cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Handrij Ruška
W lěće 1778 bě Ruška starši Serbskeho prědarskeho towarstwa a spěsni dwě składnostnej basni, kwasnu pěseń Wójna a mandźelstwo, tej dwě kolescy, z kotrymiž Bóh swět wobroća (Lipsk 1779) a wotsalnu baseń Lipšćanskich serbskich studentow wobnowjerjej jich towarstwa, Janej Bjedrichej Mičce. Poslednju přenjese Stanisław Moszczeński-Nałęcz do pólšćiny.
Hawštyn
Hawštyn je serbske muske předmjeno a zeserbšćena forma łaćonskeho mjena Augustin abo Augustus. Druhe serbske mjeno samsneho pochada je Awgust.
Harry Vanda
Harry Vanda (poprawom Johannes Hendricus Jacob van den Berg; * 22. měrca 1946 w Den Haag, Nižozemska) je nižozemsko-awstralski popowy gitarist, komponist, spěwar a producent. Pisaše mjez druhim za rockowu skupinu AC/DC.
Kosta Rika
Kosta Rika ( Costa Rica, „bohaty pobrjóh“) je njewotwisny stat w srjedźnej Americe. Porno druhim srjedźoameriskim krajam je hižo wot 1950tych lět stabilna demokratija bjez wobrónjenych konfliktow. Dla swojeje w lěće 1983 wuwołaneje neutrality płaći jako „srjedźoameriska Šwica“.
Geografija
Kosta Rika leži w srjedźnej Americe mjez Karibiskim morjom a Ćichim oceanom. Mjezuje z Nikaraguwu na sewjeru a z Panamu w juhowuchodźe. Najwyše městno je: Chirripó Grande (3820 m nad mórskej hładźinu).
Stawizny
Kraj bě hač do lěta 1821 z koloniju Španiskeje.
Kinshasa
Kinshasa (hač do 3. meje 1966 francosce Léopoldville a nižozemsce Leopoldstad) je stolica a najwjetše město afriskeje Demokratiskeje republiki Kongo a po Lagosu druhe najwjetše cyłeho kontinenta. Leži w samym zapadźe kraja při južnym pobrjóze rěki Kongo we wysokosći wot 350 metrow a ma wokoło 10 mio. wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Konga namaka so w tropach, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne temperatury leža pola 22 do 27 °C.
Kinshasa ma mjezynarodne lětanišćo z mjenom Ndjili.
Wulkoměsto
mini|upright|Wulkoměsta w Němskej
Wulkoměsto je po dorěčenju Mjezynarodneje statistiskeje konferency lěta 1887 město z wjace hač 100.000 wobydlerjemi.
W lěće 2010 bě na cyłym swěće něhdźe 4000 wulkoměstow.
Dalše zapřijeća
Dalše tehdy dojednane zapřijeća su krajne město z mjenje hač 5000 wobydlerjemi, městačko abo małoměsto z mjenje hač 20.000 wobydlerjemi kaž tež srěnje město z mjenje hač 100.000 wobydlerjemi. Wulkoměsta z wjace hač milion wobydlerjemi mjenuja so tež milionowe města.
Wulkoměsta w Němskej
W Sakskej su tři wulkoměsta, mjenujcy Lipsk, Drježdźany a Kamjenica. Jeničke wulkoměsto Łužicy je Choćebuz.
Móst měra
Před wotewrjenjom Budyskeje zapadneje tangenty w decembru 2013 wjedźeštej zwjazkowej dróze 6 a 96 po Mosće měra.
Stawizny
Stawizniskej zajězdaj do města běštej mostaj na Židowje a pod Lipowej horu. Industrializacije a přiběraceho wobchada dla dyrbješe so nowy móst natwarić. W lěće 1909 bu tutón pod mjenom Krónprincowy móst poswjećeny. Wot toho časa nastawaše zapadnje Sprjewje zapadne předměsto Budyšina.
Na kóncu Druheje swětoweje wójny bu móst dnja 20. apryla 1945 hromadźe ze 16 druhimi mostami rozbuchnjeny. Hižo w lěće 1949 bu jako Móst měra znowa wotewrjeny.
Kapralcowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Prywillja
thumb|left
Prywillja (1695–1753 Ассесорское/ Assesorskoje; 1753–1778 Пятая Рота/ Pjataja Rota) je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Siwerskyj Donec něhdźe 105 kilometrow sewjernje Luhanska.
Pyrenejska połkupa
thumb|Pyrenejska połkupa na karće Europy Pyrenejska połkupa (tež Iberiska połkupa) je wulka połkupa na juhozapadźe Europy, najzapadniša z třoch wulkich juhoeuropskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkanskeje. Ma přestrjeń wot něhdźe 580.000 km² a je tuž po Skandinawiskej połkupje druha najwjetša połkupa Europy.
Prywillja
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Kunjacy pos
Kunjacy pos (Nyctereutes procyonoides) je rubježne zwěrjo ze swójby psow (Canidae). Dalše serbske mjeno je šupojty pos.
Prywillja
Sydlišćo je so w lěće 1695 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Kunjacy pos
Wopis
Kunjacy pos je rubježne zwěrjo, kotrež je w napohledźe šupej podobne. Wón ma krótke nohi, dołhokosmatu a šěrobrunojtu kožu a docpěje dołhosć wot něhdźe 60 cm. Wokoło wóčkow je čorna rynčka.
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom a na zapadźe z Atlantiskim oceanom. Z Europu je wona na sewjerowuchodźe zwjazana, hdźež tworja Pyreneje jeju hranicu. Na juhu Pyrenejskeje połkupy leži Gibraltarski přeliw, kotryž wotdźěluje Europu wot Afriki. Najwažniše rěki su Tajo, Duero a Ebro.
Kunjacy pos
Žiwjenski rum
Kunjacy pos je w nocy aktiwny.
Pyrenejska połkupa
Na Pyrenejskej połkupje leža Španiska, Portugalska, Andorra, mały dźěl Francoskeje a tež Gibraltar, kotryž je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa.
Kunjacy pos
Zežiwjenje
Kunjacy pos je wšožračk.
Rozšěrjenje
Pochadźa z hórskich lěsow wuchodneje Azije, ale je na zapad do Europy zapućowany.
Nikaragua
Nikaragua ( República de Nicaragua) je njewotwisny stat mjez Ćichim a Atlantiskim oceanom w srjedźnej Americe. Stolica je Managua.
Geografija
Nikaragua leži w srjedźnej Americe a mjezuje ze Kostu Riku a Hondurasom. Najwyše městno je Mogotón (2.438 m nad normalnej nulu).
Stawizny
Nikaragua bě hač do lěta 1821 ze španiskej koloniju.
Holešowska Dubrawka
Geografija
Susodne wjeski su Jeńšecy (gmejna Rakecy) w sewjeru, Łupjanska Dubrawka (gmejna Radwor) we wuchodźe, a Holešow w zapadźe. Sewjernje Holešowskeje Dubrawki rozpřestrěwaja so lěsy Kaponicy.
