cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Minusinsk
Sydlišćo je so w lěće 1739 załožiło a ma wot lěta 1822 měšćanske prawa.
Parazitničkowe rostliny
Parazitničkowe rostliny (Rafflesiaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Peter Patt
Patt bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 35,7 % hłosow woleny.
Wón je katolski, ženjeny a nan štyrjoch dźěći.
Kulojty kobołk
Kulojty kobołk (Allium rotundum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Lublinske wojewódstwo
Lublinske wojewódstwo ( Województwo lubelskie) je wojewódstwo na wuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Lublin. Druhe wuznamne města su Chełm, Zamość a Biała Podlaska.
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow.
Lublinske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe, hdźež twori rěka Bug přirodnu hranicu, z Běłoruskej a Ukrainu.
Hlej tež: Lisćina městow w Lublinskim wojewódstwje
Kulenkowe rostliny
Kulenkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Globulariaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Dubrowka
Dubrowka (Hierochloë) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Osip Emiljewič Mandelštam
thumb|right
Jako kritikar stalinizma bu w lěće 1935 zajaty a do Sibirskeje wuhnaty, hdźež w zymje 1938 wumrě.
Libyska
Libyska ( ليبيا‎ Libya, tamazight ⵍⵉⴱⵢⴰ Libya) je njewotwisny stat w sewjernej Africe při Srjedźnym morju. Stolica a najwjetše město Tripolis namaka so na sewjerozapadźe kraja.
Geografija
Libyska mjezuje z Egyptowskej a Sudanom na wuchodźe, z Nigerom a Čadom na juhu a z Algeriskej a Tuneziskej na zapadźe. Južny dźěl Libyskeje słuša k pusćinje Sahara.
Stawizny
Hač do lěta 1951 bě Libyska z italskej koloniju. W lěće 2011 bu dołholětny knježićel, połkownik Muammar al-Gaddafi, přez rewoluciju powaleny. Slědowaše dołha byrgarska wójna, kotraž hač do dźensnišeho zakónčena njeje.
Wolešnica (Bohotska)
Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w lěće 1200 we wopismje naspomnjene. Wot 1232 do 1248 natwari so Hród Voigtsberg a wot 1327 do 1356 bu městačko po planje wutwarjene. W lěće 1357 přeńdźe město z wobsydstwa bohotow z Pławna do wettinskeje Sakskeje.
Hižo w 14. lětstotku wuwiwaše so Wolešnica k jednomu ze srjedźišćow sukelnistwa a hórnistwa w regionje.
Minsk
thumb|left
Minsk ( Мiнск/ Minsk, Менск/ Měnsk; Минск/ Minsk) je najwjetše město a politiski, kulturny kaž tež hospodarski centrum Běłoruskeje. Nadeńdźe so nimale w srjedźišću wuchodoeuropskeho kraja při rěce Swislač. Je stolica Běłoruskeje a Minskeje oblasće.
ma něhdźe 1,9 mio. wobydlerjow, štož wotpowěduje pjećinje cyłkowneho běłoruskeho wobydlerstwa.
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1067 jako Menesk abo Mensk.
Gliwice
thumb|left|Radnica Gliwice ( Gleiwitz) je wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje.
Kulenka
Kulenka (Globularia) je ród ze swójby Kulenkowych rostlinow (Globulariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědna tymjenka
Wšědna tymjenka (Vaccinium oxycoccos, syn. Oxycoccus palustris Pers.) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Wopis
Hałuzy docpěwaja dołhosć wot 80 cm. Wone leža na pochu a bahnjowce a su ćeńke kaž nitki, wodrjewjace a čumpate łopjenate.
Łopjena
Łopjena su lancetojte, přeco zelene, kožojće hrube, maja zawitu kromu a docpěwaja dołhosć wot 0,5 hač 1 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Nygace, lilaróžojte kćenja njesu wočinjene krónowe kónčki a docpěwaja wulkosć wot wokoło 6 mm. Kćenjowe stołpiki su čerwjene a sćeńka kosmate. Próškowe łopješka rołku wutworja. Próškowe nitki su zwonka nahe.
Płody
Płód je čerwjena, často žołće pokrjepjena jahoda, kotraž docpěwa wysokosć wot 0,8 hač 1 cm. Kisałkojte płody za čas zymy na kerku wostanu. Wone wobsahuja wjele witamina C a so hodźa wosebje po prěnim mrózu za marmeladu.
Stejnišćo
Rosće na wysokich tymjenjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena.
Nowe Jěžercy
Nowe Jěžercy ( Neugersdorf, wurěkowanje [], w lokalnej narěči Gierschdurf) su sydlišćo w Hornjej Łužicy na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc a słušeja wot 1. januara 2011 k městu Habrachćicy-Nowe Jěžercy. Leža 433 m nad mórskej hładźinu při čěskej hranicy a maja 6163 wobydlerjow.
Geografija
mini|left|[[Sprjewja|Sprjewine žórło w Nowych Jěžercach]] Susodne sydlišća su Jiwow na wuchodźe, Wodowe Hendrichecy na juhu, Rumburk na juhozapadźe kaž tež Jiříkov a Habrachćicy na sewjerozapadźe.
W Nowych Jěžercach nadeńdźe so najsylniša wot třoch žórłow Sprjewje.
Stawizny
Stare Jěžercy naspomnichu so prěni raz w meji 1306 jako Gherardesdorpp. Dnja 10. junija 1429 buchu wot Husitow dospołnje zničene a wostachu přez dwaj lětstotkaj njewobsydlene. Hakle w lěće 1657 załožichu na Starojěžerčanskich zahonach nowu wjesku Nowe Jěžercy. Prěni wobydlerjo běchu ćěkancy, kotřiž natwarichu 26 chěžow. Někotre lěta pozdźišo załožichu dalši ćěkancy z Čechow w bliskosći swójsku wjes.
Za čas industrializacije natwari so wjele fabrikow, předewšěm tekstilowych, štož přinjese k prěnjemu razej wěste derjeměće do tuteje kónčiny. W lěće 1924 dóstachu Nowe Jěžercy měšćanske prawo.
Dnja 1. januara 2011 zjednoćištej so dotal samostatnej měsće Habrachćicy a Nowe Jěžercy do noweho dwójneho města.
Wobchad
Nowe Jěžercy maja wot lěta 1874 dwórnišćo při železniskej čarje Drježdźany–Biskopicy–Žitawa (Juhołužiskej železnicy).
Magelanska fuchsija
Magelanska fuchsija (Fuchsia magellanica) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Slěborna syćel
Slěborna syćel (Luzula luzuloides, prjedy: Luzula albida) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Michał Domaška
mini|upright|Michał Domaška (1820–1897) mini|upright|Narowny kamjén na Ketličanskim kěrchowje Michał Domaška (* 23. junija 1820 w Komorowje; † 7. junija 1897 w Ketlicach) bě farar a serbski pěsnjer. Mjez druhim spisa woblubowany spěw „Naše Serbstwo z procha stawa“.
