cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bobolce
Wobydlerstwo a rěč
Hišće kónc 19. lětstotka rěčeše wjetšina Bobolcarjow delnjoserbsce, při čimž so serbska rěč, tež wotstronjenja serbskich kemšow w Lubnjowskej cyrkwi swj. Mikławša a přesadźenja němčiny w šulach dla, w prěnjej połojcy 20. lětstotka ze wšědneho dnja zhubješe. Arnošt Černik zliči w lěće 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow.
Hospodarstwo
W Bobolcach je sydło producenta konserwow RABE Konserven GmbH, kotryž produkuje mjez druhim Błótowske kórki.
Mazyr
thumb|left
Mazyr je wulkoměsto w Homelskej oblasći na juhu Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Mazyrskeho rajona.
Leži při prawym brjoze Pripjata něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Homela.
Ma něhdźe 111 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1155 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1795 měšćanske prawa.
Cachor
Cachor (Cyperus) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Družiny
Eksistuje 300 hač 600 družinow, z kotrychž 27 w Europje domjace su.
W Srjedźnej Europje wustupuja sćěhowace družiny:
Dalše družiny (wuběrk):
Wijel (kwětnistwo)
200px|thumb|A [[dichazij, B wijel, C šrubel]] Wijel (Cincinnus) je monochasiske kwětnistwo, při kotrymž kóžda generacija kćenjoweho wurostka je w rozdźělnym runinje.
Wón so wot dichazija wotwodźuje, při čimž so jenož jedyn z bóčneju hałuzow wutwori, a to we wotměnjenju naprawo a nalěwo bóčnu wósku z kćenjom zapušćuje. Jeli bóčna wóska je přeco na samsnym boku, da to je šrubel.
Přikłady
Wustupuje při tomatach, petunijach a njezapomničkach.
Jitro
Susodne wjeski su Debricy na sewjerowuchodźe, Křidoł na juhozapadźe a Wysoka na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Milstrich je z lěta 1348.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 305 wobydlerjow, mjez nimi 285 Serbow (93 %). Rěčna změna k němčinje sta so hłownje w prěnjej połojcy 20. lětstotka, tak zo zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 23,6 %. Ewangelscy Jitrowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Jitra (2018)
Wosobiny
mini|Wopomnjenska tafla před ródnym domom Bjarnata Krawca
Simon Mol
Simon Mol (poprawom Simon Moleke Njie; * 6. nowembra 1973 w Kamerunje; † 10. oktobra 2008 we Waršawje) bě w Pólskej bydlacy kamerunski antirasistiski politiski aktiwist, spisowaćel a nowinar.
Gelgaudiškis
Leži něhdźe 15 kilometrow sewjernje wot města Šakiai.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Růžová
Růžová ( Rosendorf) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, 9 kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Leži na wysočinje mjez markantnym Růžovskim vrchom (693 m) na wuchodźe a Łobjowej wužłobinu na zapadźe. Při sewjernej hranicy gmejnskeho teritorija nadeńdźe so wudrjeńca rěki Kamenice. Růžová słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Kamenická Stráň (Kamnitzleiten) a Růžová. Susodne gmejny su Janov a Hřensko na sewjeru, Jetřichovice na wuchodźe, Srbská Kamenice a Bynovec na juhu kaž tež Arnoltice a Labská Stráň na zapadźe.
Stawizny
Dwurjadny lěsny łanowc załoži so prawdźepodobnje kónc 12. lětstotka při Čěskej šćežce z Budyšina do Dźěćina a naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1352 jako wosada Rosndorf. Wot 1710 do 1712 bu katolska cyrkej swj. Pětra a Pawoła natwarjena; 1864 natwari so neoromaniska ewangelska cyrkej swj. Wjacsława, kotraž sta so 1875 z wosadnej cyrkwju. Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wuhnate a wjes přemjenowana. Katolska cyrkej w lěće 1988 wotpali, bu pak do lěta 2000 renowěrowana.
Zarěznjeny ćernjowc
Zarěznjeny ćernjowc (Rubus scissus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Basshunter
mini|Basshunter w [[Halmstadźe (2008)]]
Basshunter (Jonas Erik Altberg; * 22. decembra 1984 w Halmstadźe) je šwedski spěwar.
Kobrezija
Kobrezija (Kobresia) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kurski zaliw
Kurski zaliw ( Kuršių marios, Куршский залив/Kuršski zaliw,  Kurisches Haff) je zaliw Baltiskeho morja, kotryž je wot njeho přez Kursku kosu dźěleny. Sewjerny dźěl zaliwa słuša k Litawskej, južny dźěl ke Kaliningradskej oblasći Ruskeje federacije. Kurski zaliw ma přestrjeń wot 1.584 km² a přerěznu hłubokosć wot 3,8 metrow.
Najwjetša rěka, kotraž so do Kurskeho zaliwa wuliwa je z Běłoruskeje pochadźacy Njemen. Jenički zwisk mjez zaliwom a morjom namaka so při litawskim přistawnym měsće Klaipėda.
Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše Kurski zaliw k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Pardubický kraj
Pardubický kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so we wuchodnych Čechach a ma něhdźe 520.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 90.000 wobydlerjemi najwjetše město su Pardubicy.
Pardubický kraj mjezuje z Královéhradeckim krajom na sewjeru, z Delnjošleskim wojewódstwom na samym sewjerowuchodźe, z Olomouckim krajom na wuchodźe a Juhomorawskim na juhowuchodźe, z Vysočinu na juhu a ze Srjedźočěskim krajom na zapadźe. Wobsteji ze 453 gmejnow w štyrjoch wokrjesach. Najwažniša rěka w Pardubickim kraju je Łobjo, kotrež ćeče přez Pardubicy. Při pólskej hranicy na sewjerowuchodźe kraja nadeńdu so Worjołske horiny; najwyši wjeršk je Králický Sněžník (1.424 m).
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města
Najwjetše města Pardubickeho kraja su:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorisce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.
Šekecy
Šekecy ( Scheckwitz) su hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin a słušeja z lěta 1950 ke gmejnje Kubšicy. Leža 238 m nad mórskej hładźinu a maja wobydlerjow.
