cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Halštrowska Hola
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Südschleswigscher Wählerverband
Südschleswigscher Wählerverband ( Sydslesvigsk Vælgerforening, Söödschlaswiksche Wäälerferbånd) je danska a friziska regionalna strona w Schleswigsko-Holsteinskej, kotraž bu dnja 30. junija 1948 załožena. Předsyda je Flemming Meyer.
Wot 2012 do 2017 bě SSW prěni raz na krajnym knježerstwje wobdźěleny (hromadźe z SPD a Zelenymi) a staješe tež ministra. Při wólbach do zwjazkoweho sejma 2021 nastupi strona prěni raz po 60 lětach a zdoby sej mandat w parlamenće, kotryž ma Stefan Seidler.
Japanska šupica
Japanska šupica (Lathraea japonica) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach rostlina je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowana.
Hłójčkata rězna
Hłójčkata rězna (Carex capitata) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Žowti Wody
thumb|left|Muzej
Žowti Wody je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Žowta něhdźe 130 kilometrow zapadnje Dnipra.
Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Japanski larik
thumb|Kćějace muskee (horjeka) a žónske (deleka) hable japanskeho larika. thumb|Habla japanskeho larika. Japanski larik (Larix kaempferi, syn. Larix leptolepis) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Wopis
Japanski larik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 30 m a šěrokosć wot hač do 6 m.
Šupiznowa skora je načerwjeń bruna, při staršich hałuzow tež oranžočerwjena.
Jehły su mjechke, šěre hač módrozelene.
Hable su brune a kulowate. Jich šupizny su napadnje wróćo zhibnjene.
Bahrain
Bahrain ( Mamlakat al-Bahrain) je małe, z 33 kupow wobstejace kralestwo w juhozapadnej Aziji. Leži w Persiskim zaliwje před wuchodnym přibrjohom Arabskeje połkupy. Jeho susodaj stej Sawdi-Arabska a Katar.
Słuša k bohatym wolijowym statam arabskeho regiona.
Serbska cyrkej
thumb|Napohlad wot platformy [[Bohata wěža|Bohateje wěže]] thumb|Wołtarnišćo thumb|Serbska cyrkej w lěće 1899, w pozadku stara cyrkej Marije a Marty
Serbska cyrkej w Budyšinje (tež cyrkej Našeje lubeje knjenje, Kirche Unserer Lieben Frau, tež Liebfrauenkirche) je Boži dom katolskich Serbow, kotryž přisłuša tachantskej wosadźe swjateho Pětra. Cyrkej namaka so zwonka něhdyšeje nutřkowneje měšćanskeje murje, wuchodnje Bohateje wěže na historiskich Selowych wikach.
Stawizny
Serbska cyrkej je po tachantskej cyrkwi swj. Pětra po zdaću druha najstarša Budyska cyrkej. Prěnje dopokazane naspomnjenje pochadźa z lěta 1293, hačrunjež eksistuje tež starši zapisk z lěta 1240. Stawiznarjo wuchadźeja pak wot toho, zo steješe hižo w 11. lětstotku Boži dom na samsnym městnje. W srjedźowěku steješe cyrkej zwonka města wosrjedź wikowarskeho sydlišća na tehdyšich Selowych wikach, dźensnišim Cyrkwinym naměsće. Znajmjeńša wot 1318 a hač do lěta 1865 běše pódla cyrkwje tež pohrjebnišćo. W běhu woblěhowanja Budyšina přez Husitow so twarjenje zniči, njeje pak jasne, kotra strona zamołwitosć za to měješe. 1443 bu znowa poswjećena. Při nowym woblěhowanju w Třicećilětnej wójnje a pola wulkeju wohenjow lětow 1634 a 1686 bu cyrkej wospjet zničena. Po zničenju Mikławskeje cyrkwje sta so cyrkej Našeje lubeje knjenje z wosadnej cyrkwju za wsy wokoło Budyšina. Za čas wuswobodźenskich wójnow 1813 do 1815 so cyrkej zdobom jako ewangelski Boži dom wužiwaše, dokelž bě cyrkej swjateho Pětra w tym času lacaret za w měsće zaměstnjene wójska. Přez přetwarjenje mjez 1864 a 1900 dósta swój dźensniši napohlad.
Lětstotki dołho słužeše cyrkej jako wosadna cyrkej katolskich wobydlerjow předměsta a wokolnych wsow, po zdaću pak hač do 20. lětstotka ženje swójsku wosadu njeměješe. Po zarjadowanju swójskeje wosady w lěće 1926 zasadźi biskop Christian Schreiber 1927 němskeho fararja při serbskej cyrkwi, štož ke konfliktej mjez Serbami a jich biskopstwom přinošowaše.
Twarjenje
Cyrkwinska łódź je 25 m dołha a 8 m šěroka. Wěža ze sakristiju w podzemju a Michałskim wołtarnišćom w prěnim poschodźe je w sewjerowuchodźe cyrkwje. We hłownym wołtarnišću namakaja so tři wokna z pisaneje škleńcy, kiž buchu w lěće 1970 wot Gottfrieda Zawatzkeho wuhotowane. Napohlad cyrkwje je so w běhu lětstotkow zničenjow dla wjelekróć změnił, tak zo njeleži wuznam Božeho domu dźensa w twarjenju samym, ale w jeho róli jako centralna měšćanska cyrkej katolskich Serbow. Wotnutřka je so cyrkej w lětach 1912, 1936, 1972 a k poslednjemu razej 1998 přetworiła.
K jutram je cyrkej Našeje lubeje knjenje wuchadźišćo Budyskeje křižerskeje procesiony, kiž trójce kołowokoło cyrkwje jěcha.
Wosobiny
Při serbskej cyrkwi skutkowachu mjez druhimi Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina jako farar, Jakub Žur jako kapłan, Michał Awgust Brojer jako organist a Jurij Šołta jako kantor.
Sewjerny čop
Sewjerny čop je we wobchadnej rěči najsewjerniši dypk na zemi. Wón wotpowěduje sewjernemu wjertodypkej zemskeje wóski, nadeńdźe so pola 90 stopnjow sewjerneje šěrokosće (90° S) a mjenuje so tež geografiski sewjerny čop. Nimo toho wobstejitej arktiski magnetowy čop a arktiski geomagnetiski čop.
Tuchwilu nadeńdu so wšě štyri čopy sewjerneje hemisfery po kóždej definiciji w Sewjernym polarnym oceanje resp. na jednej z jeho kupow. Z přeměnjenjom magnetoweho pola zemje měni so tež połoženje magnetiskich čopow.
1942
We Łužicy
mini|Městno, na kotrymž bu Stanisław Błażejczuk zamordowany
Kārsava
thumb|left Kārsava (historiske němske mjeno – Karsau; do 1917 – Корсовка/Korsowka) je městačko na wuchodźe Letiskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kārsavskeho wobwoda.
