cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serbske nałožki
Ptači kwas
Hačrunjež ptači kwas je hornjoserbski nałožk, je wón dźensa tež w Delnjej Łužicy, předewšěm při małych dźěćoch, jara znaty a woblubowany. Dźeń toho swjedźenja je 25. januara. Je tak, zo małe dźěći stajeja talerje won před wokna abo durje a po chwilce namakaja tam wšelakore słódkosće abo małe pječwo kaž tradicionelne sroki, kotrež stej staršej na taler połožiłoj. Dźěći pak sej mysla, zo su to dary ptačkow, kotrež dźakuja so z tym za picowanje w zymje. Poprawna ptača swójba, při kotrejž stej sroka njewjesta a hawron nawoženja, swjeći so w pěstowarnjach a delnich šulskich lětnikach nimale po cyłej Łužicy jako mały kwasny ćah přez wjes. Při tym njese mały kwasny por serbsku kwasnu drastu a zbytni kwasarjo su w ptačich kostimach. Dalše swjedźenske programy k ptačemu kwasej wotměwaja so nimo toho jako koncerty abo dźiwadłowe hry, na přikład kóžde lěto pola Serbskeho ludoweho ansambla.
11. decembra
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Georg Carabelli (* 1787)
19. lětstotk
thumb|120px|Hector Berlioz (* 1803) thumb|120px|Robert Koch (* 1843) thumb|120px|Annie Jump Cannon (* 1863) thumb|120px|Max Born (* 1882)
1901–1950
thumb|120px|Nagib Mahfuz (* 1911) thumb|120px|Aleksander Isajewič Solženicyn (* 1918)
Do 20. lětstotka
thumb|120px|Fernando Álvarez de Toledo († 1582)
20. lětstotk
thumb|120px|Alma Mahler-Werfel († 1964)
Wittmannsdorf
Wittmannsdorf je němske mjeno
Djoković
Djoković je mjeno slědowacych wosobow:
Astrachań
thumb|left Astrachań  je wulkoměsto při Wolze w juhoruskej oblasći Astrachań a jeje zarjadniske sydło. Ma něhdźe 530 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Hižo w 6. lětstotku bě Astrachań wuznamne wikowanišćo mjez Europu a přibrjožnymi krajemi Kaspiskeho morja. Wot 13. lětstotka bě město wobydlene wot Wolgaskich Tatarow a ze srjedźišćom jich khanata. W lěće 1554 zdobychu Rusojo Astrachań a natwarichu sydlišćo jako drjewjanu twjerdźiznu znowa. Wot lěta 1717 ma Astrachań měšćanske prawa.
Wobwody
thumb|left
Ćeńki rozraz
Ćeńki rozraz (Veronica filiformis) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Wopis
Ćeńki rozraz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 30 cm.
Stołpik je ležacy a so při kontakće na pódu wokorjenjuje.
Neißemünde
Neißemünde je gmejna na juhowuchodźe Braniborskeje, kotraž přisłuša wokrjesej Wódra-Sprjewja. Gmejna je dźěl hamta Nowa Cala ze sydłom w bliskej Nowej Cali a leži sewjernje Gubina.
Ćeńki rozraz
Kćenja
Kćěje wot měrca hač junija. Šěrokolikojte abo kolesojte, jasnomódre, ćěmno žiłkate, w póžěrku běłe kćenja steja na dołhich, jara ćeńkich stołpikach a docpěwaja wulkosć wot 8 hač 13 mm a maja rozdźělne krónowe kónčki. Kćenjowe stołpiki su 2-4 króč dlěše hač nošne łopješka.
Neißemünde
Geografija
mini|left|Nysa (naprawo prědku) so do Wódry wuliwa Blisko wjesneho dźěla Radšow wuliwa so Łužiska Nysa do Wódry, štož so w gmejnskim mjenje wotbłyšćuje. Wobě rěce tworitej tule wot 1945 statnu hranicu mjez Němskej a Pólskej. Na tamnym boku rěki nadeńdźe so pólske wojewódstwo Lubuš.
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji po swojich wustawkach ze slědowacych dźělow:
Ćeńki rozraz
Płody
Płodowa kapsla docpěwa šěrokosć wot 4 hač 6 mm a ma 3-4 mm dołhe pěstki.
Stejnišćo
Rosće na łukach, pastwach, zahrodowych trawnikach a parkowych trawnikach. Preferuje zwjetša wapnite pódy na ćoplišich stejnišćach.
Neißemünde
Wuwiće wobydlerstwa
ličba wobydlerstwa  : staw 31. decembra.
Ćeńki rozraz
Rozšěrjenje
Pochadźa originalnje z Kawkaza a je jako wozdobna rostlina k nam přišoł. Dźensa je swětodaloko rozšěrjena.
Neißemünde
Wobchad
Přez gmejnski teritorij wjedźe zwjazkowa dróha 112, zwjazujo Eisenhüttenstadt z Gubinom. Najbliša wujězd awtodróhi je Frankfurt (Oder)-Mitte při zwjazkowej dróze 12 Frankobrod–Berlin, něhdźe 30 km zdalena.
Nimo toho nadeńdźetej so w gmejnje zastanišći Wjelmice a Kóšyna při železniskej čarje Frankobrod–Gubin.
Chuda šmička
Chuda šmička (Aira praecox) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Erhard
Erhard je němske muske předmjeno kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Cvikov
Cvikov ( Zwickau) je městačko pod Łužiskimi horinami na sewjeru Čěskeje, něhdźe dźesać kilometrow wot sakskeje hranicy a 35 kilometrow zapadnje Libereca. Słuša k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju (Liberecký kraj).
Městačko nadeńdźe so pod Zelenym vrchom (586 m) w dolinje rěčki Boberský potok a při krajnej dróze 13 (Nový Bor–Liberec).
Susodne gmejny su Mařenice na sewjeru, Kunratice a Velký Valtinov na wuchodźe, Brniště, Velenicy, Zákupy a Svojkov na juhu kaž tež Sloup, Radvanec a Svor na zapadźe.
Stawizny
Cvikov nasta při wikowanskim puću Stareje Lipjanskeje dróhi, kotraž wjedźeše ze srjedźnych Čechow přez Čěsku Lipu a Cvikov do Žitawy w Hornjej Łužicy. W lěsu sewjernje Cvikova nadeńdu so powostanki hroda Milštejn, natwarjeneho w 13. abo 14. lětstotku, zo by škitał dróhu přez horiny. Prěnjej naspomnjeni Cvikova samoho pochadźatej z lětow 1346 a 1352, hdyž naspomništej so kamjentny móst a wosadna cyrkej. W lěće 1391 dósta Cvikov měšćanske prawa.
W Třicećilětnej wójnje dóńdźe 1632 k ćežkim wobškodźenju města. Mjez druhim wupalištej radnica a piwarnja. Po morowej epidemiji lěta 1680 wudyri burski zběžk, při čimž wojowachu něhdźe 1200 zběžkarjow z 20 wjeskow na Zelenej horje (Zelený vrch) blisko města dwaj dnjej dołho přećiwo wójsku generala Piccolomini. 1775 dóńdźe dla hłodoweje nuzy znowa k zběžkej.
