cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dmitrowsk
Dmitrowsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Orjolskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1711 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
1055 Tynka
1055 Tynka je asteroid, kotryž ma přeměr 53 km a kotryž wotkry Emil Buchar 17. nowembra 1925.
Korejska
Korejska móže być:
Wšědna klajtonija
Wšědna klajtonija je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow łaćonsce: Claytonia perfoliata, Portulacaceae).
Sulšecy (Hodźij)
Sulšecy (tež Hornje Sulšecy; Sollschwitz) su wjes we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu a słušeja wot lěta 1994 k Hodźijskej gmejnje. Leža 165 m nad mórskej hładźinu při rěce Čornicy a maja wobydlerjow.
Geografija
Sulšecy nadeńdu so w Hornjołužiskich honach při woběmaj brjohomaj Čornicy něhdźe štyri kilometry sewjernje Hodźija a dźewjeć kilometrow sewjerozapadnje Budyšina. Wokolne wsy su Haslow na sewjeru, Myšecy a Prěčecy na juhu, Čornecy na zapadźe kaž tež Baćoń na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho Martinus de Schulsewicz je z lěta 1359. Po statistice Arnošta Muki mějachu Sulšecy we 1880tych lětach cyłkownje 120 wobydlerjow, z nich 116 Serbow (97 %) a jenož štyri Němcy.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Sulšec
Černik
Černik abo Černík (wot čorny, přirunaj čěsce černý) je serbske a čěske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:
Lilijankowe rostliny
Lilijankowe rostliny (Anthericaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
1056 Azalea
1056 Azalea je asteroid, kotryž ma přeměr 61 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 31. januara 1924.
Byki
Byki su wjes w Pólskej.
Byki leža w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 161 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Hřensko
Hřensko ( Herrnskretschen) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, mjez Žandawu a Děčínom. Nadeńdźe so we Łobjowej wudrjeńcy při němskej hranicy a wuliwje rěčki Kamenice do Łobja a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Dla połoženja we hłubokej dolinje Łobja je Hřensko najhłubšo ležace sydlišćo cyłeje Čěskeje.
Wjes je so w lěće 1475 k prěnjemu razej naspomniło. Přeco zaso bu Hřensko wot wulkeje wody Łobja a Kamenicy ćežko wobškodźene, dotal posledni raz w lětomaj 2002 a 2010.
Hřensko je znate jako hraničny přechod a stejišćo azijskich wikow a wjacorych hosćencow.
Monitor
Słowo monitor woznamjeni mjez druhim:
2002
2002 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Krasnoznamjensk (Oblasć Kaliningrad)
thumb|left thumb|left Krasnoznamjensk (,, , Lazdenen, 1938–1946 Haselberg) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1576 załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Iskitim
thumb|left
Iskitim je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži južnje Nowosibirska při rěce Berd w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.
Kosmaty zběhowc
Kosmaty zběhowc (Ajuga genevesis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Kosmaty zběhowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač 30 cm. Rostlina nima wuběžki a je cybaće kosmata.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne a často módrje přeběžane. Hornje łopjena su třilapate abo hłuboko karbowane. Delnje łopjena su za čas kćěwa často hižo wuschnjene. Spódnje łopjena su dołho stołpikate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija. Ćmowomódre kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,8 cm a steja w kłosojtym kwětnistwje. Hornja hubka je dwudźělna a tak krótka, zo po zdaću faluje, mjeztym zo delnja hubka je dlěša a třilapata. Króna docpěwa dołhosć wot 12 hač 18 mm.
Korjenje
Často rostliny steja tak husto při sebi, dokelž z jich korjenjow nowe wurostki zapušćeja.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, skłoninach, pućowych mjezach a pěskowych płoninach. Preferuje ćopłe, suche, małowutkate, zwjetša wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
1059 Mussorgskia
1059 Mussorgskia je asteroid, kotryž ma přeměr 96 km a kotryž wotkry Wladimir Aleksandrowič Albickij 19. julija 1925.
Jězus
thumb|Zwobraznjenje Jězu Chrysta ze 6. lětstotka Jězus abo Jezus z Nazareta, tež mjenowany Jězus Chrystus, je najwažniša wosobina křesćanstwa a tež wuznamna wosobina w islamje. W křesćanstwje je waženy za Božeho Syna a jeho skutkowanje a wuwučowanje je wopisane w ewangelijach w Nowym zakonje. W islamje je jenož jedyn z wuznamnych profetow.
Jeho mać bě knježna Marija.
Dwaj wot třoch hłownych swjedźenjow křesćanstwa so na Jězusa poćahujetej: hody jako swjedźeń narodźenja Chrysta a jutry jako swjedźeń jeho zmortwychstaća.
Ropata porčizna
Ropata porčizna (Glyceria notata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Seredyna-Buda
Seredyna-Buda ( a ) je městačko w Sumskej oblasći na samym sewjeru Ukrainy, bjezposrědnje při ruskej hranicy. Leži něhdźe 210 kilometrow sewjernje Sumow. Hraničny přechod mjez Ukrainu a Ruskej nadeńdźe so při wuchodnej kromje města.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1689 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.
Niederau
Niederau je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjerowuchodnje Mišna a ma wokoło 4.000 wobydlerjow.
Křesćanski zwjazk młodych mužow
thumb|YMCA w [[Jeruzalemje]] Křesćanski zwjazk młodych mužow, mjezynarodnje znaty jako Young Men's Christian Association (YMCA), w Němskej mjenowany jako Christliche Verein Junger Menschen (CVJM) je najwjetša cyłoswětowa młodźinska organizacija, ma někak pjećaštyrceći milionow čłonow ze 124 krajow. Je to nadkonfesionalna křesćanska organizacija. Bu załožena w lěće 1844 w Londonje.
Symbolom YMCA je čerwjeny runobóčny třiróžk.
Tšemušnica
thumb|Přibrjóh Tšemušnicy w Saarowje
Tšemušnica (delnjoserbsce Tśemuśnica, němsce Scharmützelsee) je braniborski jězor, kotryž namaka so mjez Berlinom a Frankobrodom blisko města Přibor (Fürstenwalde/Spree). Jězor słuša dospołnje ke gmejnje Bad Saarow w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja.
Tšemušnica je z přestrjenju wot 12,1 km² po Gójackim jězorje druhi najwjetši přirodny jězor w cyłej Braniborskej. Z maksimalnej hłubokosću wot 29 metrow je Tšemušnica wšak dwójce tak hłuboka kaž Gójacki jězor. Wona bu k prěnjemu razej w lěće 1316 abo 1319 jako Tschermitzel naspomnjena.
Sibirska klajtonija
Sibirska klajtonija je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow łaćonsce: Claytonia sibirica, Portulacaceae). Dalše serbske mjeno je sibirski žórlenk.
Japanski kuklik
Japanski kuklik (Geum japonicum) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wobrazowka
Jedna wobrazowka (tež monitor) je jedyn nastroj, abo tež dźěl nastroja k zwobraznjenju znamješkow a wobrazow. Tak je wobrazowka jedna pokazka w techniskim zmysle.