Leži něhdźe 220 kilometrow wuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Lothringska
thumb|Lothringska na karće Francoskeje
Rogozno (Kopańce)
Rogozno ( Roggosen, hač do lěta 1933 Roggosna) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma wokoło 240 wobydlerjow a nadeńdźe so něhdźe jednaće kilometrow juhowuchodnje Choćebuza njedaloko awtodróhi A 15 (Błóta–Baršć).
Lothringska
Geografija
Lothringska nadeńdźe so w sewjerowuchodnym kuće Francoskeje při dźensnišich hranicach z němskimaj krajomaj Posaarskej a Porynsko-Pfalcu, Belgiskej a Luxemburgskej.
Rogozno (Kopańce)
Susodne wjeski su Kótłow na sewjerowuchodźe, Žargoń na wuchodźe, Górjenow na juhu a Kopac na zapadźe.
Lothringska
Geografija
Najwažniša rěka regiona je Mosela, kotraž so we Vogesach wužórli a dale do Němskeje běži.
Rogozno (Kopańce)
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1448 jako Rogose. Mjeno je wotwodźene wot delnjoserbskeho słowa rogož (hornjoserbsce rohodź).
Po statistice Arnošta Muki měješe Rogozno we 1880tych lětach 261 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 13,3 %. Serbskorěčnych młodostnych tehdy hižo njebě.
Njewjelsk
Njewjelsk ( Невельск; do 1905 ajnsce Ponto-Kesi; do 1946 本斗 Honto) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło jako ajnska wjes Ponto-Kesi a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Šwicarski sydrik
Šwicarski sydrik (Galium megalospermum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Beirut
thumb|left|Beirut Beirut je hłowne a najwjetše město Libanona. Ma někak dwaj milionaj wobydlerjow.
Beirut leži při zapadnej kromje stata na brjohu Srjedźneho morja a je hłowny libanonski srjedźomórski přistaw.
Zmjećeny wows
Zmjećeny wows (Avena planiculmis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Dabit Boguwěr Głowan
Dabit Boguwěr Głowan ( David Traugott Kopf abo Wowanus; * 13. apryla 1788 w Čornym Chołmcu, † 2. nowembra 1865 w Berlinje) bě serbski wučer, wuznamny pedagoga, spisowaćel a zakitowar serbstwa.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn wučerja a bratr Jeremiasa Bogusława a Kita Samuela Głowana w Čornym Chołmcu a přihotowaše so přez samostudij, pućowanje a hospitacije na wučerske powołanje. W lětomaj 1802/03 běše z wučerskim pomocnikom pola swojeho bratra Kita Samuela w delnjołužiskim Malinju a 1803–05 pola bratra Jeremiasa Bogusława w Lutolu pola Choćebuza. Wot lěta 1805 skutkowaše we wšelakich delnjołužiskich wsach jako wučer. Tak w Kokrjowje (1805/06), Prjawozu (1806–10), Popojcach (1810–14) a na šuli při Choćebuskej klóšterskej cyrkwi (1814–1819). Tu wuwučowaše w serbskej rěči, štož wjedźe ke konfliktam ze superintendentom Bolzenthalom, kiž chcyše serbšćinu ze šulow wutłóčić. 1816 załoži prěnje towarstwo Choćebuskich wučerjow. Wot 1819 do 1825 běše seminarski wučer w Nowej Cali. W lěće 1825 so do Berlina přesydli, hdźež přewza načolnistwo nowozałoženeho wustawa za zanjerodźene dźěći při Halskimi wrotami. 1856 poda so na wuměnk.
Skutkowanje
Głowan bě připóznaty pedagoga a měješe wuske zwiski ze znatymi pedagogami swojeho časa, mjez druhim z Diesterwegom. Wosebje po 1820 wudawaše mnóstwo powučacych a pedagogiskich spisow, tak na přikład Anweisung zum Rechnen nach naturgemäßen Grundsätzen (1821) a časopis Volksschulfreund, praktisko-pedagogiski časopis za wučerjow a šulerjow ludowych šulow. Nastupajo serbstwo započa hižo 1806 pod wliwom Jana Šyndlarja w hornjo- a delnjoserbskej rěči publikować a wudawaše pozdźišo serbske basnje a powědančka, spěwy, kěrluše a přełožene prědowanja, kotrež so najebać wulkeho nakłada spěšnje wupředachu. Nimo toho prócowaše so jara wo wudaće delnjoserbskeje Biblije 1821 a 1824. Skutkujo w Berlinskim towarstwje za křesćanske pisma přełoži mjez 1837 a 1843 šěsć traktatow a wuda je z nakładom mjez tři a dźesać tysac hornjo- a delnjoserbsce.
1856
1856 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Seršćikaty rupik
Seršćikaty rupik (Saxifraga aizoides) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Wopis
Seršćikaty rupik docpěwa wysokosć wot 3 hač 15 cm.
Łopjena su mjasne, linealne a wótre kaž kałač.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja su cytronožołte hač ćmowooranžowe a maja často oranžočerwjene dypki.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje, Alpach, Pyrenejach a Karpatach rozšěrjena.
Kwěćelata žołtnica
Kwěćelata žołtnica (Lysimachia thyrsiflora) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wopis
Kwěćelata žołtnica je zrunana rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Łopjena su lancetojte, sedźace, přez křiž přećiwostejne.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja w hustych, stołpikatych kićach w rozporach srjedźnych stołpikowych łopjenow. Žołte krónowe łopješka su wusko-lancetojte a docpěja dołhosć wot 4 hač 5 mm a přećiwo kónčkej čerwjenje dypkate.
Stejnišćo
Rosće na brjóhach hatow abo pomału běžacych wodźiznow. Ma radšo mokre, často přepławjene, pochowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wylem Šybar
thumb|upright|Pomnik za Wylema Šybarja w hrodowym parku we Wětošowje Wylem Šybar, tež Wylem Šybaŕ (němsce Wilhelm Schieber; * 21. nowembra 1887 we Wusokej pola Wětošowa; † 3. decembra 1974 we Wětošowje) běše delnjoserbski moler a wuměłc.
Žiwjenje
Šybar, syn małoburja z Wětošowa, studowaše mjez 1902 a 1908 při wučerskim seminarje w Starej Darbni. Po Prěnjej swětowej wójnje běše wučer w Berlinje a so připódla na ludowej uniwersiće a rjemjeslowej šule w rysowanju portretow a aktow wukmani.
Dokelž w starobje schori a přeco mjenje słyši, so Šybar 1943 na wuměnk do ródneje wsy přesydli. Tam so nětko sylnišo molerstwu wěnuje a akwarele z wjesnymi a błótowskimi motiwami moluje. Wot lěta 1948 běše čłon Koła serbskich tworjacych wuměłcow a wot 1953 tež čłon Zwjazka tworjacych wuměłcow Němskeje demokratiskeje republiki. W Bórkowach nawjedowaše wjacore lěta kružk molerjow.
