cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Václav Havel
Václav Havel (* 5. oktobra 1936 w Praze, † 18. decembra 2011 ) bě čěski esejist, dramatikar, disident a politikar. Bě po přewróće a wotstronjenju komunistiskeho režima wot 1989 do 1992 posledni statny prezident Čěskosłowakskeje a wot 1993 do 2003 prěni prezident njewotwisneje Čěskeje.
Färöje
Färöje (tež Färöske kupy abo Fereje; Føroyar,  Færøerne) su skupina 18 kupow w sewjernym Atlantiskim oceanje. Leža sewjerozapadnje wot Šotiskeje mjez Islandskej a Norwegskej. Jich stolica je Tórshavn na kupje Streymoy.
Färöske kupy słušeja oficialnje k Danskej, su pak wot lěta 1948 awtonomne a njejsu dźěl Europskeje unije. Färöski parlament Løgting słuša do najstaršich sejmow na swěće. Hamtskej rěči na kupach stej färöšćina a danšćina.
Geografija
Skupinu kupow twori 18 kupow ze cyłkownej přestrjenju wot 1 399 km2. Wona je cyłkownje 113 km dołha a 75 km šěroka.
Alexej Pludek
Alexej Pludek (* 29. januara 1923 w Prostějovje; † 7. septembra 2002 w Praze) bě čěski spisowaćel a komunistiski politikar.
Wysoka palmka
Wysoka palmka (Rhapis excelsa) je štom ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae).
Marlene Dietrich
Marlene Dietrich (* 27. decembra 1901 w Schönebergu; † 6. meje 1992 w Parisu; poprawom Marie Magdalene Dietrich) běše w Němskej rodźena dźiwadźelnica, filmowa hrajerka a spěwarka, kotraž je w lěće 1939 US-ameriske staćanstwo přiwzała.
Wona bě jedna z njewjele němskorěčnych wuměłcow, kotrež su so tež mjezynarodnje sławu zdobyli. Typisce za nju běštej jeje dołhej noze, jeje hłuboki, erotiski hłós a wobleki z cholowami, kotrež bywachu potom w třicetych lětach modiske za žonow.
Usinsk
thumb|left|250px Usinsk je město w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 750 kilometrow sewjerowuchodnje Syktywkara.
Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1966 załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.
Wotkazaj
Oficielne webstrony
Wódna njerodź
Wódna njerodź (Elodea; Syn.: Anacharis) je ród ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Frolowo
thumb|left Frolowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1859 jako wies Frolow załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Marilyn Monroe
mini|upright|Marilyn Monroe
Marilyn Monroe [] (poprawom Norma Jean Baker; * 1. junija 1926, Los Angeles; † 5. awgusta 1962 runje tam) bě US-ameriska dźiwadźelnica, spěwarka, mjezynarodnje znaty fotowy model a sex-symbol. Wona sta so w 1950tych lětach ze swětoznatej wosobinu.
Plećaca palma
Plećaca palma (Calamus) je ród ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Alowejowa šćipalica
Alowejowa šćipalica (Stratiotes aloides; alt: Str. potamios, Str. aquatica, Militaris aizoides, Sedum aquatile, Aloe palustris) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Wopisanje
Alowejowa šćipalca je swobodnje płuwaca a trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm. Rostliny su pak muske pak žónske a njesu wuběžki.
Łopjena
Łopjena su mječikojte, wótro zubate, postre, třihranite a mjasne a wutworja rozetu.
Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Kwětnistwa wobsteja z mało, něhdźe 2 cm wulkych kćenjow. Muske kćenja su stołpikate, mjeztym zo žónske kćenja su sedźace. Zwonkowe kćenjowe łopješka su owalne, zelene, mjeztym zo znutřkowne tři łopješka su kulojte, běłe a docpěwaja šěrokosć wot 2 cm.
Stejnišćo
Rosće w zwjetša stejacych, bazowych a wutkatych wodźiznach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Hranity křižomnik
Wopis
Hranity křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm.
Stołpik je znajmjeńša horjeka štyrihranity. Druhdy je deleka jenož dwuhranity.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3,5 cm a maksimalnje njesu mało transparentnych dypkow.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Zołtožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1,3 hač 2,3 cm. Krónowe łopješka su čornje blakate. Próškowe łopješka su 50 hač 200.
Husowka (Caraminopsis)
Husowka (Caraminopsis) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Malabo
Malabo je stolica a najwjetše město Ekwatorialneje Gineje w Africe. Nadeńdźe so při sewjernym pobrjohu kupy Bioko w Ginejskim golfu a ma něhdźe 190.000 wobydlerjow. Malabo je wažne stejišćo wudobywanja a předźěłanja zemskeho wolija w zapadnej Africe.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1827 pod mjenom Port Clarence wot britiskich kolonialistow załožiło a so najprjedy jako namórniske zepěranišćo wužiwało. Jako přińdźe kupa Bioko 1843 zaso pod španiske knjejstwo, bu město na Santa Isabel přemjenowane. Ze španiskeje kolonialneje doby su so wjele twarjenjow hač do dźensnišeho wobchowali, kaž na přikład w lěće 1916 dotwarjena katedrala kaž tež prezidentowy palast při naměsće Plaza de la Independencia.
Junge Freiheit
Junge Freiheit („Młoda swoboda“) je němski prawicarski magacin. Wuchadźa wot lěta 1986. Załožer a šefredaktor je Dieter Stein.
Pólska
Oficielna rěč w Pólskej je pólšćina, su pak tež někotre mjeńšinowe rěče oficielnje připóznate, kaž na přikład kašubšćina, němčina a běłorušćina.
Geografija
Mjezuje z Němskej na zapadźe, z Čěskej a ze Słowakskej na juhu, z Ukrainu na juhowuchodźe, z Běłoruskej na sewjerowuchodźe, z Ruskej, Litawskej a Baltiskim morjom na sewjeru.
Najwyša hora je Rysy we Wysokich Tatrach (2499 m nad normalnej nulu), a najniše městno su Żuławy Wiślane (1,8 m pod normalnej nulu).
Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja tež wuchodne kónčiny Łužicy k Pólskej.
Města
Tuta lisćina wobsahuje najwjetše města Pólskeje po ličbje wobydlerstwa:
Wojewódstwa
Pólska wobsteji ze slědowacych wojewódstwow (pol. województwo):
Stawizny
thumb|Pólska za čas Bolesława Chrobłeho Spočatki Pólskeje namakaja so w času knježerstwa Mieszka I.. W lěće 966 je so Pólska z křesćanskim krajom stała. Prěni kral Pólskej běše w lěće 1025 Bolesław Chrobły.
thumb|[[Pólsko-Litawska unija w 17. lětstotku]] Wot 1385 tworješe Pólska hromadźe z Litawskej uniju, kotraž mjenowaše so tež Rzeczpospolita Obojga Narodów („Republika dweju narodow“).
