cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dźeń němskeje jednoty
Dźeń němskeje jednoty (tež Dźeń jednoty Němskeje; Tag der Deutschen Einheit) je narodny swjatk Němskeje, kotryž so wot lěta 1990 kóždolětnje dnja 3. oktobra swjeći. Na tutym dnju přistupichu wuchodoněmske kraje Braniborska, Durinska, Mecklenburgsko-Předpomorska, Sakska a Saksko-Anhaltska kaž tež wuchodny dźěl Berlina – potajkim bywša Němska demokratiska republika – w lěće 1990 zwjazkowej republice.
Wot 1954 do 1990 běše w zapadnej Němskej k wopomnjeću na zběžk dźěłaćerjow we wuchodnej Němskej lěta 1953 pod samsnym mjenom 17. junija zakonski swjatk, mjeztym zo měješe NDR 7. oktobra (Dźeń republiki) jako narodny swjatk.
Powiat opolski
Powiat opolski je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje. Wokrjes ma 135.000 wobydlerjow a přestrjeń wot 1587 kwadratnych kilometrow.
Města a gmejny
mini|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji z třinaće gmejnow, z nich štyri měšćansko-wjesne gmejny a dźewjeć wjesnych gmejnow.
Najwjetši dźěl wokrjesa je oficielnje dwurěčny pólsko-němski. Němski podźěl wobydlerstwa wučini w tutych gmejnach wjace hač 20 %.
Narodny park Sakska Šwica
thumb|Pohlad na Bastijowy móst
Narodny park Sakska Šwica je narodny park w Sakskej, kotryž załoži so 12. septembra 1990. Park wopřija 93 km² a dwaj separatnej dźělej w Połobskich pěskowčinach: na zapadźe kónčinu mjez Wjelinom a Prossenom, na wuchodźe kónčinu mjez skaliznami Schrammsteine a němsko-čěskej hranicu. Wón je do štyrjoch škitnych conow rozdźěleny: jadroweje cony (Kernzone), přirodneje cony A (Naturzone A), přirodneje cony B (Naturzone B) a cony hladanja (Pflegezone). Mjezuje z narodnym parkom Čěska Šwica, tuž tworitej wobaj parkaj zwisowace mjezynarodne škitne pasmo. Krajina Sakskeje Šwicy je přez wjele pěskowcowych skaliznow charakterizowana.
Park je woblubowany turistiski cil, kotryž so wot 1,7 milionow hosći lětnje wopyta. W narodnym parku steji markěrowana syć pućow wot 400 km, mnohe hórske hosćency a syć kolesowarskich šćežkow wot 50 km k dispoziciji. Wobsteji w narodnym parku winowatosć chodźenja na pućach. W jadrowej conje smědźa so jenož markěrowane puće wužiwać, zwonka jadroweje cony wšitke puće.
Wulki sydrik
Wulki sydrik (Galium album) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Žagarė
Žagarė ( Schagarren; Жагоры/ Žagory) je městačko w Joniškskim rajonje Šiauliaiskeho wobwoda na samym sewjeru Litawskeje, bjezposrědnje při hraničnym přechodźe do Letiskeje.
Wulki sydrik
Wopis
Wulki sydrik je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač do 100 cm.
Žagarė
Leži při rěce Švėtė něhdźe 55 kilometrow sewjernje wot města Šiauliai.
Wulki sydrik
Wopis
Zrunane stołpiki su hranite a nahe.
Žagarė
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Wulki sydrik
Wopis
Łopjena su linealne a steja w srjedźnym dźělu stołpika po šesćoch hač po dźewjećoch w mutličkach.
Žagarė
Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 47 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wulki sydrik
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Běłe kćenja docpěja šěrokosć wot 2 hač do 4 mm. Wone steja we wjetše ličbje w čumpatych, nakónčnych pakićach. Jich krónowe kónčki su wótre.
Sadowoje (Kalmykska)
thumb|left Sadowoje je  wjes ze 6.500 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 165 kilometrow wot Elisty.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1849 jako wjeska ruskich burow na tehdyšej kupje załožiło.
Wulki sydrik
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, w kerčinach a na kromach pućow a lěsow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Pčólnik
Pčólnik (Dracocephalum ) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Uglegorsk (Sachalin)
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so 1905 załožiło a słušeše hač do lěta 1945 do Japanskej. Wot lěta 1946 ma pod tučasnym mjenom měšćanske prawa.
Handrij Palman
Handrij Palman ( Andreas Pallmer; * 20. nowembra 1788 w Bjedrusku, † 8. septembra 1862 w Smělnej) bě serbski ewangelski farar a wudawar prěnich serbskich Misionskich powěsćow.
Wón narodźi so jako syn Bjedrušćanskeho chěžkarja a wopytowaše wot 1803 do 1810 Budyski gymnazij. Wot 1810 do 1813 studowaše jako posledni serbski student we Wittenbergu ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1813 do 1817 jako pomocny prědar w Hrodźišćanskej wosadźe a wot 1817 hač do swojeje smjerće w Smělnjanskej.
W lěće 1817 započa pod titulom Duchowne rěče a podaća w Božim a Jězusowym kralestwi prěnje serbske Misionske powěsće wudawać, wot kotrychž stej pak jenož dwě čisle wušłej, poslednje 1818.
Pawlohrad
thumb|left
Pawlohrad je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 85 kilometrow wuchodnje Dnipra.
Ma něhdźe 108 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1779 załožiło a ma wot lěta 1784 měšćanske prawa.
2. nowembra
2. nowembra abo '''2. nazymnika''' je 306. dźeń gregorianiskeje protyki (307. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 59 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Michał Čoch
Horbikata kačizna
Horbikata kačizna (Lemna gibba) je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) znutřka swójby aronowych rostlinow (Aronaceae). Dalše serbske mjeno je rjasa.
Wopis
Horbikata kačizna ma wubitkowe čłonki, kotrež docpěja tołstosć wot 4 mm, su na delnim boku jara horbjene a wobsahuja syćojte prózdnicy.
Luza
Luza je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Luza w europskim dźělu Ruskeje na sewjeru Kirowskeje oblasće něhdźe 300 kilometrow sewjerozapadnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Košyna
Geografija
Košyna leži pod Košynskej horu (176,4 m) w juhowuchodnym dźělu Złeho Komorowa blisko saksko-braniborskeje hranicy. Wona leži při Čornym Halštrowje mjez Lejnjanskim a Złokomorowskim jězorom.
Stawizny
Košyna załoži so jako serbski nawsowc pod Košynskej horu a naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1408 w danjowym lisće.
W běhu industrializacije srjedźneje Łužicy přez natwar brunicoweje industrije kónc 19. lětstotka a z tym zwjazanym přićahom němskorěčnych dźěłaćerjow z druhich kónčin zhubi so serbšćina w dotal hišće poměrnje serbskej holanskej wjesce spěšnje. Posledni rěčnicy Košynskeje warianty Złokomorowskeje narěče buchu w 1960tych lětach wot rěčespytnikow přepytowani.