Wot 1886 wjedźeše železniska čara ze Svora do Cvikova, kotraž bu w lěće 1905 hač do Jablonné podlěšena a hač do lěta 1986 wužiwana. Wokoło 1900 wuwiwaše so Cvikov k stejnišću tekstilneje, barboweje a škleńcoweje industrije.
Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.
Rozrjadowanje města
Město Cvikov wobsteji ze slědowacych dźělow:
Praha
Praha (hamtsce Hłowne město Praha; Hlavní město Praha) je stolica a samostatny wobwod Čěskeje. Leži při rěce Wołtawa a je z nimale 1,3 milionami wobydlerjow na 496 km² po wobydlerjach najwjetše město a kulturelne kaž tež ekonomiske srjedźišćo kraja. W lěće 2000 bě Praha jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.
Wokolina města je ze starodawna husće zasydlena. Wot 6. lětstotka su Słowjenjo w tamnišich kónčinach žiwi. Po natwarjenju dweju hrodow přez Přemyslidow w 9. a 10. lětstotku přińdźechu židowscy a němscy wikowarjo do kraja. Wokoło 1230 stawaše so Praha z rezidencnym městom kralestwa Čechi a w 14. lětstotku jako rezidencne město Swjateho romskeho mócnarstwa ze kulturnym srjedźišćom srjedźneje Europy. W Praze załoži so w lěće 1348 prěnja uniwersita srjedźneje a wuchodneje Europy. Přez lětstotki běše Praha multikulturne město, w kotrymž zetkachu so čěske, němske, židowske a dalše kultury. Tak mjenowane „Złote město“ je hač do dźensnišeho harmoniskeho, předewšěm barokoweho a gotiskeho raza.
Altlandsberg
thumb|left|Cyrkej w Altlandsbergu
Altlandsberg je němske město w braniborskim wokrjesu Markowsko-Wódranski kraj wuchodnje Berlina. Wone ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Šćjokino
thumb|left Šćjokino je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tula. Ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Konaškojta sadlička
Konaškojta sadlička (Alyssum alyssoides) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopisanje
Stołpik je zrunany abo postupowacy a zwjetša wot spódka rozhałuzowany.
Brandt
Brandt je mjeno slědowacych wosobow:
Konaškojta sadlička
Wopisanje
Łopjena su linealne hač owalne a docpěwaja dołhosć wot 2 cm.
Kćěje wot apryla hač septembra. Na spočatku blědožołte, pozdźišo běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot 3 mm a steja po dwacećoch hač po pjećdźesatoch w chětro hustej kići z dołhosću wot 3 hač 15 cm. Keluškowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač 2,5 mm. Krónowe łopješka u žołte, po překćěnju běłe a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 mm.
Plody su kulojte hač owalne, bóčnje wopłonjene a docpěwaja wulkosć wot 3 hač 4 mm. Wobsahuja štyri symjenja.
Stejnišćo
Rosće na wotewrjenych stejnišćach na skałach, kamjentnych nasypach, pěskowych trawnikach, słónčnych suchich trawnikach a w skałach. Preferuje ćopłe, zwjetša wapnite čumpate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Kabinet Kohl III
Kabinet Kohl III bě wot 12. měrca 1987 hač do 18. januara 1991 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 11. legislaturnej periodźe. Kabinet čorno-žołteje koalicije stronow CDU, CSU a FDP pod zwjazkowym kanclerom Helmutom Kohlom (CDU) bě 16. kabinet zwjazkoweje republiki.
Achtubinsk
thumb|left Achtubinsk je město w ruskej oblasći Astrachań. Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1793 załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Murjowa sadlička
Murjowa sadlička (Alyssum murale) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
15. septembra
15. septembra abo '''15. požnjenca''' je 258. dźeń gregorianiskeje protyki (259. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 107 dnjow hač do kónca lěta.
Sowje
Susodne sydlišća běchu Dobry Wótšow a Załuž na sewjeru, Bukowka, Rań a Rowna na sewjerowuchodźe, Sedlišćo a Rěpišćo na wuchodźe, Drochow a Murjow na zapadźe a Gat a Zły Komorow na juhu.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1474 jako Sow. Dalše historiske mjena běchu Sawa (1501), Sawe (1506), Sowe (1529) a Sawo (1555). Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot serbskeho słowa „sowa“. Hačrunjež bě w gmejnskim woponje hižo w lěće 1738 – inspirěrowane wot němskeho mjena – widźeć ranca, žadaše sej nacionalsocialistiski wjesnjanosta w juliju 1940 přemjenowanje swojeje gmejny na „Eulenhorst“, potajkim po originalnym serbskim přikładźe. Přemjenowanje łužiskich wsow bě pak hižo wotzamknjene, tak zo so stare mjeno wobchowa.
Wjes słušeše w 15. lětstotku do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene na kursakski hamt. Porno druhim wjeskam njepłaćeše swoje wotedawki pak hamtej, ale cyrkwi w Złym Komorowje. Tak słušeše tež cyrkwinsce do Złokomorowskeje ewangelskeje wosady, doniž njedósta w lěće 1934 swójsku cyrkej z 15 metrow wysokej wěžu.
W lěće 1867 wotewrichu na wjesnych zahonach prěnju brunicowu jamu. Tež dla industrializacije a přićaha němskorěčnych dźěłaćerjow rěčachu po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 300 wobydlerjow jenož hišće pjatnaćo serbsce.
Ćěmny rozraz
Ćěmny rozraz (Veronica opaca) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Krytosymjenjak
Jeho symjenišćo so přeco w płódniku zawěra. Tutón so při zrałoće do płoda přetworjuje, při čimž so dalše dźěle kćenja móžeja wobdźělować.
Systematika
Krytosymjenjaki su z něhdźe 250.000 znatymi družinami rostlinska skupina z najwjetšimi družinami. W času jich systematiska pozicija znutřka symjeńcow a jich pochad přeco hišće předmjet wědomostnych debatow, je so jich znutřkowna systematika nic naposledku přez dźěło Angiosperm Phylogeny Group (APG) z 1990. lět stabilizowała. Tu přestajowana systematika bazuje na w oktobrje 2009 předstajenej třećej wersiji APG.
Nimo wulkich skupinow monokotyledonow a eudikotyledonow hišće eksistuja někotre bazalnje stejace porjady. Jich přiwuznosć so přez sćěhowacy kladogram wujasnjuje:
Bazalne porjady
Pod zapřijeću bazalne porjady su wjacore porjady zjimaja, kotrež na bazy krytosymjenjakow steja. Wone njejsu žana přirodna přiwuznostna skupina (Monophylum). Tohodla so nic wjace kaž w zańdźenosći jako swójski takson wjedu, na př. jako Einfurchenpollen-Zweikeimblättrige. Bazalne porjady wobsahuje něhdźe 8600 družinow. Wone maja někotre zhromadne přiznamjenja.
