cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dźowka powětra
Wobdźěłanje
Španiska činohra Calderóna de la Barci so wuznamjeni přez barokowu retoriku. Je to wosom- do dźesaćhodźinski kruch, kotryž bu wot Enzensbergera radikalnje skrótšeny. Režiser Hansgünther Heyme je dołho podarmo za dobrymi přełožowarjemi a dramatikarjemi pytał, kotřiž bychu jemu přeswědčacu a za měšćanske dźiwadła so hodźacu wersiju poskićili. Skónčnje móžeše Enzensbergera za to zahorić. Njejedna so poprawom wo přełožk, Enzensberger je so pak prócował, zo by dramatiske struktury Calderóna přewzał. Jeho bóle lakoniska wersija koncentruje so hłownje na politiske a erotiske konflikty hry.
Ćećikata nalika
Wopisanje
Ćećikata nalika je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je krótko kosmata.
Křesćanstwo
Křesćanstwo je nabožina, kotrejž přisłuša na swěće něhdźe 2 miliardow křesćanow. Swjate pismo křesćanstwa je biblija (Stary a Nowy zakoń).
upright=1.5|thumb|Křesćanstwo po krajach
Madźarska
thumb|left|[[Dunaj a parlament w Budapesće]]
Mała krušwička
Mała krušwička je rostlina ze swójby krušwičkowych rostlinow łaćonsce: Pyrola minor, Pyrolaceae).
Mochowa plesawka
Mochowa plesawka (Moehringia muscosa) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Krjózkata dróstnica
Stejnišćo
Rosće w 0,3 hač 4 m hłubokich, stejacych abo pomału běžacych, wutkatych, zwjetša w prawej měrje so zamazanych jězorach, wjesnych hatach, rěčkach, hrjebjach.
Sonja Lang
Sonja LANG (prjedy Sonja Elen KISA ;* 1. nowembra 1978) je powołanska přełožowarka (jendźelšćina, francošćina a Esperanto), kotraž bydli w Monctonje, New Brunswick, w Kanadźe.
Kazachstan
Geografija
mini|left|Hora Pik Talgar w horinach [[Tienšan]] Kazachstan leži mjez Kaspiskim morjom a rěku Ural na zapadźe a horami Altaja na wuchodźe w srjedźoaziskej stepje. Na juhu nadeńdu so Aralski jězor, rěčina Syrdarje, pusćina Kyzylkum a wuběžki horin Tienšan, na sewjeru rěka Irtyš a Zapadosibirska nižina. Najwyši wjeršk je Chan Tengri w Tienšan ze 7010 metrami.
Veverská Bítýška
Veverská Bítýška je městačko w Čěskej (Juhomorawski kraj, wokrjes Brno-venkov). Leži 235 m nad mórskej hładźinu na historiskej Morawje a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1376.
Třěšny rozkólnik
Wopis
Stołpik je sylnje łopjenaty.
Madźarska
Geografija
Z wokoło 1,69 milionami wobydlerjow na 525 km² je Budapest najwjetše město a tež kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja. Druhe wulke města su Debrecen (205.000 wobydlerjow), Miskolc (180.000 wobydlerjow), Szeged (165.000 wobydlerjow), Pécs (160.000 wobydlerjow) a Győr (130.000 wobydlerjow).
Kralowski haj
Politika
mini|center|upright=1.4|Napohlad Kralowskeho haja ze [[Sedło (hora)|Sedłom w pozadku]]
Wowči jazyčk
Žórła
<br style="clear:both;" />
Hriby
Hriby su jara heterogena skupina. Formuja po swojich přiznamjenjach samostatny swět nimo rostlinow a zwěrjatow, ke kotrymž tež jednobańkowcy kaž pječenske droždźe, ale tež wjacebańkowcy kaž plěsniwcy a jědźomne hriby słušeja. Wučba wot hribow rěka mykologija, wotwodźeny wot grjekskeho słowa Μύκης [mýkēs].
Šćětkojta nalika
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej Europje rozšěrjena.
Prawa twjerdźenka
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Blědolila kćenja maja wusku, zhibnjenu rołku, njejasnje dwuhubkowu wobkromu, steja w jara dołhich, šwižnych, čumpatych kłosach a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm. Krónowe kónčki su tróšku rozdźělnje dołhe.
Jejkojta tołsćinka
thumb|left|260px|[[Kćenje|Kćenja]]
Přetoržnička
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Płótna róža
Wopis
Łopjena su znajmjeńša na stołpiku a na delnim boku na nerwach móškojće kosmate.
Rutownikowe rostliny
Rutownikowe rostliny (Zygophyllaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Prawy kakawowc
Prawy kakawowc (Theobroma cacao) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Namódra rězna
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, na wapnitych suchich trawnikach a na wapnitych płonych tymjenjach.
ARTE
Indendant je Gottfried Langenstein.
Runa dróstnica
Runa dróstnica je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (łaćonsce: Potamogeton compressus, Potamogetonaceae).
Rutownik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wowča rutwica
Wopis
Wona kćěje wot junija hač do oktobra. Kćenja su běłe a hdys a hdys róžojte abo karmine.
Rostlina wonja słaba aromatiska a słodźi hórkoaromatiska.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Přerosćena dróstnica
Stejnišćo
Rosće w 0,5 hač 7 m hłubokich, stejacych abo běžacych, zwjetša wutkatych jězorach, hrjebjach a rěkach.
Benedikt XVI.
Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.
Pisane črijki
Kćenja
Kćěje wot julija hač do septembra. Módre, wioletne, zelenje a běle šakate kćenja steja w čumpatych, dołhich kićach. Jich helm je wyši hač šěroki. Kćenjowe stołpiki su nahe abo wotstejo kosmate.
Ameriski buk
Łopjena
Lisćo so zbarbi w nazymje do złotožołtych hač kožobrunych wotsćinow a so potom wotmjetuja.
Rozšěrjenje
Rosće we wuchodnej sewjernej Americe wot Kanady w sewjerje hač k wysokoruninam Mexiska w juhu, w hustych lěsach abo jako měšany lěs wot płoneho kraja hač na něhdźe 1000 m wysoku.
Hórski kapralc
Wědomostne mjeno
W někotrych žórłach ma wědomostne mjeno Euonymus latifolia. Ale nětko mjeno roda Euonymus je muski. Tohodla jenož Euonymus latifolius je płaćiwy.
Wutrajna skalinka
Wutrajna skalinka (Draba aizoides) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wjerbowa dróstnica
Wjerbowa dróstnica je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (łaćonsce: Potamogeton x salicifolius, Potamogetonaceae).
Afghanistan
Afghanistan je nutřkokrajny stat w južnej Aziji. Leži w horinach Hindukuš, kotrež słušeja k systemej Himalaje.
Turkmenistan
Rěče
Jenička hamtska rěč Turkmenistana je turkmenšćina, uzbekšćinje a kazachšćinje podobna turkska rěč. Hinak hač w susodnych republikach nima rušćina žanoho oficielneho statusa.
