cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ablawt
Ablawty pola němskich werbow
Znajomosć historiskich wuwićow ablawta móže husto pomhać, zo bychu so po zdaću připadne njeprawidłownosće wuwswětlili. Na přikład ma němski werb "sein" łaćonsce formje est (ist) a sunt (sind). Je trjeba wobkedźbować, zo tutej formje stej přiwuznymaj němskimaj formomaj jara pdobnej. Rozdźěl mjez singularom a pluralom we woběmaj rěčomaj da so jednorje wujasnić: praindoeuropski korjeń wobeju werbow je *h1es-. W indoeuropskej prarěči bu zdónkowy wokal w pluralu wuwostajeny (t. mj. nulowy schodźenk ablawta), štož k formomaj *h1és-ti za je a *h1s-énti für su wjedźeše (-u- w łać. sunt je pozdźiše přetworjenje).
Ablawty w sanskriće
Stari gramatikarjo sanskrita wuchadźachu wot zhubjenskeho schodźenka jako zakładny schodźenk a mjenowachu połny schodźenk Guṇa (wulki stopjeń) a podlěšenski schodźenk Vṛddhi (róst). Słowniki sanskrita, kotrež su zwjetša po korjenjach natwarjene, wobsahuje zwjetša zhubjenski schodźenk jako hesło. Nimo wokalow a/ā, i/ī, u/ū a diftongow o/au a e/ai so tež połwokale y a v jewja, nimo toho sanskrit sonantnej likwidaj ṛ a ḷ wužiwa, a tež nazalaj m a n móžetej wokalisku funkciju měć.
Sanskrit znaje 15 ablawtowych rjadow:
Ablawt w Litawšćinje
Wězo wustupuja nimo toho tak mjenowane ablawtowe wobsunjenja, při čimž tute w tym wobsteja, zo i-schodźenk bjez sćěhowaceho likwidy abo nazala wustupuje.
Pečora (rěka)
Pečora ( Печора, Печӧра,  Санэроˮ яха) je rěka na sewjerowuchodźe Europy a z 1809 kilometrami šesta najdlěša rěka na kontinenće. Wona běži přez samón sewjer europskeho dźěla Ruskeje a wuliwa so do Arktiskeho oceana.
Rěka wužórli so na sewjeru Uralskich horin blisko hranicy mjez republiku Komi a awtonomnym wokrjesom Chantow a Mansow. Wona běži najprjedy do zapadneho směra a wobroći so potom do sewjera. Pola města Pečora zastupi do Sewjeroruskeje nižiny. Při započatku rěčneje delty Pečory nadeńdźe so Narjan-Mar, stolica Awtonomneho wokrjesa Nencow. Naposledk wuliwa so Pečora do Barentsoweho morja resp. Pečorskeho morja.
Přitočnišćo Pečory wobjimuje nimale cyłu kónčinu na zapadźe Sewjerneho a Polarneho Urala a ma přestrjeń 322.000 kwadratnych kilometrow. Na zapadźe twori Timanski hrjebjeń přirodnu hranicu z přitočnišćom Sewjerneje Dwiny.
Evridiki
Evridiki (Ευρυδίκη Θεοκλέους, *25. februara 1968, Limassol) je grjeksko-cypernska spěwarka. Spěwaše hižo 3 króć na spěwarskim wubědźowanju Eurovision Song Contest. W lěće 2007 spěwaše w Helsinki swój spěw Comme çi, comme ça.
Šešow
Šešow ( Zescha) je wjes w sakskej Hornjej Łužicy a leži w Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1978 słuša ke gmejnje Njeswačidło. Leži 145 m nad mórskej hładźinu, štyrnaće kilometrow na sewjerozapad wot Budyšina blisko rěčki Čornica. Susodnej wsy stej Njeswačidło (na juh) a Niža Wjes (na sewjer).
Stawizny
thumb|left|upright|Šešow na karće z lěta 1884 Prěnje historiske naspomnjenje jako Zchesschow pochadźa z lěta 1357.
Wot lěta 1890 měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe Šešow we 1880tych lětach cyłkownje 285 wobydlerjow, z nich 267 Serbow (94 %) a 18 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 44,7 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 309 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,3 lět (Sakska: 46,4).
Ewangelscy Šešowčenjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Šešowske ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Wjelkownja, Krušwy, Włohi, Sedlišća, Smohi, Wumjeńky, Brylowka, Fijany a Kóčowski hat.
Haselbachtal
Haselbachtal je sakska gmejna w Budyskim wokrjesu. Leži wokoło sydom kilometrow juhozapadnje wulkeho wokrjesneho města Kamjenca w Zapadołužiskej pahórčinje při rěčkomaj Połčnicy a Haselbach.
Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Biskopicy, Girsecy, Haslowy, Möhrsdorf, Rychbach a Rychnow. W Gersdorfje namaka so zakładna šula gmejny. <br style="clear:left;" />
Stawizny
Wjesny dźěl Biskopicy bu w lěće 1225 k prěnjemu razej naspomnjene. Sydlišćo je – kaž tež Rychbach, Gersdorf a Möhrsdorf – typiski lěsny łanowc z doby němskeho wobsydlowanja tuteje kónčiny.
Gmejna Haselbachtal bu dnja 1. januara 2001 załožena.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Banecy
Banecy ( Pannewitz) su wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Njeswačidło a leža 164 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna z wjesnym dźělom Wutołčicy.
Susodne wjeski su Zarěč w sewjerowuchodźe, Łahow w juhowuchodźe, Haslow (gmejna Hodźij) w juhu, Wutołčicy w juhozapadźe a Nowy Łusč (gmejna Bóšicy) w zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Bahinwicz pochadźa z lěta 1400.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice zhromadnje z Wutołčicami 179 wobydlerjow, z nich 146 Serbow (82 %).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 93 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,9 lět (Sakska: 46,4).
Alpske mydleško
Alpske mydleško (Sedum alpestre) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Daugai
thumb|left
Daugai je městačko z něhdźe tysac wobydlerjemi w Alytuskim rajonje Alytuskeho wobwoda w južnej Litawskej.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a dósta w lěće 1792 Magdeburgske měšćanske prawa.
Homel
Homel ( Гомель/Homel; Гомель/Gomjel) je z něhdźe 535.000 wobydlerjemi  druhe najwjetše město w Běłoruskej po Minsku. Nadeńdźe so nad rěku Sož na juhozapadźe kraja blisko ruskeje a ukrainskeje mjezy, něhdźe 320 kilometrow juhozapadnje stolicy Minsk a 250 kilometrow sewjernje Kijewa.
Město je zarjadniske sydło Homelskeje oblasće, kotraž bu wot Černobylskeje atomoweje katastrofy ćežko potrjechena.
Homel so w lěće 1142 k prěnjemu razej naspomni.