W lěće 1795 rozdźěli so Pólska mjez Pruskej, Ruskej a Rakusko-Wuherskej a eksistenca jako njewotwisny stat přesta za wjace hač 120 lět. Hakle po Prěnjej swětowej wójnje a rozpadźe Rakusko-Wuherskeje a ruskeho carstwa dósta swoju njewotwisnosć wróćo.
thumb|II. republika (1919–1939)
Za čas Druheje swětoweje wójny zhubi Pólska wjace hač 5,6 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje 16 % dowójnskeho wobydlerstwa. Wot 1945 do 1989 bě pod wliwom Sowjetskeho zwjazka z komunistiskej Ludowej republiku (Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL).
Wot lěta 1999 je Pólska čłon NATO, wot 1. meje 2004 tež Europskeje unije.
Kohtla-Järve
thumb|left Kohtla-Järve je město we wobwodźe Idu-Virumaa Estiskeje.
Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow, z toho někak 80 % Rusow.
Sydlišćo je so w lěće 1241 w «Liber Census Daniæ» jako Jeruius prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Australska plećaca palma
Australska plećaca palma (Calamus australis) je štom ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae).
Cəbrayıl
Cəbrayıl (wurjekowanje: Dźebrajyl;    Ջրական/ Dźrakan) je městačko na juhu Azerbajdźana, kotrež steji pod kontrolu Nahórskeho Karabacha. Nadeńdźe so při iranskej hranicy.
Ma wokoło dźesać tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1980 ma měšćanske prawa. Wot lěta 1993 słuša de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. Leži něhdźe 90 kilometrow južnje Stepanakerta, stolicy republiki.
Anguilla
Anguilla ( za „wuhor“) je wotwisny kupowy teritorij Zjednoćeneho kralestwa w Karibiskim morju.
Geografija
Anguilla słuša geografisce k tak mjenowanym „kupam nad wětrom“ Małych Antilow a wobsteji z tójšto kupow. thumb|left|Sandy Ground na kupje Anguilla Někotre wjetše kupy su:
Najwjetša kupa je Anguilla sama, kotraž ma přestrjeń wot 91 kwadratnych kilometrow. Najwyši dypk kupow je 65 m wysoki Crocus Hill; najniši dypk je pobrjóh Karibiskeho morja.
Zadrěta syćina
Zadrěta syćina (Juncus trifidus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
CounterPunch
CounterPunch je ameriski lěwicowy magacin a online-magacin. CounterPunch wuchadźa wot lěta 1994.
David Duke
David Duke (* 1. julija 1950, Tulsa) je ameriski prawicarski a antisemitiski politikar, politolog, politiski komentator a běše čłon wjednistwa Ku-Klux-Klana a předsyda National Association for the Advancement of White People.
Argentinska wódna njerodź
Argentinska wódna njerodź (Elodea callitrichoides) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Lěsna truskalca
Lěsna truskalca (Fragaria vesca) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalšej serbskej ludowej mjenje stej pódtrawnica a potrjenica.
Lěsna truskalca je diploidna (2n=14) a njeje dźiwja forma zahrodneje truskalcy.
thumb|left|200px|kćenja lěsneje truskalcy thumb|left|200px|płody thumb|200px|ilustracija, Otto Wilhelm Thomé (1885)
Łopjena
Łopjena su trawozelene, na pódźe stejace w rozeće, dołhostołpikowe, rukoformowje 3-dźělne z hrubje zubatymi dźělnymi łopješkami z dołhosću wot 2 hač 6 cm.
Kćenja
Wona kćěje wot apryla hač do junija. Kćenja docpěja šěrokosć mjezy 1 a 1,5 cm a maja 5 běłych kćenjowych łopješkow. Kwětnistwo ma hač do 10 kćenjow a je podobne we formje na wokołk. Wosrjedź kćenja su něhdźe 20 žołtych próškowych łopješkow. Krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte.
Kćenja lěsneje truskalcy buchu wot insektow wopróšene.
Płody
Płody su jednosymjenjowe worješki na brěčkatym kćenjowym spódku. Wone wobsahuja hač do 10 procentow cokora a chětro wjele mineralnych maćiznow.
Stejnišćo
Wona rosće we swětłych lěsach, na pućnych kromach a pod kerčinami. Ma radšo skerje wutkate pódy.
Washingtonowa palma
Washingtonowa palma (Washingtonia) je ród ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Křiwotrubka
Křiwotrubka (Anchusa arvensis, syn.: Lycopsis arvensis) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Křiwotrubka je jednolětna, zelišćowa, kałata seršćata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 40 (60) cm. Rostlina njese proste, na sukach sedźace seršćikowe kosmy.
Łopjena
Lisćowe łopjena su wopušate zubate. Jich kroma je žołmičkata.
Stejnišćo
Rosće na rolach, na winicach a na pustych płoninach. Preferuje wutkate, zwjetša małowapnite pódy.
Nažołta truskalca
thumb|Płód Nažołta truskalca (Fragaria viridis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Nažołta truskalca je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 5 hač 15 cm. Jenož prěnja dźowkowa rostlina ma wuběžki ze šupiznojtymi łopjenami.
Stołpiki a łopjenowe stołpiki su wotstejo kosmate.
Łopjena
Łopjena su třiličbne a zubate. Łopješka docpěja dołhosć wot 3 hač 6 cm a maja na delnim boku metalisce błyšćace kosmy. Srjedźne łopješko je stołpikate, mjeztym zo wobě bóčnej łopješce stej sedźacej.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Nažołć běłe kćenja docpěja wulkosć wot 1 hač 1,5 cm. Krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte.
Płody
Płody su pozdatne jahody, kotrež hromadźe z přilěhawym keluchom so při šćipanju z knakotanjom wot rostliny rozpušća.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych kerčinach, skłoninach, suchich trawnikach a dubowych a chójnowych lěsach. Ma radšo w lěću ćopłe, suche, zwjetša wapnite pódy.
Saratow
thumb|left thumb|left Saratow je wulkoměsto w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Saratowskeje oblasće. Ma něhdźe 842 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1590 załožiło.
Klingenthal
Klingenthal (do 2007 oficielnje Klingenthal/Sa.) je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so bjezposrědnje při čěskej hranicy něhdźe 28 kilometrow juhowuchodnje Pławna a 16 kilometrow južnje Auerbacha a ma něhdźe 9.000 wobydlerjow. Přez Klingenthal běži rěčka Brunndöbra. Město je jedne ze srjedźišćo sakskeho instrumentotwara a woblubowane zymske sportnišćo.
Hakle w lěće 1591 natwari so hamor při rěčce Zwotau na městnje dźensnišeho Klingenthala, kotryž so dnja 1. februara 1602 prěni raz jako Höllhammer naspomni. Měšćanske prawo dósta Klingenthal hakle w lěće 1919.