Hač do zagmejnowanja dnja 31. decembra 2001 tworješe Košyna samostatnu gmejnu.
3. nowembra
3. nowembra abo '''3. nazymnika''' je 307. dźeń gregorianiskeje protyki (308. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 58 dnjow hač do kónca lěta.
Andrejs Pumpurs
thumb|right Andrejs Pumpurs (* 22. septembra 1841 we wsy Ķeirānu, Ruske carstwo, dźensa Birzgale w Letiskej; † 6. julija 1902 w Rize) bě wuznamny letiski basnik, awtor letiskeho narodneho eposa Lāčplēsis („Mjedwjedźomorjer“) a hraješe wažnu rólu w politisko-literariskim hibanju „młodych Letow“.
Šćučinsk
Šćučinsk ( a ) je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Burabajskeho rajona.
Leži něhdźe 220 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Astany a něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje města Kokšetau. Přez město wjedźe dalokodróha A1 z Astany k ruskej hranicy.
Šćučinsk ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1850 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Brunojta rězna
Brunojta rězna (Carex brunnescens) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Ajnušćina
thumb|left|Ajnojo thumb|right|300px Ajnušćina (Ainu itak/ アイヌ イタク) je izolowana rěč ludu Ainu, bydlaceho na japanskej kupje Hokkaido a prjedy tež na Sachalinje a Kurilach. Rěči so wot něhdźe 10 ludźi.
Ajnski alfabet
A a (ア). ア а.
C c (チ). テ ce; チ ci; チャ cja; チョ cjo; チュ cju.
D d (—). ダ da; デ de; ヂ źi; ド do; ヅ du.
Wšědny wowsnik
Wšědny wowsnik (Arrhenatherum elatius) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Ajnušćina
Ajnski alfabet
E e (エ). エ e.
F f (フ). フ fu.
Wšědny wowsnik
Wopisanje
Wšědny wowsnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 9 mm a su płone, nahe a na hornim boku tróšku hrube.
Ajnušćina
Ajnski alfabet
I i (イ). イi.
Wšědny wowsnik
Wopisanje
Kćěje wot junija hač julija. Pakić docpěwa dołhosć wot 25 (10-20) cm. Hač do 1 cm dołhe, błyšćace, často wioletnje blakate kłóski njesu 1 dołhi kocht, kotryž je 5-10 mm dlěši hač kłóska. Delnja přikrywna pluwiznapluwizna je jednonerwowa, mjeztym zo hornja je třonerwowa.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (PUC-MG) je uniwersita w brazilskim měsće Belo Horizonte w zwjazkowym staće Minas Gerais.
Ajnušćina
Ajnski alfabet
K k (ケ). カ ka; ケ ke; キ ki; コ ko; ク k(u).
Wšědny wowsnik
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, mjezach a pućnych kromach. Preferuje wutkate pódy.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Wona bu załožena 12. decembra 1958.
Ajnušćina
Ajnski alfabet
M m (マ). マ ma; メ me; ミ mi; モ mo; ム m(u).
Wšědny wowsnik
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Ajnušćina
Ajnski alfabet
N n (ナ). ナ na; ネ ne; ニ ni; ノ no; ヌnu; ン n.
O o (オ). オ o.
P p (ピ). パ pa; ペ pe; ピ pi; ポ po; プ p(u).
R r (ラ). ラ ra; レ re; リri; ロ ro; ル ru.
S s (サ). サ sa; セ se; シ š, si\s; ソ so; ス, s(u); シャša, sja; ショsjo; シュsju.
T t (タ). タ, ta; テ te; チ ti; ト to; ツ t(u).
U u (ウ). ウ u.
W w (ワ). ワ wa; ウェ we; ウィwi; ウォwo.
Y y (ヤ). ヤ ja; イェje; ヨ jo; ユ ju.
Hamilton (Ontario)
Hamilton je wulkoměsto w kanadiskej prowincy Ontario. Leži při juhozapadnym brjoze Ontarioskeho jězora něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Toronta. Město ma něhdźe 500.000 wobydlerjow. Prěni raz so po lěće 1812 naspomni.
Wyksa
thumb|left Wyksa je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1757 załožiło a ma wot lěta 1934 měšćanske prawa.
Spandawa
mini|Spandawa na karće [[Berlina]] Spandawa ( Spandau, hač do lěta 1878 Spandow) je zapadny měšćanski wobwod němskeje stolicy Berlin.
Stawizny
Sydlišćo bu załožene nanajpozdźišo w šestym lětstotku při zliwje Sprjewje a Habole, a to pak wot słowjanskich Sprjewjanow pak wot Habolanow. Hač do kónca 10. lětstotka natwarichu Słowjenjo na tutym strategisce wuznamnym blaku wobtwjerdźene městno (hrodźišćo), kotrež přińdźe w běhu němskeje kolonizacije w lěće 1157 pod knjejstwo Albrechta Mjedwjedźa. Hród naspomni so pisomnje k prěnjemu razej we wopismje markhrabje Oty II. z lěta 1197 jako Spandowe.
W lěće 1920 so do toho samostatne město Spandawa zagmejnowa do „wulkeho Berlina“.
Dźensa ma wobwod přestrjeń wot 91,9 km² a někak 224 tysac wobydlerjow.
Zahrodny rupik
Zahrodny rupik (Saxifraga x arendsii) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Božidar Dobrucky
mini|upright|Božidar Dobrucky
Božidar Dobrucky ( Theodor Dobrucký; * 7. oktobra 1893 we Wojerecach, † 7. měrca 1957 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar, narodny prócowar a spisowaćel.
Žiwjenje
Wón narodźi so 1893 jako syn ze Słowakskeje pochadźaceho Wojerowskeho archidiakona Jána Emanuela Dobruckeho, kiž bě so 1882 do Łužicy přesydlił, a jeho mandźelskeje Margarety, rodź. Berganec († 21. oktobra 1919). Jeho dźěd bě Zdźarowski farar Bjedrich August Bergan. Božidar wopytowaše wot 1909 do 1913 gymnazij w Zhorjelcu a studowaše potom wot 1913 do 1916 w Lipsku teologiju a filozofiju. Tam złoži tež statne pruwowanje za wyše šulstwo. Prěnje wučerske městno měješe 1916/17 jako pomocny wučer w Rabensteinje. Wot 1917 do 1924 skutkowaše jako farar w Budyšinku, hdźež bě spřećeleny z tamnišim wučerjom Arnoštom Holanom.
mini|upright|Row Božidara a Hany Dobruckec na Tuchorskim kěrchowje 1924 bu jemu dalše skutkowanje w Serbach znjemóžnjene. Po krótkim studiju w Bratisławje nawróći so do Němskeje a nastupi farske městno w južnodurinskim Heldburgu (1925–30); wot 1930 hač do 1948 bě na powołanje basnika Börriesa knjeza von Münchhausena farar a zarjadnik knihownje we Windischleuba pola Starohroda. 1948 wzda so duchownstwa a sta so z wotrjadnikom nowozałoženeho Serbskeho kulturneho zarjada w Budyšinje. 1953 poda so na wuměnk. Pochowany bu na Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje.
