cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kokorč
Druhe žórła zarjaduja kokorč do swójskeje swójby kokrikowych rostlinow (Fumariaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Smuhata pólšica
Smuhata pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium strictum, Chenopodiaceae).
Wuchodosemitiske rěče
Wuchodosemitiske rěče běchu skupina semitiske rěčow.
Žołte morjo
Žołte morjo ( Huánghǎi, Hwanghae) je mjeno sewjerneho dźěla Wuchodochinskeho morja, nakromneho morja Ćicheho oceana. Druhdy płaći tež jako samostatne morjo Ćicheho oceana. Na zapadźe mjezuje z Chinu a na wuchodźe z Južnej Koreju a Sewjernej Koreju na Korejskej połkupje.
Žołte morjo je poměrnje niłke nakromne morjo, prěrěznje 44 metrow. Najwjetša rěka, kotraž so do Žołteho morja wuliwa, je Huang Ho („Žołta rěka“). Typiska barba pochadźa wot hlininowych sedimentow z rěkow.
Moroni
Moroni ( موروني) je stolica a ze 54.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město Komorow w Indiskim oceanje před juhowuchodnej Afriku. Nadeńdźe so při zapadnym brjoze najwjetšeje kupy Njazidja, kotraž je tež znata pod swojim francoskim mjenom Grande Comore. Město leži pod aktiwnym wulkanom Karthala, kotryž wot 19. lětstotka hižo dwaceći króć wubuchny, dotal posledni raz w lěće 2016.
Stawizny
Sydlišćo je so prawdźepodobnje w 10. lětstotku wot arabskich sydlerjow załožiło a wuwiwaše so w 15. lětstotku pod wliwom arabskich a persiskich překupcow k wikowanskemu stejišću. Moroni bě stolica sultanata Bambao, kotryž sta so w lěće 1886 z dźělom zjednoćeneho stata Ngazidja. Wot lěta 1962 je stolica Komorow.
Trjebicy
Trjebicy ( Trjebice; ) su gmejna w juhozapadźe Delnjeje Łužicy. Leža we wokrjesu Łobjo-Halštrow w Braniborskej a maja něhdźe wósom stow wobydlerjow.
Theodor Heuss
thumb|upright|Theodor Heuss (1953)
Wot 1924 do 1928 a znowa wot 1930 do 1933 bě Heuss zapósłanc Reichstaga. Za čas Weimarskeje republiki bě čłon škitneje organizacije Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom bě jemu wot 1936 zakazane, swoje teksty publikować. Najebać toho pisaše dale pod pseudonymom za wjacore němske nowiny. Po kóncu Druheje swětoweje wójny pomjenowa US-ameriske wojerske knježerstwo jeho za prěnjeho kultusoweho ministra Württembergsko-Badenskeje. Hač do lěta 1949 bě zapósłanc w krajnym sejmje. Při wólbach do zwjazkoweho sejma donaby mandat, połoži jón pak, hdyž bu dnja 12. septembra wot zwjazkoweho zhromadźenstwa z 51,7 % woleny za prěnjeho zwjazkoweho prezidenta. Při wólbach 1954 docpě z 88,2 % najwyši wuslědk wšěch wólbow zwjazkoweho prezidenta hač do dźensnišeho dnja.
Heuss bě ewangelski, woženjeny a nan jednoho syna.
Põltsamaa
thumb|left Põltsamaa (historiske němske mjeno – Oberpahlen; historiske ruske mjeno – Polčew/ Полчев) je městačko w Estiskej.
Leži při rěce Põltsamaa něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. Wot lěta 1926 ma měšćanske prawa.
Peremyšljany
thumb|left
Peremyšljany je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 55 kilometrow juhowuchodnje Lwowa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1437 załožiło a ma wot lěta 1623 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Nalčik
thumb|left|250px
Nalčik je město z 238.802 wobydlerjemi w Ruskej. Stolica republiki Kabardino-Balkarskeje leži 1430 kilometrow južnje wot Moskwy při sewjernej kromje Kawkaza podłu rěki ze samsnym mjenom.
Na městnje Nalčika je so w lěće 1817 ruska twjerdźizna załožiła.
Buinsk
Buinsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan něhdźe 130 kilometrow južnje Kazanja a něhdźe 80 kilometrow sewjernje Uljanowska. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Geografiska dołhosć
thumb|Dołhostniki thumb|Napohlad kule. Ekwator (módry) dźěli kulu do dweju połojcow a křižuje [[Dołhostnik|dołhostniki (žołte) pod 90°. Wšě přećehnjene linije tutoho wobraza su wulke kruhi. Smužkowane linije su šěrokostniki. ]]
Buinsk
Sydlišćo je so w lěće 1691 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Geografiska dołhosć
thumb|Historiski nulowy meridan při [[Flamsteed House w Greenwichu (na pódźe a na twarjenju markěrowany)]]
Geografiska dołhosć (prjedy: „stopjeń dołhosće“), λ, mjezynarodnje skrótšena z long. (longitudo = lon., longitude = jendź., franc. atd. „dołhosć“), wopisuje jednu z wobeju koordinatow městna na zemskim powjerchu, a to jeho poziciju na wuchod abo na zapad wot definowaneje (samowólnje postajeneje) sewjero-južneje linije, nuloweho meridana. Wona je so prjedy stopjeń dołhosće mjenowała. Geografiska dołhosć je kut, kotryž so, wuchadźo wot nuloweho meridiana (0°), hač do 180° k wuchodnemu a 180° k zapadnemu směrej měri. Wjeršk tutoho kuta je srjedźišćo mysleneje zemskeje kule, ramjenja wuchadźeja ze srjedźišća přez nulowy meridian resp meridian, na kotrymž městno leži, kotrehož geografiska dołhosć ma so podać. Město předznamješka (tradicionelnje +wuchod, −zapad) je tež E resp. W dowoleny (skrótšenka "O" wobeńdźe so stracha zaměny dla, hlej deleka).
Nulowy meridian
Najwjetša móžna ličbna hódnota je tuž 180 stopnjow, při čimž 180°E = 180°W. Přibližnje pódłu tuteje geografiskeje dołhosće, ale z chětrymi wotchilenjemi, běži w Pacifiku datumowa mjeza postajena wot potrjechenych krajow.
Wotstawk meridianow
Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj je na ekwatorje najwjetši. Tam je wotšěrjenje wot jednoho stopnja 111,32 km wulke. Tuta distanca wotpowěduje eksaktnje 60 mórskim milam, dokelž je so mórska mila prěnjotnje z jednej łukowej mjeńšinu na ekwatorje definowała.