Geografija
Wjes leži w Hornjołužiskich honach při puću mjez Sowrjecami a Kubšicami. We wsy wužórli so Šekečanska woda, kotraž ćeče potom do zapadneho směra, prjedy hač so zapadnje Kubšic do Wuježčanskeje wody wuliwa.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Majki (=na Majkach), Linda (=na Lindach), Jězor, Za dróhu, Haje, Wopuš, Mjez pućemi, Pola wětrnika.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Czakewicz bě wokoło lěta 1400. Ležownostne knjejstwo měješe Budyska měšćanska rada. Přewažnje ewangelska ludnosć přisłuša Bukečanskej wosadźe.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 57 Šekečenjo serbsce.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Šekec (2019)
Wjazemskij (město)
thumb|left Wjazemskij ( Вяземский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při chinskej hranicy w Chabarowskim regionje něhdźe 130 kilometrow južnje Chabarowska, někotre kilometry wuchodnje rěki Ussuri.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow (2016).
Sydlišćo je so w lěće 1894 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Königswalde
Königswalde je wjes a gmejna w sakskim Rudnohórskim wokrjesu při hranicy Čěskeje a Němskeje. Leži w Rudnych horinach we wysokosći 540 metrow nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Geografija
Gmejna leži při hrjebjenju srjedźnych Rudnych horin bjezposrědnje při čěskej hranicy.
Na čěskim boku leža Vejprty w juhu. Susodne gmejny w Sakskej su Annaberg-Buchholz w sewjerozapadźe, Mildenau w sewjerowuchodźe, Jöhstadt we wuchodźe, Bärenstein w juhozapadźe a Sehmatal w zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kunigswalde pochadźa z lěta 1367.
Wobchad
W Königswaldźe je wot lěta 1872 dwórnišćo železniskeje čary Vejprty – Annaberg-Buchholz – Kamjenica.
Politika
Bärenstein słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 16 (Rudne hory 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Tykwica
Tykwica (Ecballium elaterium) je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae). Wona je jenička družina roda (Ecballium).
Přibrjóžny pyr
Přibrjóžny pyr je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Elytrigia atherica, Poaceae).
2. awgusta
2. awgusta abo '''2. žnjenca''' je 214. dźeń gregorianiskeje protyki (215. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 151 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright|Šimon Peres (z Jassirom Arafatom, 2001)
Chotkowo
thumb|left
Chotkowo je město z 21.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Paža něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy а 10 kilometrow juhozapadnje wot Sjergijew Posada.
Sydlišćo nastawaše wokoło w lěće 1308 załoženeho klóštra, kotryž wobsteji hač do dźensnišeho jako žónski klóšter, a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Sterling Morrison
thumb|Sterling Morrison (1992) Sterling Morrison (* 29. awgusta 1942; † 30. awgusta 1995) bě US-ameriski rockowy hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1965 a 1971 na gitarje a basgitarje pola skupiny The Velvet Underground.
Kaluga
thumb|left Kaluga je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica oblasće Kaluga. Ma něhdźe 342 tysac wobydlerjow.
Hładki chlorantus
Hładki chlorantus (Chloranthus glaber) je rostlina ze swójby chlorantusowych rostlinow  (Chloranthaceae).
Košice
thumb|left|upright|Košičanska katedrala Košice ( Kaschau) su druhe najwjetše město Słowakskeje. Maja nimale 240.000 wobydlerjow a leža na wuchodźe kraja. Košice maja wulke stare město z centralnym naměstom, hdźež namaka so katedrala swj. Hilžbjety - najwjetša katedrala Słowakskeje. Město je tež sydło uniwersity a institucionelne srjedźišćow słowakskich Romow.
Płomjo
Płomjo je hornjoserbski dźěćacy časopis, kotryž Rěčny centrum WITAJ měsačnje wudawa a Ludowe nakładnistwo Domowina rozšěri. Časopis so na serbske maćernorěčne dźěći, ale tež na serbšćinu wuknjace dźěći z Witaj-pěstowarnjow abo Witaj-rjadownjow wobroći. Delnjoserbski pendant rěka Płomje.
Wot lěta 1952 hač do 1955 je Drježdźanske wobwodne nawodnistwo FDJ časopis publikowało; po tym centralna rada FDJ. Spočatnje so časopis dwójce na měsac wudawaše. W lěće 1972 spožči so časopisomaj Płomjo a Płomje myto Ćišinskeho 1. rjadownje.
W lěće 2004 wobpřimnje hornjoserbski nakład Płomjenja 1600 a delnjoserbski nakład 850 eksemplarow. Tuchwilny šefredaktor je Pětr Šołta.
Dostluk
Dostluk je městačko w Lebapskej oblasći na samym wuchodźe Turkmenistana.
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 220 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Kamor
mini|Moderny kamor Kamor je mebl, kotryž móže so z pomocu jednoho abo dweju durjow začinić. Nimo toho so z deskami a hóčkami wuhotuje.
Wužiće
W kamorje móžeja so drasty, šaty, jědź, sudobja abo druhe objekty składować.
Nowa Jaseńca
Nowa Jaseńca ( Neu-Jeßnitz) je wjeska w srjedźišću Budyskeho wokrjesa we wuchodnej Sakskej, kotraž wot 1936 ke gmejnje Bóšicy słuša. Wjeska leži w serbskim sydlenskim rumje a Hornjej Łužicy.
Nowa Jaseńca leži mjez Horu a Łusčom a twori z nimaj zwisowacy wobydleny rum. Sydlišćo so hakle w 19. lětstotku wot Jasčanskeho ryćerkubła na Horjanskich zahonach załoži.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Noweje Jaseńcy
Kłósknička
Kłósknička (Narthecium) je ród ze swójby kłoskničkowych rostlinow (Nartheciaceae).
Eksistuje něhdźe štyri hač wósom družinow w rodźe Narthecium:
Sewastopol
thumb|left|Přistawna promenada w Sewastopolu
Čorny kozylist
Čorny kozylist (Lonicera nigra) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Sewastopol
Sewastopol ( a Севастополь) je najwjetše město na połkupje Krim a zdobom wuznamny přistaw při Čornym morju.
Čorny kozylist
Wopis
Čorny kozylist je kerk.
Kćenjowe stołpiki su trójce hač štyri razy tak dołhe kaž běłojte kćenja.
Jahody su čorne, jenož na spódku zrosćene.
Sewastopol
Wot měrca 2014 słuša město de facto jako federalny subjekt k Ruskej, po mjezynarodnym prawje je dale dźěl Ukrainy. Ruske zarjadnistwo na połkupje njeje mjezynarodnje připóznate.
Čorny kozylist
Stejnišćo
Rosće w hórskich měšanych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europje rozšěrjena.
