cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Powiat bielski (Šleska)
Powiat bielski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje. Ma přestrjeń wot 457 km² a něhdźe 150.000 wobydlerjow.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so na juhu Šleskeho wojewódstwa a wobdawa wulkoměsto Bielsko-Biała, kotrež jemu pak jako bjezwokrjesne město njepřisłuša. Susodne wokrjesy su Pszczyna na sewjeru, Oświęcim na sewjerowuchodźe, Wadowice na wuchodźe, Żywiec na juhowuchodźe kaž tež Cieszyn na zapadźe.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z jedneje měšćanskeje gmejny, dweju měšćansko-wjesneju gmejnow a sydom wjesnych gmejnow:
Wjesne gmejny
Sydlišća Szczyrk, Czechowice-Dziedzice a Wilamowice su zarjadniske sydła gmejnow ze samsnym mjenom a maja měšćanske prawo.
Šamlug
thumb|left
Šamlug ( Շամլուղ) je městačko w Armenskej, njedaloko georgiskeje hranicy.
Leži při rěce Achtala w Loriskej prowincy něhdźe 200 kilometrow sewjernje Jerjewana.
Ma něhdźe 700 wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1770 załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa.
Kiribati
thumb|left|Na kupje Abaiang
Kiribati je njewotwisny kupowy stat wosrjedź Ćicheho oceana a čłon Commonwealtha. Leži mjez Hawaiiom a Awstralskej a zestaja so ze třoch kupowych skupinow z 32 atolemi. Stolica je South Tarawa na hłownej kupje Tarawa.
Na kupach knježi włóžna, tropiska klima. Najwyše městno stata namaka so na wotležanej kupje Banaba (81 m).
Kiribati běše wot 1916 do 1979 britiska kolonija.
Kulsary
thumb|left Kulsary je město w zapadnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Žylyojskeho rajona.
Leži něhdźe 220 kilometrow wuchodnje města Atyrau.
Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 2001 měšćanske prawa.
Jemjelnica
Jemjelnica je braniborska gmejna w Delnjej Łužicy. Leži we wuchodnym kuće wokrjesa Dubja-Błóta.
Ćemjercy
Ćemjercy (prjedy tež Ćemjericy, Temritz) su hornjołužiska wjeska , kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Budyšinej.
Jemjelnica
Geografija
Jemjelnica mjezuje na juhowuchodźe z Derbnom (leži we wokrjesu Sprjewja-Nysa), na sewjerowuchodźe z městom Bryland (leži we wokrjesu Wódra-Sprjewja) a na zapadźe z městom Luboraz. Jemjelnica leži we wysokosći 54 metrow nad mórskej hładźinu.
Ćemjercy
Geografija
Wjeska namaka so pod wuchodnym bokom Tchórja w něhdźe 50 metrow niže ležacej, do wuchoda wusměrjenej łučnej dolinje, w kotrejž běži rěčka Ćemjerčka do směra na Sprjewju. W dole namaka so wjesny hat. Wjesne hona su hač na někotre lipy a duby a kerki na horje Wiwalcy sewjerozapadnje wjeski chětro bjezštomne. Ležownostne mjena kaž Dubina a Hrabočka pokazuja pak na něhdyši lěs, runje tak kaž we łučinje namakana zažnogermanska sekera. Dalše ležownostne mjena su Šimany (po Šimanec swójbje), Krótčicy (krótke pola) a Dźěłošća.
Jemjelnica
Wjesne dźěle
Wjesne dźěle su:
Ćemjercy
Geografija
We wužłobinje zapadnje Ćemjerc wužórli so rěčka, kotrejež woda přińdźe z hłubšich worštow hory Tchór a z teje přičiny tež pola wonkownych temperaturow pod -16° C njemjerznje.
Susodne wsy su Zajdow na sewjeru, Ćichońca na wuchodźe a Słona Boršć na zapadźe.
Stawizny
Burska wjeska nasta w słowjanskej dobje a so za čas kolonizacije němskemu ryćerjej přirjadowa. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho Hermanus marschalus de Thymericz pochadźa hižo z lěta 1225. Wokoło lěta 1400 přesydli so zemjanski ród de Themericz do sewjerowuchodnych kónčin Hornjeje Łužicy (wokoło Dołheje Boršće a Wolešnicy).
Přez lětstotki wobstejachu w Ćemjercach paralelnje tři sudniske mocy. Běchu to Budyske tachantstwo, Budyske krajne bohotstwo a feudalne knjejstwo, wot kotrychž měješe kóžde dwaj burskej statokaj. Feudalny podźěl bě we 18. lětstotku we wobsydstwje Ratarječanskeho ryćerkubła. Přez to, zo přewza tachantstwo w 19. lětstotku hišće statokaj krajneho bohotstwa, wostawataj třećinje wjeski pod katolskim ležownostnym knjejstwom, tak zo móžeše so katolski element w Ćemjerčanskim wobydlerstwje hač do přitomnosće zdźeržeć. To je tež na swjatych křižach při pućach spóznawać.
Dla častych wohenjow ma masiwne wašnje twarjenja 19. lětstotka dźensa přewahu we wsy. Jenož při chěžce čo. 13 nadeńdźemy hišće powostanki drjewjaneje stykowaneje konstrukcije.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Ćemjercy we 1880tych lětach 84 wobydlerjow, mjez nimi 83 Serbow a jenož jedyn Němc.
W lěće 2010 bě mjez cyłkownje 53 wobydlerjemi jednaće ewangelskich a wósom katolskich. 1925 bě tomu hišće 44 respektiwnje 22 wot cyłkownych 66 wobydlerjow. Wěriwi wobeju konfesijow přisłušeja wotpowědnej Budyskej wosadźe.
Lěsnik
Lěsnik ( Leisnig) je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži při Freibergskej Modłeji połsta kilometrow juhowuchodnje Lipska a ma něhdźe 8.500 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 1046 jako Lisnich.
Cupcini
thumb|left Cupcini (/ Kupčiny; do 1964 – Купчинь/ Kupčiń; do 1990 – Калининск/ Kalininsk) je městačko na sewjeru Moldawskeje.
Leži něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 8 kilometrow juhowuchodnje wot města Edineț.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1431 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Długi
Wjes leži trochu wuchodnje šoseje, zwjazowaceje Zušow z Njabožkojcami, po kotrejž tež „kórkowa kolesowarska šćežka“ wjedźe. Leži sewjernje Wětošowa w biosferowym rezerwaće Błóta. Na juhozapadźe leži Łučny hat.
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje wsy je z lěta 1520. Prěnjotnje ryzy serbska wjeska měješe z Njabožkojcami zhromadnu šulu, kotraž so wot 1850 naspomni. Tuta steješe na poł puća mjez wjeskomaj. Hač do 29. oktobra 1937 rěkaše wjes hamtsce Dlugy a bu potom w zwisku z nacionalsocialistiskej germanizaciju wjesnych mjenow serbskeho pochada na „Fleißdorf“ přemjenowana. Zwjetša so tajke změny po kóncu Druheje swětoweje wójny zaso cofnychu, w tutym padźe pak nic.
