cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lisćina kulturnych pomnikow w Hornim Wunjowje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Horni Wunjow w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Hornim Wunjowje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Horni Wunjow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Delany
Delany je pomjenowanje:
Wólbny wokrjes Budyšin 1
Wólbny wokrjes Budyšin 1 ( Wahlkreis Bautzen 1; wólbny wokrjes 52) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón wobjimuje wulke wokrjesne město Biskopicy, měsće Šěrachow-Korzym a Wjelećin kaž tež gmejny Budestecy, Frankenthal, Großharthau, Hodźij, Hornju Hórku, Kumwałd, Porchow, Ramnow, Smělnu-Póckowy, Wjazońcu, Wołbramecy, Załom a Zemicy-Tumicy w Budyskim wokrjesu. . Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2014) 52.259 wobydlerjow.
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Karaimšćina
Karaimšćina (Къарай тили, Karaj tili) je rěč ze skupiny turkskich rěčow.
Wona rěči so wot něhdźe 80 ludźi w Krimje a Litawskej rěči.
Walow
Walow ( Wohla) je wjeska w zapadnej Hornjej Łužicy. Leži w dółčku něhdźe kilometer sewjerozapadnje Halštrowskeho stareho města pod Walowskej horu (336 m).
Susodnej wsy stej Protecy na wuchodźe a Bódricy na juhu. Za Walowskej horu namakaja so Hendrichecy.
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1420 jako Walaw. Znajmjeńša wot prěnjeje połojcy 17. lětstotka bě Walow z knježim sydłom a Walowske ryćerkubło měješe ležownostne knjejstwo we wsy samej kaž tež w někotrych susodnych sydlišćach. Jako něhdyša knježa wjes bě Walow pod mjenom Ländchen Wohla hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Bódricy, Dobrik, Wóslin, Talpin a Wjelkow. W lěće 1921 so tež Hrańčik zagmejnowa.
Křesćanscy wobydlerjo přisłušeja ewangelskej Halštrowsko-Protečanskej wosadźe.
Rajon
Słowo bu wotwodźene wot francoskeho rayon.
Anna (oblasć Woronjež)
thumb|left
Anna je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Aninskeho rajona.
Leži při rěce Bitjug něhdźe sto kilometrow wuchodnje Woronježa.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sertolowo
Sertolowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Město leži na sewjeru wot Pětrohróda. Ma něhdźe 55 tysac wobydlerjow.
Oblasć Zakarpatska
Oblasć Zakarpatska abo Zakarpatska oblasć je oblasć na juhozapadźe Ukrainy, za Karpatami (wot Kijewa sem). Stolica a zdobom najwjetše město je Užhorod. Oblasć ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow na přestrjeni wot 12.777 kwadratnych kilometrow.
Sertolowo
Sydlišćo je so w lěće 1500 załožiło a ma wot lěta 1998 měšćanske prawa.
Oblasć Zakarpatska
Teritorij dźensnišeje oblasće słušeše hač do lěta 1918 do Rakusko-Wuherskeje a wot 1918 do 1939 jako Zakarpatska awtonomna republika do Čěskosłowakskeje.
Geografija
Oblasć mjezuje ze štyrjomi krajemi Europskeje unije: z Rumunskej na juhu, z Madźarskej na juhozapadźe, ze Słowakskej na zapadźe a z Pólskej na samym sewjerozapadźe. Susodnej oblasći stej Lwówska na sewjeru a Iwanofrankiwska na sewjerowuchodźe.
Najwažnižej rěce na teritoriju oblasće stej Tysa při južnej hranicy a Už. W Zakarpatskej oblasći nadeńdźe so tež najwyša hora Ukrainy, Howerla (2061 m).
Zarjadnistwo
Oblasć Zakarpatska wobsteji z 13 rajonow a pjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Wobydlerstwo
Wjetšinu ludnosće wučinja Rusinojo, kotřiž pak jako narodna mjeńšina připóznaći njejsu a jako Ukrainjenjo płaća. Nimo toho bydli w Zakarpatskej wulka madźarska mjeńšina.
Vangaži
thumb|left Vangaži (historiske němske mjeno – Wangasch) je městačko w Letiskej, w Inčukalnskim wobwodźe.
Leži při rěce Gauja něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Rigi.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow, z toho někak 47 % Rusow a 35 % Letow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Sewan (město)
thumb|left
Sewan ( Սևան; do 1935 Jelenowka) je město w Armenskej.
Brězowka
Brězowka je wjes z něhdźe 500 wobydlerjemi na sewjeru Hornjeje Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dźěwin.
Sewan (město)
Leži w prowincy Gecharkunik při brjoze Sewanskeho jězora něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Jerjewana.
Brězowka
Geografija
thumb|Něhdyše dwórnišćo na [[železniska čara Běła Woda-Baršć|železniskej čarje Běła Woda-Baršć]] Brězowka mjezuje na sewjerowuchodźe ze Źěwinkom w Braniborskej, na wuchodźe z Kromolu w gmejnje Jabłońc, na juhowuchodźe z Běłej Wodu, na juhu z Brězowskim jězorom a Trjebinom a na zapadźe ze Slepom.
Sewan (město)
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Brězowka
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Brězowki jako Bresselugk pochadźa z lěta 1458. Historiske słowjanske mjeno Brězoług ma pochad ze słowow brěza a ług (dźensa hornjoserbsce łučina). Najwjetši dźěl wsy podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu; mjeńši dźěl słušeše do wobsydstwa chětro zdaleneho Cymplskeho ryćerkubła.
Sewan (město)
Sydlišćo je so w lěće 1842 załožiło jako ruska wjes Jelenowka a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Mariehamn
Mariehamn ( Maarianhamina) je stolica a najwjetše město awtonomneho finskeho regiona Åland a jeničke město na Ålandskich kupach. Leži na juhu hłowneje kupy Fasta Åland a ma něhdźe 12.000 wobydlerjow. Mariehamn je sydło Ålandskeho parlamenta Lagting.
Město je pomjenowane po Mariji Aleksandrownej, mandźelskej ruskeho carja Aleksandra II., kotryž bě město w lěće 1861 załožił, jako słušeše Finska z Ålandskimi kupami k Ruskemu carstwu.
Snježinsk
thumb|left Snježinsk (1957–1959 Kasli-2/ Касли-2, 1959–1966 Čeljabinsk-50/ Челябинск-50, 1966–1993 Čeljabinsk-70/ Челябинск-70) je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Sim w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 110 kilometrow sewjerozapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1957 jako Kasli-2 załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Bejmak
Bejmak (zněmčene zwjetša Böhmak) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Boehmak bě zdobom pomjenowanje znateho serbskeho online-słownika, nadźěłaneho wot Wita Bejmaka.