Wuměłska tworiwosć Wylema Šybarja so 1956 z Mytom Carla Blechena, spožčeny wot rady Choćebuskeho wobwoda, 1959 (w kolektiwje) a tež 1970 (sam) z Mytom Ćišinskeho a 1964 z Wuměłskim mytom Domowiny počesći.
Ocha
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1908 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
24. oktobra
24. oktobra abo '''24. winowca''' je 297. dźeń gregorianiskeje protyki (298. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 68 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Mikławš Dórnik
Krótkojehlinkata rězna
Krótkojehlinkata rězna (Carex microglochin) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Johann Gottfried Schmutz
Johann Friedrich Gottfried Schmutz (* 19. meje 1715 w Straßburgu, † 26. septembra 1798) bě pietistiski farar, słownikar a rěčnicar.
Narodźi so jako syn fararja a bě po złotnikarskej wučbje chowanc Franckoweje syrotownje w Hali. Wot 1738 studowaše w Jenje teologiju. Po studiju dźěłaše najprjedy jako wučer w syrotowni w Žarowje a wot 1744 do 1748 skutkowaše jako farar w Delnim Wujězdźe. W tutych lětach přiswoji so serbšćinu, tak zo by móhł prědować. Po 1748 běše z fararjom we wokolinje Wittenberga.
Figowc
Figowc (Ficus) je jenički ród znutřka tribusa Ficeae ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae).
Systematika
thumb|250px|[[Großblättrige Feige (Ficus macrophylla).]]
Podrody
Ród figowcow (Ficus) so do šesćoch podrodow rozrjaduje:
Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 750 hač 1000 Ficus-družinow:
Slawjansk-na-Kubani
Sydlišćo je so w lěće 1865 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Wows (Helictotrichon)
Wows (Helictotrichon) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Arzamas
thumb|left thumb|left Arzamas je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 104 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1552 załožiło a ma wot lěta 1578 měšćanske prawa.
Powiat namysłowski
Powiat namysłowski je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Namysłów. Wokrjes leži na sewjerozapadźe wojewódstwa a mjezuje na wuchodźe z Powiatom kluczborskim, na juhu z Powiatom opolskim a z Powiatom brzeskim. Zapadnje nadeńdźe so Delnjošleske a sewjernje Wulkopólske wojewódstwo. Wokrjes ma něhdźe 44.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich jedna měšćansko-wjesna a štyri wjesne gmejny.
Łomšćanka
Łomšćanka ( Lomschanke) je 8,5 km dołha rěčka w Radworskej gmejnje a zdobom najwjetši přitok Małeje Sprjewje. Jeje přitočnišćo wobjimuje 38,1 km². Při pegelu mjez Łomskom a Minakałom je přerězny wotběh 84 l/s.
We wysokosći 152 m twori Łomšćanka mjez Chasowom, Bronjom a Łupoju wottok Łučinskeho hata. Wona běži přez Łomsk, po kotrymž je pomjenowana, a Minakałske haty do Minakała, hdźež wuliwa so do promjenja Małeje Sprjewje. Rěčka spaduje na jeje běhu cyłkownje 17 m. Najwažniše přitoki su z Boranec pochadźaca Křiwoboršćanska woda, Łučanske hrjebje a Radworska woda.
Hač do 19. lětstotka měješe rěčka prěnjotny meandrowacy běh, bu pak do kónca lětstotka regulowana a zrunana. Přitočnišćo so dźensa zwjetša za rólnistwo wužiwa, čehoždla je koncentracija škódnych maćiznow z hnojiwow a juchi, ale tež z wopłóčkow poměrnje wysoka. Ekologiska situacija Łomšćanki, wosebje hornjeho běha, płaći tuž jako kritiska.
25. oktobra
25. oktobra abo '''25. winowca''' je 298. dźeń gregorianiskeje protyki (299. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 67 dnjow hač do kónca lěta.
Maskat
Maskat je hłowne a najwjetše město Omana. Ma něhdźe milion wobydlerjow a leži při brjoze Arabskeho morja na sewjeru kraja.
Nemyriw
thumb|left
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1506 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1581 měšćanske prawa.
Južna Osetiska
Južna Osetiska (,, სამხრეთი ოსეთი/Samchreti Osseti) je mała samopostajena republika w Kawkazu z něhdźe 51 tysac wobydlerjemi. Stolica a najwjetše město je Cchinwali.
Stawizny
Region běše za čas Sowjetskeho zwjazka awtonomna oblasć w Georgiskej socialistiskej sowjetskej republice, je so pak w běhu krizy lěta 1990 a njewotwisnosće Georgiskeje wot njeje wotšćěpiła a je wot kónca Kawkaskeje wójny lěta 2008 wot Ruskeje, Nikaraguwy, Nauru a Venezuele jako njewotwisny stat připóznata. Druhe staty maja ju dale za dźěl Georgiskeje.
Zelenodolsk (Ukraina)
Zelenodolsk je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 190 kilometrow juhozapadnje Dnipra.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Wotkazaj
Oficielne webstrony
Bjarnat Nowak
Bjarnat Nowak (* 20. awgusta 1925 w Kozarcach; † 27. junija 2022 we Łupjanskej Dubrawce) bě serbski wučer, kulturnik, Domowinski funkcionar a publicist.
Nowak běše wot 1953 do 1956 a znowa wot 1958 do 1964 prěni sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny, skutkowaše wot 1979 do 1983 jako intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła a nawjedowaše Folklorny centrum w Domje za serbske ludowe wuměłstwo. Hišće jako wuměnkar běše wón župan Domowinskeje župy „Jan Arnošt Smoler“.
Jako sekretar zwjazkoweho předsydstwa běše w lěće 1956 – za čas destalinizacije – prěni zastupjer Domowiny, kiž zjawnje wo „stagnaciji při rozrisanju narodneho prašenja Serbow“ rěčeše. Nowak namjetowaše, Domowinu hladajo na spad ličby čłonow na ryzy kulturnu organizaciju přetwarić a so politiskeje dźěławosće w zmysle natwara socializma wzdać. W samsnym lěće kritizowaše wón bój Domowiny přećiwo tak mjenowanemu „serbskemu nacionalizmej“. W juniju 1964 zhubi Nowak jako prominentny prócowar za Domowinu jako kulturnu organizaciju swoju funkciju jako 1. sekretar a wuzamkny so ze zwjazkoweho předsydstwa.
Křesćansko-socialna unija w Bayerskej
Křesćansko-socialna unija w Bayerskej ( Christlich-Soziale Union in Bayern, skrótka CSU) je politiska strona w Bayerskej, kotraž bu dnja 8. januara 1946 załožena. Předsyda je wot januara 2019 bayerski ministerski prezident Markus Söder jako naslědnik Horsta Seehofera. Wot lěta 1957 staja CSU bjez přestawki bayerskeho ministerskeho prezidenta.
