cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuone Udaina
Hdyž Bartoli jeho w lěće 1898 wopyta, njebě Tuone Udaina hižo někak 20 lět dalmatisce rěčał. Za čas Bartolijoweho slědźenja bě wón hižo hłuchi a ani zuby wjace njeměješe. Njedźiwajo na to poradźi so rěčespytnikej zapisać někak 2800 dalmatiskich słowow a wšelake stawiznički, tež z Udainoweho wosobinskeho žiwjenja. Jeho kniha je najwažniše žórło informacijow wo dalmatiskej rěči.
Smólnik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Naha rěpnica
Naha rěpnica (Oenothera nuda) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki = spěšnje; jendź. Encyclopedia) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we wšěch rěčach, kotrejež nastawki hodźa so bjezposrědnje a zasadnje wot kóždeho wobdźěłać. Jendźelske wudaće wobsteji wot lěta 2001, hornjoserbske wot 2006. Wot lěta 2003 je cyłkowny projekt w nošerstwje załožby Wikimedia Foundation. W lěće 2022 wobsahuje Wikipedija cyłkownje něhdźe 58 milionow zapiskow w 316 rěčach.
Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji wot oktobra 2006 a ma tuchwilu zapiskow. Tuž steji wona na 141. městnje wot 316 rěčnych wudaćow. Delnjoserbska wikipedija přidruži so w januarje 2008.
Zoran Stefanović
mini|upright|Zoran Stefanović
Zoran Stefanović (kyrilisce Зоран Стефановић; * 21. nazymnika 1969 w Loznicy, Juhosłowjanska) je serbiski spisowaćel, basnik, dramatikar, literarny kritikar a literarny stawiznar. Wón je załožer projekta „Rastko“, hdźež so zběraja teksty ze wšěch słowjanskich krajow, mjez druhim tež serbske.
Skalny ćernjowc
Skalny ćernjowc (Rubus saxatilis) je kerk ze swójby róžowych rostlinow.
thumb|left|200px|Ilustracija
Wopis
Skalny ćernjowc je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač 25 (30) cm.
Stołpik njeje wodrjewjeny.
Njekćějace wurostki su wobłukaće lězace, mjeztym zo kćějace su zrunane a njesu fajne, něžne kałače.
Łopjena
Łopjena su třiličbne, dołho stołpikate, na woběmaj bokomaj zelene a hrubje dwójce zubate.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja steja po dwěmaj hač po dźesaćoch a docpěja wulkosć wot 1 hač 1,5 cm. Keluškowe łopješka su po kćěwje wróćo zhibnjene. Běłe krónowe łopješka steja zrunanje a docpěja dołhosć wot 5 mm.
Płody
Swětłočerwjeny kompleksny póčkaty płód wobsteji z 2-6 płodźikow. Wone su jědźne, ale maja kisały a hłuchi słód. Nimo toho so wot dźiwiny rozšěrjuja.
Stejnišćo
Rosće w jehlinowych a lisćowych měšanych lěsach, wosebje w horinach. Ma radšo za čas lěta ćopłe, bazowe a humusowe, zwjetša wapnite kamjentne abo hlinane pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Alpach we wysokosćach wot hač do 2000 m, w juhu w horinach rozšěrjena.
Google
Google je wulke internetowe předewzaće, kotrež je wosebje znate přez swoju pytawu (pytansku mašinu). Předewzaće financěruje so hłownje přez wabjenje. Wažnu rolu hraje při tym rjadowanje wotkazow na strony, w kotrychž so wot wužiwarja pytane słowa namakaja. Hłowne sydło Google je w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožiło je so předewzaće 7. septembra 1998 wot Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hišće samsny dźeń stej přinjesłej prěnju testowu wersiju programa na wiki a samsne lěto je šła pytawa oficialnje do syće.
9. februara
9. februara abo '''9. małeho róžka''' je 40. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 325 dnjow (326 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Wšědna pižmonka
Wšědna pižmonka (Adoxa moschatellina) je rostlina ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae).
Cchinwali
thumb|left
Cchinwali je stolica mjezynarodnje njepřipóznateho stata Južna Osetiska na sewjeru Georgiskeje. Leži něhdźe 90 kilometrow sewjernje Tbilisija, bjezposrědnje při fronće mjez ruskim a georgiskim wójskom.
Wšědna pižmonka
Wopisanje
Wšědna pižmonka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm.
Spódnje łopjena su dwójce třidźělne, krótko přikónčene, maja jejkojte wotrězki. Stołpikowe łopjena su mjeńše.
Cchinwali
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1398 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa.
Wšědna pižmonka
Wopisanje
Kćěje wot měrca hač meje. Něhdźe 5 mm wulke, nazeleń žołte kćenja steja po pjećoch w kulowatej, nimale kóstkojtej hłójčce, kotraž přesaha łopjena. Bóčne kćenja maja zwjetša pjeć kćenjowych łopješkow a třidźělny keluch, mjeztym zo nakónčne kćenja maja jenož štyri kćenjowe łopješka a dwudźělny keluch. Dwě přećiwostejnej próškowej łopješce stej jednory třiličbnej.
Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach, włóžnych lěsach a w kerčinach, w Alpach hač do wysokosćow wot něhdźe 1800 m. Preferuje wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Pětr Šołtka
mini|upright|Pětr Šołtka (2013)
Pětr Jurij Šołtka ( Peter Georg Schowtka; * 7. januara 1945 w Kulowje; † 5. awgusta 2022) bě sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije, kotryž bě wot 1991 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a čłon prezidija. Nimo toho bě mjez 1990 a 1994 Kulowski měšćanosta.
Patrick Schreiber
Patrick Schreiber (* 8. nowembra 1979 w Drježdźanach) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a młodźinskopolitiski rěčnik frakcije CDU. Wot 2004 do 2010 bě nimo toho měšćanski radźićel w ródnych Drježdźanach.
Pětr Šołtka
Šołtka bě katolski, ženjeny a nan jedneje dźowki.
Patrick Schreiber
Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 45 (Drježdźany 3) z 29,5 % hłosow woleny. 2014 zakitowaše swój mandat. Při wólbach 2019 hižo njekandidowaše.
