cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Łužiski brunicowy rewěr
Zbytna dźěra
Tučasnje wobdźěłane jamy njemóža so dla wulkeho wolumena wudobywaneho wuhla a wotkładowankow na wonkownych nasypach wjace dospołnje pjelnić. Tohodla so planuje, zastajene jamy z wodu napjelnić. Dokelž tute jězory žaneju přirodneju při- a wottokaj nimaja, so wokomiknje diskutuje kak so tute masy wody do dźěrow wodźić hodźa – planowanej stej mjez druhim wotwodźence Sprjewje a Małksy. Prěnje jězory, kotrež z jamow nastachu su wokoło Złeho Komorowa a Chóžyšća hižo wobstatk kulturneje krajiny. K tomu liča na přikład Złokomorowski jězor a hižo zwudobywana Sedličanska, Škodowska a Košynska jama z přisłušnymi zwjazowacymi připrawami wokoło Złeho Komorowa a Tłukomskeho jězora wokoło Dłopja.
Přesydlenje
Pokazuja so pak tež šansy přez nowotarstwo. Infrastruktura so zmodernizuje a wjetše sydlenske jednotki nastawaja. Wjele přesydlerjow česća sebi lěpšiny modernych swójskich domow porno kućikatym starotwaram. Najebać toho so dospołne zničenje (dewastěrowanje) starych sydlišćow, z kotrymiž so dopomnjenja a stawizny zwjazuja jako zhubjenje domizny začuje. Přez přesydlenje zrosćenych wjeskow zhubja wobydlerjo nimo domizny tež socialnu strukturu. Tohodla so energijowe koncerny wo to prócuja, wobydlerjo gmejnskeho dźěla zhromadnje do noweho sydlišća přesydlić, kaž na přikład w Rogowje w lěće 2004. Přez zwisowace přesydlenje dyrbji so po móžnosći wjesne zhromadźenstwo zdźeržeć, štož so přeco spokojace njeradźi. Na přikład so dojězdźowarjo, kotrychž wšědny dźěłowy puć so jasnje podlěši, radšo bliže dźełoweho městna zasydla. Wobchowanje wjesneho zhromadźenstwa móže hłownje z wuchowanych socialnych zwiskow nastać. Tak so towarstwam a swjedźenjam centralny wuznam připisa, zo so přesydlenje wot potrjechenych jako „wuspěšne“ začuwa. Přeco zaso přińdźe dla zarunanskich płaćiznow k rozkoram. Před přesydlenjom kónčina husto krok po kroku pustnje. We wjeskach, kotrež su wot rozpušćenskich planach potrjechene, hodźi so husto zašo hižo zniženje wobydlerstwa wobkedźbować. Dla špatnych hospodarskich wuhladach so tu mjenujcy žana nowa industrija a zawody njezasydla a eksistowace zawody so njepowjetša, ale so wo přeměstnjenje do wuwićakmanych kónčinow prócuja. Přez to zniži so poskitk dźěłowych městnow w gmejnje a wobydlerjo wotpućuja do wuhladnych a atraktiwnišich bydlenskich wobwodow. Tute wuwiće so přez to posylni, zo so w kónčinach, hdźež so wotbagrowanje brunicy planuje, twarske próstwy dla njekmaneho přichoda spěšnje wotpokazaja. Přez to so wuwiće wjeskow haći, kotrež pomału pustnu. Wuchadźišćo za wottwar brunicy so tak pak polěpši: ličba přesydlenskich domjacnosćow, zarunanskich płaćiznow a ležownosćow so zniža.
Mješćowsk
Mješćowsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1238 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Region Primorje
W lěće měješe Region Primorje  wobydlerjow. Z toho běchu 88,9 % Rusojo.
Železnica
mini|ICE 3 – wysokospěšnostny ćah Němskeje železnicy
Kerben
Leži něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Dźalal-Abada.
Petrykaw
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Niska mučnica
Niska mučnica (Sorbus chamaemespilus) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Pucherjak
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Aljaksandr Lukašenka
Aljaksandr Ryhorawič Lukašenka ( Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка, Александр Григорьевич Лукашенко/Aleksandr Grigorjewič Lukašenko; * 30. awgusta 1954 w Kopysu, Běłoruska SSR) je běłoruski politikar, kotryž wobknježi wuchodoeuropski kraj wot lěta 1994 awtoritarnje. Wón płaći jako „posledni diktator Europy“.
1993 bu za předsydu parlamentariskeho wuběrka za bój přećiwo korupciji woleny a wobwini wodźacych čłonow knježerstwa dla korupcije, mjez nimi prezidenta parlamenta a amtěrowacu hłowu stata Stanislawa Šuškewiča, kiž swoje zastojnstwo złoži. W slědowacych wólbach bu Lukašenka sam za prěnjeho prezidenta Běłoruskeje woleny a wot toho časa po oficielnych podaćach pjeć króć w zastojnstwje wobkrućeny, posledni raz dnja 9. awgusta 2020. Prawidłownje buchu kandidaća opozicije w běhu wólbneho boja zajeći. Po wšěch prezidentowych wólbach zašłych 15 lět, kotrež Lukašenka oficielnje stajnje z wulkej wjetšinu wokoło 80 procentow za sebje rozsudźi, dóńdźe k masowym protestam opozicije wosebje w Minsku, ale tež w druhich městach. Tute so ze strony policije a specialnych jednotkow porazychu.
New Mexico
Stat mjezuje z Coloradom na sewjeru, z Oklahomu na sewjerozapadźe, z Texasom na wuchodźe a juhu, z Mexikom na juhozapadźe a z Arizonu na zapadźe. Teritorij wobsteji hłownje z pusćiny na wysokoruninje kaž tež z wysokich hórskich rjećazow. Najwyša hora zwjazkoweho stata je Wheeler Peak (4011 m), kiž nadeńdźe so w južnych wuběžkach Rocky Mountains. Přez New Mexico běži Rio Grande, najwažniša rěka w tutym regionje.
Pusćina
Najwjetša pusćina je lodowa pusćina Antarktiki, druha najwjetša Sahara w Africe.
Bahnowy rozraz
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Kraskowe rostliny
Kraskowe rostliny (Tropaeolaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Nahi bjezłopjenčk
Nahi bjezłopjenčk je rostlina ze swójby bjezłopjenčkowych rostlinow. Dalše mejno je nahe hribowe zelo.
Mosalsk
Mosalsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Porto
Porto je wulkoměsto na sewjeru Portugalskeje. Druhe najwjetše město kraja po stolicy Lisabon leži při rěce Douro blisko wuliwa do Atlantiskeho oceana. Metropolowy rum ma něhdźe 1,8 milionow wobydlerjow. Porto je stare wikowanske město a jedne z najstaršich na Iberiskej połkupje.
Baraniwka
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1565 prěni raz naspomniło. Wot lěta 2001 ma měšćanske prawa.
Žičenk
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje jako Parva Zyczchen, Parvum Zyczchen („Mały Žičeń“) pochadźa z lěta 1374 abo 1382, mjeztym zo bě Žičeń hižo wot lěta 1017 znaty. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. lětstotka ryćerkubło w samej wsy, kiž bě nastał z něhdyšeho wudwora.
Aleksandr Wladimirowič Zacharčenko
Wot lěta 2014 hač do 2018 běše prěni prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki a zdobom jeje ministerski prezident.