Suhl
Suhl je němske bjezwokrjesne město na juhu Durinskeje. Je z něhdźe 36.000 wobydlerjemi wosme najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 50 kilometrow juhozapadnje Jarobroda w dołhim dole při južnej skłoninje Durinskeho lěsa w frankowskim dźělu Durinskeje. Přez Suhl běžitej rěčce Lauter a Hasel, přitok Werry.
Stawizny
Prěnje wěste naspomnjenje města pochadźa z lěta 1318. Hižo mjez 900 a [[1115 jewješe so pak we wopismach klóštra Fuldy wjacekróć městno z mjenom Sulaha, při čimž jasne njeje, wo kotre sydlišćo so jedna.
Přez lětstotki bě Suhl typiske frankowske hórnistwowe město. Wot lěta 1952 bě ze zarjadniskim sydłom Suhlskeho wobwoda w Němskej demokratiskej republice a zrosće w někotrych lětach wot 25.000 na wjace hač 56.000 wobydlerjow. W běhu přetwara města je so tež historiska substanca w jadrje zničiła.
Hospodarstwo
Nadregionalnje znate je město dla swojich brónjernjow a jako domizna předewzaća Simson, najwjetšeho producenta dwukolesatych jezdźidłow w Němskej.
Nimo Suhla wjedźetej awtodróze A 71 (Jarobrod–Swinobrod) a A 73 (do Nürnberga).
Kazlų Rūda
thumb|left
Suhl
Wosobiny
K najznaćišim wosobinam ze Suhla słušeja biatletka Jenny Adler (* 1983), wučer a komponist Ernst Anschütz (O Tannenbaum, Alle Jahre wieder; 1780–1861) a dźiwadźelnica Corinna Harfouch (* 1954).
Kazlų Rūda
Kazlų Rūda je městačko w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej.
Leži něhdźe 25 kilometrow sewjernje wot města Marijampolė a něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Kaunasa.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1744 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
George Bush
George Bush je mjeno dweju něhdyšeju prezidentow Zjednoćenych statow:
Syćowy pyr
Syćowy pyr je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Elytrigia junceiformis, Poaceae).
3. awgusta
3. awgusta abo '''3. žnjenca''' je 215. dźeń gregorianiskeje protyki (216. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 150 dnjow hač do kónca lěta.
Hardwara
Słowo hardwara pochadźa z jendźelskeho rěčneho ruma. W Americe wužiwaše so tute zapřijeće najprjedy jenož jako synonym za metalowe twory. Mjeztym mjenuja so tak tež mašiny a mechaniske abo elektroniske nastroje. Jednorje zwuraznjene móže so hardwara jako "kruta twora" wopisować. Hardwara hodźi so "přimnyć". W Serbach je hardwara hłownje jako zjeće za wšitke materielne komponenty jednoho kompjuteroweho systema znata.
Rozeznawamy komponenty kompjuteroweho systema, kotrež so na hłownej platiny (tež: platiny, jendźelsce: motherboard) přizamknu (na př.: CPU, RAM) a so tak mjez sobu zwjazaja. Druhe komponenty (na př.: ćišćak, wobrazowka) su přez tykački z kompjuterom zwjazane. Hardwara kompjutera so z pomocu BIOS (Basic Input Output System) a zakładneho systema (na př.: Windows, Linux, Unix atd.) a přez instalowane ćěrjaki rjaduje.
Napřećiwk hardwary je softwara.
Kreolska rěč
Kreolska rěč (: creole, : créole, : criollo "domoródny") je (něhdyša) pidźin, kotryž bywaše k maćeršćinje rěčneje zhromadźentstwa. Nimo toho swójska gramatika nastanje a słowoskład rosće.
Poworino
thumb|left
Rěpisk
Rěpisk (Rapistrum) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Poworino
Poworino je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Poworinskeho rajona.
Rěpisk
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Poworino
Leži něhdźe 230 kilometrow južnje Woronježa.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Belebej
thumb|left Belebej je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 180 kilometrow zapadnje Ufy a ma něhdźe 59 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1757 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Frinkotaca babyduška
Frinkotaca babyduška (Thymus caespititius) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Frinkotaca babyduška je přecozeleny połkerk, kotryž docpěwa lědma wysokosć wot wjace hač 5 cm a njeje cyle zymokruty. Wutwori polstry.
Wurostki su šwižne a wodrjewja.
Móličke łopjena su srjedźnozelene, kosmate a aromatisce wonja.
Kćěje w pózdnim nalěće a lěće. Kćenja su swětłowioletne abo róžojce-wioletne.
Stejnišćo
Rosće na suchich, kamjentnych zwisach.
Rozšěrjenje
Rostlina je na Acorach, w sewjerozapadźe Španiskeje a w Portugalskej rozšěrjena.
Mały barbjenk
Mały barbjenk (Vinca minor) je rostlina ze swójby barbjenkowych rostlinow (Apocynaceae). Dalše serbske mjena su mjeńši barbjenk, wódny barbjenk a zelenk.
Jablonné v Podještědí
Jablonné v Podještědí (němsce Deutsch Gabel, do 1901 Gabel) je město z 3.782 wobydlerjemi pod Łužiskimi horinami na sewjerje Čěskeje republiki. Leži na Europskej dróze 442 mjez Novym Borom a Liberecom.
Stawizny
Jablonné je jedne z najstaršich městow sewjernych Čech a leži na starej wikowanskej dróze z Čech do Łužicy (Alte Gabler Straße). Sydlišćo nasta něhdźe w lěće 1240 we wobwodźe knjezow z Markwartic jako wobhrodźena wikowanska stacija. W lěće 1425 bu Jablonné wot Husitow wobsadźene, w Třicećilětnej wójnje zhubi wuznam. W lěće 1788 zniči wulki měšćanski woheń nimale wšě twarjenja w měsće. 19. awgusta 1813 běše Napoléon Bonaparte w Gabelu.
Zmoršćeny ćernjowc
Zmoršćeny ćernjowc (Rubus sulcatus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Jablonné v Podještědí
Stawizny
W lěće 1901 bu póstowe mjeno Deutsch Gabel za rozeznawanje wot sydlišćow ze samsnym mjenom kaž Gabel an der Adler zawjedźene. Předoby so tež jako hamtske woznamjenjenje. W Prěnjej swětowej wójnje běše pola města lěhwo wójnskich jatych, hdźež běše na 12.000, zwjetša ruskich, wojakow interněrowane.
Město Deutsch Gabel měješe 1. decembra 1930 2.406 wobydlerjow, 17. meje 1939 běše to 2.159 a 22. meje 1947 1.944 wobydlerjow.