Połon
thumb|left|ilustracija
Stejnišćo
Połon preferuje suchu, wapnojtu, wutkatu pódu. Je rostlina na pustych krajach, na murjach a pastwišćach, na skałojtych skłoninach a na suchich krajinach.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Ryby
Na swěće je wokoło 24 - 30 tysac družinow rybow.
Pupnik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Europski kapralc
Łopjena
Łopjena docpěja dołhosć wot 4 hač 10 cm a su jejkojte, wótre, na kromje karbikojće rězane a přećiwostejne.
Hańža Bjeńšowa
Hańža Bjeńšowa pisaše prozu a dramatiku wosebje za dźěći a młodźinu.
Robert Clemen
Wón je ewangelski a nan jedneje dźowki.
Smjerdźaca pyskawa
Wopis
Najprjedy rostlina wuwiwa łopjenowu rozetu. Zwjetša łopjena rozety wuschnyja po wuhone stołpika.
Lethe
Pochad mjena
Mjeno pochadźa ze starogrjekskeje rěče a woznamjenja posłownje zabyćiwosć abo schowanosć. Grjekske słowo za wěrnosć je a-lethe-ia, štož woznamjenja njezabyćiwosć abo njeschowanosć: Wěrjachu, zo zabudźe, štóž z Lethe pije, swoje dopomnjenja. Někotři wěrjachu samo do toho, zo dyrbjachu duše z wonej rěki pić, prjedy hač so znowa narodźa, zo njebychu so na předchadne žiwjenje dopmnjeli.
Konfucius
Po aktualnych dopóznaćach
497 do Chr. přiwza wójwoda Ding z Lu 80 spěwacych holcow jako dar susodneho stata Qi, na čož dźěše Konfucius z protesta znowa do eksila. Nětko započnje so jeho 13-lětne pućowanje po wšelakorych statach. Wón wopyta
Tautiška giesmė
Originalny tekst wot Vincas Kudirka
Iš praeities Tavo sūnūs
Mutličkaty stolistnik
Stejnišćo
Rosće mjez druhimi wódnymi rostlinami w stejacych, ćopłych, wapnitych, čistych wodźiznach, hrjebjach a mórskich zaliwach z hłubokosću wot 0,5 hač 3 m.
Konfucius
Nadobny
Nadobny prócuje so wo to, so idealej tak daloko kaž móžno bližić. Wón pak wě, zo wón jón ženje njedocpěje. Sprawne prócowanje je potajkim faktiski ideal Konfuciusa, mjeztym zo so imaginarny ideal jako njedocpějomny wobhladuje. Prócowanje je tuž prěnje wuměnjenje nadobneho (VII, 8): „Štóž so njeprócuje, tomu wěrnosć njewotkryju.“
Tak-to-je-filozofija
Prěnje powučace hrona w Lunyu rěkaja:
„Wuknyć a to hdys a hdys wospjetować, njeje tež to wjeselo?“
Šachtarsk
thumb|left
Tautiška giesmė
Originalny tekst wot Vincas Kudirka
Vienybė težydi
Šachtarsk
Šachtarsk  je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje.
Leži něhdźe 60 kilometrow sewjernje Donjecka, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Mögen deine Kinder immer
Milan Nakonečný
Milan Nakonečný (* 8. februara 1932, Horažďovice) je čěski psycholog, stawiznar a wysokošulski wučer.
Pazorkowa rězna
Stejnišćo
Rosće w lěsach, w kerčinach a na połsuchich trawnikach.
Wšědny pupnik
Stejnišćo
Rosće w płonych tymjenjach, na bahnowych łukach a na hrjebjowych kromach. Preferuje mokre, nachwilnje powodźene, małowapnite pódy.
John McCain
John McCain (* 29. awgusta 1936 na Coco Solo Naval Air Station, † 25. awgusta 2018 w Cornville, Arizona) bě US-ameriski republikanski politikar. Bě republikanski kandidat w prezidentowych wólbach 2008, kiž pak je Barack Obama dobył.
Konfucius
Porjadk jako wuměnjenje za swobodu
Ran Qiu prašeše so mištra, hač ma to, štož je wo zakładach praweho moraliskeho zadźerženja słyšał, tež hnydom nałožować. Jemu pak Konfucius wotmołwi: „Staji do skutka, štož sy słyšał.““
Arabska połkupa
right|thumb|300px|Satelitowy wobraz Arabskeje połkupy
Antonín Klimek
Antonín Klimek (* 18. januara 1937 w Praze; † 9. januara 2005 runje tam) bě čěski stawiznar.
Hórska maslenka
Wopis
Stołpik je zrunany a jedno- hač třikćenjowy.
Z
W serbšćinje je pismik ž wotwodźenka tutoho pismika. Delnjoserbšćina znaje nimo toho hišće pismik ź, kotryž w hornjoserbskej rěči jenož jako dźěl digrafa dź wustupuje.
Lijepa naša domovino
Chorwatsce
Mila, kano si nam slavna,
Mila si nam ti jedina.
Mila, kuda si nam ravna,
Teci Savo, Dravo teci,
Wótra dróstnica
Wótra dróstnica (Potamogeton friesii) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Šěra přetoržnička
Šěra přetoržnička (Herniaria incana) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Batromjecy
Prěnje historiske naspomnjenje jako Bertoldistorf je z lěta 1317.
Armenska
Jeho stolica a najwjetše město je Jerewan. Najwjetši jězor je Sewanski.
Islam
Kraje
Kraje z wulkej muslimskej ludnosću su:
Wšědny truskawc
Po někotrych žórłach so do swójskeje swójby truskawcowych rostlinow (Hippuridaceae) přirjaduje.
Žur
Žur (němsce Sauer) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Wšědny truskawc
Wopis
Wón kćěje wot meje hač do awgusta. Małke kćenja su zelene a steja w łopjenowych rozporach. Krónowe łopješka faluja. Jenički płódnik je spody stejacy.
Žołmowaca dróstnica
Žołmowaca dróstnica (Potamogeton nodosus) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Tekstowe editory
UniRed hornjoserbski rěčny pakćik | delnjoserbski rěčny pakćik
Sypacy płód
K sypacym płodam słušeja
Ź
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ź w bloku Latin Extended-A jako U+0179 (wulki pismik) a U+017A (mały pismik). W HTML pisa so Ź jako  a ź jako.
Berlin
Mjeno Berlin bu najskerje wot słowjanskeho słowa brlo/berlo wotwodźene a woznamjenja z kóncowku -in telko kaž „město w bahnje“. Po legendźe pochadźa mjeno wot Berlinskeho woponoweho zwěrjeća, mjedwjedźa, štož je pak ludowa etymologija. We woprawdźitosći bu woponowe zwěrjo wot mjena wotwodźene.