François Hollande
mini|upright|François Hollande (2015)
Po pjeć lětach na čole stata płaćeše jako dotal najmjenje woblubowany prezident pjateje republiki a njenastupi k druhemu razej při wólbach. Jeho naslědnik bu Emmanuel Macron.
Sněholinka a sydom lutkow
miniatur|Princ pódla kašća Sněholinki, ilustracija Alexandera Zicka (1886) Sněholinka a sydom lutkow je jedna z najznaćišich bajkow z Němskeje.
W tutej bajce dźe wo jara rjanu holcu, jeje złu přirodnu mać, sydom lutkow a princa.
Alatyr
thumb|left Alatyr je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1552 załožiło.
Nursultan Nazarbajew
W sowjetskej dobje bě najprjedy předsyda ministerskeje rady Kazachskeje SSR a wot 22. junija 1989 hač do 28. awgusta 1991 generalny sekretar Komunistiskeje strony Kazachskeje SSR. Dnja 24. apryla 1990 bu wot Wyšeho sowjeta, kazachskeho parlamenta, za prezidenta woleny. Po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka bu we wólbach bjez napřećiwnika dnja 1. decembra 1991 w zastojnstwje wobkrućeny. W lěće 2010 pomjenowa jeho parlament za „wjednika naroda“ (kazachsce Ұлт Лидері/Ult Lideri) a spožči jemu a jeho swójbje prawnisku imunitu.
Dnja 19. měrca 2019 wozjewi 78-lětny Nazarbajew swój wotchad ze zastojnstwa. Wón bě posledni z něhdyšich komunistiskich stronskich šefow, kiž steješe hišće na čole jedneje z bywšich sowjetskich republikow. Za naslědnika pomjenowa bywšeho wonkowneho ministra Qasyma-Žomarta Toqajewa. Nasarbajew wosta jako předsyda nowozałoženeje wěstotneje rady dale w rozsudźacej poziciji, bu pak w běhu namócnych protestow spočatk januara 2022 wot Toqajewa z tutoho zastojnstwa wuwjazany.
Julij
Julij (tež: pražnik; łaćonsce Julius) je sedmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mjeno po łaćonskim mjenje Julius Caesar. Wón měješe prjedy mjeno Quintilis, "pjaty" (hlej tež september).
Julij je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juliju stej Rak a Law.
Sowjetsk (oblasć Kirow)
thumb|left Sowjetsk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Wjatka w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 130 kilometrow južnje Kirowa. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Julij
Julij započina ze samsnym dnjom tydźenja kaž apryl, wothladajo wot přestupnych lět, hdyž započina ze samsnym dnjom kaž januar.
Sowjetsk (oblasć Kirow)
Sydlišćo je so w lěće 1594 jako wjes Kukarka załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Ćeńkokorjenita rězna
Ćeńkokorjenita rězna (Carex chordorrhiza) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Ćeńkokorjenita rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Rostlina wutwori 1 m dołhe wotnožki.
Stołpik je předewšěm na spódku łopjenaty.
Łopjena
Łopjena su na kromje šěre a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 2 mm.
Płody
Płodowe hadźicy su brune, na kromje hładke a krótko pysčičkate.
Stejnišćo
Rosće we łuhojtych chlustišćach, machacych trawnikach a pochobłótowych pódach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a sewjernej Europje rozšěrjena.
Brězyna
Brězyna ( Brösa) je hornjołužiska wjes wobydlerjemi, kotraž słuša wot lěta 2013 k Malešanskej gmejnje.
Geografija
Wjes leži na lěwym brjoze Lubaty napřećo Hućinje a zapadnje statneje dróhi S109, zwjazowaceje Budyšin a Nisku. Mjez Brězynu a zapadnje ležacym Klukšom namakaja so wjacore rybjace haty. Sydlerskostawiznisce je Brězyna rozšěrjeny nawsowc, štož je hač do dźensnišeho derje spóznawać. Susodne wsy su Hućina na tamnym boku rěki, Hlina na juhu a Załhow na zapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na ladach, Na kuće, W winklach, Pawłec doł, Hlinjane jamy, Róšatec jamy, Horne polo, Rudle, Stary hat, W přitokach, Dołhe žerdźe, Horny puć, Delny puć, Srěni puć.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1433 jako Cleynen Bresin („Mała Brězyna“), k lěpšemu rozeznawanju wot njedaloko ležaceje staršeje Brězynki, kotraž so tehdy jako Bresin pomjenowaše. Znajmjeńša ze 17. lětstotka běše tu ryćerkubło, kotrež wšak sčasami k Hućinjanskemu kubłu słušeše.
Wobydlerstwo a rěč
Brězyna měješe po Mukowej statistice we 1880tych lětach 226 wobydlerjow, z nich 211 Serbow (93 %) a 15 Němcow. W lěće 1925 běchu nimale wšitcy wobydlerjo ewangelskeje konfesije a do Hućinjanskeje wosady zafarowani. W lěće 1999 rěčeše hišće dźesać Brězynjanow serbsce; wobchadna rěč bě pak we wšěch domjacnosćach hižo němska.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 199 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,6 lět (Sakska: 46,4).
Arzberg
Arzberg je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu.
mini|Arzberg z juhowuchoda
Geografija
Gmejna leži we Łobjowej nižinje wuchodnje Łobja a při južnej kromje Annaburgskeje hole při hranicy z Braniborskej. Najbliše města su Belgern-Schildau (6 km), Falkenberg/Elster (10 km) a Torhow (12 km). Zwjazkowa dróha 183 wjedźe na sewjeru gmejnskeho teritorija přez wjesnej dźělej Kötten a Elsterberg. Arzberg nima swójske dwórnišćo. Najbliše zastanišćo je Beilrode při železniskej čarje Hala–Choćebuz.
Stawizny
Wsy su zwjetša serbskeho pochada a naspomnichu so z wjetšeho dźěla w 13. lětstotku k prěnjemu razej, tak gmejnske srjedźišćo Arzberg w lěće 1251 jako Arnsberk, Arnßberk. Najstarša wjes w gmejnje je Piestel z prěnim naspomnjenjom w lěće 1220 jako allodium pezle, Pietele. Dnja 1. julija 1950 zagmejnowachu so hač dotal samostatne gmejny Kathewitz, Kaucklitz a Nichtewitz; 1. apryla 1974 slědowaše gmejna Triestewitz a dnja 1. julija 1993 Blumberg.
14. měrca
14. měrca abo '''14. nalětnika''' je 73. dźeń gregorianiskeje protyki (74. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 292 dnjow hač do kónca lěta.
Vincent van Gogh
Vincent van Gogh (* 30. měrca 1853 w Zundert, Nižozemska; † 29. julija 1890 w Auvers-sur-Oise, Francoska) běše nižozemski moler.
2021
2021 je powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Pawoł Šołta
Pawoł Šołta ( Paul Scholze; * 6. meje 1875 we Wotrowje, † 7. awgusta 1948 w Lubiju) bě serbski katolski farar, spisowaćel a domiznowědnik.
Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako kapłan w Radworju (1898/99), Žitawje, Seitendorfje a Wostrowcu. W lěće 1900 dósta farske městno w Lubiju, hdźež hač do swojeje smjerće wosta.
Šołta wozjewi knižnje pućowanskej reportaži Bosniski kraj a raj (Budyšin 1918) a Częstochowa – Pólski Róžant (Budyšin 1915). Domiznowědnje pisaše wo Wotrowskim hrodźišću (Wotrow. Łužiska Troja. Budyšin 1922). Nimo toho napisa fejetonistiske dopomnjenki wo studentskim žiwjenju w Praze.
Běłe mydleško
Běłe mydleško (Sedum album) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je huserki.
Ursula von der Leyen
thumb|Ursula von der Leyen (2019)
Ursula Gertrud von der Leyen (rodź. Albrechtec; * 8. oktobra 1958 w Brüsselu) je němska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU) a wot 1. decembra 2019 jako naslědnica Jean-Claudea Junckera předsydka Europskeje komisije. Za tute zastojnstwo bu dnja 16. julija 2019 na namjet Rady Europskeje unije wot Europskeho parlamenta wolena.
Do toho bě wona wot 17. decembra 2013 zwjazkowa ministerka zakitowanja w kabinetomaj Merkel III a Merkel IV.
Von der Leyen bě wot 2003 do 2005 delnjosakska ministerka za socialne, žony, swójbu a strowotu, wot 2005 do 2009 zwjazkowa ministerka za swójbu, seniorow, žony a młodźinu a wot 2009 do 2013 zwjazkowa ministerka za dźěło a socialne.
Wona je dźowka něhdyšeho delnjosakskeho ministerskeho prezidenta Ernsta Albrechta, je woženjena a ma sydom dźěći, kiž su so mjez 1987 a 1999 narodźili.
Dave Meros
mini|upright|Dave Meros w lěće 2007
Dave Meros (* 8. februara 1956 w Salinas, Kaliforniska) je US-ameriski rockowy basist a čłon skupiny Spock's Beard. Wón hraje tež za Iron Butterfly.
Abaj Kunanbajuly
thumb|right Abaj Kunanbajuly ( * 10. awgusta 1845, wjes Židebaj, Semipalatinski wobwod, Kazachstan, Ruske carstwo, † 6. julija 1904, runje tam) bě wuznamny kazachski basnik a spisowaćel. Załožer kazachskeje literatury.
Holubiwka
thumb|left
Holubiwka (1962 – 2016 Kировск/ Kirowsk; w Luhanskej republice – Kirowsk) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Luhań něhdźe 50 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1764 jako wjes Holuniwka załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Holubiwka k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Sosnowka (oblasć Kirow)
Sosnowka je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Wjatka w europskim dźělu Ruskeje na samym juhu Kirowskeje oblasće, něhdźe 330 kilometrow južnje Kirowa a 120 kilometrow sewjerowuchodnje Kazanja. Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1699 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Sex Pistols
Sex Pistols běchu jendźelska punkowa skupina z Londona, kotraž eksistowaše mjez 1975 a 1978.
Podolska
mini|upright|Historiski wopon Podolskeje
Podolska je historiski region na juhozapadźe dźensnišeje Ukrainy kaž tež na sewjerowuchodźe Moldawskeje.
Geografija
mini|Karta ruskeho guwernementa Podolskeje wokoło 1900 Podolska krajina nadeńdźe so při južnej kromje Wuchodoeuropskeje runiny a wuchodnje Karpatow. Na Podolskej plaće je wona zwjetša płona a zdźěla tež hórkata a přećehnjena wot rěčnych dolinow w formje kanjonow, wot kotrychž pochadźa tež mjeno Po-dolska. Najwjetše rěki su Dnjestr, Zbruč a Južny Bug; wuznamne města Winnycja a Chmelnyckyj na wuchodźe kaž tež Kamjanec-Podilskyj a Ternopil na zapadźe.
Stawizny
1772 integrowachu so zapadne kónčiny Podolskeje do rakuskeho kraja Galiciska, 1793 přińdźe wuchodny dźěl pod ruske knjejstwo. Mjez swětowymaj wójnomaj słušeše potom zapadny dźěl znowa do Pólskeje a wuchodny do Sowjetskeho zwjazka.
Westfalska rězna
Westfalska rězna (Carex guestphalica; syn.: Carex leersiana) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Rick Parfitt
thumb|Rick Parfitt w lěće 2007
Rick Parfitt (* 12. oktobra 1948 we Woking, Jendźelska; † 24. decembra 2016 w Marbella, Španiska) bě britiski spěwar, gitarist a komponist, kiž bě z čłonom rockoweje skupiny Status Quo.
Kanaš
thumb|left Kanaš je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 45 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1892 załožiło jako wjes Šichrany a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Wolgodonsk
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Drjenow
Drjenow ( Drehnow) je delnjołužiska wjes a gmejna sewjernje Choćebuza w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je dźěl Picnjanskeho hamta.
Geografija
Gmejna nadeńdźe so při sewjernych mjezach města Choćebuza, něhdźe 12 kilometrow sewjernje stareho města. Na sewjeru rozpřestrěwa so Luboraska hola; susodnej gmejnje na wuchodźe a zapadźe stej Turnow-Pśiłuk a Hochoza.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Drjenow srjedź 1880tych lět 690 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća serbscy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 78,5 %, štož bě jedyn z najwjetšich podźělow we wšěch delnjołužiskich gmejnach.
Kamčatka
mini|upright|Topografska karta Kamčatki
Kamčatka ( Камчатка) je połkupa na samym sewjerowuchodźe Azije, kotraž słuša do Ruskeje. Wona tworja najwjetši dźěl ruskeho regiona Kamčatka. Wulkanowa kónčina na Kamčatce słuša wot lěta 1996 k swětowemu přirodnemu herbstwu UNESCO.
Geografija
Kamčatka je 1200 kilometrow dołha a hač do 450 kilometrow šěroka. Na połkupje nadeńdźe so 29 aktiwnych wulkanow (wot cyłkownje wjace hač 160) a mnoho geiserow. Najwyša hora je 4750 metrow wysoki wulkan Ključewskaja Sopka, zdobom najwyši aktiwny wulkan Eurazije. Tež zemjerženja su huste. Najdlěša rěka je 758 kilometrow dołha Kamčatka.
Najwjetše město na połkupje a zdobom stolica administratiwneho regiona je Petropawlowsk-Kamčatskij při Awačaskim zaliwje.
Stawizny
Rusojo wotkrywachu Kamčatku w lěće 1697. Wot 1725 do 1730 a znowa mjez 1733 a 1743 wuskušowaše danski slědźer Vitus Bering połkupu w nadawku ruskeho carja.
