cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europski šwinc
Wón je w cyłej Europje wot Britiskich kupow a Iberiskeje połkupy při Atlantiskim oceanje hač k Wolze, ke Kawkazej a do Afghanistana žiwy. Šwincy w druhich kónčinach Azije słušeja k druhim družinam. Sewjerna hranica rozšěrjenišća je polarny kruh. Šwincy su tež na někotrych kupach Srjedźozemskeho morja, nic pak na Balearach, Kreće a Rhodosu.
Šwincy bydla zwjetša w hórkatej, lěsojtej krajinje, hdźež twari swoju jamu při skłoninach. Ma jara šěroki cyrobny spektrum, kotryž saha wot wudźenkow přez insekty, małe cycaki, pólny płód hač k jahodkam.
Šwinc ma šwižnu hłowu, rydłu podobnu klamu a sylne tlapy, z kotrymiž móže derje hrjebać. Je wot hłowy hač k tyłowej mjez 64 a 88 cm dołhi a ma 11 do 18 cm dołhi wopušk. Waži přerěznje mjez 7 a 14 kg, zrědka tež hač 17 kg. Sančki su něšto mjeńše a lochše. Charakteristisce je čorno-běła rysowanka hłowy.
Wladiwostok
thumb|left Wladiwostok je wulkoměsto w samym wuchodźe Ruskeje federacije. Je najwjetše město a zdobom stolica Primorskeho regiona.
Leži při brjoze Japanskeho morja, dźěla Ćicheho oceana, njedaloko wot rusko-chinskeje hranicy a hranicy ze Sewjernej Koreju. Město ma něhdźe 580 tysac wobydlerjow a je najwjetši pacifiski přistaw Ruskeje a zdobom historiski wuchodny kónc Transsibirskeje železnicy.
Kamjenej (Rakecy)
Kamjenej ( Caminau) je wjeska z wobydlerjemi w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Rakecy a leži 137 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna. Kamjenej namaka so při zwjazkowej dróze 96 a je znata za wulku kaolinownju.
Susodne wjeski su Šćeńca na sewjerowuchodźe, Wysoka na wuchodźe, Nowa Wjes na juhowuchodźe, Rakecy na juhu, Komorow na zapadźe a Stróža na sewjerozapadźe.
Stawizny
thumb|left|Stary měznik při Wojerowskej dróze Po sydlišćowej formje jedna so wo přidróžny nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Camen pochadźa hakle z lěta 1532. Ležownostne knjejstwo wukonješe Rakečanske ryćerkubło, kotrež wobhospodarješe w Kamjenej tež swójski wudwór.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Kamjenej wostawaše pak sakska. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez krajnu dróhu mjez Kamjenej a Stróžu.
Wot lěta 1904 so wuchodnje Kamjeneje kaolin z wotewrjeneje jamy wudobywa.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 174 wobydlerjow, z nich 164 Serbow (94 %). Ewangelscy Kamjenjenjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Rakečanskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 97 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Kamjeneje z juhowuchoda
Irtyš
Irtyš ( Иртыш, Ертіс Ertis, w Chinskej oficialnje Ertix) je wulka aziska rěka a lěwy přitok Oba, kotryž běži přez Chinsku, Kazachstan a Rusku. Wón je z 4248 kilometrami dlěši hač Ob sam, słuša tuž k najdlěšim rěkam na swěće a płaći zdobom jako najdlěši přitok. Hromadźe z delnim běhom rěki Ob (1162 km) twori Irtyš z cyłkownje 5410 kilometrami samo šesty najdlěši rěčny běh na swěće. Jeho přitočnišćo je z 1.643.000 km² štyrikróć wjetše hač Němska.
mini|left|Přitočnišćo Irtyša a Oba Rěka wužórli so jako Čorny Irtyš na samym sewjerozapadźe Chinskeje w horinach Mongolskeho Altaja, njedaloko mongolskeje hranicy w prowincy Xinjiang a běži najprjedy do zapadneho směra přez kazachsku mjezu. Tam přeprěkuje sewjerowuchodnu kónčinu kraja a zapadne wuběžki Altaja. Tam nadeńdźe so spjaty jězor Buchtarma, kotryž je 500 kilometrow dołhi a słuša do najwjetšich kumštnych jězorow na swěće. Pola wulkoměsta Semej (prjedy Semipalatinsk), najwjetšeho kazachskeho města nad rěku, zastupi do kazachskeje stepy a zdobom do Zapadosibirskeje nižiny. Za kazachsko-ruskej mjezu přeběži milionowe město Omsk, najwjetše sydlišćo při Irtyšu. Za Omskom su brjohi Irtyša zwjetša bahnojte a nimale njewobsydlene, hač k městu Tobolsk. Blisko Chanty-Mansijska wuliwa so Irtyš wotlěwa do Oba.
Irtyš je wot nowembra hač do kónca apryla zamjerznjeny.
Najwažniše přitoki su:
1068 Nofretete
1068 Nofretete je asteroid, kotryž ma přeměr 26 km a kotryž wotkry Eugène Joseph Delporte 13. septembra 1926.
Čorna aronija
Čorna aronija (Aronia melanocarpa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). thumb|Płody
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija (wot julija hač do awgusta). Kćenja su dwusplažne.
Kćenja so wot insektow wopróšuja.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki domjaca.
Kulturnej formje
Znatej kulturnej formje stej Nero a Viking.
Wužiwanje
Płody so za zhotowanje želeja, marmelady, brěčki, wina a likera wužiwaja.
Wědomostne mjeno
Prěni dźěl wědomostneho mjena Arónia pochadźa z grjekskeho słowa αρωνια (arōnía) „myšpla“, kotrež słuša k słowu αρια (aría) „mučnica“. Tute mjeno so je na ród ze sewjerneje Ameriki přenjesene.
Druhi dźěl wědomostneho mjeno melanocarpa (musce melanocárpus) „čornopłodowy“ pochadźa z grjekskeho słowa μελαγκαρπος (melágkarpos), kotrež słuša k słowomaj μελας (mélas) „čorny“ a καρπος (karpós) „płód“.
Ležacy zběhowc
Ležacy zběhowc (Ajuga decumbens) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Tysa
Tysa ( Tisza, Theiß,  Tisa/Тиса,  Tisa,  Тиса/Tysa) je srjedźoeuropska rěka. Wona je lěwy, z 966 kilometrami najdlěši a po wotliwje po Sawje druhi najwjetši přitok Dunaja a běži přez juhozapadnu Ukrainu, sewjernu Rumunsku, wuchodnu Madźarsku a sewjernu Serbisku.
Do regulacije rěki a wurunanjow w 19. a 20. lětstotku bě Tysa 1429 kilometrow dołha a je tuž wjace hač třećinu swojeje prěnjotneje dołhosće zhubiła.
1069 Planckia
1069 Planckia je asteroid, kotryž ma přeměr 43 km a kotryž wotkry Max Wolf 28. januara 1927.
Filip Jakubaš
mini|upright|Filip Jakubaš w młodych lětach
Filip Jakubaš (* 27. apryla 1895 w Bójswecach; † 9. meje 1966 w Šěrachowje) bě serbski wučer a słownikar.
