cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marja Młynkowa
Marja Młynkowa rodź. Brězanec (* 1. februara 1934 w Tomisławje (dźensa w pólskej Łužicy); † 27. februara 1971 w Budyšinje) bě hornjoserbska spisowaćelka, literarna kritikarka a literarna historikarka. W lětach 1955 do 1960 bě najprjedy redaktorka w nakładnistwomaj Volk und Wissen a Nowa doba, po tym lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tworješe mnoholičbne powědančka lyriskeho charaktera, zběrane w zwjazkomaj Kostrjanc a čerwjeny mak (1965) a Za płotom (1977, posmjertnje). Najwuběrniši w jej twórbje je literariski roman Dny w dalinje (1967) wo dramatiskich dóńtach serbskeje swójby w časach hitlerizma. Marja Młynkowa pisaše tež recensije literariskich twórbow w serbskich a němskich literariskich časopisach (wuběr kritiskoliterariskich tekstow awtorki wobsahuju antologija Z wótrym wóčkom, 1973) kaž tež twórby za dźěći.
mini|Row Marje a Jurja Młynkec na Budyskim Mikławšku Marja Młynkowa bě mandźelska literaturowědnika, basnika a kulturneho aktiwista Jurja Młynka a mać spisowaćelki Měrki Mětoweje. Wona zemrě po ćežkej chorosći w starobje jenož 37 lět a bu na Budyskim Mikławšku pochowana.
W lětomaj 1968 a 1971 (postum) spožčichu jej Literarne myto Domowiny.
Jakub Žur (1876)
Jakub Žur ( Jacob Sauer; * 14. apryla 1876 w Njebjelčicach, † 27. februara 1969 w Konjecach) bě serbski katolski farar, redaktor a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho kublerja a wopyta gymnazij w čěskim Chomutovje. Wot 1892 do 1895 běše chowanc Serbskeho seminara w Praze a wopytowaše w tym času němski Małostronski gymnazij. Bě sobustaw Praskeje Serbowki a započa w čěskej stolicy studij teologije, kotryž potom w Mohuču dokónči. Wot 1903 do 1908 bě kapłan w Chrósćicach a Ralbicach a wot 1908 do 1910 při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Tehdy bě tež dwě lěće z redaktorom Katolskeho Posoła. Wot 1910 do 1922 skutkowaše jako farar w Kamjencu a wot 1922 hač do wuměnka w lěće 1962 w Ralbicach. W mjezyčasu bě wot 1940 do 1945 dla swojeho spjećowanja přećiwo antiserbskim postajenjam nacionalsocialistow bjez farskeho městna.
Jakub Žur běše wot 1895 čłon Maćicy Serbskeje.
Dnjestr
Dnjestr ( Дністер/Dnister, Nistru,  Днестр/Dnjestr) je 1352 kilometrow dołha rěka na juhozapadnej Ukrainje a w Moldawskej, kotraž je na něhdźe 500 kilometrach pławna a běži do Čorneho morja. Jedna so wo dźesatu najdlěšu rěku cyłeje Europy.
Wužórli so blisko městačka Turka w sewjernym dźělu ukrainskich Lěsnych Karpatow něhdźe 15 kilometrow wuchodnje pólskeje hranicy a běži najprjedy do sewjerneho a potom zwjetša do wuchodneho směra přez Lwiwsku oblasć. Za starym wjerchowskim městom Halyč započina charakteristiski, hač do 160 metrow hłuboki Dnjestrowski kanjon z wjele rěčnymi kolenami, stejacymi pod přirodoškitom. W tutym wotrězku je so rěka hłuboko do Podolskeje platy zarězała. Za něhdyšej osmanisko-pólskej namjeznej twjerdźiznu Chotyn twori Dnjestr něhdźe 140 kilometrow dołhi Nowodnistrowski spjaty jězor. W srjedźnym běhu je Dnjestr přirodna hranica najprjedy mjez Ukrainu a Moldawskej a potom mjez Moldawskej a separatistiskej Přidnjestrowskej republiku, kotrejež stolica Tiraspol so jako najwjetše město při Dnjestrje na wuchodnym brjoze rěki namaka. Blisko městačka Majaki wuliwa so Dnjestr z deltu do 40 kilometrow dołheho Dnjestrowskeho limana, zaliwa Čorneho morja.
Dnjestr je něhdźe 70 dnjow wob lěto zamjerznjeny a njehodźi so w tym času hospodarsce wužiwać.
Přez lětstotki tworješe rěka wuchodnu hranicu Bessarabskeje.
Kola
Kola je
Šwicarski škitlik
Šwicarski škitlik (Androsace helvetica) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Skjarbošc
Skjarbošc ( Schorbus) je delnjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 2001 k městu Drjowk. Do Skjarbošca słušatej tež wjesce Huraz a Wóseńck.
Sternerowy sydrik
Sternerowy sydrik (Galium sterneri) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Skjarbošc
Geografija
Widźenja hódnej stej něhdyše ryćerkubło z parkom a ewangelska cyrkej wosrjedź wsy. Wona bu w lěće 1226 prěni raz naspomnjena. Dźensniši twar pochadźa ze 14. abo 15. lětstotka.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 441 wobydlerjow, z nich 367 Serbow (83 %) a 74 Němcow. 70 lět pozdźišo móžeše po Arnošće Černiku jedyn jenički wobydler hišće serbsce.
Hač do lěta 1887 wotměwachu so w Skjarbošcu Bože słužby w delnjoserbskej rěči.
Josef Bláha
Josef Bláha (* 8. junija 1924, Novo mesto, Kralestwo Serbow, Chorwatow a Słowjencow; † 6. decembra 1994 w Praze) bě čěski dźiwadźelnik a dołholětny čłon hrajerskeho ansamblu Dźiwadła na Vinohradech.
Žiwjenje a dźěło
Narodźi so do měšaneho mandźelstwa, jeho mać bě Słowjenka a nan Čech. Ze staroby jědnaće lět bydleše w Praze. Při studiju na srjedźnej šuli hraješe jako lajk w dźiwadle. Za čas Druheje swětoweje wójny bě jako nućenski dźěłaćer w Němskej zasadźeny, dźiwadłownistwo wustudowaše hakle po wójnje na praskej DAMU. Po krótkim angažemenće w dźiwadle pola Ferenca Futuristy zakótwi so trajnje w Dźiwadle na Vinohradech, hdźež skutkowaše wot 1951 do 1991, to rěka skoro hač do kónca swojeho žiwjenja.
Hraješe tež w někotrych dźesatkach filmow a serijow. Z telewiznych a filmowych rólow bě jara wuznamna postawa policajskeho inspektora Brůžka ze serijow Hrěšniwi ludźo města praskeho a Panoptikum města praskeho a na njej zawjazaceje serije filmow Partija rjaneho dragonara, Smjerć čorneho krala, "Pěnička a paraplíčko", Mordarstwo wo hotelu Excelsior.