Najwjetši zawod wsy je dźensa betonownja při Jeńšečanskim puću.
Nowotroick
Nowotroick je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Ural w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći při kazachskej hranicy, něhdźe 270 kilometrow wuchodnje Orenburga a 14 kilometrow zapadnje Orska. Ma něhdźe 91 tysac wobydlerjow.
Holešowska Dubrawka
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Dźěłošća, Kosywomod, Błótolada.
Nowotroick
Sydlišćo je so w lěće 1920 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Holešowska Dubrawka
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Dubraw claro je z lěta 1419. Sydlišćo wuwiwaše so z něhdyšeje wowčernje Holešowskeho ryćerkubła při Kaponicy.
Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
Skandinawiska połkupa
thumb|Skandinawiska połkupa Skandinawiska połkupa je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a dźěl Finskeje.
Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.
Němska narodna biblioteka
mini|Twarjenje knihownje w [[Lipsku]] mini|Twarjenje knihownje w [[Frankobrod nad Mohanom|Frankobrodźe nad Mohanom]]
Wona zběra wšitke w Němskej wudate publikacije kaž tež němskorěčne publikacije z wukraja. Spočatk lěta 2015 měješe 29,7 milionow medijowych jednotkow.
Ćěmne mydleško
Ćěmne mydleško (Sedum atratum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae ).
Vanuatu
Vanuatu (bislamsce Ripablik blong Vanuatu, Republic of Vanuatu,  République du Vanuatu) je oceaniski kupowy stat w Melaneziji, kotrehož stolica je Port Vila. Ma jenož 250.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 12.190 kwadratnych kilometrow.
Nawka
Nawka je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Vanuatu
Wobsteji z 83 kupow respektiwnje kupowych skupin a nasta w lěće 1980 z teritorija Nowych Hebridow, kotryž steješe do toho pod zhromadnym zarjadnistwom Zjednoćeneho kralestwa a Francoskeje.
Karlo Kito Dalej
Karlo Kito Dalej ( Carl Christian Dahle; * 1806 w Dešanku, † 3. januara 1892 w Choćebuzu) bě serbski sudniski tołmačer a wučer delnjoserbšćiny na Choćebuskim gymnaziju.
Dalej běše burskeho pochada a studowaše po wotzamknjenju gymnazija w Choćebuzu w Hali teologiju, njedósta pak po studiju žane farske městno. Tak sta so ze serbskim tołmačerjom při Choćebuskim sudnistwje a běše po dowolnosći statnych instancow wot 1856 do 1886 tež wučer serbšćiny na Choćebuskim gymnaziju. Tam rozwučowaše šulerjow tydźensce šěsć hodźin w serbskej rěči. Za tutu potrjebu spisa tež mału wučbnicu Kleines Lehrbuch zur leichten Erlernung der niederlausitz-wendischen Sprache (Choćebuz 1857), kotraž dožiwi štyri nakłady, posledni 1891. Nimo toho móžeše přesadźić, zo sta so serbšćina z předmjetom maturitnych pruwowanjow. 1886 poda so na wuměnk.
Zarjenk
Zarjenk (němsce Saring, tež Säring) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
Šumsk
thumb|left
Šumsk je městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Ternopila.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1149 a bě hač do lěta 1793 dźěl Wołyńskeho wójwodstwa w Pólsko-Litawskej. Mjez 1918 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje. W lěće 1999 dósta Šumsk měšćanske prawa.
Argentinska
Argentinska ( República Argentina) je njewotwisny stat w Južnej Americe, při brjohach Atlantiskeho oceana. Stolica je Buenos Aires. Argentinska ma něhdźe 43 milionow wobydlerjow. Krajne mjeno pochadźa wot łaćonskeho słowa za slěbro, argentum.
W Argentinskej so hłownje španisce rěči, su pak tež někotre awtochtone rěče připóznate, kaž tež italšćina a němčina.
Politika
Prezident Argentinskeje je wot decembra 2015 Mauricio Macri. Jeho předchadnica bě Cristina Fernández de Kirchner. Wona bu 28. oktobra 2007 jako naslědnica swojeho mandźelskeho Néstor Kirchner wolena a nastupi swoje zastojnstwo dnja 10. decembra 2007.
Božidar
Božidar je serbske, chorwatske a južnoserbske muske předmjeno a přełožk grjekskeho mjena Θεόδωρος (Theodoros). Tež originalne mjeno woznamjenja „Boži dar“ (θεός = Bóh, δώρον = dar).
Zahrodnik
Zahrodnik (němsce Gärtner) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
Jan Bohumił Junghänel
Jan Bohumił Junghänel (tež Kokoška; Johann Gottlieb Junghänel; * 21. decembra 1753 we Wósporku, † 13. februara 1810 w Slepom) bě serbski ewangelski farar, ludowědnik a składnostny basnik.
Narodźi so jako syn Wósporskeho šewca a wopytowaše najprjedy šulu we Wulkim Wjelkowje a potom wot 1769 do 1775 gymnazij w Budyšinje. Wot 1775 do 1778 studowaše ewangelsku teologiju při Lipšćanskej uniwersiće. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy wot 1778 do 1783 jako katechet w Delnjej Hórce a přewza w lěće 1783 farske městno we Wochozach. Poslednje tři lěta swojeho žiwjenja bě z fararjom w Slepjanskej wosadźe.
Junghänel pisaše składnostne basnje, kaž na přikład kwasny spěw dźowce Jana Jurja Vogela. Zawostaji wobšěrny ludowědny rukopis ''Adversaria linguae sorabicae. Wendische Sprichwörter, Rätsel und Zweideutigkeiten, sprichwörtliche Redensarten, Mutwille und Grobheiten, Höflichkeit, Idiotismen zur Syntax'', jedne z prěnich wjetšich dźěłow k serbskej frazeologiji.
Joškar-Ola
thumb|left thumb|left Joškar-Ola (, marisce Йошкар-Ола, 1584 – 1919 Carjewokokšajsk, 1919 – 1927 Krasnokokšajsk) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je stolica republiki Mari El. Ma něhdźe 263 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1584 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Horiwka
Horiwka (Adonis) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Frazeologija
Frazeologija je rěčespytna disciplina, kotraž so zaběra z frazeologizmami, potajkim z krutymi zwjazanjemi słowow kaž su to na přikład prajidma a přisłowa. Nimo toho steji terminus frazeologija tež za cyłkowny skład dateje rěče, potajkim frazeologiski dźěl słowoskłada.
Kłóskničkowe rostliny
Kłóskničkowe rostliny (Nartheciaceae) su swójba znutřka symjeńcow (Spermatophytina).
Systematika a rozšěrjenje
Areal swójby je jara disjunktny: z družinami w měrnich šěrinach sewjerneje połkule (Europa a Sewjerna Amerika), družinami w Aziji (Wuchodna Azija a Juhowuchodna Azija), a družinami w sewjerowuchodnej južnej Americe (Venezueliska a Guyana).
Frazeologija
Zažnaj zastupjerjej serbskeje frazeologije běštaj Jan Bohumił Junghänel (1753–1810) a Jan Wjela (1822–1907).