Wón narodźi so jako młódši bratr Józefa Jakubaša do Bójswečanskeje ratarskeje swójby a wotrosće po přećahu w Bělšecach. Jako młody hólc pomhaše swojemu wujej Filipej Rězakej druhdy při pisanju jeho słownika. Wukubła so wot 1901 do 1909 na Budyskej Tachantskej šuli a po tym hač do lěta 1914 na katolskim wučerskim seminarje. W lětach Prěnjeje swětoweje wójny dźěłaše jako wučer w Thammenhainje pola Worcyna (1914–15), w Róžeńće (1916) a w Chrósćicach (1917–19). We Weimarskej republice bě z wučerjom w Njebjelčicach, zwotkelž bu po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow hišće w lěće 1933 wupokazany. W slědowacych lětach wučeše na němskich šulach w Häslichu pola Kamjenca, Šěrachowje a Schneebergu. W Druhej swětowej wójnje słužeše jako wojak.
W prěnimaj lětomaj po wuswobodźenju bě Jakubaš z wučerjom w Budestecach a wot 1947 do 1949 na nowozałoženym serbskim gymnaziju w čěskich Warnoćicach, hdźež podawaše serbšćinu a stawizny. Poslednje powołanske lěta dźěłaše jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt. Tam dźěłaše na swojim najwažnišim projekće, Hornjoserbsko-němskim słowniku, kotryž 1954 wuńdźe. Nimo toho bě z čłonom Hornjoserbskeje rěčneje komisije a hižo wot lěta 1917 z Maćicarjom.
Diera-Zehren
Diera-Zehren je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjernje Mišna na woběmaj stronomaj Łobja a ma wokoło 3.500 wobydlerjow.
Žałzkata hłuška
Žałzkata hłuška (Rhinanthus rumelicus) je rostlina ze ród Hłuška (Rhinanthus) ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Smuhata porčizna
Smuhata porčizna (Glyceria striata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
5. decembra
5. decembra abo '''5. hodownika''' je 339. dźeń gregorianiskeje protyki (340. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 26 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
mini|upright=0.4|Kito Wylem Broniš (* 1788)
19. lětstotk
mini|upright=0.4|Alexander Girardi (* 1850)
1901–1950
thumb|120px|Walt Disney (* 1901)
thumb|120px|Sheldon Glashow (* 1932)
Łažawy zběhowc
Łažawy zběhowc (Ajuga reptans) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
5. decembra
Do 20. lětstotka
thumb|120px|Wolfgang Amadeus Mozart († 1791) thumb|120px|August von Platen († 1835)
Łažawy zběhowc
Wopis
Łažawy zběhowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač 30 cm. Rostlina ma nadzemske wuběžki. thumb|left|upright=1.2|Kćenje Stołpik je štyrihranity.
Aronowe rostliny
Aronowe rostliny (Araceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Łažawy zběhowc
Łopjena
Łopjena su w křižu přećiwostejne, cyłokromne abo njejasnje zubate, rozpjeršenje kosmate. Hornje łopjena su něhdźe tak dołhe kaž kćenja. Spódnje łopjena su dołho stołpikate.
5. decembra
20. lětstotk
thumb|120px|Sri Aurobindo († 1950)
Aronowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Łažawy zběhowc
Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm a steja po dwěmaj hač po šesćoch w rozporach hornich łopjenow. Hornja hubka je mólička, zo to tak wupada jako by falowała. Króna je módra abo čerwjenojta a docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm.
5. decembra
20. lětstotk
thumb|120px|Rudolf Bahro († 1997)
21. lětstotk
thumb|120px|Nelson Mandela († 2013)
Łažawy zběhowc
Stejnišćo
Rosće na łukach, trawnikowych płoninach, w kerčinach, lěsach a mjezach.
27. meje
27. meje abo '''27. róžownika''' je 147. dźeń gregorianiskeje protyki (148. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 218 dnjow hač do kónca lěta.
Zubkata rjaponka
Zubkata rjaponka (Valerianella dentata) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae). Dalše serbske mjeno je wowča hubka.
Serbski powědar a kurěr
thumb|upright|Titulna strona z lěta 1809
Serbski powědar a kurěr bě prěnja serbska ćišćana a prawidłownje wuchadźaca nowina. Budyski ćěsla Jan Bohuchwał Dejka wuda nowinu wot 1809 do 1812 w Lubiju. Pod so měnjacymi titulemi měješe powučaca a zabawjaca nowina tež rozswětlerstwo mjez Serbami šěrić. Dejka namaka za nowinu jenož mało podpěry, ju sam pisaše a dyrbješe ju małeje ličby woteběrarjow dla 1812 zaso zastajić.
Dejka wěnowaše so po tym zaso němskorěčnemu nowinarstwu a redigowaše wot 1813 do 1837 nowinu Oberlausitzer Landbote.
Gyula Horn
thumb|Gyula Horn
Mjezynarodnje sławny bu Horn přez wotewrjenje „Železneho zawěška“ mjez Madźarskej a Awstriskej wot apryla 1989. Z tym bě Madźarska prěni stat wuchodneho bloka, kotryž wočini w lěće 1989 dotal njepřepušćatu mjezu k zapadej. Dnja 10. septembra wozjewi wonkowny minister Horn w madźarskej telewiziji, zo dowoli Madźarska byrgarjam Němskeje demokratiskeje republiki wupućowanje do Awstriskeje.
Hałžkata lilijanka
Hałžkata lilijanka (Anthericum ramosum) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (Agavoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (Anthericaceae) zarjaduje.
Wopis
Hałžkata lilijanka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 80 (90) cm.
left|thumb|300px|In Prague Botanical garden
Łopjena
Měnjate łopjena su trawojte, ćmowozelene a docpěja dołhosć wot hač do 50 cm a šěrokosć wot 2 hač do 6 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Likojte, běłe kćenja docpěja wulkosć wot 2 hač do 3 cm a steja w čumpatych pakićach. Tři znutřkowne kćenjowe łopješka su nimale dwójce tak šěroke kaž zwonkowne. Wšě kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot 0,8 hač do 1,2 cm. Próšniki su žołte.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, w swětłych lisćowych a chójnowych lěsach, na kerčinowych kromach, na skłoninach a na połsuchich trawnikach. Ma radšo suche, wapnite pódy na ćopłych stejnišćach.
Płody
Płody su kulowate.
Rozšěrjenje
Rostlina je srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, ale w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje.
Šostka
thumb|left
Šostka je město w Sumskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Sumow.
Ma něhdźe 77 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1739 załožiło a ma wot lěta 1924 měšćanske prawa.
Lytkarino
thumb|left Lytkarino je město ze 56.000 wobydlerjemi při lěwym brjoze rěki Moskwy w ruskej oblasći Moskwa.