Pyšny kokorč
Pyšny kokorč (Corydalis cava) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Porsćikata rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh (vietnamske pisanje je Hồ Chí Minh; Hán nôm: 胡志明; * 19. meje 1890; † 2. septembra 1969) bě vietnamski rewolucionar a statnik, premierminister (1945-1955) a prezident (1955-1969) Demokratiskeje republiki Vietnam.
Bjerwałd
thumb|left|Powětrowy wobraz Bjerwałda ze [[Sprjewja|Sprjewju]]
Jěra maslenka
Łopjena
Spódnje łopjena su dołho stołpikate a pjećstołpowe hač sydomstołpowe.
Prosta rězna
Prosta rězna je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (łaćonsce: Carex rigida, Cyperaceae).
Wurličkata skalnička
Wopisanje
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja steja po jednym w čumpatych, pakićojtych kwětnistwach. Keluch docpěwa dołhosć wot 4 hač 6 mm a je wot štyrjoch suchokóžnych šupiznow wobdaty. Krónowe łopješka su swětłolila hač róžojte a maja tři ćmowe žiłki.
Kašubska maslenka
Kašubska maslenka (Ranunculus cassubicus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Črijenk
Črijenk (Cypripedium) je ród ze swójby  orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wosečk
Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Chwalecy, Sprjewje, Trjebuz a Wosečk.
Stawizny
<br style="clear:left;" />
Wobchad
We Wosečku so dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc namaka.
Nikos Anastasiadis
Nikos Anastasiadis ( Νίκος Αναστασιάδης; * 27. septembra 1946 w Pera Pedi, wobwod Limassol) je cypernski politikar. Wot lěta 1997 je z předsydu konserwatiwneje strony Dimokratikos Synagermos (DISY) a wot 28. februara 2013 z prezidentom Republiki Cypernskeje. Při wólbach dnja 4. februara 2018 bu w zastojnstwje wobkrućeny.
Andrea Dombois
Dombois bu 2019 jako direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne horiny 2 z 34,9 % hłosow znowa do sejma wolena (2009: 47,6 %).
Józef (patriarch)
Józef (hebrejsce יוֹסֵף - Josef), mjenowany sonjer, je w Tanachu, hebrejskej Bibliji, druhi najmłódši syn Jakuba, kmjenoweho wótca Israelitow. Powědančko wo Józefje (Gen 37-50) powěda jeho stawiznu a twori přechod wot stawiznow wótca Genezis k stawiznje Israelitow w Eksodusu, kotryž z Mójzesom započina.
Husta rybnica
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Pachysandra
Wobsahuje sćěhowace tři družiny:
Chaos
Citaty
Ničo njemóže bjez porjadka eksistować – ničo njemóže bjez chaosa nastać. (Albert Einstein)
Wulki krawnik
Wopis
Wulki krawnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 - 70 cm (hač do 1 m). Rostlina je jědojta. Jědojta žołta mlokowa měza prjedy buchu přećiwo kurjacym wokam a brodawkam wužiwana.
Chinski pražerowc
Rozšěrjenje
Štom je w Chinskej domjacy.
Wulki mak
Wulki mak (Papaver rhoeas) je rostlina ze swójby makowych rostlinow. Dalše ludowe mjena su: dźiwi mak, kuklinka, smažnička, kokula, pólny mak.
Kćenja
Sorta 'Mother of Pearl' ma šěre, róžojte abo módrowioletne kćenja.
Płody
Płód je naha, kulojta tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 1 a 2 cm a je jedyn abo dwaj razaj tak dołhi kaž šěroki. Symjenja su małe, jěrchenkoformowe, ćmowobrune. Symjenja buchu z pomocu wětra rozšěrjene.
Rozšěrjenje
Wulki mak je nimale swětodaloko rozšěrjeny.
Kichawowe rostliny
Kichawowe rostliny (Melianthaceae) su swójba symjencowych rostlinow (, Spermatophyta).
Feodosija
thumb|left
Wulka dwěnka
Wulka dwěnka (Listera ovata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Šup
Šup (Procyon lotor) je rubježne zwěrjo, kotrež je podobne małkemu mjedwjedźej z dołhim wopušom markěrowany wot barbitych rynkow. Ma delikatnu, elastisku čorno-běłu kožu. Šup je znaty dla swojeje zwučenosće myć swoju picu we wodźe před žranjom.
Mały mak
Wopis
Mały mak docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Aline Fiedler
Fiedler bu 2009 jako direktna kandidatka swojeje strony z 33,2 % hłosow wolena. 2014 zaćahny z 31,7 % znowa do sejma. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.
Kral (mjeno)
Kral je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Zahrodny mak
Zahrodny mak abo makojčka (Papaver somniferum) je rostlina ze swójby makowych rostlin (Papaveraceae).
Wójćech Kóčka
Wójćech Kóčka (tež Wojciech Kóčka, Albert Kutschke; * 13. oktobra 1911 we Wownjowje pola Budyšina, † 18. nowembra 1965 w Poznanju) bě serbski profesor archeologije w Pólskej.
Zahrodny mak
Kćenja
Zahrodne sorty často maja pjelnjene kćenja.
Wužiwanje
Zrałe symjenja so jako pječenski wobstatk a za makowy wolij wužiwaja, dokelž wjace alkaloidy njewobsahuja. Ale so dyrbja tak starosćiwje žněju, zo z mlokowej mězu do kontakta njepřińdu.
Cornelia Falken
thumb|Cornelia Falken (2016)
Wójćech Kóčka
Wón bu pochowany na Poznańskim pohrjebnišću Jean-Marie Vianney.
Mawretanska
Geografija
W Mawretanskej knježi horca, sucha pusćinowa klima z přerěznymi temperaturami mjez 20 a 24 °C w januaru resp. 30 a 34 °C w juliju. Lětne temperatury wot 50 °C njejsu rědke. Najwyše městno je Kediet Ijill (915 m) w Saharje. Přewažaca krajinowa forma je pusćina; jenička rěka wulkeho kraja je Senegal, kotryž je z južnej hranicu.
Wšědna jednomudka
Wšědna jednomudka je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow   (łaćonsce: Herminium monorchis, Orchidaceae).
Pisany mak
Etymologija
Botaniske mjeno „corniculatum“ so wotwodźuje wot łaćonskeho słowa cornu. Woznjamjeni telko kaž róh.
Kwěćikaty jednolist
Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach, na žórłowych zwisach. Preferuje ze sakanja włóžne pódy na stejnišćach z wysokej włóžnosću powětra a sćinom.
Berlinska dróha
Po pjećlětnym zhromadnym turowanju ze skupinu Čorna Krušwa do europskeho wuchoda nasta mini-album Čorna Dróha. Pjeć spěwow nahrawachu so po analognym wašnju. Zběrka wuńdźe 2014 jako digitalna wersija w syći, kaž tež na tačeli.
Juha Sipilä
Inženjer a předewzaćel bu w lěće 2011 prěni raz do finskeho sejma woleny a sta so w juniju 2012 ze stronskim předsydu.
