cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hornjołužiska hola a hatowa krajina
Přiroda
Přirodna wegetacija su brězowe lěsy a lěsy dubow a chójnow, w niwach tež lěsy wólšow a jasenjow.
Svalbard
Wobsydlenje Svalbarda započe wot 1900 dla wunošnych wuhlowych łožišćow. Najwažniše město je Longyearbyen.
Skupina kupow je po Svalbardowym zrěčenju demilitarizowana cona.
Salacgrīva
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Zarjadniske zhromadźenstwo Budestecy-Hornja Hórka
Gmejnske dźěle čłonskeju gmejnow su:
Wobě gmejnje słušatej do serbskeho sydlenskeho ruma w swobodnym staće Sakskej, nimo Budestečanskeho gmejnskeho dźěla Jiłoc.
Klaipėda
Stawizny
Spočatk 13. lětstotka wobsteješe tule drjewjany hród pohanskich Kurow. Prěnje pisomne naspomnjenje pochadźa z lěta 1252. Hač do lěta 1920 běše najsewjerniše město Němskeje a w mjezywójnskim času administratiwny centrum Memelskeho kraja.
Reformacija
Reformacija ( reformatio „wobnowjenje, nawróćenje“) pomjenuje we wušim zmysle hibanje za wobnowjenje cyrkwje, kotrež wjedźeše k pačenju zapadneho křesćanstwa do wšelakich konfesijow (katolske, lutherske, reformowane).
We Łužicy přeńdźe najwjetši dźěl wosadow k nowej konfesiji, jenož mjeńše teritorije we wobsydstwje klóštrow Marijina hwězda (dźensniši kraj katolskich Serbow) a Marijiny doł kaž tež Budyskeho tachantstwo wostachu katolske. Z reformaciju wuwiwaše so prěni raz serbskorěčne pismowstwo, najprjedy hłownje nabožne (přełožki biblije, kěrlušow, katechizma atd.), pozdźišo tež swětne.
Bogumił
Znaći nošerjo tutoho mjena běchu:
Panecy
Stawizny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Panec
Salaspils
Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Krejojta pyskawa
Wopis
Krejojta pyskawa je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 (60) cm.
Rozšěrjenje
Krejojta pyskawa je w nimale cyłej Europje, w Kawkazu a Małoaziji rozšěrjena. Wona w sewjernych Alpach jenož w dołach ze ćopłym wětrom wustupuje.
Saint Kitts a Nevis
Stawizny
Do njewotwisnosće w lěće 1983 běchu kupy z britiskej koloniju.
Kilija
Kilija je město w Odesaskej oblasći na samym juhu Ukrainy.
Włosaty drapalc
Wopis
Włosaty drapalc je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 60 hač do 120 cm.
Wulki panda
Wopis
Žerje nimale jenož bambusowe wurostki, při ćimž daloko pućuje.
Makijiwka
Ma něhdźe 347 tysac wobydlerjow.
Kodyma
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Ludmila Nawka
Ludmila Nawka (tež Ludmila Nawkec, Nawkec-Šołćina; * 24. januara 1929, † 8. decembra 2020) bě serbska dźiwadźelnica.
Priština
Stawizny
W prěnjej Balkanowej wójnje 1912 móžeše Serbiska Prištinu dobywać. W Juhosłowjanskej bě město wot lěta 1974 stolica awtonomneje prowincy Kosowo a Metochija. W Kosowskej wójnje 1999 jara wobškodźena; je Priština wot 2008 hłowne město Republiki Kosowo, kotraž mjezynarodnje připóznata njeje.
Wjerchnjeuralsk
thumb|left Wjerchnjeuralsk je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Ural w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 230 kilometrow juhozapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Łučna pyskawa
Wopis
Stołpiki su zady wotstejo kosmate, horjeka žałzowe a kaž widły rozhałužkowane.
Cà Mau
Cà Mau je město w južnej Vietnamskej, w regionje Tay Nam Bộ, w prowincy Ca Maui.
Tunbergija
Rozšěrjenje a systematika
Synonymy za Thunbergia L. su: Flemingia Roxb. ex Rottler, Hexacentris Nees.
Wuběrane družiny
Eksistuje něhdźe 90 hač 100 družinow w rodźe Thunbergia:
Elsnig
Stawizny
mini|left|Cyrkej w Elsnigu Pućowc je so hižo w lěće 965 k prěnjemu razej pisomnje jako Olsnic naspomnił. Wjesne mjeno pochadźa wot serbskeho słowa wólša. 1378 přepodachu sakscy kurwjerchojo wjesku ze wšěmi prawami a sudnistwomaj klóštrej Buch.
Alowej
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Delnja Kina
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 261 wot cyłkownje 276 Delnjokinjanow serbsce (95 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 50,6 %.
Dublin
Stawizny
mini|center|upright=1.6|Historiska karta (wokoło 1888)
Kito Mudra
Kito Mudra bě wot 1880 čłon Maśicy Serbskeje.
Orkan
miniatur|Šmrěki po wichorje ze sylnosću orkana miniatur|[[Wětrozlemk w šmrěkowym lěsu po wichorje ze sylnsoću orkana]] Orkan je jara sylny wětr, kotryž ma sylnosć wot 12 po skali Beauforta.
Zlatoust
Sydlišćo je so w lěće 1754 załožiło a ma wot lěta 1751 měšćanske prawa.
Amwrosijiwka
thumb|left
Hlučín
Stawizny
Wot wójny wo awstriske naslědnistwo hač do kónca Prěnjeje swětoweje wójny bě Hlučín z wokolinu dźěl Pruskeje.
Kiel
Kiel je krajna stolica, wažny přistaw a najwjetše město Schleswigsko-Holsteinskeje. Ma nimale štwórć miliona wobydlerjow a leži na zapadnej kromje Jütlandskeje při brjoze Kielskeho zaliwa, zaliwa Baltiskeho morja.
Město je so w 13. lětstotku jako Holstenstadt tom Kyle załožiło a ma wot lěta 1900 wjace hač 100.000 wobydlerjow.
Očamčira
Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 20.600 wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło pjeć tysac wobydlerjow.
Ušaral
thumb|left Ušaral (do 1918 – Stefanowskaja/ Стефановская; do 1984 – Uč-Aral/ Уч-Арал; do 1993 Učaral/ Учарал) je město w južnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Alakolskeho rajona.
Osetišćina
Alfabet
Charakteristiski pismik w alfabeće osetišćiny je æ, kotryž w žanym druhim kyriliskim alfabeće njewustupuje.
Dublinski zaliw
Dublinski zaliw (jendźelsce Dublin Bay; irsce Cuan Bhaile Átha Cliath) je wuliwowy lik rěkow Liffey a Dodder do Irskeho morja blisko Dublina we wuchodźe Irskeje.
Osetišćina
Łaćonski alfabet
Wot lěta 1923 hač 1937 je so warianta łaćonskeho alfabeta wužiwała.