Na čopomaj wšak padaja wšě dołhostniki w jednym dypku hromadźe. Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj da so za šěrokosć φ a zemski radius r přibližnje ze slědowacej formlu wobličić:
W Němskej leži mjez 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja ličbnych hódnotow
Wobmjezowanje podaćow dołhosće na cyłoličbne stopnje by tuž skoro wšudźe za podaća pozicije přenjedokładne (w direktnej bliskosći k čopej wuwzate) było (to je přičina za to, zo wuraz stopjeń dołhosće je zestarjeny). Dokładniše podaća geografiskeje dołhosće dadźa so na slědowace wašnje wuhotować:
Čas
Rotacije zemje dla je městny čas na rozdźělnych šěrinach rozdźělne. Časowy rozdźěl k nulowemu meridianej je jedna hodźina na 15° dołhostneho rozdźěla. Z toho časowe pasma wuchadźeja.
Pola 0° je srěni městny čas (SMČ) runja UTC.
Stawizniske
Grjekski astronom a matematikar Hipparchos (wok. 190–120 př.n.l.č.) je zemju k wuchodo-zapadnemu směrej prěni raz w 360 stopnjow dźělił.
W europskim namórnistwje je poćahowy system dołhostnikow dołho njejednotny był. Wot 2. lětstotka př.n.l.č. hač do 19. lětstotka je Ferro-meridian dominantny był, kotryž je Klawdius Ptolemeus postajił a so na najzapadnišu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W) poćahuje.
Po naciji so koordinatowe syće na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu poćahowachu. Hakle na mjezynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, postajichu Greenwich pola Londona swětodaloko, mj.dr. dokelž so britiske mórske karty swětodaloko wužiwachu.
Zwěsćenje geografiskeje dołhosće
Mjeztym zo geografiska šěrokosć přez měrjenje wertikalnych kutow słónca abo sewjernički je relatiwnje jednorje wobličujomna, wuwiwaše so wobličenje aktualneje geografiskeje dołhosće z podobnej dokładnosću dołhi čas ekstremnje ćežko. Tutón za mórsku nawigaciju wažny dołhostny problem je so hakle kónc 18. lětstotka rozrisał. Za to su jara dokładne časniki trěbne, kotrež tež při najmócnišim mórskim žołmjenju spušćomnje funguja, bjeztoho zo bychu so přez wjedrowe wliwy kaž horcota a włóžnosć powětra pohubjeńšili. Prěni časnik, kotryž je tute předpokłady spjelnił, běše „H4“, kotryž blidar John Harrison w měrcu 1762 wunamaka. Mytowe pjenjezy wustajene za to wot dołhostneje komisije britiskeho sejma we wysokosći 20.000 puntow dósta Harrison hakle po wukazu krala Jurja III. w lěće 1773. Zo by trěbnu dokładnosć docpěł, zhotowi swój časnik wužiwajo kulkowcy nimale bjez rybowanja a z bimetalemi resistentnymi přećiwo chabłanjam temperatury.
Wotwisnosć wot referencneho elipsoida
Dołhosć wariěruje wo sekundy, jeli so druhi referencny elipsoid abo wotchilacy geodetiski datum wužiwa. Njewužiwa-li so globalnje najlěpje přiměrjacy elipsoid, rěči so tež wo geodetiskej dołhosći.
Lew Wladimirowič Ščerba
Lew Wladimirowič Ščerba (rusce Лев Владимирович Щерба; 3. měrca 1880 w Pětrohrodźe; † 26. decembra 1944 w Moskwje) běše rusko-sowjetski slawist, rěčespytnik a uniwersitny profesor.
Jeho Pětrohródski uniwersitny profesor Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay namjetuje jemu, wobwliwowanje dweju rěčow přepytować a doporuči jemu za to serbske dialekty. Arnošt Muka skedźbni jeho na Mužakowski dialekt, na čož so Ščerba w lěće 1907 do Łužicy poda a so we Wuskidźu, južnje Mužakowa zaměstni. Wuslědki předstaji Ščerba 1915 w swojej disertaciji pod titulom Južnodelnjoserbski dialekt (Восточнолужицкое нарѣчіе), w kotrejž so słowjanski dialekt k prěnjemu razej systematisce přeslědźi.
Přispomnjenje
<references group="A" />
Usmań
thumb|left
Usmań je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Lipjeck. Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1605 załožiło a ma wot lěta 1613 měšćanske prawa.
Hrodźišćanska cyrkej
mini|Hrodźišćanska cyrkej
Hrodźišćanska cyrkej je ewangelsko-lutherska wosadna cyrkej w Hrodźišću w Budyskim wokrjesu. Wona słuži Hrodźišćanskej ewangelskej wosadźe w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 1990tych lět je so tu tež serbsce prědowało, na čož dopominaja mjez druhim serbske napisy nad wołtarjom a w zachodnej hali.
Hrodźišćanski kěrchow, mjez druhim z rowom Měrćina Nowaka Njechorńskeho a pomnikom za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny, nadeńdźe so zady cyrkwje na jeje sewjernym boku.
Ewangelska cyrkej w Hrodźišću steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny
Wot 1898 do 1922 wotměwaše so kóždolětny serbski prědarski seminar pola fararja Mrózaka na Hrodźišćanskej farje.
Wosada
Do Hrodźišćanskeje wosady słušeja wjeski Běła Hora, Brězecy, Droždźij, Chortnica, Njechorń, Rakojdy, Skanecy, Wichowy, Worcyn a Wuježk. Hrodźišćanska wosada je dźěl wulkowosady „Při Lubaće“.
Wichorjewka
thumb|left Wichorjewka ( Вихоревка) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Bratska a něhdźe 900 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Mönchengladbach
Mönchengladbach je bjezwokrjesne němske wulkoměsto z něhdźe 260.000 wobydlerjemi na zapadźe Sewjerorynsko-Westfalskeje, něhdźe 25 kilometrow zapadnje Düsseldorfa. Nadregionalnje znate je koparske towarstwo Borussia Mönchengladbach.
Město nadeńdźe so 16 kilometrow zapadnje Ryna w Delnjorynskej nižinje při rěčce Gladbach.
Za čas romskeho knjejstwa wobsteješe wot 1. do 3. lětstotka romska wjes při brodźe přez rěku Niers. W 9. lětstotku natwarichu Frankojo tule nowe sydlišćo z małym klóštrom.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart bě awstriski komponist. thumb|left|Wobraz Leopold,Wolfgang,Nannerl Mozart (1763)
Eksterne wotkazy
thumb|Mozart
Běła narcisa
Běła narcisa (Narcissus papyraceus) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
21. apryla
21. apryla abo '''21. jutrownika''' je 111. dźeń gregorianiskeje protyki (112. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 254 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|[[Hilžbjeta II.]]