Lewašowo (Pětrohród)
Lewašowo je sydlišćo w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 4.200 wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło.
Arkadak
thumb|left Arkadak je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Cokow
Cokow ( Zockau) je hornjołužiska wjes na juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.
Geografija
Leži něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Budyšina, tři kilometry južnje Hodźija a 224 metrow nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje při Čornicy.
Susodne wjeski su Brěza w Hodźijskej gmejnje na sewjeru, Hunćericy a Huska na juhowuchodźe, Mjedźojz (gmejna Zemicy-Tumicy) na zapadźe a Nowe Spytecy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Po sydlišćowej formje je Cokow nawsowc. Prěni raz naspomni so pisomnje hižo w lěće 1238 jako sydło wěsteho knjeza Gerlachus miles de Zokowa. W slědowacych lětstotkach podsteješe wjes wšelakorym knjezam. Hišće w lěće 1559 słušeše do wobsydstwa Biskopičanskeje měšćanskeje rady, 1560 pak wukonješe hižo Póckowske ryćerkubło ležownostne knjejstwo we wjesce. 1696 běše we wobsydstwje ryćerkubła w Počaplicach a 1764 měješe swójske ryćerkubło.
Cyrkwinsce přisłušachu Cokowčenjo hižo w 16. lětstotku Husčanskej ewangelskej wosadźe.
Hač do lěta 1950 bě Cokow samostatna gmejna a po tym najprjedy wjesny dźěl Huski.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 128 wobydlerjow, mjez nimi 106 Serbow (83 %). 1925 bě wot cyłkownje 194 wobydlerjow 186 ewangelskich a sydom katolskich.
Nićata washingtonowa palma
Nićata washingtonowa palma (Washingtonia filifera) je štom ze swójby  palmowych rostlinow (Arecaceae).
Tuvalu
Tuvalu je mały kupowy stat w Ćichim oceanje. Wón bu w lěće 1978 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha. Z něhdźe 10.000 wobydlerjemi a přestrjenju wot jenož 26 km² je Tuvalu třeći najmjeńši stat na swěće nastupajo wobydlerstwo a štwórty najmjeńši po přestrjeni. Hač do njewotwisnosće rěkaše teritorij Ellice Islands.
Mjeno kraja woznamjenja „wósom kupow“, dokelž bě hač k wobsydlenju najjužnišeje kupy Niulakita w lěće 1949 jenož wósom wobsydlenych.
Geografija
thumb|left|Přibrjóh w Funafutiju Archipel namaka so w juhozapadnym dźělu Pacifika wuchodnje Papuwy-Noweje Gineje a sewjernje Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje leža kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidźi a Vanuatu.
Najwyši dypk kupow leži jenož pjeć metrow nad mórskej hładźinu, tak zo je Tuvalu chutnje wohroženy wot změny klimy a přepławjenja přez morjo. Dla toho planuje tuvaluske knježerstwo dołhodobnje ewakuěrowanje wobydlerstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.
Stolica je centralny atol Funafuti, hdźež je połojca wobydlerstwa žiwa, a sydło knježerstwo na tym atolu ležaca wjes Vaiaku.
Stawizny
Tuvaluske kupy su wot něhdźe 2000 lět wobsydlene. Prěni europski wotkrywar, kotryž w lěće 1568 na kupy dóńdźe, běše Španičan Alvaro de Mendaña de Neyra. Hakle 1861 započa so pokřesćanšćenje wobydlerjow z přijězdom prěnjeho britiskeho misionara. Hižo 16 lět pozdźišo dóńdu kupy w lěće 1877 pod britiske zarjadnistwo a wot 1915 běchu zhromadnje ze susodnymi Gilbertowymi kupami – dźensnišim Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.
W lěće 1974 rozsudźichu so wobydlerjo za wotdźělenje wot Gilbertowych kupow a njewotwisnosć jako přidatny stat. Wot lěta 2000 je Tuvalu ze sobustawom Zjednoćenych narodow.
Tuvalu njeje w žanym wojerskim zwjazku organizowany, ani ma swójske wójsko.
Hospodarstwo
Hłownej hospodarskej hałuzy stej ratarstwo a rybarstwo. Hłowne ratarske produkty su kokosowe worjechi, banany a taro. Najwažnišej eksportowej produktaj stej kopra (kokosowe mjasko) a listowe znamki. Tež předawanje prawow na internetowych domenach .tv, kotrež su wosebje pola telewizijnych sćelakow jara woblubowane, měješe w 2000tych lětach wěsty hospodarski wuznam.
Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory
Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory ( Sächsische Schweiz-Osterzgebirge) je krajny wokrjes w južnej Sakskej, kotryž so po kónčinach na juh wot Drježdźan hač k čěskej hranicy wupřestrěwa.
Stawizny
Wokrjes nasta z wokrjesnej reformu 2008 w Sakskej 1. awgusta 2008 z dotalneju krajneju wokrjesow Sächsische Schweiz a Weißeritzkreis.
Wokrjesne sydło
Sydło krajnoradoweho zarjada je Pěrno. Pěrno a něhdyše wokrjesne města Dippoldiswalde, Freital a Zebnica maja wosebity status wulkeho wokrjesneho města.
Politika
Ze sakskej komunalnej wólbu 8. junija 2008 bu zestajenje noweho wokrjesneho sejma postajene a nowy krajny rada wuzwoleny. Prjedawši krajny rada něhdyšeho krajneho wokrjesa Sakska Šwica, Michael Geisler (CDU), je wólbu dobył. Po komunalnych wólbach 2014 je CDU ze 37 městnami dale najsylniša móc we wokrjesnym sejmje před Lěwicu z 13 městnami.
Města a gmejny
(staw: )
Zarjadniske zhromadźenstwa
Narwa
Narwa je pomjenowanje
Wysoka truskalca
Wysoka truskalca (Fragaria moschata) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (Rosaceae).
Wopis
Wysoka truskalca je zymozelena, wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć mjezy 5 a 15 cm.
Łopjena
Łopješka docpěja wulkosć wot 10 cm.
Cuzy kobołk
Cuzy kobołk (Allium victorialise) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wysoka truskalca
Kćenja
Wona kćěje wot meje hač do junija. Jeje kwětnistwo je 8- hač do 18-kćenjowe. Kćenja docpěwaja šěrokosć mjezy 1,5 a 2,5 cm. Kćenjowe stołpiki su padorunje wotstajace kosmate.
Cuzy kobołk
Wopis
Cuzy kobołk je wjacelětna, zelišćowa rostlina. Cuzy kobołk docpěje wysokosć wot 30 - 60 cm.
Rozdwojeny ginkgo
Rozdwojeny ginkgo (Ginkgo biloba, syn. Salisburia adiantifolia Sm.) je rostlina ze swójby ginkgowych rostlinow (Ginkgoaceae).
