cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikławš Bjedrich-Radlubin
Tworjenje
Předmjet powědančkow je hłownje wjesne, druhdy tež małoměšćanske žiwjenje, tak zo hodźi so zarjadować jako ludowy powědar. Tež rěč je ludowa, wobohaćena přez mišterske wužiwanje stilistiskich srědkow serbšćiny a nałožowanje synonymow, prajidmow a přisłowow.
Zolote
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Přezwuk
Přezwukowe wokale w nowowysokoněmčinje
W nowowysokoněmčinje płaća zwjetša ä, ö, ü, äu jako přezwukowe wokale a diftongi ; ä, äu so zwjetša tam pisatej, hdźež přiwuzne słowo abo přiwuzna forma z a'' eksistuje abo so sej tež bjez historiskich rěčnych znajomosćow lochce myslić da, na př. Mann – Männer, Haus – Häuser.
Brest (Běłoruska)
Brest (prjedy tež Brest-Litowsk, „Litawski Brest“; Брэст/Brest abo Берасьце/Bjerascje;  Брест/Brest;  Brześć nad Bugiem) je wulkoměsto z něhdźe 340.000 wobydlerjemi w Běłoruskej. Nadeńdźe so na samym juhozapadźe kraja při pólskej hranicy něhdźe 330 kilometrow juhozapadnje Minska a je najwažniši hraničny přechod za nadróžny a železniski wobchad Běłoruskeje z Europskej uniju, běłoruske „wrota do zapada“.
Přezwuk
Zwobraznjenje přezwukow
W pisanskim pismje su nimo nadstajeneju dypkow hišće druhe pisanske wašnja (alografiske warianty). Dwě najhusćišej warianće stej a) dwě krótkej wertikalnej smužce město dypkow (tohodla rěči so w Awstriskej, hdźež tute pisanske wašnje so preferuje, tež wo ü-/ä-/ö-Stricherl (ü-/ä-/ö-smužki), b) horicontalna smužka nad pismikom, kotraž je runa abo trochu dele přezhibnjena. Poslednje pisanske wašnje ma njelěpšinu, zo je u-smužce podobne, z kotrejž někotre ludźo mały pismik u wuhotuja, zo bychu jón wot pismika n rozeznawali. Potajkim je strach zaměnjenja mjez u a ü pola tutoho pisanskeho wašnja.
We wabjenskej grafice a pola stilizowaneho pisma so dypkaj přezwukow husto wotcuzbnjetej; na př. wužiwa so město naju jednotliwe dypli, smužki abo hinaše grafiske přiznamjenja, kotrež maja originelnišo skutkować a najebać toho přezwuk rozeznawać. (přir. na př. loga awstriskich partijow).
Zwobraznjenje w kompjuterowych systemach
ASCII-rozšěrjenje ISO 8859-1 (Latin 1) wobsahuje wšě přezwuki. Nimale wšě moderne kompjutery wužiwaja tež unikodowy standard, kotryž bu najprjedy w lěće 1991 wozjewjeny a móža přezwuki předźěłać a zwobraznić. Dokelž starše ISO-kodwanja so z rozšěrjenym kodowanjom UTF-8 za Unicode njekryja, móža tež na modernych kompjuterach problemy z přezwukami wustupić.
Tšadow (Grodk)
mini|upright=1.5|Tšadow na karće z lěta 1930 mini|upright|Wjesna tafla na městnje něhdyšeje wjeski
Jan
Jan je muske předmjeno, kotrež so mjez druhim w serbšćinje, nižozemšćinje, čěšćinje, pólšćinje, słowakšćinje (jako Ján), w skandinawiskich rěčach a w sewjeroněmskim rumje wužiwa. Mjeno słuša k najpopularnišim serbskim předmjenam. W jendźelskorěčnym rumje je Jan tež jako skrótšena forma žonjaceho mjena Janet rozšěrjene. Mjeno pochadźa z hebrejšćiny ( יוחנן Jochanan) a woznamjenja „Bóh je smilny“. Dźeń swjateho Jana je 24. junija.
Tšadow (Grodk)
Wobydlerstwo
K Tšadowskej wosadźe słušeštej wjesce Radojz a Rajc. Filialna cyrkej bě w mjeztym runje tak wotbagrowanym Klěšniku.
Arnošt Bart
Žiwjenje
Bart pochadźeše ze serbskeje małoburskeje swójby. Jeho nan bě žiwnosćer-korčmar Jan Bart (20.8.1830–7.5.1875) a dźěd Lětoński korčmar Handrij Bart. Tež Arnoštowa mać, Marja rodź. Mitašec, pochadźeše z korčmarskeje swójby, a to z Njeznarowow pola Lubija (pozdźiši hosćenc Buenos Aires). Po zahej smjerći nana wuda so Marja Bartowa w lěće 1877 na Jurja Dresslera, bywšeho hórnika z Chwaćic.
Batajsk
thumb|left Batajsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 117 tysac wobydlerjow.
Ačchoj-Martan
Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Grozneho.
Nuknica
Geografija
Nuknica leži něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje Chrósćic na prawym boku Satkule. Susodne wsy su Prawoćicy na sewjeru, Baćoń na wuchodźe, Pozdecy na juhowuchodźe, Lejno na juhozapadźe a Kopšin na zapadźe.
Stawizny
Njedaloko stareho wikowanskeho puća Via regia ležaca wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1512 jako Nuckewitz. W lětomaj 1546 a 1580 mjenowachu ju Forberg, potajkim „wudwór“ (Vorwerk). Ležownostne knjejstwo měješe 1548 hišće Nukničanske ryćerkubło, 1580 pak hižo zdalene kubło we Łuze pola Njeswačidła. W 17. a 18. lětstotku słušeše Nuknica k Worklečanskemu ryćerkubłu.
Załožba za serbski lud
thumb|[[Serbski dom w Budyšinje, hłowne sydło załožby.]] Załožba za serbski lud spěchuje wuwiće serbskeje kultury a serbskeju rěčow. Bu załožena dnja 19. oktobra 1991 jako dźěl Sakskeje statneje kenclije a je z lěta 1998 samostatna załožba zjawneho prawa. Jeje hłowne sydło je w Budyšinje, nimo toho ma wotnožku w Choćebuzu a regionalny běrow w Chrósćicach. Wot 1. oktobra 2016 je Jan Budar z direktorom jako naslědnik Marka Sucheho, kiž steješe wot 1992 do 2015 na čole załožby.
Ewa
Ewa je žónske předmjeno a pólska kaž tež šwedska warianta mjena Jěwa.
Japanski kumkwat
Japanski kumkwat (Fortunella japonica) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Wudwor (Rólany)
Stawizny
Wot lěta 1906 ma Wudwor swójsku šulu. Hač do dźensnišeho eksistuje we wsy zakładna šula.
30. měrca
30. měrca abo '''30. nalětnika''' je 89. dźeń gregorianiskeje protyki (90. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 276 dnjow hač do kónca lěta.
20. meje
Wumrěće
mini|upright|[[Jan Pětr Jordan († 20. meje 1891)]]
Veisiejai
thumb|left|Katolska cyrkej z lěta 1817
Jabłuko
Wužiwanje
Jabłuka bu njewarjene jědźene abo k jabłučnicy předźěłane. Jabłuka kulturnych sortow so tež za produkowanje mošta abo brěčki hodźa. Ale tež wužiwanje kaž pokładźenje na tykancy je móžne.