Wulkosć wobrazowki so w cólach poda a měri so přeco na diagonalu pokazki. Dalše rozeznawanske kajkosće wobrazowkow su maksimalna wertikalna frekwenca, z korejž so při wšelakich rozdźělenosćow wobrazow (Bildauflösung) wěste wobrazowe wobnowjenske frekwency (Bildwiederholungsfrequenz) wudadźa, swětłosć, kontrast a reakcijski čas. Pola LCD-wobrazowkow su přidatnje hišće ličba pikselow a maksimalny nuhel widźenja (Blickwinkel) wažne kajkosće.
Pariski meridian
Pariski meridian bě nulowy meridian, kotryž so do Mjezynarodneje meridianoweje konferency wužiwaše a leži 2° 20' 14.025" na wuchod wot Greenwichskeho meridiana, kotryž so wot konferency powšitkownje wužiwa. Pariski meridian wjedźe prěki přez Pariski obserwatorij.
Stawizny meridiana
Je so w lěće 1718 wot Jacques Cassini postajił. Do horjeka mjenowaneje konferency w lěće 1884 bě wažny nulowy meridian (nimo daloko rozšěrjeneho Ferroweho meridiana a dr.) a je so na konferency tež jako alternatiwa k Greenwichskemu meridianej rozjimał, na kotryž su so naposledk dojednali.
Podłu Pariskeho meridiana su so wjacekróć stopnjoměrjenja přewjedli.
Temps moyen de Paris
Meridian bě tež wot 9. měrca 1911 (Loi du 9 mars 1911) standardny poćah za Heure légale (zakonski čas) Temps moyen de Paris (t.m.P.) (srjedźny Pariski čas), normowy čas, kotryž je za Froncosku zawjazny. Samo po přiwzaću swětoweho časa wosta Francoska při zakonskim poćahu t.m.P.− 9′ 21″, nic při GMT/UT/UTC sam, při čimž t.m.P. bě ze swětowym časom na dokładnje tutu diferencu koordinowany (zhromadne přestupne sekundy). Hódnota je hač do 9. awgusta 1978 prawnisce płaćiwa była, hakle wot toho je UTC přez dekret časowy zakład francoskeje Heure légale.
Francoska (hłowny kraj, pasmo MEZ/MESZ) měješe tuž na přikład t.m.P.+50′ 39″, nic (po lěće 1968) UTC+1 – tuta hódnota płaći hakle po lěće 1978.
Pomniki
Meridian woznamjenja so přez wjacore stawizniske stołpy.
Herman Šleca
Dr. phil. Herman Šleca ( Hermann Richard Schletze; * 7. julija 1892 w Droždźiju, † 26. měrca 1948 w Budyšinje) bě serbski wučer, wědomostnik a jedyn z organizatorow serbskeho towarstwoweho žiwjenja za čas Weimarskeje republiki.
Trojany
Trojany su wjes w Pólskej.
Herman Šleca
Žiwjenje
Narodźi so jako syn ratarskeho dźěłaćerja Pětra Šlecy a jeho mandźelskeje Hańže Awgusty w Droždźiju pola Wósporka a wopytowaše wot 1908 do 1914 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1914 do 1917 dźěłaše jako pomocny wučer w Bukecach a 1917/18 bu při Lipšćanskej uniwersiće na wyšeho wučerja přihotowany. Wot 1918 do 1923 studowaše filozofiju na Korlowej uniwersiće w Praze a promowowaše z dźěłom Dr. Jan Pětr Jordan, jeho žiwjenje a skutkowanje (hlej ČMS 1924/25).
24. meje
24. meje abo '''24. róžownika''' je 144. dźeń gregorianiskeje protyki (145. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 221 dnjow hač do kónca lěta.
Herman Šleca
Žiwjenje
Wot 1924 do 1927 bě ze sekretarom Domowiny, Serbskeje narodneje rady, Serbskeje ludoweje strony a jednaćel Serbskeho sokołskeho zwjazka. Wot 1927 do 1945 skutkowaše jako wučer zwonka Łužicy, najprjedy 1927/28 w Engelsdorfu a wot 1928 w Großstädtelnje pola Lipska a bu za čas nacionalsocializma wospjet zajaty, na přikład hnydom w lěće 1933 dla pozdatneje „wulkopřerady“. Po Druhej swětowej wójnje bě wot 1946 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1948 z wučerjom na Serbskim realnym gymnaziju w čěskich Warnoćicach. Wo přičinach smjerće so tehdy ničo njepisaše; hakle Šlecowy dobry přećel Pawoł Grojlich w lěće 1992 naspomni, zo bě tutón „w duchownym zaćěmnjenju“ wudychał. Po Timje Meškanku wza so Šleca w zwisku z komunistiskim přewrótom w Čěskosłowakskej a „w atmosferje zatrašenja a hońtwy na hinak myslacych“ žiwjenje. Na smjertnym wopismje mjenuje so zajědojćenje z wuhlikowym monoksydom.
24. meje
Narodniny
thumb|[[Jan Renč]]
Pariski meridian
Dibbetsowa wuměłska hommage: Arago-medaljony
thumb|Arago-medaljon Pariskeho nuloweho meridiana
Herman Šleca
Skutkowanje
Šleca hraješe wuznamnu rólu w serbskim narodnym žiwjenju Weimarskeho časa. 1919 bě hłowny starši schadźowanki kaž tež załožer a w lětomaj 1919/20 prěni předsyda Zwjazka serbskeho studentstwa. W samsnym lěće zastupi w Praze do Sokoła a w nowembrje 1920 załožichu hromadźe z Markom Smolerjom a Janom Skalu w Budyšinje prěnju serbsku sokołsku jednotu. 1925 załoži Sokołske listy a dopisowaše tež do Serbskich Nowin. Nimo toho nadźěła tež serbsku ćěłozwučowansku terminologiju (Serbski ćěłozwučowanski system. Prěkuš. Budyšin 1927) a zestaji Sokołski spěwnik (Budyšin 1926).
Pariski meridian
Dibbetsowa wuměłska hommage: Arago-medaljony
Nižozemski konceptowy wuměłc Jan Dibbets markěrowaše stary nulowy meridian w lěće 1995 přez bronzowe plakety, kotrež su diskretnje w dłóžbje, chódnikach, dworach a wšelakich twarjenjach zasadźene, Arago-medaljony, hommage fyzikarjej a čłowjeskoprawnikej François Arago.
Z tutych prěnjotnje 135 plaketow, kotrež dotal běchu mało wobkedźbowane, su někotre wot publikowanja Dana Brownoweho bestsellera Sakrileg kradnyli. Zapřijeće "róžowa linija", kotrež so w knize za Dibbetsowu wuměłsku twórbu wužiwa, je Brownowa wunamakanka. Wopak je tež jeho předstajenje, zo meridian by nawopačnu Louvreowu škleńčanu pyramidu přeprěkował. Hinak hač w filmje předstajene, njeje tohodla nad pyramidu žadyn Arago-medaljon.
Herman Šleca
Skutkowanje
Organizowaše Domowinske zjězdy, Sokołske zlěty kaž tež zajězdy towarstwow a dźiwadłowych skupin do Delnjeje Łužicy a wuchodnych kónčin Hornjeje Łužicy. Jako wučer we Warnoćicach wuwučeše hromadźe z Rudolfom Jenčom mjez druhim stawizny a napisa prěnje serbske wučbnicy.
