cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jurij Kral
Žiwjenje
Jurij Kral bě najstarši syn Radworskeho wučerja Jakuba Krala a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Bjaršec z Boranec. Jeho młódši bratr bě Franc Kral-Rachlowc. Jako dźesaćlětny zastupi Jurij 1874 do tachantskeje šule w Budyšinje. Wot 1879 do 1889 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze.
Pod nawodom wuběrneho serbšćinarja a staršeho Serbowki Jurja Libša wudospołnjowachu so wón a druzy serbscy Prascy studenća w serbšćinje. Na jeho nastork napisa wón gramatiku hornjoserbšćiny po čěskej předłoze Vymazala a po Jordanowej gramatice. Gramatika z mjenom „Grammatik der wendischen Sprache in der Oberlausitz“ wuńdźe w lěće 1895, jeje druhi nakład ćišćeše so 1919 a třeći 1925. Gramatika bě hač do prěnich lět po Druhej swětowej wójnje normatiwna, doniž Wowčerkowa „Kurzgefaßte obersorbische Grammatik“ 1951 na jeje městno njestupi.
mini|Row na Radworskim kěrchowje W lěće 1889 bu Kral na měšnika wuswjećeny a za kapłana při Dwórskej cyrkwi w Drježdźanach postajeny. Do Maćicy zastupi Jurij Kral dwě lěće pozdźišo 1891.
Jurja Kralowe druhe wuznamne rěčespytne dźěło je „Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče“, kotrehož prěni dźěl, pismiki A do P, w lěće 1927 wuńdźe. Dowušoł bě słownik 1931, lěto do toho, zo je Kral na wuměnk šoł. Słownik je drje wobšěrniši hač Pfuhlowy, ale wopřija za to wjele indiwidualnje wutworjenych słowow, kiž so njejsu ženje w ludźe přimnyli a tohorunja tójšto hubjenych a zdźěla samo wopačnych twórbow.
Za swojej wědomostnej dźěle bu pomjenowany za čestneho sobustawa akademijow w Praze a Sofiji.
Po tym, zo bě w Drježdźanskej bombowej nocy dnja 13. februara 1945 bydlenje a zamóženje zhubił, zemrě njecyłe lěto pozdźišo 27. nowembra 1945 we Worklečan chorowni. W ródnej wsy leži pochowany.
Zawodoukowsk
thumb|left Zawodoukowsk ( Заводоуковск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Uk w Tjumenskej oblasći něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Tjumenja. Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1729 jako wjes Zawodoukowskoje załožiło a ma wot lěta 1960 měšćanske prawa.
25. januara
25. januara abo '''25. wulkeho róžka''' je 25. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 340 dnjow (341 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta. Nic jenož w Serbach so na tutym dnju Ptači kwas swjeći.
Wumrěće
thumb|Al Capone
Gisela Kallenbach
Gisela Kallenbach (* 28. měrca 1944 w Soldinje, dźensa Myślibórz w Pólskej) je něhdyša sakska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wona mjez 2004 a 2009 čłonka Europskeho parlamenta.
Wona je ewangelska, dźělena a mać třoch dźěći.
Małe Rědorjecy
Małe Rědorjecy su sydlišćo w Hornjej Łužicy a wot 1998 měšćanski dźěl Wulkich Rědorjec. Leža při Rědorje něhdźe kilometer na juhozapad wot centruma Wulkich Rědorjec a maja dźewjeć stow wobydlerjow.
Michael Jackson
mini|upright=0.7|Michael Jackson w lěće 1988
Michael Jackson (Michael Joe Jackson; * 29. awgusta 1958, Gary, Indiana; † 25. junija 2009 w Los Angeles) bě US-ameriski popowy spěwar, komponist, hudźbnik a rejowar. Wón słušeše k najwuspěšnišim wuměłcam 20. lětstotka a nošeše přimjeno „King of Pop“.
Mólička wjerba
Mólička wjerba (Salix retusa) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wopis
Mólička wjerba je w lěću zeleny spalěrowy kerk, kotryž wutwori trawniki a docpěwa wysokosć wot jenož 30 cm. Nadzemski zdónk lěze. Wurostki su nahe a oliwobrune.
Łopjena
Krótko stołpikate łopjena docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 20 mm a šěrokosć wot hač do 8 mm. Jich kónčk zwjetša je karbowany.
Jich nazymske barbjenje je złotožołte.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su dwudomnje rozdźělene. Micki docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2 cm.
Stejnišćo
Ma radšo wapnite kamjentne a drjebiznowe pódy, na kotrychž dołho sněh leži. Ale tež na čistej skale wustupuje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w europskich wysokich horinach rozšěrjena, při čimž we wysokosćach wot hač do 3000 m wustupuje.
Tšupc
thumb|left|upright|Tšupčanska cyrkej, kotraž bu po planach [[Karl Friedrich Schinkel|Karla Friedricha Schinkela nowonatwarjena a w lěće 1832 poswjećena.]]
Tšupc ( Straupitz) je wjes a gmejna při sewjernej kromje Błótow, ležaca w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Tšupc je zarjadniske sydło hamta Luboraz/Hornje Błóta a słuša k oficielnemu Serbskemu sydlenskemu rumej.
Znaty je Tšupc za nimorjadnje wulku wjesnu cyrkej, kotraž bu po planach Karla Friedricha Schinkela nowonatwarjena a w lěće 1832 poswjećena.
Ke gmejnje słušatej wobydlene městna Wótšow (Horst), Gat (Gatt) a Błotny Młyn (Buschmühle).
Wobydlerstwo
Hač do kónca 19. lětstotka słušeše Tšupc k delnjoserbskemu rěčnemu rumej. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 150 wot cyłkownje 1277 Tšupčanow serbsce (12 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 1 %.
Hbjelsk
thumb|left|Hbjelšćanska cyrkej swj. Jurja
Hbjelsk ( Gebelzig) je cyrkwinska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Wysoka Dubrawa. Leži 187 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow. Hbjelšćanska gmejna bu w lěće 1928 z gmejnow Horni a Delni Hbjelsk stworjena.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Gebelczk sta so w lěće 1365.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Horni Hbjelsk po Mukowej statistice 472 wobydlerjow, mjez nimi 312 Serbow (66 %). W Delnim Hbjelsku běchu mjez 127 wobydlerjemi 93 Serbow (73 %). W cyłej wosadźe chodźachu tehdy 698 wosadnych k serbskej a 540 k němskej spowědźi. Paćerske dźěći lěta 1884 běchu hižo wšitke němske.
Arnošt Černik zwěsći 1956 w Hbjelsku serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 11,3 %.