W nich hraješe pola Josefa Vinklářa (inspektor Bouše), Františka Filipovskeho (inspektor Mrázek), Jaroslava Marvana (kriminální rada Vacátko), Jiřího Adamíry (policajski rada Korejs) a Ondřeje Havelki. Wustupowaše tež w seriji Wopytowarjo.
Tara
Tara móže być:
Kowylkino
Kowylkino je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskeje. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1892 załožiło a ma wot lěta 1960 měšćanske prawa.
Nowokujbyšewsk
thumb|left Nowokujbyšewsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Samarskej oblasći. Ma něhdźe 105 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Kabul
Kabul je hłowne a najwjetše město Afghanistana. Ma někak tři miliony wobydlerjow.
Lisćina narodnych parkow w Němskej
Lisćina narodnych parkow w Němskej wobsahuje 16 škitanych pasmow. Narodne parki maja słužić wulkorumnemu škitej kónčin wosebiteje swojoraznosće. Tute kónčiny dyrbja přewažnje wuměnjenja přirodoškitneho pasma spjelnić a zwjetša we wot čłowjeka nic abo mało wobwliwowanym stawje abo znajmjeńša za to kmane być.
Šenkar
Šenkar je swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Encyclopedia Dramatica
Encyclopedia Dramatica (ED) je satiriski syćowy projekt.
Korsakow (město)
thumb|left Korsakow ( Корсаков; do 1854 Murawjowskij post/Муравьёвский пост; do 1905 Korsakowskij post/Корсаковский пост; do 1946 大泊 Ōtomari) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 35 kilometrow južnje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Labinsk
Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Korčula
Korčula ( Curzola) je chorwatska kupa w Jadranskim morju, kotraž leži njedaloko połkupy Pelješac w južnej Dalmaciskej. Ma 16.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 271 km² a je tuž po wobydlerstwje druha a po wulkosći šesta najwjetša kupa Chorwatskeje. Hłowne sydlišćo na kupje je město Korčula.
Susodnej kupje stej Hvar na sewjeru a Lastovo na juhu, mjeztym zo leži na wuchodźe połkupa Pelješac. Wobsteja přewozne zwiski z Hvarom, Splitom, Lastovom, Pelješacom a Mljetom.
Na Korčuli nadeńdźe so tak mjenowany ródny dom Marca Pola, při čimž njeje wěste, hač je so znaty wotkrywar woprawdźe na kupje abo skerje w Bjenatkach narodźił.
Pižmowy rupik
Pižmowy rupik (Saxifraga moschata) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Zwjazkowa awtodróha 17
right thumb|Karta awtodróhi 17
Zwjazkowa awtodróha 17 (němsce Bundesautobahn 17, skrótka BAB 17 abo jenož A 17) je awtodróha w Němskej, kotraž wjedźe wot 21. decembra 2006 wot třiróžka Drježdźany-zapad přez DD-Gorbitz, DD-Južne předměsto, Pěrno a Bad Gottleuba hač k čěskej hranicy we wuchodnych Rudnych horinach. Cyłkownje je wona na němskim teritoriju 45 kilometrow dołha. Pokročowanje w Čěskej rěka Dalnice 8 a wjedźe do Prahi.
20. oktobra
20. oktobra abo '''20. winowca''' je 293. dźeń gregorianiskeje protyki (294. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 72 dnjow hač do kónca lěta.
Domodedowo (město)
thumb|left
Domodedowo je město ze 108.223 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1900 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Oman
Oman, oficialnje Sultanat Oman, je njewotwisny arabski stat w juhozapadnej Aziji. Leži na wuchodnej kromje Arabskeje połkupy na brjoze Arabskeho morja. Susodne staty su Sawdi-Arabska, Zjednoćene Arabske Emiraty a Jemen. Stolica a najwjetše město je Maskat.
Kinspork
thumb|left|upright|Radnica
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kuningesbruk je z lěta 1248.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
1852
1852 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Nahi wows
Nahi wows (Avena nuda) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Čerwjena rězanka
Čerwjena rězanka (Blysmus rufus) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Tupy škitlik
Tupy škitlik (Androsace obtusifolia) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Grünau (Namibija)
Grünau je sydlišćo w južnje Namibiji, při rěce Gamchab we Karasburgskem wólbnem wokrjesu, w regionu Karas. Ma wokoło 400 wobydlerjow a leži při železniska čara Windhoek–Nakop.
Finsko-wolzyne rěče
Finsko-wolzyne rěče su podskupina finougriskich rěčow.
Samos
Samos ( Σάμος) je kupa na wuchodźe Egejskeho morja, blisko Małeje Azije. Słuša k Grjekskej, k prefekturje ze samsnym mjenom. Ma přestrjeń někak 478 kwadratnych kilometrow a nimale štyriatřiceći tysac wobydlerjow.
thumb|left|[[Vathy, hłowne město kupy]]
Kirow
Kirow (1181–1457 Wjatka/ Вятка, 1457–1781 Chlynow/ Хлынов, 1781–1934 Wjatka) je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži při rěce Wjatka w europskim dźělu Ruskeje něhdźe 800 kilometrow wuchodnje Moskwy. Je najwjetše město a stolica Kirowskeje oblasće. Ma něhdźe 493 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1181 załožiło a dósta dnja 7. decembra 1934 mjeno zamordowaneho komunistiskeho statnika Sergeja Kirowa, kiž bě so tule narodžił.
Chöömej
Chöömej (tuwinsce хөөмей, mongolsce хөөмий) je tuwinske abo mongolske kyrkowe spěwanje. Wone je jedna z wariantow alikwotneho spěwanja, rozšěrjena w Sibirskej (předewšěm w republice Tuwa) a Mongolskej. Wot 2009 je chöömej zapisany na Lisćinje imaterielneho kulturneho herbstwa čłowjestwa UNESCO.
Wotkazaj
thumb|chöömej
Zapadne předměsto
Zapadne předměsto ( Westvorstadt) je jedyn z wonych měšćanskich dźělow Budyšina, kotrež tworja jadrowe město. Nadeńdźe so za Sprjewju zapadnje Nutřkowneho města a ma něhdźe 3.300 wobydlerjow. Kompaktnje wobtwarjeny wobłuk bjezposrědnje za Mostom měra mjenuje so tež Nowe město. Do měšćanskeho dźěla słušeja pak tež něhdy samostatna wjes Židow w Sprjewinym dole a wulke přirodne areale wokoło Humboldtoweho haja.
Hłuboka dolina Sprjewje rozšěrjenje historiskeho města přez lětstotki na zapadźe wobmjezowaše. Hakle po twarje Mosta měra spočatk 20. lětstotka nasta Nowe město wokoło dźensnišeho křižowanišća Drježdźanskeje dróhi ze Schliebenowej a dróhu Clary Zetkin. Za čas NDR bu Zapadne předměsto dale do zapadneho směra wutwarjene.