Wón bě wot lěta 1919 čłon Maćicy Serbskeje.
Swójba
mini|Smolerjec swójbny row na Hrodźišku Herman Šleca bě z lěta 1924 woženjeny z Ludmilu Smolerjec (1899–1982), dźowku Marka Smolerja. Wona zmandźeli so po smjerće swojeje sotry Heleny w lěće 1952 z Janom Cyžom. Šleca bu pochowany w Smolerjec swójbnym rowje na Budyskim Hrodźišku.
Wocl
thumb|Woclowy powjaz Wocl je metalowa lećina, kotrejež hłowny wobstatk je železo a kotryž wobsahuje zwjetša mjeńše hač 2,06% wuhlika.
Eksistuja někotre sorty a družiny, kaž na př. njezerzawjacy wocl a drohowocl.
Wužiwanje
Wocl so za produkowanje pónojow, łódźow, awtow, nastrojow, woclobetona, brónjow wužiwa.
Rěčka
thumb|Rěčka [[Satkula w Chrósćicach.]]
Hendrich Božidar Wjela
Hendrich Božidar Wjela (němsce Heinrich Theodor Wehle, w Ruskej znaty jako Генрих Теодор Веле, wědomostna transliteracija Genrich Teodor Vele; * 7. měrca 1778 w Dołhej Boršći; † 1. januara 1805 w Budyšinje) běše wuznamny krajinowy rysowar a raděrowar.
Žiwjenje
thumb|Sielitzerberg am Ufer der Elbe, akwatinta, kolorěrowana, 1800. mini|Row Hendricha Božidara Wjele při [[Chrjebja-Nowa Wjes|Chrjebjanskej cyrkwi, w pozadku naprawo narowny pomnik Wjeloweho nana]]
Wjela so 7. měrca 1778 w Dołhej Boršći jako najmłódši syn tamnišeho serbskeho fararja Jana Wjele (1737–1793) narodźi. Jeho mać Rahel Dorothea Wjelina (1749–1823) běše dźowka Zhorjelčanskeho prawiznika a komornistwoweho zarjadnika Heinricha Gottloba Rieschke. Jan Wjela přewza w lěće 1782 w bliskej Chrjebi faru, dokal so tež swójba přesydli. Hižo w dźěćatstwje zašćěpi so Hendrichej Hornjołužiska hola a hatowa krajina do pomjatka a zwobrazni ju w někotrych zažnych twórbach.
Swoje prěnje wukubłanje dósta Wjela w lěće 1790 při Zhorjelskim gymnaziju a rysowanskeje šule pola krajinoweho rysowarja Christopha Nathe (1753–1806). Na to přizamknje 1793 studij krajinarskeho molerstwa pola Johanna Christiana Klengela a historiskeho molerstwa pola Giovannia Battisty Casanowy na kurwjerchowskej wuměłstwowej akademiji w Drježdźanach. Tam dožiwi so wuwiwacu romantiku a so po prěnich wuspěchach 1799 do Chalkografiskeho towarstwa w Dessauje jako rysowar powoła. Dokelž bě Wjela zahorjeny jěchar, swoje twórby w Dessauje zdźěla tunje předa, zo by pjenjezy za wupožčenje konjow měł. Na přeprošenje noweho ruskeho cara Aleksandra I. přińdźe wón w lěće 1801 na rusku wuměłstwowu akademiju k wědomostnikej starowěka Marie-Gabriel-Florent-Auguste de Choiseul-Gouffier, kotryž bě zdobom direktor akademije a carskeje biblioteki. Dokelž Ruska w lěće 1801 Georgisku anektowaše, dósta hižo bórze nadawk kartografiske pohladnicy Kawkaza a transkawkazkich kónčinow zhotowić. W tym zwisku wobdźěli so Wjela při ekspediciji pod nawodom přirodowědomostnika hrabje Apolla Musin-Puškina (1760–1805) do tutych kónčinow, kotraž dyrbješe přehlad wo nowo zdobytych zemskich pokładow podać. Ekspedicija woteńdźe 20. februara 1802 z Pětrohrodu a přeprěči kónc apryla, spočatk meje Kawkaz w Georgiskej, hdźež tež pječa hač do nalěća 1803 zwosta. Po tym so ekspedicija najskerje hač do kónca 1803 do směra na Armensku poda. Přez napinanja wuprawy pak Wjela schori, ekspediciju přetorhny a so do Němskeje nawróći. Kartografiski material, kotryž wón zhotowi zwosta pola hrabje Musin-Puškina abo přeńdźe do wotpowědnych archiwow. Krajinowe rysowanki, kotrež za čas ekspedicije zhotowi, sebi Wjela pak zdźerži. Bórze po jeho nawróće wón Nowe lěto 1805 w Budyšinje zemrě. Wjela je w Chrjebi pódla swojeho nana pochowany, hdźež so składnostnje 200. narodnin 1978 wopomnjenska tafla při farje wotkry.
Jeho twórby jeho mać hišće w lěće 1805 w Drježdźanach na předawansku wustajeńcu k wuměłskim wikowarjej Rittnerej da, hdźež sebi podpołkownik Xaver Maria Caesar von Schönberg-Rothschönberg (1768–1853) 193 rysowankow za 800 tolerjow kupi. Někotre z tutych pokaza wón w lěće 1811 tež wjacekróć Goethej, kotryž rysowanki tež druhim napřećo chwalobnje naspomni. Wjela je jedyn z najwuznamnišich krajinarskich rysowarjow swojeho časa a je, wosebje přez swoje rysowanki z wuprawy do Kawkaza, tež wutworjenje realistiskeho krajinarskeho rysowanja w Němskej wobwliwował.
W Budyšinje je Hendricha Božidara Wjelowa dróha po nim pomjenowana.
1063 Aquilegia
1063 Aquilegia je asteroid, kotryž ma přeměr 17 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 6. decembra 1925.
Lena
Lena ( Лена, Өлүөнэ, Ölüöne) je wulka aziska rěka, kotraž čeće přez wuchodnu Sibirsku do Arktiskeho oceana. Ze 4.294 kilometrami słuša wona k najdlěšim rěkam na swěće. Jeje přitočnišćo wopřima wulki dźěl wuchodneje Sibirskeje a je z 2.490.000 km² sydom króć wjetše hač Němska.
Liwny
thumb|left Liwny je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Orjol. Ma něhdźe 48 tysac wobydlerjow.
Lena
mini|left|Karta přitočnišća Wona wužórli so w njewobsydlenej kónčinje jenož pjeć kilometrow wot pobrjoha Bajkalskeho jězora w Bajkalskich horinach we wysokosći wot 1465 metrow. Wot sydlišća Ust-Kut je rěka pławna. Běži dale přez Srjedźosibirski hórski kraj do republiki Sacha (Jakutskeje). Za 80 kilometrow dołhimi a 300 metrow wysokimi Lenskimi skałami, słušacymi do swětoweho přirodneho herbstwa, zastupi Lena do Srjedźojakutskeje nižiny, hdźež přeběži jakutsku stolicu Jakutsk. Mjez Wjerchojanskimi horinami na wuchodźe a Srjedźosibirskim hórskim krajom ćeče wona dale do sewjerneho směra a wuliwa so z 45.000 km² wulkej rěčnej deltu do Laptewskeho morja, pódlanskeho morja Sewjerneho polarneho oceana.