Horiwka
Systematika
Ród Adonis słuša k tribusej Adonideae w podswójbje Ranunculoideae znutřka swójby Ranunculaceae.
Kłóskničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Mjeno swójby Nartheciaceae bu w lěće 1846 wot Elias Magnus Fries w Jonas Bjurzon: Skandinaviens Växtfamiljer i sammandrag framställda., Upsala, S. 64 wozjewjene. Typusowy ród je Kłósknička (Narthecium) Huds..
Horiwka
Systematika
Eksistuje něhdźe 30 hač 35 Adonis-družinow:
Kłóskničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
miniatur|Kwětnistwa [[wšědna kłósknička|wšědneje kłósknički (Narthecium ossifragum).]] Eksistuje štyri hač pjeć rodow z něhdźe 41 družinami w swójbje Nartheciaceae:
Powiat myśliborski
Powiat myśliborski je powiat (wokrjes) na juhozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so južnje Šćećina a sewjerozapadnje Gorzowa. Susodne wokrjesy su Powiat pyrzycki na sewjeru, Powiat choszczeński na sewjerowuchodźe, Powiat strzelecko-drezdenecki na juhowuchodźe, Powiat gorzowski na juhu a Powiat gryfiński na sewjerozapadźe. Na juhozapadźe twori rěka Wódra přirodnu hranicu z Braniborskej.
Města a gmejny
175px|left|mini|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich tři měšćansko-wjesne gmejny a dwě wjesnej gmejnje:
Manuela Schwesig
thumb|upright|Manuela Schwesig w lěće 2013
Manuela Schwesig (* 23. meje 1974 w Frankobrodźe nad Wódru) je němska politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD) a bě wot 17. decembra 2013 hač do 2. junija 2017 zwjazkowa ministerka za swójbu, žony, seniorow a młodźinu w kabineće Merkel III. Wot 4. julija 2017 je jako naslědnica Erwina Selleringa ministerska prezidentka Mecklenburgsko-Předpomorskeje. Wona knježi wot nowembra 2021 z pomocu čerwjeno-čerwjeneje koalicije, do toho z CDU.
Wot oktobra 2008 do decembra 2013 bě ministerka za socialne w Mecklenburgsko-Předpomorskej a přisłušeše wot 2011 do 2014 tamnišemu krajnemu sejmej.
Wona je woženjena a bydli z mandźelskim a synom w Zwěrinje.
Hinc Roj
Hinc Roj ( Heinz Roy; * 6. decembra 1927 w Cymplu, † 10. nowembra 2019 w Klětnom) bě serbski wučer a komponist.
Bohuwěr
Bohuwěr ( Boguwěr) je zestarjene serbske muske předmjeno a přełožk w 17. lětstotku nastateho němskeho mjena Traugott.
Hinc Roj
Žiwjenje
Wón wotrosće w hornjołužiskej holanskej wjesce Cympl a sta so po ćěkanju z wójnskeje jatby w lěće 1945 z nowowučerjom w Braniborju nad Habolu. Po přesadźenju do Łodnjowa nadeńdźe z Fritzom Reuterom hudźbneho spěchowarja a wučerja. Rojowe swójske kompozicije běchu wobwliwowane wot serbskich elementow. Nimo powołanja dźěłaše Roj kompozitorisce. 1989, krótko do kónca NDR, sta so ze šulskim rektorom a wjesnjanostu w Klětnom, hdźež wobdźěleše so při boju přećiwo planowanemu wotbagrowanju gmejny. Po dwěmaj infarktomaj poda so 1992 na wuměnk.
Twórby
Serbski wliw namaka so mjez druhim w Třoch sonetach za sopran a klawěr op. 65 po tekstach Jakuba Barta-Ćišinskeho, w Serbskich rejach op. 49 abo w Concerto grosso po serbskich ludowych spěwach op. 57 kaž tež w jeho chórowych twórbach. Poslednja wulka kompozicija bě pjata sinfonija pod titulom Stalingrad, w kotrejž předźěła Roj wójnske dožiwjenja.
Jawora (rěčka)
Hač do 2000tych lět wobsteješe mjez Miłoćicami a Njebjelčicami rěčna zawěra Jawory z jězorom. Za Njebjelčicami zastaruje rěčka wjacore rybjace haty z wodu.
Lěto wopicy
Lěto wopicy ( Година на мајмунот/Godina na majmunot) je makedonska komedija a drama z lěta 2018 a třeći film makedonskeho režisera Vladimira Blaževskeho, kiž je zdobom scenarist tutoho filma.
Schengenski rum
]]
Schengenski rum je mjezynarodny rum w Europje, w kotrymž su prawidłowne hranične kontrole zběhnjene. Mjeno poćahuje so na luxemburgske městno Schengen, hdźež bu 1985 Schengenske zrěčenje jako prěni krok k wotstronjenju nutřkownych hraničnych kontrolow w Europje podpisane.
Schengenskemu rumej přisłušeja slědowace staty:
Runje tak njesłušeja do Schengenskeho ruma Grönlandska a Färöje, Svalbard, španiskej měsće Ceuta a Mellila w sewjernej Africe kaž tež zwonkaeuropske teritorije Francoskeje a Nižozemskeje.
Wowčerk
Wowčerk je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
Free Software Foundation
thumb|Logo FSF thumb|Załožer Free Software Foundation Richard Stallman Free Software Foundation (skrótšenka FSF, hornjoserbsce Załožba za swobodnu softwaru) je US-ameriska załožba, kotraž bu załožena dnja 4. oktobra 1985 wot Richarda Stallmana. Jeje zaměr je propagacija a dotacija swobodneje softwary a nimo toho tež prawniska a politiska podpěra. Jeje sydło je w Bostonje.
Lubnjow
Lubnjow ( Lübbenau/Spreewald) je delnjołužiske město w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Leži nad Sprjewju w Błótach na sewjeru wokrjesa we wysokosći wot 52 metrow nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sydomnaće tysac wobydlerjow. Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Gmejnske dźěle
Město Lubnjow wobsteji nimo jadroweho města ze slědowacych měšćanskich dźělow:
Nimo toho słušeja do města slědowace wobydlene městna: Dolck (Dolzke), Kóńcakojc Wótšow (Konzaks Horst), Póleńcowa Kjarcma (Pohlenzschänke), Pśedejs (Scheddis), Sćenojce (Stennewitz), Wótšowska (Wotschofska)
Wobchad
W Lubnjowje je dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc a spočina tu železniska čara Lubnjow-Kamjenc.
Runje přez Lubnjow wjedźe zwjazkowa dróha 115.
Honduras
Honduras ( República de Honduras) je njewotwisny stat w Srjedźnej Americe, kotryž leži mjez Karibiskim morjom a Ćichim oceanom.
Geografija
Kraj leži při najšěršim městnje srjedźoameriskeje krajneje wužiny. Susodne kraje su Nikaragua na juhowuchodźe, El Salvador na juhozapadźe a Guatemala na zapadźe. Najwyši dypk w kraju je Cerro Las Minas (2 870 m nad normalnej nulu). Klima je tropiska.