To su předewšěm wodrjewjane rostliny, kotrež eteriske wolije tworja (fenylpropanoidy a terpeny). Tute su w kulowatych idioblastach. Łopjena su jednore a wobsedźa žane pódlanske łopješko. Kćenja eksistuja w jara rozdźělnych formach. Přirjadowanje kćenjowych organow je šrubikojte abo tež často w třiličbnych kružkach. Próšk je předewšěm monosulkatny. Płodowe łopješka su zwjetša nic zrosćene. Časte rostlinske wobsahowe maćizny su bencylisochinolinalkaloidy a neolignany.
Za detailny přehlad wo systematice, hlej de:Systematik der Bedecktsamer.
Jehlinowy jemjel
Jehlinowy jemjel (Viscum album subsp. austriacum; synonym Viscum laxum) je rostlina ze swójby sandelowych rostlinow (Santalaceae).
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje jemjelowych rostlinow (Viscaceae) přirjaduje.
Fichte
Fichte je mjeno slědowacych wosobow:
Persiska alpska fijałka
Persiska alpska fijałka (Cyclamen persicum) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Gremjačinsk
Gremjačinsk je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Perma. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1941 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Čašniki
thumb|left
Čašniki je městačko we Wicebskej oblasći na sewjeru Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Čašnikskeho rajona.
Leži při rěce Ulla něhdźe 75 kilometrow juhozapadnje Wicebska.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1504 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Neruda
Neruda je mjeno slědowacych wosobow:
Něžna šmička
Něžna šmička (Aira elegantissima) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
1892
1892 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Ponich
Ponich (němsce zwjetša Pannach) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Krasnohrad
Krasnohrad (do 1784 – Белёвская крепость/ Bjeljowskaja krjepost; do 1922 – Константиноград/ Konstantinograd) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Berestowa něhdźe 105 kilometrow juhozapadnje Charkiwa.
Jasnogorsk
thumb|left Jasnogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tula. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1578 jako wjes Laptewo załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Asino
thumb|left Asino ( Асино) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při rěce Čulym w Tomskeje oblasće něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Tomska. Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1896 załožiło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Krasnohrad
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Andrić
Andrić je mjeno slědowacych wosobow:
Saarlouis
Saarlouis je němske město w Posaarskej. Saarlouis ma 38.189 (staw 31.12.2006) wobydlerjow. Měšćanosta je Roland Henz (SPD).
Knježna Marija
thumb|[[Raffael, Sixtinska Madonna ­– Wobraz Mariji z Jězusom z lěta 1754, dźensa w galeriji w Drježdźanach]] Knježna Marija (hebrejsce מִרְיָם - Mirjam, aramejsce מַרְיָם - Marjam, grjeksce Μαριαμ abo Μαρια, arabsce مريم - Marjam) je wuznamna wosobina w křesćanstwje a w islamje, Jězusowa maćer. Jeje skutkowanje je wopisane w Bibliji, w Nowym Zakonje.
Krasnohrad
Sydlišćo je so w lěće 1731 załožiło a ma wot lěta 1797 měšćanske prawa.
Müntefering
Müntefering je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
16. septembra
16. septembra abo '''16. požnjenca''' je 259. dźeń gregorianiskeje protyki (260. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 106 dnjow hač do kónca lěta.
Syrik
Syrik (tež sulfur, zest. šwabl) je chemiski element kislikoweje skupiny. Jeho symbol je S (wot łaćonskeho sulphur). thumb|left|Syrik
Pali na powětrje z módrym płomjenjom a płodźi při tym wótrje wonjacy syrikowy dioksid.
Syrik je za žiwochow esencielny element. Wustupuje mjez druhim w aminokisalinach a encymach, a hra wažnu rólu při anaerobnej energijowej produkciji wjele mikroorganismow.
Oksidaj
Syrik wustupuje w dwěmaj oksidomaj, při tym ma rozdźělnu hódnosć.
Syrikowodźik
Syrikowodźik (H2S) je jara jědojty płun, kotryž jako zhniłe jeja smjerdźi. Syrik je w tutej wjazbje dwuhódnotny.
Gaeltacht
Gaeltacht [] (Plural Gaeltachtaí []) je pomjenowanje za regiony w Irskej, w kotrychž je iršćina (irska gelšćina) oficielna a najčasćišo wužiwana rěč.
Cyłkownje bydli 86.000 ludźi w tutych regionach. Něhdźe 60.000–70.000 (70–81%) maja iršćinu za maćeršćinu.
Zarjadnistwo
Kompetentny za kulturelne, socialne a hospodarske wuwiće Gaeltachta je Údarás na Gaeltachta. Dźěła z Department of Community, Rural and Gaeltacht Affairs hromadźe.
Medija
Swójski irski radijowy program za Gaeltacht poskićuje Raidió na Gaeltachta.
Powiat oleśnicki
Powiat oleśnicki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Oleśnica. Wokrjes ma přestrjeń wot 1050 km² a něhdźe 105.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z wósom gmejnow, z nich jedna měšćanska a štyri měšćansko-wjesne gmejny kaž tež tři wjesne gmejny:
Znamjensk (oblasć Astrachań)
thumb|left Znamjensk je město w ruskej oblasći Astrachań. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1948 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Pěstka
thumb|Kćenje [[Tulpa|tulpy z pěstku wosrjedź próšnikow]] Pěstka (łaćonsce pistillum; gynoeceum coenokarpum) mjenuja so w botanice ze sobu zrosćene płodowe łopješka kćenja někotrych krytosymjencow.
Pěstka dźěli so do fertilneho wotrězka, zwjetša brjuchateho płódnika ze symjenišćemi a do sterilneho wotrězka z často ćeńkej a dołhej pěstu, kotraž na swojim wyšim kóncu plěšk njese. Plěšk při popróšenju próškowe zornka přijima, pěsta wjedźe kikerowace próškowe móšnički k płódnikej.
Při někotrych pěstkach pěsta faluje.
Jan Wjela (farar)
mini|upright|Narowny pomnik Jana Wjele při Chrjebjanskej cyrkwi
Jan Wjela ( Johann Wehle; * 14. januara 1737 w Konjecach pola Kubšic, † 10. januara 1793 w Chrjebi) bě serbski ewangelski farar w Dołhej Boršći a Chrjebi a nan molerja Hendricha Božidara Wjele.
Po zakónčenju Budyskeho gymnazija studowaše wot lěta 1756 we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě čłon tamnišeho serbskeho předarskeho towarstwa. Farske městno w Dołhej Boršći nastupi 1766. W lěće 1768 woženi so z Rahel Doroteju, rodźenej Rieschkec, ze Schlaurotha pola Zhorjelca. Wot lěta 1782 skutkowaše jako farar w bliskej Chrjebi. Jeho kuzenk ze samsnym mjenom bě z fararjom w Křišowje a zmandźeleny ze staršej sotru Rahel Wjelineje, Rosinu Christianu.