Mały Wjelkow
Mały Wjelkow ( Kleinwelka) je hornjołužiska wjes, kotraž je wot lěta 1999 z měšćanskim dźělom Budyšina.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz wsy
Mały Wjelkow leži w sewjernym dźělu wulkeho wokrjesneho města, na sewjerowuchodnje Słoneje Boršće a sewjerozapadnje Ćichońcy. Na sewjeru leži Chelno, na wuchodźe Lubochow a na zapadźe Wulki Wjelkow. Zapadny dźěl wsy wobsteji z něhdyšeje Ochranowskeje kolonije z 18. lětstotka. Na juhu je Mały Wjelkow zwjazany ze Zajdowom.
Přez wjes wjedźe zwjazkowa dróha 96 z Budyšina do Wojerec, wot kotrejež wotbočujetej statna dróha S106 do Minakała a wokrjesna dróha K7274 na směr Słonu Boršć. Něhdyše dwórnišćo leži wuchodnje Małeho Wjelkowa.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Garbaŕski hat, Garbaŕska łuka, Pola Honec zahrodki, Po wětrnika, Na Šołćic, Pola skałow, Na horach, Pola plantaže, Grulec skała, Winčec wotpočink, Pola Ćichonic, Pola Zajdowa, Pola Kobanje, Na małej łučcy, Šćěpankec łuka, Pola keŕkow, Pola Libuchowa, Pola keŕchowa, Srački = Šimanec hórka (přir. Na Šimanach, Słona Boršć), Kušeńca.
Stawizny
mini|left|Ochranowska modlernja na Zinzendorfowym naměsće Prěnje historiske naspomnjenje Małeho Wjelkowa jako Welkaw opetz bě w lěće 1419. Wot 1750tych lět natwarichu přiwisnicy Ochranowskeje bratrowskeje wosady, mjez nimi wjele Serbow, na ležownosćach Małowjelkowskeho kublerja Mateja Dołheho nowu koloniju, kotraž słužeše potom jako regionalny centrum pietizma a skutkowaše wosebje tež mjez Serbami we wokolinje. Mały Wjelkow sta so z kubłanišćom serbskeje wjesneje młodźiny a z wažnym centrumom serbskeho pismowstwa. Twarjenja Ochranowskeje kolonije su so zwjetša hač do dźensnišeho zachowali.
thumb|Hłowny zachod [[Park sawrjerow (Mały Wjelkow)|parka sawrjerow]] Wot lěta 1890 měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.
Hač do lěta 1999 bě Mały Wjelkow samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Wulki Wjelkow, Lubochow, Zajdow, Ćemjercy (wot 1936), Chelno a Miłkecy (wot 1973).
Hlej tež: Kulturne pomniki w Małym Wjelkowje
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 96 wot cyłkownje 105 Małowjelkowčanow w starej wsy serbsce (91 %). W Ochranowskej koloniji běchu to jenož sto wot 500 wobydlerjow (20 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 w Małowjelkowskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 31,1 %.
Wjelkow (Halštrow)
Wjelkow ( Welka) je wjeska w zapadnej Hornjej Łužicy. Leži w susodstwje Walowa w dółčku něhdźe kilometer sewjerozapadnje Halštrowskeho stareho města pod Walowskej horu (336 m).
Małe sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1420 jako Welckau. Ležownostne knjejstwo měješe njedaloko ležace Walowske ryćerkubło.
Křesćanscy wobydlerjo přisłušeja ewangelskej Halštrowsko-Protečanskej wosadźe.
Chrysta Meškankowa
Chrysta Meškankowa (rodźena Rječkec; * 30. oktobra 1938 w Róžeńće) je serbska bibliotekarka a awtorka.
Chocholskij
thumb|left
Chrysta Meškankowa
Wona narodźi so jako druhe ze štyrjoch dźěći wučerja Maksa Rječki a jeho mandźelskeje Marje, rodźenej Andrickec.
Chocholskij
Chocholskij je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Chocholskeho rajona.
Chrysta Meškankowa
W štyrilětnym dalokostudiju přiswoji sej kwalifikaciju diplomoweje fachoweje bibliotekarki a dźěłaše w Lipšćanskej uniwersitnej bibliotece. We wólbnym času wěnowaše so hudźbnym wědomosćam. W nalěću 1989 wróći so do Budyšina, hdźež dźěłaše połdra lěta w redakciji Noweje doby. Po přewróće namaka nowe dźěło w krajnoradnym zarjedźe jako społnomócnjena za runostajenje a serbske naležnosće.
Chocholskij
Leži při rěce Djewica něhdźe 30 kilometrow zapadnje Woronježa.
Chrysta Meškankowa
Nimo dźěła podawaše w Chróšćanskej wosadźe katolsku nabožinsku wučbu a dźěłaše z kapłanom Měrćinom Salowskim na wudaću noweho wosadnika. Za někotre serbske kěrluše napisa nowu melodiju. Za oratorij Serbske jutry z pjera Jana Cyža zestaji tekst. W Serbskich Nowinach wozjewi prawidłownje recensije předewšěm wo koncertach.
Chocholskij
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Chrysta Meškankowa
Z mandźelskim Markom, synom Jana Meškanka, ma tři dźěći. Jedyn ze synow je serbski stawiznar Timo Meškank.
Chocholskij
Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.
Chrysta Meškankowa
W lěće 2020 bu wona za swoje zasłužby z Mytom Zejlerja wuznamjenjena.
Woznesensk
Woznesensk je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Mykolajiwa.
Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1795 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Čambarak
thumb|left
Wuroćowe rostliny
Systematika
Swójba woroćowych rostlinow so rozrjaduje do dweju podswójbow z něhdźe 43 (po Brandbyge 1993 – kaž w sćěhowacej lisćinje – su wjace, dokelž je tam Polygonum do wjacorych rodow rozrjadowany) rodami a něhdźe 1110 družinami:
Čambarak
Čambarak ( Ճամբարակ; do 1920 Michajlowka/Михайловка; 1920–1972 Karmir Gjuch/Կարմիր գյուղ; 1972–1991 Krasnoselsk/Красносельск) je městačko w Armenskej.
Wuroćowe rostliny
Podswójba Polygonoideae
Z wjace hač 15 rodami a 590 družinami:
Čambarak
Leži w prowincy Gecharkunik při azerbajdźanskej hranicy něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Jerjewana.
Wuroćowe rostliny
Podswójba Eriogonoideae
Z 28 rodami a 520 družinami. Zwjetša wodrjewjene družiny su dwudomnje róznosplažne (diözisch).
Čambarak
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Wuroćowe rostliny
Podswójba Eriogonoideae
Družiny prjedawšich swójbow Calligonaceae, Coccolobaceae, Eriogonaceae, Persicariaceae, Rumicaceae su dźensa tu wobsahowane.