Žiwjenje
Michał Domaška narodźi so w Komorowje pola Rakec jako syn ratarja. Mjez 1835 do 1842 wopyta wón gymnazij w Budyšinje, hdźež běše 25. februara 1839 mjez sobuzałožerjemi towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot lěta 1842 do 1845 studowaše wón teologiju w Lipsku a běše mjez 1846 do 1849 pomocny prědar w Delnim Wujězdźe. Wot lěta 1849 do 1892 skutkowaše Michał Domaška jako farar w Nosaćicach. W lěće 1892 so wón na wuměnk podawši do Nowosólca přesydli. Domaškec swójbny row nadeńdźe so na Ketličanskim kěrchowje. Narowne pomniki buchu w lěće 2020 wobnowjene.
Michał Domaška běše 1847 mjez załožerjemi Maćicy Serbskeje a wudźěła w jeje wuběrku Wulku próstwu Serbow (Maćičnu peticiju). W politisce liberalnym zmysle pisaše wón za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 do Smolerjoweje Tydźenskeje Nowiny. Mjez druhimi je wón z awtorom basnje Naše serbstwo z procha stawa, kotraž so do lěta 1945 často jako hymna na swjedźenjach zanošowaše. Po rewoluciji wozjewi swoje nětko přewažnje nabožinske basnje w Zerničce, Misionskich powěsćach a Misionskim Posole, kotrehož redaktor wot 1887 hač do swojeje smjerće 1897 zdobom běše, a w knihach „Adwentska harfa“ (Budyšin 1864), „Póstna harfa“ (Budyšin 1865) a „Zionske hłosy“ (Budyšin 1868 a 1879), kotrež běchu mjez ewangelskimi Serbami daloko rozšěrjene. Wot 1882 pisaše pod pseudonymom Šyman do Łužicy a wuda 1889 awtobiografiske powědančko „Bratřik a sotřička“. W samsnym lěće zestaji „Symješka na Božu rolu“, zběrku serbskich hrónčkow na narowne pomniki.
Wot lěta załoženja 1847 bě Michał Domaška čłon Maćicy Serbskeje a wot 1889 jeje čestny sobustaw.
Rěčicy
Rěčicy ( Rietschen) su hornjołužiska wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 143 m nad mórskej hładźinu a maja wokoło 2.800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1362.
Geografija
mini|left|Ewangelska cyrkej w Rěčicach Gmejna Rěčicy leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow, někak dźesać kilometrow sewjerne města Niska a pjatnaće kilometrow juhowuchodnje Běłeje Wody. Runje přez Rěčicy ćeče Běły Šepc.
Wobchad
W Rěčicach namaka so zastanišćo (něhdyše dwórnišćo) železniskeje čary Berlin-Zhorjelc.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće štyrnaćo wot cyłkownje 1047 Rěčičanow serbsce (1 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 0,5 %.
Gmejnske dźěle
mini|left|Powětrowy wobraz Rěčic (2019) K Rěčičanskej gmejnje słušeja slědowace wjeski:
Na gmejnskim teritoriju ležace wjeski Mochowc, Napojka, Publik, Štyri Duby, Wunšow a Zamosty dla dobywanja brunicy hižo njeeksistuja.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Dojranski jězor
Dojranski jězor ( Дојранско Езеро/Dojransko Ezero, Λίμνη Δοϊράνη/Limni Doirani) je přirodny jězor na Balkanskej połkupje w Sewjernej Makedonskej (27,3 km²) a Grjekskej (15,8 km²). Při zapadnym pobrjoze leži město Dojran a při sewjernym hora Belasica. Jězor ma kulojtu formu, maksimalnu hłubokosć wot 10 m a sewjerojužnu dołhosć wot 8,9 km a šěrokosć wot 7,1 km. Wón je třeći najwjetši jězor Sewjerneje Makedonskeje po Ohridskim a Prespanskim jězorje.
Žołty komonc
miniatur|
Žołty komonc (Melilotus officinalis) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Mjeno roda
Mjeno roda je wot grjekskeju słowow ' [méli] "měd" a ' [lōtós] "dźećel" wotwodźene.
Wopis
Žołty komonc je naha, najčasćišo jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 1,5 m (wot 30 hač do 100 cm).
Stołpik je zrunany, často rozhałužkowany, deleka nahi, horjeka krótko přilěhujcy kosmaty a lisćaty.
Łopjena
Łopjena su 3-ličbne a stołpikate. Łopješka su podołhojty-owalne abo linealne a na kromje zubate. Srjedźne su jasnje dlěje stołpikate hač bóčne.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do oktobra (wot junija hač do septembra). Kćenja steja we wjelekćenjowych kićach z dołhosću wot 4 hač do 10 cm, kotrež za čas nastaća płodow su podlěšowane. Keluch je zwonaty a hač do napoł tak dołhi kaž króna. Króna docpěje dołhosć wot 5,5 hač do 7 mm a je jasnožołta. Chorhojčka a něhdźe samsnje dołhe křidleške su dlěše hač čołmik.
Po mjedźe wonjace kćenja poskićuja pčołki wjele nektara.
Płody
Płód docpěje dołhosć wot 3 hač do 4 mm (5 mm), je owalny, nahi a ma prěčne moršćiny. Je w čas zrałosće bruny.
Stejnišćo
Žołty komonc rosće na pućowych, nasypach, železnicowym terenje, skałach a rólnych kromach, pustym kraju a smjećišćach.
Rozšěrjenje
Žołty komonc je w Europje a Aziji rozšěrjeny.
Měsačkowy šišmanc
Měsačkowy šišmanc (Alchemilla lunaria) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Zahrodna krušwina
Zahrodna krušwina (Pyrus communis) je štom ze swójby róžowych rostlinow.
Je sadowa rostlina, kotraž so we wjele sortach plahuje.
Wopis
Zahrodna krušwina je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 m.
Łopjena
Łopjena su horjeka so błyšćo ćěmnozelene a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 8 cm. Wone su dołho stołpikate a jejkojte, karbowane-rězane a wurosćenje deleka módrozelene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja steja na jednym hač dźewjećich we wokołkowych kićach. Krónowe łopješka su běłe. Próšniki su winočerwjene.
Płody
Płód je kulojty hač blešojty. Zrałe płody su jara brěčkate.
Stejnišćo
Preferuje čopłe, bazowe, hłubokosahace hlinowe pódy.
Wužiwanje
Płody tuteje rostliny so jako sad wužiwaja, ale so njehodźa chować.
Korla Herman Robert Rjeda
thumb|Korla Herman Robert Rjeda (1816–1900). Korla Herman Robert Rjeda (* 4. awgusta 1816 w Smělnej; † 14. januara 1900 w Budyšinje) bě ewangelski farar a prěni serbski protykar.
