cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mochowy rupik
Mochowy rupik (Saxifraga hypnoides) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Konibodom
thumb|left Konibodom ( / Kanibadam) je město w Sogdijskeje oblasći na sewjeru Tadźikistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Konibodomskeho wobwoda.
Ma něhdźe 51 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1463 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Powiat brzeski (Opole)
Powiat brzeski je powiat (wokrjes) z wokrjesnym městom Brzeg w pólskim Opolskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 876,52 km² a něhdźe 91.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat Brzeski wobsteji z měšćanskeje gmejny, dweju měšćansko-wjesneju gmejnow kaž tež tři wjesnych gmejnow:
Wjesne gmejny
Grodków a Lewin Brzeski stej sydle měšćansko-wjesneju gmejnow ze samsnym mjenom a maja měšćanske prawo, runje tak kaž wokrjesne město Brzeg.
9. januara
9. januara abo '''9. wulkeho róžka''' je dźewjaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 356 dnjow (357 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Podawki
thumb|Asuanski nasyp w Egyptowskej
1936
1936 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Lěšće-Zakrjejc
Lěšće-Zakrjejc ( Hornow-Wadelsdorf) je něhdyša gmejna na juhowuchodźe braniborskeho wokrjesa Sprjewja-Nysa, kotrejež teritorij słuša dźensa ke Grodkej. Ma něhdźe šěsć stow wobydlerjow a nadeńdźe so sewjerowuchodnje Grodkowskeho nutřkowneho města při krajnej dróze 48.
Něhdyša gmejna nasta dnja 31. decembra 2001 z gmejnow Lěšće a Zakrjejc a bu 1. januara 2016 do Grodka zagmejnowana.
Dzeržinskij (Oblasć Moskwa)
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Měrka Mětowa
Měrka Mětowa rodźena Młynkec (* 1959 w Budyšinje) je serbska bibliotekarka a spisowaćelka.
Měrka Mětowa je dźowka Marje a Jurja Młynkec.
Jaseńca (Kubšicy)
Jaseńca ( Jeßnitz, tež Dürrjeßnitz) je kublerske sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež słuša do Kubšiskeje gmejny a w njej do wjesneho dźěla Sokolca.
Geografija
Sydlišćo wobsteji z ryćerkubła a třoch dalšich twarjenjow a nadeńdźe so štyri kilometry juhowuchodnje Budyšina při prawym brjoze Bónječanskeje wody. Susodne wsy su Sokolca na sewjerozapadźe, Torońca na wuchodźe a Hruboćicy na juhozapadźe. Jaseńca leži při křižowanišću pjeć pućow (do Budyšina, Jenkec, Torońcy, Lubjenca a Bónjec).
Stawizny
Kubło naspomni so prěni raz w lěće 1356 jako Jesnicz, wobsydstwo wěsteho knjeza Jana. Nasta najskerje za čas němskeje kolonizacije Hornjeje Łužicy jako samostatne kubło a dósta swoje mjeno wot rěčki z jasenjoweho lěsa, dźensnišeje Bónječanskeje wody. Jasčanske kubło bě jedne z prěnich we Łužicy, kotrež plahowaše neple, a to hižo w lěće 1762. Zo by so wot Jaseńcy pola Chrósćic rozeznawało, mjenowachu sydlišćo we 18. lětstotku tež Dürrjeßnitz („Sucha Jaseńca“).
Wot lěta 1945 bě kubło jako ludowe kubło „Fritz Joß“ w statnym wobsydstwje a pozdźišo dźěl Pomorčanskeho ludoweho kubła.
Politisce njebě Jaseńca ženje samostatna, ale ze starodawna Hrubočanski wjesny dźěl. 1973 zagmejnowaštej so wobě wjesce do Jenkec, wot 1994 słušatej do Kubšanskeje gmejny.
Pomniki
Juhowuchodnje Jaseńcy nadeńdźe so při starej šćežce do Lubjenca pokutny kamjeń z lěta 1669, kotryž wopomina na mandźelsku bura Měrćina Taucha, kotraž zmori dnja 9. decembra 1669 swojej dźěsći, kotrejž njemóžeše dla hłodu hižo zežiwjeć. Mordarka bu dnja 6. februara 1670 w Jaseńcy z mječom wotprawjena a Tauchec chěža wottorhana. Kamjeń steješe prěnjotnje na městnje chěžki a bu pozdźišo na městnje njeskutka postajeny.
Twarjenje něhdyšeho ryćerkubła pochadźa z prěnjeje połojcy 19. lětstotka a je připóznaty kulturny pomnik.
Wjes Kosty Chetagurowa
thumb|left
Wjes Kosty Chetagurowa je wjes z 2.900 wobydlerjemi při rěce Kubań w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej.
Sydlišćo je so w lěće 1868 załožiło jako wjes Georgijewsko-Ossetinskoje.
Roskoea
Roskoea (Roscoea) je ród ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kurganinsk
Kurganinsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1853 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Hody
Hody ( Weihnachten, „swjate nocy“) su swjedźeń narodźenja Jězusa Chrysta a jako tajki jedyn z najwažnišich křesćanskich swjedźenjow, kotryž swjeći so w zapadnych cyrkwjach w času wokoło 25. decembra (hodownika). W armenskej japoštołskej cyrkwi swjeća so hakle 6. januara, w prawosławnych cyrkwjach zwjetša po gregorianskej protyce dnja 7. januara.
Swjatočnosće započnu sej hižo z patoržicu dnja 24. decembra, kotryž je we wjele krajach zakonski swjaty dźeń. W Němskej, Pólskej a druhich krajach je tež 26. decembra jako druhi hodowny dźeń swjatk.
Přehlad
Hody su nimo Jutrow (swjedźenja zmortwychstaća Chrysta) a Swjatkow (swjedźenja pósłanja ducha Swjateho) jedyn z třoch hłownych swjedźenjow cyrkwinskeho lěta. Započnu so z prěnim hodownym nyšporom dnja 24. decembra a skónči so w romsko-katolskej cyrkwi ze swjedźenjom Křćenja Knjeza njedźelu po Wozjawnjenju Knjeza. Prěni liturgiski wjeršk hodowneho časa je boža nóc w nocy wot patoržicy na prěni hodowny dźeń. Do liturgijoweje reformy lěta 1963 traješe hodowny čas z adwentom jako přihotowanskim časom wjace hač měsacaj hač do 2. februara, Swěčka Marije (Předstajenje Knjeza).
Jako cyrkwinski swjatk je 25. decembra hakle w lěće 336 z Roma prěni raz naspomnjeny. Kak je k tomu datumej dóšło, je njewěste. Diskutowane je wobliwowanje přez romski kult wokoło słónca. Tak bě kejžor Aurelian w lěće 274 postajił 25. decembra za swjedźeń słónčneho boha Sol Invictus w cyłym mócnarstwje. Mjez tutym bohom a „Chrystom, samym słóncom“ widźachu zažni křesćenjo paralele.