Studowany stawiznar a politologa je nježenjeny a bydli w Drježdźanskim Nowym měsće.
Myšacy ječmjeń
Myšacy ječmjeń (Hordeum murinum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je ječmješk.
Wopisanje
Myšacy ječmjeń je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 40 cm.
Kćěje wot meje hač septembra. Kłosa docpěwa dołhosć wot 4 hač 12 cm. Kłóski su jenož jednokćenjowe a po třoch ke kłóskowemu trójnikej zarjadowane. Srjedźna kłóska je dwusplažna, mjeztym zo wobě zwonkownej stej muskej abo sterilnej. Přikrywne pluwizny su seršćičkojte, na kromje wotstejo mikawčkate, njesu dołhe kochty, docpěwaja dołhosć wot 15 hač 20 mm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej a srjedźnej Europje, sewjernje hač do Skandinawiskeje rozšěrjena.
Złoto
Złoto je chemiski element ze symbolom Au a rjadowej ličbu 79. Wone słuša k přechodnym metalam. W periodowym systemje steji słěbro w šestej periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupinje 11) resp. koporowej skupinje. Elementowy symbol Au je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa aurum za „złoto“. Złoto je jedyn z drohometalow a słuša hromadźe z koporom k pisanym metalam.
Mjechke a derje formujomny kow wužiwa so hižo lěttysacy dołho za rituelne graty a debiznu kaž tež wot 6. lětstotka do Chrystusa we formje pjenjezow jako płaćidło.
Najwažniše złoto produkowace kraje su China, Awstralska, Ruska (předewšěm Sibirska), Zjednoćene staty, Kanada a Južna Afrika.
Wulkopólske wojewódstwo
Wulkopólske wojewódstwo ( Województwo wielkopolskie) je wojewódstwo w zapadnym dźělu Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Poznań. Druhe wuznamne města su Kalisz, Konin, Piła, Ostrów Wielkopolski a Hnězno (Gnieszno).
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow. Je tuž po wobydlerstwje třeće najwjetše z pólskich wojewódstwow a po přestrjeni samo druhe najwjetše.
Ze starymaj kralowskimaj městomaj Poznań a Hnězno płaći Wulkopólska jako historiske jadro pólskeho stata. Najwjetša rěka wojewódstwa je Warta.
Banćikaty hróšik
Banćikaty hróšik (Lathyrus bauhinii) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Berberske rěče
Berberske rěče je skupina Afroaziskich rěčow w sewjernej Africe.
Rozšěrjenje
Rěčowy areal wupřestrjewa so we wuchodo-zapadnym směrje wot Atlantika hač do Egyptowskeje, w sewjero-južnym směrje wot Srjedźneho morja hač do Nigera. thumb|Stopowa tafla w arabskim a berberskim pismomaj
Rěče
Po skupinach rozdźělene ethnologue.com
Wjerjebinowa wjerbička
Wjerjebinowa wjerbička (Sorbaria sorbifolia) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Wopis
Wjerjebinowa wjerbička je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 1, 5 m. Rostlina sylnje wotnožki wutwori.
Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite a docpěwaja dołhosć wot 15 hač do 30 cm. Wone wobsteja z 11 hač 25 lancetojtych, nahich, rězanych łopješkow.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Nažołć běłe kćenja su małke, pjećličbne a steja husto w wusko kehelojtych, zrunanych pakićach, kotrež móžeja docpěwaja dołhosć wot 30 cm.
Płody
Płody su njenapadne, suchokožowe měchowcy.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa ze sewjerowuchodneje Sibirskeje. W Europje je lokalnje z něhdyšich sadźenjow wodźiwjena. Rosće w słónčnych abo w chłódkojtych stejnišćach.
1993
1993 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Bahnowy hróšik
Bahnowy hróšik (Lathyrus palustris) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). thumb|Z módrymi kćenjemi
Wopis
Bahnowy hróšik docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Stołpik je nižo ležacy abo łažaty a wusko křidłaty.
Łopjena wobsteja ze 4 do 6 lancetojtych, pjećnerwowych pjeritych łopješkow z dołhosću wot 3 hač 6 cm.
Kćěke wot julija hač awgusta. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 15 hač 20 mm a su mazanje módre abo módrowioletne.
Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach a w towarstwach wulkich rěznow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena.
Kokornak
Kokornak (Aristolochia) je ród ze swójby kokornakowych rostlinow (Aristolochiaceae).
Wopis
To su přeco zelene abo lisćomjetace, drjewjane wijate rostliny abo wjacelětne zelišćowe rostliny. Měnjate lisćowe łopjena su jednore a často wutrobojte. Njeeksistuja žane pódlanske łopjena.
Baltiski hórkowc
Baltiski hórkowc (Gentianella campestris subsp. baltica ) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Kokornak
Wopis
W łopjenowych rozporach so kćenja najčasćišo po jednym tworja. Kćenjowe přikrywne łopješka su k rołce zarostowane. Kćenja maja wosebity mechanizm popróšenja. Wone sylnje wonjeja zo by wobmjezowace insekty přiwabjowałe. Znutřkowny wobłuk kćenjoweje rołki je kosmaty, kotrež so wo to staraja, zo móže přiwabjowany insekt kćenje hakle zaso wopušćeć, hdyž je z próškom pokrywany. Eksistuja šěsć hač do 40 próškowych łopješkow w kružku, kotrež su z pěstku zarostowane. Płódnik je spody stejacy.
Kapslowe płody so tworja.
Družiny (wuběr)
Ród wobsahuje sćěhowace družiny:
Horst Šlosar
Žiwjenje
Horst Šlosar narodźi so w Drježdźanach jako syn pórclinoweho molerja Gustava Šlosarja (1875 –1961) z čěskeho Žebráka a serbskeje maćerje Liny rodźeneje Šwabic (1877–1951) z Delnjeje Kislicy pola Bjenadźic. Němske staćanstwo dósta swójba hakle w lěće 1923. Wuchodźiwši ludowu šulu w Drježdźanach 1910–1918, dźěłaše Horst Šlosar najprjedy jako metalownik a po tym jako pórclinowy moler. Zdobom dźěłaše jako tajki tež w madźarskej pórclinowej manufakturje blisko Budapesta.
