cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eucharistiska syć
Eucharistiska syć je nabožny projekt, kotryž wuchadźa z rjadu Klarisow. Knježny zahajichu swoju iniciatiwu 8. hodownika w lěće eucharistije 2004. Jedna so wo modlersku syć, w kotrejž chcedźa rjadnicy dar česćowanja swj. eucharistije z wěriwymi dźělić.
Do Eucharistiskeje syće smědźa so křesćenjo kóždeje staroby zarjadować, jeli su zwólniwi, wěsty čas před tabernaklom (potajkim w Božim domje) ćicho přebywać a so modlić. Wšojedne, w kotrej cyrkwi, hdy abo kak dołho. To je kóždemu samomu přewostajene.
Hórkosłódke wrónidło
Hórkosłódke wrónidło (Solanum dulcamara) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae). thumb|
Eucharistiska syć
Rjadnicy přeprošuja k tomu, bohatstwo ćicheho modlenja před tabernaklom wotkrywać, chcedźa ludźom pokazać, zo njeje přebywanje při Jězusu w swjatej eucharistiji zhubjeny čas, ale zo skruća poćah k Bohu, je zdobom wuznaće k wěrje a zamóže rozsudy w cyrkwi a swěće wobwliwować.
Eksterne wotkazy
Eucharistiska syć | Klóšter Klarisow wěčneje adoracije w Budyšinje
Hórkosłódke wrónidło
Wopis
Hórkosłódke wrónidło je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 30 hač 200 cm. Rostlina je deleka wodrjewjena.
Hałuzy su wisace abo lězuce, słabje wijace.
Łopjena
Łopjena su měnjate, jara wariabelne, jejkojte, špisojte, wuchate abo rozdźělnje lapate. Srjedźne łopjena su často lapate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kwětnistwa su přewisowace a hranaće rozhałuzowane. Wioletne kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe 1 cm. Jich kónčki su často wočinjene a njesu napadne próškowe łopješka. Króna su pjećdźělna, płonje rozšěrjena a docpěwa šěrokosć wot 1 cm.
Prawdinsk
thumb|left thumb|left Prawdinsk (,, , Friedland) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1312 wot Němskeho rjada załožiło a měješe wot lěta 1335 pod mjenom Friedland měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Hórkosłódke wrónidło
Stejnišćo
Rosće we włóžnych kerčinach, na hrjebjowych kromach, rěčnych brjohach a lěsnych zahonach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Jugorsk
thumb|left Jugorsk ( Югорск ; 1962–1992 Komsomolskij/ Комсомольский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 300 kilometrow zapadnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1962 załožiło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Monako
thumb|left
Wjerchowstwo Monako ( Principauté de Monaco, monegasce Principatu de Múnegu) je ze swojej přestrjenju wot něhdźe 2 km² po Vatikanskim měsće druhi najmjeńši njewotwisny stat w Europje a cyłym swěće. Leži při Srjedźnym morju na juhowuchodźe Francoskeje, dospołnje wobdaty wot francoskeho teritorija a blisko Italskeje. Ma 38.000 wobydlerjow a najwyšu hustosć zasydlenja wšěch statow.
Dubje
Dubje ( Eichow) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Leži při krajnej dróze mjez Choćebuzom a Wětošowom kaž tež při awtodróze 15 a ma něhdźe 470 wobydlerjow.
Dubje rěka tež jeničke parkowanišćo při němskej awtodróze z oficielnym serbskim mjenom, kotrež leži něhdźe kilometer južnje wsy.
Stawizny
Wjes so w lěće 1458 jako Eychen k prěnjemu razej naspomni.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 548 wobydlerjow, z nich 513 Serbow (94 %) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 22,3 %.
Sibirska česnička
Sibirska česnička (Scilla sibirica) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) přirjaduje.
Wopis
Sibirska česnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 15 cm.
Cybla docpěwa wulkosć wot 15 hač do 20 mm.
Łopjena
2 hač do 4 Łopjena su na spódku stejacy, linealojte, docpěwaja dołhosć wot 10 hač do 15 cm. Wone so z kćenjemi jewja.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. 1 hač do 5 nygacych kćenjow je zwjetša zwónčkojte. Maja šěsć kćenjowych łopješkow, kotrež docpěwaja dołhosć wot 12 hač do 16 mm. Wone su módre z ćěmnej srjedźnej smužku.
Stejnišćo
Rosće na parkowych trawnikach, składnostnje wodźiwjene w parkowbliskich kerčinach abo při małozahrodach. Preferuje čerstwe, wutkate pódy na tróšku zasćinjenych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina pochada z srjedźeje a južneje Ruskeje ale tež z prědnjeje Azije.
Karel Kryl
Karel Kryl (* 12. jutrownika 1944 w Kroměřížu, Čěskosłowakska; † 3. měrca 1994 w Mnichowje) bě čěskosłowakski basnik, spěwydźěłar, spěwar a poet. Pisaše politiske basnje přećiwo komunistiskemu režimej a bu tohodla po okupaciji Čěskosłowakskeje přez armeje Waršawskeho zrěčenja w lěću 1968 haćeny. Emigrowaše po tym do zapadnej Němskej.
Lernu!
thumb|Emblem lernu.net lernu! je darmotne, swobodnje přistupne, wjelerěčne websydło za wuknjenje a rozšěrjenje mjezynarodneje rěče Esperanto. Na stronach hodźi so wo esperanće informować, rěč z pomocu wšelakich kursow wuknyć, gramatiski přehlad wužiwać, zwučowanja činić, rěčne hry hrać, powědančka čitać a na nje posłuchać, wšelake słowniki wužiwać, powěsće z druhimi zajimcami esperanta wuměnić, so na wirtuelnych lekcijach wobdźělić, na esperantowu hudźbu posłuchać a sej samo małe filmy w esperantošćinje wobhladać.
Ideja lernu! jako websydło narodźi so na prěnim seminarje Esperanto@Interreto (E@I) w Stockholmje w aprylu 2000 a bu w oktobrje 2001 na druhim seminarje E@I w Uppsali skonkretizowana. W juliju 2002 dósta projekt podpěru wot załožby Esperantic Studies Foundation a strony buchu potom w awgusće samsneho lěta wutworjene. Bu 21. decembra 2002 startowany a staraja so wo projekt wot toho časa E@I a wjele pomocnikow.
lernu! bu wjacekróć na cejdejkach wudate. Wot 2004 do 2006 su wšelake wersije stronow z přidatnym materialom zwonka interneta wušli: hudźba, programy a druhe kursy esperanta, kotrež pola njejsu. Najnowša wersija steji jenož w interneće k dispoziciji, na CD abo DVD wuńdźe trochu pozdźišo.
lernu! steji w něšto dwaceći rěčach k dispoziciji a šulerjo maja móžnosć sej z rěčnymi pomocnikami w swojej maćeršćinje dopisować.