Epipremnum
Epipremnum (Epipremnum) je ród ze swójby aronowych rostlinow (Araceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lytkarino
Leži něhdźe 6 kilometrow juhowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Kamjenica (rěka)
Kamjenica ( Chemnitz) je rěka w zapadnej Sakskej a najwjetši prawy přitok Šwikawskeje Modłeje. Je hromadźe ze žórlicu Zwonicu 75 kilometrow dołha a nastawa w po njej pomjenowanym měsće Kamjenicy ze Zwonicy a Wyršnicy.
Janov u Hřenska
Janov u Hřenska ( Jonsdorf) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, blisko Hřenska, něhdźe dźesać kilometrow sewjerowuchodnje Děčína a njedaloko sakskeje hranicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
K Scharfensteinskemu knjejstwu słušaca wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1410 w měšćanskej knize Českeje Kamenicy.
Mcensk
thumb|left Mcensk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Orjol. Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Jadrješkaty sad
Jadrješkaty sad rěkaja jako sad wužiwane družiny jadrješkosadowych rostlinow (Pyrinae) w swójbje róžowych rostlinow (Rosaceae). To su mjez druhim:
Płód so jako jabłukowy płód mjenuje a so botanisce ma za kompleksny měchowc. Přez wobrosćenju płodowych łopješkow (a pozdźišich płodow) přez horje rosćenu kćenjowu pódu so rodźi tak mjenowany papłód. W jeho znutřkownym su woprawdźite měchowcy (5 po ličbje) z symjenjemi (jadrješka).
Płody jadrješkateho sada słuša k najbóle woblubowanym cyrobiznam a so móžeja přez wotpowědne wašnja chowanja za čas měsacow w nimale njezměnjenej kwaliće wobchować (hlej chowanja jadrješkateho sada).
Smjetanka
Smjetanka (Filipendula) je ród ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Systematika
Ród smjetanka (Filipendula) bu w lěće 1754 wot Philip Miller najprjedy wopisany. Wón so bjez přirjadowanja k tribusej abo supertribusej do podswójby Rosoideae róžowych rostlinow stajeny a wobsahuje 15 družinow, mjez tymi:
Kargat
thumb|left|Dwórnišćo při [[Transsibirska železnica|Transsibirskej železnicy]]
Kargat je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Transsibirskej železnicy mjez Nowosibirskom a Omskom w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Prokopjewsk
thumb|left Prokopjewsk ( Прокопьевск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 170 kilometrow južnje Kemerowa a ma něhdźe 200 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1650 jako wjes Monastyrskoje załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Europeada 2008
Prěnja Europeada w lěće 2008 nasta z wubědźowanja marketingoweho předewzaća Schweiz Tourismus (ST), kotrež Sedrun Disentis Tourismus (SDT) a Internationale Cultur Forum Disentis (ICF) z ideju europskeho mišterstwa rěčnych mjeńšinow dobyštej. Potom stej so tež retoromaniska kulturna organizacija Lia Rumantscha (LR) kaž tež třěšny zwjazk europskich mjeńšinow FUEN na projekće wobdźěliłoj.
Organizacija
Cil zarjadowanja je był, na rěčne mjeńšiny w Europje skedźbnić a jim móžnosć k zwjazanju do syće poskićić. Nimo toho měła so Surselva, w Graubündskej wysočinje, turistisce prezentować. Zarjadowanje steješe pod patronatom Graubündenskeho knježerstwa, wona je so wot prominentow ze sporta a z politiki kaž tež wot něhdyšeho zwjazkoweho rady Adolf Ogi a wot Ralpha Zloczowera, prezidenta Šwicarskeho koparskeho zwjazka podpěrała. Budget za europske mišterstwo rěčnych mjeńšinow bě 230.000 frankow.
Hry su so po FIFA-prawidłach wunjesli, ale hrajny plan bě porno UEFA-wubědźowanju wjele wuši – mustwa dyrbjachu hač k šěsć hram wob tydźeń absolwować. Dopušćeni běchu nimo mužow tež A- a B-juniorojo a žony.
Jědnaćehłowaty crew šwicarskeje armeje organizowaše wšě transportowe słužby mjez hrajnymi městnami.
Předkoło
Skupiny su so 13. februara 2008 w Zürichiskim hotelu w přitomnosći prezidenta stawoweho rady Christoffel Brändli wulosowali.
Prěnjotnje bě pjeć předkołowych skupinow předwidźane, kotrychž prěnje mustwa a tež tři najlěpše druhe mustwa měli do štwórćfinala zaćahnyć. Přez cofnjenje Słowjencow z Italskeje, Łemkow a Aromunow z Makedonskeje (Aromunojo njedóstachu Šengenske wizumy sčasom) su skupinje B a C k skupinje B/C zjednoćili. W tutej specialnej skupinje B/C bě 5 mustwow. Dokelž wšak časoweho plana dla jenož 3 hry na mustwo běchu móžno, je so wulosowało, štó měł přećiwo komu hrać. Při jenakej ličbje dypkow njerozsudźi potom w tutej specialnej skupinje wrotowy poměr abo direktny duel, ale hódnoćenje fairplay (ličba čerwjene/žołte karty). Z nětko štyrjoch skupinow su prěnje a druhe skupinow do štwórćfinala zaćahnyli.
Skupina A
! width="200"|Mustwo ! width="20"|Dypki ! width="40"|Wrota ! width="20"|Difer.
Skupina B/C
! width="200"|Mustwo ! width="20"|Dypki ! width="40"|Wrota ! width="20"|Difer.
1 Zo bychu tež Katalanojo tři hry na swojim konće měli, dyrbjachu Retoromanojo ze skupiny A jako třeći přećiwnik zaskočić. Za Retoromanow njeje so tuta hra pohódnoćiła.
2 Danojo dóstachu bonus Fairplay a ranžěrowachu tohodla před Aromunami.
Skupina D
! width="200"|Mustwo ! width="20"|Dypki ! width="40"|Wrota ! width="20"|Difer.
Kala
Kala (Calla) je ród ze swójby aronowych rostlinow (Araceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Europeada 2008
Reakcije
Dohromady je přez 5000 přihladowarjow při zdźěla jara špatnym wjedrje jednotliwe hry sćěhowało. Hačrunjež tut ličba pod wočakowanjemi zarjadowarjow wósta, je so tute europske mišterstwo jako wulki wuspěch pohódnoćiło. Dokelž je so ideja europskeho mišterstwa rěčnych mjeńšinow pozitiwnje přijała a šěroki medialny wothłós we wjele krajach namakała, ma tajke europske mišterstwo krute zarjadowanje być.
DeyziDoxs
DeyziDoxs je wuspěšna serbska nu metal-metalcore skupina, kiž liči so k najznaćišim skupinam Łužicy. Skupina so wuznamjenja přez wjelestronsku hudźbu, při kotrejž tworitej nu-metal a metalcore jenož zakład. Dla wliwow hip-hopa kaž tež funka a ludoweje hudźby, je DeyziDoxs jedna z najinowatiwnišich skupin Łužicy. Na temy bohate teksty su za připosłucharja lochko přistupne, dokelž jednaja wo wšědnych problemach a začućach. Wosebitostka je pak tež předźěłanje serbskeje problematiki, kiž so w tutej formje pola druhich skupin jenož zrědka namaka.