Liwny
Sydlišćo je so w lěće 1177 załožiło a ma wot lěta 1586 měšćanske prawa.
Lena
W zymje je rěka po cyłej dołhoće zamjerznjena a słuži wobchadej jako lodowa dróha.
Přerězny wotliw Leny při wuliwje wučinja w januarje něhdźe 3100 m³/s, po taću sněha w juniju pak 62.000 m³/s (přerězny wotliw Łobja we Wittenbergu: 365 m³/s).
Najwažniše přitoki su:
Huntířov
Huntířov ( Güntersdorf) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, na juhu Połobskich pěskowčin něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
K Scharfensteinskemu knjejstwu słušaca wjes naspomni so prěni raz w lěće 1352 jako Günteri villa.
Prawa rjaponka
Prawa rjaponka (Valerianella locusta) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae). Dalše serbske mjeno je solotwička.
Wopis
Prawa rjaponka je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm.
Łopjenowa rozeta ma łopatkojte łopjena z dołhosć wot 2 hač 7 cm.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne. Hornje łopjena su lancetojte.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja su běłe abo blědolila, likojte, docpěwaja dołhosć wot 3 mm a sedźa na wjacekróć rozhałuzowanych stołpikach w hłójčkojtych skupinach. Króna je pjećkónčkowa.
Płody
Płód je wopłonjeny, kulojty, krótko přikónčeny a hładki.
Stejnišćo
Rosće na rolach, njewobdźěłanych polach, winicach, pućowych a nadróžnych kromach. Preferuje čerstwe, pěskojte hač hlinjane pódy.
Rozšěrjenje
W južnej Němskej rostlina je wot młódšeho kamjentneje doby dopokazana.
Wužiwanje
Rostlina so jako solotejowa rostlina plahuje.
Laduškin
Laduškin (,, Ludwigsort) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1314 załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Jěžow
mini|left|Karta stareje wjeski z lěta 1883 Jěžow ( Jesau) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 1935 ke Kamjencej. Leži při prawym boku Čorneho Halštrowa něhdźe dwaj kilometraj sewjerowuchodnje Kamjenskeho stareho město při puću do Němskich Pazlic. Dla wutworjenja nowych bydlenskich wobwodow za čas NDR ma měšćanski dźěl kołowokoło stareho wjesneho jadra dźensa wjace hač 1.700 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Jesowe pochadźa z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo měješe hač do 19. lětstotka Klóšter Marijina hwězda.
Po Mukowej statistice měješe Hlinowc w lěće 1884 284 wobydlerjow, z nich 34 Serbow a 250 Němcow.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Jěžowa
Lilijanka
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (Anthericaceae) zarjaduje.
Šipkata rjaponka
Šipkata rjaponka (Valerianella carinata) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae).
Lilijanka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Stara Nowgorodska narěč
Stara Nowgorodska narěč (rusce: Древненовгородский диалект) mjenuje so słowjanska narěč, kotraž wužiwaše na rěčnych pomnikach z brězoweje skory, kotrež su so w Nowgorodskim regionje Ruskeje wotkryli. Narěč wužiwaše so hač do 15. lětstotka w Nowgorodskej federalnej republice. Zapřijeće stworił je Andrej Zaliznjak. Staronowgorodska narěč wotchila so we wjele pozicijach wot starorušćiny. W dokumentach wužiwana rěč ma wjele znamjenjow, kotrež njejsu typiske za druhe wuchodosłowjanske narěče (a tež hewak za druhe słowjanske rěče).
Stara Nowgorodska zhubi so po dobyću Nowgoroda přez Moskowitow w lěće 1478. Někotre narěčne wosebitosće pak so hišće dołho na Nowgorodskim teritoriju dźeržachu (cokanje, pismik ять město ы w genitiwje sg. a-kmjenow atd.).
thumb|Alfabet na wopismje na brězowych skorach, 1025-1050
Rěčne přiznamjenja
Staronowgorodska narěč wuznamjenja so mjez druhim přez sćěhowace rěčne wosebitosće:
Fonologiske přiznamjenja
Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brězowej skorje, čo. 109
thumb|Wopismo na brězowej skorje čo 109, wokoło 1100, Nowgorod (Mjez kóncom 11. lětstotka a lětom 1110, wuryte w 1954)
Přełožk
'Pismo (wot) Žiznomira (k) Mikuli: Sy w Pskowje njewólnicu kupił, a za to je mje Knjeni (za)jała. [Najskerje bě wona njewólnicu spóznała jako jednu, kotraž bě so jej kradnyła a Žiznoměr je někak do teje wěcy splećeny, snano jako swójbny Mikule abo jeho wikowanski partner.] Ale potom je družina (swójba, žona) za mnje rukowała. A nětko pósćel tomu mužej [wot kotrehož sy njewólnicu kupił] list, hač ma (dalšu) njewólnicu. [Tuta druha njewólnica by so dyrbjała přepodać knjeni za čas, w kotrymž by rubjena njewólnica jako "corpus delicti" trěbna była, doniž njeje wujasnjene, štó bě paduch.] A chcu, kupiwši kóń a sadźiwši muža knjeza na njeho, k napřećostajenju přińć. A ty, jeli hišće njejsy pjenjezy wzał, njewzmi ničo wot njeho [wot wikowarja njewólnikow, hewak móhł so plan nimo kulić.].'
Přeprošenje: Nowgorodne wopismo na brězowej skorje čo. 497
thumb|Wopismo na brězowej skorje čo. 497, něhdźe 1340–90, Nowgorod (mjezy 1340 a 1380; wuryte w 1972)
Přełožk
Postrow wot Gawrile Posenje k mojemu swakej, kmótrej Grigori a k mojej sotře Ulita. Jeli wój tola k mojej radosći byštej do města jěłoj, a byštej naše słowo (abo našu rozmołwu?) njezabyłoj. Njech Bóh wam radosć da. My wšitcy njezabudźemy waše słowo (abo wašu rozmołwu?).
Stawizny
Stara Nowgorodska narěč wjace njewužiwaše po dobyću Nowgoroda přez Moskowitow w lěće 1478. (Při tym zhubi někotre wosebitosće hižo prjedy. Na přikład je woteběrał hustosć wužića kóncowki -e, při nominatiwje muskeho genusa.).
Někotre narěčne wosebitosće pak so hišće dołho w sewjernej ruskej narěči dźeržachu (cokanje, pismik ять město ы w genitiwje atd.).
Znate su předewšěm wopisma na brězowych skorach (rusce: берестяные грамоты), kotrež su zwjetša w čistej narěči napisane a jenož druhdy jewi so naddialektalny wliw a wotbłyšć cyrkwinosłowjanskich normow, a wopisma na drjewjanych "cylindriskich zamkach" měchow běrcow. Někotre stare Nowgorodske dialektizmy so su tež do ćišćanych rěčnych pomnikow dóstali. Pomocliwe při rekonstrukciji narěče bě wobkedźbowanje a přeslědźenje načasnych sewjeroruskich narěčow k přirunowanju.
