cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pózdnja kitkata wišnja
Rozšěrjenje
Pochadźa ze wuchodneje sewjerneje Ameriki.
Cölln při Sprjewi
Cölln bě srjedźowěkowske město na Sprjewinej kupje napřećo stareho Berlina. W pózdnim srjedźowěku wuwiwaštej so wobě měsće k jednomu sydlišću, kiž mjenowaše so wot 1307 Berlin-Cölln a předstaji historiske jadro němskeje stolicy.
Sydlišćo bu w lěće 1237 prěni raz naspomnjene, sydom lět zašo hač Berlin. Tute lěto płaći jako zakład Berlinskich měšćanskich jubilejow w lětomaj 1937 (700 lět) a 1987 (750 lět), hačrunjež so Berlin sam we wotpowědnym wopismje njenaspomni.
W srjedźowěku měješe město něhdźe 1.400 wobydlerjow. Jako měšćanski dźěl, do kotrehož słušeše cyła Sprjewina kupa, docpě najwyšu ličbu wobydlerstwa w lěće 1871, jako bydlachu 16.554 wobydlerjow w Cöllnje. Wot 1920 słuša Cölln do měšćanskeho wobwoda Berlin-Mitte.
Wot mjeno stareho Cöllna (Alt-Cölln) wotwodźene je mjeno měšćanskeho wobwoda Neukölln.
Dwojobarbna šmica
Dwojobarbna šmica je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Deschampsia discolor, Poaceae).
Virginska kitkata wišnja
Virginska kitkata wišnja (Prunus virginiana) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wišnja
thumb|[[Třěšeń (Prunus avium 'Burlat')]] thumb|Třěšeń (Prunus avium) thumb|[[Kisała wišnja (Prunus cerasus)]] thumb Wišnja je płód rozdźělnych družinow roda prunus wot podrodow Cerasus, Padus a Laurocerasus. Dalše serbske mjena su wišeń, třěšnja , třěšeń.
Ale jenož wišnje ze sćěhowacych družinow su jědźne, při čimž jich słód po družinje a sorće jara wariěruje.
Wužiće
Słódke a kisałe wišnje so móžeja njewarjene jěsć, mjeztym zo wišnje druhich družinow so móžeja předźěłane jěsć.
Nimo toho so z wišnjow kompot, brěčku a wino wutworja.
Wupóčkowane wišnje so móžeja jako pokładźenje na tortach a tykancach wužiwaja.
Połobske pěskowčiny
mini|„Bastei“ w Sakskej Šwicy
Połobske pěskowčiny ( Labské pískovce abo Děčínská vrchovina, Elbsandsteingebirge) su hłownje z pěskowca wobstejace srjedźne horiny při hornim běhu Łobja w Sakskej a sewjernej Čěskej. Wone so rozpřestrěwaja na přestrjeni 700 km² a sahaja do wysokosće wot 723 metrow. Němski dźěl mjenuje so husto Sakska Šwica, čěski dźěl je znaty jako Čěska Šwica (České Švýcarsko).
Najwyši wjeršk Połobskich pěskowčin je Děčínský Sněžník (Hoher Schneeberg) z 722,8 metrami na čěskim boku. Najwyša hora w sakskim podźělu je Wulki Zschirnstein (561 m).
Geografija
mini|[[Lilijowc z Łobjowej dolinu]] Połobske pěskowčiny rozpřestrěwaja so při woběmaj brjohomaj Łobja mjez čěskim městom Děčín (Dźěćin) a sakskim Pěrnom. Sewjerna hranica horin běži někak přez města Pěrno, Hohnstein, Zebnicu, Chřibsku a Česku Kamenicu.
W Połobskich pěskowčinach nadeńdźetej so narodnej parkaj Sakska Šwica (93,5 km²) a Čěska Šwica (79 km²). Dalše 530 km² na woběmaj bokomaj hranicy płaća jako krajinoškitowe pasmo (LSG).
Najwažniše rěčki w horinach su nimo Łobja Kamenice, Kirnitzsch a Běła (Biela).
Stawizny
Połobske pěskowčiny su powostanki sedimentow něhdyšeho morja, kotrež wupřestrěwaše so na tutym městnje w krydowej dobje před něhdźe 95 milionow lětami. Na městnje dźensnišich pěskowčin namakaše so tehdy mórska wužina mjez Čěskej žłobinu a sewjeroněmskej nižinu. Na wuchodźe běše Zapadosudetska kupa z Łužiskich horin, Jizerskich horin a Kyrkonošow a na zapadźe Srjedźoeuropska kupa z Rudnych horin, Šmrěčin a Šumawy. W tutym přeliwje nastachu sedimentowe wotkładowanja, kiž běchu hač do 550 metrow sylne. Přez nastate horiny přełama Łobjo jako docyła jenička rěka z Čěskeje žłobiny.
Kiziljurt
Kiziljurt je město w Ruskej federaciji w republice Dagestan něhdźe 50 kilometrow sewjerozapadnje Machačkale.
Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1894 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Sapawa (město)
Sapawa (němsce Zschopau) je sakske wulke wokrjesne město w Rudnohórskim wokrjesu. Leži někak štyrnaće kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy w sewjerowuchodnym dźělu wokrjesa. Sapawa je nadregionalnje znata dla zhotowjenja motorskich jězdźidłow. Město je pomjenowane po rěce ze samsnym mjenom a ma něhdźe 9.000 wobydlerjow.
Geografija
Město leži při rěkomaj Sapawa a Wilisch we wysokosćach mjez 310 a 598 metrow nad mórskej hładźinu. Ke gmejnje słušeja wjesce Wilischthal a Waldkirchen. Najwyša hora w Sapawje je Pilzhübel (598 metrow) a najniši dypk leži při rěce Sapawa při hranicy města na 310 metrach.
Susodne města a gmejny su Grünhainichen na sewjerowuchodźe, Börnichen na wuchodźe, Großolbersdorf na juhu, Drebach na juhozapadźe, Amtsberg na zapadźe a Gornau na sewjerozapadźe.
Wobchad
W Sapawje je wot 1. februara 1866 dwórnišćo Zschopau železniskeje čary Kamjenica – Vejprty. We Wilischthalje wobsteji wot 1. decembra 1875 dwórnišćo Wilischthal a we wuchodnym dźělu města je wot 2007 dwórnišćo Zschopau Ost.
Politika
Sapawa słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 17 (Rudne hory 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Potočniwka
Potočniwka (Samolus) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zahrodny rozraz
Zahrodny rozraz (Veronica persica) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Dalše serbske mjeno je persiski rozraz.
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Gregorianiska protyka
thumb|Bamž Hrjehor XIII.
Gregorianiska protyka je protyka, kotraž je dźensa swětadaloko rozšěrjena a tuž najwažniši protyčny system na swěće. Pomjenuje so po bamžu Hrjehorju XIII. a nastawaše kónc 16. lětstotka přez reformu julijaniskeje protyki. Gregorianiska protyka bazuje na słónčnym lěće z 365,2425 dnjemi.
Niska brěza
Niska brěza (Betula humilis) je małoróstny kerk ze swójby brězowych rostlinow (Betulaceae).
