cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schönefeld
Schönefeld je braniborska gmejna we wokrjesu Dubja-Błóta při južnej hranicy Berlina. Ma něhdźe 14.000 wobydlerjow a leži na samym sewjeru krajneho wokrjesa. W Schönefeldskej gmejnje nadeńdźe so lětanišćo Berlin Braniborska.
Kwětnistwo
Kwětnistwo je wjacore hač wjele kćenjow njesacy, zwjetša jasnje wotsadźeny dźěl wubitkoweho systema wjele symjeńcow. Jednotliwe kćenja steja zwjetša w rozporach nošnych łopješkow.
Schönefeld
Wjesne dźěle
K Schönefeldej słušeja slědowace wjeski:
Kwětnistwo
Forma a přirjadowanje kćenjow jara wariěruje, při čimž někotre warianty za wěste swójby su typiske, kaž na př. koš je typiski za zestajenkowe rostliny a wokołk za wokołkowe rostliny.
Schönefeld
Wobchad
Schönefeld leži při zwjazkowej dróze B 96a a zwjazkowych awtodróhach A 10 (Berlinski wobkruh), A 13 do Drježdźan, A 113 do Berlin-Neuköllna, A 117 do Altglienicke kaž tež při krajnej dróze L 75 wot Berlin-Buckowa do Mahlowa.
Přez Schönefeld wjedu železniskeje čary RE 7  (Dessau–Berlin–Wünsdorf-Waldstadt), RB 14 (Nauen–Berlin–Lětanišćo Berlin-Schönefeld), RB 22 (Podstupim–Parsk) a měšćanskej železniskej čarje do Spandauwa a  do Berlin-Westend. Wšě linije zwjazuja lětanišćo z Berlinskim centrumom.
Groitzsch
Groitzsch je sakske městačko w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so 23 kilometrow južnje Lipska a 20 kilometrow sewjerowuchodnje Žiča w třikrajowym róžku mjez Sakskej, Saksko-Anhaltskej a Durinskej a ma něhdźe 7.500 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1039 jako Groisca a bě pod Mišnjanskim markhrabju Wiprechtom z Groitzscha wuchadźišćo němskeje kolonizacije dźensnišeje Sakskeje w 12. lětstotku. Mjeno pochadźa wot serbskeho słowa hrodźišćo resp. delnjoserbskeho groźišćo. Serbja běchu so hižo w 7. lětstotku w tutej kónčinje zasydlili. Na hrodźe namakaja so najstarše dotal znate kamjentne twarjenja na teritoriju Sakskeje. W lěće 1214 dósta Groitzsch měšćanske prawa.
Vlastimil Tlustý
Vlastimil Tlustý (* 19. septembra 1955 w Slanach) je čěski politikar a bě w lětomaj 2006 a 2007 minister financow w prěnim Topolánekowym kabineće.
Radowašojce
Radowašojce ( Radensdorf) su wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Maliń a bě hač do 1. januara 1974 samostatna gmejna.
Geografija
Wjes leži 3,5 kilometrow zapadnje Drjowka a wuchodnje Malinja. Susodne wsy su Gólašow na sewjerowuchodźe, Domašojce na juhowuchodźe a Maliń na zapadźe.
Wolchow (město)
thumb|left thumb|left Wolchow (, 1918–1933 Zwanka/ Званка, 1933–1940 Wolchowstroj/ Волховстрой) je město w Ruskej federaciji. Leži w Leningradskej oblasći na prawym boku rěki Wolchow něhdźe 20 kilometrow před wuliwom do Ladogaskeho jězora. Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1918 při železniskej čarje z Pětrohroda do Čerjepowjeca załožiło a ma wot lěta 1933 měšćanske prawa.
Radowašojce
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow mějachu Radowašojce srjedź 1880tych lět cyłkownje 173 wobydlerjow, z kotrychž běchu 116 Serbja (67 %).
Kwětnistwo
Jednore kwětnistwa
Maja hłownu wósku (monopodium), wot kotrejež so pódlanske wóski wotbočuja.
Bazowa forma je kić (botrys), z kotrejež so wšě druhe formy přez wudlěšenje, zwinjenje, stołstnjenje abo redukciju někotrych dźělow nastanu.
Při kićach a kłosach hłowna wóska sylnišo rosće hač pódlanske wóski, mjeztym zo při wokołkach a hłójčkach hłownu a pódlanske wóski jenak sylnje rostu.
Zestajene kwětnistwa
Zestajene kwětnistwo bazuje na jednorym kwětnistwje, při kotrymž so kćenja přez dźělne kwětnistwa narunuja.
Dwójne botrywe
Při tutym typje su dźělne kwětnistwa jako kiće abo wotwodźene kwětnistwa wutworjene. Jeli to so jenož při bóčnych kćenjach stanje, da je homeotetiska forma. Jeli nimo toho tež hłowna wóska kić wutwori, da je heterotetiska forma.
Pakić a podobne
Při pakićach so ličba rozhałuzowanjow w dźělnych kwětnistwach wot spódka horje pomjeńšuje.
Cymozne dźělne kwětnistwa
Při cymoznym dźělnym kwětnistwje wobsteji sympodium. Tu hłowna wóska z nakónčnym kćenjom kónčni, při čimž pódlanske hałuzy hłownu wósku přerostu.
Po ličbje a wašnju rozhałuzowanja so rozeznawaja:
Marja Michałkowa
thumb|upright|Marja Michałkowa w lěće 2014
Marja Ludwiga Michałkowa (rodź. Cyžec; * 6. decembra 1949 w Měrkowje) je něhdyša serbska politikarka strony CDU a bywša zapósłanča němskeho zwjazkoweho sejma. Wona běše mjez lětomaj 1991 a 1994 zastupowaca předsydka frakcije CDU/CSU a znowa wot 2002 hač do lěta 2017 čłonka zwjazkoweho sejma a zdoby štyri króć direktny mandat w Budyskim wólbnym wokrjesu.
Žiwjenje
Wotzamknjenju na Radworskej wyšej šuli slědowaše wučba k industrijowemu překupcej a potom wukubłanje jako ekonomka na fachowej šuli za zawodnu ekonomiju. W lěće 1972 zastupi do CDU. Wot 1986 hač 1990 běše Michałkowa wěcywobdźěłarka w prawizniskej kencliji. Mjez 1996 a 2002 dźěłaše jako jednaćelka wot Fortbildungswerk Sachsen gGmbH.
Marja Michałkowa je katolska, ženjena a ma tři dźěći. Wona je starša sotra Bjarnata Cyža.
Politika
Mjez měrcom a oktobrom 1990 přisłušeše Marja Michałkowa poslednjej Ludowej komorje Němskeje demokratiskeje republiki; w oktobru běše wona mjez tymi zapósłancami, kotrež buchu přewzate do zwjazkoweho sejma. Wosta tam hač do decembra a wróći so w februarje 1991 jako zastupnica Hansa Geislera. Marja Michałkowa běše hač do wólbow w lěće 1994 zapósłanča zwjazkoweho sejma a bu w lětach 2002 znowa wuzwolena, tutón raz jako direktna kandidatka wólbneho wokrjesa Budyšin/Běła Woda. Hač do dźensnišeho bu dwójce w zastojnstwje wobkrućena.