Žórła
Wědomostna literatura wo Starej Nowgorodskej narěči eksistuje dotal jenož w Rušćinje:
Zarow
Zarow je znaty za swoje termalne žórła a na mineralijach bohate błóto, kotrež słužeše hižo wokoło lěta 1900 lěkowanju kóžnych chorosćow. Wot 1923 ma Zarow oficielny titul Bad.
Geografija
Ke gmejnje słušeja nimo Zarowa samoho wot lěta 2002 tež gmejnskej dźělej Nowy Chółm (Neu Gollm) a Pětšojce (Petersdorf).
Stawizny
Zarow naspomni so prěni raz hakle w lěće 1463. Mnohe wjesne a ležownostne mjena pokazuja pak na zaše wobsydlenje přez Serbow. Wuwiće něhdy chudeje wjeski zahaji so hakle spočatk 20. lětstotka ze załoženjom prěnich kupjelow a přizamknjenjom na železnisku syć 1912.
Wosobiny
W Zarowje bydleše němski pjasćowar Max Schmeling. Sowjetski basnik Maksim Gorkij přebywaše tu w lětomaj 1922/23.
Mała hłuška
thumb| Rhinanthus minor
Mała hłuška (Rhinanthus minor) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Wopis
Stołpik je zwjetša jednory, často ćěmnje smužkaty.
Łopjena
Łopjena su znajmjeńša deleka přećiwostejne, lancetojte, ćmowozelene a často brunfijałkojće přeběžane.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Ćmowožołta króna docpěwa dołhosć wot 1,5 hač do 1,5 cm a je kaž keluch bóčnje splacnjena. Rołka je na chribjeće zrunana. Hornja hubka je helmojta z lědma wotsadźenym módrym zubikom, kotryž je krótši hač 1 mm.
Połpřižiwnik
Kaž wšě hłuški tež mała hłuška je połpřižiwnik, kotraž drje hišće ma chlorofyl, ale wuwozmje wodu a žiwnu sól z korjenjow jeje žiwićelskich rostlinow. Wona zwjetša sedźi na trawiznach.
Stejnišćo
Rosće na suchich łukach. Preferuje čerstwe, často małowapnite pódy.
Dagestan
W lěće měješe Dagestan 0 wobydlerjow. W Dagestanje je nimo rušćiny dalšich 13 (zwjetša kawkaziskich a turkowskich) rěčow připóznatych. Najwjetši podźěl ludnosće staja Awarojo (29 %).
Bernice Johnson Reagon
Bernice Johnson Reagon (* 4. oktobra 1942) je spěwarka, komponistka, wědomostnica a socialna aktiwistka ze Zjednoćenych statow Ameriki, kotraž je a-cappella skupinu Sweet Honey in the Rock załožiła.
Zažne žiwjenje
Bernice Johnson Reagon je dźowka baptistiskeho fararja J.J. Johnson a je so w juhozapadnej Georgia narodźiła. W jeje swójbje a we wokoliny hraješe hudźba přewšo wažnu rolu. W lěće 1959 zastupi do Albany State College, hdźež studowaše hudźbu. Tam so prěni raz zaběra z politiskimi aktiwitami. Wot tutoho časa bě Reagon ze sobustawom hibanja za prawa čornych (Black Civil Rights Movement) a wobdźěleše so na Freedom Singers, skupina kotraž bě organizowana wo studentskeho komiteja (Student Non-violent Coordinating Comitee). W lěće 1960 wuda so na Cordella Reagona, kotrehož je w tutej skupiny zeznała.
Karjera
Reagon je specialistka w předmjeće afroameriskich ertnych stawiznow a tradicijow protesta. W lěće 1992 wobdźěli so na Emmy-mytowanej dokumentaciji "The songs are free". Wona je dźěłała jako konsultantka za hudźbu, producentka, komponistka a sobuskutkowarka wšelakich mytowanych filmowach projektow. Nimo toho bě producentka a powědarka w rozhłosowym projekće "Wade in the water", kotryž zaběra so z afrisko-ameriskim tradicijemi w duchownej hudźby. Reagon je profesorka emeritus w stawiznach na uniwersiće we Washington D.C. a ma titul Curator Emeritus na Smithsonian Institute´s National Museum of American History we Washingtonje. Nimo toho bě wona w lětach 2002-2004 ze profesorku za wuměłstwo na Spelman College w Atlanće. Jeje dźowka Toshi Reagon je mjeztym sama spěwarka w tradiciji folk-hercow.
"Life's challenges are not supposed to paralyze you, they're supposed to help you discover who you are." -- Bernice Johnson Reagon (Wužadanja žiwjenja njejsu stworjene, zo bychu tebje zničili, ale zo bychu tebje pomhałe wotkryć štó ty sy.)
Mytowanja a počesćenja
W lěcé 1995 dósta Reagon myto Charlesa Frankela. Nimo toho dósta 9. lětne myto Heinz Award we wuměłstwje a čłowjekosći, kotrež spožči Heinz Family Foundation.
Janez Janša
mini|upright|Janez Janša (2018)
Bernice Johnson Reagon
Mytowanja a počesćenja
In April 2009, Roger Brown, president of Berklee College of Music, presented Reagon with an honorary doctoral degree.
Janez Janša
Ivan Janez Janša (* 17. septembra 1958 w Ljubljanje) je słowjenski politikar, wot lěta 1993 předsyda Słowjenskeje demokratiskeje strony (SDS) a wot 13. měrca 2020 znowa ministerski prezident Słowjenskeje. Tute zastojnstwo měješe hižo wot 2004 do 2008 a wot 2012 do 2013.
Janša bě w 1980tych lětach aktiwny w komunistiskej młodźinskej organizaciji Słowjenskeje a wozjewješe kritiske nastawki w jeje časopisu Mladina. Dla tutych aktiwitow bu 1988 k 18 měsacam jastwa zasudźeny. 1989 bě wobdźěleny na załoženju prěnjeje wjetšeje opozicionelneje strony Słowjenskeje, Słowjenskeje demokratiskeje unije (SDZ) a po tym jeje městopředsyda. Po dobyću wólbneho zwjazka DEMOS při prěnich demokratiskich wólbach 1990 sta so Janez Janša ze zakitowanskim ministrom a bě w tutej funkciji wyši rozkazowar słowjenskich jednotkow w dźesaćdnjowskej wójnje wo njewotwisnosć 1991. Po rozpušćenju koalicije DEMOS wosta zakitowanski minister a zastupi do Socialdemokratiskeje strony Słowjenskeje, kotraž so 2003 na Słowjensku demokratisku stronu přemjenowa.
Při wólbach dnja 3. oktobra 2004 dósta SDS 30 % wolerskich hłosow a sta so tuž z najsylnišej stronu w parlamenće. Při wólbach 2008 zhubi knježerstwowa koalicija pod Janezom Janšu swoju wjetšinu na socialdemokratiski zwjazk.
Po wólbach w decembrje 2011 twori Janša jako nawoda druheje najsylnišeje strony koaliciju z wjacorymi mjeńšimi srjedźno-prawicowymi stronami a sta so druhi raz z ministerskim prezidentom, zhubi zastojnstwo pak lěto pozdźišo po porokach korupcije, dla kotrychž bu tež zasudźeny.
