cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Babyduškojta wjerba
Rozšěrjenje
Rostlina je jenož we wapnowych Alpach rozšěrjena, při čimž we wysokosćach wot hač do 3100 m wustupuje.
Hiiumaa
Hiiumaa ( Dagö) je z 965 km² druha najwjetša kupa Estiskeje a nadeńdźe so w sewjernym Baltiskim morju, před zapadnym brjohom Estiskeje.
Kupa je so w lěće 1254 k prěnjemu razej naspomniła a steješe wot 1563 do 1710 pod šwedskim knjejstwom. We Wulkej nordiskej wójnje zdoby ju 1710 Ruske carstwo.
Hłowne sydlišćo kupy a wokrjesa je Kärdla (němsce Kertel) z někak 4.000 wobydlerjemi. Na cyłej kupje bydli něhdźe 11.000 ludźi, štož wotpowěduje 1 % estiskeje ludnosće.
Badiski dźećel
Badiski dźećel (Trifolium badium) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae), z roda dźećelow (Trifolium ).
Wopis
Badiski dźećel je wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 - 20 cm.
Lisćowe łopjena su třiličbne. Dźělne łopjena docpěwaja dołhosć wot 2 cm.
Rostlina kćěje wot julija hač do awgusta. Zwjadnjene kćenja su ćmowobrune.
Stejnišćo
Rostlina preferuje wapnojtu pódu a rosće na pastwišćach.
Rozšěrjenje
Badiski dźećel je w hórskich městnach Europy (600 - 3000 m) rozšěrjeny.
W ratarstwje
Badiski dźećel je hódnotna picowanska rostlina.
Bystrá
Bystrá je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov ). Leži 548 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sto wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Přehlad rěčnych swójbow
Najwjetše swójby
Po Ethnologue najwjetše rěčne swójby po ličbje rěčow w spinkomaj su:
Rěčne swójby
W slědowacych wotrězkach kóždy lisćinowy zapisk je znata abo prawdźebodobna rěčna swójba. Geografiske nadpisy wyše toho słuža jenož jako pomoc, zo bychu so swójby do přehladnišo rjadowali hač njestrukturowana lisćina něšto stow rěčnych swójbow. Geografiske přiwuznistwo je přihódna za tutón zaměr, ale tute nadpisy njejsu namjety někajkich "superswójbow", kotrež su z mjenowanymi swójbami fylogenetisce přiwuzne.
Afrika a Juhozapadna Azija
right|200px
Sewjerna Amerika
thumb|Rozšěrjenje rěčnych swójbow a isolates north of Mexico at first ontact.
Afrika
(all sometimes included under Khoisan)
Njeklasifikowane rěče
Languages are considered unclassified either because, for one reason or another, little effort has been made to compare them with other languages, or, more commonly, because they are too poorly documented to permit reliable classification. Most such languages are wotemrěta and most likely will never be known well enough to classify.
Slavníč
Slavníč je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 544 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 60 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1305.
Kurt Beck
Kurt Beck (* 5. februara 1949, Bad Bergzabern) je němski politikar a bě wot lěta 2006 hač do 2008 předsyda SPD. 7. septembra 2008 je na stronskej klawsurje SPD swój wotstup z tutoho zastojnstwa wozjewił.
Beck běše mjez 1994 a 2013 ministerski prezident zwjazkoweho kraja Porynsko-Pfalca.
Hatna syć
Hatna syć (Schoenoplectus lacustris) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae). Dalše serbske mjeno je koniki.
Mladé Bříště
Mladé Bříště je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov ). Leži 510 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 250 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Hatna syć
Wopisanje
Hatna syć je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 100 hač 400 cm. Rostlina ma dołhe wuběžki.
Stołpik docpěwa tołstosć wot 1,5 cm, je zrunany, bjezłopjenowy a wusahuje z wody.
Łopjena
Ma jenož na spódku łopjena, wot kotrychž najwjetše wodźa we wodźe.
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Pakić wobsteji z mnoholičbnych čerwjenobrunych, 0,5 hač 1 cm dołhich kłóskow na kóncu zeleneho stołpika. Kćenja ma tři pěsty.
Płody su třihranite.
Stejnišćo
Rosće w stejacych abo słabje běžacych wodźiznach.
Šmrěčnik
Šmrěčnik (němsce Fichtelberg) je hora w sakskim Rudnohórskim wokrjesu blisko čěskeje hranicy a z wysokosću wot 1.214,79 metrow najwyši wjeršk zwjazkoweho kraja a druhi najwyši Rudnych horin. Wokolina Šmrěčnika a Oberwiesenthala je najwuznamniši zymskosportowy teren w Sakskej.
Geografija
thumb|left|Hórska chata Fichtelberghaus Šmrěčnik namaka so połdra kilometra sewjernje saksko-čěskeje hranicy w přirodnym parku Rudne hory/Bohotska. Při južnym boku leži městačko Oberwiesenthal, kotrež je z najwyšim městom w cyłej Němskej. Najwyša hora Rudnych horow je susodny Klinovec na čěskej stronje (1.244 m), kotryž je jenož štyri kilometry zdaleny. W mokrych wužłobinach wokoło Šmrěčnika wužórli so wjele rěčkow, wot kotrychž je Sapawa najwuznamniša.
Infrastruktura
Na wjeršku Šmrěčnika steja hórska chata Fichtelberghaus, rozhladna wěža, wjedrarnja a markantny wuměrjenski dypk z lěta 1864. Wisata železnička jědźe wot Oberwiesenthala nimale hač na wjeršk.
Wulka ptačulinka
Wulka ptačulinka (Cephalanthera damasonium) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Wulka ptačulinka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Stołpik njese 3 hač 6 ćěmnozelenych, zwjetša tróšku so błyšćacych łopjenow.
Joseph Muscat
mini|Joseph Muscat (2018)
Wulka ptačulinka
Stejnišćo
Rosće w nic přehustych lěsach. Preferuje čerstwe, zwjetša wapnite, ale tež na bazach chudše pódy na chłódkojtych, tróšku ćoplišich stejnišćach.
Joseph Muscat
Joseph Muscat (* 22. januara 1974 w Pietà) je maltaski politikar a předsyda socialdemokratiskeje Partit Laburista (PL, Strona dźěłaćerjow). Wot 11. měrca 2013 do 13. januara 2020 bě wón z premierministrom Malty.
Studowaše zawodne hospodarstwo a politiske wědomosće na Uniwersiće Malty a promowowaše w lěće 2007 w Bristolu. Dźěłaše jako rozhłosowy žurnalist a bě wot 2001 do 2004 z wudawaćelom stronskeje internetoweje nowiny maltastar.com. 2004 bu jako jedyn ze štyrjoch maltaskich zapósłancow woleny do Europskeho sejma.