Marja Michałkowa běše mjez 1991 a 1994 předsydka parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, mjez 1994 a 1999 předsydka załožboweje rady a bě wot 2000 do 2019 předsydka sakskeje Rady za serbske naležnosće.
Při wólbach lěta 2017 wjace njenastupi.
Škódow (Halštrowska Hola)
mini|upright=1.5|Škódow na hamtskej karće z lěta 1920
Škódow (hornjoserbsce tež Škodow; Scado) bě delnjołužiska wjes we Wojerowskim wokrjesu. Wjes bu w lěće 1964 za Košynsku brunicowu jamu wotbagrowana, při čimž dyrbjachu so po hamtskich ličbach 240 wosobow přesydlić, zwjetša do bliskeje Košyny, Złeho Komorowa a Lubuša.
Po Škódowje pomjenowany je dźensa tak mjenowany „bydlenski přistaw“ z płuwacymi chěžemi při Lejnjanskim jězorje.
Geografija
mini|Pokutnej křižej ze Škódowa a [[Lipiny|Lipin na Wojerowskim hrodźe]] Wjes ležeše we Łužiskej holi něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Złokomorowskeho stareho města a jedyn kilometer sewjernje Lejnoho při Złokomorowskej Młynskej hrjebi, promjenju Čorneho Halštrowa. Běše na třoch bokach wobdata wot lěsa. Mjez Škódowom a Lejnom běžeše wot lěta 1815 zarjadniska hranica mjez Braniborskej a Šleskej. Mjeztym zo słušeše Škódow do Kalawskeho wokrjesa w knježerstwowym wobwodźe Frankobrod/Wódra, bě Lejno dźěl Wojerowskeho wokrjesa, kotryž přisłušeše knježerstwowemu wobwodej Lěhnica. Po Druhej swětowej wójnje bu Škódow do Wojerowskeho wokrjesa přerjadowany.
Stawizny
mini|upright|Škódowski wojerski pomnik steji dźensa na Lejnjanskim kěrchowje Prěnje pisomne naspomnjenje jako Schkada pochadźa z lěta 1410. Serbske słowo „škoda“, z kotrehož bu wjesne mjeno wotwodźene, pochadźa prěnjotnje z němčiny. Tule bu pak němske mjeno wot serbskeho wotwodźene. Tute poćahuje so pak na połoženje chuduškeje wjeski na njepłódnej pódźe, pak na wosobowe mjeno Škoda. Ležownostne knjejstwo w Škódowje wukonješe ryćerkubło we wsy, kotrež běše wot 1792 hač do Prěnjeje swětoweje wójny we wobsydstwje swójby Nadeborn a bu potom wot Ilse Bergbau-AG přewzate, kotrejž słušeše mjeztym wjetši dźěl wsy a ratarskich płonin.
Cyrkwinsce słušeše Škódow hač do lěta 1876 do Złokomorowskeje wosady a bu w tutym lěće přefarowany do Lejnoho, sprěnja dla wo wjele krótšeho puća a zdruha dla serbskich božich słužbow, kotrež so tamle hišće husćišo wotměwachu.
Wot 1961 słušeše dotal samostatna gmejna do susodneho Lejnoho.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice měješe Škódow srjedź 1880tych lět 142 wobydlerjow, kiž rěčachu wšitcy serbsce. Samo wobsedźer ryćerkubła rozumješe a rěčeše po Mukowych podaćach trochu serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 – někotre lěta do wotbagrowanja – hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 17,8 %. Mjez nimi běchu hišće štyri serbske dźěći a młodostni; dźesać žonow nošeše hišće serbsku drastu Wojerowskich kónčin.
Najwjetšu ličbu wobydlerstwa měješe wjes w lěće 1925, jako bydlachu tule 265 ludźi.
Miloš
Miloš (kyrilisce Милош) je słowjanske muske předmjeno, kotrež je předewšěm w Čěskej a Serbiskej rozšěrjene. Je prěnjotnje pomjeńšenka předmjena Miłosław a druhich mjenow, pochadźacych wot elementa mił- abo mil-.
Znaći nošerjo mjena su:
Ameriska lotoska
Ameriska lotoska je rostlina ze swójby Lotoskowych rostlinow łaćonsce: Nelumbo lutea, Nelumbonaceae). Dalše serbske mjeno je ameriski worješinc.
Lešawa
Lešawa ( Löschau) je wjes we wuchodnej Sakskej a wot lěta 1999 najzapadniši a zdobom jedyn z třoch najmjeńšich měšćanskich dźělow Budyšina. Wjes leži w Hornjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.
Wjes, kotraž ma sydlišćowu formu kulowca, leži zapadnje Bolborc a bjezposrědnje sewjernje awtodróhi 4.
Udo Jürgens
miniatur|Udo Jürgens w lěće 2010 Udo Jürgens (* 30. septembra 1934 w Celowcu (Korutanska) jako Udo Jürgen Bockelmann; † 21. decembra 2014 w Münsterlingenje, Šwicarska) bě awstriski komponist, pianist a spěwar. Płaći z něhdźe 100 milionami předatych zynkonošakow jako jedyn z najwuznamnišich zabawjenskich hudźbnikow w němskorěčnym rumje.
Lešawa
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje wsy jako Lessow pochadźa z lěta 1363. Ležownostne knjejstwo měješe w lěće 1580 Miłkečanske a w lěće 1777 Wunjowske ryćerkubło. Tež politisce słušeše Lešawa přeco k Wunjowskej gmejnje, hač do jeje zagmejnowanja do Smochćic w lěće 1936.
Po Mukowej statistisce měješe Lešawa we 1880tych lětach 55 wobydlerjow, z nich 53 Serbow (96 %) a dweju Němcow. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Hodźijskej wosadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Sazonki, Lešawske chrósty, Hatwišća, Jězor, Prěčnik.
Hlej tež
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz z juhozapada
Tołstołopjenata bergenija
Tołstołopjenata bergenija (Bergenia crassifolia) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Anapa
thumb|left Anapa je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Čorneho morja. Ma něhdźe 70 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1781 załožiło a ma wot lěta 1846 měšćanske prawa.
Baworski kropačk
Baworski kropačk (Primula clusiana) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Bangkok
Bangkok je stolica a najwjetše město Thailandskeje. Leži při brjoze Thailandskeho zaliwa a je wuznamny přistaw, wikowanski centrum a wobchadne křižowanišćo juhowuchodneje Azije.
Miloš Zeman
thumb|upright|Miloš Zeman (2013) Miloš Zeman (* 28. septembra 1944 w Kolínje) je čěski ekonom a politikar, kiž běše wot 8. měrca 2013 hač do 8. měrca 2023 třeći prezident Čěskeje republiki. Do toho bě mjez 1993 a 2001 předsyda Čěskeje strony socialnych demokratow (ČSSD) a mjez 1998 a 2002 premier Čěskeje.