Gramatika
Osetiski zwukowy system, słowoskład a samo gramatika buchu sylnje wot ibero-kawkaskich a turkiskich rěčow wobwliwowane. Tak je w rěči 9 padow (najebać powšitkowneje tendency iraniskich rěčow deklinaciju zjednorjować), słowje къух (někak "kuch") a къах ("kach") za ruku (něm. Arm) a nohu (něm. Bein) paralelnje k indoeuropskimaj арм (ruka, něm. Hand) a фæд (noha, něm. Fuß). W zwukowym systemje su so specifiske kawkaske glotalne okluziwne konsonanty zjewili, přez kotrež su trójki "spěwny-njespěwny-glotalny": d - t - t', b - p - p', d - t - t', dz - c - c' nastali atd. Podobnje spodźiwny za indoeuropsku rěč je uwularny zwuk [q], kotryž so mjez druhim w arabskimaj słowomaj qalbī ("moja wutroba") a Qaddafi namaka, we wjele turkiskich rěčach (nic w turkowšćinje samej) a w ajmaršćinje.
Słowoskład
Moderna osetiska rěč ma podobnosć ze starymi iranskimi rěčemi: stara persiska, awestiska, sanskrita. To pokaza, zo so prjedownicy osetow zahe rozdźělachu wot druhich iranrěčnych ludow.
Literatura/beletristika
Osetiska literatura je swój rozkćěw mjez dwěmaj swětowymaj wójnomaj nazhoniła, najebać fakta, zo literatura tehdy bě njewobeńdźomnje ideologiska. W poslednim času rěča wo krizy osetiskeje literatury a wudaću knihow; wysokosć nakłada nowych literariskich twórbow je rědko wjace hač 500.
Slědźenje
Mjez najsławnišimi wuslědźerjemi osetiskeje rěče je
Bruna póda
stawizny
Mjeno bruna póda bu wot Emila Ramanna 1905 charakterizowane a wopřiješe najprjedy tež přez přeměstnjenje zwuka charakterizowane łessowe špundowanja (Lessivéböden). Sčasami buchu sylnišo zapowědźene brune pódy jako bruna hlina pomjenowane. Zwjazkowy zwjazk zemja (BVB), inženjerskotechniski zwjazk za management starostach a přestrjenjowy recycling (ITVA) a Němska zemska towaršnosć (DBG) su brunu pódu na pódu lěta 2008 pomjenowali.
wuměnjenje nastaća
Bruna póda nastanje na zakładnej kamjeniznje. Za nastaće, je kaž pola hliny abo zornowaca, měrna humidna klima trěbna. Dale su přerězne spadki wot 500 do 800 mm na lěto trěbne. Za nastaće je tež temperatura wot 8°C do 10°C trěbna. Přirodna wegetacija kaž lisćowy lěs, kotryž zemju derje z korjenjemi přerosće, je tež trěbny.
Neringa
thumb|left|Nawěwy a Kurski zaliw w Nerinze
8. měrca
Podawki
thumb|Wusap [[Etna|Etny w lěće 2002, widźany z Mjezynarodneje swětnišćoweje stacije]]
Běły dźećel
Wopis
Běły dźećel je přecozelena, trawnikojće rosćaca rostlina z nižoležacym, na sukach korjenjenym stołpikom. Docpěwa wysokosć wot 15 hač 45cm.
Synonym
thumb|300px|Ilustracija (Otto Wilhelm Thomé, 1885)
Briceni
thumb|left|Narowne kamjenje na židowskim pohrjebnišću Briceni (/ Bričany, / Bričani) je městačko na samym sewjeru Moldawskeje, blisko ukrainskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Briceniskeho rajona.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1562 prěni raz naspomniło. W lěće 1897 měješe wjes cyłkownje 7446 wobydlerjow, z kotrychž bě 93 % Židow. Z tym měješe Briceni jednu z najwjetšich židowskich wosadow w cyłej Bessarabskej, kotraž je so pak w holocausće nimale dospołnje zničiła. Židowske pohrjebnišćo je so wobchowało a wobjimuje wjace hač 5000 narownych kamjenjow.
Saulkrasti
Sydlišćo je so w lěće 1207 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Poltawa
thumb|left
Ćisk
Ćisk je wulka wjes  w sakskim wokrjesu Budyšin a wot lěta 1996 měšćanski dźěl Wojerec.
Geografija
Ćisk leži južnje Wojerowskeho centruma a sewjerozapadnje Čornicy při něhdyšej zwjazkowej dróze 96 do směra na Budyšin a južnje železniskeje čary Wojerecy–Zhorjelc. Zwjazkowa dróha z Budyšina do Berlina wjedźe wot lěta 2018 jako wuchodna wobjězdka Wojerec přez lěs wuchodnje Ćiska.
Wołobuz
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 208 wobydlerjow hišće 77 serbskorěčnych (37 %). We wokolnych wjeskach běše serbskorěčny podźěl tehdy hišće wyši.
Bessarabska
W lěće 1897 měješe Bessarabska cyłkownje 1,94 milionow wobydlerjow, z kotrychž běchu 47,6 % Rumunojo, 19,6 % Ukrainjenjo, 11,8 % Židojo, 8,1 % Rusojo, 5,3 % Bołharojo a 3,1 % Němcy.
Južny Sudan
mini|Statna hranica je hranica něhdyšich prowincow nimo teritorijow [[Abyei a Ilemi.]]
Bilozerske
thumb|left
Měrkow
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe Měrkow po Mukowej statistice 146 wobydlerjow, mjez nimi 137 Serbow (94 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Lutobčanskej gmejnje serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 67,4 %. Ličba wobydlerjow stupaše wot 1834 (110) do 1925 (162) wo połojcu. W druhej połojcy 20. lětstotka, wosebje po přewróće, woteběraše zaso.
Mjelenki
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Palanga
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1161 a přińdźe 1235 do wobsydstwa Němskeho rjada. Mjeno pochadźa ze starolitawšćiny a woznamjenja při luce (po-łu(n)ka). 1435 dobychu Litawčenjo tutu kónčinu a dźeržachu ju přez lětstotki jako swój jenički přistup k morju. W lěće 1933 dósta Palanga měšćanske prawa.
Talin
Talin ( Թալին) je městačko na zapadźe Armenskeje.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Georg Baselitz
mini|Baselitz w lěće 1971
Wučba
Baselitz powoła so w lěće 1977 za profesora na Statnu akademiju za tworjace wuměłstwa w Karlsruhe, hdźež hač do lěta 1983 wuwučowaše. Wot 1983 do 1988 a znowa wot 1992 do 2003 měješe profesuru při Wysokej šuli wuměłstwow w Berlinje.
Wolnowacha
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Lemišow
Geografija
Susodne wjeski su Połpica w sewjeru, Stróža we wuchodźe, Hućina w juhu a Lichań (Wulkodubrawska gmejna) w zapadźe.
Złoty dźećel
Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do julija. Kćenja su žołte, docpěwaja dołhosć wot 5 hač 7 mm a steja po dwacećoch hač po štyrcećoch w kulojtych abo jejkojtych hłójčkach, kotrež docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 1,5 cm. Zwjadnjena krónu njewotpada a je swětłobruna.
Tatarbunary
Tatarbunary je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži w stepowej krajinje regiona Budźak při rěce Kohylnik něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Odesy a třiceći kilometrow sewjernje Dunajskeje delty.