Křesćenjo a njekřesćenjo swjeća Hody dźensa zwjetša zhromadnje jako swójbny swjedźeń z wobradźenjom. Tutón nałožk je so w dobje reformacije jako alternatiwa k dotalnemu nałožkej darow na dnju swjateho Mikławša doporučował wot Martina Luthera, kotryž chcyše předewšěm kedźbnosć dźěći preč wot česćenja swjatych k česćenju Chrysta samoho. W romsko-katolskich swójbach wobchowaše so wobradźenje dnja 6. decembra hišće dlěši čas. Přidružichu so dalše stare a nowše nałožki wšelakeho pochada, kaž na přikład hodowne hry wot 11. lětstotka, hodowne štomy (16. lětstotk), adwentny wěnc (wot 1839) a rumpodich (19. lětstotk), kotryž wotměni we wjele kónčinach – wosebje ewangelskich – dźěćatko a swjateho Mikławša jako přepodawar darow. Na přikład w Slepjanskej kónčinje dźěćatko pak hač do dźensnišeho dary njese.
Wopyt Božich mšow k hodam je tež pola njeprawidłownych kemšerjow a njekonfesionelnych chětro rozšěrjeny.
Přibysław
Přibysław ( Prenzlau) je město na sewjerowuchodźe Braniborskeje. Je wokrjesne město a zarjadniske sydło Uckermarkskeho wokrjesa a historiske srjedźišćo regiona. W srjedźowěku słušeše hromadźe z Berlinom-Chelnom, Frankobrodom a Stendalom k najwjetšim městam braniborskeje marki.
Geografija
Město nadeńdźe so něhdźe sto kilometrow sewjernje Berlina a połsta kilometrow zapadnje Šćećina. W Přibysławje wotpušći rěčka Ucker Delni Uckerski jězor – najwjetši ze wšěch Uckermarkskich jězorow – do směra na Šćećinski zaliw.
Stawizny
mini|left|Wěža srjedźnych wrotow a Marijina cyrkej Měšćanski teritorij bě hižo w kamjentnej dobje wobsydleny. Wot 7. lětstotka zasydlichu so prěnje słowjanske kmjeny a mjez 10. a 13. lětstotkom wuwi so sydlišćo k centralnemu hrodowskemu kompleksej. Wot 10. do 12. lětstotka nasta słowjanske hrodźišćo zapadnje rěki Ucker a wot 11. lětstotka słowjanske sydlišćo wokoło hrodu. Kónc 12. lětstotka wołachu pomorscy wójwodźa w běhu němskeje wuchodneje kolonizacije wjele nižoněmskich sydlerjow do Uckermarki, kiž załožichu swójske sydlišća.
Přibysław naspomni so prěni raz we wopismje z lěta 1187 jako bydlišćo wěsteho měšnika Šćěpana (Stephanus sacerdos Prinzlauiensis) a bu w lěće 1188 dokładnišo wopisany jako hrodowe sydlišćo Prenczlau z torhošćom a korčmu. K sydlišću słušeštej tež cyrkej a jedna z třoch pomorskich pjenježernjow. 1234 dósta Přibysław wot wójwody Barnima I. měšćanske prawa. 1250 měješe město hižo štyri cyrkwje a jedyn klóšter, mjez nimi Marijina cyrkej jako prěnja halowa cyrkej wuchodnje Łobja.
W Třicećilětnej wójnje bu město ćežko wobškodźene a potom hakle kónc 17. lětstotka přez Hugenotow zaso wobsydlene.
Nacionalsocialisća zničichu w nowembrje 1938 w lěće 1832 natwarjenu synagogu kaž tež wobě židowskej pohrjebnišći. W Druhej swětowej wójnje bu potom wulki dźěl stareho města zničene.
Wobchad
Přibysław leži při awtodróhomaj A 11 (Berlin–Šćećin) a A 20 (přez Roztok do Lubicy kaž tež při železniskej čarje Berlin–Stralsund.
Norderney
Norderney je město a kupa w Sewjernym morju na sewjerozapadźe Němskeje w Delnjej Sakskej. Ma wokoło šěsć tysac wobydlerjow.
Dornojta nićinka
Dornojta nićinka (Trichophorum cespitosum) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopřijmje dwě poddružinje. a hybrid wobeju poddružinow. Trichophorum cespitosum nothosubsp. foersteri.
16. decembra
16. decembra abo '''16. hodownika''' je 350. dźeń gregorianiskeje protyki (351. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće pjatnaće dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Gebhard Leberecht von Blücher (* 1742)
19. lětstotk
thumb|[[Jaroměr Hendrich Imiš]]
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Afonso de Albuquerque († 1515)
21. lětstotk
thumb|120px|Stefan Heym († 2001)
Jan Mahr
Jan Mahr je mjeno slědowaceju wosobow:
Sewjerny sydrik
Sewjerny sydrik (Galium boreale) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Tbilisi
Tbilisi (tež Tiflis; ) je stolica a najwjetše město Georgiskeje. Ma někak połdra miliona wobydlerjow a leži we wuchodnym dźělu kraja při rěce Kura.
Stawizny
Město je so hižo w štwórtym lětstotku na romskej karće k prěnjemu razej pod mjenom Pilado naspomniło. Měšćanske mjeno pochadźa wot georgiskeho słowa თბილი (tbili, „ćopło“) a woznamjenja „ćopłe žórła“. Tbilisi nadeńdźe so tehdy při křižowanišću wikowanskich pućow wot Čorneho morja do Persiskeje. W pjatym lětstotku přińdźe město pod kontrolu georgiskich kralow a bu na stolicu wutwarjene.
mini|center|upright=1.5|Napohlad města
Prosty swětlik
Prosty swětlik (Euphrasia stricta) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Wopis
Prosty swětlik je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 30 cm.
Stołpiki su sylnje rozhałuzowane a často čerwjene přeběžane a krótko kosmate.
Łopjena
Łopjena su nahe a na hornim boku tróšku błyšćace. Kóždy bok njese 3-7 do kochtow skónčacych zubkow.
Kćenja
Kćěje wot julija hač do septembra. Kćenja su jasnje čerwjenowioletne abo rědko běłe, steja w hornich łopjenowych rozporach a docpěwaja dołhosć wot 7 hač do 10 mm. Płona delnja hubka njesu žołty blečk a wioletne žiłki.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, połsuchich trawnikach, zemskich natorhach, pućowych a nadróžnych skłoninach. Preferuje wapnite abo małowapnite, často pěskowe hlinjane pódy.
Kambarka
thumb|left Kambarka (, udmurtsce Камбарка) je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Udmurtskej při rěce Kambarka něhdźe 110 kilometrow južnje Ižewska a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1767 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
17. oktobra
17. oktobra abo '''17. winowca''' je 290. dźeń gregorianiskeje protyki (291. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 75 dnjow hač do kónca lěta.
Bochtar
thumb|left Bochtar (do 2018 – Курган-Тюбе/ Kurgan-Tjube ) je oazowe město na zapadźe Tadźikistana. Je stolica Chatlonskeje oblasće.