Zeman bě prěni čěski prezident, kiž bu po zakonju z lěta 2012 direktnje z ludu woleny.
Lawrjentija
Lawrjentija ( Лаврентия; Ӄышы;  Кытрын) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho přeliwa něhdźe 550 kilometrow wuchodnje Anadyra a něhdźe 100 kilometrow zapadnje Alaski.
Sydlišćo je so w lěće 1928 załožiło.
Płomjenjowka
Płomjenjowka (Phlox) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Apollo Musin-Puškin
Wot lěta 1799 do 1805 nawjedowaše wón wědomostnu wuprawu do Transkawkaskeje a Kawkaza, kotraž měješe ruskemu carej Pawołej I. a pozdźišo Aleksandrej I. přehlad wo kónčinje tworić, kotruž Ruska w lěće 1801 zdźěla anektowaše. Po nim pomjenuje so rostlina Puschkinia scilloides ze swójby hromakowych rostlinow, kotruž w Kawkazu wuslědźi, hdźež wona přewažnje na hórskich łukach rosće. Na ekspediciji wobdźěleštaj so mjez 1800 a 1802 tež němsko-ruski botanikar Michael Friedrich Adams (1780–1838) a wot lěta 1802 do 1804 serbski krajinowy rysowar Hendrich Božidar Wjela jako kartograf.
Konstantinowo
Konstantinowo je wjes w Ruskej federaciji. Leži při rěce Oka w europskim dźělu Ruskeje w Rjazanskej oblasći. Ma něhdźe 357 wobydlerjow.
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1619.
Sulukta
thumb|left Sulukta (/ Sulukta) je město w Batkenskej oblasći na samym zapadźe Kirgiskeje, bjezposrědnje při  tadźikiskej hranicy.
Leži něhdźe 145 kilometrow zapadnje Batkena.
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1868 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Alternatiwa za Němsku
Alternatiwa za Němsku ( Alternative für Deutschland, skrótka AfD) je prawicarska strona w Němskej, kotraž je so 6. februara 2013 załožiła. Zwjazkowaj předsydaj staj Tino Chrupalla a Alice Weidel.
Mjeztym ma AfD zastupjerjow w krajnych sejmach Sakskeje, Durinskeje a Braniborskeje (wot 2014), w parlamentach Bremena a Hamburga (wot 2015) kaž tež w krajnych sejmach Badensko-Württembergskeje, Porynsko-Pfalcy, Saksko-Anhaltskeje, Mecklenburgsko-Předpomorskeje a Berlina (wot 2016). 2017 zaćahny do krajnych sejmow Sewjerorynsko-Westfalskeje, Posaarskeje, Schleswigsko-Holsteinskeje a Delnjeje Sakskeje. W meji 2022 dyrbješe po wólbach w Schleswigsko-Holsteinskej prěni krajny sejm zaso wopušćić.
Po poražce hospodarsko-liberalneho křidła wokoło załožerja strony, Hamburgskeho profesora Bernd Lucke je so tutón z přiwisnikami wot AfD wotšćěpił a swójsku stronu ALFA załožił. Po zaćehnjenju do zwjazkoweho sejma při wólbach dnja 24. septembra 2017 wustupi dotalna předsydka Frauke Petry hromadźe z dalšimi zastupjerjemi ze strony.
W tuchwilnym 20. němskim zwjazkowym sejmje ma AfD 83 wot cyłkownje 736 sydłow a twori tuž druha najmjeńšu frakciju.
Sławomir Mrożek
Sławomir Mrożek (* 29. junija 1930 w Borzecinje blisko Krakowa; † 15. awgusta 2013 w Nizza, Francoska) bě pólski dramatikar, spisowaćel a rysowar.
Monzón
Monzón je po přestrjeni najwjetše město Španiskeje. Něhdźe 17.115 wobydlerjow bydla tam na 155,01 km².
Kitzscher
Kitzscher je sakske městačko w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so 25 kilometrow juhowuchodnje Lipska blisko Borna w Lipšćanskej nižinowej wužłobinje při kromje Srjedźosakskeje pahórčiny a ma něhdźe 5.000 wobydlerjow.
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1251 we wopismje Grimaskeho klóštra jako sydło knjeza Guntherus de Kiczschere. W 20. lětstotku rozrosće Kitzscher dla brunicoweje industrije a dósta 1974 měšćanske prawa.
Windows
Słowo Windows je zapřijeće za dźěłowe systemy firmy Microsoft.
26. septembra
26. septembra abo '''26. požnjenca''' je 269. dźeń gregorianiskeje protyki (270. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 96 dnjow hač do kónca lěta.
Hajowy sparik
Hajowy sparik (Melampyrum nemorosum) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Borzja
thumb|left Borzja ( Борзя) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 370 kilometrow juhowuchodnje Čity a połsta kilometrow wot mongolskeje hranicy.
Madrid
Madrid je stolica a zdobom najwjetše město Španiskeje. Ma tři miliony wobydlerjow a je třeće najwjetše město Europskeje unije. Madrid leži při rěce Manzanares. thumb|left|Kralowski palast thumb|left|Katedrala thumb|left|[[Metro]]
Borzja
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Swinjarnja
Swinjarnja ( Schweinerden) je wjeska w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1957 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do toho běše samostatna gmejna.
Wjes leži pola Pančic, něhdźe 17 km sewjerozapadnje wot Budyšina.
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 128 wot cyłkownje 130 Swinjarčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot přeco hišće 82,5 %.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Swinjarnje z juha
Balvi
thumb|left Balvi (historiske němske mjeno – Bolwen; historiske ruske mjeno – Боловск/ Bolowsk) je městačko na wuchodźe Letiskeje a na sewjeru Latgalskeje. Je zarjadniske sydło Balvskeho wobwoda.
Markus Ulbig
mini|upright|Markus Ulbig
Balvi
Leži blisko ruskeje hranicy něhdźe 190 kilometrow wuchodnje Rigi.
Markus Ulbig
Markus Ulbig (* 1. apryla 1964 w Dohnje) je něhdyši sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot septembra 2009 hač do decembra 2017 nutřkowny minister Swobodneho stata Sakskeje. Do toho bě wot 2001 wyši měšćanosta města Pěrna.
Přetorhnjena třasawka
Přetorhnjena třasawka (Apera interrupta) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Balvi
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Markus Ulbig
Při wólbach do sakskeho krajneho sejma w lěće 2014 zdoby direktny mandat wólbneho wokrjesa 47 (Drježdźany 7). W juniju 2015 kandidowaše za CDU při wólbach Drježdźanskeho wyšeho měšćanosty, dósta pak w prěnim wólbnym kole jenož 15,4 %. Při wólbach do krajneho sejma lěta 2019 hižo njenastupi.
Balvi
Sydlišćo je so w lěće 1224 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1920 – 54 %; 1935 – 19 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Markus Ulbig
Ulbig je katolskeje konfesije, woženjeny a ma štyri dźěći.