Žiwjenje
Korla Herman Robert Rjeda narodźi so jako syn fararja w Smělnej. Wot lěta 1829 wopyta wón wjerchowsku šulu swj. Afry w Mišnje a studowaše mjez 1836 do 1839 teologiju w Lipsku, hdźež běše zdobom sobustaw Łužiskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju běše Rjeda štyri lěta domjacy wučer w domje kralowskeho komornika w Rakecach. Wot lěta 1843 do 1863 skutkowaše wón jako farar w Hućinje a wot 1863 do 1890 w Barće. W lěće 1890 so Rjeda na wuměnk podawši do Budyšina přesydli.
Awstralska dubrowka
Awstralska dubrowka (Hierochloë australis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Korla Herman Robert Rjeda
Žiwjenje
Podpěrajo serbskich ratarjow wutwori so na jeho iniciatiwu 1844 ratarske towarstwo w Klukšu, hdźež běše sam dołho pismawjedźer. Rjeda załoži 1854 w Hućinje pčołarske towarstwo w delnim dole Sprjewje a běše dołho předsyda Sakskeho hłowneho pčołarskeho towarstwa. Pozdźišo załoži tež w Barće ludowe towarstwo. W lěće 1855 wuda prěnju serbsku protyku „Předźenak“, kotruž 34 lět redigowaše.
Sakski kral Albert spožči Rjedźe ryćerski křiž prěnjeje rjadownje sakskeho Albrechtoweho rjadu. Wot lěta załoženja 1847 bě wón čłon Maćicy Serbskeje a pozdźišo tež jeje čestny sobustaw.
Rjeda bu na Michałskim kěrchowje w Budyšinje pochowany. Jeho row je mjeztym zrunany.
Mario Pecher
miniatur|Mario Pecher (2013)
Mario Siegfried Pecher (* 15. julija 1962 w Šwikawje) je sakski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2004 do 2019 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik frakcije SPD za etatowu a wobchadnu politiku. Nimo toho bě wón wot 2007 městopředsyda frakcije. Před wólbami 2019 zwrěšći wón w internych wólbach wo dobre městno na lisćinje SPD a njebu hižo do sejma woleny.
Pecher je bjezkonfesionelny, dźěleny a nan dweju dźěsćow. Wot 2014 je zmandźeleny z politikarku CDU Kerstin Nicolaus.
Naha kulenka
Naha kulenka je rostlina ze swójby Kulenkowych rostlinow łaćonsce: Globularia nudicaulis, Globulariaceae).
Laçın
thumb|left
Laçın (wurjekowanje: Lačin;  Բերձոր/ Berdzor; do 1926 – Abdaljar) je městačko na zapadźe Azerbajdźana. Leži při samej armenskej hranicy a při najwažnišej dróze z Jerewana do Stepanakerta. Wot 1993 hač do nazymy 2020 steješe pod kontrolu Nahórskeho Karabacha.
Wot lěta 1923 ma měšćanske prawa. Do prěnjeje Karabachskeje wójny měješe město něhdźe 14 tysac wobydlerjow, bu pak w běhu bitwy wopušćene. Wot lěta 1993 słušeše de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. Leži něhdźe 60 kilometrow zapadnje Stepanakerta, stolicy republiki. Po dojednanju na kóncu druheje Karabachskeje wójny nazymu 2020 přińdźe město dla swojeho strategiskeho połoženja pod kontrolu ruskich měrowych jednotkow.
Dietmar Pellmann
Dr. Dietmar Pellmann (* 19. decembra 1950 w Pretzschendorfu, † 2. meje 2017) bě sakski politikar Lěwicy a wot 1999 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma kaž tež socialnopolitiski rěčnik a městopředsyda swojeje frakcije.
Pellmann bu jako jedyn z dweju zapósłancow Lěwicy direktnje do sejma woleny, a to w lěće 2009 z 31,3 % hłosow we wólbnym wokrjesu 27 (Lipsk 3).
Módry kićenc
Módry kićenc (łaćonsce: Wisteria sinensis) je kerk ze swójby łušćinowcow. Dalše serbske mjena su chinska glycinija a módry kitkowc.
Bayerski chrěn
Bayerski chrěn (Cochlearia bavarica) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Sněhběła syćel
Sněhběła syćel (Luzula nivea) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Štomowa fuchsija
Štomowa fuchsija (Fuchsia arborescens) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Pózdnja cybla
Pózdnja cybla (Allium fistulosum, syn.: A. altaicum, A. ceratophyllum, Cepa sissilis, C. ventricosa) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Marko Grojlich
Marko Grojlich (němsce Greulich; * 30. měrca 1948 w Bukecach) je serbski rozhłosownik a spisowaćel.
Narodźi so jako syn Pawoła Grojlicha w Bukecach. Po studiju weterinarneje mediciny dźěłaše hač do přewróta w lěće 1990 jako skótny lěkar w Budyskim wokrjesu. Potom so přeorientowaše a započa jako redaktor pola Serbskeho rozhłosa w Budyšinje. Rozprawješe wosebje tež z ewangelskich kónčin serbskeho kraja. Tež jako awtor zaběraše so w třoch knihach a mnohich nastawkach w Rozhledźe abo Serbskej protyce hłownje z wuchodnym dźělom Budyskeho kraja.
Grojlich je sobustaw Maćicy Serbskeje.
Mjechki šišmanc
Wopis
Mjechki šišmanc je jara sylna, somotowje kosmata rostlina.
Jeje kwětnistwo je jara wulke.
Stejnišćo
Rosće často w zahrodach.
Riga
Riga ( Rīga) je stolica Letiskeje a leži blisko wuliwa Dwiny do Baltiskeho morja w srjedźišću baltiskeho kraja. Stare hansowe město je zdobom najwjetše město Baltikuma.
Ma něhdźe 698 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1201 załožiło a ma wot lěta 1225 měšćanske prawa.
Świętochłowice
Świętochłowice [wurěkowanje: ] je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Schwientochlowitz.
Josef Páta
mini|upright|Josef Páta mini|upright|Podpismo Páty w hóstnej knize [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] Josef Páta (* 27. awgusta 1886 w Litomyšlu; † 24. junija 1942 w Praze) bě čěski slawist a profesor serbskeje rěče a literatury při Karlowej uniwersiće w Praze.
Páta studowaše wot 1904 slawistiku při Karlowej uniwersiće a wopytowaše tež kursy serbskeje rěče. W lěće 1909 bu promowowany. Po wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje dźěłaše wot 1919 jako gymnazialny wučer w Praze. Po swojej habilitaciji 1922 sta so z docentom za serbsku rěč a kulturu a wot lěta 1933 bě prěni nimorjadny profesor za sorabistiku.
Po wobsadźenju Čěskosłowakskeje bu w lěće 1939 po poručenju nacijow z uniwersity wotstronjeny. Po atentaće na nacistiskeho naměstnika Reinharda Heydricha bu Páta zajaty a hromadźe z dalšimi wosobinami zjawneho žiwjenja na třělnišću Kobylisy w Praze zatřěleny.