Nimo wjele kursow za rozdźělne niwowy ma lernu! tež słužby a nastroje: słowniki, přehlad wo gramatice, wótře předčitane powědančka z wobrazami, předstajenje esperanta, powěstnik, knihownju z knihami, hudźbu a filmami. Nimo toho su hry, forumy wo wšelake temach a nowinki z esperantoweho hibanja.
Srjedź lěta 2006 buchu strony wjace hač 75 tysac króć wob měsac wopytane, a ličba stabilnje rosće. Wjace hač tysac wopytowarjow registruje so kóždy měsac. Najwjace wužiwarjow přińdźe z Europy, juhowuchodneje Azije a z wobeju Amerikow. Wjace hač połojcy wopytowarjow su nowački. Tuchwilu lernu! je najwjetše a najpopularniše esperantorěčne kursowe srjedźišćo w interneće.
Wotkazaj
Hornjoserbske webstrony lernu!
Webstrony lernu! w esperanće
Borisoglebsk
thumb|left|Radnica
Borisoglebsk je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Borisoglebskeho rajona.
Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło jako ruska twjerdźizna přećiwo Tataram.
Kopšin
Kopšin ( Kopschin) je hornjołužiska wjeska w srjedźišću wokrjesa Budyšin. Z lěta 1974 słuša ke gmejnje Chrósćicy. Wjetšina wobydlerjow serbuje.
Při sewjernej kromje wjeski – za Satkulu – so Kopšinjanske hrodźišćo namaka. Tam předstaji so dnja 16. awgusta 1936 dźiwadłowa hra „Paliwaka“ před 5000 přihladowarjemi, štož bě poslednje wulke serbske zarjadowanje do Druheje swětoweje wójny.
Geografija
Wjeska leži na lěwym brjoze Satkule, napřećo hrodźišću, něhdźe 1,3 kilometry južnje Chrósćic. Susodne wsy su Prawoćicy na sewjerowuchodźe, Nuknica na wuchodźe, Lejno na juhu a Zejicy na juhozapadźe.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1343 jako Kobschiwn a słušeše w 16. lětstotku k Łuhowskemu a wot 17. lětstotka k Worklečanskemu ryćerkubłu.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 34 Kopšinjenjo serbsce. Katolscy wobydlerjo přisłušeja Chróšćanskej wosadźe.
Swójby
Adresowa kniha z lěta 1901 podawa za Kopšin slědowace swójby: Jakub Bjer (Behr, čo. 2), Mikławš Ješki (Jeschky, gmejnski předstejićer Nuknicy, čo. 1) a Michał Skala (čo. 3).
Hlej tež
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Kopšina z hrodźišćom a Chrósćicami w pozadku
Psowje
Psowje ( Oppitz) su wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Rakecy a leža 138 m nad mórskej hładźinu pod Kaponicu. Hač do lěta 1994 běchu samostatna gmejna ze zapadnje ležacym wjesnym dźělom Njeradk (Neuoppitz).
Susodne wjeski su do Łazowskeje gmejny słušace Hermanecy na sewjeru, Lipič (gmejna Radwor) na sewjerowuchodźe, Minakał na wuchodźe, Droby na juhowuchodźe a wjesny dźěl Njeradk na zapadźe.
Stawizny
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Psowje wostachu pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 při samej zapadnej kromje Njeradka.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 280 wobydlerjow, z nich 251 Serbow (90 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 74,7 %. Ewangelscy Psowjenjo přisłušeja ze 16. lětstotka Minakałskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 202 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,2 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Psowjow a Njeradka
Rěčny delta
thumb|Delta rěki [[Lena při Arktiskim oceanje ma rozměr wot 45.000 km².]]
Rěčny delta je wosebita družina napławjeneho kehela, pola kotrejež leži kehel k wulkim dźělam abo tež dospołnje pod wodowej hładźinu jězora abo morja. W stejatych wodach so spěšnosć ćečaceje wody spomałši, tak zo so wulki dźěl materiala rěki wotsadźi – hruby material w bliskosći brjoha a drobniši material dale zwonka. Mórske błóto abo pěsčišća nastanu a rěka wusuny swój přeběh přeco dale do morja doniž dyrbi swoje wotsadźenja sama wobćec. Ze stupacej wodu je móžno, zo so rěčne delty dospołnje přepławja a nimo přepołoženja rěki spody wody dale zdźerža. Tute podwódne delty móža něhdyši staw wody wujasnić.
Grjekski stawiznar Herodot twori formikoniski wuraz delta za rěčny delta Nila, dokelž wuliw rěki na formu wulkeho grjekskeho pismika delta (Δ) dopomina.
Ameriski balsam
Ameriski balsam (łaćonsce: Bursera simaruba) je rostlina ze swójby balsamowych rostlinow (łaćonsce: Burseraceae).
Fałdaty ćernjowc
Fałdaty ćernjowc (Rubus plicatus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Röderaue
Röderaue je sakska gmejna w sewjeru Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při delnim běhu Rědory a braniborskej hranicy a ma wokoło 2.900 wobydlerjow.
Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Röderaue-Wülknitz a wobsteji ze wsow Frauenhain, Koselitz, Pulsen a Raden.
Česnička (Hyacinthoides)
Česnička (Hyacinthoides) je ród ze swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Gośliny
Gośliny su wjes w Pólskej.
Gośliny leža w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 107 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Mezislovanska
Mezislovanska je planowa słowjanska rěč, kotraž bu w 1950tych lětach w Čěskosłowakskej stworjena. <br style="clear:both;" />
Přikład
V meżdunarodnich jezikach dlużno stvorit taki cennosti, ktori budu zna znacit veliki prinos v oblasti nauk, izucenija jezikov, techniki, umenij itd.
Pan-Slavic language Панславянские языки
Pismikowa keklija
Pismikowa keklija je hra, podobna znatemu Scrabble, z kotrejž móža hrajerjo na zabawne wašnje swój słowoskład w serbskej rěči přepruwować a rozšěrjeć. Zaměr je, z kreatiwnje wutworjenymi słowami telko dypkow kaž móžno docpěć. Wuwił je hru Robert Maćij.
Isilkul
thumb|left Isilkul ( Исилькуль) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w Omskeje oblasće něhdźe 130 kilometrow zapadnje Omska. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1893 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Ptačk duše
Ptačk duše je powědančko israelskeje spisowaćelki Michal Snunit, kotrež wopisuje na jara čućiwe a poetiske wašnje poćah mjez nami a našej dušu. Za dźěći napisane sta so mjeztym z mjezynarodnym bestsellerom za kóždu starobu. Do wjace hač 25 rěčow přełožene ma podobny zaměr kaž Mały princ Saint-Exupéryja, kiž nam z jednorej rěču hłuboko filozofiske poselstwo posrědkuje.