Přez Benešowe dekrety bu tón dźěl wobydlerstwa, kotryž njeje so přećiwo wobsadnistwu Čěskosłowakskeje přez nacionalsocialistow wuprajił, w lěće 1945 wuswojeny a wuhnaty. Hač do 31. decembra 2006 słušeše město k Okresej Česká Lípa.
Balabanowo
thumb|left Balabanowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Ligurske morjo
thumb|Ligurske morjo Ligurske morjo je małe morjo při zapadnym brjoze Apenninskeje połkupy. Bu wažene za dźěl Srjedźneho morja a słuša tuž k Atlantiskemu oceanej.
Mjezuje na wuchodźe z italskej twjerdźu a na juhu z francoskej kupu Korsika a italskej kupu Elba. Na sewjeru mjezuje z francoskej twjerdźu, z Monacom a z italskim regionom Ligurskej.
Ligurske morjo je na juhu zwjazane z Tyrrenskim morjom a na zapadźe ze šěrokim Srjedźnym morjom. Ma přestrjeń wot něhdźe 120.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 2569 metrow.
Kito Lorenc
thumb|Kito Lorenc (2013) Kito Lorenc (* 4. měrca 1938 w Slepom, † 24. septembra 2017 w Budyšinje) bě serbski basnik, spisowaćel, přełožowar a esejist. Wón płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich awtorow přitomnosće.
Drebach
Drebach je wjes a gmejna w Rudnohórskim wokrjesu na juhozapadźe Sakskeje. Leži něhdźe 18 kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy při Sapawje a ma 5.700 wobydlerjow.
Kito Lorenc
Žiwjenje
Kito Lorenc – wnuk serbskeho spisowaćela Jakuba Lorenca-Zalěskeho a bratr dźiwadźelnika Michała Lorenca – wopytowaše wot 1952 do 1956 Serbsku wyšu šulu w Choćebuzu a studowaše wot 1956 do 1961 slawistiku a pedagogiku w Lipsku. Mjez 1961 a 1972 běše Lorenc sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje a bě wot 1972 do 1979 jako dramaturg při Statnym serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje přistajeny. Kito Lorenc bě čłon PEN-centruma Němskeje a Sakskeje akademije wuměłstwow. Wón skutkowaše wot lěta 1979 jako swobodny spisowaćel a bydleše we Wuježku pod Čornobohom.
Drebach
Geografija
Šěsć kilometrow dołhi lěsny łanowc nadeńdźe so w pódlanskim dole Sapawy. Najwyši dypk leži na 627 metrach při gmejnskej mjezy z Ehrenfriedersdorfom a najniši při Sapawje na 340 metrach.
Kito Lorenc
Žiwjenje
mini|Lorencowy row na Bukečanskim kěrchowje Jeho row nadeńdźe so na starym kěrchowje w Bukecach.
Drebach
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1386 jako Dretebach.
Kito Lorenc
Myta a wuznamjenjenja
Kitej Lorencej so spočatk nowembra 2008 „Kluč Smederejeva“, najwuznamniše serbiske mjezynarodne myto poezije, 18. decembra 2008 titul čestneho doktora fakulty rěčnych, literarnych a kulturnych wědomosćow TU Drježdźany, 17. januara 2009 Lessingowe myto Swobodneho stata Sakskeje, za kotrež bu wot sakskeje ministerki za wuměłstwo Eva-Maria Stangowej pomjenowany, 23. junija 2012 Myto Petrarcy Huberta-Burdoweje załožby a 2016 Myto Christiana Wagnera spožči.
Nimo toho dósta Lorenc Hermanna Hesseowy stipendij (Calw, 1997), Heinricha Mannowe myto (1991), Myto Ćišinskeho (1990), Heinricha Heineho myto (1974) a dwójce Literarne myto Domowiny (1962, 1968).
Drebach
Wobchad
W Scharfensteinje je wot lěta 1866 dwórnišćo železniskeje čary Vejprty – Kamjenica.
Pink Floyd
Pink Floyd bě jendźelska rockowa hudźbna skupina, kotraž eksistowaše wot 1964 hač 1995. Słuša k najwuznamnišim skupinam w rockowych stawiznach.
Japanski kozylist
Japanski kozylist (Lonicera japonica) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wšědna kultura
Wšědna kultura su nałožki, zwučenosće a předmjety wšědneho dnja, kotrež so jako kultura w zmysle tworjaceho wuměłstwa, hudźby a literatury ze strony definowaceje elity (wysokeje kultury) njepřipóznawaja. Wobchadnorěčnje rěči so tež wo masowej kulturje.
Přepytowanje wšědneje kultury je centralna tema w ludowědźe, sociologiji, kulturnej a medijowej wědomosći.
Na polu mjezynarodneho prawa zaběra so UNESCO w ramiku zrěčenja k zdźerženju imaterielneho kulturneho herbstwa mjez druhim z wšědnej kulturu.
Frjazino
thumb|left Frjazino je město z 58.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Ljubosejewka něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1584 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Salomonske kupy
Salomonske kupy su juhowuchodnje wot Noweje Gineje ležaca skupina kupow w južnym ćichim oceanje.
Sewjerne kupy słušeja k Papuwa-Nowej Gineji, mjeztym zo južne kupy słušeja k Salomonam.
George H. W. Bush
mini|upright|George H. W. Bush (1989) [[Dataja:George Herbert Walker Bush Signature.svg|rechts|frameless|Podpis Georgea H. W. Busha]]
George Herbert Walker Bush (* 12. junija 1924 w Miltonje, Massachusetts; † 30. nowembra 2018 w Houstonje) bě US-ameriski politikar Republikanskeje strony, kotryž bě wot 1989 do 1993 jako naslědnik Ronalda Reagana z 41. prezidentom Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1981 do 1989 skutkował jako ameriski wiceprezident pod Reaganom. W prezidentowych wólbach lěta 1992 podleža demokratiskemu kandidatej Billej Clintonej.
Wón bě nan 43. prezidenta Georgea W. Busha a něhdyšeho guwernera Floridy, Jeba Busha.
Komsomolsk nad Amurom
thumb|left Komsomolsk nad Amurom ( Комсомольск-на-Амуре) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při lěwym brjoze Amura w Chabarowskim regionje něhdźe 350 kilometrow sewjernje Chabarowska a 300 kilometrow zapadnje Pacifiskeho pobrjoha. Město je kulturne srjedźišćo regiona z wysokimi šulemi, dźiwadłami a muzejemi.