Zwonica
Zwonica (Cobea) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wsewoložsk
thumb|left thumb|left Wsewoložsk je satelitowe město Pětrohroda w Ruskej federaciji. Leži sewjerowuchodnje měšćanskeho jadra w Leningradskej oblasći a ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1892 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
13. decembra
13. decembra abo '''13. hodownika''' je 347. dźeń gregorianiskeje protyki (348. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 18 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|right|140px|Erik XIV. z Šwedskeje (1533–1577) thumb|right|140px|Heinrich Heine (1797–1856) thumb|right|140px|Franz von Lenbach (1836–1904)
Do 20. lětstotka
thumb|140px|Bjedrich II. (1194–1250)
thumb|140px|Samuel Johnson (1709–1784)
20. lětstotk
thumb|140px|Wasilij Kandinski (1866–1944)
Kansas
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe 2,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 213.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Topeka.
přiwza so dnja 29. januara 1861 jako 34. stat do unije a ma přimjeno The Sunflower State. Mjeno Kansas pochadźa z rěče indianskeho kmjena Sioux a woznamjenja „lud južneho wětra“.
Najwjetše města w Kansasu su Wichita (382.000 wob.), Overland Park (173.000), Kansas City (146.000) a stolica Topeka (127.000). Něhdźe 27 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.
Kić
thumb|Kić
Kić je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska njese stołpikate kćenja a pódlanske wóski su mjenje bóle jenak dołhe.
Dwójna kić
Jeli město kćenjow su dźělne kwětnistwa, da je dwójna kić.
Žórła
Blomställning
Löschau
Löschau je:
Oblasć Pskow
thumb|left|Pskowski krjeml
Oblasć Pskow ( Псковская область/Pskowskaja oblast) je oblasć w sewjerozapadźe europskeje Ruskeje. Leži we Wuchodoeuropskej nižinje při zapadnej hranicy Ruskeje a mjezuje z Estiskej a Letiskej na zapadźe kaž tež z Běłoruskej na juhu. Rusko-estisku hranicu twori Peipuski jězor. Jeje zarjadniske sydło a z 203.000 wobydlerjemi jeničke wulkoměsto je Pskow, jedne z najstaršich ruskich městow. Druhe wuznamne město je Wjelikije Luki z 99.000 wobydlerjemi.
W lěće měješe Oblasć Pskow  wobydlerjow. Z nich běchu 91,5 % Rusojo.
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska ( Mecklenburg-Vorpommern, Mekelnborg-Vörpommern) je zwjazkowy kraj z něhdźe 1,6 milionami wobydlerjow, kotryž leži při Baltiskim morju na sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
Talas
Leži něhdźe 300 kilometrow zapadnje Biškeka.
Mecklenburgsko-Předpomorska
Geografija
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běži wulka rěka Łobjo, ale tež mjeńše rěki kaž Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej a z njej do Sewjerneho morja, mjeztym zo so Warnow a Peene do Baltiskeho morja wuliwatej.
Talas
Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Mecklenburgsko-Předpomorska
Stawizny
Mecklenburgsko-Předpomorska so w lěće 1990 znowa załoži. Kraj wobsteješe hižo raz mjez 1945 a 1952 a bu potom kaž wšě kraje na wuchodźe Němskeje rozpušćeny. Na teritoriju kraja nastachu wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg.
Talas
Sydlišćo je so w lěće 1877 wot ruskich sydlerjow pod mjenom Dmitrijewka załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mjeno
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" z woznamom „hród“. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
Mjena sydlišćow
W Mecklenburgsko-Předpomorskej je wjele městnych mjenow, kotrež ze zapadosłowjanskeje rěče pochadźeja. Tuta słowjanska rěč so hižo njerěči, bě pak přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze serbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Su pak tež městnostne mjena němskeho pochada.
Fladničanska skalinka
Fladničanska skalinka (Draba fladnizensis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
1967
Wumrěće
mini|upright=0.4|Karlo Jordan († 3. meje)
Barbjerska serlica
Barbjerska serlica (Asperula tinctoria) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wopis
Stołpik je štyrihranity.
Łopjena su po štyrjoch hač po šesćoch mutličkostejne, wuskolancetojte, jednonerwne a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 cm.
Kćěje wot junija hač awgusta. Króna je běła, třistołpowa a docpěwa šěrokosć wot 3 hač 4 mm.
Płód je hładki.
Stejnišćo
Rosće we swětłych chójnowych a dubowych lěsach a w słónčnych kerčinach a na połsuchich trawnikach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje hač južneje Šwedskeje rozšěrjena.
Kascjukowičy
thumb|left
Kascjukowičy je město w Mahiljowskej oblasći na wuchodźe Běłoruskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kascjukowičskeho rajona.
Leži při rěce Žaduń něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Mahiljowa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1508 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Trikolora
Trikolora je třibarbna chorhoj ze třomi pasmami (padorunymi abo wodorunymi) jenakeje šěrokosće. Zapřijeće bu z francošćiny do němčiny přewzate, pochadźa pak prěnjotnje z łaćonšciny (tres, tria ‚tři‘, color ‚barba‘). W němskorěčnym rumje wužiwa so słowo wosebje za chorhoj Francoskeje (le Tricolore).
Lubochow
Lubochow ( Lubachau) je hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 1999 k Budyšinej.
Wjes, kotraž je sydlerskostawiznisce kulowc, leži sewjernje Budyskeho centruma mjez Małym Wjelkowom w zapadźe a Budyskim spjatym jězorom we wuchodźe.
Prěnje historiske naspomnjenje wsy jako knježe sydło Lubchow pochadźa z hornjołužiskeho hraničneho wopisma lěta 1241.
Po Mukowej statistisce měješe Lubochow we 1880tych lětach 104 wobydlerjow, z nich 99 Serbow (95 %) a pjeć Němcow.
Radušc
Radušc (prjedy tež Radušć; Rehnsdorf) je wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Jazorki a bě hač do 10. januara 1973 samostatna gmejna.
Geografija
Juhowuchodnje Radušca ležeštej wjesce Tšuckojce a Bukowk, kotrejž buštej za Wjelčansku jamu w lětomaj 1987/1988 wotbagrowanej.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Radušc srjedź 1880tych lět cyłkownje 145 wobydlerjow, z kotrychž běchu 98 Serbja (68 %). Wučer Nowotny wopisuje situaciju w lěće 1887 tak: „Starši ludźo rěča hišće serbsce, młodźi a šulske dźěći mjez sobu a zdźěla tež w swójbje němsce.“
Jurij
Jurij je časte serbske, ruske a słowjenske muske předmjeno, pochadźace z grjekskeho Γεώργιος/Georgios. Mjeno bu wot słowa γεωργός/georgos („ratar“) wotwodźene. Swjedźeń swjateho Jurja je dnja 23. apryla.
1824
1824 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Napoj
Napoj (tež piće) je kapalina, z kotrejž so ludźo a zwěrjata napija. Najznaćiše napoje su:
Hłuchow
Hłuchow  je wulke wokrjesne město w sakskim wokrjesu Šwikawa. Ma wjace hač 24 tysac wobydlerjow.