Baýramaly
Leži w Murgabskej oazje pusćiny Karakum při rěce Murgab něhdźe 375 kilometrow wuchodnje Ašgabata a něhdźe 30 kilometrow wuchodnje wot města Mary.
Ma něhdźe 126 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1935 měšćanske prawa.
Bělan
Bělan (Astrantia) je rostlinski ród z swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae).
Systematika
Ród słuša k pódswójbje Saniculoideae. Eksistuje 10 družinow. Z tych wustupuje 5 w Europje, 4 w srjedźnej Europje. Srjedźoeuropske družiny su:
Njeswačidło
Njeswačidło ( Neschwitz) je wosadna wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, sewjernje Budyšina.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej. Wosebje we wjeskach na zapadźe gmejny so hač do dźensnišeho serbsce rěči. Hromadźe z susodnymi Bóšicami twori gmejna zarjadniske zhromadźenstwo Njeswačidło.
thumb|left|[[Njeswačanska cyrkej|Njeswačanska ewangelska cyrkej]]
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1268 jako Nyzwas a bu w lěće 1410 jako knježe sydło pomjenowana. Słušeše hač do 14. lětstotka k Hodźijskej wosadźe a ma z toho časa swójsku wosadu.
Wot lěta 1890 měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě. Wot 1947 do 2001 wjedźeše nimo toho industrijowa železnica z Njeswačidła do Wětrowa.
Kónc Druheje swětoweje wójny wojowachu němske wójsko a Čerwjena armeja kaž tež pólske jednotki we wobłuku bitwy wo Budyšin tež w Njeswačidle a wokolinje, při čimž bu 85 % twarjenjow we wsy wobškodźene. Tež ewangelska wosadna cyrkej wupali.
W lěće 1936 zagmejnowachu so Holešow, Nowa Wjes a Łomsk z Lišej Horu. 1974 slědowachu Dobrošicy a 1978 Šešow. Z wokrjesnej reformu lěta 1994 buštej Zarěč a Łuh do gmejny zapřijatej.
Wobydlerstwo
W lěće 1925 bě mjez 736 wobydlerjemi 711 ewangelskich a 22 katolskich. Po ludličenju 2011 bě 33,6 % gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 18,9 % katolskeje konfesije (přewažnje w zapadnym dźělu).
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Njeswačanska gmejnska rada ma tuchwilu štyrnaće čłonow. Komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki:
Wjelkow (Sulików)
Wjelkow ( a Wilka, 1937–45 Wilke) je wjes z 226 wobydlerjemi w pólskim dźělu Hornjeje Łužicy. Słuša ke gmejnje Sulików w Zgorzelecskim wokrjesu Delnjošleskeho wojewódstwa.
Njeswačidło
Gmejnska rada
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
Wjelkow (Sulików)
Přez wjes wjedźe železniska čara ze Zhorjelca do Zawidowa.
Južnje Wjelkowa pjelnješe so wot lěta 1962 Niedówski spjaty jězor při rěčce Witka, kotryž słuži jako skład chłódźenskeje wody za blisku brunicowu milinarnju Turów.
Njeswačidło
Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Njeswačidła je Gerd Schuster (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 56,6 % hłosow w zastojnstwje wobkrućeny. Norbert Braun (HuG) dósta 43,4 %. Wolerske wobdźělenje wučini 57,7 %.
Kubłanje
W Njeswačidle wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.
Wobchad
Přez gmejnski teritorij wjedźe zwjazkowa dróha B 96 z Budyšina (13 km z Njeswačidła) do Wojerec (25 km). Z Njeswačidła do Chrósćic (8 km) wjedźe statna dróha S 98. Najbliši wujězd awtodróhi A 4 je Słona Boršć (10 km).
Wosobiny
mini|upright|Wojerski pomnik na Njeswačanskim kěrchowje
W Njeswačidle skutkowali
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Njeswačanskej cyrkwi.
Wulki bělan
Wulki bělan (Astrantia major) je rostlinska družina roda bělan a słuša k swójbje wokołkowych rostlinow (Apiaceae).
Pochad wědomostneho mjena
Wědomostne mjeno roda so wot grjekskeho aster = hwězda a anthos = kćenje wotwodźi. Epitheton major = wulki poćahuje so na rosćensku wysokosć přirunajo z małkim bělanom (Astrantia minor).
Wopis
Wulki bělan je wjacelětna zelišćowa rostlina ze zrunanym, mało rozhałuzowanym stołpikom, kotraž docpěje wysokosć wot 30 a 100 cm. Wysoki nahi stołpik je jenož mało łopjenaty. Na kóncu so rozhałuzuje a njese po jednym wokołk. Wulki wokołk zwjetša přesaha dalše.
Łopjena
Pječdźělne hač sydomdźělne łopjena maja hrube zubate lapy. Wobě bóčnej stej při tym často jedna z druhej zrosćenej. Dołho stołpikate spódnje łopjena docpěja šěrokosć wot 10 hač 20 cm a su potajkim něhdźe wjetše hač stołpikowe łopjena.
Kćenja
Hwěžkojte přikrywne łopješka jednotliwe wulke kćenje nabarbja, čož za wokołkowe kćějaki je njetypiske, runje tak zo małke jednotliwe kćenja hišće jasny keluch wobsedźa.
Jeli směrki padaja, da so wokołkowe stołpiki dele křiwja, tak zo próšk přećiwo włóžnosći je škitany.
Płody
Husto šupiznaty płód je dwójna nažka a docpěje dołhosć wot hač do 7 mm.
Rozšěrjenje a stejnišćo
W Europje saha rozšěrjenski teritorij wot Španiskeje přez Balkan hač do Kawkaza. Wulki bělan je w Alpach husty a so hač do wysokosće wot 2.000 m nachadźi.
Dla šikwanych kćenjow so rostlina tež w zahrodnistwje wužiwa.
Systematika
W Awstriskej so dwě poddružinje (Subspecies) rozeznawatej:
Čatisgar
Čatisgar (Hindi: छत्तीसगढ़, Chhattisgarh, po słowje: „šěsćatřiceći twjerdźiznow“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 20,8 milionow wobydlerjow a přestrjeń 135.000 km², potajkim 154 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Raipur. Čatisgar ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Gondi (4,3%) a Oriya (3,9%) rěči.
Zwjazkowy stat běše hač do 2000 dźěl stata Madja Pradeš a mjezuje z Utarpradešom a Dźarkandom na sewjeru, Orisu na wuchodźe, Andrapradešom na juhu, Maharaštru na juhozapadźe a Madjapradešom na sewjerozapadźe. Čatisgarowa krajina je horata a zalěsnjena.