Třepotata rězna
Třepotata rězna (Carex brizoides) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Čornica (ród)
Systematika
Wot někotrych so družiny šćónow (Cimicifuga) rodej Actaea zarjaduja.
Bixa orellana
Wopis
Bixa orellana je štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 9 m, abo kerk, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 3 m.
Irmino
Irmino (do 1900 – Петровка/ Petrowka; do 1977 – Irmino;  do 2010  –  Теплогорск/ Teplohorsk) je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Luhanska.
Preiļi
Sydlišćo je so w lěće 1250 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Junij
Junij je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juniju stej Dwójniki a Rak.
Ablawt
Ablawty pola němskich werbow
Přikłady za werby jednotliwych ablawtowych rjadow:
4. ablawtowy rjad němčiny: e/o - a - o
Ablawt w Litawšćinje
W Litawšćinje so tři ablawtowe rjady rozeznawaja, při čimž nic přeco wšě wotstopnjowanja při słowach wustupuja.
Pečora (rěka)
Pečora je zasadnje pławna, je pak přez wjetši dźěl lěta zamjerznjena.
Haselbachtal
thumb|left|Stary pohlad Biskopičanskeho hroda
Banecy
Wobydlerstwo a rěč
Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
Daugai
Leži něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Alytusa.
François Hollande
François Hollande (* 12. awgusta 1954 w Rouenje, Francoska) je francoski politikar socialistiskeje strony a bě wot 15. meje 2012 hač do 14. meje 2017 jako naslědnik Nicolasa Sarkozyja statny prezident Francoskeje.
Nursultan Nazarbajew
mini|Nursultan Nazarbajew Nursultan Nazarbajew ( Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ; * 6. julija 1940 w Šamalganje, Kaskelenski rajon, oblasć Alma-Ata, Kazachska SSR, Sowjetski zwjazk) je kazachski politikar, kiž bě wot 1990 do 2019 ze statnym prezidentom Kazachstana.
Ćeńkokorjenita rězna
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kwětnistwo docpěwa dołhosć wot 1 cm a wobsteji z 2-5 kłóskow, kotrež deleka wobsahuja žónske a horjeka muske kćenja.
Arzberg
Zajimawostki
mini|Hród w Adelwitzu
Pawoł Šołta
Narodźi so jako šeste dźěćo klamarja Mikławša Šołty a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Cyžec z Kašec a bratr Bena Pětra Šołty (* 1851) a Jurja Šołty (* 1888) we Wotrowje a běše wot 1890 do 1897 chowanc Serbskeho seminara w Praze. W čěskej stolicy wopytowaše hač do lěta 1895 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše w lětomaj 1896/97 teologiju. Zakónči swój studij w Mohuču.
Pawoł Šołta bu ze sylnym wobdźělenjom serbskeho ludu na samsnym dnju kaž Jan Cyž-Hajničanski na Wotrowskim kěrchowje pochowany.
Podolska
Stawizny
W pjatym a šestym lětstotku zasydlichu so Słowjenjo w Podolskej. Pozdźišo přeprěčichu ju Hunojo, Awarojo, Madźarojo a Mongolojo po puću do srjedźneje Europy. W druhim lěttysacu słušeše kónčina najprjedy do wjerchowstwa Halyč-Wołyńskeje a wot 1366 hač do druheho pólskeho dźělenja w lěće 1793 do Pólsko-Litawskeje. Wulki dźěl Podolskeje bě pak wot lěta 1672 hač do 1699 z dźělom Osmaniskeho mócnarstwa. Pod pólskim knjejstwom wobsteješe Podolska z wójwodstwow Podolska a Bracław. Kamjanec-Podilskyj (pólsce Kamieniec Podolski) bě přez lětstotki najjužniša namjezna twjerdźizna Pólskeho kralestwa.
Wolgodonsk
thumb|left Wolgodonsk je město při Donje w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 170 tysac wobydlerjow.
Kamčatka
Geografija
Z přestrjenju wot něhdźe 370.000 km² je Kamčatka najwjetša połkupa wuchodneje Azije a trochu wjetša hač Němska. Wona nadeńdźe so we wuchodnej Sibirskej při sewjernym Pacifiku, mjez Beringowym morjom na wuchodźe a Ochotskim morjom na zapadźe. Geografiski zwisk mjez južnym kóncom Kamčatki a japanskeje kupy Hokkaido je kupowy rjećaz Kurilow.
Wotpočink
Wotpočink móhło być:
Don
Běh
Na 1360 wot 1870 kilometrow je Don pławny.
Republika
Nimo demokratiskich republikow w modernym zmysle wobsteja dalše modele pod tutym mjenom, kaž na přikład ludowe republiki (wjele wuchodoeuropskich statow mjez 1945 a 1990), radowe republiki, zemjanske republiki (Pólsko-Litawska, Republika Bjenatki, Romska republika) a dalše. W Němskej wužiwaše so wosebje wot 18. lětstotka zapřijeće swobodny stat jako wotpowědnik słowa „republiki“. Bayerska, Durinska a Sakska tute přimjeno hač do dźensnišeho noša, zo bychu pominali na swoje republikanske tradicije z doby rewolucije 1918/19. Najmjeńša republika na swěće je Nauru, najwjetša Ruska. Najstarša hišće wobstejaca republika je San Marino.
Balkanski hłowač
Balkanski hłowač (Knautia drymeia) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Winowa ruta
Wopis
Winowa ruta je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 30 hač do 50 cm. Rostlina je namódry zelena, naha, sylnje aromatisce wonja.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w pozdatnym wokołku a maja nazeleń žołte. Krónowe łopješka su łžičkojte, złaha zubate a maja napadnu rynčku z nektar wudźělacej włoknina.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochada ze regiona Srjedźneho morja. Rostlina so do zahrodow sadźana, ale tež rosće na smjećowych městnach, skałach, murjach, winicach. Ma radšo ćopłe, suche kamjentne pódy.
Zwjazk 90/Zeleni
Zwjazk 90/Zeleni ( Bündnis 90/Die Grünen; skrótka Zeleni abo GRÜNE) je politiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 14. meje 1993 w Lipsku ze stronow Zwjazk 90 a Zelenych załožena. Předsydaj stej wot februara 2022 Ricarda Lang a Omid Nouripour. Wot 1998 do 2005 bě strona jako mjeńši koaliciski partner na zwjazkowym knježerstwje wobdźělena. Wot decembra 2021 je wona jako mjeńši koaliciski partner dźěl amploweje koalicije. Zwjazk 90/Zeleni maja něhdźe 125.000 čłonow a zapósłancow w kóždym krajnym sejmje.
Mahiljow
Mahiljow je so w lěće 1267 k prěnjemu razej naspomnił a dósta 1577 měšćanske prawo. Wot 1772 słušeše do Ruskeho carstwa.
Jan Arnošt Hančka
Jan Arnošt Hančka ( Johann Ernst Hantschke; * 11. septembra 1867 w Hućinje, † 17. junija 1928 w Poršicach) bě serbski wučer a ludowy spisowaćel.
September
September (tež: požnjenc; łaćonsce September) je dźewjaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 30 dnjow. Jeho mjeno rezultuje z fakta, zo bě wón sedmy měsac romskeje protyki mjeztym zo měrc bě prěni, před dodaćom januara a februara.