Cuzy kobołk
Wopis
Rostlina kćěje wot junija hač do awgusta.
Rozdwojeny ginkgo
Wopisanje
Rozdwojeny ginkgo je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 m.
Wysoka truskalca
Polyploidija
Wšě truskalcy maja bazowe haploidne čisło 7 chromosomow. Fragaria moschata je hexaploidna, mějaca šěsć parow tutych chromosomow za kompletne čisło 42 chromosomow.
Cuzy kobołk
Wužiwanje
Rostlina je na wysokich hórstwach Europy a Azije.
Rozdwojeny ginkgo
Wopisanje
Łopjena su wjechlojte, kožojte a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač do 8 cm. Wone su w nazymje złotožołte. Jich nerwy su widlicojte.
Płody su slowkojte a docpěwaja wulkosć wot 2 hač do 3 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina wustupuje dźiwje jenož w chinskej prowincy Čekiang.
Wužiwanje
Štom so w Europje w parkach a jako nadróžny štom nasadźa.
Lesny křižomnik
Lesny křižomnik (Hypericum pulchrum) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (Hypericaceae).
Wopis
Lesny křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěja wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je naha a na spódku wodrjewjena.
Łopjena
Łopjena docpěja dołhosć wot 1 hač 2 cm a su wutrobojte nimale třiróžkate, sedźace, na spódku najšěrše, deleka módrozelene a na kromje njejsu žałzojće dypkowane. Delnje łopjena su transparenće dypkowane.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Złotožołte kćenja steja w čumpatych pakićach a docpěja wulkosć wot 1 hač 2 cm. Keluškowe łopješka su tupe a njesu na kromje sedźace abo krótko stołpikate čorne žałzy. Krónowe łopješka su často čerwjenje přeběžane a na kromje čornožałzowe. Próškowe łopješka su w prawym měrje mnoholičbne. Płódniki su oranžojte hač čerwjenojte. Pupk je často čerwjenje přeběžany.
Stejnišćo
Rosće na swětlinach a pućach wot kisałych dubowych měšanych lěsach, chójnowych kupach a holanskich wobkromach.
Rozšěrjenje
Rostlina je srjedźnej Europje a južnej Skandinawiskej rozšěrjena.
Chorwatska
Chorwatska ( Hrvatska) je stat w južnej Europje na Balkanskej połkupje. Rozpřestrěwa so wot Jadranskeho morja na zapadźe hač k Dunajej na wuchodźe a mjezuje ze Słowjenskej, Madźarskej, Serbiskej, Bosniskej a Hercegowinu, Čornej Horu a Italskej.
Stawizny
Hač do lěta 1918 běše Chorwatska z dźělom madźarskeje połojcy Rakusko-Wuherskeje. Po rozpušćenju dwójneje monarchije přińdźe k nowozałoženej Juhosłowjanskej. Za čas Druheje swětoweje wójny eksistowaše tak mjenowany Njewotwisny stat Chorwatska, fašistiski režim, kotryž steješe pod škitom nacionalsocialistiskeje Němskeje. Po 1945 bě Chorwatska jedna ze šěsć juhosłowjanskich republikow. Po rozpušćenju mnohonarodnostneho stata a Chorwatskej wójnje spočatk 1990tych lět bu kraj k prěnjemu razej po nimale tysac lětach njewotwisny. Wot 1. julija 2013 je Chorwatska z čłonom Europskeje unije; wot 2023 je euro oficielna měna.
Města
Stolica a najwjetše město Chorwatskeje je Zagreb; druhe wulke města su Split, Osijek, Rijeka, Zadar, Slavonski Brod, Dubrovnik, Šibenik, Varaždin, Vinkovci, Bjelovar atd.
Wuznamny hospodarska hałuza je turizm, wosebje podłu jadranskeho pobrjoha mjez Istriskej a Dalmaciskej, hdźež je wjele kupow.
Sćinojta dornica
Sćinojta dornica (Festuca arundinacea, tež Festuca elatior var. arundinacea (Schreber) Wimmer; Festuca elatior subsp. arundinacea (Schreber) Hackel; Lolium arundinaceum (Schreber) S. J. Darbyshire. ) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
thumb|left|ilustracija
Hadam Bohuchwał Šěrach
Hadam Bohuchwał Šěrach (němsce Adam Gottlob Schirach; * 5. septembra 1724 w Nosaćicach; † 3. apryla 1773 w Budyšinku) bě serbski ewangelski farar, rozswětler a jako pčołar tež přirodospytnik mjezynarodneho formata.
Žiwjenje
Hadam Bohuchwał Šěrach narodźi so 5. septembra 1724 (zdźěla poda so tež 5. nowember 1724) jako syn fararja Hadama Zachariasa Šěracha a wnuk Pětra Šěracha w Nosaćicach. Wot lěta 1737 do 1743 wopyta Šěrach wjerchowsku šulu swj. Afry w Mišnje. W předsłowje swojeje 1767 wuchadźacej pčołkacej teologiji (Melitto-theologia) pisa, zo spěchuja hižo tu wučerjo, mjez nimi tež Theophilus Grabener (1685–1750), jeho wobdźiwanje za přirodu a wuzběhnu wosebje dźěła Hamburgskeho radneho knjeza a fyzikoteologu Bartholda Heinricha Brockesa (1680–1747). Wot lěta 1743 do 1746 studowaše Šěrach teologiju, filozofiju a přirodowědy na uniwersiće w Lipsku, hdźež běše tež čłon tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Spočatk lěta 1748 powoła so Šěrach do Budyšinka, hdźež hač do swojeje smjerće jako farar skutkowaše. Wosta tež w Budyšinku, jako so tu za čas Sydomlětneje wójny wójska wotměnjowachu a wokolinu zapusćachu.
Hadam Bohuchwał Šěrach bě woženjeny z Julianu Sofiju, rodźenej Langec (* 1735), z kotrejž měješe tři dźowki a jednoho syna. Dźowki zemrěchu na sćěhach hłodu a rozšěrjenych chorosćow za čas wójny. Syn Korla Bohuchwał sta so pozdźišo ze serbskim fararjom w Rychwałdźe.
Pčołarstwo
Jako farar w Budyšinku pokroči Hadam Bohuchwał Šěrach ze swojimi wobkedźbowanjemi přirody a wěnuje so nětko tež intensiwnje pčołarstwu. W lěće 1761 wozjewi swoje prěnje pojednanje k tutej temje w jeho spisu Die mit Natur und Kunst verknupfte neuerfundene Oberlausitzsche Bienenvermehrung. Šěrach wuslědźi, zo wuplahuja sebi pčołki z krucha płastow z młodźu nowu matku. Tak hodźi so z kóždeho jejka nowa wotnožka respektiwnje nowy pčołkacy lud tworić. Pčołarjo jemu tole tehdy wěrić nochcychu, dokelž spowali tuta metoda wšitke dotalne dopóznaća přispóznateju René-Antoinea Ferchaulta de Réaumura (1683–1757) a Jana Swammerdama (1637–1680), po kotrychž móžeše so jenož z młodźe matki zaso nowa matka dobyć. Z tuteje přičiny přeńdźe tuta metoda, kotraž so hišće dźensa wužiwa, jako „Schirachscher Betrug“ do literatury.