Alexander Van der Bellen
mini|upright|Alexander Van der Bellen (2019)
Alexander Van der Bellen (* 18. januara 1944 we Wienje) je awstriski hospodarski wědomostnik a politikar Zelenych. Při prezidentowych wólbach w Awstriskej dnja 4. decembra 2016 doby wón 53 % hłosow a je tuž wot 26. januara 2017 zwjazkowy prezident Awstriskeje.
Wot 1976 hač do 1990tych lět bě Van der Bellen uniwersitny profesor hospodarskich wědomosćow w Innsbrucku a Wienje. Wot 1997 do 2008 bě zwjazkowy rěčnik awstriskich Zelenych a wot 1999 do 2008 zdobom frakciski předsyda (Klubobmann) swojeje strony w awstriskim parlamenće. Wot 2012 do 2015 bě čłon Wienskeje gmejnskeje rady. 2016 kandidowaše oficielnje jako njewotwisny kandidat při prezidentowych wólbach.
Van der Bellen je k druhemu razej woženjeny a ma z prěnjeho mandźelstwa dweju synow.
Parazitnička
Parazitnička (Rafflesia) je ród ze swójby parazitničkowych rostlinow (Rafflesiaceae). Dalše serbske mjeno je přižitnička.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Dalša družina bu po jednotliwym pupku wopisana. Wostanje pruwować, hač woprawdźe swójska družina wobsteji.
Dalša družina bu hakle w lěće 2006 wotkryta a je tuchwilu hiśće płaćiwje wopisana.
Klarkija
Klarkija (Clarkia) je ród ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mjechkowłosaty šišmanc
Mjechkowłosaty šišmanc (Alchemilla glaucescens) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Psyči kobołk
Psyči kobołk (Allium vineale) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Sucholěsna syćel
Sucholěsna syćel (Luzula divilgata) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Wšědna myšaca wěcha
Wšědna myšaca wěcha (Ruscus aculeatus) je rostlina ze swójby ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Dalše serbske mjeno je kałata myšaca wěcha.
Hoberska parazitnička
Hoberska parazitnička (Rafflesia arnoldii) je rostlina ze swójby parazitničkowych rostlinow (Rafflesiaceae).
Wšědna myšaca wěcha
Wopis
Wšědna myšaca wěcha docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Łopjena
Łopjena su šupiznojte. Nimo toho rostlina ma łopjenojće wušěrjene bóčne wurostki, kotrež su šěroko-lancetojte, kožojte, přeco zelene a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 3 cm a maja dołhi kónčk.
Kćenja
Kćěje wot februara hač apryla. Kćenja su zelenojte, docpěwaja šěrokosć wot 3 mm a njesu šupiznojte nošne łopješka.
Płody
Płód je kulojta, čerwjena jahoda.
Stejnišćo
Rosće w kerčinach, dubowych lěsach, na suchich, skalnych zwisach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Alpach a južnej Europje rozšěrjena.
Klětno
Klětno ( Klitten) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž ke gmejnje Hamor słuša. Leži w Hornjej Łužicy 134 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje jako Cleten je z lěta 1396. Ke Klětnomu słuša wosebita forma serbskeje narodneje drasty.
Geografija
thumb|left|Ewangelska cyrkej Njedaloko Klětnoho je přibrjóh Bjerwałdskeho jězora. W lětomaj 2014/2015 připrawjeny hłowny pěskojty přibrjóh při jězorje je tež po wsy pomjenowany – Klětnjanski přibrjóh.
Klětno leži při železniskej čarje mjez Wojerecami a Zhorjelcom. Klětnjanske dwórnišćo leži poprawom w Jamnom, wjesnym dźělu Klětnoho. Twarjenje Klětnjanskeho dwórnišća so hižo njewužiwa.
Wobydlerstwo
Hačrunjež leži wjes w serbskim sydlenskim rumje, lědma abo scyła nichtó hižo tu serbsce njerěči. Zajimawe je, zo je so ličba Serbow w druhej połojcy 19. lětstotka w dźeń a wjetšej wsy samo zwyšowała, a to zwjetša dla funkcije Klětnoho jako srjedźišćo serbskich starolutherskich wěriwych. W lěće 1863 běše 269 z 382 wjesnjanow serbskich, mjeztym zo běše 1880 353 ze 440 Serbow (80 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15,7 %.
Wobchad
W Klětnom nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija OE 64, tak mjenowany shuttle jězorina-Nysa, zwjazuje wjes z woběmaj městomaj.
Čerwjena kaljandra
Čerwjena kaljandra (Calliandra haematocephala) je kerk ze swójby łušćinowcow.
thumb|Kwětnistwo thumb|
Šuaditšćina
Šuaditšćina (šuadit, שואדית, druhdy tež Shuadit, Chouhadite, Chouhadit, Chouadite, Chouadit abo Shuhadit pisane) běše romaniska rěč, kotruž wosebje w srjedźowěku židowscy wobydlerjo Okcitanskeje wužiwachu. Kaž ladino (lengua djudeo-espanyola) słušeše wona k židowskim rěčam, kotrež běchu so z romaniskich rěčow křesćanskeje wokoliny wuwili. Zakład šuaditšćiny bě potajkim okcitanski. Mjeno šuadit bu wotwodźene z hebrejskeho słowa jehudit (יהודית), to rěka židowska (rěč). Okcitanscy Židźa mjenujcy j kaž š wurjekowachu, h pak woni docyła njewurjekowachu. We francoskich tekstach je šuaditšćina znata tež jako "židowska prowensalšćina" (Judæo-Provençal), Judéo-Comtadin abo Hébraïco-Comtadin.
Šuaditske teksty
Šuaditske teksty dźěla so do nabožinskich a swětnych. Nabožinske teksty wužiwachu wjele hebrejskich, aramejskich, grjekskich, łaćonskich a starofrancoskich słowow, rěč swětnych tekstow pak běše bliska městnej prowensalskej narěči. K nabožinskim tekstam słuša poem wo kralownje Ester ze 14. lětstotka, kotryž bě Crescas de Caylar napisał. Ze samsneho lětstotka pochadźa modlitwowa kniha (sidur) za žonow, kotraž je zajimawa nic jenož za rěčespytnikow, ale tež za religionistow, kiž so z judaizmom zaběraja. Tuta kniha mjenujcy wobsahuje žohnowanje, w kotrymž žona dźakuje so Bohu, zo wón ju jako žónsku stwori. (Hewak ortodoksny Žid kóždy dźeń dźakuje so Bohu, zo wón jeho jako muskeho stwori, dokelž muž ma wjace nadobnych nabožinskich nadawkow hač žona.) Najstarše swětne teksty pochadźeja ze 16. lětstotka. K nim słuša komedija Harcanot et Barcanot a tež komiski poem Lou sermoun di Jusiou (Židowa přisaha), tón pak bě najskerje křesćanski awtor napisał, dokelž tekst židowsku rěč wusměšuje.