Monarchija
Jako monarchija (ze starogrjekskeho μοναρχία monarchía, „samoknjejstwo“) woznamjenja so forma knježerstwa, w kotrejž je jednotliwa wosoba, zwjetša zemjan, najwyši suweren a žórło politiskeje legitimnosće. W tym nastupanju je wona napřećiwny model republiki. Hłowa stata knježi hač do swojeje smjerće abo hač k wotstupej a přepodawa politisku móc swojemu naslědnikej. Při tym słowo njedefinuje, hač je stat demokratiski abo nic. Tak eksistuja wosebje w Europje monarchije, w kotrychž ma monarch jenož reprezentatiwnu rólu, mjeztym zo knježi faktisce demokratisce woleny parlament. Tajke staty mjenuja so parlamentariske abo konstitucionelne monarchije. Napřećiwnik konstitucionelneho typa je absolutna monarchija. Jako tajka płaća dźensa jenož hišće Brunei, Sawdi-Arabska, Swaziska a jako wosebita forma tež Vatikanske město.
Andrej Zaliznjak
Analyza wot Rěč wo wojerskej wuprawje Igora
Kniha Rěč wo wojerskej wuprawje Igora: dohlad rěčespyta (2004) je husto diskutowanemu problemej awtentiskosće teksta Rěč wo wojerskej wuprawje Igora (Слово о полку Игореве) wěnowana. Zaliznjak dopokaza, zo by-li něchtó tekst we 18. lětstotku falšował, by hoberske mnóstwo preciznych znajomosćow měć dyrbjał, kotrež rěčespyt faktisce hakle w 19. a 20. lětstotku wotkrywaše. Eksistuja kritisce wotwažowane rěčespytne argumenty přećiwo awtentiskosći teksta, namjetowane wot rozdźělnych awtorow. Po powšitkownym wuwodźe Zaliznjaka je jara njeprawdźepodobnje, zo je Rěč wo wojerskej wuprawje Igora falšowana.
Monarchija
W Němskej je so monarchija ze załoženjom Weimarskeje republiki po nowemberskej rewoluciji 1918 wotstroniła.
Njemodlinski dialekt
Njemodlinski dialekt (šlesce: djalykt ńymodliński ślůnskij godki, wurěkowanje: ['dʲalɨkt ɲɨmɔd'liɲski 'ʃlunskʲij 'gɔtki]) je dialekt šlešćiny, kotryž so w regionje města Niemodlin (Pólska) rěči. Kajkosć, kotraž tutón dialekt wot normalneje šlešćiny rozeznawa, je jeho fonetika, na př. mazuřyńy fenomen, kotryž woznamjenja, zo konsonanty č š ž dž so čita swěru kaž c s z dz (IPA: /ʦ/, /s/, /z/, /ʣ/). W njemodlinskim dialekće so druhdy nazalny wokal y pokazuje, kotryž so kaž /ɨ̃/) čita. Njemodlinski dialekt je podobny prudniskemu dialektej.
Čorny Chołmc
Wobydlerstwo a rěč
Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 41,1 %.
Beilrode
Stawizny
Dnja 1. januara 2011 přizamkny so susodna gmejna Großtreben-Zwethau, tak zo měješe Beilrode nětko jědnaće wjesnych dźělow.
Małksa
Běh
Rěčka wužórli so blisko Derbna pod Wysokej horu, najwyšej hórku Mužakowskeho wobłuka, wobstatka Łužiskeje wuhrody. Hižo w 19. lětstotku wobsteješe sewjernje Baršća, blisko wjeskow Bórow a Rjasnik, kumštny kanal, kotryž zwjazowaše Małksu z Nysu. Přez tutu hrjebju wotběži dźensa wša woda hornjeho běha do jenož štyri kilometry zdaleneje Nysy, čehoždla njesłuša horni běh hižo do přitočnišća Sewjerneho morja, ale Baltiskeho.
Schönteichen
Stawizny
Wjesne dźěle Běła (Bel), Brunow (Brunowe), Hlinka (Cunratesdorf), Lubnjow (Liebenawe), Petershain (Petereshagen), Schönbach (Sconenbach) a Šwobicy (Swavesdorf) buchu w lěće 1225 k prěnjemu razej naspomnjene. Wjetšina tutych sydlišćow bu w formje nadróžneho nawsowca natwarjena, mjeztym zo je Hlinka lěsny łanowc.
Kralestwo
Kralestwo je stat z monarchiskej formu knježerstwa, při čimž noša knježićel titul krala abo kralowny. Postajeny naslědnik rěka zwjetša krónprinc resp. krónprincesna. Wjetšina dźensa wobstejacych kralestwow su konstitucionelne monarchije, tak zo ma kral resp. kralowna jenož hišće reprezentatiwnu funkciju. Nad kralom steješe w europskej tradiciji husto hišće kejžor jako „kral kralow“.
Dobrošicy
Stawizny
mini|left|Knježi dom w Dobrošicach Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Johannes de Doberswicz pochadźa z lěta 1350. Tež w přichodnych lětstotkach běchu Dobrošicy knježe sydło a stejišćo ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo we wsy.
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Zahon, Sćiny, Jasno, Krušwiny, na Babach.
Sommer
Sommer je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Wolfgang Schäuble
Zastojnstwa
Bě wot 1984 do 1989 šef kanclerskeho zarjada pod Helmutom Kohlom a wot 1989 do 1991 kaž tež mjez 2005 a 2009 zwjazkowy minister nutřkowneho. Wot 1991 do 2000 bě frakciski předsyda CDU w zwjazkowym sejmje a wot 1998 do 2000 jako naslědnik Helmuta Kohla a předchadnik Angele Merkel zwjazkowy předsyda CDU.
Matej
Matej je serbske předmjeno, kotrež je – kaž Maćij – wotwodźene wot grjekskeje formy hebrejskeho mjena Mattitjahu (מתתיהו). W tutej formje wužiwa so mjeno tež w chorwatšćinje a słowakšćinje.
Wolfgang Schäuble
Priwatne
Schäuble je ewangelski, woženjeny a nan štyrjoch dźěći. Wón bydli w Offenburgu. Dla atentata w lěće 1990 je na jězbny stoł sputany.
Rědora
Rědora je rěčka w Sakskej a Braniborskej, lěwy přitok Čorneho Halštrowa. Je 105 kilometrow dołha.
Ernst Bohuwěr Sommer
Narodźi so jako syn Židowskeho chěžkarja a wopytowaše wot 1840 do 1847 Budyski gymnazij. Wot 1847 do 1851 studowaše teologiju a filozofiju w Lipsku. Po studiju běše hač do lěta 1856 z wučerjom při měšćanskej šuli w Budyšinje, po tym pak na wšelakich městnach zwonka Łužicy, tak bě wot 1865 do 1871 z wikarom w Limbachu a wot 1871 direktor papjernika we Weesensteinje.
Arnošt Simon
Arnošt Simon ( Ernst Simon; * 2. apryla 1905 w Zubornicy, † 18. decembra 1974 w Budyšinje) bě serbski knihiwjazar, ludowy spisowaćel a narodny prócowar za čas nacionalsocializma a po wójnje.
Japanske črijki
Japanske črijki (Aconitum japonicum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Zaječa rězna
Zaječa rězna (Carex ovalis, syn.: Carex leporina L.) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Lěsny hłowač
Stejnišćo
Rosće w łučinowych, wudolinowych lěsach, na lěsnych pućach a chłódkojtych lěsnych kromach. Ma radšo włóžne, pódy w chłódnišich, włóžnych połoženjach.