Po poražce PL při parlamentowych wólbach 2008 bu woleny za noweho předsydu strony a přewza wjednistwo opozicije w maltaskim sejmje. Při wólbach dnja 9. měrca 2013 zdoby PL zaso wjetšinu a Joseph Muscat sta so z najmłódšim premierom po njewotwisnosći Malty w lěće 1964. Po korupciskim skandalu a dla stykow k mordarjam maltaskeje žurnalistki Daphne Caruana Galizia złoži swoje zastojnstwo w januarje 2020. Z naslědnikom sta so Robert Abela.
Muscat je woženjeny a ma dwě dwójniskej dźowce.
Japanski podlěsk
Japanski podlěsk (Anemone flaccida) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Jiřice
Jiřice je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 560 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe dźewjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Smalnička
Smalnička (Nigritella) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Boranowa smalnička
Boranowa smalnička je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (łaćonsce: Nigritella widderi, Orchidaceae).
Smalnička
thumb|left
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Staré Bříště
Staré Bříště je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov ). Leži 529 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 60 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1437.
Čěska pyskawa
Čěska pyskawa (Geranium bohemicum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae). Dalše serbske mjeno je módre baćonki.
Jan Evangelista Purkyně
Jan Evangelista Purkyně (* 17. decembra 1787 w Libochovicach; † 28. julija 1869 w Praze) bě fyziolog a horliwy Čěch a Słowjan.
Žiwjenje
Purkyně so 1822 na profesora fyziologije na Wrócławsku uniwersitu powoła, hdźež wutworješe samostatny fyziologiski institut. Wot lěta 1850 běše profesor fyziologije na uniwersiće w Praze. Purkyně wučeše pola sebje doma studentow čěsku rěč a organizowaše słowjanske studentske kružki.
Mjez druhim na initiatiwu Smolerja załoži so we Wrócławju 1838 Akademiske towarstwo za łužiske stawizny a rěče ze serbskim a němskim wotrjadom. Přez tute towarstwo zeznajomni so Purkyně ze Smolerjom, kotryž běše pozdźiši wučer swojeju synow Emanuela a Karla a jeho knihownik. Za čas studija Smolerja we Wrócławju, běše Purkyně jeho najwažniši spěchowar a skrući jeho narodne wědomje. Smoler bydleše zdźěla tež pola njeho doma, nawuknje wot njeho čěšćinu a zezna so z čěskej kulturu. Mjez lětami 1840 do 1849 běše Purkyně protektor Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče. Wón haješe tež zwisk z Jordanom a wopyta w Praze zhromadźizny Serbowki.
Čerwjena ptačulinka
Čerwjena ptačulinka (Cephalanthera rubra) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Čerwjena ptačulinka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 cm.
Łopjena su lancetojte a wobhrodźa stołpik.
Belfast
Belfast ( Béal Feirste [ˌbʲeːʟˠ ˈfʲɛɾʲʃtʲə], „wuliw (pola) pěsčišća“) je stolica a najwjetše město Sewjerneje Irskeje w Zjednoćenym kralestwje kaž tež druhe najwjetše město na irskej kupje po Dublinje.
mini|left|Radnica a Royal Avenue w Belfasće Město ma někak 340.000 wobydlerjow a leži při wuliwje rěki Lagan do Belfastskeho zaliwa (Belfast Lough).
Čerwjena ptačulinka
Wopisanje
Kćěje wot junija hač julija. Čerwjenolila abo cěmnoróžojte, bjezwotrohowe Kćenja steja w čumpatym kwětnistwje. Kćenjowe łopješka su wótre, hromadu chilace abo wotwodźane. Huba docpěwa dołhosć wot 20 mm a ma žołtobrune podołhostne wobkromy.
Belfast
Belfast je sydło katolskeho a anglikanskeho biskopa kaž tež uniwersitne a přistawne město. Je nimo toho sydło knježerstwa a parlamenta Sewjerneje Irskeje. Nutřkowne město słušeše wosebje w 1970tych lětach k městnam sewjeroirskeho konflikta.
Čerwjena ptačulinka
Wopisanje
Kćena bu wot (Chelostoma) wopróšene.
Stejnišćo
Rosće w bukowych a dubowych lěsach, swětłych jehlinowych naměšanych lěsach. Preferuje wapnite pódy na chłódkojtych abo połchłódkojtych, ćoplišich stejnišćach.
Belfast
Stawizny
Wot lěta 1969 bě Belfast jedne z městnow namócneho konflikta mjez katolikami a organizaciju IRA na jednym boku a protestantami kaž tež britiskim wójskom na tamnym.
Seversk
400px|thumb|[[Wótčenaš w Seversku]] Seversk je konstruowana słowjanska rěč.
Awtor projekta je Libor Sztemon, kotry tohorunja je lydnevi, mrezisk, slavëni a slavisk stworił.
Darina Laščiaková
Darina Laščiaková, rodźena Darina Gažová (* 23. nowembra 1931, Tvrdošín) je rozhłosowa redaktorka, interpretka ludowych pěsnjow.
Ze žiwjenja
Darina Laščiaková so je narodźiła 23. nowembra 1931 w Tvrdošíne na Orave, po absolwowanju hudźbneje wědy a ludowědy na Filozofiskeje fakulty Uniwersity Komenskeho w Bratisławje namakaše přistajenje jako redaktorka w něhdyšim Čěskosłowakskim rozhłosu, hdźež wutworješe wjele wusyłanjow, kotrež tradicisku kulturu słowakskeho ludu wopisuja. Swěru najznaćiši z jeje twórby je cyklus "Hory, ľudia a pieseň", w kotrymž posłucharjam wotkrywaše žiwjenje ludźi z hórskich regionow Słowakskeje.
Blěda wjerba
Blěda wjerba (Salix starkeana) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Čerokiske pismo
thumb|Tabela čerokiskeho pisma
Alžěr
Alžěr (, serbsce tež Alžir ) je hłowne a najwjetše město Algeriskeje. Leži při sewjernej kromje kraja při brjoze Srjedźneho morja.
Čerokiske pismo
Čerokiske złóžkowe pismo je pisanski system kotryž je so wudźěłany wot muža, Sequoyah, w lěće 1819, zo by čerokisku rěč pisał. Měwawši kontakt z europskimi sydlerjemi, přewzma ideju pisanja, a sam je započał wudźěłać podobny pisanski system za swójski čerokiski lud. Po někotrych pospytach, inkluziwnje ideografije, jeho dźěło je płodźiło přez wudźěłanje złóžkoweho alfabeta, nic alfabet kaž tón sydlerjow. Někotre ze symbolow su připadnje přewzate z alfabeta sydlerjow, a druhe su cyle wunamakane z jeho přestajenja.
thumb|Sequoyah
Kompjuterowa reprezentacija
Čerokiske pismo so w Unicode reprezentuje, w znamješkowym wobłuku (jendźelsce character range) U+13A0 hač U+13FD.