Semitiske rěče
Semitiske rěče su rěče w Prědnjej Aziji a sewjernej Africe.
Jan Wjela (farar)
Wjela spisa někotre nowe spěwy za ewangelske serbske Spěwarske a zeserbšći tež wjacore němske kěrluše.
Semitiske rěče
Dzělenje
Zwjetša so dzěli na tři podskupiny:
Schirach
Schirach je zněmčena forma serbskeho swójbneho mjena Šěrach a mjeno slědowacych wosobinow:
Oblasć Murmansk
Oblasć Murmansk ( Мурманская область/Murmanskaja oblast) je oblasć w europskim dźělu Ruskeje. Leži zwjetša na połkupje Kola w samym sewjerozapadźe kraja při pobrjohach Barentsoweho a Běłeho morja a mjezuje na zapadźe z Finskej a Norwegskej. Jeje zarjadniske sydło a z 307.000 wobydlerjemi jeničke wulkoměsto je Murmansk, kotryž je zdobom baza ruskeje Sewjerneje floty. Dalše wuznamne města su Apatity (59.000), Sewjeromorsk (50.000) a Mončegorsk (45.000).
W lěće měješe Oblasć Murmansk  wobydlerjow. Z nich běchu 80,7 % Rusojo. Awtochtona ludnosć Murmanskich kónčin su Samojo, kiž wučinja dźensa jenož hišće 0,2 % wobydlerstwa. Kulturna stolica samow je wjes Lowozero.
Kito Wylem Broniš
Kito Wylem Broniš ( Christian Wilhelm Bronisch; * 5. decembra 1788 w Pricynje, † 12. decembra 1881 w Drjowku) běše w Delnjej Łužicy skutkowacy serbski farar a rěčespytnik.
Žiwjenje
Syn fararja wopytowaše gymnazij we Łukowje a studowaše po tym wot lěta 1808 hač do 1811 teologiju w Lipsku. Na to dźěłaše wón jako domjacy wučer w Lubinje a wot 1816 jako farar w Změšowje. Po dźesać lět přiwza farske městno w ródnej wsy Pricynje, hdźež skutkowaše potom nimale 50 lět. W lěće 1874 poda so na wuměnk do Drjowka.
Broniš płaći jako jedyn z najbóle mnohostronskich sorabistow 19. lětstotka. Jeho wozjewjenja wobsahuja přinoški k onomastice kaž tež k ludowědźe a stawiznam Serbow w Delnjej Łužicy. Wyše toho přinošowaše k Smolerjowej zběrce delnjoserbskich ludowych spěwow.
Lindgren
Lindgren je mjeno slědowacych wosobow:
Kito Wylem Broniš
Žiwjenje
Kito Wylem Broniš wozjewi serbsce w Časopisu Maćicy Serbskeje a němsce mjez druhim w Nowym łužiskim magacinje Hornjołužiskeho towarstwa wědomosćow a w rjedźe Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft.
Rogow (Lubnjow)
Rogow je wjes w Delnjej Łužicy z něhdźe 500 wobydlerjemi a měšćanski dźěl Lubnjowa w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Wot 26. oktobra 2003 słuša při zapadnej kromje Błótow ležaca wjes do města Lubnjowa.
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje hakle w lěće 1421 jako Ragow w Lubnjowskej měšćanskej knize. W staršim wopismje z lěta 1315 mjenuja so wjacore wjeski wokoło Lubnjowa, nic pak Rogow.
Zažna pyšnica
Zažna pyšnica (Agapanthus praecox) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (Liliaceae) přirjaduje.
Wopis
Zažna pyšnica wutwori huste kupy.
Kćěje w lěću. Lěwančikowmódre kćenja steja na dołhich stołpikach, w hustych kwětnistwach. Eksistuje tež běła warianta.
Poddružiny
Poddružina Agapanthus praecox subsp. orientalis njese wulke, huste wokołki z módrych kćenjow. Preferuje słónco a włóžne pódy.
Texas Wendish Heritage Museum
Texas Wendish Heritage Museum je serbski muzej w Serbinje-Lee County, Texas (Zjednoćene staty Ameriki).
Hórska wólša
Hórska wólša (Alnus incana, syn.: Betula alnus L. var. incana L.) je štom ze swójby brězowych rostlinow (Betulaceae).
Wopis
Hórska wólša je štom abo wulki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 (10-25) m.
Alfred Krawc
Alfred Krawc (tež Krawc-Dźěwinski, Alfred Krautz; * 7. februara 1934 w Dźěwinje, † 15. decembra 2018 w Berlinje) bě serbski filmowc, filmowy stawiznar a awtor.
Hórska wólša
Wopis
Króna je njeprawidłownje kehelojta. Hałuzy zwjetša horje sahaja. Młode hałuzy su oliwozelene do swětłobrune, lochko kosmate ale nic lěpjate.
Alfred Krawc
Narodźi so jako syn hórnika a domjacneje a wopytowaše za wójnski čas Dźěwinsku ludowu šulu. Po spočatnym wukubłanju na škleńcoweho dźěłaćerja bu nawabjeny na „Dźěłaćersku a bursku fakultu“ do Lipska, hdźež přińdźe přez Sorabiju do kruhow serbskich studentow. Wot 1954 studowaše stawizny wuměłstwa při Humboldtowej uniwersiće w Berlinje a bu tam w lěće 1963 promowowany.
Hórska wólša
Wopis
Skora je hładka a swětłošěra abo běłošěra.
Alfred Krawc
Wot 1962 dźěłaše Krawc jako docent při wysokej šuli za film w Podstupimje-Babelsbergu. Jako filmowy stawiznar a wot 1974 wotrjadnik w Statnym filmowym archiwje NDR bě z wudawaćelom zwjazka International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film (12 zwjazkow, 1986–92) kaž tež Encyclopedia of film directors in the United States of America and Europe (1993). Jako čłonej mjezynarodneje federacije filmowych archiwow FIAF poradźi so jemu, hłownu zhromadźiznu tuteho zhromadźenstwa 1974 přewjesć w Budyšinje.
Hórska wólša
Wopis
Rostlina nabohaćuje dusyk z pomocu dusyk zwjazowacymi hribami, z kotrymiž je wólša žiwa ze symbiozu.
Łopjena
Zymske pupki su dołhojće-jejkojte, čerwjenobrune, docpěwaja dołhosć wot něhdźe 8 cm a su hač do 5 mm dołho stołpikate.
Wětošow
thumb|left|Wětošow
Hórska wólša
Łopjena
Łopjena su měnjate, jejkojto-eliptiske, poněčim přikónčene, dwójce rězane na delnim boku šěrozelene a 2-3 cm dołho stołpikate. Wone docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 10 cm a w nazymje njepřebarbja.
Wětošow
Wětošow ( Vetschau/Spreewald) je němsko-delnjoserbske město w Braniborskej, ležace w Błótach we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Wětošow ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow. Měšćanosta je Bengt Kanzler.