Čambarak
Sydlišćo je so w lěće 1830 załožiło jako ruska wjes Michajlowka a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Slancy
thumb|left thumb|left Slancy je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje na zapadźe Leningradskej oblasći při estiskej hranicy. Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Gineja
thumb|left|Centrum ginejskeje stolicy Conakry Republika Gineja (francosce République de Guinée) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje ze Senegalom a Malijom w sewjeru, ze Słonowinowym pobrjohom w juhowuchodźe, z Liberiju a Sierra Leone w juhu a z Gineju-Bissau w sewjerozapadźe. Stolica je město Conakry, kotrež so namaka na połkupje při atlantiskim pobrjoze.
W Gineji knježi tropiska klima, kotraž je włóžna a horca blisko Atlantika, mjeztym je skerje sucho na wuchodnej wysočinje. Dešćowy počas traje wot apryla (w juhu wot februara) hač do nowembra. Najwyše městno kraja je Mont Nimba (1.752 m) w juhowuchodźe Gineje, blisko hranicy Słonowinoweho pobrjoha.
Baštanka
thumb|left
Baštanka (do 1928 – Poltawka/ Полтавка) je město w Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Mykolajiwa.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1806 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.
Varakļāni
thumb|left Varakļāni (historiske němske mjeno – Warkland) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Varakļānskeho wobwoda.
Leži něhdźe 165 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1226 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Razdan
thumb|left
Razdan ( Հրազդան; do 1959 – Achta/ Ախտա) je město w Armenskej.
Leži při rěce Razdan něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Kotajakskeje prowincy.
Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.
Skanecy
Skanecy ( Cannewitz) su wjeska na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone běchu hač do lěta 1957 samostatna gmejna a słušeja dźensa k Malešanskej gmejnje.
Česačkojta dróstnica
Česačkojta dróstnica (Potamogeton pectinatus) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Wopis
Česačkojta dróstnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 300 cm.
Skanecy
Geografija
mini|left|Skanečanski młyn při Lubaće Wjes leži 153 metrow nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach na južnej mjez hornjołužiskeje nižiny při Kotołce a Lubaće. Wobě rěčce stej tule jenož 100 metrow wot so zdalenej. Na wuchodnym brjoze Lubaty, njedaloko puća do Rakojd, steji Skanečanske hrodźišćo. Susodne wjeski su Rakojdy na sewjerowuchodźe, Běła Hora (město Wóspork) na juhu a Přiwćicy na sewjerozapadźe. Bjezposrědnje sewjernje Skanec běži zwjazkowa awtodróha 4.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Zapalach, Kolchec skałońca, W łuhach, Korčmarjec hajk, Křiwa ława, Pastwišća, Lada, Złótnik.
Eden Burning
Eden Burning bě křesćanska hudźbna skupina ze Zjednoćeneho kralestwa. Wona je w lětach 1989-1996 eksistowała.
Skanecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kanewicz pochadźa z lěta 1368, njedaloko wsy ležace Skanečanske hrodźišćo je pak starše. Ležownostne knjejstwo nad wulkim dźělom wsy wukonješe tamniše ryćerkubło, tamny dźěl podsteješe Budyskemu tachantstwu.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 120 wobydlerjow, z nich 115 Serbow (96 %). Ewangelscy Skanečenjo słušachu hižo w 16. lětstotku do Hrodźišćanskeje wosady, najskerje pak do toho raz do Budyšinskeje.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 78 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,8 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Skanec (2019)
Česačkojta dróstnica
Wopis
Stołpik docpěje tołstosć wot 1 hač 3 mm a je chošćojće rozhałuzowany.
Schódne, klunkate, wótre, třinerwne łopjena su w dwěmaj linkomaj česačkojće zrjadowane a docpěja šěrokosć wot 1 hač 4 mm.
Kćěje wot junija hač awgusta. 8-16 njenahladnych, 3 mm wulkich kćenjow steji w 2-5 cm dołhej, čumpatej kłósce.
Delič
Delič ( Delitzsch) je wulke wokrjesne město w sewjerozapadnej Sakskej při hranicy ze Saksko-Anhaltskej. Je z něhdźe 26.000 wobydlerjemi po wobydlerstwje najwjetše město Sewjerosakskeho wokrjesa.
Česačkojta dróstnica
Wopis
Płody su nimale połkruhojte, žołtobrune a docpěja dołhosć wot něhdźe 4 mm.
Delič
W srjedźowěku běše Delič z kmjenowym srjedźišćom słowjanskich Susłow. Sydlišćo same naspomni so w lěće 1166 k prěnjemu razej a dósta wokoło lěta 1200 měšćanske prawa.
Česačkojta dróstnica
Stejnišćo
Rosće w 0,2 hač 3,5 hłubokich jězorach, łužach, hrjebjach a rěčkach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjana.
Durlești
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1656 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2001 měšćanske prawa.
Teologija
Teologija ( θεολογία teología, ze starogrjekskeho θεός theós ‚Bóh‘ a λόγος lógos ‚słowo, rěč, wučba‘) woznamjenja „wučbu wo Bohu“ abo bohach powšitkownje a wučby wo wobsahu specifiskeje nabožneje wěry a jeje dokumentach wěry we wosebitym.
Teologije w křesćanstwje rozumja so jako wědomostne rozestajenje ze žórłami wěry (bibliska teologija a historiska teologija) a praksu wěry (praktiska teologija) kaž tež jako systematiska analyza a předstajenje wěry (systematiska teologija, mjez druhim fundamentalna teologija, dogmatika a etika). W 20. lětstotku přidruži so jako disciplina interkulturelna teologija, kotraž poměr křesćanskeje teologije a praksy w konteksće wšelakich kulturow, nabožinow a towaršnosćow přepytuje a so prašenjam interkulturelneje kaž mjezynabožneje zhromadnosće wěnuje.
Křesćanska teologija poćahuje so zwjetša na wěstu konfesiju. Při tym so jenož předstajene wobsahi wot wotpowědneje konfesije njepostajeja, ale husto tež wašnja myslenja a nałožowane metody. We wědomostnje wukonjanej teologiji so tutón fakt sam hišće raz problematizuje a reflektuje.
Trjochgornyj
Sydlišćo je so w lěće 1952 jako wjes Wasilowka załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Čećorica
Čećorica (Coronilla, syn.: Artrolobium Desv., Bonaveria Scop.) je ród ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Systematika
P. Lassen je w lěće 1989 podtribus Coronillinae wobdźěłał a při tym rody Coronilla, Hippocrepis a Securigera znowa zrjadował a jedyn přećiwo druhemu wobmjezował. Při tym bu na př. kerčkata čećorička Coronilla emerus L. do roda Hippocrepis jako Hippocrepis emerus (L.) Lassen a pisana čećorica Coronilla varia L. do roda Securigera jako Securigera varia (L.) Lassen zastajenej.