W němskim zwjazkowym sejmje ma CSU 45 wot cyłkownje 736 sydłow a twori zhromadnu frakciju z Křesćansko-demokratiskej uniju Němskeje (CDU), kotraž při bayerskich wólbach njenastupuje. Po ličbje sobustawow je CSU třeća najwjetša politiska strona w Němskej.
Richard von Weizsäcker
thumb|Richard von Weizsäcker w lěće 1984
Richard Karl Freiherr von Weizsäcker (* 15. apryla 1920 w Stuttgarće; † 31. januara 2015 w Berlinje) bě němski politikar strony CDU. Wón bě wot 1981 do 1984 knježacy měšćanosta zapadneho Berlina a wot 1984 do 1994 šesty zwjazkowy prezident Němskeje.
Weizsäcker bě w lěće 1985 prěni wodźacy politikar Němskeje, kiž mjenowaše 8. meju 1945 jako wuswobodźenje wot čłowjeka zacpěwaceho systema nacionalsocialistiskeho namócneho knjejstwa.
Truniski sydrik
Truniski sydrik (Galium truniacum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Bobr (wjacezmyslnosć)
Bobr móže być:
Škripina
Škripina (Scirpus) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae). Druhe serbske mjeno je syć.
Systematika
Rodowe mjeno Scirpus bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w ''Sp. Pl.'', 1: 47 wozjewjene.
W poslednich lětdźesatkach bu wjetši dźěl prjedy k rodej Scirpus ličenych družinow do wjacorych samostatnych rodow přeměstnjeny (přir. na př. Bolboschoenus, Blysmus, Isolepis, Schoenoplectus, Scirpoides, Trichophorum). Tuchwilu ród wobsahuje Scirpus 35 hač 65 družinow.
Arten der Gattung Scirpus nach der Kew Monocot Checklist
Wuchodoserbske narěče
Wuchodoserbske narěče su wumrěte transitiwne pólsko-delnjoserbske narěče. Su předewšěm z Noweho testamenta Mikławša Jakubicy z lěta 1548 a ze słownika Hieronima Megisera z lěta 1603 znate, a wot toho su často jako „narěče Jakubicy a Megisera“ pomjenowane.
Žargoń
Žargoń (prjedy serbsce tež Žergoń; Sergen) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma wokoło 390 wobydlerjow a nadeńdźe so něhdźe třinaće kilometrow juhowuchodnje Choćebuza a jednaće kilometrow juhozapadnje Baršća njedaloko awtodróhi A 15 (Błóta–Baršć).
Wuchodoserbske narěče
Tuta rěč je so awtochtonje mjez Nysu a Bobrom rěčała. Originalna hranica mjez pólskimi a serbskimi narěčemi běše prawdźepodobnje podłu Bobra a Wódry, slědy (za pólšćinu typiskeho) nazalneho wurjekowanja namakaja so pak tež w městnostnych mjenach zapadnje Bobra. Serbski stawiznar Frido Mětšk měni, zo běžeše tuta hranica podłu Bobra a potom přez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. To je hypotetiska hranica, kotraž njewuchadźa wot mjenowědneho materiala, ale wot informacijow wo „wendiskej“ populaciji. Je pak trjeba přispomnić, zo buchu tehdy tež połobske abo samo pólske dialekty rěčacy ludźo jako Wendojo pomjenowani.
Žargoń
Susodne wjeski su Kótłow na sewjeru, Dubrawa na sewjerowuchodźe, Jaty na wuchodźe, Jabłoń na juhu, Górjenow na juhozapadźe a Rogozno na zapadźe.
Wuchodoserbske narěče
Njeje móžno, něhdyšu pólsko-serbsku rěčnu hranicu dokładnje postajeć, dokelž běchu wuchodoserbske narěče transitiwne, mjenowědne informacije snadne a dokładny pochad Jakubicy a Megisera njeznaty. Wuchodoserbske narěče su so wokoło Mužakowa zdźěla hač do 20. lětstotka zdźerželi. K tutym narěčam liča někotři wědomostnicy tež mužakowske a slepjanske narěče, runjež so tutej najdale w zapadźe a najbliše serbskim rěčam namakatej. Na wuchodźe wot toho ruma su w delnjošleskich narěčach rěčeli.
Žargoń
Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Žargoń we 1880tych lětach cyłkownje 512 wobydlerjow, z kotrychž běchu 477 Serbow (93 %) a 35 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 10,4 %.
Wuchodoserbske narěče
Za wuchodoserbske narěče njedawaše homogeny interdialekt abo kodifikowanu formu. Mějachu pólski přizwuk na předposlednjej złóžce, pólske wuwiće złóžkotwornych sonantow, a – mjenje abo wjace – lechitiski přezwuk (konsekwentnje wužiwany w dialekće Megisera). Kaž zapadniše serbske dialekty běchu nazalne wokale zhubili, ale kaž pólske dialekty skupinu str wobchowali. Přeměšenje wot o a wo w nazwuku wjazaše wuchodoserbske narěče z delnjoserbskimi a pomorskimi. Praserbske č bě so kaž w delnjoserbšćinje z c (n.př. vecořa) zwjazało. Palatalizowanej ś a ź stej so depalatalizowałoj, a na druhim boku nastachu z ć a dź zwuki ť, ď, połpalatalizowanej č, dž abo c, dz (n.př. cichy). W morfologiji knježeše kongruentny typ našo polo. Zdźěla běchu so kłonite wokale zachowali (np. dobro). Perfekt tworješe so tež w třećej wosobje z pomocnym werbom, n.př. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a přeměnješe so přez ä do `e, n.př. smieć (smjaś (se)). Delnjoserbskej změnje ć > ś a dź > ź pobrachowaštej.
Žargoń
Stawizny
Hač do lěta 2004 bě Žargoń samostatna gmejna.
26. oktobra
26. oktobra abo '''26. winowca''' je 299. dźeń gregorianiskeje protyki (300. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 66 dnjow hač do kónca lěta.
Měrjow
Měrjow ( Melaune ) je hornjołužiska wjes w Zhorjelskim wokrjesu. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Vierkirchen a je sydło gmejnskeho zarjada.
Stawizny
Napřećo wjesce, na prawym brjoze rěčki, steji stare hrodźišćo, kotrež so tež wot serbskich Milčanow wužiwaše. Prěnje historiske naspomnjenje wjeski sameje jako Merowe pochadźa z lěta 1239. Hišće w druhej połojcy 16. lětstotka prědowaše so w Měrjowskej cyrkwi tež serbsce. Rěčna změna k němčinje bě pak nanajpozdźišo kónc 17. lětstotka wotzamknjena. Wot 1815 do 1945 słušeše Měrjow kaž cyły sewjerowuchod Hornjeje Łužicy do pruskeho kralestwa.