Buda-Kašaljowa
thumb|left
Buda-Kašaljowa je městačko w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Buda-Kašaljowskeho rajona.
Aleksander VIII.
thumb|Bamž Aleksander VIII.
Buda-Kašaljowa
Leži něhdźe 45 kilometrow sewjerozapadnje Homela.
Aleksander VIII.
Aleksander VIII. (z byrgarskim mjenom Pietro Vito Ottoboni; * 22. jutrownika 1610 w Bjenatkach; † 1. małeho róžka 1691 w Romje) bě italski duchowny, cyrkwinski jurist, biskop w Brescia (1654-1664) a bu 6. winowca 1689 w starobje 79 lět jako naslědnik Innocenca XI. wuzwoleny za 240. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Buda-Kašaljowa
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Aleksander VIII.
Jemu slědowaše w lěće 1691 Antonio Pignatelli jako bamž Innocenc XII.
Buda-Kašaljowa
Sydlišćo je so w lěće 1824 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa. W Druhej swětowej wójnje bě wot awgusta 1941 hač do nowembra 1943 wot němskeho wójska wobsadźene.
Primorsk (Oblasć Kaliningrad)
thumb|left Primorsk (,, , Fischhausen) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe 1.900 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1268 załožiło a ma wot lěta 2008 měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Andorra
Wjerchowstwo Andorra je mały nutřkokrajny stat w juhozapadnym dźělu Europy. Wjerchowstwo leži wosrjedź Pyrenejow mjez Španiskej a Francoskej a ma jenož něhdźe 80.000 wobydlerjow. Administratiwne, kulturne a hospodarske srjedźišćo je město Andorra la Vella.
W Andorrje so hłownje katalansce rěči.
Na čole małeje republiki stejitej oficielnje ko-wjerchaj, při čimž je jedyn amtěrowacy statny prezident Francoskeje a tamny arcybiskop wot Urgel.
Zawodske
thumb|left
Zawodske (do 1962 – Сталинка/ Stalinka; do 2016 – Червонозаводське/ Čerwonozawodske) je městačko w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sula něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Poltawy a něhdźe 10 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Lochwycja.
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1928 załožiło a ma wot lěta 1977 měšćanske prawa.
Glinsk (Gołkojce)
Glinsk ( Glinzig) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Leži dźewjeć kilometrow zapadnje Choćebuza při železniskej čarje do Hale a ma něhdźe 670 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje wsy jako Glynczk pochadźa z lěta 1363.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 388 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 18 %.
Wšědna kótwica
Wšědna kótwica (Trapa natans) je rostlina z podswójby kótwicowych rostlinow (Trapoideae) znutřka swójby krawinowych rostlinow (Lythraceae). Dalše serbske mjeno je wódny worjech.
W někotrych žórłach so je do swójskeje swójby (Trapaceae) přirjaduje.
Wopis
Stołpiki su w spódnje wodźizny zakorjenjene.
Łopjena
Rombiske, kožojte, na hornim boku błyšćace łopjena wutworja płuwacu łopjenowu rozetu. Rozetu wobsteji z pjeć hač třiceći łopjenow, kotrež docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 cm a su prědku zubate, horjeka zelene abo čerwjene, deleka brune. Jich stołpiki su nadute.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Běłe, štyriličbne kćenja sedźa po jednym w łopjenowych rozporach, maja wulkosć wot mjeńše hač 1 cm a su štyridźělne.
Płody
Drjewjany płód njese dwaj hač štyri ćernje.
Stejnišćo
Rosće mjezy druhimi płuwanskimi rostlinami. Preferuje wutkate, čiste, stejace w lěće ćopłe wodźizny.
Systematika
Eksistuja wjace warjetetow družiny Trapa natans L.:
Wužiwanje
Worjechojće słodźace symjenja wobsahuja dosć škroba a tohodla běchu wot młodokamjentnje doby hač do spočatka 20. lětstotka njewarjene, warjene abo pječene jědźene abo k muce mlěte.
Dolyna
Dolyna je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w Karpatach w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow zapadnje Iwano-Frankiwska.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 979 załožiło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Radwor
Radwor (po starym prawopisu Radwoŕ; Radibor) je wjes a přisłušaca gmejna we wokrjesu Budyšin w Hornjej Łužicy, něhdźe 10 km sewjernje Budyšina. Wjes sama ma wokoło 650 wobydlerjow, gmejna wokoło 3200. Wosebje w přewažnje katolskim juhu gmejny rěči wulki dźěl ludnosće serbsce.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Geografija
Južny dźěl gmejny słuša k pahórkatym Hornjołužiskim honam z wunošnymi pódami. Najwyše wuhorbjenje je 199,3 m wysoka Kaponica mjez Drobami a Łupjanskej Dubrawku. Přez płony sewjer gmejny běži Mała Sprjewja, najdlěša rěka w Radworskej gmejnje a zdobom zakład mnohich rybjacych hatow. Z jeje přitokom je z Łomska pochadźaca Łomšćanka. W samym sewjeru leži z Minakałskej holu jedne z najwjetšich lěsnišćow Hornjeje Łužicy.
Radwor mjezuje na gmejnje Łaz a Hamor na sewjeru, Wulku Dubrawu na wuchodźe, město Budyšin a gmejnu Hodźij na juhu a na gmejnje Njeswačidło a Rakecy na zapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za tehdyšu Radworsku gmejnu: Lišonc, Hózdź, Pola zwěrinownje, Na Traškowje, Hućina, Chasowske lada, Butřeńka, Popec hory, Fararjec jězor, Kobańkec jězor, Chěžkec hórka, Fararjec skała, Wulki hat, Mały hat, Młynske chěže, Čorny Hodleŕ, Na wětrniku, Kšibjeńčna korčma, Haćišća, Čorne hory, Wińca.
Stawizny
thumb|Radwor a wokolina na karće z lěta 1844 Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1221 jako Ratibor, bě pak hižo w srjedźowěku stejišćo wodoweho hrodu, ležaceho w sewjernym dźělu nowowěkowskeho hrodu. Hrjebja tuteje twjerdźizny je pola dźensnišeho hrodu přeco hišće spóznajomna. Na Hrišći, małym kopcu z dobrym wuhladom přez nižinu Łomšćanki při puću do Kamjeneje, namakachu w běhu twarjenja železniskeje čary Radwor–Lubij w lěće 1905 zažnostawizniske pohrjebnišćo, kotrež so wot srjedźneje bronzoweje doby (1500 do Chr.) hač do zažneje železoweje doby (500 do Chr.) wjace hač tysac lět dołho wužiwaše.
thumb|[[Stara wosadna cyrkej (Radwor)|Stara wosadna cyrkej při nawsy]] Za zakład wjesneho mjena maja mjenowědnicy muske předmjeno z woznamom „tón, kiž rady wojuje“ (rad = rady, wjesoły; boriti = wojować).