Jenička čerokiska pismowa družina (jendźelsce font) so z macOS dodawa, wersija 10.3 (Panther) a pozdźišo a Windows Vista. Čerokiske pismo so tež podpěra z swobodnych pismow namakane na stronje languagegeek.com a Touzet's atypical.net, a shareware-pismowe družiny Code2000 a Everson Mono.
Mječikojta ptačulinka
Mječikojta ptačulinka (Cephalanthera longifolia)je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Mječikojta ptačulinka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm.
Stołpik njese 7 hač 10 zwjetša dwurynčkowje přirjadowanych łopjenow.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe 2 cm a maja zestajene kćenjowe łopješka. Woni tworja dołhe kwětnistwo, kotrež móže wobsteji z wjace hač 30 orchidejowych kćenjow. Huba ma 4 hač 7 oranžočerwjenych podołhostnych wobkromow.
Stejnišćo
Rosće w lěsach a kerčinach. Preferuje bazojte, často małowapnite, w prawym měrje kisałe pódy na połchłódkojtych, suchoćopłych stejnišćach.
Wulki podlěsk
Wulki podlěsk (Anemone sylvestris) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Čorna smalnička
Čorna smalnička (Nigritella nigra) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Krejčerwjeny dźećel
Krejčerwjeny dźećel (Trifolium incarnatum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Kochćikata syć
Kochćikata syć (Schoenoplectus mucronatus) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Nartušowy podlěsk
Nartušowy podlěsk (Anemone narcissiflora) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Nartušowy podlěsk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 40 cm. Rostlina je wotstejo kosmata.
Stołpik a łopjena
Stołpik a łopjena su kosmate. Łopjena su třidźělne hač pjećdźělne, mjeztym zo wotrězki zaso su dźělene. Spódnje łopjena su dołho stołpikate a rukojte.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija (awgusta). Kćenja docpěwaja wulkosć wot 2 hač 3 cm a steja po třoch hač po wosmjoch we wokołkojtym kwětnistwje wyše łopjenoweje mutlički. Pjeć, rědko šěsć, kćenjowych łopješkow je nahe a běłe, zwonka často čerwjenojte. Pupk je často čerwjeny.
Kćenja njewobsahuja běłe barbizny, ale z powětrom pjelnjene mjezoty, kotrež dopadowace běłe swětło reflektuja.
Stejnišćo
Rosće na kerčinowych kromach a połsuchich trawnikach. Preferuje wapnite, suche pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Pad (gramatika)
Pad (tež kazus) je w gramatice fleksiska kategorija nomena (=deklinacija). Z nim pokaza nomen swoju funkciju znutřka zmysłoweho zwiska sady. W morfologiji je kazus morfologiska kategorija, kotraž je přez system na sebi napřećo stejacych formowych rjadow woznamjenjowany, při tym tute formy poćah předmjeta k druhim předmjetam w dokładnej situaciji wróći. Typisce njese słowo jenož jeničke kazusowe markěrowanje, w někotrych rěčach tola eksistuja tež słowa z dwěmaj a wjace kazusowymi markěrowanjemi.
Etymologija
Pomjenowanje kazus etymologisce wot grjekskeho gramatikarja Dionysios Thrax wróćo chodźe. Wón je nomeny jako wot werba wotpadowacy (němsce 'abfallend' ('abhängig')) wopisował a woznamjenjował tutón proces jako ptosis  'pad'. Přejimanje zapřijeća łaćonšćiny je hač dźensniša wobchowało.
Kazusy w hornjoserbšćinje
Hornjoserbšćina ma sydom kazusow (padow):
Kazusy w delnjoserbšćinje
Delnjoserbšćina ma jenož šěsć kazusow, dokelž wokatiw faluje.
Kazusy w słowjanskich rěčach
Ličba kazusow je zdźěla rozdźělna we słowjanskich rěčach, dokelž bołharšćina a makedonšćina wjace nimatej kazusy při nomenach, ale małe kazusy při pronomenach. Wšě druhe rěče maja šěsć abo sydom kazusow.
Prasłowjanska rěč měješe sydom kazusow.
Zapadosłowjanske a wuchodosłowjanske rěče maja rozdźěl mjezy mjechkej a twjerdej deklinaciju, ale w južnosłowjanskich rěčach tutón rozdźěl wjace njeeksistuje.
Kazus w indoeuropskich a druhich rěčach
Indoeuropšćina měješe wósom abo dźewjeć kazusow:
Z toho nastawane rěče (baltiske, słowjanske rěče, ale tež łaćonšćina abo starogrjekšćina) su tute dospołnje abo jenož zdźěla wobchowowałe (zdźěla z druhimi mjenami). Tež němčina měješe před 1.000 lětami hišće instrumental.
Ametystowa dornica
Ametystowa dornica (Festuca amethystina) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Pad (gramatika)
Kazus w indoeuropskich a druhich rěčach
Njeindoeuropske rěče (na př. finougriske) znaja zdźěla jasnje wjace kazusow. W finšćinje su na přikład pjatnaće, w madźaršćinje wósomnaće.
Ametystowa dornica
thumb|left|ilustracija
Pad (gramatika)
Kazus w indoeuropskich a druhich rěčach
Tola je prawje ćežko, dać zapřijeću powšitkownje płaćacu definiciju. Někotre fachowcy dwěluja na tym, zo hodźi so wón na wšě rěče (na př. jendźelšćinu abo madźaršćinu) nałožować.
Běła wjerba
Běła wjerba (Salix alba) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae). Wona je najwjetša a najčasćišo domjaca wjerba.
Wopis
Běła wjerba je spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 6 hač do 30 m. Štom móže starobu wot hač do 300 lět docpěwać.
Króna je šěroka a wotewrjena, kotraž w starobje je zwjetša njeprawidłowna.
Zdónk je tołsty (hač 2 m) a so blisko pódy rozdźěli. Skora je žołtojta ze ćmowymi korkowymi brodawkami, kotraž pozdźišo je šěrobruna a hłuboko rozpukana.
Zrunane hałuzy su žołtobrune hač čerwjenobrune a na kónčkach lochko přewisuja. Młode hałuzy su kosmate. Wurostki so napadnje slěbrojće błyšća a su zhibujomne.
Łopjena
Wuske, krótko stołpikate, lancetojte łopjena su jaskrawje zelene, na delnim boku židźane kosmate a docpěwaja dołhosć wot 8 cm (wot 5 hač do 12 cm, wot 6 hač do 10 cm) a šěrokosć wot hač do 2 cm. Na kromje su sćeńka zubate a žałzate. Młode łopjena su na woběmaj kromomaj židźane kosmate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su dwudomne a so z łopjenami jewja. Muske micki su žołtojte, zrunane abo zhibnjene postupuja a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 6 cm. Žónske micki su zelenojte, zrunane a dopcpěwaja dołhosć wot 3 hač do 5 cm. Nošne łopješko kćenjow je jednobarbne. Płódnik je nahi a nimale sedźacy.