Čorny Halštrow
Hlej tež: Nastawki wo při Čornym Halštrowje ležacych sydlišćach
Derbent
thumb|left Derbent ( Dərbənd; awarsce Дербенд; lezginsce Кьвевар; rutulsce Цалли; darginsce Чяли; tabasaransce Дере-Бент; laksce Дарбант; čečensce Дербент) je město na juhu Ruskeje federacije w republice Dagestan.
Mjertyn Moń
Skutkowanje
1880 słušeše Moń k załožerjam delnjołužiskeje Maśicy Serbskeje; 1883 přistupi tež hornjołužiskej Maćicy.
Někotre mjeńše wozjewjenja Mjertyna Monja namakaja so w Bramborskim Serbskim Casniku. Dwě lěće po jeho smjerći wozjewi Arnošt Muka dwaj přinoškaj w Časopisu Maćicy Serbskeje. Za NDRski čas zaběrachu so serbscy wědomostnicy tež z dźělemi jeho rukopisneho zawostajenstwa.
Wokrjes Prignitz
Geografija
Wokrjes Prignitz mjezuje z mecklenburgsko-předpomorskim wokrjesom Ludwigslust-Parchim na sewjeru, na wuchodźe z braniborskim wokrjesom Prignitz, na juhu saksko-anhaltski wokrjes Stendal a w samym zapadźe z delnjosakskim wokrjesom Lüchow-Dannenberg (Wendland). Najwjetša rěka wokrjesa je Łobjo, kotrež twori hranicu k Saksko-Anhaltskej a Delnjej Sakskej.
Velká Bukovina
Stawizny
Lěsny łanowc naspomni so prěni raz w lěće 1385 jako Bockven.
Georg Körner
Skutkowanje
Körnerowe najwažniše dźěło bě tehdy njewozjewjeny słownik Wendisches oder slavonisch-deutsches ausführliches und vollständiges Wörterbuch, kotryž je z 2000 stronami jedyn z najwjetšich a zdobom najstaršich serbskich słownikow. Słownik wuńdźe k prěnjemu razej hakle 1979/80 jako faksimile.
Korostyšiw
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Japanski pucherjak
Japanski pucherjak (Utricularia japonica) je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow Lentibulariaceae).
Galiny
Galiny je mjeno třoch wsow w Pólskej:
Leonard Cohen
Leonard Cohen (* 21. septembra 1934 w Montrealu; † 7. nowembra 2016 w Los Angeles) bě kanadiski spěwar, spěwytwórc, spisowaćel a moler.
Małe Debsecy
Susodnej wjesce stej Debsecy na sewjerowuchodźe a Mnišonc na juhozapadźe.
Tučel
Tučel je sydombarbny wobłuk na njebju, napřećo słóncu, so wutworjaca dla refrakcije a difrakcije słónčnych pruhow w dešćowych kapkach. Wona so stanje, jeli dešćuje a słónco swěći na zadnim boku wobkedźbowarja. Barby su (w tutym porjedźe): čerwjena, oranžowa, žołta, zelena, módra, indigo (módra), wioletna (purpurowa). Njewidźomnej susodnej barbje stej infračerwjeń a ultrawiolet.
Majluu-Suu
Leži při rěce Majluu-Suu něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Dźalal-Abada.
Lutz Hillmann
Žiwjenje
Hillmann je we Wjazońcy narostł a nawukny po šuli powołanje fachoweho dźěłaćerja za BMSR-techniku. Tomu sćěhowaše činohrajny studij w Lipsku a Drježdźanach, kotryž 1985 z wysokošulskim diplomom zakónči.
Sibirska chójna
Wopis
Jehły su po pjećoch na krótkich wurostkach promjenjate, proste, ćmowozelene, třihranite a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 10 mm a šěrokosć wot 1,5 mm.
Woda
Tři štwórćinow powjerch zemje su přikryte přez wulku kopicu wody, oceany. Cirkulacija wody mjez oceanami a powětrom zwjetša kreěruje wjedro.
Geografija
Dokelž woda je trěbna za čłowjeske, zwěrjeće a rostlinowe žiwjenje, jeje disponujomnosć ma wulku wažnosć sociusku a politisku. Pódlanska mapa pokaza w čerwjenej barbje kraje, w kotrychž steji kóždemu wobydlerjej wob lěto mjenje hač 500 m³ wobnowjeneje wody k dispoziciji. Žołta barba pokaza disponujomnosć mjez 500 a 1700 m³. Dokelž přeprěkuja někotre rěki, kotrež su wažne za wodowe zastaranje (na př. Jordan, Colorado), krajowe hranicy, su móžne mjezykrajne konflikty wo pitnej wodźe.
Hermenau
Hermenau je mjeno slědowacych wosobow:
Julian Fałat
mini|Julian Fałat Julian Fałat (* 30. julija 1853 w Tuligłowach pola Lwowa; † 19. julija 1929 w Bystrje pola Bielska-Biały) bě pólski moler a akwarelist.
Mrezisk
Awtor projekta je Libor Sztemon, kotry tohorunja je lydnevi, slavëni, slavisk a seversk stworił.
Noty
<br style="clear:both;" />
Wagina
Wonkowny, widźomny kónc čłowječeje waginy słuša k wulwje, kotraž ma – zhromadnje z łoskotakom – zasadny wuznam za seksualne rozhorjenje žony, zwjetša bóle hač nutřkowny dźěl waginy.
Turkowska kraska
Turkowska kraska (Tropaeolum majus) je rostlina ze swójby kraskowych rostlinow (Tropaeolaceae).
Pólna zažnička
Stejnišćo
Rosće na rolach, łukach a w kerčinach. Ma radšo čumpate hlinjane a hlininowe pódy.
5. julija
Wumrěće
mini|upright=0.4|Michał Awgust Brojer
Barań
Barań ( a ) je městačko we Wicebskej oblasći na wuchodźe Běłoruskeje.
Egyptowska lotoska
Wopis
Łopjena su zubate.
Velký Šenov
Stawizny
Cyrkej swj. Bartromja bu w 16. lětstotku natwarjena a w lěće 1750 přetwarjena.
Sibaj
thumb|left Sibaj je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 400 kilometrow južnje Ufy a 170 kilometrow južnje Bjelorjecka. Ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1913 załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Krawinowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Bukowe rostliny
Wopis
Wšě bukowe rostliny su přecozelene abo lisćo wotmjetowace štomy, rědko tež kerki z zelišćowym abo kožojtym lisćom. Stołpikate lisćowe łopjena su srěnjowulke, schódne a spiralisce zarjadowane.
Penis
Wuwićostawiznisce wotpowěduje muski penis žónskemu łoskotakej.
Symboliski penis, tak mjenowany phallus, je w mnohich kulturach wuznamny symbol za płódnosć.
Chortnica
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Winica, W Hečec dołach, W Kukačach, Na Libšec, W dubach, Na pěskowej horje, W studničkach, Na Bětli, Za chójnu, Pola poslěnich kerkow, W brězynach, W nowym haće, Pola bramborskich kamjenjow, Pola Běłeje Hory, W Rólawach, Zezady cyhlowanče, Pola fórbarka, Na Korčmach.
Mała bónčawa
Mała bónčawa (Nymphaea candida) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Zwjahel
Ma něhdźe 56 tysac wobydlerjow.
Stanisław Tilich
Politika
W lěće 2007 bu Sakski statny minister za financy a naslědnik Horsta Metza wotstupjeneho dla krizy sakskeje krajneje banki a wjedźeše jednanja wo naražanu krajnu banku na stronje Georga Milbradta.