Leži při brjoze rěki Wachš něhdźe 80 kilometrow južnje wot stolicy Dušanbea.
Ma něhdźe 109 tysac wobydlerjow.
Lüderitz
Lüderitz (prjedy tež Lüderitzort abo Lüderitzbucht) je namibiske přistawne město při Lüderitzowym zaliwje juhowuchodneho Atlantiskeho oceana. Sydlišćo załoži so dnja 12. meje 1883 wot němskeju wobchodnikow Heinrich Vogelsang a Adolf Lüderitz. Wot awgusta 1884 steješe oficielnje pod škitom Němskeho kejžorstwa. Wobydlerjo wšěch etniskich a rěčnych skupin mjenuja so Buchter.
Kozjatyn
thumb|left
Kozjatyn je město w oblasći Winnycja na srjedźnej Ukrainje. Leži w historiskej Podolskej něhdźe 75 kilometrow sewjernje města Winnycje a je wažne železniske křižowanišćo.
Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Ardatow (Mordwinska)
Ardatow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskeje. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1671 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Hranica
mini|Starej měznikaj při něhdyšej prusko-sakskej hranicy w holi pola [[Połpica|Połpicy]] mini|Měznik a płót při hranicy mjez [[Madźarska|Madźarskej a Serbiskej]]
Słowo hranica kaž tež němski wotpowědnik Grenze pochadźa ze staropólšćiny a rozšěrješe so hakle w dobje němskeje kolonizacije srjedźneje a wuchodneje Europy tež w němskim rěčnym rumje.
Historisce běchu hranicy hač do nowodoby zwjetša njekonkretne, tak zo jednaše so bóle wo pomjezne kónčiny. To płaći hač do dźensnišeho za wjele krajinow (kaž na přikład Łužicu) abo tež za kulturne rumy. Historiske hranicy běža husto podłu markantnych geografiskich objektow kaž horinskich hrjebjenjow abo rěkow. Porno tomu nastachu nowše politiske hranicy předewšěm w bywšich kolonijach Afriki husto „na pisanskim blidźe“, ignorujo geografiske, kulturne a rěčne wobstejnosće potrjechenych kónčin.
Mjezynarodne hranicy so zwonka Schengenskeho pasma Europskeje unije zwjetša kontroluja. Hranicu překročacy wobchad běži přez hranične přechody, hdźež so kontroluja pućowacy ludźo a twory. Někotre hranicy su nimo toho wobtwjerdźene přez płoty abo samo murje, kaž na přikład hranica mjez Zjednoćenymi statami a Mexikom, wonkowna hranica Europskeje unije abo tež bywša nutřkoněmska hranica mjez NDR a zwjazkowej republiku.
Dugi otok
Dugi otok ( Isola Lunga, „dołha kupa“) je chorwatska kupa w Jadranskim morju, kotraž nadeńdźe so před Zadarom w sewjernej Dalmaciskej. Ma něhdźe 1.800 wobydlerjow na přestrjeni wot 113 km² a je tuž po wulkosći sedma najwjetša kupa Chorwatskeje. Hłowne sydlišćo na kupje je Sali na wuchodnym boku kupy z něhdźe 900 wobydlerjemi.
Susodne kupy su Molat na sewjerozapadźe, Sestrunj na sewjeru, Iž, Ugljan a Pašman na wuchodźe kaž tež Kornat na juhowuchodźe.
Na kupje njeje słódkowódnych žórłow, čehoždla so woda z łódźu wot twjerdźe na Dugi otok transportuje. Wobsteja přewozne zwiski z Molatom a Zadarom.
Nvu
Nvu („N-view“, wurěkuje so: „ɛn-vju:“) je WYSIWYG editor za wutworjenje a wobdźěłanje webowych stronow, kotryž bazuje na Mozilla Composer, editorje z programoweho pakćika Mozilla Suite. K hłownym lěpšinam słušatej jednore posłužowanje a kwalita rezultowaceho koda stronow (w zmysle walidity porno standardam W3C, kaž to su XHTML, CSS, a pod.). Editor je koncipowany tak, zo by tež za mjenje nazhonitych wužiwarjow, kotřiž žane znajomosće HTML a CSS nimaja, lochko wužiwajomny był.
Nvu za platformy Linux, Mac OS X a Microsoft Windows k dispoziciji steji. Njedźiwajo na to je móžno jón za rjad dalšich platformow skompilować.
Wuwiće editora njebu ženje formalnje zakónčeny, ale jeho wuwiće njepokročuje. Wuwiwar Daniel Glazman připowědźi, zo budźe so přichodnje wuwiwanju editora wěnować, kotryž ma dźěłowe mjeno Composer, a kotryž budźe na běžnočasowej wokolinje XULRunner bazěrować. Jako mała wotnožka projekta nasta editor KompoZer, kotryž na Nvu bazuje a kiž ma zaměr, hłowne zmylki tutoho editora poprawić.
Hornja Boršć
Hornja Boršć ( Oberförstchen) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Hodźij a leži 235 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1934 běše samostatna gmejna.
Geografija
mini|left|Domske w Hornjej Boršći (čo. 23) Wjeski leži w hornjołužiskich honach něhdźe štyri kilometry zapadnje Budyšina. Susodne wjeski su Tři Hwězdy na sewjeru, Sćijecy na wuchodźe a Mała Boršć na juhozapadźe. Južnje Hornjeje Boršće běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc, na wuchodźe statna dróha S 106 a na sewjeru statna stróha S 111 (něhdyša B6).
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Furst maior je z lěta 1362.
Čorna marušnja
Čorna marušnja (Morus nigra) je štom ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae).
Sólnohródski swětlik
Sólnohródski swětlik (Euphrasia salisburgensis) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Čerwjena alpinija
Čerwjena alpinija je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (łaćonsce: Alpinia purpurata, Zingiberaceae).
Ankara
Ankara (prjedy Angora) je wot lěta 1923 stolica a po Istanbulu druhe najwjetše město Turkowskeje. Ma 5,7 milionow wobydlerjow (2021) a leži w srjedźišću kraja we wysokosći nimale tysac metrow.
Dmitrow
thumb|left
Dmitrow je město ze 64.906 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa. Leži něhdźe 50 kilometrow sewjernje Moskwy.
Aniwa
thumb|left Aniwa ( Анива; do 1905 Lutoga/Лютога; do 1946 留多加 Rūtaka) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 30 kilometrow južnje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło jako wjes Lutoga a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Možga
Možga (, udmurtsce Можга; 1835–1924 Skuginskij zawod zawod/ Сюгинский завод, 1924–1926 Krasnyj/ Красный) je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Udmurtskej při rěce Kambarka něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Ižewska a ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1835 jako Sjuginskij zawod załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Sewjerna Afrika
mini|upright|Staty Sewjerneje Afriki
Sewjerna Afrika je geografiski region na sewjeru afriskeho kontinenta, při južnym brjoze Srjedźneho morja a w sewjernym dźělu pusćiny Sahara. Do Sewjerneje Afriki słušeja kraje Marokko (ze Zapadnej Saharu), Algeriska, Tuneziska, Libyska, Egyptowska a Sudan.