Hač do lěta 1990 bě Kamčatka zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Hakle z toho lěta je za turistow přistupna.
Hłowač
Hłowač (Knautia) je ród z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Kamčatka
Wobydlerstwo
Dźensa ma Kamčatka něhdźe 320.000 wobydlerjow, z toho dwě třećinje w samym Petropawlowsku. Najwjetši dźěl su Rusojo, mjeztym zo wučinja prawobydlerjo z ludow Korjakow, Itelmenow a Ewenow jenož hišće małe mjeńšiny.
Hłowač
Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne. Kćenja su tym přiwuzneho roda rupačow (Scabiosa) podobne.
Stejnišćo
Rostu na łukach, ale tež w žiwych płotach a w hustych lěsach. Rostliny su zymokrute. Maja radšo słónčne hač połsćinowe stejnišćo.
Rozšěrjenje
Rostliny su w Europje a Azije rozšěrjene, při čimž wot regiona Srjedźneho morja hač do Sibirskeje wustupuja. Wona tež wustupuje w juhozapadnej Aziji a w zapadnej Africe.
Systematika
Ród Knautia bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, zwjazk 1, strona 101, najprjedy wozjewjeny. Synonym za Knautia je Trichera  ex  &.
Ród je w systematice ćežka. Wutwori polyploidijowy kompleks, při čimž nowotworjenje družinow hišće njeje skónčene. Často wustupuja tež hybridy. Eksistuje 60 družinow, z kotrychž 48 tež w Europje wustupuje. thumb|Rólny hłowač (Knautia arvensis) W srjedźnej Europje wustupuja sćěhowace družiny:
Don
Don ( Дон) je 1870 kilometrow dołha rěka w južnej Ruskej, kotraž so na srjedźoruskej plaće blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužórli a za Rostowom do Azowskeho morja wuliwa. Don je štwórta najdlěša rěka w Europje.
Don bě hižo starym Grjekam pod mjenom Tanais znaty a płaćeše hač do 17. lětstotka jako wuchodna hranica Europy. Wot časa carja Pětra Wulkeho hraješe rěka za Rusku wažnu rólu jako přistup k Srjedźnemu morju.
Běh
Žórła přitokow Dona namakaja so něhdźe 150 kilometrow južnje Moskwy na srjedźoruskej plaće. Wot tam běži rěka najprjedy do južneho a pozdźišo do juhowuchodneho směra. Při hornim běhu leži wulkoměsto Woronjež, hdźež so rěka ze samsnym mjenom z Donom zjednoći. Za wuliwom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobroći so Don do juhozapadneho směra. Na tutym wotrězku je jenož 40 kilometrow wot dale na wuchodźe běžaceje Wolgi zdaleny. Něhdźe 300 kilometrow dołhi Zimljanski spjaty jězor je z lěta 1952 přez Wolgo-Donski kanal z najwjetšej europskej rěku zwjazany. Kanal zwjazuje tak přez rěčny system Dona Čorne morjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym morjom. Něhdźe 150 kilometrow za wuliwom z Ukrainy pochadźaceho Donjeca a za milionowym městom Rostow twori Don 340 km² wulki delta a wuliwa so do Azowskeho morja.
Hlej tež: Nastawki wo při Donje ležacych sydlišćach
Republika
mini|upright|Wuwołanje němskeje republiki přez [[Philipp Scheidemann|Philippa Scheidemanna dnja 9. nowembra 1918]]
Jako republika (z łaćonskeho res publica, „zjawna wěc“) woznamjenja so dźensa forma knježerstwa, w kotrejž je statny lud najwyši suweren a žórło politiskeje legitimnosće. W tym nastupanju je republika napřećiwny model monarchije. We wuskim zmysle je republika stat z hłowu, kotraž so w prawidłownych wotstawkach wuzwoli. Při tym słowo njedefinuje, hač je stat demokratiski abo nic. Tak eksistuja tak mjenowane republiki, w kotrychž knježi faktisce jenož wěsta swójba abo socialna skupina, mjeztym zo je – wosebje w Europje – wjele konstitucionelnych monarchijow, kiž pak po demokratiskich zasadach funguja.
Balkanski hłowač
thumb|Hłójčka
Skimija
Skimija (Skimmia, syn.: Laureola M.Roem.) je ród ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Winowa ruta
Winowa ruta (Ruta graveolens) je rostlina ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae). thumb| Ruta graveolens
Skimija
Družiny
Eksistuje jenož štyri hač wosom družinow.
Wotpočink (wjes)
Wotpočink ( Ruhethal) je hornjołužiske holanske sydlišćo z wobydlerjemi při wuchodnych hranicach Budyskeho wokrjesa. Leži na Nowowjesnjanskich honach a słuša wot lěta 2013 k Malešanskej gmejnje.
Winowa ruta
Wopis
Stołpiki su deleka drjewjane.
Wotpočink (wjes)
Sydlišćo naspomni so hakle spočatk 19. lětstotka k prěnjemu razej a měješe w lěće 1871 najwyšu ličbu wobydlerstwa wot 41. Ležownostne knjejstwo měješe Nowowjesnjanske ryćerkubło. Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźeštej susodnej wjesce Lěskej a Košla kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, tak zo bě Wotpočink hač do lěta 1945 na třoch stronach wot saksko-pruskeje hranicy wobdaty.
W časach NDR wužiwaše so hola blisko wotpočinka jako zwučowanišćo powětrowych wobrónjenych mocow Narodneje ludoweje armeje.
Winowa ruta
Łopjena
Łopjena su schódne.
Płody
Płód je kapslowy płód.
Filip
Filip je muske předmjeno a zapado- a južnosłowjanska kaž tež skandinawiska warianta mjena Philipp.
Mjeno pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja „přećel koni“ (φίλιππος Phílippos; φίλος philos „přećel“, ἱππος hippos „kóń“). Jako prěni nošachu starowěkowscy makedonscy kralojo z mócnej kawaleriju tute mjeno.
Zeleny Hózd
thumb|left|Stary kamjentny křiž w Zelenym Hózdźe Zeleny Hózd ( Grünewald) je wjes a gmejna w sewjerozapadnym dźělu Hornjeje Łužicy, kotraž słuša k Rólanskemu hamtej. Leži šěsć kilometrow sewjerozapadnje Njedźichowa a jednaće kilometrow juhowuchodnje Rólan njedaloko sakskeje hranicy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Ke gmejnje słuša wjesny dźěl Želnje (Sella). Susodne wjeski su Bukow na sewjeru, Wětnica (wokrjes Budyšin) na juhowuchodźe, Zelena Hrabowka (gmejna Sepicy) na juhu a Wudwor na sewjerozapadźe.
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1529. Želnje bě hač do lěta 1938 samostatna gmejna.
Heiko Maas
thumb|upright|Heiko Maas w lěće 2017 Heiko Josef Maas (* 19. septembra 1966 w Saarlouisu) je němski politikar Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kiž bě wot 14. měrca 2018 hač do 8. decembra 2021 wonkowny minister zwjazkoweje republiki w kabineće Merkel IV.