Hižo w lěće załoženja Hornjołužiskeje pčołarskeje towaršnosće w lěće 1766 so Šěrach wot swojich sobustawow na stajneho pismawjedźerja wuzwoli. Zdobom běše tuta towaršnosć prěnja pčołarska towaršnosć scyła a so 1771 tež wot sakskeho kurwjercha Bjedricha Awgusta I. priwileguje. W tutej funkciji, kotruž hač do swojeje smjerće zaběra, steji Šěrach we wuskim zwisku z mnohimi ekspertami wědomosće a wažnymi towarstwami. Swoje nastawki w prěnim pčołarskim časopisu „Abhandlungen und Erfahrungen der Oeconomischen Bienengesellschaft in Oberlausitz“, kotrehož wudawaćel wón mjez 1766 do 1771 běše, swědča wo jeho dokładnym wobkedźbowanju a bohatej praktiskej nazhonitosći. Dalše knihi, kaž Der sächsische Bienenmeister (1769), Ausführliche Erläuterung der unschätzbaren Kunst, junge Bienenschwärme oder Ableger zu erzielen (1770) a Waldbienenzucht (1774, wudata wot Jana Jurja Vogela) nakładowachu so přeco znowa a so samo do rušćiny, francošćiny a italšćiny přełožowachu. W lěće 1768 załoži Šěrach w Budyšinku prěnju wučbnu pčolnicu, do kotrejež tež carina Katarina II. studentaj ze Smolenska pósła.
Serbske prócowanja
mini|upright|Titulna strona Duchomnych kěrlušowych knihow Hadam Bohuchwał Šěrach wozjewi pak tež wšelake twórby w serbskej rěči. Tak wuda w lěće 1750 Löscherowe cyrkwine kluče, w kotrychž tež wo cyrkwinskich nałožkach w serbskich wosadach rozprawi. Hromadźe z Janom Gotttrauom Běmarjom, Janom Bjedrichom Langu a Jurjom Mjenjom přełoži 1751 Lutherowu Domjacu postilu a w lěće 1756 wjacekróć nakładźeny přidawk k serbskim Spěwarskim, w kotrymiž běše wón tež stawizny dotal ćišćanych Spěwarskich (pozdźišo doda tež kěrluše) předstajił. Šěrach wuda prěni raz 1755 tež cyłe, wot Jana Běmarja zestajene a pozdźišo rozšěrjene Duchowne kěrlušowe knihi. Dokelž wón we wudaću z lěta 1759 kěrlušaj, kotrež za mytiskej a njezrozumliwej dźeržeše wuwostaji, přińdźe ke rozkorje ze serbskimi duchownymi Kühnom, Šołtu a Racu. Woni docpěchu pola wyšnosće, zo so kěrluš zaso do Spěwarskich zapřija.
Nutalowa wódna njerodź
Nutalowa wódna njerodź (Elodea nuttallii) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Hadam Bohuchwał Šěrach
Serbske prócowanja
Přez duchowne wobstejnosće Lipšćanskeho rozswětlerstwa nastachu srjedź 18. lětstotka wšelake spisy k zakitowanju Serbow. W jednej z nich žadaše sebi Šěrach w swojej Schutzschrift für die alten Slaven und Wenden 1755 runoprawosć Serbow w regionalnym stawiznopisu. Wón wuzběhnje, zo přisłušeja tež Serbja k starodawnym wobydlerjam Němskeje a sebi tuž hižo strowy patriotizm žada, jich stawizny bjez předsudkow, z česćownjom a respektom wobjednawać a so tež za zdźerženje serbskeje rěče zasadźi. Tak so tež w recensiji k wudaću Jana Bogumiła Hauptmannowych delnjoserbskich Spěwarskich 1769 za pěstowanje serbskeje rěče wupraji a zdźěła ze zawjedźenjom šulskeje winowatosće we Łužicy 1770 Horne Łužicke serske šulske knižki.
Johannes Müller
Johannes Müller (* 22. měrca 1969 w Drježdźanach) je sakski lěkar a něhdyši prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a parlamentariski jednaćel frakcije NPD w sejmje. Wón je wot lěta 1998 čłon prawicarskeje strony. Z njewuspěchom NPD při wólbach 2014 zhubi swój mandat w sejmje.
Hadam Bohuchwał Šěrach
Česćowanja
W Lipsku běše Šěrach sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa.
Zwjazćikata syćina
Zwjazćikata syćina (Juncus squarrosus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Kanadiska wódna njerodź
Kanadiska wódna njerodź (Elodea canadensis) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Wopis
Kanadiska wódna njerodź je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 cm.
Łopjena
Łopjena su sedźace, owalne a sćeńka rězane, so podnurjeneje rostliny docpěwaja dołhosć wot něhdźe 1 cm a šěrokosć wot 2-5 mm a steja po třoch w mutličkach.
Stejnišćo
Rosće w hač 5 m hłubokich, stejacych abo pomału běžacych łužach, hrjebjach a měrnych jězorowych zaliwach.
Rozšěrjenje
Rostlina je neofyt z Zjednoćenych statow Ameriki a južneje Kanady, kotryž z lěta 1840 w Europje wustupuje.
Jan Wjela
mini|upright|Jan Radyserb-Wjela Jan Wjela, tež Jan Radyserb-Wjela (* 8. januara 1822 na Židowje; † 19. januara 1907 w Budyšinje) bě serbski wučer, basnik a spisowaćel. Swoje twórby wozjewi přewažnje z mjenom Radyserb, pisaše pak tež pod pseudonymomaj Žarin a Mrowjan.
Žiwjenje
Jan Wjela narodźi so 8. januara 1822 na Židowje blisko Budyšina a wopyta tam šěsć lět ludowu šulu. Wuchodźiwši šulu, dźěłaše 13-lětny Wjela jako kruwar pola burow w Radworju a Łahowje. Farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje Arnošt Bohuwěr Jakub, jeho něhdyši wučer nabožiny a zdobom prěni serbski zapósłanc w Sakskim krajnym sejmje 1849 pak jeho 1836 za preparandu wučerskeho seminara namjetowaše. Wot lěta 1838 do 1842 wuwuči so Wjela na Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje, hdźež zhromadnje z Kocorom, Pjekarjom, Mučinkom a Bartkom rozwučowanje wo serbšćinje a serbskim pismowstwje pola Lubjenskeho přijimowaše. Wot 1842 do 1844 běše Wjela jako zastupny wučer w Chanecach, wot 1844 do 1852 jako pomocny wučer w Bórku a hač do lěta 1889, hdyž so na wuměnk poda, jako prěni wučer na Židowje přistajeny. Připódla wuwučowaše wot 1868 serbšćinu na Budyskim gymnaziju, hdźež běše mjez druhim tež Arnošt Muka jeho šuler.