Geografija
Hłuchow leži při Šwikawskej Modłeji na kromje Rudnohorinskeje žłobiny we wysokosći 266 metrow nad mórskej hładźinu.
Wobchad
Sewjernje Hłuchowa běži zwjazkowa awtodróha 4.
Apšeronsk
Apšeronsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1863 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Jiří Paroubek
thumb|upright|Jiří Paroubek Jiří Paroubek (* 21. awgusta 1952 w Olomoucu) je politikar Čěskeje strony socialnych demokratow (ČSSD) a bě w lětomaj 2005 a 2006 premier Čěskeje republiki.
Wyžnycja
thumb|left
Wyžnycja je městačko w oblasći Černiwci na zapadnej Ukrainje, blisko rumunskeje hranicy. Leži w historiskej Bukowinje něhdźe 70 kilometrow zapadnje města Černiwci.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1158 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1904 měšćanske prawa. Wot lěta 1775 słušeše Wyžnycja k rakuskemu krajej Bukowina. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Rumunskeje a wot kónca Druheje swětoweje wójny je dźěl Ukrainy.
Powiat wałbrzyski
Powiat wałbrzyski je powiat (wokrjes) w južnopólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Wokrjesne město je Wałbrzych, kotryž pak jako bjezwokrjesne město powiatej njepřisłuša. Wokrjes ma přestrjeń wot 514,18 km² a něhdźe 180.000 wobydlerjow.
Gmejny
Powiat wobsteji z dźewjeć gmejnow, z nich štyri měšćanske gmejny, dwě měšćansko-wjesnej gmejnje a tři wjesne gmejny.
Handrij Kerk
Handrij Kerk ( Andreas Strauch; * 10. februara 1822 w Čornjowje, † 13. awgusta 1894 w Bukecach) bě serbski kubler a sakski sejmski zapósłanc.
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja w Čornjowje pola Bukec a wopytowaše wjesnu šulu we wosadnej wsy. Kerk nawukny tkalcowstwo, pozdźišo běše najprjedy najenk burskeho kubła w ródnej wjesce a potom kubler w bliskich Rodecach.
Wot 1871 do 1894 dźěłaše jako zapósłanc w konserwatiwnej frakciji druheje komory Sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach, hdźež zastupowaše zajimy a prawa burow. W lěće 1872 namjetowaše we wobłuku nadźěłanja noweho sakskeho šulskeho zakonja wobkedźbowanje serbskeje rěče a literatury we wučbje. W Serbskich Nowinach wozjewješe rozprawy ze sejma a ekonomiske rozprawy.
Kerk bě wot 1848 sobustaw Maćicy Serbskeje.
Japanski kropačk
Japanski kropačk (Primula japonica) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Amsterdam
Amsterdam je stolica a zdobom najwjetše město Nižozemskeje. Leži w prowincy Sewjerna Hollandska w zapadnym dźělu Nižozemskeje. Ma 809.892 wobydlerjow. thumb|left|Stare město thumb|left|Cyrkej thumb|left|[[Jězdne koleso na mosće přez kanal]]
Lampedusa
Lampedusa je italska kupa wosrjedź Srjedźozemskeho morja mjez Sicilskej a Tuneziskej a najwjetša z Pelagiskich kupow, kotrež słušeja geologisce do Afriki. Wona je něhdźe wósom kilometrow dołha a hač do třoch kilometrow šěroka a ma přestrjeń wot 20 km².
Wona nadeńdźe so něhdźe 205 kilometrow južnje Sicilskeje a 130 kilometrow wuchodnje tuneziskeho pobrjoha na wysokosći tamnišeho města Monastir. Mjeztym zo je sewjerny pobrjóh skalny a wysoki, su při južnym boku kupy wjacore zaliwy z pěskojtym přibrjohom. Hłowne město, kiž rěka tež Lampedusa, nadeńdźe so na wuchodźe kupy.
Dla jeje połoženja je Lampedusa jedne z ćežišćow migracije z Afriki do Europy a stejišćo dweju přijimanskeju lěhwow za ćěkancow. Přeco zaso podnurjeja so čołmy w morju wokoło Lampedusy, při čimž zemrěchu w zašłych lětach sta ludźi.
Wot lětanišća na kupje wobsteji zwisk do Palerma a Catanije.
Indiska lotoska
Indiska lotoska je rostlina ze swójby Lotoskowych rostlinow łaćonsce: Nelumbo nucifera, Nelumbonaceae). Dalše serbske mjeno je ameriski worješinc.
Wołtawa
thumb|[[Karlowy móst|Korlowy móst a Wołtawa w Praze]] Wołtawa ( Vltava, Moldau) je najdlěša rěka w Čěskej. 440 kilometrow dołha rěka wužórli so w južnočěskej Šumawje a přeběži města Český Krumlov, České Budějovice a stolicu Praha. Wuliwa so w Mělníku do Łobja.
Nytwa
Nytwa je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kama w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 50 kilometrow zapadnje Perma. Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1756 załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Zwjazkowy sejm
thumb|Zwjazkowy worjoł je logo parlamenta. thumb|Zwjazkowy sejm schadźuje so w Berlinskim reichstagu.
Zwjazkowy sejm je wot lěta 1949 parlament Zwjazkoweje republiki Němskeje. Jeho sydło je wot 1999 Berlinski reichstag.
Prezidentka sejma je wot 26. oktobra 2021 něhdyša parlamentariska jednaćelka frakcije SPD Bärbel Bas.
Poslednje wólby do zwjazkoweho sejma wotměchu so 26. septembra 2021.
Wólby
Dotalne wólby k zwjazkowemu sejmej wotměchu so w lětach 1949, 1953, 1957, 1961, 1965, 1969, 1972, 1976, 1980, 1983, 1987, 1990, 1994, 1998, 2002, 2005, 2009, 2013, 2017 a 2021.
Zastupjerjo Łužicy
Při wólbach dnja 26. septembra 2021 zdobyštaj kandidataj AfD Karsten Hilse a Tino Chrupalla druhi raz direktnej mandataj wólbneju wokrjesow 156 (Budyšin I) a 157 (Zhorjelc). Do wólbow 2017 zastupištaj Serbowka Marja Michałkowa a Michael Kretschmer (wobaj CDU) Hornju Łužicu w zwjazkowym sejmje.
Hałzata jěželnja
Hałzata jěželnja (Sparganium erectum, syn.: Sparganium polyedrum (Asch. & Graebn.) Juz., Sp. ramosum Huds., Sp. ramosum subsp. polyedrum Asch. & Graebn.) je rostlina ze swójby rohodźowych rostlinow (Typhaceae). Rostlina je we wjele žórłach swójskej swójbje jěželnjowych rostlinow (Sparganiaceae) přirjadowana.
Wopis
Hałzata jěželnja je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 2 m. Stołpiki su hałzate.
Łopjena
Dwulinkowe łopjena su ćmowozelene, třihranite, zrunane, w delnim dźělu 3-róžkate, maja formu mječa a docpěja šěrokosć wot 3 (5) hač do 15 mm. Stołpiki su rozhałužkowate a hałzata.