Skutkowanje
Hižo jako gymnaziast zezna so z idejemi dźěłaćerskeho hibanja a dopisowaše do Görlitzer Volkszeitung. Wot 1918 podpěraše prócowanja Arnošta Barta w serbskim narodnym hibanju a běše čłon wjednistwa Serbskeho narodneho wuběrka, za kotryž nakupi srjedź lěta 1919 tež tydźenik Serbske Słowo, kiž měješe so z organom wuběrka stać. W samsnym lěće bu Dobrucky k pjenježnej pokuće a 1924 samo k połlětu jastwa zasudźeny, štož so pak přez amnestiju spušći. Wot 1920tych lět bě čłon SPD.
Za čas Weimarskeje republiki wozjewješe swoje dopisy a powědančka w Serbskich Nowinach a we Łužicy. Tež po Druhej swětowej wójnje wozjewichu so hišće někotre powědančka w Nowej dobje a w Protyce. Dobrucky bě po wójnje jako wyši referent za wědomosć a kulturu w Serbskim kulturnym zarjedźe sobu zamołwity za załoženje serbskich kulturnych institucijow a organizowanje studija sorabistiki při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Nimo toho fungowaše wot 1950 do 1955 jako zamołwity redaktor ewangelskeho časopisa Pomhaj Bóh. Pawoł Nedo mjenowaše jeho w Rozhledźe 10/1973 pozdźišo architekta noweje serbskeje kultury.
Božidar Dobrucky bě wot lěta 1918 čłon Maćicy Serbskeje.
Maslenkowe rostliny
Wopisanje
Maslenkowe rostliny su předewšěm zelišćowe rostliny, zwjetša wjacelětne.
Rozšěrjenje
Wone su swětadaloko rozšěrjene, wosebje w měrnych conach sewjerneje połkule zemje. Jenož podswójbje isopyroideae + ranunculoideae wobsahujetej tež w srjedźnej Europje wustupowace taksony.
Systematika
5 podswójby: 50 rody, 1700 - 2525 družiny.
Wuběrk:
Wórlica-wjes
Wórlica-wjes (w lěće 1847 Worlize, tež Horlize,  Hörlitz-Dorf) bě delnjołužiska wjes w něhdyšim Kalawskim wokrjesu. Wona ležeše něhdźe štyri kilometry zapadnje Złokomorowskeho stareho města, měješe na kóncu někak 500 wobydlerjow a bu w lěće 1940 za brunicowu jamu Marga wotbagrowana.
Susodne sydlišća běchu Wórlica-pola (do 1990 Senftenberg-West) a Raj na sewjeru, Šejkow na zapadźe, Zły Komorow na wuchodźe a Brjazki na juhu.
Módra sykorka
Módra sykorka (Cyanistes caeruleus, syn. Parus caeruleus) je ptačk ze swójby sykorkow (Paridae). Dalše serbske mjeno je módrawka.
Wopis
Dorosćene ptački maja běłe wobličo z wuskej, čornej wóčnej smužku a z adretnym čornym lackom.
Chribjet je zeleny. Žołta hrudź njese jenož małku čornu smužku w srjedźišću.
Křidle stej módrej.
Młode ptački maja swětłožołte wobličo a šěrozelenu kapičku.
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Sykorka wustupuje w lisćowych a měšanych lěsach, w žiwych płotach, w parkach a w zahrodach. Wona tež wopytuje ptače chěžki.
Baleary
thumb|Karta Balearow
Baleary ( Illes Balears, Islas Baleares) su k Španiskej słušaca skupina kupow a španiska awtonomna regiona w zapadnym dźělu Srjedźneho morja. Awtonomna regiona wobsahuje pjeć wobsydlenych kupow Mallorca, Menorca, Ibiza, Formentera a Cabrera kaž tež 146 njewobsydlenych kupow. Najwjetša kupa je Mallorca z přestrjenju wot 3.620 km²; cyłkowna přestrjeń je 4.992 km². Kupy su mjez 90 a 200 km zdalene wot španiskeje twjerdźe.
Hamtskej rěči stej katalanšćina a španišćina, mjeztym eksistuje na kóždej kupje domoródny dialekt katalanšćiny, kaž na přikład Ibizenk na Ibizi.
Publik
mini|Publik a Wunšow na karće z lěta 1929
Publik ( Publick; 1936–47 Wildfelde) běše holanske sydlišćo w sewjeru Hornjeje Łužicy, kotrež bu w lěće 1986 wopušćene a potom za Rychwałdsku brunicowu jamu wotbagrowane. Po hamtskich ličbach mějachu so pjatnaće wobydlerjow přesydlić.
Geografija
Publik ležeše na prawym boku Běłeho Šepca mjez Wunšowom a Zamostami.
Stawizny
Wjeska – po sydlišćowej formje kulowc – naspomni so k prěnjemu razej pisomnje wokoło lěta 1400 jako Publicsdorff. W slědowacych lětstotkach mjenowachu ju jenož hišće Publik (1505: Puplick; 1625: Bublick; 1791: Publick). Wot nacionalsocialistow bu dla swojeho serbskeho wjesneho mjena w lěće 1936 přemjenowana na Wildfelde, dósta pak swoje stare mjeno po wójnje wróćo.
Wjes a tamniši wudwór słušeštej wot lěta 1603 do Mužakowskeho stawoweho knjejstwa.
Wowsyčk
Wowsyčk (Trisetum) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sučkaty trudownik
Sučkaty trudownik (łaćonsce Scrophularia nodosa) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce Scrophulariaceae).
Wopisanje
Sučkaty trudownik je wjacelětna zelišćowa rostlina, kotraž wysokosć mjez 50 a 100 centimetrami dosahuje. Jeho mjeno je sučkaty trudownik dla jeho sučkaće abo dulojće stołstnjneho korjenja dóstał.
Rostlina ma zrunany stołpik, kotryž so zwjetša hakle w kwětnistwje rozhałužkuje. Wón je znahła štyrihranity, we wyšce kwětnistwa tež ze sylnišo wutworjenymi hranami, njeje pak křidłaty.
Lisćowe łopjena su njerozdźělene abo w najlěpšim padźe na spódku z jednym abo dwěmaj małkimaj pódlanskimaj lapomaj. Jich kroma je dwójce rězana.
Stejnišćo
Rosće na w prawej měrje wutkatych, włóžnych městnach w lěsach, na lěsnach kromach, w kerčinach abo na rěčnych brjohach.
Rozšěrjenje
Sučkaty trudownik w Europje a w zapadnej Aziji hač do Kawkaza a zapadneje Sibirskeje wustupuje. Do wuchodneje sewjerneje Ameriki bu zanjeseny.
Žórła
(z němskeje wikipedije)
Turkowski dźećel
Turkowski dźećel (Onobrychis) je ród ze swójby łušćinowcow.
Čaplacy jězor
Čaplacy jězor je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe sydom kilometrow južnje Wojerec mjez Hórnikečanskim a Slěbornym jězorom. Wón ma přestrjeń wot 1,38 km².