Při parlamentowych wólbach 2018 bu SDS znowa najsylniša strona, njenamaka pak dosć partnerow za koaliciju. Po wotstupje ministerskeho prezidenta Marjana Šareca poradźi so Janši wutworjenje noweje koalicije ze štyrjoch stronow a sta so 13. měrca 2020 k třećemu razej z ministerskim prezidentom.
Pozicije
W zašłych lětach zastupuje Janša přiběrajcy kontrowersne pozicije. Tak dwěluje na čłowjeskim podźělu na globalnym woćoplenju a wupraji so za prawo na priwatne brónje. Na Twitteru rozšěrješe wjacore přinoški Identitarneho hibanja.
Priwatne
Janša ma dwě dźěsći z prjedawšeho partnerstwa a dalšeho syna ze swojej tuchwilnej partnerku.
1064 Aethusa
1064 Aethusa je asteroid, kotryž ma přeměr 19 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 2. awgusta 1926.
Federaciski wokrjes
center|border|600px|
Centralna Ruska - Daloki wuchod - Južna Ruska - Sewjerny Kawkaz - Sewjerozapadna Ruska - Sibirska - Wolga - Ural - Krim (zwadne)
Ernesto Che Guevara
Ernesto „Che“ Guevara (* 14. junija 1928 w Rosario, Argentinska jako Ernesto Guevara; † 9. oktobra 1967 w La Higuera, Boliwiska) bě profesionelny marxistiski rewolucionar a guerillowy wjednik z Argentinskeje. Zhromadnje z Fidelom Castrom hraješe wjedźacu rolu při kubanskim wuswobodźenskim boju a bě potom aktiwny w guerillowej wójnje w Kongu a Boliwiskej.
Che Guevara płaći jako ikona studentskeho hibanja 60tych lět a hač do dźensnišeho jako symbol socialistiskeje rewolucije.
1066 Lobelia
1066 Lobelia je asteroid, kotryž ma přeměr 42 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 1. septembra 1926.
Cytań
Cytań ( Zeithain) je sakska gmejna w sewjerozapadźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjernje Ryzawy na prawej stronje Łobja a ma wokoło 6.000 wobydlerjow.
Karasuk
Karasuk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w stepowej krajinje njedaloko kazachskeje hranicy w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1912 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Jězor
thumb|[[Bodamski jězor]] Jězor słuša ke kategoriji stejatych wodźiznow, kotrež móža při- abo wottok běžateje wody měć a su dospołnje z twjerdźiznu wobdate. Wón woznamjeni so w dalokej měrje přez wuwaženy ekosystem.
Blagowešćensk
thumb|left Blagowešćensk ( Благовещенск, do 1858 – Ust-Zejskaja// Усть-Зейская) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na prawym boku Amura při chinskej hranicy něhdźe wósom tysac kilometrow wuchodnje Moskwy. Je stolica Amurskeje oblasće.
Jězor
Definicija
Jězor je nutřkokrajna wodźizna, w kotrejž so (wjetše) mnóstwo wody we wužłobjenju zemje nahromadźić móže. Porno nutřkokrajnym morju (kaž na přikład Srjedźne morjo) nima jězor direktny zwisk k oceanam na wysokosći hładźiny morja, z čimž so tež žadyn při- abo wottok přez mórske prudźenje njepokaza. Mnóstwo při- a wottoka je w přirunanju z cyłkownym mnóstwom wody w jězoru skerje małe. W rozdźělu k běžatej wodźe je jězor płony a njepokaza žadyn spad.
Blagowešćensk
Ma něhdźe 224 tysac wobydlerjow.
Jězor
Definicija
Z wida limnologiskeje definicije je jězor poprawom zasadnje hłubši hač hat abo łuža, tak zo móže so přez dny abo měsacy stabilne temperaturne worštowanje wutworić. Z frekwency přeměšenja, kotraž ma daloko sahace ekologiske sćěhi, hodźa so jězory kategorizować. W tutym zmysle někotre niske jězory, kaž na přikład Balaton, scyła jako „woprawdźite“ jězory njepłaća.
Blagowešćensk
Sydlišćo je so w lěće 1653 załožiło jako wjes Ust-Zejskaja ma wot lěta 1858 měšćanske prawa.
Jězor
Definicija
Při wšěm je wotmjezowanje mjez jězorami, hatami a łužami atd. njedokładne a přeco subjektiwne. Tohodla mjenuja někotři limnologojo kóždu z wodu napjelnjenu wužłobinu jako jězor. Za kategorizowanje by potom bjez wuznama było, hač je jězor stajnje, periodisce abo epizodisce z wodu pjelnjeny a hač stajne worštowanje wutwori.
Janez
Janez je słowjenske muske předmjeno a słowjenska warianta mjena Jan. Krótkej formje stej Anže a Janž. Słuša k 10 najhusćišim muskim předmjenam w Słowjenskej.
Jězor
Definicija
Jězor wopřija zwjetša słódku wodu, eksistuja pak tež wulke słone jězory, kaž na přikład Kaspiske morjo, Aralski jězor a Mortwe morjo. Někotre jězory su tež bohate na sodu, kaž jězory wokoło wulkeho hrjebinoweho přełama we wuchodnej Africe.
Tež w astronomiji rěči so wo jězorach, jeli druhu běžitu maćiznu wobsahuja – kaž metanowe jězory na Titanje, měsačku Saturna.
Najwjetše jězory swěta
Najwjetše łužiske jězory namakaja so w (kumštnej) Łužiskej jězorinje a nastachu z něhdyšich brunicowych jamow. Najwjetši z nich je Sedličanski jězor, kotryž leži sewjerowuchodnje Złeho Komorowa a ma přestrjeń wot 13,3 kwadratnych kilometrow. Nimale samsnu wulkosć ma najwjetši přirodny jězor Łužicy (a cyłeje Braniborskeje), Gójacki jězor sewjernje Błótow.
25. meje
25. meje abo '''25. róžownika''' je 145. dźeń gregorianiskeje protyki (146. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 220 dnjow hač do kónca lěta.
Słódka porčizna
Słódka porčizna (Glyceria fluitans) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
1067 Lunaria
1067 Lunaria je asteroid, kotryž ma přeměr 84 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 9. septembra 1926.
Wokrjes Mišno
Wokrjes Mišno ( Landkreis Meißen) je sakski krajny wokrjes w Drježdźanskim direkciskim wobwodźe. Na sewjeru mjezuje z Braniborskej, na wuchodźe z Budyskim wokrjesom, na juhowuchodźe z bjezwokrjesnym městom Drježdźany, na juhu z wokrjesom Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory, na juhu a zapadźe z wokrjesom Srjedźna Sakska a na zapadźe z wokrjesom Sewjerna Sakska.
Ma wot lěta 2008 přestrjeń 1452,39 km² a něhdźe 250.000 wobydlerjow.
Wulke wokrjesne města su Kosowiki (Coswig), Mišno, Radobyle (Radebeul), Ryzawa (Riesa) a Wulki Hojn (Großenhain).
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Łobjo. Najwyša hora je Bayerhöhe (323 m) blisko Klipphausena.