Towarstwa
Měrjowske towarstwo Die Milzener e.V. zaběra so z kulturu a tradiciju pohanskich Miłčanow, prjedownikow hornjołužiskich Serbow.
August Bebel
Ferdinand August Bebel (* 22. februara 1840 w Deutz pola Kölna; † 13. awgusta 1913 w Passugg, Šwicarska) bě socialistiski němski politikar a publicist. Wón bě jedyn ze załožerjow němskeje socialdemokratije a płaći hač do dźensnišeho k jeje wuznamnym historiskim wosobinam. Skutkowaše jako wliwapołny parlamentownik a awtor za čas němskeho kejžorstwa. Jeho popularita so w přimjenach „kejžor Bebel“, „přećiwny kejžor“ a „dźěłaćerski kejžor“ wotbłyšćuje.
Přez lětdźesatki dźěłaše wusko hromadźe z Wilhelmom Liebknechtom, z kotrymž załoži w lěće 1869 Socialdemokratisku dźěłaćersku stronu (SDAP). Za čas represionow přećiwo socialistam za čas Bismarcka sta so z wodźacej wosobu socialdemokratije. Wot 1892 bě jedyn z dweju předsydow Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD). W sćěhowacych lětach reprezentowaše w stronje marxistiske lěhwo.
Za čas swojeho politiskeho skutkowanja bydleše Bebel hłownje w Lipsku a Berlinje.
Doha
Doha je hłowne město Katara. Leži při brjoze Persiskeho zaliwa, ma wjace hač milion wobydlerjow a je tež najwjetše město Katara.
Wobtwjerdźene sydlišćo na městnje dźensnišeho města załoži so hakle w lěće 1850.
Balachna
thumb|left Balachna je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Ķegums
thumb|left Ķegums (historiske němske mjeno – Keggum) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ķegumskeho wobwoda.
Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Temrjuk
thumb|left Temrjuk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1237 załožiło a ma wot lěta 1860 měšćanske prawa.
Pohrebyšće
thumb|left
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Radnica
mini|Nowogotiska radnica we [[Wienje]]
Radnica je we wjetšinje gmejnow a městow sydło komunalneho zarjadnistwa, měšćanskeje/gmejnskeje rady a měšćanosty/wjesnjanosty. Wona namaka so husto na reprezentatiwnym městnje wosrjedź města a słuži w němskich měšćanskich statach tež jako schadźowanišćo krajneho parlamenta.
Jako zarjadniske stejišćo wobsahuje radnica zwjetša tež komunalne zarjady kaž na přikład stawnistwo.
Radnicy mějachu hižo w starej Grjekskej. W srjedźowěku bě twar radnicy normalnje zwjazany ze spožčenjom měšćanskich prawow. Jako wjacezaměrowy twar běše radnica najwuznamniše profane twarjenje w měsće. Přizemjo wužiwaše so husto jako wotewrjena kupnica, na přikład tež w Budyskej radnicy.
Poronajsk
thumb|left Poronajsk ( Поронайск; do 1905 Tichmjenjewskij post/Тихменевский пост; do 1946 敷香 Shikuka) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 250 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1869 załožiło jako wjes Tichmjenjewskij post a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Pomoršćina
Pomoršćina běše zapadosłowjanska rěč bliska spisownej staropólšćinje z wliwami połobšćiny (w słowinšćinje a zapadopomoršćinje), nižoněmčiny a staroprušćiny (w kašubšćinje). Wona słuša kaž pólšćina abo drjewjanopołobšćina k lechiskej podskupinje.
Pomoršćina měješe tři hłowne narěče. Kašubšćina (kaszëbsczi jãzëk) je dźensa jenički powostank słowjanskich pomorskich narěčow. Poslednja wosoba, kotraž słowinsce (slovjinsci jązěk) rěčeše, zemrě w lěće 1959. Zapadopomorska rěč je hižo wot 17. lětstotka mortwa.
Aleksander Wulki
mini|Detail mozaika „Aleksandroweje bitwy“ z [[Pompeji, 150–100 do Chr., najskerje po předłoze ze 4. lětstotka]]
Aleksander Wulki (starogrjeksce Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aléxandros ho Mégas), tež ''Aleksander III. Makedonski'' (* 20. julija 356 do Chr. w Pella; † 10. junija 323 do Chr. w Babylonje) bě wot 336 do Chr. hač do swojeje smjerće kral Makedonskeje a hegemon Korintskeho zwjazka.
Sněhowy rupik
Sněhowy rupik (Saxifraga nivalis) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Pchowa rězna
Pchowa rězna (Carex pulicaris) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Sněhowy rupik
Wopis
Sněhowy rupik docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm a ma na pódźe stejacu łopjenowu rozetu.
Stołpik je bjezłopjenowy a na hornim boku žałzojty.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 15 hač 35 mm, su wopak-jejkojte abo łopatkojte, tupje zubate, mjasne, na delnim boku zwjetša čerwjene.
Stejnišćo
Rosće na silikantnej skalnej drjebiznje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Sudetach, horinach Wulkeje Britaniskeje a sewjernej Europje rozšěrjena.
1902
Wumrěće
mini|upright=0.5|Narowny křiž Jana Hermana Mrózaka w [[Budestecy|Budestecach]]
Johann
Johann je muske předmjeno a skrótšena forma mjena Johannes, kotrež woznamjenja pochadźejo z hebrejšćiny telko kaž „Bóh je smilny“. Serbski wotpowědnik je mjeno Jan.
1944
1944 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Čop
Čop móže być:
Kuwait
Kuwait (oficielnje Stat Kuwait) je mały emirat na Arabskej połkupje w juhozapadnej Aziji při sewjernym kóncu Persiskeho zaliwa.
Geografija
Susodnej krajej stej Irak na sewjeru a Sawdi-Arabska na juhu. Ke Kuwaitej słušeja tež někotre kupy w Persiskim zaliwje, na přikład Bubijan abo Fajlaka. Kraj słuša k hłownym producentam nafty na swěće.
Bobr (rěka)
Bobr je rěka na sewjeru Čěskeje republiki a na juhozapadźe Pólskeje. Wona je 272 km dołha a jeje přitočnišćo ma přestrjeń wot 5882 km².
Bobr so wužórli w juhowuchodnym dźělu Kyrkonošow njedaloko čěskeho města Žacléř a ćeče so najprjedy kilometraj do sewjera, do Pólskeje. W Pólskej leža při rěce města Kamienna Góra, Jelenia Góra, Bólesław, Žahań, Sprotawa a Krosno Odrzańskie, blisko kotrehož so Bobr do Wódry wuliwa.
thumb|left|Bobr w Kamiennej Górje Delni dźěl Bobra sewjernje Žahanja wotpowěduje historiskej wuchodnej hranicy Delnjeje Łužicy.