Južny dźěl wokoło Humboldtoweho haja je z přirodoškitneje perspektiwy hódnotny, dokelž nadeńdźe so tam FFH-pasmo Sprjewja wyše Budyšina, a słuži Budyšanam jako wočerstwjenišćo.
Geografija
Měšćanski dźěl wobjima zapadny dźěl poprawneho města, zapadnje Sprjewje, kotraž twori wuchodnu hranicu. Na zapadźe mjezuje měšćanski dźěl ze Sćijecami a na sewjeru, při awtodróze A4, z Ćichońcu.
Najwažniše dróhi w Zapadnym předměsće su Zapadna tangenta (B 96), kotraž słuži jako wobjězdka za nutřkowne město, dale Drježdźanska (S 111), kiž wjedźe ze stareho města na směr Hodźij, a Wjazońčanska.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Zapadnym předměsće
Lypowec
thumb|left
Lypowec je městačko w oblasći Winnycja na Ukrainje. Leži při rěce Sob w historiskej Podolskej něhdźe 45 kilometrow wuchodnje města Winnycje.
Sydlišćo je so w lěće 1545 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2001 měšćanske prawa.
Permske rěče
Permske rěče je skupina finougriskich rěčow, ale tež uralskich rěčow. Po Madźaršćinje eksistuje z tuteje skupiny najstarše teksty finougriskeje rěčneje swójby. Staropermjakiske pismowstwo je w druhej połojcy 14. lětstotka (we 18. lětstotku so rozpušćowało) eksistowało.
Permske rěče su so z finskeje rěčneje hałuzy najprjedy rozdźělowałe. Dokelž přewzaća čuwašćiny w udmurtišćinje kaž tež w syrjenišćinje a permjakšćinje eksistuja, je wot toho wuchadźeć, zo su Permierjo za čas knjejstwa Wolgowych Bołharjo hišće jednotu tworili.
Großenwiehe
Großenwiehe ( Store Vi) je gmejna w hamće Schafflund wokrjesa Schleswigska-Flensburg na sewjeru Schleswigsko-Holsteinskeje. Nadeńdźe so něhdźe dwanaće kilometrow juhozapadnje Flensburga a dźesać kilometrow južnje danskeje hranicy. Ke gmejnje słušeja tež wjeski Schobüll (dansce Skovbøl), Oxlund, Nordwiehe a Loftlund.
Wjesna cyrkej St. Laurentius je so w 12. lětstotku natwariła. We wjesce nadeńdźetej so němska a danska šula (Peter-Petersen-Grundschule a Store Vi Danske Skole).
Dhaka
thumb|300px|left| Shahid Sriti Stombho - Sohrawardy Uddan. Dhaka je stolica a najwjetše město Bangladeša. Ma někak dźewjeć milionow wobydlerjow w měsće samym a 15 milionow w metropolowym rumje. Wokolina města je jara husće wobsydlena a často potrjechena wot powodźenjow.
Sudetski sydrik
Sudetski sydrik (Galium sudeticum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Rozšěrjenje
Rosće jenož na dwěmaj městnomaj na swěće - Kyrkonoše a Slawkowski lěs ( Kaiserwald) w Čěskej.
Powiat kluczborski
Powiat kluczborski je powiat (wokrjes) w pólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Kluczbork. Wokrjes ma přestrjeń wot 851,59 km² a něhdźe 70.000 wobydlerjow.
Wjesna gmejna
Gmejna Lasowice ma němski podźěl wobydlerstwa wot wjace hač 20 % a je tohodla wot lěta 2006 oficielnje dwurěčna.
Koblicy (Hodźij)
Koblicy ( Coblenz) su wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hodźij a leža w hornjołužiskich honach 200 m nad mórskej hładźinu při Čornicy. Hač do lěta 1994 běchu samostatna gmejna z Dobranecami, Njezdašecami, Běčicami a Čěškecami jako wjesne dźěle.
Susodne wjeski su Čěškecy na sewjeru, Běčicy na wuchodźe, Njezdašecy na juhu a Dobranecy na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Cobuliz je z lěta 1222. W nowembrje 1871 bu Kobličanska šula poswjećena, w kotrejž skutkowaše mjez druhim spisowaćel Richard Iselt.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 83 wobydlerjow, mjez nimi 77 Serbow (93 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 35,2 %.
mini|center|upright=1.7|Krajina wokoło Koblic z dolinu Čornicy
Krasnoslobodsk (Mordwinska)
Krasnoslobodsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskeje. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1535 załožiło a ma wot lěta 1706 měšćanske prawa.
Rozchódnikojty rupik
Rozchódnikojty rupik (Saxifraga sedoites) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
1939
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jakub Lorenc-Zalěski († 18.2.1939) mini|upright=0.4|Sigmund Freud († 23.9.1939)
Zebnica
Zebnica je pomjenowanje:
Cyrkej našeje lubeje knjenje
Cyrkej našeje lubeje knjenje je mjeno wjele přewažnje katolskich cyrkwjow, kapałkow a klóšterskich cyrkwjow, mjez druhim:
Jaunjelgava
Leži při lěwym brjoze Dwiny, blisko Plawinskeho spjateho jězora, něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Kurilsk
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Jaunjelgava
Sydlišćo je so w lěće 1590 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1647 měšćanske prawa.
Kurilsk
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Gerhard Renč
Gerhard Renč ( Gerhard Rentsch; * 12. meje 1897 we Wjelećinje, † 22. septembra 1982 w Barće) bě ewangelski farar w Bartskej wosadźe a posledni serbski farar tam.
Wón bě pjate dźěćo Wjelećanskeho fararja Měrćina Renča a bratrowc fararja Jana Renča z Ketlic. Jeho starši bratr Jan (* 1884) přewza po smjerći nana jeho zastojnstwo we Wjelećinje a bě tam posledni serbski farar. Gerhard Renč wopytowaše šulu we Wjelećinje a potom Budyski gymnazij. Wot 1916 do 1919 słužeše w němskim wójsku. Po Prěnjej swětowej wójnje studowaše w Lipsku a Tübingenje ewangelsku teologiju. 1923 złoži w Lipsku prěnje a 1924 w Drježdźanach druhe teologiske pruwowanje. Dnja 26. julija 1925 zapokaza so jako farar we Łupjanskej wosadźe. Wot 1. meje 1932 bě Renč farar w Barće, hdźež skutkowaše 34 lět. Tež na wuměnku zastaraše wosadu wot 1966 do 1969 jako wikar a wuhotowaše hač do 1975 dale hdys a hdys serbske kemše. Za čas Druheje swětoweje wójny zastupowaše hač do januara 1944 fararja Alberta w Malešecach a potom fararja Schneidera w Hrodźišću.