Powiat koszaliński
Města a gmejny
left|mini|Gmejny wokrjesa Powiat wobsteji z třoch měšćansko-wjesnych a pjeć wjesnych gmejnow (ličby wobydlerstwa dnja ):
Druskininkai
Druskininkai je město w Alytuskim  wobwodźe na samym juhu Litawskeje, njedaloko běłoruskeje hranicy.
Jakob Fugger
mini|[[Albrecht Dürer: Jakob Fugger, 1519]] Jakob Fugger (* 6. měrca 1459 w Augsburgu, † 30. decembra 1525 runje tam) běše mjez něhdźe 1495 a 1525 najwuznamniši překupc, hórnistwowy předewzaćel a bankier w Europje. Wón pochadźa z Augsburgskeje Fuggerec wikowanskeje swójby, kotrejež swójbny zawod za mało lětdźesatki na wulke europske předewzaće wutwari.
Florida
přiwza so dnja 3. měrca 1845 jako 27. stat do unije a ma přimjeno „The Sunshine State“ („słónčny stat“).
Toki Pona
Ličby w Toki Pona su ekstremny přikład za minimalistiski koncept tuteje planoweje rěče. Hinak hač by so snadź wočakowało, njeeksistuja žane ličbniki wot jedyn hač do dźesać, na kotrychž potom cyły ličbnikowy system natwari. Wotpohlad toho bě, zo by so wužiwanje wjetšich ličbnikow poćežało, zo by so w zmysle taoizma k jednoremu wašnju myslenja wróćał. Cyłkownje eksistuja – jeli so tež nula wobkedźbuje – jenož štyri ličbniki: 0, 1, 2 a 5.
Wjetše ličbniki su hišće komplikowano twarjomne, tak zo so za čas rozmołwy rady toho wostaja. Na př. ličbnik 17 so mjenuje „luka luka luka tu“ (= pjeć pjeć pjeć dwaj). „luka“ je připódla prajene tež słowo za ruku.
Alfabet
Małko entuziastow su druhe pisma za wužiće w Toki Pona adaptowali: Korejski hangul, Tengwar , a sadźbu logogramow wzatu z Unicode, a originalna abugida.
Fonetika
[[Wobraz:Toki pona Alphabet.svg|thumb|300px|Wurjekowanske přikłady w Toki Pona <ul>
Ličbniki
Za tworjenje rjadowych ličbnikow so słowo „nanpa“ wužiwa.
Zestarjene słowa
Někotre słowa, kotrež so w starych tekstach jewja, su nětko zestarjene. Słowo „iki“ (nětko „ona“ = „wón, wona, wono, wone, woni“) bě druhemu słowu přejara podobne, a to „ike“ = „zły“.
Tři słowa „leko“ („blok, schód“), „kan“ („z“ (+instr.), nětko „poka“), a „pata“ („bratř, sotra“, nětko „jan sama“) buchu bjez nowych narunanjow wotstronjene.
Cavertitz
Geografija a wobchad
Cavertitz nadeńdźe so při juhowuchodnej kromje Dolanskeje hole. Zwjazkowa dróha 182 wjedźe přez zapadny dźěl gmejnskeho teritorija a zwjazkowa dróha 6 na juhu. Přez gmejnu ćeče rěčka Dahle. Łobjo same twori na samym sewjerowuchodźe gmejny na krótkim wotrězku gmejnsku a krajnu hranicu z Braniborskej.
Gmejnske dźěle
Gmejnske dźěle su:
Nikriš
Nikriš leži w južnym dźělu Zhorjelca runje na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy a potajkim při hranicy mjez Němskej a Pólskej.
Zelena rězna
Zelena rězna (Carex divulsa) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Horliwka
thumb|left
Šalkar
thumb|left Šalkar je město w Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Šalkarskeho rajona.
Leži něhdźe 360 kilometrow juhowuchodnje města Aktobe. Město je wažny železniski suk.
Hadam
Hadam je serbske muske předmjeno a serbska warianta mjena Adam, pochadźaceho z hebrejšćiny, hdźež woznamjenja mjeno telko kaž „zemjan“ w zmysle „wobydlerja zemje“. Mjeniny su 15. awgusta, 19. decembra (ewangelsce) a 24. decembra (ewangelsce a katolsce). Po bibliskej tradiciji płaći Hadam jako prěni čłowjek na swěće, kotryž bě wot Boha samoho stworjeny.
Molodohwardijsk
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Bahamy
Bahamy ( The Bahamas) su njewotwisny kupowy stat w zapadnym Atlantiskim oceanje a čłon Commonwealtha.
Geografija
mini|left|Satelitowy wobraz Bahamow Kupy nadeńdu so juhozapadnje Floridy a sewjernje Kuby a Hispaniola. Geografisce słušeja k Zapadoindiskim kupam a z tym k Sewjernej Americe. Najwyši dypk na kupach je hórka Mount Alvernia (65 m nad mórskej hładźinu), a najniši pobrjóh Atlantiskeho oceana (0 m).
Wšědna mórska syć
Wopis
Wšědna mórska syć docpěwa wysokosć wot 30 hač do 120 cm.
Stołpik je třihranity a hruby.
Chromtau
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1940 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Matteo Renzi
Renzi je zmandźeleny a ma tři dźěći.
Warnoćicy (gmejna)
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).
Kalmus
Kalmus (Acorus) je ród ze monotypiskeje swójby kalmusowych rostlinow (Acoraceae), jeničkeje swójby porjada (Acorales). Wone su najbóle bazalny ród monokotyledonow.
Bahnowa rězna
Wopis
Šěrozelene łopjena docpěja šěrokosć wot 5 hač do 10 cm. Delnje póšwy su sylnje syćonićkojte.
Južny pupawač
Južny pupawač (Succisa australis) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae).
Hodźij
Politika
Wjesnjanosta je wot 2015 bjezstronski Gerald Meyer, kiž bu při wólbach 2022 w zastojnstwje wobkrućeny.
Pinsk
Město je so w lěće 1097 k prěnjemu razej naspomniło a słušeše wot 1793 do 1920 do Ruskeje. Mjez wójnomaj běše z dźělom Pólskeje. Do Druheje swětoweje wójny měješe město židowsku wjetšinu wot 90 % wobydlerstwa. Nimale wšitcy buchu pod němskim wobsadźenjom w lětomaj 1941/42 zamordowani.
Prěni israelski prezident Chaim Weizmann (1874–1952) běše ze šulerjom Pinskeho gymnazija.
Liša Hora
Stawizny
mini|left|Kulturny pomnik Liša Hora čo. 2 Prěnje historiske naspomnjenje jako Lyssehar je z lěta 1572. Sydlišćo słuša ze starodawna k Njeswačanskej wosadźe. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom měješe Liša Hora někotre lěta němske pomjenowanje Hohwald.
Kanariske kupy
thumb|Kanariske kupy (čerwjene) Kanariske kupy (Islas Canarias) su skupina sydom wulkich kupow a někotrych mjeńšich kupkow w Atlantiskim oceanje. Leža něhdźe 100 kilometrow zapadnje wot brjoha Marokka a Zapadneje Sahary w Africe a słušeja k Španiskej (a potajkim k Europskej uniji).
Terebowlja
Terebowlja je město w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 35 kilometrow južnje Ternopila.
Bob Hite
thumb|Bob Hite w lěće 1974 Bob Hite (* 26. februara 1943 w Torrance, Kaliforniska jako Robert Ernest Hite; † 5. apryla 1981 w Los Angeles) bě US-ameriski spěwar a załoženski čłon rockoweje skupiny Canned Heat.
