cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakub Šewčik
Žiwjenje
Jakub Šewčik – bratr Jurja a Michała Šewčika – narodźi so jako syn kublerja w Baćonju. Po wopyće Čornečanskeje wjesnje šule, wón, přihotowawši so na studij duchownstwa, tachantsku šulu a preparandu katolskeho seminara w Budyšinje wopyta. Jako 15lětny poda so Jakub Šewčik do Prahi, hdźež so jako chowanc Serbskeho seminara wot 1882 do 1889 na němskim Małostronskim gymnaziju wuwuči a na němskej uniwersiće hač do 1892 teologiju studowaše. W Praze bě Šewčik wot 1882 čłon a mjez 1889 do 1892 tež starši tamnišeho towarstwa Serbowka, spisa lyriku a prozu přewažnje patrotiskeho charaktera do Kwětkow a do Łužicy. Składnostnje połstateho jubileja Serbowki wudachu so Jubilejne spisy Serbowki w kotrychž Šewčik 1899 třeći zešiwk Baje a basnički redigowaše.
mini|Narowny pomnik Jakuba Šewčika na Chróšćanskim kěrchowje Nawróćiwši so do Łužicy běše spočatnje katechet při tachantskej šuli w Budyšinje a sta so 1893 z prěnim katolskim duchownym w Lubiju wot časa reformacije. Kipreje strowoty dla so wón w lěće 1895 do Worklec přesydli, hdźež běše hrodowski kapłan hrabinki Moniki ze Stollberg-Stollberg a so zdobom wulěkuje. W lěće 1896 powoła so wón na tachantskeho prědarja do Budyšina. Tu redigowaše wot 1896 spočatnje jenož politiski rozhlad Katolskeho Posoła a mjez 1906 do 1908 tež cyły časopis. Jakub Šewčik bě wot lěta 1890 čłon Maćicy Serbskeje, pozdźišo jeje sekretar a mjez 1900 a 1908 zdobom prěni kustos Serbskeho muzeja, kotryž so po Drježdźanskej wustajeńcy w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach w Budyšinje załoži. Wón spisa pojednanje Prěnički křesćanstwa mjez Serbami, kotrež so 1902 w Časopisu Maćicy Serbskeje wuda a rjad dalšich nabožinskich spisow. Tutych nadawkow pak měješe so wón w lěće 1908 wzdać, dokelž jeho Budyske tachantstwo jako fararja do Kamjenicy přesadźi.
Dnja 1. meje 1922 so Šewčik jako farar do Chróšćanskeje wosady nawróći. Jako konzerwatiwnje orientowany zastupjer Serbow bu wón 20. februara 1927 za předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow a naslědnika Arnošta Barta woleny. W lěće 1933, Šewčik so na wuměnk podawši, swoje zastojnstwo złoži.
Nazymska horiwka
Nazymska horiwka (Adonis annua, syn. Adonis autumnalis L., Adonis phoenicea Bercht. & J.Presl.) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Nazymska horiwka je jednolětna rostlina. Stołpiki su rozhałuzowane a docpěja wysokosć wot 30 hač do 40 cm. Měnjate łopjena su słabje rozdźělene.
Kćenja
Kćěje w lěće, wot junija hač do septembra. Błyšćace čerwjene kćenja docpěja přeměr wot něhdźe 2,5 cm. Wone njesu pjeć hač wósom krónowych łopješkow, kotrež su wočinjene a skoro wotpadnu. W jich centrumje je čorne.
Maćizny
Rostlina wobsahuje 0,1 % hač 0,7 % kardenolidow, předewšěm adonitoxin a cymarin. Při tym podźěl glykosidow je najwyši za čas kćěwa.
Rozšěrjenje
Pochadźa z južneje Europy a juhozapadneje Azije.
Dołhopluwita rězna
Dołhopluwita rězna (Carex pseudocyperus) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Dołhopluwita rězna žołtozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 40 hač do 90 cm.
Łopjena
Płone łopjena docpěwaja šěrokosć wot 6 hač do 12 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. 3-6 žónskich kłosow je čumpatopłodowe a přewisujo steji na ćeńkich stołpikach, při čimž hornje su bližene. Hadźicy su žołtojće blyšćace a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 6 mm a w zrałosći su wróćo měrjene. Pysčičkowe zubki su rozepěrace a docpěwaja dołhosć wot 1 mm.
Stejnišćo
Rosće na brjohach łužow, na starych wodźiznach, w hrjebach a na wólšowych tonidłach.
Rozšěrjenje
Rostlina w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Powiat stargardzki
Powiat stargardzki je powiat (wokrjes) na juhozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa a po wobydlerstwje najwjetši tutoho wojewódstwa.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so juhowuchodnje wulkoměsta Šćećina a słuša k jeho metropolowemu rumej. Susodne wokrjesy su Powiat goleniowski na sewjeru, Powiat łobeski na sewjerowuchodźe, Powiat drawski na wuchodźe, Powiat choszczeński na juhowuchodźe, Powiat myśliborski na juhu, Powiat pyrzycki na juhozapadźe a Powiat gryfiński na zapadźe.
Najwjetša wodźizna na teritoriju wokrjesa je Jezioro Miedwie.
Města a gmejny
mini|left|upright|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji z cyłkownje dźesać gmejnow, z nich jedna měšćanska gmejna, štyri měšćansko-wjesne gmejny a pjeć wjesnych gmejnow.
Skaudvilė
thumb|left
Skaudvilė je městačko z něhdźe 1500 wobydlerjemi w Tauragskim wobwodźe w Litawskej.
Leži při rěce Ančia něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Tauragė.
Sydlišćo je so w lěće 1760 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Michail Iwanowič Kalinin
thumb|right Michail Iwanowič Kalinin (* 19. nowembra 1875, Wjerchnjaja Troica, Twerski guwernement, Ruska; † 3. junija 1946 w Moskwje, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny komunistiski rewolucionar, sowjetski statny a stronski funkcionar.
Po cyłym Sowjetskim zwjazku pomjenowachu so města po Kalininje, najznaćiše z nich je Kralowc, dźensniši Kaliningrad.
Jan Křižan
Jan Křižan ( Johannes Zieschang; * 23. februara 1880 w Hodźiju, † 28. oktobra 1959 w Klukšu) bě serbski farar, kulturny prócowar a wot 1930 do 1933 třeći předsyda Domowiny.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn kublerja Pětra Wilhelma Křižana a jeho mandźelskeje Hany Wilhelminy, rodźeneje Valtenec. Jeho młódši bratr bě pozdźiši Rakečanski farar Korla Božidar Křižan, wuj bě Jan Pawoł Křižan. Jan Křižan wopytowaše gymnazijej w Budyšinje a Freibergu. Wot 1900 do 1904 studowaše ewangelsku teologiju w Lipsku a Erlangenje. Skutkowaše najprjedy jako pomocny farar w Budestecach (1904–1907), potom jako farar w Kotecach (1907–16), archidiakon w Dohnje (1916–1926) a naposledk wot 1926 hač do wuměnka w lěće 1951 jako farar w Klukšanskej wosadźe.