DeyziDoxs je jedna z mało skupin, kotraž je tež nadregionalnje znata. Wo tym swědča hižo wjacore koncerty w susodnej Pólskej a Čěskej.
Stawizny skupiny
W lěće 2001 bu skupina wot Mariana Wjenka, Daniela Bětnarja, Marka Njeka, Tomaša Jurka a Mareka Rjelki (wšitcy šulerjo serbskeho gymnazija) załožena. Hišće w juliju samsneho lěta měješe skupina swój prěni wustup. Twjerdy zwuk tehdy hišće přewahowaceho "cross-over" pokazowaše hižo na to, do kotreho směra so wona wuwije. W tutym času stachu so tež jeje intro a wosebite kostimy za wustupy ze znamjenjom skupiny. Hač do nalěća 2003 měnještaj so husćišo wobsadka kaž tež hudźbny směr skupiny. Tak so DeyziDoxs we wonym nalěću ze směrom předstaji, kotryž běše přewinył "cross-over" a je dźensa hišće markantny za skupinu. Kwalita spěwow njetrjeba so přirunowanja ze znatej ameriskej skupinu Korn bojeć. Hač do dźensnišeho je jich hudźba wo něšto twjerdša, ale w zasadźe njeje so wo wjele změniła.
Chřibská
Chřibská ( Kreibitz) je městačko w sewjernej Čěskej, něhdźe dwanaće kilometrow juhozapadnje Warnoćic. Leži mjez Łužiskimi horinami a Połobskimi pěskowčinami južnje Šluknovskeho wuběžka w dole rěčki Chřibská Kamenice. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1352 jako wosadna wjes, kotraž słušeše k Tolštejnskemu knjejstwu. Prěnjotnje jednaše so wo słowjanske sydlišćo při wikowanskim puću mjez Čechami a Hornjej Łužicu. W Chřibskej namakaše so jedna z najstaršich škleńčernjow cyłeje Europy.
Přez Chřibsku wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach.
Hnadnička
Hnadnička (Gratiola) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Dalše serbske mjeno je čmjelnica. Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zantedeschia
Zantedeschia (Zantedeschia) je ród ze swójby aronowych rostlinow (Araceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
1071 Brita
1071 Brita je asteroid, kotryž ma přeměr 52 km a kotryž wotkry Wladimir Aleksandrowič Albickij 3. měrca 1924.
Gmina Zgorzelec
Gmina Zgorzelec („gmejna Zhorjelc“) je wjesna gmejna w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje, ke kotrejž słuša 22 wjeskow. Wona ma swoje sydło w měsće Zgorzelec, kotrež jej pak jako samostatna měšćanska gmejna njepřisłuša. Gmejna je čłon euroregiona Nysa.
Geografija
Gmejna leži wuchodnje Łužiskeje Nysy w pólskim dźělu Hornjeje Łužicy. Nysa twori tule statnu hranicu z Němskej. Na juhu gmejny nadeńdźe so Niedówski spjaty jězor při rěce Witka.
Susodne gmejny su město Zgorzelec na sewjerozapadźe, Pjeńsk na sewjeru, Siekierczyn na wuchodźe, Sulików na juhowuchodźe kaž tež Bogatynia a Zawidów na juhu. Na juhowuchodźe mjezuje gmejna tež z Libereckim wokresom w Čěskej. Za Nysu na zapadźe ležitej sakskej měsće Wostrowc a Zhorjelc.
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy:
Wosobiny
Delnjoserbski prócowar, awtor a přełožowar Jan Bjedrich Tešnaŕ (1829–98) bě wot 1862 do 1898 z fararjom w Niedźe (dźensa Niedów).
Łahoda
Łahoda (zněmčene Wahoda abo Wahode) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim tuteju wosobinow:
Andrej Bjelyj
thumb|right thumb|right Andrej Bjelyj (poprawom Boris Nikolajewič Bugajew, ; * 26. oktobra 1880 w Moskwje, † 8. januara 1934 runje tam) bě wuznamny ruski basnik a spisowaćel.
Runy kuklik
Runy kuklik (Geum strictum) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Žadna rjaponka
Žadna rjaponka (Valerianella coronata) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae).
Myšecy
Myšecy ( Muschelwitz) su wjes we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu, kotraž słušeja ke gmejnje Hodźij. Leža 173 m nad mórskej hładźinu na prawym brjoze Čornicy.
Stawizny
thumb|left|Něhdyši Myšečanski młyn w lěće 1988
Prěnje historiske naspomnjenje jako Mislesovici sta so hižo w lěće 1088. Po Mukowej statistice mějachu Myšecy we 1880tych lětach cyłkownje 96 wobydlerjow, z nich 94 Serbow a jenož dwaj Němcaj.
Infrastruktura
Myšečanska pěstowarnja „Při baćonjacym hnězdźe“ je w nošerstwje Hodźijskeje gmejny a ma dwurěčnu WITAJ-skupinu. Wona je zaměstnjena w twarjenju něhdyšeje wjesneje šule.
1072 Malva
1072 Malva je asteroid, kotryž ma přeměr 46 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 4. oktobra 1926.
Kupino (Oblasć Nowosibirsk)
Kupino je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Nowosibirskej oblasći, njedaloko wot kazachskeje hranicy. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Přirěčny kuklik
Přirěčny kuklik (Geum rivale) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
mini|links|Kćenje Přirěčny kuklik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 70 cm (20-100 cm).
Ebersbach (Mišno)
Ebersbach je sakska gmejna we wuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjerowuchodnje Mišna a ma wokoło 4.600 wobydlerjow.
Heinz Fischer
Heinz Fischer (* 9. oktobra 1938 w Štyrskim Hródku, Awstriska) je awstriski jurist, politikar strony SPÖ a bě wot 8. julija 2004 hač do 8. julija 2016 wosmy zwjazkowy prezident druheje awstriskeje republiki.
HTML
HTML (skrótšenka za Hyper Text Markup Language) je na teksće bazowana, woznamjenjenska rěč za zwobraznjenje wobsahow kaž tekstow, wobrazow a wotkazow w dokumentach. HTML-dokumenty tworja zakład za World Wide Web a pokazuja so z pomocu syćoweho wobhladowaka. Nimo wobsahow, kotrež so z browserom pokazuja, wobsahuje HTML tež dalše podaća w formje meta-informacijach, kotrež na přikład w teksće wo wužiwanej rěči abo wo awtorje strony informuja, abo wobsah strony zhornu. Woznamjenjenska rěč bu wot World Wide Web Consortium (W3C) hač do wersije 4.01 dalewuwiwana a so nětko přez XHTML naruna.
Afriski wopiči chlěbowc
Afriski wopiči chlěbowc (Adansonia digitata) je štom z podswójby Bombacoideae znutřka swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae). Rostlina je charakteristiska za afrisku sawanu.
HTML
Wersije
HTML bu w lěće 1989 wot Tim Berners-Lee na CERN w Genfje zrjadowana.