Scabiosa anthemifolia
Wopis
Scabiosa anthemifolia je jednolětna abo krótko žiwa rostlina. Zhibnjeny stołpik docpěje dołhosć wot hač do 80 cm. Ćmowočerwjene, wioletne abo róžojte kćenja steja w něhdźe 5 cm wulkich hłójčkach.
Tarusa
Sydlišćo je so w lěće 1246 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Galiny (gmejna Biała Rawska)
Galiny su wjes w Pólskej.
Juchnow
Sydlišćo je so w lěće 1410 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Wšědna wjerjebina
Łopjena
Łopjena wobsteji z 9 hač 17 jejkojtych pjerkatych łopješkow z dołhosću wot 4 hač 6 cm. Pjerite łopjena často su nimale hač spódku rězane.
Kćenja
Kćěja wot meje hač junija. Kćenja njepřijomnje ćahnu, steja we wokołkojtych pakićach a wobsteji z pjeć keluškowych łopjenow. Pjeć běłych krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot 4 hač 5 mm.
Srjedźna Azija
mini|Srjedźna Azija (po wšelakorych definicijach) na swěće
Olomoucký kraj
Wokrjesy
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Jadowniki
Jadowniki su wjes w Pólskej, kotraž leži w Małopólskim wojewódstwje 55 kilometrow wuchodnje Krakowa. W lěće 2009 je tam bydliło 5.014 ludźi.
Toktogul
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow a wot  lěta 2012 měšćanske prawa.
Rukej
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Dobry rozraz
Wopis
Płód je třiróžkaty abo wutrobojty, płony a žałzokosmaty.
8. decembra
8. decembra abo '''8. hodownika''' je 342. dźeń gregorianiskeje protyki (343. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 23 dnjow hač do kónca lěta.
Drobna krawina
Drobna krawina (Lythrum hyssopifolia) je rostlina ze swójby krawinowych rostlinow (Lythraceae).
Banćikata rukej
Banćikata rukej (Sisymbrium irio) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Ulm
Ulm je němske wulkoměsto na wuchodźe Badensko-Württembergskeje. Nadeńdźe so při juhowuchodnej kromje Šwabskeje alby nad Dunajom a bjezposrědnje při hranicy Bayerskeje. Ulm je sydło uniwersity a ma něhdźe 120.000 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz we wopismje dnja 22. julija 854 a bě mjez druhim kralowa pfalca a swobodne mócnarstwowe město.
Wuznamne wosobiny z Ulma su mjez druhim fyzikar Albert Einstein (1879–1955), spjećowarjej přećiwo nacionalsocializmej Hans a Sophie Scholl (1918 resp. 1921–1943) kaž tež dźiwadźelnica a spěwarka Hildegard Knef (1925–2002).
Trupkata zažnička
Trupkata zažnička (Gagea fragifera) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Brósk
Brósk (němsce zwjetša Broske) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Hubertus Heil
mini|Hubertus Heil w lěće 2020 Wolfgang-Hubertus Heil (* 3. nowembra 1972 w Hildesheimje) je němski politikar (SPD), kiž je wot 14. měrca 2018 zwjazkowy minister za dźěło a socialne Zwjazkoweje republiki Němskeje; wot měrca 2018 hač do decembra 2021 w kabineće Merkel IV a wot 8. decembra 2021 w kabineće Scholz.
Hawaii
přiwza so hakle 21. awgusta 1959 jako 50. a dotal posledni stat do unije a ma přimjeno Aloha State po znatym hawaiiskim postrowjenju. Prjedy bě Hawaii z njewotwisnym kralestwom a potom wot 1894 do 1898 z republiku. W lěće 1898 bu wot Zjednoćenych statow anektowany.
Prutowa krawina
Prutowa krawina (Lythrum virgatum) je rostlina ze swójby krawinowych rostlinow (Lythraceae).
Barentsowe morjo
Geografija
Za čas zymneje wójny a tež po tym běše mórska hranica mjez Sowjetskim zwjazkom resp. Ruskej a Norwegskej zwadna. W aprylu 2010 wujednaštej stataj zrěčenje, po kotrymž běži hranica wosrjedź něhdźe 175.000 km² wulkeho zwadneho teritorija.
Hospodarstwo
Pod niłšim wuchodnym dźělom morja, hdźež so rěka Pječora do njeho wuliwa, su bohate łožišća zemskeho wolija. Tež w juhozapadźe nadeńdu so wolijowe a płunowe łožišća. Z 1970tych lět so z morja wolij wudobudźe, štož bě tehdom přičina konflikta mjez přimórskimaj krajomaj.
Lech Wałęsa
mini|upright|Wałęsa w lěće 2009
Janaul
Janaul je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 180 kilometrow sewjernje Ufy a ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Handrij Brósk
Skutkowanje
Wot załoženskeho lěta 1847 bě Brósk čłon Maćicy Serbskeje.
Łučny rozraz
Płody
Płodowa kapsla je třiróžkata abo wutrobojta a kosmata. Wona docpěwa šěrokosć wot 4 hač 5 mm.
Góry
Geografija
Gmejna nadeńdźe so něhdźe dźewjeć kilometrow sewjerozapadnje Choćebuskeho stareho města a šěsć kilometrow juhowuchodnje Bórkowow při wuchodnej kromje Błótow. Mjezuja na sewjeru z gmejnu Smogorjow-Prjawoz, na zapadźe z Wjerbnom a na wuchodźe z Brjazynu.
Wokrjes Podstupim-Srjedźna marka
Geografija
Susodne wokrjesy su Habolski kraj na sewjeru, na wuchodźe bjezwokrjesne město Podstupim, Berlin a wokrjes Teltow-Fleming, na juhu saksko-anhaltskej wokrjesaj Wittenberg a Anhaltsko-Bitterfeld a na zapadźe wokrjes Jerichowski kraj. Bjezwokrjesne město Branibor při Haboli namaka so sewjerozapadnje wokrjesa.
Jelitów (łódźske wojewódstwo)
<br style="clear:both;" />
Minakał
Wobydlerstwo a rěč
W lětomaj 1884/85 zliči Arnošt Muka w Minakale 436 wobydlerjow, z kotrychž běchu 389 Serbow (štož wotpowědowaše 89 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 57,1 %.
Wosobiny
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Minakałskej cyrkwi.
Trutnov
Stawizny
Sydlišćo nasta prawdźepodobnje w prěnjej połojcy 13. lětstotka a naspomni so prěni raz w lěće 1260 jako Upa. W samsnym lěće pomjenowa so tamniša cyrkej za wosadnu cyrkej. Mjeno Trautenau jewi so prěni raz hižo 1301 a pochadźa najskerje wot šleskich kolonistow, kiž so tule zasydlichu. 1340 dósta Trautenau wot krala Jana měšćanske prawa.
Po Mnichowskim zrěčenju bu město hromadźe z cyłym Sudetskim krajom dźěl nacionalsocialistiskeje Němskeje. Kónc Druheje swětoweje wójny bu Trautenau wot sowjetskeho wójska wobsadźeny a přińdźe wróćo k Čěskosłowakskej. Němske wobydlerstwo bu hišće w samsnym lěće wućěrjene.
Czesław Miłosz
Wot lěta 1951 skutkowaše Miłosz we wukraju, najprjedy we Francoskej a wot 1960 w Zjednoćenych statach. Wot 1970 měješe tež US-ameriske staćanstwo. Hakle 2000 nawróći so do Pólskeje.