Jan Křižan bě woženjeny Johannu Theodoru rodź. Wetzkec († 1968). Zhromadnje měještaj syna Křesćana, kiž bě ze serbskim wučerjom w Nowej Wsy a w młodych lětach znjezboži.
Mosela
Mosela ( la Moselle, Musel,  Mosel) je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez Francosku, Luxemburgsku a Němsku. Z 544 kilometrami je wona po Mohanje druhi najdlěši a zdobom najsylniši přitok Ryna w Němskej. Jako zwisk mjez Rynom a francoskim kanalowym systemom słuša wona k najwažnišim wodowym pućam srjedźneje Europy. Přitočnišćo rěki wobjimuje cyłkownje 28.286 km², z toho 15.360 km² w Francoskej, 9.637 km² w Němskej, 2.521 km² w Luxemburgskej a 767 w Belgiskej.
Jan Křižan
Skutkowanje
Jan Křižan pisaše kulturnostawizniske přinoški za Časopis Maćicy Serbskeje a ewangelski Pomhaj Bóh a bě wot 1905 tež čłon serbskeho wědomostneho towarstwa. W lěće 1911 wozjewi swoju knihu Ze Serbow zańdźenosće.
Mosela
mini|left|Romski móst w [[Trierje]] Wužórli so na juhu francoskich Vogesow při horje Col de Bussang we wysokosći wot 715 m nad mórskej hładźinu a běži přez Lothringsku a jeje krajnu stolicu Metz k francosko-luxemburgsko-němskemu třiróžkej pola Schengena. Potom twori hranicu mjez Luxemburgskej a němskim zwjazkowym krajom Posaarskej. Krótko před Trierom, najznaćišim a zdobom najstaršim němskim městom při Moseli, so Saar jako najdlěši přitok wotprawa do njeje wuliwa. Za Trierom sćěhuje charakteristiski Moseliny doł z meanderami a chětro nahłymi skłoninami, při kotrychž so wino plahuje. Na woběmaj brjohomaj steji tójšto hrodow, pokazujo na wulki wuznam rěki jako wobchadneho puća hižo ze starodawna. Horiny při lěwym brjoze rěki su Eifel, při prawym brjoze nadeńdźe so Hunsrück. Znate městačka při tutym wotrězku su Bernkastel-Kues, Traben-Trarbach a Cochem. Při tak mjenowanym „Němskim róžku“ w Koblenzu so Mosela wotlěwa do Ryna wuliwa.
Japanski rupač
Japanski rupač (Scabiosa japonica) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacpideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae). thumb|Kwětnistwo
Coulomb
Coulomb je jednotka elektriskeho nabitka. Jeho mjeno pochadźa wot francoskeho fyzikarja Charles Augustin de Coulomb.
1 coulomb (znamješko C) so runa mnóstwu elektriskeho nabitka kotryž so transportuje z milinu 1 ampera z čas 1 sekundy.
Zdźar (Wulka Dubrawa)
Zdźar ( Särchen) je wjeska, kotraž přisłuša wot lěta 1994 Wulkodubrawskej gmejnje. Leži połdra kilometra sewjernje Klukša w nižinje Małeje Sprjewje, njedaloko zwjazkoweje dróhi 156 (Budyšin–Běła Woda).
Stawizny
Wjes, kotraž je sydlerskostawiznisce rozšěrjeny nawsowc, naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1419 jako Serchin prope Clux a słušeše znajmjeńša ze 17. lětstotka ke Klukšanskej ewangelskej wosadźe. Ležownostne knjejstwo měješe Lichańske ryćerkubło. Wot 1940tych lět wobsteji w bliskosći Zdźarja lětanišćo za płujadła.
We 1880tych lětach mějachu Chwaćicy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 162 wobydlerjow, z nich 160 Serbow (99 %) a jenož dweju Němcow.
Šědźiwe mydleško
Šědźiwe mydleško (Sedum dasyphyllum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Tilandsija
Tilandsija (Tillandsia) je ród ze swójby bromelijowych rostlinow (Bromeliaceae).
Arten (Auswahl)
Kompletna lisćina družinow roda Tillandsien je na stronje systematika tilandsijow. Tu je wuběrk družinow, kotrež so často w zahrodnych centrach předaja:
Altenberg
Altenberg je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži w Rudnych horach při čěskej hranicy a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow. Dla wysokeho połoženja w horinach je woblubowane zymske sportnišćo.
Ingušćina
thumb|right|250px Ingušćina (swójske mjeno ГIалгIай мотт/Galgaj mott) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow w swójbje sewjerowuchodnych kawkaskich rěčow a hłowna rěč do Ruskeje słušaceje republiki Ingušetska. Rěčnicy ingušćiny a čečenšćiny so mjez sobu rozumja.
Rěči so wot něhdźe 320.000 ludźi.
Amurowa horiwka
Wopis
Amurowa horiwka njese kaž złoto žołte kćenja. Kćěje wot měrca hač do apryla.
Baribal
Baribal, tež čorny mjedwjedź (Ursus americanus) je družina mjedwjedźow (Ursidae).
Wopis
Baribal je zwjetša čornobruny a docpěje dołhosć wot 1,5 hač do 1,8 m. Při tym je mjeńši a bóle zawality hač bruny mjedwjedź. Wón docpěje wysokosć ramjenjow wot nimale 1 m. Jeho hłowa je wuska. Klama je relatiwnje wótra. Barbjenje jara wariěruje, a to: čorne, slěbrošěre abo brune hač nimale cyle běłe.
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Baribal je žiwy w sewjernej Americe.
Běły Šepc
Běły Šepc ( Weißer Schöps) je rěčka w Sakskej we Zhorjelskim wokrjesu. Wužórli so blisko Lubija a wuliwa so pola Rychwałda do Čorneho Šepca.
Wot swojeho žórła pola Němskich Pawlec njedaloko Rychbacha ćeče rěčka najprjedy do sewjerowuchodneho směra přez Markoćicy a wuchodnje Limasa do Kodrec. Dalše wjetše wsy při srjedźnym běhu su Hórka, Wosečk a Wosečk.
Přepołoženje rěčnišća
mini|left|Nowe rěčnišćo Běłeho Šepca mjez Nowym Lubolnjom a Rychwałdom W zwisku z rozšěrjenjom Rychwałdskeje brunicoweje jamy so rěčnišćo mjez 2011 a 2014 znowa přepołoži.
Wot Rěčic so Běły Šepc přez Wjerto, Nowy Lubolń, Hamoršć a Napadź južnje jamy nimo wjedźe. Při tym dyrbi so dźěl rěčneho běha přirodźe blisko přetworić. Wuliw do Čorneho Šepca budźe po skónčenju přepołoženja trochu južnišo prěnjotneho wuliwa před Rychwałdom.
Čornow-Křidoł
Čornow-Křidoł je něhdyša gmejna w Budyskim wokrjesu a wot lěta 1999 měšćanski dźěl Kamjenca. Leži na sewjerowuchod wot centruma města njedaloko Kamjenskeho lětanišća a wobsteji ze wsow Čornow na juhu a Křidoł na sewjeru.