Płody
Płody zrawja wot apryla.
Stejnišćo
Rosće na periodisce powodźanych, přez haćenje mokrych a wutkatych pódach rěčkow a rěčnych łučinach. Wustupuje w horach jenož niše wysokosćow wot 1000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje, sewjernej Africe a centralnej Azije rozšěrjena.
Wužiwanje
Zhibujomne hałuzy so za plećenje košow wužiwaja.
Błyšćata pyskawa
Błyšćata pyskawa (Geranium lucidum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae). Dalše serbske mjeno je błyšćate baćonki.
Wopis
Błyšćata pyskawa je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Stołpik je rozłamliwy a čerwjenje přeběžany.
Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Krónowe łopješka su róžowe, prědku skulojćene a docpěwaja dołhosć wot 7 hač 9 mm. Keluškowe łopješka njesu tři nerwy.
Stejnišćo
Rosće w kerčinach, lěsnych swětlinach a na chłódkojtych murjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž hdys a hdys do južneje Skandinawiskeje a Wulkeje Britaniskeje wustupuje.
Bruny dźećel
Bruny dźećel (Trifolium spadiceum) je rostlina ze swójby łušćinowcow, z roda dźećelow (Fabaceae).
Wopis
Bruny dźećel je zrunana abo wustupowaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm.
Hornje stołpikowe łopjena su nimale přećiwostejne. Łopjena su 3-ličbne. Łopješka su sedźace abo runje krótko stołpikate. Pódlanske łopjena su dołhojće-lancetojte.
Kćěje wot junija hač do awgusta. Žołte hač žołtobrune kćenja steja w hłójčkach, kotrež docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 25 mm a šěrokosć wot 10 hač do 13 mm. Kćenjowe stołpiki su krótše hač keluškowa rołka. Króna docpěwa dołhosć wot 5 hač do 6 mm.
Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach, na pućach, na hrjebjowych kromach a na suchich hórskich łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjenja, při čimž předewšěm w horinach wustupuje.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Rhellicanowa smalnička
Rhellicanowa smalnička (Nigritella nigra subsp. rhellicani) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Kašecy-Hłupońca
Kašecy-Hłupońca ( Kaschwitz-Glaubnitz) běše politiska gmejna w Kamjenskim wokrjesu, kotraž wobsteješe jenož 17 lět, wot 1957 hač do lěta 1974. Bu wutworjena z dotal samostatneju gmejnow Kašecy a Hłupońca (z wjesnym dźělom Bukowc) a w lěće 1974 do Wotrowa zagmejnowana.
W lěće 1964 měješe gmejna 193 wobydlerjow.
Kulojta pyskawa
Kulojta pyskawa (Geranium rotundifolium) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae). Dalše serbske mjeno je kulojte baćonki.
Wopis
Kulojta pyskawa je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 30cm.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne a maja kulojtym abo jěrchenjowym wobrysom.
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su róžojte a maja krónu, kotraž je krótša abo lědma dlěše hač keluch.
Stejnišćo
Rosće su w słónčnych njerodźowych wobrostach w winicach, na murjach, skłoninach a smjećach.
Juro Mětšk
Juro Mětšk (* 1. meje 1954 w Budyšinje; † 20. januara 2022 w Ochranowje) bě načasny serbski komponist.
Narodźi so jako syn Frida a Ludmile Mětškec w Budyšinje a studowaše hač do lěta 1976 na Wysokej šuli za hudźbu „Hanns Eisler“ w Berlinje. Wot 1976 do 1980 bě z wučerjom na hudźbnej šuli w Rudnych horach. Mjez 1980 a 1983 studowaše jako mištrowy student na Akademiji wuměłstwow NDR pola Reinera Bredemeyera. Wot 1983 do 1986 běše z dramaturgom při Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje a wot 1986 dźěłaše w měsće jako swobodnje skutkowacy komponist. Jeho twórba „syndrom” bu 1989 na wubědźowanju „Forum junger Komponisten” Zapadoněmskeho rozhłosa (WDR) z mytom wuznamjenjena.
W lěće 2017 spožči so jemu Myto Ćišinskeho „za jeho wusahowace kompozitoriske tworjenje a slědźerske dźěło we wobłuku serbskeje hudźby.“
Juro Mětšk zemrě 2022 w starobje 67 lět po ćežkej chorosći w Ochranowskim hospicu.
Hućinjanska cyrkej
mini|Hućinjanska cyrkej
Hućinjanski kěrchow nadeńdźe so wokoło cyrkwje. Tam steji tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z lěta 1924 ze serbskim napisom.
Ewangelska cyrkej w Hućinje steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny
Dźensniša cyrkej bě w běhu Bitwy pola Budyšina wupaliła a so potom wot lěta 1816 wobnowiła.
Fararjo
Hornčer bě posledni serbski farar w Hućinje a zdobom scyła posledni samostatneje Hućinjanskeje wosady.
Kletrowe rostliny
Kletrowe rostliny (Clethraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Čorna dźěra
Čorna dźěra je tajki mały a woluminozny objekt, zo je jeho grawitaciske polo we wosebitym dźělu rumočasa tak mócne, zo njemóže žadyn objekt (ani swětło) jeho wokolinu zaso wopušćić.
Kletrowe rostliny
Wobrazy
rozhałužkowana kletra (Clethra arborea):
Salix pentandra
Pjećmužna wjerba abo ławrjencowa wjerba (Salix pentandra) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wopis
Pjećmužna wjerba (Ławrjencowa wjerba) je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 12 (wot 3 hač do 15) m. Hałuzy su błyšćace, oliwozelene hač čerwjenobrune. Skora je šěra a podołhostnje rozpukana.
Łopjena
Łopjena su šěroko-lancetojte, dołho-kónčkojte, sćeńka rězane a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 15 cm. Na hornim boku su ćmowozelene błyšćace, při čimž srjedźna žiłka je žołta. Młode łopjena lěpjaty sekret wudźěluja, kotryž aromatisce wonja.
Žołty podlěsk
Žołty podlěsk (Anemone ranunculoides) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Salix pentandra
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Micki so z łopjenami jewja. Žónske micki su čumpatokćenjowe. Nošne łopješka su jednobarbne žołtozelene. Próškowe łopješka zwjetša su pjeć.
Stejnišćo
Rosće we łučinach a w žumpadłowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a sewjernej Europje a Aziji rozšěrjena. Při tym na juhu hač do Pyrenejow, sewjerneje Italskeje a balkanskeje połkupy wustupuje. W Aziji wustupuje w Turkowskej, w Kawkazu, w Sibirskej, w Kazachstanje, w Mongolskej a Chinskej.