Haradok
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Žarnow
mini|upright=1.5|Žarnow a Zasrjew na hamtskej karće z lěta 1920
Swjatlana Aljaksandrawna Aleksijewič
W swojim dźěle zaběra so z kritiskimi temami sowjetskeje a postsowjetskeje přitomnosće, kaž na přikład ze sowjetskimi soldatkami Druheje swětoweje wójny, z wójnu w Afghanistanje, reaktorowej katastrofu w Černobylu, potłóčowanjom běłoruskeje opozicije pod knjejstwom Lukašenki a remilitarizaciju Ruskeje pod Wladimirom Putinom.
Olewsk
thumb|left
Olewsk je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje, blisko běłoruskeje hranicy. Leži při rěce Ubort něhdźe 170 kilometrow sewjernje Žytomyra.
Moravskoslezský kraj
Moravskoslezský kraj (serbsce Morawsko-šleski kraj, do meje 2001 Ostravský kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so na samym wuchodźe republiki w sewjernym dźělu Morawy a čěskim dźělu Šleskeje a ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 290.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Ostrava.
Seiffen
Seiffen (wot 1956 hamtsce Kurort Seiffen) je wjes a přisłušaca gmejna w sakskim Rudnohórskim wokrjesu. Leži w srjedźnych Rudnych horinach 60 kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy blisko čěskeje hranicy. Seiffen je nadregionalnje znaty dla zhotowjenja drjewjanych hrajkow. Gmejna ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Čerwjeny rozraz
W někotrych žórła je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Wulka krawina
Wopisanje
Wulka krawina je zrunana rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 hač 100 cm. Wona na spódku wodrjewi.
Zelenina
Zelenina je rostlinske žiwidła, kotrež njewarjene abo po wosebitym přihotowanju čłowjeskej cyrobje słuža. Ale sad a zakładne žiwidła žito a běrna k tomu njesłušeja.
Sćěhowace zeleniny so rozeznawaja:
Oblasć Brjansk
Přez Černobylsku reaktorowu katastrofu w lěće 1986 bu teritorij Brjanskeje oblasće zdźěla radioaktiwnje kontaminowany.
Radomyšl
Radomyšl (do 1946 Radomysl/Радомисль) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Poleskej při rěce Teteriw něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Žytomyra.
Łusk
Stawizny
Po Mukowej statistice měješe Łusk we 1880tych lětach 322 wobydlerjow, mjez nimi 277 Serbow (86 %) a 32 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Łušćanskeje gmejny wot jenož hišće 43,2 %. Dźensa so we Łusku hižo serbsce njerěči.
W lěće 1925 bě mjez 235 wobydlerjemi 203 ewangelskich a 27 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušachu znajmjeńša ze 16. lětstotka |Bukečanskej wosadźe, z lěta 1957 pak Kotečanskej.
Mnichowske zrěčenje
mini|Wotlěwa: Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini a italski wonkowny minister Galeazzo Ciano mini|Propagandowa karta přizamknjenych teritorijow
Sri Lanka
Dla swojeho geografiskeho połoženja tworješe kupa z antiki hač do moderny wažne strategiske křižnišćo za namórnistwo mjez Bliskim wuchodom a juhowuchodnej Aziju.
Reimann
Reimann abo Reiman je mjeno slědowacych wosobow:
Žarki
Žarki ( Särka) su hornjołužiska wjes we wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja z lěta 1994 k městu Wóspork.
BZ
BZ, bz abo B.Z. steji za slědowace nowiny a časopisy:
Oblasć Čeljabinsk
thumb|left|Cjuratkulski jězor w Uralskich horinach
Dokšycy
Leži při rěce Bjarezina něhdźe 160 kilometrow juhozapadnje Wicebska a 110 kilometrow sewjernje Minska.
Sydlišćo je so w lěće 1407 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1621 měšćanske prawa.
Zadźěl
Zadźěl ( Zodel) je wuchodosakska wjes w Zhorjelskim wokrjesu, kotraž přisłuša gmejnje Nysowa łučina. Leži 178 metrow nad mórskej hładźinu nad lěwym brjohom Nysy napřećo Pjeńskej a ma 590 wobydlerjow.
27. awgusta
27. awgusta abo '''27. žnjenca''' je 239. dźeń gregorianiskeje protyki (240. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 126 dnjow hač do kónca lěta.
Guernsey
thumb|Połoženje Guernseya Guernsey (oficialnje Bohotstwo Guernsey, Bailiwick of Guernsey) je druha najwjetša britiskich kanalowych kupow. Kanalowe kupy njejsu dźěl Zjednoćeneho kralestwa, ale podsteja bjezposrědnje britiskej krónje.
Tajo
Tajo wužórli so we wysokosći wot nimale 1600 m w horinach Sierra de Albarracín wosrjedź Španiskeje. Běži potom do zapadneho směra po Iberiskej połkupje přez španiske města Aranjuez, Toledo, Talavera de la Reina a Alcántara kaž tež přez portugalske město Santarém. Naposledk so blisko Lissabona do Atlantiskeho oceana wuliwa.
Brěmjo
Geografija
Susodne wjeski su Zdźěr na wuchodźe, Wulka Dubrawa na juhozapadźe a Chróst na zapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźěłošća, Łazy, Pola Płónča, Na klukach, Na smahach, Hromadnik, Wjazny, Pola Haja, Pola Zdźerje, Pola wětrnika, Bahna, Łužk, Dubina, Mileńcy.
Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny hasowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Brehnn pochadźa z lěta 1419. Wjes podsteješe do lěta 1599 Minakałskemu ryćerkubłu, potom pak Budyskemu tachantstwu, čehoždla wostawaše dźěl Brěmjenjanow katolski. Woni přisłušeja Radworskej wosadźe, sčasami tež Zdźěrjanskej, ewangelscy pak Klukšanskej.
Konrad Adenauer
Konrad Adenauer (* 5. januara 1876 w Kölnje; † 19. apryla 1967 w Rhöndorfu, Bad Honnef) bě němski politikar strony CDU, wot lěta 1917 hač do lěta 1933 Kölnski měšćanosta a wot 1949 hač do 1963 prěni zwjazkowy kancler Němskeje po Druhej swětowej wójnje.
Jakub Nowak-Horjanski
Skutkowanje
Składnostnje jeho 150. narodnin stajichu jemu blisko ródneje Hory pomnik.
Apenniny
thumb|Krajina w Apenninach
Tunis
Tunis je stolica a najwjetše město Tuneziskeje kaž tež prowincowa stolica guwernementa ze samsnym mjenom. Měješe w lěće 2004 něhdźe 730.000 wobydlerjow, mjeztym zo bydleštej w cyłym měšćanskim rumje něhdźe 2 milionaj wobydlerjow.
KM
km steji za:
Łučny sukač
Łučny sukač je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Dactylis glomerata, Poaceae). Dalšej serbskej ludowej mjenje stej šćěćawka a kłubkate zelo.
Kamenice (Łobjo)
Kamenice ( Kamnitz) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej.
Lipowe rostliny
Lipowe rostliny (Tilioideae) je podswójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta). W někotrych žórłach jako swójska swójba (Tiliaceae) płaći.