Stawizny
Hač do lěta 1821 bě Honduras ze španiskej koloniju.
Wornar
Wornar (němsce Werner) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Ujguršćina
thumb|left|Rozšěrjenje ujgurskeje rěče Ujguršćina (ئۇيغۇر تىلى ,ئۇيغۇرچە, Уйғурчә, Уйғур тили, 維吾, 爾語) je rěč ze skupiny turkskich rěčow.
Ujguršćina pisa so dźensa z přiměrjenym arabsko-persiskim alfabetom.
Blěda rězna
Blěda rězna (Carex pallescens) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Jakub Korjeńk
Jakub Korjeńk (* 5. junija 1884 w Ralbicach; † 25. februara 1945 w KZ Neumünster) bě serbski dźěłaćer a wopor nacionalsocializma.
Wón dźěłaše w kaolinowni w Kamjenej pola Rakec a skutkowaše w Sokołskej jednoće Ralbicy a tamnišim spěwnym towarstwje „Lilija“ sobu. Na nacionalsocialistiskich wólbach so njewobdźěleše, agitěrujo w rozmołwach z Thälmannowym hesłom „Štóž Hitlera woli, woli wójnu“, pozdźišo prajo, zo „Hitlerska banda bórze wójnu přěhraje“. Na swojim dźěłowym městnje w kaolinowni podpěrowaše sowjetskich wójnskich jatych ze žiwidłami a drastu a dopomha dwěmaj k ćeknjenju. Jako jednoho z njeju popadnych, zwěsćichu na nim drasty, kotrež běchu prjedy Jakubej Korjeńkej słušali.
W nowembrje 1944 bu Korjeńk dla toho zajaty. Z koncentraciskeho lěhwa Neumünster dósta jeho swójba dnja 25. měrca 1945 telegram, zo bě wón tam dnja 25. februara zemrěł. Sobujaty pozdźišo swójbje rozprawješe, zo běchu jeho hromadźe z 20 druhimi jatymi zabili.
Blěda rězna
Wopis
Blěda rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač do 50 cm. Rostlina wutwori kupy.
Hruby stołpik je třihranity.
Popjerjane mydleško
Popjerjane mydleško (Sedum acre) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je murjank.
Blěda rězna
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Žónske kłosy su jejkojte, mnohokćenjowe, zelene błyšćace a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 15 mm. Hadźicy su žołtozelene, nahe, błyšćace a njenjesu pysčički. Muska kłosa je nakónčna.
Stejnišćo
Rosće w suchich trawnikach, na łukach a na pućach.
Wolžsk
thumb|left Wolžsk (,, 1938–1940 Ježow) je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w republice Mari El. Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Łahow
Łahow ( Loga) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Njeswačidło a leži 164 m nad mórskej hładźinu na prawej stronje Čornicy. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna. Blisko wjeski so stare Łahowske hrodźišćo namaka.
Roweńky
thumb|left
Łahow
Geografija
Susodne wjeski su Zarěč na sewjeru, Miłkecy (gmejna Radwor) na wuchodźe, Stróžišćo na juhowuchodźe, Haslow (gmejna Hodźij) na juhozapadźe a Banecy na sewjerozapadźe.
Roweńky
Roweńky  je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži něhdźe 65 kilometrow južnje Luhanska.
Łahow
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Łahowske ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Lešawy, Čelchow, Němc, Jězor a Hrodźiško.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako burcwardum Lagowe pochadźa z lěta 1226.
Roweńky
Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1705 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Łahow
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 171 wobydlerjow, z nich 142 Serbow (83 %).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 128 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,8 lět (Sakska: 46,4).
Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot lěta 1809 Njeswačanskej wosadźe.
Pagėgiai
thumb|left
Pagėgiai je městačko z něhdźe štyri tysac wobydlerjemi w Tauragskim wobwodźe w zapadnej Litawskej, njedaloko rěki Njemena, kotraž tworja tule hranicu mjez Litawskej a do Ruskeje słušacej Kaliningradskej oblasću.
Wachdat
thumb|left Wachdat (do 1936 – Янги-Базар/ Jangi-Bazar; do 1975 – Кофарнихон/ Kofarnichon; do 1992 – Орджоникидзеабад/ Ordžonikidzeabad; do 2003 – Kofarnichon) je město na zapadźe Tadźikistana. Je zarjadniske sydło Wachdatskeho wobwoda.
Pagėgiai
Leži něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Tauragė při dróze do Klaipėdy. Na tamnym brjoze Njemana nadeńdźe so město Sowjetsk, něhdyši Tilsit. Přez měšćanski teritorij wjedźetej dalokodróha a železniska čara z Kralowca do Rigi.
Sydlišćo je so w lěće 1307 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa.
Wachdat
Leži při brjoze rěki Kafirnigan něhdźe 20 kilometrow wuchodnje wot stolicy Dušanbe.
Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1927 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Ananjiw
thumb|left
Andrea Nahles
thumb|Andrea Nahles w lěće 2017
Rupač
Rupač (Scabiosa) je ród z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Andrea Nahles
Andrea Nahles (* 20. junija 1970 w Mendig, Porynsko-Pfalca) je němska politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kotraž bě wot 22. apryla 2018 hač do 3. junija 2019 zwjazkowa předsydka strony a prěnja žona w tutym zastojnstwje. Do toho bě wot 27. septembra 2017 hižo předsydka frakcije SPD w zwjazkowym sejmje a wot 2013 do 2017 zwjazkowa ministerka za dźěło a socialne w kabineće Merkel III.
Srjedźna Amerika
right|thumb|240px|Mapa srjedźneje Ameriki
Srjedźna Amerika (španisce: Centroamérica abo América Central) je geografiski dźěl Sewjerneje Ameriki, kotryž so rozpřestrěwa wot Mexika w sewjerozapadźe do Panamy w juhowuchodźe. Nimo toho słušeja kupy w Karibiskim morju k Srjedźnej Americe.
Rupač
Wopis
Družiny su jednolětne, trajne zela abo połkerki, kotrychž kćenja steja w płonych, dołho stołpikatych hłójčkach. Na rozdźěl wot podobnych hłowačow (Knautia) jednotliwe kćenja maja nošne łopješka („pluwowe łopješka“, němsce Spreublätter). Přidatne zwonkowny keluch wobsteji ze suchokóžneje wobkromy. Zrosćena króna zwjetša je pjećkónčkowa. Nakromne kćenja su tróšku wjetša hač znutřkowne, mjeztym zo woprawdźity keluch wobsteji z pjeć seršćikow. Móžne kćenjowe barby su: běła, žołta, čerwjena, módra a čerwjenowioletna.
Andrea Nahles
Nahles bě wot 2009 do 2013 generalna sekretarka zwjazkoweje SPD a wot 2007 do 2009 zastupowaca předsydka strony. Jako młoda politikarka bě mjez 1995 a 1999 zwjazkowa předsydka Młodych socialistow w SPD („Jusos“). Wona bě wot 1998 do 2002 k prěnjemu razej čłonka zwjazkoweho sejma a znowa wot lěta 2005.