Do toho bě wot 17. decembra 2013 zwjazkowy minister za justicu a škit konsumentow w kabineće Merkel III a wot 9. meje 2012 posaarski minister za hospodarstwo, dźěło, wobchad a energiju a zdobom zastupowacy ministerski prezident. Wot 1999 do 2012 bě jako frakciski předsyda SPD w posaarskim krajnym sejmje wjednik opozicije.
Heiko Maas je katolski, woženjeny a nan dweju dźěsći.
Zwjazk 90/Zeleni
W tuchwilnym 20. zwjazkowym sejmje ma Zwjazk 90/Zeleni 118 wot 736 sydłow. thumb|left|250px|Stronski zjězd 2014 w Hamburgu
Marcel Brauman
Marcel Brauman (* 1963 w Hamburgu; Marcel Braumann, pseudonym Piwarc) je serbski žurnalist a blogowar. Wot 1. decembra 2022 je jako naslědnik Janeka Wowčerja šefredaktor Serbskich Nowin.
Syn znateho wójnskeho reportera Randy Braumann wotrosće w Hamburgu a přesydli so 1991 do wuchodneje Němskeje. Serbšćinu nawukny jako dorosćeny. Wot 2020 bě wón nowinski rěčnik Domowiny a wosobinski referent předsydy Dawida Statnika. Do toho dźěłaše dwaceći lět, wot 2000 do 2019, jako nowinski rěčnik frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje. Wot 1992 do 1999 dźěłaše w redakciji nowiny Neues Deutschland.
Znaty bu w Serbach předewšěm jako awtor bloga Piwarc, w kotrymž podawki w serbskej Łužicy kritisce komentowaše.
Brauman bydli we Łuze.
Uržum
thumb|left Uržum je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Uržumka w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 190 kilometrow južnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1584 załožiło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.
Rick Santorum
Richard John „Rick“ Santorum (* 10. meje 1958 we Winchesterju we Virginiji) je politikar ze Zjednoćenych statow Ameriki a čłon Republikanskeje strony. Wón kandidowaše w republikanskich předwólbach za prezidentowe wólby w lěće 2012.
Bobolcy
Bobolcy ( Boblitz) su wjeska w Hornjej Łužicy, kotraž płaći wot lěta 2020 jako měšćanski dźěl Budyšina. Do toho słušeše do měšćanskeho dźěla Hornja Kina.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so na samym juhu měšćanskeho teritorija, něhdźe połdra kilometra juhozapadnje Hornjeje Kiny při hornim běhu Bobolčanskeje wody, žórlicy Albrechtowki. Susodne wsy su nimo Hornjeje Kiny tež Bělšecy a Dźenikecy na juhowuchodźe, Debsecy na juhu a Dźěžnikecy na juhozapadźe.
Njedaloko wsy na zapadźe běži železniska čara Budyšin–Žandawa, na kotrejž pak žadyn železniski wobchad wjace njewobsteji.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bobolc jako sydło ryćerja Hermannus de Bobelicz pochadźa z lěta 1290. Wjesne mjeno je wotwodźene wot muskeho předmjena Bobol, přirunaj bob („buna“). Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe w lěće 1777 Budyska měšćanska rada. Do Bobolc słušeštej tež sydlišći Małe Bobolcy (dźensa dźěl Mnišonca) a Nowe Bobolcy (tež Schleppheim) při šoseji z Budyšina do Dźěžnikec, dźensa ke gmejnje Hornja Hórka.
Hač do 30. junija 1934 běchu Bobolcy samostatna wjesna gmejna, potom buchu zagmejnowane do Hornjeje Kiny.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 83 wot cyłkownje 88 Bobolčanow serbsce (94 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za cyłu Hornjokinjansku gmejnu jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 4,7 %.
Ewangelscy Bobolčenjo přisłušeja ze starodawna Budyskej wosadźe swj. Michała.
Pomniki
Jako kulturne pomniki su připóznate dwustronski statok z domskim a bróžnju (Bobolčanska čo. 15), třistronski statok z domskim, bróžnju, hródźu a remizu (čo. 17) a dalše domske z přitwarjenej hródźu ze 16. lětstotka (čo. 19).
Hlej tež: Lisćina kulturnych pomnikow w Hornjej Kinje
Masiela Lusha
Masiela Lusha (* 23. oktobra 1985 w Tiranje, Albanska) je US-ameriska filmowa hrajerka a awtorka. Nimo toho je wona z nošerku myta Young Artist Award.
Mahiljow
Mahiljow ( Магілёў/Mahiljou; Могилёв/Mogiljow) je z něhdźe 380.000 wobydlerjemi  třeće najwjetše město w Běłoruskej. Nadeńdźe so nad Dnjeprom na wuchodźe kraja, něhdźe 200 kilometrow wuchodnje stolicy Minsk.
Město je zarjadniske sydło Mahiljowskeje oblasće a wažny industrijny, kulturny a wobchadny centrum kaž tež přistaw při Dnjeprje.
Kurmangazy Sagyrbajuly
Kurmangazy Sagyrbajuly ( * 1818, Bukejewska Orda, Kazachstan, Ruske carstwo, † 1896 runje tam) bě wuznamny kazachski pěsnjer, komponist a hudźbnik. Jako załožer kazachskeje instrumentalneje hudźby ma wulki wuznam za hudźbne stawizny swojeho kraja.
Wón bu pochowany w mawsoleju w ruskim Astrachanju.
Gukowo
thumb|left Gukowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 65 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1878 załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
24. decembra
24. decembra abo '''24. hodownika''' je 358. dźeń gregorianiskeje protyki (359. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće sydom dnjow hač do kónca lěta. Křesćenjo mnohich konfesijow swjeća na tutym dnju patoržicu a spominaja tak na narodźenje Jězu Chrysta.
Jan Arnošt Hančka
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowa wot 1882 do 1888 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1888 do 1890 wučerješe w Nowej Wsy nad Sprjewju a wot 1890 do 1892 w Myšecach. Wot 1892 hač do swojeje smjerće w lěće 1928 bě ze šulskim nawodu a kantorom w Poršicach.
Hančka wobkedźbowaše w nadawku Budyskeho hamtskeho hejtmana po 1914 Serbske Nowiny, Łužicu a Katolski Posoł a přełožowaše nastawki. We Weimarskej republice čini tójšto za wudźěłanje wučbnych planow za serbšćinu a redigowaše šulskej čitance Kwětki (1921) a Zahrodka (1925). Krótko do swojeje smjerće pisa awtobiografiju Z mojich dźěćacych lět.