Łučna křižnička
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, nad silikatowej kamjeniznu, na holach, pućowych kromach a w skłoninach. Preferuje bazochudych, kisałych podach.
Ch
W kyriliskim alfabeće reprezentuje so samsny zwuk přez pismik Х resp. х, kotryž pochadźa wot grjekskeho chi (Χ, χ). W druhich słowjanskich rěčach z łaćonskimi pismikami wužiwa so zwjetša pismik h, kotryž ma pak w němčinje – a dla jeje wliwa tež w serbšćinje – hinašu zwukowu hódnotu.
Žerowc
Po někotrych žórłach so do swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae) přirjaduje.
Wšědna sćinowa jědla
Kćenja a hable
Kćěje w meji. Muske kwětnistwa su žołte a kulowate. Žónske kćenja su njenapadne.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych, w młodosći lochko zasćinjenych městnach. Ma radšo wutkate, hłubokosahace, čerstwe hač włóžne, bjezwapnite pódy.
Čistjakowe
thumb|left
Ma něhdźe 55 tysac wobydlerjow.
Oliver Fritzsche
Wón je ewangelski, ženjeny a bydli w Markkleebergu.
Zelenojta kokulinda
Wopisanje
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 8 hač 20 cm a šěrokosć wot 7 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Južna Koreja
Južna Koreja (oficielnje Korejska republika, korejsce 대한민국, 大韓民國) je njewotwisny stat we wuchodnej Aziji, kotryž leži na južnej połojcy Korejskeje połkupy, kotraž je wot Korejskeje wójny (1950–53) sem dźělena. Susod na sewjeru je komunistiska Sewjerna Koreja. Stolica Južneje Koreje je Seoul.
Chrapow
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Krapicz abo Kropezz pochadźa z lěta 1390. Wjeska bě wot 16. hač do 19. lětstotka we wobsydstwje Nosačanskeho ryćerkubła.
Winowa róža
Wopis
Winow róža je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 3 m.
Łopjena
Jeje lisćo wonje kaž zrałe jabłuka, wosebje za čas włóžneho wjedra a při rozrybowanju.
Kćenja
2-3 (4) cm wulke róžojte kćenja so pokaza w juniju. Kćenjowe stołpiki, keluškowe łopješka a płody njesu znajmjeńša na bazy stołpikate žałzy.
Ćis
Ćis (Taxus) je ród ze swójby ćisowcowych rostlinow (Taxaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nigerija
Geografija
W južnym dźělu Nigerije knježi horca, włóžna, tropiska klima z dešćowym počasom wot apryla do oktobra a přerěznymi temperaturami wokoło 30 °C. W sewjernym dźělu maja sušišu pusćinowu klimu ze słabym dešćowym počasom a horcym wětřikom Harmattan w suchim počasu. Potom njejsu temperatury wokoło 50 °C rědke. Najwyše městno je Chappal Waddi (2.419 m) při kamerunskej hranicy we wuchodźe kraja. Typiske krajinowe formy su laguny při pobrjoze, włóžna sawana w srjedźišću a sucha sawana w sewjeru.
Welwićija
Welwićija (Welwitschia) je ród ze swójby welwićijowych rostlinow (Welwitschiaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wijawkowe rostliny
Wijawkowe rostliny (Convolvulaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Escherichia coli
Escherichia coli je črjewowa bakterija čłowjeka ale tež wšelakich zwěrjatow.
Pjerojty mak
Jědnosć
Pjerojty mak wobsahuje rozdźělne isochinolin-alkaloidy.
Anakardijum
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wjelsk
thumb|left Wjelsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Archangelskej oblasći. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Singapur
Singapur je mały kupowy a měšćanski stat w juhowuchodnej Aziji, kotryž bu w lěće 1965 njewotwisny wot Malajzije. Wony stwori hospodarski centrum cyłeho regiona a je sydło mnohich mjezynarodnych firmow.
Plinc
thumb Plinc (w narěčach tež blinc; Plins(e)) je pječwo, kotrehož ćěsto wobsahuje jejka, sól, mloko a muku.
Turkistan
Ma něhdźe 150 tysac wobydlerjow.
Přimórski žerowc
Wopis
Štom a předewšěm jeho skora wuchadźa wóń, kotraž je tej wot chójnoweho drjewa podobna. Wona je jedna z małko koniferow, kotrež z wotrězaneho pjenka znowa wubiwa.
Gimel
Mjena pismikow
Mjena pismikow su tróšku druhe w sćěhowacych alfabetach, kotrež kaž tež grjekski alfabet wot feniciskeho alfabeta pochadźeja. Mjeno pismika woznamjenja w rozdźělnych semitiskich rěčach "kamel, wjelbłud", a to: (Hebrejsce: גימל gimel, Arabsce ǧīm ج atd.;
Pisana wijawka
Wopis
Pisana wijawka je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 20 hač do 30 cm.
Mark Rutte
Wón studowaše stawizny w Leidenje, je nježenjeny a přisłuša protestantskej cyrkwi.
Parukownik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Handrij Zejler
Žiwjenje
Katolski biskop Franc Jurij Lok zmóžni Zejlerjej studij při Lipšćanskej uniwersiće, hdźež studowaše wot 1825 do 1829 ewangelsku teologiju. W lěće 1826 załoži zhromadnje z Krygarjom rukopisny studentski časopis Serska Nowina. W tutej wozjewi Zejler 1827 prěni króć baseń Na sersku Łužicu – dźensnišu serbsku hymnu. W Lipsku zezna tež serbiskeho basnika a załožerja nowoserbiskeje literatury Simu Milutinovića.
mini|Zejlerjowy row za Łazowskej cyrkwju Handrij Zejler bu na Łazowskim kěrchowje pochowany. Na torhošću před cyrkwju stajichu jemu w lěće 1931 pomnik. Dalši pomnik nadeńdźe so w jeho ródnej Słonej Boršći. We woběmaj wsomaj je so dróha po Zejlerju pomjenowała.
Korecy
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Gorguwitz pochadźa z lěta 1305. Kulowc Korecy bě wot 14. hač do 16. lětstotku sydło ryćerkubła, potom z wobsydstwom města Lubija.
Thailandska
Dla poměrnje stabilnych politiskich wobstejnosćow a rjanych přibrjohow je Thailandska turistam z cyłeho swěta woblubowany cil.
Trojodripkata koralička
Wopisanje
Rostlina nima žadyn chlorofyl abo ma jenož tróšku chlorofyla. Ale tež korjenje faluja. Tuž, so wot hribow žiwi, kotrychž nitki do mjasneje, koralojteje spódnjeje wóski zadobudźeja.
Staropólšćina
Gramatika
W XIV. - XV. lětstotku zhubjujetej so wot starosłowjanšćiny zdźědźenej časaj zańdźenosće aorist a imperfekt, kotrejž hišće w swjatokřižnych prědowanjach wustupujetej. Wot XV. lětstotka zhubjuje so na kónčinach pólskeho kralestwa dual (na Hornjej Šleskej je wón hač do dźensišneho přetrał). Charakteristiske přiznamjo stej tež relatiwnej pronomenaj jąż (kotruž), jegoż (wo což, wo kohož) byłoj, kotrejž wustupujetej w Bogurodzice a dźensa so wjace njewužiwatej.