Krasnyj Sulin
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1797 jako wjes Sulin załožiło a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.
Pakićojte črijki
Wopis
Kćenjowe stołpiki a stołpiki w hornim dźělu su žałzolěpjate a móškojće kosmate.
Rozšěrjenje
Rostlina je horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Žołte črijki
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Blědožołte kćenja njesu wysoki, šwižny helmik, kotryž je 3 raz tak wysoki jako šěroki, zwjetša steja w jednorych abo rozhałuzowacych kićach a docpěja wysokosć wot 1,5 hač do 2 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Krygar
Krygar (delnjoserbsce a po starym hornjoserbskim prawopisu Krygaŕ) je serbske swójbne mjeno, serbska forma němskeho mjena Krüger.
29. februara
29. februara abo '''29. małeho róžka''' jewi so jenož w přestupnych lětach jako přidatny přestupny dźeń a je w tutych lětach 60. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 306 dnjow hač do kónca lěta.
Domjacy pos
Domjacy pos (Canis lupus familiaris) je zwěrjo ze swójby psow (Canidae).
Stawizny
Domjacy pos je domjace zwěrjo, kotrež wot wjelka pochadźa. Domestikacija so je před něhdźe 15000 lětami w juhozapadnej a južnej Aziji započinała. Najstarše dwórske psy w srjedźnej Europje pochadźeja z něhdźe 8. lětstotka před našim ličenjom časa.
Kuwandyk
Kuwandyk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Sakmara w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 190 kilometrow wuchodnje Orenburga. Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Mikławš Hicka
Mikławš Hicka ( Nikolaus Hitzke; * 13. januara 1821 w Hórkach, † 14. decembra 1899 w Špitlu) bě serbski wučer, publicist a towarstwowy prócowar.
Chorostkiw
Chorostkiw je městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Tajna w historiskej Galiciskej něhdźe 55 kilometrow juhowuchodnje Ternopila.
Bujumbura
W lěće 1889 załožichu němscy kolonialisća na městnje burskeje wsy wojersku stražu Marienheim, kotraž wuwiwaše so k małemu městačku. Hač do lěta 1916 bě Bujumbura dźěl Němskeje wuchodneje Afriki, po prěnjej swětowej wójnje bywaše k stolicy belgiskeho mandatneho kraja Ruanda-Urundi. Wot njewotwisnosće stata Burundija w lěće 1962 je Bujumbura jeho stolica.
Prawoćicy
Stawizny
Prawoćicy běchu wot lěta 1890 wjesny dźěl Nuknicy, kotraž so 1974 do Chrósćic zagmejnowaše.
Arnošt Bohuwěr Jakub
Žiwjenje
Narodźi so jako syn korčmarja w Budyšinje a wopytowaše wot 1811 do 1819 Budyski gymnazij. Wot 1819 do 1822 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy dźěłaše 1822–24 jako pomocny duchowny w Lubiju a wot 1824 do 1827 jako druhi duchowny w Njeswačanskej wosadźe. Wot 1827 do 1832 skutkowaše jako diakon a wot 1832 hač do swojeje smjerće w lěće 1854 jako farar při Michałskej cyrkwi w měsće. Arnošt Bohuwěr Jakub bu na Tuchorskim kěrchowje pochowany.
Larry Van Kriedt
thumb|Larry Van Kriedt w lěće 2006 Larry Van Kriedt (* 1954 w San Francisco, Kaliforniska) je US-ameriski basist. Wón bě štyri měsacy dołho prěni basist awstralskeje rockoweje skupiny AC/DC, kotraž bu w lěće 1973 wot Angusa Younga załožena. Nimo basa hraje van Kriedt tež na saksofonje.
Indiski ocean
Na sewjeru mjezuje Indiski ocean z Aziju, wosebje z Indiskej połkupu a Arabskej połkupu, na zapadźe z wuchodnej Afriku a Atlantiskim oceanom, na wuchodźe z Indochinu, Awstraliju a Ćichim oceanom a na juhu pak z Južnym oceanom pak z Antarktiku (wotwisnje wot definicije).
Bohuslav Sobotka
mini|Bohuslav Sobotka (2015)
Holešow
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Włosanka, Pasowka, Stare Błóta.
Křič
mini|Lutherowy pomnik na Křiču
Nimo pomnika nadeńdźetej so na Křiču dźensa zarjadnistwo rěčneje zawěry a wuhladnišćo.
Sćijecy
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola dračoweho hata, Pola rěki, Pola skały, Pola suchej łuki, W Helach, Liponca (tež: na horje), Pola cyhelčiny, Pola sucheho hata, Na Rynčec horje, Pola starej dróhi, Pola Rynčec hata, Pola Witichec skały, Janašec hora, Pola němskej dróhi, Rynčec lipy, W dole.
Jan Kokla
Jan Kokla (tež Kokula; Johann Kockel; * 26. decembra 1798 w Njebjelčicach, † 3. januara 1865 runje tam) bě serbski wulkobur a gmejnski předstejer w Njebjelčicach kaž tež wjednik burskeho hibanja za čas rewolucije 1848/49.
Mikławš Truc
mini|upright|Mikławš Truc (wokoło 1914)
Fabrika Mikławša Truca eksportowaše do mnohich europskich krajow kaž tež do Južneje Ameriki. W lěće 1898 załoži filialu w Berlinje a bórze po tym dalšu w Mexiku. Z rozšěrjenjom awtow so tež Truc přeorientowa. W lěće 1913 naprodukowa jeho Berlinska filiala 400 awtomobilow.
W poslednich žiwjenskich lětach přebywaše Truc hdys a hdys w ródnej Łužicy a rozprawješe na přikład w Kukowskej Bjesadźe wo swojim žiwjenju.
Kapšagaj
Ma něhdźe 44 tysac wobydlerjow.
Ćeleńc
Pomjenowanje so na prjedawše wužiwanje hórki jako pastwu za ćelata poćahuje. Němsce mjenowaše so wona druhdy tež Kälberberg. Puć, kiž wjedźe z Hnašec na wjeršk, rěka Kruwjacy puć.
Tauragė
Tauragė je město w zapadnej Litawskej. Je zarjadniske sydło Tauragskeho wobwoda.
Město
Město je wjetše, wobmjezowane sydlišćo při křižowanišću wobchadnych pućow ze swójskej zarjadniskej a zastaranskej strukturu. Z tym je nimale kóžde město zdobom centralne městno. Města su – porno wsam – poměrnje wulke, husće wobsydlene sydlišća, kotrež dóstachu swój status w europskej tradiciji zwjetša přez spožčenje měšćanskich prawow kaž na přikład prawo wikow, prawo samopostajenja, swobodu byrgarjow a prawo na wobhrodźenje. W Němskej su města přeco tež gmejny, zwjetša z wosebitymi funkcijemi.
1998
1998 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Kinshasa
Sydlišćo bu dnja 3. decembra 1881 wot jendźelskeho slědźerja Henryja Mortona Stanleyja jako wikowanske stejnišćo załožene a dósta k česći belgiskeho krala Leopold II. mjeno Léopoldville. Wot lěta 1929 bě Léopoldville stolica Belgiskeho Konga, wotměniwši město Boma při Atlantiskim oceanje. Srjedź 1930tych lět měješe město wokoło 40.000 wobydlerjow, wot toho něhdźe 2.500 Europjanow. Hač do spočatka 1950tych lět stupaše ličba na něhdźe 250.000 (15.000 Europjanow) a prěnja wysoka šula so natwari. Nimo toho bu w tym času tež najwjetši stadion kraja ze 70.000 městnami natwarjeny. Po přewzaću mocy přez generala Mobutu Sese Seko přemjenowachu město w lěće 1966 do Kinshasa, zo bychu europske mjeno wotpołožili.