Po wobdźěłanju słuša k rodej čećoricow dźewjeć družinow, kotrež su tu listowane:
thumb|right|[[Nóžnjowa čećorica (Coronilla vaginalis)]]
Ptača woka
Ptača woka (Vicia cracca) je rostlina ze swójby łušćinowcow. Dalše ludowe mjena su: sočk, foglica, dźiwja woka a wočka.
thumb|left|200px|Ptača woka thumb|200px|Ilustracija
Wopis
Ptača woka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 1,5 m. Rostlina je zwjetša krótko přilěhawje kosmate a ležaca, postupowaca abo lězuca.
Łopjena
Łopjena wobsteja ze 6 do 10 pjerowych porow. Łopješka docpěja dołhosć wot 1 hač 3 cm a šěrokosć wot 3 hač 5 mm.
Kćenja
Wona kćěje wot junija hač do awgusta (septembra). Kćenja steja po wosmych hač po štyrcećoch we wuskich stołpikatych kićach, docpěja dołhosć wot 0,8 hač 1,2 cm a su zwjetša módrowioletne abo čerwjenowioletne a po kćěwje k módrej barbje změnja. Króna docpěje dołhosć wot 8 hač 12 mm.
Płody
Łušćina docpěje dołhosć wot 10 hač 25 mm a šěrokosć wot 4 hač 6 mm.
Stejnišćo
Wona rosće na łukach, pastwach, rolach, pustych płoninach, pod kerčinami, na lěsowych kromach a rěčnych brjohach.
Rozšěrjenje
Ptača woka je w Europje a Aziji rozšěrjena.
Rěčna zawěra Kwětanecy
Rěčna zawěra Kwětanecy ( Talsperre Quitzdorf) je rěčna zawěra při Čornym Šepcu blisko Niskeje w Zhorjelskim wokrjesu. Wona słuži jako składźišćo (reservoir) chłódźenskeje wody za Hamorsku milinarnju, za škit před wulkej wodu kaž tež jako wočerstwjenišćo. Spjaty jězor je po přestrjeni najwjetši w Sakskej a bě do pjelnjenja Łazowskeho a Bjerwałdskeho jězora tež scyła najwjetša wodźizna w swobodnym staće.
Na městnje dźensnišeho jězora ležeštej něhdy wjesce Kwětanecy a Kanjow. Rěčna zawěra je so mjez wot 1965 do 1972 natwariła a dźěła wot lěta 1974.
Pochwistnjewo
thumb|left Pochwistnjewo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Samarskej oblasći. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1888 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Iwano-Frankiwsk
thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1662 wot pólskeje zemjanskeje swójby Potocki załožiło. Wot lěta 1772 słušeše jako Stanislau do rakuskeho kraja Galiciska. Mjez swětowymaj wójnomaj bě hišće raz dźěl Pólskeje.
Město dósta swoje dźensniše mjeno w lěće 1962 po ukrainskim spisowaćelu Iwanje Franku.
Europski parlament
thumb|Logo Europskeho parlamenta thumb|Plenarna žurla
Europski parlament je najwyše demokratisce wolene zastupnistwo wobydlerjow Europskeje unije, kotrež so wot lěta 1979 přeco na pjeć lět woli. Hromadźe z Radu Europskeje unije twori wón zakonjedawacy organ EU, potajkim europsku legislatiwu. Jeho sydło je w francoskim Strasbourgu; dalšej oficielnej dźěłowej městnje stej Brüssel a Luksemburg. Po přichodnych wólbach změje europski parlament cyłkownje 750 čłonow.
Europski parlament njeje jenož jenički direktnje woleny organ Europskeje unije, ale tež jenička direktnje wolena mjezynarodna institucija na cyłym swěće. Tuchwilu ma 766 zapósłancow, kotřiž z cyłkownje 160 narodnych stronow pochadźeja a zwjetša jednej wot sydom europskich frakcijow přisłušeja. Najwjetšej frakciji stej Europska ludowa strona (274 sydłow) a Progresiwna alianca socialistow a demokratow (194 sydłow). Z třećej najwjetšej frakciju je Alianca liberalnych a demokratow za Europu (85); z štwórtej najwjetšej Zeleni/Europska swobodna alianca (58). Jedne sydło mjenje maja Europscy konserwatiwni a reformisća (57). Mjeńšej frakciji stej Zjednoćena europska lěwica/Nordiska zelena lěwica (35) a euroskeptiska frakcija Europa swobody a demokratije (31). Wot 17. januara 2017 je italski zapósłanc Antonio Tajani jako naslědnik Němca Martina Schulza (SPD) z předsydu parlamenta.
Přichodne europske wólby wotměja so w nalěću 2019.
Murjow
Murjow ( Meuro) je sydlišćo w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Leži zapadnje Złeho Komorowa a słuša wot 2001 ke gmejnje Šejkow.
Ternopil
thumb|left Ternopil je najwjetše město a stolica Ternopilskeje oblasće na zapadźe Ukrainy, w historiskej Galiciskej.
Murjow
Stawizny
Wjes je so w lěće 1474 prěni raz pisomnje naspomniła. Hamtski hejtman kursakskeho hamta Zły Komorow naspomni Murjow hromadźe ze susodnymaj wjeskomaj Rowna a Sowjo w rozprawje wo wobstejnosćach w hamće.
Ternopil
Wobchad
Leži něhdźe 370 kilometrow zapadnje Kijewa. Přez Ternopil wjedźe železniska čara Lwów – Ternopil – Žmerynka – Kijew a nimo toho europska dróha E50: Brest–Paris–Nürnberg–Praha–Užhorod–Chmelnyckyj–Winnycja­–Dnipro–Donjeck–Rostow nad Donom–Machačkala.
Murjow
Stawizny
Wot 1958 do 1999 wudobywachu blisko Murjowa brunicu z jamy. W lěće 1965 měješe so tohodla 20 wobydlerjow přesydlić. Na terenje něhdyšeje jamy natwarichu wot lěta 1998 EuroSpeedway Łužica.
Ternopil
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1540 pod mjenom Tarnopol jako pólske wojerske zepěranišćo a twjerdźizna załožiło a ma wot lěta 1548 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 218 tysac wobydlerjow.
Murjow
Stawizny
Wjeska so 1974 do susodneho Drochowa zagmejnowa, dósta pak w lěće 1990 swoju samostatnosć wróćo. Dnja 31. decembra 2001 so z pjeć susodnymi gmejnami zjednoći do noweje Šejkowskeje wulkogmejny.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 337 wobydlerjow hišće 21 serbskorěčnych (6 %). Murjow ležeše tehdy při zapadnej kromje serbskeho rěčneho teritorija.