Kćenja
Rostlina kćěje wot junija hač do awgusta. Muske a žónske kćenja steja we wšelakich kulojtych kwětnistwach (pakić) na jednej rostlinje. Muske kćenja steja na hornich stołpikowych rozhałužkowanjach a maja tři stameny. Žónske kćenja steja na delnich stołpikowych rozhałužkowanjach a maja wusahowacu pěstu. Kćenja maja šupiznojte perigonske łopjena.
Płody
Płody docpěja dołhosć wot 7 hač do 11 mm, su pysčičkojte, ze šěrokim, połnym, hornim dźělom. Zrałe płody móžeja hač do 12 měsacow we wodźe płuwać.
Stejnišćo
Wona rosće w stejacych a pomału běžacych wodźiznach z maksimalnej hłubokosć wot 0,5 m, hrjebjach a bahnach. Wutraje sylne womazanje wodźiznow.
Rozšěrjenje
Hałzata jěželnja je w nimale cyłej Europje z wuwzaćom někotrych kupow, Aziji (hač do Sibirskeje) a sewjernej Americe rozšěrjena.
Poddružiny
Družina ma sćěhowace poddružiny, kotrež so z wuwzaćom prěnjeje w starych žórłach hišće jako swójske družiny wjedu.
Wutrobojta bergenija
Wutrobojta bergenija (Bergenia cordifolia) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae). Dalše serbske mjeno je wiwawka.
Pawoł Grojlich
Pawoł Grojlich (* 20. septembra 1908 w Njechornju; † 19. septembra 1992 w Bukecach) bě serbski pismikistajer, nawoda ćišćernje „Nowa doba“ a ludowy spisowaćel.
Wón narodźi so w nazymje 1908 w tehdy hišće nimale ryzy serbskim Njechornju do swójby roboćana. Po wopyće ludoweje šule we Worcynje a Budyšinje hač do lěta 1922 nawukny w lětach 1924 do 1928 powołani pismikistajerja a redaktora pola Marka Smolerja a Jana Skale w Serbskich nowinach, hdźež hač do 1933 dźěłaše. W samsnym času bě tež w młodźinskim wotrjedźe Zjednoćenstwa ewangelskich Serbow a w Sokole aktiwny a hromadźe z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim z iniciatorom serbskeho klankodźiwadła.
Po wuhnaću z redakcije Serbskich nowin w nalěću 1933 měješe wot meje samsneho lěta papjerniski wobchod a mału ćišćernju w Bukecach. Mjez 1939 a 1945 słuži jako wojak w Druhej swětowej wójnje, bu pak – mjez druhim dla swojich rěčnych znajomosćow – zwjetša we łužiskich lěhwach za wójnskich jatych zasadźeny. Po wójnje dźěłaše w serbskej ćišćerni „Nowa doba“ w Budyšinje, hdźež bě wot 1956 do 1959 tež z techniskim nawodu. W swobodnym času spisa wjacore knihi, za čož dósta w lěće 1963 Literarne myto Domowiny. Wot 1973 běše na wuměnku w Bukecach, hdźež płaći jako najznaćiši a najaktiwniši Serb a Domowinjan. Pawoł Grojlich zemrě dźeń do swojich 84. narodnin w Bukecach a bu na tamnišim kěrchowje pochowany.
Pawoł Grojlich bě nan serbskeho rozhłosownika a awtora Marka Grojlicha.
Wladimir Wysockij
thumb|200px|[[Listowa znamka Ruskeje, Wladimir Wysockij, 1999, 2 rub. (Michel 761, Scott 6547)]] Wladimir Wysockij, dospołne mjeno Wladimir Semjonovič Wysockij (: Владимир Семёнович Высоцкий; * 25. januara 1938 w Moskwje; † 25. julija 1980 Moskwa) bě ruski spěwydźěłar, spěwar a dźiwadźelnik.
Perwomajskyj
Perwomajskyj (do 1952 – Лихачове/ Lichačowe) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow južnje Charkiwa.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1869 jako wjes Lichačowe załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Lokatiw
Lokatiw (prjedy tež měsćak) je gramatiski pad substantiwow a adjektiwow, kotryž zmóžnja wosebje lokalne wuprajenja. Wón so na přikład w słowjanskich rěčach wužiwa, nic pak w germanskich. W hornjoserbšćinje je lokatiw šesty wot sydom padow.
Lokatiw w serbšćinje
W hornjoserbšćinje wužiwa so lokatiw jeničce po prepozicijach kaž w(e), wo, po abo na.
Lubolinkowe rostliny
Lubolinkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Lobeliaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Powiat wołowski
Powiat wołowski je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 675 km² a něhdźe 47.000 wobydlerjow.
Gmejny
dwě měšćansko-wjesnej gmejnje; a jedna wjesna gmejna
20. julija
20. julija abo '''20. pražnika''' je 201. dźeń gregorianiskeje protyki (202. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 164 dnjow hač do kónca lěta. W Němskej je datum wosebje zwjazany ze zwrěšćenym atentatom Stauffenberga na Hitlera w lěće 1944.
Jakub
Jakub je serbska, čěska, słowakska a pólska forma hebrejskeho muskeho předmjena יַעֲקֹב (yaʕăqov), kotrež pochadźa wot bibliskeho patriarcha Jakuba a woznamjenja přibližnje (Bóh) škita abo Bože škitaj! Hebrejska zakładna forma bazěruje etymologisce na słowje עָקֵב („pjata“).
Mjeniny su 3. meje a 25. julija.
Znaći nošerjo mjena běchu abo su:
Softwara
Softwara (mjechka twora) je cyłk wšitkich programow, kotrež so na jednym ličaku, abo powšitkownje na jednej hardware zasadźić hodźa. Rozeznawa so systemowa softwara (dźěłowy system) a nałožowanska softwara (tež aplikaciska softwara; na př. Microsoft Office). Do systemoweje softwary liča wšitke programy, kotrež su za korektny wotběh ličaka zamołwići, kaž tež wšitke programy, kotrež podpěraja wuwiwanje programow (přełožowar a programy za testowanje) a poskićeja powšitkowne słužby (na př. formatěrowanje a particioněrowanje składowacych medijow). Nałožowanska softwara słuži rozrisanju wužiwarskich problemow, kaž na přikład ličenju komplikowanych formulow, wobdźěłanju wobrazow abo tež poskanju hudźby. Prefiks "Soft" zwuraznja, zo jedna so při softwarje wo lochko přeměnjomne komponenty ličaka.
Softwara hodźi so wuwić jako powšitkownje zasadźojomny grat za wužiwarja abo so wusměrić na rozrisanje specielnych problematikow. Tak rozeznawaja so wšelake družiny softwary po swojim wusměrjenju:
Hórski sparik
Hórski sparik (Melampyrum sylvaticum) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae). Dalše serbske ludowe mjena su čoržik, budźernak a hajowy čoržik.