Leninsk (oblasć Wolgograd)
Leninsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1802 jako wjes Prišib załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Benjamin Karabinski
Benjamin Karabinski (* 2. julija 1981 w Freibergu) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a nutřkowno- kaž tež młodźinskopolitiski rěčnik frakcije FDP. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat.
Wón je nježenjeny, nan dweju dźěsćow a bydli w Freibergu.
Chinska wjertulka
Chinska wjertulka (Spiranthes sinensis) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Jacquinowa syćina
Jacquinowa syćina (Juncus jacquinii) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Pyrenejska fijałka
Pyrenejska fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola pyrenaica, Violaceae).
Alfons Kienzle
Alfons Kienzle (* 27. oktobra 1950 w Reichenbachu w Bohotskej) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 1999 do 2014 zapósłanc wólbneho wokrjesa 4 (Bohotska 3) w sakskim krajnym sejmje.
Bahnowa syćawka
Bahnowa syćawka (Eleocharis palustris) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Alfons Kienzle
Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Bahnowa syćawka
Wopis
Bahnowa syćawka docpěwa wysokosć wot 5 hač do 100 cm. Rostlina ma podzemske wotnožki.
Stwjelco njese nakónčnu kłósku.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do awgusta. Kłóski wobsteji z 20 hač 30, dwusplažnych kćenjow a docpěwa dołhosć wot 5 hač 20 cm a so ženje wot nošneho łopješka njepřesahuje. Pluwizny stanu hač do zrałoty.
Stejnišćo
Rosće w conach, kotrež so na suchi kraj přeměnjuja, na mokrych łukach, w hrjebjach, we wutkatych rohodźinach a w rěznych bahnach.
Rozšěrjenje
Rostlina je cirkumpolarnje rozšěrjena.
Judy Garland
Judy Garland (Frances Ethel Gumm; * 10. junija 1922 w Minnesoće; † 22. junija 1969 w Londonje) bě US-ameriska filmowa hrajerka a spěwarka, kaž tež mać wot Lizy Minelli.
Wjelimir Chlebnikow
thumb|right thumb|right|Leiden, [[Nižozemska]] Wjelimir Chlebnikow, poprawom Wiktor Wladimirowič Chlebnikow ( * 9. nowembra 1885, Malyje Djerbjety, Ruska, † 28. junija 1922, Santalowo, Ruska) bě wuznamny ruski basnik a spisowaćel. Wón bě załožer ruskeho futurizma.
Thomas Kind
Thomas Kind (* 5. meje 1966 w Brehnje) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Při wólbach 2014 hižo žadyn mandat njedósta.
Studowany kubłanski wědomostnik dźěłaše do toho jako socialny dźěłaćer. Wón je bjezkonfesionelny, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Missouri River
Missouri River je ze 4087 kilometrami najdlěši přitok Mississippija a zdobom najdlěša rěka Zjednoćenych statow, dokelž je dlěši hač Mississippi sam. Jako rěčny system tworitej wobě rěce najdlěšu wulkorěku Sewjerneje Ameriki a štwórtu najdlěšu cyłeho swěta. Jeho rěčina wobjimuje šesćinu cyłeje přestrjenje Zjednoćenych statow.
thumb|left|Rěčina Missourija Žórlicy Missourija, dlěši Jefferson River a krótši Madison River, so na sewjeru Rocky Mountains w zwjazkowymaj statomaj Montana a Wyoming wužórlitej. Po zjednoćenju wobeju rěkow běži Missouri najprjedy do sewjerneho směra přez kanjon a wustupuje blisko města Great Falls přez wjacore rěčne prohi do runiny. Wottam je pławny. Běži dale do wuchodneho a pozdźišo do juhowuchodneho směra přez North a South Dakota, sewjerowuchodnu Nebrasku a twori w dalšim běhu hranicy mjez Iowu a South Dakota, Nebrasku a Missouri, kaž tež sewjerny dźěl hranicy mjez Kansasom a Missouri. Sewjernje města St. Louis so do Mississippija wuliwa.
Do natwarjenja železniskich čarow přez Sewjernu Ameriku słužeše Missouri River jako wuznamny wikowanski puć. W 20. lětstotku natwarichu so při hornim běhu wjacore rěčne zawěry za lěpše regulowanje rěki, powodźenje polow a dobywanje energije.
Nowogrodziec
Nowogrodziec (, tohodla krótko po wójnje Nowimburk) je městačko při wuchodnym brjoze Hwizdźa w juhozapadnej Pólskej, něhdźe 120 kilometrow zapadnje Wrócławja. Nadeńdźe so mjez Zhorjelcom a Bólesławom a słuša k Bólesławskemu wokrjesej Delnjošleskeho wojewódstwa. Město same ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow, měšćanska a krajna gmejna wokoło 15.000. Přez město wjedźe Železniska čara Jelenia Góra–Zahań.
Nowogrodziec ma gmejnske partnerstwo z Wulkej Dubrawu.
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Nowogrodziec měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Hustosć zasydlenja
Hustosć zasydlenja (tež Hustosć wobydlerstwa) je přerězna ličba wobydlerjow na wobmjezowanej přestrjeni za wěsty teritorij, na přikład za staty, wokrjesy, gmejny a podobne. Wona so zwjetša jako ličbu wobydlerjow na kwadratnym kilometrje podawa. Jeje pendant w zwěrinstwje je hustosć populacije.
Přerězna hustosć zasydlenja jako ličba njeje přeco jara wuprajiwa. Tak ma na přikład Egyptowska přerěznu hustosć zasydlenja wot jenož 80 wobydlerjow na kwadratnym kilometrje, wšak njehodźa so wjace hač 90 % jeje teritorija scyła wobsydleć, tak zo je we wobydlomnych kónčinach často wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometrje žiwe.
Němska ma jako poměrnje husće wobsydleny srjedźoeuropski kraj hustosć zasydlenja wot něhdźe 230 wobydlerjow na km². W mjenje wobsydlenej Łužicy su to jenož wokoło 100 wobydlerjow na km² (1.300.000 wobydlerjow na 13.000 km²).
Dūkštas
thumb|left
Leži něhdźe 25 kilometrow sewjernje Ignaliny a něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Uteny.
Sydlišćo je so w lěće 1757 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 70 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Kletra
Kletra (Clethra) je ród ze swójby kletrowych rostlinow (Clethraceae).
Systematika
W rodźe kletrow (Clethra) so něhdźe 80 družinow rozeznawa. Tu lisćina družinow po Kew Checklist, při čimž kóždy króć awtorojo a po tym so městno a lěto wozjewjenja wot Kew akceptowaneho wopisa mjenuja :
Anton Nawka
Anton Nawka (* 20. septembra 1913 w Radworju; † 4. apryla 1998 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, přełožowar, redaktor a wučer.