Měrćin Kerk
Měrćin Kerk ( Martin Strauch; * 29. januara 1896 w Droždźiju, † 18. oktobra 1965 runje tam) bě serbski pjekarski mišter a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Droždźijskeho wjesneho pjekarja, nawukny samsne powołanje a přewza w lěće 1923 nanowy wobchod. Měrćin Kerk bě w lěće 1921 sobuzałožer a potom dołholětny dirigent serbskeho spěwarskeho towarstwa Zerja w Hrodźišću. Tam załoži 1923 tež Sokołsku jednotu sobu a bě hač do lěta 1928 jeje starosta. K wšelakim sokołskim spěwam skomponowa hudźbu, tak na přikład na My smy rańši Sokoljo. Jako wobchodnik podpěrowaše kulturne a sportowe dźěło w Serbach tež pjenježnje.
Jeho dźowka bě serbska dźiwadźelnica Hanka Mikanowa (1939–2020).
Dróstnica
Dróstnica (Potamogeton) je ród ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Gineja-Bissau
thumb|left|Dróha w stolicy Bissau Republika Gineja-Bissau (portugalsce República da Guiné-Bissau) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje ze Senegalom w sewjeru a z Gineju we wuchodźe a w juhu. Stolica je město Bissau, kotrež so namaka při atlantiskim pobrjoze w zapadźe kraja.
W płonym kraju knježi włóžna a horca tropiska klima. Přerězna temperatura je 24 °C a dešćowy počas traje wot meje hač do kónca oktobra. Najwyše městno kraja je Madina do Boé (262 m) blisko ginejskeje hranicy. Atlantiski pobrjóh w zapadźe je rozpukany a bahnojty.
Kerk
Kerk (zněmčene zwjetša Strauch) je serbske swójbne mjeno.
Znaći nošerjo tutoho mjena běchu:
Zdźer
Zdźer (Rumex) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Kalmiuske
thumb|left
Kalmiuske (do 1949 – Каракубстрой/ Karakubstroj; do 2016 – Комсомольське/ Komsomolske; w Donjeckej republice – Komsomolske) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži při rěce Kalmius něhdźe 40 kilometrow južnje Donjecka.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Kalmiuske k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Lichań
Lichań (, do lěta 1911 Leichnam ) je wjes při Małej Sprjewi w Hornjej Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Wulka Dubrawa.
Geografija
Lichań leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow, někak třinaće kilometrow na sewjer wot Budyšina. Južnje wsy so wotdźěluje Mała Sprjewja wot Sprjewje, kotraž ćeče wuchodnje wsy.
Lichań mjezuje na sewjerowuchodźe z Połpicu, na wuchodźe z Lemišowom, na juhowuchodźe z Brězynu a Hućinu, na juhu z Klukšom, na zapadźe ze Zdźarom a na sewjerozapadźe z Kobjelnjom.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1394 jako Lycham a bě wot 15. lětstotka z knježim sydłom.
W Lichańskej Šiwartec korčmje załoži so w lěće 1924 serbske towarstwo „Zernička“.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 207 wot cyłkownje 214 Lichańčanow serbsce. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe.
Mikławš Bejmak
Mikławš Bejmak ( Nikolaus Böhmak; * 15. awgusta 1897 w Kamjenej pola Radworja, † 20. julija 1958 w Pančicach-Kukowje) bě serbski wučer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše wot 1911 do 1916 Tachantsku šulu a Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1916 do 1918 wojowaše w prěnjej swětowej wójnje. Po nawróće z wójny skutkowaše jako wučer najprjedy w Drježdźanach (1919–22) a potom wot 1922 do 1939 w Pančicach. Wot 1939 do 1945 bě znowa z wojakom. Po kóncu Druheje swětoweje wójny bě 1945–46 zaso wučer w Pančicach a wot 1947 do 1951 na Serbskej ludowej uniwersiće w Chrósće a Radworju. 1951 nawróći so na Pančansku šulu, hdźež bě 1957–58 zdobom naměstnik direktora.
Chójnica (Kubšicy)
Chójnica ( Großkunitz) je wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži w dole mjez Žmórcom a Hromadnikom na wysokosći wot 325 do 335 m nad mórskej hładźinu. Małe burske sydlišćo bě wot starodawna wjesny dźěl Splóska.
Susodne wjeski su Splósk w sewjeru, Kózły (Budestečanska gmejna) w juhozapadźe a Chójnička w zapadźe.
Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej wokoło lěta 1400 jako Chogenicz. Ležownostne knjejstwo wukonješe we 18. lětstotku Splóšćanske ryćerkubło. . Cyrkwinsce słuša Chójnica wot spočatka 17. lětstotka do Budestečanskeje wosady; do toho bě zafarowana do Budyšina.
W lěće 1884 měješe Splósk po Mukowej statistice zhromadnje z Chójnicu 172 wobydlerjow, mjez nimi 137 Serbow (80 %).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Chójnicy (2019)
Nalětni hróšik
Nalětni hróšik (Lathyrus vernus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Nalětni hróšik dosahuje wysokosć wot 30 cm. Wón kćěje wot apryla hač do meje.
Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych lěsach; na wapnu.
Rozšěrjenje
Nalětni hróšik je w nimale cyłej Europje, k wuchodźe hač do Kawkaza, a w Sibirskej rozšěrjeny.
Troick (Oblasć Čeljabinsk)
thumb|left Troick je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći při kazachskej hranicy, něhdźe 120 kilometrow južnje Čeljabinska. Ma něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Sosnowyj Bor
thumb|left thumb|left Sosnowyj Bor je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje na zapadźe Leningradskej oblasći při brjoze Finskeho zaliwa. Ma něhdźe 67 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1958 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa. Sosnowyj Bor słuži dźensa hłownje jako dźěłaćerske sydlišćo wot lěta 1967 natwarjeneje jadroweje milinarnje ze samsnym mjenom.
Nowyj Buh
Nowyj Buh  je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Mykolajiwa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1810 jako wjes Semeniwka załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Abowjan
thumb|left
Abowjan ( Աբովյան; do 1961 Elar/ Էլար) je město w Armenskej.
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 10 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana.
Ma něhdźe 44 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło jako wjes Elar a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Nowa Odesa
thumb|left
Nowa Odesa ( ; do 1832 – Fjodorowka/ Фёдоровка) je město w Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 40 kilometrow sewjenje Mykolajiwa.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1776 jako wjes Fjodorowka załožiło a ma wot lěta 1976 měšćanske prawa.
Ventspils
Leži při wuliwje rěki Venta do Baltiskeho morja něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Rigi a něhdźe 115 kilometrow sewjernje wot města Liepāja.