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Edvard Munch
mini|upright|Munch w lěće 1902
Edvard Munch (* 12. decembra 1863 w Løtenje, Norwegska; † 23. januara 1944 w Oslo) bě norwegski moler a grafikar symbolizma, kiž tworješe wjace hač 1700 mólbow kaž tež mnoholičbne grafiki a rysowanja. Wón płaći jako pućrubar za ekspresionistiski směr w molerstwje moderny. Najznaćiše su jeho twórby z 1890tych lět, mjez druhim „Křik“ (norwegsce Skrik).
Lěsny buk
Lěsny buk (Fagus sylvatica) je štom z roda bukow (Fagus) znutřka swójby bukowych rostlinow (Fagaceae). Dalše serbske mjeno je čerwjeny buk.
Wopisanje
Lěsny buk je lětozeleny štom, kotryž móže starobu wot něhdźe 300 lět docpěwać,  při składnosći tež wjace.
Habitus
Jako po jednym stejacy štom soliter w přerězku docpěwa wysokosć wot 25-30 m a twori šěroko so wupinacu owalnu kronu z 20 hač 30 m přeměrom, kotrejež delnje hałuzy nimale hač k pódźe dosaha. Stare sylne hałuzy su nimale wodorunje wustupowace a wot prawidłowneho schódneho rozrjada.
W hustym lěsu lěsny buk docpěwa wysokosć wot hač do 40 m a twori šwižnišu krónu, kotrejež nasada hakle w něhdźe 10-20 m wysokosć leži.
Wosebite rosćenske formy lěsneho buka su w časach intensiwneho wobhospodarjenja nastawane promjenske a nahłowne buki.
Skora lěsneho buka je ćeńka, hładka a šěra. Drjewo ma lochko čerwjenojte barbjenje, štož je k němskej pomjenowanju Rotbuche wjedło.
Łopjena
Lisćo so zbarbi w nazymje jaskrawje okerowožołte a so potom wotmjeta.
Kćenja
W starobje wot něhdźe 30 hač 200 lět kćěje a płodźi lěsny buk; při dobrych wuměnjenjach móže hižo z 15-20 lětami kmanosć ke kćěću docpěwa. Čas kćěwa je wot apryla hač meji.
Lěsny buk je jednodomny rózno splažny (monözisch), tuž twori žónske ale tež muske kćenja na tej samsnej rostlinje. Tute so jewja w rozdźělenych, skerje njenahladnych kwětnistwach z łopjenami na młodych wurostkach, muske kćenja w hustych, wisacych promjenjach, žónske kćenja zrunane po 2 (rědko 3) w jednej štyri-zapadakowej wobalce, kotraž so z wodrjewjenym płodowym hornčkom (cupula) nastanje.
Wopróšenje so přewjedźe powšitkownje přez wětr (anemofilija).
Rozšěrjenje
Kónčiny rozšěrjenja sahaja wot južneje skandinawiskeje w sewjerje přez južnu Jendźelsku, Francosku a cyłu srjedźnu Europu hač k Pólskej, k zapadnej Ukrainje a Krimje, w juhu wot centralneje Španiskeje přez Korsiku a Italsku hač k Balkanskej połkupje.
Wužiwanje
thumb|left|Žiwe płoty z lěsnych bukow w [[Monschauer Heckenland]]
Dla jeho wysokosće, symetrije a swětło okerbarbneho nazymskeho barbjenja lěsny buk je woblubowany parkowy štom; z jeje mnoholičbnymi formami a sortami je najčasćišo w parkach a zelenišćach sadźana družina bukow.
W Eifel słuža žiwe płoty z lěsnych bukow k wobmjezowanje polow abo jako zdźěla domowysoki škit přećiwo wětrej wjele domow.
Drjewo lěsneho buka so w twarjenje meblow a znutřkownym wutwarje (parket, schody) wužiwa.
Nimo toho je wysokohódnolne palne drjewo z wysokej tepjenskej hódnotu, dołhim měrnym palenjom a sylnym tworjenjom žara.
Wariacije
Wot lěsneho buka eksistuje mnoholičbne parkowe a zahrodowe formy, kotrež so w barbjenju lisća, formje łopjenow abo rósće  mjez sobu rozeznawaja. Někotre wariacije:
Wotchilenja w habitusu:
hałuzy zhibkoróstne abo hadojće wjene
Serbska młodźina
mini|Zjězd serbskich młodźinskich brigadow w [[Delni Wujězd|Delnim Wujězdźe 1948]]
Jako Serbska młodźina (skrótka: SM) woznamjenjachu so po Druhej swětowej wójnje nastawace młodźinske cyłki, kotrež so k dźěławym (a kulturnym) brigadam wuwichu.
Kónc lěta 1948 přistupi Serbska młodźina centralnemu młodźinskemu zwjazkej sowjetskeho wobsadźenskeho pasma, Swobodnej němskej młodźinje (SNM/FDJ). Za wěsty čas mějachu serbscy čłonojo hišće módro-čerwjeno-běłe znamješko při swojej módrej košli. W mnohich wjeskach njebě młodźina ze zjednoćenjom přezjedna a přesta abruptnje dźěłać.
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Brigadowanje započa w juliju 1946 jako „Serbska młodźina“ organizowana w Domowinje. Brigadnicy běchu z wulkeho dźěla młodostni, kotřiž so z wójny nawróćichu a ći, kotřiž su dźěćacym drastam w běhu šěsć lět trajaceje wójny wurostli. Na wsy tworjachu so dźěławe brigady, kotrež pomhachu při nowonatwarje wsow, při burskich dźěłach, wosebje samostejacym ludźom, ale tež při hromadźenju pjenjez za syrotow. „Do dźěła zdar!“ bu postrow serbskich brigadnikow.
Hesło brigadowanja bě „Naš bratr je, štóž z nami dźěła“. Młodostnym bě wšojedne, kotreho naroda, kotreje konfesije, z kotreje wosady pomocnik bě abo hač bě čłon Domowiny – kóždy bě na dźěło witany. Dźěłachu husto po (zasłužbnym) dźěle, po šuli abo samo dowol za solidarne akcije woprowachu.
Bě to kaž natykliwa žołma po Łužicy – w kóždej wosadźe so młodźina schadźowaše a zwučowaše za swoje kulturne wjerški. Z tutymi nahromadźichu přez zastup pjenjezy, kotrež mějachu nowonatwarej Łužicy słužić. Tak nahromadźichu na přikład brigadnicy Šunow-Konjecy za nowonatwar Ralbičanskeje cyrkwje 500 hriwnow a za nowonatwar Serbskeho domu 200 hriwnow.
W lětach 1946 do 1948/49 natwarješe serbska młodźina Łužicu ze štyrjomi akcijemi: „Akcija Koslow“, „Wo naš wšědny chlěb“, „Natwarjamy Serbski dom“ a „Płuh zabiwa nuzu“.