Sinai
mini|upright|Połkupa Sinai ze swětnišća
Sinai je połkupa na sewjerowuchodźe Egyptowskeje.
Wona leži na Afriskej plaće při sewjernym kóncu Čerwjeneho morja mjez afriskim kontinentom a Arabskej połkupu, wot kotrejež je přez Jordanowu hrjebinu geologisce dźělena. Na wuchodźe połkupy so Akabaski golf namaka, na zapadźe Sueski golf ze Sueskim kanalom. Na sewjerowuchodźe Sinaija běži hranica mjez Egyptowskej a Israelom. Połkupa twori geografiski zwizk mjez Afriku a Aziju a je něhdźe 61.000 km² wulka. Krajina je pusćinata a wosebje na juhu horata. Tam so bibliska hora Sinai (2285 m) namaka, kaž tež hora Katyrny, z 2637 metrami najwyša hora cyłeje Egyptowskeje. Při južnym kóncu namakaja so někotre dowolowe městna při morju, předewšěm Sharm-el-Sheikh.
Februar
Februar (tež: mały róžk; łaćonsce Februarius) je druhi měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 28 dnjow w normalnych lětach a 29 dnjow w přestupnych lětach.
Sinai
Połkupa Sinai je městno wjele podawkow Stareho zakonja, wosebje wućaha Israelitow z Egyptowskeje a přiwzaća Dźesać kaznjow přez Mójzesa.
Łučny wows
Łučny wows (łaćonsce: Helictotrichon pratense) je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Poaceae).
Februar
Februar je zymski měsac w sewjernej hemisferje a lětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w februarje stej Wódny muž a Ryby.
Łučny wows
thumb|left|250px|ilustracija
Šepc
Šepc ( Schöps) je mjeno dweju rěčkow w Hornjej Łužicy:
Nimo toho jedna so wo historiske alternatiwne mjeno za wjes Šepšecy.
Budyska radnica
mini|upright|Budyska radnica, napohlad wot Hłowneho torhošća
1974
Wumrěće
mini|upright=0.4|Arnošt Simon († 18. decembra 1974)
Budyska radnica
Stawizny
Prěnja radnica bu w lěće 1213 twarjena, při čimž je so wot tutoho prěnjotneho domu dla wjele zničenjow a přetwarow lědma něšto wobchowało. Po wotewrjenju w 13. lětstotku słužeše wjelb w přizemju radnicy prawdźepodobnje najprjedy jako kupnica za sukelnikow, kiž běchu w tym času najbohatši překupcy w měsće. 1284 přećahnychu wikowarjo do nowonatwarjeneje kupnicy při južnym boku Hłowneho torhošća, dokelž rumnosće w radnicy hižo njedosahachu. Wot załoženja hornjołužiskeho Zwjazka šesćiměstow w lěće 1346 bě Budyska radnica jeho sydło.
W lěće 1489 połoži so zakładny kamjeń za radnicowu wěžu, kotrejež twar so dnja 21. awgusta 1493 zakónči. 1525 bu prěni wěžowy časnik z přisłušnym hodźinskim zwonom při južnym boku wěže zatwarjeny. 1582 wottwarichu kónčk wěže, zo bychu přitwarili dalši poschod. W běhu tutoho přetwara nasta tež kamjentna chódba spody wěžoweje hawby.
W lěće 1627 slědowaše tež při sewjernym boku wěže časnik. Wěža a časnik so při měšćanskim wohnju lěta 1634 zničištej a buštej hač do lěta 1644 znowa natwarjenej. Hižo w lěće 1660 bu pak horni dźěl přez wichor wottorhnjeny a zničeny a bu hač do lěta 1663 znowa rekonstruowany. Po radnicowym wohnju lěta 1704, hdyž so radnica a wěža znowa wobškodźištej, natwarichu třiposchodowu wěžowu hawbu, hač do dźensnišeho wobchowanu. Wot 1729 do 1732 so Budyska radnica po planach Drježdźanskeho architekta Johanna Christopha von Naumanna přetwari a dósta swój dźensniši napohlad. Při tym bu horni poschod wutwarjeny, wokna powjetšene a při sewjernym boku schodźišćo z baroknymi dwójnymi schodami přitwarjene.
Při južnej fasadźe radnicy steješe wot 1864 do 1985 na podstołpje postawa „ryćerja Dučmana“, kiž ma swoje dźensniše městno zaso na torhošćowej studni.
Wóslink
thumb|left|[[Wóslinčanska cyrkej|Wóslinčanska ewangelska cyrkej]] thumb|left|Dwurěčny napis w cyrkwi thumb|left|Šěrawcowa jama blisko Wóslinka
Larik
thumb|[[Europski larik (Larix decidua).]] thumb|Larikowy měšany lěs w nazymje thumb|Dwě muskej a jedna žónska habla za čas kćěwa. Larik abo škowronč (Larix) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Wóslink
Wóslink ( Oßling) je cyrkwinska wjes a gmejna we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu. Leži w sewjernym dźělu wokrjesa při Čornym Halštrowje. Hišće w prěnjej połojcy 20. lětstotka słušachu Wóslink a susodne wjeski k serbskemu rěčnemu teritorijej. Tamniši ewangelscy Serbja rěčachu wosebitu Wóslinčansku narěč. Hač do dźensnišeho nadeńdźemy při a we Wóslinčanskej ewangelskej cyrkwi tež serbske napisy, mjeztym zo wjes sama k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej hižo njesłuša.
Larik
Wopis
Družiny su w lěću zelene a spěšnje rosćace štomy.
Wóslink
We wokolinje Wóslinka wudobywa so šěrawc we wotkrytych jamach.
Larik
Wopis
Drjewo je jara twjerde.
Jehły su w nalěću swětłozelene a w nazymje wotpadnu.
Wóslink
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako Ossilink je z lěta 1374.
Larik
Kćenja a hable
Muske kćenja wotwisuja, mjeztym zo žónske hable su zrunane. W lěću šupizny hablow twjerdnu.
Po rozsypowanju symjenjow hable na štomje wostanu.
Wóslink
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 449 wobydlerjow, z nich 253 Serbow (56 %) a 196 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 3,3 %. Na Wóslinčanskej ewangelskej šuli podawaja hač do dźensnišeho serbšćinu.
Larik
Rozšěrjenje
Rostliny su w hórskich regionach sewjerneje hemisfery domjace.
Systematika
Po kóždym awtorje so mjez 10 a 20 Larix-družinami rozeznawa. Při tym su wosebje rozdźělne zapřijeća wo wjele často jako Larix gmelinii mjenowane poddružiny.
Wóslink
Gmejnske dźěle
Do Wóslinčanskeje gmejny słušeja slědowace wjeski:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
28. oktobra
28. oktobra abo '''28. winowca''' je 301. dźeń gregorianiskeje protyki (302. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 64 dnjow hač do kónca lěta.