Kedrowyj
Kedrowyj ( Кедровый) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Wětošow
Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Hórska wólša
Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach, na hórskich rěčkach a alpowych rěkach. Wutraje a suche a mokre stejnišća. Preferuje wutkate a bazowe, často wapnite, hlinjane, šotrowe a šćerkowe pódy.
Kedrowyj
Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.
Wětošow
Geografija
Městačko leži při južnej kromje Błótow juhowuchodnje Lubnjowa, sewjernje Kalawy a něhdźe 18 kilometrow zapadnje Choćebuza. Wsy na sewjeru měšćanskeho teritorija słušeja hižo do biosferoweho rezerwata Błóta.
Hórska wólša
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej a wuchodnej Europje, južnje hač do srjedźneje Italskeje a Balkanskeje połkupy a wuchodnje hač do Kawkaza rozšěrjena.
Wětošow
Gmejnske dźěle
Jako oficielne měšćanske dźěle Wětošowa płaća:
Hórska wólša
Poddružiny
Nimo w Europje domjaceje nominatoweje formy, so sćěhowace tři taksony často jako poddružiny wot Alnus incana wobhladaja. přirjadowanje je tola diskutowane, poddružiny buchu wot někotrych awtorow jako swójske družiny zastopnjowane, zdźěla tež jako wariety.
Wětošow
Gmejnske dźěle
Dalše wobsydlene městna, kotrež pak jako měšćanske dźěle njepłaća, su Běłośin (Belten), Długi (Fleißdorf), Gołyń (Gahlen), Husoka (Märkischheide, do lěta 1937 hamtsce Weissagk), Huštań (Wüstenhain), Łoboźice (Lobendorf) a Tarnojsk (Tornitz).
Stawizny
mini|left|Wětošowski hród mini|left|Najstarše domske w měsće Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1302 jako Veczicz. Dalše naspomnjenja běchu pod mjenami Vetczaw (1434), Fetzow (1450) a Fetczaw (1480). W lěće 1527 mjenowachu Fetzscho k prěnjemu razej jako městačko. Oficielnje dósta Wětošow swoje měšćanske prawa pak hakle 1543.
Wienski rozraz
Wienski rozraz (Veronica vindobonensis, syn.: Veronica chamaedrys subsp. vindobonensis ) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Wětošow
Stawizny
Hač do pózdnjeho 19. lětstotka rěčeše so we wjeskach wokoło Wětošowa hłownje delnjoserbsce. Rěčna změna k němčinje wotzamkny so tule – pospěšene přez wotstronjenje serbskich kemšow a přesadźenje němčiny jako šulskeje rěče – we hłownym hač dosrjedź 20. lětstotka.
Wienski rozraz
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Wětošow
Stawizny
Wot 1929 do 1932 wotměwachu so we Wětošowje Błótowske ludowe a drastowe swjedźenje, organizowane wot tehdyšeho měšćanosty Otta Rohdy a Maśicy Serbskeje.
Wětošow bě wot 1964 do 1996 stejišćo jedneje z najwjetšich brunicowych milinarnjow we Łužicy. Wuhenje Wětošowskeje milinarnje běchu hižo zdaloka widźeć a płaćachu jako symbol města.
Kubłanje
Na zakładnej šuli we Wětošowje so WITAJ-wučba poskića.
Wobchad
We Wětošowje nadeńdźe so dwórnišćo železniskeje čary Berlin–Zhorjelc. Jězbny čas do Berlina traje někak hodźinu.
Přez Wětošow wjedźetej nimo toho zwjazkowa awtodróha 15 z Wrócławja do Berlina a zwjazkowa dróha 115.
Wosobiny
We Wětošowje so narodźili abo tam bydlili su mjez druhim delnjoserbski basnik, diplomat a pedagoga Jan Bok (1569–1621), moler Wylem Šybar (1887–1974) a wědomostnica-moderatorka Anja Pohončowa (* 1970).
Skalna sadlička
Skalna sadlička (Aurinia saxatilis, syn. Alyssum saxatile L.) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Gubacha
Sydlišćo je so w lěće 1755 załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Franz Müntefering
mini|upright|Franz Müntefering (2018)
Franz Müntefering (* 16. januara 1940 w Neheimje, dźensa Arnsberg) je němski politikar (SPD).
W lětach 1975 do 1992 a znowa wot 1998 do 2013 bě Müntefering zapósłanc zwjazkoweho sejma (MdB). Wot 1998 do 1999 bě wón zwjazkowy minister za wobchad, twarstwo a bydlenja w prěnim kabineće Schröder. Wot 2005 do 2007 bě wón we wulkej koaliciji wicekancler a zwjazkowy minister za dźěło a socialne w prěnim kabineće Merkel.
Müntefering bě wot 2002 do 2005 předsyda frakcije SPD w zwjazkowym sejmje a wot měrca 2004 hač do nowembra 2005 kaž tež wot oktobra 2008 hač do nowembra 2009 zwjazkowy předsyda swojeje strony. Wot 2015 je wón předsyda BAGSO (zwjazkoweho dźěłoweho zhromadźenstwa organizacijow seniorow).
Franz Müntefering je romsko-katolski, k třećemu razej woženjeny a ma z prěnjeho mandźelstwa dwě dźowce.
Pyšna šmička
Pyšna šmička (Aira caryophyllea) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Colditz (wjacezmyslnosć)
Colditz móže być:
kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Mała dripatka
Mała dripatka (Soldanella alpicola) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Kamyzjak
thumb|left Kamyzjak je město w ruskej oblasći Astrachań. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1560 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Huraz
Huraz ( Auras) je wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Skjarbošc a bě hač do 10. januara 1973 samostatna gmejna.
Geografija
Wjes leži 4,5 kilometrow wuchodnje Drjowka. Susodne wsy su Skjarbošc na sewjeru, Wólšynka na sewjerowuchodźe, Radušc na juhu a Lěźiny na zapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Huraz srjedź 1880tych lět cyłkownje 121 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći porno tomu w 1950tych lětach jenož hišće třoch wot 231 wobydlerjow, kiž serbsce móžachu.
Bohačesć Bjedrich Ponich
Bohačesć Bjedrich Ponich ( Ehregott Friedrich Pannach; * 8. meje 1761 w Malešecach, † 1826 we Łuću) bě serbski ewangelski farar a załožer tak mjenowaneje Ponichoweje knihownje.
Wón narodźi so jako syn fararja Pětra Ponicha a wo 13 lět młódši bratr Samuela Bohuwěra Ponicha w ewangelskej wosadnej wsy Malešecach. Po studiju teologije we Wittenbergu, hdźež běše z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa, nastupi w lěće 1809 zastojnstwo jako farar we Łuću, hdźež wukřći mjez druhim młodeho Jana Arnošta Smolerja. Ponich skutkowaše hač do swojeje smjerće w lěće 1826 w małej holanskej wosadźe.