Renč bě wot lěta 1925 woženjeny z Hilžbjetu, rodź. Křižanec (1902–1988), młódšej dźowku Hodźijskeho fararja Jana Pawoła Křižana. Zhromadnje měještaj tři dźowki a jednoho syna.
Oktjabrsk (Oblasć Samara)
thumb|left thumb|left
12. januara
12. januara abo '''12. wulkeho róžka''' je dwanaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 353 dnjow (354 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Oktjabrsk (Oblasć Samara)
Oktjabrsk (, 1684 – 1704 Городище/Gorodišće, 1704 – 1880 Батраки/Batraki, 1880 – 1925 – Правая Волга/Prawaja Wolga, 1925 – 1956 Первомайск/Pjerwomajsk) je město w Ruskej federaciji. Leži při prawym brjoze Wolgi w europskim dźělu Ruskeje w Samarskej oblasći. Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1684 załožiło jako wjes Gorodišće a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
12. januara
Wumrěće
thumb|Přećel Serbow [[Ľudovít Štúr]]
Jawaska kurkuma
Jawaska kurkuma je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (łaćonsce: Curcuma xanthorrhiza, Zingiberaceae).
21. oktobra
21. oktobra abo '''21. winowca''' je 294. dźeń gregorianiskeje protyki (295. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 71 dnjow hač do kónca lěta.
Nowokubansk
thumb|left Nowokubansk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1867 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Seeheim (Namibija)
Seeheim je sydlišćo w južnje Namibiji, při rěce Fischfluss we regionu Karas. Wjes ležeše něhdźe pjećaštyrceći kilometrow juhozapadnje Keetmanshoopskeho stareho města při narodnej dróze B4 do Lüderitzom a je přez Lüderitzbahn wjedu čara do Lüderitz.
Ma wokoło dwaceći hač třiceći wobydlerjow a leži 1448 metrow nad mórskej hładźinu.
Wšelakołopjenaty chlěbownik
thumb|Płód Wšelakołopjenaty chlěbownik (Artocarpus heterophyllus, syn.: Artocarpus jaca Lam., Artocarpus integrifolius auct. non L. f.) je štom ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae).
Wopis
Wšelakołopjenaty chlěbownik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 9 m.
Rostlina wutwori jenički hłowny zdónk. Króna je husta a kulojta.
Łopjena
Ćmowozelene łopjena su kožane a njelapate.
Płody
Hoberske płody su zestajene a docpěwaja dołhosć wot hač do 60 cm a wahu wot hač do 18 kg. Wone su bóle słódke hač płody wot Artocarpus integer. Jich powjerch je kremowje bruny a njese małke, kehelojte kopcy. Mjaso je lěpjate, žołte abo róžojte a njepřijomnje wonjeja.
Symjenja su brune, kotrež su jako słódke mjaso jědźne.
Rozšěrjenje
Rostlina je w juhowuchodnej Aziji rozšěrjena.
Wodopad
mini|Štrbački buk, wodopad w [[Bosniska a Hercegowina|Bosniskej a Hercegowinje]]
Najwyši na zemi je Angelowy wodopad (Salto Ángel) we Venezueli, kiž pada wot tafloweje hory Auyan-Tepui 978 metrow do hłubiny. Dalše znate wodopady su na přikład Yosemite Falls w Zjednoćenych statach (739 m), Niagaraske wodopady (na wodu najbohatše w Sewjernej Americe), Victoriaske wodopady w južnej Africe abo Rynski wodopad při němsko-šwicarskej hranicy, najsylniši w Europje.
Suchi sydrik
Suchi sydrik (Galium pumilum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Bjelaja Cholunica
thumb|left Bjelaja Cholunica (1764–1965 Bjelocholunickij/ Белохолуницкий) je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Bjelaja Cholunica w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 80 kilometrow sewjerowuchodnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1764 jako wjes Bjelocholunickij załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Lisćina narodnych parkow w Francoskej
Lisćina narodnych parkow w Francoskej wobsahuje z jědnaće škitanych pasm. Narodne parki w Francoskej wobsteja z jadra (cœur) z krutymi škitnymi prawidłami a eksternym sobustawskim wobłukom (aire d'adhésion), podobnje kaž přirodne parki w Němskej. Prěni narodny park bu 1913 załoženy, njepřežiwi pak Druhu swětowu wójnu. Na jeho městnje je narodny park Écrins.
Ruzajewka
thumb|left Ruzajewka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskeje. Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Lisćina narodnych parkow w Francoskej
Narodne parki
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! mjeno !! powjerch jadra [km²] !! powjerch wonkowneho pasma [km²] !! cyłkowny powjerch [km²] !! datowanje !! přirodny rum !! wopisanje !! class="unsortable" | wobraz
Ruzajewka
Sydlišćo je so w lěće 1631 załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Plećawy rupik
Plećawy rupik (Saxifraga stolonifera) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Hrodźišćo (twarjenje)
mini|Móžny napohlad słowjanskeho hrodźišća z 9./10. lětstotka
Hrodźišćo je zažnostawizniski abo srjedźowěkowski zemjowy twar, kotryž słuži škitej a zakitowanju wobsydlenych městnow. W něhdy słowjanskich kónčinach wuchodneje Němskeje kaž tež w serbskej Łužicy mjenuja so tute wobtwjerdźenja němsce zwjetša Schanze.
Hrodźišća su w našej kónčinje dla swojeje wulkosće zwjetša jeničke swědki prastawizniskeho a zažneho słowjanskeho wobsydlenja.
Dla jich wulkeho wuznama za ludnosć buchu wjacore sydlišća pomjenowane po hrodźišćach, kaž na přikład Hrodźišćo pola Wósporka, Groźišćo (Sonnewalde) w Braniborskej, Gröditz w Mišnjanskim wokrjesu, Groitzsch pola Lipska abo tež Hrodźiško (Protschenberg) w Budyšinje a hora Hrodźišćo (Rotstein) pola Lubija.
Bohata hasa
Bohata hasa ( Reichenstraße) je hasa w Budyskim starym měsće, kotraž zwjazuje Hłowne torhošćo na zapadźe ze Žitnymi wikami na wuchodźe. Na jeje wuchodnym kóncu steji 56 metrow wysoka Bohata wěža.
Hasa běše přez lětstotki bydlišćo najbohatšich překupskich swójbow. Tute stawizny so w architekturje při Bohatej wotbłyšćuja. Hłowna zajězd z wuchoda do stareho města wjedźeše přez 1968 wottorhane Bohate wrota a Bohatu hasu bjezposrědnje na Hłowne torhošćo jako centrum Budyšina.
Hač do dźensnišeho je Bohata hłowna nakupowanska hasa w starym měsće z wobchodami w přizemju nimale kóždeho domu.
Kulturne pomniki
Nimale kóždy dom na Bohatej steji jako kulturny pomnik pod škitom. Přewažuja barokne byrgarske domy z wupyšenymi fasadami, kotrež so po wulkim měšćanskim wohnju lěta 1709 natwarichu. W někotrych twarjenjach su so tež gotiske powostanki wobchowali, kaž na přikład w čo. 2 a čo. 11.