Maloarchangelsk
Maloarchangelsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Orjol. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Serbska šula
mini|Logo Serbskeje šule
Serbska šula je serbski fachowy časopis za šulstwo a kubłanje.
Stawizny
Serbska šula wuńdźe prěni raz w lěće 1948, najprjedy hišće jako wokolnik Domowiny za serbskich wučerjow. Wot 1952 wuchadźeše jako organ ministerstwa za ludowe kubłanje  NDR.
Hłowny nadawk w NDRskim času bě dać wučerjam šulskopolitiski, pedagogiski a metodiski nawod, kotryž měješe pomhać při wuhotowanju serbskeje wučby.
Eiffelowa wěža
thumb|Eiffelowa wěža Eiffelowa wěža ( La Tour Eiffel, ) je woclowa konstrukcija postajena na Champ de Mars w bliskosći Seiny w Parisu we Francoskej. Je najwyši twar w Parisu a je jedyn z najznaćišich symbolow swěta. Je wysoka (hromadźe z antenu) 324 metrow.
Serbska šula
Dźensa
Serbska šula wuchadźa bjez přestawki hač do dźensnišeho a chce tež dale serbskim wučerjam a kubłarjam při sposrědkowanju serbskeje rěče pomhać. Časopis wobsteji z třoch dźělow.
Prěni dźěl „teorija a praksa“ zaběra so hłownje z wědomostnymi tekstami a předstaji kóždy spočatk šulskeho lěta nowe serbske wučbnicy. Druhi dźěl wobsahuje kopěrowanske předłohi za předmjety, kotrež so serbsce wuwučuja. W třećim dźělu diskutuja so aktualne temy a so informacije wo dźěle Rěčneho centruma WITAJ wozjewja.
Přinoški su přewažnje w hornjoserbskej a z mjeńšeho dźěla w delnjoserbskej rěči.
Neukirch pola Kinsporka
Neukirch je wjes a přisłušaca gmejna na zapadźe sakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša k zarjadniskemu zwjazkej Kinspork a ma něhdźe 1.700 wobydlerjow.
Geografija
Gmejna Neukirch leži w zapadnej Hornjej Łužicy mjez Kinsporkskej holu na sewjerozapadźe a zapadołužiskimi horami na juhowuchodźe. Susodne gmejny su Sepicy na sewjeru, Kamjenc na wuchodźe, Haselbachtal na juhu a město Kinspork na zapadźe. Kamjenske stare město namaka so dźesać kilometrow wuchodnje wot Neukircha.
Trostjanec
thumb|left
Neukirch pola Kinsporka
Geografija
Z přerěznje 43 wobydlerjemi na kwadratnym kilometru je gmejnski teritorij poměrnje rědko wobsydleny.
Trostjanec
Trostjanec je město w Sumskej oblasći na sewjerowuchodźe Ukrainy, blisko ruskeje hranicy. Leži něhdźe 55 kilometrow južnje Sumow.
Neukirch pola Kinsporka
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy:
Trostjanec
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Neukirch pola Kinsporka
Wobchad
Přez Neukirch běži statna dróha 100 mjez městomaj Kinspork a Kamjenc. Wjesny dźěl Šmorkow leži při zwjazkowej dróze 97 (Drježdźany–Wojerecy). Na dwórnišću we Weißbachu zastawachu hač do lěta 1998 wosobowe ćahi wot Drježdźan do Njedźichowa. Čara bu w lětomaj 2004 a 2005 wottwarjena.
Trostjanec
Sydlišćo je so w lěće 1660 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Neukirch pola Kinsporka
Stawizny
Prěnje naspomnjenje Neukircha jako sydło ryćerja Theodericus de Nuenkirchen pochadźa z lěta 1225, tehdy mějachu we wjesce tež hižo cyrkej, po kotrejž so sydlišćo pomjenowaše. Wjesny dźěl Šmorkow naspomni so w lěće 1342 k prěnjemu razej. Nětčiša gmejna Neukirch bu přez gmejnsku reformu w lěće 1994 z gmejnow Neukirch, Šmorkow, Kočica a Weißbach załožena. Chojny słušeja wot 1999 ke gmejnje.
Arisaema
Arisaema (Arisaema) je ród ze swójby aronowych rostlinow (Araceae).
Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 150 Arisaema-družinow, z kotrychž 91 so namaka w Chinskej:
Muchorizna
Muchorizna (tež muchoraz, muchorjanc ; Amanita muscaria) něm. Fliegenpilz je jědojty hrib ze swójby ludźimorojtych hribow (Amanitaceae). thumb|šwejška
Wopis
Muchorizna njese čerwjeny hač oranžowy, połkulojty kłobuk z běłymi zbytkami wobalki.
Šwejški
Šwejški su běłe a swobodne.
Nóžki a kulki
Jeje nóžka je běła, šwižna a mócna a njese dele wisacu, žłobičkowanu manšetu. Kulka je tučna a šupiznata.
Mjaso
Mjaso je běłe, pod kłobukowej kožu tróšku žołtojte, a nimale njewonjate.
Stejnišćo
Rosće w lěću a nazymje předewšěm pod brězami a jehlinačemi.
Dźěwin (wjes)
Dźěwin ( Groß Düben) je wjes a gmejna w sewjerowuchodnym dźělu sakskeje Hornjeje Łužicy. Leži na samym sewjeru Zhorjelskeho wokrjesa blisko braniborskeje hranicy. K Dźěwinjanskej gmejnje słuša wot 1999 wjesny dźěl Brězowka (Halbendorf).
Dźěwin přisłuša Slepjanskej wosadźe a teritorijej Slepjanskeje narěče a je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Gmejna nadeńdźe so někak sydom kilometrow sewjerozapadnje Běłeje Wody a třinaće kilometrow wuchodnje Grodka při sewjerozapadnej kromje Mužakowskeje hole. Saksko-braniborska krajna hranica wotpowěduje tule tež historiskej hranicu mjez Hornjej a Delnjej Łužicu. Susodne gmejny su Feliksowy jazor (wokrjes Sprjewja-Nysa) na sewjeru, Cersk na sewjerowuchodźe, Jemjelica-Źěwink a Jabłońc na wuchodźe, Běła Woda a Trjebin na juhu kaž tež Slepo a Grodk na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Groß Duben pochadźa z lěta 1464. Přez lětstotki słušeše Dźěwin do Mužakowskeho knjejstwa, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór we wsy. Cyrkwinsce bě Dźěwin hižo w 16. lětstotku dźěl Slepjanskeje wosady.
Rěka
thumb|Přikład za přirodnu rěku z njemylenej dynamiku: Rapaälv w [[šwedska|šwedskim narodnym parku Sarek.]]
Dźěwin (wjes)
Stawizny
W lěće 1999 bu susodna Brězowka zagmejnowana.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 302 wobydlerjej, mjez nimi 292 Serbow (97 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 56,7 %.
Rěka
Rěki su w powšitkownym zmysle přirodne a runočarne běžate wodźizny na powjerchu zemje. Zapřijeće we wšědnym wužiwanju zamjezuje a poćahuje so potom jenož na běžate wodźizny srěneje wulkosće w rozdźělu k wjetšim wulkorěkam a mjeńšim rěčkam. Powšitkownje płaćiwe mězne hódnoty za tute historisce a geografisce wšelakore rěčne rozdźěle njeeksistuja, čehoždla so zapřijeći wulkorěka a rěčka w geowědomostnym rěčnym wužiwanju wobeńdu.