Boryspil
thumb|left
Boryspil je město na Ukrainje. Leži w sewjernym dźělu kraja něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Kijewa a słuša ke Kijewskej oblasći.
Mjeno je grjekskeho pochada: Βορυσθένης – Borysthenes je grjekske mjeno za Dnjepr a πόλις – polis ma woznam město.
Ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1015 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
24. nowembra
24. nowembra abo '''24. nazymnika''' je 328. dźeń gregorianiskeje protyki (329. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 37 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Baruch Spinoza (* 1632)
thumb|120px|Friedrich Weinbrenner (* 1766)
19. lětstotk
thumb|120px|Arwed Roßbach (* 1844)
thumb|120px|Abd al-Aziz ibn Sawd (* 1880)
mini|120px|[[Hajno Jordan (* 1882)]]
20. lětstotk
thumb|120px|Freddie Mercury († 1991)
Stawač
Stawač (Epipactis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Blěda dornica
Blěda dornica (Festuca pallens) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Stawač
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hórski dźećel
Hórski dźećel (Trifolium montanum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Hórski dźećel je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 40 (50) cm. Rostlina je zrunana abo wustupowaca a husto kosmata.
Zrunane stołpiki su běłowołmaće kosmate.
Łopjena
Třiličbne łopjena su dołhostołpikowe. Łopješka su dołhojće-jejkojte hač lancetojte a kałačowótře zubate. Wone su na delnim boku mjechkokosmate.
Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do julija (septembra). Krótkostołpikate kćenja su běłe a steja po 25-50 w kulowatych hač jejkojtych, 1,5-2 cm wulkich hłójčkach. Keluškowa rołka je 10-nerwna, kosmata a njese wuske, runje dołhe zubki. Króna docpěwa dołhosć wot 7 hač do 10 mm.
Stejnišćo
Prjedy družina bě dale rozšěrjena a časćiša. Ale wjele stejnišćow bu za čas zańdźenych lětdźesatkow intensiwnje jako syćenske łuki abo pastwy wužiwane abo zalěsnjene. Družina njewutraje hnój a maksimalnje jedyn posyk w lěće.
Rozšěrjenje
Hórski dźećel je w nimale cyłej Europje a zapadnej Aziji rozšěrjeny, při čimž na sewjer hač do južneje Skandinawiskeje a na juh hač do horinow wustupuje.
Yardımlı
Yardımlı (wurjekowanje: Jardymly) je městačko na juhu Azerbajdźana, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 290 kilometrow juhozapadnje Bakuwa a něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Masallıja.
Ma sydom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.
Herbert Nowak
Herbert Nowak (* 23. apryla 1916 w Gołynku; † 6. apryla 2011 w Drjowku) bě delnjoserbski ewangelski farar, spisowaćel, rěčewědnik a kulturny prócowar. W lěće 1997 spóžči so jemu Myto Ćišinskeho „za jogo wurědnu literarnu a pisnu dolnoserbšćinu konsolidujucu tworiwosć.“
Nowak narodźi so wosrjedź Prěnjeje swětoweje wójny jako syn serbskeho wučerja w Gołynku pola Choćebuza. Po šuli studowaše teologiju a słowjansku filologiju.
Herbert Nowak pisaše wučbnicu delnjoserbšćiny, wjacore powědančka a předewšěm nastawki za Nowy Casnik, Pratyju, Rozhlad, Lětopis, Nowu dobu, Pomhaj Bóh a dalše.
Najmłódša dźowka fararja Nowaka je delnjoserbska wědomostnica a něhdyša županka Madlena Norbergowa.
Krótko do 95. narodnin zemrě w aprylu 2011 w Drjowku. Nowakowy row ze serbskim pomnikom nadeńdźe so na Choćebuskim Južnym pohrjebnišću.
Bahnowa syćinka
Bahnowa syćinka je rostlina ze swójby syćinkowych rostlinow (łaćonsce: Tofieldia pusilla, Tofieldiaceae).
Santo Domingo
Santo Domingo de Guzmán je stolica a z něhdźe třomi milionami wobydlerjow w metropolowym rumje zdobom najwjetše město Dominikanskeje republiki na kupje Hispaniola. Nadeńdźe so při južnym brjoze kupy při wuliwje rěki Ozama a ma najwažniši přistaw republiki.
Historiske stare město při zapadnym brjoze rěki słuša wot lěta 1990 k swětowemu herbstwu UNESCO.
Stawizny
Městno bě hižo 1496 wot Europjanow wobsydlene, bu pak oficielnje hakle dnja 5. awgusta 1498 wot Bartolomeja, młódšeho bratra Krystofa Kolumbusa jako město při wuliwje rěki Ozama pod mjenom La Nueva Isabela załožene a je tuž najstarše europske město w „Nowym swěće“. 1502 dósta swoje dźensniše mjeno.
Katedrala Basilica Menor de la Virgen de La Anunciación bu 1540 woswjećena a je najstarša w cyłej Americe. Hač do lěta 1992 běchu smjertne powostanki Kolumbusa tule pochowane. W lěće 1538 bu prěnja ameriska uniwersita w měsće załožena.
Za čas diktatury Rafaela Trujilla rěkaše stolica wot 1936 do 1961 Ciudad Trujillo („město Trujilla“).
Kwěćikaty dźećel
Kwěćikaty dźećel (Trifolium retusum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Kotelnikowo
Kotelnikowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1897 jako wjes Nikolajewskij załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Žerchej
Žerchej (Lepidium) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Systematika
Rodowe mjeno Lepidium bu wot Carl von Linné w Species Plantarum, 2, 1753, S. 643-645 najprjedy wotzjewjene. Jako lektotypus bu Lepidium latifolium L. (N.L. Britton & A. Brown: Ill. Fl. N. U.S., 2. Auflage, 2, 1913, S. 164) postajeny. Rodowe mjeno Lepidium je wot grjekskeho słowa lepidion abo lepidos za šupiznu wotwodźene, kotrež so poćahuje na napohlad płoda.
Při I. A. Al-Shehbaz et al 2002 buchu družinow něhdyšich rodow Cardaria, Coronopus a Stroganowia do roda Lepidium stajene. Synonymy za Lepidium L. su: Carara Medikus, Cardaria Desvaux, Coronopus Zinn, Neolepia W.A.Weber, Physolepidion Schrenk, Senebiera DC., Sprengeria Greene, Stroganowia Karelin & Kirilow. Ród Lepidium słuša k tribusej Lepidieae znutřka swójby Brassicaceae.