Orsk
thumb|left Orsk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Ural w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći při kazachskej hranicy, něhdźe 280 kilometrow wuchodnje Orenburga a 14 kilometrow wuchodnje Nowotroicka. Ma něhdźe 232 tysac wobydlerjow.
Ananjiw
Ananjiw je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Tylihul něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.
Andrea Nahles
Po hubjenych wuslědkach SPD při wólbach do Europskeho parlamenta dnja 26. meje 2019 a rosćacej kritiku ze swójskich rjadow wona 3. junija ze zastojnstwow stronskeje předsydki a frakciskeje předsydki wotstupi. Zdobom złoži tež swój mandat w zwjazkowym sejmje.
Ananjiw
Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Orsk
Sydlišćo je so w lěće 1735 załožiło a ma wot lěta 1865 měšćanske prawa.
Ananjiw
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1753 jako Anani a dósta 1834 mjeno Ananjew po bibliskej figurje Ananias. Wot 1924 do 1940 bě z dźělom Moldawskeje awtonomneje SSR w ramiku Ukrainy a 1941 dósta měšćanske prawa.
Andrea Nahles
Andrea Nahles je katolska, woženjena a ma jednu dźowku. Wona je studowana germanistka.
Brjohowa rězna
Brjohowa rězna (Carex riparia) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Bjarnat
Bjarnat je zeserbšćena forma němskeho muskeho předmjena Bernhard. Originalne mjeno pochadźa z starowysokoněmčiny a wobsteji z dweju dźělow: bero („mjedwjedź“) a hart („sylny, kruty, zmužity“). Tuž woznamjenja zestajene mjeno „sylny kaž mjedwjedź“.
John Edwards (hudźbnik)
thumb|John Edwards w lěće 2005
John Victor Edwards, tež Rhino, (* 9. meje 1953 w London, Jendźelska) je britiski basist a wot lěta 1986 čłon rockoweje skupiny Status Quo.
Rotokasišćina
Rotokasišćina so rěka w Bougainville, kupa na wuchod Noweje Gineje, dźěl Papuwa-Noweje Gineje. Wona je čłon wuchodopapuwaskich rěčow. Jeje hłowne znamjo, rěčespytnje, je zo ma jednu z najmjeńšich fonemowych inwentarow na swěće: šěsć konsonantow (p t k v r g) a pjeć wokalow (i e a o u); /t/-fonem ma alofon [s] před /i/-fonemom. Jenož pirahanšćina ma mjenje fonemow.
Tak, alfabet rotokasišćiny wobsteji z dwanaće pismikow: AEIGKOPRSTUV.
Bilabialny  Alweolarny   Welarny Spěwny ploziw     p          t            k Njespěwny ploziw                          g Spěwny frikatiw   β Njespěwny frikatiw           s Spěwny klepk                 ɾ
Prawopis, v woznamjeni IFA /β/.
Christiana Piniekowa
Christiana Piniekowa rodź. Malinkec ( Christiane Piniek geb. Mahling; * 5. januara 1958 w Budyšinje) je serbska wudawaćelka, wučerka a publicistka. Wona je nawodnica Dźěłanišća za serbske kubłanske wuwiwanje w Choćebuzu (ABC) a čłonka Delnjoserbskeje rěčneje komisije. Wona je tež spisowaćelka, kotraž w delnjoserbskej, hornjoserbskej a němskej rěči pisa. Pod pseudonymom Lenka je wudała zwjazkaj poezije: mysli słowa zalětuju (2004) a wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće • augenblicke der ewigkeit (2010).
Wona narodźi so w Budyšinje jako štwórte wot wosom dźěći Pětra a Katy Malinkec. Jeje maćeršćina je hornjoserbšćina. Wona je wučerstwo za serbšćinu a rušćinu na uniwersiće w Lipsku studowała.
Marjan Šarec
mini|upright|Marjan Šarec (2017)
Marjan Šarec (* 2. decembra 1977 w Ljubljanje) je słowjenski dźiwadźelnik a politikar strony LMŠ, kiž bě wot 17. awgusta 2018 hač do 27. januara 2020 jako naslědnik Mira Cerarja z ministerskim prezidentom Słowjenskeje. Jemu naslědowa Janez Janša.
Šarec wopytowaše hač do lěta 2001 Akademiju za dźiwadło, radijo, film a telewiziju w Ljubljanje. W slědowacych lětach wustupowaše jako komikar a kabaretist mjez druhim w statnej telewiziji Radiotelevizija Slovenija.
W lěće 2010 nastupi při wólbach měšćanosty w sewjerosłowjenskej gmejnje Kamnik, hdźež druhe wólbne koło doby. Pozdźišo přistupi 2011 załoženej stronje Pozitivna Slovenija, nastupi při wólbach měšćanosty 2014 pak ze swójskej lisćinu Lista Marjana Šarca – Naprej Kamnik. 2017 bě kandidat při prezidentowych wólbach a dósta nimale štwórćinu hłosow. Při wólbach do słowjenskeho parlamenta 2018 zaćahny LMŠ prěni raz do sejma a sta so z 13 % z druhej najwjetšej stronu. Dnja 17. awgusta 2018 bu Šarec za ministerskeho prezidenta woleny.
Šarec płaći jako socialnoliberalny a proeuropski politikar.
Michał Wincar
Michał Wincar ( Michael Winzer; * 4. januara 1854 we Worklecach, † 21. septembra 1937 runje tam) bě serbski žiwnosćer a znaty braška.
Narodźi so jako syn Worklečanskeho žiwnosćerja Jakuba Wincarja a jeho mandźelskeje Hany, rodź. Brojerec z Wotrowa a běše ćěsla a rěznik w ródnej wsy. Wón bě znaty braška Chróšćanskeje wosady. Pola Jakuba Bryla nawuknjene zastojnstwo wukonješe na něhdźe 2000 kwasach a nošeše z nim stare ludowe basnistwo do ludu. Wincar bě sobustaw Chróšćanskeho muskeho spěwarskeho towarstwa Jednota a je dale znaty jako jedyn z prěnich wobhladowarjow mjasa w katolskich Serbach.
Dahme
Dahme je mjeno
Dubja
Dubja (tež Damna, Dahme) je rěka w braniborskej Delnjej Łužicy. Je 95 kilometrow dołha a wuliwa so w Berlinje-Kopjeniku wotlěwa do Sprjewje.
Hač do lěta 1938 rěkaše wotrězk mjez Seddinskim jězorom a Sprjewju tež Wendische Spree („serbska Sprjewja“).
Městačka při Dubi su Gólišyn, Serbski Bukojc a Parsk. Wódrino-Sprjewiny kanal zwjazuje Dubju ze Sprjewju blisko Přibora.
Schwesig
Schwesig je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Barbara Hendricks
thumb|Barbara Hendricks w lěće 2014
Barbara Hendricks (* 29. apryla 1952 w Kleve, Sewjerorynsko-Westfalska) je němska politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kotraž bě wot 17. decembra 2013 hač do 14. měrca 2018 zwjazkowa ministerka za wobswět, přirodoškit twar a wěstosć reaktorow w kabineće Merkel III.