W času předměrca wobdźěli so Wjela na patriotiskich schadźowanjach młodych Serbow, z kotrymiž prěnje serbske spěwanske swjedźenje a załoženje wědomostneje towaršnosće Maćica Serbska přihotowaše. Jako republikanar wobdźěleše so wón na hibanju za čas Němskeje rewolucije 1848/49, redigowaše z Janom Bartkom wot měrca 1848 do awgusta 1848 politiski tydźenik Serbski Nowinkar a załoži Serbske burske towarstwo w Bórku. Wjelowe prěnje basnje wozjewi Handrij Zejler w 1842 załoženej Tydźenskej Nowinje. Dalše wozjewichu so tež w časopisu Łužica a wot 1853 w Časopisu Maćicy Serbskeje, w kotrymž tež leksikaliske a frazeologiske zběrki poda. W lěće 1847 běše Wjela z Pójdančka k wubudźenju a k polěpšenju wutroby za Serbow awtor prěnjeje serbskeje wuměłskeje prozy, kotrejž sćěhowachu hišće wósom dalšich. Zdobom najznaćiše z tutych je historiske powědančko Jan Manja abo Hdźe statok mój z lěta 1886. Za čas žiwjenja zezběra Wjela mnoho přisłowow, kotrež Arnošt Muka dorjadowa a 1902 pod titulom Přisłowa a přisłowne hrónčka a wusłowa Hornjołužiskich Serbow wuda.
Jan Radyserb-Wjela wuznamjeni so 1875 z Ryćerskim křižom II. rjadownje Albrechtoweho rjadu a bu 1896 čestny čłon Maćicy Serbskeje. Wón zemrě z 85 lětami w Budyšinje a bu na Budyskim Tuchorju pochowany.
Atkarsk
thumb|left Atkarsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Běła wjerbička
Běła wjerbička (łaćonsce: Spirea alba) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Wšědny granatowc
Wšědny granatowc (Punica granatum) je štom z podswójby granatowcowych rostlinow (Punicoideae) znutřka krawinowych rostlinow (Lythraceae). Dalše serbske mjeno je hranatowc. Jeho płód je granatowe jabłuko.
Split
Split ( Spalato, Spalatum) je najwjetše a najwažniše město Dalmaciskeje z něhdźe 170.000 wobydlerjemi a administratiwny centrum Splitsko-dalmaciskeje županije w južnej Chorwatskej. Leži na małej połkupje při wuchodnym pobrjoze Jadranskeho morja.
Po Zagrebu druhe najwjetše město Chorwatskeje je wažny mórski přistaw. Nutřkowne město a powostanki romskeho palasta Diokletiana słušatej z lěta 1979 do swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.
Wódna wjerćawka
Wódna wjerćawka (Vallisneria) je ród ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Zahrodna truskalca
Zahrodna truskalca (Fragaria ×ananassa, syn. Fragaria ×magna) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wužiwanje
thumb|Truskalcy na [[Truskalcowy tykanc|tykancu]]
Šwižna dornica
Šwižna dornica (Festuca heterophylla) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Dendemann
Dendemann (* 27. junija 1974 we Wickede jako Daniel Ebel) je němski rapper, kotryž tež jako Daniel Larusso, Volker Racho abo Olaf Mitender wustupuje. Wot lěta 1996 bydli w Hamburgu.
Charakteristisce su jeho škropawy hłós a humorne a kalamburne rapy.
Chrěn (Cochlearia)
Chrěn (Cochlearia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pětr Młónk
Pětr Młónk (tež Młóńk, Młynk; * 19. měrca 1805 w Žičenju; † 6. februara 1887 w Małej Boršći) bě serbski ludowy basnik a narodny prócowar.
Žiwjenje
Pětr Młónk narodźi so 1805 jako syn roboćanskeho žiwnosćerja a ćěsle w Žičenju. Dokelž słužeše wón hižo zahe pola burow, wopytowaše hač do lěta 1818 šulu w Hodźiju jenož njestajnje. Wot swojeho 17. lěta běše Młónk wobsedźer małeje žiwnosće w Dźiwoćicach a woženi so 1822, zo by so wojerskej słužbje wzdać móhł. Ze zawjedźenjom powšitkowneje wojerskeje słužby w Sakskej, po kotrejž tež ženjeni do wójska dyrbjachu, běše Młónk wot 1825 do 1833 wojak w Drježdźanach. So nawróćiwši, chodźeše wón na robotu a k buram na dźěło. Wot lěta 1844 do 1847 běše wón mjez dźěłaćerjemi twara železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc njedaloko Hodźija. Młónk móžeše so tu wuspěšnje za prawo wužiwanja serbšćiny zasadźić, po tym zo sej dohladowar wot serbskich dźěłaćerjow žadaše, so jich maćeršćinje wzdać. Němskim dźěłaćerjam, za čas twara železnicy w serbskich swójbach zadomjenych, při tym hrožeše, zo jich nóclěh zhubja. Młónk běše zdobom wjesny sudnik w Dźiwoćicach a nawjedowaše připódla často procesion přewodźenja zemrětych wot domu na kěrchow. W lěće 1867 so wón na wuměnk poda. Při přewodźenju małeho dźěsća zemrě Pětr Młónk, wot Božej ručki zajaty, 6. februara 1887 na hórce mjez Małej Boršću a Praskowom. Pohrjeb, na kotrymž so mnoho Serbow wobdźěli, bě 9. februara w Hodźiju. Na městnje smjerće dopomina hač do dźensnišeho prosty wopomnjenski kamjeń z jeho inicialemi na Młónka.
Skutkowanje
mini|Wopomnjenski kamjeń mjez Praskowom a Małej Boršću Młónk basnješe hižo na straži we wojerskej słužbje, ale tež jako dźěłaćer při twarje železnicy. Tute wudźěłki pak w ćišću njewozjewješe a zažne twórby pozdźišo tež zniči. Hakle Jan Arnošt Smoler spózna 1848 jeho basniski dar a zdoby jeho k wotćišćenju twórbow w Tydźenskich Nowinach. Młónk zbasni něhdźe tysac pěsnjow, kotrež běchu často nabožneho, ale tež žortniweho a powučaceho razu. Nimo toho spisa Młónk składnostne basnje, kotrež sebi ludźo často k swójbnym podawkam pola njeho skazachu. Z tym běše wón z přikładom mnohim serbskim ludowym basnikam po nim a ludowi spisowaćeljo kaž Hańža Budarjowa, Handrij Falka, Jan Hajnca, Gusta Hatas abo Jan Kruža orientowachu so w swojej dźěławosći na nim. Jeho zhromadźene basniske twórby so 1879 w Budyšinje pod titulom Kěrluše a spěwy wot Pětra Młónka w Dźiwoćicach wudachu.