Železniska čara Lubij–Radwor
Stawizny
Kónc 19. lětstotka załožichu so wokoło Wulkeje Dubrawy nowe wulkozawody kaž Margarećina hěta, kotrež trjebachu bórze železniski zwisk, zo bychu swoje produkty lěpje transportować móhli. Natwar noweje čary z Wósporka přez Wulku Dubrawu do Radworja so 14. junija 1900 schwali a twar zahaji so 1. oktobra 1902. Jeničke wjetše twarjenje na čarje bě 170 metrow dołhi wiadukt nad Lubatu pola Hrodźišća z dźesać wobłukami. Dnja 10. nowembra 1903 so wotrězk Wóspork–Bart wotewrě, twar čary mjez Bartom a Radworjom so pak dliješe. Tam zahajichu so twarske dźěła hakle 7. měrca 1905. Trěbnej běštej wulki móst nad Sprjewju a nowotwar Radworskeho dwórnišća jako křižowanišćo z Wojerowskej čaru. Cyłkowna čara Lubij–Radwor so 1. meje 1906 zahaji.
Nowa Wjes (Sprjewiny Doł)
Kubłanje
W Nowej Wsy wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.
Sitkowy šmrěk
Sitkowy šmrěk (Picea sitchensis) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Kabinet Kohl II
Kabinet Kohl II bě wot 30. měrca 1983 hač do 11. měrca 1987 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 10. legislaturnej periodźe. Kabinet čorno-žołteje koalicije stronow CDU, CSU a FDP pod zwjazkowym kanclerom Helmutom Kohlom (CDU) bě 15. kabinet zwjazkoweje republiki.
Abaza
thumb|left Abaza je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Chakaskej něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Abakana. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Zlín
Zlín (1949–90 Gottwaldov) je z něhdźe 75.000 wobydlerjemi industrielne srjedźišćo Zlinskeho kraja na Morawje w Čěskej. Nadeńdźe so w dolinje rěki Dřevnice.
Ural (horiny)
thumb|Krajina w sewjernym dźělu Urala
Hórski rozraz
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Hućina
Stawizny
mini|left|Něhdyša fara Prěnje naspomnjenje wsy jako Guttin bě w lěće 1222. Hućina bě knježe sydło a měješe ryćerkubło, kotrež ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe. Hižo wokoło 1500 běše zdobom wosadna wjes.
Powiat jaworski
Města a gmejny
Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow.
Hućina
Kubłanje
W Hućinje wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.
Cypresowe rostliny
Cypresowe rostliny (Cupressaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
miniatur|[[Sandarakbaum (Tetraclinis articulata)]] miniatur|[[Chinski pražerowc (Metasequoia glyptostroboides)]] miniatur|[[Wšědny ćisowc (Taxodium distichum)]] W swójbje cypresowych rostlinow (Cupressaceae) je sydom podswójbow a 29 rodow z 142 družinami; wjele rodow (17) je monotypiske, tuž wobsteji jenož z jedneje družiny:
Sajanogorsk
thumb|left Sajanogorsk (1830–1975 Označennoje/ Означенное) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži pod Sajanskimi horinami při Jeniseju w republice Chakaskej něhdźe 80 kilometrow južnje Abakana. Ma něhdźe 48 tysac wobydlerjow.
Andy
thumb|Aconcagua - najwyša hora w Andach thumb|Cono de Arita, Salta ([[Argentinska)]] Andy (španisce Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dołhosću wot 7.500 km najdlěši hórski rjećaz na Zemi a namakaja so podłu pobrjoha Ćicheho oceana w Južnej Americe, dokładnišo we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekwadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.
Kujawsko-pomorske wojewódstwo
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow.
Mozy
thumb|300px|Čłowječe mozy Mozy su dźěl čłowječeho a zwěrjaceho ćěła, mjenuja so tež centralny čuwowy system abo centralny nerwowy system. W mozach su nerwowe a glijalne bańki zhromadźene. Nerwowe bańki su mjez sobu z aksonami a synapsami zwjazane. Membrany glijalnych bańkow su z pomocu mjezbańkowych kanalow, tak mjenowanych gap junction, zwjazane.
Solec Kujawski
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1244 jako Solecz. Wot 1772 do 1920 słušeše k Pruskej.
Persišćina
Persišćina (fârsî abo tež pârsî) je indoeuropska rěč, kotraž rěči so předewšěm w Iranje a dźělach srjedźneje Azije. Z darišćinu, tadźikišćinu, pahlawšćinu, hazaragšćinu, dehwaršćinu, darwazšćinu, aimaqšćinu, džidšćinu, tatšćinu, bucharšćinu, luršćinu, kumzaršćinu a larišćinu słuša wona do juhozapadneje skupiny iranskich rěčow. Je jenička hamtska rěč Iranskeje islamskej republiki (přez 66 milionow wobydlerjow) a jeje wuchodny dialekt, tj. darišćinu, rěči něhdźe dalšich sydom milionow wobydlerjow Afghanistana (5,6 mil.) – tu stej dwě druhej hamtskej rěči – a Pakistana (1 mil.). Dźensnišej modernej persišćinje jara podobna je tež tadźikišćina (jenička hamtska rěč za něhdźe šěsć milionow wobydlerjow Tadźikistana. Afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatisce bohatše hač dźensniša moderna iraniska persišćina.
Babin
Babinske stare město je najwjetše bjez wjetšich škodow wobchowane historiske měšćanske žro w Němskej a steji wot lěta 1993 na lisćinje swětoweho herbstwa UNESCO. Nadregionalnje znaty je Babin nimo toho za swoju bohatu piwowu tradiciju.
Kalač
Kalač  je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Kalačejewskeho rajona.
Köln
Město je so jako romske wojerske lěhwo Oppidum Ubiorum při lěwym brjoze Ryna załožiło, dósta w lěće 50 jako Colonia Claudia Ara Agrippinensium měšćanske prawa a doby sej pozdźišo dla přihódneho połoženja při přechodźe wikowanskich pućow přez rěku jako biskopske sydło, wikowanske srjedźišćo a hansowe město nadregionalny wuznam. Swětadaloko znata Kölnska katedrala je z 157,38 metrami druha najwyša cyrkej w Europje a třeća najwyša na cyłym swěće.
Kočkor-Ata
Sydlišćo je so w lěće 1952 załožiło a ma wot lěta 2003 měšćanske prawa.
Gustaw Alwin Mjerwa
Mjerwa ma wosebite zasłužby při wudaću Spěwarskich w lěće 1931 a bě 1937 předsyda serbskeje prědarskeje konferency, čehoždla jeho nacionalsocialistiska wyšnosć wobkedźbowaše. Po Druhej swětowej wójnje bu serbski wyši farar a 1948 prěni serbski superintendent. Jako tajki steješe w konflikće ze socialistiskim wjednistwom Domowiny pod Kurtom Krjeńcom. Pospyty dialoga a rozrisanja mjezsobnych problemow njeběchu wuspěšne.
Ohio
27 % wobydlerstwa maja němskich prjedownikow, 14 % irskich a 9 % jendźelskich.
Bayerski geograf
Tekst dokumenta z pomjenowanjemi jednotliwych kmjenow
Rozdźělenje do dweju dźělow slěduje ediciji Henryka Łowmiańskeho:
Graz
Graz (serbsce tež Štyrski Hródk; Gradec) je město na juhu Awstriskeje a krajna stolica Štyrskeje. Z 280.000 wobydlerjemi je po Wienje druhe najwjetše město Awstriskeje. Leži w juhowuchodnych Alpach při rěce Mura w Grazskej žłobinje.