Sydlišćo je so w lěće 1263 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1378 měšćanske prawa. Sčasami słušeše k wikowanskemu zwjazkej Hansy.
Palenc (spěw)
Palenc je mjeno woblubowaneho serbskeho piwneho spěwa wo wažnosći palenca, piwa a wina, kotryž so při wjele składnosćach spěwa. Prěnja štučka spěwa nadeńdźe so pod titlom Pića pšicina hižo we 1841 wozjewjenym prěnim zwjazku Hauptowych a Smolerjowych Pěsničkow.
Za tekst štwórteje štučki su wšelake warianty a sčasami so tež hišće dalše štučki přidružeja, kaž na přikład Łužica, Łužica, ta dyrbi serbska być abo Antifa, antifa, ta dyrbi mócna być (Berlinska dróha). Wšelake wersije Palenca su so na zynkonošakach wozjewili.
Tekst
hornjoserbsce:
Palenc, palenc, tón dyrbi pity być! Hdyž ja nimam palenca, to mje boli wutroba. Palenc, palenc, tón dyrbi pity być!
Piwo, piwo, te dyrbi pite być! Hdyž ja nimam piwo dosć, to mi njem’ža mocy rosć. Piwo, piwo, te dyrbi pite być!
Winko, winko, te pił je hnadny knjez. Nětk smy knjeza wuhnali, winko sami wupili. Winko, winko nětk pije cyła wjes.
Holčka, holčka, ta dyrbi luba być! Hdyž ja nimam holčičku, to mam zrudnu wutrobu. Holčka, holčka, ta dyrbi luba być!
delnjoserbsce
Paleńc, paleńc, ten musy pity byś! (Daj mě hyšći jaden) Paleńc, paleńc, ten musy pity byś! Gaž ja njamam paleńca, mě ga bóli wutšoba. Paleńc, paleńc, ten musy pity byś!
Popojce
Popojce je pomjenowanje:
Palenc (spěw)
Tekst
Piwo, piwo, to musy pite byś! (Daj mě hyšći jadno) Piwo, piwo, to musy pite byś! Gaž ja njamam piwa dosć njamógu mě mócy rosć. Piwo, piwo, to musy pite byś!
Winko, winko, to pił jo gnadny kněz. Winko, winko, to pił jo gnadny kněz. Něnt smy kněza wugnali, winko sami wupili. Winko, winko, to pił jo gnadny kněz.
Źowćko, źowćko, to musy lube byś! Źowćko, źowćko, to musy lube byś! Gaž ja njamam źowcycku, to mam tužnu wutšobu. Źowćko, źowćko, to musy lube byś!
Łužyca, Łužyca, ta musy serbska byś! Łužyca, Łužyca, ta musy serbska byś! Gaź ja njamam Łužycu, to ja randalěruju! Łužyca, Łužyca, ta musy serbska byś!
Luck
thumb|left Luck je najwjetše město a stolica Wołynskeje oblasće na Ukrainje. Leži w sewjerozapadnym dźělu kraja w historiskej Wołyńskej něhdźe 370 kilometrow zapadnje Kijewa.
Ma někak 217 tysac wobydlerjow.
Kśišow
Kśišow je sydlišćo w Delnjej Łužicy. Leži na juhowuchodźe Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słuša ke gmejnje Gołkojce.
Geografija
Kśišow leži štyrnaće kilometrow zapadnje Choćebuza a sydom kilometrow južnje Wětošowa.
Kubłanje
Na zakładnej šuli w Kśišowje so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.
Francis Rossi
thumb|Francis Rossi w lěće 2007
Droždźij
Droždźij ( Drehsa) je hornjołužiska wjes z něhdźe 250 wobydlerjemi we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 k městu Wósporkej.
Geografija
Wjes leži w Hornjołužiskich honach na woběmaj bokomaj Droždźijskeje wody při jeje wustupje z pahórčiny do nižiny. Lěsna dolina rěčki ma nade Droždźijom charakter skalneje wudrjeńcy z hač do 20 metrow wysokimi sćěnami z granodiorita. Rěčka wužórli so z třoch žórłow na Wadečanskich, Bukečanskich a Trjebjeńčanskich honach a spaduje na 8,5 km dołhim běhu sylnje wot 288 na 154 metrow nad mórskej hładźinu.
Susodne wsy Droždźija su Worcyn w sewjerozapadźe, Rodecy a Wawicy w juhowuchodźe, Wadecy w juhozapadźe a Kumšicy w zapadźe.
Stawizny
thumb|left|upright|Wodarnja Droždźijskeho hrodu Južnje Droždźija nadeńdźechu w lěsu wulke rownišćo ze zažneje železoweje doby. Wjeska załoži so jako serbske sydlišćo w dole, naspomni so pak k prěnjemu razej hakle w lěće 1400 zwisujo z wosobami z wěsteho Dresaw, Drosaw, Drasaw abo Draesaw. Ryćerkubło tu w prěnich lětstotkach po zdaću njebě, tak zo naspomni so w lěće 1624 jenož jednotliwe kubło a 1658 wudwór.
We 18. lětstotku załoži so Droždźijske ryćerkubło, kiž měješe w slědowacymaj lětstotkomaj ležownostne knjejstwo we wjesce. Kubło wobsedźeše w lěće 1810 štyri konje, šěsć wołow, 20 kruwow, ćelatko, 200 wowcow a dwě swinjeći. W gmejnje bydlachu w tutym lěće 26 burskich swójbow, młynkaj, korčmar, kowar, blidar a sydom dnjowskich dźěłaćerjow.
1847 kupi Berlinski bankownik Droždźijski hród. Dalši wobsedźer, wužiwajo hród jako lětne wočerstwjenišćo, da připrawjeć w druhej połojcy 19. lětstotka hrodowski park. Wot 1925 do 1934 słužeše kubło Pomorčanskej ratarskej pospytowarni. Po Druhej swětowej wójnje rozdźěli so na wósom nowoburskich dworow. W hrodźe zaměstni so w NDRskich časach dźěsćownja „Liselotte Herrmann“.
Dnja 17. junija 1923 załožichu Droždźijčenjo swójsku sokołsku jednotu.
Wjesne mjeno
Wjesne mjeno je serbskeho pochada a přińdźe pak wot wosoboweho mjena Drož w zmysle „tón drohi“ (přirunaj swójbne mjeno Drožk), pak wot droždźow. W tym padźe by so na połoženje sydlišća w dolinje z błóćanej, hlinjanej – droždźam podobnej – pódu poćahowało.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice měješe Droždźij we 1880tych lětach 304 wobydlerjow, mjez nimi 272 Serbow (89 %) a 32 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Droždźijskeje gmejny wot jenož hišće 46,2 %.