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jurij Pilk
Norwegska
Norwegska ( Norge) je stat na skandinawiskej połkupje na sewjeru Europy. Ma wokoło pjeć milionow wobydlerjow. Stolica a najwjetše město je Oslo na juhu kraja. Norwegska je konstitucionelna monarchija z kralom na čole. Mjezuje ze Šwedskej na juhowuchodźe, z Finskej a Ruskej na sewjerowuchodźe a z Atlantikom na zapadźe.
K Norwegskej słušatej tež kupowaj teritorijej Jan Mayen a Svalbard.
Rosowkowe rostliny
Rosowkowe rostliny (Droseraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Trawna woka
Trawna woka (Vicia lathyroides) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Zahrodna mjetlička
Zahrodna mjetlička (Mentha x piperita) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Wona je hybrida z wódneje mjetlički (Mentha aquatica) a zeleneje mjetlički (Mentha spicata).
Wopis
Zahrodna mjetlička je wjacelětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 60 cm. Rostlina wutwori wotnožki.
Stołpiki rostu z ricomow.
Srjedźnozelene łopjena su owalne a zubate.
Kćěje w nalěće. Kćenja su wioletne.
Porchow
Porchow ( Burkau) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy. W njej wužórlitej so Klóšterska woda (mjez Porchowom a Wotrowom tež Porchowska woda mjenowana) a Satkula (blisko Małeho Wosyka).
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Purcowe je z lěta 1312. 1414 mjenuje so Porchow jako sydło ryćerja. W lěće 1600 kaž tež 1777 wukonješe tudyše ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad dźělom wsy, mjeztym zo podsteješe tamny dźěl klóštrej Marijina hwězda. Porchow měješe hižo do reformacije swójsku wosadnu cyrkej.
W tehdy hišće dwurěčnym Porchowje bydlachu w 17. lětstotku prjedownicy němskeho filozofa Friedricha Nietzscheho.
Dźensniša Porchowska wulkogmejna nasta při gmejnskej reformje 1994 z dotalnych gmejnow Porchow, Mały Wosyk a Horni Wujězd.
Wobydlerstwo
W lěće 1925 běchu nimale wšitcy Porchowčenjo ewangelscy. Po ludličenju lěta 2011 bě 51,6 % gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 4,6 % katolskeje konfesije, při čimž bydla tući hłownje we wsach na sewjeru gmejny.
Šěry pažonop
Šěry pažonop (Hirschfeldia incana) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Porchow
Wjesne dźěle
Do Porchowskeje gmejny słušeja slědowace wsy:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Wosobiny
mini|center|upright=2|Powětrowy wobraz Porchowa
Pustomyty
thumb|left
Drjewnica
Drjewnica ( Großdrebnitz ) je cyrkwinska wjes a wot 1996 měšćanski dźěl Biskopic we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu. Leži mjez 290 a 335 metrow nad mórskej hładźinu južnje měšćanskeho centruma a ma 879 wobydlerjow.
Pustomyty
Pustomyty je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Lwowa.
Drjewnica
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Drewenitz maior („Wulka Drjewnica“) je z lěta 1262. thumb|left|[[Mapa (1759)]] thumb|left|Rěka [[Wjazońca (rěka)|Wjazońca blisko Drjewnicy]]
Pustomyty
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1441 załožiło a ma wot lěta 1988 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Slěborny hrjebjenačk
Slěborny hrjebjenačk (Celosia argentea) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je kaponjacy hrjebjeń.
Wopis
thumb|200px|C. argentea var. argentea Kwětnistwo thumb|200px|C. argentea var. argentea na juhozapadźe [[Burkina Faso.]] thumb|200px|C. argentea var. cristata thumb|200px|C. argentea var. plumosa
Hancawičy
Hancawičy je město w Brestskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Hancawičskeho rajona.
Leži při rěce Cna (přitok Pripjata) něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Bresta a něhdźe 75 kilometrow sewjerowuchodnje Pinska.
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Tyrnyauz
thumb|left Tyrnyauz je městačko z 20.492 wobydlerjemi w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje wot Nalčika pod Kawkazom při rěce Baksan.
Dźensniše město je so hakle w lěće 1934 při nowonatwarjenych podkopkach załožiło.
22. apryla
22. apryla abo '''22. jutrownika''' je 112. dźeń gregorianiskeje protyki (113. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 253 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Filip Rězak
Praia
Praia (z portugalšćiny: „přibrjóh“; tež Santo Angel de Esperança) je stolica a ze 154.000 wobydlerjemi tež najwjetše město republiki Kap Verde před brjohom zapadneje Afriki. Nadeńdźe so při južnym brjoze najwjetšeje kupy Santiago a je sydło romsko-katolskeho biskopstwa Santiago de Cabo Verde.
Na kupje knježi ćopła, subtropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 20 do 25° C w januarje a 24 do 30° C w septembrje. Dešćowy čas traje wot awgusta hač do oktobra.
Stawizny
Na skalnym platowje, hdźež nadeńdźe so dźensa historiski centrum města (Platô), załoži so w lěće 1615 wjes Santa Maria. Tuta sta so 1770 ze stolicu a zarjadniskim sydłom Kapverdiskich kupow, po tym zo bě dotalne hłowne město Ribeira Grande swoju wažnosć jako wikowanišćo zhubiło. Hakle 1858 dósta měšćanske prawo.
Zelena mjetlička
Zelena mjetlička (Mentha spicata) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
thumb|left|250px|Mentha spicata var. crispa
Wopis
Zelena mjetlička wonja jako žwjenkačk marki Spearmint.
Łopjena su zwjetša w delnim třećinje najšěrše.
Hromakowe rostliny
Hromakowe rostliny (Asparagaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
Molekulargenetiske přepytowanje w zachodnych nimale dźesać lětach su k tomu wjodźili, zo su hranicy swójbow znutřka porjada hromakojtych rostlinow (Asparagales) so sylnje přesunyli. Hromakowe rostliny (Asparagaceae s.l.) wobsahuja nětko taksony něhdyšich swójbow Agavaceae, Aphyllanthaceae, Hyacintowe rostliny (Hyacinthaceae), Laxmanniaceae, Ruskusowe rostliny (Ruscaceae) und Themidaceae. Mjeno Asparagaceae bu w lěće 1789 wot Antoine Laurent de Jussieu w Genera Plantarum, 40 wozjewjene. Typusowy ród je Asparagus L..
Swójba hromakowych rostlinow (Asparagaceae) wobsahuje sydom podswójbow z něhdźe 150 rodami a něhdźe 2500 družinami:
Klóšterska woda
thumb|left|Stary [[móst přez Klóštersku wodu blisko Wotrowa (1988)]]
Klóšterska woda (prjedy Tušina; Klosterwasser) je 25 kilometrow dołha rěčka w Hornjej Łužicy w Sakskej. Je to prawy přitok Čorneho Halštrowa. Mjeno rěčki je wotwodźene wot klóštra Marijina hwězda.