Ležaca syć
Ležaca syć (Schoenoplectus supinus) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Žerchej
Systematika
miniatur|Habitus a małke truki wot [[Lepidium apetalum.]] miniatur|[[Lepidium flavum.]] miniatur|Habitus wot [[Lepidium fremontii.]] miniatur|Habitus wot [[Lepidium lasiocarpum var. lasiocarpum.]] miniatur|[[Habitus (biologija)|Habitus staršich rostlinow z małkimi trukami wot wirginskeje žercheje (Lepidium virginicum).]] K rodej Lepidium słuša něhdźe 140 hač 220 družinow (wuběrk) :
miniatur|Schadźenki [[zahrodna žerchej|zahrodneje žercheje (Lepidium sativum).]]
Banćikata žerchej
Banćikata žerchej (Lepidium graminifolium) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Ćeńkołopjenata dornica
Ćeńkołopjenata dornica (Festuca trichophylla) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Pryšćenc
thumb|left|250px|Clematis 'Nelly Moser'
Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Čerwjenkojta wjerba
Čerwjenkojta wjerba (Salix x rubra) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Bordeaux
Bordeaux je wulkoměsto w juhozapadnym dźělu Francoskeje. Leži při rěce Garonne a je wuznamny přistaw při Atlantiskim oceanje. Stary přistaw słuša wot lěta 2007 k swětowemu namrěwstwu UNESCO. Bordeaux ma někak štwórć miliona wobydlerjow.
Připołdnica
Připołdnica je žona w mnohich słowjanskich powědkach.
thumb|right|300px|Připołdnica w lěkowanskim a powěsćowym parku, Borkowy (Błóta) thumb|left|200px|dźěćo ze Błótach je připołdnica
Žórło
thumb|left
Radijo Satkula
Radijo Satkula je tydźenske młodźinske wusyłanje Serbskeho rozhłosa, kotrež wusyłaše k prěnjemu razej dnja 12. apryla 1999 z Budyskeho studija. Wusyła so kóždu póndźelu wot 20.00 do 22.00 hodź.
Mjeno je wotwodźene wot rěčki Satkule.
W oktobrje 2019 spožči so redakciji Radija Satkule spěchowanske myto Myta Ćišinskeho.
Zyrjanska komišćina
Zyrjanska komišćina (tuž zyrjanšćina, komišćina, w zyrjanskej komišćinje коми кыв) je rěč ze skupiny finougriskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Republice Komi (Ruska). Rěči w nj
njej wokoło 156 tys. ludźi w Ruskejomiska, Permski kraj, Kirowska prowinca). Zyrjanska komišćina je jedna z 3 narěčow komišćiny (hlej Permska komišćina, Jazwinska komišćina).
Alfabet
150px|thumb|Anbur
Nětčiši alfabet
W nětčišim alfabeće zyrjanskeje komišćiny so wužiwaja wšě ruske pisma. Nimo toho so dwě přidatnej pismje wužiwatej: Іі a Ӧӧ
Priwatiw
Priwatiw (z łaćonskeho prīvāre „wurubić“) je semantiske přiznamjo wotwodźenych werbow a z tych wotwodźenych adjektiwow a substantiwow. Při tym werby zwuraznja wotstronjenje abo falowanje něčeho resp. negaciju.
Nimo toho eksistuja priwatiwne afiksy, kotrež so při substantiwach a adjektiwach wužiwaja.
Němčina
Tež substantiwy a adjektiwy móža priwatiwny prefiks wobsahować, a to un- abo ent-.
Turske rěče
Turske rěče maja sufiks za priwatiw, kotrež wariěruje po wokalnej harmoniji. Prošu kedźbuj, zo njeńdźe wo pad, dokelž rezultowace słowo je adjektiw.
Baškiršćina
W baškiršćinje eksistuje priwatiwny sufiks +hEҙ, kotryž so dla wokalneje harmonije w někotrych wariantach jewi: -һеҙ, -һыҙ,-һоҙ a -һөҙ. Wón hodźi so přełožić do němčiny přez -los resp. ohne („bjez--ny“), un- („nje-“), miss- (“?“) a je antonym wot -лЕ „--ny“ w štyri wariantach -лы, -ле, -ло, -лө.
Turkowšćina
W turkowšćinje eksistuje priwatiwny sufiks we wariantach -siz, -sız, -suz a -süz. Wón je antonym wot -li, -lı, -lu a -lü.
Guaranišćina
W guaranišćinje eksistuje priwatiwnej sufiksaj, a to -o a -ỹ.
Běły stawač
Běły stawač (Epipactis palustris) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopis
mini|links Běły stawač je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 50cm.
Łopjena su lancetojte a dlěše hač stołpikowe segmenty.
Kćěje wot junija hač awgusta. Ma orchidejowe kćenja, ale bjez ćernja. Zwonkowne kćenjowe łopješka su brunojte. Huby su dwudźělene a běłe a docpěja dołhosć wot 10 hač 13 cm, mjeztym zadni dźěl je škličkojty ze čerwjenymi žiłkami. Kćenja docpěje wulkosć wot 2 hač 3cm a su njewonjate.
Stejnišćo
Rosće w niłkich bahnach, bahnojtych łukach a bahnišćach. Ma radšo wapnojte, bahnojte pódy.
Khojsanske rěče
thumb|Mapa rozšěrjenja Khojsankich rěčow (žołta)
Khojsanske rěče tworja najmjenše phylum Afriskich rěčow. Historisce, wone su byli hłownje rěčany Khojsany (Khoi a Bushmeny abo Sany). Dźensa so rěči z nimi jenož w pusćinje Kalahari w juhozapadnej Africe a w małem teritoriju w Tansaniji. Khojsanska rěč je Nama, z něhdźe 250 000 ludźimi; Sandawe je druha w ličbje z něhdźe 40,000, monolingualnymi ludźimi; a Ju rěče maja 30,000 ludźi dohromady. Druhe rěče su blisko wumrěća. Hadza a Sandawe rěče Tansaniji su generalnje klasifikowane jako Khojsanske, ale wone su ekstremnje zdalene linguistisce.
Fonetika
Zhromadne charakteristiske přiznamjenja khojsanksich rěčow su mlaski, za kotrež w klasiskich alfabetach njejsu wosebite pismiki. Ale za nje eksistuje znamješka w IPA-symbole.
Rěčne swójby khojsanskich rěčow
Znutřka khojsanskich rěčow so hodźa sćěhowace rěčne swójby z metodami přirunaceho rěčespyta rekonstruować.
Kwadi-Khoe
Tež pod staršim pomjenowanjom centralne khojsanske rěče su znate.
Tuu
Tež pod staršim pomjenowanjom južne khojsanske rěče su znate. Wot dweju hłownej hałuzow tuteje swójby so dźensa jenož hišće po jednej rěči rěči.
Ju-ǂHõã
Tež pod staršim pomjenowanjom sewjerne khojsanske rěče su znate.
Ju-rěč je dialektny kontinuum z něhdźe 45.000 rěčnikami. K jich bóle znatych dialektam słuša ǃXũũ (ǃKung), Juǀʼhoan abo ǂKxʼauǁʼein.