Tymjenjowy sydrik
Tymjenjowy sydrik (Galium uliginosum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Gumijowc
Wopis
Gumijowc je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 30 m. Wutwori w starobje hoberske powětrowe a wysoke deskowe korjenje.
Łopjena su w zazelenjenju róžojte, mjeztym zo starše lisćo je zelene.
Rozšěrjenje
Rostlina je w tropiskej Aziji domjaca.
Powiat nyski
Powiat nyski je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Nysu. Wokrjes ma přestrjeń wot 1223,87 km² a něhdźe 140.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z dźewjeć gmejnow, z nich pjeć měšćansko-wjesnych gmejnow a štyri wjesne gmejny.
Marhanec
Marhanec je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Dnjepr něhdźe 120 kilometrow južnje Dnipra.
Ma něhdźe 47 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło.
Wjatskije Poljany
thumb|left Wjatskije Poljany je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Wjatka w europskim dźělu Ruskeje na samym juhu Kirowskeje oblasće, něhdźe 330 kilometrow južnje Kirowa a 120 kilometrow sewjerowuchodnje Kazanja. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1596 załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Kačiznowe rostliny
Kačiznowe rostliny (Lemnoideae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Połkupa
Połkupa je we wodźiznje ležacy dźěl twjerdźe, kotryž je přewažnje, ale nic dospołnje wot wody wobdaty, tak zo wobsteji přirodny zwisk z twjerdźu. Nasypy abo mosty po tutym nastupanju jako zwisk njepłaća, tak zo wostanje na přikład Sylt kupa, hačrunjež je přez Hindenburgowy nasyp z twjerdźu zwjazany. Namaka-li so połkupa w nutřkokrajnej wodźiznje, rěka wona tež nutřkokrajna połkupa. Po powšitkownej definiciji ma połkupa wjetšu dołhosć hač šěrokosć. Wulkosć porno tomu žanu rólu njehraje.
Wosebita, jara wuska forma połkupy je kosa, kotraž so předewšěm při Baltiskim a Čornym morju namaka (n.př. Kurska kosa).
Trudownik
Trudownik (Scrophularia) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
29. oktobra
29. oktobra abo '''29. winowca''' je 302. dźeń gregorianiskeje protyki (303. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 63 dnjow hač do kónca lěta.
Bogorodsk
thumb|left Bogorodsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Mjechki wows
Mjechki wows (Helictotrichon pubescens) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopisanje
Mjechki wows ma wotstejace, kosmate, delnje łopjena a kłóski z 2-3 kochtami.
Interfejs
Jako interfejs ( interface) jednoho kompjuteroweho systema woznamjenja so powšitkownje wšitke wot wonka trěbne a wšitke wot wonka wotwołace wulkosće, kaž tež powšitkowne informacije wo wužiwanju systema. W kóždym systemje eksistuja wšelake interfejsy mjez wšelakimi dźělnymi systemami a funkciskimi jednotami. Jednotliwje dźěłace funkciske jednoty (kaž na př. składowak, tastatura, procesor atd.) su z pomocu hardwarowych interfejsow mjez sobu zwjazani. Při tym jedna so wo fyzikaliske tykački (kable) abo wo škričkowe zwiski. Hardwarowy interfejs wopisa so často přez swoju kajkosć přenošowanskeje čary (kabl, tykačka atd.) a přez wašnje a woznam na elektroniskim wodźe přenošowanych signalow.
Pod hardwaro-softwarowym-interfejsom zrozumi so postajenje, kajke funkcije ličaka so wot hardwary a kajke wot softwary přewozmu, kak so tute funkcije wužiwać a wotwołać hodźa.
Softwarowe interfejsy definuja so mjez programami a w programěrowanju mjez programowymi dźělemi (modulemi). K tomu so wšitke nadawki, kotrež modul spjelni, wšitke trěbne atributy, funkcije a parametry, wotwołanske móžnosće datow a jich wzajomne poćahi, rjad jich wužiwanja, wuměnjenja atd. sformuluja. Interfejs zapřija wšitke wot zwonka widźomne informacije wo modulu. Specifikacija tajkich interfejsow zmóžnja při naćisku softwary njewotwisne implementowanje programowych dźělow, wolóži wužiwanje a pytanje za zmylkami a je wuměnjenje za aktualizowanje programowych systemow (softwarowa technika).
Oblasć Samara
thumb|left|Kujbyšewski spjaty jězor při Wolze
Interfejs
Čłowjekow-mašinowy-interfejs, tež wužiwarski interfejs mjenowany, zapřija rěče, software a hardware, kotrež wužiwarjej při dźěle ze kompjuterowym systemom k dispoziciji steja. Tute móža so za wšelakich wužiwarjow w wšelakim rozměrje postajić: tak ma na př. administrator jednoho systema wjace funkcije k wuběrkej hač normalni wužiwarjo. To rěka, zo definuje wužiwarski interfejs wužiwarski wid na system.
K pisanju interfejsow wužiwaja so specifikowanske rěče a datowe typy.
Oblasć Samara
Oblasć Samara ( Самарская область/Samarskaja oblast) je oblasć w juhowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje. Leži při srjedźnym běhu Wolgi we wuchodźe Wuchodoeuropskeje nižiny. Najwjetša wodźizna je Kujbyšewski spjaty jězor. Zarjadniske sydło a jeničke milionowe město oblasće je Samara z 1.164.000 wobydlerjemi. Dalše wulke industrijowe města su Toljatti (719.000), Syzrań (178.000) a Nowokujbyšewsk (108.000).
W lěće měješe Oblasć Samara  wobydlerjow. Z nich běchu 82,3 % Rusojo, 3,9 % Tatarojo a 2,6 % Čuwašojo.
Timašewsk
thumb|left Timašewsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1794 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Sewjero-Kurilsk
thumb|left Sewjero-Kurilsk ( Северо-Курильск; do 1946 柏原 Kashiwabara) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na Kuriliskej kupje Paramušir něhdźe 1050 kilometrow sewjerowuchodnje Južno-Sachalinska a něhdźe 300 kilometrow južnje Petropawlowska-Kamčatskeho a słuša do Sachalinskeje oblasće.
Łažawa žołtnica
Łažawa žołtnica (Lysimachia nummularia) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Charles Aznavour
mini|upright|Charles Aznavour w lěće 2013
Łažawa žołtnica
Wopis
Łažawa žołtnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač 50 cm.
Sewjero-Kurilsk
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Charles Aznavour
Charles Aznavour (poprawom Šahnur Waghinak Aznawurjan, Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան; * 22. meje 1924 w Parisu, † 1. oktobra 2018 w Mouriès, Francoska) bě armensko-francoski šansonier, spěwytwórc, komponist a dźiwadźelnik. Nimo toho bě armenski wulkopósłanc w Šwicarskej a stajny zastupjer Armenskeje pola Zjednoćenych narodow w Genfu. Z wjace hač 200 milionami předatych tačelow płaći wón jako najwuspěšniši a najznaćiši zastupjer francoskeho šansona na swěće.