Wulkoměsto
Wulkoměsta w Němskej
W lěće 2014 bě w Němskej cyłkownje 77 wulkoměstow, z kotrychž bě 29 w Sewjerorynsko-Westfalskej. Z nich su štyri milionowe města (Berlin, Hamburg, Mnichow, Köln) a dalšich dźewjeć, kotrež maja wjace hač poł miliona wobydlerjow. Berlin bě hišće w 1940tych lětach po New York City a Londonje třeće najwjetše wulkoměsto swěta.
Móst měra
thumb|Móst měra a rěka Sprjewja Móst měra je po awtodróhowym mosće druhi najwjetši móst přez Sprjewju w Budyšinje. Kamjentnowobłukowy móst zestaji so ze štyrjoch wobłukow, kiž su wjace hač 20 metrow wysoke. Cyły móst je 181 metrow dołhi. Panorama stareho města wot mosta měra je najsławniši wobraz Budyšina.
Kapralcowe rostliny
Kapralcowe rostliny (Celastraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Holešowska Dubrawka
Holešowska Dubrawka ( Holschdubrau) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Njeswačidło a leži 165 m nad mórskej hładźinu. Wjeska bě ze starodawna wjesny dźěl Holešowa.
Němska narodna biblioteka
Němska narodna biblioteka (, skrótšenka DNB) je wot lěta 1912 centralna archiwowa knihownja Němskeje z třomi wotrjadami: Deutsche Bücherei a Deutsches Musikarchiv w Lipsku a Deutsche Bibliothek we Frankobrodźe nad Mohanom.
Argentinska
Geografija
Argentinska mjezuje z Boliwiskej na sewjeru, z Paraguayjom, Brazilskej a Uruguayjom na sewjerowuchodźe a z Chilskej na zapadźe. Najwyši wjeršk je Aconcagua (6962 m) w argentinskich Andach, zdobom najwyša hora cyłeje Ameriki a južneje połkule.
Horiwka
Systematika
Ród Adonis bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, zwjazk 1, S. 547–548 nastajeny. Synonymy za Adonis L. su Adonanthe Spach a Chrysocyathus Falconer.
Kłóskničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Pozicija rodow, kotrež su dźensa do Nartheciaceae zarjadowane, bu dołho diskutowana. Za dołhi čas buchu do Liliaceae zarjadowane, Dahgren et al. 1985 zarjadowaše hromadźe z rodami dźensnišich Tofieldiaceae a Petrosaviaceae do Melianthaceae a Tamura w lěće 1998 zarjadowaše do Petrosaviaceae. Molekulargenetiske přepruwowanja su pokazali, zo wone Burmanniaceae, Dioscoreaceae, Taccaceae a Thismiaceae blisko steja a jako bazalna skupina do porjada Dioscoreales słuša (Caddick et al. 2000, 2002). Monotypiski ród Metanarthecium Maxim. bu dołho diskutowany a jenička družina Metanarthecium luteoviride Maxim. z dwěmaj warjetetomaj wot Kurilow hač Japanskeje a Koreje bu wot Merckx et al. 2008 do roda Aletris jako Aletris luteo-viride zarjadowany.
Jawora (rěčka)
Jawora ( abo Jauerbach) je rěčka w Hornjej Łužicy a prawy přitok Čorneho Halštrowa. Wužórli so z dweju žórleškow na Lipicy blisko Kašec a běži přez Miłoćicy, Njebjelčicy a Němske Pazlicy, hdźež so do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Lěto wopicy
Film je stawiznička wo přećelstwje zwěrjencoweho hladarja Cobe a wopicy (gorila) Koko, přetorhnjenym přez to, zo Koko ze swojeje wuskeje klětki w zwěrjencu ćeknje. Kokowe ćěkanje polěkuje prawemu chaosej w cyłym kraju, kotremuž sćěhuje afera „Koko“, wo kotrejž budu telewizne sćelaki zjawnosć dokładnje informować. Film traje 112 mjeńšin. Lěta 2019 bu tutón makedonski film na Choćebuskim filmowym festiwalu pokazany, po čimž je Vladimir Blaževski wotmołwjał na prašenja publikuma.
Schengenski rum
[[Dataja:Map of the Schengen Area.svg|mini|Schengenski rum
Irska a Zjednoćene kralestwo njeběštej ženje dźěl Schengenskeho ruma. Rumunska a Bołharska měłoj jemu zasadnje přistupić, njejstej pak dotal wšě wuměnjenja spjelniłoj. Cypernska njemóže přistupić, dołhož sewjerny dźěl teritorija pod kontrolu centralneho knježerstwa njesteji.
Ujguršćina
Wona rěči so wot wjace hač dźesać milionow ludźi, předewšěm wot Ujgurow w chinskej awtonomnej prowincy Xinjiang, ale tež w susodnym Kazachstanje, w Kirgiskej a w Uzbekistanje.
Blěda rězna
Łopjena
Rozpjeršene kosmate, žołtozelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 5 mm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wolžsk
Sydlišćo je so w 19. lětstotku jako wjes Lopatino a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Łahow
Literatura
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Łahowa
Rupač
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Praskow
Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1580 jako Prascko a běše ze starodawna gmejnski dźěl Małeje Boršće. Wot lěta 1241 běžeše hranica mjez Mišnjanskim wobsydstwom wokoło Hodźija a Hornjej Łužicu při Praskowskej rěčce přez wjes, kotraž wobsteješe tuž z Mišnjanskeje a Łužiskeje strony. Měznik při mosćiku dopomina na dźělenje wjeski.
Rubižne
thumb|left
Powiat policki
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so na sewjerozapadźe wulkoměsta Šćećina a słuša k jeho metropolowemu rumej. Na sewjeru twori Šćećinski zaliw přirodnu hranicu, na zapadźe mjezuje powiat z němskim wokrjesom Předpomorska-Greifswald w Mecklenburgsko-Předpomorskej. Susodny wokrjes na wuchodźe je Powiat goleniowski a na samym juhu Powiat gryfiński.
Pěskecy
Infrastruktura
thumb|upright|Kamjentny křiž w Pěskecach Hač do 20. lětstotka wudobywachu we wokolinje Pěskec poch a šćerk, wot 1947 do 1959 tež brunicu. Něhdyša jama južnje wsy je dźensa woblubowane kupanišćo. Najwažniši dźěłodawar we wsy je E. ZIEGLER AG (wobdźěłanje metala) z 200 sobudźěłaćerjemi.
Pěskecy maja lěsne sportnišćo zapadnje Serbskopazličanskeho puća, kotrež so wot Sportoweho towarstwa Pěskecy wužiwa. Tam so tež wjesny klub namaka.
Bart
Stawizny
thumb|left|Mapa (1844-1846) thumb|left|Bartski młyn w lěće 1987 Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Henricus de Baruth pochadźa z lěta 1234. W slědowacych lětstotkach wuwi so Bartske ryćerkubło k jednemu z najwjetšich knjejstwow Budyskeho kraja.
Wosada
Do Bartskeje ewangelskeje wosady – dźensa z dźělom wulkowosady Hrodźišćo – słušeja nimo Barta wjeski Bukojna, Dubrawka, Stróža a Zubornička.