Městnostne mjeno je wotwodźene wot delnjoserbskeho dłujki („dołhi“) a poćahuje so na formu wsy.
Dnja 1. januara 1974 zagmejnowachu so Długi do Njabožkojc a zhromadnje z tutymi 31. decembra 2001 do města Wětošowa.
Grabin
Nadeńdźe so w zapadnym dźělu Delnjeje Łužicy mjez Ranjom na wuchodźe a Dobrjoługom na zapadźe. Přez město wjedźe zwjazkowa dróha 96. Do měšćanskeho teritorija słuša tež wulki teren něhdyšich brunicowych jamow južnje města.
Artjomowskij
Sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło.
Mars
miniatur|Mars. miniatur|Zemja a Mars.
Mars (symbol: ) je štwórty planet našeho słónčneho systema a z přeměrom něhdźe 6.800 kilometrow jenož poł tak wulki kaž zemja. Mars ma wolumen něhdźe 1.63116×1011 km3, temperatura leži tam mjez −153 °C a +25 °C ćišć pohibuje so mjez 0,4 kPa do 0,87 kPa.
Olot
Olot (/ Alat) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje, blisko turkmenskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Olotskeho wobwoda.
Leži něhdźe 70 kilometrow južnje Buchary.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Lisćina kulturnych pomnikow w Smochćicach
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Smochćicy w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Smochćicach wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Smochćicy, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Garegin Nžde
thumb|right
Garegin Nžde (poprawom Garegin Jegišewič Ter-Arutjunjan; ; * 1. januara 1886, Kuznut, Jerjewanski guwernement, Ruske carstwo; † 21. decembra 1955, Wladimir, Ruska SFSR, Sowjetski zwjazk) bě armenski nacionalistiski politikar, filozof a awtor. Wón bě załožer armenskeje nacionalistiskeje ideologije cechakronizma.
Wósmužowa hora
Wósmužowa hora (abo Wusmužowa hora, prjedy tež Stroma hora; Strohmberg) je 264 metrow wysoka wulkaniska hora w předkraju Hornjołužiskich horin we wuchodnej Sakskej. Dwójny wjeršk, kotryž je so pod krajinowy škit stajił, leži tři kilometry južnje městačka Wósporka w Hornjej Łužicy.
Geografija
Wot wjerška Wósmužoweje hory, 75 metrow wyše hač wokolna krajina ležaceho, saha wuhlad přez holansku a hatowu krajinu hač do Hamorskeje milinarnje a k Wysokej Dubrawje na sewjeru, k Limasej a Sedłu pola Zhorjelca na wuchodźe, Hrodźišću a Lubijskej horje na juhowuchodźe a k Čornobohu na juhozapadźe na zapadźe. Na zapadźe stej Budyšin a za nim Zapadołužiska pahórčina widźeć.
Na Wósmužowej horje namaka so měrjenski dypk kralowsko-sakskeje triangulacije.
Geologija
mini|upright|Krajměrjenski dypk na wjeršku Wósmužowa hora wobsteji z přez wuski hrjebjeń zwjazaneju wjerškow z bazalta, kotryž wužiwaše so wot 19. lětstotka jako twarski material. Při južnym wjeršku namakatej so dwě něhdyšej skale, kotrejž běštej wot lěta 1836 we wobsydstwje Žarkowskeho ryćerkubła. Wo wjele wjetša skała namaka so wot lěta 1900 na Malečanskich a Wósporskich honach při sewjernym boku hory a dźěłaše hač do hospodarskeje krizy w lěće 1923.
Stepan Šaumjan
thumb|right
Stepan Šaumjan (* 13. oktobra 1878, Tiflis, Ruske carstwo; † 20. septembra 1918) bě armenski komunistiski rewolucionar, sowjetski statny a stronski funkcionar.
Oskemen
thumb|left Oskemen (/Ust-Kamjenogorsk) je město w wuchodnym Kazachstanje.
Leži něhdźe 800 kilometrow wuchodnje stolicy Astany při rěce Irtyš.
Ma něhdźe 339 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1720 jako ruska twjerdźizna Ust-Kamjennaja załožiło a ma wot lěta 1868 měšćanske prawa.
Oblasć Černiwci
Oblasć Černiwci je oblasć na juhozapadźe Ukrainy. Stolica a zdobom najwjetše město je Černiwci. Oblasć ma něhdźe 900.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 8.000 kwadratnych kilometrow a je tuž jedna z najmjeńšich w Ukrainje. Zapadny dźěl oblasće słuša do historiskeho regiona Bukowiny, wuchodny dźěl do Bessarabskeje.
Geografija
mini|Hraničny přechod mjez Ukrainu a Rumunskej Oblasć mjezuje z Rumunskej na juhu a z Moldawskej na juhowuchodźe. Susodne oblasće su Iwanofrankiwska na zapadźe, oblasći Ternopil a Chmelnyckyj na sewjeru kaž tež oblasć Winnycja na samym wuchodźe.
Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kotryž twori sewjernu hranicu, a Prut, kotryž přińdźe z Karpatow a ćeče dale do Rumunskeje.
Zarjadnistwo
Oblasć Černiwci wobsteji z jednaće rajonow a dweju městow, kotrejž podstejitej bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće, Černiwci a Nowodnistrowsk. Dalšej wjetšej měsće stej Storožynec a Chotyn.
Stawizny
mini|Twjerdźizna w [[Chotynje]] W srjedźowěku słušeše cyły teritorij dźensnišeje oblasće do Moldawskeho wjerchowstwa. Chotyn při Dnjestrje bě jedne z najwažnišich přimjeznych twjerdźiznow Moldawskeje na sewjeru. W lěće 1775 přińdźe Bukowina pod rakusku kontrolu; Besarabiska słušeše wot lěta 1812 do Ruskeho carstwa. Mjez swětowymaj wójnomaj bě cyły teritorij dźěl Rumunskeje a bu 1940 wot sowjetskeho wójska wobsadźene.
Kolpino
thumb|left thumb|left
Kolpino je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje. Je wobwod Pětrohróda a ma něhdźe 144 tysac wobydlerjow. Měšćanske mjeno je wot kołpa wotwodźene.
Sydlišćo je so w lěće 1722 załožiło a ma wot lěta 1912 měšćanske prawa. Słuša wot lěta 1999 do Pětrohroda.
Istanbul
Istanbul ( İstanbul, prjedy Konstantinopel abo serbsce Carihród) je najwjetše město Turkowskeje a tež pjate najwjetše město swěta. Ma 12,8 milionow wobydlerjow a běše hač do załoženja turkowskeje republiki w lěće 1923 stolica Osmaniskeho mócnarstwa. Wot toho časa je centralnišo ležaca Ankara z hłownym městom. Istanbul leži mjez Čornym morjom na sewjeru a Marmarskim morjom na juhu při brjohomaj mórskeje wužiny Bosporus a tohodla na dwěmaj kontinentomaj, w Europje a Aziji.
thumb|left|Foto Istanbula z [[Mjezynarodna kosmiska stacija|Mjezynarodneje kosmiskeje stacije]]
Staćanstwo
Staćanstwo je juristiska přisłušnosć přirodneje wosoby k jednomu statej, z kotrejež wuchadźa wěste byrgarske prawa a winowatosće. Jednotliwc přisłuša potajkim prawniskemu zhromadźenstwu staćanow. Staćanstwo je we wjetšinje krajow njewotwisne wot etniskeje přisłušnosće abo narodnosće, na přikład su Serbja zwjetša němscy staćenjo, potajkim Němcy w prawniskim zmysle.