Prěnja drjewjana cyrkej steješe hižo w lěće 1270 při nawsy. Za lěto 1359 su skótne wiki w Radworju zapisane, kotrež so pozdźišo do Rakec a wokoło 1870 do Njeswačidła přepołožichu. Jako zarunanje dósta Radwor kermušne wiki za holanske produkty. W lěće 1397 załoži wěsty Sigmund Behr z Budyšina Radworsku křižnu cyrkej a dari ju wjesku Kamjenej. W lěće 1495 naspomni so Radworska cyrkej w Mišnjanskim wopismje jako jedna z 18 Budyskemu tachantstwu podrjadowanych cyrkwjow. Wot teje stareje wosadneje cyrkwje z 15. lětstotka je so jenož něhdyše wołtarnišćo wobchowało, kotrež je dźensa po zdaću najstarše twarjenje we wsy. Posledni pohrjeb na tamnišim starym kěrchowje bě 1883.
Doba reformacije a jeje wuskutki
Radworske ryćerkubło bě wot 1463, přez dobu reformacije, hač do 1589 we wobsydstwje swójby von Plaunitz. Jako Radworski knjez spyta Hans von Plaunitz, ewangelsku konfesiju přećiwo woli Radworčanow zawjesć, štož bu pak 1575 wot kejžora Maksimiliana II. zakazane. Jeho naslědnik kejžor Rudolf II. w ramiku pobyta w Budyšinje zasadźenje katolskeho duchowneho w Radworju wosobinsce podpěrowaše. Zwada wo nabožinsku přisłušnosć serbskeje wsy traje tež pod knjezami von Minckwitz w 17. lětstotku a wosebje w Třicećilětnej wójnje dale. 1632 chcyše knjez Christoph von Minckwitz samo jutrowne jěchanje jako typiski katolski nałožk zakazać, štož k wulkej bijeńcy z dobyćom wjesnjanow wjedźeše. Diferency mjez Radworčanami a jich knjezom trajachu hač do lěta 1675 a Radwor wosta jako wuslědk jenička katolska wosada z ewangelskim knjezom w cyłej Sakskej.
thumb|[[Radworski hród z 18. lětstotka]] Dźensniši hród bě so hižo wokoło 1720 natwarił. K prěnjemu razej po reformaciji přewza z generalom Josephom von Riedom w lěće 1765 zaso katolski knjez Radworske ryćerkubło. Wot 1782 bydleše tam hrabina von Bolza, pod kotrejež knjejstwom so poćeženje Radworčanow přez wotedawki přiwótři. 1854 kupi Clemens von Einsiedel ryćerkubło.
19. lětstotk
W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 wuwi so Radwor k srjedźišću serbskeho burskeho hibanja. Při tym hraješe Serbske burske towarstwo, kotrež so 4. junija 1848 załoži, z jeho předsydu Michałom Ćěslu centralnu rólu. Po tutym přikładźe załožichu so podobne towarstwa w dalšich serbskich wsach, kotrež wjesne towaršnostne žiwjenje organizowachu. W oktobrje 1848 so 17 towarstwow z 1200 čłonami k Zjedoćenym serbskim towarstwam zjednoćichu a tak prěni serbski třěšny zwjazk załožichu. Po poraženej byrgarskej rewoluciji w meji 1849 bu zwjazk zakazany.
Dokelž njebě dalšeho městna we wjace hač 400 lět starej cyrkwi při nawsy, staji hrabja von Einsiedel ležownosć při puću do Chelna w juhu wsy za nowotwar k dispoziciji. Tam natwari so w lětomaj 1895/96 po namjeće Mikławša Žura a pod nawodom Drježdźanskeho architekta Ernsta Giese nowa wosadna cyrkej „Marije kralowny róžowca“.
20. lětstotk
mini|upright|Swjaty křiž na Radworskej nawsy Na hibanju za serbsku awtonomiju wokoło Serbskeho narodneho wuběrka wobdźělichu so tež wjacori Radworčenjo, wosebje Michał Nawka. Dnja 29. oktobra 1922 załoži so Radworska jednota Serbskeho Sokoła pod nawodnistwom Mikławša Bjarša a Michała Rječki.
W lěće 1935 wučachu při Radworskej šuli pjećo serbscy a jedyn němski wučer, štož bě w tym času nimale jónkrótne. Prawidłownje protestowaše wjednistwo nacionalsocialistiskeho „Jungvolka“ přećiwo tymle wobstejnosćam a přećiwo narodnemu nastajenju serbskich wučerjow, při čimž naspomnichu wosebje wučerja Michała Nawku a šulskeho nawodu Jana Andrickeho jako „radikalneju Serbow“. Zdobom spyta němski wučer Ebermann na šuli struktury nacionalsocialistiskeho młodźinskeho dźěła přesadźić. Farar Józef Nowak a serbscy wučerjo přećiwo tomu swójske serbsko-katolske młodźinske dźěło zesylnjachu, tak zo bě w awgusće 1935 jenož 29 wot 64 Radworskich hólcow z čłonom Jungvolka. 1937 přesadźichu so serbscy wučerjo Michał Nawka, Jurij Kubaš a Hańža Welsec do zapadneje Sakskeje, tak zo bě na Radworskej šuli jenož hišće jedyn serbski wučer přistajeny.
Poslednja wobsedźerka před rólnej reformu po Druhej swětowej wójnje bě Johanna von Welck. Přez rólnu reformu rozdźělichu so ležownosće ryćerkubła. Pri tym přeńdźe tež dźěl něhdyšeho kublerskeho lěsa za dźensnišim stadionom do wobsydstwa Radworskeje gmejny, kotryž słuša dźensa k poslednim lěsam na Radworskich honach.
Pomniki
Při starej Budyskej dróze južnje wsy steji srjedźowěkowski kamjentny křiž.
Ze starej wosadnej cyrkwju z 15. lětstotka při nawsy, trochu staršej křižnej cyrkwju na kěrchowje při puću do Lutobča a nowej wosadnej cyrkwju swjateje Marije, kralowny róžowca z lěta 1896 steja w Radworju tři katolske cyrkwje. We wsy a na Radworskich honach namakaja so mnoho swjatych křižow a postawow madony, kotrež zwjetša z 19. a 20. lětstotka pochadźeja.
Radworski hród je so ze zažneho 18. lětstotka wobchował.
Wobydlerstwo
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 705 wobydlerjemi 579 katolskich (82,1 %) a 126 ewangelskich (18,9 %). Po ludličenju lěta 2011 bě 34,4 % wobydlerjow Radworskeje gmejny katolskeje a 32,6 % ewangelskeje konfesije. 33 % njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.