Klóšterska woda wužórli w zapadnym dźělu Porchowa pola Biskopic we wysokosći 280 metrow nad mórskej hładźinu a běži z juha do sewjera přez nimale cyły serbsko-katolski kraj a wjeski Wotrow, Swinjarnju, Pančicy-Kukow, Nowu Wjesku, Sernjany, Šunow a Konjecy. Pola Koćiny so we wysokosći 130 metrow nad mórskej hładźinu do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Při prawym brjoze Klóšterskeje wody nadeńdźetej so dwě wuznamnej hrodźišći, Wotrowske a Kukowske.
Hlej tež: Nastawki wo při Klóšterskej wodźe ležacych sydlišćach
Ičnja
thumb|left
Stawacy liščak
miniatur| Stawacy liščak (Alopecurus geniculatus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Ičnja
Ičnja je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Ičeńka něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Černihiwa.
Načerwjeń porstnik
Načerwjeń porstnik (Potentilla heptaphylla) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Ičnja
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Stawacy liščak
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Kłosowe pakiće docpěja dołhosć wot 2 hač do 5 cm a šěrokosć wot 4 hač do 5 mm. Kochty su pod srjedźišća kryjaceje pluwizny zasunjene. Próskowe łopješka su swětłožołte, pozdźišo zerzawcobrune.
Načerwjeń porstnik
Wopis
Načerwjeń porstnik je kosmata, šěrje swěćaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 cm.
Stawacy liščak
Stejnišćo
Rosće na brjohach, w přiliwowych wužłobinach a na mokrych pućach.
Lubochow (Delnja Łužica)
Lubochow ( Lubochow) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.
Prochladnyj
Prochladnyj je město ze 57.934 wobydlerjemi w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži 50 kilometrow sewjerowuchodnje wot Nalčika w předkraju Kawkaza.
Načerwjeń porstnik
Wopis
Stołpiki a keluchi často su čerwjenojte.
Lubochow (Delnja Łužica)
Geografija
Wjeska nadeńdźe so w sewjernym dźělu gmejny, něhdźe dźewjeć kilometrow juhozapadnje Drjowka.
Načerwjeń porstnik
Łopjena
Spódne łopjena su 5- hač 7-ličbowe a dołhostołpikowe. Łopješka su podołhojće, na spódku nimale stołpikojće šwižne, na kóždej stronje maja 2 hač do 5 zubkow.
Lubochow (Delnja Łužica)
Geografija
Susodne wjeski su Rašyn na sewjerowuchodźe, Lindow na juhowuchodźe, Lask na juhozapadźe a Chójany při Starodarbnjanskim jězoru na zapadźe.
Pólska mjetlička
thumb|right
Lubochow (Delnja Łužica)
Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska w lěće 1486 jako Lubichow.
Načerwjeń porstnik
Kćenja
Rostlina kćěje wot apryla hač do julija. Kćenja su žołte, 5-ličbowe a dosahuja šěrokosć mjezy 1 a 1,5 cm. Wonkowne keluškowe łopješka su lancetojte kaž keluchowe łopjena.
Pólska mjetlička
Pólska mjetlička ) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow.
Lubochow (Delnja Łužica)
Stawizny
Hač do lěta 2002 tworješe Lindow samostatnu gmejnu.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Lubochow srjedź 1880tych lět cyłkownje 159 wobydlerjow, z kotrychž bě połsta Serbow (31 %) a 109 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.
Načerwjeń porstnik
Stejnišćo
Wón rosće na suchich trawnikach a w swětłych lěsach.
Rozšěrjenje
Načerwjeń porstnik je w srjedźnej Europje rozšěrjeny.
Ćeńka woka
Ćeńka woka (Vicia tetrasperma) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Jelabuga
thumb|left Jelabuga je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan při Kamje něhdźe 200 kilometrow sewjernje Kazanja a ma něhdźe 72 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 11. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Železnogorsk-Ilimskij
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1948 jako wjes Koršunicha załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Rosowka
Rosowka (Drosera) je ród ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae). Dalše serbske mjeno je słónčna rosa.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Universidade Federal de Minas Gerais
Minas Gerais uniwersita (portugalsce Universidade Federal de Minas Gerais) je uniwersita w Belo Horizonte, kotraž so 7. septembra 1927 załoži.
Jaroslav Vrchlický
thumb|Jarosław Vrchlický Jaroslav Vrchlický (poprawom Emil Frida; * 17. februara 1853 w Lounach, † 9. septembra 1912 w Domažlicach) bě čěski basnik a profesor swětowych literaturow na Karlowej uniwersiće w Praze.
Jan Bjedrich Fryco
mini|upright|Jan Bjedrich Fryco mini|upright|Narowny kamjeń Jana Bjedricha Fryca w Gołkojcach
Jaroslav Vrchlický
Jeho twórba wobsahuje episke basnje (wosebje Cyklus "Złomky epopeje čłowjestwa"), potom za Serbow zajimawa "Pěseń wo Wineće": zwobrazuje wojowanja našich prjedownikow - baltiskich Słowjanow - z Danami, balady, romancy a legendy, basnje lyriske ("Hłosy w pusćinje", "Sonety samotarja", "Štož žiwjenje dało", "Na sydom trunach", atd.) Z jeho dramatiskich dźěłow su woblubjene wjeselohra "Nóc na Karlštejnje" a drama "Exulanti", kaž tež dramata z antiki (trilogija "Hippodamia"). Přełožowaše z francózštiny, španišćiny, italšćiny, pólšćiny, němčiny, jendźelšćiny, norwegšćiny, danšćiny, madźaršćiny a persišćiny. Basniske dźěło Vrchlickeho wubudźuje wobdźiwanje ze swojim wobsahom a rozsahom (wok. 250 zwjazkow), myslowym bohatstwom a překrasnej basniskej rěču. Serbja znaja Vrchlickeho z wubjernych přeložkow Ćišinskeho w zběrce "Z wotmachom" z lěta 1913. Sławna je jeho pěseń "Łužiskim Serbam".
Jan Bjedrich Fryco
Jan Bjedrich Fryco ( Johann Friedrich Fritze; * 20. septembra 1747 w Gołkojcach, † 15. oktobra 1819 runje tam) bě delnjoserbski ewangelski farar, spisaćel, rěčewědnik a demograf, kiž je so w Gołkojcach narodźił. Wot 1752 do 1757 bydleše wón we Wjerbnje pola prědarja. Wopytowaše hač do lěta 1761 Choćebuski a potom Lubinski gymnazij. Mjez 1766 a 1769 studowaše teologiju w Hali. Tam dźěłaše tež jako informator w němskej a łaćonskej šuli.