Kopřiwojty rozraz
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Kjok-Dźangak
Kjok-Dźangak (/ Kjok-Džangak; do 1943 – Кок-Янгак/ Kok-Jangak) je město w Dźalal-Abadskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje.
Leži něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Dźalal-Abada.
Sima Milutinović
Sima Milutinović (tež Milutinović-Sarajlija po ródnym měsće; * 14. oktobra 1791 w Sarajewje; † 11. januara 1848 w Běłohrodźe) bě južnoserbski basnik, filologa a stawiznar, kiž płaći – hromadźe z Vukom Karadžićom – jako załožer nowoserbiskeje literatury.
Wichowy
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1925 bě mjez 170 wobydlerjemi 165 ewangelskich a tři katolscy. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Hrodźišćanskej wosadźe.
Serbski zakoń
Jako Serbski zakoń so woznamjenjenja:
Kraj (Čěska)
mini|Přehlad čěskich krajow
Frankowska
Geografija
Najwyša hora Frankowskeje je Schneeberg (1051 m) w Šmrěčinach; najwažnišej rěce stej Mohan a jeho lěwy přitok Regnica.
Powiat karkonoski
Geografija
Powiat Jeleniogórski nadeńdźe so na juhu Pólskeje pod Kyrkonošemi a mjezuje na juhu z Čěskej. Wokrjes wobdawa wokrjesne město Jeleniu Góru, kotrež jemu pak jako bjezwokrjesne město njepřisłuša. Susodne wokrjesy su na zapadźe Powiat lwówecki, na sewjeru Powiat złotoryjski kaž tež na wuchodźe Powiat jaworski a Powiat kamiennogórski.
Oblasć Jaroslawl
W lěće měješe Oblasć Jaroslawl  wobydlerjow. Z nich běchu 95,2 % Rusojo.
Mongolske rěče
Werbalna morfologija
Werbalne nomeny z wjetšeho dźěla so wužiwaja k wurazej stawa. Wone so móžeja deklinować a jako predikat hłowneje, atributiwneje abo komplementoweje sady wužiwać. Přikłady: Tere kümün öčügedür iregsen bayina „Tón čłowjek je wčera přišoł“, Bi edür büri miqa idedeg „Ja jěm mjaso kóždy dźeń“, miqa idegči „mjasojědźk“.
Ležacy rozraz
Wopis
Ležacy rozraz je wjacelětna rostlina, kotrež wutwori čumpate polstry. Wona docpěwa wysokosć wot jenož 30 cm. Rostlina je zmjerzkokruta.
Oš
Ma něhdźe 282 tysac wobydlerjow, z toho někak 48 % Uzbekow.
Sydlišćo je so w 9. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1876 měšćanske prawa.
Lipa
Wopis
Płody su małke, kulojte, twjerde, zelene worjechowe płody, kotrež jenož jedne symjo wobsahuja.
Oblasć Kijew
Zarjadnistwo
Oblasć Kijew wobsteji z 25 rajonow a dwanaće městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Rozhlad
Rozhlad ma 420 abonentow (staw 2014).
Brody
Brody je wjesna gmejna w pólskim dźělu Delnjeje Łužicy. Leži blisko hranicy mjez Pólskej a Němskej, dwanaće kilometrow wuchodnje wot Baršća a jedynatřiceći kilometrow sewjerozapadnje wot Žarowa w Žarowskim wokrjesu.
Kursk
Kursk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Sejm w europskim dźělu Ruskeje při železniskej čarje Moskwa–Charkiw–Krim něhdźe 530 kilometrow južnje Moskwy.
Soči
Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Nalětni rozraz
Nalětni rozraz (Veronica verna) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Murawlenko
Leži w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 480 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.
Sydlišćo je so w lěće 1984 załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Firewall
Hardwarowe komponenty firewalle su ličaki z přistupom do syće, na př. routery abo hosty. Softwarowe komponenty su na př. paketowe filtry abo proksyserwery.
Loire
Loire ([lwaːʁ]; bretonsce Liger) je wulka rěka we Francoskej. Wona wužórli so w Centralnym masiwje na wysokosći wot 1408 m, běži do sewjerneho směra přez Roanne, Nevers a Orléans, zwotkelž běži dale do zapada, přez Tours a Nantes do Atlantiskeho oceana. Rěka je 1004 km dołha a jeje rěčina ma přestrjeń wot nimale 120.000 km², štož wotpowěduje pjećinje cyłkowneho teritorija Francoskeje. W starowěku njeseše wona łaćonske mjeno Ligera abo Ligara.
Gaulle
(de) Gaulle je mjeno slědowacych wosobow:
Smrk
Prěnja rozhladna wěža na Smrku bě so w lěće 1892 natwariła a steješe hač do 1950tych lět. 2003 nastajichu nowu, 20 metrow wysoku wěžu z wocla. Rozhlad saha k Sněžce w Kyrkonošach na wuchodźe, k Łužiskim horinam na zapadźe a přez Hornju Łužicu, Zhorjelc a Sedło hač k Hamorskej milinarni na sewjerozapadźe.
Farlow
Farlow abo Farlowe je mjeno slědowacych wosobow:
Steffi Lemke
mini|Steffi Lemke w lěće 2014
Měrosław Tyrš
Měrosław Tyrš bě syn němskeho wučerja w Mladej Boleslavje, hdźež dźěćatstwo přežiwi. Wopyta gimnazij w Praze, hdźež tež studij wuchodźi. W lěće 1862 załoži hromadźe z Jindřichom Fügnerom w Praze organizaciju, kotrejež cil bě starosć wo polěpšenje ćělneje wukonliwosće kaž tež powšitkowne powyšenje schodźenka zdźěłanosće dorosćenych.
Durinski lěs
Najwyša hora w Durinskim lěsu je Wulki Beerberg (983 m).
Harrachov
Harrachov ( Harrachsdorf) je městačko při rěčce Mumlava na samym sewjeru Čěskeje. Leži we wysokosći 665 metrow při zapadnej kromje Kyrkonošow, bjezposrědnje při hranicy Pólskeje, něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Libereca a 30 kilometrow zapadnje Jelenjeje Góry. Harrachov je wuznamne srjedźišćo zymskeho sporta a ma někak 1.500 wobydlerjow.
Slepo
Wot cyłkownje 2400 wobydlerjow bydla 1800 w Slepom samym, 400 w Rownom a 200 w Mułkecach.
Stawizny sydlišća
W Napoleonskich wójnach pochodowachu wójska wobeju stronow přez Slepo. Sakska, wojujo na francoskej stronje, dyrbješe tohodla 1815 mj. dr. wuchodny dźěl Hornjeje Łužicy wotstupić. Slepo dóńdźe přez to do nowotworjeneho wokrjesa Rózbork, prowinca Šleska. Regulowanske procesy komdźachu wotstronjenje feudalizma w Slepom přez 30 lět hač do 1858. Wudwór Slepo bě 1873 dźewjaty a posledni z dwaceći knjejskich wudworow, kotrež buchu wot stawoweho knjejstwa Mužakow špatnych wunoškow dla rozpušćene.
W nocy wot 2. do 3. junija 1889 steješe žiwnosć w płomjenjach. Mócny wuchodny wětřik na woheń přeskočić, tak zo po krótkim času 31 twarjenjow so paleše. Přez woheń zniči so 11 statokow na woběmaj bokomaj wjesneje dróhi. Na tutón wulkowoheń dopomina tafla z napismom Eben-Ezer, kotraž bu w nowotwarje bydlenskeho domu poslednjeho potrjecheneho statoka zasadźena.