Kóždy stat ma swójske zakonje, kotrež rjaduja dobyće a zhubjenje swojeho staćanstwa. W Němskej spožčuje so staćanstwo zwjetša přez narodźenje a wotwisnje wot staćanstwa staršeju, abo tež přez zadomjenje wukrajnikow.
Staćan ma wosebite prawa, kaž na přikład prawo na swobodne pućowanje abo w demokratijach wólbne prawo. Na tamnym boku ma tež wěste winowatosće, kaž na přikład wobornu winowatosć abo dawkownosć.
Staćanstwo dokumentuje so na oficielnych dokumentach, na přikład na pućowanskim pasu abo na personalnym wupokazu. W někotrych krajach – předewšěm w něhdyšich socialistiskich statach – je tež narodnosć do dokumentow zapisana.
Jednotne němske staćanstwo wobsteji hakle z lěta 1934. Před tym mějachu němske kraje – na přikład Sakska a Pruska – swójske staćanstwa. Hačrunjež měješe NDR tež swójske staćanstwo, płaćachu wšitcy byrgarjo z perspektiwy zwjazkoweje republiki jako němscy staćenjo.
Při rozpadnjenju statow (na přikład Sowjetskeho zwjazka abo Juhosłowjanskeje) móže w někotrych padach k problemam dóńć, njedóstanu-li wšitcy něhdyši staćenjo staćanstwo jednoho z naslědnych statow. To je so w juhosłowjanskim přikładźe předewšěm Romam stało, z kotrychž běchu potom mnozy bjezstatni.
Napřećiwny pad su ludźo z wjacorymi staćanstwami – zwjetša jedna so wo dwójne staćanstwo něhdyšich připućowarjow, potomnikow tych připućowarjow abo byrgarjow Europskeje unije, kiž su so w druhim kraju zasydlili. Za byrgarjow druhich čłonskich statow EU je dwójne staćanstwo w Němskej zasadnje dowolene, za tamnych (na přikład Turkow w Němskej) wobsteja wěste wobmjezowanja.
Juro Surowin
thumb|Narowny kamjeń na Lehdowym pohrjebnišću w [[Gronau (Leine)]] thumb|Wopomnjenska tafla při rowje
Juro Surowin (poprawom němsce Georg Julius Justus Sauerwein; * 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, dźensa Oslo) bě němski publicist, rěčewědnik a jako humanist zakitowar mjeńšinowych rěčow (delnjoserbšćiny, litawšćiny) w Němskim kejžorstwje.
Žiwjenje
Georg Sauerwein narodźi so jako syn fararja w Hannoverje a je w Gronauje (Leine) wotrostł. Ze 17 lětami je złožił maturu a je šoł na studij rěčnych wědomosćow a teologije do Göttingena. Je pak chodźił tež na čitanja fyziki, chemije a botaniki. Po třoch lětach je studij bjez wotzamknjenja přetorhnył a je por lět we Walesu a Jendźelskej přežiwił. Tam je pytnył swój rěčny talent. Za čas swojeho žiwjenja je nawuknył wjace hač 60 rěčow a dialektow.
Wot 1856 do 1896 skutkowaše jako swobodny sobudźěłaćer w Britaniskim bibliskim towarstwje a wobdźěleše so na přełožowanju biblije do wjacorych rěčow a dialektow. 29. meje 1873 spožčichu tehdy 42-lětnemu titul doktora filozofije a magistra swobodnych wuměłstwow. Wot 1874 přebywaše často w Norwegskej, wosebje w Dovre, a zasadźeše so tam za wobnowjenje a wožiwjenje norwegšćiny.
Salzburg
Salzburg (serbsce tež Solnohród) je město w Awstriskej a hłowne město zwjazkoweho kraja Salzburg. Salzburg ma něhdźe 150 tysac wobydlerjow a je tuž štwórte najwjetše město cyłeje Awstriskeje.
Juro Surowin
Žiwjenje
1879 a 1881 je kandidował jako wotpósłanc za Pruski krajny sejm a 1898 za Němski reichstag. Dla tehdomnišeho třoklasoweho wólbneho prawa so jeho wólba njeporadźi. Dnja 16. decembra 1904 zemrě w Kristianiji (Oslo) a bu w Gronauje (Leine) pódla swojeju staršeju pochowany. W měšćanskim archiwje Gronau je dźensa centralny archiw Surowina zaměstnjeny. Gronauska realna šula bu po nim pomjenowana, kaž tež dróhi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipedźe (Memel), Siluće (Heydekrug) a Bórkowach.
Salzburg
Salzburgske stare město (Altstadt) z barokowu architekturu słuša wot lěta 1997 oficielnje k swětowemu namrěwstwu UNESCO.
Geografija
thumb|left|Residenzbrunnen je najwjetši barokowy [[wodotrysk w Srjedźnej Europje]] Salzburg leži nad rěku Salzach blisko hranicy mjez Awstriskej a Němskej, při sewjernej kromje Alpow. Bliske wuznamne europske města su Mnichow něhdźe 150 kilometrow na zapad, Ljubljana něhdźe 280 kilometrow na juhowuchod a Wien něhdźe 300 kilometrow na wuchod.
Juro Surowin
Skutkownosć
Surowin płaćeše jako najwjetši w rěčach wučeny swojeho časa. Jako so wuznawacy pacifist so přećiwo imperializmej kejžorstwa angažowaše a wozjewi mjezy druhim dwurěčne basnje składnostnje měroweho kongresa 1899 w Parisu, w kotrychž k měrej napomina.
Juro Surowin bě wot 1877 čłon Maćicy Serbskeje a słušeše w lěće 1880 k załožerjam delnjoserbskeje Maśicy.
Asbest
Asbest (1889–1928 Kudelka/ Куделька) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bolšoj Reft we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1889 jako wjes Kudelka załožiło a ma wot lěta 1933 měšćanske prawa.