Wobkedźbowanja hódny je snadny podźěl žónskeho wobydlerstwa w starobje 18–29 lět. Wot 385 wobydlerjow w tutej starobnej skupinje bě 234 mužow (60,8 %) a jenož 151 žonow (39,2 %).
Wjesne dźěle
Dźewjatej najwjetšej gmejnje Budyskeho wokrjesa přisłušeja slědowace dohromady 21 wjesnych dźělow (tabulka hodźi so sortěrować):
Sydlišći Stróžišćo a Přezdrěnk słušatej k Miłkecam respektiwnje Wulkemu Přezdrěnjej.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Radworska gmejnska rada ma tuchwilu 16 čłonow. Minjene komunalne wólby mějachu slědowace wuslědki:
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
Wjesnjanostka
Radworska wjesnjanostka je wot apryla 2020 Madeleine Rentschowa (Domizniscy přećeljo Minakał) z Łomska. Wona dósta při wólbach dnja 9. februara 2020 jako jenička njeserbska kandidatka hnydom w prěnim wólbnym kole absolutnu wjetšinu hłosow (55,6 %). Rentschowa je prěnja wjesnjanostka Radworja po 1945, kiž serbsce njerěči. Jeje předchadnik bě Wincenc Baberška (CDU), kiž gmejnu přez 27 lět nawjedowaše.
Gmejnske reformy
W zwisku ze sakskej wokrjesnej reformu chcyše so gmejnske zarjadnistwo w lěće 2008 ze susodnej Wulkej Dubrawu zjednoćić. Při wobydlerskimaj rozsudomaj rozsudźi so w Radworju snadna wjetšina za fuziju, we Wulkej Dubrawje pak wulka wjetšina přećiwo tomu.
Wobchad
mini|Něhdyše Radworske dwórnišćo Najwažniše dróhi na gmejnskim teritoriju su Zwjazkowa dróha 96, kiž zwjazuje Budyšin z Wojerecami a wjedźe přez Chelno a Čorny Hodler kaž tež statnej dróze 106 (Mały Wjelkow–Minakał) a 107 (Delnja Hórka–Radwor–Haslow). Najblišej najězdaj awtodróhi 4 stej Budyšin-zapad něhdźe sydom a Słona Boršć wokoło wósom kilometrow wot Radworja. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj pola Lutobča a Radworja jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.
Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe přez Měrkow, Lutobč, Radwor a Chasow dale do Njeswačidła. W sewjeru gmejnskeho teritorija přeprěkuje „Žabjacy kolesowarski pućik“ gmejnske dźěle Hat, Wjesel, Lipič a Psowje.
Kubłanje
thumb|Serbska wyša šula w Radworju W Radworskej gmejnje stej dwě šuli; Serbska zakładna a Serbska wyša šula „dr. Marja Grólmusec“ w Radworju samym. Do zakładneje šule chodźachu w šulskim lěće 2014/15 149 šulerjow. Na wyšej šuli běchu w samsnym času 170 šulerjow a 22 wučerjow. Šulske twarjenje bu w lětomaj 1925/26 natwarjene.
Pěstowarnja eksistuje we wsy hižo z lěta 1898. 1984 so do farskeho domu přesydli a mjeno „Alojs Andricki“ přiwza. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom přińdźe statna pěstowarnja k tomu, w kotrejž so pak zwjetša němsce rěčeše, tež w časach NDR. Prěni statny žłobik nasta hakle w lěće 1991.
W Radworju so narodźili
mini|upright=0.4|[[Jurij Kral]] mini|upright=0.4|[[Anton Nawka]]
Zawitinsk
Zawitinsk ( Завитинск, do 1954 – Zawitnaja/ Завитная) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Blagowešćenska.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1906 załožiło jako wjes Zawitnaja ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Orjechowo-Zujewo
thumb|left Orjechowo-Zujewo je město ze 120.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Kljazma něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1917 załožiło.
Inta
thumb|left thumb|left
Inta je město ze 27.723 wobydlerjemi w sewjeroruskej republice Komi. Leži 665 kilometrow sewjernje Syktywkara w předkraju polarneho Urala. K městu słuša teritorij wot něhdźe 30.100 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje wulkosći cyłeje Braniborskeje.
Sydlišćo je so w lěće 1942 załožiło jako baza k wotkrywanju wulkich wuhlowych łožišćow a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Dobry lenčk
Dobry lenčk (Linaria vulgaris) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Dalšej serbskej ludowej mjenje stej žonjace zelo a swjateje marijiny len.
Po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Sewsk
Sewsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Dobry lenčk
Wopis
miniatur|links Dobry lenčk je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač do 75 cm.
Sewsk
Sydlišćo je so w lěće 1446 załožiło.
Dobry lenčk
Wopis
Stołpik je zrunany, šwižny, jednory abo na spódku wobšěrny, husto lisćaty.
Łopjena je schódne, lineal-lancetojte, namódreń zelene.
Kćěje wot junija hač do oktobra. Kćenja su swětłožołte a steja w hustych nakónčnych kwětnistwach.
Stejnišćo
Rosće na rěčnych šotrach, nasypach železnicy, rolach, pustych płoninach, njewobdźěłanych městnach a pućnych kromach. Ma radšo słónčne hlinjane, pěskowe a kamjentne pódy.
Baćony
Baćony (Ciconiidae) su swójba (Ciconiiformes) z 19 družinami.
Wopis
Derje móžeja lećeć, při čimž na rozdźěl wot čaplow z wupřestrětej šiju leću (wuwzaće marabu).
Jědźa žaby, małke cycaki, ješćelcy a insekty.
Žiwjenski rum
Wone su w płonych, włóžnych kónčinach měrnych a ćopłych regionow.
Systematika
Najbóle zwučena systematika baćonow so załožuje na M. Phillip Kahl, kotryž je w 1970tych lětach hišće dźensa płaćiwe rody postajił a do třoch tribusow rozdźělił :
W lěću 1997 jo Slikas molekulargenetisku analyzu wotměwał, zo by klasifikaciju přepruwował. Při tym sćěhowaše daloko sahaca přezjednosć ze systematiku Kahla. Potajkim su njenasytniki a Klaffschnäbel woprawdźe sotrowe taksony, a tež wuska přiwuznosć wulkich baćonow z jabiruwom bu jako prawa wopokazowana; wězo njebuchu marabuwy w tutym systemje zaměstnjene. Jako najskerje bu sotrowy skupinski poměr Ciconiini z Großstorch-Jabiru-Klade wobhladany. Za wšitke rody bu móhła tych monofylija dopokazana.