Geografija
Zapadnu hranicu twori pobrjóh Atlantiskeho oceana, wuchodnu mjezu pobrjóh Čerwjeneho morja. Najwyša hora Sewjerneje Afriki je Toubkal (4165 m) w marokkoskim dźělu Atlasowych horin. Najwažniša rěka – a zdobom jenička, kotraž ma přez cyłe lěto wodu – je Nil w Sudanje a Egyptowskej.
Wobydlerstwo
Najwjetši dźěl sewjeroafriskeje ludnosće přisłuša sunnitiskemu islamej. Etnisce stej najwjetšej skupinje Arabojo a Berberojo (wosebje na zapadźe).
Egyptowska stolica Kairo je najwjetše město Sewjerneje Afriki a zdobom cyłeho arabskeho swěta. Dalše milionowe města su Tunis, Alžěr a Casablanca.
Wotrowske hrodźišćo
mini|Powětrowy wobraz Wotrowskeho hrodźišća mini|Napohlad hrodźišća (nalěwo) a Wotrowa z wuchoda
Hórska nićinka
Hórska nićinka (Trichophorum alpinum) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wotrowske hrodźišćo
Wotrowske hrodźišćo je jedne z najwjetšich a najlěpje wobchowanych srjedźowěkowskich wobtwjerdźenjow w Hornjej Łužicy a cyłej Sakskej. Dla swojeho archeologiskeho wuznama mjenuje so druhdy tež Sakska Troja.
Geografija
Hrodźišćo nadeńdźe so w Budyskim wokrjesu při wuchodnej kromje Wotrowa při prawym brjoze Klóšterskeje wody, kotraž je na třoch bokach wobdawa. Je někak 250 metrow dołhe a 180 metrow šěroke. Na wuchodnym boku steji samotny burski statok, kotryž słuša k Nowemu Městačku.
Stawizny
Wotrowske hrodźišćo bu najskerje za čas Billendorfskeje kultury we 8. abo 7. lětstotku do Chrystusa natwarjene a słužeše škitej wokolneje ludnosće we wójnskich časach. Na hrodźišću samym kaž tež we wokolinje namakachu so wjacore objekty z bronzoweje doby. W 9. a 10. lětstotku bu za čas němskeje kolonizacije tež wot Milčanow wužiwane. W 11. a 12. lětstotku wutwari so hrodowy nasyp z kamjentnej murju a w 13. lětstotku bu wěža na najwyšim dypku přidata. Tež nowym knježićelam bě hrodźišćo wažne zepěranišćo při puću z Mišna do Hodźija a Budyšina.
K prěnim, kiž hrodźišćo archeologisce přepytowachu, słušeše tehdyši Wotrowski farar Jurij Křižank (1868–1938), kiž załoži ze swojich namakankow mały muzej.
Kaž Kopšinjanske hrodźišćo wužiwa so tež Wotrowske sčasami za kulturne zarjadowanja, předewšěm dźiwadłowe předstajenja, ale tež koncerty, čitanja a skawtske lěhwa.
Powiat głubczycki
Powiat głubczycki je Powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Głubczyce. Powiat ma přestrjeń wot 673,10 km² a něhdźe 50.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat Głubczycki wobsteji ze štyrjoch gmejnow, z nich tři měšćansko-wjesne a jedna wjesna gmejna.
Objektowy kode
Objektowy kode je wot kompilatora abo assemblera do mašinoweje rěče přełoženy program. Jedna so wo specielny cilowy program.
Nahi škitlik
Nahi škitlik (Androsace lactea) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wopis
Nahi škitlik docpěwa wysokosć wot 5 hač do 15 cm. Rozetowa rostlina wutwori čumpate trawniki.
Łopjena
Łopjena linealne, přikónčene a snadnje kosmičkate. Wone docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 2 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Kćenja steja po dwěmaj hač po šesćoch w wokołkach. Běła króna docpěwa šěrokosć wot 8 mm a njesu žołty póžěrk.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
18. oktobra
Narodniny
thumb|Jan Herman Mrózak
Lošinj
Lošinj ( Lussino) je chorwatska kupa w Jadranskim morju, kotraž nadeńdźe so w Kvarnerskim zaliwje južnje města Rijeka. Ma něhdźe 8.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 74 km². Hłowne sydlišćo na kupje je Mali Lošinj.
Susodnej kupje stej Cres na sewjerje a Unije na zapadźe. Lošinj a Cres stej přez krótki wobwjertny móst nad kanalom ze sobu zwjazanej, mjeztym zo wobsteja přewozne zwiski k mjeńšim kupam we wokolinje.
Baršć
Baršć ( Forst) je braniborske město z 19.000 wobydlerjemi w Delnjej Łužicy. Je to wokrjesne město wokrjesa Sprjewja-Nysa. Leži na zapadnej kromje Braniborskeje na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej.
Wot lěta 2017 słuša zaso cyłe město do hamtskeho sydlenskeho ruma Serbow.
thumb|left|[[Wodarnja w Baršću]]
Měšćanske dźěle
K Baršćej słušeja slědowace měšćanske dźěle:
Łučna wonjanka
Łučna wonjanka (Anthoxanthum odoratum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske ludowe mjena su wonjaca trawa, synowóń, brunka, synowa wóń, słodźa trawa a słódka trawa.
Wopisanje
Łučna wonjanka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm. Rostlina wutwori małke kupy, w kotrychž njekćějace stołpiki wustupja.
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač 6 mm, su módrozelene a słodźa hórko. Łopjenowa kóžka docpěwa dołhosć wot 1 hač 2 mm a je přikušena a zubata.
Stejnišćo
Rosće na suchich łukach a pastwach, we swětłych lěsach, na lěsnych kromach a w skłoninach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Jan Mahr (1765)
Jan Mahr ( Johann Mahr; * 16. februara 1765 w Njebjelčicach, † 9. nowembra 1848 w Lubanju) bě serbski katolski farar, doktor teologije a dobroćel katolskich Serbow.
Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho ratarja a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1777 do 1781 bě chowanc Praskeho Serbskeho seminara a šuler tamnišeho němskeho Małostronskeho gymnazija. Po gymnaziju studowaše hač do lěta 1788 teologiju w Romje, hdźež złoži doktorat a sta so z měšnikom. Po nawróćenju dźěłaše jako domjacy wučer w Bernstadće a kapłan w Haagu. W lěće 1796 nastupi farske městno při Budyskej tachantskej cyrkwi, hdźež hač do lěta 1819 skutkowaše. Wot 1819 hač do swojeje smjerće 1848 bě klóšterski probst a měšćanski farar w Lubanju a zdobom cyrkwinski a šulski wizitator katolskich wosadow Kulow, Jauernick, Hennersdorf a Pfaffendorf we Wrócławskim biskopstwje.