Najwažnišej rěce we Łužicy stej Sprjewja (kotraž so w delnjoserbskich dialektach husto prosće „Rěka“ mjenuje) a Nysa.
Dźěwin (wjes)
Wjesnej dźělej
Dźěwinska gmejna wobsteji ze slědowaceju wsow:
Mikławšk (Budyšin)
mini|Kěrchow na Mikławšku
Mikławšk ( Nicolaifriedhof) je romsko-katolski kěrchow w Budyskim starym měsće, kotryž wobsteji wot lěta 1455. Nadeńdźe so w rozwalinje něhdyšeje Mikławskeje cyrkwje a jeje wokolinje před Mikławskimi wrotami při sewjernej kromje stareho města, wysoko nad Sprjewju a njedaloko Budyskeho hrodu. Cyrkej sama bě so w Třicećilětnej wójnje při woblěhowanju Budyšina přez sakske wójsko w lěće 1620 zničiła. Wot lěta 1745 wužiwa so tež ruina sama jako pohrjebnišćo. Na Mikławšku steji z lěta 1852 mała kapałka za puste wječory a pohrjebne kemše.
Rowy
Na Mikławšku namaka so wjele rowow katolskich Serbow z města a wokoliny. Mjez druhimi buchu tam pochowani Achim Brankačk (1926–2013), Ben Budar (1928–2011), Jan Bulank (1931–2002), Pětr Dučman (1839–1907), Michał Hórnik (1833–1894), Jakub Kućank (1818–1898), Jurij Łusčanski (1839–1905), Franc Jurij Lok (1751–1831), Jurij Měrćink (1914–1988), Frido Michałk (1927–1992), Jurij Młynk (1927–1971), Marja Młynkowa (1934–1971), Anton Nawka (1913–1998), Božena Nawka-Kunysz (1946–2000), Michał Nawka (1885–1968), Jakub Nowak-Kaščanski (1864–1920), Filip Rězak (1859–1921), Jurij Rjenč (1910–2002), Arnošt Simon (1905–1974), Jakub Skala (1851–1925) a Jurij Wuješ (1905–1968).
Konstantin Dmitrijewič Balmont
thumb|right thumb|right Konstantin Dmitrijewič Balmont (* 15. junija 1867, wjes Gumisći, Wladimirska gubjernija, Ruska – 23. decembra 1942, Noisy-le-Grand, Francoska) bě wuznamny ruski basnik a spisowaćel.
Ukraina
Ukraina ( Україна, starše serbske mjeno Wukrajina) je wulki njewotwisny stat we wuchodnej Europje a jedna z republikow nastatych po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka w lěće 1991. Wona je najwjetši kraj, kotryž leži dospołnje w Europje.
Kraj mjezuje z Ruskej na wuchodźe, z Moldawskej a Rumunskej na juhozapadźe, na zapadźe z Madźarskej, Słowakskej a Pólskej a na sewjerje z Běłoruskej. Južnu hranicu tworitej Čorne a Azowske morjo. Stolica a najwjetša metropola kraja je Kijew, dalše wulkoměsta su Charkiw, Dnipro, Donjeck, Odesa a Lwów.
Nimo ukrainšćiny so předewšěm na wuchodźe a juhu kraja wjele rusce rěči. Wuchod a juh stej tuž kulturno-politisce, na rozdźěl wot zapadneho krajneho dźěla, bóle na Rusku orientowanej.
Kijewska Rus bě srjedźowěkowski předchadnik dźensnišich statow Ruskeje, Běłoruskeje a Ukrainy. Narok na knjejstwo nad teritorijom dźensnišeje Ukrainy měnješe so wjacekróć. Wot rozpada Sowjetskeho zwjazka 1991 je Ukraina wot njewotwisna. W februarje 2014 wudyri dla aneksije połkupy Krim přez Rusku hač do dźensnišeho trajacy wobrónjeny konflikt mjez Ruskej a Ukrainu w dźělach wuchodneje Ukrainy. Krim a dźěle wuchodoukrainskeju oblasćow Donjeck a Luhansk su wot 2014 pod ruskej kontrolu.
Dnja 24. februara 2022 zahaji Ruska wojersku inwaziju do teritorija Ukrainy, kotruẑ nimale wšě staty na swěće raznje zasudźeja. Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj wozjewi dla ruskeje inwazije wójnski staw kaž tež wójnske prawo w kraju.
Mjeno
Prěnje historiske naspomnjenje mjena Ukraina je z lěta 1187. Wosebje w historiskich pólskich a ruskich žórłach 18. a 19. lětstotka bě pak husće tež mjeno wuchodneho dźěla Małorus (малоросіяни) wužiwane, kotrež jewi so tež w serbskej literaturje do Druheje swětoweje wójny.
Rozrjadowanje
Ukraina wobsteji ze 24 oblasćow, awtonomneje republiki Krim a dweju městow ze specialnym statusom (Sewastopol a hłowne město Kijew). Najwjetše města su Kijew, Charkiw a Dnipro. Krim a z njej město Sewastopol stejitej wot lěta 2014 pod kontrolu Ruskeje.
Ruhla
Ruhla je městačko w Durinskej. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Hlinowc
Hlinowc ( Thonberg) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša ke Kamjencej. Leži při statnej dróze mjez Brěznju a Pančicami, něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Kamjenskeho stareho města. Wjesne zahony słušachu ze starodawna pak do Brěznje, pak do Protec.
We wokolinje so wjacore hlinowe jamy namakaja, kotrež zastarachu prjedy wšelakore zawody. Jim słušeše zastanišćo Protecy-Hlinowc při železniskej čarje Kamjenc–Biskopicy južnje wsy.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Hlinowca
Luchowicy
thumb|left Luchowicy je město z 29.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 135 kilometrow juhowuchodnje Moskwy a něhdźe 20 kilometrow južnje Kolomny.
Sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Jakubaš
Jakubaš je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot předmjena Jakub.
Wulka hłuška
Wulka hłuška (Rhinanthus angustifolius, syn.: Rh. serotinus (Schönh.) Schinz & Thell, Rh. major Ehrh., Rh. glaber Lam., Rh. grandiflorus (Wallr.) Soó) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.
Łažawy kuklik
Łažawy kuklik (Geum reptans) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Łažawy kuklik docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm. Rostlina ma dołhe, nadzemske wotnožki.
Łopjena su pjerite.
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 3 hač 5 cm a su šěsćličbne hač wósomličbne a žołte. Keluch je čerwjenobruny a kosmaty. Pěstki so za čas zrawjenja k pjeriće kosmatemu lětanskemu organej wurostu.
Stejnišćo
Rosće na włóžnej silikatowej drjebiznje, lodowcowych morenach, hač do wysokosćach wot nědźe 1500-3400 m.
Europski šwinc
Europski šwinc (Meles meles) je rubježne zwěrjo ze swójby kunow a jedna ze štyrjoch družinow rodu Meles, kotrež płaćachu hišće hač do 2000tych lět jako jenička družina.