Z toho wuńdźe sćěhowacy kladogram:
Acory
thumb|Karta Acorow
Acory ( Ilhas dos Açores, „Jatřobowe kupy“) su k Portugalskej słušaca skupina kupow w Atlantiskim oceanje. K Acoram słuša dźewjeć hłownych a wjacore mjeńše kupy, kotrež nadeńdu so něhdźe 1400 kilometrow zapadnje europskeje twjerdźe. Najkrótša distanca do Sewjerneje Ameriki wučini 1930 kilometrow (Nowofundlandska).
Acory tworja awtonomny region Portugalskeje (Região Autónoma dos Açores) z něhdźe 250.000 wobydlerjemi a přisłušeja jako tajka tež Europskej uniji. Cyłkowna přestrjeń kupow wučini 2333 kwadratnych kilometrow. Najwjetša a hłowna kupa Acorow je São Miguel, hdźež nadeńdźe so tež město Ponta Delgada, zarjadniske sydło regiona a uniwersitne město.
Geologisce su kupy dźěl Srjedźoatlantiskeho hrjebjenja a leža při hranicy Europskeje a Afriskeje platy. Najzapadnišej kupje Flores a Corvo słušeja hižo k Sewjeroameriskej plaće. Wulkan Pico na kupje ze samsnym mjenom je z 2351 najwyši wjeršk Acorow a zdobom cyłeje Portugalskeje.
Balsamowc
Balsamowc je štom ze swójby balsamowych rostlinow (łaćonsce: Bursera gummifera, Burseraceae).
Krásná Lípa
Krásná Lípa ( Schönlinde) je městačko we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, juhozapadnje Rumburka a zapadnje Warnoćic. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Krásná Lípa nadeńdźe so při hornim běhu rěčki Kirnitzsch ( Křinice) při přechodźe mjez Łužiskimi horami a Połobskimi pěskowčinami. Susodne gmejny su Staré Křečany na sewjeru, Rumburk na sewjerowuchodźe, Varnsdorf na wuchodźe, Rybniště a Chřibská na juhu kaž tež Doubice na zapadźe.
Přez Krásnu Lípu wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach. W měsće namaka so regionalny muzej Čěskeje Šwicy.
Stawizny
Schönlinde bě ródne město sakskeho stawiznarja a archiwara Karlheinz Blaschke (* 1927).
Hajowy ćernjowc
Hajowy ćernjowc (Rubus nemoralis) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Zjednoćene narody
thumb|Chorhoj Organizacije zjednoćenych narodow thumb|Čłonowe Organizacije zjednoćenych narodow Zjednoćene narody (tež Organizacija zjednoćenych narodow, jendźelsce United Nations, skrótšenka UN) je swětodaloka mjezynarodna organizacija ze 193 čłonami. Wona bu załožena 26. pražnika 1945 w San Franciscu jako narunanje Zwjazka ludow. Jeje hłowny zaměr je spěchowanje mjezynarodneho měra a kooperacije. Sydło Zjednoćenych narodow namaka so w New Yorku.
Erlangen
Erlangen je němske wulkoměsto na sewjeru Bayerskeje w knježerstwowym wobwodźe Srjedźna Frankowska. Je z něhdźe 106.000 wobydlerjemi najmjeńše z wósom bayerskich wulkoměstow a je zarjadniske sydło wokrjesa Erlangen-Höchstadt, kotremuž pak njepřisłuša. Erlangen słuša hromadźe z Nürnbergom a Fürthom do metropoloweho regiona Nürnberg.
Zjednoćene narody
Generalni sekretarojo
Generalny sekretar Zjednoćenych narodow je předsyda sekretariata a najwyši zarjadnik organizacije. Reprezentuje UNO a je tuž zwjetša najznaćiša wosobina organizacije.
Erlangen
Město nadeńdźe so při kromje srjedźofrankowskeje žłobiny we łučinje rěki Regnitz něhdźe 20 kilometrow sewjernje Nürnberga a 190 kilometrow sewjernje Mnichowa. Na zapadźe města běži Mohano-Dunajowy kanal.
Sydlišćo je so prěni raz w lěće 1002 we wopismje naspomniło a dósta w lěće 1398 pod čěskim knjejstwom měšćanske prawa. W pózdnym 17. lětstotku bě Erlangen jedne ze srjedźišćow Hugenotow w Němskej, tak zo měješe města sčasami wjace francoskich hač němskich wobydlerjow.
Erlangen je stejišćo Friedricha Alexanderoweje uniwersity Erlangen-Nürnberg.
Pasvalys
thumb|left
Pasvalys je městačko w Panevėžyskim  wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Pasvalyskeho rajona.
Leži při rěce Svalia něhdźe 40 kilometrow sewjernje Panevėžysa.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1497 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 52 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Mutličkata želbija
Mutličkata želbija (Salvia verticillata) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Mutličkata želbija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je kosmata.
Stołpiki su zrunane a zwjetša rozhałuzowane.
Łopjena
Łopjena su šěroko-wutrobojtez dwěmaj kónčkomaj hač třiróžkate, na křiž přećiwostejne a tróšku zmoršćene. Wone docpěwaja dołhosć wot 4 hač 12 cm a šěrokosć wot 3 hač 10 cm. Delnje łopjena su za čas kćěwa zwjetša zahinjene.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Wioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm a steja po wosmjoch hač po štyriadwacećoch čumpaće jedyn nad druhim we wjacorych mutličkach. Hornja hubka je nimale runa a prědku łžičkojta. Króna docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm. Kosmaty keluch je wusko-zwónčkojty a docpěwa dołhosć wot 4 hač 7 mm. Próškowe łopješka su njepohibliwe.
Stejnišćo
Rosće na ćopłych połsuchich łukach, pućach, nasypach a skłoninach.
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneho dźěla regiona Srjedźneho morja.
Wulkokwětkaty lilijowc
Wulkokwětkaty lilijowc (Magnolia grandiflora) je štom ze swójby lilijowcowych rostlinow (Magnoliaceae).
Schönfeld
Schönfeld je sakska gmejna w sewjerowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Großenhaina při braniborskej hranicy a njedaloko Kinsporskeje hole a ma wokoło 1.900 wobydlerjow.
Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Schönfeld.
Suzun
Suzun (1764 – 1828 Nižnje-Suzunskij Zawod/ Нижне-Сузунский Завод, 1828 – 1933 Suzun-Zawod/ Сузун-Завод) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1764 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Grzymkowice
Grzymkowice su wjes w Pólskej.
<br style="clear:both;" />
Sakarçäge
Sakarçäge (do 1993 Сакар-Чага / Sakar-Čaga) je oazowe městačko w Maryskej oblasći na juhu Turkmenistana. Je zarjadniske sydło Sakarçägskeho wobwoda.