Wurjekowanje
W běhu lětstotkow je staropólske wurjekowanje wjele modifikacijam podležało. Eksistuja někotre rozdźěle porno dźensnišemu nowopólskemu wurjekowanju:
Pisanje
Prěni namjet zjednoćenja prawopisa je Jakub Parkoszowic, profesor Krakowskeje akademije, přednjesł. Reforma wobsta w zawjedźenju róžkatych a kulowatych pismikow za rozeznawanje twjerdych a mjechkich konsonantow a podawanje wokaloweje dołhosće přez dwójne pisanje wokalow, na př aa – /a:/. Ale namjet Parkoszowica njeje so přiwzał, a jeho teoretiske koncepcije njejsu namakali pokročowarjow.
Rjadownja (biologija)
Rjadownja ( classis) je hierarchiska runina biologiskeje systematiki, kotraž steji mjez kmjenom a rjadom. Druhdy so tež do podrjadownjow rozdźěli.
Róžowa popla
Róžowa popla (Hibiscus) je ród ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Bangui
W Banguiju knježi tropiska klima ze suchim časom wot decembra hač do februara.
Berylium
Berylium je chemiski element ze symbolom Be a rjadowej ličbu 4. Mjeno hodźi so wotwodźeć wot minerala beryl, beryliumojteho debjenkoweho kamjenja (grjek. βήρυλλος, łać. beryllus). Berylium je jako element druheje hłowneje skupiny kowy alkaliskich zemicow druheje periody periodoweho systema. Woclošěry lochkometal je jara twjerdy a krjechki a so zwjetša jako přidawk lećinow wužiwa. We wjazbje je dwuhódnotny.
Zahrodna popla
Žórła
<br style="clear:both;" />
1989
1989 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Echium pininana
Wopis
Echium pininana je dwulětna rostlina.
Balica (ród)
Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Cyrkej Jězusoweje wutroby
Wosada
K Baćońskej wosadźe słušeja nimo Baćonja samoho tež katolscy wobydlerjo přewažnje katolskich wsow Čornecy, Haslow a Pozdecy kaž tež katolikojo z wokolnych přewažnje ewangelskich wsow. Cyłkownje přisłušeja wosadźe 522 katolikow (2018), z kotrychž wopytachu w samsnym lěće 288 kemše (55 %).
Martin Gillo
Gillo bu posledni raz w lěće 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 43,3 % hłosow woleny.
Sumak
Sumak (Rhus) je ród ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Žrawcy
Ćěło
thumb|right|200px Wulkosć je wot družiny k družiny hinaša. Tak docpěje najmjeńši wšěch žrawcow (koči žrawc) dołhosć 90 cm, najwjetši (wjelowy žrawc) pak dołhosć 14 m.
Člunkačk
Člunkačk (Teesdalea) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Dźiwja morchej
Łopjena
Łopjena su stołpikowe a wobpřimnja stołpik. Wone su dwójce hač trójce pjerite.
Stejnišćo
Wona rosće na tučnych a suchich łukach a njerodźowych honach.
Suchi čas
Suchi čas je w tropiskich a subtropiskich kónčinach swěta tón počas, kotryž je bjez abo nimale bjez spadkow. Mjez sewjernym a južnym wobrotnikom so přibližnje potom njedešćuje, hdyž steji słónco nad druhej połkulu w ceniće, potajkim w sewjernych tropach mjez oktobrom a aprylom a w južnych tropach mjez aprylom a oktobrom. W někotrych krajach blisko ekwatora maja tuž dwaj suchej časaj w jednym lěće.
Počasy so potajkim w tropach na temperaturach njeorientuja. Město zymy a lěća maja tam suchi a dešćowy čas.
Wonjata kukawka
Wonjata kukawka (Gymnadenia odoratissima) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Šilutė
thumb|left|upright|Ewangelsko-lutherska cyrkej (2010)
Kukawka (Pseudorchis)
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wulka kukawka
Wopis
Łopjena su lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač 4 cm a dołhosć wot 10 hač 25 cm. Wone zrunanje steja.
Sulików
Gmejnske dźěle
Do wjesneje gmejny Sulików słušeja slědowace wsy (něhdyše serbske a němske mjena w spinkach):
Hórnač
Hórnač (Erysimum) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Dźiwi šlěz
Dźiwi šlěz (tež dźiwja malwa) (regionalnje: Dźiwi šlez, Malva sylvestris) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow.
Płody
Płód docpěwa šěrokosć wot 1 cm.
Chinski sumak
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneje Azije.
Łaćonšćina
Wokale a diftongi
Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.
Połobscy Słowjenjo
Połobscy Słowjenjo rěčachu wšelakore narěče połobšćiny, kotrež pak spisowne njeběchu.
Sestrorjeck
Sydlišćo je so w lěće 1714 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Delni Wujězd
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Ugezd je z lěta 1418. Za Serbstwo bě Wujězd wosebje wuznamny dla Gersdorffskeho předarskeho a wučerskeho seminara, kotryž běše so w Klukšu załožił a wot lěta 1745 we Wujězdźanskim „nowym hrodźe“ zaměstnjeny.
Wačoški (Aethionema)
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kisałowy sumak
Maćizny
Wšě dźěle rostliny, předewšěm łopjena a płody, wobsahuja jědojte maćizny, kotrež móžeja předewšěm dražnjenje kože zawinować.
Rozšěrjenje
Je w lěće 1629 z wuchodneje sewjerneje Ameriki do Europy přišoł.
Wonječk
Wonječk (Diplotaxis) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Bjezłopjenata njebródka
Wopis
Pjenk je mjasny a rozhałuzowany.
Kćenja
Kćěje wot julija hač do awgusta. Nošne łopješka su owalne, ćeńke a běłojte. 2-4 kćenja su blědožołte a čerwjenojće smužkate a steja w dołhich kićach. Wone bananojće wonja a docpěwaja wulkosć wot něhdźe 2 cm. Kćenjowe łopješka su rozepěrace, wusko-lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 10 hač do 14 mm. Hubka je horje měrjena a njese na spódku dwě bóčnej, kulowatej wotrězkaj. Jeje srjedźna lapa je owalna a na kromje kudźerjata.
Stejnišćo
Rosće w mochojtych jehlinowych a lisćowych měšanych lěsach. Preferuje čerstwe, w prawym měrje kisałe, humusowe pódy. Wona tež rosće na hnijacym drjewje.
Tropy
W tropach su wšelakore wegetaciske pasma, kotrež su wotwisne wot mnóstwa a dołhoty spadkow:
Brjohowka
Brjohowka (Littorella) je ród ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Kamjenjowe wačoški
Wopisanje
Łopjena su jejkojte hač lancetojte, namódreń zwobručowane, cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm.