Ponich zběraše mnóstwo serbskich rukopisow, wotpisowaše je a nahromadźi sej tak drohotnu knihownju z něhdźe 70 titulemi. Po jeho smjerći kupi farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje Handrij Lubjenski knihownju za tři tolerje, zo by ju Serbskemu prědarskemu towarstwu w Lipsku k dispoziciji stajił. Handrij Zejler prosy pak w lisće dnja 11. decembra 1827 Lubjenskeho, žadnu knihownju w Budyšinje wobchować, zo by so tež wot bywšich sobustawow towarstwa wužiwać móhła. Na to so wona pod mjenom „Ponichowa knihownja“ w kapalni Michałskeje cyrkwje zaměstni. Pozdźišo bu z njeznatych přičin tola do Lipska dowjezena.
Otakar Theer
Otakar Theer (* 16. februara 1880 w Černowicach na dźensnišej Ukrainje; † 20. decembra 1917 w Praze) bě čěski basnik a dramatikar.
Herrmann
Herrmann je mjeno slědowacych wosobow:
Sadlička (Lobularia)
Sadlička (Lobularia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Keluškowe łopješko
thumb|299px|Skica kamelijoweho kćenja: Ke = Keluškowe łopješko Kełuškowe łopješka (sepale) tworja keluch (calyx) kćenja krytosemjenjoweje rostliny a su wonkowne, druhdy hrubše a druhdy zelene kćenjowe přikrywne łopješka, móža wšak tež druhe barby měć abo kaž krónowe łopješka wupadać.
Jedna so při tym tuž wo wonkowne kćenjowe přikrywne łopješka dwójneho kćenjoweho přikrywa (periant), kotrež su hižo při zawrjenym pupku widźomne. Často zelene keluškowe łopješka tworja při kćenjowych pupkach škitny přikryw za nutřkowne drobniše kćenjowe dźěle. Tež při zawrjenju wjele kćenjow za nóc škitaja druhe kćenjowe łopješka.
Móža swobodne abo zarosćene być. Při někotrych taksonach su tež zredukowane, je potajkim mjenje z nich hač při přiwuznych taksonach abo faluja dospołnje. Su wažne přiznamjo za zarjadowanje jednotliwych taksonow (hlej tež: taksonomija, zarjadowanje rostlin).
Arabski kofejowc
Arabski kofejowc (Coffea arabica) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wopis
Arabski kofejowc je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 4,5 m. Běłe kćenja su małke a wonjeja. Ćmowočerwjene płody wobsahuja dwě bunje, kotrejž so wusušitej a palitej.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Etiopiskeje, ale so dźensa w mnoholičbnych tropiskich a subtropiskich krajach plahuje (předewšěm w Brazilskej).
Wužiwanje
Z wišnjojtych póčkatych płodow so kofej přez palenje zhotuje. Při čim so endokarp a symjenjowa bělizna wotstronjuje.
Colditz
Colditz je sakske městačko w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so třinaće kilometrow južnje Grimy při Šwikawskej Modłeji a ma něhdźe 9.000 wobydlerjow. W měšćanskim dźělu Sermuth zjednoćitej so Šwikawska a Freibergska Modłej.
Kónčina naspomni so prěni raz w lěće 1046 jako hród Cholidistcha. W 12. lětstotku nasta wikowanske sydlišćo. Město same bu w lěće 1265 jako civitas naspomnjene.
Babrujsk
Babrujsk je wulkoměsto a wažne industrijowe stejišćo w Mahiljowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Babrujskeho rajona.
Leži při rěce Bjarezina něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Mahiljowa. Přez město wjedźetej dalokodróha a železniska čara z Minska do Homela.
Ma něhdźe 217 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1387 prěni raz naspomniło.
Amharšćina
Amharšćina je semitska rěč, wužiwana na sewjerje Etiopiskeje, hdźež je oficialna rěč. Rěči ju 17 mil. do 27 mil. ludźi. Nimo w Etiopiskej wužiwa so amharšćina wot 2,7 mil. emigrantow (wosebje w Egyptowskej, Israelu a Šwedskej).
Prawa amarylis
Prawa amarylis (Amaryllis belladonna) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Löffler
Löffler je mjeno slědowacych wosobow:
Rjazań
Rjazań je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Moskwy při rěce Oka w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Rjazańskeje oblasće. Ma něhdźe 532 tysac wobydlerjow.
17. septembra
17. septembra abo '''17. požnjenca''' je 260. dźeń gregorianiskeje protyki (261. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 105 dnjow hač do kónca lěta.
Rjazań
Sydlišćo je so w lěće 1095 załožiło.
17. septembra
Wumrěće
mini|upright=0.4|Michał Rostok († 17. septembra 1893)
Kupjansk
thumb|left|Biblioteka
Kupjansk je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Oskol něhdźe 105 kilometrow juhowuchodnje Charkiwa.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1655 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Abchazišćina
thumb|right|300px Abchazišćina (Аҧсуа бызшәа) je rěč ze skupiny Kawkaskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Abchaziskej, hdźež słuži tež jako druha hamtska rěč nimo rušćiny. Rěči so wot něhdźe 112.000 ludźi.
Abchaziski alfabet
300px
right|thumb|Alfabet Zawadskeho (1887)
right|thumb|Alfabet Čočua (1925)
Ouagadougou
Ouagadougou (tež Wagadugu) je stolica a z wjace hač 1,3 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město zapadoafriskeho kraja Burkina Faso kaž tež jeho zarjadniske, hospodarske a kulturne srjedźišćo a sydło Zapadoafriskeje centralneje banki.
We Ouaga, kaž so město we wobchadnej rěči husto mjenuje, reziduje bjezmócny kejžor luda Mossi.
Geografija
mini|left|upright|Wulka mošeja w nutřkownym měsće Město leži při rěce Kadiogo w srjedźišću kraja na Centralnym platowje we wysokosći wot 300 metrow. Přerězna temperatura leži při 28,8° C. Kaž po cyłym kraju knježi w měsće tropiska klima z dešćowym časom wot meje do septembra.
Při južnej kromje metropole natwari so nowa knježerstwowa štwórć Ouaga 2000 z prezidentowym palastom a parlamentom.
Stawizny
Sydlišćo wobsteješe hižo w 15. lětstotku, po někotrych žórłach bu hižo w 11. lětstotku pod mjenom Kombemtinga („město wojakow“) załožene. 1441 sta so jako Wogdgo ze stolicu kralestwa ze samsnym mjenom. Dla nomadiskeho žiwjenskeho wašnja Mossijow wosta jich knježerstwowe sydlišćo wšak hač do 18. lětstotka bóle wjes hač město. 1887 njeměješe po slědźerju Louis-Gustave Binger wjace hač 5000 wobydlerjow a wobsteješe ze sydom wsow. Hakle z přichadom francoskeho kolonialneho wójska zahaji so wutwar města. W 1920tych lětach připrawichu šěroke puće a natwarichu zarjadniske twarjenja, šule, palast guwernera a chorownju. Kołowokoło noweje katedrale natwarichu nowe měšćanske štwórće z modernymi dwuposchodowymi domami. Z toho časa bě Ouagadougou sydło francoskeho kolonialneho guwernera a pozdźišo knježerstwa njewotwisneho stata Hornja Volta, kotryž rěka wot lěta 1984 „Burkina Faso“.