Gmejna bu w lěće 1965 wutworjena a po 34 lětach do Kamjenca zagmejnowana.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Čornowa a Křidoła jako Tschorne a Schildowe pochadźa z lěta 1225.
Dornojta rězna
Dornojta rězna (Carex cespitosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Běčicy
Běčicy ( Pietzschwitz) su hornjołužiska wjes při Dołhej wodźe, kotraž słuša ke gmejnje Hodźij. Maja wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Běčicy a wokolina na karće z lěta 1884 Wjeska nadeńdźe so něhdźe tři kilometry sewjerozapadnje Hodźija při woběmaj bokomaj Dołheje wody, krótko před jeje wuliwom do Čornicy, a njedaloko awtodróhi A 4. Susodne wsy su Prěčecy na sewjerowuchodźe, Darin na juhu, Njezdašecy na juhozapadźe, Koblicy na zapadźe kaž tež Čěškecy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako allodium (kubło) wěsteho knjeza Hermannus de Pictzwicz pochadźa z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wjesce samej. Cyrkwinsce słuša wjes ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
Hač do lěta 1936 tworjachu Běčicy samostatnu gmejnu, doniž so do Koblic njezagmejnowachu. Wot lěta 1994 su dźěl Hodźijskeje gmejny.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 116 wobydlerjow, mjez nimi 103 Serbow (89 %). 1925 bě wot cyłkownje 140 wobydlerjow 135 ewangelskich a pjeć katolikow.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Běčic z juha
Jan Arnošt Frajšlag
Syn Debsečanskeho žiwnosćerja a korčmarja wopytowaše po preparandźe wot 1884 do 1890 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1890 do 1893 skutkowaše jako pomocny a wot toho lěta jako porjadny wučer w Hornjej Hórce. 1915 sta so z wyšim wučerjom a 1932 poda so na wuměnk.
Frajšlag słušeše do aktiwnych čłonow serbskeho towarstwa w tehdy dla industrializacije hižo chětro přeněmčenej Hornjej Hórce. Rozsudny pohon za komponowanje dósta přez zetkanje z Jurjom Pilkom. W Hornjej Hórce nawjedowaše němski muski chór a załoži w lěće 1933 tež serbski měšany chór Łužica. Wón bě płódny komponist serbskeje a němskeje, sakralneje a swětneje wokalneje hudźby. Woblubowanej běštej měšanej chóraj Krasna družka witam tebje na tekst Jana Ćěsle a Łužica moja na tekst Pawoła Wićaza-Chróšćanskeho, wobaj z lěta 1926.
Koptojo
miniatur|hochkant|Koptiska „[[Wisaca cyrkej“ w Kairo]] Koptojo (z grjekskeho αἰγύπτιοι ‚Egyptowčenjo‘) su křesćanske wobydlerstwo Egyptowskeje. Woni su zwjetša čłonojo koptiskeje cyrkwje.
Korsišćina
mini|upright|Dwurěčny francosko-korsiski pućnik na Korsice
Korsišćina (korsisce corsu) je romaniska rěč, kotraž so přewažnje na k Francoskej słušacej kupje Korsika kaž tež na susodnej Sardiniskej rěči. Linguistisce słuša do italoromaniskich rěčow a tam do srjedźoitalskich narěčow. Wona je wusko přiwuzna z italskim dialektom Toskany kaž tež z galluršćinu na sewjeru Sardiniskeje.
Koptojo
Koptojo w Egyptowskej
miniatur|hochkant|Stary koptiski material z Egyptowskeje Koptojo wučinja mjezy 6 a 10 % cyłkowneho wobydlerstwa Egyptowskeje, potajkim mjez 5 a 8 milionow, po druhich trochowanjach tež 15 milionow. Dokładna ličba Koptow njeje znata.
Korsišćina
Na Korsice je wona připóznata jako přidatna zarjadniska rěč nimo francošćiny. Jako regionalna rěč smě so wona na Korsice w šulach wuwučować, njeje pak winowatostna. Nimo toho su nimale wšě wjesne tafle a pućniki na kupje dwurěčne. We wobmjezowanej měrje wužiwa so korsišćina tež w nowinarstwje, na webstronach a w hospodarskim žiwjenju, při čimž je francošćina po wšěj Korsice dominantna rěč.
Při 1981 znowa wotewrjenej korsiskej uniwersiće w Corte je korsišćina obligatoriski pódlanski předmjet. Nimo toho hodźi so wona tam jako bachelorski a masterski studij studować. Uniwersita je jenička na swěće, hdźež so tež w korsiskej rěči wuwučuje.
Historisce wužiwaše so hač do lěta 1768 italšćina jako spisowna rěč na Korsice. Hakle do francoskim dobyću přesadźi so francošćina jako hamtska rěč.
6. měrca
6. měrca abo '''6. nalětnika''' je 65. dźeń gregorianiskeje protyki (66. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 300 dnjow hač do kónca lěta.
Biljajiwka
thumb|left
Biljajiwka je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Odesy při wuchodnym brjoze rěki Turunčuk, promjenja Dnjestra.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku wot Kozakow pod mjenom Golowkiwka załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Lupina
Lupina (Lupinus) je ród ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Serbski ludowy ansambl
mini|Logo Serbskeho ludoweho ansambla
W lěće 1952 załoženy Serbski ludowy ansambl ( Sorbisches National-Ensemble) w Budyšinje skića we wobłukach chór, balet a orchester na zakładźe etnografiskich žórłow profesionelne serbske jewišćowe wuměłstwo. Nimo dźěćacych programow (bajkowy balet), serbskeje wuměłskeje hudźby a oratorijow kaž tež lětnych ptačokwasnych a zapustowych zarjadowanjow wěnuje so SLA w přiběracej měrje wobłukam moderneho jewišćoweho wuměłstwa. SLA prezentuje so jako kulturny pósłanc Serbow zwonka Łužicy a Europy.
Jenički towaršnik SLA tzwr je Załožba za serbski lud.
Stawizny
Serbski ludowy ansambl załoži so w januarje 1952 na doporučenje Domowiny jako Statny ansambl za serbsku ludowu kulturu wot kraja Sakska. 1953 bu wón k Ministerstwu za kulturu NDR přirjadowany. Jako funkcionelne twarjenje dósta SLA něhdyši hosćenc „Byrgarska zahroda“ (Bürgergarten) w Budyšinje na Wonkownej Lawskej. Jako přikład słužeše wuchodoeuropske wuměłstwo estradow. W aprylu 1952 započinachu so proby, 21. decembra 1952 wotmě so w Choćebuskim dźiwadle prěni zjawny wustup w ramiku swjedźenskeho zarjadowanja Towaršnosće za němsko-sowjetske přećelstwo a Rady wobwoda Choćebuz.
Wot 1990 mjenuje so wón Serbski ludowy ansambl. Jeho ćežišćo je serbska hudźbna kultura. Ansambl čerpa z bohateho žórła serbskich tradicijow wšěch łužiskich regionow, předewšěm we formje spěwa, hudźby, drasty, rejow a nałožkow.