Hančka bě wot 1910 čłon Maćicy Serbskeje a hač do swojeje smjerće z městopředsydu jeje pedagogiskeho wotrjada. Na třiceći lět steješe jako wyši wučer na čole serbskich ewangelskich wučerjow. Jako jich zastupjer wotpokaza spočatk lěta 1919 zawjedźenje obligatoriskeje serbskeje wučby při dwurěčnych šulach.
Chrustalnyj
thumb|left
Chrustalnyj (do 1920 Криндачевка/Krindačewka; 1920–2016 Kрасный Луч/Krasnyj Luč) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 81 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Čerwjene mydleško
Čerwjene mydleško (Sedum telephium) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
New York Dolls
New York Dolls běchu US-ameriska glamrockowa skupina, kotraž eksistowaše mjez 1971 a 1976.
Awgust
Awgust (tež: žnjenc; łaćonsce Augustus) je wosmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow a dósta swoje mjeno po łaćonskim Augustus Caesar. Prjedy měješe měsac (pod starym mjenom Sextilis, "šesty" (hlej september) jenož 30 dnjow; ale jako dósta swoje dźensniše mjeno po Augustus, je so wo dźeń podlěšił, zo by měł samsnu dołhotu kaž julij, měsac mjenowany po Julius Caesar.
Awgust je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Knježna.
Awgust započina w přestupnych lětach ze samsnym dnjom tydźenja kaž februar.
Wotstejaca rězna
Wotstejaca rězna (Carex ) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Prespaw
Prespaw ( Преспав/Prespav; hybridne słowo wutworjene z mjena Prespanskeho jězora a prěnjeje preteritumoweje formy werba prespie) je makedonska serija z elementami satiry. Režiser je Igor Ivanov a scenarije su spisali Eleonora Veninova, Sašo Kokalanov, Venko Andonovski a Dimitar Banov. W dobje mjez 31. oktobrom a 15. januarom 2020 su byli štyri štafle. Wot decembra 2020 do januara 2021 wusyła so pjata štafla tuteje serije, kotraž docpě w Sewjernej Makedonskej wulki wuspěch. 2020 pokazachu so prěnje štafle tuteje serije w Bołharskej.
W seriji předstaja so swójbna stawizna bratrow Buzalevski, kiž su pensiju w Prespanskim regionje załožili a to dźakowano fondam Europskeje unije. Pensija Prespav je metafra realnych činitosćow w Makedonskej, w kotrejž so předstaja balkanska mentalita a žedźba wosobinow za respektowanjom europskich standardow. Tuta situacija da protagonistam ze serije přińć do wšelkich konfliktow. Kóžde wusyłanje ma nowu temu, nowy problem, nowy konflikt a rozrisanje. Serija hraje so hłownje w makedonskej rěči, ale někotre sceny su tež w druhich rěčach, mjez kotrymiž su jendźelšćina, němčina, albanšćina, bołharšćina, serbišćina a druhe. W času wudyrjenja koronapandemije je Prespawowe mustwo nawjerćeło wosebitu epizodu, kotruž su koronje wěnowali.
Tursunzoda
thumb|left|Aluminijowy zawod TALCO Tursunzoda (/ Tursunzade; do 1978 – Регар/ Regar) je město na zapadźe Tadźikistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Tursunzodskeho wobwoda a ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow, kiž su zwjetša Uzbekojo.
Geografija
Leži w płódnej Chisorskej dolinje něhdźe 50 kilometrow zapadnje wot stolicy Dušanbe při derje wutwarjenej dróze M41 a železniskej čarje, zwjazowacej Dušanbe z wukrajom. Blisko města nadeńdźe so jedyn z jenož třoch hraničnych přechodow mjez Tadźikistanom a Uzbekistanom.
Stawizny
Sydlišćo je so w 14. lětstotku prěni raz naspomniło a bě hač do druheje swětoweje wójny mała wjes, přez kotruž wjedźeše wot lěta 1929 železnica Dušanbe–Moskwa. W lěće 1954 dósta měšćanske prawa. Dósta w lěće 1978 mjeno tadźikiskeho basnika-politikarja Mirzo Tursunzody.
Hospodarstwo
Tursunzoda je wot lěta 1975 stejišćo wulkeho aluminijoweho zawoda, kotryž je dźensa we wobsydstwje Tajikistan Aluminium Company (TALCO). Fabrika je najwjetši industrijowy zawod Tadźikistana a zamołwita za 60 procentow tadźikiskeho eksporta a 20 procentow bruttoweho nutřkokrajneho produkta (BIP), při čimž přetrjebuje přerěznje 40 procentow tadźikiskeje miliny.
September
September je nazymski měsac w sewjernej hemisferje a nalětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w septembrje stej Knježna a Waha.
September započina ze samsnym dnjom tydźenja kaž december, wothladajo wot přestupnych lět.
Luhansk
thumb|left Luhansk (, – Lugansk, w lětach 1935–1958  – Worošilowgrad) je město Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži na juhowuchodnej kromje kraja něhdźe 670 kilometrow wuchodnje Kijewa, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Ma něhdźe 414 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1795 załožiło a ma wot lěta 1882 měšćanske prawa.
Wot nalěća 2014 je město knježerstwowe sydło njepóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Luhansk“ a njesteji hižo pod kontrolu ukrainskeho stata.
Maćij
Maćij je serbske předmjeno, kotrež je – kaž Matej – wotwodźene wot grjekskeje formy hebrejskeho mjena Mattitjahu (מתתיהו).
Mjeno woznamjenja w hebrejšćinje „wot Boha daty“. Warianty w druhich rěčach su Mato (delnjoserbsce, chorwatsce), Matthias (němsce), Maciej (pólsce), Matěj (čěsce), Matej (słowaksce a chorwatsce), Matthew (jendźelsce) a Matthieu (francosce).
Serbske šulske towarstwo
Serbske šulske towarstwo z.t. (skrótšenka SŠT) je jedne z najwjetšich serbskich fachowych towarstwow a załoži so dnja 5. januara 1991 w běhu přestrukturowanja serbskich institucijow po přewróće w Chrósćicach. Ideja bě so zrodźiła w dźěłowej skupinje Serbske šulstwo Serbskeje narodneje zhromadźizny. Jako přikład słužeše Danske šulske towarstwo za Južnu Schleswigsku. Předsydka towarstwa je wot januara 2021 Katharina Jurkowa. Jeje předchadnica bě wot załoženja towarstwa sem Ludmila Budarjowa.
Nadawki
Towarstwo zastupuje serbske zajimy na polu dwurěčneho předšulskeho kubłanja kaž tež w dwurěčnym kubłanskim systemje wot pěstowarnje přez zakładnu a wyšu šulu hač do gymnazija a akademiskeho kubłanja. Nimo toho skutkuje jako nošer třoch serbskich a štyrjoch Witaj-pěstowarnjow w serbskim sydlenskim rumje z cyłkownje wjace hač 600 dźěćimi kaž tež fachowy gremij a jednanski partner za ministerstwa a institucije k naspomnjenym temam. Wothladajo wot toho zarjaduje towarstwo prózdninske rěčne lěhwa kaž tež wubědźowanja, na přikład Olympiady serbskeje rěče.