Łužyca
Łužyca je telewizijny magacin sćelaka RBB, kotryž so předewšěm serbskej mjeńšinje w braniborskej Delnjej Łužicy přiwobroćuje. Přinoški so w delnjoserbskej rěči wusyłaja a su z němskimi podtitulemi wuhotowane.
Prawa barmowka
Wopisanje
Łopjena su ćmowozelene a błyšćace. Hornje łopjena su zubate, mjeztym delnje łopjena su našćěpane z na kóždym boku 1 hač pjeć wotrězkami a wulkim nakónčnym wotrězkom.
Budyšin
1400 do 1700
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkomaj rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje w běhu reformacije ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618–1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin – a z nim cyła Hornja Łužica – do Sakskeje.
Po 1989
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
Wobchad
Přez Budyšin wjedu zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowej dróze B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (ze Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotraž spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Šlumpf
Šlumpf (z němskeho Schlumpf, we belgiskim originalu: Les Schtroumpfs) je comicsowa figura, wumyslena wot Peyo (pseudonym wot Pierre Culliforda).
Štó woni su
Jeli ludźo w tutej rěči rěča, so to šlumpfować mjenuje.
Xırdalan
Wot lěta 2006 ma měšćanske prawa.
Vrbno pod Pradědem
Vrbno pod Pradědem je městačko we wuchodnej Čěskej (wokrjes Bruntál). Leži 545 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Robert Fico
Nastupajo migracisku krizu lěta 2015 zastupuje Robert Fico krutu a antiislamsku poziciju. Tak praješe, zo „nima islam žane městno w Słowakskej“.
Putnik
Putnik (Plantago) je ród ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Sawana
Swětoznate su sawany Afriki, wosebje Serengeti w Tansaniji. Sawany namakamy pak tež w Indiskej, Južnej Americe a Awstralskej.
Murjowy wonječk
Wopisanje
Murjowy wonječk ma krónowe łopješka z dołhosću wot 4 hač 8 mm.
Manjow
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Manjow po Arnošta Mukowej statistice 139 wobydlerjow, z nich 132 Serbow (95 %) a sedmjo Němcy, při čimž tež wšitcy Němcy serbsce móžachu. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 82 %. Ewangelscy Manjowčenjo słušeja do Wujězdźanskeje wosady.
Bambruch
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Berenbruche pochadźa z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo měješe zwjetša rada města Kamjenca, mjeztym zo słušeše dźěl wjeski ke klóštrej Marijina hwězda. Dla toho ma wjes hač do dźensnišeho tež wěsty podźěl katolskeje ludnosće.
Petuchowo
Sydlišćo je so w lěće 1779 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Porto Novo
W měsće knježi tropiska klima z dwěmaj suchimaj časomaj – wot nowembra hač do měrca a wot julija hač do septembra.
Rozćehnjena rězna
Rozćehnjena rězna (Carex extensa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Brětnja-Michałki
Geografija
Měšćanski dźěl leži na zapadźe Wojerec na woběmaj bokomaj zwjazkoweje dróhi 97, při čimž nadeńdźe so Brětnja sewjernje a Michałki južnje dróhi. Susodne wsy su Narć na sewjeru, Němcy na wuchodźe a Čorny Chołmc na zapadźe. Na juhu rozpřestrěwa so přirodoškitne pasmo Dubrjenskeho bahna.
Banćikaty wonječk
Banćikaty wonječk (Diplotaxis tenuifolia) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopisanje
Kćěje wot meje hač oktobra. Syrikžołte kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe 2 cm a steja w čumpatych kićach. Krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 8 hač 14 mm. Kćenjowe stołpiki su dwójce hač trojće tak dołhe kaž kćenja.
Göygöl
thumb|left
Göygöl (wurjekowanje: Gjojgjol; do 1931 – Helenendorf; do 1938 – Jelenino; do 2008 – Chanlar) je město na zapadźe Azerbajdźana. Leži při rěce Gjandźačaj něhdźe 300 kilometrow zapadnje Bakuwa a něhdźe dźesać kilometrow južnje Gəncəja.
Pawoł Völkel
Pawoł Völkel (* 13. septembra 1931 w Chrósćicach; † 16. decembra 1997 w Budyšinje) bě serbski slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar.
Kowel
Wobchad
Leži nad rěku Turija w historiskej Wołynskej něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Lucka. Kowel je wuznamne železniske křižowanišćo: Wjedu wottud čary do šěsć směrow: do Riwnoho, do Bresta w Běłoruskej, do pólskeje Waršawy přez Lublin, do Kijewa přez Korosteń, do Lwowa přez Wolodymyr a lokalna čara do městačka Kamin-Kašyrskyj.
Stwěšin
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Peschenn pochadźa z lěta 1534. Wjeska bě wot 16. hač do 19. lětstotka we wobsydstwje města Budyšina.
Adorf
Sydlišćo nasta w 12. lětstotku při puću z Pławna do Cheba (Eger). Město same natwarješe so wokoło 1290 wyše wjeski a bu prěni raz w lěće 1294 naspomnjene jako oppidum Adorph. Zakład hospodarstwa bě přihódne połoženje při hižo mjenowanym wikowanskim puću a dalšim, kotryž wjedźeše z Čechow do Dwórca.
Runa rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Kosmata popla
Kosmata popla (łaćonsce: Althaea hirsuta) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow, z roda poplow.
Hušćanska cyrkej
Hušćanska cyrkej (Měrćinowa cyrkej) je ewangelsko-lutherska cyrkej w Husce w Budyskim wokrjesu. Wona słuži Hušćanskej ewangelskej wosadźe w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Stawizny
Cyrkwine byrgle z 23 registrami pochadźeja ze znateho Budyskeho zawoda Eule a buchu w lěće 1874 do noweje cyrkwje zatwarjene. Wone so 1899, 1926 a 1968/69 přetwarichu.
Čornjow
Geografija
thumb|left|[[topografija|Topografiska skica]] Wjes leži we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow we wysokosći 225 m nad mórskej hładźinu wyše rěčki Kotołki, kotraž je tule Łusčansku skalu wutworiła. Přez Čornjow wjedźe wokrjesna dróha K7230 (Wujezd–Kotecy), wot kotrejež wotbočuje K7232 do Koporc.
Feliks Steuer
Dr. Feliks Steuer (* 5. nowembra 1889 w Zülkowitz/Sulkówje, Šleska; † 30. meje 1950 w Katowicach) bě direktor Měšćanskeho matematisko-přirodowědneho gymnazija a Statneho klasiskeho gymnazija w Katowicach, šleski basnik, slědźer šlešćiny a tworićel Steueroweje ortografije.
Thunbergowa kisyca
Płody
Płody su jědojte. Zrałe płody su koralowočerwjene a wot septembra hač do zymy na kerku wisaja.