W rewoluciskim lěće 1848 podpěra wón Wulku próstwu Serbow (Maćičnu peticiju), běše zapisowar Serbskeho towarstwa w Třoch Hwězdach, załoži zhromadnje z Jaroměrom Hendrichom Imišom 1862 Serbske ewangelske knihowe towarstwo a skutkowaše w nim hač do swojeje smjerće jako zapisowar. Młynk běše čłon Maćicy Serbskeje a wuzwoli so 19. apryla 1876 na jeje čestneho čłona.
Armoracia
Armoracia je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Systematika
Ród Armoracia bu w lěće 1800 wot Philipp Gottfried Gaertner, Bernhard Meyer a Johannes Scherbius w Oekonomisch-Technische Flora der Wetterau, 2, S. 426-428 nastajeny. Wóni su wozjewili při tym za chrěn družinske mjeno Armoracia rusticana P.Gaertn., B.Mey. & Scherb., kotryž bu jako Cochlearia armoracia L. 1753 najprjedy wozjewjeny. Synonym za Armoracia P.Gaertn., B.Mey. & Scherb. je Raphanis Moench. Ród Armoracia słuša k tribusej Cardamineae znutřka swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Ród Armoracia wobsahuje dwě abo tři družiny :
W někotrych žórłach so třeća družina Armoracia lacustris (A.Gray) Al-Shehbaz & V.M.Bates naspomni, kotraž je pak po Brassicaceae-specialisće Ihsan Ali Al-Shehbaz a druhich žórłach jako Rorippa aquatica do roda Rorippa zarjadowana.
Granatowcowe rostliny
Granatowcowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Punicaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Lengenfeld
Lengenfeld je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 19 kilometrow sewjerowuchodnje Pławna a 17 kilometrow juhozapadnje Šwikawy při awtodróze A 72 (Kamjenica–Dwórc) a ma něhdźe 7.000 wobydlerjow. Městačko leži w pódlanskim dole rěčki Göltzsch.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1438. Lěsny łanowc mjenowaše so hakle wot 1764 jako městačko.
Balakowo
thumb|left Balakowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 193 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1762 załožiło a ma wot lěta 1911 měšćanske prawa.
Žabjaca syćina
Žabjaca syćina (Juncus ranarius) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Ćěchorjecy
Ćěchorjecy ( Techritz) su hornjołužiska wjeska z wobydlerjemi na juhu Budyskeho wokrjesa w Sakskej, kotraž słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Přisłušeja Hodźijskej ewangelskej wosadźe.
Geografija
Wjeska leži při Běłonosličanskej wodźe, lěwym přitoku Sprjewje, we wysokosći wot 220 metrow nad mórskej hładźinu juhozapadnje Budyšina w hórkatych Hornjołužiskich honach. Sewjerozapadnje Ćěchorjec běži statna dróha S119 (Budyšin–Wjazońca).
Susodne wjeski su Hrubjelčicy na sewjerowuchodźe, Słónkecy na juhowuchodźe a Hnašecy na juhu.
Wšědna wódna wjerćawka
Wšědna wódna wjerćawka (Vallisneria spiralis) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Ćěchorjecy
Geografija
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz (2019)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Decherwicz pochadźa z lěta 1380. W lěće 1407 płaći jako allodium (swobodne kubło) a 1562 jako sydło ryćerkubła, kotrež wukonješe tež ležownostne knjejstwo we wsy. Cyrkwinsce słušachu Ćěchorjecy po reformaciji najprjedy do Budyskeje ewangelskeje wosady a wot lěta 1674 do Hodźijskeje. .
Hač do lěta 1936 běchu Ćěchorjecy samostatna gmejna a po tym hač do gmejnskeje reformy lěta 1994 dźěl Hnašečanskeje gmejny.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 118 wobydlerjow, z nich 102 Serbaj (86 %). Při ludličenju 1925 bě wot cyłkownje 150 wobydlerjow 141 ewangelskich a dźewjeć katolskich.
Ujgurska
Sin-ťiang (chinsce: 新疆; pinyin: Xīnjiāng) je Ujgurska awtonomna kónčina Chinskej ludowej republiki. Leži w sewjerozapadnej Chinje, w centrje euraziskeho kontinenta, a z přestrjenju 1 660 000 km² je najwjetša prowinca ČLR. Na zapadźe a sewjerje mjezuje z wósmjomi statami: Mongolskej, Ruskej, Kazachstanom, Kirgizistanom, Tadźikistanom, Afghanistanom, Pakistanom a Indiskej; hranica je 5 400 km dołha.
Niski zahrodny křižomnik
Niski zahrodny křižomnik (Hypericum calycinum) je rostlina ze swójby Křižomnikowych rostlinow (Hypericaceae).
Kórarjownik
Kórarjownik (Erythrina crista-galli) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Hybridna wjerbička
Hybridna wjerbička (łaćonsce: Spirea x billardii) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Cybličkowacy kobołk
Cybličkowacy kobołk (Allium cepa) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae). Dalše mjena su zažna cybla, cybla, šalota a worješenc.
Wopis
Cybličkowacy kobołk je dwulětne zelo. Nazeleń běłe kćenja steja w pozdatnych wokołkach.
Rozšěrjenje
Pochadźa ze zapadneje Azije.
Wužiwanje
Rostlina so w mnoholičbnych sortach plahuje.
Jakub Lorenc-Zalěski
Jakub Lorenc-Zalěski (* 18. julija 1874 w Radworju; † 18. februara 1939 w Berlinje) bě serbski spisowaćel a antifašistiski publicist. Wón płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójnskeje doby. Jeho wnuk bě Kito Lorenc (1938–2017).
Žiwjenje
Jakub Lorenc bě druhe zhromadne dźěćo Radworskeho chěžkarja Jana Lorenca a jeho druheje mandźelskeje Marje, rodź. Wróblec. Wón wotrosće jako šeste wot cyłkownje dźewjeć dźěći. Wot 1887 wopytowaše katolski tachantski seminar w Budyšinje a wot 1889 němski Małostronski gymnazij w Praze. W běhu jeho swojeho praskeho časa bě z chowancom Serbskeho seminara a ze sobustawom Praskeje Serbowki.