Ale njeběchu to jenož tute štyri akcije, kotrež zwuraznja brigadowanje, ale su to njeličomne, njenaspomnjene dźěła kóždeje wjesneje Serbskeje młodźiny. Tak nadźěłachu na přikład 47 ruce młodostnych 1946 hrajki, drasćički a nohajcy za dźěći a wozbožichu hody 1947 681 dźěći z darami.
Wo prócowanjach Serbskeje młodźiny čitamy w Nowej Dobje, wosebje pak w měsačnej přiłoze Hłós młodźiny (1947–1950) a tež wo brigadowanju skupinskeho dorosta w Młodym pioněrje (1947–1950).
To drje njejsu hołe słowa brigadnych spěwow, ale mysle brigadnikow, kotřiž so njedźelu, 7. julija 1946 do Koslowa podachu. W 16 hodźinach zahaji so tam „Akcija Koslow“, solidarny skutk Serbskeje młodźiny, z krótkim ceremonielom – štyri narěče (dr. Cyž, Jurij Brězan, zastupnik Domowiny a dowěrnik Domowiny w Koslowje) a pjeć serbskich spěwow (Naše Serbstwo z procha stawa Jank pod hajkom, Słyšała sym ptačka, Z dychom swjatoh Jana, Ja Słowjan sym). Přichwatali su k tomu mjez druhim młodźinske skupiny z Pančic, Šunowa a Radworja.
Dachu so do dźěła: wotwožowachu rozpadanki, klepachu cyhele a natwarichu z toho, štož bě kmane, nowy Koslow. Tuta njedźela bě spočatk někotrych njedźelow trajaceje akcije.
Kak wažna Serbska młodźina bě, pokaza so w dopomnjenkach Koslowčana Budarja, kaž to Beno Rječka piše:
Koslow wobsteješe w aprylu/ meji 1945 z 19 čisłow. Nimo Budarjecom wotpali so hišće třom dalšim swójbam cyły statok. Dalšich pjeć zničenych domskich, wosom rozpadanych bróžnjow a pjeć na popjeł wotpalenych hródźi ličeše Koslow.
Ze starych papjerow Domowiny je wučitać, kelko hodźin dźěła je Serbska młodźina inwestowała: 96 hodźin młodźina Jaseńcy, 82 hodźin Baćońscy, Wudworscy 60 hodźin, Njebjelčanscy 186 hodźin, 150 hodźin młodźina z Pančic-Kukowa, Worklečanscy 261 hodźin a Konjec-Šunowska młodźina 32 hodźin.
Tež Budyska brigada bě so podała na daloki puć do Koslowa (28. julija 1946):
“''Budyscy młodostni, za kotrychž njebě při tehdomnišich wobchadnych poměrach tak lochko, dóstać so do Koslowa, wobstarachu sej buldogu a rěblowany wóz. Z tutym, w Serbach staroznatym, a nětko hižo zmotorizowanym zapřahom pobychu Budyscy brigadnicy njedźelu, dnja 28. Julija 1946, na brigadowanju w Koslowje. Jěducy do Koslowa přewjedźechu samo na rěblowym wozu, z brězami wupyšenym, młodźinsku zhromadźiznu a zwučowachu nowe spěwy''”, rozprawja Jan Handrik 1962 w zakónčacym studijnym dźěle.
Njebjelčanscy zaso přijědźechu do Koslowa z wosom zapřahami a wožachu tři dny dołho drjewo za nowonatwar. Zapřahi wolóžichu dźěło enormnje, wšako mějachu brigadnicy nimo toho jenož łopaće, kilopy a motyki a proste ruce za natwar wsy. Drjewo wzachu z wokolnych lěsow, kotrež bě wójna z granatami přeborkała. Do tutych lěsow, na přikład lěs mjez Pěskecami a Róžantom, sadźichu zaso brigady skupinskeho dorosta (BSD) z wučerjemi chójny, zo bychu lěs wobnowili.
Armawir (Ruska)
thumb|left Armawir je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 191 tysac wobydlerjow.
Serbska młodźina
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Koslow pak njebě jenička zničena wjes – tež Ralbicy, Pěskecy, Nowoslicy a Róžeńčanska cyrkej atd. wjeselachu so nad podpěry Serbskeje młodźiny.
Karakol
thumb|left Karakol (Караколь, Каракол/ Karakol (1869–1893; 1922–1939); Пржевальск/ Pržewalsk (1893–1922, 1939–1992)) je město na wuchodźe  Kirgiskeje. Je stolica Issyk-Kulskeje oblasće.
Serbska młodźina
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Do Pěskec nastajichu so Njebjelčenjo a Serbskopazličenjo z Pawołom Šenkarjom na čole. Pěskečenjo, Ralbičenjo a Nowosličenjo wostachu doma, wšako mějachu před nosom dosć dźěła.
Karakol
Leži při wuchodnym brjoze Issyk-Kulskeho ježora něhdźe 310 kilometrow wuchodnje Biškeka.
Armawir (Ruska)
Sydlišćo je so w lěće 1839 załožiło a ma wot lěta 1914 měšćanske prawa.
Serbska młodźina
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Tež Worklečenjo dachu so we wsy do dźěła, pomhachu pak tež w susodnej Nowej Wjesce.
Karakol
Ma něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1869 jako ruska twjerdźizna załožiło.
Serbska młodźina
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Zejicy wjeselachu so přez pomoc Pančičanskeje a Wotrowskeje brigady.
A wone, kotrež njemóžachu so na puć nastajić, dokelž mějachu doma dosć wuporjedźenju, pomhachu přiwšěm druhim wsam, kaž přikład Komorowskeje skupiny pokaza:
Wšudźe we Łužicy so zhromadnje twarješe a wuporjedźeše. Myslenje młodźiny bě solidarne, naslědne a nadźijepołne – nadźija młodźiny běchu łopaće, motyki, hamory, zapřahi, ručne piły, sekery, drjewjane wozy, konjace zapřahi, rěblowane wozyčki, kary, hubjene kolesa a mozlojte ruki.
Ale twarjenja njeběchu jeničke dźěłowe polo brigady.
Dalša akcija Serbskeje młodźiny bě “Wo naš wšědny chlěb”. Wo tutej dźěławosći młodźiny njedawa dospołneje rozprawy. Młodźina pomhaše na polach, na synach a na žnjach. Wosebje w powójnskim času, jako knježeše surowy hłód a chudoba, bě kóžde stwjelco wažne. Pomoc ze stron młodostnych kiwaše wosebje tam, hdźež bě muž abo synojo we wójnje wostali abo hdźež čakachu hišće na pušćenje z jatby.
Brigadnicy potajkim wusychu symješka na polach, dźěłachu syno a chowachu žito dom.
1945 so stary Serbski dom na Lawskich hrjebjach do procha sypnje a z nim centrum serbskeje kultury z wědomostnej biblioteku, Smolerjec ćišćernju a kniharnju, žurlu a kofejownju, čitanskim rumom a Serbskej ludowej banku kaž tež bydlenjemi. Wot 1937 běchu nacionalsocialisća wšo serbske zakazali a spytali wumazać: wotwjezechu a spalichu serbske knihi, překřćichu serbsku kofejownju na „łužisku“.