Wot lěta 1927 do 1934 studowaše Horst Šlosar na Drježdźanskej Akademiji za tworjace wuměłstwo, hdźež běše mjez druhim mišterski šuler pola molerja Otto Dixa. Po studiju dźěłaše wón jako swobodny skutkowacy wuměłc w Drježdźanach. Šlosarjowy zwisk k Dixej, kotryž so jako jedyn z prěnich profesorow wuměłstwa hižo 1933 pušći, wobćeži jeho wuměłske tworjenje za čas Nacionalsocializma. Najebać toho so twórby Šlosarja mjez 1933 do 1942 w Drježdźanach dale wustajeja. Kónc lěta 1942 respektiwnje spočatk 1943 dyrbi wón do wójska a wulki dźěl jeho twórbow so při bombardowanju Drježdźan 13. februara 1945 spali. Kónc Druheje swětoweje wójny přińdźe wón 5. meje 1945 do ameriskeje jatby w Krems při Dunaju, wot tam do lěhwow w Vöcklabruck a Mauerkirchen w Awstriskej a so 30. meje 1945 zaso z jatby pušći.
Šlosar wěnowaše so nětko předewšěm motiwam znowanatwara a pohibuje so w přeco wjetšej měrje tež w serbskich kružkach. Tak běše wón wot lěta 1949 čłon a pozdźišo naměstnik Koła serbskich tworjacych wuměłcow, kotrež Conrad Felixmüller wot 1948 nawjedowaše. Tute spožči jemu 1949 stipendij, zo by 12 dnjow w Slepom molował. W Radworskim hrodźe, hdźež běše so 1946 Serbski wučerski wustaw załožił, je Šlosar 1949 jeho jenički nasćěnowy wobraz molował, zapopadny pak tež wopyt statneho prezidenta NDR Wilhelma Piecka 1950 w Budyšinje abo industrializaciju w serbskej holi. W poslednjej fazy žiwjenja předstaja Šlosar sylnišo motiwy Narodneje ludoweje armeje.
W lěće 1959 wuznamjeni so Horst Šlosar (w kolektiwje) z Mytom Ćišinskeho.
Sywny ječmjeń
Sywny ječmjeń (Hordeum vulgare) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Myroniwka
thumb|left
Sydlišćo je so w prěnjej połojcy 17. lětstotka załožiło a ma wot lěta 1968 měšćanske prawa.
Pěskowa rěpnica
Pěskowa rěpnica (Oenothera ammophila) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Mały wohenčk
Mały wohenčk (Sanguisorba minor) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Trjebuz
Trjebuz ( Trebus ) je wjes we wuchodosakskej Hornjej Łužicy. Leži w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Wosečkej. Ma 451 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Trebuz je z lěta 1390.
Gitta Schüßler
miniatur|Gitta Schüßler (2010)
Gitta Schüßler (* 1. septembra 1961 w Burgstädće) je sakska prawicarska politikarka Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanča sakskeho krajneho sejma a swójbnopolitiska rěčnica frakcije NPD.
Wukubłana běrowowa překupča je bjezkonfesionelna, wudata a mać třoch dźěći.
Hórska jětrowka
Hórska jětrowka (Thlaspi caerulescens, Synonym Thlaspi alpestre ssp. alpestre) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Fijałkowa jětrowka
Fijałkowa jětrowka (Thlaspi cepaeifolium, něhdy T. rotundifolium) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopisanje
Łopjena su namódreń zelene, tróšku mjasne, jejkojte. Delnje łopjena su stołpikate.
Truki su eliptiske a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 8 mm.
Stejnišćo
Rosće we wapnowej drjebiznje we wysokosćach wot něhdźe 1300-3300 m.
Rozšěrjenje
Rostlina w Alpach rozšěrjena.
Bliski wuchod
mini|Staty Bliskeho wuchoda
Bliski wuchod je geografiske zapřijeće z europskeje perspektiwy za arabske kraje juhozapadneje Azije a Israel, mjez Srjedźnym, Čerwjenym a Arabskim morjom. Wosebje region tak mjenowaneho „płódneho połměsačka“ a Arabska połkupa słušatej k Bliskemu wuchodej. Husto liča so nimo tež tež Turkowska, Cypernska, Egyptowska a Iran k tomu.
W stawiznach wobsahowaše zapřijeće cyły teritorij Osmaniskeho mócnarstwa zwonka Europy.
Porno Bliskemu wuchodej słušeja k Dalokemu wuchodej wuchodoaziske kraje kaž China a Japanska.
Bliski wuchod płaći na jednym boku z Mezopotamiskej a Egyptowskej jako najstarši kulturny region na swěće a jako jadrowy kraj třoch wulkich nabožinow – židowstwa, křesćanstwa a islama. Na tamnym boku so tam dla geostrategiskeho połoženja a wulkeho mnóstwa zemskich pokładow, předewšěm zemskeho wolija, přeco zaso wojuje.
K Bliskemu wuchodej we wuskim zmysle słušeja staty Bahrain, Irak, Israel, Jemen, Jordaniska, Katar, Kuwait, Libanon, Oman, Sawdi-Arabska, Syriska a Zjednoćene arabske emiraty.
Płon
Płon (Dracaena, syn.: Pleomele Salisb., Terminalis Medik.) je ród z podswójby  ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Druhe serbske mjeno je zmijowc.
Kwajsa
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1940 załožiło a ma wot lěta 2007 měšćanske prawa. Wot lěta 1991 słuša de facto k njepřipóznatemu statej Južna Osetiska. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Cchinwalija, stolicy republiki.
Ząbrowo (Pomorske wojewódstwo)
Ząbrowo (nĕmsce Sommerau) je sydlišćo w sewjernej Pólskej. Leži w pomorskim wojewódstwje, malborskim wokrjesu. Słuša gmejnje Stare Pole. Ma 423 wobydlerjow.