HTML-struktura
HTML-dokument wobsteji z třoch wobłukow:
Ebersbach (Mišno)
Ebersbach je jedna z najwjetšich gmejnow krajneho wokrjesa.
1073 Gellivara
1073 Gellivara je asteroid, kotryž ma přeměr 55 km a kotryž wotkry Johann Palisa 14. septembra 1923.
HTML
HTML-struktura
Potajkim wupada bazowa struktura webstrony po slědowacej šemje: <pre style="overflow:auto;"> <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/strict.dtd"> Titul webstrony
Wobsah webstrony
Afriski wopiči chlěbowc
Wopis
Afriski wopiči chlěbowc je štom. Zdónki su relatiwnje krótke a móžeja jara tołste - tuž hač do 10 m - być a so hižo blisko zemje rozhałuzuja. Wone móžeja wysokosć wot 25 m abo wjace docpěć a přeměr wot hač do 12 m. Forma króny jara wariěruje.
Jeho drjewo je njekrute.
Łopjena
mini|left|Łopjena a kćenje, w Oahu, Ala Moana Beach Park mini|left|Łopjena w Oahu, Ala Moana Beach Park Łopjena su wulke. Wone so jedyn raz w lěće krótko před dešćowym časom zazelenja, so w štyri tydźenjach wuwiwaja, ale so po dešćowym času wotmjetaja. Za čas 9 měsacow štom móže nahi być.
Chakaska
W lěće měješe Chakaska  wobydlerjow. Chakaski podźěl ludnosće leži pola 12 %.
Afriski wopiči chlěbowc
Łopjena
Forma łopjenow jara wariěruje. Při sadźenkach a młodych rostlinach, ale tež při prěnim zazelenju starych štomow maja jednore formy. Pozdźišo so dwójne abo trójne łopjena jewja. Ale wone skoro wotpadnu. Normalne łopjena su błyšćace zelene, wobsteja z pjeć hač sydom (maksimalnje dźewjeć) pjerjow a móžeja přeměr wot hač do 20 cm docpěć. Wone su měnjate a steja najčasćišo na kónčkach wubitkow.
Nowosil
Nowosil je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Orjol. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Afriski wopiči chlěbowc
Łopjena
Jich stołpik je na spočatku husto kosmaty, ale so pozdźišo wobnažuje. Wón móže dołhosć wot hač do 16 cm docpěć.
Přirěčny kuklik
Wopis
Rostlina ma tołsty, bruny korjeń.
Nowosil
Sydlišćo je so w lěće 1155 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Přirěčny kuklik
Wopis
Stołpik je zrunany, husto kosmaty a čumpaće rozhałužkowany.
Na spódu stejace łopjena su přetorhnjene pjerite a njesu wulke, zwjetša třidźělne kónčne łopješko. Łopjena su kulowate.
Kćěje wot apryla hač julija. Nygace, zwončkojte, 1-1,5 cm dołhe, 5-6-ličbne kćenja maja purpurbruny abo čerwjenobruny, lancetojty keluch a róžojtu abo žołtojtu krónu.
Płody njesu hóčkojte kóncy.
Stejnišćo
Rosće na mokrych łukach, hrjebjach, rěčkach, we łučinowych lěsach a na łuhojtych łukach, w Alpach hač do wysokosćow wot wyše hač 2000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena, w juhu zwjetša w horinach.
Wšědna hnadnička
Wšědna hnadnička je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Gratiola officinalis, Scrophulariaceae).
Afriski wopiči chlěbowc
Łopjena
Pjerkate łopješka su sedźace abo krótko stołpikate a docpěja dołhosć wot 5 hač do 15 cm a šěrokosć wot 1,5 hač do 7 cm. Wone maja 12 hač 18 pódlanskich žiłkowych porow a su cyłokromne.
Kćenja
thumb|left|Kćenje wopičeho chlěbowca thumb|left|Kćenje w podołhostnym rězu, jasnje je widźomna: rołka próškowych łopješkow Kćěje w dešćowym času. Wulke kćenja su běłe a so jenož za 24 hodźiny pukaja. Wone so wot njetopyrjow wopróšuja.
Płody a symjenja
thumb|left|Symjenja wopičeho chlěbowca docpěja dołhosć wot něhdźe 1 cm. Płody su kórkojte a docpěja dołhosć wot něhdźe 50 cm. Jich skorpawa je drjewjana. Płodowe žro je suche a jědźne. Jich płodowe mjaso je słódkojte a so wot wjele družinow zwěrjatow česći. Symjenja wobsahuja wolij.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w suchich, połpušćinojtych regionach. Wustupje předewšěm na kromje Sahary, ale tež w južnej Africe. Najčasćišo je rozšěrjeny we wysokosćach wot 450 hač 600 m. Družina faluje w regionach centralnoafriskeho dešćoweho lěsa.
Chodnów
Chodnów je wjes w Pólskej.
Tramwajka w Šćećinje
Tramwajka w Šćećinje je wobchadny zawod z tramwajkami w pólskim přistawnym měsće Šćećin. Šćećinska syć tramwajkow bu swjatočnje wotewrjena 23. awgusta 1879. Spočatnje słušeše Šćećinska tramwajka wozydłownistwu Stettiner Strassen-Eisenbahn Gesellschaft. Po 1945 přewza ju wozydłownistwo Tramwaje i Autobusy Miasta Szczecina. Dźensniša wobchadna towaršnosć je Tramwaje Szczecińskie. Dołhosć systema je 118 kilometrow, na kotrychž jězdźi dwanaće linijow z 201 tramwajkami.
Chodnów
Chodnów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 399 ludźi.
Wulka porčizna
Wulka porčizna (Glyceria maxima) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je porč.
Gudrun Ensslin
Gudrun Ensslin (* 15. awgusta 1940 w Bartholomäje; † 18. oktobra 1977 w Stuttgart-Stammheimje) bě sobuzałožerka a wodźaca wosoba RAF. Wona wobdźěli so na pjeć bombowych atentatach z cyłkownje štyri smjertnymi woporami. W lěće 1972 bu zajata a 18. oktobra 1977, w tak mjenowanej Smjertnej nocy wot Stammheima w jeje celi mortwa namakana.
Žiwjenje
Gudrun Ensslin bě štwórte wot cyłkownje sydom dźěći ewangelskeje swójby a wotrosće w Tuttlingenje. W jeje šulskim času přebywaše wona jedne lěto jako wuměnowa šulerka w Zjednoćenych statach Ameriki. Po abiturje na katolskej šuli w 1960 studowaše wona z lěta 1960 do 1963 anglistiku, germanistiku a pedagogiku na Tübingenskej uniwersiće. Po tym přeńdźe na Pedagogisku wysoku šulu Schwäbisch Gmünd, hdźež wona 1964 jeje statny eksamen k wučerce złoži. Na to poda so wona na dalši studij na Swobodnej uniwersiće w Berlinje.