Wobchad
Ouagadougou ma mjezynarodne lětanišćo wosrjedź město a je přez železnisku čaru z přistawom Abidjan při Słonowinowym pobrjoze zwjazane.
Miftachetdin Akmulla
thumb|right
Miftachetdin Akmulla (,, , ; * 27. decembra 1831, Orjenburgska gubjernija, Ruska, † 21. oktobra 1895, wjes Syrostan, Ruska) bě wuznamny baškirski narodny prócowar, basnik a spisowaćel, kiž basnješe baškirce, kazachsce a tatarsce.
Oblasć Nižny Nowgorod
thumb|left|Při [[Wolga|Wolze w Nižnym Nowgorodźe]]
Oblasć Nižny Nowgorod ( Нижегородская область/Nižegorodskaja oblast, 1936–90 Oblasć Gorki) je oblasć we wuchodźe europskeje Ruskeje. Leži při srjedźnej Wolze něhdźe 400 kilometrow wuchodnje Moskwy při Transsibirskej železnicy. Jeje zarjadniske sydło a jeničke milionowe město je Nižny Nowgorod z 1,2 milionomaj wobydlerjow. Dalšej wulkoměsće stej Dzeržinsk (240.000) a Arzamas (106.000).
W lěće měješe Oblasć Nižny Nowgorod  wobydlerjow. Z nich běchu 93,9 % Rusojo.
Kolpašewo
thumb|left
Kolpašewo ( Колпашево) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při Obje w Tomskej oblasći něhdźe 320 kilometrow sewjerozapadnje Tomska. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Wódny rozraz
Wódny rozraz (Veronica anagallis-aquatica) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Derbno
Derbno (prjedy tež Dobryń; Döbern) je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa a zarjadniske sydło Derbnjanskeho hamta.
Geografija
Derbno leži někak pjećadwaceći kilometrow juhowuchodnje Choćebuza a pjatnaće kilometrow južnje Baršća, wuchodnje Grodka a sewjerozapadnje Mužakowa.
Wobchad
Přez město wjedźe zwjazkowa dróha 115 (Zhorjelc–Mužakow–Baršć–Lubin–Gólišyn–Jutrobóh) a někak tři kilometry wot města běži zwjazkowa dróha 156 (Rań–Krušwica–Budyšin).
Gmejnske dźěle
K Derbnu słušeja gmejnski dźěl Dubrawka (Eichwege) a bydlišća Brjazyna (Birkenhain), Derbnojska Granica (Döberner Grenze) a Derbnojski Młyn (Döberner Mühle).
Stawizny
Derbno ma wot 3. oktobra 1969 měšćanske prawo.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 484 wobydlerjow hišće połsta serbskorěčnych (10 %). Derbno ležeše tehdy při wuchodnej kromje serbskorěčneho teritorija.
Łužiska jězorina
thumb|upright=1.33|Karta Łužiskeje jězoriny
Łužiska jězorina (delnjoserbsce Łužyska jazorina) je nastawaca kumštna jězorata krajina w srjedźnej Łužicy. Přez napjelnjeje nehdyšich brunicowych jamow Łužiskeho rewěra ma nastać hač do lěta 2018 najwjetša kumštna wódna krajina cyłeje Europy a štwórta najwjetša jězorina w Němskej.
Jězorina leži we Łužicy mjez Lubnjowom w sewjerozapadźe a Niskej w juhowuchodźe a wupřestrěwa so na dołhosći wot wjac hač 80 kilometrow. Jadro łužiskeje jězoriny je Łužiski jězoraty rjećaz, potajkim dźewjeć jězorow mjez Złym Komorowom a Wojerecami, kiž je přez pławne kanale mjez sobu zwjazane.
Černiwci
Černiwci (serbsce tež Černowicy;, Tshernovits, , , ) su wulkoměsto w oblasći Černiwci na juhozapadnej Ukrainje, blisko rumunskeje hranicy. Stolica historiskeje Bukowiny leži při rěce Prut něhdźe 400 kilometrow juhozapadnje Kijewa.
Su jedne wot historisce najwuznamnišich městow dźensnišeje Ukrainy, běchu hač do Druheje swětoweje wójny wažne srjedźišćo židowskeho žiwjenja a maja hač do dźensnišeho jedne wot najwjetšich židowskich pohrjebnišćow w Europje z někak 55.000 rowami. 1925 wučinichu Židojo 40 procentow wobydlerstwa.
Stawizny
mini|left|Na židowskim pohrjebnišcu Město je so w lěće 1408 prěni raz pisomnje naspomniło a ma wot 1488 měšćanske prawa. Wobtwjerdźene sydlišćo na lěwym brjoze Pruta bě tu pak hižo za čas wjerchowstwa Galiciskeje-Wołyńskeje w 12. lětstotku. Po měšćanskich chronikach mjenowaše so tute prěnje městačko Čern. Twjerdźizna zniči so w lěće 1259 přez Mongolow a bu potom na tamnym, prawym brjoze rěki znowa natwarjena. Wot 1359 do 1774 słušeše město z wokolinu do Moldawskeho wjerchowstwa.
Wot lěta 1775 słušachu Černiwci k rakuskemu krajej Bukowina. 1816 mějachu hakle 5.400 wobydlerjow. Wot 1849 tworješe Bukowina swójski krónowy kraj z Černiwcami jako stolicu. Wot 1861 bě město tež sydło krajneho sejma Bukowiny; 1875 załoži so Uniwersita Franca Józefa. Wobchadna rěč wjetšiny ludnosće bě němčina. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźechu Černiwci do Rumunskeje a wot kraja Druheje swětoweje wójny su dźěl Ukrainy. Multikulturelna tradicija města je so přez zamordowanje Židow w holocausće a wusydlenje Němcow a Rumunow po wójnje nimale dospołnje zničiła.
Kuba
Kuba ( República de Cuba, Republika Kuba) je socialistiski kupowy stat w srjedźnej Americe. Hłowne město je Havanna (La Habana). Kuba ma něhdźe 11 milionow wobydlerjow.
Předsyda je wot 19. apryla 2018 Miguel Díaz-Canel, po tym zo knježeštaj přez nimale 60 lět bratraj Fidel a Raúl Castro jako něhdyšej wjednikaj komunistiskeje rewolucije.
Přimórska sadlička
Přimórska sadlička je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Lobularia maritima, Brasicaceae).
Wjelkowy
Wjelkowy ( Wölkau) su wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1936 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leža 245 metrow nad mórskej hładźinu w dole Slěbornički.