Hórski hróšik
Hórski hróšik (Lathyrus linifolius) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
10. februara
10. februara abo '''10. małeho róžka''' je 41. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 324 dnjow (325 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Dracena
Dracena (Dracaena fragrans) je štom z podswójby ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Fryco Latk
Fryco Latk ( Fritz Lattke; * 7. februara 1895 w Nowej Wsy pola Choćebuza; † 9. nowembra 1980 we Weimarje) bě serbski moler, grafikar a ilustrator. Płaći jako jedyn z wuznamnych krajinowych molerjow 20. lětstotka w Němskej.
Studowaše wot 1920 do 1929 we Weimarje na wuměłstwowej wysokej šuli. Wokoło 1923 zezna mjez druhim Bogumiła Šwjele, Minu Witkojc a Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a słuša k sobuzałožerjam Zwjazka serbskich tworjacych wuměłcow.
Hač do swojeje smjerće bydleše we Weimarje, husto wopytowaše pak dale swoju delnjołužisku domiznu. Fryco Latk bě woženjeny a nan dweju dźěsći.
Obuchiw
thumb|left
Obuchiw je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 45 kilometrow južnje Kijewa njedaloko praweho brjoha Dnjepra.
Sydlišćo je so w lěće 1362 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Partnerske město Obuchiwa w Němskej su Radobyle.
Přimórska rěpnica
Přimórska rěpnica (Oenothera oakesiana) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Hans-Jürgen Schuster
Dr. Hans-Jürgen Schuster (* 1. meje 1951 w Reichenbachu w Bohotskej) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho přisłušeše mjez 1999 a 2010 měšćanskej radźe w Pławnom. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat.
Wolfen
Wolfen je měšćanski dźěl města Bitterfeld-Wolfen w bliskosći Lipska w Saksko-Anhaltskej. Hač do lěta 2007 bě samostatne město.
Tute město je nastało wokoło 1834 a měješe w tutym času 220 wobydlerjow. 60 lět pozdźišo nasta tam industrijowy center. Tam nasta prěnja fabrika (agfa-twornja), kotraž zhotowješe w swětowej měrje anelinowe barby. Pozdźišo nasta tam wodarnja, kiž staraše so wo energiju. 1909 natwarichu tam fabriku za filmy. Prěni čornoběły film nasta potom 1910. 1925 je fabrika najwjetša filmowa twornja w Europje a druha najwjetša w swětowej měrje – po tworni Kodac. Wobydlerstwo tutoho městačka je rozrostło na 45 000 ludźi.
Gali
Gali (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje Sochumija.
Hrochojty hróšik
Hrochojty hróšik (Lathyrus pisiformis) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Windows Vista
thumb|250px|right|Dotalne wobrazy Microsoft Windows Vista podleža wšitke copyrightu. Windows Vista je dźěłowy system softwaroweje firmy Microsoft, kotryž bu spočatk lěta 2007 předstajeny a hač do lěta 2017 wot firmy podpěrany. Za běžneho wužiwarja bě zajimawe, kak je grafiski system sčinjeny, dokelž bě so cyły design porno Windows XP dale wuwił. Hdyž so na přikład z pomocu tastow WINDOWS + TAB mjez aplikacijemi přepina, njeběchu hižo jenož symbole widźeć, kaž pola Windows XP, ale wobrazy woknow aplikacijow.
Pola Windows Vista so tež wšitke dokumenty lěpje a spěšnišo namakachu, dokelž přewjedźe so indeksowanje wšitkich dokumentow w pozadku. Dokumenty hodźachu so potom prosće tak namakać, zo kliknje so na tłóčatko START a zapoda so pytane hesło.
Cyły nowy system zestaješe so z komponentow, to rěka, zo bě móžno jenož to instalować, štož wužiwar woprawdźe trjeba. Tuta kajkosć bě woprawdźity postup porno Windows XP. Njebě na přikład hižo trjeba, Internet Explorer hromadźe ze systemom instalować, ale bě móžno, wot wšeho spočatka Firefox a druhe browsery za internet wužiwać.
Windows Vista hodźeše so tež z hłosom posłužować. Tuta funkcija pak wobsteješe spočatnje jeničce za jendźelšćinu.
Na zakładźe Microsoft Local Language Program bě so tež serbšćina jako rěč do Microsoft Windows Vista přiwzała. Praktisce rěka to, zo hodźi so wona jako zakładna rěč wuzwolić a zo hodźi so serbski tastaturowy layout wužiwać. Bě to přihot za dalše projekty nastupajo prawopisnu/gramatisku podpěru pod Microsoft Office etc.
Wulki kokornak
Wulki kokornak (Aristolochia macrophylla) je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow (Aristolochiaceae).
Ariogala
Ariogala je městačko w Raseiniaiskim rajonje Kaunaskeho wobwoda w Litawskej.
Leži při rěce Dubysa něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje wot města Raseiniai a něhdźe 55 kilometrow sewjerozapadnje Kaunasa.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 64 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Depsk
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje hakle w lěće 1559 a je sydło ewangelskeje kaž tež starolutherskeje wosady.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow rěčachu srjedź 1880tych lět wšitcy 633 wobydlerjow delnjoserbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 80 %, štož bě jedyn z najwjetšich w cyłej Delnjej Łužicy. Bě samo planowane, přetwarić B-šulu w Depsku na A-šulu, štož so pak ženje njezwoprawdźi.
Ulrike Meinhof
Ulrike Marie Meinhof (* 7. oktobra 1934 w Oldenburgu; † 9. meje 1976 w Stuttgarće) bě žurnalistka a 1970 załoženska čłonka a wodźaca wosoba RAF. Spisa směrodajny ideologiski koncept. Wobdźěli so 1970 na Baader-wuswobodźenju a 1975 na pjeć bombowych atentatach z w cyłku štyri smjertnymi woporami. W lěće 1972 bu zajata a 1976 w swojej celi mortwa namakana.