Jeho prěni sobustawojo pochadźeja z lajskeho hibanja a wukubłachu so pozdźišo na powołanskich wuměłcow. Hłowny nadawk na spočatku bě “serbske kulturne herbstwo w swojim klasiskim zwuraznjenju kaž tež jako ludowe wuměłstwo hajić, zachować a dale wuwiwać.”
Spřistupnjenje, hajenje, wuwiće a rozšěrjenje serbskeje hudźbneje kultury tworješe tuž srjedźišćo ansamblskeho skutkowanja a młodźi komponisća,  hudźbnicy a spěwarjo so tu wukmanjowachu. Wuměłsce formował bě tutych mjez druhim dirigent Jan Bulank, kotryž skutkowaše w ansamblu  wot 1970 - 1996 jako chórowy direktor kaž tež słowakski choreograf Juraj Kubánka, kotryž  mjez 1963 a 2008 nowe formy za zwuraznjenje baleta wuwi. Po přewróće 1989/1990 doby wužiwanje serbskeje rěče a spěchowanje dorosta na wažnosći. Wot spočatka skutkowanja so fachowe kontakty k podobnym institucijam we wukraju natwarjowachu, wosebje do Pólskeje a Słowakskeje. 1978 wotewrě so na Žitnej hasy w Budyšinje bydlenski dom z klubownju “Wjelbik” za ansamblowcow.
Strukturu SLA postajeja tři wobłuki: chór, balet a orchester. Tute zmóžnjenja rozdźělne formy předstajenja, kotrež wotpowěduja jednotliwych poměram jewišća. Wone sahaja wot mjeńšich tematiskich inscenacijow, přez komorne a sinfoniske koncerty hač k tak mjenowanym gala-programam. Prěnja jězba ansamblowcow do wukraja wjedźeše jich 1954 do Mongolskeje a Albanskeje. Tak wuwi so SLA poněčim na “pósłanca Serbow” w němskorěčnym rumje zwonka Łužicy kaž tež we wukraju. Ansambl poskićuje zarjadowarjam swoje programy, po  přeću tež z mobilnym jewišćom a wotpowědnje tomu je hrajny plan fleksibelny a wariabelny. Wot lěta 1957 wuhotuje ansambl ptačokwasne předstajenja w swójskej režiji, kotrež so z toho časa na spočatku lěta prawidłownje po cyłej Łužicy wotměwaja. K tomu trěbne zhromadne dźěło z Němsko-Serbskim Ludowym Dźiwadłom bazěruje na  kooperaciskim zrěčenju z lěta 1990, kotrež zwjazowaše wobaj orchestraj hižo dlěje. Wot lěta 2000 bu folkloristiske jewišćowe wuměłstwo wudospołnjene z modernym rejwanskim dźiwadłom (zdźěla našočasny balet, baletne opery po literarnych předłohach) kaž tež z produkcijemi za dźěći a młodostnych. Do trajnych praktiskich nadawkow  SLA słuša wuměłske nawjedowanje a poradźowanje wulkich serbskich chórow kaž “Budyšin”, “Lipa” abo “Meja”. Dale poskićuja so ze stron ansambla tež hospitacije, seminary a wukubłanje lajskich skupin kaž za rejowanskej ansamblej “Smjerdźaca” abo “Wudwor” (prjedy husto zhromadnje z Domom za serbske ludowe wuměłstwo). Kriterije wičneho hospodarstwa wužadachu sej wot SLA 1996 změnu do tzwr, kotryž pak bu dale, kaž hižo wot 1992, wot Załožby za serbski lud institucionalnje spěchowany. Jenički towaršnik bě najprjedy Swobodny stat Sakska, wot 1998 Załožba za serbski lud. Wot 2012 je SLA ptzwr.
Hač do srjedź 1950tych lět docpě ansambl spočatnu trěbnu wulkosć wot 80 spěwarjow, 24 rejwarjow a 37 hudźbnikow. Ženje pak so poradźiło njeje, wšitke planowane městna z wukubłanymi Serbami wobsadźić, wosebje w orchestrje a w baleće běchu so husto Němcy a wuměłcy z wukraja přistajili. Po 1990 spadny ličba přistajenych finančnych skrótšenjow dla we wjacorych schodźenkach. Přez strukturne změny 1992 zjednoći so orchester SLA z orchestrom dwurěčneho Budyskeho dźiwadła do Łužiskeje filharmonije. Z tym poskići so móžnosć, wulke twórby serbskich hudźbnych stawiznow předstajić – byrnjež nachwilnje. Z toho časa so tež zwukonošaki produkuja. 1996 bu Łužiska filharmonija zaso rozpušćena; 30 hudźbnikow hudźa z toho časa w Nowej łužiskej filharmoniji, kotraž ma swoje sydło we Wojerecach. W ansamblu zwosta 26 hudźbnikow. K nim přidruži so 16 spěwarjow a 26 rejwarjow (2008). Po lěće 2000 zniži so dla wospjetnych lutowanskich naprawow ličba sobudźěłaćerjow wot 133 na 100, 2010 samo na 90. Runočasnje měješe so ansamblej přirjadowany dorostowy studij na profesionelny niwow pozběhnyć.
W prěnich 50 lětach swojeho wobstaća je ansambl wjace hač 70 wukrajnych jězbow do 30 krajow přewjedł, při čimž so w něhdźe 9000 předstajenjach serbska hudźbna folklora prezentowaše.
Wladimir Wolfowič Žirinowskij
mini|Žirinowskij w lěće 2016
Wladimir Wolfowič Žirinowskij (* 25. apryla 1946, Almaty, Kazachska SSR jako Wladimir Wolfowič Ejdelštejn, † 6. apryla 2022 w Moskwje) bě ruski prawicarski politikar a jurist. Wón běše załožer a hač do swojeje smjerće předsyda Liberaldemokratiskeje strony Ruskeje (LDPR), nacionalistiskeje strony z prawicarskeho spektruma. Při wólbach dóstawaše Žirinowskij stajnje wokoło 10 % hłosow.
Čorna Woda
thumb|left|Kublerski dom Čorna Woda ( Schwarzbach ) je wjes a gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słuša k Hornjej Łužicy. Leži dźesać kilometrow na juh wot Złeho Komorowa. Ke gmejnje słuša gmejnski dźěl Bělno.
Gmejna je dźěl Rólanskeho hamta.
Kadijiwka
thumb|left
Kadijiwka (1937–1943 Серго/ Sergo; 1978–2016 Стаханов/ Stachanow) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 65 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1814 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 steji Kadijiwka jako Stachanow pod kontrolu njepřipóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Luhansk“.
Španiske mydleško
Španiske mydleško (Sedum hispanicum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Lisćina kulturnych pomnikow w Budyšinje
thumb|320px|[[Stara wodarnja a Michałska cyrkej w Budyšinje]] thumb|320px|Budyske měšćanske dźěle Lisćina kulturnych pomnikow w Budyšinje wobsahuje připóznate kulturne pomniki wulkeho wokrjesneho města Budyšina.
Rozrjadowanje
W Budyšinje je wokoło 1180 zapisanych kulturnych pomnikow, čehoždla wobsteji tuta lisćina z 25 dźělnych lisćin.