Wopis
Niska brěza je małoróstny kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 50 hač 200 cm.
Młode hałuzy su žałzojće kosmate.
Łopjena su stołpikate, jejkojte, rozdźělnje rězane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 3 cm.
Kćěje wot apryla hač meje.
Stejnišćo
Rosće w brězowych bahnach, přechodnych bahnach. Preferuje pochowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjerowuchodnej Němskej, južnej Němskej, Alpach a předkraju a Karpatach rozšěrjena.
Drohopłun
Drohopłun je chemiski element, kotryž pod normalnymi wuměnjenjemi jako płun wustupuje. Nimo toho drohopłuny su jara inertne, při čimž inertnosć wot heliuma hač do ćešich elementow (neon, argon, krypton, ksenon a radon) wotebjerje. Tohodla w přirodźe njejsu znate chemiske wjazby. Pod wěstymi wuměnjenjemi je synteza wjazby so radźi. Wot lěta 1962 so su někotre wjazby wot Xenona (XeF2, XeF4 atd.) syntezowałe.
Mendelejev njeměješe drohopłuny w swojej periodowej tabeli, dokelž tehdy nichtó njebě je wotkrył. Ale w lěće 1868, Pierre Jules Cesar Janssen wotkry helium w słóncu. W lěće 1894, William Ramsay wotkry prěni drohopłun tu na zemi, płun w powětrje, a wón mjenowaše jón argon. W lěće 1898 so krypton a neon wotkryštej, a w lěće 1900 Friedrich Ernst Dorn wotkry radon.
Wokrjes Barnim
Wokrjes Barnim je braniborski krajny wokrjes sewjerowuchodnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 173.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.477 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Eberswalde.
Geografija
Barnim mjezuje z wokrjesom Uckermark na sewjeru, z Pólskej w samym wuchodźe, z wokrjesom Markowsko-Wódrjanski kraj na juhowuchodźe, z Berlinom na juhu a wokrjesom Hornja Habola na zapadźe.
Města a gmejny
(staw wobydlerstwa: ) Zarjady a přisłušace gmejny (sydło zarjadnistwa *)
7. septembra
7. septembra abo '''7. požnjenca''' je 250. dźeń gregorianiskeje protyki (251. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 115 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Franc Jurij Lok († 1831)
Ćeńki jabrik
Po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow (Callitrichaceae) přirjaduje.
Pyreneje
thumb|Pyreneje w lěću
Pyreneje (španisce Pirineos, francosce Pyrénées, baskisce Pirinioak a katalansce Pirineus) su něhdźe 430 km dołhi hórski rjećaz w juhozapadnej Europje, kiž so wupřestrěwaja mjez Atlantiskim oceanom na zapadźe a Srjedźnym morjom na wuchodźe a wotmjezuja Pyrenejsku połkupu z wostatneje Europy. Na hrjebjenju Pyrenejow běži statna hranica mjez Španiskej a Francoskej; wosrjedź horin namaka so wyše toho małostat Andorra.
Najwyši dypk Pyrenejow je Pico de Aneto (3.404 m) nimale dokładnje w srjedźišću hórskeho rjećaza, něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Barcelony.
Józefów (gmejna Bolimów)
Józefów je wjes w Pólskej.
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Bolimów słuša.
<br style="clear:both;" />
Bremen (město)
Bremen (serbsce Bremy ) je hłowne město zwjazkoweho kraja Swobodne a hansowe město Bremen na sewjerozapadźe Němskeje a jědnate najwjetše město zwjazkoweje republiki. Ma něhdźe 570.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při Weserje wuchodnje Hamburga njedaloko Sewjerneho morja.
Bremen je nimo Bremerhavena jedna z dweju gmejnow w zwjazkowym kraju ze samsnym mjenom.
1804
1804 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Pastwina hora
Pastwina hora ( Hutberg) je 293 metry wysoka hora a woblubowane wulětnišćo na kromje Kamjenca w Hornjej Łužicy. Namaka so zapadnje měšćanskeho centruma a sewjerowuchodnje Lěpkarjec a słuša k Zapadołužiskej pahórčinje. Park na horje bu w lěće 1893 wot Wilhelma Weißa jako měšćanske zelenišćo připrawjeny. Wón je sławny dla wjele wšelakorych družin koniferow kaž tež dla wulkeje ličby rododendronow a acalejow, kotrež wokoło swjatkow kćěja.
Bremerhaven
Wulkoměsto ze 113.000 wobydlerjemi je dźěl metropoloweho regiona Bremen/Oldenburg a nadeńdźe so při wuliwje Wesery do Sewjerneho morja něhdźe połsta kilometrow sewjernje Bremenskeho centruma a 90 kilometrow zapadnje Hamburga. W Bremerhavenje wuliwa so nimo toho rěčka Geeste do Wesery. Měšćanski teritorij je wobdaty wot Cuxhavenskeho wokrjesa.
Pastwina hora
thumb|left|Jewišćo pod hołym njebjom W srjedźišću parka a zdobom na wjeršku hory namaka so 18 metrow wysoka Lessingowa wěža, kotraž so w lěće 1868 natwari, kaž tež hórski hosćenc. Wottam maja wopytowarjo dobry wuhlad na město a přez pahórčinu kaž tež přez płonu hatowsku krajinu w sewjeru.
Bremerhaven
Tradicija jako přistawne město započa w lěće 1830 z wotewrjenjom prěnjeho přistawa a je hač do dźensnišeho wuznamna. Zdobom přetwari so město wot industrijneho na wědomostne a posłužbowe stejišćo. Znaty je Bremerhaven tež za swoju swětłownju a kulturne zběrki w Němskim namórniskim muzeju, w Domje wupućowarjow a w Klimowym domje.
Přistawny teritorij blisko něhdyšeje šwedskeje twjerdźizny Carlsburg ze 17. lětstotka bu w lěće 1827 wot města Bremena kupjeny ze zaměrom twarjenja noweho mórskeho přistawa. W bliskosći nadeńdźeštej so hižo cyrkwinskej wsy Geestendorf a Wulsdorf, kotrejž běštej so w lěće 1139 k prěnjemu razej naspomniłoj.
Pastwina hora
Hač do kónca 19. lětstotka bě hora nimale dospołnje hoła a bu jako měšćanske pastwišćo wužiwana. Z toho pochadźa tež němske mjeno Hutberg, kotrež nima ničo z kłobukami činić. Na Pastwinej horje namaka so stacija 66 kralowsko-sakskeje triangulacije.
Hora wobsteji ze šěrowca.
Jewišćo
Jewišćo pod hołym njebjom bu za čas nacionalsocializma w lětomaj 1934/35 jako schadźowanišćo za pochody natwarjene. Ke kompleksej słušeše tež pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny, kotryž so po kóncu Druheje swětoweje wójny wottorha. Pastwina hora słuša dźensa k najwjetšim jewišćam pod hołym njebjom w cyłej Sakskej. Tam wustupichu po znowazjednoćenju Němskeje mjez druhimi Joe Cocker, Deep Purple, Lynyrd Skynyrd, Jethro Tull, Status Quo a Howard Carpendale. Swjatkowne koncerty Puhdyjow su wot 1990tych lět kóždolětna tradicija.