Zajimawostki
thumb|left|upright|Křižny kamjeń při Wadečanskim puću Dwuposchodowe domske čo. 17 ze stołom w přizemju a walbowej třěchu steji pod pomnikoškitom. K dworej słuša něhdyša kowarnja ze stykami w hornim poschodźe. Juhozapadnje wsy so při Wadečanskim puću kamjentnej křižej namakataj.
Hłowne jednanje Jurja Wjeloweje knihi Robotow pak njebě kónc hraje w Droždźiju.
Bjuregawan
thumb|left
Bjuregawan ( Բյուրեղավան; do 1974 Arzni) je město w Armenskej.
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana.
Sydlišćo je so w lěće 1945 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Dołha dróstnica
Dołha dróstnica (Potamogeton praelongus) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Andricki
Andricki (němsce Andritzki) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot wosoboweho mjena Handrij pochadźa. Mjeno nošachu slědowace wosoby:
Ivo Andrić
mini|Andrić w lěće 1961 mini|Višegradski móst
Ivo Andrić (kyrilisce Иво Андрић; * 9. winowca 1892 w Dolacu blisko Travnika, † 13. nalětnika 1975 w Běłohrodźe) bě najwuznamniši juhosłowjanski spisowaćel, kaž tež diplomat, politikar a jako jenički Juhosłowjan nošer Nobeloweho myta za literaturu, kotrež dósta w lěće 1961 za swoju twórbu Na Drini ćuprija („Móst nad Drinu“).
Wot lěta 1912 wón studowaše slawistiku, filozofiju a stawizny, mjez druhim w Zagrebu, Winju, Krakowje a w Štyrskim Hródku. Jako čłon rewolucionarneje skupiny Mlada Bosna („Młoda Bosniska“) bu Andrić za čas Prěnjeje swětoweje wójny w Spliće zajaty a tam, kaž tež w Travniku a Zenicy arestowany.
Kostjantyniwka
thumb|left
Ivo Andrić
Po wójnje běše jako podpěrowar ideje juhosłowjanskeho zjednoćenja čłon Narodneje rady w Zagrebu a wot lěta 1919 sobudźěłaćer wonkowneho ministerstwa w Běłohrodźe. W slědowacych lětach dźěłaše hač do wobsadźenja Juhosłowjanskeje přez němske wójsko w lěće 1941 jako diplomat we Vatikanje, w Bukaresće, Tersće, Štyrskim Hródku, Parizu, Madridźe, Brüsselu, Genfu a Berlinje. Mjez 1939 a 1941 běše wupósłanc juhosłowjanskeho kralestwa w Němskim reichu.
Kostjantyniwka
Kostjantyniwka je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Krywyj Torec něhdźe 60 kilometrow sewjernje Donjecka.
Běmar
Běmar (němsce Böhmer) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot němskeho pomjenowanja Čěskeje Böhmen pochadźa. Mjeno noša slědowace wosoby:
Ivo Andrić
Po Druhej swětowej wójnje sta so Andrić z předsydu Zwjazka juhosłowjanskich spisowaćelow a ze zapósłancom sejma w Běłohrodźe. Wot lěta 1954 běše wón z čłonom Komunistiskeje strony Juhosłowjanskeje.
Kostjantyniwka
Ma něhdźe 73 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.
Sjasstroj
Sjasstroj je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći při Ladogaskim jězorje. Město leži 152 kilometrow wuchodnje Pětrohróda. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1927 załožiło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Travnik
left|thumb|Napohlad stareho města z twjerdźiznu
Travnik je město w srjedźišću Bosniskeje a Hercegowiny. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Sarajewa we hłubokej, wuskej wudolinje při rěce Lašva a ma hromadźe z gmejnskimi dźělemi wokoło 55.000 wobydlerjow (2005), mjeztym zo ma poprawne město jenož wokoło 20.000 wobydlerjow. Za čas osmanskeho knježerstwa bě Travnik na chwilu rezidencne město wezirow.
Z lěta 2003 je Travnik partnerske město Lipska.
Adelbert von Chamisso
thumb|Adelbert von Chamisso, 1831. Adelbert von Chamisso (* 30. januara 1781 na hrodźe Boncourt w Francoskej; † 21. awgusta 1838 w Berlinje) běše němski přirodospytnik a basnik francoskeho pochada. Jeho botaniska awtorska skrótšenka je „“.
Žiwin
Žiwin (serbsce tež Žiwiny, Hochstein abo Sibyllenstein) je z nimale 449 metrami najwyši wjeršk Zapadołužiskeje pahórčiny juhozapadnje Kamjenca a Halštrowa. Lěsojta hora namaka so mjez Mohornom na zapadźe, Kamjentnej horu na sewjeru, Kinčom na wuchodźe a Ramnowom na juhu a je wo 200 metrow wyša hač na wuchodźe ležaca hornjołužiska krajina. Južnje jeje wjerška běži zwjazkowa awtodróha 4 (Drježdźany–Zhorjelc) přez tak mjenowanu Porchowsku horu.
thumb|left|Žórło Čorneho Halštrowa na Žiwinje Při skłoninach Žiwina so dwě wažnej rěce tutoho regiona wužórlitej, mjenujcy Čorny Halštrow na wuchodnym, Porchowskim boku a Rědora při juhozapadnym boku blisko sydlišća Rědorica (Röderbrunn). W lěsu njedaloko Rědoricy namaka so woblubowany wulětny hosćenc Luchsenburg.
Na wjeršku hory namaka so markantna šěsć do wósom metrow wysoka dwójna skalizna z łužiskeho granodiorita, hdźež běše prawdźepodobnje předstawizniske swjatnišćo. Jako najwyši dypk wokoliny je wjeršk Žiwina hižo wotdaloka widźeć a hodźeše so tuž za nabožne zaměry. Cyły rjećaz Žiwina funguje jako zapadna makroklimatiska mjeza Hornjeje Łužicy a zdobom jako wódny rozwod.
Bila Cerkwa
thumb|left
Ma něhdźe 210 tysac wobydlerjow a je tak najwjetše město Kijewskeje oblasće.
Sydlišćo je so w lěće 1115 prěni raz jako Jurjew naspomniło a ma wot lěta 1589 měšćanske prawa.
Prezident
Prezident („předsyda“; z łaćonskeho praesidens wot werba prae-sidere, „měć předsydstwo“) steji za:
Jegward
thumb|left
Jegward ( Եղվարդ) je město w Armenskej.
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 20 kilometrow sewjernje Jerjewana.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 6. lětstotku załožiło.
Edineț
thumb|left Edineț ( Yedinits, Jedinjec; do 1991 Единцы Jedincy) je město na sewjeru Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Edinețskeho rajona.
Leži něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa při dalokodróze M-14, wjedźacej k ukrainskej hranicy.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1431 prěni raz naspomniło.