Přimórska syć
Přimórska syć (Schoenoplectus litoralis) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Nil
Nil ( النيل‎, an-Nīl) je wulkorěka na sewjerowuchodźe Afriki a ze 6852 kilometrami před južnoameriskim Amaconasom najdlěša rěka na swěće. Wužórli so w horinach Ruandy a Burundija w regionje centralnoafriskich wulkich jězorow a běži přez Tansaniju, hdźež zastaruje Viktoriaski jězor z wodu, dale přez Ugandu, Južny Sudan, Sudan a Egyptowsku hač k Srjedźnemu morju, do kotrejž so ze 24.000 km² wulkej deltu wuliwa. Při Nilu namakaja so tři stolicy: Juba, Khartum a Kairo kaž tež wjetšina staroegyptowskich pomnikow.
Jako jenička rěka swěta přeprěkuje cyłkowny subtropiske suche pasmo a zdobom ze Saharu najwjetšu pusćinu na zemi. Wosebite kajkosće rěki běchu zakład nastaća jedneje z prěnich wysokich kulturow čłowjestwa w Egyptowskej. Hač do dźensnišeho hraje Nil jako jenička wulka rěka w hewak suchim kraju wulku hospodarsku rólu.
Dla wuparjowanja a wužiwanja Niloweje wody za powodźenje ratarskich płoninow docpěja jenož 1250 m³/s rěčny delta, napřećo čemuž ma Amaconas 200 króć wjetše mnóstwo wody.
Poprawny Nil nastanje hakle pola sudanskeje stolicy Khartum z Běłeho a Módreho Nila, při čimž je druhi – z Etiopiskeje pochadźacy – krótši, ale bohatši na wodu. Wódny staw Nila so wot lěta na lěto přeměnjuje, štož je wosebje za wot Niloweje wody wotwisnu Egyptowsku problematiske a sčasami zwadny dypk mjez krajemi při hornim Nilu a tutymi při delnim běhu. Zo bychu móhli staw wody lěpje regulować a katastrofalnym powodźenjam kaž tež suchoće zadźěwali, natwarichu w 1960tych lětach na juhu Egyptowskeje Assuansku rěčnu zawěru z Nasserowym jězorom kaž tež dalše rěčne zawěry.
Bad Elster
Bad Elster je sakske městačko a lěkowanišćo w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 24 kilometrow južnje Pławna bjezposrědnje při čěskej hranicy a ma něhdźe 4.000 wobydlerjow. Město leži při hornim běhu Běłeho Halštrowa, kotraž přeprěkuje tule čěsko-němsku hranicu.
Bad Elster je jedne z najstaršich mineralowych kupjelow Němskeje.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1324, hrodźišćo někak dwaj kilometraj na sewjerozapad wot dźensnišeho města bu pak najskerje hižo wokoło 1100 natwarjene. W lěće 1533 zawjedźe so w Adorfje a filialnej cyrkwi w Elsterje reformacija. Wot 1875 rěka městno Bad Elster a w lěće 1935 dósta měšćanske prawa.
Hórski pryšćenc
Hórski pryšćenc (Clematis montana) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše mjeno je himalajaski klematis.
Goidelske rěče
Goidelske rěče je skupina kupowych keltiskich rěčow.
Britaniske rěče
Britaniske rěče su skupina keltiskich rěčow.
Manšćina
Posledni čłowjek za kotrehož je była manšćina jako maćeršćina, je był Ned Maddrell, wumrěł w lěće 1974. W poslednjej dobje je ale rěč zaso wučena.
Zahrodny pryšćenc
Zahrodny pryšćenc (Clematis x hybridus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše mjeno je klematis.
Juhosłowjanska
thumb|Cyrkej swjateho Sawy w [[Běłohród|Běłohrodźe]] Juhosłowjanska ( Jugoslavija) bě stat w juhowuchodnej Europje, kotryž nasta po Prěnjej swětowej wójnje z tehdy njewotwisneju kralestwow Serbiskeje a Čorneje Hory kaž tež z dźělow Rakusko-Wuherskeje (Bosniska a Hercegowina, Chorwatska, Słowjenska, Wojwodina). Tutón kraj rěkaše najprjedy „Kralestwo Južnych Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow. 1929 přemjenowa kral Aleksander stat do „Kralestwo Juhosłowjanska“.
Spočatk 90tych lět rozpadny Socialistiska federatiwna republika Juhosłowjanska w běhu wjacorych krawnych wójnow, najprjedy w Słowjenskej (dźesać dnjow), potom w Chorwatskej (1991–95) a naposledk w Bosniskej (1992–95). Čorna Hora a Kosowo zwostawaštej najprjedy samej ze Serbiskej w nowej „Zwjazkowej republice Juhosłowjanska“. W lětomaj 1998 a 1999 wotmě so poslednja juhosłowjanska wójna, a to w Kosowje. Po wójnje, na kotrejž wobdźěleše so mjez druhimi tež Němska, steješe Kosowo pod kontrolu Zjednoćenych narodow.
Po wotsadźenju juhosłowjanskeho prezidenta Slobodana Miloševića w lěće 2000 sta so Vojislav Koštunica z prezidentom. W lěće 2003 wutwori so nowy stat „Serbiska a Čorna Hora“ ze zbytneju republikow. Po referendumje wozjewi Čorna Hora w lěće 2006 swoju njewotwisnosć, štož bu ze serbiskeje strony hnydom připóznate. W februarje 2008 wozjewi tež Kosowo njewotwisnosć, štož pak hač dotal powšitkownje připóznate njeje, ani wot Serbiskeje.
Słonišćowa syć
Słonišćowa syć (Schoenoplectus tabernaemontani) je rostlina ze swójby Cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Słonišćowa syć ma šěrozeleny stołpik.
Kćenja ma jenož dwě pěsće.
Płód je płona.
Stejnišćo
Rosće w słonych wodźiznach.
Ćěmna dornica
Ćěmna dornica (Festuca nigrescens) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Čerwjena wjerba
Čerwjena wjerba (Salix purpurea) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je čerwjeńca. Wona słuša k najčasćišim wjerbowym družinam w srjedźnej Europje.
Wopis
Čerwjena wjerba w lěću zeleny kerk abo małki štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 0,5 m hač do 4,5 (6) m. Štom so sylnje a husto rozhałuzuje a ma njeprawidłowny róst.
Jako wulki kerk ma hustu krónu, mjeztym zo jako małki štom ma tołsty zdónk.
Jeje nahe hałuzy su ćeńke a zhibujomne a na boku swětła předewšěm w zymje purpurčerwjene. Skora so błyšći a je při młodych hałuzach na boku swětła zwjetša purpurčerwjenje abo ćmowozelenje přeběžana.