Žiwjenje
Anton Nawka narodźi so 1913 jako syn wučerja Michała Nawki w Radworju. Jeho młódša sotra bě dźiwadźelnica Ludmila Nawka, jedyn z bratrow ludowědnik Błažij Nawka. Wot 1920 wopytowaše wón Radworsku ludowu šulu a wot 1924 gymnazij w Budyšinje. Po maturje 1933 poda so Nawka na studij žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do Berlina a Wrócławja. W lětomaj 1937 a 1938 studowaše wón prawa na Krakowskej uniwersiće a běše wot 1938 při wobchodnej akademiji w Poznanju přistajeny. W lěće 1941 bu Nawka do wójska sćehnjeny a pušći so 1945 ze sowjetskeje jatby. Po tym, zo skutkowaše w nowozałoženej Domowinje, studowaše wón mjez 1946 do 1949 stawizny na uniwersiće w Poznanju. Mjez 1949 a 1954 běše wón wučer na Serbskej wyšej šuli w Budyšinje a wot 1954 docent na Serbskim wučerskim wustawje. Z politiskich přičin zhubi 1958 tute přistajenje a sta so z korektorom w redakciji Noweje doby. Wot lěta 1968 skutkowaše jako swobodnje tworjacy spisowaćel, bu 1972 redaktor Płomjenja a lektor w Ludowym nakładnistwje Domowina. Nawka zemrě 1998 w Budyšinje.
1760
1760 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Anton Nawka
Žiwjenje
Nawka bu 1965 z Literarnym mytom Domowiny, 1970 z rjadom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa ZAIKS wuznamjenjeny. W lěće 1995 spožči so Antonej Nawce Myto Ćišinskeho.
Zhromadnje z mandźelskej Helenu, rodź. Juraszek z Berlina, kotruž bě w lěće 1934 jako student žurnalistiki zeznał, měješe štyri dźěći. Wón zemrě w starobje 84 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.
Rožana fijałka
Rožana fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola cornuta, Violaceae).
Rólny hroch
Rólny hroch (Pisum sativum L. convar. speciosum (Dierb.) Alef.), často jako Pisum arvense abo P. sativum subsp. arvense wjedźeny) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
26. januara
26. januara abo '''26. wulkeho róžka''' je 26. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 339 dnjow (340 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Rólny hroch
Wopis
Rólny hroch je kulturna forma zahrodneho hrocha.
26. januara
Podawki
thumb|Václav Havel
Rólny hroch
Wužiwanje
Rostlina so za zelenu a suchu picu wužiwa.
Drjewno
Drjewno je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so dwanaće kilometrow sewjerowuchodnje Pławna a 22 kilometrow juhozapadnje Šwikawy při awtodróze A 72 a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow.
Lěsny łanowc naspomni so prěni raz w lěće 1214 a dósta 1390 měšćanske prawa. Najstarše twarjenje města je wěža cyrkwje St. Bartholomäi, kotrejež delni dźěl pochadźa z 12. lětstotka. Za čas industrializacije a załožerskeje doby městačko spěšnje rozrosće.
Svend-Gunnar Kirmes
Svend-Gunnar Kirmes (* 19. nowembra 1949 w Starohrodźe) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 35 (Muldental 2) w sakskim krajnym sejmje. Do toho dźěłaše wot 1984 jako prawiznik w Grimje.
Wón je ženjeny, nan dweju dźěsćow a bydli w Lipsku.
Asmara
Asmara (tigrinya: ኣስመራ Asmera, أسمرة) je stolica a z 800.000 wobydlerjemi najwjetše město Eritreje we wuchodnej Africe. Leži w nutřkownym kraju na wysokej runinje a je na wysokosći 2.300 metrow nad mórskej hładźinu jedna z najwyše ležacych stolicow na swěće.
Dla wysokeho połoženja knježi w Asmarje přez cyłe lěto přijomna klima z ćopłymi dnjemi a chłódnymi nocami. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny
Za čas italskeho fašizma wuwiwaše so město jako wuchadźišćo planowaneho dobywanja Etiopiskeje spěšnje a měješe 1936 wjace hač 100.000 wobydlerjow, z nich wjace hač połojca Italčenjo. Wot 2017 słuša italski dźěl města jako „modernistiske město Afriki“ k swětowemu herbstwu UNESCO.
Přez konfederaciju Eritreje z Etiopiskim kejžorstwom w lěće 1952 zhubi Asmara swój status jako krajna stolica. Wot 1963 knježeše wobydlerska wójna wo njewotwisnosć Eritreje, kiž skónči ze zdobyćom Asmary přez jednotki eritrejskeje EPLF dnja 24. meje 1991. Wot toho časa je město stolica samostatneho kraja Eritreja.
Alpski słódki dźećel
Alpski słódki dźećel (Hedysarum hedysaroides) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Alpski słódki dźećel je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć mjezy 5 a 25 cm, rědko hač do 60 cm.
Čopojty korjeń často docpěje dołhosć wot metra.
Stołpik je róžkaty, njerozhałuzkowany, zrunany, šćedriwje lisćaty.
Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite a maja hač do 10 porow (9-21) owalnych abo lancetojtych, cyłokromatych, nahich, horjeka ćěmnozelenych, deleka jasnozelenych łopješkow. Łopješka docpěwaja dołhosć mjezy 10 a 30 mm. Pódlanske łopjena su kóžkojte, brune a hač nad srjedźišćom zarostowane.
Kćenja
Wón kćěje wot julije hač do awgusta. Kćenja su jaskrawje purpurčerwjene, docpěja dołhosć wot 2 cm, su najčasćišo wisace a sedźa po 10-50 w na kóncu stejacym kiću. Króna docpěje dołhosć mjezy 15 a 20 mm a je čerwjenofijałkojta. Čołmik je dlěši hač křidleško a chorhojčka. Keluch je zwonojty.
Płody
Płodowe łušćiny docpěja dołhosć mjezy 2 a 4 cm a su dźělene a mjatene.
Němske Pazlicy
Němske Pazlicy ( Deutschbaselitz, 1937–46 Großbaselitz) su hornjołužiska wjes w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Kamjencej.
Alpski słódki dźećel
Stejnišćo
Wón rosće na hórskich łukach, na wapnitych, kamjenjatych pódach.
Rozšěrjenje
Alpski słódki dźećel je wot Pyrenejow hač do Małeje Azije rozšěrjeny.
Němske Pazlicy
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Němskich Pazlic (2017) Wjes leži sewjerowuchodnje Kamjenskeho stareho města na prawym boku Jawory a njedaloko Čorneho Halštrowa wosrjedź rybjacych hatow. Wjesne hona maja přestrjeń wot 5,74 km².