Potłóčowanska politika napřećo Serbam
Antiserbska politika za čas nacionalsocializma
W serbskej rěčnej wučbje běchu wot lěta 1919 tři hodźiny tydźensce předwidźane, kiž so pak wot nacionalsocialistow na njepřijomne časy, na přikład na pózdnje popołdnjo přepołožichu. W někotrych šulach bu rěčna wučba přez regionalne a zarjadniske hamty dospołnje wotstronjena. W šulach, hdźež Serbja přez połojcu šulerjow wučinichu, so tute na němske kubłanišća postajichu, kaž w Hornjej Hórce a Minakale, hdźež so serbska wučba dospołnje wotstroni. W lěće 1933 je so represiwna politika napřećo Serbam w Sakskej najprjedy jónu z přičiny tak mjenowaneje „Reichsminderheitenpolitik“ zakónčiła. W narěči Adolfa Hitlera 17. meje 1937 wupraješe so wón přećiwo asimilaciji a připóznawaše stawizniski poćah k europskim ludam. Wonkowna politiska situacija wuskutkowaše so tež na politiku napřećo Serbam. Pozdźišo změni so politika nacionalsocialistow, jako bě wotwidźeć, zo so serbske organizacije pod nawodom Pawoła Njeda přećiwo tomu spjećowachu.
Wye
Wulke města na rěce Wye su Hereford, Ross-on-Wye, Monmouth a Chepstow.
Hirnyk
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Chelno
Wobchad
Přez Chelno wjedźe zwjazkowa dróha 96 z Budyšina do Wojerec. Wot lěta 1890 měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.
Literatura
mini|center|upright=1.8|Powětrowy panorama Chelna ze starej wsu naprawo (2019)
Póda: pseudoglej
Kajkosće pódy
Zwjetša mamy pH-hódnoty wot 4.
Primorsk (oblasć Leningrad)
Sydlišćo je so w lěće 1268 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Pakić
Přikrywarska pakić
thumb Jeli pakić je přez wupřestrěwanje bóčnych hałuzow wokołkej podobna, potom jedna so wo přikrywarsku pakić abo wokołkowu pakić.
Podsol
mini|PodsolPodsol je wěsty typ pódy, kotryž so hłownje we włóžnych a měrnych klimowych pasmach jewi. Tutón pódowy typ pomjenuje so tež jako blěda zemja abo šěra zemja a je přez swoju kisału přirodu a njedostatk wutkow woznamjenjeny. Mjeno "podsol" pochadźa z rušćiny a zestaja so ze słowow "pod" (pod) a "zola" (popjeł), štož so němsce jako "Ascheboden" přełožuje. Podsol skića wosebite wužadanje za ratarstwo, dokelž staja mało wutkow a móže kmana póda za kopicu rostlinskich družin być.
Pódowy profil
mini|Pódowy profil podsolaPódowy profil podsola je charakterizowany přez horicontalne woršty a specifiske rozdźělenje pódowych horicontow. Najwyša woršta je humusowy bohaty A-horicont, sćěhowany wot žołteho, hlinjaneho B-horicona (subsoil), kotryž najwyši podźěl zwuka a wutkow wobsahuje. Mjez nimi je čerwjeny abo nabruńaty c-horicont (podzemjo), kotryž hłownje z primarnych mineralnych worštow wobsteji a snadne mnóstwa zwuka a humusa wobsahuje.
Procesy nastaća
Tutón proces wospjetuje so kóžde lěto, přez čož so podsol dale wuwiwa a stabilizuje. Móže wjele lět abo samo lětdźesatki trać, doniž njenastanje dospołny podsol.
Wužiwanje pódy
Přirodoškit: Podsol je wažny žiwjenski rum za mnohe wohrožene družiny zwěrjatow a rostlinow, kotrež su kisałym pódam přiměrjene. Wón je dźěl mnohich přirodnych ekosystemow a słuži jako refugium za rědke družiny.
Ararat (město)
thumb|left|Sydlišćo z [[Araratom w pozadku]]
Morawa (rěka)
thumb|left|Žórło Morawy - Velká Morava thumb|left|Morawa, spušćadło blisko Veselí nad Moravou thumb|left|Pěskowe brjohi delnjeje Morawy
Wužórli so při južnym boku wjerška Kralickeho Sněžnika z natwarjeneho kamjentneho žórleska w Dolnej Moravě. Z horow běži rěka přez Mohelnicki hłuboki doł mjez Zabřehom a Šumperkom do Hornjomorawskeje šěrokeje doliny (Hornomoravský úval) a přez Litovelské pomoraví, kaž tež přez města Litovel, Wołomuc, Přerov a dale do Delnjeje Morawy (Dolnomoravský úval). Jako znutřkowny delta Morawje płaći Morawsko-Dyjsky niwowy lěs (tež Dyjska delta abo Dyjsko-Morawski niwowy třirožk), potom běži rěka na hranicy mjez Słowakskej a Awstriskej, hdźež leži na prawym brjoze Morawske polo (Marchfeld). Pod Děvínom wuliwa so Morawa do Dunaja.
Smiltene
Sydlišćo je so w lěće 1427 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa.
Biruința
Biruința je městačko w Moldawskej.
Wołmata wjerba
Wopis
Wołmata wjerba je pomału rosćacy kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 1 m.
Wěteńca
Stawizny
Hač do lěta 1957 bě Wěteńca samostatna krajna gmejna, potom zagmejnowa so do Miłoćic a 1974 do Njebjelčic.
Wołmata wjerba
Wopis
Zrunane micki su nažołć zelene a so hakle po łopjenach jewja.
Wedi
Leži w Araratskej prowincy při rěce Wedi něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Artašata a połsta kilometrow juhowuchodnje Jerjewana.
Wołmata wjerba
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernje Europje rozšěrjena.
Wěteńca
Wobydlerstwo
W poslednich 65 lětach spada ličba wobydlerstwa wot 86 (1950) na 50 (2014).
11. septembra
Narodniny
thumb|upright=0.4|[[Anna Lindh w lěće 2002]]
Debalcewe
Debalcewe je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži něhdźe 75 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Sydlišćo je so w lěće 1878 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2015 steji Debalcewe pod kontrolu njepřipóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Donjeck“.
Połpica
Stawizny
thumb|Wjesny dźěl Kislica thumb|[[Sprjewja w Połpicy]] Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1374 jako Halbindorf. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Hač do lěta 1977 bě Połpica samostatna gmejna z wjesnym dźělom Kislica a potom hač do lěta 1994 gmejnski dźěl Noweje Wsy.
Južne
thumb|left|Přistaw w Južnym
Južne je přistawne město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 45 kilometrow wuchodnje Odesy. Mórski přistaw je jedyn z třoch najwažnišich na Ukrainje a wobjima tež mjezynarodnje wuznamny terminal za překładowanje zemskeho wolija.
Supow
Supow je sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži w juhu sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša k městu Šěrachow-Korzym.
Šwižnopěstkata wjerba
Wopis
Šwižnopěstkata wjerba je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 3 m.
Bako Saakjan
Bako Saakjan ( Բակո Սահակի Սահակյան; 30. awgusta 1960,  w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je nahόrskokarabachski politikar a wot 7. septembra 2007 z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach.
Złoty kitkowc
Złoty kitkowc (Laburnum anagyroides, syn. Cytisus laburnum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). Dalše serbske mjena su złote wisawki, žołta kićina a złote kitki.