Za spěchowanje katolskich serbskich studentow, šulerjow a wučomnikow sakskeje Hornjeje Łužicy wotkaza wjetšu załožbu.
Wows
Wows (Avena) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Smolinowy sydrik
Smolinowy sydrik (Galium saxatile) (syn.: Galium harcynicum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Kulob
thumb|left Kulob ( Куляб/ Kuljab) je město w Chatlonskej oblasći na juhu Tadźikistana.
Leži při brjoze rěki Jachsu něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Bochtara.
Ma něhdźe 104 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1934 měšćanske prawa.
Biblija
miniatur|[[Johannes Gutenberg|Gutenbergowa Biblija]] Biblija (z grjek. τὰ βιβλíα ta biblia „knihi“) je kompleks knihow, kotryž ma křesćanstwo za swjate a přez Boha inspirowane. Biblija mjenuje so wot přiwisnikow křesćanskeje nabožiny tež Swjate pismo, dalše wopisowanja su tež Słowo Bože abo Kniha knihow.
Prěni dźěl biblije twori Stary zakoń, kotryž wobsahuje židowski kompleks swjatych knihow (Tanach), kotryž su křesćenjo z židowstwa přewzali. Stary zakoń je w originalu z wulkeho dźěla hebrejsce spisany, dźěle pak předleža tež aramejsce a grjeksce.
Druhi dźěl biblije, Nowy zakoń, je specifisce křesćanski a nawjazuje na Stary zakoń. Po přeswědčenju wěriwych je wobsah Noweho zakonja, powěsć wo Jězusu Chrystusu a jeho wosoba, dopjelnjenje wočakowanjow starozakońskich knihow. Nowy zakoń je w originalu grjeksce spisany.
Prěnju dospołnu serbsku bibliju wudawachu Jan Běmar, Jan Langa, Jan Wawer a Matej Jokuš w lěće 1728.
Rozrjadowanje
Biblija wobsteji ze wšelakich knihow a kapitlow.
Lěkarski jumbjer
Lěkarski jumbjer (Zingiber officinale) je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae).
Našěrzeleny rupik
Našěrzeleny rupik (Saxifraga caesia) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Wopis
Našěrzeleny rupik docpěwa wysokosć wot 2 hač 10 cm a twori kompaktne kulowe polstry.
Stołpik njese dwě hač šěsć kćenjow.
10. januara
10. januara abo '''10. wulkeho róžka''' je dźesaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 355 dnjow (356 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Našěrzeleny rupik
Wopis
Łopjena su módrozelene, wobłukaće wróćo skřiwjene, docpěwaja dołhosć wot 3 hač 6 mm a maja na hornim boku pjeć hač dźewjeć wapnowych žałzow.
Chlěbownik
Chlěbownik (Artocarpus) je ród ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
10. januara
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Milan Hrabal (* 1954)]]
Našěrzeleny rupik
Wopis
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su běłe.
10. januara
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Carl von Linné († 1778)]]
Našěrzeleny rupik
Stejnišćo
Rosće na wapnowych skałach, kamjentnych trawnikach, hač do wysokosćach wot 1600-3000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Křesćansko-demokratiska unija Němskeje
Křesćansko-demokratiska unija Němskeje ( Christlich Demokratische Union Deutschlands, skrótka CDU) je konserwatiwna, demokratiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 26. junija 1945 załožena. Wona je tradicionelnje nimo SPD jedna z dweju tak mjenowaneju ludoweju stronow w Němskej.
Předsyda je jako naslědnik Annegret Kramp-Karrenbauer a Armina Lascheta wot januara 2022 Friedrich Merz, kiž bě hižo wot 2000 do 2002 frakciski předsyda strony w zwjazkowym sejmje a z tym wjednik opozicije.
W powójnskich stawiznach Němskeje staješe CDU hač do lěta 2021 cyłkownje 53 wot 72 lět zwjazkoweho kanclera. Kanclerojo z rjadow CDU běchu Konrad Adenauer (1949–63), Ludwig Erhard (1963–66), Kurt Georg Kiesinger (1966–69), Helmut Kohl (1982–98) a Angela Merkel (2005–21).
W tuchwilnym 20. němskim zwjazkowym sejmje ma CDU 152 wot cyłkownje 736 sydłow.
Předsydźa
Najdlěše hamtske doby w zastojnstwje zwjazkoweho předsydy CDU mějachu hač dotal Helmut Kohl (25 lět, 4 měsacy, 25 dnjow), Konrad Adenauer (20 lět, 22 dnjow) a Angela Merkel (18 lět, 7 měsacow, 27 dnjow).
Dolinsk
Sydlišćo je so w lěće 1884 załožiło jako wjes Galkino-Wrasskoje a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Šwižny swětlik
Šwižny swětlik (Euphrasia micrantha) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Jakub Žur
Jakub Žur je mjeno slědowacych wosobow:
Koło serbskich spisowaćelow
thumb|upright 1.5|Seminar serbskich spisowaćelow z [[Jurij Brězan|Jurjom Brězanom (nalěwo), Michałom Nawku (srjedźa), Marju Kubašec a Jurjom Kubašom w Bórkowach (Błóta), 1953; Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće]]
Koło serbskich spisowaćelow ( Arbeitskreis Sorbischer Schriftsteller, Kruh lužickosrbských spisovatelů,  Koło Pisarzy Serbołużyckich) je zwjazk serbskich spisowaćelow, nakładnikow, młodych awtorow a literarnych kritikarjow ze zaměrom, serbsku literaturu spěchować a propagować. 1900 załožene a wot toho časa wjackróć nowozałožene towarstwo skutkowaše tež jako nakładniska korporacija.
Stawizny
Prěnje zjednoćenstwo serbskich spisowaćelow załoži so 1858 na nastork Michała Hórnika. Tući awtorojo tworjachu jedyn z wotrjadow towarstwa Maćicy Serbskeje a zasadźichu so za polěpšenje tehdyšeje zabawneje literatury. Tutón wotrjad pod nawodom Handrija Zejlerja bě něhdźe dźesać lět aktiwny. W 1880tych lětach bě w Drježdźanach debata mjez awtorami Młodoserbskeho hibanja, kotřiž w 1890tych lětach w časopisu Łužica publikowachu a za nowymi wuměłstwowymi formami pytachu.
W měrcu 1900 zhromadźichu so na přeprošenje Arnošta Muki 25 serbscy spisowaćeljo a załožichu Koło serbskich spisowaćelow. Zaměr towarstwa bě wudobywanje jednotneho pisanja, spěchowanje młodych talentow a wudawanje woblubowaneho knižne edicije „Serbska ludowa knihownja“. 1900 rozpušći so skupina.