Mać Tereza
mini|Mać Tereza w lěće 1986
Dźěćatstwo
Mać Tereza narodźi so 26. awgusta 1910 w Skopju, dźensnišej stolicy Sewjerneje Makedonskeje. Nan bě albanskeho pochada, mać bě Italčanka. Jeju dźowka bu na mjeno Agnes Gonxha, „kćenjowy pupk“, křćena. Swójbne mjeno je Bojaxhiu. Albanska a katolska swójba słušeše hnydom dwójce k mjeńšinje w měsće. Skopje je namjezne město, kiž bě znate přez wójnske rozestajenja. Wone woteda so w běhu stawiznow na Osmaniske mócnarstwo a Serbisku. Tola podźěl albanskeho wobydlerstwa bě chětro wulki. Tež swójba Bojaxhiu čuješe so jako albanska a tuž rěčachu tež mjez sobu albansce. Wobydlerjo Skopja běchu z wjetšeho dźěla muslimojo a grjekscy-ortodoksni křesćenjo. Katolikojo běchu mjeńšina, ke kotrejž słušeše tež swójba Bojaxhiu. Agnes wotrosće w zamóžitej swójbje. Nan běše powołansce jara wuspěšny. Wón běše wjednik architekturneho běrowa, bu ze sobumějićelom twarskeje firmy a měješe sydło w měšćanskej radźe. Jako wón nahle zemrě, běše Agnes 9 lět stara. Za mać swójby započinaše so z tym ćežki čas. Wona dyrbješe tuž swojej dwě dźowce Agnes a Agu, kaž tež syna Lazara sama kubłać a zežiwić. Po spočatnych problemach poradźi so maćeri, swójbu z wikowanjom płatow a wušiwanjemi zežiwić.
Zastup do rjadu Loreto
Dźělenje ze swójbu běše za Agnes jara ćežke. Z 18 lětami, 1928, so wona přiwza do irskeho rjada sotrow Loreto w Dublinje. Misionarki tutoho rjadu pak skutkowachu hłownje w Indiskej. Rjad Loreto je aktiwny na polu pedagogiki a sobustawy tutoho su žiwi po prawidle Jesuitow. Agnes wěnowaše so Bohu a słužbje k druhim ludźom. W běhu dweju měsacow, hdyž přebywaše w Dublinje, chcyše wona jendźelšćinu nawuknyć, přetož tuta rěč so hłownje w Indiskej wužiwaše. Po dwěmaj měsacomaj poda so wona potom z łódźu do Indiskeje. Tam započa so nowiciat w Darjeelingu. To je přihotowanski čas tych, kiž su nowi do rjada zastupili. W lěće 1931 wotpołoži Agnes Bojaxhiu rjadniske sluby, wěčne sluby sćěhowachu w lěće 1937. Nimo toho přiwza wona rjadniske mjeno Tereza.
Sotra Tereza bu na k rjadej přisłušacu St. Mary’s High School pósłana, hdźež podawaše přichodnej dwaj lětdźesatkaj zemjepis a stawizny. Wona sta so w běhu tutych lět z šulskej direktorku. Młoda wučerka so w tutym času jara wuwiwaše, zamóžeše derje hindisce a bengalsce rěčeć a běše wurjadna wučerka. Pozdźišo wupraji so, zo je wuwučowanje jeje najlubša zaběra. Nimo toho nawjedowaše indisku kongregaciju „Töchter der heiligen Anna“, štož běše indiska kongregacija, kotraž přizamkny so Loreto-sotram. Po nimale 20 lětach jako rjadnica loretskich sotrow w Kalkutće a wučerka bohatšich indiskich holcow sćěhowaše mać Tereza hłós Boži, klóšterske murje wopušćić a so chudym w slumach wěnować. Třom rjadniskim slubam chudoby, posłušnosće a knježnistwa běše za swoju zhromadnosć štwórty slub přidała: so wo chudych a najpotrěbnišich starać. W lěće 1950 załoži Tereza zhromadźenstwo „Misionarkow lubosće k blišemu“, kotrež hišće dźensa mrějacych, syroty, bjezdomnych a chorych zastaruje a wothladuje.
Smjerć a zbóžnoprajenje
mini|Wopomnjenski dom Maćerje Terezy w Skopju Mać Tereza njeboješe so před smjerću. Wona so samo jara na wěčne žiwjenje wjeseleše. Wěčne žiwjenje woznamjenja tola: „Naša duša dźe k Bohu, zo by w přitomnosći Boha była, zo by Boha widźała, zo by z Bohom rěčała, zo by jeho dale lubowała, z wjetšej lubosću.“ (Feldmann, 2016, str. 180). Mać Tereza bě so potajkim jara dokładnje ze žiwjenjom po smjerći rozestajała. Měješe dokładne předstawy wo wěčnym žiwjenju. 5. septembra 1997 skoržeše mać Tereza přez bolosće w hrudźi. Wona dósta jenož hišće mało powětra. Na tutym dnju njemóžeše jej tež lěkar wjac pomhać. Wječor wokoło 21.30 hodź. wudycha mać Tereza. Tuta smjertna powěsć roznjese so spěšnje po swěće, dokelž bě wona wšudźe znata.
Proces zbóžnoprajenja započa so w juniju 1999 z wosebitej dowolnosću bamža Jana Pawoła II., dokelž so tajke postupowanje po zwučenym wašnju nanajzašo pjeć lět po smjerći zahaji. Mać Tereza bu 19. oktobra 2003 wot bamža Jana Pawoła II. w Romje zbóžnoprajena. Jeje wopomnjenski dźeń w liturgiji romsko-katolskeje cyrkwje je 5. september.
Swjatoprajenje
Wuměnjenje za swjatoprajenje je dźiw, kotryž hodźi so hižo zbóžnoprajenej knježnje přiličić. Wustrowjenje Brazilčana z mjenom Marcilio Hadad Adrionos so 2015 oficielnje jako tajke připózna. Muž schori w lěće 2008 na ćežku infekciju mozow, terapija z antibiotikumom njepomhaše. Žona choreho muža a wón modleštaj so w tutym času k maćeri Terezy. Po měsacach bjeznadźijnosće so nadobo staw muža polěpši. Medicinarjo njemějachu za to žane wědomostne wujasnjenje. Dźensa mataj wonaj dwě dźěsći. Lěkarjo su prajili, zo je to poprawom njemóžne. Swójba wustrowjeneho Adrinosa je dalši dźiw. Tuž běše tute wuměnjenje spjelnjene.Tak bu mać Tereza 4. septembra 2016 w Romje swjatoprajena. Bamž Franciskus wozjewi, zo je załožerka rjadu a nošerka Měroweho Nobeloweho myta katolikam česćowanja hódny přikład. W tradicionelnej ceremoniji poprosy kardinal kurije Angelo Amato, kotryž je za swjatoprajenje přisłušny, formelnje přiwzaće maćerje Terezy do zapiska swjatych. Tući smědźa so po wšěm swěće zjawnje česćować. Na to praji bamž Franciskus łaćonsku formulu, z kotrejž přiwza mać Terezu do zapisa swjatych.
Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (3. wólbna doba)
Tuta lisćina skići přehlad wo wšěch '''zapósłancach 3. sakskeho krajneho sejma''', kotryž so dnja 19. septembra 1999 woli.
Alpski zdźer
Alpski zdźer (Rumex alpinus) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wólbny wokrjes Budyšin 4
Wólbny wokrjes Budyšin 4 (wólbny wokrjes 55) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón je so w lěće 2014 wutworił a wobjimuje wulke wokrjesne město Wojerecy a gmejny Bóšicy, Halštrowsku Holu, Łaz, Njeswačidło, Radwor, Rakecy a Sprjewiny Doł w Budyskim wokrjesu. Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2014) 48.005 wobydlerjow.