Susodne wsy su Jitro (gmejna Wóslink) na sewjeru, Pěskecy na wuchodźe, Njebjelčicy na juhu a Jěžow na zapadźe. Za Halštrowom sewjerowuchodnje Němskich Pazlic so Kamjenske lětanišćo namaka.
Bojarka
thumb|left
Bojarka je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Kijewa.
Išim
Sydlišćo je so w lěće 1670 jako wjes Korkina sloboda załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Němske Pazlicy
Wobydlerstwo
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Němske Pazlicy we 1880tych lětach 310 wobydlerjow, mjez nimi 185 Serbow (60 %) a 125 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow, štož wotpowědowaše podźělej wot 0,6 %.
W lěće 1925 bě mjez 378 wobydlerjemi 358 ewangelskich a 18 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka ke Kamjenskej wosadźe.
Milo Đukanović
Milo Đukanović (* 15. februara 1962 w Nikšiću, Juhosłowjanska) je čornohórski politikar a běše wot 2018 do 2023 druhi raz ze statnym prezidentom Čorneje Hory. Wón bě najwuznamniši politikar swojeho kraja po přewróće a bě wjacekróć premier (1991–98, 2002–06, 2008–10, 2012–16) a jónu tež prezident (1998–2002) republiki. Nimo toho bě wot 1997 do 2023 předsyda Demokratiskeje strony socialistow Čorneje Hory.
Swětlica
Swětlica (Carthamus, syn.: Kentrophyllum Neck. ex DC.) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow  (Asteraceae).
Milo Đukanović
Đukanović studowaše hospodarske wědomosće a zastupi we wosomdźesatych lětach do Zwjazka komunistow Juhosłowjanskeje. Po rozpadźe Juhosłowjanskeje sta so w lěće 1991 k prěnjemu razej z ministerskim prezidentom. Po nutřkostronskim wojowanju wo móc přesadźi so přećiwo Momirej Bulatovićej a zdoby prezidentowe wólby 1998. Wojowaše za statnu njewotwisnosć Čorneje Hory wot Serbiskeje a docpě tutón cil přez ludowe wothłosowanje dnja 21. meje 2006. Při parlamentowych wólbach 2009 slubi Čornohórjanam bórzomny přistup Europskej uniji a NATO-u.
Cyckata syćawka
Cyckata syćawka (Eleocharis mamillata) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Milo Đukanović
Při wólbach 2023 podleži dołholětny wodźacy muž Čornohórskeje z 41 procentami swojemu wužadarjej Jakovej Milatovićej.
Bojarka
Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Swětlica
Družiny
Eksistuje něhdźe 14 (13 hač 17) družinow w rodźe swětlicow (Carthamus):
Wobrazy
Carthamus lanatus:
Bojarka
Stawizny
Hižo za čas Kijewskeje Rus běše tu słowjanska wjeska. Sydlišćo pod mjenom Budajiwka naspomni so prěni raz w 16. lětstotku. Město Bojarka nasta 1956 přez zjednoćenje sydlišćow Bojarka, Budajiwka a Nowa Tarasiwka.
Wosobiny
Sowjetski spisowaćel Nikolaj Ostrowskij (1904–36), awtor popularneho romana Kak so wocl kowaše, pochadźa z Bojarki.
Alpski słódki dźećel
Wostatne
Korjentne boblije wobsahuja dusyk zwjazowace bakterije. Je jedna najbóle hódnotnych Alpskich picowanskich rostlinow z wysokim wutkom na bělkowinje a tuku. Hačrunjež je lochko hórkojty, wón bu  rady wot skotu žrany. Ale wón hubjenje wudźeržuje sylne pasenje; lěpje wón so hodźi k dobyću wot syna (syčenje).
Šćećin
Šćećin ( Szczecin, Szczëtno, Sztetëno abo Szczecëno,  Stettin) je wulkoměsto na sewjerozapadźe Pólskeje, njedaloko wuliwa Wódry do Baltiskeho morja. Słuša do zapadopomorskeho wojewódstwa.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z 13. lětstotka.
Wobrazy
thumb|600px|left
Kulkata syćina
Kulkata syćina (Juncus sphaerocarpus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Tiger
Tiger (Panthera tigris) je najwjetše kóčkowite rubježne zwěrjo. thumb|left|Siberiski tiger
Tiger ussurijski (Panthera tigris altaica)
w přirodźe 200-300 tigrow, w zajeću 1000 tigrow
Tiger bengalski (Panthera tigris tigris)
2000-4900 tigrow, najwjace ze wšitkich poddružinow
Tiger sumaterski (Panthera tigris sumatrae)
thumb|left|Detail tváře Tigera Sumaterskeho
Tiger južnochinski (Panthera tigris amoyensis)
59 tigrow, jenož w chinskich zoologiskich zahrodach.
Japanska husowka
Japanska husowka (Arabis nipponica) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Michajlowka
thumb|left Michajlowka je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1762 jako wjes Sebrjakowo załožiło a ma wot lěta 1948 měšćanske prawa.
Spodźiwna fijałka
Spodźiwna fijałka (Viola mirabilis) je rostlina ze swójby fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Lěsna pyskawa
Lěsna pyskawa (Geranium sylvaticum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Wopisanje
Lěsna pyskawa je srěnjowulka, wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 60 cm.
Lisćowe łopjena su jaskrawozelene a našćěpane lapate. Łopjenowe zubki su wótre a často čerwjene. Delnje łopjena docpěwaja šěrokosć wot 6 hač do 15 cm a su hač nad srjedźišća rukojte a pjećdźělne hač sydomdźělne. Wotrězki su hłuboko dźělene a hrubje zubate.
Płód ma typisce pyskawojtu postawu.
Stejnišćo
Rosće na włóžnych lěsnych kromach, we wudolinowych lěsach, kerčinach a na tučnych łukach. Najebać jeje mjenoweho dźěla rosće w horinach na łukach.
Tymjenjowa fijałka
Tymjenjowa fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola uliginosa, Violaceae).
Annekatrin Klepsch
thumb|upright|Annekatrin Klepsch (2013)
Wona je bjezkonfesionelna, mać třoch dźěći a bydli w Drježdźanach.
Dołha husowka
Dołha husowka (Arabis turrita) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopis
Dołha husowka docpěwa wysokosć wot 10 hač do 70 cm.
Łopjena
Spódnje łopjena su wusko-jejkojte a njeprawidłownje zubate. Stołpikowe łopjena su dołhojte z wutrobojtym spódkom.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija. Kwětnistwo je deleka łopjenate. 4, nažołć běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 6 hač 8 mm.
Płody
Płody su truki, kotrež wobłukaće přewisuje a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 12 (15) cm a šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, w kerčinach a na skalnych zwisach. Preferuje ćopłotu.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, Jurje, Alpach a južnej Europje rozšěrjena.
