cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oblasć Kemerowo
Oblasć Kemerowo ( Кемеровская область/Kemerowskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w južnej Sibirskej mjez Zapadosibirskej nižinu a Juhosibirskimi horinami a słuša k najbóle wobsydlenym kónčinam Sibirskeje. Jeje zarjadniske sydło je Kemerowo z 533.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Nowokuznjeck z 548.000 wobydlerjemi. Dalše wulkoměsta su Prokopjewsk (210.000), Mježdurječensk (102.000) a Leninsk-Kuzneckij (102.000). Wšitke wulke industrijowe města w oblasći nastachu dla hoberskich łožišćow wuhla w tutym regionje.
W lěće měješe Oblasć Kemerowo  wobydlerjow. Z nich běchu 91,8 % Rusojo a 1,5 % Tatarojo. Nimo toho bydli w oblasći mała němska mjeńšina, kotraž wobjimuje něhdźe 20.000 ludźi.
Šěrozelena šěrawka
Šěrozelena šěrawka (Koeleria glauca) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Hispaniola
Susodne kupy su Puerto Rico na wuchodźe (120 km zdalene), Jamaika na juhozapadźe (190 km) a Kuba na sewjerozapadźe (90 km).
Uzgen
thumb|left Uzgen (/ Uzgen) je město w Ošskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje. Je zarjadniske sydło Uzgenskeho wobwoda.
Leži při prawym brjoze Kardarja něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Oša.
Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow a wot lěta 1927 měšćanske prawa.
Čajowcowe rostliny
Čajowcowe rostliny (Theaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Nowalukoml
thumb|left
Nowalukoml je město we Wicebskej oblasći na sewjeru Běłoruskeje.
Leži při jězorje Lukomskaje něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Wicebska.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1964 załožiło a ma wot lěta 1970 měšćanske prawa.
Derhači
thumb|left
Derhači (do 1943 – Деркачi/ Derkači) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Lopań něhdźe 25 kilometrow sewjernje Charkiwa.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1660 załožiło a ma wot lěta 1689 měšćanske prawa.
Clauss
Clauss abo Clauß je mjeno slědowacych wosobow:
Kćenje
Kćenje rostliny je – po šěršej definiciji – rozhałuzowany krótki wurostk z wobmjezowanym rosćenjom, kotrehož łopjena njedirektnje abo direktnje splažnemu rozmnoženju słuža: njedirektnje jako škitne a přiwabjowanske organy (kćenjowy přikryw), direktnje přez tworjenje splažnych organow (prochowe łopješka a płodowe łopješka).
mini|Šematiske zwobraznjenje perigyneho kćenja z hornjostejnym płódnikom: 1. Kćenjowe dno/Receptaculum 2. Keluškowe łopješka/Sepale 3. Krónowe łopješka/Petale 4. Próškowe łopješko/Stamina 5. Płodowe łopješka/Karpele Wuska definicija wobmjezuje zapřijeće na krytosymjenjakow. Kćenje krytosymjenjaka wobsteji ze sćěhowacych wobstatkow, kotrež pak nic wšě dyrbja eksistuja: Prochowe łopješka tworja próšk, kotryž so při wopróšenju na pěstu płodowych łopješkow dobjerje, tam kikeruje a w běhu wopłodźenja w płodowym łopješku ležace symjenišća wopłodźi, dokładnišo takrjec w symjenišću ležacu jejkowu bańku. Tuta so k embryju wuwi, mjeztym so symjenišćo k symjenju a kćenje k płodej wuwi.
Definicije
mini|„Typiske“ kćenje [[Rosopsida|Eudikotylen z kóždymi pjeć keluškowymi, krónowymi, 2x5 próškowymi łopješkami a pjeć-dźělnym płódnikom (tu Łučna pyskawa, Geranium pratense)]] Daloko formulowana definicija, kaž často w botaniskej fachowej literaturje wustupuje, zapřijmje zdźěla eksplicitnje abo implicitnje nahosymjency sobu. Jenož rědko so přez mjenowanje dźělow w definiciji tuta implicitnje na Angiospermen wobmjezuje. Tež w Strasburger – Lehrbuch der Botanik so kćenje wšěm symjeńcam přisudźena, jeli tež z wobmjezowanjemi: „Sporophylle steja při SUPRIMO SURMANO ABE wurostkach z wobmjezowanym rosćenjom. Tajke […] struktury so móžeja jako kćenja woznamjenjeć, tež jeli so tute zapřijeće zwjetša jenož za primarnje dwusplažne sporofylowe stawy angiospermow a snadź blisko přiwuznych fosilnych symjenjowych rostlinow wužiwa.“ Tež Lexikon der Biologie definuje kćenje krótko jako „krótki wurostk z wobmjezowanym rosćenjom, kotryž sporofyle njese“.
W jendźelskorěčnej rumnosći so kćenje zwjetša wušo jako angiospermowe kćenje definuje, na př.: „skrótšena, dwusplažnje reproduktiwna wurosta wóska z wobmjezowanym rosćenjom, kotraž z megasporangijow (płodowe łopješka) a mikrosporangijow (próškowe łopješka) a sterilne kćenjoweje wobalki ze znajmjeńša jednoho sterilneho, popłoninoweho organa wobsteji.“
Józefów (gmejna Zgierz)
Józefów je wjes w Pólskej.
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Zgierz słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 148 ludźi
<br style="clear:both;" />
Jurij Gustav Kubaš
thumb|Row fararja Kubaša na Njebjelčanskim kěrchowje
Jurij Gustav Kubaš ( Georg Gustav Kubasch; * 15. nazymnika 1845 w Šunowje, † 2. žnjenca 1924 w Njebjelčicach) bě serbski katolski farar a publicist, wot lěta 1869 bě čłon Maćicy Serbskeje. Wón dopisowaše do Katolskeho Posoła, Serbskich Nowin a do Serbskeho Hospodarja, kotryž redigowaše wot 1882 do 1897.
Po ludowej šuli w Ralbicach a Małostronskim gymnaziju w Praze, hdźež bě chowanc Serbskeho seminara, studowaše tam filozofiju a teologiju. Jako kapłan dźěłaše najprjedy wot 1870 do 1875 w Kralowskim haju pola Zhorjelca, 1875/76 w Ralbicach a wot 1876 do 1890 w Njebjelčicach. Jako farar skutkowaše 1890/91 znowa w Ralbicach a wot 1891 do 1918 při Njebjelčanskej cyrkwi swj. Měrćina.
W mnohich nastawkach za Katolski Posoł wuwiwaše Kubaš razny antijudaizm, kotryž měješe hłownje nabožinski zakład, wužiwaše pak tež typiske antisemitiske předsudki swojeho časa a chcyše postupowanje stata a ludnosće přećiwo Židam wosprawnjeć.
Kubaš bě wot 1869 čłon Maćicy Serbskeje a podpěrowaše załoženje Serbskeho burskeho towarstwa w lěće 1888.