Mohilnica
Běh
Při wosebitych wjedrowych situacijach su při hewak měrnej rěčce katastrofalne powodźenja móžne, tak k dotal poslednjemu razej w awgusće 2002. Wot 17. do 21. lětstotka dóńdźe w dolinje Mohilnicy po chronikach znajmjeńša 18 króć k ćežkim přepławjenjam.
Złoty kitkowc
Wopis
Młode hałuzy, łopjenowe stołpiki, łopješkowe delnje boki a płody su přilěhawje kosmate.
Stróža (Malešecy)
Stawizny
mini|left|Něhdyši serbski napis při starej šuli Prěnje historiske naspomnjenje jako Wartha pochadźa z lěta 1331.
Arnošt Lodni
Arnošt Lodni je mjeno slědowaceju wosobinow:
Kusa
Kusa je město w Ruskej federaciji. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin w europskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 180 kilometrow zapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Istrorumunšćina
Přirunanje teksta w istrorumunšćinje a rumunšćinje
Ţåţe nostru car le şti în ţer, neca se sveta nomelu Teu. Neca venire craliestvo To. Neca fie voľa Ta, cum în ţer, aşa şi pre pemint. Pera nostre saca zi de nam astez. Odproste nam dutzan, ca şi noi odprostim a lu nostri dutznici. Neca nu na Tu vezi en napastovanie, neca na zbăveşte de zvaca slabe.
Viorica Dăncilă
mini|Viorica Dăncilă (2014)
Južnoameriski nosowy mjedwjedź
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Južnoameriski nosowy mjedwjedź je žiwy w južnej Americe, w Ekuadorje, Peruwje, wuchodnej Brazilskej a wuchodnej Argentinskej.
Strenči
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1895 měšćanske prawa.
Stróžišćo
Pomniki
Tež Milenijowy pomnik nadeńdźe so na Stróžišćanskich zahonach.
Wódna wuroć
Stejnišćo
Rosće mjez bónčawami w maksimalnje 1 m hłubokej wodźe, w hatach, w hrjebach, w rohodźinje, na brjohach, na mokrych łukach a na mokrych rolach. Preferuje bjezwapnowe, často błóćane pódy.
Zubornička
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Zaubernicz parva pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 17. a 18. lětstotku ryćerkubło w Bukojnje. Cyrkwinsce słušeše přewažnje ewangelske wobydlerstwo ze starodawna do Bartskeje wosady.
Ghindești
Leži při brjoze rěki Răut něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Čerwjeny drěn
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Robert Mugabe
thumb|Robert Mugabe
Křiwa rězna
Wopis
Křiwa rězna docpěwa wysokosć wot 5 hač do 25 cm.
Lena (předmjeno)
Pochad
Madlena wotwodźuje so wot hebrejskeho מגדל, „wěža“. Ze wsy Magdala pochadźeše Marja Madlena, wučomnica Jězusa a swědka jeho zrowastanjenja. „Magdalena“ je tu potajkim pomjenowanje pochada.
Srjedźowěk
Srjedźowěk je epocha w europskich stawiznach, kotraž traješe někak wot pjateho do pjatnateho lětstotka. Tradicionalny spočatk srjedźowěka je kónc Zapadoromskeho mócnarstwa w lěće 476 a tradicionalny kónc srjedźowěka je pak zdobyće Konstantinopela ze strony Osmanow w lěće 1453, pak wotkryće Ameriki přez Kolumbusa w lěće 1492, pak spočatk lutherskeje reformacije w lěće 1517.
Chmelnyckyj
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1431 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1566 měšćanske prawa.
Židźino
Žórła
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Židźinoho
Šwedski drěn
Łopjena
Łopjena su jejkojte, sedźace, na delnim boku módrozelene a maja tři hač pjeć nerwow.
Mecamor
Mecamor ( Մեծամոր) je město w Armenskej. Leži w Armawirskej prowincy něhdźe 30 kilometrow zapadnje Jerjewana, blisko turkowskeje hranicy.
Branibor
Geografija
Najwyša hórka na měšćanskich honach je 70 metrow wysoka a namaka so zady awtodróhi při južnej kromje města. Marijina hora wosrjedź města je 69 metrow wysoka. Pódy wokoło Branibora su zwjetša pěskojte a lědma płódne.
Křižowka
Křižowka (Leonurus) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Kulkata rězna
Kulkata rězna (Carex globularis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Hórka wuroć
Wopis
Hórka wuroć je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 25 hač do 60 cm.
Łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot 4 hač do 12 cm.
Bochum
Za čas industrializacije Ruhrskeho kraja w 19. lětstotku wuwi so Bochum k wažnemu industrijnemu stejišću. W zašłych lětstotkach je so hospodarstwo kaž w cyłym regionje přestrukturowało a je dźensa bóle na posłužbowy sektor wusměrjene. Město je zdobom z dźewjeć wysokich šulow resp. wotnožkow wysokich šulow tež wažne uniwersitne stejišćo. Ruhrska uniwersita słuša z wjace hač 40.000 studowacymi k najwjetšim wysokim šulam Němskeje. Nadregionalnje znaty je Bochum tež za Schauspielhaus, jedne z najwuznamnišich dźiwadłow Němskeje a za musical Starlight Express. Hudźbnik Herbert Grönemeyer je swojemu ródnemu městu z albumom Bochum pomnik stajił.
Hatas
Hatas je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Šwicarska wjerba
thumb|Kwětnistwo Šwicarska wjerba (Salix helvetica) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Rozšěrjenje
Rostlina je w Pyrenejach, w Alpach, w Karpatach, w Sudetach, we francoskim centralnym masiwje rozšěrjena, při čimž we wysokosćach mjez 1700 a 2300 m wustupuje. Wona so nic rědko w zahrodach plahuje.
Minjar
thumb|left Minjar je městačko w Ruskej federaciji. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin při zliwje rěkow Minjra a Sima w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 350 kilometrow zapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Talsi
thumb|left Talsi (historiske němske mjeno – Talsen) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Talsiskeho wobwoda.
Wajk
Leži we Wajcdzorkej prowincy něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana.
Łučny ledźbjenc
Łučny ledźbjenc (Lotus corniculatus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Braniborska techniska uniwersita
Załoženska faza
Dnja 22. maja 1991, čłony załoženskeje komisije su so wot ministarja za wědomosć, slědźenje a kulturu w Bramborskej powołali. Prěni direktor TU, kiž bě profesor Günter Spur, je mĕł předsydstwo. Jeho naslědnik bě profesor Ernst Sigmund.
Nowe fakulty su so zawjedli 1992 a tež dalše profesory su so zasadźili. Dnja 9. julija 1993 TU Choćebuz je so přiwzała do twarjenskeho spěchowanja kazni za spěchowanje nowych twarow na wysokich šulach.
Žłobiny doł
Žłobiny doł je gmejna w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja. Wona leži w dolinje rěčki Žłobje a słuša do hamta Žłobiny doł ze sydłom w Miłorazu.
Pyšnica (Agapanthus)
Rozšěrjenje
Rostliny su w Južnej Africe domjace.
Tukums
thumb|left Tukums (historiske němske mjeno – Tuckum) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Tukumskeho wobwoda.