W juniju 1921 zetkachu so na nastork Jurja Wićaza w Praze bydlacy Serbja a čłonojo Towaršnosće přećelow Łužicy a restawrowachu Koło serbskich spisowaćelow. Vladimír Zmeškal přewza nawod noweje ambiciozneje knižneje edicije „Knihownja Dom a swět“, kotraž wozjewi zhromadźene spisy serbskich klasikarjow, přełožki ze słowjanskich literaturow a teksty młodych serbskich awtorow. Formelne a wustawkam wotpowědowace ponowjenje towarstwa wotmě so hakle 1924 w Budyšinje. Towarstwo koncentrowaše so znowa na rěčne prašenja, spěchowaše wutworjenje nowych twórbow a kooperowaše z poměrnje njewotwisnym praskim nakładniskim wotrjadom.
Po natwarje NS-diktatury 1933 skónči so dźěławosć towarstwa we Łužicy. Hač do 1937 wudachu so w jeho Praskim wotrjedźe serbske a sorabistiske spisy. Tute knihi njesmědźachu so pod dohladom Wendenabteilung we Łužicy rozšěrjeć, cyły nakład knižneje edicije bu 1937 ze Smolerjec kniharnje cofnjeny.
Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu towarstwo na iniciatiwu Jurja Brězana wobnowjene. Nimo wutworjenja publikaciskich móžnosćow stejachu prašenja „postupoweho“ politiskeho wusměrjenja serbskich awtorow, spěchowanja dorosta a přełožowanskeho dźěła w fokusu čłonow. Přez Brězana, kotryž bu 1952 do předsydstwa Spisowaćelskeho zwjazka NDR wuzwoleny, pytaše Koło serbskich spisowaćelow sylniše zhromadne dźěło z němskimi awtorami. 1969 bu Koło jako samostatny wotdźěl na župnej runinje do zwjazka zarjadowane. Najwažniše zaměry tutoho zhromadneho dźěła běchu prócowanje, tuchwilny prowincielny charakter serbskeje literatury přewinyć a tež němske čitarstwo docpěć. K tomu měještej přinošować wudaći měsačnika Neue Deutsche Literatur, kotrejž běštej serbskej literaturje wěnowanej (1967; 1970). Nimo wobdźělenja serbskich awtorow na pisanskich kongresach wuwichu so płódne kontakty mjez němskimi a serbskimi awtorami.
Kalyniwka
thumb|left
Kalyniwka je město w oblasći Winnycja na Ukrainje. Leži při rěce Žerd w historiskej Podolskej něhdźe 30 kilometrow sewjernje města Winnycje při křižowanišću dweju železniskeju čarow.
Běła pyskownička
Běła pyskownička je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (łaćonsce: Rhynchospora alba, Cyperaceae).
Insar
Insar je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskeje. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1648 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Kalyniwka
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Koło serbskich spisowaćelow
Stawizny
We wobłuku institucionalizacije serbskeho kulturneho žiwjenja wuwiwaše towarstwo po 1951 systematiske aktiwity a wotmě wjacednjowske kubłanske a diskusijne seminary. Byrnjež so čłonojo zaso hłownje na hajenje rěče koncentrowali, měšachu so přiběrajcy ideologisce kubłani Domowinscy funkcionarojo do dźěła towarstwa. 1953 bu za tutón zaměr samo wosebita literarna komisija w sekretariaće předsydstwa Domowiny zarjadowana.
Kalyniwka
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1774 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Koło serbskich spisowaćelow
Stawizny
Jako spisowaćeljo 1956 połoženje w serbskim nowinarstwje kritizowachu, bu tuta na posedźenju Domowiny „pesimistiski nacionalizm” wumjetowana. Brězan so na to z Domowinskeho předporučnistwa wróćo sćahny a wobmjezowaše so na spěchowanje młodych awtorow; organizatoriska dźěławosć towarstwa je so přetorhnyła.
Spočatk 1960 wuzwolichu serbscy awtorojo literarneho wědomostnika Jurja Młynka za noweho předsydu. Towarstwo wobnowi literarne seminary a kooperowaše z beletristiskim lektoratom Ludoweho nakładnistwa Domowina. Přez Młynka natwarichu so poněčim direktne kontakty k pólskim, čěskim, juhosłowjanskim, ukrainskim, běłoruskim a ruskim spisowaćelam. Koło organizowaše čitanske zarjadowanja w městach a wsach we Łužicy a zwonka njeje, a 1969 forměrowaše so pod nawodom Kita Lorenca zaso skupina młodych awtorow, z kotrejež wuńdźe nowa generacija spisowaćelow.
Wot 1977 zarjadowa towarstwo prawidłownje zhromadnje z Lipšćanskim germanistom Walfriedom Hartingerom literarnokritiske seminary a wot 1978 kóždolětny Swjedźeń serbskeje poezije. Wot 1970tych lět je wjacorych talentowanych awtorow na Literarny institut Johannesa R. Bechera w Lipsku delegował.
W prěnjej połojcy 1980tych lět rosćeše mjezsobna njedowěra mjez někotrymi awtorami a předsydstwom. Tole zwisowaše mjez druhim z dohladowanjom přez stasi a z diferencami w literarnoteoretiskich prašenjach, kotrež wjedźechu k cofnjenju wjacorych awtorow.
Po politiskim přewróće 1991 zjednoćichu so serbscy spisowaćeljo, z wuwzaćom awtorow kaž Kita Lorenca a Róže Domašcyneje, z druhimi serbskimi wuměłcami do Zwjazka serbskich wuměłcow, kiž pod třěšnym zwjazkom Domowiny sobu operuje podpěru Załožby za serbski lud.
2014 bu Koło serbskich spisowaćelow we wobłuku Zwjazka serbskich wuměłcow wobnowjene.
Sewjerny škitlik
Sewjerny škitlik (Androsace septentrionalis) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Tuchor
Tuchor abo Tuchorski lěs je 168 hektarow wulki lěs pola Hornjeho Wujězda w zapadnej Hornjej Łužicy.
Geografija
mini|Powětrowy wobraz Tuchorskeho lěsa Lěs leži na teritoriju Porchowskeje gmejny a je wobdaty wot pjeć wjeskow: Wulkeho Wosyka z tak mjenowanej Serbskej hajnkownju na sewjerowuchodźe, Lutyjec na wuchodźe, Stachowa na juhu, Ledźborec na zapadźe a Wujězda na sewjerozapadźe. Najwyši dypk je Brězowa hora (310 m) při južnej kromje Tuchorja.
Stawizny
Mjeno Tuchor je serbskeho pochada a wotwodźenka korjenja, kiž znajemy z adjektiwa „stuchły“ a słowjesa „stuchnyć“. W staršej serbšćinje běchu tež hišće formy bjez spočatneho s.
Lěs bě prawdźepodobnje wot lěta 1484 we wobsydstwje města Budyšina, kotryž kupi w tutym lěće wjesku Wujězd. Do toho steješe Tuchor pod ležownostnym knjejstwom klóštra Marijina hwězda. Tamniša kapałka bu 1523 wottorhana a před Budyskej měšćanskej murju jako Tuchorska cyrkej zaso natwarjena. Pječa pochadźa Róžeńčanska Marija z lipy z tuteje kapałki, štož je pak njewěste.
Za čas Prěnjeje swětoweje wójny předa město Tuchorski lěs drjewowej firmje, kotraž chcyše jón poprawom wutrjebić. W lěće 1935 bu pak wot stata přewzaty.