Žiwjenje
Přežiwi swoje dźěćatstwo w Oldenburgu. Ulrike Meinhof studowaše w Marburgu filozofiju, sociologiju a germanistiku (1955/56). W lěće 1957 přeńdźe k uniwersiće Westfälische Wilhelms-Universität do Münstera a přidruži so tam Socialistiskemu němskemu studentskemu zwjazkej (SDS). 1956 hač 1964 bě čłonka zakazaneje KPD.
Žurnalistiska karjera
Meinhof dźěłaše 1959 hač 1969 za lěwicarski časopis konkret, tam bě 1960 hač 1964 šefredaktorka. Bě symbolska figura lěwicarskeho hibanja.
Přewrót k radikalnej kritice
Po atentaće na Dutschkeho wozjewi Meinhof dnja 11. apryla 1968 w časopisu konkret slědowacy komentar citowany we wućahach:
Změna k guerrillerje
Meinhof bywaše počasu dźeń a radikalniša a bjezkompromisniša. 14. meje 1970 wobdźěli so na wuswobodźenju Andreasa Baadera. Wot tutoho časoweho dypka bu Meinhof z łójenskim listom pytana.
Meinhof komentowaše kritiku na trjebanje třělenskich brónjow pola Baader-wuswobodźenja ze słowami:
Zajeće, jatba a smjerć
thumb| Row, Ulrike Meinhof 15. junija 1972 Ulrike Meinhof bu w bydlenju w Langenhagenje blisko Hamburga zajata.
16. junija 1972 hač 9. feburara 1973 bě w Kölnje zajata. 29. nowembra 1974 bu dla bomboweho atentata na stajny dom nakładnistwa Axel Springer k wósom lětam jatby zasudźena, za kotrež bu do justicneho wukonjenskeho wustawa Stuttgarta zapokazana.
Přimórski ječmjeń
Přimórski ječmjeń (Hordeum marinum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Loksa
thumb|left Loksa je městačko na sewjeru Estiskeje.
Leži při Baltiskim morju něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Tallinna.
Přimórski ječmjeń
Wopisanje
Přimórski ječmjeń docpěwa wysokosć wot 10 hač 40 cm. Rostlina je na spódku jako promješko rozhałuzowana a šěrozelena.
Stołpik je ze zhibkami postupowacy.
Loksa
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow, z toho někak 57 % Rusow.
Přimórski ječmjeń
Wopisanje
Kćěje wot meje hač julija. Kłosa docpěwa dołhosć wot 4 hač 6 cm. Přikrywne pluwizny su hrube, wusko-lancetojte abo seršćikojte. Krywne pluwizny njesu dołhe kochty.
Loksa
Sydlišćo je so w lěće 1629 prěni raz naspomniło.
Přimórski ječmjeń
Stejnišćo
Rosće na selowych łukach a pastwach.
Rozšěrjenje
Rostlina je na Sewjernym morju a na pobrjohach zapadneje a južneje Europy rozšěrjena.
Kristin Schütz
Kristin Schütz (* 30. julija 1975 w Marienbergu) je sakska politikarka Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Wona bě městopředsydka a socialnopolitiska kaž tež dźěćaco- a swójbnopolitiska rěčnica frakcije FDP. Přez njewuspěch strony při wólbach 2014 zhubi swój mandat.
Wutřihana cycawka
Wutřihana cycawka (Lamium incisum) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Kristin Schütz
Diplomowana zarjadniska hospodarka je bjezkonfesionelna, mać jednoho syna a bydli w Zhorjelcu.
11. februara
11. februara abo '''11. małeho róžka''' je 42. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 323 dnjow (324 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright|Thomas Alva Edison
Rožkowy ječmjeń
Rožkowy ječmjeń (Hordeum secalinum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Gulripši
Ma wjace hač štyri tysac wobydlerjow.
Kanariski płon
W někotrych žórłach so do swójskeje swójby płonowych rostlinow (Dracaenaceae) přirjaduje.
Šleska rěpnica
Šleska rěpnica (Oenothera subterminalis) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Pryšćencowy kokornak
Pryšćencowy kokornak (Aristolochia clematitis) je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow (Aristolochiaceae).
Wopis
Pryšćencowy kokornak je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 70 cm.
Stołpik je zrunany a njerozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena su hłuboko wutrobojte, nažołć zelene a nahe. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm a su rołkojte, horjeka jazykojte. Kćenja su na spódku brjuchojće rozšěrjene a steja po dwěmaj hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach.
Stejnišćo
Rosće na winicach a winicowych kromach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž pochadźa z regiona Srjedźneho morja.
Wužiwanje
Za čas starowěka rostlina bu jako hojensku rostlinu přećiwo kusnjenjam hadow wužiwana. W srjedźowěku je jako zrodźenje podpěraca płaćiła. Ale wot lěta 1981 jeje nałožowanje je zakazane. Aristolochijowa kisalina změni herbske kajkosće a móže tumory wuwabjeć.
Fazu Alijewa
Fаzu Gamzatowna Alijewа (* 5. decembra 1932, Giničutl, Chunzachski rajon, Dagestanska ASSR) je awariska basnica, narodna basnica Dagestana (1969).
Biografija
W lětomaj 1954-1955 studowaše w Dagestanskim žónskim pedagogiskim instituće. W lěće 1961 wotzamkny Literarny institut Maksim Gorki.
Wona je awtorka basnjowych zběrkow „Rodnoje selo“ (1959), „Wesennij weter“ (1962), „Radugu razdaju“ (1963), „Мgnоwеnje“ (1967), basnjow „Na beregu morja“ (1961), „W serdce každogo — Iljič“ (1965), romana „Sudba“ (1964). Je čłonka Zwjazka spisowaćelow ZSSR była.
Wuzwoli so štyri króć za zapósłanču Najwyšeho sowjeta DASSR. 15 lět bě wona zastupniča předsydy Najwyšeho sowjeta, wot 1971 - předsydka dagestanskeho komiteja zakitowanja měra a wotrjada Sowjetskeho měroweho fondsa Dagestana, wot 1971 — čłonka Swětoweje měroweje rady.
Wona bě šefowa redaktorka časopisa „Ženščina Dagestana“ (wot 1971) a čłonka Zjawneje komory Rusiskeje (hač dо 2006).