Tatarski drěn
Wopis
Tatarski drěn je w lěću zeleny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 2 hač do 4 m. Jeho róst je šěroki a zrunany. Twori huste kerčiny.
Riwne
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1283 prěni raz naspomniło a dósta w lěće 1492 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Oblasć Odesa
Zarjadnistwo
Oblasć Odesa wobsteji ze 26 rajonow a sydom městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Gawar
Leži při rěce Gawaraget blisko Sewanskeho jězora něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica prowincy Gecharkunik.
Šejkow
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běchu srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 575 wobydlerjow hišće 100 serbskorěčnych (17 %). Šejkow ležeše tehdy při zapadnej kromje serbskeho rěčneho teritorija.
Jan Vogel
Jan Vogel ( Johann Vogel; * 25. januara 1773 w Hućinje, † po 1800 runje tam) bě serbski přełožer nabožinskeho pismowstwa.
Arkadij Gukasjan
mini|upright Arkadij Gukasjan ( Արկադի Ղուկասյան; 22. junija 1957,  w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je nahόrskokarabachski filolog, wědomostnik a politikar. Wot 8. septembra 1997 hač do 8. septembra 2007 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach.
Zažny drěn
Łopjena
Přećiwostejne łopjena su šěroko-lancetojte, owalne hač eliptiske, na bazy šěroko klinojte hač kulojte, cyłokromne, na delnim boku jasniše, w nerwowych kutach kosmate a docpěja dołhosć wot 5 hač do 8 (10) cm a šěrokosć wot hač do 5 cm. Njesu zwjetša štyri pory wobłukatych nerwow. Jich stołpiki docpěja dołhosć wot hač do 1 cm.
Dubc
Dubc je sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje we wokrjesu Zhorjelc a słuša wot lěta 1992 ke gmejnje Rěčicy.
Geografija
mini|left|Dubčanski knježi dom w lěće 1986 Dubc leži we łuhojtej krajinje mjez Běłej Wodu a Nisku, wuchodnje Rěčic w přitočnišću Běłeho Šepca. Na juhozapadźe mjezuje Dubc z Hatkom, na juhu z Chwalecami, na zapadźe z Rózborkom a na sewjeru z wojerskim zwučowanišćom Hornja Łužica.
Lěsna rězna
Łopjena
Klunkate, błyšćace zelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot 4 hač do 8 mm.
Drěstkowe rostliny
Drěstkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Zannichelliaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Bielefeld
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej hižo spočatk 9. lětstotka a mjenuje so w lěće 1214 prěni raz jako město. Přez lětstotki bě z wažnym stejišćom płatoweje industrije. Nadregionalnje znatej stej zhotowjer žiwidłow Dr. August Oetker KG a koparske towarstwo Arminia Bielefeld.
Běła robinija
Wopis
Běła robinija je lěćozeleny, spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěje wysokosć mjezy 20 a 25 m. Jeje hałuzy njesu ćernje a jeje skora je hłuboko brózdźena. Wšědna robinija bu jako wozdobna rostlina do Europy zawjedźena.
Wopomnišćo Budyšin
Stawizny
1992 bu jastwo Budyšin II wosebiteho wuznama jako městno politiskeje jatby dla zawrjene. Předewšěm na iniciatiwu a zasakłosć bywšich jatych Budyšina I a II, kotřiž 1990 tak mjenowany „Budyski komitej“ załožichu, je zarjadnišćo jako wopomnišćo nastało.
Rumpodich
thumb|Typiske zwobraznjenje rumpodicha Rumpodich je fiktiwna symboliska hodowna figura, kotraž je popularna předewšěm w protestantiskich kónčinach Němskeje, kaž tež w Nižozemskej, Skandinawiskej, w Zjednoćenym kralestwje, w němskorěčnym dźělu Šwicarskeje a w Zjednoćenych statach Ameriki.
Ilham Alijew
thumb|upright
Njeknicomnik
Wotkazy
Artikel zum Njeknicomnik in der wendischen Wochenzeitung Nowy Casnik
Chrestiwka
Sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 steji Chrestiwka pod kontrolu njepřipóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Donjeck“.
Valka
thumb|left thumb|right|Hranica mjez Letiskej a Estiskej, 1926 Valka (historiske němske mjeno – Walk; historiske ruske mjeno – Wlech/ Влех) je městačko na sewjeru Letiskeje, bjezposrědnje při estiskej hranicy. Je zarjadniske sydło Valkskeho wobwoda. Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
17. nowembra
1951–2000
thumb|Gitarist Uwe Hassbecker
Do 20. lětstotka
thumb|Marja I., kralowna Jendźelskeje a Irskeje
Wardenis
thumb|left
Dróstnicowe rostliny
Dróstnicowe rostliny (Potamogetonaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Polnica
Běh
thumb|left|upright|Dolina Polnicy blisko Hohnsteina Wona nastanje pola Langburkersdorfa při němsko-čěskej hranicy juhozapadnje hory Roubený (461 m) z dźewjeć žórlicow, kotrež so we wysokosći wot 363 metrow zjednoća. Horni běh Polnicy twori přirodnu hranicu mjez Hohwaldom na sewjeru a Sakskej Šwicu na juhu. Při běhu rěčki do zapadneho směra leža Langburkersdorf, město Neustadt w Sakskej a wjeska Polenz. Za wjesku twori Polnica wusku, hłuboku wudrjeńcu z wjele seklemi. Blisko Cunnersdorfa namaka so we łučinje Polnicy jedna z najwjetšich łukow z běłymi zwónčkami w cyłej Němskej, kotraž je wosebje w nalěću woblubowane wulětnišćo.
Čorna póda
Procesy nastaća
Zjimace je nastaće čorneje zemje kompleksny proces, kotryž so přez kombinaciju włóžnoty, pódoweje aktiwity, klimy a časa postaja. Hdyž wšitke tute faktory optimalnje hromadźe skutkuja, móže płódna póda nastać, kotraž ma za ratarsku produkciju wulki wuznam.
Wužiwanje pódy
Čorna zemja ma tež wulki wuznam za wobswět, dokelž funguje jako "CO2-Senke" a hraje wažnu rólu w globalnych wuhlikowych kruhach. Rostliny, kotrež na tutej zemi rostu, přijimuja CO2 a přetworja jón do organiskeho materiala, kiž so do pódy zapołoži. Tak přinošuje čorna zemja k redukowanju emisijow parnišćow a podpěruje klimowy škit.
Zjimajo je wužiwanje čorneje pódy jara mnohostronske a přinošuje spěchowanju ratarstwa a škitej wobswěta.
Valmiera
Sydlišćo je so w lěće 1323 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa.
Rakojdy
Susodne wjeski su Bart w sewjeru, Brězecy we wuchodźe, Skanecy w juhozapadźe a Přiwćicy w zapadźe.
Stawizny
W měrcu 1914 załožichu 40 Serbow z Rakojd a wokoliny w přitomnosći Arnošta Barta serbske towarstwo „Nadźija“. Prěni předsyda běše Lorenc z Rakojd, městopředsyda Hładki z Přiwćic.