Wosebitosće wurjekowanja šuaditšćiny
Štož wurjekowanje okcitanskich słowow nastupa, wurjekowachu rěčnicy šuaditšćiny /ʎ/ kaž /j/. Dale woni konsonanty /ʒ/, /ʃ/, /dʒ/ a /tʃ/ kaž /ʃ/ wurjekowachu. Tohodla prowensalske słowa plus (wjace), filho (dźowka) a juge (sudnik) klinčachu w šuaditšćinje pjüs,  fejo a šüše. We słowach hebrejskeho pochada pismiki samech (ס), śin (ש), cade (צ) a taw (ת) čitachu so kaž fe (פ), pismik chet (ח) čitaše so kaž reš (ר). Hebrejske słowa cura (wobraz, podoba), chochma (mudrosć), emet (prawda), mesila (dróha), śechel (rozum) wurjekowachu so potajkim fura, rorma, emef, mefila, fechel.
Dóńt rěčnikow šuaditšćiny
W lěće 1498 buchu Židźa z južneje Francoskeje wućěrjeni, woprawdźe pak dyrbjachu domiznu hakle w lěće 1501 wopušćić. Wjele rěčnikow šuaditšćiny rozpjeršichu so do sewjerneje Italskeje (Genoa) a do němskich krajow. Židźa smědźachu zwostać jenož w prowensalskim kraju Comtat Venaicin (francosce Comtat-Venaissin) we wokolinje Avignona, kotryž bamž kontrolowaše. Tam woni dale šuaditsce rěčachu. Hdyž francoska rewolucija da Židam prawo, hdźežkuli we Francoskej so zasydlić, započa ličba rěčnikow šuaditšćiny spěšnje woteběrać.
Šuaditšćina dospołnje so zhubi w čase holocausta. Powšitkownje so měni, zo posledni rěčnik šuaditšćiny bě francoski spisowaćel Armand Lunel (1892–1977), kiž we swojich knihach wo žiwjenju Židow w Prowensalskej swojeje młodosće pisaše. Zda so wšak, zo po Druhej swětowej wójnje znajmjeńša dwě dalšej wosobje šuaditsce móžeštej: knjeni Blanche Mossé, kotraž w synagozy w měsće Carpentras dźěłaše, a knjeni Amado (rodźena Nasquet). Wot jeje syna Pierra Amada pak Haim Vidal Sephiha, profesor na uniwersiće Sorbonne, hódnotne informacije zhoni.
Wobjimowaca babinka
thumb|right
Wobjimowaca babinka je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow. Prjedy zarjadowaše so do swójby całtkowych rostlinow.
Sillamäe
thumb|left|Sillamäe w zymje Sillamäe je město na sewjerowuchodźe Estiskeje.
Leži při Finskim zaliwje Baltiskeho morja něhdźe 185 kilometrow wuchodnje Tallinna a 25 kilometrow zapadnje Narvy.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow, z toho někak 88 % Rusow.
Stawizny
Dla připrawy za kopjenje urana, kotraž wobsteješe wot 1948 hač do lěta 1989, bě město za wukrajnikow zawrjene, njeměješe póstowe adresy a njeeksistowaše ani na kartach.
Nječesany šišmanc
Nječesany šišmanc (Alchemilla impexa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Danski chrěn
Danski chrěn (Cochlearia danica) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopis
Delnje łopjena su wutrobojte. Stołpikowe łopjena su stołpikate, třilapata hač sydomlapate a błušćojte.
Stejnišćo
Rosće na selowych łukach a na pobrjóžnym pěsku.
29. januara
29. januara abo '''29. wulkeho róžka''' je 29. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 336 dnjow (337 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|Anton Čechow thumb|upright=0.4|Fryco Rocha
Kaliforniska kaljandra
Kaliforniska kaljandra (Calliandra californica) je kerk ze swójby łušćinowcow.
Lěćna acaleja
Lěćna acaleja (Clarkia amoena) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Nahi šišmanc
Nahi šišmanc (Alchemilla glabra) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Zahrodny kuklik
Zahrodny kuklik (Geum coccineum) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Jõhvi
Leži něhdźe 150 kilometrow wuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow, z toho někak 53 % Rusow.
Sydlišćo je so w lěće 1241 w «Liber Census Daniæ» jako Gevi prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Gawdina
Gawdina (Gaudinia) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bukečanska cyrkej
mini|upright|Bukečanska cyrkej
Stary Bukečanski kěrchow z někotrymi serbskim narownymi pomnikami, mjez druhim wot Kita Lorenca, nadeńdźe so wokoło cyrkwje, mjeztym zo leži wo wjele wjetše nowe pohrjebnišćo kusk zdalene do wuchodneho směra. Tež tu so někotre serbske narowne kamjenje namakaja, mjez druhim wot Lubjenskec a Zobic swójbow. Na starym kěrchowje nadeńdu so tež stare Bukečanske zwony ze serbskimi napisami.
Stawizny
Bukečanska cyrkej wobsteješe hižo w zažnym 13. lětstotku a bu w lěće 1222 Budyskemu dekanatej podstajena. To je zdobom lěto prěnjeho naspomnjenja cyrkwje a wsy jako Bukewicz. Starša cyrkej naruna so w lěće 1717 přez nowotwar, při čimž so wěža hakle 1750 natwari. Bitwu pola Bukec dnja 14. oktobra 1758 kaž tež Bitwu pola Budyšina w meji 1813 cyrkej bjez wjetšich wobškodźenjow přetra.
1947 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach.
Wosada
Do Bukečanskeje wosady słušeja wjeski Błócany, Čornjow, Delany, Kołwaz, Koporcy, Lejno, Mješicy, Něćin, Pomorcy, Rachlow, Rodecy, Sowrjecy, Šekecy, Trjebjeńca, Wadecy, Wawicy, Wuježk, Wysoka a Žornosyki.
Hač do lěta 1967 bě tež Łusk dźěl Bukečanskeje wosady, bu pak w tym lěće přefarowany do blišeho Kotec.
Holanske jahodki
Holanske jahodki (Vaccinium) su ród ze swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Taksonomija
Ród słuša k swójbje wrjosowych rostlinow (Ericaceae), znutřka kotrychž so podswójbje Vaccinioideae přiliči. Skónčene taksonomiske wobdźělenje roda dotal njewobsteji. Wón wobsahuje po kóždym nahledźe rozdźělnych wobdźěłarjow mjez něhdźe 100 a 450 družinami.
Po Germplasm Resources Information Network GRIN słušeja k rodej Vaccinium sćěhowace družiny:
Chrósćica
Chrósćica (Oreochloa) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nahladny šišmanc
Nahladny šišmanc (Alchemilla speciosa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Hajno Jordan
mini|upright|Hajno Jordan (1882–1917)
Hajno Jordan, bratr Karla Jordana narodźi so w Popojcach jako druhi syn Hendricha Jordana a jeho mandźelskeje Emilije rodź. Pjatarjec z Wjerbna. Wón wopyta šulu swojeho nana w Popojcach a po tym gymnazij w Choćebuzu. Mjez 1901 do 1904 chodźeše na wučerski seminar w Starej Darbni a skutkowaše po tym jako wučer w Gołbinje. Wot lěta 1913 běše wučer w Slepom a wot 1916 wojak w prěnjej swětowej wójnje, hdźež we wojowanjach při rěce Somme zemrě.