Wot lěta 1891 nawukny pola swojeho bratra w Čornjowje powołanje hajnika. Po wojerskej słužbje we Worcynje dźěłaše wot 1897 jako hajnik w zapadnej Němskej – daloko wot Łužicy. Hakle krótko po kóncu prěnjeje swětoweje wójny nawróći so pod zaćišćom serbskeho narodneho hibanja do domizny a kupi rězak w tehdy pruskim Slepom, kotryž ležeše blisko dwórnišća při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.
Dla dochodow z rězaka móžeše připódla jako swobodnje skutkowacy spisowaćel dźěłać. Hromadźe z Janom Skalu wudawaše w susodnej gmejnje Běła Woda dwurěčny Serbski dźenik. W lěće 1924 bě ze sobuzałožerjom a hač do jeje zakaza w lěće 1933 z předsydu Serbskeje ludoweje strony kaž tež sobuiniciator Serbskeje ludoweje rady. Přez swój angažement w Zwjazku narodnych mjeńšin w Němskej wobdźěli so 1925 na europskim kongresu mjeńšinow w Genfu.
Jako narodnje wědomy Serb bu po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow přesćěhowany a tež krótkodobnje zajaty. Nimo toho běše jemu zakazane, dale pisać a so na politiskich zarjadowanjach wobdźělić. Jeho dom bu přepytowany a listowanje kontrolowane.
Dla chorosće přesydli w lěće 1938 k dźowce do Berlina, hdźež lěto pozdźišo wumrě.
Literariske dźěło
mini|W [[Radworju je so dróha pomjenowała po Jakubje Lorencu-Zalěskim.]] Za čas swojeho wukubłanja wozjewješe 1892 pod pseudonymom Zalěski cyklus hońtwjerskich powědančkow w časopisu „Łužica“.
Klášterec nad Ohří
Klášterec nad Ohří ( Klösterle an der Eger) je město w sewjerozapadnej Čěskej, kotrež leži 320 m nad mórskej hładźinu w sewjernych Čechach. Ma něhdźe 15.000 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1352.
Přez město wjedźe dróha čo. 140, kotraž je z Karlowymi Warami a z Chomutovom zwjazuje.
Wotkazaj
thumb|left|Naměsto
Balašow
thumb|left Balašow je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 79 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Wódrakowe rostliny
Wódrakowe rostliny (Boraginaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Rody
Wobsahuje sćěhowace rody:
Rjana Łužica
W zašłosći wužiwachu so zdźěla tež druhe spěwy jako (njeoficialne) serbske hymny, tak na přikład po Prěnjej swětowej wójnje spěwaj Hišće Serbstwo njezhubjene a Naše serbstwo z procha stawa.
Stawizny
Dnja 24. awgusta 1827 wozjewi tehdy 23lětny student teologije Handrij Zejler we wot Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku rukopisnje rozšěrjenej „Serbskej Nowinje” baseń z titulom „Na sersku Łužicu”. Baseń wobsteješe ze šěsć štučkow a bu w samsnym lěće wot studenta teologije Korle Benjamina Hatasa (1806–1839) prěni raz zhudźbnjena. W tutej formje so wona na załoženskim swjedźenju prědarskeho towarstwa wot sobustawow zanjese.
Chudobka
Chudobka (Erophila) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rjana Łužica
Stawizny
Po tym zo zahaji so w lěće 1844 čas žiwjenja trajace wunošne přećelstwo mjez basnikom Zejlerjom a komponistom Korlu Awgustom Kocorom, skomponowa Kocor na tutu Zejlerjowu baseń w lěće 1845 nowu melodiju. Z nowej melodiju předstaji so pěseń prěni raz w zjawnosći na wot Kocora zarjadowanym prěnim serbskim spěwarskim swjedźenju 17. oktobra 1845 w Budyskej třělerni. Wona zdoby sebi pozdźišo městno serbskeje narodneje hymny. Dźensa spěwatej so jenož dwě štučce (prěnja a poslednja).
Hendrich Jordan přebasni tekst do delnjoserbšćiny a Kito Lorenc do němčiny.
Prawniske połoženje
Serbska narodna hymna njeje ani w serbskim zakonju Braniborskeje ani w Sakskim serbskim zakonju hamtsce definowana. Někotre wustawki wokrjesow serbskeho sydlenskeho ruma poćahuja so pak wuraznje na tutón spěw.
Tekst
Prěnjotnje měješe Zejlerjowa baseń hišće dalše štyri štučki, kotrež pak k dźensnišej serbskej hymnje hižo njesłušeja.
Pochowy křižomnik
Pochowy křižomnik (Hypericum elodes) je rostlina ze swójby Křižomnikowych rostlinow (Hypericaceae).
Ležacy křižomnik
Ležacy křižomnik (Hypericum humifusum) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (Hypericaceae).
Wopis
Ležacy křižomnik je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm.
Stołpiki su ćeńke, ležace a často dwuhranite.
Łopjena
Łopjena njesu na kromje čorne žałzy, su jejkojte, přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja steja w pakićach a docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1,5 cm. Swětłožołte krónowe łopješka njesu na kromje čorne žałzy a su tróšku dlěše hač keluch. Keluškowe łopješka su dołhojte a cyłokromne. Próškowe łopješka su 15 hač 20. Kćenja buchu wot insektow, wosebje muchow, wopróšene abo so sam wopróšuja.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych pućach, lěsniskich pućach, brjohach, njewobdźěłanych rolach a trawnikowych městnach. Preferuje zwjetša włóžne, małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Winowa palma
Winowa palma (Raphia) je ród ze swójby palmowych rostlinow  (Arecaceae).
Družiny
Ród Raphia wobsahuje něhdźe 20 družinow:
Čorny kobołk
Čorny kobołk (Allium nigrum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Synonym
Dalše mjeno je:
Nová Říše
Nová Říše je wjesna gmejna w južnej Čěskej. Leži 539 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło wósom stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1254.
Wolsk
thumb|left Wolsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 64 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1690 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Wšědna winowa palma
Wšědna winowa palma (Raphia vinifera) je štom ze swójby  palmowych rostlinow (Arecaceae).
Rěčnička
Rěčnička (Najas) je ród ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Granatowc
Granatowc (Punica) je jenički ród z podswójby granatowcowych rostlinow (Punicoidae) znutřka swójby krawinowych rostlinow (Lythraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Syćel
Syćel (Luzula) je ród ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
1788
1788 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Mała rěčnička
Mała rěčnička (Najas minor) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Pjelsćata wjerbička
Pjelsćata wjerbička (Spiraea tomentosa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Direkciski wobwod Kamjenica
thumb|Direkciski wobwod w Sakskej Direkciski wobwod Kamjenica (němsce Direktionsbezirk Chemnitz) běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Kamjenica w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.
Alpska syćel
Alpska syćel (Luzula alpina) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Hadźicowkowe rostliny
Hadźicowkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Sarraceniaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Jeršow
thumb|left Jeršow je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1893 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.