Birštonas
thumb|left|Kupjele w Birštonasu
Birštonas je městačko a lěkowanišćo w Kaunaskim wobwodźe w Litawskej.
Leži při prawym brjoze Njemena něhdźe 50 kilometrow južnje Kaunasa.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1382 w zwisku z tamnišimi słonymi žórłami prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1587 Magdeburgske měšćanske prawa.
Jiłowka
Jiłowka (Spartina) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Čerwjeny hórkowc
Čerwjeny hórkowc (Gentiana purpurea) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Kwětula
Kwětula (Chaenomeles) je ród ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Datiw
Datiw (prjedy tež dawak) je gramatiski pad, kotryž wupraji njedirektny objekt sady. Nimo toho so wot někotrych prepozicijow a werbow reguje. Mjeno pada z łaćonskeho słowa datum pochadźa. Wón často zhromadnje z akuzatiwom wustupuje.
W serbšćinje
Kóncowka datiwa wotwisuje wot słowneje družiny, deklinaciskeje klasy a numerusa.
Jako indirektny objekt
Datiw so wot někotrych werbow reguje, kaž na př. dać, pósłać,
Z prepozicijemi
Datiw wot někotrych prepozicijow reguje, kaž na př. k, napřećo, přećiwo a porno.
Žórła
İsmin hâlleri
Kobołkata jětrowka
Kobołkata jětrowka (Thlaspi alliaceum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Kosmaty hróšik
Kosmaty hróšik (Lathyrus hirsutus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Prawa mučnica
Prawa mučnica (Sorbus aria) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow.
Wopis
Prawa mučnica je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 hač 10 m.
Łopjena
Łopjena su ćmowozelene, owalne a njesu na delnim boku hustu, běłu pjelsć. Wone docpěwaja dołhosć wot 8 hač 14 cm a maja 10-14 nerwowych porow. Jich kroma je dwójce rězana.
Kćenja
Kćěje w meji. Běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot 4 hč 8 mm a steja we wokołkowych pakićach.
Płody
Płody su oranžojte hač čerwjene, kulowate hač jejkojte jabłukowe płody.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych dubowych a bukowych lěsach, na lěsnych kromach, w suchich kerčinach, na kamjentnych hromadach a skałach. Preferuje suche, w lěću ćopłe, wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Drěnow
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Trahnow pochadźa z lěta 1380. Mjeno je wotwodźene wot drěn, kerka z twjerdym drjewom, kiž tu rosćeše.
Maardu
thumb|left Maardu je město na sewjeru Estiskeje. Leži při Baltiskim morju na zapadźe wot Tallinna.
Drěnow
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 195 wobydlerjow, mjez nimi 155 Serbow (79 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Radšowskej gmejnje, ke kotrejž Drěnow tehdy słušeše, serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2 %.
Maardu
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow, z toho někak 70 % Rusow.
Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Platanowe rostliny
Platanowe rostliny (Platanaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Wulki žiłan
Wulki žiłan (Agrimonia procera) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Lěsna mjetelica
Lěsna mjetelica (Aruncus dioicus, syn. Aruncus sylvestris, Aruncus sylvester, Aruncus vulgaris) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Stara forma mjena je lěsna mjetlica (druhi dźěl po słownika Krala).
Łopjena
Łopjena docpěja dołhosć wot 1 m, su stołpikowe a dwójce abo trójce pjerite. Dźělne łopješka su šwižnje owalne, wótrje dwójce rězane.
Kćenja
Wona kćěje wot junija hač do julija. Kwětnistwa su pakićojte, wulke, z jara wjele małymi kćenjemi a docpěja dołhosć wot 50 cm. Keluškowe łopješka su kónčkojte a docpěja dołhosć wot 0,5 mm. Kćenjowe łopješka su owalne a docpěja dołhosć mjezy 1 a 2 mm. Rostlina je dwudomna. Kćenja muskich rostlinow maja wjace hač 20 próškowych łopješkow a čisće běłe krónowe łopješka. Kćenja žónskich rostlinow maja 3 płodowe łopješka a krótke, rudimentarne próškowe łopješka a maja nažołć běłe krónowe łopješka.
Płody a symjenja
Płody su małe, nutř so puknjace měchowcy.
Lochke, na kónčkach křidłate symjenja so wot małkeho wětřička preč wěja.
Rozšěrjenje
Lěsna mjetelica je w nimale cyłej Europje, sewjernej a wuchodneje Aziji a sewjernej Americe rozšěrjena.
Kopor
mini|Koporowy nugget
Kopor je chemiski element ze symbolom Cu a rjadowej ličbu 29. Wone słuša k přechodnym metalam a steji w periodowym systemje w štwórtej periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupinje 11), tak mjenowanej koporowej skupinje. Elementowy symbol Cu je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa cuprum za „kopor“. Tute mjeno so na kupu Cypernsku poćahuje, hdźež wudobywachu w starowěku kopor. Slěbro je jedyn z drohometalow.
Kopor je poměrnje mjechki a derje formujomny ćežkometal, a k tomu wuběrny powod miliny a ćopłoty, čehoždla hodźi so derje wužiwać za kable. Nimo toho słuša k wonym kowam, z kotrychž so pjenjezy produkuja.
Najwažniše kopor produkowace kraje běchu w lěće 2013 Chilska (5700 kilotonow), China (1650 kt), Peru (1300 kt), Zjednoćene staty (1200 kt) a Awstralska (990 kt). W Europje su najwuznamne kraje Pólska, Portugalska a Šwedska.
1994
1994 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Čisćica
Čisćica (Clinopodium) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Syćowcowe rostliny
Syćowcowe rostliny (Butomaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Cu
Cu je mjez druhim
Jendźelska jiłowka
Jendźelska jiłowka je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Spartina anglica, Poaceae).