1963 załoži wona hromadźe z politiskim awtorom Bernwardom Vesperom małe nakładnistwo "Studio für neue Literatur". W lěće 1964 prócowaše wona so wo promociski stipendij Studijneje załožby němskeho luda. We wólbnym boju Zwjazkoweho sejma w lěće 1965 dźěłaštaj Ensslin a Vesper we wólbnym kontoru Němske spisowaćeljo za kandidaturu Willya Brandta. Z Verpserom zrodźi wona zhromadneho syna, Felixa Ensslina. Krótko po jeho porodźe zezna wona Andreasa Baadera a wopušći na to w januaru 1968 jeje swójbu. Syn Felix wotrosće pola hladanskeju staršeju, po tym zo bě Vesper sej w lěće 1971 žiwjenje wzał.
Wuchadźejo ze studentskich zběžkow šěsćdźesatych lět angažowaše so Ensslin přiběrace w zwonkaparlamentariskej opoziciji. Napisa wjacore lěwicarske agitatoriske teksty.
Wolgograd
thumb|left Wolgograd (1925–1961 Stalingrad/; 1589–1925 Carycin/) je wulkoměsto w europskim dźělu Ruskeje federacije. Wolgograd je wuznamny přistaw při rěce Wolga. Ma někak milion wobydlerjow.
Gudrun Ensslin
Žiwjenje
Za politisce motiwěrowane zapalenja kupnicow 2. apryla 1968 bu Ensslin zajata a hromadźe z Andreasom Baaderom, Thorwaldom Prollom a Horstom Söhnleinom k tři lětam jatby zasudźena. Dla zapodatej rewizije buchu pak zaso pušćene.
Po tym zo bě BGH rewiziju pak wotpokazał a wusud so z tym prawomócny sta, schowa so Ensslin w Septembru 1969 a ćeknje z Baaderom a Prollom do Italskeje. 1970 so wona hromadźe z Baaderom do Berlina wróći, hdźež Baader so 4. apryla 1970 znowa zaja.
Ensslin a Ulrike Meinhof planowaštej na to wuswobodźenje Baadera. Tute wotmě so 14. meje 1970. Tutón podawk liči so jako załoženje RAF.
Hyacintowe rostliny
Hyacintowe rostliny (Hyacinthaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Igor Matovič
Igor Matovič (* 11. meje 1973 w Trnawje) je słowakski předewzaćel a politikar, kiž bě wot 21. měrca 2020 hač do 30. měrca 2021 jako naslědnik Petra Pellegrinija ministerski prezident Słowakskeje. Wot załoženja strony Obyčajní ľudia a nezávislé osobnosti (Wšědni ludźo a njewotwisne wosobiny) w lěće 2011 je wón jeje předsyda.
Maria Furtwängler
Maria Furtwängler (* 13. septembra 1966 w Mnichowje) je němska filmowa hrajerka a lěkarka, kotraž je znata wosebje z Tatorta, hdźež hraje komisarku Charlotte Lindholm w Hannoverje.
Igor Matovič
Matovič studowaše wot 1993 do 1998 we wotrjedźe management Uniwersity Komenskeho w Bratisławje a bě wot 1998 předewzaćel. Do swojeje politiskeje karjery bě nawoda 2002 załoženeho swójskeho nakładnistwa regionPRESS.
Při parlamentowych wólbach lěta 2010 dósta z poslednim městnom na lisćinje Sloboda a Solidarita (SaS) jako jedyn ze štyrjoch čłonow skupiny Obyčajní ľudia sydło w słowakskim parlamenće. SaS sta so z čłonom noweje knježerstwoweje koalicije. Po hłosowanju přećiwo koaliciji bu Matovič w februarje 2011 ze strony wuzamknjeny. Po někotrych měsacach jako njewotwisny zapósłanc załoži w nowembrje 2011 nowu stronu Obyčajní ľudia a nezávislé osobnosti, kotraž sta so při dočasnych wólbach lěta 2012 z třećej najsylnišej stronu. Tež 2016 bu strona z 11,02 % třeća najsylniša móc.
Z Matovičom jako načolnym kandidatom dósta OĽaNO při wólbach dnja 29. februara 2020 25 % wolerskich hłosow a sta so z najsylnišej stronu. Matovič dósta wot statneje prezidentki Zuzany Čaputoveje nadawk knježerstwo wutworić. Dnja 21. měrca 2020 złoži nowy kabinet koalicije ze stronow OĽaNO, Sme Rodina – Boris Kollár, Sloboda a Solidarita a Za ľudí swoju přisahu.
W zwisku z koronapandemiju a krizowym managementom knježerstwa wotstupichu šěsć ministrojo z Matovičoweho kabineta. Dnja 28. měrca 2021 připowědźi wón sam wotstup a nominowaše finančneho ministra Eduarda Hegera za noweho ministerskeho prezidenta.
Běłoruska
Běłoruska ( Беларусь, Белоруссия) je nutřkokrajny stat we wuchodnej Europje, kotryž mjezuje z Pólskej, Litawskej a Letiskej na zapadźe, Ruskej na sewjerje a wuchodźe a Ukrainu na juhu. Jeho stolica a najwjetše město je Minsk, kotryž so w srjedźišću kraja namaka. Při rozpušćenju Sowjetskeho zwjazka sta so něhdyša sowjetska republika z njewotwisnym statom a wot lěta 1994 je awtoritarnje knježacy Aljaksandr Lukašenka z prezidentom. Zapadni wobkedźbowarjo pomjenuja Běłorusku husto jako „poslednju diktaturu Europy“.
Mjeno Belarus je wot srjedźowěka sem znate a woznamjenja poprawom „zapadna Rus“. W oficielnych běłoruskich a němskich dokumentach wužiwa so tohodla hamtske mjeno Belarus město Weißrussland. W NDRskich časach běše oficielne pomjenowanje Belorußland.
Geografija
Běłoruska je třinaty najwjetši kraj w Europje a najwjetši nutřkokrajny stat, kotryž słuša dospołnje k Europje. Kraj rozpřestrěwa so we Wuchodoeuropskej płoninje; najwyši wjeršk je jenož 345 metrow wysoka Dzjaržynskaja hara zapadnje Minska, kotraž słuša k Běłoruskemu hórskemu hrjebjenjej.
Běłoruska je najhórje wot Černobylskeje katastrofy potrjechena. Něhdźe štwórćina jeje přestrjenje je radioaktiwnje kontaminowana.
W Běłoruskej je cyłkownje 14 městow z wjace hač 100.000 wobydlerjemi. Najwjetše z nich su nimo Minska Homel (517.000 wobydlerjow), Mahiljow (375.000), Wicebsk (366.000), Hrodna (361.000) a Brest (338.000).
Lilijowcowe rostliny
Lilijowcowe rostliny (Magnoliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
Liriodendraceae běchu prjedy samostatna swójba, kotrychž dwě družinje so nětko lilijowcowym rostlinam přirjadujetej. W swójbje stej dźensa dwaj rodaj z něhdźe 227 družinami.
Saturn
miniatur|Saturn
Saturn (symbol: ) je šesty planet našeho słónčneho systema a z přeměrom wot něhdźe 120.500 kilometrow po Jupiteru tež druhi najwjetši. Jeho masa wotpowěduje 95 zemjam.