Chošćowc
Chošćowc (Cytisus scoparius, syn.: Spartium scoparium L., Genista scoparia (L.) Lam.; Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. ex W.D.J. Koch) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Nowe Spytecy
Nowe Spytecy ( Neuspittwitz) su wjes w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1974 k Hodźijskej gmejnje. Do toho běchu gmejnski dźěl Spytec.
Geografija
Wjes leži w Hornjołužiskich honach, při puću ze Spytec do Mjedźojza a Kosarnje něhdźe 220 m nad mórskej hładźinu při Čornicy.
Šěromódra wjerba
Šěromódra wjerba (Salix glauca) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Rajon
Rajon (, hewak kyrilisce район) je zarjadniska jednotka we wjele krajach něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka, kaž w Azerbajdźanje, Běłoruskej, Georgiskej (do 2006), Letiskej (do 2009), Litawskej, Moldawskej, Ruskej a na Ukrainje. Nimo toho wobsteja rajony tež w Bołharskej. Wone wotpowěduja němskim krajnym wokrjesam.
Anna (oblasć Woronjež)
Sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Oblasć Zakarpatska
Wobydlerstwo
mini|Zarjad Zakarpatskeje oblasće w Užhorodźe
Brězowka
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 320 wobydlerjow, mjez nimi 315 Serbow (98 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 73 %.
Woznesensk
thumb|left
Wuroćowe rostliny
Wuroćowe rostliny (Polygonaceae) su swójba znutřka symjencow (Spermatophytina).
Varakļāni
Wulka židowska wosada (1925 – 68 %; 1935 – 57 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Hródk
Hródk je serbske pomjenowanje:
Durlești
thumb|left Durlești ( Durlešty) je město w srjedźnej Moldawskej, kotrež nadeńdźe so bjezposrědnje při zapadnej kromje stolicy Kišinjowa.
Trjochgornyj
Trjochgornyj (1952–1955 Wasilowka/ Василовка, 1955–1967 Zlatoust-20/ Златоуст-20, 1967–1993 Zlatoust-36/ Златоуст-36) je město w Ruskej federaciji. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin při rěce Jurjuzań w europskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 190 kilometrow wuchodnje Čeljabinska. Ma něhdźe 32 tysac wobydlerjow. europskim
Lisćina kulturnych pomnikow w Hornjej Kinje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Hornja Kina w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Hornjej Kinje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Hornja Kina, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Iwano-Frankiwsk
Iwano-Frankiwsk (, hač do lěta 1962 Станіславів/Stanislawiw, ) je najwjetše město a stolica Iwanofrankiwskeje oblasće na juhozapadnej Ukrainje. Uniwersitne město leži njedaloko Lwowa w zapadnym dźělu kraja w historiskej Galiciskej a ma něhdźe 230 tysac wobydlerjow.
Mikławš Bejmak
Bejmak bě w mjezywójnskim času wot 1922 do 1933 organizator chóra „Lipa“. 1946 załoži Domowinsku skupinu w Pančicach sobu a bě wot 1952 do 1957 jeje předsyda. W powójnskim času wudźěłowaše a posudźowaše serbske wučbnicy a dźěłaše we wšelakich komisijach dwurěčneho šulstwa sobu.
Troick (Oblasć Čeljabinsk)
Sydlišćo je so w lěće 1743 załožiło a ma wot lěta 1784 měšćanske prawa.
Ventspils
thumb|left Ventspils (historiske němske mjeno – Windau) je přistawne město w Kurskej na zapadźe Letiskeje.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow a je tuž šeste najwjetše město baltiskeho kraja. .
Luck
Sydlišćo je so w lěće 1085 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1432 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Francis Rossi
Francis Rossi (* 29. meje 1949 w Londonje) je britiski rockowy spěwar, gitarist a komponist hudźbneje skupiny Status Quo.
Droždźij
Wobydlerstwo
W lěće 1925 bě mjez 309 wobydlerjemi 300 ewangelskich a sydom katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Hrodźišćanskej wosadźe. Droždźijske dźěći chodźachu do Worcynskeje šule.
Bjuregawan
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Ivo Andrić
Andrić pochadźeše z katolskeje rjemjeslnikoweje swójby a bu rodźeny w bosniskej wsy Dolac blisko Travnika jako syn Antuna Andrića a jeho mandźelskeje Katariny. Po smjerći jeho nana w lěće 1894 přećahny Katarina z młodym Ivom do wuchodobosniskeho města Višegrada nad Drinu, hdźež Andrić wotrosće.
Travnik
Wot kónca bosniskeje wójny dźewjećdźesatych lět je Travnik ze stolicu Srjedźnobosniskeho kantona we Federaciji Bosniska a Hercegowina.
Bila Cerkwa
Bila Cerkwa ( − po słowje Běła cyrkej; do 1389 – Jurjew/ Юр'єв) je wulkoměsto w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Město leži při rěce Ros někak 80 kilometrow juhozapadnje Kijewa, hłowneho města Ukrainy.
Perwomajsk (Oblasć Mykolajiw)
Perwomajsk je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 180 kilometrow sewjernje Mykolajiwa.
Občanská demokratická strana
Wona bě po njewotwisnosći Čěskeje republiki nimo ČSSD jedna z dweju dominowaceju stronow w parlamenće a staješe 1993–1998, 2006–2009, 2010–2013 a znowa wot 2021 ministerskeho prezidenta.
Petr Pavel
mini|upright|Petr Pavel (2023)
Koruna Česká (strona)
Koruna česká (monarchistická strana Čech, Moravy a Slezska) („Čěska króna [monarchistiska strona Čech, Morawy a Šleskeje]“) je čěska monarchistiska a konserwatiwna strona, kotraž bu w lěće 1990 załožena. Předsyda je Vojtěch Círus.
Nor Ačin
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 25 kilometrow sewjernje Jerjewana.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1953 załožiło.
Kolesowanska šćežka Wódra-Nysa
Wona wjedźe wot žórła Łužiskeje Nysy blisko čěskeje wsy Nová Ves nad Nisou podłu rěki přez wuchodnu Saksku a Braniborsku hač k wuliwej Nysy do Wódry za Gubinom. Dale wjedźe podłu Wódry přez wuchodnu Braniborsku a potom zapadnje přez Mecklenburgsko-Předpomorsku wokoło Šćećinskeho zaliwa hač k Baltiskemu morju, na kupu Usedom do městačka Ahlbeck. Je někak 630 kilometrow dołha.
Kramatorsk
Kramatorsk je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži při rěce Kazennyj Torec něhdźe 100 kilometrow sewjernje wot Donjecka a ma nimale 170 tysac wobydlerjow.
18. nowembra
1901–1950
thumb|120px|Wolfgang Joop (* 1944)
Viļaka
Sydlišćo je so w lěće 1323 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa.
Popojce (Gołkojce)
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki mějachu Popojce w lěće 1884 cyłkownje 514 wobydlerjow, z nich 502 serbskich a 12 němskich. Arnošt Černik poda za 1956 serbski podźěl na wobydlerstwje wot hišće 57,9 %.