Najwjetši dźěl wólbneho wokrjesa słušeše hač do lěta 2014 k wólbnemu wokrjesej Wojerecy.
Buchara
thumb|left Buchara (, wurjekowanje: Buchoro; ) je oazowe město w Uzbekistanje. Je stolica Bucharskeje oblasće.
Leži něhdźe 440 kilometrow juhozapadnje Taškenta.
Ma něhdźe 272 tysac wobydlerjow.
Komory
thumb|left|Při přistawje w stolicy Moroni
Komory ( Comores) su njewotwisny kupowy stat w Indiskim oceanje před afriskim pobrjohom. Leža mjez Madagaskarom w juhowuchodźe a Tanzaniju w sewjerozapadźe. Stolica je Moroni při zapadnym pobrjoze hłowneje kupy Grande Comore. Dalše wulke kupy archipla su Anjouan, Mohéli a Mayotte, při čimž słuša poslednja hišće k Francoskej.
Na kupach knježi maritimna tropiska klima z cyłolětnymi přerěznymi temperaturami mjez 22 a 27 °C. Dešćowy čas je mjez nowembrom a aprylom. Najwyše městno horjatych wulkaniskich kupow je Karthala (2.361 m) njedaloko stolicy.
Berdjansk
thumb|left
Ma něhdźe 114 tysac wobydlerjow a je wuznamny přistaw.
Sydlišćo je so w lěće 1827 załožiło a ma wot lěta 1835 měšćanske prawa.
Hinc
Hinc je muske předmjeno a serbska warianta mjena Heinz.
Nowoazowsk
thumb|left
Nowoazowsk (do 1923 – Новониколаевская/ Nowonikolajewskaja; do 1959 – Будённовская/ Budjonnowskaja) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Leži při brjoze Azowskeho morja něhdźe 120 kilometrow južnje Donjecka, něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Mariupola a něhdźe 65 kilometrow zapadnje Taganroga.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1849 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Nowoazowsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Kapan
thumb|left
Kapan ( Կապան; do 1990 Kafan/ Կափան) je město na juhu Armenskeje.
Leži něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana při azerbajdźanskej hranicy. Na tamnym boku hranicy nadeńdźe so mjezynarodnje njepřipóznata republika Nahórski Karabach. Kapan je stolica a najwjetše město Sjunikskeje prowincy.
Sydlišćo je so w pjatym lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Jakub Herman
Jakub Herman (* 6. meje 1836 w Swinjarni; † 10. meje 1916 we Worklecach) bě farar, mecen a spěchowar serbskeje literatury.
Žiwjenje
Jakub Herman, daloki kuzenk Jakuba Barta-Ćišinskeho, narodźi so jako syn bura w Swinarni. Hižo bórze po narodźe so jeho swójba pak do Chrósćic na Bartec kubło přesydli, hdźež běše jeho maćerny bratr Jakub Bart (1796–1881) dołho z fararjom. Wuchodźiwši Chróšćansku wjesnu šulu přińdźe Jakub Herman do Budyšina na Tachantsku šulu a potom na Budyski gymnazij. Mjez 1849 a 1859 běše wón chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež hač do 1855 němski Małostronski gymnazij wopyta. Po tym přizamknje wot 1855 do 1859 studij teologije na Praskej uniwersiće. Dnja 9. nowembra 1859 wuswjeći so wón na měšnika. Na to běše krótki čas kapłan w Kamjenicy a mjez 1860 do 1861 druhi kapłan w Kulowje. Wot lěta 1861 do 1869 běše Jakub Herman prědar při Tachantskej cyrkwi swj. Pětra w Budyšinje. Wón běše 1863 sobuzałožer a wuběrkownik Towarstwa swjateju Cyrilla a Methoda a załoži 10. nowembra 1867 Towarstwo katolskich rjemjeslnikow. W lěće 1863 běše w Šěrachowje krótki čas kapłan na wupomoc a 1866 ćehnješe jako wojerski duchowny ze sakskim wójskom do Čěskeje. W lěće 1869 powoła so Jakub Herman na farskeho administratora do Wotrowa, hdźež so w lěće 1871 na fararja postaji. Namjet, so po smjerći Jurja Łusčanskeho na Budyskeho tachanta wuzwolić dać, wón wotpokaza, so pak w lěće 1889 na čestneho kanonika tachantstwa wuzwoli. W lěće 1910 so Herman na wuměnk podawši do Worklec přesydli. Tři dny po swojej smjerći pochowa so wón 13. meje 1916 na Wotrowskim pohrjebnišću.
W swojich młódšich lětach pisa Jakub Herman někotre nastawki do Łužičana a Katolskeho Posoła. Wón namrě 1881 nahladne zamóženje swojeho wuja Jakuba Barta, z kotrymž spěchowaše Towarstwo swjateju Cyrilla a Methoda, towarstwo Pomocy za studowacych Serbow a předewzaća Maćicy Serbskeje, kaž twar Serbskeho domu. W swójskim nakładźe wuda wón wjacore zběrki basnjow Jakuba Barta-Ćišinskeho a přewza 1891 nakład serbskeho beletristiskeho časopisa Łužica, doniž Maćica Serbska 1910 jeje nakład přewza. W tutym času hromadźeše wokoło sebje tež wodźace wosobiny serbskeho literarneho žiwjenja, kiž so kóžde lěto kónc septembra pola njeho na Wotrowskej farje schadźowachu.
Vobkent
thumb|left Vobkent (/ Wabkent) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Vabkentskeho wobwoda.
Leži něhdźe 30 kilometrow sewjernje Buchary.
Jakub Herman
Žiwjenje
W lěće 1866 pomjenowa so Jakub Herman za spomóžne skutkowanje jako wojerski duchowny na ryćerja sakskeho Albrechtoweho rjada a 1907 spožči so jemu tež króna prěnjeje klasy tutoho rjadu. Wot lěta 1860 bě Jakub Herman čłon Maćicy Serbskeje, wot 23. apryla 1862 čłon jeje wuběrka a wot 1896 jeje čestny sobustaw.
Vobkent
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Leova
thumb|left Leova ( Leove, Leowo) je městačko na juhu  Moldawskeje, bjezposrědnje při rumunskej hranicy. Je zarjadniske sydło Leovaskeho rajona.
Vobkent
Sydlišćo je so w 10. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Leova
Leži při lěwym brjoze pomjezneje rěki Prut něhdźe 75 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe sydom jednaće wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1489 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1897: 57% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Oblasć Iwano-Frankiwsk
Oblasć Iwano-Frankiwsk abo Iwanofrankiwska oblasć (, do 1962 Станіславська область/Stanislawska oblast) je oblasć na zapadźe Ukrainy, sewjerowuchodnje Karpatow. Stolica a zdobom najwjetše město je Iwano-Frankiwsk (prjedy Stanislaw). Oblasć ma něhdźe 1,4 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 14.000 kwadratnych kilometrow.
Geografija
Susodne oblasće su Ternopilska na sewjerowuchodźe, oblasć Černiwci na juhowuchodźe, Zakarpatska na zapadźe a Lwówska na sewjerozapadźe. Na samym juhu mjezuje Iwanofrankiwska oblasć z Rumunskej a tuž z Europskej uniju.
Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr a Prut, kotryž so wužórli w Lěsnych Karpatach w bliskosći Howerle (2061 m), najwyšeje hory Ukrainy.
Zarjadnistwo
Oblasć Iwano-Frankiwsk wobsteji ze 14 rajonow a pjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
mini|upright|Radnica w Kolomyji Najwjetši dźěl teritorija dźensnišeje oblasće słušeše wot 1772 do rakuskeho kraja Galiciska a bě po 1918 dźěl Pólskeje. Hakle z wobsadźenjom 1940 a doskónčnje 1945 přińdźe pod sowjetsku kontrolu.
Wobydlerstwo
Iwanofrankiwska oblasć ma sobu najwyši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch ukrainskich oblasćow.
Nowohrodiwka
Nowohrodiwka je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 50 kilometrow sewjerozapadnje Donjecka a něhdźe 15 kilometrow sewjernje Selydowe.
Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Krasnoje Selo
thumb|left thumb|left Krasnoje Selo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje. Je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Hanshin Tigers
Hanshin Tigers (阪神タイガース)su japanske profi-baseballowe towarstwo, kotrež hraje w Central League. Mjez 12 wobstejacymi Nippon professional Baseball Cluby je to po Yomiuri Giants druha najdlěša stawizna. 1935 pod mjenom Osaka Tigers załožene towarstwo doby wot załoženja wobeju wulkeju ligow w lěće 1950 štyri mišterstwa w dobje jeničkeje ligi a pjeć titulow w Central League, potajkim cyłkownje dźewjeć mišterskich titulow. Tuchwilu so Hanshin-Koshien-stadion w měsće Nishinomiya w prefekturje Hyogo jako domjacy stadion wužiwa.
Dohlad
Trenar tutoho mustwa je muž z mjenom Akinobu Okada.Wuznamjeni so přez přikaz, kiž to najlěpše z talentow hrajerjow čini.Wuprajenja trenarja po hrě su specialita tutoho mustwa.
Kapstadt
Kapstadt  je po Johannesburgu druhe najwjetše město Južneje Afriki, stolica prowincy Western Cape a sydło južnoafriskeho parlamenta. Ma tři a poł miliona wobydlerjow. Je wuznamny přistaw a wikowanski centrum.
20. nowembra
20. nowembra abo '''20. nazymnika''' je 324. dźeń gregorianiskeje protyki (325. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 41 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Marianne von Willemer (* 1784)
Ridder
thumb|left Ridder ( a ; do 1941 – Ridder; do 2002 – Leninogorsk/ Лениногорск) je město we wuchodnym Kazachstanje, kotrež słuša k Wuchodokazachskemu wobwodej.
Gallišćina
Gallišćina bě keltiska rěč, kotraž bu w starowěku w Galliskej rěčana. To su teritorije dźensnišich krajow: Lepontišćina a galatišćina běštej podobnej rěči, ale so wot někotrych awtorow za narěči matej. Wona je nimo keltiberišćiny hłowne žórło za twjerdźowe keltiske rěče.
Ridder
Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerowuchodnje Oskemena při rěce Ulba, blisko ruskeje hranicy. Ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Gallišćina
Dopokazy
thumb|Galliski tekst w grjekskim alfabeće. Namakany při Nîmes, dźensa w muzeju Calcet w Avignon Dopokazy gallišćiny su znate w dwěmaj alfabetomaj, a to w grjekskim alfabeće (wot 3. lětstotka před našim ličenjom časa hač do spočatka 1. lětstotka našeho ličenja časa) a we łaćonskim alfabeće (wot kónca prěnjeho lětstotka do Chr. hač do kónca štwórteho lětstotka po Chr.).
Ridder
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1786 jako Ridderskij rudnik załožiło a ma wot lěta 1934 měšćanske prawa.
Gallišćina
Dopokazy
Najwažnišej dopokazaj rěče stej Kalender wot Coligny (50–80) a grafiti wot Condetomagos (La Graufesenque, 1. lětstotk). Mało dlěšich tekstow su we łaćonskim alfabeće pisane. Při tym wołojowa plata wot Lezoux wobsahuje něhdźe 50 słowow, mjeztym zo plata wot Chamalières wobsahuje wjace hač 50 a plata wot Larzac samo wjace hač 160 słowow. Najwjace napismow je krótke a wobsahuje nimo mjenow jenož někotre stereotypiske rěčne wobroty.
Rěčne přiznamjenja
Indoeuropski *kw bu w gallišćinje – kaž w druhich tak mjenowanych p-keltiskich rěčach – do *p přeměnjeny, na př. petor- "štyri" (přir., ale ; tež łaćonsce quatuor). Při tym w słowach kaž na př. Epona „konjowa Bohowka“ gallišćina njeje p do b dale přeměniła, kaž na př. "žrěbjo". Iršćina je c (z *kw) do ch dale přeměniła, kaž na př. each "kóń" (přir. łaćonske equus "kóń").
Na rozdźěl wot kupokeltiskich rěčow wjele kóncowkow buchu wobchowane, kaž tež stary slěd słowow po SVO-šema. Nimo toho nazwukowa mutacija (němsce Anlautmutation) w gallišćinje hišće njeeksistowaše.
Městne mjena
Mnoholičbne městne mjena zapadneje Europy pochadźa z gallišćiny, kaž na přikład Bordeaux z Burdigalia, Wien z Vindobona , Genf z Genava a Zürich z Turicon. Samo galliske sufiksy namakaja so w městnych mjenach, kaž na př. -ac w formje -ac w Bretanji (St-Briac), w formje -ai abo -y w sewjernej Francoskej (Virtai, Vitry, Argancy z Argentiacum, Orly z Aureliacum ) a w formje -ac w juhu (Cognac, Vitrac). Ale tež w Němskej so warianće tutoho sufiksa namakatej, a to -ach a -ich, na př. Andernach z Antunnacum.
Słowoskład
Słowoskład gallišćiny je jenož zdźěla znaty.
Gazli
Gazli je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje.
Leži na juhu pusćiny Kyzylkum něhdźe 85 kilometrow sewjerozapadnje Buchary.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1956 załožiło.
Kronštadt
Kronštadt je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1704 jako ruska twjerdźizna załožiło.
Agarak
Leži při namjeznej rěce Aras w Sjunikskej prowincy něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Kapana.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1949 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Swjatopluk I.
Swjatopluk I. ( Svatopluk, Svätopluk,  Swatopluk, Svatopluk; * njeznate, † 894) bě prěni kral, suweren a imperator zapadnych Słowjanow, knježićel Morawskeho wjerchowstwa a cyłeho Wulkomorawskeho mócnarstwa. Knježeše prawdźepodobnje tež nad Hornjej Łužicu a tež tehdyši kraj Serbow při Solawje steješe sčasami pod morawskim knježerstwom Swjatopluka.