Zahrodna žołtnica
Zahrodna žołtnica (Lysimachia punctata) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
thumb|[[Kćenje|Kćenja]]
Wopis
Zahrodna žołtnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač 100 cm. Rostlina je husto kosmata.
Stołpiki su njerozhałuzowane.
Łopjena
Łopjena po třoch hač po šesćoch mutlički wutworja. Wone su dwójce hač trójce tak dołhe kaž šěroke a na delnim boku ćmowje dypkate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja steja po jednym hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach. Keluškowe kónčki su zelene a nimaja čerwjenu kromu. Złotožołta króna je daloko likojta a njese pjeć jejkojtych kónčkow a docpěje wulkosć wot 2 hač 3 cm. Próškowe nitki su žałzojće kosmate.
Stejnišćo
Rosće jako pyšnu rostlinu w zahrodach, ale hdys a hdys wodźiwjene na pućowych kromach, brjóhach, w kerčinach a na pustych płoninach wustupuje. Ma radšo włóžne, wutkate a bazowe pódy.
Mjezynarodna swětnišćowa stacija
mini|Mjezynarodna swětnišćowa stacija, natočena wot SpaceX Crew Dragon 8. nowembra 2021.
Mjezynarodna swětnišćowa stacija ( International Space Station, ISS) je najwjetša hdy natwarjena swětnišćowa stacija. Jedna so wo multinacionalny zhromadny projekt, na kotrymž je pjeć swětnišćowych organizacijow wobdźělene: NASA (Zjednoćene staty Ameriki), Roscosmos (Ruska), JAXA (Japanska), ESA (Europa) a CSA (Kanada).
Stacija słuži jako mikrograwitaciski a swětnišćowy slědźerski labor, w kotrymž so wědomostne slědźenje w biologiji, astronomiji, meteorologiji, fyzice a druhich wobłukach přewjedźe. Mjezynarodna swětnišćowa stacija hodźi so k testowanju swětnišćowych systemow a wuhotowanjow, kotrež su za móžne přichodne dołhodobne misije k měsačkej a Marsej trěbne.
Prěnja komponenta ISS bu 1998 startowana, a prěni dołhodobni wobydlerjo přichadźachu 2. nowembra 2000, po tym zo běchu 31. oktobra 2000 wot kosmodroma Bajkonur startowali. Stacija leći w niskim zemskim orbiće něhdźe 420 km nad powjerchom zemje, tak zo je husćišo na hwězdnym njebju jako jedyn z najswětlišich objektow widźeć.
4. nowembra
4. nowembra abo '''4. nazymnika''' je 308. dźeń gregorianiskeje protyki (309. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 57 dnjow hač do kónca lěta.
Ust-Labinsk
thumb|left Ust-Labinsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1794 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Budka Suflera
Budka Suflera bě pólska rockowa hudźbna skupina z Lublina, kotraž eksistowaše mjez 1974 a 2014.
Pawoł Erich Krawc
Pawoł Erich Krawc ( Paul Erich Schneider; * 11. měrca 1907 w Bóšicach; † 30. měrca 1995 w Budyšinje) bě serbski pedagoga, ludowědnik a domiznowědnik.
Žiwjenje
Narodźi so jako najmłódše ze sydom dźěći Bóšćanskeho ćěsle a pozdźišeho fabrikoweho dźełaćerja Jakuba Krawca a jeho žony Christiany a wotrosće najprjedy w Bóšicach a pozdźišo na Židowje, hdźež chodźeše tež do ludoweje šule. Krawc wopytowaše wot 1920 do 1927 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, hdźež bě čłon towarstwa serbskich seminaristow „Swoboda“, a nastupi 1927 swoje prěnje wučerske městno we Worcynje. W samsnym lěće zastupi do Maćicy Serbskeje. Po studiju pedagogiki w Drježdźanach wot 1930 do 1933, hromadźe z Pawołom Nowotnym, běše potom hač do wudyrjenja Druheje swětoweje wójny z wučerjom w Poršicach. W swojim eksamenskim dźěle, kotrež so połsta lět pozdźišo w Lětopisu wozjewi, zaběraše so Krawc z drjewjanymi narownymi křižemi na kěrchowach sewjerneje Hornjeje Łužicy.
We wójnje bu jako infanterist w Ruskej zranjeny a pozdźišo w sewjernej Italskej zasadźeny. Po kóncu nacionalsocializma a nawróće z ameriskeje wójnskeje jatby w Bozenje bě wot 1947 wědomostny sobudźěłaćer, najprjedy pola Domowiny a pozdźišo při Instituće za serbski ludospyt. Nimo toho bě awtor někotrych šulskich knihow a wudawaćel časopisa Serbska šula kaž tež (wot 1947 do 1956) serbskeje wottorhanskeje protyki Moja domizna. W Ludowym nakładnistwje Domowina wuda serbske bajki a powěsće. Jako docent při Serbskim wučerskim wustawje staraše so wot 1953 a 1979 wo wukubłanje serbskich wučerjow, předewšěm w metodice a ludowědźe.
Solidarność
Solidarność - oficielne dospołne pólske mjeno:  Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" -, hornjoserbsce: Njewotwisne samozarjadniske dźěłarnistwo "Solidarnosć", je strona w Pólskej, kotraž bu dnja 10. nazymnika 1980 załožena. Předsyda je Piotr Duda. Wot lěta 1981 hač do lěta 1990 Lech Wałęsa bě předsyda.
Marian Jeliński
Marian Jeliński ( Marión Jelińsczi; * 8. decembra 1949 w Siemirowicach) je přirodospytnik, pčołar a fachowc za pčolace chorosće. Wón je aktiwny čłon je kašubskeho zhromadźenstwa a rěči pólsce a němsce. Je pak wšelake spisy w kašubskej rěči wozjewił.
Jeliński je ženjeny a ma dwě dźěsći.
Kazachšćina
Kazachšćina (kazachsce қазақ тілі, қазақша/qazaq tili, qazaqşa) je altajska rěč, kotraž słuša k hałuzy turkskich rěčow a rěči so předewšěm w Kazachstanje, ale tež w susodnym Uzbekistanje a w zapadnej Chinje. Kazachšćina pisa so oficielnje z kyriliskim alfabetom, při čimž so wosebje w interneće tež łaćonska warianta wužiwa. Jeje zawjedźenje jako standard je planowane. Kazachojo w Chinje, Afghanistanje a Iranje wužiwaja hišće arabski alfabet, dokelž njeběchu wot rěčnych modifikacijow w sowjetskim času potrjecheni.
Wona je wusko přiwuzna z uzbekšćinu, turkmenšćinu a kirgišćinu.
W Kazachstanje je kazachšćina prěnja hamtska rěč a rěči so wot něhdźe 65 % wobydlerstwa. Druha zarjadniska rěč je rušćina, kotruž wjace hač 80 % ludnosće wobknježa. Cyłkownje ma kazachšćina něhdźe 12 milionow rěčnikow.