Fryco bě dołholětny farar w ródnych Gołkojcach (1778–1808).
Pyrenejski petrokalis
Pyrenejski petrokalis (Petrocallis pyrenaica) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Sćinojty liščak
Sćinojty liščak (Alopecurus arundinaceus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay
Žiwjenje
Jan Baudouin narodźi so jako syn pólskeho zarjadnika blisko Waršawy, hdźež gymnazij wopytowaše. W lěće 1862 bu Baudouin student słowjanskeje filologije při Waršawskej uniwersiće Szkoła Główna, hdźež 1866 magisterski studij wotzamkny. Ze stipendijom ruskeho ministerstwa za kubłanje wopušći wón Pólsku a pokroči z dodatnym studijom slawistiki a rěčespyta w Praze (1867), Jenje (1868) a Berlinje. Tam wopyta mjez druhim čitanja pola Augusta Schleichera a Ernsta Haeckela. Mjez 1868 do 1870 běše wón mjez druhim šuler Srjeznjewskeho w Pětrohrodźe. Pod Augustom Leskienom zdoby sebi wón 1870 w Lipsku stopjeń doktora. Tam da tež swoje w rušćinje spisane magisterske dźěło ''Wo staropólšćinje do 14. lětstotka (О древне-польском языкѣ до ХIVго столѣтия'') ćišćeć, kotrež krótko po tym w Pětrohrodźe zakitowaše. Jako priwatny docent přirunowaceje gramatiki indoeuropskich rěčow wón po tym při tamnišej uniwersiće wuwuči.
Mjez lětomaj 1873 a 1874 dojědźe sebi Baudouin do juhosłowjanskich krajow a sewjeroitalskeje Rezije, zo by tam terenowe slědźenje słowjanskeje mjeńšiny přewjedł. Hižo 1874 přistajeny jako docent při wučbnym stole za přirunowacu gramatiku a sanskrit w Kazanju, zakitowaše wón 1875 swoje doktorske dźěło Pospyt fonetiki rezijanskich dialektow (rusce Опыт фонетики резьянских говоров) a powoła so hišće w samsnym lěće na wurjadneho profesora (wot 1876 porjadny profesor) na tamnišu uniwersitu. Wot 1883 do 1893 wuči Baudouin při uniwersiće w Dorpaće, wot 1894 do 1900 při Jagiellonskej uniwersiće w Krakowje a wot 1900 do 1917 w při uniwersiće w Pětrohrodźe, hdźež běštaj Lew Ščerba a Max Vasmer mjez jeho šulerjemi.
Baudouin, kotryž so čas žiwjenja jako Polak widźeše, běše zakitowar prawow narodnych mjeńšinow. Dokelž so w lětaku wo připóznaće mjeńšinowych prawow zasadźi, bu wón 1913 k dwěmaj lětomaj jastwu zasudźeny. Po třoch měsacach so wón zaso pušći, zhubi pak profesuru. Hakle 1918 smědźeše zaso jako profesor w Pětrohrodźe dźěłać.
Po tym, zo druha republika Pólskeje 1918 njewotwisnosć zdoby, wróći so wón do Waršawy. Tam skutkowaše jako profesor za indoeuropski rěčespyt při uniwersiće. Bjez jeho wědy so wón 1922 wot narodnych mjeńšinow na prezidentskeho kandidata namjetuje. Něhdźe pjećina zapósłancow a senatorow jeho spočatnje podpěrowachu, w třećim wólbnym přechodźe pak wón wupadnje a Gabriel Narutowicz so na prěnjeho prezidenta woli.
Styki do Łužicy
Baudouin de Courtenay wudźeržowaše wuski kontakt z Michałom Hórnikom a Adolfom Černým. Wón zasadźi so z Vratoslavom Jagićom wo ćišć Mukoweho delnjoserbskeho słownika přez Pětrohródsku akademiju wědomosćow a pomjenowanje Muki na čłona Pětrohródskeje a Krakowskeje akademije. Wón zdoby swojeho šulerja Lewa Ščerbu za wopyt Łužicy a studij serbšćiny. Na jeho iniciatiwu pósła so 1922 memorandum wo połoženju Serbow na Zwjazk ludow do Genfa, kotryž 94 wědomostnikow podpisachu.
Akademiske skutkowanje
Baudouin, kotryž wosebje na polu linguistiki směrodajne impulsy poda, běše čłon Pólskeje akademije wědomosćow (stajny sobustaw wot 1887), Pětrohródskej akademije (wot 1897), akademije w Praze a wot 1882 tež čłon Maćicy Serbskeje. W lěće 1925 załoži wón Pólsku rěčespytnu towaršnosć.
Přispomnjenje
<references group="A" />
23. apryla
23. apryla abo '''23. jutrownika''' je 113. dźeń gregorianiskeje protyki (114. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 252 dnjow hač do kónca lěta.
Oblasć Wologda
thumb|left|Při rěce Mologa
Oblasć Wologda ( Вологодская область‎/Wologodskaja oblast) je poměrnje wulka oblasć w sewjernym dźělu europskeje Ruskeje. Leži něhdźe 450 kilometrow sewjernje Moskwy a 350 kilometrow wuchodnje Pětrohroda na sewjeru Wuchodoeuropskeje nižiny. Jeje zarjadniske sydło je Wologda z něhdźe 300.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak industrijowe stejišćo Čerjepowjec, ležacy při Wolzyno-Baltiskim kanalje a sewjernym pobrjoze Rybinskeho spjateho jězora. W samym sewjerozapadźe saha teritorij oblasć hač na pobrjóh Onjegaskeho jězora, druheho najwjetšeho jězora Europy.
W lěće měješe Oblasć Wologda  wobydlerjow. Z nich běchu 92,5 % Rusojo.
Niski porstnik
Niski porstnik (Potentilla supina) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Jendźelska rosowka
Jendźelska rosowka je rostlina ze swójby rosowkowych rostlinow łaćonsce: Drosera longifolia, Droseraceae).
Zima
thumb|left Zima ( Зима) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 230 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1739 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa.
Rawa-Ruska
thumb|left
Rawa-Ruska je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, bjezposrědnje při pólskej hranicy. Leži při rěce Rata w historiskej Galiciskej něhdźe 65 kilometrow sewjerozapadnje Lwowa.
Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Blisko Rawy-Ruskeje nadeńdźe so jedyn z najwažnišich hraničnych přechodow mjez Pólskej a Ukrainu.