Kubłanje
W twarjenskim kompleksu zarjadniskej šule bu w lěće 1992 prěnja ciwilnosłužbowa šula nowych zwjazkowych krajow zaměstnjene. W jeničkej ciwilnosłužbowej šuli Sakskeje absolwuja ciwilnu słužbu wukonjacy jedno- hač do dwutydźenske kursy za politiske kubłanje.
Łužiske horiny
Puće
Jenička železniska čara, kotraž přeprěkuje Łužiske horiny, je Bakov nad Jizerou–Habrachćicy, wotrězk něhdyšeje Čěskeje sewjerneje železnicy. Wona wužiwa přesmyk pod horu Jedlová pola Rybniště.
Klinovec
Klinovec (čěsce Klínovec; němsce Keilberg, zrědka Sonnenwirbel) je hora w čěskim Karlowarskim kraju a z 1.243,7 metrami najwyše wuhorbjenje Rudnych horin. Hora je dźel zymskosportoweje kónčiny.
Dušan
Jednotliwe družiny roda Thuja so hodźa mjez druhim na aromatiskej woni rozrybowanych šupiznojtych łopjenow rozeznawać. Tuž wonja Thuja koraiensis kaž mandlowy tykanc, Thuja plicata (tuž hižo bjez rozrybowanja) kaž ananas, Thuja occidentalis kaž jabłučina z korjeninskimi nalikami a wóń wot Thuja standishii dopomina na citronowe placki.
Hospodarstwo
Słowo hospodarstwo (tež: ekonomija) wopisa cyłk rjadowanjow a naprawow k spokojenju čłowjeskich potrěbnosćow na tworach a słužbach. Cyłk wobjima produkowanske, konsumowe, alokacijske a wobběžne procesy. Hospodarstwo dźěli so mjez druhim do podrubrikow:
Powiat kłodzki
Powiat kłodzki je Powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Powiat wobsteji přewažnje z teritorijow něhdyšeho Kłodzkeho hrabinstwa a ma přestrjeń wot 1643,37 km² a něhdźe 160.000 wobydlerjow. Swojeho nakromneho połoženja w horinach dla je region dźensa jedna z najchudšich w južnej Pólskej, wosebje přirunujo z hornjošleskim industrijnym pasmom wokoło Katowic.
Mjory
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Spassk-Dalnij
Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło jako wjes Spasskoje a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Zaporižžja
thumb|left
Čorna bozanka
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Małke, tačałkojće płone, přijomnje wonjace kćenja steja w hač do 8 cm šěrokich wokołkowych pakićach. Króna je koleskojta, běła abo žołtojta.
Kćenja so wot muchow a bručkow wopróšuja. Ale próški so zwjetša wot wětra rozšěrjena, tak zo jako wuwołar někotrych alergijow płaća.
Płody
Zrałe płody so wot ptakow jědźa.
Nowy Urengoj
Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Burkina Faso
Burkina Faso je njewotwisny stat w zapadnej Africe. Kraj podleži hač do lěta 1960 francoskemu kolonialnemu knjejstwu. Ze spočatka njewotwisnosće hač do 1984 mjenowaše so stat Republika Hornja Wolta. Stolica je Ouagadougou.
Hispaniola
Hispaniola ( La Española) je wulka kupa w Karibiskim morju a z přestrjenju wot 76.480 km² po Kubje druha najwjetša kupa Wulkich Antilow a Zapadoindiskich kupow. Na Hispanioli nadeńdźetej so stataj Haiti (na zapadźe) a Dominikanska republika (na wuchodźe). Kupa ma cyłkownje wjace hač 21 milionow wobydlerjow, najwjetšej sydlišći stej Santo Domingo, stolica Dominikanskeje republiki a Port-au-Prince, stolica Haitija.
Kupa je něhdźe 600 kilometrow dołha (ze zapada do wuchoda) a 250 kilometrow šěroka (ze sewjera do juha). Na zapadnym boku stej dwě horinatej połkupje, mjeztym zo je wuchod poměrnje płony. W horinach Cordillera Central („centralne horiny“) nadeńdu so najwyše wjerški cyłeje Karibiki, z kotrychž je Pico Duarte z 3098 metrami najwyši. Kupa leži na geologiskej hranicy mjez Sewjeroameriskej a Karibiskej platu a tuž w zemjerženskim pasmje. Klima je powšitkownje włóžna a tropiska. Husto je Hispaniola potrjechena wot hurikanow.
Kćenje
Definicije
Fosilne zastupjerjo zwonka symjenjowych rostlinow, kotrež kćenja wutworja, su Bennettitales a Caytoniales. Definiciji kćenja wotpowěduja drje tež sporofylowe stawy pazorakow a křipicow, při čimž so tute tu pak bližo njewobjednawaja. mini|„Typiske“ kcénje [[Liliopsidaow z kóždeju dweju kruhow Tepalen a poróškowe łopješka, třidźělny płódnik (tu Čerwjena lilija, Lilium bulbiferum)]]
Deuterium
Deuterium je izotop chemiskeho elementa wodźik. Ma nimo protona tež jedyn neutron. Jeho atomy tohodla su ćeše hač te normalneho wodźika, ale tež stabilne.
Nalětni jabrik
Stejnišćo
Rosće na jězorowych brjohach, hatach, w hrjebjach, a w nachwilnje wusušenych łužičkach na lěsnych pućach. Ma radšo płonu, wjace mjeńše małowapnitu, relatiwnje čistu wodu.
Ussurijsk
thumb|left Ussurijsk ( Уссурийск; do 1926 – Nikolsk/ Никольск; do 1935 – Nikolsk-Ussurijskij/ Никольск-Уссурийский; do 1957 – Worošilow/ Ворошилов) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 100 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.
Bjelokuricha
Sydlišćo je so w lěće 1803 jako wjes Nowo-Bjelokuricha załožiło a ma wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Plummer
Plummer je mjeno slědowacych wosobow:
Wolfsburg
Wolfsburg je jedne z mało nowozałoženych němskich městow w prěnjej połojcy 20. lětstotka a rěkaše hač do apryla 1945 Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben. Po wójnje dósta swoje dźensniše mjeno po hrodźe Wolfsburg. Město bě koncipowane jako bydlišćo za dźěłaćerjow Volkswagena a měješe w lěće 1972 k prěnjemu razej wjace hač 100.000 wobydlerjow. W lěće 2010 bě BIP na hłowu najwyši w cyłej Němskej.
Słódka wišnja
Stejnišćo
Rosće dźiwje w lěsach, na lěsnych kromach, w žiwych płotach. Ma radšo słónčne stejnišćo a rosće najlěpšo na hłubokosahacych, tróšku włóžnych a wutkatych pódach.
Nawapolack
Nawapolack je město we Wicebskej oblasći w Běłoruskej.
Michał Rostok
Skutkowanje
Hižo jako seminarist zaběraše so Michał Rostok z přirodu, wosebje w hornjołužiskich horach kołowokoło Wulkeho Pichowa. Wučerske městno w Drječinje zmóžni jemu tež pozdźišo dokładne přepytowanje tutych kónčin nimo poprawneho powołanja. Jeničce na a pod tutej horu namaka Rostok pjatnaće družin ćernjowkow, mjez druhim nowu a wot njeho wopisanu družinu z mjenom łužiski ćernjowc (Rubus lusaticus). Nimo toho zběraše ludowu wědu wo rostlinach a wozjewi 1889 spis Phanerogamenflora von Bautzen und Umgebung. Do njeho bě 889 družin „phanerogamow“, kćějatych rostlin, zapisał a k tomu hišće 607 družin „kryptogamow“, ke ko­trymž słušeja paproće, mochi, algi a lišawy.