Gledičija
Gledičija (Gleditsia) je ród ze swójby łušćinowcow.
Kandava
thumb|left Kandava (historiske němske mjeno – Kandau) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Kandavskeho wobwoda.
Leži při rěce Abava něhdźe 95 kilometrow zapadnje Rigi.
Habla
thumb|100px
Habla (regionalnje šiška) je žónske kwětnistwo a z jeje so wuwiwace symjenstwo koniferow (Coniferales) a wólšow (Alnus). Ma formu kłosy, kotrejež wóski a nošne łopješka su drjewjane. Drjewjane nošne łopješka su krywne šupizny hable, mjeztym zo so kćenja jako symjenjowe šupizny jewja. W zrałosći symjenja zwjetša sedźa na suchich drjewjanych šupiznach.
Hable na rozdźělne wašnje na hałuzach štomow sedźa. Při jědlach (Abies) zruna steja, mjeztym zo při šmrěkach (Picea) wisaja.
Někotre hable za čas zrałosće rozpadnu, na př. při jědlach, mjeztym zo při druhich družinach jako cyłk wot štoma wotpadnu, na př. při šmrěkach.
Warianty
Při jałorcach (Juniperus) ale tež druhich družinach swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae) mjasne šupizny symjenja wobdadźa, při čimž symjenjowe šupizny su z krywnymi šupizny zrosćene.
Při swójbje Cephalotaxaceae njejsu žane symjenjowe šupizny widźomne.
Wšědny kardamom
Wšědny kardamom (Elettaria cardamomum) je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae), kotraž so jako korjenina wužiwa.
Stłóčena rězanka
Stłóčena rězanka (Blysmus compressus, syn.: Scirpus planifolius Grimm, S. caricinus Schrad, S. distichus Peterm., S. compressus L. Pers. non Moench a Schoenus compressus L.) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wšědny kardamom
Wopis
Wšědny kardamom je wjacelětna rostlina z sylnym ricomom. Jednotliwe stwjelca z wjele łopjenami su zwjetša 2-3 metrow wysoke, rědko su hač do 5,5 m wysoke. Kiješk z kćenjemi wurosće z nadzemskich kiješkow a je hač do 1,5 metrow wysoki. Kćenja su zrjadowane w kićach a maja swětłomódre łopjena ze žołtymi kromami. Płody su zeleno-žołte słomojte kapsle z třomi bokami. W kóždej kapsli je 16–24 čerwjenobrunych symjenjow, kotrychž formy so rozeznawaja.
Pochad
Kardamom pochadźa z južneje Indiskeje a z kupy Sri Lanka. Indiski kardamom je mjeńši, ale wjace aromatiski. Kardamom so dźensa tež z Guatemale, Tanzanije a Vietnama importuje.
Stłóčena rězanka
Wopis
Stłóčena rězanka je trawuzelene rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 cm.
Wšědny kardamom
Wužiwanje w kuchni
W kardamomowych symjenjach je eteriski wolij, čehoždla maja pikantnu, słódkowótru aromu. Dokelž kardamom swój aroma spěšnje pozhubuje, so hodźi jón w kapslach wobchować a symjenja hakle před wužiwanjom wupróć a zemlěć.
Stłóčena rězanka
Wopis
Stołpiki su tróšku stłóčene.
Wšědny kardamom
Wužiwanje w kuchni
Kardamom je rozšěrjeny předewšěm w aziatiskej kuchni. W europskej kuchni so wužiwa při pječenju hodowneho pječwa, na př. poprjanca. Nimo toho so wužiwa tež za kołbasy, likery a jako dźěl korjeninskich měšeńcow. Při hotowanju arabskeho kofeja je rozšěrjeny nałožk, kofej z kardamomom korjenić. Runje tak so wužiwa za hotowanje čaja z mlokom, kotryž so tradicionelnje po islamskej rańšej modlitwje postaja.
1940
1940 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Stłóčena rězanka
Wopis
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kłóski su čerwjenobrune a steja dwulinkowje po pjećoch hač po dwanaćoch w stłóčenych, 2-3 cm dołhich kłosach.
Wulki škitlik
Wulki škitlik (Androsace maxima) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Stłóčena rězanka
Stejnišćo
Rosće w žórłowych tymjenjach a na mokrych łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wulki škitlik
Wopis
Wulki škitlik je w lěće zelena rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač do 15 cm. Stołpik rostu po wjacorych, su mjechko kosmate, při čimž jednore kosmy njesu.
Zubate łopjena docpěja dołhosć wot 1 hač do 3 cm a steja w spódnjej rozeće.
Zažny swětlik
Zažny swětlik (Euphrasia frigida) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Mohyliw-Podilskyj
thumb|left
Mohyliw-Podilskyj je město w oblasći Winnycja na juhozapadnej Ukrainje, při hranicy z Moldawskej. Leži při rěce Dnjestr w historiskej Podolskej něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje města Winnycje.
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1595 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1743 měšćanske prawa.
Blisko Mohyliwa-Podilskeho nadeńdźe so jedyn z najwažnišich hraničnych přechodow mjez Moldawskej a Ukrainu.
JaŠERTZ
JaŠERTZ (po němskim mjenje JaSchERTZ) je alternatiwna družina kompjuteroweje tastatury za pisanje kyriliskich pismow. Mjeno pochadźa wot šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury, kotrychž pismiki su -.
Tuž, tuta tastatura ma němskim wužiwarjam pisanje kyriliskich tekstach wolóžić, při čimž hodźa so njeruske (t.j. južnoserbske, makedonske, bołharske, ukrainske a běłoruske) pismiki z pomocu Altgr-tastu pisać.
Nimo toho su pismiki za romske ličby na sćěhowacych tastach:
Jumbjerowa orchideja
Jumbjerowa orchideja (Roscoea purpurea) je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae).
Wilnohirsk
thumb|left
Wilnohirsk je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 105 kilometrow zapadnje Dnipra.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Połčnica (město)
Połčnica ( Pulsnitz ) je małe město na zapadźe sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži při rěce Połčnicy w Zapadołužiskej pahórčinje a ma někak 7300 wobydlerjow. Nadregionalnje znate je městačko za swoje poprjancarnje a poprjancowe wiki.
Nimo městačka samoho słušeja k Połčnicy tež měšćanske dźěle Friedersdorf, Friedersdorf Siedlung a Oberlichtenau (wot 2009). thumb|left|Stara Połčničanska radnica na torhošću thumb|left|Dwórnišćo
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1225 (Heinricus de Polseniz plebanus ).