Do toho bě wot 1998 do 2007 parlamentariska statna sekretarka w ministerstwje za financy a wot 2007 do 2013 zwjazkowa pokładnica SPD. Wot lěta 1994 je čłonka zwjazkoweho sejma.
Barbara Hendricks je katolska a bydli z partnerku w Berlinje a Kleve.
Čečenšćina
thumb|right|250px Čečenšćina (swójske mjeno Нохчийн мотт/Noxčiyn mott) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow w swójbje sewjerowuchodnych kawkaskich rěčow a hłowna rěč do Ruskeje słušaceju republikow Dagestan a Čečenska. Rěčnicy čečenšćiny a ingušćiny so mjez sobu rozumja.
Rěči so wot něhdźe 1,4 milionow ludźi.
Praskow
Praskow ( Preske) je hornjołužiska wjes zapadnje Budyšina, kotraž ke gmejnje Hodźij słuša. Ma wobydlerjow.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so někak połdra kilometra juhowuchodnje Hodźijskeje cyrkwje južnje statneje dróhi S 111. Dalše wokolne wsy su Nowe Błohašecy na sewjerowuchodźe, Mała Boršć na juhowuchodźe, Dźiwoćicy na juhu a Žičeń na juhozapadźe.
Stawizny
Po Mukowej statistice měješe Praskow we 1880tych lětach cyłkownje 65 wobydlerjow, z nich 60 Serbow a pjeć Němcow. Při puću do Małeje Boršće dopomina prosty wopomnjenski kamjeń na ludoweho basnika Pětra Młónka, kotrehož na tym městnje w februarje 1887 Boža ručka zaja.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Praskowa z Hodźijom w pozadku
Zwjenigowo
Zwjenigowo je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w republice Mari El. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1860 załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Gibraltarski přeliw
Gibraltarski přeliw je mórski přeliw, kotryž zwjazuje Srjedźne morjo z Atlantiskim oceanom a wotdźěluje Španisku a Gibraltar na europskej Pyrenejskej połkupje wot Marokka w Africe.
Přeliw je 14,3 kilometrow šěroki a mjez 300 a 900 metrow hłuboki.
Rubižne
Rubižne  je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Siwerskyj Donec něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 59 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1896 załožiło a ma wot lěta 1934 měšćanske prawa.
Paolo Gentiloni
mini|upright|Paolo Gentiloni (2019) [[Dataja:Gentiloni firma.svg|frameless|upright|right|Podpismo]]
Paolo Gentiloni Silveri (* 22. nowembra 1954 w Romje) je italski politikar strony Partito Democratico (PD), kiž bě wot 12. decembra 2016 hač do 1. junija 2018 ministerski prezident Italskeje. Wot 1. decembra 2019 je w Europskej komisiji Ursule von der Leyen komisar za hospodarstwo a měnu.
Do toho bě Gentiloni wot 2006 do 2008 italski minister za komunikaciju a wot 2014 do 2016 wonkowny minister Italskeje. Wot měrca 2019 je presidente, potajkim protokolariski předsyda strony PD.
Gentiloni je zmandźeleny z architektu Emanuela Di Mauro.
Addis Abeba
Addis Abeba (tež Addis Ababa, amharsce አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) je stolica a najwjetše město wuchodoafriskeho kraja Etiopiskeje. Leži w srjedźišću kraja we wysokosći wot 2.200 do 3.000 metrow nad hładźinu morja pod horu Entoto a je tuž po Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) třeće najwyše ležaca stolica na swěće. Addis Ababa ma wokoło 3,3 mio. wobydlerjow a je politiske, hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Etiopiskeje kaž tež sydło centrale Afriskeje unije (AU).
Sydlišćo załoži so hakle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kotrehož hłowne lěhwo steješe tehdy na horje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njebě, tak zo ju w dolinje pod horu załožichu. W lěće 1892 dósta město swoje mjeno. 1905 załoži so prěnja banka, 1908 prěnja šula, 1910 prěnja chorownja a 1911 prěnja ćišćernja. Kino mějachu w měsće hižo wot lěta 1898.
Dla wysokosći a bliskosći k ekwatorej je klima w etiopiskej stolicy powšitkownje miła, z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, meja) a minimalnymi temperaturami mjez 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maja přerěznje 123 dešćikojtych dnjow, předewšěm mjez aprylom a septembrom.
Addis Abeba ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1950 tež uniwersitu.
Sol-Ileck
Sol-Ileck (, 1754–1926 Ileck/ Илецк, 1926–1935 Ileckoje/ Илецкое, 1935–1945 Ileckaja Zašćita/ Илецкая Защита) je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Ilek w europskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći při kazachskej hranicy, něhdźe 70 kilometrow južnje Orenburga. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1754 załožiło a ma wot lěta 1865 měšćanske prawa.
Powiat policki
Powiat policki je powiat (wokrjes) na sewjerozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa a po přestrjeni najmjeńši tutoho wojewódstwa. Zarjadniske sydło je město Police ( Pölitz).
Wokrjes leži zapadnje Wódry, słuša pak najebać toho wot lěta 1945 k Pólskej. Historisce bě dźěl Předpomorskeje.
Gmejny
mini|left|upright=0.8|Gmejny we wokrjesu
Powiat wobsteji ze štyrjoch gmejnow, z nich dwě měšćansko-wjesnej a dwě wjesnej gmejnje:
Pěskecy
Pěskecy ( Piskowitz) su hornjołužiska serbska wjes, kotraž ke gmejnje Njebjelčicy słuša. Leža w srjedźišću Budyskeho wokrjesa a maja wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz wsy Wjes leži wosrjedź chójnoweho lěsa něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje Kamjenca při puću do Róžanta. Wjesne hona maja přestrjeń wot 8,41 km² a wobsteja zwjetša z jehlinoweho lěsa na pěskojtych pódach, na čož pokazuje tež wjesne mjeno. Najbóle w sewjeru ležacy Njebjelčanski gmejnski dźěl leži při małym přitoku Klóšterskeje wody.
Južna wokolina Pěskec je chětro hórkata; najwyši dypk je Pěskečanska Šibjeńca (200 m) při lěsnym puću do Serbskich Pazlic. Porno tomu je krajina sewjernje wsy přewažnje płona.
Susodne wsy su Smjerdźaca w sewjerowuchodźe, Róžant we wuchodźe, Serbske Pazlicy w juhu a Němske Pazlicy w zapadźe.
Stawizny
thumb|Kamjenska dróha z modlerskim stołpom Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Pezkwicz běše w lěće 1280. Mjez Pěskecami a Smjerdźacej so pak 17 mohilowych rowow namakaja, kiž hodźa so Łužiskej kulturje srjedźneje bronzoweje doby přirjadować.
Pěskečanske ryćerkubło słušeše w 13. lětstotku k wobsydstwu Kamjenskich hrodowych hrabjow. Najwuznamniši knježa na hrodźe běchu von Zezschwitz. Z rólnej reformu lěta 1946 skónči so eksistenca ryćerkubła.