Wot 1984 do 1988 stacionowaše sowjetske wójsko we wosom bunkrach wosrjedź lěsa atomowe rakety typa SS-12. Dla toho bě lěs hač do lěta 1991 zawrjene pasmo. 1996 přewza Porchowska gmejna Tuchorski lěs za symbolisku hriwnu.
Pisany rupik
Pisany rupik (Saxifraga oppositifolia) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Masaryk
Masaryk je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Finougriske rěče
Skupina finougriskich rěčow słuša k swójbje uralskich rěčow. Wobsteja z dweju skupinow: z ugriskich rěčow a z finsko-permskich rěčow. <br style="clear:left;" />
Dolgoprudnyj
thumb|left
Dolgoprudnyj je město z 98.831 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Krótki wows
Krótki wows (Avena nuda subsp. brevis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Handroš
Handroš je zestarjena delnjoserbska forma muskeho předmjena Handrij. Znaty nošer mjena bě ewangelski farar a awtor Handroš Tara.
Bruna pyskownička
Bruna pyskownička (łaćonsce: Rhynchospora fusca) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow.
Myto Ćišinskeho
thumb|upright|Myto Ćišinskeho spožči so wosobinam, kotřiž w duchownej tradiciji Jakuba Barta-Ćišinskeho skutkuja. Z Mytom Ćišinskeho wuznamjenja Załožba za serbski lud wosobiny abo tež skupiny wosobinow k wopomnjeću na Jakuba Barta-Ćišinskeho. Z mytom hódnoća a spěchuja so „wusahowace wukony na polu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomosće”. Myto Ćišinskeho a spěchowanske Myto Ćišinskeho so dwulětnje, po móžnosći na předwječoru posmjertnin Ćišinskeho, dnja 15. oktobra spožčitej.
K prěnjemu razej so myto w lěće 1956, składnostnje stotych narodnin Ćišinskeho a tehdy hišće jako statne myto Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) spožči. K poslednemu razej so statne myto NDR přez knježerstwo de Maizière w lěće 1990 spožči. Hač do lěta 1995 so nichtó njemytowaše a wot toho lěta je Załožba za serbski lud nadawk přewzała, prócowarjow z tutym mytom wuznamjenić. Kuratorij, kotryž wobsteji ze zastupjerjow Załožboweje rady, Domowiny z Hornjeje Łužicy, Domowiny z Delnjeje Łužicy, Zwjazka serbskich wuměłcow, Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow, Maćicy Serbskeje a Serbskeho šulskeho towarstwa, rozsudźi wo spožčenju myta.
Myto spožči so wosobinje abo skupinje wosobinow jenož jónu.
Južne předměsto
Južne předměsto ( Südvorstadt) je jedyn z wonych měšćanskich dźělow Budyšina, kotrež tworja jadrowe město. Nadeńdźe so južnje Nutřkowneho města a ma něhdźe 1.800 wobydlerjow.
W Južnym předměsće nadeńdźe so najwuznamniše přemysłowe stejišćo Budyšina z wulkimi firmami kaž Bombardier a Hentschke a přemysłowym parkom při Wjelećanskej dróze. Nimo toho namakatej so tam z Młynkec łuku a Sprjewinej kupjelu wažnej wólnočasnej zarjadnišći.
Geografija
Měšćanski dźěl wobjima južny dźěl poprawneho města, južnje železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc. Zapadnu hranicu twori Sprjewja a juhowuchodna hranica z Hornjej Kinu běži na železniskej čarje Budyšin–Wjelećin. Na juhozapadźe mjezuje měšćanski dźěl z gmejnu Dobruša-Huska (Přišecy).
Najwažniše dróhi w Južnym předměsće su Zapadna tangenta (B 96), kotraž słuži jako wobjězdka za nutřkowne město, Nowosólska, kiž wjedźe ze stareho města jako B 96 na směr Budestecy a Wjelećanska (S 114), kiž zwjazuje Budyšin z Hornjej Hórku a Wjelećinom.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Južnym předměsće
Sarapul
thumb|left Sarapul (, udmurtsce Сарапул) je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Udmurtskej při rěce Kama něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Ižewska a ma něhdźe 99 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1621 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
2007
2007 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Wumrěće
thumb|Ulrich Mühe (1953–2007) thumb|Benazir Bhutto (1953–2007)
Lewakand
Lewakand (do 1996 – Калининабад/ Kalininabad; do 2018 – Сарбанд/ Sarband) je město w Chatlonskej oblasći na juhu Tadźikistana.
Leži při brjoze rěki Wachš něhdźe 12 kilometrow wuchodnje Bochtara.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow a wot lěta 1956 měšćanske prawa
Janecy
Janecy ( Jannowitz) su wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Hodźij a leži w hornjołužiskich honach 204 m nad mórskej hładźinu. Ze starodawna hač do lěta 1969 běchu Janecy wjesny dźěl Bolborc.
Geografija
Susodne wjeski su Debrikecy na wuchodźe, Bóšericy na juhu a Debiškow na sewjerozapadźe.
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na wódniku, Mjecki, Hela.
Handroš Tara
Handroš Tara ( Andreas Thar, Andreas Tharaeus abo Andreas Thareus; * wokoło 1560 w Mužakowje, † po 1640 w Serbskim Bukojcu) bě serbski ewangelski farar a spisaćel wjacorych zažnych delnjoserbskich tekstow.
Janecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Janowicz pochadźa z lěta 1417. Hačrunjež płaćachu Janecy hišće 1511 jako sydło ryćerja, wukonješe ležownostne knjejstwo hižo w lěće 1580 Žičenčanske ryćerkubło, w lěće 1777 potom Bolborčanske.
Handroš Tara
Wón studowaše wot 1588 při Viadrinje w Frankobrodźe ewangelsku teologiju. Wot něhdźe 1599 do 1613 bě z fararjom w Bjedrichojcach pola Storkowa a nanajpozdźišo wot 1617 w Serbskim Bukojcu. Wot 1633 abo 1634 bě hišće někotre lěta farar w Lubinje.
Janecy
Wobydlerstwo
1834 mějachu Janecy cyłkownje 52 wobydlerjow, z kotrychž bě 47 ewangelskich. Janečenjo přisłušeja Hodźijskej wosadźe. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 69 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja.
Handroš Tara
Spisy
Slědowace spisy Handroša Tary su so zdźěla wobchowali:
Janecy
Wosobiny
W Janecach narodźi so w lěće 1882 Arnošt Holan, serbski wučer a kulturny prócowar.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz wjeski
Powiat kędzierzyńsko-kozielski
Powiat kędzierzyńsko-kozielski je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 625,28 km² a něhdźe 100.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich jedna měšćanska gmejna a pjeć měšćansko-wjesnych gmejnow. Někotre gmejny su oficielnje dwurěčne pólsko-němske.