W Časopisu Maćicy Serbskeje wozjewi Hajno Jordan nastawki wo ležownostnych mjenach w Delnjej Łužicy a w Bramborskim Casniku dalše mjeńše přinoški. Wón běše čłon serbskeho towarstwa w Starej Darbni a 1910 bu jako naslědnik nana předsyda Błótowskeho wučerskeho towarstwa. Hajno Jordan běše čłon Maśicy Serbskeje a wot 1910 tež jeje pismawjedźer a pokładnik.
Rozłamliwa gawdina
Rozłamliwa gawdina (Gaudinia fragilis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Jěrchecy
Jěrchecy ( Jerchwitz) su wjeska w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Wysoka Dubrawa. Leža 200 m nad mórskej hładźinu a maja wobydlerjow.
Prěnje historiske naspomnjenje Jěrchec jako Erichstorf pochadźa z lěta 1373. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 76 wobydlerjow, mjez nimi 42 Serbow (55 %).
Hokowcowe rostliny
Hokowcowe rostliny (Rhamnaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
Hokowcowe rostliny wobsahuje něhdźe 925 družinow w 52 rodach, kotrež do 11 tribusow rozrjaduja, sydom rodow płaći jako incertae sedis, ich dokładna systematiska pozicija w swójbje je njejasna. Někotre rody płaća jako rewi dujomne, runje tak tribus Pomaderreae. Najbliše přiwuzne swójby su Barbeya oleoides (= Barbeyaceae) a Dirachma (= Dirachmaceae).
Někotři awtorojo definuja tež sćěhowacy ród jako samostatny, kotryž tu je dźěl roda hokowcow (Rhamnus):
Tuneziska
Tuneziska (hamtsce Republika Tuneziska) je njewotwisny stat při Srjedźnym morju w sewjernej Africe. Susodnej krajej stej Algeriska na zapadźe a Libyska na wuchodźe. 99 % wobydlerstwa su Arabojo. Najwjetše města Tuneziskeje su Tunis, Sfax a Sousse.
Do rewolucije lěta 2011 w ramiku tak mjenowaneho „Arabskeho nalěća“ knježeše přez 24 lět prezident Zine el-Abidine Ben Ali. Po třoch lětach politiskeho boja wo móc bu w nalěću 2014 nowa demokratiska wustawa schwalena.
Dźiwja krušwina
Dźiwja krušwina (Pyrus pyraster) je štom abo kerk ze swójby róžowych rostlinow.
Wopis
Dźiwja krušwina je štom abo kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 20 m. Rostlina hłuboko korjeni.
Króna je njeprawidłowna a kehelojta. Zdónk je runy.
Kónčki hałuzow často njesu ćernje.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 7 cm a su kulojte hač jejkojte, kotrychž nerwy na delnim boku lědma wustupuja. Jich stołpik docpěwa dołhosć wot 7 cm.
Kćenja
Kćenja steja po třoch hač po dźewjećoch w wurličkach a ma běłe, něhdźe 1,5 dołhe krónowe łopješka, čerwjene próškowe łopješka.
Płody
Płody su mjez 2-4 cm małke, žołte abo brune, kulojte hač jejkojte. Wone su njejědźne a mnoholičbne wodrjewjene kamjentne bańki wobsahuja.
Stejnišćo
Rosće w kamjentnych kerčinach, w łučinowych lěsach, w swětłych lěsach, w połnych kerčinach a na zwisach.
Rozšěrjenje
Rosće w lěću ćopłych, w zymje miłych regionach srjedźneje Europy.
Vilnius
thumb|left|Stare město Vilniusa
Jako sydło w lěće 1579 załoženeje uniwersity je Vilnius jedne z najstaršich uniwersitnych městow wuchodneje Europy.
Wulka židowska wosada (1897 – 41 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
W lěće 2009 bě zhromadnje z awstriskim Linzom kulturna stolica Europy.
Zubornica
Zubornica ( Groß Saubernitz) je wjeska na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 163 m nad mórskej hładźinu w gmejnje Wysoka Dubrawa a ma wobydlerjow.
Vilnius
Mjeno w druhich rěčach
Vilnius rěka w druhich rěčach kaž slěduje:
Zubornica
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sobirnicz běše wokoło lěta 1400. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 181 wobydlerjow, mjez nimi 149 Serbow (82 %). Po Wienskim kongresu słušeše Zubornica kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej. Hač do lěta 1945 ležeše wjeska při prusko-sakskej hranicy.
Wosobiny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy panorama Zubornicy z Hamorskej milinarnju w pozadku (2019)
Stockholm
Stockholm je stolica a zdobom najwjetše město Šwedskeje a leži při Baltiskim morju.
Zažna syćel
Zažna syćel (Luzula pilosa) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je šćawa.
Wopis
Zažna syćel docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm a wutwori kupy.
Łopjena
Spódnje łopjena docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 10 mm. Stołpikowe łopjena su wuše.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Kwětnistwo je wokołkojte. Kćenja steja po jednym na dołhich stołpikach. Šěsć kćenjowych łopješkow su wótre, brune a docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 mm.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych a jehlinowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Disporum
Disporum je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (łaćonsce: Disporum smilacinum, Liliaceae). Prjedy zarjadowaše so do swójby całtkowych rostlinow.
Grojlich
Grojlich je serbske swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Surinamska kaljandra
Surinamska kaljandra (Calliandra surinamensis) je kerk ze swójby łušćinowcow.
Pčólnička
Pčólnička (Phacelia) je ród z podswójby pčólničkowych rostlinow (Hydrophylloideae) w swójbje wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nachileny šišmanc
Nachileny šišmanc (Alchemilla connivens) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Mały hokowc
Mały hokowc (Rhamnus pumila) je kerčk ze swójby hokowcowych rostlinow (Rhamnaceae).
Hokowc
Hokowc (Rhamnus) je ród ze swójby hokowcowych rostlinow (Rhamnaceae).
Rozšěrjenje
Družiny předewšěm w regionach z měrnej klimu na sewjernej połkuli wustupuja, jenož někotre w Africe.
30. januara
30. januara abo '''30. wulkeho róžka''' je 30. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 335 dnjow (336 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright|Mahatma Gandhi
Přirodna ličba
Přirodne ličby su ličby. Su to tajke cyłe ličby, kotrež su pozitiwne.
Tuž su na přikład 587 a 7 přirodne ličby, mjeztym zo \frac{3}{5} a -4 njejsu.
Pčólničkowe rostliny
Systematika
K pódswójbje słuša někotre zahrodne pyšna rostliny, kaž hajnička (Nemophila) a Phacelia.