Wjazniki
Sydlišćo je so w lěće 1608 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Smalininkai
thumb|left|[[Njemen w Smalininkai]]
Smalininkai ( Schmalleningken) je městačko ze 470 wobydlerjemi w Tauragskim wobwodźe w Litawskej.
Leži něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje města Tauragė při sewjernym brjoze rěki Njemena, kotraž tworja tule hranicu mjez Litawskej a do Ruskeje słušacej Kaliningradskej oblasću.
Sydlišćo je so w lěće 1422 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa. Městnostne mjeno pochadźa wot litawskeho słowa smala („smoła“).
Štomowa strelicija
Štomowa strelicija, tež natalowa strelicija (Strelitzia nicolai) je rostlina ze swójby strelicijowych rostlinow (Strelitziaceae).
Wopis
Štomowa strelicija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot hač do 6 m. Stwjelco je zrunane a wodrjewjene. Twori kupu, kotraž docpěje šěrokosć wot wjace hač 3,5 m.
Łopjena su ćmowozelene, docpěja dołhosć wot wjace hač 1,5 m a sedźa na dołhich stołpikach.
Powiat szczecinecki
Powiat szczecinecki je powiat (wokrjes) na juhowuchodźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa z wokrjesnym městom Szczecinek. Na teritoriju powiata w gmejnje Biały Bór nadeńdźe so najwyši dypk zapadneje Pomorskeje (239,1 m).
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so na juhowuchodźe wojewódstwa, při hranicy z Pomorskim a Wulkopólskim wojewódstwom. Susodne wokrjesy su Powiat koszaliński na sewjeru, Powiat bytowski na sewjerowuchodźe, Powiat człuchowski na wuchodźe, Powiat złotowski na juhu, Powiat drawski na juhozapadźe, Powiat świdwiński na zapadźe a Powiat białogardzki na sewjerozapadźe.
Města a gmejny
left|mini|Gmejny we wokrjesu
Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow: jedneje měšćanskeje gmejny, třoch měšćansko-wjesnych a dweju wjesneju gmejnow.
Serbska narodna zhromadźizna
Serbska narodna zhromadźizna ( Sorbische Volksversammlung) bě reformistiske byrgarske hibanje za čas přewróta w NDR w lětach 1989–1991.
Stawizny
Nazymu 1989 zetkachu so prěni raz někotři Serbja z wotpohladom załožić skupinu, kotraž měješe za čas přewróta zajimy a žadanja serbskeho ludu zwuraznjeć. Prěnje zetkanje wotmě so dnja 11. nowembra 1989. Serbska narodna zhromadźizna Delnjeje Łužicy zeńdźe so 2. februara 1990 w Choćebuzu prěni raz. Na nimorjadnej hłownej zhromadźiznje Domowiny 17. měrca 1990 nastupi Jan Malink jako kandidat SNZ za předsydu narodneje organizacije, podleži pak Bjarnatej Cyžej z 233 přećiwo 302 hłosomaj. Hač dosrjedź lěta 1991 wobroćichu so čłonojo zhromadźizny prawidłownje na zjawnosć.
Serbska narodna zhromadźizna wobhladowaše so jako reformowe hibanje k statej a stronje SED blisko stejacej Domowinje a mjenje jako konkurenca k tutej. Jich wotpohlad bě, Domowinje k nowemu programej kaž tež personelnej a strukturelnej změnje dopomhać.
Dalše žadanja poćahowachu so na přikład na skrućenje serbskeho šulskeho kubłanja a na teritorialne přerjadowanje administratiwnych hranicow Łužicy jako zwisowacy teritorij.
K hłownym akteram SNZ słušachu mjez druhim Jan Nuk, Ludmila Budarjowa, Benedikt Dyrlich, Jan Malink a Franc Šěn.
Serbske kulojte blido
mini|Wobdźělnicy kulojteho blida NDR Serbske kulojte blido bě prawidłownje so wotměwace zetkanje po přikładźe powšitkownych kulojtych blidow w NDR, kotrež bu přewažnje přez Serbsku narodnu zhromadźiznu iniciěrowane.
Na prěnim schadźowanju dnja 19. decembra 1989 wobdźělichu so zastupjerjo Domowiny, Serbskeje narodneje zhromadźizny, Zjednoćenstwa Cyrila a Metoda a redakcije dźenika Nowa doba, kiž spytachu, so na zhromadne žadanja dojednać.
Jedyn z hłownych zaměrow bě – kaž wot SNZ žadane – noworjadowanje Łužicy, při čimž so wo wjacorych móžnosćach diskutowaše, mjez druhim wo awtonomnym serbsko-łužiskim teritoriju (Serbska Łužica) abo wo přizamknjenju cyłeje Łužicy Sakskej. Nimo toho měješe so serbšćina z druhej hamtskej rěči regiona stać. Wobě žadani so njezwoprawdźištej.
Zastupjer Serbskeho kulojteho blida Jan Malink měješe wot 3. januara 1990 status wobkedźbowarja za Kulojtym blidom NDR.
Jědlica
Jědlica (prjedy tež Jělica abo Jělca; Jiedlitz) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Porchow a leži 218 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1974 běše samostatna gmejna, po tym hač do lěta 1994 gmejnski dźěl Małeho Wosyka.
Susodne wjeski su Nowy Dwór na sewjeru, Mały Wosyk na wuchodźe, Horni Wujězd na juhu a Bukowc na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Gedelicz pochadźa z lěta 1355.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 171 wobydlerjow, z nich 136 Serbow (80 %).
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Jědlicy
Drapata rězna
Drapata rězna (Carex pilosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Bad Gottleuba-Berggießhübel
Bad Gottleuba-Berggießhübel je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory, kotrež je w lěće 1999 nastało přez zjednoćenje městow Bad Gottleuba a Berggießhübel z gmejnomaj Bahratal a Langenhennersdorf. Leži něhdźe 30 kilometrow južnje Drježdźan při čěskej hranicy a ma něhdźe 5.700 wobydlerjow.
Prěnje naspomnjenje města Bad Gottleuba jako Gotlavia pochadźa z lěta 1363. Wjes Gyßhobel bu w lěće 1412 k prěnjemu razej naspomnjene.
Stróžawka
Systematika
Za Centaurea L. su někotre synonymy: Acosta Adanson, Cnicus L., Grossheimia Sosnowsky & Takhtajan, Jacea Miller, Leucacantha Nieuwland & Lunell.
K rodej stróžawkow (Centaurea) słuša 350 hač 500 družinow (wuběrk):
W srjedźnej Europje so hodźa najčasćišo w přirodźe namakać kostrjanc (Centaurea cyanus) a łučna stróžawka (Centaurea jacea), regionalnje rozdźělne su tež rupačowa stróžawka (Centaurea scabiosa), čorna stróžawka (Centaurea nigra), frygiska stróžawka (Centaurea phrygia) a dalše družiny rozšěrjene.
Płomjaca horiwka
Płomjaca horiwka (Adonis flammea) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Płomjaca horiwka docpěje wysokosć wot (10) 20 hač do 50 cm.
Zrunane stołpiki su w delnim třećinje rozhałuzowane, na spódku mjechko kosmate. Łopjena su w lěće zelene a trójce hač štyri króć pjerite.