Železniska čara Berlin–Zhorjelc
Čara
Čara spočina w Berlinje a wjedźe přez Parsk, Lubin, Choćebuz, Grodk a Hórku. Je 207 kilometrow dołha a bu w lětomaj 1866/67 natwarjena.
W Braniborskej
Z Parska wjedźe čara do Beeskowa. Čara do Chudowiny słuša dźensa k Draisinenbahnen Berlin/Brandenburg GmbH & Co. KG.
Z Lubina wjedźe čara do Falkenberga.
Z Lubnjowa wjedźe čara do Kamjenca.
Choćebuz je wulke železniske křižowanišćo. Wottam wjedu čary do Halle, Wulkeho Hojna, Gubina a Baršća. Něhdyša čara do Frankobroda nad Wódru bu w lěće 2000 zawrjena.
Ze Syjka wjedźe čara do Hórnikec.
W Sakskej
Běła Woda je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa wužiwa so pak jeničce hišće čara z Berlina do Zhorjelca. Železniska čara do Mužakowa bu w lěće 2001 zawrjena, železniska čara do Baršća hižo 1998.
W Hórce je křižowanišćo z železniskej čaru Węgliniec–Falkenberg.
Ze Zhorjelca wjedu dalše čary do Drježdźan, do Nikriša (a Žitawy), do Zawidowa, do Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.
Józefów (gmejna Pątnów)
Józefów je wjes w Pólskej.
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Pątnów słuša.
Gerat Wornar
Gerat Wornar (* 17. nowembra 1942 w Starej Cyhelnicy) je serbski katolski farar, awtor a redaktor.
Józefów (gmejna Pątnów)
<br style="clear:both;" />
Gerat Wornar
Narodźi so 1942 jako najmłódše z dźesać dźěći do žiwnosćerskeje swójby. Po zakónčenju Serbskeje wyšeje šule w Budyšinje studowaše teologiju a bu 1968 w Drježdźanach na měšnika wuswjećeny. Primicu swjećeše w Chróšćanskej cyrkwi swj. Symana a Judy Tadeja.
Słužeše najprjedy šěsć lět jako kapłan w Ralbicach, potom dwě lěće w Chrósćicach a dalšej dwě w Kulowje. Wot lěta 1978 je z fararjom w Baćońskej wosadźe Jězusoweje wutroby. Samsne lěto přewza redaktorstwo Katolskeho Posoła, kotrež wukonješe 35 lět.
W lěće 2014 spožči so jemu Myto Zejlerja sakskeho ministerstwa za kulturu a wědomosć.
Pózdnja lipa
Wopis
Pózdnja lipa je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 m. Rostlina je čućiwa přećiwo sypanskej seli.
Młode hałuzy a pupki su oliwozelene abo čerwjenojte. Zymske pupki su jejkojte, njesu 2-3 nahe, zelene hač čerwjene šupizny a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 7 mm. Nakónčny pupk faluje.
Łopjena
Měnjate, dołho stołpikate łopjena docpěja dołhosć wot 2 hač do 10 cm a su křiwje wutrobojte, zubate, tołstojte-proste a na hornim boku mutne, ćmowozelene a na delnim boku šěro módrozelene. Rozporowe kuty hłownych nerwow njesu brunojte horšće włosow. Jich stołpik je nahi a docpěwa dołhosć wot 2 hač do 5 cm. Łopjency docpěja dołhosć a šěrokosć wot 3 hač do 10 cm. Kroma je runostajnje rězana.
Kćenja
miniatur|links
Kćěje wot junija hač julija, něhdźe 14 dnjow pozdźišo hač zažna lipa. Žołtojće běłe, wonjace, dwusplažne kćenja so po łopjenach jewja a steja po třoch hač po dźesaćoch (dwanaćoch) we kwětnistwje a docpěja wulkosć wot 1 hač 1,5 cm. Wone su ze swětłym, křidleškojtym, 4 hač 8 cm dołhim nošnym łopješkom zarosćene. Pjeć krónowych łopješkow docpěje dołhosć wot 4 hač 8 mm a je nažołć běłe a owalne. Keluškowe łopješka su jejkojte, běłe, kosmate a docpěja dołhosć wot 3 mm. 30 próškowych łopješkow steji w pjeć promjenjach a je wšě płódne.
Płody
Płody su ćeńkosćěnate, kožojte a njejasnje hranite. Wone docpěja tołstosć wot 5 hač do 7 mm a jenož jedne symjo wobsahuja. Płódnistwo docpěje dołhosć wot 8 hač do 10 cm. Kředliška docpěja šěrokosć wot 8 hač do 15 mm a njedosahuja hač k spódkej stołpika płódnistwa. Płody w septembrje dozrawja.
Stejnišćo
Rosće w lěće ćopłych lěsach, předewšěm w dubowych a hrabowych lěsach, ale tež w łučinowych lěsach hromadu z klonami abo chójnami.
Často so jako pólnu drjewina, w štomowych žiwych płotach, na dróhach a w parkach plahuje.
Rozšěrjenje
Rostlina je wot Pyrenejow hač do Urala rozšěrjena, při čimž w Skandinawiskej jenož w južnym dźělu wustupuje a w Irskej, Šotiskej, na južnym Balkanje a na wulkich kupach Srjedźneho morja faluje.
Dialektologija
Znaći serbscy dialektologojo su Arnošt Muka, Pawoł Wirth, Frido Michałk, Helmut Faska a Helmut Jenč. Tež Jan Arnošt Smoler zaběraše so hižo z dialektalnymi rozdźělemi w serbšćinje.
Dotal najwuznamniše serbske dialektologiske dźěło je Serbski rěčny atlas, w kotrehož prěnich dźesać zwjazkach předstaji so dialektalna leksika. Zwjazkaj 11 a 12 wěnujetej so morfologiji, 13 a 14 fonetice/fonologiji a 15. zwjazk syntaksy serbskich dialektow.
Rukej (Descurainia)
Rukej (Descurainia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Nowoaltajsk
thumb|left Nowoaltajsk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Ob w Altajskim regionje něhdźe 12 kilometrow wuchodnje Barnaula a ma něhdźe 73 tysac wobydlerjow.
Rukej (Descurainia)
Wobsahuje sćěhowace družiny:
8. septembra
8. septembra abo '''8. požnjenca''' je 251. dźeń gregorianiskeje protyki (252. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 114 dnjow hač do kónca lěta.
Běłohródski porstnik
Běłohródski porstnik (Potentilla leucopolitana, Potentilla collina leucopolitana (P.J.Müll.) Dostál) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Kizljar
thumb|left Kizljar (kumyksce Абсияхкент, Къызларкъала) je město w Ruskej federaciji w republice Dagestan něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje Machačkale.
Ma něhdźe 48 tysac wobydlerjow.
Nowoaltajsk
Sydlišćo je so w lěće 1736 jsko wjes Česnokowka załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Kizljar
Sydlišćo je so w lěće 1735 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.
Wonjata brěza
Wonjata brěza (Betula pubescens) je štom ze swójby brězowych rostlinow (Betulaceae).