W Druhej swětowej wójnje słužeše wotležana serbska wjeska nachwilnje židowskemu intelektualcej Victorej Klempererej z Drježdźan jako wućek.
Hač do lěta 1974 běchu Pěskecy samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow, potom so najprjedy do Róžanta a w lěće 1994 do Njebjelčic zagmejnowachu.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Pěskecy we 1880tych lětach 197 wobydlerjow, mjez nimi 187 Serbow (95 %) a dźesać Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Pěskečanskeje gmejny wot 83,8 %.
W lěće 1925 bě mjez 186 wobydlerjemi 156 katolskich (83,9 %) a 30 ewangelskich. Katolscy wěriwi słušeja z lěta 1765 k Njebjelčanskej wosadźe (prjedy ke Chróšćanskej), ewangelscy chodźa do Smječkec. W Pěskecach je mała katolska kapałka, kotraž so duchownje z Njebjelčic zastaruje.
Pomniki
K zajimawym pomnikam słušatej stary kamjentny křiž při křižowanišćo Kamjenskeje z Parkowej dróhu a modlerski stołp při Kamjenskej napřećo ryćerkubłu.
Hlej tež: Lisćinu kulturnych pomnikow w Pěskecach
Wobsah přestrjenje
Wobsah přestrjenje je geometriski a fyzikalny termin wužiwany po měrjenje wulkosći płoniny. Zakładna měra po wobsah přestrjenje je kwadratny meter, skrótšenka m² — to je wulkosć přestrjenje štwórca ze stronu dołhej 1 meter. Dalše měry su:
Pedro Sánchez
thumb|upright|Pedro Sánchez w lěće 2018 frameless|upright|right
Pedro Sánchez Pérez-Castejón (* 29. februara 1972 w Madridźe) je španiski politikar a wysokošulski wučer socialistiskeje strony Partido Socialista Obrero Español (PSOE), kiž je wot 2. junija 2018 ministerski prezident Španiskeje.
Wot julija 2014 do oktobra 2016 bě a wot meje 2017 je znowa generalny sekretar a z tym stronski šef PSOE.
Sánchez je zmandźeleny a ma dwě dźěsći. Wón je promowowany hospodarski wědomostnik.
Wulke mydleško
Wulke mydleško (Sedum maximum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je tučna kokoška.
Šěrachow-Korzym
Šěrachow-Korzym ( Schirgiswalde-Kirschau) je małe město w sakskim wokrjesu Budyšin. Bu 1. wulkeho róžka 2011 ze Šěrachowa, Korzymja a Chróstawy stworjene a leži w hornjołužiskich horach. Sydło měšćanskeho zarjadnistwa je Korzymska radnica.
27. nalětnika 2011 bu Sven Gabriel za měšćanostu wuzwoleny.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Handrij
Handrij je serbske muske předmjeno. Je serbska warianta grjekskeho předmjena Ανδρέας (Andreas), kotrež so wot ανδρεία (andreia = mužnosć) respektiwnje ἀνδρεῖος (andreios = mužny) wotwodźi. Warianta je Handrej, žonjace warianty su Handrijka a Andreja.
Znaći nošerjo mjena
mini|upright|[[Handrij Zejler (1804–1872)]]
Brunojcy
Brunojcy ( Bronowice, Braunsdorf) su łužiska wjes při prawym brjoze Nysy, kotraž słuša z lěta 1945 k Pólskej. Leži na juhu Lubušskeho wojewódstwa, tři kilometry sewjernje Wjeski (Łęknica) a sewjerowuchodnje Mužakowa při kromje Pückleroweho parka. Brunojce słušeja ke gmejnje Trjebule w Žarowskim wokrjesu a maja něhdźe 370 wobydlerjow. Historisce słušeja k Hornjej Łužicy a ležachu při hranicy Žahańskeho wojewódstwa, kiž bě dźěl Šleskeje.
Stawizny
Brunojce słušachu k staroserbskim sydlenskim rumej wokoło Mužakowa a bě znajmjeńša wot 1366 přez nimale šěsć lětstotki dźěl Mužakowskeho stawoweho knjejstwa a Mužakowskeje wosady. Wjeska ležeše při nadregionalnje wuznamnej wikowanskej dróze via regia Lusatiae inferioris (tež Delnja krajna dróha), kotraž wjedźeše z Lipska přez Grodk, Mužakow a Žarow hač do Waršawy. Dla tutoho połoženja buchu Brunojce w Třicećilětnej wójnje ćežko wobškodźene.
Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja Brunojce kaž cyła Łužica wuchodnje Nysy k Pólskej.
Wobydlerstwo
Kónc 19. lětstotka běchu Brunojce po statistice Arnošta Muki jedna z mało zbywacych serbskorěčnych wjeskow wuchodnje Nysy. Rěčeše so Mužakowska narěč serbšćiny. Jenož wobydlerjo srěnich lětnikow rozumjachu němsce, stari a dźěći porno tomu scyła nic. Cyłkownje wobsteješe wobydlerstwo z 357 Serbow (94,4 %) a 21 Němcow. Tutón poměr so hakle přez industrializaciju přeměni. Hač do lěta 1910 so ličba wobydlerstwa nimale podwoji na 708.
Po 1945 dyrbjachu Serbja a Němcy wjesku wopušćić.
Bart
Bart ( Baruth bei Bautzen) je wjes w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Malešanskej gmejnje.
Wjes leži pjatnaće kilometrow na sewjerowuchod wot Budyšina w nižinje Lubaty we wysokosći 152 metrow nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Dubrawka w sewjerowuchodźe, Brězecy a Chortnica w juhowuchodźe, Rakojdy w juhozapadźe, Přiwćicy w zapadźe a Bukojna w sewjerozapadźe.
Stawizny
Wot lěta 1903 měješe Bart dwórnišćo při železniskej čarje Lubij–Bart, kotraž so 1906 hač do Radworja podlěši, hdźež bě z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W lěće 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad, wosebje z Bartskeje bazaltownje.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 523 wobydlerjow, mjez nimi 425 Serbow (81 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 54,6 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 432 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,6 lět (Sakska: 46,4).
Kubłanje
W Barće wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.
W Barće skutkowali
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Bartskej cyrkwi.
Literatura
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Barta (2019)
Hirimotuwa rěč
Hirimotuwa rěč je pidźin, kiž ma swój zakład na motuwej rěči a je jedna z třoch hamtskich rěčow Papuwa-Noweje Gineje, hromadźe z jendźelšćinu a tokpisinšćinu. Mjez 100.000 a 250.000 ludźi ju rěči, ale lědma štó jako maćeršćinu.
Hirimotuwa rěč je so wokoło 1880 we wokolinje města Port Moresby wuwiła, hdźež je wjele cuzych přišło, zo bychu tam wikowali abo bydlili. Po tym zo sta so Papuwa-Nowa Gineja w lěće 1888 z britiskej koloniju, wupřestrěwaše so rěč dla swojeho wužiwanja w kolonialnym zarjadnistwje, wosebje w policiji.