Bě kmótr Swjatopluka/Zwientibolda, syna frankowskeho krala a romskeho kejžora Arnulfa z Korutanskeje (887-899), kotryž bě nawopak kmótr jeho dźěći. Wot bamža a na frankowskim dworje bu jako kral (rex) titulowany a jeho mócnarstwo měješe swójskeho arcybiskopa (swj. Metoda) a arcybiskopstwo.
14. januara
14. januara abo '''14. wulkeho róžka''' je štyrnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 351 dnjow (352 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.5|Albert Schweitzer
Dorothea Šołćina
Dorothea Šołćina (rodź. Pjacec; * 1953 we Worklecach) je serbska basnica a spisowaćelka, wosebje dźěćaceje literatury, awtorka wěcnych knihow a zběrarka jutrownych jejkow.
Wona wotrosće w Kanecach a studowaše při Lipšćanskej uniwersiće slawistiku. Pozdźišo dźěłaše mjez druhim jako lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina a jako dźiwadłowa dramaturgowka. Wot 1989 je swobodna awtorka, přełožowarka a wudawaćelka.
Dorothea Šołćina je zmandźelena z literarnym wědomostnikom Dietrichom Šołtu a bydli w Budyšinje.
Twórby (wuběr)
Nimo toho su so jeje teksty we wšelakich serbskich a wukrajnych antologijach wozjewili.
Pokrowsk (Ukraina)
thumb|left
Pokrowsk (do 1934 – Гришине/ Hrišine; 1934–1938 Постишеве/ Postyšewe; 1938–1964 Красноармiйське/ Krasnoarmijske; 1964–2016 Красноармiйськ/ Krasnoarmijsk) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Donjecka.
Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1875 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Sjewjerodoneck
thumb|left
Ma něhdźe 107 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Lipcani
thumb|left|Židowske pohrjebnišćo Lipcani ( Lipkon, Lipkany) je městačko na samym sewjerozapadźe Moldawskeje, bjezposrědnje při rumunskej a ukrainskej hranicy.
Ma něhdźe pjeć wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1699 prěni raz naspomniło.
Wulka židowska wosada (1897: 64%) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Goris
Goris ( Գորիս) je město na juhu Armenskeje, njedaloko hranicy njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach.
Leži při rěce ze samsnym mjenom w Sjunikskej prowincy něhdźe 240 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 70 kilometrow sewjernje Kapana. Město je znate za prózdnjeńcowe bydlenja, tak mjenowane stare město, kotrež běchu hač do 20. lětstotka wobydlene. Blisko Gorisa nadeńdźe so klóšter Tatew.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Bjerjozowskij (Oblasć Swjerdlowsk)
thumb|left Bjerjozowskij je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bjerjozowka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 10 kilometrow sewjerowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 56 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1748 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Galaosiyo
Galaosiyo (wurjekowanje: Galaosijo; / Galaasija) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Bucharskeho wobwoda.
Leži něhdźe 10 kilometrow sewjernje Buchary.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Pokrowsk
Pokrowsk ( Покровск; Покровськ) je mjeno wjacorych sydlišćo w něhdyšim Sowjetskim zwjazku:
Powiat bieruńsko-lędziński
Powiat bieruńsko-lędziński (do 2002 Powiat Tyski) je powiat (wokrjes) z wokrjesnym městom Bieruń w pólskim Šleskim wojewódstwje. Wobjima přestrjeń wot 157 km² a ma něhdźe 55.000 wobydlerjow.
W lěće 1999 bu přepołoženje zarjadniskeho sydła z Tychow do Bierunja wobzamknjene a wokrjes dnja 1. januara 2002 přemjenowany.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich tři měšćanske a dwě wjesnej gmejnje:
Kónčkaty klon
Kónčkaty klon abo jawor (Acer platanoides) je lisćowy štom ze swójby mydłowcow (Sapindaceae), z roda klonow (Acer).
Po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (Aceraceae).
Wopis
Kónčkaty klon je w lěću zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot 20 hač do 30 m (15-25 m) a starobu wot 150 hač do 200 lět. Štom je zmjerzkokruty, ale ćopły klima njewudźeržuje. Na sewjer polarneho kruha jenož wysokosć wot kerka docpěje.
Króna štoma je kulojta hač šěroko kehelojta a kmjen je krótki a ma sylne hałuzy.
Najprjedy skora je hładka a blědobruna, pozdźišo je ćmowobruna abo čornojta. Ma dołhe kwěkańcy a je rjapikata.
Młode hałuzy su brune, nahe.
Łopjena
Zymske pupki su owalne, kulojte abo kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 10 mm.
Łopjena su schódne, napřećostejne, stołpikate z 3-20 cm dołhosću. Łopjena su zwjetša pjećlapate, rědko sydomlapate, docpěja dołhosć wot 15 cm (10/12-18 cm) a šěrokosć wot 20 cm. Lapy su daloko wobłukaće zubate, na wšěm boku z 1-2 zubomaj. Na hornim boku su ćěmnozelene, błyšćace, nahe, na delnim boku - jasniše, tróšku módrojte a na žiłkach - kosmate. Nazymske barbjenje je złotožołte abo ćěmnočerwjene.
Jich stołpiki mlokowu mězu wobsahuja.
Kultiwowane sorty móžeja čornočerwjene lisćo abo běło kromate łopjena měć.
Kćenja
Kónčkaty klon kćěje wot apryla do meje. Pjećličbne kćenja so před zazelenjenju lisća jewja. Steja w krótkich, zrunanych, wokołkojtych pakićach, kotrež docpěja dołhosć wot 4 hač do 8 cm. Kćenjowy přikryw je dwójny. W kwětnistwje su dwusplažne a jednosplažne kćenja, kotrež stołpiki docpěja dołhosć wot 1-2 cm. Keluch a króna su podobne, žołtozelene abo blědožołte, docpěja dołhosć wot 4 hač do 7 mm. Próškowe łopješka su wósom. Płódnik je hornje stejacy.
Kćenja buchu wot pčołow wopróšene.
Štom w starobje wot něhdźe 20 lět kćěwowu zrałotu docpěje.
Alois Jirásek
Alois Jirásek (23. awgusta 1851, Hronov – 12. měrca 1930, Praha) bě čěski spisowaćel historiskich romanow, basnik, dramatikar, publicist a politikar.
Kónčkaty klon
Płody
Płody su křidłate worjechi, při čimž křidlešce w tupym kuće abo nimale wodorunje wotstejitej. Dźělne płody docpěja dołhosć wot 4 hač do 5 cm (6 cm) a šěrokosć wot 15 mm. Płody zrawja w oktobrje.
Lomonosow (město)
thumb|left thumb|left
Kónčkaty klon
Płody
Płody buchu wot wětra rozšěrjene.