Kćenja
Kćěje w lěće. Kćenja steja po jednym a docpěja přeměr wot 1,5 hač do 3,5 cm. Tři hač wósom krónowych łopješkow je šarlachčerwjene abo krejčerwjene, rědko žołte. Na bazy njesu čorny blečk. Keluškowe łopješka su wonka kosmate. Wósom próškowych łopješkow je ćmowowioletne.
Płody
Płodźiki njesu na delnim boku jasny zubičk a wotboka kónčki křiwjeny pysk.
Stejnišćo
Rosće na rolach a krótko žiwjacych njerodźowych honach.
Powiat świdwiński
Powiat świdwiński je powiat (wokrjes) na juhowuchodźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa z wokrjesnym městom Świdwinom.
Geografija
Susodne wokrjesy su Powiat białogardzki na sewjerowuchodźe, Powiat szczecinecki na juhowuchodźe, Powiat drawski na juhu, Powiat łobeski na juhozapadźe a Powiat kołobrzeski na sewjerozapadźe.
Gmejny
mini|left|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji z cyłkownje šěsć gmejnow, z nich
měšćansko-wjesna gmejna:
a štyri wjesne gmejny:
Bilhorod-Dnistrowskyj
thumb|left|Twjerdźizna Akkerman při brjoze Dnjesterskeho limana
Stawizny
Hižo w šestym lětstotku do Chrystusa załoži so na tutym městnje kolonija ioniskeho města Milet pod mjenom Tyras, kotraž wobsteješe hač do štwórteho lětstotka do Chrystusa. Wokolina bě wobsydlena wot thrakiskich, sarmatiskich a skythiskich kmjenow. W lěće 105 dobychu Romjenjo tutu kónčinu a załožichu prowincu Dacia. Pozdźišo sta so město při wuliwje Dnjestra ze zepěranišćom romskeje floty. Za čas pućowanja ludow so město zniči. Pozdźišo so wot wuchodosłowjanskich Tiwercow pod mjenom Bjelgorod zaso natwari, bu pak wot Tatarow znowa zničene. Po lěće 1261 załoži Genua tu wikowanski přistaw Maurocastro, kotryž bu w 14. lětstotku wot moldawskich wjerchow do twjerdźizny wutwarjeny. 1484 přińdźe hromadźe z Kiliju při Dunaju pod kontrolu Osmanow a rěkaše nětko Akkerman.
Hakle 1812 přińdźe twjerdźizna po Bukarestskim měrje k Ruskemu carstwu a steješe hač do lěta 1918 pod ruskim knjejstwom. Wot 1918 do 1940 a znowa za čas Druheje swětoweje wójny słušeše do Rumunskeje.
Jatronka
Jatronka (Hepatica) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nowe Zdźarki
Nowe Zdźarki su sydlišćo w gmejnje Wulka Dubrawa w Budyskim wokrjesu.
Mała wjeska wobsteji z mało chěžow a nadeńdźe so při křižowanišću zwjazkoweje dróhi 156 (Budyšin–Běła Woda) ze statnej dróhu S 101 (Wulka Dubrawa–Klukš) něhdźe 800 metrow sewjerozapadnje Zdźarja. Na juhu nadeńdźe so Klukšanske lětanišćo.
Zahony Nowych Zdźarkow słušachu ze starodawna k Zdźarjej. Tamniše sydlišćo naspomni so hakle w lěće 1825 k prěnjemu razej.
Helmut Schmidt
Helmut Heinrich Waldemar Schmidt (* 23. decembra 1918 w Hamburgu, † 10. nowembra 2015 ) bě němski socialdemokratiski politikar a běše němski zwjazkowy kancler. W běhu swojeho politiskeho žiwjenja skutkowaše jako zapósłanc zwjazkoweho sejma (1953–1962, 1965–1987), nutřkowny senator w ródnym Hamburgu (1961–65), předsyda frakcije SPD w zwjazkowym sejmje (1966–69), zakitowanski minister (1969–72) a financny minister (1972–74). Po wotstupje Willyja Brandta bu dnja 16. meje 1974 wot sejma za pjateho zwjazkoweho kanclera woleny. Wjedowaše koaliciju stronow SPD a FDP dale hač do lěta 1982, hdyž wustupi FDP z koalicije. Jeho naslědnik bě Helmut Kohl (CDU).
Najwažniše temy w času jeho kanclerstwa běchu mjez druhim wolijowa kriza, reforma rentoweho systema, teroristiske wohroženje ze strony RAF w tak mjenowanej „němskej nazymje“, zawjedowanje zhromadneho europskeho měnoweho systema (ECU) a wubědźowanje w brónjenju mjez zapadom a wuchodom. Schmidt podpěrowaše jadrowu energiju kaž tež brónjenje z raketami na němskim teritoriju. Z lěwicarskeje opozicije napřećo Schmidtowej politice nastachu mjez druhim Zeleni jako štwórta strona němskeho politiskeho spektruma.
Wot lěta 1983 bě Schmidt sobuwudawaćel tydźenika „Die Zeit“. Wón bě čestny měšćan Hamburga, Bremerhavena, Berlina, Bonna, Güstrowa a kraja Schleswigsko-Holsteinska kaž tež čestny doktor na 30 uniwersitach, mjez druhim w Oxfordźe a Cambridge. Uniwersita Zwjazkoweje wobory w Hamburgu rěka wot lěta 2003 Helmuta Schmidtowa uniwersita.
Ewangelij po Lukašu
Ewangelij po Lukašu je třeća kniha Noweho Zakonja, jedyn z ewangelijow. Wopisuje žiwjenje, smjerć a zmortwychstanjenje Jězusa.
Somoćany rupač
Somoćany rupač (Scabiosa atropurpurea) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby lozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae). Dalše serbske mjeno je somotka. thumb|Kćenje wot wjercha hladane
Wopis
Somoćany rupač je jednolětna rostlina. Sorty kćěja w rozdźělnych barbach.
Rozšěrjenje
Pochadźa z regiona Srjedźneho morja.
Wužiwanje
Rostlina so jako pyšnu rostlinu plahuje.
Sergej Bagapš
thumb|upright|Sergej Bagapš
Sergej Bagapš (abchazisce Сергеи Василий-иҧа Багаҧшь; Сергей Васильевич Багапш/ Sergej Wasiljewič Bagapš; * 4. měrca 1949 w Sochumi, Abchaziska ASSR, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk; † 29. meje 2011 w Moskwje) běše abchaziski politikar.
Wot lěta 1997 hač do 1999 běše z premierministrom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje a wot 12. februara 2005 hač do swojeje smjerće dnja 29. meje 2011 z abchaziskim prezidentom.
Egyptowšćina
thumb|[[Papyrus Ebers z medicinskim tekstom.]] Egyptowšćina je afroaziska rěč přiwuzna najbóle z berberskimi rěčemi, semitiskimi rěčemi a z rěču bedža. Rěčeše so w antiknej Egyptowskej. Dźensa so w kraju hłownje arabsce rěči.