Korsika
mini|Korsiska chorhoj thumb|upright|Topografiska karta Korsiki
Na Korsice so nimo hamtskeje francošćiny tež korsišćina jako mjeńšinowa rěč rěči, při čimž njejsu sej wědomostnicy wo dokładnej ličbje rěčnikow přezjedni. Korsiska rěč so zdźěla na šulach kaž tež na uniwersiće w městačku Corte wuwučuje a je tež na dwurěčnych wjesnych taflach a pućnikach widźeć.
Kamjanec-Podilskyj
Stawizny
mini|left|Francoska karta z lěta 1691 z twjerdźiznu a starym městom Kamjanec je jedne z najstaršich městow dźensnišeje Ukrainy a naspomni so hižo w lěće 1106 prěni raz jako město. Wot 1373 steješe pod pólskim knjejstwom a 1583 dósta Magdeburgske měšćanske prawa. Mjez 1672 a 1699 bě skrótka z dźělom Osmaniskeho mócnarstwa a 1793 přińdźe při druhim dźělenju Pólskeje pod knjejstwo ruskeho carstwa. W lěće 1919 bě Kamjanec-Podilskyj někotre měsacy dołho sydło prěnjeho knježerstwa njewotwisneje Ukrainy.
Naryn
thumb|left Naryn je město w Kirgiskej. Je stolica Narynskeje oblasće.
Fokino (Region Primorje)
Sydlišćo je so w lěće 1891 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Kreta
thumb|Kreta na karće [[Europa|Europy]] Kreta je najwjetša kupa Grjekskeje a pjata najwjetša kupa Srjedźneho morja. Ma přestrjeń 8336 km² a 623 tysac wobydlerjow. Hłowne město Krety je Herakleion.
Józefów (gmejna Kodrąb)
Józefów je wjes w Pólskej.
Klukš
Geografija
thumb|left|Nawjes w lěće 1922 Wjes leži 146 metrow nad mórskej hładźinu na lěwym brjoze Sprjewje a na južnej kromje hornjołužiskeje hatoweje krajiny. Susodne wjeski su Lichań na sewjerowuchodźe, Załhow na juhowuchodźe, Zdźěr na zapadźe a Zdźar na sewjerozapadźe. Wuchodnje Klukša wupřestrěwaja so někotre haty. Přez wjes wjedźe statna dróha S101 (Hućina–Minakał–Rakecy), wot kotrejež wotbočuje wokrjesna dróha K7211 do Wulkeje Dubrawy resp. Połpicy.
Dietmar Woidke
Woidke studowaše wot 1982 do 1987 na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće ratarstwo a skótnu produkciju a je diplomowy agrarny inženjer. Wón je ewangelski, woženjeny, nan jedneje dźowki a bydli w Glinsku.
Tarko-Sale
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 2004 měšćanske prawa.
Jan Kilian
Wupućowanje do Texasa
left|thumb|upright|Cyrkej w Serbinje mini|upright=0.5|Narowny kamjeń Jana Kiliana w Serbinje Kónc lěta 1854 nawjedowaše Jan Kilian skupinu něhdźe 600 Serbow ze wšelakorych kónčin Hornjeje Łužicy, na přikład z Duboho, Hrodźišća, Zubornicy, Jamnoho, Klětnoho, Malešec, Rakojd a Rychwałda na jendźelskej łódźi „Ben Nevis” so sewjerneje Ameriki. Wjetši dźěl wupućowarjow pochadźeše z pruskeho dźěla Hornjeje Łužicy (něhdźe dwě třećinje) a mjeńši dźěl z sakskeho dźěla Hornjeje Łužicy. Woni wopušćichu Łužicu z ekonomiskich, nabožnych, ale tež rěčnych přičinow a chcychu sebi w Americe nowu domiznu natwarić.
Blisko Austina w Texasu załožichu woni sydlišćo Serbin, hdźež Kilian hač do jeho smjerće jako farar skutkowaše. Serbske Bože słužby wotměwachu so w Serbinje hišće hač do 20. lětstotka. Potomnicy wupućowarjow pěstuja dźensa hišće serbske nałožki a haja zwiski do Hornjeje Łužicy.
Kirnitzsch
Kirnitzsch ( Křinice, němsce prjedy tež Kirnischt) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej a Sakskej. Wot cyłkownje 45,3 kilometrow běži 14,9 km w Čěskej a 30,4 km w Němskej.
Krasnoselkup
Leži při rěce Taz w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 720 kilometrow wuchodnje Salecharda.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Heilbronn
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 742, dósta 1371 status mócnarstwoweho města a wuwiwaše so dla přihódneho połoženja w dolinje Neckara wot zažneho srjedźowěka sem k wuznamnemu wikowanišću. Spočatk 19. lětstotka bě Heilbronn jedne z prěnich srjedźišćow industrializacije w dźensnišej Badensko-Württembergskej. Historiske stare město zniči so při lětadłowym nadpadźe dnja 4. decembra 1944 nimale dospołnje, natwari so pak w 1950tych lětach znowa.
Arnošt Muka
Žiwjenje
Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska jako narunanje staršeho Smolerjoweho „Łužičana“ a załožer slěda Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće k čestnemu předsydźe. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Pětrohrodźe a Waršawje.
Chusej
Geografija
Wjes leži dźensa wuchodnje Drjowkowskeho stareho města při puću do Lěźin.
Lawska wěža
Stawizny
left|thumb|Postawa sakskeho krala Alberta při wěži Lawska wěža natwari so spočatk 15. lětstotka (1400–03) jako woborna wěža Lawskich wrotow a je z tym najstarša Budyskich wrotowych wěžow. Wužiwane kamjenje běše Budyski krajny bohot prěnjotnje za natwar noweje hrodowskeje wěže zaplanował. Dla častych konfliktow mjez hrodom a městom čujachu so wosebje Budyske cechi wot toho plana wohrožene. Za čas njepřitomnosće krajneho bohota měšćanska rada materiale sćaza a da so do twara Lawskeje wěže. Slědowacym protestam krajneho bohota w Praze město znapřećiwi, zo słuži nowa wěža derjeměću města a z tym tež čěskeje króny.
Mallorca
Mallorca (z łaćonskeho insula maior = „wulka kupa“) je kupa w zapadnym dźělu Srjedźneho morja. Najwjetša kupa Balearow a cyłeje Španiskeje je 170 kilometrow zdalena wot španiskeje twjerdźe pola Barcelony. Ma přestrjeń wot 3.640 km² a něhdźe 900.000 wobydlerjow.
Orša
Sydlišćo je so w lěće 1067 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1620 měšćanske prawa.
Čajowc
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Izjum
Sydlišćo je so w lěće 1681 załožiło a ma wot lěta 1685 měšćanske prawa.
Šiškaty jabrik
Šiškaty jabrik (Callitriche brutia, Syn. Callitriche pedunculata) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Šmica
Šmica (Deschampsia) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Józefów (gmejna Czastary)
Józefów je wjes w Pólskej.
Helium
Helium nastawa za čas jadroweje fuzije we hwězdach. mini|Helium Jeho mjeno pochadźa z starogrjekskeho słowo ήλιος [helios] "słónce".