Kyriliski alfabet (wot 1940 hač 2025)
Nimo standardnych pismikow kyriliskeho alfabeta wužiwaja so za kazachšćinu přidatnje pismiki Әә, Ғғ, Ққ, Ңң, Өө, Ұұ, Үү, Һһ a İi, kotrež wotpowěduja łaćonskim Ää, Ğğ, Qq, Ng ng, Öö, Uu, Üü, Hh a Ii.
Malmyž
Malmyž je městačko w Ruskej federaciji. Leži při zliwje rěkow Šošmy a Wjatki w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 300 kilometrow južnje Kirowa a 120 kilometrow sewjerowuchodnje Kazanja. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1553 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Cholmsk
thumb|left Cholmsk ( Холмск; do 1905 Mauka/Маука; do 1946 真岡 Maоka) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 50 kilometrow zapadnje Južno-Sachalinska.
Uglegorsk
Uglegorsk je:
Bimbawka
Bimbawka (Pulsatilla) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Dwojorjadkaty wowsyčk
Dwojorjadkaty wowsyčk (Trisetum distichophyllum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Hamorski młyn (Košyna)
Hamorski młyn ( Hammermühle) bě delnjołužiske sydlišćo a wjesny dźěl Košyny, kotryž ležeše něhdźe pjeć kilometrow juhowuchodnje Złeho Komorowa a jedyn kilometer sewjerozapadnje Košyny. W lěće 1950 buchu něhdźe dźesać swójbow za Němješkowsku jamu přesydlene a Hamorski młyn wotbagrowany. Na městnje něhdyšeho sydlišća nadeńdźe so dźensa Złokomorowski jězor.
Wiki
Wiki móže być:
Mała kačizna
Mała kačizna (Lemna minor) je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) znutřka swójby aronowych rostlinow (Aronaceae).
Wopis
Mała kačizna je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 0,2 hač do 0,6 cm.
Korjenje docpěja dołhosć wot hač do 10 cm.
Wubitkowe čłonki su na hornim boku šěrozelene hač žołtozelene, wosebje w zymje tež mazane čerwjene a docpěja tołstosć wot mjenje hač 1 mm.
Kćěje wot meje hač do junija, ale jara rědko.
Stejnišćo
Rosće w stejacych abo nimale stejacych, wutkatych wodźiznach.
Joniškis
thumb|left
Joniškis ( Jonischken; Janiszki;  Янишки/ Janiški) je město w Šiauliaiskim wobwodźe na samym sewjeru Litawskeje, njedaloko letiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Joniškskeho rajona.
Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Šiauliai při dalokodróze a železniskej čarje do Rigi.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1523 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1616 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897 - 52% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła. Widźenja hódnej stej Běła a Čerwjena synagoga, natwarjenej 1823 resp. 1865.
Wódny trudownik
Wódny trudownik (Scrophularia auriculata) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Perešćepyne
thumb|left|Biblioteka
Perešćepyne je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Oril (přitok Dnjepra) něhdźe 75 kilometrow južnje Dnipra.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1764 załožiło a ma wot lěta 2000 měšćanske prawa.
Jaworzno
Jaworzno (šlsk. Jawořno) je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje, něhdźe 30 kilometrow wot Katowic a něhdźe 40 kilometrow wot Krakowa.
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1229 jako městno při wikowanskim puću z Krakowa do Bytoma.
Petershain
Petershain je němske mjeno wšelakich łužiskich wjeskow:
5. nowembra
5. nowembra abo '''5. nazymnika''' je 309. dźeń gregorianiskeje protyki (310. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 56 dnjow hač do kónca lěta.
1948
Wumrěće
thumb|upright=0.4|Bjarnat Krawc mini|upright=0.4|Arnošt Holan
Céline Dion
Céline Dion (* 30. měrca 1968 w Quebec jako Céline Marie Claudette Dion) je kanadiska spěwarka a filmowa hrajerka.
Gorbatow
thumb|left|[[Oka w Gorbatowje]] thumb|left Gorbatow je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Oka w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Žarow
We wokolinje Žarowa so hač do 17. lětstotka delnjoserbski dialekt rěčeše.
Chadyžensk
Chadyžensk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Žarow
thumb|left|Cyrkej
Kótłow
Kótłow (po starym prawopisu Kotłow; Kathlow) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma wokoło 130 wobydlerjow a nadeńdźe so něhdźe jednaće kilometrow wuchodnje Choćebuza při Tšawničanskej rěce njedaloko awtodróhi A 15 (Błóta–Baršć).
Chadyžensk
Sydlišćo je so w lěće 1864 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Kótłow
Susodne wjeski su Klinka na sewjerowuchodźe, Dubrawa na wuchodźe, Jaty na wuchodźe, Žargoń na juhu, Rogozno na juhozapadźe kaž tež Kórjeń a Hažow na zapadźe. Sewjernje Kótłowa rozpřestrěwa so něhdyša brunicowa jama Janšojce. Přez wjes wjedźe krajna dróha L 49 z Choćebuza do Baršća.
Kłóskaty wowsyčk
Kłóskaty wowsyčk (Trisetum spicatum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Kótłow
Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Kótłow we 1880tych lětach cyłkownje 253 wobydlerjow, z kotrychž běchu 243 Serbow (96 %) a dźesać Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 18,9 %.
Pakosnica
thumb|Pakosnica na karće z lěta 1929
Pakosnica ( Schadendorf) běše holanska wjeska na sewjeru Hornjeje Łužicy, kotraž bu w lětomaj 1984/85 wopušćena a potom za Rychwałdsku brunicowu jamu wotbagrowana. Po hamtskich ličbach mějachu so 31 wobydlerjow přesydlić. Něhdyše stejišćo słuša dźensa do Hamorskeje gmejny.
Geografija
Pakosnica ležeše na prawym boku Šepca sewjerozapadnje Rychwałda a sewjerowuchodnje Krynhelec.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje městna jako Pakosnitz pochadźa z lěta 1625. Jako Schadendorff mjenuje so wjeska k prěnjemu razej w lěće 1759, nošeše pak paralelnje tež dale swoje prěnjotne serbske mjeno (1797: Backosnitz). Serbske mjeno pochadźa wot słowa pakosć a běše najskerje směšne mjeno susodnych wsow za chudych wobydlerjow tuteje wjeski.
Hač do lěta 1805 podsteješe Pakosnica ryćerkubłu w Rychwałdźe.
Wobydlerstwo
Ewangelscy Pakosničenjo přisłušachu znajmjeńša wot započatka 19. lětstotka Rychwałdskej wosadźe.
Lubij
thumb|left|Cyrkej w Lubiju Lubij ( Löbau) je město w Hornjej Łužicy, na juhowuchodnej kromje serbskeho kraja. Leži při rěčce Lubaće pod Lubijskej horu a ma wokoło 16.000 wobydlerjow.
Stawizny
Město naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1221 přez biskopa Bruna II. z Mišna jako Lubaw a bu pod čěskim knjejstwom jako wobtwjerdźene wikowanske a přemysłowe městno na platowje wyše Lubaty zapołožene. W lěće 1346 załoži so w Lubiju Zwjazk hornjołužiskich šesćiměstow. Dla centralneho połoženje w Hornjej Łužicy bě Lubij hač do lěta 1815 ze schadźowanišćom zwjazka.