Sewjero-Kurilsk
Sydlišćo je so 18. lětstotku załožiło jako ajnska wjes a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Łažawa žołtnica
Wopis
Stołpiki su ležace a w delnim dźělu korjenja.
Łopjena
Łopjena su kulojte hač owalne, přećiwostejne a tupe. Wone za čas zymy su zelene a docpěja wulkosć wot 3 cm.
Charles Aznavour
Wón narodźi so w lěće 1924 jako syn chudeju armenskeju mandźelskeju, kotrajž běštaj dla ludomordarstwa lěta 1915 ze swojeje domizny ćeknyłoj. Swětodaloku znatosć sej w lěće 1946 wudoby, jako bu wot Édith Piaf sobu wzaty na turu přez Francosku a Zjednoćene staty. We swojej wjace hač 70 lět trajacej karjerje napisa wjace hač 1000 spěwow, kotrež interpretowaše w cyłkownje sydom rěčach (francosce, armensce, jendźelsce, němsce, italsce, španisce a rusce) a wozjewješe je na přez 100 tačelach. Jako dźiwadźelnik hraješe we wjace hač 70 filmach, mjez druhim Die Blechtrommel (1979, režija: Volker Schlöndorff) a Ararat.
Łažawa žołtnica
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Złotožołte kćenja steja na dołhich stołpikach w rozporach srjedźnych łopjenow, docpěja šěrokosć wot 1 hač 2 cm a njesu pjeć kónčki. Keluškowe kónčki su wutrobojte, mjeztym zo króny su złotožołte, často čerwjenje dypkate a docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2,5 cm.
Charles Aznavour
Aznavour bě trójce zmandźeleny a měješe dohromady pjeć dźěći.
Łažawa žołtnica
Pódowy kryčk
Rostlina wutwori wulke přestrjency a so hodźi jako pódowy kryčk w zahrodach.
Zujewka
Zujewka je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Čepca w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Łažawa žołtnica
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, włóžnych łukach, pastwach, w zahrodach, na brjóhach, w hrjebjach, łučinowych lěsach a na pućowych kromach. Ma radšo skerje włóžne, wutkate a bazowe pódy na wotewrjenych stejnišćach.
Lisćina njewotwisnych statow
Tuta lisćina pokazuje wšě njewotwisne staty swěta, kaž tež jich stolicy, ličby wobydlerjow, přestrjenje, hustosće wobydlerstwa a chorhoje. We wokomiku je w lisćinje 194 njewotwisnych, mjezynarodnje připoznatych statow a 12 dalšich teritorijow, kiž su pak zwadne pak asociěrowane z druhimi statami.
Podaća wobydlerstwa a přestrjenja bazěruja na CIA World Factbook 2010.
Wotkaz
Land Världsgeografi
Šćerkowy rupik
Šćerkowy rupik (Saxifraga mutata) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Wopis
Šćerkowy rupik docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm a ma wulku łopjenowu rozetu.
Stołpik je pakićojće rozhałužkowany.
Łopjena
Łopjena su jazykojte, nimale cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 cm. Stołpikowe łopjena su schódne a žałzojte.
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Kćenja su načerwjeń žołte.
Stejnišćo
Rosće na rěčnych brjohach, włóžnym šćerku, pluskotanych skałach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Alpach a předkraju rozšěrjena.
Požčonka
Požčonka je w rěčespyće słowo, kotrež bu z jedneje rěče (darićelskeje abo žórłoweje rěče) do druheje (ciloweje) rěče přewzate (wotpožčene). Darićelska rěč njetrjeba při tym na kóždy pad tež pochadna rěč być, ale na přikład jenož posrědkowaca rěč.
Słowo móže so wjacekróć, we wšelakich časach a tež ze wšelakich posrědkowacych darićelskich rěčow do ciloweje rěče přewzać. Nimo toho móže w tutej potom tež we wšelakich woznamach, wurjekowanjach abo pisanjach wustupować. Nadrjadowany proces, kotryž wjedźe k tworjenju požčonkow, mjenuje so požčenje. Požčonka je wažny faktor w změnje rěče a je předmjet wučby pomjenowanja (onomasiologije).
Zwěsćenje pochada słowow je wěc etymologije; z motiwami, přičinami a wuwabjenjemi požčonkow – kaž tež cyle powšitkownje ze změnu pomjenowanjow – zaběratej so onomasiologija a slědźenje wo rěčnej změnje.
Požčonki w serbšćinje
Nimo mnohich mjezynarodnych požčonkow wosebje z łaćonšćiny a grjekšćiny, ze susodnych słowjanskich rěčow kaž tež dźensniši dźeń z jendźelšćiny ma serbšćina jako mjeńšinowa rěč wosebje wjele požčonkow z němčiny, předewšěm w serbskej wobchadnej rěči. Někotre přikłady ze standardneje serbšćiny su štom (wot Stamm), scomt (wot samt), žohnować (wot segnen).
Francošćina
Francošćina ( français, la langue française) je romaniska rěč, kotraž rěči so wot něhdźe 128 milionow ludźi jako prěnja rěč. Francošćina je jedna ze 24 oficialnych rěčow Europskeje unije a nimo toho pódla jendźelšćiny a němčiny tež dźěłowa rěč unije. thumb|center|Francoske dialekty (žołtojte a zelene barbowe nuansy) a druhe rěčne skupiny we Francoskej
Konsonanty
¹ W nětčišim wurjekowanju zbližuje so fonem /ɲ/ [nj].
² Fonem /ŋ/ je nastał před poměrnje krótkim časom, přez wupožčowanje słowow jendźelskeho pochada. Wón so druhdy jako /ɲ/ wurjekuje.
4 /ɥ/, /w/ a /j/ woprawdźe njejsu konsontanty; wone su aproksimanty (tež połkonsonanty abo połwokaly).
Wokale
thumb|Francoske wokale
Južny Tirol
mini|Karta Južneho Tirola mini|upright|Wopon prowincy mini|Dwurěčna wjesna tafla
Južny Tirol ( Südtirol, Alto Adige, Sudtirolo, hamtsce Autonome Provinz Bozen – Südtirol) je najsewjerniša prowinca Italskeje a twori hromadźe z prowincu Trient awtonomny region Trentino-Južny Tirol. Wot lěta 1972 ma Južny Tirol daloko sahace prawa samozarjadnistwa. W Alpach ležacy kraj ma něhdźe 520.000 wobydlerjow; hłowne město je Bozen (Bolzano). Hač do lěta 1920 słušeše Južny Tirol jako južna połojca tirolskeho hrabjanstwa k Rakuskej.