Kotlas
thumb|left thumb|left
Kotlas je město na sewjeru europskeho dźěla Ruskeje federacije. Leži při zjednoćenju rěkow Wyčegda a Sewjerna Dwina w Archangelskej oblasći a ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1890 załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Freya-Maria Klinger
miniatur|Freya-Maria Klinger
Freya-Maria Klinger (* 26. februara 1984 w Lubiju) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a migraciskopolitiska rěčnica swojeje frakcije. Při wólbach 2014 hižo njenastupi.
Hanka Kliese
Hanka Kliese (* 13. apryla 1980 w Pasewalku) je sakska politikarka Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, wot lěta 2009 přez krajnu lisćinu zapósłanča sakskeho krajneho sejma a rěčnica frakcije SPD za sportowu politiku, politiku za zbrašenych, turizm a zwěrinoškit.
Wona je nježenjena a bydli w Kamjenicy.
Dusetos
thumb|left
Dusetos je městačko ze 600 wobydlerjemi w Zarasajskim rajonje Utenskeho wobwoda na sewjerowuchodźe Litawskeje.
Leži při jězorje Sartai něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Zarasai a něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Uteny.
Sydlišćo je so w lěće 1520 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 90 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Lěćna wjertulka
Lěćna wjertulka (Spiranthes aestivalis) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Lěćna wjertulka docpěje wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Stołpik njese na spódku wusko-lancetojte, nažołć zelene, syćožiłkowe, 6-10 cm dołhe łopjena. Stołpikowe łopjena su šupiznojte.
Kćěje w juliju. Běłe a zelenojće žitate, derje wonjace Kćenja su kaž šruby přirjadowane a steja w čumpatej kłosy. Nošne łopješka su lancetojte. Kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot 4 hač 6 mm. Hubka je dołhojće-jejkojta, prědku kružkojće rozšěrjena a na kromje karbowana.
Stejnišćo
Rosće na wapnitych płonych tymjenjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Nižozemska
Nižozemska ( Nederland, Nederlân) je kralestwo, kotrež leži zwjetša w zapadnej Europje. Stolica je Amsterdam a sydło knježerstwa Den Haag.
Nižozemska je załoženski čłon Europskeje unije a sydło mnohich mjezynarodnych organizacijow.
Šipojta žerchej
Wopisanje
Šipojta žerchej je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Stołpik njese wjele łopjenow.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 6 mm a wobsteja ze štyrjoch wopak-jejkojtych, 3-4 mm dołhich krónowych łopješkow. Wone steja w hustych kićach, při čimž wjace kićow pozdatny wokołk wutwori.
Płody
Truki su wutrobojte, lědma wopłonjene, njekřidłaty a docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 5 mm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, mjeztym pochadźa originalnje ze srjedźneje Azije a juhowuchodneje Europy a so je wosrjedźa 19. lětstotka za čas natwarjenju železnicowych linijow sylnje rozšěriła.
Łuhowa syćina
Łuhowa syćina (Juncus stygius) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Wulke wokrjesne město
thumb|Městnostna tafla Budyšina z napisom Wulke wokrjesne město
Plon
Plon je zmij w słowjanskich powědkach.
Wulke wokrjesne město
Wulke wokrjesne město ( Große Kreisstadt) je zapřijeće z němskeho komunalneho prawa za wokrjesej přisłušace města, kotrež maja porno druhim gmejnam we wokrjesu wosebite přidatne nadawki, kotrež za wokrjes přewozmu.
Pikotata wjerba
Pikotata wjerba (Salix fragilis) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae). Dalše serbske mjena su pikoćiwa wjerba, knyskotata wjerba a pikiwjerba.
Wulke wokrjesne město
Tajke města z wosebitym statusom maja w Sakskej, Bayerskej a Badensko-Württembergskej. Zwjetša su to něhdyše wokrjesne města, potajkim sydła wokrjesneho zarjada, kotrež tutón status přez wokrjesne reformy zhubichu.
Pikotata wjerba
Wopis
Pikotata wjerba je spěšnje rosćacy, w lěću zeleny štom abo wulki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 4 hač do 15 m.
Zahrodny hroch
Zahrodny hroch (Pisum sativum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wulke wokrjesne město
Budyski wokrjes ma pjeć wulkich wokrjesnych městow (Biskopicy, Budyšin, Kamjenc, Radeberg, Wojerecy), runje tak kaž wokrjes Zhorjelc (Běła Woda, Lubij, Niska, Zhorjelc, Žitawa). Nimo Radeberga běchu wšě města pak wokrjesne města něhdyšich krajnych wokrjesow pak bjezwokrjesne (Wojerecy a Zhorjelc).
Zahrodny hroch
Wopis
Zahrodny hroch je jednolětna družina, kotraž z łopjenowymi wobwitkami łazy.
Pikotata wjerba
Wopis
Šěroka króna je wotewrjena a sylnje rozhałuzowana. Hałuzy su nahe, so žołće abo brunje błyšća a so móžeja na bazy lochko wotłamać.
Zahrodny hroch
Wopis
Kćenja su běłe a po jednym steja.
Pikotata wjerba
Łopjena
Zubate, nahe łopjena su lancetojte, dołho kónčkojte a adocpěwaja dołhosć wot 4 hač do 15 (18) cm a šěrokosć wot hač do 4 (6) cm. Jich horni bok je mutnje zeleny, mjeztym zo delni bok je jasnozeleny.
Zahrodny hroch
Płody a symjenja
Płody su łušćiny, kotrež docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 10 cm. Jich bělizna je hruba. Symjenja su kulowate, hładke a nazeleń žołte, čworkojte abo zelene.
Pikotata wjerba
Łopjena
Jeje nazymske barbjenje je žołte.
Zahrodny hroch
Poddružiny a warjetety
Zahrodny hroch ma rozdźělne kulturne formy.
Pikotata wjerba
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su dwudomne a so z łopjenami jewja. Muske micki su žołtojte, dołho stołpikate a docpěwaja dołhosć wot hač do 5 cm. Žónske micki su jara šwižne a docpěwaja dołhosć wot hač do 7 cm.
Stejnišćo
Rosće w płoninach hač do srjedźnych horow. Ma radšo periodisce powodźene, šćerkowe, pěskowe a hlinjane pódy na rěčnych łučinach. Wona so tež wonka přirodneho rozšěrjenskeho teritorija plahuje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje a sewjerozapadnje Azije rozšěrjena.