Barbara Schöneberger
Barbara Schöneberger (* 5. měrca 1974 w Mnichowje) je němska moderatorka, dźiwadźelnica a spěwarka.
Korjukiwka
Korjukiwka je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Černihiwa.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1657 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Oblasć Kaliningrad
left|thumb|Kralowčanski přistaw
Oblasć Kaliningrad ( Калининградская область/Kaliningradskaja oblast) je oblasć w samym zapadźe europskeje Ruskeje. Leži při Baltiskim morju jako eksklawa mjez Pólskej a Litawskej. Wona bě po 1945 najmłódša oblasć Sowjetskeho zwjazka, dokelž słušeše do toho k Wuchodnej Pruskej, wobstatkej Němskeho mócnarstwa. Zarjadniske sydło a zdobom jeničke wulkoměsto je Kralowc (němsce Königsberg, rusce Kaliningrad) ze 431.000 wobydlerjemi. Na sewjeru oblasće namakatej so Kurski zaliw a Kurska kosa.
Tartu
Tartu ( Dorpat, 1893–1918 Юрьев/Jurjew) je z něhdźe 100.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Estiskeje a sydło Tartuskeje uniwersity, najstaršeje wysokeje šule w Estiskej. Nadeńdźe so na juhowuchodźe baltiskeho kraja na woběmaj bokomaj rěki Emajõgi.
W lěće 2024 budźe Tartu jedna z třoch kulturnych stolicow Europy.
mini|upright=2|center|Hłowne torhošćo z radnicu
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1030 jako Tharbatas, hdyž zniči Kijewski wulkowjerch Jarosław Mudry tamnišu drjewjanu twjerdźiznu a załoži pod mjenom Jurjew nowy hród. W 13. lětstotku sta so město ze sydłom biskopstwa. Zdobom wuwiwaše so pod hrodom hansowe město. Za tutón čas měješe Tartu zwjazowacu funkciju mjez hansu na zapadźe (n. př. Riga) a ruskimi městami kaž Pskowom a Nowgorodom. W lěće 1632 załoži so uniwersita. Wot 1721 słušeše město k ruskemu carstwu.
Wulki woheń zniči w lěće 1775 nimale cyłe nutřkowne město, čehoždla su najwažniše twarjenja – kaž na přikład radnica – dźensa zwjetša z 18. a 19. lětstotka.
1802 bu Tartuska uniwersita jako jenička němskorěčna uniwersita Ruskeje wobnowjena. Wot lěta 1918 płaći wona jako narodna uniwersita Estiskeje a je hač do dźensnišeho jenička połna uniwersita w kraju.
Drahičyn
thumb|left
Drahičyn je město w Brestskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Drahičynskeho rajona.
Leži něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Bresta.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so w lěće 1452 prěni raz jako wjes Dawiaczorawicze a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa. Mjeno Droziczyn jewi so prěni raz 1655. Mjez 1919 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Universidade Estadual de Feira de Santana
Feira de Santana uniwersita (portugalsce Universidade Estadual de Feira de Santana) je uniwersita w brazilskim Feira de Santana, kotraž so 1976 załoži.
Sučkaty liščak
Sučkaty liščak (Alopecurus bulbosus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Hrjebjenčk
Hrjebjenčk (Myricaria) je ród ze swójby tamariskowych rostlinow (Tamaricaceae).
Družiny
Eksistuje něhdźe 13 družinow:
Barbados
Barbados je mały kupowy stat z něhdźe 278.000 wobydlerjemi w Atlantiskim oceanje, kotryž bu 30. nowembra 1966 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa a je čłon Commonwealtha. Jako Commonwealth Realm běše Barbados hač do lěta 2021 konstitucionalna monarchija z britiskej kralownu na čole. Wot 30. nowembra 2021 je republika.
Geografija
Geografisce słuša Barbados k Sewjernej Americe. Najwyši wjeršk kupy je Mount Hillaby (337 m nad normalnej nulu), a najniši dypk pobrjóh Atlantiskeho oceana (0 m nad normalnej nulu).
Prawa narcisa
Prawa narcisa (Narcissus poeticus) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wopis
Prawa narcisa docpěwa wysokosć wot 20 hač 40 cm. Rostlina njese jenož jedne kćenje.
Łopjena
Łopjena su linealne, mjasne, módrozelene a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot 3 hač 6 cm a njesu krótku, škličkojtu bóčnu krónu z kudźerjatej čerwjenej kromu.
Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach a je zahrodna rostlina.
Rozšěrjenje
Rostlina předewšě w juhuzapadnej Europje rozšěrjena.
Srěnja rosowka
Srěnja rosowka je rostlina ze swójby rosowkowych rostlinow łaćonsce: Drosera intermedia, Droseraceae).
Norski porstnik
Norski porstnik (Potentilla norvegica) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Rumunska
Rumunska ( România) je njewotwisny stat w juhowuchodnym dźělu Europy. Jeje susodźa su Ukraina a Moldawska na sewjerowuchodźe, Madźarska na sewjerozapadźe, Serbiska na zapadźe a Bołharska na juhu. Wuchodne brjohi kraja wobdawaja wody Čorneho morja.
Stolica a najwjetše město je Bukarest. Najwjetša rěka je Dunaj.
Hromak
Hromak (Asparagus) je ród ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Systematika
Eksistuje něhdźe 100 družinow w rodźe Asparagus z kotrychž su najwjetše na južnej kónčku Afriki, floroweho swěta Capensis, domjace. Něhdźe 15 družinow z tych wustupuja w Europje.
Rumunska
Wobydlerstwo
Narodnostne skupiny (2002):
Hromak
Systematika
Wjele hromakowych hromakow je po nowšej literaturje do rodow Protasparagus a Myrsiphyllum wurjadowane.
Rumunska
Wobydlerstwo
W kónčinje Banat, na zapadźe kraja, je tež małe čěske zhromadźenstwo žiwe. Tam su žiwi tež Słowacy (někak 20 000; w měsće Nădlac je słowakski gymnazij, hdźež tež čěscy šulerjo wuknu).
Gumdag
Gumdag (tež Kumdag, „hora w pusćinje“) je město w Balkanskej oblasći na zapadźe Turkmenistana.
Leži něhdźe 390 kilometrow sewjerozapadnje Ašchabada a něhdźe 40 kilometrow južnje Balkanabata.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Radechiw
thumb|left
Radechiw je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, blisko pólskeje hranicy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Lwowa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Universidade do Estado de Minas Gerais
Universidade do Estado de Minas Gerais (UEMG) je uniwersita w brazilskim Belo Horizonte, kotraž so 1989 załoži.