Dla přihódneho połoženja při křižowanišću šoseje z Budyšina do Biskopic z pućom z Hornjeho Wujězda do Zemic a při starej krajnej hranicy mjez Hornjej Łužicu a Stołpinskim hamtom Mišnjanskeho markhrabinstwa mějachu wšelake knjejstwa we wokolinje zajim na wjesce. Z teje přičiny wobstejachu Wjelkowy hač do lěta 1936 z třoch wjesnych dźělow: Hornjołužiskeje strony w gmejnje Čerwjene Noslicy, Mišnjanskeje strony w gmejnje Počaplicy a Mišnjanskeje strony w gmejnje Špikawy.
Susodne wjeski su Stachow na sewjeru, Počaplicy a Čerwjene Noslicy na sewjerowuchodźe, Zemicy-Tumicy na juhu, Kinič na juhozapadźe a Palow na sewjerozapadźe.
We Wjelkowach mějachu woblubowany hosćenc „Sächsischer Reiter“, něhdyša póštowa stacija, kotraž bě pak z dźělom susodnych Tumic.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1318 jako sydło knjeza Henninga von Wolkow. 1588 naspomni so wudwór w Počapličanskim podźělu. Podźěl wjeski słušeše Biskopičanskej radźe, druhi k Počapličanskemu ryćerkubłu a hornjołužiski podźěl k Čerwjenonosličanskemu knjejstwu. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, z nich hišće 42 Serbow (26 %) a bě tuž najbóle němska wjes Hodźijskeje wosady. Hižo tehdy so pak we Wjelkowskej šuli jenož hišće němsce rěčeše. Po hamtskej statistice lěta 1890 bydleše w Špikawskim podźělu 104, w Počapličanskim 51 a na hornjołužiskej stronje 29 wobydlerjow.
Wšě tři dźěle słušachu ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
Markkleeberg
Markkleeberg je sakske město w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so při Plesnje na južnej kromje Lipska mjez Cospudenskim a Markkleebergskim jězorom a ma něhdźe 24.000 wobydlerjow.
Město załoži so w lěće 1934 přez zjednoćenje gmejnow Oetzsch-Markkleeberg a Gautzsch. Dla słowjanskeho pochada mjena Gautzsch rozsudźichu so nacionalsocialisća za mjeno mjeńšeho Markkleeberga.
Narimanow
Narimanow je město w ruskej oblasći Astrachań. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1963 załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.
Bychaw
thumb|left
Bychaw je město w Mahiljowskej oblasći na wuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Bychawskeho rajona.
Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 40 kilometrow južnje Mahiljowa.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1370 prěni raz naspomniło.
Mašow
Mašow je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow blisko Grabina.
Dalše bliske města su Zły Komorow dwajatřiceći kilometrow juhowuchodnje, Łuchow šěsćadwaceći kilometrow južnje a Lubnjow dwajaštyrceći kilometrow sewjernje. Bliske wulke město je Choćebuz dwajapjećdźesat kilometrow sewjerowuchodnje.
Cyła gmejna ma přestrjeń 75,63 km² a někak 2.000 wobydlerjow.
Wobchad
Runje přez Mašow wjedźe zwjazkowa dróha 96 ze Žitawy na Rujany. Zwjazkowa awtodróha 13 z Drježdźan do Berlina běži někak sydomnaće kilometrow wuchodnje.
Najmjeńša dripatka
Najmjeńša dripatka (Soldanella minima) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Powiat oławski
Powiat oławski je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Oława (němsce Ohlau). Wokrjes ma přestrjeń wot 524 km² a wokoło 70.000 wobydlerjow.
Gmejny
Powiat wobsteji ze štyrjoch gmejnow, z nich jedna měšćanska, jedna měšćansko-wjesna a dwě wjesnej gmejnje.
Gólašow
Gólašow ( Golschow) je wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Drjowk a bě hač do 1. januara 1974 samostatna gmejna.
Techniska uniwersita Kamjenica
Techniska uniwersita Kamjenica ( Technische Universität Chemnitz (TUC)) je němska uniwersita w Kamjenicy, Sakskej. Wona ma něhdźe 12.000 studentow.
Campus
Dla njeplanowaneho rosta w zašłosći su twarjenja Techniskeje uniwersity relatiwnje daloko w měsće rozšěrjene
Gólašow
Geografija
Wjes leži połdra kilometra sewjerozapadnje Drjowka při krajnej dróze L52, kotraž wjedźe přez Kózle do Kalawy. Susodnej wsy stej Źiwize na sewjeru a Radowašojce na juhozapadźe.
Petzold
Petzold je mjeno slědowacych wosobow:
Schmidt
Schmidt je mjeno slědowacych wosobow:
Bjedrich August Bergan
Narodźi so jako syn Boršćanskeho wučerja Jana Bergana a wopytowaše wot 1841 do 1843 Budyski gymnazij, hdźež bě z čłonom towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot 1843 do 1846 bě šuler Zhorjelskeho gymnazija a potom studowaše hač do lěta 1848 ewangelsku teologiju we Wrócławju. Wot 1848 do 1852 bě kandidat duchownstwa w pruskim Rózborku a 1852 nastupi farske městno we Wulkich Zdźarach, hdźež skutkowaše přez 45 lět hač do lěta 1898, hdyž so na wuměnk do Drježdźan poda.
W Zdźarowskej wosadźe, tehdy k Pruskej słušacej, haješe Bergan serbsku rěč a wašnja a zakitowaše serbšćinu před pruskej wyšnosću.
Přećel Handrija Zejlerja bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1897 jeje čestny sobustaw.
Narowny pomnik Bjedricha Augusta Bergana a mandźelskeje Luizy Klary, rodźeneje Kubicec (1837–1916), nadeńdźe so na Zdźarowskim kěrchowje. Jeju dźowka Margareta bě zmandźelena z Jánom Emanuelom Dobruckim.
Šćětkowy lišćak
Šćětkowy lišćak (Polypogon) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jan Awgust Sykora
mini|Jan Awgust Sykora bě z poslednim serbskim fararjom w Smělnej thumb|upright|Narowny pomnik Jana Awgusta Sykory při Smělnjanskej cyrkwi
Gagra
thumb|left Gagra (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Sochumija.
Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 27 tysac wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło dwanaće tysac wobydlerjow.
Jan Awgust Sykora
Jan Awgust Sykora ( Johann August Sickert; * 27. septembra 1835 w Malešecach, † 19. decembra 1921 w Biskopicach) bě serbski farar, spisowaćel a ludowědnik.
Wón narodźi so do zamóžneje ewangelskeje burskeje swójby a wopyta w Budyšinje najprjedy měšćansku šulu a wot 1848 do 1856 gymnazij. Po studiju teologije w Lipsku, kiž 1860 dokónči, skutkowaše najprjedy tři lěta jako domjacy wučer a bu 1863 na farske městno do Smělneje pola Biskopic powołany, hdźež bě hač do kónca powołanskeho žiwjenja w lěće 1899 z poslednim serbskim fararjom.