K pódswójbje pčólničkowych rostlinow (Hydrophylloideae) słuša sćěhowace 17 hač 20 rodow:
Wapnowa kulenka
Wapnowa kulenka je rostlina ze swójby Kulenkowych rostlinow (łaćonsce: Globularia bisnagarica, Globulariaceae).
Mandlowa róža
Mandlowa róža (Clarkia unguiculata) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Pyšny kobołk
thumb|[[Wokołkojte kwětnistwo pyšneho kobołka]] Pyšny kobołk (Allium ursinum syn.: Allium latifolium, A. nemorale, Ophioscorodon ursinum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wopis
Pyšny kobołk je wjacelětna rostlina, kotraž rosće zruna. Kćenja intensiwnje po kobołku wonjeja.
Stejnišćo
Mam radšo přesakliwe, humusowe, čerstwe hač włóžne zahrodowe pódy.
Wužiwanje
Łopjena so za poliwki, solotwje a twaroh wužiwaja. Wone apetit pozbudźuja a požiwanje podpěraja.
Direkciski wobwod Lipsk
thumb|Direkciski wobwod w Sakskej Direkciski wobwod Lipsk (němsce Direktionsbezirk Leipzig) běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Lipsk w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.
Marko
Marko je muske předmjeno słowjanskeho pochada, kotrež so mjez druhim w serbšćinje wužiwa, ale tež w južnosłowjanskich rěčach.
Znaći nošerjo tutoho mjena su:
Rakvere
thumb|left Rakvere (historiske němske mjeno – Wesenberg a historiske ruske mjeno – Rakowor/ Раковор) je město na sewjeru Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Lääne-Virumaa.
Leži něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1226 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1302 měšćanske prawa.
Tallinn
Tallinn ( Reval) je stolica a najwjetše město Estiskeje a leži na sewjeru kraja při Finskeho zaliwa Baltiskeho morja, něhdźe 80 kilometrow južnje Helsinkija. Je zdobom po Rize a Vilniusu třeće najwjetše město baltiskich krajow.
Hač do njewotwisnosće Estiskeje w lěće 1918 rěkaše město hamtsce Reval. Mjeno Tallinn pochadźa z doby danskeho knjejstwa a rěka danske město abo danski hród.
thumb|center|upright=2|Napohlad Tallinnskeho stareho města
Wróćicowa pčólnička
Wróćicowa pčólnička (Phacelia tanacetifolia) je rostlina z podswójby pčólničkowych rostlinow (Hydrophylloideae) w swójbje wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Tambow
thumb|left|
Tambow je město w Ruskej federaciji. Leži 460 kilometrow južnje wot Moskwy w europskim dźělu Ruskeje a ma něhdźe 288 tysac wobydlerjow.
Aue
Aue je sakske město w Rudnohórskim wokrjesu. Štwórte najwjetše město wokrjesa nadeńdźe so dwaceći kilometrow juhowuchodnje Šwikawy a třiceći kilometrow juhozapadnje Kamjenicy při wuliwje rěčki Schwarzwasser do Šwikawskeje Modłeje a ma něhdźe 16.000 wobydlerjow.
Jürgen Petzold
Jürgen Petzold (* 4. apryla 1953 w Auerbachu/Bohotska) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 1999 do 2014 zapósłanc wólbneho wokrjesa 3 (Bohotska 2) w sakskim krajnym sejmje a wot nowembra 2009 předsyda parlamentskeho wuběrka za hospodarstwo, dźěło a wobchad. Do toho dźěłaše w Auerbachskim měšćanskim zarjadnistwje.
Aue
W kejžorskim wopismje dnja 7. meje 1173 wopodstatni so załoženje awgustinskeje propstownje při Modłeji, kotrež płaći jako jadro pozdźišeho města. Tute so pak hakle 1460/62 k prěnjemu razej. W 16. a 17. lětstotku wuwiwaše so městačko we hłubokej kótlinje Šwikawskeje Modłeje po wotkrywanju bohatych łožišćow cyna, slěbra a kobalta k wažnemu stejišću sakskeho hórnistwa. W 19. lětstotku přidružištej so mašinotwar a tekstilna industrija.
Jürgen Petzold
Petzold bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 45,6 % hłosow woleny.
Diplomowany zawodny hospodar Petzold je ewangelski, ženjeny a bydli w Auerbachu.
Dwojorjadkata chrósćica
Dwojorjadkata chrósćica (Oreochloa disticha) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Füzuli
Füzuli (wurjekowanje: Fjuzuli;  Վարանդա/ Waranda; do 1827 – Karabulag/ Карабулаг; do 1959 – Karjagino/ Карягино) je město na juhu Azerbajdźana, kotrež steji pod kontrolu Nahórskeho Karabacha.
Aue
Nadregionalnje znate je koparske towarstwo FC Erzgebirge Aue, kotrež hraje w druhej zwjazkowej lize.
Politika
Aue słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 14 (Rudne hory 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Füzuli
Ma wokoło 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Karabulag załožiło a ma wot lěta 1827 měšćanske prawa. Wot lěta 1959 bě pomjenowane po azerbajdźanskemu basniku Fuzuli.
Wot lěta 1993 słuša de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. Leži něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Stepanakerta, stolicy republiki.
31. januara
31. januara abo '''31. wulkeho róžka''' je 31. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 334 dnjow (335 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright|Franz Schubert
Okcitanšćina
Okcitanšćina (okcitansce [[Media:Oc-Occitan.ogg|occitan]] Dataja:ltspkr.png abo [[Media:Oc-Lenga_d_Oc.ogg|lenga d'òc]] Dataja:ltspkr.png) je romaniska rěč, kotruž so wot někak 2 milionow ludźi w Okcitanskej rěči, to rěka w južnej třećinje Francoskeje, w Italskej (w dolinach Valadas Occitanas a w kalabriskej gmejnje La Gàrdia), w Katalanskej (Val d'Aran) a w Monaku.
Okcitanšćina dźěli so do wjace narěčow, najwuznamniše su lengadokska narěč (lo lengadocian), prowensalska narěč (lo provençal abo lo provençau) a gaskonska narěč (lo gascon). Okcitanšćina je jara bliska katalanšćinje.
Mjeno rěče
Dźensa nałožujetej so za okcitanšćinu jenož dwě mjenje, mjenujcy occitan (husćišo wužiwane) a lenga d'òc. Tutej mjenje pojawištej so kónc 13. lětstotka, wonej stej wotwodźenej wot słowa òc (okcitansce haj), kotrež pak je wot łaćonskeho hoc wotwodźene. W srjedźowěku rozeznawachu so lenga d'òc abo okcitanšćina, lenga de si abo italšćina a lenga d'oïl abo francošćina (oïl je archaiska forma dźensnišeho francoskeho oui).thumb|200px|right|Okcitanska: okcitanski rěčny teritorij. W zańdźenosći, wosebje pak we 18.-20. lětstotkach, wužiwaše so za okcitanšćinu tež mjeno prowensalšćina, někak wot lěta 1960 tuto słowo jenož prowensalsku narěč woznamjeni. Okcitanšćinu mjenowachu tež lemosinšćina (w 13. lětstotku) a gaskonšćina (w 16.-18. lětstotkach). Dźensa wužiwatej so tutej mjenje jenož za wodpowědowacej narěči okcitanšćiny.