Wopis
Wonjata brěza ma nimale wšudźe hładku, běłu, rědko šěru abo čornu skoru.
Skora je brunojta, cremebarbna.
Młode hałuzy a łopjena su mjechkokosmate. Łopjena su jejkojte abo rutojte, krótko přiwótřene.
Łopjena su owalne, młodźe móškaće kosmate.
Křidleška su nimale šěrše hač worjech.
Stejnišćo
Rosće we łuhojtych a žumpadłowych lěsach a preferuje kisałe pěskowe a pochowe pódy.
Lutol
Lutol ( Leuthen) je wjes w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. K Lutolej słuša tež něhdyša wjeska Wintorp.
Polack
thumb|left
Lutol
Geografija
Cyrkwinska wjes leži pjeć kilometrow sewjernje Drjowka a wósom kilometrow juhozapadnje Choćebuza při železniskej čarje mjez woběmaj městomaj a ma swójske železniske zastanišćo.
Polack
Polack je město we Wicebskej oblasći na sewjeru Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Polackeho rajona.
Lutol
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Lutol-Wintorp srjedź 1880tych lět cyłkownje 502 wobydlerjow, z kotrychž běchu 375 Serbja (67 %).
Hač do lěta 1893 wotměwachu so w Lutolu Bože słužby w delnjoserbskej rěči.
Polack
Ma něhdźe 85 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 862 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1498 měšćanske prawa.
Cork
Cork, Corcaigh, je město w južnej Irskej a zarjadniske sydło hrabinstwa ze samsnym mjenom w prowincy Munster. Z 125.000 wobydlerjemi je město druhe najwjetše w Irskej po Dublinje. Cork je sydło romsko-katolskeho biskopstwa Cork and Ross, kotrež bu hižo w 7. lětstotku załožene. Jadro města leži na kupje we wuliwje rěki Lee.
Sydlišćo je so najskerje spočatk 7. lětstotka załožiło; w lěće 846 załožichu Wikingojo tule wikowanske zepěranišćo. Wot kónca 12. lětstotka knježichu Normanojo. W lěće 1185 dósta Cork wot krala Jana z Jendźelskeje měšćanske prawa. W 17. a 18. lětstotku měješe město wuznamnu tekstilnu industriju a hač do dźensnišeho je wažny mórski přistaw. Najwjetši dźěłodawar je dźensa firma Apple z jeje europskej centralu.
W lěće 2005 bě město kulturna stolica Europy.
Rólny rozraz
Rólny rozraz (Veronica agrestis) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Drjowk
Drjowk (prjedy tež Drěwko; ) je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa z nimale šěsć tysac wobydlerjemi.
Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Sedmačk
Sedmačk (Trientalis) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Drjowk
Geografija
Susodne gmejny su Gołkojce na sewjeru, město Choćebuz na sewjerowuchodźe, Kopańce na wuchodźe, Grodk na juhowuchodźe, Wjelcej a Nowe Wiki na juhu, Nowa Jazorina na juhozapadźe, Stara Darbnja na zapadźe a město Wětošow při Malińskim jězoru na sewjerozapadźe.
Stawizny
Najstarše wobchowane přispomnjenje města pochadźa z lěta 1353. Prjedy wuchadźachu wot toho, zo běštej měsće Drjowk a susodny Wjelcej hižo w lěće 1280 prěni raz naspomnjenej, kaž bě pozdatnje w špatnje čitajomnym pergamenće napisane.
Měšćanske dźěle
Nimo jadroweho města słušeja slědowace měšćanske dźěle do Drjowka:
Slědowace wobsydlene městna njejsu jako měšćanske dźěle připóznate: Gólašow (Golschow), Huraz (Auras), Chórice (Göritz), Kóšnojce (Koschendorf), Lěźiny (Löschen), Merkur, Njamorojce (Illmersdorf), Paprotna (Papproth), Radowašojce (Radensdorf), Radušc (Rehnsdorf), Šćeńc (Steinitz) a Wóseńck (Klein Oßnig).
Veritas
Veritas (serbsce wěrnosć) je mała prawicarska strona w Zjednoćenym kralestwje, kotraž bu w lěće 2005 załožena. Předsydka je Therese Muchewicz.
Sada Pythagorasa
Formulu:
hdźež a a b su dołhosći katetow a c je dołhosć hypotenuzy.
Dopokazy
Sada Pythagorasa je wuznamna sada, kotraž bě wjelekróć dopokazowana.
Geometriski dopokaz
thumb|left|Geometriski dopokaz sady Pythagorasa W geometriskim dopokazu je widźeć wěrnosć sady z pomocu transfera třiróžkow.
Powiat lubiński
Powiat lubiński je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Lubinom. Wokrjes ma přestrjeń wot 712 km² a něhdźe 105.000 wobydlerjow.
Józefów (gmejna Dąbrówka)
Józefów je wjes w Pólskej.
Józefów leži w srjedźnej Pólskej, w mazowskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Dąbrówka słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 260 ludźi.
Powiat lubiński
Města a gmejny
Powiat wobsteji z dweju městow a dweju gmejnow:
Skalny rozraz
Skalny rozraz (Veronica fruticans) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Cuza wólša
Cuza wólša (Alnus incana subsp. rugosa resp. Alnus rugosa) je štom ze swójby brězowych rostlinow (Betulaceae).
Bayerski lěs
thumb|Arber je najwyša hora Bayerskeho lěsa.
Bayerski lěs je něhdźe 100 km dołhe srjedźne horiny na hranicy mjez Bayerskej a Čěskej, wuchodnje Rězna a sewjernje Passaua. Geologisce a geomorfologisce słuša wón k wjetšej Šumawje. Wulki dźěl horin je jako narodny park škitany, kotryž wobsteji hišće zdźěla z pralěsa a běše w lěće 1970 prěni narodny park cyłeje Němskeje. Najwyša hora je Großer Arber (1.456 m).
Čěska
Čěska ( Česko, hamtsce Česká republika, Čěska republika) je nutřkokrajny stat w srjedźnej Europje.
Susodne kraje su na zapadźe Němska, na sewjeru Pólska, na wuchodźe Słowakska a na juhu Awstriska. Čěska nasta přez rozdźělenje Čěskeje a Słowakskeje federatiwneje republiki dnja 1. januara 1993. Wona wobsteji ze stawizniskich regionow Čechi, Morawa a Šleska.
Čěska stolica je Praha.
Geografija
Čěska je na třoch stronach wobdata wot horinskich rjećazow Šumawy, Rudnych horin, Łužiskich horin a Kyrkonošow. Najwyši wjeršk je Sněžka w Kyrkonošach z 1602 metrami. Najwjetšej rěce stej Łobjo a Wołtawa, dalše wuznamne rěki su Wódra, Morawa a Wohra.
Rjadowanje
Wot lěta 2000 wobsteji Čěska republika ze 14 krajow.