W lěće 1930 wučinjachu Židźa 90,4% měšćanskeho wobydlerstwa (5341 wot cyłkownje 5908). Po okupaciji zarjadowachu Rumunojo tule w awgusće 1941 přechodne lěhwo za deportaciju židowskeje ludnosće z cyłeje Bessarabskeje a Bukowiny. Židowska wosada je so potom přez holocaust nimale dospołnje zničiła.
Perwomajsk (Oblasć Mykolajiw)
thumb|left
Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1919 załožiło.
Grenada
thumb|left|St. George's – stolica Grenady
Grenada je husće wobsydleny kupowy stat na juhowuchodźe Karibiki, kotryž słuša k Małym Antilam a je čłon Commonwealtha. Namaka so mjez St. Vincentom na sewjeru a Trinidadom na juhu, kaž tež mjez Karibiskim morjom na zapadźe a Atlantiskim oceanom na wuchodźe. Stolica je město St. George's, kotrež so namaka na južnej kromje kupy. K statej słušeja nimo hłowneje kupy Grenada tež wjacore mjeńše kupy.
Na horjatych kupach wulkaniskeho nastaća knježi włóžna a horca tropiska klima. Najwyše městno kraja je Mount Saint Catherine (840 m) na hłownej kupje.
Cersk
Cersk ( Tschernitz) je delnjołužiske sydlišćo a gmejna w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Leži w holi někak 30 kilometrow juhowuchodnje Choćebuza blisko hranicy ze Sakskej.
Cersk je jedna ze sydom gmejnow Derbnjanskeho hamta a wobsteji z gmejnskeju dźělow Cersk a Śisej (Wolfshain). K tomu přińdu wobydlene městna Adamowa Kjarcma (Adamowa Kjarcma), Herrmanowy Młyn (Herrmannsmühle), Zagóra (Hinterberge) a Pastyŕski Młyn (Hirtenmühle).
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 632 wobydlerjow hišće 35 serbskorěčnych (6 %).
Wobchad
Přez Cersk wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Choćebuza do Mužakowa.
Link Wray
thumb|Link Wray (2005) Link Wray (poprawom Fred Lincoln Wray; * 2. meje 1929 w Dunnje, North Carolina; † 5. nowembra 2005 w Kopenhagenje) bě US-ameriski gitarist, spěwydźěłar a spěwar.
Căinari
Căinari (1985–1991: Думбравены/ Dumbrawjeny) je městačko na juhu Moldawskeje. Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Kišinjowa.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1525 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.
Občanská demokratická strana
Občanská demokratická strana (skrótka ODS, „Demokratiska wobydlerska strona“) je čěska liberalno-demokratiska strona, kotraž bu w lěće 1991 załožena. Předsyda je wot januara 2014 Petr Fiala.
Brankačk
Brankačk (němsce Brankatschk) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Petr Pavel
Petr Pavel (* 1. nowembra 1961 w Planej u Mariánských Lázní) je čěski politikar a wot 9. měrca 2023 štwórty prezident Čěskeje republiki.
General Čěskeje armeje na wusłužbje bě hač do lěta 2015 nawoda čěskeho generalneho staba a po tym hač do 2018 předsyda wojerskeho wuběrka NATO. W druhim kole prezidentowych wólbow 27. a 28. januara 2023 přesadźi so Pavel, kiž měješe podpěru knježacejo zwjazka stronow SPOLU, z 58 % přećiwo něhdyšemu ministerskemu prezidentej Babišej a sta so tak z naslědnikom Miloša Zemana jako čěski statny prezident.
Viesīte
thumb|left Viesīte (historiske němske mjeno – Eckengraf) je městačko na juhu Letiskeje. Je zarjadniske sydło Viesītskeho wobwoda.
Hórska dróstnica
Hórska dróstnica (Potamogeton alpinus) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Viesīte
Leži něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Jēkabpilsa.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Jězor Plešćejewo
Jězor Plešćejewo ( Плещеево озеро) je jedyn z najwjetšich přirodnych jězorow w centralnej Ruskej. Leži něhdźe 140 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy na juhozapadźe Jaroslawlskeje oblasće a ma maksimalnu hłubokosć wot hač do 25 metrow. Na juhowuchodnym brjoze jězora leži w lěće 1152 załožene historiske město Pjerjeslawl-Zalesskij.
Z 50,8 kwadratnymi kilometrami je jězor něhdźe štyri króć wjetši hač Bjerwałdski jězor we Łužicy. Wón ma wot lěta 1988 status nacionalneho parka.
Koruna Česká (strona)
Při wólbach do čěskeho parlamenta docpěje strona prawidłownje mjenje hač 0,2 procentaj a njebě dotal ženje w sejmje zastupjena.
Larry Reinhardt
Larry „Rhino“ Reinhardt (* 7. julija 1948; † 2. januara 2012) bě US-ameriski rockowy gitarist, kotryž hraješe ze skupinomaj Iron Butterfly a Captain Beyond.
Nor Ačin
thumb|left
Nor Ačin ( Նոր Հաճն) je městačko w Armenskej.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Piratska strona Němska
Piratska strona Němska, skrótka PIRATOJO ( Piratenpartei Deutschland, PIRATEN) je politiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 10. septembra 2006 załožena. Předsyda je Stefan Körner.
Němsko-francoska wójna
mini|Hranicy europskich statow po kóncu wójny
Němsko-francoska wójna wot 1870 do 1871 bě wojerske rozestajenje mjez Francoskej na jednej stronje a Sewjeroněmskim zwjazkom pod wjednistwom Pruskeje kaž tež z nim zwjazanymi južnoněmskimi statami Bayerska, Württembergska, Badenska a Hessenska-Darmstadt na druhej stronje. Wuwabk wójny bě zwada mjez Francoskej a Pruskej wo kandidaturu princa Leopolda von Hohenzollern-Sigmaringen na španiski trón. Dnja 19. julija 1870 wozjewi Francoska Pruskej wójnu. Porno wočakowanju francoskeho kejžora zastupichu štyri južnoněmske staty do wójny. Mjeztym wostachu zbytne europske mocy neutralne.
W běhu mało tydźenjow w pózdnim lěću 1870 přewinychu němscy zwjazkarjo wulke dźěle francoskeho wójska. Po bitwje pola Sedana w sewjernej Francoskej dźěše kejžor Napoléon III. dnja 2. septembra 1870 do jatby. Na to wutwori so w Parisu prowizoriske narodne knježerstwo, kotrež republiku wuwoła, z wójnu pokročowaše a nowe wójska nastaji. Ale tež nowe knježerstwo njezamó połoženje wobroćić. Po padźe Parisa běše francoske knježerstwo w februaru 1871 zwólniwe Versailleskemu předměrej. Oficialnje skónči so wójna 10. meje 1871 z Frankobrodskim měrom.