Měšćanske dźěle
Do Lubija słušeja slědowace wsy a měšćanske dźěle:
Dalše sydlišća na měšćanskim teritoriju su Dołhaćicy, Serbske Kundraćicy a Serbske Pawlecy (k Róžanam), Stwěšin (k Njeznarowam) a Wujer (ke Ketlicam). W někotrych tutych wsow wužiwachu hač do spočatka 20. lětstotka Lubijski dialekt serbšćiny.
Serbske kemše, předewšěm za wobydlerjow zafarowaneju wjeskow Wolešnica a Stary Lubij, wotměwachu so po reformaciji w něhdyšej Franciskanskej cyrkwi, kotraž so tohodla tež Serbska cyrkej mjenowaše. Prědowanja běchu spočatnje jenož serbske, pozdźišo potom serbske a němske. Spočatk 20. lětstotka běše hišće kóždu druhu njedźelu serbska Boža słužba a šěsć króć wob lěto Bože wotkazanje w serbskej rěči.
6. nowembra
6. nowembra abo '''6. nazymnika''' je 310. dźeń gregorianiskeje protyki (311. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 55 dnjow hač do kónca lěta.
Lubij
Wobchad
Přez Lubij wjedźetej zwjazkowej dróhi 6 (Bremerhaven–Drježdźany–Zhorjelc) a 178 (Nosaćicy-Žitawa).
Chorzów
Chorzów (šlesce Chorzůw) je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Königshütte.
ASNOM
ASNOM (Антифишистичко Собрание на Народното Ослободување на Македонија - Antifašiskiske zeńdźenje za narodne wuswobodźenje Makedonskeje) wotmě so 2. awgusta 1944 w klóštrje Sw. Prohora Pčinskeho. Na nim přijachu rozsudy AVNOJ.
Chorzów
thumb|left|Pósta
Lubij
Wobchad
W Lubiju namakatej so železniske dwórnišćo a křižowanišćo. Běži přez njón železniska čara Drježdźany–Zhorjelc a započinatej tu železniskej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja su wot lěta 2004 wottorhane a něhdyša čara do Budestec bu w lěće 2008 wottwarjena. Na ćělesu čary natwarichu kolesowansku šćežku.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Malička kačizna
Malička kačizna (Lemna minuta) je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) zntuřka swójby aronowych rostlinow (Aronaceae).
Wopis
Malička kačizna ma wubitkowe čłonki, kotrež docpěja dołhosć wot 1 hač do 3 mm.
Horbikaty kołp
Horbikaty kołp (Cygnus olor) je zwěrjo ze swójby kačkowych ptakow (Anatidae).
Wopis
Jednolětny kołp je swětobruny, při čimž wone su tróšku ćmowši a bóle brune hač Cygnus columbianus a Cygnus cygnus. Ma čornojte wobličo. Šat dorosćenych ptačkow maja wot druheje zymy. Jich pysk je šěroróžojty z čornej bazu.
Wón je daloko rozšěrjeny, předewšěm na hatach a druhich wodźiznach.
Rownjanski kěrchow
mini|Historiske narowne kamjenje na Rownjanskim kěrchowje
Powiat prudnicki
Powiat prudnicki je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Prudnikom. Wokrjes ma přestrjeń wot 571,16 km² a něhdźe 60.000 wobydlerjow.
Rownjanski kěrchow
Rownjanski kěrchow je pohrjebnišćo w srjedźołužiskej wjesce Rowno, kotraž słuša do Slepjanskeje wosady. Wjesny kěrchow nadeńdźe so na juhowuchodźe wsy na kromje hole a je z kulturnostawizniskeho wida zajimawy dla tam postajenych historiskich narownych kamjenjow ze serbskimi napisami.
Powiat prudnicki
Geografija
Wokrjes leži na juhu wojewódstwa při čěskej hranicy. Susodne wokrjesy su na zapadźe a sewjeru Powiat nyski, na sewjeru Powiat opolski a Powiat krapkowicki, na wuchodźe Powiat kędzierzyńsko-kozielski kaž tež na juhu Powiat głubczycki a čěski Okres Bruntál.
Astronomija
mini|Paralelna hwězdarnja w Chile, dźěl Europskeje južneje hwězdarnje
Astronomija (z grjekskeho ἀστρονομία (astronomía) „wědomosć, kotraž zakonje hwězdow studuje“) je přirodowěda, kotraž přepytuje njebjeske objekty a fenomeny. Wužiwa matematiku, fyziku a chemiju, zo by jich pochad a wuwiće wujasniła. K objektam jeje zajima słušeja na přikład planety, měsački, hwězdy, galaksije a komety. Powšitkownišo wobhladuje astronomija wšitko, štož so zwonka zemskeje atmosfery stawa. Kosmologija je hałuza astronomije, kotraž uniwersum jako cyłk přepytuje. Zo bychu dopóznaća wo uniwersumje zdobyli, wužiwaja astronomojo teleskopy, swětnišćowe sondy a superkompjutery. Znaty serbski astronom bě Jakub Bartsch z Lubanja.
Rownjanski kěrchow
Wot lěta 1863 namakaše so kěrchow na tamnym boku Mułkečanskeho puća, napřećo dźeńsnišemu stejišću. W 1920tych lětach bu dale do zapadneho směra rozšěrjeny, mjeztym zo so wuchodny dźěl zawrě. Tamniše narowne kamjenje njebuchu pak wotstronjene, dokelž so přestrjeń dale njewužiwaše. Tuž so – porno druhim kěrchowam – zdźeržachu a něhdyši kěrchow poněčim zarostowaše. W 1980tych lětach namakachu mjeztym skoro zabyte kamjenje w holi a donjesechu je nachwilnje do składowanišća blisko Choćebuza. Po katalogizowanju wšěch 60 wobchowanych kamjenjow přez Trudlu Malinkowu a restawrowanju postajichu prěnich dwanaće kamjenjow w lěće 2011 znowa na Rownjanskim kěrchowje. Zbytne kamjenje buchu w nalěću 2019 znowa stajene, tak zo nadeńdu so mjeztym wšě wobchowane kamjenje zaso w Rownom.
Powiat prudnicki
Města a gmejny
Powiat wobsteji ze štyrjoch gmejnow, z nich tři měšćansko-wjesne gmejny a jedna wjesna gmejna.
Wjesna gmejna
Gmejnje Biała a Głogówek stej wot lěta 2006 oficielnje dwurěčnej, přetož wučini němski podźěl wobydlerstwa wjace hač 20 %.
Rownjanski kěrchow
Wjetšina wobchowanych kamjenjow, kiž pochadźeja z časa do 1919, spomina na zemrětych dźěći. Nimale wšě napisy su w serbskej rěči, a to w starym prawopisu a zwjetša w Slepjanskej narěči.