Pismo
Do křesćanskeho časa pisaše so egyptowšćina z hieroglyfiskim abo hieratiskim pismom, wot sedmeho lětstotka do Chrystusa do pjateho lětstotka po Chrystusu tež z demotiskim pismom. W poslednjej dobje swojeho wobstaća je so pisała we warianće koptišćiny z koptiskim pismom, přiwuznym z grjekskim pismom.
Dźělenje rěče
thumb|Koptiski napis z třećeho lětstotka po Chrystusu
Lipinki
Lipinki ( Leipgen) su hornjołužiska wjeska w Zhorjelskim wokrjesu. Słušeja dźensa jako jeje najmjeńši gmejnski dźěl do Mikowskeje gmejny a z tym do hamtskeho serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Přez Lipinki wjedźe statna dróha S 109 (Budyšin–Niska).
Stawizny
Prěni raz naspomni so sydlišćo pisomnje jako  Lipchen abo Leipchin we wopismje čěskeho krala Wjacława IV. z lěta 1419. Mjeno je wotwodźene wot lipy. Serbska forma mjena je zapisane 1684 w cyrkwinskej knize z Radworja jako Lipinkow (genitiw).
Po sydlišćowej formje su Lipinki nawsowc, kotryž słušeše najprjedy do Bartskeho knjejstwa a wot 18. lětstotku k ryćerkubłu w susodnej Hornjej Wólšinje.
Wjes słušeše prěnjotnje z Dołhej Boršću do Bartskeje wosady, tež po załoženju swójskeje Boršćanskeje cyrkwje. Po Wienskim kongresu ležachu Lipinki, Wukrančicy a Wólšina pak w Pruskej, mjeztym zo Bart dale Sakskej přisłušeše. Tuž buchu 1829/32 do blišeje Boršćanskeje ewangelsko-lutherskeje wosady přerjadowane.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Wólšinska gmejna z Lipinkami po Mukowej statistice 328 wobydlerjow, z kotrychž bě 259 serbskich (79 %). Lipinki same mějachu 1825 84 wobydlerjow. Dźěl wobydlerstwa přisłuša starolutherskej cyrkwi.
Arnošt Černik zwěsći w cyłej Boršćanskej gmejnje 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15,5 %.
Jan Boguměr Rychtar
Jan Boguměr Rychtar ( Johann Gottfried Ohnefalsch Richter; * 11. měrca 1703 w Choćebuzu, † 8. januara 1765 w Rampicach) bě serbski farar, historikar, ludowědnik a rozswětler.
Wón narodźi so jako syn předměšćanskeho šewca Mjertyna Rychtarja a jeho mandźelskeje Anny Dorotheje w Choćebuzu a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1724 studowaše ewangelsku teologiju w Hali a wokoło 1726 nastupi wikarske městno w Janšojcach. Tam a w druhich serbskich wosadach skutkowaše do lěta 1734. Wot tutoho lěta hač do swojeje smjerće 1765 běše z fararjom w Rampicach (Rampitz, dźensa pólsce Rąpice) za Wódru sewjernje Gubina.
Po smjerći nana w lěće 1709 wotrosće Rychtar na farje w Tśěšojcach pola maćerneho nana Mjertyna Fabriciusa, hdźež so jeho sorabistiske zajimy zbudźichu. Jako student w Hali měješe styki z Heinrichom Mildu, wotrjadnikom Franckoweje syrotownje za słowjanske naležnosće. Po nawróće do Łužicy zběraše w swojej blišej domiznje historiski material a chcyše tutón wozjewić. Prěni dźěl wuńdźe pod titulom Sammlung einiger Nachrichten von der ... Stadt Cottbus in Niederlausitz und denen herumliegenden Orten (Choćebuz 1730). Pokročowanje projekta pak zwrěšći. Po tym zo njebě w Choćebuskich kónčinach žane swobodne farske městno namakał, stupi do słužbow nowomarkowskeho rjada Johanitarjow a přewza wosadu w Rampicach, kotraž bě něhdy serbska, tehdy pak hižo dlěši čas přeněmčena. Tam wěnowaše so pod chudobnymi wuměnjenjemi dale wutrajnje slědźenjam na polach archeologije, stawiznow, literatury, etnografije, rěčespyta a onomastiki a spytaše so tež w basnjenju. Jenož snadny dźěl jeho wuslědkow bu wotćišćeny, mjeztym zo so najskerje wjetši dźěl při wulkim wohenju w Rampicach lěta 1772 zhubi.
Chwaćicy
Chwaćicy ( Quatitz) su wjes, kotraž słuša wot 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje. Wone leža na sewjernym kóncu Budyskeho spjateho jězora.
mini|upright|left|[[Chwačanska cyrkej]]
Geografija
Chwaćicy leža w Hornjołužiskich honach sewjernje Budyšina. Susodne wsy su Mała a Wulka Dubrawa na sewjeru, Ješicy a Delnja Hórka na wuchodźe, Dalicy a Křiwa Boršć na juhozapadźe kaž tež Lutobč a Měrkow na sewjerozapadźe. Přez wjes wjedźetej statna dróha S 107 (Delnja Hórka–Radwor) a wokrjesna dróha K 7210 (Lubochow–Zdźěr).
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1360 jako Quaticz. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1655 ryćerkubło w Delnjej Hórce; 1777 běchu Chwaćicy swobodna wjes. Sydlerskostawiznisce jedna so wo nawsowc z 241 ha wulkimi wjesnymi honami.
Rozkólnik
Rozkólnik (Sempervivum) je ród ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Gorochowjec
thumb|left thumb|left Gorochowjec je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Chwaćicy
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach mějachu Chwaćicy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 376 wobydlerjow, z nich 346 Serbow (92 %) a 30 Němcow. 1956 zwěsći Arnošt Černik serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 64,5 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu ze 17. lětstotka Malešanskej wosadźe. W lěće 1899 natwari so pod nawodom twarskeho rady Ernst Giese nowa wosadna cyrkej we wsy samej. Pódla cyrkwje namaka so nimo toho 1858 natwarjena nowogotiska kapałka.
Gorochowjec
Sydlišćo je so w lěće 1168 jako Grad Swjatoj Bogorodicy załožiło.
Antigua a Barbuda
thumb|left|Krajina na kupje Antigua
Antigua a Barbuda tworitej njewotwisny kupowy stat mjez Karibiskim morjom a Atlantiskim oceanom, kotryž přisłuša Commonwealthej a nasta w lěće 1981 z kupow Antigua a Barbuda. K statej słuša tež njewobydlena kupka Redonda. Stolica je Saint John’s, kotryž so namaka na wjetšej kupje Antigua.
Klima na kupomaj je tropiska.
Stawizny
Hač do njewotwisnosće w lěće 1981 běštej Antigua a Barbuda z britiskej koloniju.
Arabis blepharophylla
Arabis blepharophylla je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Rostlina docpěwa wysokosć wot 10 hač 15 cm a twori kupy.
Łopjena su zelene a zubate.
Kćěje w nalěće. Purpurowe kćenja steja w krótkich, łopjenatych kićach.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa z Kaliforniskeje. Rosće w niskich hórskich połoženjach.
Malajiski mjedwjedź
Malajiski mjedwjedź (zwjetša Helarctos malayanus, druhdy Ursus malayanus) je družina mjedwjedźow (Ursidae).