Wobchadnorěčne mjena rěče su Hiri Motu, Police Motu (policajska motuwa), Pidgin Motu (pidźinska motuwa) a Hiri. Słowo hiri woznamjeni wikowanska jězba.
Šćipalca
thumb|Kraba z dwěmaj šćipalcomaj Šćipalca je prědnja ruka rozdźělnych rakow a zwjetša po porach wustupuje.
Nowa Wjes (Njeswačidło)
Nowa Wjes ( Neudorf) je sydlišćo w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Njeswačidło a leži 150 m nad mórskej hładźinu při Čornicy.
Susodne wjeski su Holešowska Dubrawka na wuchodźe, Holešow na juhowuchodźe a Njeswačidło na juhozapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 175 wobydlerjow, z nich 139 Serbow (79 %).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 189 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,1 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
center|mini|upright=1.7|Powětrowy wobraz Noweje Wsy
Krostitz
Krostitz je sakska gmejna w Sewjerosakskim wokrjesu blisko Lipska.
Geografija a wobchad
Gmejna leži w Lipšćanskej nižinowej wužłobinje něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Lipska, dźesać kilometrow juhowuchodnje Deliča a dźesać kilometrow zapadnje Jiłowa. Zwjazkowa dróha 2 wjedźe přez gmejnskej dźělej Krensitz a Krositz a železniska čara Hala–Choćebuz přez Krensitz.
Stawizny
Krostitz naspomni so prěni raz w lěće 1349 jako ryćerkubło Krostwicz abo Crostewicz. Sydlišćo a mjeno stej – kaž pola Chrósćic – serbskeho pochada. W lěće 1534 dósta wěsty Hans Wahl piwarske prawo na ryćerkuble Crostitz, štož bě započatk tudyšeje piwarskeje tradicije. Za čas Třicećilětneje wójny přenocowa w lěće 1631 šwedski kral Gustav II. Adolf jako hósć na ryćerkuble.
Wjesce Groß- a Kleinkrostitz słušeštej hač do lěta 1815 k sakskemu hamtej Delič. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přeńdźeštej k Pruskej a k tamnišemu Deličskemu wokrjesej w Mjezyborskim knježerstwowym wobwodźe. Hakle w lěće 1952 přińdźeštej znowa k Sakskej. Do 1925 zjednoćištej so wobě wjesce k zhromadnej gmejnje Krostitz. Dnja 1. apryla 1939 so Hohenleina gmejnje přizamkny; Lehelitz, Nieder Ossig a Pröttitz potom dnja 1. julija 1950.
Zajimawostki
mini|Wjesna cyrkej Swj. Ławrjenca Wjesna cyrkej swj. Ławrjenca w Krostitzu je so wot 1206 do 1208 w pózdnjogotiskim stilu z pólnych kamjenjow natwariła. Wokoło 1500 je so we wulkej měrje přetwariła, tak bu cyrkwina wěža natwarjena. Po kóncu Třicećilětneje wójny bě cyrkej jeničke wobchowane twarjenje we wsy. Nětčiši barokny wołtar pochadźa z lěta 1705, runje tak barokna keklija z lěta 1726.
W 1980tych a 1990tych lětach je so cyrkej saněrowała.
Hospodarstwo
mini|Piwarnja Najwuznamniši zawod w gmejnje je Krostičanska piwarnja.
Lěćna horiwka
Lěćna horiwka (Adonis aestivalis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Lěćna horiwka naha rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 25 hač do 60 cm.
Pohonč
Pohonč ( Pohontsch) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
Amber Coffman
thumb|Amber Coffman (2009) Amber Coffman (* 15. junija 1984 w Austinje, Texas) je US-ameriska spěwarka. Wona je čłonka skupiny Dirty Projectors wot lěta 2007.
Rouen
Rouen je přistawne město we Francoskej. Leži na sewjeru stata w historiskim regionje Normandija při rěce Seine a ma někak sto tysac wobydlerjow.
Město nadeńdźe so při delnim běhu rěki Seine, něhdźe 80 kilometrow wot morja a 110 kilometrow sewjerozapadnje Parisa.
mini|center|upright=1.5|Napohlad města
Lěćna horiwka
Wopis
Sedźace łopjena su husto stejace, wjacekróć pjerite a njesu něhdźe 1 šěroke kónčki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta (wot meje hač do julija). Nakónčne kćenja steja po jednym a docpěja šěrokosć wot 1 hač do 3 (3,5) cm. Pjeć nahich keluškowych łopješkow je přilěhawe, zelene. Pjeć hač wósom dołhojtych krónowych łopješkow je čerwjene abo blědožołte a často na spódku čorne.
Płody
Płodźiki husto steja. Njesu na kónčku zeleny, zrunany, krótki pysk a su na hornim boku troskate.
Stejnišćo
Rosće na žitnych rolach. Ma radšo hlinjane, wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a w Aziji rozšěrjena.
Chorug
thumb|left Chorug ( / Chorog) je město na juhu Tadźikistana, bjezposrědnje při afghanskej hranicy. Je stolica Hórno-Badachšanskeje awtonomneje oblasće.
Leži při brjoze rěki Pandź něhdźe 525 kilometrow juhowuchodnje wot stolicy Dušanbe.
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło.
Zwjazkowa rada
mini|Pruski knježi dom w [[Berlinje, sydło Zwjazkoweje rady]] mini|Plenarna žurla Zwjazkoweje rady
Zwjazkowa rada ( Bundesrat) je jako tak mjenowana „krajna komora“ z lěta 1949 wustawowy organ Zwjazkoweje republiki Němskeje, přez kotrež wobdźěla so zwjazkowe kraje na zakonjedawarstwje (legislatiwje) a zarjadnistwje zwjazka kaž tež w naležnosćach Europskeje unije.
Kóždy kraj je – wotpowědujo swojeje wulkosće – přez zastupjerjow swojeho krajneho knježerstwa w zwjazkowej radźe zastupjeny. Někotre zakonje trjebaja schwalenje přez Zwjazkowu radu, zo bychu nabyli płaćiwosć. Na tamnym boku ma Zwjazkowa rada – kaž Zwjazkowy sejm – prawo, namjetować nowe zakonje abo změny wobstejacych zakonjow. Na te wašnje wobkedźbuja so zajimy krajow w politiskim tworjenju wole cyłkowneho stata. Zwjazkowa rada je tuž wuraz federalizma w Němskej.
Sydło Zwjazkoweje rady je wot lěta 2000 něhdyši pruski „knježi dom“ w Berlinje, do toho tak mjenowany „Zwjazkowy dom“ w Bonnje.
Předsyda Zwjazkoweje rady ma po protokolu štwórte najwyše zastojnstwo w Němskej po zwjazkowym prezidenće, zwjazkowym kanclerje a prezidenće Zwjazkoweho sejma. Wot 1. nowembra 2015 hač do 31. oktobra 2016 bě Stanisław Tilich jako ministerski prezident Sakskeje amtěrowacy předsyda Zwjazkoweje rady.