Nha Trang
thumb|240px|Nha Trang
Šćećinski zaliw
thumb|Satelitowy wobraz Šćećinskeho zaliwa thumb|Brjóh zaliwa w [[zyma|zymje]]
Toljatti
thumb|left
Wótrań
Geografija
Wótrań leži při rěce Połčnicy, 24 kilometrow juhozapadnje Złeho Komorowa a 36 kilometrow sewjerne Drježdźan. Leži na hranicy mjez Hornjej Łužicu a Schradenom – w Hornjej Łužicy leži jenož wjesny dźěl Burkersdorf. Zapadnje Wótranja wjedźe zwjazkowa awtodróha 13 a wuchodnje wjedźe železniska čara Wulki Hojn–Choćebuz.
Kotecy
Geografija
Kotecy namakaja so južnje Wósporskeje dróhi, něhdźe 14 kilometrow wuchodnje Budyšina a dwaj kilometraj juhozapadnje Wósporka. Stare jadro sydlišća leži na wobběžnej horje něhdźe 15 metrow nad dolinu Kotołki před jeje přechodom z hornjołužiskeje pahórčiny do nižiny. Na najwyšim dypku steji znajmjeńša wot 14. lětstotka Kotečanska cyrkej z něhdyšim kěrchowom. Na tamnym boku rěčki namaka so něhdyše Kotečanske kubło a mjez kubłom a cyrkwinskej horu młynski hat.
Zapadołužiska pahórčina
Geografija a přiroda
Přirodna wegetacija su zwjetša dubiny a bukowiny. Najwažniše rěki regiona su Čorny Halštrow na sewjerowuchodźe, Rědora na juhozapadźe a Wjazońca na juhu.
Salix lucida
Wopis
Micki su złotožołte.
Rań
mini|left|Cyrkej we [[Wołobuzu]]
Viļāni
thumb|left Viļāni (historiske němske mjeno – Welonen) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Viļānskeho wobwoda.
Pjeńsk
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Pjeńsk měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Ke gmejnje słušeja nimo městačka samoho tež slědowace wsy (serbske a němske mjena w spinkach): Bielawa Dolna (Delnja Běła, Nieder Bielau), Bielawa Górna (Hornja Běła, Ober Bielau), Dłużyna Dolna (Nieder Langenau), Dłużyna Górna (Ober Langenau), Lasów (Liša, Lissa), Stojanów (Nieder Penzighammer), Żarka nad Nysą (Zdźarki, Sercha) a Żarki Średnie (Žarow, Sohra).
Barry Hay
thumb|Barry Hay w lěće 1974 Barry Andrew Hay (* 16. awgusta 1948 we Faizabadźe, Indiska) je nižozemski spěwar rockoweje skupiny Golden Earring.
Torońca
Geografija
Wjeska nadeńdźe so w hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina a wobsteji jenož z někotrych statokow. Susodne wjeski su Rabocy w sewjeru, Zrěšin we wuchodźe a Jaseńca w zapadźe.
Hajna
Hajna (němsce Heine, tež Heyne) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Jiłwa
Jiłwa je město we wuchodnej Hornjej Łužicy. Leži na juhozapadźe Pólskeje w Lubušskim wojewódstwje a ma nimale štyri tysac wobydlerjow.
Gribanowskij
Gribanowskij je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Gribanewskeho rajona.
Luboraz
Gmejnske dźěle
Wobsydlene gmejnske dźěle su Bělow (Behlow), Holberna (Hollbrunn) a Michow (Münchhofe).
Victor Klemperer
Při wólbach w oktobrje 1950 zaćahny jako zastupjer Kulturneho zwjazka NDR do Ludoweje komory NDR a bě hač do lěta 1958 z jeje čłonom. Wot 1950 bě tež rjadny čłon Akademije wědomosćow NDR.
Freddie Mercury
Dołholětny spěwar rockoweje skupiny Queen słušeše k prěnim wosobam zjawneho žiwjenja, kiž zemrěchu na AIDS.
Zilupe
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow, z toho někak 60 % Rusow.
Zielona Góra
Partnerske města
Měšćanske partnerstwa wobsteja mjez druhim z Choćebuzom, Žitawu, Iwano-Frankiwskom (Ukraina) a Wicebskom (Běłoruska).
Wanadzor
thumb|left
Bluń
Stawizny
W lěće 1989 wottorhachu jednotliwy statok z třomi wobydlerjemi dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Sprjewiny doł.
Hač do lěta 1995 běše Bluń samostatna gmejna, potom zjednoći so z Ptačecami, Lejnom, Bjezdowami, Narćom, Nowej Łuku, Zabrodom a Židźinom do noweje wulkogmejny Halštrowska hola.
Wobydlerstwo
W lěće 1956 nošeše wot cyłkownje 314 Blunjanskich žonow hišće 132 serbsku narodnu drastu po Wojerowskim wašnju. Z nich bě 13 niže 24 lět, najmłódša nošerka měješe 20 lět.
Jelena Wajenga
Jelena Wajenga (poprawom Jelena Wladimirowna Chruljowa; ; *  27. januara 1977, Sewjeromorsk, Oblasć Murmansk, Ruska) je ruska spěwarka a basnjerka.
Jamaika
Jamaika ( Jamaica) je njewotwisny kupowy stat w zapadnej Karibice a čłon Commonwealtha. Leži w Karibiskim morju južnje Kuby a zapadnje Hispaniole. Stolica je Kingston při južnym brjoze kupy.
Marjinka
thumb|left
Blečkata wuroć
Łopjena
Błyšćace łopjena su lancetojte a njesu ćmowe blaki. Wone su jara krótko stołpikate abo sedźace.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na wobkopankowych a žitnych rolach, na drjebiznowych městnach, w zahrodach a na hrjebach. Preferuje włóžne, wutkate a dusykowe pódy.
Časowe pasmo
thumb|Časowe pasma [[Zemja|zemje w lěće 2011]] Časowe pasmo tworja dźěle zemskeho powjercha, w kotrymž samsny, statnje zrjadowany čas a samsny datum płaća. W cyłym swěće su dohromady 40 a w Europje štyri časowe pasma.
Nikopol (Ukraina)
thumb|left
Ptačecy
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz wsy Wjes namaka so w samym sewjeru Hornjeje Łužicy, dźewjeć kilometrow juhowuchodnje Złeho Komorowa a jědnaće kilometrow sewjerozapadnje Wojerec mjez něhdyšimaj brunicowymaj jamomaj a dźensnišimaj jězoromaj. Zrunany Čorny Halštrow běži při sewjernej kromje Ptačec do zapadneho směra. Wjesne hona maja za łužisku holu typisku poměrnje wulku přestrjeń wot 10,67 km².
Stawizny
W lětomaj 1953/54 dóńdźe k dewastaciji Ptačanskeho wudwora Běłošća dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Lubuš. Hač do lěta 1995 běchu Ptačecy samostatna gmejna, potom zjednoćichu so z Blunjom, Lejnom, Bjezdowami, Narćom, Nowej Łuku, Zabrodom a Židźinom do noweje wulkogmejny Halštrowska hola.
Korla Awgust Kubica
Žiwjenje
Korla Awgust Kubica zastupi 1876 do Maćicy Serbskeje a bě wot lěta 1897 do 1912 předsyda jeje wuběrka. Wot 1880 běše zdobom tež sobustaw Maśicy Serbskeje. Korla Awgust Kubica bu ze sakskim kaž tež pruskim kralowskim rjadom wuznamjenjeny.