Yaoundé
Yaoundé (němsce tež Jaunde) je stolica Kameruna w zapadnej Africe a z wjace hač dwěmaj milionomaj wobydlerjow (2012) druhe najwjetše město kraja po přistawnym měsće Douala. Nadeńdźe so w hórkatej krajinje we wysokosći wot 730 metrow nad mórskej hładźinu při rěce Mfoundi. Wot 1962 je Yaoundé sydło uniwersity a wot 1961 wobsteji w měsće tež němski Goethowy institut.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 20 do 31° C w februarje a 19 do 26° C w juliju. Suchi čas traje wot decembra hač do februara.
Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1889 w nadawku němskeho kolonialneho zarjadnistwa přez oficěra-slědźerja Richarda Kunda jako slědźenska stacija a lěhwo za wikowanje ze słonowinu. W lěće 1895 přetwori so stacija do wojerskeho zepěranišća a 1903 přińdźe pod ciwilne zarjadnistwo. W běhu Prěnjeje swětoweje wójny sta so město w lěće 1915 ze stolicu němskeje kolonije, bu pak hižo w januarje 1916 wot belgiskeho wójska wobsadźene. Wot 1922 bě jako Yaoundé hłowne město Francoskeho Kameruna.
Kirjensk
thumb|left Kirjensk ( Киренск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 650 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska při Lenje.
Nalětni porstnik
Nalětni porstnik (Potentilla tabernaemontani) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Kirjensk
Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Nalětni porstnik
Wopis
Nalětni porstnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.
Kirjensk
Sydlišćo je so w lěće 1630 jako kozakske zepěranišćo Nikolskij pogost załožiło a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.
Nalětni porstnik
Wopis
Ležace stołpiki korjenja na sukach a wutworja na kónčku nowu rozetu łopjenow.
Tomáš Najbrt
Tomáš Najbrt (* 31. winowca 1951 w Kolínje) je čěski komponist a hudźbnik. Wjele wužiwa historiske hudźbne nastroje, na přikład lutnju, dudy abo citeru.
Nalětni porstnik
Kćenja
Kćěje wot měrca hač junija. Žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2 cm a steja po třoch hač po dźesaćoch w čumpatym kwětnistwje. Pěstka je horjeka jako pleco stołstnjena.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, skalnych zwisach, skalnych hłójčkach, winicowych murjach a nadróžnych skłoninach. Preferuje słónčne, ćopłe stejnišća na suchej, bazowej pódu.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, sewjernje hač do Skandinawiskeje a južnje hač do južneje Francoskeje rozšěrjena.
Šwedski pčólnik
Šwedski pčólnik (Dracocephalum ruyschiana) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). mini
24. apryla
24. apryla abo '''24. jutrownika''' je 114. dźeń gregorianiskeje protyki (115. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 251 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Fryco Rocha
Tačałkojta rosowka
Tačałkojta rosowka je rostlina ze swójby rosowkowych rostlinow łaćonsce: Drosera rotundifolia, Droseraceae). Dalše serbske ludowe mjeno je kočadło.
Lubočinka
Lubočinka (Eragrostis) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bodamski jězor
Bodamski jězor ( Bodensee) je wodźizna w sewjernym předkraju Alpow, kotraž wobsteji poprawom z dweju jězorow – Hornjeho jězora a Delnjeho jězora – kaž tež rěki Jězorowy Ryn. Dźěle jězora słušeja k němskimaj krajomaj Badensko-Württembergska a Bayerska, awstriskemu krajej Vorarlberg a šwicarskim kantonam St. Gallen, Thurgau a Schaffhausen.
Jězoraj naspomništej so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 43 do Chrystusa jako Lacus Venetus a Lacus Acronius. W romaniskim rumje rěka jězor zwjetša Lacus Constantinus abo podobnje, pomjenowany po měsće Konstanz (Constantia), kotrež při brjoze leži.
Z 473 km² je Bodamski jězor za Błótonjom a Genfskim jězorom třeći najwjetši jězor srjedźneje Europy.
Wulka pólšica
Wulka pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium bonus-henricus, Chenopodiaceae).
Len
Len  (Linum) je ród ze swójby Lenowych rostlinow (Linaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Trjechow
Trjechow ( Tröbigau) je wjes w Hornjej Łužicy, kotraž słuša ke gmejnje Smělna-Póckowy.
Geografija
Přez wjes při sewjernym boku prěnjeho hornjołužiskeho hórskeho rjećaza ćeče młoda rěčka Čornica.
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Drjewjan (Drehon), Drjewjenc, Dołki (die Tuken), Stróńca (die Trunchen), Klonowka.
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1374 jako Trebechow a bě přez lětstotki z wudworom Póckowskeho ryćerkubła.
Wobydlerstwo
Hač do 19. lětstotka słušeše Trjechow hišće k serbskemu rěčnemu rumej. Tak rěčachu po Mukowej statistice z lětow 1884/85 tehdy hišće dźesać wot cyłkownje 284 Trjechowčanow serbsce (4 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće dweju dorosćeneju wobydlerjow, kotrajž serbsce rěčeštaj.
R. Kelly
R. Kelly (Robert Sylvester Kelly; * 8. januara 1967, Chicago, Illinois) je US-ameriski soulowy a hiphopowy spěwar a hudźbnik.
Lenowe rostliny
Systematikaa rozšěrjenje
Tute kosmopolity wobsedźa družiny wot conow trajneho zmjerzka hač do tropow.
Linoideae
Linoideae su přewažnje zelišćowe rostliny ze zwjetša wuskimi łopjenami a wutworja jenož kapslowe płody. Rozeznawa so šěsć hač wósom rodow z něhdźe 240 družinami:
Hugenioideae
Hugenioideae (syn.: Hugoniaceae Arn.) su zwjetša wodrjewjace rostliny, kotrež dosć šěroke łopjena wobsedźa a póčkate płody abo druhe płodowe typy wutworja. Rozeznawa so štyri hač wósom rodow z něhdźe 61 družinami:
Čaplygin
Čaplygin je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Lipjeck. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1638 jako wjes Ust Stanowych Rjas załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Pawlina Krawcowa
Pawlina Krawcowa, rodź. Renusojc (* 18. decembra 1890 w Gołkojcach, † 16. septembra 1941 tež tam) bě serbska šwalča mišterka, ludowa wuměłča a předewzaćelka.