Alpska bimbawka
Alpska bimbawka (Pulsatilla alpina) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Cachorowa rězna
Wopis
Cachorowa rězna je swětłozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 30 cm.
Łopjena
Płone łopjena docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 2 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Kłosy su zelene a njesu na kromje muske kćenja, na kónčku žónske kćenja a 2-15 cm dołhe wysoke łopješka.
Płody
Płodowe hadźicy su dołho pyskate a docpěwaja dołhosć wot hač do 1 cm.
Stejnišćo
Rosće na hatnych brjohach, na starych wodźiznach a na łuhowych pódach.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej Europje rozšěrjena.
Siemianowice Śląskie
Siemianowice Śląskie (šlsk. Śymjanowice) je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Laurahütte.
Kelmė
thumb|left
Kelmė ( Kelm; Kelmy;  Кельмы/ Kelmy) je město w Šiauliaiskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Kelmskeho rajona.
Wšowica
Wšowica (Pedicularis) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Kelmė
Leži něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje wot města Šiauliai při rěčce Kražantė.
Wšowica
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kelmė
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1295 prěni raz naspomniło a dósta w 16. lětstotku měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897 – 69 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Danšćina
Danšćina je sewjerogermanska rěč, kotraž so hłownje w Danskej rěči, hdźež je z hamtskej rěču. Dansce rěči cyłkownje něhdźe 5,5 milionow ludźi, nimo Danskeje tež na Ferejskich kupach, w Grönlandskej a na sewjeru Schleswigsko-Holsteinskeje. Danšćina słuša k připóznatym mjeńšinowym rěčam w Němskej.
Gramatika
Danšćina ma dwaj genusaj, numerusaj a padaj. Ale někotre narěče nimaja žadyn genus, ale druhe narěče maja samo tři genusy.
Bug
Tam wuliwa so do Narewa a słuša tuž k mórskemu basenkej Baltiskeho morja.
Liepāja
thumb|left Liepāja ( Libau; do 1917 Либава/Libawa) je přistawne město na samym zapadźe Letiskeje a z něhdźe 78.000 wobydlerjemi třeće najwjetše město baltiskeho kraja.
Žołty sydrik
Žołty sydrik (Galium verum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Liepāja
Leži při Baltiskim morju w Kurskej něhdźe 190 kilometrow juhozapadnje Rigi a je sydło romsko-katolskeho kaž tež ewangelsko-lutherskeho biskopstwa.
Žołty sydrik
Wopis
Žołty sydrik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 60 cm (wot 15 hač do 50 cm) a šěrokosć wot hač do 1,2 m. Zrunane stołpiki su krute a maja tupe hrany.
Łopjena
Wuske łopjena su linealne a maksimalnje docpěja šěrokosć wot 2 mm a dołhosć wot hač do 2,5 cm. Wone su na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku krótkokosmaće šěre. Jich kroma je zawita. 8-12 jehłojtych, 1-2,5 mm dołhich łopješkow steji w srjedźnych mutličkach.
Liepāja
Stawizny
Město wuwiwaše so z małeje kurskeje wjeski při wuliwa rěčki Lyva do morja a naspomni so prěni raz w lěće 1253 jako Lyva. Wot 1560 słušeše na 50 lět k Pruskej. W lěće 1625 spožči kurski wójwoda Friedrich von Kettler měšćanske prawa. Srjedź 17. lětstotka natwari so prěni přistaw. Wot 1795 słušeše město k Ruskemu carstwu a měješe za nje wulki wuznam dla swojeho přistawa, kotryž bě tež w zymje zwjetša bjez lodu. W 19. lětstotku bu Liepāja přizamknjena na železnisku syć a sta so z wažnym industrijnym stejišćom.
Žołty sydrik
Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Citronužołte abo złotožołte kćenja docpěja šěrokosć wot 2 hač 4 mm. Wonja mjedojće a steja w hustych, nakónčnych pakićach. Króna njese 4 kónčki a docpěje šěrokosć wot něhdźe 3 mm.
Stejnišćo
Rosće na suchich łukach a pastwach, na skłoninach, na kromach kerčinow a na łuhojtych łukach. Ma radšo w prawym měrje suche, słónčne hač połsćinowe stejnišća.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Euraziji a sewjernej Ameriki rozšěrjena, při čimž w nimale cyłej Europje, ale w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje.
Mrózak
Mrózak (němsce Mrosack, tež Mrosak, Mroßack) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
7. nowembra
7. nowembra abo '''7. nazymnika''' je 311. dźeń gregorianiskeje protyki (312. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 54 dnjow hač do kónca lěta.
Hamburg
Hamburg (hamtsce Swobodne a hansowe město Hamburg, Freie und Hansestadt Hamburg) je wulkoměsto a zwjazkowy kraj na sewjeru Němskeje. Přistawne město je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo na sewjeru Němskeje. Z něhdźe 1,9 milionami wobydlerjow na 755 km² je Hamburg po Berlinje druhe najwjetše město kraja. Přez město běži wulka rěka Łobjo kaž tež rěki Alster a Bille. Prěni raz naspomni so město w lěće 832 jako Hammaburg.
Tuchwilu knježacy měšćanosta Hamburga je Peter Tschentscher (SPD).
Jakub Anton Kilian
Jakub Anton Kilian ( Jacob Anton Kylian; * 25. apryla 1683 w Kulowje, † 15. meje 1759 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, spěchowar ludoweho kubłanja, magister filozofije a baccalaureus teologije.
Syn Kulowskeho měšćana wopytowaše wot 1694 do 1699 gymnazij w Žahanju a pokročowaše w čěskim Chomutowje. Wot 1704 do 1707 studowaše we Wołomucu teologije. Po prěnjej staciji jako kapłan w delnjošleskim Peicherwitzu (1707) so do Łužicy nawróći a bě wot 1708 do 1709 katechet při Tachantskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1709 do 1718 bě druhi kapłan a 1718–21 farar při Budyskej Serbskej cyrkwi. Wot 1721 do 1740 bě Kilian kanonik a wot 1740 hač do swojeje smjerće w lěće 1759 senior Budyskeho tachantstwa.
W lěće 1735 wuda Kilian Serbske katolske ABC knižki. Wón bě literarny přećel Jurja Hawštyna Swětlika, kotremuž pomhaše při dźěle na łaćonsko-serbskim słowniku. Swoje zamóženje wotkaza Kilian za twar serbskeje šule, štož so 1785 z prócu Franca Jurja Loka w Kulowje zwoprawdźi. Kilian zawostaji w rukopisu Serbske glosy we łaćonsko-němskim słowniku a štyri zwjazki prědowanjow we łaćonskej a w němskej rěči.
Maybrit Illner
Maybrit Illner (* 12. januara 1965 w Berlinje) je němska žurnalistka, moderatorka a awtorka.
Želbija
Želbija (Salvia) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Wobsahuje 900 družinow.
thumb|[[Kwětnistwo stepoweje želbije (Salvia nemorosa)]]
Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne rostliny.