Schadźowanka
Schadźowanka (delnjoserbsce: schadowanka) je lětne w Hornjej Łužicy so wotměwace zetkanje serbskich gymnaziastow, studentow a absolwentow. Prěnja Schadźowanka wotmě so w lěće 1875 w Chrósćicach.
Komsomolsk nad Amurom
Ma něhdźe 251 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1860 załožiło jako wjes Pjermskoje a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.
Melanie Safka
Melanie Anne Safka-Schekeryk (powšitkownje znata jako Melanie; * 3. februara 1947 w Astoria, New York City) je US-ameriska spěwarka a awtorka spěwow.
Hłownje je wona pod mjenom Melanie znata, wosebje za jeje wuspěšne spěwy "Brand New Key", "Lay Down (Candles in the Rain)" and "What Have They Done To My Song Ma". Hač dotal je wona wjace hač 25 milionow zynkonošaki předała.
Wosobinsce
Melanie identifikuje sebje sama politisce jako liberatistiska: „Sym totalna liberatistiska, a njejsym demokratka, socialistka abo republikanska.“ Za wěsty čas na spočatku jeje kariery bě přiwisnica Mehera Baby, po rozestajenjach z druhimi přiwisnikami so wot jeho wučby wotwobroći. W lěće 2006 zezna Mata Amritanandamayi, za kotruž je spěw „Motherhood of love“ napisała. Tuchwilu bydli Melanie w Nashville, Tennessee.
Schadźowanka
Wot lěta 1996 je Załožba za serbski lud nošer a zarjadowar Schadźowanki.
Runy pyr
Runy pyr je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Elytrigia x obtusiuscula, Poaceae).
Kurska kosa
thumb|Pěskowy nawěw na Kurskej kosy
Kurska kosa ( Kuršių nerija, Куршская коса/Kuršskaja kosa,  Kurische Nehrung) je 98 kilometrow dołhi wuski wuběžk kraja mjez Baltiskim morjom a Kurskim zaliwom w južnym Baltikumje. Sewjerna połojca kosy słuša k Litawskej, južna k ruskej oblasći Kaliningrad. Z 3,8 kilometrami najšěrše městno namaka so pola litawskeho městačka Neringa, z 380 metrami najwuše při ruskim kóncu kosy.
Eksistujetej dwaj narodnej parkaj, kotrejž škitatej cyłu kónčinu Kurskej Kosy, jedyn w oblasći Kaliningrad (załoženy 1987, rus. Национа́льный парк Ку́ршская коса́) a jedyn w Litawskej (załoženy 1991, lit. Kuršių Nerijos Nacionalinis Parkas). Kurska kosa słuša k swětowemu přirodnemu herbstwu UNESCO.
Tomáš Garrigue Masaryk
mini|upright|Tomáš Garrigue Masaryk w lěće 1925
Tomáš Garrigue Masaryk (* 7. měrca 1850 w Hodonínje, Morawa, † 14. septembra 1937 w Lánach) bě čěski politikar, filozof a spisowaćel kaž tež klučowa postawa hibanja za njewotwisnosć Čěskeje, sobuzałožer a prěni prezident Čěskosłowakskeje republiki. W Čěskej so husto jenož skrótšenje TGM wužiwa.
Žiwjenjoběh
Po swojim šulskim wukubłanju na realnej šuli w Hustopečach wopyta wón wot lěta 1866 němskorěčny wyši gymnazij w Brnje a maturowaše na Akademiskim gymnaziju we Wienje. Masaryk studowaše wot 1872 do 1876 na Wienskej a wot 1876 do 1877 na Lipšćanskej uniwersiće. Při studiju w Lipsku je so ze swojej pozdźišej mandźelskej Charlottu Garrigue zeznał.
Masaryk bě wysokošulski wučer na Wienskej uniwersiće (1878) a wot lěta 1882 wučer na filozofiskej fakulće Karloweje uniwersity w Praze. Bě zapósłanc Rakusko-Wuherskeje mócnarstwoweje rady za młodočěsku stronu wot lěta 1891.
Masaryk běše přećel Łužiskich Serbow. Wopyta Hornju Łužicu a wokolinu wjacekróć w lětach 1876–1877 a tež Maćicu Serbsku w Budyšinje w lěće 1884.
Jako prezident Čěskosłowakskeje je delegacije Serbow w Praskim hrodźe wutrobnje powitał.
Wubrane dźěła
Sebevražda hromadným jevem společenským moderní osvěty, ÚTGM, Praha 1998, Praha 2002 (4. č. wud.) přistupne online Pokus o konkrétní logiku, třídění a soustava věd, MÚ, Praha 2001 (1. č. wud.) Základové konkretné logiky, třídění a soustava věd, MÚ, Praha 2001 (2. č. wud.) Karel Havlíček, snahy a tužby politického probuzení, ÚTGM, Praha 1996 (4. wud.) Rusko a Evropa I. – III., ÚTGM, Praha 1995–96 (rev. wud., 3. děl 1. wudaće) ''Světová revoluce. Za války a ve válce 1914–1918.'', ÚTGM / MÚ AV ČR, Praha 2004, ISBN 80-86142-17-5 / ISBN 80-86495-27-2
Kalvarija
thumb|left
Kalvarija je městačko w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej.
Leži při rěce Šešupė něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje wot města Marijampolė.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Lěska (Wóslink)
Lěska ( Lieske) je wjes z wobydlerjemi na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wóslink a leži 157 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna. Hospodarsce wažny je wudobywanje šěrawca we wokolinje wsy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Lesik je z lěta 1374. Jako připadny sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy po Wienskim kongresu 1815 Pruskej, wjedźeše nowa hranica Sakskeje přez holu na sewjernej kromje Lěskeje.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 242 wobydlerjow, mjez nimi 222 Serbow (92 %). Rěčna změna k němčinje sta so potom w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Tak zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 16,4 %. Ewangelscy Lěšćenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
Amurowa wišnja
Amurowa wišnja (Prunus maackii) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
thumb|left|Skora kultiwowaneje rostliny Amurowa wišnja je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 15 m.
Łopjena
Łopjena su na spočatku móškojće kosmate a docpěja dołhosć wot 8 hač do 10 cm. Wone so w nazymje jara rjenje přebarbjuja.
Kćenja
Małke běłe kćenja rostu w krótkich, hustych kłosach na kónčkach krótkich lońšich wurostkow.
Płody
Płody su móličke, suche a čorne.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Korejskej, sewjerowuchodnej Chinskej a wuchodnej Siberiskej.