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
22. oktobra
22. oktobra abo '''22. winowca''' je 295. dźeń gregorianiskeje protyki (296. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 70 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|Jan Andricki
Prawy chlěbownik
Prawy chlěbownik (Artocarpus altilis; syn.: Artocarpus communis J.R. et G. Forst., Artocarpus incisus (Thunb.) L. f.) je štom ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae).
Wopis
Prawy chlěbownik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 25 m.
Starše štomy maja kulojtu krónu.
Hałuzy horje sahajo rostu.
Zelene łopjena su hłuboko zarězane a docpěwaja dołhosć wot hač do 75 cm.
Žónske kćenja steja w njenapadnych kwětnistwach.
Płody su nažołć zelene a kulowate. Jich mjaso wobsahuje škrob, a so móže warjene a pječene jě.
Rozšěrjenje
Rostlina je drje w malajiskim regionje domjaca.
Makarow (město)
thumb|left Makarow ( Макаров; do 1905 Selutora/Селютора; do 1946 知取 Shirutoru) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 200 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1892 załožiło jako wjes Selutora a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
17. decembra
17. decembra abo '''17. hodownika''' je 351. dźeń gregorianiskeje protyki (352. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće štyrnaće dnjow hač do kónca lěta.
Do 20. lětstotka
thumb|120px|Simón Bolívar († 1830)
Wšědny swětlik
Wšědny swětlik (Euphrasia officinalis, Euphrasia rostkoviana, E. officinalis subsp. rostokoviana) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Mjeno
Wědomostne rozdźělenje roda swětlik je hišće diskutowane. Zdźěla bu Euphrasia rostkoviana z dalšimi podobnymi rostlinami k Euphrasia officinalis zjata a potom jako poddružina ''Euphrasia officinalis subsp. rostkoviana'' wobjednawana.
Wopis
Wšědny swětlik je jednolětna zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 2 hač 45 cm.
Stołpik je sylnje rozhałuzkowany.
Kćenja
Čas kćěwa je wot meje hač oktobra. Kćenja su běłe, často fijałkojće žiłkowe a maja na delnich kćenjowych łopjenach žołty blečk. Kaž cyły kwětnistwo su husto žałzokosmate. Delnja hubka je třikónčkowa a płona.
Stejnišćo
Jako stejnišćo čerstwe (suche) łuki a pasenski trawnik hač do wysokostnych połoženjow  wot 2300 m NN preferuje.
Rozšěrjenje
Rozšěrjenske ćežišćo je w srjedźnej, zapadnej a južnej Europje. W Awstriskej je tuta družina často we wšěch zwjazkowych krajach nadeńć.
Wužiwanje
Wšědny swětlik bu w ludowej medicinje za lěkowanje wóčnych chorosćow nałožowany. W 14. lětstotku wěnowa Arnoldus Villanovanus swětlikej cyłu knihu. Villanovanus bě samo wot toho přeswědčeny, zo by tuta rostlina slepym zamóžnosć widźenja wróćo dać móhła. Nicholas Culpeper žortowaše, zo by dokładne přepytowanje tuteje rostliny brylerjow bjezdźěłne činiło. Předewšěm při zahorjenjach wokoło wočow, kaž tež při wóčnych bolenjach a regionalnje při žołdkowych bolenjach bu swětlik wužiwany.
W rostlinskej lěkowanju so dźensa hišće wužije. Firma Weleda na př. krjepkowu infuziju z rostliny zhotowja.
Noworossijsk
thumb|left Noworossijsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Čorneho morja. Ma něhdźe 256 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło a ma wot lěta 1866 měšćanske prawa.
Swětły sydrik
Swětły sydrik (Galium lucidum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Japanska žołtnica
Japanska žołtnica (Lysimachia japonica) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Katar
Katar (hamtsce Stat Katar, دولة قطر Dawlat Katar) je emirat při Persiskim zaliwje w juhozapadnej Aziji. Stolica a najwjetše město je Doha. Kraj je absolutna monarchija z emirom na čole. Oficielna statna nabožina je islam a žórło zakonjedawarstwa je šarija.
mini|left|Katarska stolica [[Doha]] Katar je sydło znateho arabskeho telewizneho sćelaka Al-Jazeerah a wuhotuje w lěće 2018 swětowe mišterstwo kopańcy.
Geografija
Kraj wobsteji z połkupy a někotrych małych kupow při wuchodnym pobrjoze wjetšeje Arabskej połkupje a je na třoch bokach wobdata wot Persiskeho zaliwa. Na juhu mjezuje Katar na 60 kilometrach ze Sawdi-Arabskej. Na sewjerozapadźe leži blisko Katara mały kupowy stat Bahrain.
Dalmaciska
mini|Stare město [[Dubrovnika na juhu Dalmaciskeje]]
Dalmaciska ( Dalmacija/Далмација, Dalmazia) je geografiska a historiska krajina při wuchodnym pobrjoze Jadranskeho morja, kotraž słuša dźensa zwjetša do Chorwatskeje. Region, kiž dźensa hižo žanoho oficielneho statusa nima, saha wot kupy Pag na sewjeru hač ke Kotorskemu zaliwej w Čornej Horje. Južny dźěl Dalmaciskeje mjezuje na sewjerowuchodźe z Bosniskej a Hercegowinu.
Najwuznamniše dalmaciske města su wot sewjera do juha Zadar (italsce Zara), Split (Spalato) a Dubrovnik (Ragusa), při čimž je Split z wotstawkom najwjetše. Před přibrjohom je wjele mjeńšich a wjetšich kupow, z kotrychž su Krk, Cres, Brač, Hvar a Korčula najwažniše. Wone běchu w zańdźenosći dla wulkeho wliwa Bjenatkow přewažnje italskeho razu. Hač do dźensnišeho je na někotrych kupach italskorěčna mjeńšina žiwa.
Mjeno Dalmaciskeje bě hižo w 1. lětstotku znate a pochadźa wot ilirskeho kmjena Delmatow. Rozsah regiona je so přez lětstotki přeco zaso změnił, tak zo słušachu druhdy tež dźěle dźensnišeje Bosniskeje, Albanskeje a samo Serbiskeje k tomu. W 16. lětstotku dobychu Osmanojo najwjetši dźěl Dalmaciskeje hač na Dubrovnik, kotryž wosta dale njewotwisny hač do lěta 1809.
Lodejnoje Pole
thumb|left|Lodejnoje Pole w lěće 1916 thumb|left Lodejnoje Pole je město w Ruskej federaciji. Leži w Leningradskej oblasći při rěce Swir, něhdźe 30 kilometrow wot wuchodneho pobrjoha Ladogaskeho jězora. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1702 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.
Hošic hasa
Cyłkownje steji 17 domow při Hošic hasy pod pomnikoškitom, mjez nimi Stara póštownja, Lutherowy dom (čo. 28) z 1930tych lět a Goethowa lěkarnja z lěta 1903. Při zapadnym kóncu hasy steji něhdyši hotel „Běły kóń“, kotryž słužeše po Prěnjej swětowej wójnje Serbskemu narodnemu wuběrkej a po Druhej Domowinje jako domicil.