SAP
Firma SAP AG je producent zawodo-hospodarskeje software. Załožene 1972 w zapadoněmskim Weinheimje, je předewzaće na tutym polu mjeztym najwjetši producent w Europje a třeći najwjetši na cyłym swěće. Ćežišćo je wuwiće software-systemow, kotrež małe kaž tež wulke zawody při jich hospodarskich procesach kaž składowanje skazankow, pisanje zličbowankow, rjadowanje składa, rjadowanje personala, knihiwjednistwo atd. podpěraja. W padźe tak mjenowanych ERP-systemow (Enterprise Resource Planning) njepodpěraja při tym jenož jednotliwe dźěłowe pola, ale wšě funkcije podłu rjada k tworjenju hódnoty. K tajkim ERP-systemam liči mjez druhim SAP R/3.
Grima
Grima ( Grimma) je sakske město w Lipšćanskim wokrjesu. Po přestrjeni štwórte najwjetše město Sakskeje nadeńdźe so při Modłeji a ma něhdźe 28.000 wobydlerjow.
Łučna šmica
Wopisanje
Łučna šmica docpěwa wysokosć wot 30 hač 120 cm a wutwori sylne kupy.
Łopjena su płone, jara hrube a na hornim boku sylnje 7-rjepikne a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 4 mm. Łopjenowa kožička docpěwa dołhosć wot 8 hač 8 mm a je často kónčkojta.
Grima
Grima naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1200 a dósta wokoło 1220 měšcanske prawa. Hižo do toho wobstejichu w Modłejskej dolinje serbske sydlišća. Dla swojorazneho geografiskeho połoženja bě město husto potrjechene wot wulkeje wody.
Worješkaty jabrik
Worješkaty jabrik (Callitriche obtusangula) je rostlina ze swójby putnikowe rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych so do swójby jabrikowych rostlinow (Callitrichaceae) přirjaduje.
SAP
SAP Business Suite
SAP R/3 so po ćasu wo dalše software-produkty rozšěri. Tute předewzaće pod mjenom SAP Business Suite zjednoći. Tajke dalše produkty su:
Polonne
thumb|left
Łučna šmica
Wopisanje
Kćěje wot junija hač julija. Pakić je zelena, docpěwa dołhosć wot 10 hač 30 cm a so błyšći slěbrojće abo čerwjenojće. Pakićowe hałužki su hrube. Kłóski docpěwaja dołhosć wot 4 hač 5 mm a wobsteja zwjetša z dweju kćeni. Kocht krywneje pluwizny je zwjetša w kłósce schowany.
Polonne
Polonne  je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Chomora w historiskej Podolskej něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Chmelnyckeho.
SAP
NetWeaver-platforma
NetWeaver-platforma je dalši wuwiwanski krok na bazy SAP ERP. Tuta twori bazu za wužiwanje SAP Business Suite-aplikacijow. Technisce wobsteji tuta platforma z jednoho ABAP-aplikaciskeho systema z wěstymi zakładnymi funkcijemi a přidatneho J2EE-aplikaciskeho systema. NetWeaver-system móže so na tři wšelake wašnja zasadźić: jenož jako ABAP-system, jenož jako J2EE-system abo jako dwójny system, tak mjenowny Double-Stack-System.
Polonne
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
SAP
NetWeaver-platforma
Z NetWeaver so wšelake tak mjenowane Usages kupcam poskića. To su jednorje małke abo wjetše aplikacije, kotrež pak na ABAP- abo pak na J2EE-technice bazuja. Tajke móža mjez druhim być: Business Intelligence, Mobile Infrastructure abo Enterprise Portal. J2EE-system a ABAP-system staj wusko mjez sobu zwjazanej. Z tak mjenowanym Web Dynpro, kotryž na J2EE-technice bazuje, je SAP GUI-produkt wuwiwa, kotryž zamóže z ABAP-programami komunikować. Tež rjadowanje wužiwarjow wobeju systemow je wusko mjez sobu skoplowane.
Oblasć Leningrad
thumb|left|Stare město [[Wyborga]]
Picnjo
Picnjo je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma něhdźe štyri a poł tysac wobydlerjow a leži na sewjer Choćebuza, při rěčce Małksy a zwjazkowej dróze 168. Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je zarjadniske sydło Picnjanskeho hamta, ke kotremuž słuša hišće sydom dalšich gmejnow.
Oblasć Leningrad
Oblasć Leningrad ( Ленинградская область/Leningradskaja oblast) je oblasć w sewjerozapadnym dźělu europskeje Ruskeje. Wobjimuje wokolinu Pětrohroda při Baltiskim morju a Ladogaskim jězorje a mjezuje na sewjerozapadźe z Finskej a na zapadźe z Estiskej. Milionowe město sam je drje zarjadniske sydło oblasće, njesłuša pak k njej. Porno městu njeje oblasć swoje mjeno po kóncu Sowjetskeho zwjazka změniła.
Picnjo
Na zakładnej šuli w Picnju so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.
Oblasć Leningrad
Najwjetše města su Gatčina (93.000 wobydlerjow) při južnej kromje Pětrohroda, Wyborg (80.000) njedaloko finskeje mjezy a Sosnowyj Bor (66.000) při morju zapadnje Pětrohroda. Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Njewa a Wolchow.
Polonne
Sydlišćo je so w lěće 1171 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.
9. septembra
9. septembra abo '''9. požnjenca''' je 252. dźeń gregorianiskeje protyki (253. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 113 dnjow hač do kónca lěta.
Čerwjenkowe rostliny
Čerwjenkowe rostliny (Rubiaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Łučna šmica
Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach, na mokrych lěsnych městnach, włóžnych łukach, płonych tymjenjach a žórłowych honach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Dominik Hašek
Dominik Hašek (ródne mjeno: Kaštánek) (* 29. januara 1965 w Pardubicach) je bywši čěski hokejowy wrotar. Wón bě wot 1990 do 2008 z hrajerjom NHL (Narodneje hokejoweje ligi).
Čerwjenkowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
SAP
NetWeaver-platforma
NetWeaver poskića tež móžnosć, software-produkty druhich poskićowarjow na SAP-system přizamknyć. K tomu předleža wobšěrne zwjazanske funkcionality (tak mjenowane Interfaces).
Produkty za předewzaća srjedźneho stawa
Firma SAP poskića z SAP Business One, SAP Business All-in-One a SAP Business by Design software, kotraž ERP-funkcionality za małe, srěnjowulke a wulke předewzaća k dispoziciji staji.
Business One
SAP Business One je produkt, kotryž je přewažnje za małych do srěnjowulkich předewzaćow koncipowany. Architektura a funkcionalita stej samostatnej a nimatej zwiska k SAP R/3 abo SAP Business Suite. Tutón produkt zasadźi swójsku GUI-techniku. Běži tuchwilu jenož pod Microsoft Windows. Business One wopřija zakładne module za wšelake wobłuki: administraciju, předawanje, najwšelakoriše rozprawy a wuhódnoćenja, rjadowanje personala atd.
Business One bu 2002 wot firmy SAP zawjedźeny a bazuje na software TopManage israelskeho předewzaća TopManage Financial Solutions LTD. Tuta firma so 2001 wot SAP přewza. Jedyn z jeje załožerjow, Shai Agassi, bu pozdźišo tež sobustaw předsydstwa firmy SAP.