Waraš
Waraš (do 1973 – Waraš; do 1977 – Posjolok ZUAES/ Посёлок ЗУАЭС; do 2016 – Kuznecowsk/ Кузнецовск) je město w oblasći Riwne na sewjeru Ukrainy. Leži w južnych wuběžkach Pripjatskich bahnow w historiskej Wołyńskej něhdźe 150 kilometrow sewjernje Riwneho.
Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło w zwisku z twarjenjom bliskeje jadroweje milinarnje Riwne a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa. Prjedy steješe na samsnym městnje wjeska Waraš, kotraž bě so w lěće 1776 załožiła.
Prawy rěpisk
Prawy rěpisk (Rapistrum perenne) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
4. awgusta
4. awgusta abo '''4. žnjenca''' je 216. dźeń gregorianiskeje protyki (217. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 149 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|[[Korla Herman Robert Rjeda]]
Nićinka
Nićinka (Trichophorum) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pidźin
Pidźiny bazuja na wšelakich rěčach, předewšěm europskich. Wone nastanu přez rěčny kontakt mjez ludźimi rozdźělneje rěče. Při tym njejsu same žane maćeršćiny. Jeli nastanje z pidźina přez daledaće do přichodneje generacije maćeršćina, mjenuje so tuta kreolska rěč.
Antwerpen
Antwerpen ( Anvers) je přistawne město w regionje Flanderska na sewjeru Belgiskeje a stolica Antwerpenskeje prowincy. Jako zarjadniska jednotka je Antwerpen po přestrjeni najwjetše město Belgiskeje, po wobydlerstwje je metropolowy rum po Brüsselu druhi najwjetši. Mjezynarodny wuznam ma zamórski přistaw Antwerpena, druhi najwjetši w cyłej Europje. Nimo toho je Antwerpen najwažniše stejišćo za předźěłanje a wikowanje z dejmantami.
W 15. a 16. lětstotku bě město jedne z najwjetšich na swěće, sčasami najwuznamniše wikowanišćo Europy a jako kulturne město skutkowanišćo swětoznatych wuměłcow kaž Rubensa.
W Antwerpenje wotměchu so Olympiske hry lěta 1920 a w lěće 1993 bě město kulturna stolica Europy. Ćišćernjowy muzej Plantin-Moretus a wěža cyrkwje Našeje lubeje knjenje słušatej k swětowemu herbstwu UNESCO.
Antwerpen leži při rěce Schelde, něhdźe 90 kilometrow před wuliwom do Sewjerneho morja, něhdźe 40 kilometrow sewjernje Brüssela a 75 kilometrow južnje Rotterdama. Měšćanski teritorij mjezuje na sewjeru z Nižozemskej.
Sokolca
Sokolca ( Soculahora, 1937–49: Falkenberg) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša z lěta 1994 ke gmejnje Kubšicy. Leži 209 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Geografija
Sokolca leži w Hornjołužiskich honach wyše Budyšina něhdźe 3,5 kilometrow juhowuchodnje stareho města při puću, wjedźacym z města přez Lubjenc do Rachlowa. Na sewjeru běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Susodne wjeski su Wuricy na sewjeru, Rabocy na sewjerowuchodźe, Torońca na wuchodźe, Jaseńca na juhowuchodźe, Hruboćicy na juhu a Hornja Kina na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Heinczillinus de Valkinberg pochadźa z lěta 1366. Serbsce naspomni so wjeska 1574 jako Socklo Horcka. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyske tachantstwo. Sokolca bě ze starodawna wjesny dźěl Hruboćic a měješe we 1880tych lětach po Arnošće Muce cyłkownje 89 wobydlerjow, z nich 80 Serbow (90 %) a dźewjeć Němcow. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu Budyskej Michałskej wosadźe.
Dnja 5. měrca 1919 załožichu přećiwnicy Bartoweho hibanja za serbsku samostatnosć na Sokolcy Wuběrk sakskoswěrnych Serbow, kiž zastupowaše swěrnu loyalitu ze sakskim knježerstwom.
Farap
thumb|left|Fotografija [[Sergej Michajlowič Prokudin-Gorskij|Sergeja Prokudina-Gorskeho, 1905–1915]] Farap (do 1990 – Фараб/ Farab) je město w Lebapskej oblasći na wuchodźe Turkmenistana, bjezposrědnje při uzbekskej hranicy.
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Türkmenabata.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Serbowka
Serbowka běše zjednoćenstwo serbskich katolskich studentow a gymnaziastow. Wona załoži so 21. oktobra 1846 při Serbskim seminarje w Praze a bě prěnje serbske studentske towarstwo zwonka Němskeje. Hłownej zaměraj towarstwa běštej hajenje a spěchowanje serbskeje rěče a kultury a z tym skrućenje serbskeho narodneho wědomja sobustawow. Z druhimi słowjanskimi studentskimi towarstwami wudźeržowaše wona žiwu kulturnu wuměnu. Wuznamni intelektualni kaž Michał Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski, Mikławš Andricki a Józef Nowak běchu sobustawojo Serbowki.
Jimmy Carter
mini|Jimmy Carter (1977) [[Dataja:Jimmy Carter Signature.svg|rechts|frameless|Podpis Jimmyja Cartera]]
James Earl „Jimmy“ Carter Jr. (* 1. oktobra 1924 w Plainsu, Georgia) je bywši US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1977 do 1981 jako naslědnik Geralda Forda 39. prezident Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1971 do 1975 z guwernerom zwjazkoweho stata Georgia. W prezidentowych wólbach lěta 1980 podleža republikanskemu kandidatej Georgej Bushej.
W lěće 2002 dósta za swoje skutkowanja za čłowjeske prawa a mjezynarodne posrědkowanje z organizaciju Carter Center Nobelowe myto za měr.
Chójnowe rostliny
Chójnowe rostliny (Pinaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
Synonym za Pinaceae Lindl. je Abietaceae Gray.
Azerbajdźanska demokratiska republika
Azerbajdźanska demokratiska republika ( Azərbaycan Demokratik Respublikası abo Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, „Azerbajdźanska ludowa republika“) bě wot 1918 do 1920 wobstejacy stat na dźensnišim teritoriju Azerbajdźana a někotrych susodnych teritorijach dźensnišeje Georgiskeje, Ruskeje, Turkowskeje a Armenskeje.
Wona bu po rozpadźe Ruskeho mócnarstwa w meji 1918 załožena a bě jedyn z prěnich demokratisce fungowacych statow w islamskim swěće a scyła prěni zwjetša muslimiski stat, w kotrymž mějachu žony wólbne prawo.