Załoženje swobodnych serbskich šulow, kaž je na přikład Danske šulske towarstwo wobhospodarja, bě hladajo na zamknjenje serbskich šulow wosebje spočatk 2000tych lět w diskusiji, njeje so pak ženje zwoprawdźiło.
Serbske šulske towarstwo je čłon serbskeho třěšneho zwjazka Domowiny. Jeho čłonojo su předewšěm wučerjo a kubłarjo kaž tež starši.
Wšědna čornica
Wšědna čornica (Actaea spicata) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Wšědna čornica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Łopjena
Spódnje łopjena faluja. Dołho stołpikowe, wulke łopjena su we wobrysu pjećróžkate a třidźělne z jednorje abo dwójce pjeritymi dźělnymi łopjenami, kotrychž kroma je zubata. Łopjency docpěwaja dołhosć wot 20 hač 30 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Běłe kćenja maja mnoholičbne běłe próškowe łopješka a steja w hustych, krótkich kićach. Štyri, rědko hač šěsć kćenjowych łopjenow je krótše hač próškowe łopješka.
Płody
Płody su najprjedy zelene, pozdźišo čorne jahody z wjacorymi symjenjemi.
Stejnišćo
Rosće we wudolinowych a lisćowych měšanych lěsach srjedźnych horinow. Preferuje włóžne, zwjetša wapnite hlinjane pódy.
1. měrca
1. měrca abo '''1. nalětnika''' je 60. dźeń gregorianiskeje protyki (61. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 305 dnjow hač do kónca lěta.
Wšědna čornica
Rozšěrjenje
Rostlina w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž předewšěm w horinach wustupuje.
1. měrca
Podawki
thumb|Wuppertalska powjaznica
Chinske črijki
Chinske črijki je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow łaćonsce: Aconitum chinense, Ranunculaceae).
Kandyagaš
Kandyagaš (do 1967 – Kandagač/ Кандагач; do 1997 – Oktjabrsk/ Октябрьск) je město w sewjerozapadnym Kazachstanje.
Leži něhdźe 95 kilometrow južnje města Aktobe a ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow. Město je wažny železniski suk.
Wot lěta 1967 ma měšćanske prawa.
Andrej Zaliznjak
thumb|right|Andrej Anatoljevič Zaliznjak Andrej Anatoljevič Zaliznjak ( Андрей Анатольевич Зализняк; * 29. apryla 1935 w Moskwje, † 24. decembra 2017) bě ruski rěčespytnik a čłon Ruskeje akademije wědomosćow (předmjet literatury a rěče).
Wědomostna biografija
Zaliznjak je filologisku fakultu Moskowskeje statneje uniwersity skónčił, a studowaše potom na Pariskej Sorbonje pola francoskeho stukturista André Martinet.
Wuknje nětko na filologiskej fakulće Moskowskeje statneje uniwersity (wosebje w předmjeće teoretiskeho a nałožowaneho rěčespyta) a w uniwersitach Aix-en-Provence, Parisa a Genfa. W lěće 1987 sta so z korespondowacym čłonom Akademije wědomosćow Sowjetskeho zwjazka, w lěće 1997 bywaše čłon akademije. Wón dźěła w Instituće za slawistiku Ruskeje akademije wědomosćow.
Dźěła wo synchronistiskim wopisanju ruskeje morfologije
Prěnja monografija Zaliznjaka, Ruska substantiwowa a adjektiwowa fleksija (Русское именное словоизменение, 1967), bě pospyt deklinaciju substantiwow, adjektiwow, pronomenow a numeralow w pisanej formje ruskeje rěče konsekwentne algoritmisce wopisać. Studij rozjimuje wažne teoretiske problemy morfologije, daja krute definicije wopřijećow słowna forma, gramatiski woznam, gramatiska kategorija, akord-klaso, genus, akcentowa paradigma a druhe. Wo gramatiskich kategorijach pad, čisło, genus a akord-klaso pisaše Zaliznjak wosebite nastawki, hdźež so tute fenomeny z typologiskeje perspektiwy rozjimuja.
Jako pokročowanje idejow Ruskeje substantiwoweje a adjektiwoweje fleksije je so jewiła Gramatiski słownik ruskeje rěče (1977, štwórty nakład w lěće 2003), hdźež je za sto tysac ruskich słowow precizny fleksijowy model daty (a klasifikacija tutych modelow namjetowana). Słownik, kotryž je Zaliznjak z ruku hromadźe nosył, bywaše baza za praktisce wšě kompjuterowe programy awtomatiskeje morfologiskeje analyzy ruskeje rěče (inkluziwnje programow za pytanje informacijow a awtomatiskeho přełoženja).
Monografija Zaliznjaka a jeho najwažniše dźěła wo powšitkownej a ruskej morfologiji so su zaso w lěće 2002 nakładowane.
Monarchija
mini|Króna jako symbol monarchije
Andrej Zaliznjak
Dźěła w rěči wopismow na brězowych skorach
Wot lěta 1982 studowaše A. A. Zaliznjak systematisce rěč wopismow na brězowych skorach z Wjelikeho Nowgoroda. Wón je dźěła wo wotkryću wosebitosćow stareje nowgorodskeje narěče wozjewił, wo jeje wosebitosće na rozdźěl k nadnarěčnej staroruskej rěči, wo ortografiji a paleografiji wopismow na brězowych skorach a wo metodach jich datěrowanja. W lěće 1995 je wón spowšitkownjany studij Stara Nowgorodska narěč wozjewił (druhi nakład je so w lěće 2004 wozjewił). Dźěło wobsahuje gramatiski wopis narěče a komentowane teksty nimale wšěch znatych nowgorodskich wopismow na brězowych skorach.
Monarchija
Wotpowědujo titlej knježićela woznamjenja so monarchije w europskim konteksće na přikład jako kralestwo, kejžorstwo, wjerchowstwo abo wójwodstwo. W islamskim swěće rěčimy zwjetša wo sultanatach a emiratach.
Billy Gibbons
thumb|upright|Billy Gibbons w lěće 2010
Billy Gibbons (* 16. decembra 1950 w Houston, Texas jako William Frederick Gibbons) je US-ameriski rockowy gitarist, spěwar a čłon skupiny ZZ Top. Po časopisu Rolling Stone steji na 32. městnje 100 najlěpšich gitaristow wšěch časow.
Čorny Chołmc
Čorny Chołmc ( Schwarzkollm) je hornjołužiska wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1996 k Wojerecam a ma wobydlerjow. Nadregionalnje znaty je Krabatowy młyn při južnej kromje wsy.