Business All-in-One
Pola Business All-in-One jedna so wo předkonfigurowany, mały ERP-System, kotryž měri so wosebje na wjetše předewzaća srjedźneho stawa a na přizamknjene předewzaća wulkich koncernow. Tutón produkt poskića lěpšiny ERP-systema při połnej kompatibiliće z ERP-systemom koncernoweje maćerje.
Business by Design
Business by Design je kompletne nowe wuwiće firmy SAP za předewzaća srjedźneho stawa. Porno SAP ERP njeposkića tutón system žane typiske móžnosće přiměrjena systema na potrjeby kupca. Business by Design njeda so modifikować (na př. přez změny w ABAP-kodźe wěstych aplikacijow). Wuzwolenje trěbnych funkcionalitow sta so přez kupca same (Scoping), tute so z pomocu parametrizěrowanja w systemje přesadźa. To k tomu wjedźe, zo porno klasiskemu ERP-systemej njekonsistency njenastanu.
Serwis
Serwis firmy SAP, kotryž so zwjetša přez wotpowědne zrěčenje wo hladanju softwary wujedna, wotwiła so přewažnje z pomocu interneta přez w portalu SAP Service Marketplace zjednoćene funkcije. Tutón portal zmóžnja wužiwarjej zmylki w programach a druhe problemy we wobłuku SAP-systema zapodać a tež status pokročowanja sćěhować. Dale poskića portal móžnosć sej dokumentacije wotwołać, za korekturnymi wozjewjenjemi pytać abo tež dalekubłanja skazać.
Tak mjenowany SAP Developers Network (SDN) je forum, kotryž blogi k wuběranym temam a podpěru při detailowych prašenjach poskića. Kóždy smě so tam wobdźělić. Wužiwana rěč je jendźelšćina.
Oblasć Leningrad
W lěće měješe Oblasć Leningrad  wobydlerjow. Z nich běchu 86,6 % Rusojo.
Lindackerowy porstnik
Lindackerowy porstnik (Potentilla lindackeri) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Chasawjurt
thumb|left Chasawjurt je město w Ruskej federaciji w republice Dagestan. Leži při sewjernej kromje Kawkaza něhdźe 80 kilometrow zapadnje Machačkale.
Ma něhdźe 136 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1846 załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Jalta
thumb|left
Jalta ( a ; ) je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži na sewjernym brjoze Čorneho morja něhdźe 50 kilometrow južnje Simferopola.
Ma něhdźe 78 tysac wobydlerjow.
Bosćij Michał Wićaz
Bosćij Michał Wićaz ( Sebastian Michael Lehmann; * 10. januara 1747 w Prawoćicach, † 15. oktobra 1803 runje tam) bě serbski korčmar, braška a ludowy basnik. Wón bě krajnobohotski wićežny bur w Prawoćicach.
Narodźi so jako syn wićežneho bura a přewza w lěće 1786 nanowe kubło. 1801 poda so na wuměnk.
Jalta
Stawizny
Wot wobsadźenja połkupy přez ruske wójsko w lěće 2014 słuša Jalta kaž cyła Krim de facto k Ruskej.
Bosćij Michał Wićaz
Wićaz je předewšěm znaty jako spisar popularneho spěwa Hlejće nowa wěc so stała, parafrazy powěsće wo ptačim kwasu. W lěće 1778 da pěseń jako lećace łopjeno prěni króć ćišćeć a bórze bu z ludowym spěwom.
Komorow (Wulka Dubrawa)
Komorow (prjedy tež Dobry Komorow; Commerau) je wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot lěta 1936 z wjesnymaj dźělomaj Kobjelń a Kupoj.
Geografija
Wjes leži 142 m nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze 156 z Budyšina do Běłeje Wody. Susodnej wjesce stej Kobjelń na juhowuchodźe a Kupoj na zapadźe. Na sewjeru Komorowa so wupřestrěja wulke lěsy, hdźež so namakaja znate Komorowske haty.
Jamburg
thumb|left thumb|left Jamburg ( Ямбург) je sydlišćo w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Komorow (Wulka Dubrawa)
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźeržće, Dźerski hat, Wjelčica, Studźenki = w Studźenkach, Kózłowc [něhdyši hat], Wulki Woklowc [hat], Čěšina = pod Čěšinu, Rozdory, Manjowec łužki, Tři łužki [hat], Kamjeńtny łužk, Dołhe zahony, Mały Woklowc [hat], Rjana chójna [hat], Pod chójcu, Pod wowčimi jórdami, Wowče jórdy, Lěščane pjeńki, Płonychaŕ = na Ponygarju?, Smjerdźak [hat], Rudźany hat, Haki, Kupy = na kupach, Syćinki, Kuty (= prěni a druhi kut) [hataj], Hajk [hat], Spalena (chójny), Burowka = na Burowcy, Łuhi [hat], Hlinjany hat, Běłe brody, Satozy?, Pod křižemi, Bródki, Šina, Delišća, Chmjelnica, Dźěłošća, Wulki a mały Feterjec łužk [hataj], Stary hat, Mroki, Pjenježny puć, Husak, Pěskowač [hat], Hejkowač, Sćiny, Trašink = pod Třašinkom.
Jamburg
Leži w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 380 kilometrow sewjerowuchodnje Salecharda. Ma něhdźe 600 wobydlerjow.
Komorow (Wulka Dubrawa)
Stawizny
mini|left|Měznik čo. 87 wosrjedź Komorowskich hatow Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Komeraw je z lěta 1399.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 sewjernje wsy přez Komorowske haty.
Jamburg
Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło.
Wisata lipa
Wisata lipa (Tilia petiolaris) je štom z podswójby lipowych rostlinow (Tilioideae) znutřka swójba šlězowych rostlinow (Malvacea).
Wopis
Wisata lipa je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 10 hač do 25 m.
Króna je kehelojta, pozdźišo wusahowaca.
Hałuzy wotwisuja.
Łopjena su wótre, wutrobojte a docpěja dołhosć wot 5 hač do 10 cm. Jich horni bok je ćmowozeleny a delni bok je slěbro-pjelsćojty.
Swětłožołte kćenja steja w nakónčnych promjenjach.
Płody su worjechojte.
Žabjacy jabrik
thumb| Žabjacy jabrik (Callitriche stagnalis) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow (Callitrichaceae) přirjaduje.
Čerwjeny hłowač
Čerwjeny hłowač (Knautia macedonica) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
thumb|Hłójčka thumb|Hłójčka z insektom
Wopis
Čerwjeny hłowač je rólnemu hłowačej (Knautia arvensis) podobny a docpěje wysokosć wot hač do 80 cm.
Kćenje wot junija hač do awgusta. Kćenja su ćmowopurpurčerwjene abo blědźe róžojte resp. běłe. Wone tworja kwětnistwa, kotrež wupadaja kaž pjelnjene kćenja.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnym Balkanje a Rumunskej rozšěrjena.
Rossoš
thumb|left
Rossoš je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Rossošanskeho rajona.
Leži něhdźe 200 kilometrow južnje Woronježa.
Ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa.
Afriski konopjowc
thumb|Corchorus olitorius
Afriski konopjowc (Corchorus olitorius) je štom ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae) (prjedy lipowych rostlinow (Tiliaceae)).