Wopis
Malajiski mjedwjedź je najmjeńši mjedwjedź a docpěje dołhosć wot něhdźe 1,4 m a wysokosć ramjenjow wot maksimalnje 70 cm. Jeho koža je krótka, hładka a čorna. Klama je swětła. Ma běłojty hač oranžožołty muster na hródźi. Jeho žratwa wobsteji z rostlinow, płodow, małkich zwěrjatow a mjedu.
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Malajiski mjedwjedź je žiwy w juhowuchodnej Aziji, předewšěm w južnej Chinje, zadnjej Indiskej, na kupomaj Sumatra a Borneo. Wón so zwjetša tam na štomach zdźerža.
Strelitzia juncea
Strelitzia juncea je rostlina ze swójby strelicijowych rostlinow (Strelitziacea).
Suchodilsk
Suchodilsk je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, blisko ruskeje hranicy. Leži něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Luhanska.
Strelitzia juncea
Wopis
Strelitzia juncea je trajne zelo. Syćinojte łopjenowe stołpiki su dołhe, zrunane a docpěja wysokosć wot něhdźe 2 m.
Dippoldiswalde
Dippoldiswalde (we wobchadnej rěči Dipps) je wulke wokrjesne město w sakskim wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži we wuchodnych Rudnych horinach něhdźe 20 kilometrow južnje Drježdźan na poł puću k čěskej hranicy a ma něhdźe 14.000 wobydlerjow.
Prěnje naspomnjenje města jako Dipoldiswalde pochadźa z lěta 1218.
Suchodilsk
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Strelitzia juncea
Wopis
Kwětnistwa su tym kralowskeje strelicije (Strelitzia reginae) podobne, ale jich stwjelca su krótše.
Suchodilsk
Sydlišćo je so w lěće 1914 załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Bereziwka
thumb|left|Napohlad města
Bereziwka je městačko w Odesaskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Odesy.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1802 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
C
C abo c je třeći pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho kaž tež serbskeho alfabeta. Wón nastawaše přez etruskeho posrědkowanja z grjekskeho pismika γ. Jemu wotpowěduje pismik Ц resp. ц w kyriliskim alfabeće, mjeztym zo steji tamniši С za łaćonski S.
Wurjekowanje wotwisuje wot rěče a pozicije w słowje:
W serbšćinje wotwodźujetej so wot C pismikaj Č a Ć.
Aleksandr Ankwab
thumb|upright|Aleksandr Ankwab
Šilalė
thumb|left
Šilalė je městačko w Tauragskim wobwodźe na zapadźe Litawskeje. Je zarjadniske sydło Šilalskeho rajona.
Aleksandr Ankwab
Aleksandr Ankwab (abchazisce Алеқсандр Золотинска-иҧа Анқәаб; Александр Золотинскович Анкваб/  Aleksandr Zolotinskowič Ankwab; * 26. decembra 1952 w Sochumi, Abchaziska ASSR, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je abchaziski politikar.
Wot lěta 2005 hač do 2010 běše z premierministrom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje a wot 26. septembra 2011 hač do 1. junija 2014 z abchaziskim prezidentom.
Šilalė
Leži při rěce Lokysta něhdźe 30 kilometrow sewjernje města Tauragė.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1533 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 55 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Leonid Tibilow
thumb|upright|Leonid Tibilow
Leonid Tibilow (osetisce Тыбылты Харитъоны фырт Леонид; Леонид Харитонович Тибилов/ Leonid Charitonowič Tibilow; * 28. měrca 1952, Znaurski wobwod, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar.
Wot 19. apryla 2012 hač do 9. apryla 2017 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.
Ajaccio
Ajaccio ( Aiacciu) je po wobydlerstwje najwjetše město a zarjadniske sydło k Francoskej słušaceje kupy Korsiki w Srjedźnym morju. Wone nadeńdźe so při zapadnym pobrjoze kupy a ma něhdźe 70.000 wobydlerjow. Administratiwnje je Ajaccio stolica regiona Corse a sydło prefektury departmenta Corse-du-Sud (Južna Korsika).
W měsće je so w lěće 1769 francoski kejžor Napoleon Bonaparte narodźił.
Geografija
mini|left|Napohlad města z horow na zapadźe Město leži při sewjernym brjoze mórskeho zaliwa ze samsnym mjenom. Něhdźe dźesać kilometrow zapadnje nadeńdźe so skupina kupow Îles Sanguinaires.
Stawizny
Městno při zaliwje bě hižo za čas Ptolemeja wobsydlene. W romskim času wobsteješe tam sydlišćo pod mjenom Adiacium. Dźensniše město so pak hakle w lěće 1492 wot Genuezow załoži. Francozojo natwarichu po dobyću města w lěće 1553 citadel, wróćichu město pak 1559 zaso Genuezam. Hakle 1768 přińdźeštej město a kupa znowa pod francosku kontrolu.
Wot jeho załoženja w lěće 1982 je Ajaccio sydło korsiskeho regionalneho parlamenta.
Dwurjapikojta rězna
Dwurjapikojta rězna (Carex binervis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Meter
mini|Standardny meter w [[Parisu]]
Meter je zakładna měrjenska jednotka dołhosće w mjezynarodnym systemje jednotkow a druhich metriskich systemach. Jedyn meter je definowany jako čara, kotruž přeprěčuje swětło w času 1/299 792 458 sekundy. Jednotkowe znamjo metra je mały m.
Za decimalne množiny a dźěle metra wužiwaja so mjezynarodne předstawy za měrjenske jednotki (n.př. kilometer, decimeter, centimeter). Wotwodźene su tež měrjenske jednotki přestrjenje a wolumena kaž kwadratny meter (m²) a kubikny meter (m³).
Tak mjenowany „prameter“ je so w lěće 1799 we Francoskej definował jako dźesatmilionty dźěl zdalenosće wot sewjerneho pola k ekwatorej. Tuchwilna dokładniša definicija płaći wot lěta 1983.
Słowo
Słowo pochadźa z grjekskeho μέτρον/metron („měra, měridło, dołhosć“) a je přez łaćonske metrum a francoske mètre do němčiny a dalšich rěčow přišło.
Alpski rozkólnik
Alpski rozkólnik je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (łaćonsce: Sempervivum alpinum, Crassulaceae).
Bahnowa pyskawa
Bahnowa pyskawa (Geranium palustre) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow.
Rēzekne
thumb|left Rēzekne (historiske němske mjeno – Rositten; do 1917 rusce Режица/ Rježica) je město na wuchodźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Rēzekneskeho wobwoda.
Bahnowa pyskawa
Etymologija
Botaniske mjeno Geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznjamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płóda.
Rēzekne
Leži při rěce Rēzekne něhdźe 240 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Bahnowa pyskawa
Wopis
Bahnowa pyskawa je wjacelětna, zelišćowa rostlina. Wona docpěwa wysokosć wot 25 hač 100 cm.
Rēzekne
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Bahnowa pyskawa
Wopis
Stołpik je horjeka wróćo kosmaty a kaž widły rozhałuzowany.
Rēzekne
Sydlišćo je so w lěće 1285 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.