Popricowy rozraz
Popricowy rozraz (Veronica prostrata subsp. scheereri, Syn. Veronica satureiifolia, Veronica scheereri) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae)
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Małka bozanka
Małka bozanka (Sambucus ebulus) je rostlina ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae). Dalše serbske mjeno je hołdračk.
Wopis
Małka bozanka je zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 2 m. Wone přećiwnje ćehnje.
Łopjena wobsteja ze 7 abo 9 lancetojtych pjeritych łopješkow, kotrež su sćeńka rězane a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 15 cm.
Běłe hač róžojte kćenja wobsahuja čerwjene próškowe łopješka.
Płody su čorne, njejědźne jahody.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych zahonach a na łučinach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž sewjernje hač do južneje Šwedskeje wustupuje.
Ostrava
Ostrava ( Ostrau) je industrijne město na wuchodźe Čěskeje a zarjadniske sydło Morawsko-šleskeho kraja. Wona je po přestrjeni a z 290.000 wobydlerjemi tež po ludnosći třeće najwjetše město republiki po Praze a Brnje.
Wulkoměsto leži na juhowuchodźe Morawy jenož dźesać kilometrow zdalene wot pólskeje hranicy při hornim běhu Wódry. Słowakska hranica je połsta kilometrow zdalena. Ostrava nadeńdźe so při sewjernym kóncu „Morawskich wrotow“, runiny mjez Sudetami na zapadźe a Beskidami na wuchodźe, kotraž běše hižo w srjedźowěku strategisce wuznamna za wikowanje mjez Šleskej a Morawu.
Stawizny
Ostrava nasta z wjacorych sydlišćow při wuliwje rěki Ostravice do Wódry. Wot 10. lětstotka bě wokolina města znata jako sydlenski teritorij słowjanskeho kmjena Holasicow. Přez lětstotki tworještej Ostravice a Wódra na tutym městnje hranicu mjez Morawu na juhu a Šleskej na sewjeru. Blisko wuliwa nastaštej na woběmaj brjohomaj wjesce z mjenom Ostrava, při čimž so Polska Ostrawa k prěnjemu razej w lěće 1229 naspomni. 1267 naspomnjena Moravská Ostrava dósta w lěće 1279 měšćanske prawo. W běhu srjedźowěka zasydli so wjele Němcow.
Hospodarske wuwiće so hakle we 18. lětstotku wospěšnja, jako namakachu w blišej wokolinje wuhlowe łožišća. Tak přiběra wobydlerstwo Morawskeje Ostrawy wot 1794 do 1869 wot spočatnje 1.500 na nimale 7.000 wobydlerjow. W lěće 1910 měješe město hižo 37.000 wobydlerjow.
Wot lěta 1918 běštej wobě měsće dźěl nowozałoženeje Čěskosłowakskeje. Wuchodne město rěkaše wot 1919 Slezská Ostrava. Zjednoćenej buštej hakle pod nachwilnym němskim knjejstwom w lěće 1941. Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu němske wobydlerstwo wuhnate.
Deuterium
Wustupuje w ćežkej wodźe a połćežkej wodźe.
Krimska lipa
Krimska lipa (Tilia × euchlora) je štom z podswójby lipowych rostlinow (Tilioideae) znutřka swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae). Wona je hybrida z pózdnjeje lipy (Tilia cordata) a (Tilia dasystyla)
Oblasć Kirow
Oblasć Kirow ( Кировская область/Kirowskaja oblast) je oblasć we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w přitočnišću Wjatki něhdźe 700 do 1000 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy a je – wosebje na sewjeru – rědko wobsydlena. Jeje zarjadniske sydło a zdobom jeničke wulkoměsto je Kirow ze 474.000 wobydlerjemi.
W lěće měješe Oblasć Kirow  wobydlerjow. Z nich běchu 89,4 % Rusojo, 2,7 % Tatarojo, 2,2 % Mari a 1 % Udmurća.
Nalětni jabrik
Nalětni jabrik (Callitriche palustris) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Dalše serbske mjeno je hwězduš.
Po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow (Callitrichaceae) přirjaduje.
Wopis
Nalětni jabrik je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač 80 cm.
Zróst je wariabelny. We wodźe ma podnurjene stołpiki a nakónčne rozety, mjeztym zo krajna forma je jenož małke centimetry wysoka a njese jara małke łopjena.
Stołpik je nitkojty a ćeńki.
Łopjena su přećiwostejne a cyłokromne, linealne hač jejkojte.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač oktobra. Kćenja su móličke a steja we łopjenowych rozporach. Muske kćenja maja jedne próškowe łopješko a žónske kćenja maja jedyn płódnik. Kćenja so nad wodu puknu, ale so wot insektow njewopytaja.
Wilamowšćina
Wilamowšćina - je germanska rěč, kotraž so w měsće Wilamowice blisko města Bielsko-Biała rěči. Ale so jenož wot něhdźe 70 maćernorěčnikow rěči, tak zo je wohrožena rěč.
Stawizny
Originalnje, wilamowšćina so zda pochadźeć wot srjedźnowysokoněmskeje rěče XII. lětstotka, z wulkim wliwom delnjoněmčiny, nižozemšćiny, frizišćiny, pólšćiny a anglosakskeje rěče. Mysla so zo wobydlerjo Wilamowic su potomnicy němskich, nižozemskich a šotiskich sydlerjow, kotřiž su přišli do Pólskeje za čas XIII. lětstotka. Na kóždy pad, wobydlerjo Wilamowic přeco negowachu někajku zwjazk z Němsku a woni přeco insiste asertis zo woni maja nižozemski pochad.
Wilamowšćina bě wobchadna rěč Wilamowic do 1939–1945. Po Druhej swětowej wójnje, městni komunisća zakazowachu wužiwanje tutu rěč. Hačrunjež zakaz so skónči po lěta 1956, wilamowšćina bu poněčim narunana přez pólšćinu, hłownje mjez młodostnymi.
Po namjeće wot Tymoteusz Król, dekkvarjarulo w tutym času, Biblioteka kongresa přida wilamowšćinu k registrej rěčow 18. julija 2007. Rěč bu tež registrěrowana při Mjezynarodna Organizacija za Normowanje, kotraž daše jej ISO-wy kod wym.
Wilamowšćina je rěč, kotraž basnik Florian Biesik wužiwaše zo by swoje basnje za čas XIX. lětstotka pisał.
Słownik
To je małki słownik wilamowskich słowow z němskim, nižozemskim a jendźelskim přełožkom. Wilamowsce pismik ł klinči kaž němski w a pismik w klinči kaž v w čěšćinje:
Špikały
Špikały ( Spittel) su hornjołužiska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja z lěta 1994 k městu Wóspork.
Geografija
Najwyše ležacy dźěl Wósporka namaka so w hornjołužiskich honach něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Budyšina při sewjernym boku hory Byčin. Susodne wsy su Nosaćicy na sewjerowuchodźe, Chrapow na wuchodźe, Walowy za Byčinom na juhu, Wujezd na juhozapadźe a Čornjow na zapadźe. Wuchodnje wsy běži zwjazkowa dróha 178 (Wóspork–Žitawa–Liberec).