Saturn je přerěznje 1,43 miliardow kilometrow zdaleny wot słónca a jeho orbit namaka so mjez Jupiterom a Uranusom. Wón je posledni planet, kotryž je bjez pomocneho srědka widźomny a bě tuž hižo lěttysacy před wunamakanjom dalokowida znaty.
Saturn je płunowy planet, kotryž wobsteji z wjetšeho dźěla z wodźika a ma charakteristiske rynki z lodu a kamjenjow. Dotal je 62 Saturnowych měsačkow znate, z kotrychž je Titan z přeměrom wot 5.150 kilometrow tón najwjetši.
28. meje
28. meje abo '''28. róžownika''' je 148. dźeń gregorianiskeje protyki (149. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 217 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|Mina Witkojc (* 1893)
Glaubitz
Glaubitz je sakska gmejna w sewjeru Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Ryzawy a ma wokoło 2.000 wobydlerjow.
Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Nünchritz.
Wuhlik
Wuhlik (tež karboneum, z łać. carbonium ze słowa carbo „(drjewowe) wuhlo“) je chemiski element 4. hłowneje skupiny ze symbolom C. Wustupuje w přirodźe w čistej formje ale tež chemisce wjazany. Dla jeho wosebiteje elektronoweje konfiguracije (połpjelnjena L-skorpizna) kmanosć k tworjenju kompleksnych molekulow a wot wšěch chemiskich elementow najwjetšu wšelakorosć na chemiskich wjazbow wobsedźi. Wuhlikowe wjazby tworja molekularny zakład wšeho zemskeho žiwjenja.
Oksidaj
Wuhlik wustupuje w dwěmaj oksidomaj, při tym ma rozdźělnu hódnosć.
Kisalina
Wuhlik wustupuje w jednej anorganiskej kisalinje.
Wuhlikowodźiki
Wuhlikowodźiki wobsteja ze znajmjeńša jednoho wuhlikoweho atoma a štyrjoch wodźikowych atomow.
Eksistuja tři skupiny, kotrež so rozeznawaja po tym, kelko syćenych wjazbow maja.
Frymburk
Frymburk je gmejna na samym juhu Čěskeje (Jihočeský kraj, wokrjes Český Krumlov). Leži 708 m nad mórskej hładźinu při spjatym jězoru Wołtawy a ma něhdźe 1.300 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1198.
Brüssel
W lěće 2000 bě Brüssel jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.
thumb|left|[[Radnica]]
Runa lilijanka
Runa lilijanka (Anthericum liliago) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (Agavoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (Anthericaceae) zarjaduje.
Wopis
Runa lilijanka naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 (80) cm.
Stołpiki su zrunane a njehałuzowane.
Łopjena
Na spódku stejace łopjena su wusko-linealne, trawojte, wótre, tworja rozetu a docpěja dołhosć wot hač do 25 cm a šěrokosć wot 2 hač do 5 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija (julija). Běłe kćenja docpěja šěrokosć wot (2) 3 hač do (4) 5 cm a steja w čumpatych kićach. Šěsć kćenjowe łopješka su samsne a wotstejace. Wone docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 3 cm a su nad srjedźišću najšěrše. Płódnik je horjeka stejacy.
Stejnišćo
Rosće na skalnych zwisach, w suchich trawnikach, w swětłych lěsach na małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a w małkej Aziji rozšěrjena, ale w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje. Wona je w sewjerje Němskeje rědka.
Jan Łahoda
mini|upright|Łahodźic narowny pomnik před Chołmjanskej cyrkwi
Jan Łahoda (pseudonym Swjantovit; Johann Wahode abo Jan Wahoda; * 25. awgusta 1801 w Tumicach, † 16. awgusta 1871 w Chołmje) bě serbski ewangelski farar a kulturny prócowar.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše hač do lěta 1821 gymnazij w Budyšinje. Wot 1821 do 1824 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. W lěće 1823 bě jeho podstarši. Po nawróće do Łužicy běše wot 1824 do 1827 pomocny prědar w Bukecach a Radšowje. Wot 1827 do 1832 skutkowaše jako farar we Wochozach a wot 1832 hač do swojeje smjerće 1871 w tehdy hišće poměrnje serbskim Chołmje pola Niskeje.
Jeho row nadeńdźe so na starym kěrchowje při Chołmjanskej cyrkwi.
Skutkowanje
Hišće jako student w Lipsku dodawaše přełožki, kěrluše a spěwy do antologije prědarskeho towarstwa. Basnješe tež swětne pěsnje w stilu Jurja Mjenja, přełožowaše z Klopstockoweho Messiasa a z twórbow druhich klasiskich němskich awtorow.
Jako duchowny we Wochozach wuda serbske modlerske knihi Rańše a wječorne modlitwy (Budyšin 1831). Mjez 1849 a 1853 sćeleše wšelake spěwy a dopisy do Tydźenskeje Nowiny. W swojim Chołmjanskim domje wuwučowaše młodych Serbow a druhich Słowjanow w serbšćinje.
Wot lěta 1848 bě sobustaw Maćicy Serbskeje.
Boris Leonidowič Pasternak
thumb|right
Boris Leonidowič Pasternak ( * 10. februara 1890 w Moskwje, Ruska; † 30. meje 1960, Peredelkino, Oblasć Moskwa) bě ruski basnik a spisowaćel, kotryž dósta w lěće 1958 za swoju hłownu twórbu „Doktor Žiwago“ Nobelowe myto za literaturu.
Serbiska
Serbiska ( Србија / Srbija) je republika w srjedźišću Balkanskeje połkupy. Hłowne město je Běłohród (Beograd). Jako samostatny stat je nastała 5. junija 2006 po rozpadźe statneho zwjazka Serbiska a Čorna Hora, naslědnika Juhosłowjanskeje. Čornohórčenjo běchu so ze snadnej wjetšinu za wustup ze zhromadneho stata rozsudźili.
Serbiska mjezuje z Madźarskej na sewjeru, Rumunskej na sewjerowuchodźe, Bołharskej na juhowuchodźe, ze Sewjernej Makedonskej, Kosowom a Čornej Horu na juhu, a z Bosniskej-Hercegowinu a Chorwatskej na zapadźe. Najwažniše rěki kraja su Dunaj, Sawa, Drina a Morava.
Serbiska prowinca Kosowo wozjewi w lěće 2008 swoju njewotwisnosć, štož so pak hač dotal ze serbiskeje strony njepřipóznaje. Dalša awtonomna prowinca je Wojwodina na sewjeru Serbiskeje.
Města
Najwjetše města Serbiskeje su (ličby z lěta 2011):
Hadjač
thumb|left
Hadjač je město w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Psel (přitok Dnjepra) něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje Poltawy.
Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1533 załožiło a ma wot lěta 1643 měšćanske prawa.
Pjelsćojta aronija
Pjelsćojta aronija (Aronia arbutifolia, němsce Filzige Apfelbeere) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Pjelsćojta aronija je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 2 (3) m.
Wurostki su zrunane a docpěja wulkosć wot hač do 2 m.