Łopjena
Wuske, nahe łopjena su lancetojte, wótre, na hornim boku zelene, na delnim boku jasnišo šěrozelene a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 (wot 4 hač do 12) cm. Horni bok je ćmowozeleny, mjeztym zo delni bok je módrozeleny. Najšěrše městno łopjenow je wyše srjedźišća.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenja su dwudomne a so před łopjenami jewja. Micki su wuske, docpěwaja dołhosć wot něhdźe 5 cm. Wone móžeja jasnje čerwjenowioletne być. Próšniki a pěstki su před puknjenju čerwjene. Nošne łopješka kćenjow su dwubarbne a husto kosmate. Płódniki je sedźace a pjelsćojće kosmate. Próskowe nitki su hač k próšnikam zrosćene, mjeztym zo su na spočatku purpurowe a při popróšowanju žołte.
Stejnišćo
Rosće podłu wodźiznow a we łučinowych drjewinach a na brjohach. Ma radšo mokre, zwjetša šćerkowe abo pěskowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje, w sewjernej Africe, w centralnej Aziji a w Japanskej rozšěrjena.
Połobšćina
Połobšćina je mortwa rěč Połobskich Słowjanow w sewjernej Němskej. Jako dźěl lechitiskeho dźěla zapadosłowjanskich rěčow bě podobna pólšćinje a kašubšćinje, ale wězo tež ze serbšćinu. Na juhu mjezowaše rěčny teritorij ze staroserbskimi kmjenami, rěčna hranica da so dźensa na zakładźe městnych mjenow poměrnje derje rekonstruować.
Połobskich pomnikow njeje přewjele, rěčne dokumenty pochadźeja ze wšelakich časow a wšelakich regionow. Wo staršej dobje je jenož mało znate. Zajimawy přikład je pječat z połobskim nadpismom, kotryž dokumentuje, zo bě połobšćina zdźěla tež hamtska rěč. Na tutu móžnosć skedźbni Edward Wornar w swojim nastawku Nastărei̯să venstă slüvesa?, kotryž wozjewi 2002 w Lětopisu. Najwjetši podźěl znatych połobskich tekstow maja drjewjanske teksty a zběrki z 18. lětstotka.
Rěčne wosebitosće
Cyłkowny něhdyši rěčny teritorij da so na zakładźe městnostnych mjenow rekonstruować, kotrež pokazuja wěste charakteristika we wuwiću rěče, kotrež wotmjezuja połobšćinu wot staroserbskich dialektow w juhu a pomoranšćiny na wuchodźe. Při tym běchu hranicy mjez tutymi rěčnymi teritorijemi skerje šěroke přechodne pasma. Sćěhuje zarys typiskich połobskich zwukowych inowacijow resp. archaizmow:
1. zachowanje nosowkow
2. wuwiće *ě před twjerdymi dentalemi na a
4. zdźerženje palatalneho *ť a *ď
Na wjetšinje něhdyšeho teritorija zańdźe połobšćina hižo do 13./14. lětstotka. W někotrych kónčinach zdźerži so prawdźepodobnje trochu dlěje, na př. na Rujanach (prawdźepodobnje do 15. lětstotka) abo wokoło dźensnišeju městow Ludwigslust a Grabowa. W někotrych kónčinach Stareje marki zachowa so połobšćina zdźěla hač do 17. lětstotka. Najdlěje zamó wona w Hannoverskim Wendlandźe, w dźensnišim wokrjesu Lüchow-Danneberg přežiwić. Tuta wotnožka połobšćiny mjenowaše so drjewjanšćina, kotraž je hač do srjedź 18. lětstotka dokładźena. Charakteristika drjewjanšćiny tutoho časa su:
1. změna *a w nimale wšěch pozicijach na o, potrjechene je tež a < *ě resp. sekundarne a w něhdyšej tort-skupinje
2. dalokosahaca diftongizacija *i, *y, *u > ai, åi, au
3. změna *o > ü, ö
4. dalokosahaca změna *ь, *ъ > a, å (tež w słabej poziciji)
5. změna *g, *k we wěstych pozicijach > ď, ť
6. wuwiće *ьl, *ъl > åu.
Kaž za wobě serbšćinje je tež za drjewjanšćinu zachowanje aorista a imperfekta dokładźene.
Literatura
<br style="clear:both;" />
Štapata syć
thumb|right
Štapata syć je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow.
Cuza pyskawa
Cuza pyskawa (Geranium pyrenaicum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Wopis
Cuza pyskawa je dwulětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 25 hač 70 cm.
Stołpik je zrunany abo postupacy, rozhałuzowany, wotestejo kosmaty.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, we wobrysu kulojte, hač do srjedźišća rukojte, pjećdźělne hač dźewjećdźělne a docpěwaja šěrokosć wot 3 hač 7 cm.
Stejnišćo
Rosće na pućach, drjebiznowych městnach, w žiwych płotach, na njerodźojtych pastwach a pustych płoninach. Preferuje wutkate pódy w krajinach z miłym klimatom.
Rozšěrjenje
Rostlina pochadźa z horinow južneje Europy a je při nas we wysokosć wot hač do 1800 m zdomjacnjena.
Kotowo
Kotowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1710 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Greuterowy stawač
Greuterowy stawač je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (łaćonsce: Epipactis greuteri, Orchidaceae).
Brunočerwjeny stawač
Brunočerwjeny stawač (Epipactis atrorubens) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wopisanje
Brunočerwjeny stawač je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Stołpik je čerwjenojty, horjeka móškojće kosmaty.
Łopjena su dwurynčkojće přirjadowane, lancetojte abo jejkolancetojte a dlěše hač stołpikowe čłony a deleka často čerwjenowioletne.
Kćěje wot junija hač awgusta. Po wanili wonjace, lochko nygace kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe 1,5 cm. Kćenjowe łopješka su ćomnopurpurne. Hubka je dwurozdźělna. Zwonkowne tři kćenjowe łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 8 mm. Znutřkowne kćenjowe łopješka su swětliše.
Stejnišćo
Rosće we swětłych lěsach, kerčinach a na lěsnych kromach. Preferuje suche, zwjetša wapnite, malowutkate, ćopłe pódy w połsćinje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Alpski pryšćenc
Alpski pryšćenc (Clematis alpina) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Gdynia
Gdynia ( Gdiniô, Gdingen) je wulkoměsto z nimale 250.000 wobydlerjemi při Gdańskim zaliwje Baltiskeho morja w Pomorskim wojewódstwje na sewjeru Pólskeje. Mórski přistaw je najwažniši w cyłym kraju.
Alpski pryšćenc
Wopisanje
Alpski pryšćenc je wity kerčk, kotryž ma 2 m dołhe lězucymi, wodrjewjacymi  wubitkami.
Gdynia
Hromadźe ze sudodnymaj městomaj Sopot a Gdańsk tworja Gdynia tak mjenowane Trójmiasto.