Nowa Wjes (Njeswačidło)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Nuwendorf pochadźa z lěta 1362. Wjes nasta jako wutwark Njeswačanskeho knjejstwa ze swójskim kubłom. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Kadłoby, Brylawki, Stare Błóto.
Krostitz
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych gmejnskich dźělow:
Chorug
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Lilongwe
Lilongwe je stolica južnoafriskeho kraja Malawi. Leži w srjedźišću Malawija, jenož 50 km wot mosambikskeje a sambiskeje hranicy a 80 km wot Malawiskeho jězora zdalene we wysokosći wot 1200 metrow nad hładźinu morja we wysokej runinje a ma wokoło 650.000 wobydlerjow. Dla dobreho měšćanskeho planowanja su dróhi w stolicy relatiwnje šěroke - kaž bulewardy - a jednotliwe ležownosće wulke. Lilongwe je politiske a zarjadniske srjedźišćo Malawija, pak nic hospodarske. Tutu rólu hraje najwjetše a najstarše malawiske město Blantyre w samym juhu kraja.
Błyšćaty rupač
Błyšćaty rupač (Scabiosa lucida) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Swatowe
Swatowe (do 1825 – Сватова Лучка/ Swatowa Lučka; do 1923 – Новоекатеринослав/ Nowojekaterinoslaw) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Wuricy
Stawizny
mini|left|[[Wuričanski stołp]] Prěnje historiske naspomnjenje Wuric je z lěta 1400 (Uwirwicz, Uwirricz, Vwericz, Uwricz, Uricz ). Ležownostne knjejstwo měješe Budyska měšćanska rada.
Cyrkwinsce su Wuričenjo do Budyšina zafarowani a přisłušeja wot 17. lětstotka ewangelskej Michałskej wosadźe.
Čerwjenobruna rězna
Čerwjenobruna rězna (Carex hostiana) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Kapralc
Systematika
Tutón ród bu w lěće 1753 pod mjenom Evonymus wot Carl von Linné w Species Plantarum, 1, S. 197 najprjedy wozjewjeny. Typusowa družina je Euonymus europaeus L.. synonymy za Euonymus L. su: Genitia Nakai, Kalonymus J.Prokhanov, Masakia Nakai, Melanocarya Turcz., Pragmatropa Pierre, Pragmotessara Pierre, Sphaerodiscus Nakai, Turibana Nakai.
Taylor Swift
Taylor Alison Swift (* 13. decembra 1989 w Reading, Pennsylvania) je US-ameriska countryjowa a popowa spěwarka a gitaristka, kotraž skutkuje tež jako spěwytwórča, hudźbna producentka a dźiwadźelnica. Z wjace hač 200 milionami předatymi zynkonošakami słuša wona k najwuspěšnišim hudźbnikam w stawiznach. Swój debitowy album Taylor Swift wozjewi jako 16-lětna w lěće 2006.
Jasnyj
Jasnyj je město w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 450 kilometrow wuchodnje Orenburga. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Löbnitz
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 995 jako Liubanisci. Mjeno je serbskeho pochada. Löbnitz z kublerskimaj wobwodomaj Schloss- a Hofteil a z ryćerkubłom słušeše hač do lěta 1815 k sakskemu hamtej Delič. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa Wiener Kongresses sta so Löbnitz z dźělom pruskeho wokrjesa Delič w Mjezyborskim knježerstwowym wobwodźe, ke kotremuž słušeše hač do lěta 1952.
Zarjadowanja
mini|Stanowe jewišćo hudźbneho festiwala With Full Force Na lětanišću Löbnitz-Roitzschjora wotměje so kóždy julij rockowy festiwal With Full Force.
J. J. Cale
Jeho najwjetši wuspěch bě Cocaine w lěće 1977, kiž docpě městno 22 w zapadnej Němskej.
Nalětnja horiwka
Stejnišćo
Družina je wuchodoeuropska a sibirska stepowa rostlina. W našim teritoriju na suchich trawnikach, łučnych stepach, na suchoćopłych, kerčinatych hórkach. Ma radšo w lěće ćopłe, suche abo w prawym měrje suche, zwjetša wapnite hlinjane pódy.
Saar
mini|left|Saar blisko Sarrebourg Wona nastawa južnje města Sarrebourg we francoskej Lothringskej z Čerwjeneje a Běłeje Saary (la Sarre rouge a la Sarre blanche) a běži najprjedy na něhdźe 121 kilometrach přez francoski teritorij. Mjez městačkomaj Saargemünd a Saarbrücken-Güdingen twori na jednaće kilometrach němsko-francosku mjezu, běži dale 68 kilometrow přez Posaarsku a wuliwa so po dalšich 31 kilometrach w Porynsko-Pfalcy blisko Konza do Mosele. W Porynskich šćěpjelowych horinach běži rěka we wuskim, hłubokim dole a twori charakteristiske meandery.
Powiat sławieński
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so při brjoze Baltiskeho morja. Susodnej wokrjesaj stej Powiat słupski w Pomorskim wojewódstwje na wuchodźe a Powiat koszaliński na juhozapadźe. Na sewjeru a zapadźe twori baltiski pobrjóh přirodnu hranicu.
Prěčecy
Prěčecy ( Prischwitz) su hornjołužiska wjes při přechodźe přez Čornicu, kotraž ke gmejnje Hodźij słuša. Wone leža w Hornjołužiskich honach sewjerozapadnje Budyšina.
Bórk (Budyšin)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bórka je z lěta 1225 (Ditmarus miles de Borc, dominicale suum Borc).
Wjerchnij Ufalej
Sydlišćo je so w lěće 1761 jako wjes Wjerchnje-Ufalejskij zawod załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Hród
Hród je wjetše wobtwjerdźene a wobydlomne twarjenje, kotrež słuži wobstražowanju a škitanju strategisce wuznamnych dypkow kaž na přikład přechodow přez rěki, hórskich přesmykow a horow abo wažnych wikowanskich městnow. We wušim zmysle steji zapřijeće za srjedźowěkowske twjerdźizny w Europje, kotrež běchu husto tež rezidency krajneho knježićela, na přikład krala, wójwody abo markhrabje.
Słowo
W serbšćinje njeje porno němčinje a čěšćinje žadyn rěčny rozdźěl mjez hrodami, słužacymi jenož reprezentaciji (němsce „Schloss“) a hrodami, słužacymi tež wojerskim zaměram. Tak prajimy w serbšćinje tež knježim domam „hród“, hačrunjež husto žanu zakitowansku funkciju njemějachu. Tež němčina tute krute rozdźělenje hač do 17. lětstotka njeznaješe.
Hokkaido
Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je Sapporo. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu Ajnu, kiž kupu mjenuja Aynu Mosir (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace ajnusce njerěča.
Patricia Janečková
Patricia Janečková (narodźena 18. junija 1998 w Němskej) je operowa spěwarka wot słowakskeho pochada a dobyćerka čěsko-słowakskeho telewizneho wubědźowanja Talentmania w decembrje 2010. Hnydom po dobyću w telewiznym wubědźowanju wona je so swětosławna přez wusyłanje CNN stała.
Starobilsk
Starobilsk  je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Ajdar něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Bromelijowe rostliny
Bromelijowe rostliny (Bromeliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Bălți
Město leži něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a je najwuznamniši industrijny, kulturny a hospodarske centrum w sewjernej połojcy Moldawskeje kaž tež wažny wobchadny suk. Nadeńdźe so w Bălțiskej stepje při rěce Răut, prawym přitoku Dnjestra.