Wonjaty šlěz
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 6 cm a steja po jednym hač po třoch we łopjenowych rozporach a w kićach na kóncu stołpika. Krónowe łopješka su róžojtowioletne abo jasnoróžojte z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm. Zwonka pjećłopješkoweho kelucha ma tři lancetojte łopješka, kotrež su 3-5 raz tak dołhe kaž šěroke, a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm a su na spódku z keluchom zrosćene.
Sorta Alba njese běłe kćenja.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Jidišćina
Přirunanje teksta w jidišćinje a w němčinje
Genesis 11: 4-9
Mjechka maslenka
Wopis
Mjechka maslenka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30hač 70 cm. Rostlina je husto wotstejo a mjechko kosmata.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Kćenjowe stołpiki su kulojte a nic brózdźene. Mnoholičbne, oranžožołte kćenja steja na rozhałuzowanych stołpikach a docpěwa wulkosć wot 1,5 hač 2 cm. Keluškowe łopjena su přilěhawe.
Mała pawkowa orchija
Mała pawkowa orchija (Ophrys araneola) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Cimljansk
thumb|left Cimljansk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Şərur
Şərur (wurjekowanje: Šarur; do 1964 – Norašen; do 1991 – Iljičjowsk) je městačko na sewjeru Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Naxçıvana
Bóšicy
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 98 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41 lět (Sakska: 46,4).
Čěskosłowakska
Do 1938 wobsteješe Čěskosłowakska republika z regionow dźensnišeje Čěskeje (Čechi, Morawska, Čěska Šleska), Słowakskeje a Karpatoukrainy, kotraž słuša wot kónca Druheje swětoweje wójny k Ukrainje.
Wšědny dutlik
Wšědny dutlik (Myagrum perfoliatum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Nowoslicy
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 125 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 77 %.
Oblasć Winnycja
Wobydlerstwo
Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.
Mazowske wojewódstwo
Měšćanske wokrjesy
We Mazowskim wojewódstwje su slědowace měšćanske wokrjesy (pol. powiaty grodzkie):
Wšědna kisyca
Wšědna kisyca (Berberis vulgaris) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae). Dalše serbske mjena su čerwjene kitki, kisałe jahodki, kisały ćerń.
Şəki
thumb|left
Efedrowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Cybličkata zubica
Cybličkata zubica je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Dentaria bulbifera, Brasicaceae).
Pawkowa orchija
Pawkowa orchija (Ophrys sphegodes) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Chinska róžowa popla
Synonymy
Hibiscus cooperi hort.
Pawoł Nedo
Druha swětowa wójna
W lěće 1942, lěto po tym, zo bě so Domowina dospołnje zakazała, zwoła so Nedo do wójska a bu na militaristiske wukubłanje na ličenskeho wjednika w Frankobrodźe nad Wódru słany. Přesadźi so 1944 na frontu, hdźež so w Budapesće zaja a přińdźe do jastwa w Berlinje a w Podstupimje. Na kóncu wójny 1945 so wot sowjetskich wojakow njezranjeny z jatby wuswobodźi. Wróćiwši so do Budyšina přewza Nedo, kotryž widźeše šansu swoje ideale znowa zwoprawdźić, zaso dźěławosć jako nawoda Domowiny a slědowachu prěnje postupy k wožiwjenju tuteje. Z elanom namołwješe wšěch po swěće rozbrojenych serbskich přećelow so do Łužicy nawróćić a při nowonatwarje pomhać. Nedo bu ze sobustawom strony KPD a namaka w socializmje perfektnu towaršnostnu formu za runoprawosć Serbow. Spočatk junija 1945 přistaji so jako šulski rada sewjerneho dźěla Budyskeho šulskeho wokrjesa. Hospodarskeje a bydlenskeje nuzy dla poradźi so hakle w nazymje, zo so mandźelska a syn do Budyšina přidružitaj. Swójba bu kompletna, jako so druhi sym Matej dnja 10. awgusta 1947 narodźi.
Wuměnk
Přiběraceho hubjeńšeho strowotneho połoženja dla požada so wón k swojim 60. narodninam na dočasne emeritowanje. Wuměnk njemóžeše sej strowoty dla prawje lubić dać. K tomu hišće zrudny dóńt swójbu porazy, jako młódši syn Matej 1971 ze štyriadwaceći lětami njeskutka dla w Berlinje zemrě. W tutym ćežkim času so jemu čim bóle za łužiskej domiznu styskaše, tola mjez druhim swójba staršeho syna Michała jeho w Lipsku dźeržeše. Najebać toho běchu 70-te lěta produktiwny čas, w kotrymž so Nedo dale z wědomosću rozestaješe. Nimo toho wěnowaše so wudawaćelskim dźěłam, mjez druhim bajkow („Łučlany Pětr” 1964, „Bajki z bliska a daloka” 1971, „Klinkotata Lipka” 1972, „Sylny wotročk” 1981) a ludowych žortow z titulom „Wólsace hnězdo” 1983 pod nakładnistwom Domowiny.
Lěkarska popla
W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so koruški (łaćonsce Radix Althaeae) a łopjenka (łaćonsce Folia Althaeae). Zběraja koruški wot oktobra do nowembra a łopjenka wot meje do junija. Wužiwaja so drogi za zymnowodowy ekstrakt, za sirup abo za čajowy wobstatk. Grjekojo a Romjenjo znajachu wuskutki lěkowanja tuteje rostliny. Dioskurides, Theophrast, Galen a Plinius naspominaja rostlinu w swojich spisach. W srjedźowěku běše powšitkownje z wašnjom tutu rostlinu wužiwać.
Jan Pětr Jordan
Žiwjenje
Po swojim wobdźělenju při Słowjanskim zjězdźe zhubi swój lektorat w Lipsku, bu ze Sakskeje wupokazany a přesydli so wróćo do Prahi, hdźež dźěłaše wuspěšnje jako předewzaćel. 1859 wolichu jeho za předsydu Praskeje předewzaćelskeje a wikowanskeje komory. W lěće 1868 wopušći Prahu a poda so k synej do Wiena, hdźež 1891 zemrě. Jan Pětr Jordan měješe štyri dźěći, synow Eduarda (* po 1848) a Arthura (1852–1916) a dźowce Ludmilu (1844–1924/25) a Rosaliju. Dalšej dźěsći Arnošt a Pawoł zemrěštaj hižo w zažnym dźěćatstwje. Potomnicy Arthura Jordana bydla dźensa wokoło Chicaga w Zjednoćenych statach.
Ananas (ród)
Družiny
Zwjetša so w rodźe wósom družinow rozeznawaja: thumb|Ananas comosus var. variegatus z dekoratiwnymi łopjenami. thumb|Ananas nanus, Płódnistwo
Kamjenc
297 metrow wysoka Pastwina hora na zapadnej kromje města je woblubowane wulětnišćo a ma znate jewišćo pod hołym njebjom.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Porstkata zubica
Porstkata zubica je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (łaćonsce: Dentaria pentaphyllos, Brasicaceae).