Žiwjenje
Pawlina Renusojc narodźi so 1890 do swójby serbskeho ćěsle. Dokelž běše swójba w chudych poměrach žiwa, pytaše sebi wona po wopyće ludoweje šule dźěło w Choćebuskej suknjerni. 1920 woženi so wona ze sukelnikom Reinholdom Krawcom a móžeše so nětko na šwalču mišterku w Berlinje wukubłać dać. W lěće 1926 wotewri Pawlina Krawcec w Choćebuzu wobchod za serbsku drastu, wuměłstwowe a chorhojowe wušiwanki a a rozšěri repertoire pozdźišo tež wo klanki w serbskej narodnej drasće. Tute klanki prezentowaše na wustajeńcach w Berlinje, Drježdźanach, Saarbrückenu, Praze a dósta na wustajeńcy w Frankobrodźe nad Mohanom čestny diplom. 1936 wušiwaše wona wulke mnóstwo klankow k Olympiskim hram w Berlinje. Z pomocu Gustawa Janaka přebywaše wona na Sokołskim zlěće w Praze. Wona wozjewi někotre delnjoserbske rozpominanja, reportaže a basnje.
Hdyž nacionalsocialisća z přeněmčenjom serbskich pomjenowanjow wsow a dróhow započinachu, protestowaše Pawlina Krawcowa zjawnje přećiwo tomu, bu 1938 zajata a zasudźena. Wona bu wjacore měsacy w Choćebuzu zawlečena, dyrbješe so po tym wobchoda wzdać a nawróći so na smjerć chora do staršiskeho domu w Gołkojcach. Tam zemrě wona w starobje 50 lět. Jeje próstwa wo prědowanje w serbskej rěči na jeje pohrjebje so njespjelni.
Před něhdyšim bydlenskim a wobchodowym domom Pawliny Krawcoweje na Žandowskej dróze w Choćebuzu dopomni dźensa kopolak na nju.
Nižnjeudinsk
thumb|left Nižnjeudinsk ( Нижнеудинск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 500 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1648 jako kozakske zepěranišćo Pokrowskij gorodok załožiło a ma wot lěta 1763 měšćanske prawa.
Tamariskowe rostliny
Systematika
Znutřka porjada Caryophyllales su Tamaricaceae najblišo z Frankeniaceae přiwuzne. Najprjedy buštej wobě swójbje k porjadej Violales Lindl. stajenej. Frankeniaceae z Tamaricaceae a Plumbaginaceae z Polygonaceae tworja přeco sotrowske skupiny a tutej wobě sotrowskej skupinje zhromadnje tworitej kladu.
Prěnje wozjewjenje mjena swójby Tamaricaceae so je w 1821 wot Heinrich Friedrich Link w Enumeratio Plantarum Horti Regii Berolinensis Altera, 1, S. 291 stało. Často so jako prědnje wozjewjenje tež ta wot Friedrich Graf von Berchtold & JanSwatopluk Presl abo wot A.St.-Hil. jako Tamariscinae mjenuje. Synonymy za Tamaricaceae Link. su: Reaumuriaceae Ehrenberg ex Lindl. . Typusowy ród je Tamarix L.. Myrtama so druhdy pak do Myricaria pak Tamarix, a Hololachna so druhdy do Reaumuria zarjadujetej.
W swójbje je pjeć rodow z něhdźe 90 hač 120 družinami :
Slavisk
Slavisk je konstruowana słowjanska rěč.
Awtor projekta je Libor Sztemon, kotry tohorunja je lydnevi, mrezisk, slavëni a seversk stworił.
Slavëni
Awtor projekta je Libor Sztemon, kotryž tohorunja je lydnevi, mrezisk, seversk a slavisk stworił.
Gramatika
Jako bołharšćina a makedonšćina nima slavëni skłonjowanje. Pady so twori z pomocu předłóžkow:
Mnohota so twori tak:
Přidawniki
Přidawniki so zwjazuja z wěcownikami z pomocu časćicow i abo ği. Na př. dane ği daštyny (dny dešćowy).
Přisłowjesnik
* njeprawidłowne
Ličbniki
* to su prawdźepodobnje zmylki, dokelž 3x njezměje so runać 13x
Časowanje
Słowjesa w Sloveni wuprajeja 3 absolutne časy – zańdźeny, přitomny a přichodny (wobkrućace wašnje). Kondicional so twori z pomocu prefiksa bi- a zańdźeneho času. Subjunktiw, abo konjunktiw wašnje so twori z pomocu -i-. Zaprěće so twori z pomocu prefiksa nje-.
* L. Sztemon pisa betiye. To je prawdźepodobnje zmylk, dokelž wostatny modele maja kóncowku -ije.
Mena
thumb|left
Mena je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Mena něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Černihiwa.
Slavëni
Časowanje
nemeti, njeměć, so tak časuje: nemalem, nemales... nemem, nemes... budem nemeti... nemelës... nemejim, nemetis... bi-nemalem... nemeti, nemetije, nemaja, nemaliv.
Mena
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1408 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Slavëni
Słowoskład
Slavenski słowoskład je słowjenski. Deleka je kratka lisćina:
Rudky
thumb|left
Rydky je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, blisko pólskeje hranicy. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Lwowa a něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Sambira.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1472 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Rybork
Rybork (Aldrovanda) je ród ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Žabinka
Žabinka je město w Brestskej oblasći w juhozapadnej Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Žabinkowskeho rajona.
Leži při rěce Muchawjec něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Bresta.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1816 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1871 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Žołta narcisa
Žołta narcisa (Narcissus pseudonarcissus) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae). Dalšej serbskej mjenje stej złoty bólčk a žołta nartuša.
thumb|Narcissus pseudonarcissus
Zelena pólšica
Zelena pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium suecicum, Chenopodiaceae).
Žołta narcisa
Wopis
Žołta narcisa docpěje wysokosć wot 15 hač 40 cm.
Pabradė
thumb|left
Žołta narcisa
Łopjena
Wšě łopjena su na spódku stejace a linealne. Wone docpěja šěrokosć wot 7 hač 15 mm.
Pabradė
Pabradė je městačko w Švenčionyskim rajonje Vilniuskeho wobwoda na wuchodźe Litawskeje, blisko běłoruskeje hranicy.
Žołta narcisa
Kćenja
Kćěje wot měrca hač apryla. Kwětnistwo je zwjetša jednokćenjowe. Kćenja docpěja šěrokosć wot 5 hač 10 cm. 6 swětłožołtych kćenjowych łopješkow je deleka k rołce z dołhosću wot 5 hač 15 mm zrosćene. Čworkžołta bóčna króna je bónčkojta a docpěje šěrokosć wot 3 hač 5 cm a ma krjózkatu kromu.
Pěskowy porstnik
Pěskowy porstnik (Potentilla incana) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Žołta narcisa
Stejnišćo
Rosće na małowapnitych hórskich łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej Europje, wuchodnje hač do Eifel, Hunsrück, Vogesen,  rozšěrjena.
19. februara
19. februara abo '''19. małeho róžka''' je 50. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 315 dnjow (316 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Pabradė
Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje města Švenčionys a něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa při železniskej čarje Vilnius–Daugavpils.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.