Alois Jirásek
Z jebo dźěłow najwažniše su wulke romanowe cykle, z kotrjmiž chcyše spisaćel wobjimać cyle stawizny čěskeho naroda. Su to romany: "Mjez zmohami", "Přećiwo wšěm", "Bratrowstwo", "Husitski kral", "W cuzych słužbach", "Ćěmno", "Psohlavci" (Wojowarjo za swobodu), "F. L. Věk". - Z powědančkow je najznaćiša "Filosofska historija" ze studentskich stawiznow města Litomyšle lět 1848. Podobnje su tež jeho dramata, čeŕpane z čěskich stawiznow. "Jan Hus", "Jan Žižka", "Emigrant" s D. M. Rettigowa, ke kotrymž so přizamka wulke historiske drama "Gero", přełožene do serbšćiny wot M. Andrickeho. Jara so lubja jeho hry z wjesneho žiwjenja: Wojnarka a Lucerna (Lataŕnja) a Nan. Za dźěći zhotowi rjanu knižku "Stare powěsće čěske".
Kónčkaty klon
Stejnišćo
Kónčkaty klon rosće w słónčnych lěsach, wudolinskich a łučinowych lěsach. Rosće na wšěch pódach ale preferuje hłuboko sahace, włóžne, wutkate a bazowe hlinjane a kamjentne drjebiznowe pódy.
Lomonosow (město)
Lomonosow (, 1710–1948 Oranienbaum/Ораниенбаум) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při brjoze Finskeho zaliwa a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.
Kónčkaty klon
Rozšěrjenje
Kónčkaty klon je w nimale cyłej Europje rozšěrjeny. Rozšěrjenje saha na wuchodźe hač do Urala a na sewjerje hač do Srjedźneje Šwedskeje a Južneje Finskeje. Tež rosće w Małej Aziji, Kawkazu, sewjernej Persiskej; w srjedźnej Europje wot nižiny hač do horiny z wysokosć wot 1000m. Pobrachuje we Wulkej Britaniskej a na kupach srjedźneho morja.
Lomonosow (město)
Sydlišćo je so w lěće 1710 jako ruska twjerdźizna załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Kónčkaty klon
Rozšěrjenje
Zwonka přirodneho rozšěrjenskeho teritorija so často w parkach a na alejach plahuje.
Wužiwanje
Hódnotne, twjerde, ćežke a cunonitkojte drjewo bu za meble, blidowe deski a hudźbowe nastroje wužiwane.
Sorty (wuběrk)
Wažne sorty su: Sćěhowace tři sorty maja ćmowopurpurowe łopjena.
Choroby
Na łopjenach so často čorne blečki jewja, kotrež hrib zawinuje.
Chunichi Dragons
Chunichi Dragons( 中日ドラゴンズ) su profesionalny baseballowy team w Japanskej. Woni hraja w Central League. Załoži so w spočatkach japanskeho profi-baseballa a je starodawny baseballowy team z třećej najdlěšej stawiznu po Yomiuri Giants a Hanshin Tigers mjez 12 wobstejacymi profesionelnymi baseballowymi teamami w Japanskej. Jeho přimjeno stej "Dragons" a "Chunichi". W fanach a nowinach mjenuje so wón druhdy "Dora" abo "zmij". Prefektura Aichi je škitana kónčina, a Nagoya Dome w Higashi-ku, Nagoya City, je swójski baseballowy stadion. Domicil wobeju teamow je Nagoya Baseball Stadium we wobwodźe Nakagawa.
Osaka
Osaka je město Japanskeje. Wona je druhe najwjetše město Japanskeje.
Bělšecy
Geografija
thumb|left|Pohlad Bělšec z Budyšinom w pozadku Wjes leži štyri kilometry južnje Budyšina na sewjerozapadnej skłoninje Lubina při zwjazkowej dróze 96, wjedźacej z wokrjesneho města do Žitawskeho směra. W staršej delnjej wsy namaka so křižowanišćo krajneje dróhi z pućom, kiž wjedźe přez Lubjenc do Rachlowskeje doliny pod Čornobohom. Młódša hornja wjes nasta hakle po lěće 1900, leži něhdźe 30 metrow wyše a je ze susodnym Rašowom zwjazana.
We wokolinje Bělšec wužórlitej so Bobolčanska a Třělanska woda, přitokaj Albrechtowki.
Drobny zdźer
Drobny zdźer (Rumex acetosella) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae). Druhe serbske mjeno je šćehelk.
Serbski student
{| class="wikitable" style="font-weight:bold;" Serbski student bě studentski časopis w hornjoserbskej rěči, kotryž wuchadźeše wot kónca Prěnjeje swětoweje wójny w Budyšinje a kotrehož najwažniši redaktor Měrćin Nowak-Njechorński bě. Wón bě 1988 wozrodźeny a po prěnim lětniku zakazany. Wot nazymy 1989 wušłe wudaća pokazuja reakciju na socialne změny w serbskej towaršnosći woneho časa.
Drobny zdźer
Wopis
Drobny zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Rostlina je často čewrjenojta abo módrojta.
Bělšecy
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dolcy, Hromadnik, Róžowy, Wopuše, Rokoty, Bělawa (skała a polo), Pola křiža, Doły, Strónje, Močidło, Pola dubika, Poslědki, Za hunami, Syćinki, Zahory, Papjernik, Lubin (hora).
Červený Kostelec
Červený Kostelec je městačko w sewjerowuchodnej Čěskej, blisko pólskeje hranicy. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Drobny zdźer
Łopjena
Měnjate łopjena su hlebijojte abo kłokojte a 3-15 króć tak dołhe kaž šěroke.
Serbski student
1919–1937
Dołhi čas njemějachu serbscy studenća swójski časopis, w kotrymž móžachu swoje nahlady rozłožić. Tuta funkcija bu něhdy wot časopisa Lipa Serbska wukonjana, kiž pak 1881 zasta eksistować. Časopis Serbski student z podtitulom časopis serbskich studentow a jejich přećelow, jako tež za serbskich staršich započa 26. julija 1919 w Budyšinje w ćišćerni Smolerja wuchadźeć. Wón bu prěnjotnje njeprawidłownje wozjewjeny a předawaše so za 3 hriwny. Wot 1921 bu wón jako měsačna přiłoha dźenika Serbske Nowiny wozjewjeny. Prěni redaktor bě Franc Šołta. We wosomnaće lětnikach, w kotrychž časopis wuchadźeše, měnjachu redaktorojo často. Po Francu Šołće pobychu redaktorojo (we wšelakich funkcijach) Marja Kubašec, Michał Cyž, Julius K. Riota, Jurij Wuješ, Parej Wowčerk, Měrćin Nowak-Njechorński, Jurij Kósk, Maks Rječka, Jurij Henčl, Stanisław Nawka, Jurij Měrćink, Anton Nawka, Pawoł Čórlich, Arnošt Šewc, Bjarnat Cyž, Arnošt Wjezar, Jurij Brězan a Marko Smoler. Čas rozkćěwa tutoho časopisa bě předewšěm čas wot 1926 hač do 1928, jako bě jeje šefredaktor moler, spisowaćel a žurnalist Měrćin Nowak-Njechorński, kiž mjez druhim spyta, pólsku kulturu a literaturu přez swoje artikle a reportaže serbskim čitarjam zbližić.
Drobny zdźer
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Čerwjene hač zelenojte kćenja steja po wjacorych w čumpatych kwětnistwach. Muske a žónske kćenja su zwjetša na rozdźělnych rostlinach. Přikrywne łopješka nimaja mozle.