Spitak
thumb|left
Južnouralsk
thumb|left Južnouralsk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Uwjelka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Čeljabinskej oblasći něhdźe 90 kilometrow južnje Čeljabinska. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
19. nowembra
19. nowembra abo '''19. nazymnika''' je 323. dźeń gregorianiskeje protyki (324. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 42 dnjow hač do kónca lěta.
Wujezd
Wobchad
We Wujezdźe je zastanišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc. Čara wjedźe hižo z lěta 1846 přez Wujezd. Wot lěta 1906 měješe Wujezd swójske dwórnišćo, kotrež so pak 1994 zaso wottorha.
Bjezunčenjo
Srjedźišćo małeho kmjena, kotryž so w žórłach jenož jónu mjenuje, běše najskerje hrodźišćo na Sedle blisko Zhorjelca. Na to pokazuje tež mjeno blisko Sedła ležaceje něhdyšeje wsy Běžnica, kotraž je dźensa měšćanski dźěl Zhorjelca. Hranicu k susodnym Milčanam tworješe Limas.
Nižnij Kisljaj
Nižnij Kisljaj je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Leži něhdźe 110 kilometrow juhowuchodnje Woronježa.
Chirchiq
thumb|left thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći Chirchiq (wurjekowanje: Čirčik; ) je město w Taškentskej oblasći na sewjeru Uzbekistana, blisko kazachskeje hranicy.
Wšědny bozowc
Wopis
Wšědny bozowc je runy, husto rozhałuzowany kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 2 hač do 10 m. Rostlina je słabje jědojta a wutwori wotnožki.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, jejkojte hač wutrobojte, cyłokromne a tłustojće-krute. Wone docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 12 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w juhowuchodnej Europje na tamnišich lěsnych kromach a skalnych zwisach. Hižo w 16. lětstotku bu k srjedźnej Europje zawjedźena.
Dubrawka
Susodne wjeski su Zubornička w sewjeru, Zubornica we wuchodźe, Bart w juhozapadźe a Bukojna w zapadźe.
Islandšćina
Islandšćina (islandsce íslenska) je sewjerogermanska rěč. Islandsce rěči wjace nježli 300 tysac ludźi a islandšćina je zarjadniska rěč w Islandskej.
Oqqo‘rg‘on
Leži něhdźe 60 kilometrow južnje Taškenta.
Tašir
Leži w Loriskej prowincy něhdźe 170 kilometrow sewjernje Jerjewana.
Cricova
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Kap Verde
thumb|left|Pico do Fogo je najwyša hora kapverdiskich kupow Kap Verde (portugalsce Cabo Verde) je njewotwisny kupowy stat w Atlantiskim oceanje před zapadnym pobrjohom Afriki. Stolica je Praia na kupje Santiago w juhu archipela. Dźewjeć z 15 kupow su wobsydlene.
Mospyne
Sydlišćo je so w lěće 1800 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Mospyne k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Tumanjan (město)
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1949 załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa. Dósta mjeno armenskeho basnika Howannesa Tumanjana.
Mittweida
Politika
Mittweida słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 20 (Srjedźna Sakska 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).
Criuleni
thumb|left Criuleni (/ Kriuleny) je městačko na wuchodźe Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Criuleniskeho rajona.
Leži při prawym, zapadnym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 45 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa.
Hórski klon
Łopjena
Nazymske barbjenje je złotožołte hač karminčerwjene.
Olmaliq
Leži při rěce Ochangaron něhdźe 60 kilometrow južnje Taškenta.
Trjebiša
Trjebiša je 37 kilometrow dołha rěčka w Sakskej, kotraž je lěwy přitok Łobja.
Ćemjercy
Wobydlerstwo
Ćemjercy su Budyski měšćanski dźěl z najnišej přerěznej starobu wobydlerjow (39,6 lět).
Długi
Długi ( Dlugy, wot 1937 Fleißdorf) su wjes na kromje Błótow. Wone słušeja k Wětošowskemu wjesnemu dźělej Njabožkojce.
Grabin
Grabin ( Finsterwalde) je delnjołužiske město w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Grabina (2019)
Artjomowskij
thumb|left Artjomowskij je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bobrowka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Wósmužowa hora
Geografija
thumb|left|Wuhlad wot Wósmužoweje hory k [[Čornobóh|Čornobohu]] Rěčka Lubata zalěsnjenu horu we wuchodźe a sewjerje wobćeče. Wokolne městna su Wóspork na sewjerje, Malećicy na wuchodźe, Nosaćicy na juhowuchodźe, Čornjow na juhozapadźe, Žarki a Łusk na zapadźe a Delnje Kotecy na sewjerozapadźe. Při wuchodnym boku Wósmužoweje hory wjedźeše stara wikowanska dróha wot Lubija do Wósporka, kotraž je hač do dźensnišeho spóznajomna jako pólny puć.
Stawizny
Na horje steješe prawdźepodobnje wot 11. lětstotka słowjanske hrodźišćo, wobstejace z murjowaneho wjerškoweho hroda a drjewjanych twarjenjow. Hrodźišćowy nasyp při južnym wjeršku so dla wudobywanja kamjenizny nimale dospołnje zniči, přepytowaše so pak do toho mjez druhim wot Rudolfa Virchowa a Richarda Andreeja. Po Andreejowym wopisu jednaše so wo něhdźe 100 metrow dołhi, do wuchoda wotewrjeny nasyp w formje połměsačka, kotryž bě na nutřkownej stronje něhdźe połdra metra, na wonkownej pak tři metry wysoki a wobsteješe z lokalneho bazalta. Króna nasypa bě něhdźe tři metry šěroka.
Vung Tau
thumb|240px|Vung Tau thumb|240px Vũng Tàu je město w Vietnamskej, w regionje Dong Nam Bộ, w prowincy Ba Ria-Vung Tauji.
Oblasć Černiwci
Wobydlerstwo
Oblasć Černiwci ma sylnu rumunskorěčnu mjeńšinu (Rumunojo a Moldawčenjo), kotraž wučini někak pjećinu cyłkowneho wobydlerstwa. Hač do holocausta bydlachu na teritoriju nimo toho wjele Židow.
Staćanstwo
thumb|[[Pućowanski pas zwjazkoweje republiki Němskeje]]
Juro Surowin
Žiwjenje
Ze 24 lětami wozjewi jendźelsko-turkowski słownik. Wot 1857 běše priwatny wučer princesny Elisabethy z Neuwieda, pozdźišeje kralowny Rumunskeje, kotraž bě znata jako spisowaćelka pod pseudonymom Carmen Sylwa. Powěda so, zo měještaj přez někotre lěta tajnu lubosćinsku aferu.
Mać Tereza
Mać Tereza (česćena jako Swjata Tereza z Kalkuty; * 26. awgusta 1910 w Üskübje, Osmaniske mócnarstwo, dźensa Skopje; † 5. septembra 1997 w Kalkuće) běše indiska rjadniska sotra a misionarka. Wona bu swětoznata dla swojeho dźěła z chudymi, bjezdomnymi, chorymi a mrějacymi. Za to spožči so jej 1979 Měrowe Nobelowe myto. W katolskej cyrkwi so mać Tereza jako swjata česći.