Jednopluwiznata syćawka
Jednopluwiznata syćawka (Eleocharis uniglumis) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Mała Dubrawa
Mała Dubrawa je sydlišćo w gmejnje Wulka Dubrawa w Budyskim wokrjesu. Wobsteji ze stareje wjeski južnje Wulkeje Dubrawy a z nowšeho sydlišća při puću do Chwaćic. Hač do lěta 1936 bě samostatna krajna gmejna
Susodnej wjesce stej Ješicy na juhu a Brězynka na juhowuchodźe.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako Dubra parva a słušeše w 16. lětstotku městu Budyšinej. W 17. a 18. lětstotku běše Mała Dubrawa wudwór Delnjohórčanskeho ryćerkubła. Cyrkwinsce słušeše wjes hač do lěta 1899 do Malešanskeje wosady a wot toho časa do tehdy nowozałoženeje Chwačanskeje.
W lěće 1925 měješe gmejna Mała Dubrawa cyłkownje 54 wobydlerjow, z toho 52 ewangelskich. Po hamtskej statistice běchu w lěće 1900 82,6 % wobydlerstwa Serbja a 1925 hišće 77,8 %.
Z Małeje Dubrawy pochadźeše serbski ludowy basnik Gusta Hatas (1842–1901).
Lutki
Lutki (singular: lutk) su palčiki w mnohich słowjanskich powědkach. W južnym dźělu Łužicy buchu lutki mjenowane jako „Querxe“.
Lěsna syćina
Lěsna syćina (Juncus acutiflorus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Jennifer Rostock
Jennifer Rostock je němska hudźbna skupina z Berlina.
Plěsnawa wjerba
Plěsnawa wjerba (Salix daphnoides) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wopis
Plěsnawa wjerba je w lěću zeleny, spěšnje rosćacy wulki kerk abo małki štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 4 hač 6 (10) m.
Wurostki su napadnje namódreń běle šědźiwinate, při čimž po wótrěću su čerwjenobrune. Hałuzy su žołtobrune hač čerwjene a často jara módrje šědźiwinate.
Łopjena
Dołho eliptiske łopjena su sćeńka zubate hač nimale cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 12 cm. Na hornim boku su błyšćace ćmowozelene, ale na delnim boku su módrozelene. Pódlanske łopješka su połwutrobojte.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so před łopjenami jewja. Slěbrojte micki su sedźace a docpěwaja dołhosć wot hač do 5 cm.
Stejnišćo
Rosće na šćerknišćach alpinskich rěkow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje, ale tež w horach srjedźneje a juhowuchodneje Europy rozšěrjena.
Rósmarjowa wjerba
Rósmarjowa wjerba (Salix rosmarinifolia) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
N’Djamena
N'Djamena (do 1973 Fort-Lamy; اِنْجَمِينَا) je stolica a zdobom najwjetše město republiki Čad w centralnej Africe. Nadeńdźe so na juhozapadźe kraja při zjednoćenju rěkow Logone a Shari, při čimž twori druha tule statnu hranicu z Kamerunom. Móst wjedźe přez rěku do kamerunskeho hraničneho města Kousséri. Wjace hač milion wobydlerjow bydli w měsće a połdra miliony w metropolowym rumje.
W měsće knježi horca, tropiska klima z dešćowym časom wot junija do septembra. Přerězne maksimalne temperatury leža pola 31,6 °C w awgusće a 41,0 °C w aprylu.
N'Djamena je sydło 1970 załoženeje jeničkeje uniwersity w Čadźe.
Stawizny
Sydlišćo załoži so na započatku francoskeho kolonialneho knjejstwa dnja 29. meje 1900 přez administratora Émile Gentil, kiž pomjenowa město po slědźerju a wojerskim wjedniku François Joseph Amédée Lamy. Tutón bě pjeć tydźenjow do toho w bitwje pola Kousséri swoje žiwjenje přisadźił.
Hač k njewotwisnosći Čada w lěće 1960 běše Fort-Lamy sydło francoskeho kolonialneho zarjadnistwa. W lěće 1973 dósta swoje dźensniše, z arabšćiny pochadźace mjeno, kotrež woznamjenja „tule smy wotpočowali“. Ličba wobydlerstwa rozrosće wot 9.976 w lěće 1937 přez 126.000 w lěće 1968 na wjace hač milion w přitomnosći.
Nowa Niwa
Nowa Niwa ( Neu Zauche) je wjes a gmejna při sewjernej kromje Błótow, ležaca w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Słuša hromadźe ze sydom druhimi gmejnami k hamtej Luboraz. Gmejna je dźěl oficielneho Serbskeho sydlenskeho ruma.
thumb|left|Cyrkej w Nowej Niwje thumb|left|Spušćadło wokoło Noweje Niwy
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 200 wot cyłkownje 1047 wobydlerjow serbsce. Po Černiku bě w lěće 1954 jenož hišće jedyn jenički wobydler Noweje Niwy ze serbskimi rěčnymi kmanosćemi.
Hładka dornica
Hładka dornica (Festuca laevigata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Rozhałužkowana kletra
Rozhałužkowana kletra (Clethra arborea) je rostlina ze swójby kletrowych rostlinow (Clethraceae).
Mječikojta syćina
Mječikojta syćina (Juncus ensifolius) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Nepalska pyskawa
Nepalska pyskawa (Geranium nepalense) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Mjezeń
thumb|left thumb|left Mjezeń je městačko w Ruskej federaciji. Leži w sewjeru europskeje Ruskeje w Archangelskej oblasći a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Clemens
Clemens (tež Klemens) – z łać. clemens, - entis, f. (miłosćiwy, hnadny, smilny) – je muske předmjeno z doby prakřesćanstwa. Starša hornjoserbska forma mjena je Klimant.
Bamžojo z mjenom Clemens
Tež bamžojo wuzwolichu sej za swój pontifikat mjeno Clemens/Klemens:
Kerstin Köditz
Kerstin Köditz (* 14. měrca 1967 w Lipsku) je sakska politikarka Lěwicy, wot lěta 2001 přez krajnu lisćinu zapósłanča sakskeho krajneho sejma a rěčnica swojeje frakcije za antifašistisku politiku.
Wona je bjezkonfesionelna, nježenjena a bydli w Grimje.
Wonjata fijałka
Wonjata fijałka (Viola odorata) je rostlina ze swójby fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Wopisanje
Łopjena su kulowate hač wutrobo-jejkojte a někak tak dołhe kaž šěroke.
Kćěje wot měrca hač apryla. Wonjace kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2 cm. Wotroha je zwjetša zrunana. Króna je ćmowowioletna, rědko běła abo róžojta.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, w žiwych płotach, kerčinach, rěčnych łučinach a parkach.
Rozšěrjenje
Rostlina pochadźa z južneje Europy a dźensa wustupuje w nimale cyłej Europje.
Edi Rama
Edi Rama (* 4. julija 1964 w Tiranje) je albanski wuměłc a politikar, kotryž je wot 10. septembra 2013 dwanaty ministerski prezident Albanskeje. Do toho bě wot 2000 do 2011 měšćanosta Tirany a wot oktobra 2005 zdobom předsyda Socialistiskeje strony (PS).