Stawizny
Mały kulowc naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1345 jako Spital a tři lěta pozdźišo jako sydło knjeza Herman von dem Spital. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Nosačanske ryćerkubło. Ewangelscy wěriwi słušachu znajmjeńša ze 16. lětstotka ke Ketličanskej, z lěta 1679 pak k Nosačanskej wosadźe. Tam chodźachu Špikałske dźěći tež do šule.
W běhu wojowanja wokoło Byčina w Napoleoniskich wójnach zarjadowachu Francozojo spočatk septembra 1813 pólny lacaret w Špikałach, kotryž wopyta dnja 5. septembra kejžor Napoleon Bonaparte. Samsny statok kupi w lěće 1930 Korla Tilich, dźěd něhdyšeho sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice mějachu Špikały we 1880tych lětach 161 wobydlerjow, mjez nimi 148 Serbow (92 %) a 13 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Špikałskeje gmejny wot jenož hišće 31,2 %.
Powiat legnicki
Powiat legnicki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Wokrjes ma teritorij wot 745 km² a něhdźe 55.000. Zarjadniske sydło je centralnje połožene, ale do wokrjesa njesłušace město Lěhnica (Legnica).
Svenja Schulze
mini|Svenja Schulze w lěće 2019 Svenja Schulze (* 29. septembra 1968 w Düsseldorfu) je němska politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kotraž je wot 8. decembra 2021 zwjazkowa ministerka za hospodarske zhromadne dźěło a wuwiće w kabineće Scholz. Wona je wot 2021 čłonka zwjazkoweho sejma.
Powiat legnicki
Města a gmejny
Powiat wobsteji z wósom gmejnow:
Svenja Schulze
Schulze je wot 1988 čłonka SPD. Jako młoda politikarka bě mjez 1993 a 1997 předsydka Młodych socialistow w SPD („Jusos“) Sewjerorynsko-Westfalskeje. Wona bě wot 1997 do 2000 kaž tež znowa wot 2004 hač do 2018 zapósłanča w krajnym sejmje Sewjerorynsko-Westfalskeje. Wot 15. julija 2010 do 30. junija 2017 bě ministerka za inowaciju, wědomosć a slědźenje Sewjerorynsko-Westfalskeje pod ministerskej prezidentku Hannelore Kraft a wot 14. měrca 2018 do 8. decembra 2021 zwjazkowa ministerka za wobswět, přirodoškit a wěstotu reaktorow w kabineće Merkel IV.
Powiat legnicki
Města a gmejny
jedneje měšćanskeje gmejny:
Svenja Schulze
Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 26. septembra 2021 bě wona direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu 129 (Münster) a dósta w tutym 24,1 % wotedatych hłosow.
Powiat legnicki
Města a gmejny
jedneje měšćansko-wjesneje gmejny:
a šěsć wjesnych gmejnow:
Ussurijsk
Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.
Ma něhdźe 168 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło jako město Nikolsk.
1884
1884 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Christopher Lee (wjacezmyslnosć)
Christopher Lee je mjeno slědowaceju wosobow:
4. septembra
4. septembra abo '''4. požnjenca''' je 247. dźeń gregorianiskeje protyki (248. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 118 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Jurij Słodeńk (* 1873)]]
Struga (wjacezmyslnosć)
Struga je
Bjelokuricha
thumb|left Bjelokuricha je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bjelokuricha w Altajskim regionje něhdźe 170 kilometrow južnje Barnaula a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Nojabrsk
mini|left Nojabrsk ( Ноябрьск; 1975–1982 Nojabrskij/ Ноябрьский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 550 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.
Ma něhdźe 107 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło a ma wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Esperanto
thumb|[[Ludwik Zamenhof]] Esperanto je najznaćiša, najčasćišo wužiwana planowa rěč, kotruž Ludwig Lazarus Zamenhof hižo w lěće 1887 w měsće Waršawa wutwori. Prěnja kniha je w rušćinje, pólšćinje, němčinje a francošćinje wušła a měješe 44 stronow. Mjeno rěče běše prěnjotnje pseudonym awtora (dr. Esperanto, serbsce: nadźijacy (wosoba)).
Wužiwanje
Esperanto so we wjele krajach wužiwa, mjez druhim w Němskej hižo wot wjace hač 100 lět.
Rěčnicy so na pućowanjach a zarjadowanjach zetkawaja, wužiwaja Esperanto w městnych skupinach a w interneće, maja listowe přećelstwa, čitaja literaturu w Esperanće, posłuchaja esperantsku hudźbu a wužiwaja Esperanto we wjele žiwjenskich wokruhach. Druhdy Esperanto funguje jako swójbna rěč. Tež eksistuja radijowe wusyłanja w tutej rěče. Ale tež podkasty hižo eksistuja.
Alfabet
Esperanto wužiwa łaćonski alfabet z někotrymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistuja w prawych esperantskich słowach. Alfabet je fonematiski.
Gramatika
W Esperanće ma kóžda słowna družina swoje wosebite kóncowki, po kotrychž móžeš słownu družinu jasnje spóznać. Substantiwy a adjektiwy maja dwaj padaj, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale tež dwě gramatiskej čisle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kónči so na -jn, znamješko plurala tuž před tym akuzatiwa steji. Na přikład Paŭlo havas suprasorabajn librojn. "Pawoł ma hornjoserbske knihi."
Lokalne adwerby móža akuzatiwny n měć, hdyž směr zwuraznjeja, na př. tie "tam, tamle" - tien "tam".
Z werba danci "rejować" móže substantiw nastać danco "reja", adjektiw danca "rejowanski" a adwerb dance "rejowansce", ale tež z substantiwa martelo "hamor" móže nastać werb marteli "klepać z hamorom", adjektiw martela "hamorowy" a adwerb martele "z hamorom". <br style="clear:both;" />
Někotři spisowaćeljo
Hižo w lěće 1887 počachu někotři spisowaćeljo knihi w rěči Esperanto spisować abo literaturu z druhich rěčow přełožować.
Chinski čajowc
Chinski čajowc (Camellia sinensis) je kerk ze swójby čajowcowych rostlinow (Theaceae).
Wokrjes Markowsko-Wódrjanski kraj
Wokrjes Markowsko-Wódrjanski kraj ( Landkreis Märkisch-Oderland) je krajny wokrjes we wuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 187.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.159 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Seelow.
Geografija
Wokrjes mjezuje z Pólskej na wuchodźe, na juhu z Frankobrodom a wokrjesom Wódra-Sprjewja, na zapadźe z Berlinom a na sewjeru z wokrjesom Barnim. Najwjetša rěka wokrjesa je Wódra, kotraž twori němsko-pólsku hranicu.
Města a gmejny
(staw wobydlerstwa: )
Zarjady a přisłušace gmejny
(sydło zarjadnistwa *)
Domašojce (Drjowk)
Domašojce ( Domsdorf) su wjes w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. K měšćanskemu dźělej słuša tež sydlišćo Šćeńc.
Geografija
Wjes leži tři kilometry juhozapadnje Drjowka při zwjazkowej dróze 169 a na sewjernej kromje brunicoweje jamy Wjelcej-juh. Susodne wsy su Šćeńc na juhowuchodźe, Wiki na juhozapadźe při puću do Złeho Komorowa a Radowašojce na sewjerozapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow mějachu Domašojce srjedź 1880tych lět cyłkownje 155 wobydlerjow, z kotrychž běchu 40 Serbja (26 %). W Černikowej statistice z 1950tych lět so wjes hižo njejewi.
Tritium
Tritium je izotop chemiskeho elementa wodźik. Ma nimo protona tež dwaj neutronaj. Jeho atomy tohodla su ćeše hač te normalneho wodźika a deuteriuma, ale su radioaktiwne přirunajo z normalnym wodźikom a deuteriumom.
Józefów (gmejna Wróblew)
Józefów je wjes w Pólskej.
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Wróblew słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 140 ludźi
<br style="clear:both;" />
Jeremija
thumb|[[Rembrandt:Jeremija žałosći nad zničenjom Jeruzalema (1630)]] Jeremija (serbsce tež Jeremias, יִרְמְיָהוּ­ – Jirmejahu abo ‎יִרְמְיָה – Jirmeja) bě bibliski profet. Jeho skutkowanje je wopisane w knize Jeremia a je tež waženy za awtora knihi Žałosćenjow.
Wolfsburg
Wolfsburg je němske wulkoměsto w Delnjej Sakskej. Ze 125.000 wobydlerjemi pjate najwjetše delnjosakske město bu haklě w lěće 1938 załožene jako sydło zawoda Volkswagen a nadeńdźe so na wuchodźe zwjazkoweho kraja, něhdźe 75 kilometrow wuchodnje Hannovera a 65 kilometrow sewjerozapadnje Dźěwina. Přez město wjedźe Srjedźokrajny kanal.
Nimo Volkswagena je Wolfsburg nadregionalnje znaty jako stejišćo koparskeho towarstwa VfL Wolfsburg.
Słódka wišnja
Słódka wišnja (Prunus avium) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Dalše serbske mjena su (słódka) wišeń, (słódka) třěšnja , (słódka) třěšeń. thumb|Płodaj
Wobsahuje sćěhowace poddružiny:
Wopis
Słódka wišnja je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 2 hač 25 m. Jeje rosćenska forma wariěruje po podłožku, sorće a rěžku.
Króna je šěroko jejkojta hač kulojta.
Skora je sylnje wjerćena a čewjernobruna hač čorna. Z ranjenych zdónkow gumijowa žiwica wustupuje, kotraž rana zaso zawěraja.
Hałuzy rosće na kosu zrunanje.
Łopjena
Łopjena su ćeńke, jejkojte hač eliptiske, kónčkojte, zubate abo zhruba rězane a docpěja dołhosć wot 5 hač 15 cm. Jich stołpiki maja prědku žałzy a docpěja dołhosć wot hač do 5 cm. Wone su na delnim boku kosmate. Nazymske barbjenje je žołto-oranžowe hač čerwjene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Běłe kćenja so před łopjenami jewja a steja po dwěmaj hač po šesćoch we wokołkojtych promješkach a docpěwaja wulkosć wot něhdźe 3 cm. Jich stołpik docpěje dołhosć wot hač do 5 cm. Krónowe łopješka docpěja dołhosć wot 10 hač 15 cm. Próškowe łopješka su dwaceći.
Rostlina njese pupkowe šupizny na spódku kćenjowych stołpikow.
Płody
Póčkaty płód docpěwa wulkosć wot 2,5 cm a je kulowaty hač wutrobojty, čerwjeny hač čorny, njezwobručowany a wobsahuje hładku póčku. Jich stołpiki docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 cm. Wone wot junija zrawja. Při dźiwje rosćacych štomach su słódke abo tróšku hórke, ale nic kisałe.
Wone njedozrawjeja. Tohodla so dyrbja dospołnje zrałe šćipać.
Jich derje słodźace płodowe mjaso wobsahuje dosć cokora, mineralne maćizny a witaminy.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Podobna družina
Rostlina je družinje Kisała wišnja (Prunus cerasus) podobna, kotraž je kerk abo štom z wysokosću wot 10 m. Jeje płody su kisałe. Kćenjowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm a njesu na spódku pupkowe špupizne a 1-2 lisćowej łopjeni. Krónowe łopješka su nimale kruhojte.
Rosće w swětłych lěsach, žiwych płotach a so často plahuje.
Nazymski jabrik
Nazymski jabrik (Callitriche hermaphroditica) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow (Callitrichaceae) přirjaduje.
Nawapolack
thumb|left
Leži při Zapadnej Dwinje něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Wicebska.
Ma něhdźe 102 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1958 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Michał Rostok
thumb|upright|Michał Rostok
Michał Rostok (* 21. apryla 1821 w Bělšecach, † 17. septembra 1893 w Husce) běše serbski wučer, botanikar a entomologa. Wón płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich přirodospytnikow.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Bělšečanskeho chěžkarja a wjesneho krawca a chodźeše w Budestecach do ludoweje šule. Wot 1837 da so při Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje na wučerja wukubłać, hdźež běchu mjez sobušulerjemi mjez druhim Kocor, Wjela-Radyserb a Mučink. Po zakónčenju seminara dźěłaše wot 1841 najprjedy jako pomocny wučer w Hodźiju a wot 1844 hač do wuměnka w lěće 1884 jako wučer w Drječinje pod Pichowom. Poslednje lěta swojeho žiwjenja bydleše w Husce. Jeho row z 1997 wobnowjenym narownym pomnikom nadeńdźe so na tamnišim kěrchowje. W Drječinje je wjesny puć po Rostoku pomjenowany, nimo toho steji na Pichowje wopomnjenski kamjeń za njeho.
Skutkowanje
mini|upright|Wopomnjenski kamjeń na Pichowje Wuznamne běše tež jeho wědomostne dźěło na polu entomologije, potajkim wědomosće wo překasancach. Wuslědki wozjewi mjez druhim w swojim spisu „Neuroptera germanica“ (Sačkokřidłače Němskeje) z lěta 1888. Dalše přirodowědne wozjewjenja Rosto­ka jednaja wo mjetelach, wo ptačkach, wo twarje zwěrjećeho ćěła, wo serbskej coologiji ale tež wo geologiskich mineralnych hromadźenkach a wo planeto­idach. Nimo toho zběraše na swojich pućowanjach po hornjołužiskich wjeskach tež tamniše ležownostne mjena a wozjewi je w Časopisu Maćicy Serbskeje.
W cyłku wozjewi Rostok 68 wědomostnych dźěłow w serbskej a jednaće w němskej rěči, mjez druhim w fachowym časopisu „Berliner Entomologische Zeitschrift“. Zdobom płaći jako stworićel serbskeje přirodowědneje terminologije, kotruž wozjewješe we wjele nastawkach w ČMS a w pozdźišo wot Wjele zestajenej knize Serbske rostlinske mjena.
Wědomostnik Rostok korespondowaše z nahladnymi přirodowědnikami swojeho časa, mjez druhim z botanikarjemi Gottlobom Ludwigom Rabenhorstom (Mišno), Ottom Wünschu (Šwikawa) a Wilhelmom Olbersom Focku (Bremen) a z entomologomaj Carlom Schillerom (Drježdźany) a Robertom Mac Lachlanom (London).
Korsika
Korsika  je štwórta najwjetša kupa Srjedźneho morja a słuša k Francoskej. Z wulkeho zdźěla z wysokich horin wobstejaca kupa ma přestrjeń wot 8680 km² a něhdźe 330.000 wobydlerjow. Najwjetše město a zarjadniske sydło je Ajaccio při zapadnym brjoze. Dalše wjetše města su Bastia na sewjerowuchodźe, Calvi na sewjerozapadźe, Porto-Vecchio a Bonifacio na juhu kaž tež něhdyša stolica Corte w horinach wosrjedź kupy.
Leži zapadnje 90 kilometrow zdaleneje Italskeje, sewjernje jenož jednaće kilometrow zdaleneje Sardiniskeje a 170 kilometrow juhowuchodnje francoskeho pobrjoha.
Sedło
Sedło móže być:
Vattenfall
thumb|Pohlad na [[Hamorska milinarnja|Hamorsku milinarnju wot milinarnje Čorna Plumpa (woboje dźěl Vattenfall Europe)]] Vattenfall je šwedske energetiske předewzaće a pjaty najwjetši spłodźer miliny w Europje. Mjeno Vattenfall woznamjenjuje we šwedšćinje wodopad a je to skrótšenka z originalneho mjena Kungliga Vattenfallstyrelsen (kralowska wodopadowa wyšnosć). Vattenfall je stoprocentne wobsydstwo šwedskeho stata.
We Łužicy wjedźeše Vattenfall hač do lěta 2016 wjacore brunicowe jamy (na př. Wochožansku, Rychwałdsku a Wjelčansku), kaž tež milinarnje w Hamorje, Čornej Pumpje a Janšojcach.
Radomír Malý
Radomír Malý (* 1947, Brno) je čěski stawiznar, politikar a wysokošulski wučer.
Kamjanec-Podilskyj
thumb|left|Twjerdźizna w Kamjanecu
Kamjanec-Podilskyj je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje.
Geografija
Leži při rěce Smotryč w historiskej Podolskej něhdźe 100 kilometrow južnje Chmelnyckeho a 20 kilometrow sewjerowuchodnje Chotyna w strategisce wurjadnym połoženju. Rěka Smotryč je so tule něhdźe 60 metrow hłuboko do Podolskeje platy zarězała a twori tak přirodne wobhrodźenje. Město bě tohodla jako Kamieniec-Podolski přez lětstotki najjužniša namjezna twjerdźizna Pólskeho kralestwa.
Stawizny
Kónc awgusta 1941 zamordowachu Němcy tu w dotal najwjetšej mordarskej akciji holocausta wjace hač 23.000 Židow.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe sto tysac wobydlerjow.
Hłupońca
Hłupońca ( Glaubnitz) je wjeska w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Z lěta 1994 słuša ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1957 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Bukowc.
Wjes leži pola Porchowa, něhdźe 18 km zapadnje Budyšina.
Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1374 pod mjenom Glupenicz. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Klóšter Marijina hwězda, při čimž měješe we 18. lětstotku tež Budyski krajny bohot podźěl Hłupońcy w swojim wobsydstwje.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 52 wot cyłkownje 98 Hłupońčanow serbsce (53 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7 %. Z tym bě Hłupońca najmjenje serbska wjeska w dźensnišej gmejnje Pančicy-Kukow. Nimo Kašec a Žuric je wona tež jedna z třoch gmejnskich dźělow Pančic-Kukowa bjez katolskeje wjetšiny a scyła jenička bjez přispomnjenja hódneho katolskeho wobydlerstwa – 1925 běštaj mjez cyłkownje 69 wobydlerjemi runje dwaj katolskaj. Protestanća přisłušeja ewangelskej wosadźe w Hornim Wujězdźe.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Hłupońcy
Porsćikaty rozraz
Porsćikaty rozraz (Veronica triphyllos) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Naryn
Leži při rěce Naryn něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Biškeka.
Šwižna šěrawka
thumb|[[Płódnistwo]] Šwižna šěrawka (Koeleria macrantha) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Naryn
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1868 jako ruska twjerdźizna załožiło a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.
1424
1424 bě normalne lěto z 365 dnjemi.
Nowe Město/Sprjewja
Nowe Město ( Neustadt) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Sprjewiny Doł a leži 122 m nad mórskej hładźinu na woběmaj brjohomaj Sprjewje. Ma wobydlerjow. K Nowemu Městu słušeja wjesne dźěle Hamor (Neustädter Hammer; na lěwym brjoze Sprjewje), Daški (Döschko) a něhdyši wudwór Łužki (Luschki).
Zapadnje wsy so rěčka Struga do Sprjewje wuliwa.
Geografija
thumb|left|Něhdyša předźernja a rěčka [[Struga (1987)]] Wjes nadeńdźe so w srjedźołužiskej holi a je do wšěch směrow wobdata wot lěsa. Susodne wsy su Mułkecy na sewjerowuchodźe (4nbsp;km), Miłoraz na wuchodźe (4nbsp;km), Bórkhamor a Nowa Wjes na zapadźe (6nbsp;km) a Sprjejcy na sewjerozapadźe (4nbsp;km). Na wuchodźe nadeńdźe so Wochožanska jama a na juhu so teritorij wojerskeho zwučowanišća „Hornja Łužica“ rozpřestrěwa. Wjesny dźěl Daški z wopušćenym něhdyšim wudworom Łužki nadeńdźe so při Sprjewi něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje wjesneho žra.
Stawizny
mini|left|Kapałka na Nowoměšćanskim kěrchowje
Serbscy sydlerjo přińdźechu prawdźepodobnje w 10. lětstotku najprjedy ze sewjera do tuteje kónčiny a běchu potajkim Łužičenjo. Hakle pozdźišo přińdźechu Milčenjo z juha k tomu. Prěnje historiske naspomnjenje jako Nuwinstad sta so w lěće 1433 w jednym protokolu w Budyskich sudniskich knihach. W lěće 1544 připadny wjeska Wojerowskemu stawowemu knjejstwu.
Hač do lěta 1914 tworješe Sprjewja wosrjedź wsy hranicu mjez Sprjejčanskej a Slepjanskej wosadu. Mjeztym zo bě wjetši wjesny dźěl na prawym brjoze rěki zafarowany do Slepoho, chodźachu wobydlerjo z Hamora, Daškow a Łužkow na lěwym brjoze do cyrkwje w Sprjejcach. Po próstwje gmejny přińdźe 1. oktobra 1914 tež sewjerny dźěl wsy k Sprjejčanskej wosadźe. Tež narodne drasty wobeju wjesneju dźělow so rozeznawachu. Wjes ma swójsku kapałku na kěrchowje při sewjernej kromje sydlišća.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Nowe Město we 1880tych lětach 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,5 %.
Rěčnje nadeńdźe so wjes při dótkanišću wjacorych hornjo- a delnjoserbskich narěčow.
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Noweho Města (2019)
Hradec Králové
Hradec Králové (serbsce tež Kraloweje Hradc; Königgrätz) je čěske město při hornim běhu Łobja. Nadeńdźe so we wuchodnej połojcy Sewjeročěskeje žłobiny w předkraju Kyrkonošow, něhdźe sto kilometrow wuchodnje Prahi. Zarjadniske sydło Královéhradeckeho kraja je z wjace hač 90.000 wobydlerjemi dźewjate najwjetše město Čěskeje, uniwersitne město kaž tež sydło biskopstwa a Wuchodočěskeho muzeja.
Bjedrich Adolf Klin
Bjedrich Adolf Klin ( Friedrich Adolph Klien; * 23. oktobra 1792 w Barće, † 4. nowembra 1855 w Budyšinje) bě serbski rěčnik a doktor prawnistwa a wot 1847 hač do swojeje smjerće 1855 z prěnim předsydu Maćicy Serbskeje.
Hradec Králové
W bliskosći města wotmě so w lěće 1866 bitwa mjez Pruskej a Rakuskej.
Bjedrich Adolf Klin
Wón narodźi so jako syn Bartskeho fararja a wopytowaše wot 1806 do 1813 Budyski gymnazij. Wot 1813 do 1818 studowaše w Lipsku prawnistwo. Młódšej bratraj Gustaw a Arnošt Ludwig běštaj z fararjom w Ketlicach resp. profesorom w Moskwje. Po nawróće do Łužicy bu přiwzaty do rjada hornjołužiskich rěčnikow a 1822 přestupi do słužby Budyskeje měšćanskeje rady jako pismawjedźer. Pozdźišo bu wuzwoleny za měšćanskeho radźićela a měješe jako tajki nadawkaj policajskeho direktora a inspektora nad cyrkwjemi a šulemi w měsće. Nimo toho běše zapósłanc sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach.
Hradec Králové
Stawizny
Město bě hižo 1062 wobtwjerdźene, pomjenowa so w lěće 1225 za kralowske město a bě wot 1307 sydło Hilžbjety Riksy z Pólskeje, wudowy kralow Wjacława II. a Rudolfa I. Wot toho časa nosy mjeno Grecz Reginae resp. Hradec Králové město dotalneho Grecz/Grätz. W němčinje přesadźi so hakle wot 1800 mjeno Königgrätz město stawiznisce praweho Königingrätz.
Bjedrich Adolf Klin
thumb|Klinec swójbny row na Tuchorskim kěrchowje Jako student wobnowješe hromadźe ze šulskim přećelom Handrijom Lubjenskim Serbske prědarske towarstwo nimale sto lět po jeho prěnim załoženju. W zastojnstwje měšćanskeho radźićela zasadźi so wuspěšnje za to, zo so w nowym šulskim zakonju lěta 1835 žada nałožowanje serbšćiny we wučbje, znajmjeńša we wobmjezowanym wobłuku. Wot 1845 wobdźěli so na prócowanjach wo załoženje Maćicy Serbskeje, za kotrejež prěnjeho předsydu bu w lěće 1847 wuzwoleny. Jako připóznaty, skerje konserwatiwny Budyski byrgar zawěsći serbskemu zjednoćenstwu tež we wobłuku rewolucije 1848/49 dowěru wyšnosće přez to, zo wustupowaše přećiwo rewolucionarnemu křidłu serbskeho narodneho hibanja a zastupjerjam słowjanskeje wzajomnosće kaž Janej Arnoštej Smolerjej.
Hradec Králové
Stawizny
W 15. lětstotku bě Hradec jedne z prěnich městow, kotrež stejachu na boku Husitow. 1424 bu Jan Žižka tule pochowany. Hač do Třicećilětneje wójny wosta Hradec přewažnje protestantski. We wójnje bu 1639 wot šwedskeho wójska wobsadźeny a wurubowany. 1664 sta so ze sydłom nowozałoženeho Hradeckeho biskopstwa romsko-katolskeje cyrkwje.
Bjedrich Adolf Klin
Wot lěta 1827 běše z čłonom Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
Hradec Králové
Stawizny
1866 přemóži pruske wójsko w bitwje pola Königgrätza zwjazkarskej wójsce Sakskeje a Rakuskeje a rozsudźi takle Němsku wójnu za so.
Fokino (Region Primorje)
thumb|left Fokino ( Фокино; do 1980 – Tichookeanskij/ Тихоокеанский; do 1994 – Škotowo-17/ Шкотово-17) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje při brjoze Japanskeho morja něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Wladiwostoka.
Hradec Králové
Stawizny
Po rozpadźe Habsburgskeje monarchije słušeše město wot 1918 k Čěskosłowakskej. W měrcu 1939 bu wot Němskeje wobsadźene a přińdźe 1945 znowa k čěskosłowakskemu statej.
Fokino (Region Primorje)
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Hradec Králové
Wobchad
Awtodróha D 11 zwjazuje Hradec Králové z Prahu. Do susodnych Pardubic wjedźe spěšnodróha 37. Nimo toho ma město dwórnišćo, z kotrehož wjedu železniske čary do Prahi, Pardubic, Turnova a Trutnova.
Bjedrich Adolf Klin
Wón bu na Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje pochowany.
Oblasć Kostroma
Oblasć Kostroma ( Костромская область/Kostromskaja oblast) je oblasć w europskim dźělu Ruskeje. Leži zwjetša na lěwym boku Wolgi we Wuchodoeuropskej nižinje sewjerowuchodnje Moskwy. Jeje zarjadniske sydło a zdobom z 268.000 wobydlerjemi jeničke wulkoměsto je Kostroma nad Wolgu.
W lěće měješe Oblasć Kostroma  wobydlerjow. Z nich běchu 93,2 % Rusojo.
Zmijiw
thumb|left
Zmijiw (1976—1990 Готвальд/ Hotwald) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 35 kilometrow južnje Charkiwa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Osnovao je 1656. godine ruski car Aleksej Mihajlovič, a ma wot lěta 1797 měšćanske prawa.
Jabrica
Jabrica (Hottonia) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Knykačkowc
Knykačkowc (Prunus domestica subsp. domestica) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Dalše serbske mjeno je knykawka. Jeho płód je knykačk resp. knykawka.
Japanska kamelija
Japanska kamelija (Camellia japonica) je kerk a štom ze swójby čajowcowych rostlinow (Theaceae).
5. septembra
5. septembra abo '''5. požnjenca''' je 248. dźeń gregorianiskeje protyki (249. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 117 dnjow hač do kónca lěta.
Józefów (gmejna Kodrąb)
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Kodrąb słuša.
<br style="clear:both;" />
Klinkačk
Klinkačk (Cortusa) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Klukš
Klukš ( Klix) je cyrkwinska wjes na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot 1936 z wjesnymi dźělemi Lichań, Załhow a Zdźar.
Dietmar Woidke
thumb|Dietmar Woidke
Sedło (hora)
thumb|Napohlad Sedła ze Zhorjelca thumb|[[Berzdorfski jězor ze Sedłom w pozadku]]
Dietmar Woidke
Dietmar Woidke (* 22. oktobra 1961 w Glinsku pola Baršća) je braniborski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje (SPD) a wot 28. awgusta 2013 z naslědnikom Matthiasa Platzecka jako ministerski prezident Braniborskeje. Nimo toho je Woidke wot 26. awgusta 2013 krajny předsyda SPD. Do toho bě wot oktobra 2010 do awgusta 2013 nutřkowny minister zwjazkoweho kraja. Wot lěta 1994 je wón čłon braniborskeho krajneho sejma.
Klukš
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Psyń, Pasowka, Poslěńca, Čertownja, Mroki, Přitoki, Dobrošin?, Ščawn, Dołošća.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Klix je z lěta 1222.
Bijsk
thumb|left Bijsk je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bija w Altajskim regionje něhdźe 160 kilometrow juhowuchodnje Barnaula a něhdźe 350 kilometrow wuchodnje Nowosibirska. Ma něhdźe 203 tysac wobydlerjow.
Dietmar Woidke
Po wólbach 2019 bu Woidke dnja 20. nowembra z hłosami noweje čerwjeno-čorno-zeleneje koalicije w zastojnstwje wobkrućeny.
Klukš
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 409 wobydlerjow, mjez nimi 390 Serbow (95 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 51,7 %.
Bijsk
Sydlišćo je so w lěće 1709 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Belgern
Belgern je němske mjeno slědowaceju sydlišćow na wuchodźe Němskeje:
Pola wobeju městnow pochadźa mjeno ze serbšćiny.
Sedło (hora)
Sedło (tež Krajna króna; Landeskrone) je 420 metrow wysoka hora blisko Zhorjelca we wuchodnej Sakskej. Wone je hižo wot daloka (na přikład z Budyšina) widźeć a derje spóznajomne a płaći tohodla jako charakteristiske znamjo města. Namaka so juhozapadnje měšćanskeho centruma a je woblubowane wulětnišćo z dobrym wuhladom na Zhorjelc a jeho wokolinu a hač k Sněžnicam a Kyrkonošam.
Klukš
Stawizny
Klukš je ze swojej wosadnej cyrkwju sydło ewangelskeje wosady, ke kotrejž słuša 14 wjeskow. Cyrkej bu hižo składnostnje prěnjeho pisomneho naspomnjenja w lěće 1222 sobu naspomnjena.
Sedło (hora)
Po Sedle je znata Zhorjelska piwarnja Landskron pomjenowana.
Klukš
Stawizny
Wot lěta 1906 měješe Klukš zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Radwor, kotraž bě w Radworju z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. Wono rěkaše drje Klukš, namakaše so wšak w susodnej Zdźěri. W nazymje 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad.
Sedło (hora)
Geografija
Wjeski a sydlišća pod Sedłom su Schlauroth w sewjeru, Běžnica w sewjerowuchodźe, Kunnerwitz w juhu a k Markoćicam słušacy Pfaffendorf w zapadźe. Sewjernje hory běžitej zwjazkowa dróha 6 a železniska čara Drježdźany–Zhorjelc.
Stawizny
Sedło je wulkaniskeho pochada a ma zornowcowy podstawk a stołpowcowy kehel. Nasta před něhdźe 34 milionami lět jako šlakowy kehel na wulkanje. Najstarše slědy wobsydlenja na Sedle pochadźeja z młódšeje bronzoweje doby a słušeja k Łužiskej kulturje. W serbskej dobje bu wokoło lěta 900 nimo wobtwjerdźenja mjez wjerškomaj Sedła dalši woborny nasyp při južnej skłoninje hory natwarjeny. Kamjentna woborna murja je něhdźe 8 metrow sylna. Dalše namakanki pokazachu na to, zo bě Sedło hłowne městno słowjanskeho kmjena Bjezunčanow a pozdźišo małemu městu podobne sydlišćo Milčanow.
Klukš
Wosobiny
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Klukšanskej cyrkwi.
Literatura
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Klukša z wuchoda
Sedło (hora)
Stawizny
Prěnje wěste naspomnjenje hory jako castrum landischrone pochadźa z lěta 1268. Němske mjeno přińdźe prawdźepodobnje wot zemjanskeho rodu Landskron. We wysokim srjedźowěku bu na Sedle wažny hród natwarjeny, kotryž słušeše dołho knjezam z Biebersteina, kiž mějachu tójšto wobsydstwa w Čechach a we Łužicy. Hród měješe wulki wuznam za wobstražowanje wikowanskeho wobchada na Wysokej dróze, wjedźacej wot Lipska přez Hornju Łužicu do Wrócławja a dale. Wokoło lěta 1440 kupi město Zhorjelc twjerdźiznu a da ju zničić.
W lěće 1796 natwari so kamjentna rozhladna wěža na wjeršku, kotraž so tam hač do dźensnišeho namaka. Nimo wěže namakatej so na Sedle dźensa tež hotel a hosćenc.
Lisćina stołpow a swjatych křižow we wokrjesu Budyšin
Stołpy a swjate křiže we wokrjesu Budyšin w Sakskej pochadźeja hłownje ze 17. do 20. lětstotka a namakaja so we wsach abo jich wokolinje. W Sakskej su mnoho nabožnych małopomnikow w serbskej katolskej kónčinje Hornjeje Łužicy zdźeržane, kotrež su přewažnje serbsce popisane.
Naličuja so tež postawy swjatych, dalokož woni charakter stołpow maja, to rěka na swójskim spódku a nic we wukuće twarjenja nastajene njejsu.
Rozjasnjenja k lisćinje
Lisćina je zdźěla rjadujomna. Popisanja pomnikow podawaja so kaž su widźeć, njehladajo na prawopis. Lisćina wopřija slědowace kategorije:
Tarko-Sale
mini|left Tarko-Sale ( Тарко-Сале) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při rěce Pjakupur w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 540 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Christine Lambrecht
mini|Christine Lambrecht (2017)
Christine Lambrecht (* 19. junija 1965 w Mannheimje) je němska juristka a politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kotraž je wot 8. decembra 2021 zwjazkowa ministerka zakitowanja w kabineće Scholz. Lambrecht bě wot 1998 do 2021 čłonka zwjazkoweho sejma.
Lambrecht je wot 1982 čłonka Socialdemokratiskeje strony Němskeje. Wona bě wot 1985 do 2001 měšćanska radźićelka we Viernheimje na juhu Hessenskeje a wot 1989 do 1997 wokrjesna radźićelka wokrjesa Bergstraße.
Wot 2011 do 2013 bě Lambrecht městopředsydka a wot decembra 2013 do septembra 2017 prěnja parlamentariska jednaćelka frakcije SPD w zwjazkowym sejmje. Wot měrca 2018 do junija 2019 bě wona parlamentariska statna sekretarka zwjazkoweho finančneho ministra Olafa Scholza. Wot 27. junija 2019 do 8. decembra 2021 bě wona zwjazkowa ministerka za justicu a škit konsumentow, kaž tež wot 20. meje 2021 do 8. decembra 2021 ministerka za swójbu, seniorow, žony a młodźinu w kabineće Merkel IV.
Wona bě direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu 188 (Bergstraße) wot lěta 1998 a dósta w tutym při wólbach do zwjazkoweho sejma 2017 26,9 % wotedatych hłosow. Při wólbach lěta 2021 wjace njenastupi.
Jihlava
Jihlava ( Iglau) je město w Čěskej, kotrež nadeńdźe so při historiskej hranicy mjez Čechami a Morawu. Wone je najwjetše město a zarjadniske sydło kraja Vysočiny a najstarše hórniske město w čěskich krajach.
Geografija
Město leži na Čěsko-morawskej wysočinje při wuliwje rěčki Jihlávki do Jihlavy, kotraž twori staru čěsko-morawsku mjezu, něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Brna. Přez město wjedźe europska dróha 59 a w bliskosći tež awtodróha D 1 z Prahi do Bratisławy.
Stawizny
mini|left|Masarykowe naměsto z cyrkwju swj. Ignacija a radnicu Jihlava je stare morawske hórniske město, w kotrejž zarjadowa kral Otakar I. hórnisku kencliju a pjenježny zarjad. Město měješe hižo zahe daloko sahace priwilegije a dósta wokoło 1250 wot krala Wjacława I. status kralowskeho města.
Za čas Husitskich wójnow bě Jihlava – nimo Pilzenja a Mosta – centrum katolikow. Město same njebu wulce wobškodźene. Tak mjenowane Jihlawske kompaktaty dnja 5. julija 1436 woznamjenjachu kónc Husitskich wójnow.
W lěće 1900 wučinichu katolscy Němcy wjetšinu wobydlerstwa. Město a jeho wokolina tworještej druhu najwjetšu němsku rěčnu kupu na Morawje. Wot lěta 1918 słušeše město do nowozałoženeje Čěskosłowakskeje a podźěl čěskeje ludnosće poněčim stupaše. Němskorěčne wobydlerstwo bu po kóncu Druheje swětoweje wójny wuhnate, zwjetša do Awstriskeje.
Jan Kilian
mini|upright|Jan Kilian mini|Pomnik Jana Kiliana w Kotecach
Jan Kilian ( Johann Kilian, jendźelsce John Kilian; * 22. měrca 1811 w Delanach pola Bukec, † 12. septembra 1884 w Serbinje, Texas) běše serbski ewangelski farar a nawjedowar něhdźe 600 serbskich wupućowarjow, kotřiž so w lěće 1854 na łódźi „Ben Nevis” do sewjerneje Ameriki podachu.
Žiwjenje
Jan Kilian narodźi so jako jenički syn žiwnosćerja Pětra Kiliana a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Matekec, w Delanach pod Hromadnikom. Jeho mać zemrě hižo w lěće 1813 a nan 1821. Po smjerći nana so dźesaćlětnemu hólcej statok w Delanach přepisa, kotryž so pak dla jeho małolětnosće wot wuja Jana Mateka z Něćina wobhospodarješe. Kilian wopyta mjez 1826 a 1831 gymnazij w Budyšinje a studowaše wot 1831 do 1834 teologiju w Lipsku. Wot lěta 1834 skutkowaše wón w Bukecach jako kapłan a wot 1837 jako farar a naslědnik zemrěteho wuja w Kotecach.
Kilian podpěrowaše 1843 załoženej starolutherskej wosadźe w pruskimaj hraničnymaj wjeskomaj Klětno a Wukrančicy. W lěće 1848 přewza wosadu we Wukrančicach. W samsnym lěće, dnja 14. nowembra woženi so Jan Kilian z Marju Gröschelec ze Žarkow. Jimaj narodźichu so we Łužicy štyri dźěći, z kotrychž jenož jedne, syn Gerhard (* 1852 we Wukrančicach) wotrosće. W Serbinje měještaj pozdźišo dalšich pjeć dźěći, mjez nimi najmłódši syn a naslědnik nana jako Serbinski farar Herman Kilian (1859–1920).
Twórby
Kilian přełožowaše wulke mnóstwo nabožnych twórbow z němčiny do hornjoserbšćiny, wudawaše spěwarske a spisa kěrluše a pěsnje.
Šymkent
thumb|left
Šymkent je město w Kazachstanje, kotrež słuša k Juhokazachskemu wobwodej. Nadeńdźe so na samym juhu srjedźoaziskeho kraja nad rěku Badam.
Ma něhdźe 950.000 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 12. lětstotku załožiło.
Nižozemska lipa
Nižozemska lipa (Tilia × europaea, syn. Tilia × intermedia, Tilia × vulgaris, Tilia × holandica) je štom z podswójby Lipowych rostlinow (Tilioideae) znutřka swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae). Wona je hybrida z pózdnjeje lipy (Tilia cordata) a zažneje lipy (Tilia platyphyllos).
Wopis
Nižozemska lipa docpěje wysokosć wot hač do 30 m.
Króna je husta a wysoko zhorbjena. Zdónk je zawality a wjele prutow pušći.
Łopjena
Křiwje wutrobojte łopjena su błyšćace zelene a na kromje zubate. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač do 10 cm a na delnim boku njesu běłe abo žołte roporowe brody.
Kćenja
Kćěje w podlěću. Swêtłožołte kćenja so po łopjenach jewja. Wone steja po třoch hač po sedmjoch.
Płody
Kulojte płody su tróšku rjapikate, kosmate a docpěwaja wulkosć wot něhdźe 8 mm.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych měšanych lěsach. Ale tež so jako nadróžny abo alejowy štom plahuje.
Děčín
Děčín ( abo Dźěćin, ) je město w Čěskej republice. Leži pri Łobju njedaloko hranicy ze Sakskej a ma někak pjećdźesat tysac wobydlerjow.
Gornjak (Region Altaj)
Gornjak je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Zolotucha w Altajskim regionje při kazachskej hranicy, něhdźe 360 kilometrow juhozapadnje Barnaula a ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1942 załožiło.