Mařenice
Mařenice ( Großmergthal) su wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, při sakskej hranicy. Słušeja k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju (Liberecký kraj).
Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Dolní Světlá (Nieder Lichtenwalde), Horní Světlá (Ober Lichtenwalde), Mařenice a Mařeničky (Kleinmergthal). Susodne gmejny su Wulki Šunow a Jonsdorf na němskim boku hranicy w sewjeru, Krompach a Jablonné v Podještědí na wuchodźe, Kunratice na juhu, Cvikov na zapadźe kaž tež Svor a Dolní Podluží na samym sewjerozapadźe. Z Mařenic wjedu wjacore pućowanske šćežki do Hornjeje Łužicy.
Stawizny
Wjes je so prěni raz w lěće 1372 pisomnje naspomniła. Wot 1714 do 1716 natwarichu wosadnu cyrkej swj. Marje Madleny a faru.
Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.
Powiat lwówecki
Powiat lwówecki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Lwówek Śląski. Wokrjes ma přestrjeń wot 710 km² a něhdźe 45.000 wobydlerjow. Přisłuša euroregionej Nysa.
Sjanno
thumb|left
Sjanno je město we Wicebskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Sjannenskeho rajona.
Leži při jězorje Sjanno něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Wicebska.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
10. septembra
10. septembra abo '''10. požnjenca''' je 253. dźeń gregorianiskeje protyki (254. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 112 dnjow hač do kónca lěta.
Sjanno
Sydlišćo je so w lěće 1442 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Syjk
Syjk je sydlišćo w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma wjace hač tři sta wobydlerjow.
Syjk leži něhdźe sydom kilometrow wuchodnje Grodkowskeho centruma při zwjazkowej dróze 156 a blisko sakskeje hranicy. Južnje Syjka wjedźe železniska čara Berlin–Zhorjelc, dwórnišćo Syjk pak njeje wužiwane za wosobowy wobchad – najbliše wosobowe dwórnišćo namaka so w Grodku.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 384 wobydlerjow 379 serbskorěčnych (99 %). Tež we wokolnych wjeskach so tehdy hišće delnjoserbsce rěčeše.
Slawuta
thumb|left
Slawuta je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Horyn w historiskej Podolskej něhdźe 120 kilometrow sewjernje Chmelnyckeho.
Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1633 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Amur
Amur ( Амур, 黑龙江 Hēilóng Jiāng) je 2824 kilometrow dołha wulkorěka we wuchodnej Aziji, kiž wuliwa so do sewjerneho Pacifika. Běži přez sewjerowuchodny dźěl Chinskeje a sibirske regiony Zabajkalska, Chabarowsk, oblasć Amur a Židowsku awtonomnu oblasć w Ruskej.
Amur nastanje při chinsko-ruskej hranicy z rěkow Arguna a Šilki a je wottam hač k morju něhdźe tak dołhi kaž Dunaj. Ličimy-li pak přitok Argun a jeho žórlicu Kerulen k tomu, je rěka z wjace hač 5000 kilometrami sedma najdlěša na swěće. Amur tworja wot lěta 1858 na něhdźe 2000 kilometrach hranicu mjez Ruskej a Chinskej a ma přitočnišćo wot nimale 1,9 milionow km², potajkim pjeć króć wjetše hač Němska.
Před Chabarowskom, najwjetšim městom nad Amurom, wuliwa so wotprawa rěka Ussuri. Wottam běži Amur hač k morju přez ruski teritorij. Někotre kilometry wuchodnje města Nikolajewska wuliwa so rěka do Tatarskeho přeliwa, kiž zwjazuje Ochotske z Japanskim morjom. Napřećo wuliwej nadeńdźe so sewjerny kónc kupy Sachalin.
Bamako
Bamako je stolica a najwjetše město Malija w zapadnej Africe. Město nadeńdźe so na woběmaj bokomaj Nigera na juhozapadźe kraja. Měješe w lěće 2009 něhdźe 1,8 milionow wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Napohlad Bamaka Město leži w sahelowym pasmje při srjedźnym běhu tule něhdźe kilometer šěrokeje rěki Niger, kotruž přeprěča w Bamaku tři mosty. Klima je tropiska, tuž wučinja přerězna maksimalna temperatura mjez 30,8° C w awgusće a 38,7° C w aprylu. Minimalna temperatura leži w januarje pola 17,3° C a w meji pola 25,3° C. Dešćowy čas traje wot junija do spočatka oktobra, mjeztym zo so wot nowembra do měrca lědma dešćuje.
Stawizny
Bamako bu kónc 16. lětstotka jako wikowanske stejišćo při brjoze Nigera załožene a měješe při dochadźe francoskeho wójska w lěće 1883 wokoło 600 wobydlerjow. Wot 1908 běše město knježerstwowe sydlišćo francoskeho guwernementa Horni Senegal a Niger. Po njewotwisnosći Malija wot Francoskeje w lěće 1960 sta so Bamako ze stolicu noweho stata.
Partnerske města
Z lěta 1966 wobsteji tak mjenowane měšćanske přećelstwo mjez Lipskom a Bamakom. Dalše partnerske města su Angers we Francoskej, Rochester w Zjednoćenych statach a São Paulo w Brazilskej.
Oka
Oka ( Ока) je 1480 kilometrow dołhi prawy přitok Wolgi w europskim dźělu Ruskeje. Rěka je najwjetši prawy a po Kamje cyłkownje druhi najwjetši přitok Wolgi kaž tež wosma najdlěša rěka w cyłej Europje. Jeje přitočnišćo wobjimuje 245.000 km².
Wona běži přez ruske oblasće Orjol, Tula, Kaluga, Moskwa, Rjazań, Wladimir a Nižny Nowgorod.
Slěborna lipa
Slěborna lipa (Tilia tomentosa) je štom z podswójby lipowych rostlinow (Tilioideae) znutřka swójba šlězowych rostlinow (Malvacea).
Oka
Běh
Wona wužórli so na Srjedźoruskej plaće južnje Orjola a běži najprjedy do sewjerneho směra přez Orjolsku, Tulsku a Kalužsku oblasć. Krótko před městom Kaluga a za wuliwom Ugry wobroći so do wuchoda a běži do Moskowskeje oblasće, hdźež přijimuje blisko Kolomny wodu Moskwy. Dale běži – zdźěla we wulkich meandrach do wuchodneho směra přez Rjazansku oblasć a město Rjazań same. We wulkoměsće Nižny Nowgorod wuliwa so po nimale 1500 kilometrach wotprawa do Wolgi.
Rěka je dźěl syće ruskich wodowych pućow a na dołhosći wot 1200 kilometrow pławna. Wjacore přepławy niže wuliwa Moskwy zmóžnja łódźnistwo mjez Moskwu a Wolgu tež při niłkej wodźe. Hač do 1960tych lět běše Oka při nalětnjej wulkej wodźe samo hač do Orjola pławna.
Slěborna lipa
Wopis
Slěborna lipa je w lěće zeleny štom, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 m. Rostlina je nječućiwe přećiwo wotpłunam a dymej.