Łopjena
Wuske łopjena su owalne, eliptiske abo wopak jejkojte, sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot 2 hač do 8 cm. Jich delnje boki su pjelsćojće kosmate, mjeztym zo hornje boki su błyšćace.
Jich nazymske barbjenje je swětłočerwjene.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Běłe, rědko swětłoróžojte kćenja su dwusplažne a docpěja přeměr wot něhdźe 1 cm a steja po 10 hač po 20 we wotškitarskich pakićach. Jich stołpiki a keluškowe łopješka su pjelsćojće kosmate. Próšniki su čerwjene.
Kćenja so wot insektow wopróšuja.
Płody a symjenja
Płody su swětłočerwjene, jahodojte jabłukowe płody a docpěja přeměr wot hač do 7 mm. Płody su jědźne, ale jenož małko słódne.
Symjenja wot oktobra hač do decembra zrawja.
Stejnišćo
Rostlina je njenaročna a zmjerzkokruta.
Rozšěrjenje
Pochadźa ze sewjerowuchodneje Ameriki.
Marja Elikowska-Winklerowa
Marja Elikowska-Winklerowa ( Maria Elikowska-Winkler; * 12. meje 1951 w Poznanju) je serbsko-pólska wučerka a žurnalistka. Wona bě dołholětna nawodnica Choćebuskeje Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu a załoži w lěće 1993 Delnjoserbski dźěćacy ansambl. W lěće 2019 spožči so jej Myto Ćišinskeho za jeje zasłužby wo wobchowanje a daledawanje delnjoserbskeje rěče.
Ludwik Lejzer Zamenhof
mini|upright|Ludwik Zamenhof w lěće 1908
Marja Elikowska-Winklerowa
Rodźena Pólka studowaše filologiju při Poznańskej uniwersiće. Wot 1981 bě wona docentka při Centralnej serbskej rěčnej šuli w Dešanku a wučeše tam pólšćinu. Za čas přewróta wuwučowaše při wšelakorych institucijach w Delnjej Łužicy. Ze załoženjom Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu sta so Elikowska-Winklerowa w septembrje 1992 z jeje nawodnicu a wosta hač do lěta 2017 na tutej poziciji. Nimo toho załoži wona 1993 Delnjoserbski dźěćacy ansambl, kotrehož wuměłska nawodnica wona je. Připódla dźěła pola RBB jako awtorka a reporterka za serbski program.
Ludwik Lejzer Zamenhof
Ludwik Lejzer Zamenhof (narodźeny jako Eliezer Levi Samenhof, tež Ludwig Lazarus Samenhof,  Ludwik Łazarz Zamenhof; * 15. decembra 1859 w Białystoku; † 14. apryla 1917 we Waršawje) bě wóčny lěkar, kotryž w lěće 1887 planowu rěč Esperanto we Waršawje załoži.
Marja Elikowska-Winklerowa
Załožba za serbski lud mytowaše Marju Elikowsku-Winklerowu w lěće 2019 za jeje dołholětne a njesprócniwe skutkowanje za zdźerženje a daledawanje delnjoserbskeje rěče we wšěch generacijach a nastajne podpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Delnjej Łužicy.
Elikowska-Winklerowa bydli w Choćebuzu, je zmandźelena a ma tři dźěći, mjez nimi komponista Sebastiana Elikowskeho-Winklera, kotremuž bě so 2015 spěchowanske myto Myta Ćišinskeho spožčiło.
Janská
Janská ( Johnsbach) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, blisko Českeje Kamenicy a dźewjeć kilometrow wuchodnje Děčína. Lěsny łanowc nadeńdźe so na juhu Połobskich pěskowčin a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Chrząszczew
Chrząszczew je mjeno dweju wsow w Pólskej:
Janská
K Scharfensteinskemu knjejstwu słušaca wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1380 jako Janspach. W Druhej swětowej wójnje namakaše so w něhdyšej fabrice Rabštejn lěhwo za wójnskich jatych a wonkowne lěhwo kaceta Flossenbürg. Wot 1980 do 1992 bě Janská wjesny dźěl Českeje Kamenicy.
Přez Jansku wjedźe železniska čara Děčín–Varnsdorf.
Prostak
Prostak (Molinia) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
1075 Helina
1075 Helina je asteroid, kotryž ma přeměr 40 km a kotryž wotkry Grigorij Nikolajewič Neujmin 29. septembra 1926.
Jahoda
miniatur|Čerwjena [[Januškowc|janska jahodka (Ribes rubrum) je na rozdźěl wot truskalcy prawa jahoda]] Jahoda je z jeničkeho płódnika nastaty zawěracy płód, při kotrymž płodowa sćěna (perikarp) hišće při zrałosći je brěčkata abo zmjeńša mjasna. Jahoda je často kulowata a sylnje barbjena. Zwjetša wobsahuje wjele symjenjow.
Jeli zwonkowna woršta je twjerda, kaž při banjowcach abo při kórkach, rěču wot panceroweje jahody (němsce Panzerbeere). Jeli kćenje wobsedźi wjacore płódniki, wot kotrychž kóždy jahodowy płód wutwori, so kompleksna jahoda nastanje.
Jahody hraja rólu za wariaciju zežiwnjenja a su wažne jako dodawarjo wot witaminow, mineralow, nitkow a rostlinskich barbiznow (flavonoidy).
K jahodam liča:
Z botaniskeho nahlada žane jahody njejsu:
29. meje
29. meje abo '''29. róžownika''' je 149. dźeń gregorianiskeje protyki (150. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 216 dnjow hač do kónca lěta.
Čerwjena wotrožnička
thumb|right
Čerwjena wotrožnička je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow.
1076 Viola
1076 Viola je asteroid, kotryž ma přeměr 24 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 5. oktobra 1926.
Hamt Rólany
Hamt Rólany je braniborski hamt we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotryž je so w lěće 1992 wutworiło. Sydło zarjadnistwa su Rólany.
Wobsteji ze slědowacych gmejnow:
Hamt nadeńdźe so na juhu wokrjesa, juhozapadnje Złeho Komorowa při krajnej hranicy ze Sakskej.
Wenedyk
Wenedyk je planowa słowjansko-romaniska rěč.
Alfabet a wurjekowanje
Wenedyk wužiwa samsne pismiki kaž pólšćina:
Nimo toho pisaja so sydom zwukow z dwěmaj pismikomaj:
Wenedyk so runje tak kaž pólšćina wurjekuje. Přizwukowanje zwjetša je na druhu poslednju złóžku. Prepozicija a pronomen bu jako jedne słowo wobjednawałej, tak jeli pronomen ma jenož jednu złóžku, prepozicija so přizwukuje.
Gramatika
Eksistuja tři genusy a štyri deklinacije (z rozdźělnym wašnjom tworjenja formow). Wone su jara podobne jako deklinacije we łaćonšćinje:
Pronomeny
Tu slěduje tabela pronomenow (słowa jako ja, ty, my, wone, atd.) we Wenedyku:
Werby
Najmjeńše tempusy maja specialne formy: