cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saterfrizišćina
Saterfriziska rěč abo krótko Saterfrizišćina (swójske pomjenjenje: Seeltersk) je poslednja wuchodofriziska warianta friziskeje rěče, a to emsfriziski dialekt. Mjeztym zo we Wuchodnej Friziskej wuchodofriziska rěč bu wot wuchodofriziskeje delnjoněmčiny (delnjosakskeho dialekta) wutłóčena, je saterfrizišćina jako friziska rěč w delnjosakskej Saterskej přežiwiła.
Saterfrizišćina je hižo w srjedźowěku nastała. Je tuž linguistiska wosebitosć a někotři eksperća njemjenjuja ju frizisku narěč, ale wosebitu rěč.
Saterfrizišćinu w gmejnje Saterland w krajnym wokrjesu Cloppenburg po rozdźělnych trochowanjach wot 1.000 hač 2.500 ludźi rěči. Jedna so tuž wo jednu z najmjeńšich rěčnych kupow Europy.
Wokrjes
Wokrjes ( Landkreis, w někotrych zwjazkowych krajach tež Kreis) je po němskim komunalnym prawje zwjazk gmejnow a teritorialna korporacija. Wón zarjaduje swój teritorij po zasadach gmejnskeho samozarjadnistwa.
Saterfrizišćina
Stawizny
left|thumb|Dwurěčna wjesna tafla, druha linka pokazuje městne mjeno w saterfrizišćinje Srjedźowěkowska rěč je so dołhi čas geografiskich wosebitosćow dla zachowała. Saterfrizojo běchu lětstotki dołho přez jich wobdawace bahna mjezy so wostali. Kaž škitny nasyp ležeše bahno wokoło wsow natwarjenych na pěskowym chribjeće. Hač do 19. lětstotka su wobydlerjo jenož z čołmom přez rěčku Sagter Ems (Seelter Äi) k docpěću byli.
Wokrjes
Organy wokrjesa su wokrjesny sejmik a krajny rada.
Saterfrizišćina
Stawizny
Nowy čas – z spřistupnjenjom Saterskeje přez twarjenje dróhow a železnicu – charakterizěruje započatk spada saterfriziskeje rěče. Wotemrěće předpowědźene hižo před sto lětami je pak dotal wuwostane.
Cannewitz
Cannewitz je pomjenowanje:
Saterfrizišćina
Stawizny
Wot toho časa, zo tež w Němskej je Europska charta regionalnych abo mjeńšinowych rěčow do skutka stupiła, dóstawa saterfrizišćina wosebity škit a prawo na spěchowanje. Mjeztym so saterfrizišćina tež jako hamtska rěč w gmejnach wužiwa a na 300 dźěći wuknje rěč dobrowolnje w šuli a w pěstowarnjach. Wot 2004 maja Saterfrizojo swoje wusyłanske městno na lokalnym sćelaku Ems-Vechte-Welle.
Wokrjes
W Sakskej nastachu krajne wokrjesy dnja 1. januara 1939 z dotalnych hamtskich hejtmanstwow.
Duchowšćina
Duchowšćina je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Smolenskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1675 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
19. junija
19. junija abo '''19. smažnika''' je 170. dźeń gregorianiskeje protyki (171. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 195 dnjow hač do kónca lěta.
Eisenach
Eisenach je němske bjezwokrjesne město na zapadźe Durinskeje. Je z něhdźe 42.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 50 kilometrow zapadnje Jarobroda při hranicy z Hessenskej a při sewjernym kóncu Durinskeho lěsa. Přez Eisenach běži rěčka Hörsel, prawy přitok Werry.
Eisenach z hrodom Wartburg – něhdyšim sydłom durinskich krajnych hrabjow w srjedźowěku – bě skutkowanišćo Martina Luthera a je tuž wažne městno reformacije. Hród słuša do swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO. W lěće 1817 wotmě so tam Wartburgski swjedźeń, jedne z hłownych němsko-patriotiskich zarjadowanjow předměrcu.
Wartburg naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1080, město same hakle 1150 jako civitas.
W NDRskich časach twarješe so w 1896 załoženym Eisenachskim awtomobilowym zawodźe Wartburg. Hač do dźensnišeho je Eisenach wažne industrijne stejišćo w Durinskej. Nimo Eisenacha wjedźe awtodróha A 4 (Frankobrod–Drježdźany).
Wosobiny
Najsławniši syn města je komponist Johann Sebastian Bach (1685–1750).
Wuskidź
Wuskidź ( Weißkeißel) je wjes a gmejna w sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 126 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.300 wobydlerjow.
Gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Wuskidź leži na sewjeru Zhorjelskeho wokrjesa njedaloko hranicy mjez Němskej a Pólskej, něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje Běłeje Wody a pjeć kilometrow južnje Mužakowa. Južna połojca gmejnskeho teritorija słuša k wojerskemu zwučowanišću Hornja Łužica a je tuž zawrjene pasmo.
Susodne gmejny su Krušwica na sewjeru a wuchodźe, Rěčicy a Hamor na juhu kaž tež Běła Woda na zapadźe.
Glagolica
thumb|Glagolica - najstarše słowjanske pismo Glagolica je najstarše słowjanske pismo.
Wuskidź
Wobchad
Runje přez Wuskidź wjedźe zwjazkowa dróha 115.
Glagolica
Stawizny
Wona wutwori so wokoło 860 (najskerje wšak hakle 862/863) wot wučenca Konstantina, kotryž přiwza pozdźišo jako mnich mjeno Cyril za potrjeby morawsko-panoniskeje misije. Grjekski alfabet njebě kmany, słowjanske (na)rěče adekwatnje grafisce sfiksować. Nimo toho chcyše Konstantin kulturelnu samostatnosć Słowjanow wuzběhnyć. Tuž wutwori nowy grafiski system, kotryž drje zasadnje na grjekskim myslenju wo pismje bazowaše, kotryž pak so formalnje wot druhich grafiskich systemow jasnje rozeznawaše.
W glagolicy wotbłyšćuje so nimo wliwa grjekskich minusklow tež wliw kawkaziskich a semitiskich rěčow. Wědomostnje wopodstatnjeny je tež wliw křesćanskich symbolow (křiž, kruh, třiróžk) na wonkownu podobu wutworjenych pismikow.
Wuskidź
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Weißkeusel pochadźa z lěta 1452. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Mužakowske stawowe knjejstwo. Tež cyrkwinsce słušeše Wuskidź hač do 20. lětstotka do Mužakowa. Dźensa su ewangelscy Wuskidźenjo zafarowani do Krušwicy.
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 755 wobydlerjow, z nich 739 Serbow (98 %) a 16 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 17,7 %. Tule rěčeše so Mužakowska narěč, přechodny dialekt mjez hornjo- a delnjoserbšćinu.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Tynda
thumb|left Tynda ( Тында, do 1974 – Tyndinskij/ Тындинский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej, južnje Stanowojskich horin w Amurskej oblasći něhdźe 800 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.
Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1917 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Korutanska
Korutanska ( Koroška, Kärnten) je zwjazkowy kraj Awstriskeje z něhdźe 560.000 wobydlerjemi (2019). Korutanska je najjužniši zwjazkowy kraj republiki a mjezuje ze zwjazkowymi krajemi Tirol w zapadźe, Salzburg w sewjerje a Štyrska w sewjerje a wuchodźe ale tež z Italskej a Słowjenskej w juhu. Stolica je Celowc (Klagenfurt). W juhu Korutanskeje je słowjenska mjeńšina žiwa, Korutanscy Słowjency.
Počaplicy
Počaplicy ( Pottschapplitz, prjedy tež Potschaplitz) su wjeska na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leža 253 m nad mórskej hładźinu pod Stachowom. Hač do lěta 1936 běchu Počaplicy samostatna gmejna a po tym najprjedy wjesny dźěl Čerwjenych Noslic.
Susodne wjeski su k Hodźijej słušace Lutyjecy na sewjerowuchodźe, Chanecy na wuchodźe, Čerwjene Noslicy na juhowuchodźe, Wjelkowy na juhu a Stachow na zapadźe.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce su Počaplicy rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Puczaplicz je z lěta 1374 abo 1382. Znajmjeńša ze 16. lětstotka bě wjes tež z knježim sydłom.
Wobydlerstwo a rěč
Křesćanscy Počapličenjo přewažnje su protestanća a přisłušeja Hodźijskej wosadźe.
Holanski jałorc
Holanski jałorc (Juniperus communis) je štom abo kerk ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Wopis
Skora je čerwjenojće bruna.
Łopjena su šěrozelene.
Zelenojte jahody traja dwě hač tři lěta hač so čorne přebarbnu a dozrawja.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje, sewjernej Americe a zapadnej Aziji rozšěrjena.
Nižnjekamsk
Nižnjekamsk je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Tatarstan při Kamje něhdźe 230 kilometrow južnje Kazanja a ma něhdźe 235 tysac wobydlerjow. Susodne městno na wuchodźe je Nabjerežnyje Čelny.
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Narjan-Mar
Narjan-Mar ( Нарьян-Мар, ) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Pečorje něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy a něhdźe 660 kilometrow sewjerowuchodnje Archangelska na sewjeru Wuchodoeuropskeje nižiny zapadnje polarneho Urala. Je najwjetše město a stolica Awtonomneho wokrjesu Nencow. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Žlobin
thumb|left
Narjan-Mar
Sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1935 měšćanske prawa.
Lenčk (Microrrhinum)
Lenčk (Microrrhinum) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Dynja
Dynja (Cucumis melo) je z tropow a subtropow pochadźaca rostlina, kotraž jahodowe płody bu jako sad wužiwali. Wona je družina z roda kórkow (Cucumis). Tohodla je bliže přiwuzna z kórku hač z wódnej melonu, słuša pak runje kaž tuta k swójbje banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae). Dalše mjeno je cokorowa melona.
Žlobin
Žlobin je město w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Žlobinskeho rajona.
Dynja
Wopis
thumb|left|Kćenje
Žlobin
Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Homela.
Lufa
thumb|right
Lufa je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow.
Žlobin
Ma něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1654 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Joscha Sauer
Joscha Sauer (* 9. meje 1978) je němski cartoonist, kotryž bydli a dźěła w Frankobrodźe nad Mohanom.
Japanski hrymzyčnik
Japanski hrymzyčnik (Erythronium japonicum) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Naseńce
Naseńce ( Wiesendorf) su wotležana delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho běše wot lěta 1926 dźěl gmejny Kśišow. Leža něhdźe třinaće kilometrow zapadnje Choćebuza a maja wokoło 60 wobydlerjow.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 107 wobydlerjow, z nich 101 Serbow (94 %) a šěsć Němcow.
USB-tykač
USB-tykače (tež: USB-kluč, USB-stick) mjenuja so USB-nastroje we wulkosći zapalaka, kotrež hodźa so do wotpowědnych USB-tykačkow tykać.
Skład
Najčasćišo wužiwaja so USB-tykače jako składowanski medij. Po podaćach producentow hodźa so na nich daty hač do 10 lět dołho składować. Daty so elektronisce na flash-składźe zapisuja. Hinak hač starše wersije (na př. Windows 95 a 98) spóznawaja Windows ME, Windows 2000, Windows XP, Windows Vista a młódše wersije USB-tykače bjez eksternych ćěrjakow. Nowše unixowe systemy (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, linuxowe distribucije wot žra (kernela) 2.4.x) tohorunja tajku podpěru poskićuja. Hižo do Windowsa poskićeše Mac pod Mac OS 9.1 a Mac OS X awtomatiske spóznawanje USB-tykačow.
Móžne składowanske kapacity su so spěšnje rozšěrili. Hdyž běchu na započatku USB-tykače z kapacitu 1GB, 2GB abo 4GB z wašnjom, leži normalna wulkosć w lěće 2023 pola 64–982GB.
Maximilian Krah
Maximilian Eugen Krah (* 28. januara 1977 we Worklečanskej chorowni) je němski prawiznik a politikar strony AfD. Wón je wot februara 2018 zastupowacy předsyda sakskeje AfD a z lěta 2019 zapósłanc Europskeho parlamenta. Do 2016 bě wón čłon CDU.
Krah wotrosće w Drježdźanach. Nan Peter, za čas NDR inženjer, dźěłaše wot 1990 jako referent w Nutřkownym ministerstwje Sakskeje.
Jako prawiznik zastupowaše Krah Piusowe bratrowstwo a skućićelow nadpada na ćěkańcow z Iraka w Arnsdorfskich superwikach w lěće 2016.
Wustawowy škit spomni jeho dla wužiwanja słowa „Umvolkung“, zapřijeća prawicarskeho naratiwa, w zjawnych narěčach. Swoje šowinistiske nastajenja wospjetowaše na zhromadźiznje w Freitalu, jako praji, zo ma „Sakska němska wostać“.
Krah je romsko-katolski, wudowc a ma šěsć dźěći.
Posjolok Iskatelej
Posjolok Iskatelej ( Посёлок Искателей) je sydlišćo w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Pečorje něhdźe 4 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara w Awtonomnym wokrjesu Nencow. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło.
Armenska kitelnička
Armenska kitelnička (łaćonsce: Muscari armeniacum) je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce: Hyacinthaceae).
Bobby Fischer
Robert J. Fischer (* 9. měrca 1943 w Chicago; † 17. januara 2008 w Reykjavíku) bě ameriski šachownik.
Wšědny přimórski wows
Wšědny přimórski wows (Ammophila arenaria) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Pyšny ćernjowc
Pyšny ćernjowc (Rubus spectabilis) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Staraja Kupawna
thumb|left
Staraja Kupawna je městačko z 22.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Kupawinka něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Moskwy a něhdźe 15 kilometrow zapadnje Noginska.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma hakle wot lěta 2004 měšćanske prawa.
Nevada
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na zapadźe kraja, we Wulkej žłobinje wuchodnje horin Sierra Nevada. Ma něhdźe 2,9 milionow wobydlerjow na 286.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (10 wob./km²). Stolica je Carson City z 55.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Las Vegas z wjace hač 550.000 wobydlerjemi. Někak tři štwórćiny wobydlerstwa bydla we wokolinje tutoho města. Mjeno „Nevada“ pochadźa wot španiskeho pomjenowanja horin Sierra Nevada („zasněžene horiny“).
Stat mjezuje z Oregonom a Idahom na sewjeru, Utah na wuchodźe, Arizonu na juhowuchodźe a Kaliforniskej na zapadźe. Teritorij wobsteji hłownje z pusćiny kaž tež z wysokich hórskich rjećazow. Najwyša hora Nevady je Boundary Peak (4005 m) w horinach White Mountains („Běłe horiny“). Při hranicy z Arizonu běži Colorado River, najwjetša rěka Nevady.
přiwza so dnja 31. oktobra 1864 jako 36. stat do unije a ma přimjeno The Silver State („slěborny stat“). Do toho słušeše k Utah Territory. Něhdźe 160 kilometrow sewjernje města Las Vegas nadeńdźe so Nevada Test Site, jedna z najwjetšich testowanskich přestrjenjow za atomowe bomby na swěće.
Něhdźe 21 % wobydlerstwa je mexiskeho pochada, 13 % němskeho a 10 % maja irskich prjedownikow.
Splažny wobchad
thumb|Heteroseksualny splažny wobchad w tak mjenowanej [[jěchanska pozicija|jěchanskej poziciji]]
Pola wobeju splahow móže přez splažny wobchad k orgazmej (wjerškej rozbudźenja) přińć, kotryž je pola mužow w normalnym padźe zwjazany z ejakulaciju. Waginalny splažny wobchad z wupławjenjom symjenja je zwjetša wuměnjenje za přirodne płodźenje potomnikow. Woprawdźite wopłodźenje žónskeje jejkoweje bańki přez musku symjentnu bańku stawa so wěsty čas (druhdy něšto dnjow) po splažnym wobchadźe w ćěle žony.
Russell Kirk
Russell Kirk (* 19. oktobra 1918 w Michiganskim Plymouth; † 29. apryla 1994 w Mecosta) bě US-ameriski konserwatiwny politiski filozof, literarny kritikar a spisowaćel. Wón sławnu knihu Konserwatiwne myslenje napisał.
Tomisław
Tomisław je pólska wjes w Delnjošleskim wojewódstwje. Leži nad rěku Hwizdź něhdźe třinaće kilometrow na sewjerozapad wot Bólesławja. Słuša ke gmejnje Osiecznica.
Stawizny
Tomisław bě najwuchodniša wjes historiskeje Hornjeje Łužicy.
20. lětstotk
20. lětstotk započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.
Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja (1914–18) a Druha swětowa wójna (1939–45) z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku Němsku. Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawje (Juhosłowjanska).
Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR k prěnjemu razej šulstwo, swójske institucije, wědomostnaj institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.
Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.
Ljuboml
thumb|left
Ljuboml je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy, při samej pólskej hranicy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje Lucka.
Oregon
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerozapadźe kraja při Ćichim oceanje. Ma něhdźe štyri miliony wobydlerjow na 255.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (15 wob./km²). Stolica je Salem z 155.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Portland z nimale 600.000 wobydlerjemi, kotrež je tuž po Vancouverje a Seattle třeće najwjetše město na pacifiskim sewjerozapadźe.
Ljuboml
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1287 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1541 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Oregon
Stat mjezuje z Washingtonom na sewjeru, z Idahom na wuchodźe a z Nevadu a Kaliforniskej na juhu. Na zapadźe twori pobrjóh Ćicheho oceana přirodnu hranicu. Najwjetša rěka je Columbia River při sewjernej hranicy. Najwyša hora Oregona je Mount Hood (3425 m).
přiwza so dnja 14. februara 1859 jako 33. stat do unije a ma přimjeno Beaver State („bobrowy stat“).
Lilija (towarstwo)
Lilija je serbske spěwne towarstwo katolskeje wosady Ralbicy. Wone je čłon Towarstwa Cyrila a Metoda.
Stawizny
Wone bu 24. januara 1895 załožene, ale hakle 1903 wuzwolichu sej čłonojo mjeno "Lilija". 1937 bu towarstwo přez nacionalsocialistow zakazane. Znowazałoženje bě 18. januara 1993. Nětřiši chór nawjaza na tradiciju serbskeho nabožneho spěwa.
Nadawki a zaměry
Hłowny zaměr Lillije je swjatočne wobrubjenje a powšitkownje porjeńšenje božich słužbow. Při tym wěnuje so serbskej a łaćonskej sakralnej hudźby. Dale haji pak tež serbske ludowe kaž tež wuměłske spěwy. Často wobdźěli so Lillija na zetkanjach z druhimi serbskimi chórami. Towarstwo chce přinošować k skrućenju nabožneho a narodneho wědomja Serbow. Z čěskim chórom "Bendl" wudźeržuje dobre partnerske zwiski.
Baltikum
thumb|Połoženje baltiskich krajow w Europje
Baltikum je pomjenowanje geografisko-historiskeje krajiny w sewjerowuchodnej Europje, při wuchodnym pobrjoze Baltiskeho morja a južnje Finskeho zaliwa. K baltiskim krajam słušeja po powšitkownej definiciji Estiska, Letiska a Litawska. Druhdy so tež k Ruskej słušaca Kaliningradska oblasć k tomu liči.
W Baltikumje je něhdźe šěsć milionow ludźi na přestrjeni wot 175.000 km² žiwych. Najwjetše město je letiske stolica Riga, kotraž leži při najwjetšej rěce regiona, Zapadneje Dwiny (Daugava). Druha najwažniša rěka je Njemen w južnej Litawskej. Peipuski jězor při estisko-ruskej hranicy je najwjetša wodźizna Baltikuma.
Jako zapřijeće jewi so Baltikum k prěnjemu razej za čas prěnjeje swětoweje wójny jako pomjenowanje wot němskeho wójska wobsadźenych teritorijow w sewjerowuchodźe. Pochadźa wot łaćonskeho mjena mare balticum za Baltiske morjo. We wšěch baltiskich rěčach ma słowo balt abo baltas woznam „běłe“.
Ciolkowskij (město)
thumb|left Ciolkowskij ( Циолковский, do 1969 – Uglegorsk/ Углегорск; do 1994 – Swobodnyj-18/ Свободный-18; do 2015 – Uglegorsk/ Углегорск) je zawrjene město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 180 kilometrow sewjernje Blagowešćenska a słuži jako bydlišćo za sobudźěłaćerjow bliskeho kosmodroma Wostočny.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sandra Maischberger
Sandra Maischberger (* 25. awgusta 1966 w Mnichowje) je němska žurnalistka, moderatorka, producentka a awtorka.
Zwjazkowa awtodróha 4
mini mini|Karta awtodróhi 4
Zwjazkowa awtodróha 4 ( Bundesautobahn 4, skrótka BAB 4 abo jenož A 4) je awtodróha w Němskej. Běži wot nižozemskeje hranicy pola Aachena přez Sewjerorynsko-Westfalsku (Köln), Hessensku, Durinsku (Jarobrod, Jena) a Saksku (Kamjenica, Drježdźany, Budyšin) hač do hranicy Pólskeje pola Zhorjelca. Cyłkowna dołhota je 583 kilometrow.
Aloja
thumb|left|Ewangelsko-lutherska cyrkej w Aloji Aloja (historiske němske mjeno Allendorf) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Alojskeho wobwoda.
Leži něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi a něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje wot města Valmiera.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1449 prěni raz naspomniło, jako přińdźeštej kuble Allenberg a Stakenberg do wobsydstwa wěsteho Fabiana Ungera, kotryž dósta wot Rigaskeho arcybiskopstwa dowolnosć za wutworjenje wosady. Hakle wot lěta 1992 ma měšćanske prawa.
Zwjazkowa awtodróha 13
right thumb|Mapa awtodróhi 13
Zwjazkowa awtodróha 13 (němsce Bundesautobahn 13, skrótka BAB 13 abo jenož A 13) je awtodróha w Němskej. Běži wot Drježdźan přez Saksku a Braniborsku hač do Schönefeldskeje křižowanki južnje Berlina. Cyłkowna dołhota je 152 kilometrow. A 13 zwjaza A 4 z Berlinskim wobkruhom (A 10).
Pola Lubnjowa so awtodróhowy třiróžk „Błóta“ namaka, hdźež so A 13 z Choćebuskej awtodróhu 15 zetka.
FC Bayern München
FC Bayern München je koparske towarstwo w Němskej. Bu 27. februara 1900 załoženy a ma 284.041 čłony.
El Salvador
El Salvador (, „wumóžnik“) je poměrnje mały njewotwisny stat při Ćichim oceanje w Srjedźnej Americe. Jeho stolica je San Salvador.
Geografija
mini|left|Pomnik wumóžnikej („Salvador“) w stolicy [[San Salvador]] El Salvador mjezuje z Hondurasom na sewjeru a wuchodźe a z Guatemalu na zapadźe. Južnu hranicu twori Ćichi ocean. Jako jenički srjedźoameriski kraj nima swójski přistup ke Karibiskemu morju. Najwyši dypk kraja je wjeršk hory El Pital (2730 m n.m.hł.).
Stawizny
Hač do lěta 1821 bě El Salvador z koloniju Španiskeje a potom hač do lěta 1838 dźěl Srjedźoameriskeje konfederacije. W lěće 1969 wumrě w krótkej wójnje z Hondurasom něhdźe 3.000 ludźi. W krawnej byrgarskej wójnje mjez wójskom a opoziciju zasadźi wot 1980 do 1991 něhdźe 70.000 wobydlerjow swoje žiwjenje.
Freiburg im Breisgau
Freiburg im Breisgau je němske wulkoměsto na juhozapadźe Badensko-Württembergskeje při rěce Dreisam. Ma něhdźe 230 tysac wobydlerjow a je z tym štwórte najwjetše město Badensko-Württembergskeje.
Manfred Starosta
Manfred Starosta (* 20. junija 1941 w Janšojcach) je serbski rěčespytnik, słownikar a přełožowar. Jeho najwažniše dźěła su wučbnica Niedersorbisch – schnell und intensiv, Dolnoserbsko-nimski słownik (po nim tež Starosta mjenowany) kaž tež Němsko-delnjoserbski słownik (DNW).
Za jeho prócowanje wo delnjoserbsku rěč spožči so jemu w lěće 2001 Myto Ćišinskeho a w lěće 2020 braniborske Myto Miny Witkojc.
Starosta studowaše wot 1960 slawistiku při Lipšćanskej uniwersiće a po tym přidatny studij ludowědy a sociologije w Poznanju wot 1965 do 1966. Wot 1968 hač do 1992 dźěłaše při Lipšćanskim Instituće za sorabistiku, hdźež wuwučowaše serbšćinu. Po přewróće a wottwarje personala w Lipsku skutkowaše hač do lěta 2006 jako delnjoserbski rěčespytnik w Choćebuskej wotnožce Serbskeho instituta. Tež jako wuměnkar dźěłaše dale w projekće Němsko-delnjoserbskeho słownika a zhromadnje z Fabianom Kaulfürstom jako předsyda Delnjoserbskeje rěčneje komisije.
Vilkaviškis
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Quảng Bình
thumb|240px|Quang Binh thumb|240px|Dong Hoi thumb|240px thumb|240px
Quảng Bình je prowinca w Vietnamskej, w regionje Bắc Trung Bộ. Stolica prowincy je Đồng Hới.
Němješk
Němješk ( Nimješk, Niemtsch) je sydlišćo na samym sewjeru Hornjeje Łužicy a měšćanski dźěl Złeho Komorowa.
left|mini|Mapa z lěta [[1922]] mini|left|Pomnik woporam swětoweju wójnow Leži južnje Złokomorowskeho centra mjezy Čornym Halštrowom a Złokomorowskim jězorom we wysokosći wot 100 metrow nad mórskej hładźinu. Ma 342 wobydlerjow.
Koprzywna
Koprzywna je wjes w Pólskej.
Koprzywna leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 199 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Alois Rašín
thumb|Alois Rašín Alois Rašín (* 18. winowca 1867 w Nechanicach; † 18. małeho róžka 1923 w Praze) bě čěski politikar a ekonom. Rašín bě prěni minister financow njewotwisneje Čěskosłowakskeje republiki. 5. wulkeho róžka 1923 bu Rašín pola atentata anarchista Josefa Šoupala ćežkozranjeny.
Zofianów
Zofianów je wjes w Pólskej.
Zofianów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 138 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Jelnja
thumb|left Jelnja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1150 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Liberecký kraj
Liberecký kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w sewjernych Čechach a ma něhdźe 440.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 100.000 wobydlerjemi najwjetše město je Liberec.
Liberecký kraj mjezuje z Delnjošleskim wojewódstwom na sewjeru, z Královéhradeckim krajom na juhowuchodźe, Srjedźočěskim krajom na juhu, Ústeckim krajom na zapadźe a ze Sakskej na sewjerozapadźe. Wobsteji z 216 gmejnow a je po přestrjeni najmjeńši kraj w Čěskej nimo Prahi. Najwažnišej rěce w Libereckim kraju stej Jizera na wuchodźe a Łužiska Nysa, kotraž so tule wužórli. Sewjernu hranicu tworja Łužiske a Jizerske horiny; na samym juhowuchodźe słuša tež podźěl Kyrkonošow do kraja.
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města
Najwjetše města Libereckeho kraja su:
SG Dynamo Dresden
SG Dynamo Dresden je němske koparske towarstwo z sakskeje stolicy.
Mały lenčk
Mały lenčk je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Microrrhinum minus, Scrophulariaceae).
Bjarnat Krawc
thumb|upright|Bjarnat Krawc w lěće 1922 Bjarnat Krawc (* 5. februara 1861 w Jitru; † 25. nowembra 1948 we Warnoćicach) bě serbski hudźbnik, komponist, dirigent a hudźbny wědomostnik. Skutkowaše dołhe lěta w Drježdźanach a je čestny wobydler města Warnoćicy.
Přez Krawcowu twórbu Missa solemnis nabožna hudźba Serbow mjezynarodne připóznaće dožiwi. 1932 bu tuta prěni raz we Łužicy předstajena a so hižo 1934 w Bratisławje, 1935 w Zagrebje a 1936 w Poznanju spěwaše. Twórba je tež na hudźbnych medijach nahrata.
Jeho dźowka Hanka Krawcec (1901–1990) běše wuznamna serbska grafikarka a molerka. Po Druhej swětowej wójnje přesydlištaj so wobaj do čěskich Warnoćic, hdźež bydleše Krawc hnydom pódla Měšćanskeho gymnazija, hdźež běchu za tutón čas tež serbscy šulerjo zaměstnjeni. Krawcec swójbny row nadeńdźe so na Měšćanskim kěrchowje we Warnoćicach.
Wulkokwětkata abelija
Wulkokwětkata abelija (Abelia x grandiflora) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae). thumb|Sorta 'Edward Goucher'
Wona je hybrida z chinskeje abelije (Abelia chinensis) a Abelia uniflora.
Wopis
Wulkokwětkata abelija docpěje wysokosć wot 2 hač 2,5 m a podobnu šěrokosć. Rostlina je mjerzliwa.
Zdónki su zhibnjene, čerwjenojće brune a lochko wodrjewja.
Błyšćace łopjena su małke. Nazymske barbjenje je bronzopurpurowe.
Kćěje w zažnym lěće. Kćenja su běłe abo róžojte. Keluškowe łopješka su blědźe róžojte a na kerku wostanu, jeli su kćenja wotpadali.
Robustny ćernjowc
Robustny ćernjowc (Rubus praecox) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Chinski jałorc
Chinski jałorc (Juniperus chinensis) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Wopis
Chinski jałorc je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 15 ma šěrokosć wot 2 hač do 3 m.
Łopjena su jehłojte abo šupiznojte.
Jahodowe hable su mjasne a namódry běłe.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Himalaji, Chinskej, Mongolskej a Japanskej rozšěrjena.
Boňkov
Boňkov je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 540 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 60 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1305.
Turkske rěče
Turkske rěče su jedna z hałuzow altajskeje rěčneje swójby, maja so pak druhdy za samostatnu rěčnu swójbu. Woni rěča so předewšěm w Turkowskej a srjedźnej Aziji, ale tež na woběmaj stronomaj Kawkaza a w dźělach Ruskeje, tak w Tatarstanje a w Sibirskej.
Dźělenje
thumb|480px|Mapa rozšěrjenja turkowskich rěčow. [[Wobraz:Map-Kypchak_Language_World.png|300px|thumb|Sewjerozapadne Turkowske (Kypchak) rěče
Kypchak-Bolgar Kypchak-Cuman Kazakh-Nogay ]]
Pyr
Pyr (Elytrigia) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Józef Jakubaš
Józef Jakubaš ( Josef Jakubasch; * 15. nowembra 1890 w Bójswecach, † 13. februara 1958 we Worklecach) bě serbsko-katolski farar, doktor teologije, basnik a spisowaćel.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn ratarja w Bójswecach a wotrosće po přećahu swójby w Bělšecach. Wot 1904 do 1913 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše wot 1904 do 1910 němski Małostronski gymnazij, po tym studowaše wot 1910 do 1913 teologiju. Swój studij dokónči w lětomaj 1913/14 w Paderbornje. 1916 bu w Praze promowowany.
Skutkowaše najprjedy wot 1918 do 1921 jako kapłan w Drježdźanach a wot 1921 do 1923 bě posledni prezes Serbskeho seminara do jeho zawrjenja přez biskopstwo. W lěće 1923 bě za někotre měsacy kapłan w Chrósćicach. Po dalšim studiju w Romje (1923–25) bu tam promowowany na doktora kanoniskeho prawa. Po nawróće do Sakskeje bě wot 1925 do 1939 farar w Löbtauje a w lěće 1939 kaž tež znowa wot kónca Druheje swětoweje wójny z fararjom při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. We woběmaj wójnomaj skutkowaše jako wojerski duchowny.
Twórba
Hižo jako 19-lětny wozjewješe formalnje dokonjane basnje kaž tež powědančka w Katolskim Posole a w Krajanu. Wuznamna bě jeho knižka Serbski kraj, krasny raj (Budyšin 1914). Wot 1920 do 1924 bě redaktor Krajana. Nimo toho přełoži Molièrowu hru Skupy do serbšćiny.
Wot 1911 bě Jakubaš čłon Maćicy Serbskeje.
Swójba
Józef Jakubaš bě starši bratr słownikarja Filipa Jakubaša (1895–1966) a sotrowc Filipa Rězaka (1859–1921).
18. junija
18. junija abo '''18. smažnika''' je 169. dźeń gregorianiskeje protyki (170. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 196 dnjow hač do kónca lěta.
Naer Mataron
Naer Mataron je grjekska black-metalowa skupina, kotraž je so w lěće 1994 załožiła.
Salair
Salair ( Салаир) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 160 kilometrow južnje Kemerowa a něhdźe 10 kilometrow zapadnje Gurjewska. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Nurlat
thumb|left Nurlat je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Tatarstan něhdźe 200 kilometrow južnje Kazanja a ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Salair
Sydlišćo je so w lěće 1626 załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Nurlat
Sydlišćo je so w lěće 1905 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Boldumsaz
Boldumsaz je město w Daşoguzskej oblasći na sewjeru Turkmenistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Boldumsazskeho wobwoda.
Leži na sewjeru pusćiny Karakum při lěwym brjoze rěki Amudarja něhdźe 45 kilometrow sewjerozapadnje Daşoguza.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Klóšterska hora
Klóšterska hora abo Pinč je hora w Hornjej Łužicy. Ma wysokosć 393 metrow nad mórskej hładźinu a słuša k Łužiskim horam. Leži w Budyskim wokrjesu mjez gmejnomaj Zemicy-Tumicy a Smělna-Póckowy. Wokoło Klóšterskeje hory ćeče rěčka Čornica.
Chojniki
thumb|left|Muzej
Chojniki su město w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Su zarjadniske sydło Chojnikskeho rajona.
Město leži něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Homela a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1504 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Nowowolynsk
thumb|left
Nowowolynsk je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy, bjezposrědnje při pólskej hranicy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 90 kilometrow zapadnje Lucka.
Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Alūksne
thumb|left Alūksne (historiske němske mjeno – Marienburg (do 1917)) je městačko na sewjerowuchodźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Alūksneskeho wobwoda.
Leži při brjoze jězora Aluksne něhdźe 180 kilometrow sewjeowuchodnje Rigi.
Sydlišćo je so w lěće 1284 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa.
Wódna melona
Wódna melona (Citrullus lanatus) je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae). Dalše serbske mjeno je kawon.
Połćežka woda
Połćežka woda je woda, w kotrejž w kóždym molekulu jedyn atom wodźika je lochki (z atomowej masu runje tajka kaž 1) a druhi atom wodźika je deuterium (z atomowej masu runje tajka kaž 2).
Dla disociěrowanja molekulow wody połćežka woda kontinuowanje stanje  měšenje lochkeje wody a ćežkeje wody a nawopak:
2 HDO → H20 + D20
H20 + D20 → 2 HDO
Mjez tymaj dwěmaj procesomaj stej dynamiska runowaha.
Kaliforniski hrymzyčnik
Kaliforniski hrymzyčnik (Erythronium californicum) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Anja Pohončowa
Anja Pohončowa (* 1970 we Wětošowje) je serbska wědomostnica, sorabistka a sobudźěłaćerka rěčespytneho wotrjada při Serbskim instituće. Wona bě moderatorka delnjoserbskeho telewizneho magacina Łužyca a je wot septembra 2020 prěnja předsydka Maćicy Serbskeje.
Wona bydli we Wotrowje.
Alfred Hitchcock
thumb|Alfred Hitchcock w lěće 1956 Alfred Hitchcock (* 13. awgusta 1899 w Leytonstone; † 29. apryla 1980 w Los Angelesu) bě britisko-ameriski filmowy režiser a producent.
Hózk
Hózk ( Hoske; 1936–47 Elsterode) je wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 129 m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Čorneho Halštrowa. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot 1950 z wjesnym dźělom Rachlow.
Garabekewül
Garabekewül (wurjekowanje: Garabekewjul; do 1993 – Карабекаул/ Karabekaul) je městačko w Lebapskej oblasći na wuchodźe Turkmenistana.
Hózk
Susodne wjeski su Brěžki na sewjeru, Rachlow na juhowuchodźe, Koćina na juhozapadźe, Salow na zapadźe a Kulow na sewjerozapadźe.
Garabekewül
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při rěce Amudarja něhdźe 90 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Hózk
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Gosik je z lěta 1374.
Garabekewül
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Hózk
Stawizny
Wot lěta 1908 měješe wjes zastanišćo při starym běhu železniskeje čary Budyšin–Wojerecy. Po wotewrjenju noweje čary přez Hórnikecy bu wosobowy wobchad na starej w lěće 1968 zastajeny a čara 1973 zawrjena.
W lěće 1898 natwarichu w Hózku katolsku kapałku w stilu klasicizma wot gmejnskich pjenjez. Wona bu posledni raz 2016 saněrowana.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Tež Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 60,8 %. Katolscy a ewangelscy Hózčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Hózka
Alfred Hitchcock
Po wuspěšnej karierje we Wulkej Britaniskej, hdźež płaćeše w třicetych lětach jako najlěpši jendźelski režiser, přesydli so w lěće 1939 do Zjednoćenych statow a dźěłaše wot toho časa w Hollywoodźe.
1868
1868 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Krzeszowice
Krzeszowice je městačko w južnej Pólskej. Leži nad rěku Krzeszówka w małopólskim wojewódstwje, něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadnje Krakowa.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1286, jako dósta městno Cressouicy měšćanske prawa. Dźensa ma město same něhdźe 10.000 wobydlerjow.
Pachy
Pachy su wjes w Pólskej.
Pachy leža w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 114 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Tuwa
thumb|left|Geografiska srjedźizna [[Azija|Azije w tuwaskej stolicy Kyzyl]] Tuwa (tuwasce Тыва; Тува) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w juhu Sibirskeje w horinach Altaj a Sajan a mjezuje w juhu z Mongolskej. Stolica republiki je Kyzyl při zjednoćenju Małeho a Wulkeho Jeniseja, kotrejž so w Tuwje wužórlitej.
W lěće měješe Tuwa 0 wobydlerjow. Z nich běchu 81 % Tuwinojo a 16,5 % Rusojo. Najwažniša nabožina je tibetski buddhizm.
Klima je kontinentalna. Přerězne temperatury leža mjez –45 a –28° C w januarje a wokoło 20° C w juniju.
Tuwa bě wot 1921 do 1944 jako Tuwinska ludowa republika oficielnje njewotwisna, steješe pak jako třeći komunistiski stat na swěće pod sylnym wliwom Sowjetskeho zwjazka.
Munčik
Munčik (Odontites) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae). Dalše serbske mjeno je zubkač.
Po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zóna A
thumb|Koňýk Zóna A je słowakska punkowa hudźbna skupina, kotraž je so 1984 w Bratisławje załožiła.
Habrovany u Řehlovic
Habrovany ( Habrowan) su gmejna na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so wósom kilometrow juhozapadnje Wusćow a słuša k Wusćanskemu wokrjesej.
Geografija
Susodne wsy su Koštov na sewjeru, Suchá a Stebno na sewjerowuchodźe, Moravany, Dubice a Dubičky na wuchodźe, Radejčín na juhowuchodźe, Kletečná a Záhoří na juhu, Žim a Bořislav na juhozapadźe, Žalany, Vrahožily a Brozánky na zapadźe kaž tež Řehlovice, Pelikánův Mlýn, Hliňany a Stadice na sewjerozapadźe.
Stawizny
Habrovany słušeše wot 1341 do 1383 k wobsydstwu Thima II. z Colditza na Krupce. Pozdźišo so wjeska rozdźěli a słušeše zwjetša benediktinskemu klóštrej Teplice a po jeho rozpadźe w Husitiskich wójnach k Tepličanskemu knjejstwu.
Gmejna Habrowan měješe w lěće 1930 256 wobydlerjow, kiž běchu zwjetša Němcy. Po Mnichowskim zrěčenju přińdźe gmejna w lěće 1938 k Němskemu mócnarstwu. Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.
Gmejnske rozrjadowanje
Gmejna Habrovany oficielnje žane gmejnske dźěle nima.
Stupino
thumb|left
Walter Wenzel
Walter Wenzel (* 20. januara 1929 w Hermsdorfje, wokrjes Litomeřice, ČSR) je němski rěčespytnik, mjenowědnik a emeritowany profesor za stawizny słowjanskeje rěče a mjenowědy na Lipšćanskej uniwersiće. Jeho akademiski titul je prof. dr. phil. habil.
Stupino
Stupino je město ze 66.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Walter Wenzel
Wón wosebje přepytuje a wuči stawizny słowjanskeje rěče a mjenowědu, fonetiku, fonologiju, linguistiku interferencu, słowjanske mjena w němskej rěči, serbske městnostne mjena, stawizny serbskich sydlišćow a metodiku.
Stupino
Leži při rěce Oka něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje Moskwy.
Walter Wenzel
žiwjenjoběh
Jeho staršej Ernst Wenzel a Emilie Wenzel, rodźena Wünsch běštaj buraj, jeho konfesija njeje znata. Wot 1935 do1940 wopyta Walter Wenzel ludowu šulu w Hermanecach, potom wot 1940 do 1943 srjedźnu šulu w Horním Policewje w Čechach. Wot 1943 do 1944 wopyta wón wikowansku wyšu šulu w Jablonecach nad Nisou w Čechach.
Stupino
Sydlišćo je so w lěće 1507 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Walter Wenzel
žiwjenjoběh
Wot 1944 do1945 bu zawjazany k słužbje w brónjenskim zawodźe w Jablonecach nad Nisou. Wot 1946 do 1949 wopyta wón wyšu šulu w Goće. Tam absolowaše wón tež abituru. Wot 1949 do 1953 studowaše slawistiku (rušćinu a čěšćinu) na Lipšćanskej uniwersiće a jako pódlanski předmjet anglistiku a pedagogiku na filozofiskim instituće. 24.7.1953 wón statny eksamen docpě.
Wot 1953 do 1954 bě lektor za rušćinu we wotrjedźe za rěčnu wučbu na Karla Marksowej universiće w Lipsku, wot 1954 do 1965 lektor za rušćinu na Słowjanskim instituće, wot 1965 do 1969 bě lektor za rušćinu we wotrjedźe za wučbu rušćiny na Słowjanskim instituće, wot 1969 do 1980 dźěłaše jako lektor za rušćinu na tamnišim Słowjanskim instituće. Wot 1961 do 1988 nawjedowaše lektorat za rusku rěč.
Wot 1954 do 1969 dźěłaše wón na uniwersiće Lipsku na filozofiskej fakulće w Słowjanskim instituće, wot 1969 do 1990 na fakulće za rěčespyt, kulturje a woćehnjenju wěda we sekciji TAS ( „Theoretische und Angewandte Sprachwissenschaft“). 1990 změni wón do wobłuka slawistiki. Wot 1993 do 1994 dźěłaše wón zaso na filologiskej fakulće na instituće za slawistiku.
01.02.1980 bu Wenzel powołany na docenta za stawizny ruskeje rěče na Karla Marksowej uniwersiće w Lipsku. Wot 1980 do 1990 bě z docentom za stawizny ruskeje rěče w Lipsku.15.9.1990 buWenzel na profesora nimoměry za stawizny ruskeje rěče powołany.Wot 1990 do 1994 bě z profesorom nimoměry za stawizny ruskeje rěče w Lipsku.
W januarje lěta 1994 poda so na wuměnk. Čas žiwjenja zaběraše so Wenzel z městnostnymi a wosobowymi mjenami w słowjansko-němskim rumje, wosebje tež w serbskim konteksće.
kwalifikacije
15.12. 1960 jako dr. phil. na Słowjanskim instituće na Karla Marksowej uniwersiće w Lipsku promowowaše z dźěłom wo městnostnych mjenach Świdničanskeho kraja w Šleskej.
Posudźowarjej běštaj prof. dr. phil. habil. Rudolf Fischer a prof. dr. phil. Elisabeth Karg-Gasterstädt.
Wučbnu kwalifikaciju (Facultas docendi) dósta Wenzel 11.03.1977 we wotrjedźe za ruske rěče.
Wot 01.11.1991 je Walter Wenzel Dr. phil. habil.
Łužica
thumb|Łužica w Europje thumb|Njeoficielna serbska awtowa značka za Łužicu Łužica ( Łužyca, Lausitz,  Łużyce,  Lužice) je historiski kraj w srjedźnej Europje, kotryž wobsteji z Delnjeje Łužicy na sewjeru a Hornjeje Łužicy na juhu. We woběmaj dźělomaj Łužicy su Serbja domoródni, čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno Łužicy sameje serbskeho pochada. Najwjetši dźěl Łužicy słuša dźensa k němskimaj zwjazkowymaj krajomaj Braniborskej a Sakskej, mjeńši k Pólskej.
Wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Lubuš a Delnjošleska, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec.
Geografija
Łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje, Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Někotři liča tež Srjedźnu Łužicu jako wosebity region. Wobě Łužicy matej zhromadnje něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow – wot toho někak 350.000 w Pólskej – na přestrjeni 13.000 kwadratnych kilometrow.
Delnja Łužica
thumb|Rěčka w [[Błótach]]
Delnja Łužica je sewjerny dźěl Łužicy a leži zwjetša w Braniborskej. Wona je wobmjezowana přez Fleming na sewjerozapadźe a Čorny Halštrow na zapadźe. Na wuchodźe stworitej Wódra a Bobr přirodnu hranicu. Najsewjerniše město Delnjeje Łužicy nadeńdźe so pola Eisenhüttenstadta. Krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny, hdźež rostu wot 19. lětstotka wosebje chójny. Prěnjotne biotopy běchu bahniska, łuhi, bukowiny a dubiny.
K Delnjej Łužicy słušeja tež Błóta.
Hornja Łužica
Hranica mjez Delnjej a Hornjej Łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje podłu linije Běła Woda–Wojerecy. W zapadnym wotrězku je Čorny Halštrow historiska mjeza, tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło Złeho Komorowa a Rólan k Hornjej Łužicy.
Najzapadniši dypk Hornjeje Łužicy nadeńdźe so při awtodróze 13 pola Rólan, mjeztym zo je rěka Hwizdź, přitok Bobra, wuchodna mjeza ze Šleskej.
Łužiske horiny na čěskim boku hranicy su drje po Łužicy pomjenowane, njesłušeja pak – hač na němski dźěl Žitawskich horin – k njej.
Łužiske města
Najwažniše města Delnjeje Łužicy su Choćebuz z nimale sto tysac wobydlerjemi, Zły Komorow, Eisenhüttenstadt, Grodk, Baršć, Łukow (historiska stolica Delnjeje Łužicy) a Grabin kaž tež Wětošow, Lubin a Lubnjow w Błótach. Najwjetše město pólskeje Delnjeje Łužicy je Žarow.
Hłowne městna Hornjeje Łužicy su šěšćiměsta Budyšin (jako zarjadniske srjedźišćo), Zhorjelc/Zgorzelec (jako najwjetše město), Lubań, Žitawa, Lubij a Kamjenc. Po wobydlerstwje třeće najwjetše město su Wojerecy, k mjeńšim městam słušeja Biskopicy, Niska, Běła Woda a Mužakow kaž tež Bogatynia na pólskim boku.
Wot starowěka do 9. lětstotka
mini|Karta Łužicy z 18. lětstotka Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w druhej połojcy 9. lětstotka. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij Delnjeje Łužicy (bywšeje Wuchodneje marki).
W starowěku bu teritorij wot germanskich Hermundurow, Langobardow a Wandalow wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so słowjanske kmjeny Serbow zasydlichu: w Hornjej Łužicy předewšěm Milčenjo wokoło Budyšina a Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, w Delnjej Łužicy pak Łužičenjo. Hižo wot wobrota 8. do 9. lětstotka stawaše so Łužica jako wuchodna namjezna kónčina z cilom ekspansije Frankowskeho mócnarstwa, pozdźišo Wuchodofrankowskeho mócnarstwa, kotrež wutwori tu w prěnjej połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje Łobja nowa Serbska marka załožena. Za samsny čas sahaše w lětach 883–897 wliw Wulkomorawskeho mócnarstwa sem.
10. lětstotk
Po nastaću Němskeho kralestwa bu Łužica wot sakskeho wójwody Hendricha I. (912–936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana, wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) resp. do Mišnjanskeje marki (južny dźěl). Na Budyskim teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka Wettinojo zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).
Eurostar
Eurostar je słužba spěšnikow, kotryž zwjazuje London z Parisom a Brüsselom. Ćah za to Euro-tunl wužiwa.
Kopičkata kitelnička
Kopičkata kitelnička (Muscari comosum) je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae).
Wopisanje
Kopičkata kitelnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 70 cm.
Fidźi
Fidźi je kupowy stat na juhu Ćicheho oceana a su wot lěta 1970 njewotwisne a wot 1987 republika ze stolicu Suva na kupje Vitu Levu.
Kopičkata kitelnička
Wopisanje
Rostlina ma zwjetša na spódku stejace łopjena, kotrež docpěwaja dołhosć wot 20 hač 60 cm.
Eurostar
Z nowembra 2007, hdyž bu dotwarił Channel Tunnel Rail Link w Britiskej, cyła słužba wužiwa apartajn, spěšne linki kotrež dopušćuja spěšnosće wot hač do 300km/h. Za lěta 2009 Londonowe dwórnišćo je London St. Pancras International; prjedy bě London Waterloo. Pućowanje wot Londona do Parisa traje minimalnje dwě hodźinje a 15 minutow (wotwisnje wot ličby druhich słuženych stacijow); wot Londona do Brüssela jednu hodźinu a 51 minutow. Na rozdźěl wot najwjetšeho dźěla wšědnych spěšnikow je nuznje, zo so zapisuja do lisćiny za nastupišćo kotrež za druhich pućowacych njeje přistupne.
Fidźi
Geografija
Fidźiske kupy leža něhdźe 2100 kilometrow sewjernje Nowoseelandskeje a wuchodnje Awstralskeje. Mjezuja z Tuvalu na sewjeru, ze Salomonami na sewjerozapadźe, z Vanuatu na zapadźe a Nowej Kaledonskej na juhozapadźe. Archipel wobsteji z 332 kupow, z nich je 110 wobsydlenych.
Kopičkata kitelnička
Wopisanje
Kćěje wot meje hač junija. Blědobrune, karančkojte, 5-7 mm wulke kćenja steja w kićach z dołhosću wot 10 hač 25 cm, na kotrychž hornim kóncu je promjo z małkich, módrych, stołpikatych, njepłódnych kćenjow.