Króna je prawidłowna, šwižna abo horbata. Zdónk je mócny. Hłowne hałuzy su horje měrjene.
Skora je na spočatku nazeleń šěra, pozdźišo šěrobruna. Wone njese hakle w starobje drobne, prawidłowne, jara płone lajstowe a brózdowe mustry.
Zymske pupki su jejkojte, šěrobrunje-pjelsćojte a njesu zwjetša dwě šupiznje. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač do 5 mm. Nakónčny pupk faluje.
Serbske Słowo
Serbske Słowo bě serbski politiski tydźenik, kotryž wuchadźeše wot 25. januara 1919 hač do 31. decembra tutoho lěta w hornjoserbskej a němskej rěči. Zamołwity redaktor a zdobom wudawar bě hač do septembra 1919 Maks Štrympa a wot septembra hač do decembra sekretar Serbskeho narodneho wuběrka, Jan Bryl. Sydło redakcije běše w Drježdźanach, nowina ćišćeše so pak pola Donnerhakec w Budyšinje.
Slěborna lipa
Łopjena
Měnjate łopjena su dołho stołpikate, tróšku křiwje, kulojte hač wutrobojte, zubate, njesu krótki kónčk a docpěja dołhosć wot 7 hač do 12 (15) cm. Wone su na hornim boku na spočatku hrubje kosmate, pozdźišo nahe a na delnim boku su slěbrošěre a nimaja kosmowe promjenja na nerwnych kutach. Jich stołpik je pjelsćojće kosmaty a docpěje dołhosć wot 3 hač do 5 cm. Łopjency su křiwje wutrobojte, maja asymetriski spódk a docpěja dołhosć a šěrokosć wot 7 hač do 13 cm. Kroma je wótro rězana.
Serbske Słowo
Tydźenik měješe słužić jako organ serbskeho narodneho hibanja wokoło Arnošta Barta a woznamjeni so w podnapismje jako Listy ze Serbow a němsce Blätter für das Wendentum. Jedna so wo prěnje dwurěčne serbsko-němske politiske nowiny. W prěnim połlěće publikowaše zawodny nastawk na prěnjej stronje přeco serbsce a němsce. Zamołwići chcychu z tym tež němsce rěčacym Serbam zmóžnić, so (zaso) na serbske słowa zwučić. Nimo toho mějachu wotpohlad, tež zajimowanemu Němcej „wšelke wědźenja hódne poskići[ć], štož by w němskich nowinach podarmo pytał“.
Slěborna lipa
Łopjena
Nazymske barbjenje je złotožołte.
Kćenja
Kćěje w juliju. Swětłožołte, wonjace, dwusplažne kćenja so po łopjenach jewja a steja po šesćoch hač po dźewjećoch we wokołkowych pakićach. Krónowe łopješka su jejkojte, nimale zrunane a docpěja dołhosć wot 7 hač do 8 mm. Próškowe łopješka su zdźěla płódne zdźěla sterilne. Płódnik su jara kosmaty.
Serbske Słowo
Na kóncu měješe tydźenik wjace hač 500 stajnych woteběrarjow. Kónc wuchadźenja z 48. čisłom dnja 31. decembra 1919 zwisuje snadź tež z tym, zo stachu so Serbske Nowiny wot spočatka lěta 1920 z dźenikom.
Slěborna lipa
Płody
Małke worjechowe płody su dołhojte, jejkojte, tołstosćěnate, šěrobrune, zwjetša po třoch a docpěja dołhosć wot 7 hač do 8 mm a šěrokosć wot 5 hač do 6 mm. Wone su słabje rjapikate. Wone wobsahuja jenož jedne symjo. Płódnistwo docpěje dołhosć wot 5 hač do 7 cm a wobsahuje 1 hač 3 płody. Kosmate křidleška dosahuja hač k spódkej wóski płódnistwa a docpěje šěrokosć wot 14 hač do 18 mm.
Serbske Słowo
Nimo Štrympy a Bryla słušeštaj do redakciskeho kruha tež wučer Jurij Słodeńk a Jan Skala. Powěsće z Prahi wozjewichu so z pismikomaj „J.W.“ a běchu tuž najskerje z pjera Jurja Wićaza.
Slěborna lipa
Płody
Nošne łopješka na płódnistwach je pergamentojte, při čimž je wóska płódnistwa hač do spódka z nošnym łopješkom zrosćene.
Stejnišćo
Rosće na srjedźosahacych, wutkatych, zwjetša wapnitych, suchich pěskowych a hlinjanych pódach w lisćowych měšanych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w juhowuchodnej Europje hač do Prědnjeje Azije rozšěrjena.
Wužiwanje
Z 200 lět so jako parkowy a alejowy štom plahuje.
Wydrica
Wydrica je dźesać kilometrow dołha rěčka w Sakskej we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Wužórli so blisko Kesselsdorfa a wuliwa so we Freitalskim měšćanskim dźělu Potschappel do Bystricy.
Rěčka ćeče přez teritorij městow Freital a Wilsdruff. Wot 1886 do 1973 wjedźeše wuskokolijowa železnica Freital–Nosyn přez dolinu Wydricy. Čara słuži dźensa jako kolesowarska sćežka.
Błótoń
Błótoń ( Balaton, Plattensee) je wulki jězor w Panonskej nižinje, najwjetša wodźizna Madźarskeje a zdobom najwjetši jězor a nimo Neusiedlskeho jězora tež najwažniši stepowy jězor srjedźneje Europy. Nimo stolicy Budapest je Błótoń najwuznamniši cil turistow w Madźarskej. Hospodarski wuznam matej nimo toho tež winicarstwo a rybarstwo.
Geografija
Nadeńdźe so na zapadźe Madźarskeje, něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Budapesta a je cyłkownje 79 kilometrow dołhi a přerěznje 7,8 kilometrow šěroki. Z přestrjenju wot 594 km² je wón wo 14 km² wjetši hač Genfski a wo 58 km² wjetši hač Bodamski jězor. Najwjetši přitok je rěčka Zala. Staw wody so w běhu počasow přeměnjuje. Přez Sió-kanal je jězor z Dunajom zwjazany, štož zmóžnja wotwódnjenje při wysokej wodźe a z tym wotwobaranje popławjenjow.
Połkupa Tihany rozdźěla Błótoń do dweju dźělow, kotrejž stej přez 1300 metrow šěroki přeliw ze sobu zwjazanej. Přerěznje je jězor jenož 3,25 metrow hłuboki a na najhłubšim městnje něhdźe dwanaće metrow. Tohodla so jeho woda w lěću chětře wohrěwa, husto na wjace hač 30° C. Južny přibrjóh je płony, sewjerny pak pahórkaty. Nimale cyły jězor je wot šěrokeho sćinoweho pasma wobdaty.
Najwjetše města wokoło Błótonja su Siófok (25.000 wobydlerjow), Keszthely (21.000) a Balatonfüred (13.000).
Sadlička
Sadlička (Alyssum) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Michał Lešawa
Michał Lešawa ( Michael Löschau; * 30. awgusta 1843 w Brěmjenju, † 11. januara 1862 w Praze) bě serbski student a załožer ilustrowaneje serbskeje nowiny.