Domowina
Domowina, hamtsce Zwjazk Łužiskich Serbow z. t. (delnjoserbsce Zwězk Łužyskich Serbow z. t., němsce Bund Lausitzer Sorben e. V.) je zwjazk Łužiskich Serbow, kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w Hornjej a Delnjej Łužicy abo k Domowinje asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.300 sobustawow.
Wot znowawožiwjenja k zakazej Domowiny
W lěće 1933 bu Pawoł Nedo předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.
Struktura towarstwa
thumb|Serbski dom – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje. Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym Serbskim domje při Lawskich hrjebjach w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym Serbskim domje při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je Serbski dom w Choćebuzu.
Čłonstwo
Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
Prosty hórnač
Prosty hórnač (Erysimum hieraciifolium, syn. Erysimum virgatum Roth) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Die fetten Jahre sind vorbei
Die fetten Jahre sind vorbei (serbsce: Tučne lěta su nimo) je němski hrajny film z lěta 2004. Režiser bě Hans Weingartner; jedna so wo jeho druhi film. Daniel Brühl, Julia Jentsch, Stipe Erceg a Burghart Klaußner přewzachu hłowne róle w filmje.
Žałzata zubica
Žałzata zubica je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Dentaria glandulosa, Brasicaceae).
Žołta hodźinka
Žołta hodźinka (Hibiscus trionum) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Rólny hórnač
Rólny hórnač (Erysimum cheiranthoides) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Bet
Mjena pismikow
Mjena pismikow su tróšku druhe w sćěhowacych alfabetach, kotrež kaž tež grjekski alfabet wot feniciskeho alfabeta pochadźeja. Mjeno pismika woznamjenja w rozdźělnych semitiskich rěčach "dom", a to: (Hebrejsce: bayiṯ, Arabsce bayt, Akkadisce bītu, bētu, Fenicisce byt atd.;
Ernst Röhm
thumb|Ernst Röhm Ernst Julius Röhm (* 28. nowembra 1887 w Mnichowje, † 1. julija 1934 runje tam) bě němski oficěr, politikar strony NSDAP a dołholětny wjednik SA. Wuzna so relatiwnje zjawnje k swojej homoseksualiće a bu 1. julija 1934 w Mnichowje zamordowany.
Dołhošiškaty wjaz
Wopis
Dołhošiškaty wjaz je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 35 m.
Samoa
Republika Samoa słuša ke Commonwealthej a je čłon Zjednoćenych narodow.
Pjer Žalica
mini|Pjer Žalica (2007) Pjer Žalica (* 7. meje 1964 w Sarajewje, Juhosłowjanska) je bosniski filmowy režiser a producent.
Wódna rězna
Wódna rězna (Carex aquatilis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Korla Awgust Mosak-Kłosopólski
Pochad, studijne lěta a kulturne prócowanja
Wot lěta 1839 studowaše Korla Awgust Mosak-Kłosopólski prawnistwo w Lipsku, hdźež dźeržeše so hłownje k Janej Pětrej Jordanej. Wón wuknje jako horliwc słowjanskeje wzajomnosće słowjanske rěče a pisa 2. februara 1840 swojemu přećelej Wanakej:
Blěda pihawka
Blěda pihawka (Orchis pallens) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Bogumił Šwjela
Skutkowanje
Hižo jako młodźenc so do serbskeho narodneho prócowanja zarjadowaše. Zhromadnje z Wylemom Nowym organizowaše delnjoserbske studentstwo a załoži w lěće 1891 Zwězk serbskich pśijaśelow, z kotrehož wurosće młodoserbske hibanje Delnjeje Łužicy. 1895 bě hłowny starši serbskeho studentstwa; w awgusće 1896 organizowaše schadźowanku w Hrodźišću.
Łuhowa pihawka
Łuhowa pihawka (Orchis palustris) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wótrolistowa mahonija
Stejnišćo
Rostlina je pyšny kerk ze zapadneje Sewjerneje Ameriki a rosće w hłubšich městnach tež wodźiwjena.
Blušć
Blušć (tež efoj ; Hedera) je ród ze swójby aralijowych rostlinow (Araliaceae). W srjedźnej Europje najbóle znata družina je wšědny blušć (Hedera helix).
20. januara
20. januara abo '''20. wulkeho róžka''' je dwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 345 dnjow (346 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Seychelle
Seychelle su skupina kupow a na nich ležacy stat w zapadnym Indiskim oceanje, kotryž bu w lěće 1976 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Wone słušeja hač do dźensnišeho ke Commonwealthej.
Jan Cyž (jurist)
Žiwjenje
W meji 1955 bu dla politiskich diferencow z wokrjesnym wjednistwom SED wotsadźeny – pječa njebě so raznje dosć za kolektiwizaciju zasadźał – a dźěłaše potom zaso jako wudawaćel serbskeho dźenika, kotryž nětko pod mjenom Nowa doba wuńdźe.
Frizišćina
Friziske rěče wopřimaja:
Niska buna
Niska buna abo niski bob (łaćonsce: Phaseolus vulgaris) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Rózbork
thumb|left|Rózborske dwórnišćo thumb|left|Torhošćo (1850)
K městu słušeja nimo Rózborka (z Nowej Wsu) tež wjesne dźěle Bremenhain, Geheege, Husmanecy, Łodnjow, Neusorge, Nieder-Neundorf a Steinbach.
Turkowski bob
Turkowski bob (Phaseolus coccineus) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Hornjoserbski alfabet
Hornjoserbski alfabet wobsteji z 32 pismikow a dweju digrafow (ch a dź), kotrejž płaćitej jako pismikaj. Zakład je łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi znamješkami.
Zerzawojta rězna
Wopis
Na spódku stejace póšwy su zerzawočerwjene hač purpurčerwjene a njejsu nićkojte. Klunkate łopjena docpěja šěrokosć wot 1 hač do 2 mm.
Stejnišćo
Rosće na přesyrjenych, hłubokosahacych pódy, předewšěm na hórskich łukach hač do wysokosćow wot něhdźe 1000-2700 m.
Špola
Špola je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Špolka něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Čerkasow. Blisko Špole nadeńdźe so geografiske srjedźišćo Ukrainy.
Kiwijowc
Systematika
Ród Actinidia so do štyrjoch sekcijow a serijow rozrjaduje a wobsahuje cyłkownje 55 a 60 družinow (wuběrk):
22. januara
22. januara abo '''22. wulkeho róžka''' je dwajadwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 343 dnjow (344 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Glasgow
Glasgow je po Londonje a Birminghamje třeće najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa a zdobom najwjetše město Šotiskeje, mjeztym zo je mjeńši Edinburgh šotiska stolica.
Jan Bok
Česćenja
Při cyrkwi we Wětošowje dopomni taflička na Jana Boka, tohorunja w Košicach. Tam buchu tež dróha, srjedźna šula a měšćanska knihownja po Boku pomjenowane.