Dutyčka
Dutyčka (łaćonsce Coeloglossum) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (łaćonsce Orchidaceae).
Thymus camphoratus
Thymus camphoratus je družina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Dutyčka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Thymus camphoratus
Wopis
Rostlina je małki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot nimale 50 cm.
Hałuzy su grotojte.
Lochko kosmate łopjena kaž kamfer wonja.
Kćenja su čerwjenowioletne.
Wšědna kłósknička
thumb|Kwětnistwo
Wopis
Łopjena du dwudźělne a mječikojte.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja su znutřka žołte, zwonka zelenojte, dołho stołpikate a steja w 6-7 dołhich, čumpatych kićach. Próšniki su oranžočerwjene. Próškowe nitki su husto žołtokosmate. Pěstka je třilapata. Nošne łopješka su lancetojte.
Stejnišćo
Rosće w holanskich tymjenjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Němskej a zapadnej Europje rozšěrjena.
Chimki
thumb|left
Chimki je město z 232.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1850 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Naporst
Naporst (Digitalis) je ród ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Dalše serbske mjena su čapicy, jědojte zwónčki a čertowe panochty.
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wopis
Njedźělene łopjena su srjedźnozelene a cyłokromne abo zubate.
Rołkojte, dwuhubkowe kćenja su čerwjene, purpurčerwjene, běłe, beige, žołte, róžojte abo lěwanćikmódre a steja we wulkich kićach.
Rozšěrjenje
Rostliny w Europje, w Sewjernej Americe a zapadnej Aziji rozšěrjene.
Systematika
Eksistuje něhdźe 25 Digitalis-družinow (wuběrk) :
Hybrida
Tež je hybrida Digitalis x mertonensis, kotraž je z blědeho naporsta (Digitalis grandiflora a čerwjeneho naporsta (Digitalis purpurea) nastała.
Ketlicy
Ketlicy ( Kittlitz) su hornjołužiska cyrkwinska wjes w sakskim Zhorjelskim wokrjesu a słušeja k městu Lubij. Ewangelska wosadna wjes z nahladnej wosadnej cyrkwju swj. Trojicy leži w Hornjołužiskich honach sewjernje Lubijskeho stareho města.
Stawizny
mini|[[Ketličanska cyrkej|Cyrkej swj. Trojicy w Ketlicach]] Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1160 (Henricus Chideliz). W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 674 wobydlerjow, mjez nimi 229 Serbow (34 %), kiž rěčachu Lubijsku narěč. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 3 %.
Poslednje serbske kemše wotměwachu so pod fararjom Pawołom Mrózakom (1877–1931) w lětomaj 1926/27. Na kěrchowje nadeńdu so serbske resp. dwurěčne narowne kamjenje fararjow Jana Renča a Michała Domaški kaž tež serbskeho komponista Korle Awgusta Kocora.
Wot lěta 1895 mějachu Ketlicy zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Wóspork, kotraž so 1903 hač do Barta a 1906 hač do Radworja podlěši, hdźež bě z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W lěće 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě.
Skutkowali we wsy
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Ketličanskej cyrkwi.
Lubhozdź
Lubhozdź ( Liebegast) je wjes na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wóslink a leži 142 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Sulšec a wot lěta 1994 dźěl Wóslinčanskeje gmejny. Hospodarsce wažne je wudobywanje šěrawca we wokolinje wsy.
Susodne wjeski su ke Kulowej słušacy Dubrjenk na sewjeru, Salow na wuchodźe, Sulšecy na juhowuchodźe, Skaskow na juhozapadźe a Wóslink na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Lubegast je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Skaskowske ryćerkubło. Po Wienskim kongresu 1815 připadny wjes Pruskej a nowa hranica ze Sakskej běžeše přez haty při južnej kromje Lubhozdźa.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 99 wobydlerjow, mjez nimi 92 Serbow (93 %). Ewangelscy Lubhozdźenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Kulowskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Lubhozdźa (2018)
Elba
Elba je kupa w Srjedźnym morju a po Sicilskej a Sardiniskej třeća najwjetša kupa Italskeje. Leži mjez Ligurskim a Tyrrenskim morjom, dźesać kilometrow zapadnje italskeje twjerdźe a połsta kilometrow wuchodnje francoskeje kupy Korsiki.
Přestrjeń kupy je něhdźe 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobjim něhdźe 147 kilometrow.
Najwjetše město Elby je Portoferraio z dwanaće tysac wobydlerjemi.
W lětomaj 1814 a 1815 bě prjedawši francoski kejžor Napoleon Bonaparte po wuhnanstwje z Francoskeje wjerch Elby.
Surinamska
Surinamska (tež Surinam) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje na sewjeru Južneje Ameriki. Stolica a jeničke wulkoměsto je Paramaribo na sewjeru.
Hač do lěta 1975 bě kraj jako Nižozemska Guayana z nižozemskej koloniju. Hač do dźensnišeho je nižozemšćina statna rěč Surinamskeje.
Geografija
Surinamska mjezuje z Francoskej Guayanu na wuchodźe, z Brazilskej na juhu a z Guyanu na zapadźe. Najwyši dypk je wjeršk hory Julianatop (1230 m nad mórskej hładźinu) w dešćowym lěsu wosrjedź kraja.
Stawizny
Do 25. nowembra 1975 bě Surinamska wotwisny teritorij Nižozemskeje.
Iki-Burul
thumb|left Iki-Burul je wjes ze 4.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 62 kilometrow wot Elisty.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1880 jako kalmykska wjes Čonyn-Sala załožiło.
Móst
thumb|[[Čěski móst přez přirodny zadźěwk Sprjewju w Hornjej Hórce.]]
Móst je twarjenje k přepinanju zadźěwkow we wobchadnych pućach (kaž dróhow, železniskich čarow, chódnikow, kolesowarskich pućow, wódnych pućow a lětadłowych jězdnjow) abo zastaranskich zarjadowanjow (kaž rołowodow a transportnych pasow). W formje dźiwinowych mostow móža tež zwěrinje přeprěčenje wobchadnych pućow zmóžnić. Zadźěwki, kotrež so přepinaja móža přirodeho razu (kaž rěki, mórske wužiny a wudrjeńcy) abo kumštnje stworjeneho razu (kaž awtodróhi, železniske čary abo wódne puće) być.
Płótna cycawka
Płótna cycawka (Lamium maculatum) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je blakata cycawka.