Spočatk 1990tych lět dźěłaše jako lektor při Akademiji wuměłstwow w Tiranje, pozdźišo přesydli so do Francoskeje. Po nawróće do Albanskeje bě wot 1998 z ministrom za kulturu, młodźinu a sport w knježerstwje Fatosa Nana. W oktobrje 2000 bu jako njewotwisny kandidat ze 57 % hłosow woleny za noweho měšćanostu Tirany. Hakle nazymu 2003 přistupi Socialistiskej stronje. Jako měšćanosta bě woblubowany, tež dla noweho koncepta měšćanskeho planowanja, z kotrymž chcyše polěpšić chaotiske wobstejnosće w stolicy.
Wotkazaj
]]
Póčkaty płód
lang=hsb|miniatur|[[Brěška jako přikład za póčkaty płód z twjerdym endokarpom.]]
Póčkaty płód (tež póčkojca) je zawěracy płód, při kotrymž symjo je wot wodrjewjeneje póčki wobdate. Při tym eksokarp je kóžkojty, mezokarp je mjasny, mjeztym zo endokarp drjewojtu póčku twori, w kotrejž leži symjo.
Wobsteji w najwjetšich padach zwisk z přiměrjenjom na endocoochoriju, na symjenjowe roznjesenje přez płody žrace zwěrjata. Symjo so při tym přez wodrjewjeny endokarp, znutřkownu worštu płodoweje sćěny, za wobškodźenje škita. Kołowokoło wutworja zwonkowne woršty płodoweje sćěny, mezo- a eksokarp, mjasne-brěčkate, z žiwych bańkow zestajene podźěle. Tute su nic přeco za čłowjeka so hodźa jěsć (na př. při kokosowym worjechu).
Póškate płody su mjez druhim:
Wosebita forma je kompleksny póčkaty płód.
Psy
Psy (Canidae) su swójba znutřka nadswójby (Canoidea).
Wysoka fijałka
Wysoka fijałka (łaćonsce: Viola elatior) je rostlina ze swójby fijałkowych rostlinow.
Dźibuti (město)
Dźibuti je kónčne dwórnišćo železniskeje čary z etiopiskeje stolicy Addis Abeba a swobodny přistaw Etiopiskeje, kotraž sama žadyn mórski přistup nima. Město a wosebje mjezynarodne lětanišćo Djibouti-Ambouli je wuznamne wojerske zepěranišćo tež za zapadne wójska a wuchadźišćo za akcije w Adenskim golfu a před somaliskim pobrjohom.
Klima w měsće je horca a sucha z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 28,7 °C w januarje a 41,7 °C w juliju.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1888 wot Francozow załožiło a wotwjaza w lěće 1892 Obock jako stolicu jich kolonije Francoskeje Somalije. Wot lěta 1977 je stolica njewotwisneho stata Dźibuti.
Mjechka pyskawa
Mjechka pyskawa (Geranium molle) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Wopis
Mjechka pyskawa je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Stołpik je ležacy abo wustupowace a njesu 1-2 mm dołhe, wotstejace kosmy.
Łopjena
Łopjena su mjechko kosmate a docpěwaja dołhosć wot něhdźe 3 cm. Wone su hač k srjedźišću rukojte a pjećdźělne hač dwjesaćdźělne. Jich wotrězki su małko hłuboko jednory abo dwójce rozdźělene.
Kćenja
Kćěje wot meje hač oktobra. Kćenja su róžojte abo róžowočerwjene. Krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 4 hač 8 mm a su nimale dlěše hač keluškowe łopješka.
Płody
Zrałe płody njesu so pušćacu kapičku.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych njerodźowych wobrostach, na njerodźowych trawnišćach, pućach a nasypach. Preferuje w lěću ćopłe, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Klijowcowe rostliny
Klijowcowe rostliny (Sapotaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Rozpřestrjena pyskawa
Rozpřestrjena pyskawa (Geranium divaricatum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Pětš
Pětš je muske předmjeno a delnjoserbska warianta mjena Pětr. Wužiwa so tež jako swójbne mjeno.
Nošerjo mjena
jako swójbne mjeno
Tobolsk
mini|left|Tobolski krjeml
Tobolsk ( Тобольск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při zliwje rěkow Tobola a Irtyša w Tjumenskej oblasći něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Tjumenja. Ma něhdźe 98 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1587 załožiło.
Žołta fijałka
Žołta fijałka (Viola lutea) je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Petra Köpping
Wot 2014 bě wona sakska statna ministerka za runostajenje a integraciju, najprjedy w kabineće Tilich III a wot decembra 2017 w kabineće Kretschmer I. Po wutworjenju čorno-zeleno-čerwjeneje koalicije w decembrje 2019 sta so Köpping z ministerku za socialne a towaršnostnu zhromadnosć.
Wona je dźělena, mać třoch dźěći a bydli w Grimje.
Erna Solberg
mini|upright|Erna Solberg (2011)
Erna Solberg (* 24. februara 1961 w Bergenje) je norwegska politikarka, wot 2004 předsydka konserwatiwneje strony Høyre a wot 16. oktobra 2013 jako naslědnica socialdemokrata Jensa Stoltenberga ministerska prezidentka Norwegskeje.
Erna Solberg je zmandźelena a ma dwě dźěsći.
Geografija
Geografija, tež zemjepis (z grjekskeho γεός geos pozemski, zemski + γράφειν grafein pisać) je wědomosć wo zemi.
Rěčespyt
Rěčespyt (tež linguistika, přir. łać. lingua = rěč) je wědomosć wo rěčach, jich klasifikaciji, natwarje, zwukowej a pisanej formje.
Přistupy linguistiki
Eksistujetaj znajmjeńša dwaj přistupaj k přeslědźowanju rěče:
Dźělenje linguistiki
Linguistika móže so po rozdźělnych kriterijach dźělić:
27. januara
27. januara abo '''27. wulkeho róžka''' je 27. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 338 dnjow (339 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|Wolfgang Amadeus Mozart
Gernot Krasselt
Gernot Krasselt (* 9. awgusta 1950 w Breitenauje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc wólbneho wokrjesa 19 (Freiberg 1) w sakskim krajnym sejmje a rěčnik frakcije CDU za politiku za zbrašenych a cyrkwinsku politiku. Do toho bě wón mjez 1990 a 2008 měšćanosta w Oederanje.
Krasselt bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 47,0 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta samo 50,0 %. 2019 hižo njenastupi.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan třoch dźěći.
Jehlinojta syćawka
Jehlinojta syćawka (Eleocharis acicularis) je rostlina ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Jehlinojta syćawka je trawnik wutworjaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 2 hač 10 cm.