Jurij Libš
mini|Row Jurja Libša při [[Cyrkej Jězusoweje wutroby|Baćońskej cyrkwi]]
Jurij Libš ( Georg Liebsch; * 17. nowembra 1857 w Miłoćicach, † 29. měrca 1927 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, spisowaćel a rěčespytnik kaž tež awtor hornjoserbskeje gramatiki (1884). Napisa tež syłu drobnych, žiwjenjopisnych naćiskow do Łužicy a Serbskich Nowin.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Miłočanskeho kublerja a běše wot 1873 do 1879 a znowa wot 1881 do 1883 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše wot 1873 do 1879 němskorěčny Małostronski gymnazij. Po wojerskej słužbje w Budyšinje nawróći so do čěskeje stolicy, zo by tam studował teologiju. Po zakónčenju studija skutkowaše najprjedy jako kapłan w Ralbicach (1884), potom w Drježdźanach (1885–88) a w Seitendorfje (1888/89).
Skutkowanje
W Praze bě Libš čłon serbskeho towarstwa Serbowka a wot 1877 do 1883 jeho starši. Jako hłowny starši serbskeje studowaceje młodźiny nawjedowaše schadźowanku 1883 w Bukecach. Za čas studija započa literarnje skutkować a napisa rjad nastawkow do zwjazkow Serbowki, mjez druhim powěsće z erta ludu, portrety wuznamnych Słowjanow, powědančka a přełožki z druhich słowjanskich rěčow. Přinošowaše tež do Lipy Serbskeje, Łužičana a do Katolskeho Posoła a pozdźišo tež do Łužicy a Krajana. Wot 1890 wozjewješe w Serbskich Nowinach zwjetša přełožene powědančka předewšěm z čěskeje literatury. Jeho w Posole wozjewjene powědančka wuńdźechu 1920/21 w dwěmaj knižkomaj.
Libšowe najwuznamniše dźěło Syntax der wendischen Sprache in der Oberlausitz (Budyšin 1884) nasta jako wuraz nahladow młodoserbskeho hibanja wo rěčnej kulturje a kodifikaciji spisowneje rěče. Libš zepěraše so na staw ludoweje rěče a bjerješe přikłady z ludoweje folklory. Metodiski zakład za Libšowu syntaksu bě teorija rěče słowakskeho slawista Martina Hattale. Njeporadźi so jemu, přihotować jeje druhe wudospołnjene wudaće ani napisać přirunowacu hornjo- a delnjoserbsku gramatiku.
Jurij Libš bě wot 1875 čłon Maćicy Serbskeje. Jeho row nadeńdźe so při zadnim boku cyrkwje w Baćonju.
Tkwarčeli
thumb|left
Tkwarčeli (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Sochumija.
Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 22.000 wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło pjeć tysac wobydlerjow.
Wulki wohenčk
Wulki wohenčk (Sanguisorba officinalis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjeno je zymne wohnjowe zelo.
Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite, a wobsteja z třoch hač do sydom porow bočnych pjerow, kotrež su stołpikate, wutrobo-jejkojte, docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 cm, su hrubje zubate, na hornim boku trawuzelene a na delnim boku šěrozelene.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Małke, ćmowočerwjene kćenja steja w nakónčnych kćenjowych hłójčkach, kotrež su kulowate abo jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3 cm. Maja štyri keluškowe łopješka. Króna faluje. Stameny su štyri tak dołhe kaž čerwjenobruny keluch.
Rostlina na rozdźěl wot Sanguisorba minor wot insektow jako wopróšowarjo přiwabjuje.
Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, łuhojtych a hórskich łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, sewjernje hač južneje Norwegskeje, južnje hač srjedźneje Španiskeje, Kalabriskeje.
Mučnica
Mučnica (Sorbus) je ród ze swójby róžowych rostlinow.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nižozemšćina
Nižozemšćina (Nederlands) je jedna ze zapadogermanskich rěčow, kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam. Je wusko přiwuzna z němčinu, frizišćinu a jendźelšćinu.
Z njeje je so w Južnej Africe afrikaanšćina wutworiła, ale tež někotre kreolowe rěče.
Vilkija
thumb|left|[[Njemen we Vilkiji]]
Vilkija je městačko w Kaunaskim rajonje Kaunaskeho wobwoda w Litawskej.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1364 prěni raz jako Wilkenbethe naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 71 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Paldiski
thumb|left
Paldiski (historiske šwědske mjeno – Rågervik (do 1762) a historiske ruske mjeno – Baltijskij port/ Балтийский порт (1762 – 1923); do 1934 - Baltiski) je město na sewjeru Estiskeje.
Leži při Baltiskim morju něhdźe 50 kilometrow zapadnje Tallinna.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow, z toho někak 67 % Rusow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku jako šwědske wjes Rågervik załožiło a ma wot lěta 1783 měšćanske prawa.
Perejaslaw
thumb|left
Perejaslaw (1943–2019 Perejaslaw-Chmelnyckyj) je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Kijewa při wuliwje rěki Trubiž do Kaniwskeho jězora, spjateho jězora Dnjepra.
Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Perejaslaw je jedne z najstaršich znatych městow na Ukrainje. Sydlišćo naspomni so hižo w lěće 907 prěni raz a bu 992 wot Kijewskeho wjercha Wladimira I. jako twjerdźizna wutwarjene, kotraž měješe škitać Kijew před nomadami z južneje stepy. Někotre lěta bě Perejaslaw sydło ruskich metropolitow, prjedy hač so Sofijina katedrala w Kijewje w lěće 1037 poswjeći. Wjerchowstwo Perejaslaw hraješe wažnu rólu při zakitowanju Kijewskeje Rus přećiwo Kypčakam a Pečenegam. 1239 so město wot Mongolow zniči. W lěće 1585 dósta Magdeburgske měšćanske prawo.
Pozdźišo bě město wažne srjedźišćo ukrainskich Kozakow. W lěće 1654 zwoła jich wjednik Bohdan Chmelncykyj wulku radu Kozakow do Perejaslawa, kotraž přihłosowa koaliciji z Moskwu přećiwo Pólsko-Litawskej. Tutomu zwjazkej slědowaše potom přizamknjenje Ukrainy na lěwym brjoze Dnjepra k Ruskemu carstwu.