19. oktobra
19. oktobra abo '''19. winowca''' je 292. dźeń gregorianiskeje protyki (293. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 73 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Hanka Krawcec († 1990)
Wuchodna Europa
mini|Topografija Wuchodneje Europy
Wuchodna Europa je geografiske a politiske zapřijeće za wuchodny dźěl Europy, za kotrež njeje žaneje powšitkowneje definicije. Jasne je, zo nadeńdźe so wuchodna Europa mjez Aziju na wuchodźe a Srjedźnej Europu na zapadźe.
Něhdyše sowjetske republiki Ruska, Běłoruska a najwjetši dźěl Ukrainy słušeja po wšěch geografiskich, historiskich a kulturnych definicijach do wuchodneje Europy. Za čas Zymneje wójny přirjadowachu so dla politiskeje přisłušnosće zwjetša tež Estiska, Letiska, Litawska a Moldawska (jako dźěle Sowjetskeho zwjazka) kaž tež Pólska, Čěskosłowakska a Madźarska Wuchodnej Europje, přetož běchu z wobstatkom sowjetskeho bloka. Naposledk mjenowane kraje płaća dźensa jako dźěl Srjedźneje Europy, štož wotpowěduje tež jich geografiskemu połoženju, baltiske kraje pak jako dźěl Sewjerneje Europy.
We Wuchodnej Europje we wuskim zmysle rěči wjetšina wobydlerjow słowjanske rěče a přisłuša ortodoksnym cyrkwjam.
Finsko-permske rěče
Finsko-permske rěče su porno ugriskim rěčam druha wulka hałuza finougriskich rěčow, kotrež zaso předstaja podskupinu uralskich rěčow.
Finsko-permske rěče so dale poddźěluja do skupinow finsko-wolzynich a permskich rěčow.
Rěčny teritorij finsko-permskich rěčow so wupřestrěwa wot Skandinawiskeje na zapadźe hač do Urala na wuchodźe. Rěče finsko-permskeje hałuzy so rěča wot něhdźe 10 milionow ludźi.
Jemen
Jemen je njewotwisny stat na juhu Arabskeje połkupy w juhozapadnej Aziji. Stolica je Sanaa, dalše wulke město je Aden na juhu.
Mašinowa rěč
Mašinowa rěč abo tež mašinowy kode wobsahuje wšitke programy, kotrychž komanda z kombinacijow wot 0 a 1 wobsteja. Tute so wot ličaka njeposrědnje interpretuja (so wučitaja a wuwjedu). Jedna so tu wo binarny kode, kotryž je za čłowjeka jenož ćežko čitajomny a zrozumliwy. Zwjetša so z pomocu kompilatorw abo assemblerow do mašinoweje rěče přełožuje. Jenož hdyž kmany assembler za specielny procesor faluje, je trěbnje w mašinowej rěči programěrować.
Jemen
Stawizny
Jemen nasta w lěće 1990 přez zjednoćenje Sewjerneho Jemena z Demokratiskej ludowej republiku Jemen na juhu.
Mašinowa rěč
Mašinowe komandy hodźa so w slědowacych kategorijach zjeć:
Program pisany w mašinowym kodźe mjenuje so objektowy kode.
Połčnica (rěka)
Połčnica ( Pulsnitz) je rěka w Sakskej a Braniborskej a wažny přitok Čorneho Halštrowa. Stawiznisce běše wona zapadna hranica Hornjeje Łužicy. Wužórli so ze studnički w Ohornje blisko Połčnicy a ćeče přez města Połčnica, Kinspork, Wótrań a Wikow, hdźež so wotlěwa do Halštrowa wuliwa. thumb|left|Zliw Połčnicy a [[Čorny Halštrow|Čorneho Halštrowa]]
Horni běh a nimale cyły doł Połčnicy w Sakskej steji pod přirodoškitom. Za Kinsporkom přeprěči přirodoškitne pasmo Kinsporskeje hole, něhdyše wojerske zwučowanišćo.
Klement Gottwald
mini|Klement Gottwald (1947)
Ladyžyn
thumb|left
Ladyžyn je město w oblasći Winnycja na Ukrainje. Leži w historiskej Podolskej něhdźe 105 kilometrow juhowuchodnje města Winnycje.
Klement Gottwald
Klement Gottwald (* 23. nowembra 1896 w Dědicach na Morawje; † 14. měrca 1953 w Praze) bě čěskosłowakski komunistiski politikar.
Wot 1929 do 1948 bě předsyda Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje (KSČ). Po Druhej swětowej wójnje bě wot 1946 do 1948 najprjedy ministerski prezident a po februarskim přewróće 1948 hač do swojeje smjerće 1953 prěni komunistiski statny prezident Čěskosłowakskeje.
Ladyžyn
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Klement Gottwald
Gottwaldowy stalinistiski režim płaći jako najrepresiwniša doba komunistiskeje diktatury w Čěskosłowakskej. Mjez 1948 a 1953 wotprawichu so 178 ludźi z politiskich přičin. Dalši zemrěchu w dźěłanskich lěhwach a uranowych podkopkach abo buchu bjez procesa wot tajneje policije StB zamordowani. Nimo toho postupowaše Gottwald rigoroznje přećiwo nabožinskim institucijam a nutřkownostronskim riwalam kaž na přikład Rudolfej Slánskemu.
John Adams
John Adams (* 30. oktobra 1735 w Braintree, Massachusetts; † 4. julija 1826 w Quincy, Massachusetts) bě US-ameriski politikar a wot 4. měrca 1793 hač do lěta 1797 druhi prezident Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1789 do 1793 prěni wiceprezident pod Georgom Washingtonom kaž tež předsyda strony federalistow 1795–1802.
Klement Gottwald
Po Gottwaldowej smjerći na slědach alkoholizma sta so Antonín Zápotocký z jeho naslědnikom.
W NDRskim času bě Nowosólska dróha w Budyšinje po Gottwaldźe pomjenowana. Wot 1949 do 1990 rěkaše morawske město Zlín Gottwaldov.
Ladyžyn
Sydlišćo je so w lěće 1240 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
W bliskosći města nadeńdźe so wulki spjaty jězor při Južnym Bugu.
John Adams
Wón zemrě na samsnym dnju kaž swój naslědnik Thomas Jefferson.
Ćěrjak (informatika)
Ćěrjaki su małe programy abo module, kotrež interakciju mjez zwjazanymi hardwarowymi komponentami zmóžnja. K tomu wužiwaja so komunikaciske busy abo druhe komunikaciske systemy zwjazanych interfejsow, zo bychu so regulowace signale a daty k hardwarowej komponenće posłali abo wot njej přijimali. Zdruha su ćěrjaki interfejsy za wužiwanje hardwaroweje komponenty přez dźěłowy system abo druheje softwary. Wuměnjene přez jich funkcije su ćěrjaki we wulkej měrje wotwisni wot hardwary a dźěłoweho systema. Bjez wotpowědneho ćěrjaka njehodźa so hardwarowe komponenty wužiwać, jeli zo awtonomni njedźěłaja a na podpěru softwary pokazani su.