Leži dźesać kilometrow zapadnje Wojerowskeho stareho města we wysokosći 124 metrow nad mórskej hładźinu. Susodne sydlišća su Lipoj-Tornow na zapadźe, Łuty na sewjerozapadźe, Lubuš na sewjeru kaž tež Narć a Brětnja na wuchodźe.
thumb|left|upright=0.5|Skulptura [[Krabata we wsy]]
26. decembra
26. decembra abo '''26. hodownika''' je 360. dźeń gregorianiskeje protyki (361. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće pjeć dnjow hač do kónca lěta. Jako druhi hodowny dźeń je wón we wjele europskich krajach oficielny swjatk.
Čorny Chołmc
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Colmen je z lěta 1360. Přez lětstotki słušeše wjes k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu.
Wolešnica (Lubij)
Wolešnica ( Oelsa ) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Je wot lěta 1979 měšćanski dźěl Lubija.
Čorny Chołmc
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 424 wot cyłkownje 438 Čornochołmčanow serbsce. W cyłej Chołmčanskej wosadźe chodźachu 952 wosadnych k serbskej a jenož 24 k němskej spowědźi.
Wolešnica (Lubij)
Wolešnica leži tři kilometry zapadnje Lubijskeho centruma blisko zwjazkoweje dróhi 178.
Beilrode
Beilrode je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Beilrode, ke kotremuž słuša tež gmejna Arzberg.
Geografija
Gmejna leži we Łobjowej nižinje wuchodnje Łobje a při južnej kromje Annaburgskeje hole při braniborskej hranicy. Najbliše města su Torhow (4 km), Belgern-Schildau (10 km) a Falkenberg/Elster (13 km). Zwjazkowa dróha 87 a železniska čara Hala–Choćebuz wjedźetej přez gmejnski teritorij. W gmejnje nadeńdźe so nimo toho małe lětanišco.
Gmejnske dźěle
thumb|links|Beilrode, powětrowy wobraz (2015)
Wolešnica (Lubij)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Ulsen je z lěta 1306. Němske mjeno sydlišća pochadźa wot staroserbskeho słowa olšina — wólšina. Lěsny łanowc słušeše přez lětstotki k wobsydstwu Lubijskeje měšćanskeje rady.
Nawsowc
thumb|Nawsowc w formje [[kulowc (sydlišćowa forma)|kulowca]]
Čorny Chołmc
Wosobiny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Čorneho Chołmca
Wolešnica (Lubij)
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 193 wot cyłkownje 348 Wolešničanow serbsce (55 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 0,8 %. Serbska ludnosć rěčeše Lubijsku narěč hornjoserbšćiny. Bože słužby w serbskej rěči wotměwachu so wot reformacije hač do 20. lětstotka w něhdyšej Franciskanskej cyrkwi w Lubiju, tak mjenowanej Serbskej cyrkwi.
Nawsowc
Nawsowc je wjesna sydlišćowa forma.
Hinak hač pola pućowcow njezałožichu so statoki a ležownosće podłu wobchadneho puća, ale wokoło nawsy, kotraž běše zwjetša w zhromadnym wobsydstwje gmejny. Na tutym škitanym městnje wosrjedź wjeski prěnjotnje skót přenocowaše, kiž wodnjo zwonka wsy na pastwišću steješe. Pozdźišo wužiwachu prózdne městno husto jako stejišćo wjesneje cyrkwje abo připrawichu tam wjesny hat.
Nawsowcy so po zakładnej formje rozeznawaja, tak dawa na přikład kulojte a štyriróžkate. Sydlišćowa forma wustupuje we wšelakorych dobach, tak na přikład w běhu němskeho zasydlenja w słowjanskich kónčinach wuchodnje Łobja a Solawy wot 11. lětstotka.
Tutomu sydlišćowemu typej přisłuša tež typiski słowjanski kulowc.
Beilrode
Stawizny
Beilrode nasta w lěće 1938 přez zjednoćenje samostatneju wsow Zeckritz a Zschackau. Po 1990 bu tež wjes Döbrichau zagmejnowana.
Donjeck (Ruska)
thumb|left Donjeck je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1681 jako wjes Gundorowskaja załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Richard Zahrodnik
Richard Zahrodnik ( Richard Gärtner; * 29. januara 1884 w Luchowje, † 14. nowembra 1962 w Drježdźanach) bě serbski wučer, ludowy spisowaćel a towarstwowy prócowar w Drježdźanach.
Narodźi so jako syn železnicarja w Luchowje pola Lubija a wopytowaše po šuli wučerski seminar w Pěrnje. Wot 1907 do 1954 skutkowaše jako wučer w Drježdźanach, 1954 poda so na wuměnk.
Zahrodnik běše aktiwny čłon Drježdźanskeju serbskeju towarstwow „Čornobóh“ a „Hromadnik“ a běše po Druhej swětowej wójnje městopředsyda Domowinskeje skupiny w krajnej stolicy. Měješe wuske zwiski z Bjarnatom Krawcom, kotrehož awtobiografiju za čas wójny po diktaće napisa. Wo poměrnje mužow swědči jeho nastawk Rěč při Drježdźanskim wosławjenju Bjarnata Krawca we Łužicy 1931.
Zajimawe su jeho dopomnjenkarske fejetony ze žiwjenja serbskeje wsy na kóncu 19. lětstotka.
Oktober
Oktober (tež: winowc; łaćonsce October) je dźesaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Jeho mjeno rezultuje z fakta, zo bě wón wosmy měsac romskeje protyki mjeztym zo bě měrc bě prěni, před dodaćom januara a februara.
Oktober je nazymski měsac w sewjernej hemisferje a nalětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waha a Skorpion.
Oktober započina ze samsnym dnjom tydźenja dnju kaž januar, nimo w přestupnych lětach.
Japanska skimija
Japanska skimija (Skimmia japonica) je rostlina ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Systematika
Synonymy za družinu su S. fragans Carrière ale tež S. oblata T.Moore. Buchu po kóždym awtorje poddružiny resp. warjetety rozeznawane:
Sopho Chalvaši
Sopho Chalvaši (სოფო ხალვაში ['sɔpʰɔ 'xalvaʃi], *31. meje 1986, Batumi) je laziska spěwarka. W lěće 2007 je Sopho jako prěnja Georgičanka na Eurovision Song Contest w Helsinki spěwała a docpě ze swojim spěwom My Story z albuma Visionary Dream 12. městno we finalu.
Kreminna
thumb|left
Kreminna je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Krasna něhdźe 95 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1733 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Małksa
Małksa ( Malxe) je rěka w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž bě prěnjotnje 45 kilometrow dołha. Wona je wot 1980tych lět dla přepołoženja za brunicowu jamu Janšojce rozdwojena do hornjeho a delnjeho dźěla. Horni dźěl so blisko Baršća do Łužiskeje Nysy wuliwa a delni dźěl ćeče přez Błóta do Sprjewje.
W hamtskich kartach mjenuje so horni běh Małksy dźensa jako Nyso-Małksowy kanal.