Njerodny wows
Njerodny wows (Avena fatua) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Njerodny wows je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Stwjelca sahaja zwjetša nad druhim žitom.
Łopjena su módrozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do 45 cm a šěrokosć wot 1,5 cm.
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja su dospołnje w kłóskach zawrěte. Wisace kłóski maja 2-3 sylne, hač 4 cm dołhe kochty a docpěwaja dołhosć wot 2,5 cm.
Stejnišćo
Rosće na žitowych rolach, wosebite mjez lětnim žitom, na pustych płoninach, drjebiznowych městnach. Preferuje bazowe běłohlinowe pódy.
Katmandu
Katmandu je hłowne město Nepala. Ma někak milion wobydlerjow a je tež najwjetše město stata.
23. oktobra
23. oktobra abo '''23. winowca''' je 296. dźeń gregorianiskeje protyki (297. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 69 dnjow hač do kónca lěta.
Christian Felber
Christian Felber (* 9. decembra 1972 w Solnohrodźe) je awstriski uniwersitowy lektor, rejwar, knihowy awtor, swobodny publicist a referent wo prašenjach hospodarstwa a towaršnosće. Wón je załoženski čłon globalizowanskokritiskeho hibanja Attac w Awstriskej, iniciator „Demokratiskeje banki“ ( „Demokratischen Bank“) a wunamakar „ekonomije powšitkowneho dobra“ ( „Gemeinwohl-Ökonomie“).
Žiwjenje
Felber studowaše we Wienje a Madridźe romanisku filologiju a španišćinu jako hłownej fachaj ale tež politisku wědomosć, psychologiju a sociologiju jako pódlanske fachi. Wón dokónči swój studij w lěće 1996 z magistrom w romaniskej filologiji. Wot toho wón dźěła jako swobodny awtor. Felber je aktiwny z lěta 2000 při attac w Awstriskej, hač do lěta 2003 bě w předsydstwje a hač do lěta 2004 rěčnik; aktualnje je rěčacy. W nazymje lěta 2008 bywaše Christian Felber lektor na Uniwersiće za hospodarstwo Wien.
Felber bě dnja 31. Oktobra 2008 (Reformaciski dźeń) nimo Frank Crüsemann, Ulrich Duchrow, Heino Falcke, Kuno Füssel, Detlef Hensche, Siegfried Katterle, Arne Manzeschke, Silke Niemeyer, Franz Segbers, Ton Veerkamp a Karl Georg Zinn prěni podpisar namołwy ''Měr z kapitalom? Namołwa přećiwo přiměrjenju ewangelskeje cyrkwje na móc hospodarstwa ( Frieden mit dem Kapital? Ein Aufruf wider die Anpassung der evangelischen Kirche an die Macht der Wirtschaft.'')
miniatur|hochkant=1.2|Christian Felber: Reja na spódku
W lěće 2009 je wón pohibowansku załožbu Awstriska ( Bewegungsstiftung Österreich) załožował, W lěće 2010 iniciěrowaše projekt „demokratiskeje banki“ ( „Demokratischen Bank“). Hromadu z kołom wjacorych předewzaćelow a předewzaćelkow wuwiwaše Felber model „ekonomije powšitkowneho dobra“ ( „Gemeinwohl-Ökonomie“, jako teoretisku alternatiwu k kapitalistiskemu wikowemu hospodarstwu a k centralnemu planowemu hospodarstwu.
W lěće 2010 bu na iniciatiwje časopisa LEBENSART k Nachhaltigen Gestalter 2010 z wobłuka ciwilneje towaršnosće woleny ale tež wot Public Relations Verband Austria k Kommunikator des Jahres 2010 nominowany (jedyn z třoch nominowanjow).
13. januara
13. januara abo '''13. wulkeho róžka''' je třinaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 352 dnjow (353 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Christian Felber
Žiwjenje
Nimopowołansce Christian Felber je z lěta 2004 tež načasny rejwar, mjez druhim při rejowanskim lěću ( Tanzsommer) w Graz a Z ''Cie. Willi Dorner''.
13. januara
Podawki
thumb|upright=0.4|Reaktor A jadroweje milinarnje Gundremmingen
Narodniny
mini|upright=0.4|Jan Cyž
Temnikow
thumb|left
Šupica
Šupica (Lathraea) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Temnikow
Temnikow je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Mordwinskej a ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1536 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Šupica
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mikławš Kopernik
mini|upright|Mikławš Kopernik
Sergej Mironowič Kirow
Sergej Mironowič Kirow (poprawom Kostrikow, ; * 27. měrca 1886 w Uržumje, Wjatski guwernement, Ruska; † 1. decembra 1934 w Leningradźe, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny komunistiski rewolucionar, sowjetski statny a stronski funkcionar a družbinar Stalina.
Wón bu dnja 1. decembra 1934 w starobje 48 lět pod hač do dźensnišeho njeznatymi wobstejnosćemi zatřěleny. Skutk płaći jako jedyn ze zakładnych podawkow stalinistiskich čisćenjow w slědowacych lětach. Po cyłym Sowjetskim zwjazku pomjenowachu so města a dróhi po Kirowje, najwjetše z nich bě Kirow, prjedy Wjatka, kotryž tež dźensa hišće tak rěka.
Jan Jakub Pjetaš
Jan Jakub Pjetaš ( Johann Jacob Petasch, pseudonym Britwej; * 15. januara 1815 w Njebjelčicach, † 29. awgusta 1885 w Chrósćicach) bě serbski wučer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a wopyta preparandu w Chrósćicach (1829/30) a Budyšinje (1830–32). Wot 1832 do 1836 wuknješe na Krajnostawskim wučerskim seminarje. Prěnje městno jako zastupniski wučer nastupi 1836 w Budyšinje. Mjez 1837 a 1840 dźěłaše jako wučer w Róžeńće. 1840 bu nachwilnje ze słužby pušćeny, kotruž hakle 1845 znowa nastupi, a to najprjedy w Špitlu a 1846/47 we Worklecach. Wot 1847 hač do wuměnka w lěće 1883 bě z wučerjom w Chrósćicach.
Synojo Pjetašec swójby su nimale 200 lět dołho w Njebjelčicach wučili. Tam bě Jana Jakuba Pjetašowy prjedownik Gregor wokoło 1640 z Dobrošic přišoł.
Jan Jakub Pjetaš słušeše w lěće 1848 k sobuzałožerjam Chróšćanskeho serbskeho burskeho towarstwa a bě jeho pismawjedźer. 1872 wobnowi tamniše spěwne towarstwo „Jednota“ a sta so z jeho dirigentom. W lětomaj 1849 a 1850 dopisowaše basnje a mjeńše politiske nastawki do Jutnitžki.