W srjedźowěku židowscy wobydlerjo Okcitanskeje wučiwachu wosebitu rěč, kiž bě so z okcitanšćiny wuwiła. Tuta rěč rěka šuadit (שואדית) abo tež "židowska prowensalšćina", najstarše teksty w njej napisane pochadźeja z 11. lětstotka. Posledni znaty rěčnik šuadit běše francoski spisowaćel Armand Lunel (1892-1977).
Stawizny a status okcitanšćiny
Okcitanšćina wuwi so z ludoweje łaćonšćiny, kotruž běchu do wonych kónčin romske wójska w lětach 118-52 př. Chr. n. přinjesli. Proces romanizacije wjace lětstotkow traješe, Prowensalska a delni Lengadoc buštej zromanizowanej hižo w 1. lětstotku po Chr. n., někotre hórske kraje přiswojichu sej romanisku rěč hakle we 8. abo 9. lětstotku po Chrystusu. Dźěl baskiskeho rěčneho teritorija do dźensnišeho zromanizowany njebu. thumb|Okcitanski budźićel [[Frederic Mistral, kiž bě w lěće 1904 za swoju basnisku twórbu Nobelowe myto dóstał]]
Prěnje okcitanizmy namakamy we łaćonsce pisanych dokumentach z 9. lětstotka, prěnje ryzy okcitanske teksty pochadźeja z kónca 10. lětstotka. W srjedźowěku ocitanšćina jako dwórska rěč a tež rěč wědomostnikow a wuměłcow měješe jara wysoki prestiž. We wukraju prestiž okcitanšćiny zwyšowaše twórba a skutkowanje troubadourow (okcitansce trobadors) w 12. a 13. lětstotkomaj. Jich rěč bě tež wulki italski basnik Dante Alighieri w něšto wjeršach sławneje Božeje komedije wužił: "Tan m'abellis vostre cortes deman, / qu'ieu no me puesc ni voill a vos cobrire. / Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan; / consiros vei la passada folor, / e vei jausen lo joi qu'esper, denan. / Ara vos prec, per aquella valor / que vos guida al som de l'escalina, / sovenha vos a temps de ma dolor!" (Dante, La divina Commedia, Purgatorio XXVI, 140-147).
Okcitansce prědowachu tež duchowni tak mjenowaneje katharskeje cyrkwje, kotruž romska katolska cyrkej za kecarsku sektu měješe. W lěće 1208 rozsudźi so bamž Innocenc III. přećiwo katharam křižerjow posłać. Sćěhowaše dołha wójna, kotraž za wuslědk měješe, zo w połójcy 13. lětstotka okcitanske teritorije Francoska wobknježi. Kónc 15. lětstotka (w sewjernych kónčinach mjenowanych Creissent hižo w 13. lětstotku) započa so w Okcitanskej francošćina jako rěč politiskeje a kulturneje elity rozšěrować. To bě započatk diglosije w Okcitanskej. W 16. lětstotku buštej tu jenož francošćina a italšćina jako hamtskej rěči připóznatej. W kraju Bearn pak wužiwaše so okcitanšćina w oficialnych dokumentach hač do časa Francoskeje rewolucije. Njedźiwajo na politisku situaciju wjetšina wobydlerjow dale okcitansce rěčeše, wosebje ludoweje woršty, ale těž wyše klasy tutu rěč zdźěla nałožowachu. Okcitanska literatura dale kćěješe.
Zarys gramatiki okcitanšćiny
Na sćěhowacych linkach podamy krótki, jara jednory zarys gramatiki načasneje okcitanšćiny na zakładźe lengadokskeje narěče.
Substantiw (wěcownik)
Kaž we wjetšinje romaniskich rěčow (z wuwzaćom rumunšćiny a jej bliskich balkanskich romaniskich rěčow), ma tež okcitanski substantiw dwaj genusaj (maskulinum a femininum) a dwaj numerusaj (singular a plural). Plural substantiwow twori so z pomocu kóncowki –s, na př. paire – paires.
Před substantiwom zwjetša artikl steji, pak definitny, pak indefinitny.
Definitny artikl ma tute formy: W singularje před wokalemi definitny artikl so eliduje: l’amic (m.), l’amiga (f.).
Indefinitny artikl ma sćěhowace formy:
Na rozdźěl wot srjedźowěkeje okcitanšćiny načasna rěč njeznaje kategoriju pada, wona jenož prepozicije (předłóžki) wužiwa: lo paire, del (= de + lo) paire, al (= a + lo) paire, pel (= per + lo) paire; w plurale pak los paires, dels (= de + los) paires, als (= a + los) paires, pels (= per + los) paires.
Adjektiw (kajkostnik)
Stopnjowanje adjektiwow: (Feminimum: escura, mai escura, la mai escura; plural: maskulinum: escurs, mai escurs, los mai escurs, femininum: escuras, mai escuras, las mai escuras)
Pronomen (naměstnik)
ieu	(ja)
tu	(ty)
Winfried Petzold
Winfried Petzold (* 15. měrca 1943 we Wrócławju; † 22. decembra 2011) běše sakski prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje a wot lěta 2004 hač do smjerće přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Nimo toho bě wón mjez 1998 a 2009 krajny předsyda sakskeje NPD a wot 2009 čestny předsyda.
Petzold bě ženjeny, nan jednoho dźěsća a bydleše w Lipsku.
Okcitanšćina
Pronomen (naměstnik)
vosautres m., vosautras f. (wy)
Winfried Petzold
Jeho naslědnik w sejmje bě Mario Löffler.
Okcitanšćina
Pronomen (naměstnik)
eles, elas (woni, wone)
mon, ma (mój, moja)
ton, ta (twój, twoja)
son, sa (jeho, jeje)
nòstre, nòstra (naš, naša)
vòstre, vòstra (waš, waša)
Ust-Ižora
thumb|left thumb|left Ust-Ižora je wobwod Pětrohroda w Ruskej federaciji. Leži při wuliwje rěki Ižora do Njewy wuchodnje Pětrohródskeho centruma a ma něhdźe 2.100 wobydlerjow.
Okcitanšćina
Pronomen (naměstnik)
mos, mas (moji, moje)
Ust-Ižora
Sydlišćo je so w lěće 1500 załožiło.
Okcitanšćina
Pronomen (naměstnik)
tos, tas (twoji, twoje)
sos, sas (jeho, jeje)
nòstres, nòstras (naši, naše)
vòstres, vòstras (waši, waše)
lors (jich)
Přikłady: mon paire, ma filha, tos amics, vòstras amigas.