Bjelorjeck
thumb|left Bjelorjeck je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 240 kilometrow wuchodnje Ufy a něhdźe 90 kilometrow zapadnje Magnitogorska. Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Płótna cycawka
Wopis
Płótna cycawka je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 50 cm (wot 15 hač do 60 cm).
Bjelorjeck
Sydlišćo je so w lěće 1762 jako Bjelorjeckij Zawod załožiło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa.
Płótna cycawka
Wopis
Stołpik je štyrihranity a njerozhałuzowany.
Pyskownička
Pyskownička (Rhynchospora) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Płótna cycawka
Łopjena
Łopjena su stołpikate, přez křiž napřećostejne, wutrobojte-owalne, njeprawidłownje  zubate, docpěja dołhosć wot 8 cm. Łopjenowa šiška docpěje dołhosć wot 4 cm.
Kćenja
Wona kćěje wot septembra hač do oktobra, druhdy wot apryla hač do septembra. Kćenja su purpurčerwjene, docpěja dołhosć mjezy 20 a 30 mm, maja 2 hubce a sedźa po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenow. Keluch je šwižnje zwónčkoformowy a 5-nerwny. Króna docpěje dołhosć mjezy 2 a 3 cm. Krónowa rołka je horje zhibowana a ma runu purpurowu kosmičkowu rynčku. Delnja huba je 3-dźělena a běło a čerwjenje blakata, mjeztym hornja hubka ma formu helma.
Kćenja buchu wot insektow wopróšene.
Płody
Płody buchu kaž pola druhich cycawkow wot mrowjow rozšěrjene.
Stejnišćo
Wona rosće w (łučinowych) lěsach, pod kerčinami, pod žiwych płotach, na lěsnych a pućowych kromach, na smjećowych městnach, w hrjebjach, w njerodźowych wobrostach.
Rozšěrjenje
Płótna cycawka je w nimale cyłej Europje, zapadnej a małej Aziji rozšěrjena.
Nikolajewsk nad Amurom
Sydlišćo je so w lěće 1850 załožiło jako wojerske zepěranišćo a ma wot lěta 1856 měšćanske prawa. Wot 1855 do 1870tych lět bě Nikolajewsk hłowny pacifiski přistaw Ruskeho carstwa.
Cedra
Cedra (Cedrus) je ród ze swójby chójnowych rostlinow.
Jöhstadt
Jöhstadt je městačko w sakskim Rudnohórskim wokrjesu při hranicy Čěskeje a Němskeje. Leži w Rudnych horinach 45 kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy we wysokosći 780 metrow nad mórskej hładźinu. Měšćanski teritorij mjezuje na juhu z Čěskej. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Geografija
Městačko leži při hrjebjenju srjedźnych Rudnych horin bjezposrědnje při čěskej hranicy a při rěčce Beilbach.
Na čěskim boku leža Kryštofovy Hamry na juhu. Susodne gmejny w Sakskej su Königswalde na zapadźe, Mildenau na sewjeru a Marienberg na wuchodźe.
Stawizny
Jöhstadt bu w lěće 1513 na zahonach hižo 1386 naspomnjeneho lěsneho łanowca Goswinsdorf załožene a dósta 1655 měšćanske prawo.
Politika
Jöhstadt słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 16 (Rudne hory 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Kwětanecy
Kwětanecy je pomjenowanje:
kaž tež:
Narowlja
Narowlja je město w Homelskej oblasći na juhu Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Narowljanskeho rajona.
Leži při prawym brjoze Pripjata něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Homela při kromje dla radioaktiwity zawrjeneho pasma.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Gózdź
Gózdź ( Haidemühl, prjedy Gosda) je delnjołužiske sydlišćo w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotrež słuša wot lěta 2006 do Grodka. W tym lěće so industrijna gmejna Gózdź na starym stejišću dla pokročowanja brunicoweje jamy Wjelcej-juh rozpušći a druhdźe znowa natwari. Nowe sydlišćo leži blisko Zelezny na sewjeru města a ma něhdźe 600 wobydlerjow.
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1548 jako Gosda. Mjeno Haidemühl jewi so hakle 1823.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 384 wobydlerjow, z nich 379 Serbow (99 %) a pjećo Němcy. Spěšneje industrializacije regiona dla wotmě so rěčna změna k němčinje w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 0,9 %.
Jan Cyž (hudźbnik)
Jan Cyž (* 3. junija 1955 we Worklecach) je serbski komponist a hudźbnik.
Žiwjenje
Jan Cyž narodźi so 1955 we Worklecach a wotrosće na burskim statoku w Časecach. Wot lěta 1973 dźěła Cyž w Serbskim ludowym ansamblu, hdźež bě spočatnje čłon tamnišeho chóra. Mjez 1983 a 1987 absolwowaše eksterny studij za spěwanje při Drježdźanskej wysokej šuli za hudźbu „Carl Maria von Weber“. Přez paralelny priwatny studij pola Jura Mětška, a mjez 1987 a 1990 pola Drježdźanskeho komponista Wilfrieda Krätzschmara wukmani so Cyž w kompoziciji wosebje načasneje hudźby. W běhu jeho dźěławosće skomponowa wón wšelakore pišćelowe a cyrkwinske twórby kaž tež dźěćace spěwy. Tuchwilu je Jan Cyž zdobom archiwar Serbskeho ludoweho ansambla a bydli w Budyšinje.
Chabařovice
Chabařovice ( Karbitz) je městačko na sewjeru Čěskeje, kotrež słuša k Wusčanskemu krajej.
Połoženje
Chabařovice nadeńdźe so sydom kilometrow sewjerozapadnje měšćanskeho centruma Wusćow při rěčce Ždírnický potok a přisłuša Wusčanskemu wokrjesej.
Gmejnske dźěle
Gmejna Chabařovice wobsteji z gmejnskeju dźělow Chabařovice a Roudníky. Sydlišća w gmejnje su Chabařovice, Roudníky, Vyklice a Zalužany.
Stawizny
mini|upright|left|Radnica w Chabařovicach Sydlišćo při južnej kromje Rudnych horin naspomni so w lěće 1352 k prěnjemu razej jako Kagrnitz a běše tehdy wosadna wjes w Riesenburgskim knjejstwje.
W lěće 1426 wotmě so mjez Chabařovicami a Trmicami při hórce Na Běhání Bitwa pola Wusćow mjez Husitami a němskimi ryćerjemi.
Karbitz měješe znajmjeńša z 1520 měšćanske prawo a dósta 1549 wot romsko-němskeho kejžora Ferdinanda I. prawo na měšćanski wopon a pječat.