Stejnišćo
Rosće na nachwilnje sušacych hatnych pódach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Jejkojta syćawka
Jejkojta syćawka (Eleocharis ovata) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Žołty šišmanc
Žołty šišmanc (Alchemilla straminea) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Syćojta wjerba
Syćojta wjerba (Salix reticulata) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wopis
Syćojta wjerba je w lěću zeleny spalěrowy kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot jenož 5 hač do 15 (40) cm. Jeje zdónk su rozhałuzowane, wšudźe korjenja a lěze a hałuzy leža. Wurostki su tołste, oliwobrune a słabje kosmate.
Łopjena
Dołho stołpikate łopjena su kulojte hač šěroko-eliptiske, prědku tróšku zkromate, hrube, na hornim boku ćmowozelene a napadnje zmoršćene, na delnim boku šěrozelene a běłošěrje kosmate a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 5 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su dwudomnje rozdźělene. Purpurowe micki su dołho stołpikate, wobsteji z małko kćenjow a docpěwaja dołhosć wot hač do 3 cm.
UniRed
Kajkosće
UniRed podpěra slědowace znamješkowe sadźby :
Mólička syćina
Mólička syćina (Juncus pygmaeus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
UniRed
Kajkosće
Program podpěra rozdźělne programowanske rěče, kaž na př. C/C++, Delphi, Java. Ale podpěra tež HTML.
Zo by wobdźěłanje datajow wolóšił, UniRed móže tekst po syntaksy zabarbić.
Syćojta wjerba
Stejnišćo
Rosće we wysokich horinach wyše lěsneje hranicy we wysokosćach wot hač do 2800 m.
UniRed
Kajkosće
Móže tekst z pomocu regularnych wurazow narunać a z prawopisnym programom ISpell hromadźe dźěłać.
Rěče
Standardnej rěči za programowy powjerch editora stej jendźelšćina a rušćina (maćeršćina programoweho awtora). Za dalšich 21 rěčow su rěčne pakćiki, kotrež hodźa so pozdźišo instalować. Tež za hornjoserbšćinu je tajki rěčny pakćik.
Nimo toho eksistuja rěčne pakćiki za ukrainšćinu, běłorušćinu, esperanto, čěšćinu, walizišćinu, danšćinu, němčinu, španišćinu, francošćinu, galicišćinu, italšćinu, litawšćinu, madagaskaršćinu, pólšćinu, portugalšćinu za Portugalsku a Brazilsku, słowakšćinu, šwedšćinu, tataršćinu a grjekšćinu.
Prawopis
Z wuwzaćom hornjoserbšćiny, madagaskaršćiny a walizišćiny su za wšě rěče tež prawopisne pakćiki.
Wuwiće
Programowy awtor je hižo před někotrymi lětami wozjewił, zo wón UniRed dale njewuwije.
Volker Külow
Dr. Volker Külow (* 12. nowembra 1960 w Lipsku) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a kulturnopolitiski rěčnik swojeje frakcije.
Za čas NDR bě Külow wot lěta 1979 čłon SED a inoficielny sobudźěłaćer statneje bjezstrašnosće.
Wón je dźěleny, nan dweju dźěsćow a bydli w Lipsku.
Łučny šišmanc
Łučny šišmanc (Alchemilla vulgaris; syn.: Alchemilla acutiloba, Alchemilla acutiloba var. stellata , Alchemilla acutangula ) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjena su łučne šwejški, swjateje marcyne šórcuški a swjateje marcyne kožuški.
Wopis
Łučny šišmanc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć mjezy 10 a 50 cm. Rostlina přez škałoby na łopjenowych kromach wodu aktiwnje woteda.
Stołpik je rozdźělnje kosmaty.
Łopjena
Łopjena su kruhojte hač jěrchenkojte, 5-11-lapate a docpěja šěrokosć wot 2 hač do 12 cm. Wone su na štwórći hač napoł zarězane. Jich kosmy su rozdźělne. Lapy su połkruhojte hač třiróžkate. Łopjency maja 7-13 zubatych wotrězkow. Bazowe łopjena łučneho šišmanca su kulojte, dołhostołpikate a jenož hač do połojcy dźělene. Delnje łopjena docpěja wulkosć wot hač do 20 cm.
Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do septembra (awgusta). Zelenožołte abo žołtozelene kćenja su małe z wulkosću wot něhdźe 5 mm a steja w kónčnje stejacych, kłubičkojtych pakićach abo čumpatych kłubičkach a maja 4 stameny. Krónowe łopješka faluja. Keluškowe łopješka steja w dwěmaj rjadomaj, štyri znutřkowne a štyri zwonkowne.
Stejnišćo
Wón rosće na łukach, na pastwach, na lěsowych kromach, w kerčinach, w hrjebjach a na kerčinowych kromach.
Rozšěrjenje
Łučny šišmanc je w Euraziji rozšěrjeny, ale faluje w perifernje ležacych regionach Europy.
Sibirska pyskawa
Sibirska pyskawa (Geranium sibiricum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Žerchwica
Žerchwica (Cardamine) je rostlinski ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Systematika
Ród Cardamine bu w lěće 1753 wot Carl von Linné Species Plantarum, 2, S. 654-656 najprjedy wotzjewjeny. 1913 bu jako Lectotypus družina Cardamine pratensis L. postajena. Synonymy za Cardamine L. su: Dentaria L. (nětko rang podroda), Dracamine Nieuwl., Heterocarpus Phil. Loxostemon Hook. f. & Thomson, Porphyrocodon Hook. f. Sphaerotorrhiza (O.E.Schulz) Khokhrjakov.
Ród zubica (Dentaria), kotraž bu dołho jako samostatnje wodźena, dźensa so jako podród do roda Cardamine stajeny. ród Cardamine słuša k tribusej Cardamineae w swójbje Brassicaceae.
miniatur|[[Běła zubica (Cardamine enneaphyllos)]] miniatur|[[Lěsna žerchwica (Cardamine flexuosa)]] miniatur|[[Ausläufer-Zahnwurz (Cardamine glanduligera)]] miniatur|[[Dźewjećłopjenkata zubica (Cardamine heptaphylla)]] miniatur|[[Kosmata žerchwica (Cardamine hirsuta)]] miniatur|[[Pryskata žerchwica (Cardamine impatiens)]] miniatur|[[Róžatowa žerchwica (Cardamine resedifolia)]] miniatur|[[Třiłopjenkata žerchwica (Cardamine trifolia)]] Ród wobsahuje (prjedy něhdźe 150 družinow ) něhdźe 200 družinow.
W srjedźnej Europje wustupowace družiny su :
W Europje a regionje Srjedźneho morja wustupuja sćěhowace družiny :