Serbska wubranka
Serbska wubranka je narodne mustwo Serbow w kopańcy a wustupuje dźensa zwjetša w ramiku Europeady pod serbsko-jendźelskim mjenom Serbja – Lusatia. Prěnja hra serbskeje muskeje wubranki wotmě so pak hižo w lěće 1933 we Worklecach, hdyž hraještej dwě serbskej mustwje přećiwo sebi. Žónska wubranka wustupi wot lěta 2015. Zamołwity za zestajenje wubranki je Serbski Sokoł. Trenar mužow je Frank Ričl. Žony trenuje Pětr Bejmak.
Na prěnjej Europeadźe 2008 w Šwicarskej kaž tež 2012 doma we Łužicy docpě serbska wubranka muži štwórćfinale.
W aprylu 2017 załoži so w Dešno-Strjažow delnjołužiska wubranka pod mjenom „Serbske koparje“ (němsce Wendische Auswahl).
Žónska wubranka
mini|Serbska žónska wubranka
Muska wubranka
mini|Serbska muska wubranka
1941
Wumrěće
thumb|120px|Marko Smoler
Łaz
Łaz ( Lohsa) je cyrkwinska wjes a gmejna w sewjernej Hornjej Łužicy. Leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow w sewjernym dźělu Budyskeho wokrjesa a je jeho po přestrjeni najwjetša gmejna kaž tež jedna z dźesać najwjetšich w cyłej Sakskej. Łaz leži wosrjedź něhdyšeho Łužiskeho brunicoweho rewěra.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Stawizny
thumb|left|Łazowska radnica
Wjes so prěni raz w lěće 1343 jako Lose naspomni.
W 20. lětstotku narosće Łaz k wulkej industrijnej gmejnje. W lěće 1938 so Radska, Tři Žony a Nydej zagmejnowachu. 1994 přizamknychu so Běły Chołmc, Bjerwałd, Hermanecy, Šćeńca a Złyčin nowej jednotnej gmejnje Łaz. Gmejnski dźěl Bjerwałd so 1998 do bliže ležaceho Hamora zarjaduje. W lěće 2005 přińdu Wulke Ždźary wot rozpušćeneje gmejny Hórnikečanski jězor do Łaza.
Wobydlerstwo a rěč
mini|upright|[[Łazowska cyrkej|Ewangelska cyrkej we Łazu]] Po Mukowej statistice měješe Łaz w lěće 1884 cyłkownje 467 wobydlerjow, z nich 432 Serbow (93 %) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći za mjeztym industrializowanu Łazowsku gmejnu w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37,3 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 1702 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 49,2 lět (Sakska: 46,4).
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słuša 15 wjesnych dźělow:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Wobchad
We Łazu nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija OE 64, tak mjenowany shuttle jězorina-Nysa, zwjazuje Łaz z woběmaj městomaj.
Wosobiny
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Łazowskej cyrkwi.
Powiat krapkowicki
Geografija
Wokrjes leži centralnje w Opolskim wojewódstwje a je dźěl historiskeho regiona Hornjeje Šleskeje. Susodne wokrjesy su na sewjeru Powiat opolski, na wuchodźe Powiat strzelecki, na juhu Powiat kędzierzyńsko-kozielski kaž tež na juhu a zapadźe Powiat prudnicki.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich tři měšćansko-wjesne gmejny a dwě wjesnej gmejnje.
Wjesnej gmejnje
Gmejnje Strzeleczki a Walce stej wot lěta 2006 oficielnje dwurěčnej, dokelž matej němski podźěl wobydlerstwa wot wjace hač 20 %.
Chronogram
thumb|Chronogram w [[Olomoucu w Čěskej republice]] Chronogram (z grjekskeho χρόνος ­­– chronos – čas, γράμμα – gramma – pismik) je napis, najbóle we łaćonšćinje, w kotrymž maja někotre pismiki zdobom wuznam cyfrow. To je we łaćonšćinje lochke, dokelž maja romske cyfry formu někotrych pismikow łaćonskeho alfabeta.
Na přikład łaćonski napis nad durjemi Serbskeho seminara w Praze: z wuznamom wobsahuje datum MDCLLXVVIIIIII = 1726 (to je lěto, hdy so połoži zakładny kamjeń twarjenja).
Jan Gelanski
Jan Gelanski ( Johann Gelansky; * 3. nowembra 1699 w Hnašecach, † 9. februara 1767  w Hodźiju) bě serbski žiwnosćer, dohladowar statnych dróhow a polyglot. Wón słušeše do rjada t. mj. „wučenych burow“ 18. lětstotka.
Žiwjenje
Jan Gelanski narodźi so jako syn chudeho chěžkarja Mateja Gelanskeho a wopytowaše w lětach 1705–1709 ludowu šulu w Hnašecach. W lětach 1713–1714 wón běše w słužbje pola lěkarja dr. Albertija w Bernstadće, potom so zadomiše w Hodźiju. Tu žiwješe z pólneho dźěła a bě kurwjerchowski dohladowar dróhow.
Hižo w ludowej šuli započa wón z podpěru swojeho wučerja nawuknjenje łaćonšćiny. Tomu slědowaštej w starobje 24 lět hebrejšćina a starogrjekšćina, krótko po tym tež francošćina, kotruž wón z pomocu francosko-němskeho słownika wuknješe. Wot 1747 wón započa nawuknjenje italšćiny. Tomu přidružowachu so wot lěta 1649 hišće arabšćina, danšćina, jendźelšćina, nižozemšćina, pólšćina, rušćina, španišćina, turkowšćina a dalše rěče. Tak rozumješe Gelanski na kóncu swojeho žiwjenja wokoło 38 rěčow čitajo; aktiwnje wobknježeše něhdźe dźesać rěčow. Za nawuknjenje rěčow wuži wón we wjetšinje padow přełožki biblije, kotrež wšědnje čitaše a přirunowaše.
Tež jeho dźowka Hana Marja Gelanskec (19. julija 1730–04. septembra 1794) wobknježeše wjacore cuze rěče.
Rólny wows
Wopis
Rólny wows ma nahe, nic rozpadace kłóski, kotrež nimaja kocht abo jenož maja jedyn kocht.
Primorsko-Achtarsk
Primorsko-Achtarsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Azowskeho morja. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1854 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Šwedski sydrik
Šwedski sydrik (Galium suecicum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Halštrowska Hola
Halštrowska Hola ( Elsterheide) je gmejna při Čornym Halštrowje w sakskim wokrjesu Budyšin. Po přestrjeni druha najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesu leži sewjernje Wojerec w samym sewjeru Hornjej Łužicy a słuša k něhdyšemu Łužiskim brunicowym rewěrej.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy:
Wjesce Parcow a Škodow kaž tež wjesne dźěle Blunja a Zabroda so dla wudobywanja brunicy wotbagrowachu. Hory pola Wojerec słušeja do gmejnskeho dźěla Nowa Łuka.