Aleksandrow (oblasć Wladimir)
thumb|left thumb|left Aleksandrow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow.
Dołhopluwita rězna
Wopis
Wótro třihranity stołpik je hač horje łopjenaty.
Michail Iwanowič Kalinin
Wón bě wot 1923 do 1946 jako předsyda prezidija najwyšeho sowjeta Sowjetskeho zwjazka po wustawje hłowa stata, při čimž měješe Józef Stalin woprawdźitu móc w swojimaj rukomaj.
Jan Křižan
Skutkowanje
Křižan podpěrowaše serbske narodne prócowanja we Weimarskej republice a bu w lěće 1930 za naslědnika katolskeho fararja Jakuba Šewčika za noweho předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow woleny. Hižo tři lět pozdźišo złoži swoje zastojnstwo, dokelž nowe nacionalsocialistiske knjejstwo jeho demokratiskeho zmyslenja a mjeńšinopolitiskich aktiwitow dla dohladowachu.
Altenberg
Prěnje naspomnjenje města jako sydlišćo off dem Geußingisberg pochadźa z lěta 1451.
Amurowa horiwka
Amurowa horiwka (Adonis amurensis Regel & Radde) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Stejnišćo
Ma radšo na prawym měrje suche hač čerstwe, přesakliwe, w nalěće włóžne pódy.
Jan Arnošt Frajšlag
Jan Arnošt Frajšlag ( Johann Ernst Freyschlag; * 22. nowembra 1869 w Debsecach, † 8. apryla 1951 w Hornjej Hórce) bě serbski wučer, komponist a chórowy dirigent.
Lupina
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wjazniki
thumb|left thumb|left Wjazniki je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Štomowa strelicija
Wopis
Kćěje w lěće. Kćenja su nazeleń módre a běłe, steja w łopjenowych rozporach w hornim dźělu rostliny. Jich wysoke łopješko je načerwjeń brune.
Stróžawka
Stróžawka (Centaurea) je ród ze swójby zestajenkow (Asteraceae).
Powiat świdwiński
Gmejny
měšćanska gmejna:
W tutych šěsć gmejnach je cyłkownje 198 wsow. Měšćanske prawa matej jeničce Świdwin a Połczyn-Zdrój.
Bilhorod-Dnistrowskyj
Bilhorod-Dnistrowskyj (do 1944 – Akkerman) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 45 kilometrow juhozapadnje Odesy při zapadnym brjoze Dnjesterskeho limana, zaliwa Dnjestra. Přistawne město nadeńdźe so 18 kilometrow zdalene wot Čorneho morja a ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Nowe Zdźarki
Na ležownosći Mužakowska čo. 4 steji kamjentny pokutny křiž ze zornowca z lěta 1838.
Lipinki
Geografija
Wjeska leži jědnaće kilometrow zapadnje Niskeje a 20 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina při Wukrančanskej rěčce w krajinje Hornjołužiskeje hole a hatow, nic pak w biosferowym rezerwaće. Susodne wsy su Dołha Boršć-wuchod (prjedy Wólšina) na sewjeru, Kamjentna Wólšinka na wuchodźe, Wukrančicy (gmejna Wysoka Dubrawa) na juhozapadźe a Dubo na zapadźe. Za hatami sewjerowuchodnje wsy rozpřestrěwa so Mikowska hola, na juhu hórki Wysokeje Dubrawy (maks. 307 m).
Stawizny
Politisce běchu Lipinki hač do lěta 1938 wobstatk Wólšinskeje gmejny, kotraž bu wot nacionalsocialistow 1938 přemjenowana na Kreuzschenke (Křižna korčma), zo by so ze serbšćiny pochadźace mjeno zhubiło. Tute mjeno bu wotwodźene wot něhdyšeje korčmy při dróze wuchodnje Lipinkow.
Chwaćicy
Stawizny
Hač do lěta 1994 běchu Chwaćicy ze samostatnej gmejnu, ke kotrejž słušachu wot lěta 1936 Dalicy, Ješicy a Křiwa Boršć.
Literatura
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Chwaćic (2019)
C
Při němskich awtach steji C za Kamjenicu.
Ajaccio
Geografija
Juhowuchodnje města namaka so mjezynarodne lětanišćo Ajaccio Napoléon Bonaparte, najwjetše a najwažniše lětanišćo na Korsice. Wikowanski přistaw je druhi najwjetši na kupje, po Bastia. Přewozy zwjazuja Ajaccio přez cyłe lěto z francoskej twjerdźu (Marseille, Toulon, Nizza). Korsiska železnica jězdźi mjez Ajacciom a Bastiju.
1985
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jan Cyž
Bahnowa pyskawa
Łopjena
Spódne łopjena a delnje stołpikowe łopjena su dołhostołpikate, hrubje kosmate a maja 5-7 hłuboko pjerošpaltowych, zubatych abo zarězanych wotrězkow z tupymi kónčkami. Wone docpěwaja šěrokosć wot 8 hač 12 cm.
Wonjaty rupač
Wopis
Wonjaty rupač docpěje wysokosć wot 20 hač do 50 cm. Pjenk je rozhałuzowany. Spódnje łopjena su njedźělene a šěrokosmate. Kćenja su 5-ličbne, swětłomódre a přijomnje wonjeja. Spódk hłójčki je płony a njese pluwowe łopješka. Keluškowe seršćiki su swětłožołtojte a krótke.
Powiat wałecki
Gmejny
jedna měšćanska gmejna:
Zarjadniski zwjazk Dźěže
Čłonske gmejny su:
Rackwitz
Zajimawostki
mini|Cyrkej w Podelwitzu mini|Cyrkej w Zschortauwje
Albin Moller
mini|Portret Albina Mollera (1605). Albin Moller (tež Albinus Mollerus; * 1541 w Tšupcu, † 26. decembra 1618 w Starej Darbni) bě serbski ewangelski farar, astronom, protykar, přirodospytnik a pioněr spisowneje serbšćiny. Wón wuda prěnju serbsku ćišćanu knihu.
Ćichońca
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 165 wot cyłkownje 182 Ćichońčanow serbsce (91 %).
Uganda
Politika
Na čole Ugandy steji hižo wot lěta 1986 prezident Yoweri Museveni.
Šćastja
thumb|left
Eduard Kokojty
Wot 18. decembra 2001 hač do 10. decembra 2011 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.
Manfred Stolpe
Po wólbach do zwjazkoweho sejma w septembrje 2002 bu Stolpe dnja 22. oktobra wot kanclera Gerharda Schrödera do zwjazkoweho kabineta powołany.
Donjeck
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 929 tysac wobydlerjow a je tuž pjate najwjetše město cyłeje Ukrainy.
Awgust Lapštich
Biografija
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w serbskej holanskej wjesce Bukojnje pola Wulkich Zdźarow a wopytowaše Zdźarowsku ludowu šulu. Po prěnjej swětowej wójnje bě wjesnjanosta swojeje ródneje wsy, doniž so gmejny dla wotbagrowanja w lěće 1931 njerozpušći. 1926 kupi sej žiwnosć w bliskej Stróži a přesydli so tam.
Mariupol
thumb|left
Hohnstein (Sakska Šwica)
Hohnstein je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži juhowuchodnje Drježdźan při kromje Sakskeje Šwicy na wysočinje nad dolinu Polnicy a ma něhdźe 3.400 wobydlerjow.