Leži w Murgabskej oazje pusćiny Karakum při rěce Murgab něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje wot města Mary.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Lubica
Hansowe město Lubica ( Lübeck; delnjoněmsce Lübęk abo Lübeek; dansce Lybæk; połobsce Liubice) je bjezwokrjesne wulkoměsto na sewjeru Němskeje. Leži w juhowuchodnej Schleswigsko-Holsteinskeje při Lübeckskim zaliwje Baltiskeho morja. Lubica je po přestrjeni najwjetše město Schleswigsko-Holsteinskeje a z něhdźe 215.000 wobydlerjemi po krajnej stolicy Kiel město z najwjace wobydlerjemi. Srjedźowěkowske Stare město je dźěl swětoweho herbstwa UNESCO.
Něhdźe 65 km juhozapadnje Lübecka leži město Hamburg, 78 km sewjerozapadnje Kiel a 68 km juhowuchodnje Zwěrin. Město Lübeck, přez kotrež běži rěka Trave, słuša wot apryla 2012 do europskeho metropoloweho regiona Hamburg. Něhdyše srjedźišćo Hansy mjenuje so tež „Město sydom wěžow“ abo „Wrota do sewjera“.
Prěnje sydlišćo z mjenom Liubice je so prawdźepodobnje za čas Korle Wulkeho we 8. lětstotku wot połobskich Słowjanow załožiło. Wot 10. lětstotka bě Lubica nimo Starohroda w Holsteinskej najwažniši hród Obodritow. Dźensniše město załoži so w lěće 1143 jako prěni němski přistaw při Baltiskim morju. Po přepołoženju biskopskeho sydła ze Starohroda do Lubicy měješe město nadregionalny wuznam. Wot 13. do 16. lětstotka bě jako srjedźišćo Hansy najwažniše wikowanske město baltiskeho regiona.
Asteroid
mini|Asteroid (243) Ida z měsačkom Dactyl (přeměr: 31,4 km)
Asteroidy (z grjekskeho ἀστεροειδής asteroeidḗs, „hwězdam podobne“; zestarjene serbsce tež hwězdojca) su mjeńše astronomiske ćělesa, kotrež kruža na Keplerskich wobběžnych čarach wokoło słónca a kotrež su wjetše hač meteoroidy (hač do někotrych metrow) a mjeńše hač małe planety (wjace hač 1000 km).
W lěće 2016 bě 725.233 znatych asteroidow w słóncowym systemje, při čimž leži poprawna ličba prawdźepodobnje pola někotrych milionow. Jenož někotre z nich maja přeměr wjetši hač 100 kilometrow.
Kózlikowe rostliny
Kózlikowe rostliny (Menyanthaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Chošćowcojty lenčk
Chošćowcojty lenčk (Linaria genistifolia) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Čorne wrónidło
Čorne wrónidło (Solanum nigrum) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae).
Wopis
Čorne wrónidło je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač 80 cm (20-100 cm). Rostlina je ćmowozelena, často wioletnje přeběžana, kosmata abo naha. Njese kćenja, njezrałe zelene a zrałe čerwjene płody zwjetša w samsnym času.
Ćmowozeleny stołpik je zrunany, njejasnje hranity a sylnje rozhałuzowany.
Łopjena
Měnjate łopjena su jejkojće-rombiske hač třiróžkate, maja hładku kromu abo su zarěznjene a docpěja dołhosć wot 3 hač do 8 cm.
Kalačinsk
thumb|left
Čorne wrónidło
Płody
thumb|left|Čorne jahody Płody su w zrałosći błyšćace čorne, rědko nazeleń žołte, 6-10 mm šěroke, jědojte jahody. Wone docpěja wulkosć wot hróšatkow.
Kalačinsk
Kalačinsk ( Калачинск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Trupin
Trupin ( Truppen) je wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Rakecy a leži 137 m nad mórskej hładźinu.
Čorne wrónidło
Wobsahowe maćizny
Rostlina wobsahuje jědojte alkaloidy, předewšěm njezrałe płody.
Kalačinsk
Leži při rěce Om w Omskej oblasći něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Omska. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Trupin
Susodne wjeski su Komorow na sewjerowuchodźe, Kača Korčma na juhowuchodźe, Jitk na juhu a Konjecy na zapadźe. Na sewjeru rozpřestrěwaja so Komorowske haty z přirodoškitnym pasmom Wólšank a Zdźark.
Kalačinsk
Sydlišćo je so w lěće 1794 załožiło a ma wot lěta 1918 měšćanske prawa. Nadeńdźe so při Transsibirskej železnicy.
Trupin
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Trupin pochadźa z lěta 1380. Ležownostne knjejstwo wukonješe Rakečanske ryćerkubło, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór w Trupinje.
Čorne wrónidło
Stejnišćo
Rosće na dźěratych njerodźowych wobrostach na drjebiznowych městnach, w zahrodach, na rolach a winicach. Preferuje w prawym měrje suche pódy.
Selco
Selco je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1879 załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Čorne wrónidło
Rozšěrjenje
Rostlina je nic jenož w Europje, ale samo w cyłym swěće rozšěrjena.
Mannheim
Mannheim je wulkoměsto w Badensko-Württembergskej. Ma nimale 310.000 wobydlerjow a je tuž po Stuttgarće a Karlsruhe třeće najwjetše město zwjazkoweho kraja.
Zemichow
Zemichow ( Semmichau) je wjeska w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1935 ke gmejnje Hodźij a leži 217 m nad mórskej hładźinu w dołku blisko Hodźija. Hač do lěta 1935 bě samostatna gmejna.
Mannheim
Mannheim leži při wuliwje Neckara do Ryna při sewjerozapadnej kromje Badensko-Württembergskeje. Na zapadźe wotdźěluje Ryn Mannheim wot Ludwigshafena w Porynsko-Pfalcy a na sewjeru mjezuje měšćanski teritorij z Hessenskej.
Zemichow
Susodne wjeski su Hodźij na sewjerowuchodźe, Žičeń na juhowuchodźe, Brěza na juhu, Spytecy na zapadźe a Mała Praha na sewjerozapadźe.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Zemichow kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Zemschow je z lěta 1377. Znajmjeńša z 15. lětstotka bě wjes tež z knježim sydłom.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 127 wobydlerjow, z nich 118 Serbow (93 %).
Křesćanscy Zemichowjenjo přewažnje su protestanća a přisłušeja Hodźijskej wosadźe.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz wjeski
Trupin
Stawizny
Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna; po tym najprjedy gmejnski dźěl Komorowa a z lěta 1957 je Trupin dźěl Rakečanskeje gmejny.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 142 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća serbscy. Ewangelscy Trupinjenjo přisłušeja znajmjeńša wot 16. lětstotka Rakečanskej wosadźe.