Kćenja
Typiske su rołkojte, dwuhubkowe kćenja, při čimž delnja hubka je płona a hornja ma zwjetša formu helma. Keluch je tež dwuhubkowe a často napadnje barbjeny. Barba móže rozdźělna być, a to: módra, čerwjena, rědko žołta.
Rozšěrjenje
Z wuwzaćom tropiskich dešćowych lěsow a jara zymnych regionow družiny rostu nimale wšudźe.
Kabinet Biedenkopf I
Kabinet Biedenkopf I bě wot 8. nowembra 1990 hač do 6. oktobra 1994 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w prěnjej legislaturnej periodźe po znowazałoženju zwjazkoweho kraja. Dla dobyća absolutneje wjetšiny při wólbach móžeše ministerski prezident Kurt Biedenkopf (CDU) ze swojej stronu sam knježić.
Želbija
Družiny (wuběrk)
Wobsahuje slědowace družiny:
18. decembra
18. decembra abo '''18. hodownika''' je 352. dźeń gregorianiskeje protyki (353. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće třinaće dnjow hač do kónca lěta.
Gorodec
thumb|left thumb|left Gorodec je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
18. decembra
19. lětstotk
thumb|120px|Joseph John Thomson (* 1856)
Gorodec
Sydlišćo je so w lěće 1152 załožiło a ma wot lěta 1172 měšćanske prawa.
18. decembra
19. lětstotk
thumb|120px|Paul Klee (* 1879)
1901–1950
thumb|120px|Willy Brandt (* 1913)
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Antonio Stradivari († 1737) thumb|120px|Johann Gottfried von Herder († 1803)
20. lětstotk
mini|upright=0.4|Mikławš Andricki († 18. decembra 1908) mini|upright=0.4|Arnošt Simon († 18. decembra 1974)
thumb|120px|Konrad Zuse († 1995)
Menorca
Menorca je najwuchodniša a -sewjerniša kupa k Španiskej słušaceho awtonomneho regiona Balearow. Tam je wokoło 94.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 694 km² žiwe. Stolica kupy je Maó z 29.000 wobydlerjemi.
Hamtskej rěči na kupje stej katalanšćina a španišćina. Wosebje znate pola turistow su horiny Tramuntana w sewjeru Menorci. Wot lěta 1993 płaći cyła kupa jako biosferowy reserwat.
Blagodarnyj
Blagodarnyj je město w juhu Ruskeje federacije.
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje něhdźe 150 kilometrow wuchodnje Stawropola.
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1782 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
1908
1908 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Lěwica
Lěwica ( Die Linke) je politiska strona w Němskej, kotraž nasta dnja 16. junija 2007 přez zjednoćenje dweju stronow Die Linke.PDS a WASG. Předsydce stej wot februara 2021 Janine Wissler a Susanne Hennig-Wellsow. Młodźinska organizacija Lěwicy je Linksjugend ['solid].
Wot decembra 2014 je Bodo Ramelow w Durinskej prěni zastupjer strony w zastojnstwje ministerskeho prezidenta.
Jaroměr Hendrich Imiš
thumb|Jaroměr Hendrich Imiš (1819–1897) thumb|Imišec row na Hodźijskim kěrchowje Jaroměr Hendrich Imiš (* 16. decembra 1819 w Bukojnje; † 12. decembra 1897 w Hodźiju) bě serbski ewangelski duchowny a narodny prócowar.
Žiwjenje
Jaroměr Hendrich bě syn němskeho nana, ekonomiskeho inspektora w Bukojnje, a serbskeje maćerje. Wot 1832 do 1840 wopyta gymnazij w Budyšinje a běše 1839 sobuzałožer serbskeho gymnazialneho towarstwa „Societas Slavica Budissinensis”. Wot 1840 studowaše teologiju při Lipšćanskej uniwersiće a zastupi 1841 do studentskeho korpsa Lusatia. Po studiju skutkowaše wot 1846 najprjedy pjeć lět jako wučer při byrgarskej šuli w Budyšinje. Mjez 1851 a 1858 běše Imiš farar we Wóslinčanskej wosadźe a wot 1858 hač do swojeje smjerće 1897 farar při cyrkwi swj. Pětra a Pawoła w Hodźiju. Dnja 28. awgusta 1851 so wón z Milu Pfulec z Přišec we Wóslinku woženi. Mandźelskaj měještaj dweju synow.
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca
thumb|upright|Cyrkej swj. Marije, kralowny róžowca. Napohlad ze sewjerozapada
Jaroměr Hendrich Imiš
Skutkowanje
Imiš bě w 1840tych lětach sobuzałožer Maćicy Serbskeje a sobuiniciator Wulkeje próstwy Serbow, zebra pak po zwrěšćenju byrgarskeje rewolucije 1848/49 přiběrajo politisce konzerwatiwne stejišćo. Bórze namaka so mjez frontomaj serbskeho narodneho wozrodźenja a přiběraceje germanizacije ze stron sakskeje wyšnosće.
Powiat strzelecki
Powiat strzelecki je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje, juhowuchodnje Opola. Wokrjes ma něhdźe 75.000 wobydlerjow a přestrjeń wot 744 km².
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca je wot lěta 1896 Radworska wosadna cyrkej. Přetož stej w Radworju hišće dalšej cyrkwi (Stara wosadna cyrkej a Křižna cyrkej) bu wona tež jako nowa wosadna cyrkej woznamjenjena.
Powiat strzelecki
Gmejny
Powiat wobsteji ze sydom gmejnow, z nich pjeć měšćansko-wjesnych gmejnow a dwě wjesnej gmejnje.
Jaroměr Hendrich Imiš
Skutkowanje
1849 załoži hromadźe z druhimi serbskimi ewangelskimi duchownymi Serbske lutherske knihowne towarstwo, kotrež hraješe wažnu rólu při wudawanju a rozšěrjenju serbskeho ewangelskeho pismowstwa. Z dowolnosću sakskeho kralowskeho kultusosoweho ministerstwa załoži 1877 w Hodźiju Serbski homiletiski seminar. Kóžde lěćo móžachu so tam serbscy fararjo w běhu štyrjoch tydźenjow dale kubłać.
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca
Cyrkej steji w južnym dźělu wsy při dróze do Chelna na ležownosći, wosadźe wot tehdyšeho hrabja von Einsiedela darjenej a bu w lětomaj 1895/96 pod nawodom Drježdźanskeho twarskeho radźićela Ernsta Giesa po planach Josepha Camiani natwarjena. Pódla cyrkwje bu w lěće 1926 nowa Radworska šula natwarjena.
Powiat strzelecki
Wjesnej gmejnje
Gmejny Kolonowskie, Jemielnica, Leśnica, Izbicko a Ujazd su wot lěta 2006 oficielnje dwurěčne pólsko-němske, přetož wučini podźěl němskeho wobydlerstwa tam wjace hač 20 %.
Jaroměr Hendrich Imiš
Skutkowanje
K dopomnjeću na skutkowanje Imiša dósta Budyska starownja Diakoniskeho skutka w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin z.t. w lěće 2006 mjeno „Dom Imiša” (němsce: Haus Immisch).