W lěće 1943 dósta Perejaslaw k česći kozakskeho wjednika přimjeno Chmelnyckyj. Na iniciatiwu měšćanskeje rady a po rozsudźe ukrainskeho parlamenta so přimjeno dnja 30. oktobra 2019 zaso šmórny.
Victorinowa rěpnica
Victorinowa rěpnica (Oenothera victorinii) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Jurij Słodeńk
mini|upright|Jurij Słodeńk (wokoło 1910)
Jurij Słodeńk ( Georg Melzer; * 4. septembra 1873 w Pančicach, † 29. junija 1945 w Budyšinje) bě wučer, redaktor Serbskeho Hospodarja, awtor něšto wótčinskich powědančkow (we Łužicy) a wojowar za prawa Serbow. Je znaty tež jako hudźbnik a komponist.
Narodźi so jako syn Pančanskeho žiwnosćerja a wopytowaše wot 1888 do 1894 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1894 do 1899 skutkowaše jako wučer w Radworju a wot 1899 hač do lěta 1933 w Pančicach a Kukowje. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow bu wot nich zajaty a dočasnje na wuměnk pósłany. Přesydli so do Budyšina a bu 1945 na tamnišim Mikławšku pochowany.
Skutkowanje
Jako seminarist wobnowi Słodeńk seminarske towarstwo Włada. W lěće 1895 załoži Radworske spěwne towarstwo „Meja“ a 1907 Pančansku „Lipu Serbsku“. W lěće 1912 bě mjez załožerjemi Domowiny a 1913 jeje zapisowar, 1923 hłowny dirigent Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow. W lěće 1927 wobstara štwórte wudaće Fiedlerjoweho Towaršneho spěwnika a skomponowa tež sam někotre nowe spěwy, mjez nimi Ow, miły, swjaty wječorje.
Swoju dźěławosć jako awtor zahaji z pućowanskimi dopomnjenkami Na mórskich brjohach w Katolskim Posole 1908, wot 1923 do 1937 spisa cyłkownje 660 přinoškow w rjedźe Wobrazy ze wsy do Serbskich Nowin. Za čas serbskeho powójnskeho hibanja pisaše w lěće 1919 tež wjacore nastawki wo serbskopolitiskich temach za tydźenik Serbske Słowo a rěčeše na wjacorych ludowych zhromadźiznach w zmysle serbskeje samostatnosće. Nimo toho wozjewi tójšto kulturnostawizniskich přinoškow a w regionalnych němskich nowinach informatiwne nastawki wo Serbach.
Wot lěta 1894 bě čłon Maćicy Serbskeje a předsyda jeje hudźbneho wotrjada.
Łučny hróšik
Łučny hróšik (Lathyrus pratensis) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Banjul
Banjul (do 1973 Bathurst) je stolica Gambije w zapadnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja na połkupje při južnym brjoze wuliwa rěki Gambia River do Atlantiskeho oceana. Město same ma jenož wokoło 30.000 wobydlerjow, metropolowy rum Greater Banjul Area z najwjetšim gambiskim městom Serekunda pak wjace hač 400.000. Banjul je stejišćo najwjetšeje mošeje w Gambiji kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.
Hač do „afrikanizacije“ w lěće 1973 měješe město jendźelske mjeno Bathurst. Dźensniše mjeno pochadźa z rěče Mande a rěka „bambusowa kupa“.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 29,3° C w awgusće a 33,7° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot junija hač do oktobra.
Stawizny
W lěće 1807 započachu britiscy kolonisća z wobsydlenjom kupy. Město bu 1816 załožene jako wikowanske a wojerske zepěranišćo a pomjenowane po britiskim kolonialnym sekretarje Henry Bathurst. Dnja 18. februara 1965 sta so Bathurst ze stolicu nowozałoženeje njewotwisneje republiki Gambija.
Prypjat (město)
thumb|left
Prypjat je wopušćene město w Kijewskej oblasći na sewjeru Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži při rěce Prypjat něhdźe 110 kilometrow sewjerozapadnje Kijewa.
Sydlišćo załoži so w lěće 1970 za dźěłaćerjow Čornobylskeje jadroweje milinarnje W. I. Lenin a dósta w lěće 1980 měšćanske prawa. Po nuklearnej katastrofje dnja 26. apryla 1986 bu město wopušćene.
Platana
Platana (Platanus) je ród ze swójby platanowych rostlinow (Platanaceae). Dalše serbske mjeno je wodoklon.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rtišćewo
Rtišćewo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Prerijowa jiłowka
Prerijowa jiłowka je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Spartina pectinata, Poaceae).
Kuklik
Kuklik  (Geum) je ród ze swójby róžowych rostlinow.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Gołynk
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1421. We 1880tych lětach běše Gołynk po statistice Arnošta Muki ryzy serbska wjes z 375 wobydlerjemi. 70 lět pozdźišo namakaše Arnošt Černik jenož hišće dweju rěčnikow serbšćiny.
Ke Gołynkej słuša Radlikojski młyn při Sprjewi.
Ameriska platana
Ameriska platana (Platanus occidentalis) je štom ze swójby platanowych rostlinow (Platanaceae).
Saue
thumb|left
Neustrelitz
Měšćanske dźěle
K městu Neustrelitz słušeja měšćanske dźěle
Saue
Sydlišćo je so w lěće 1920 załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Garliava
thumb|left|Cyrkej swj. Trojicy z lěta 1809
Garliava je město w Kaunaskim wobwodźe w Litawskej.
Skalna jětrowka
Skalna jětrowka (Thlaspi montanum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Garliava
Leži něhdźe 10 kilometrow južnje Kaunasa při europskej dróze 67 (Via Baltica).
Skalna jětrowka
Wopisanje
Skalna jětrowka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 20 cm.
Łopjena su jejkojte abo łopatkojte, tróšku kožojte, tež w zymje zelene a wutworja rozetu.
Garliava
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Europski smólnik
Europski smólnik (Asarum europaeum) je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow (Aristolochiaceae).
Skalna jětrowka
Wopisanje
Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja steja w kićach z dołhosću wot hač do 15 cm. Štyri krónowe łopješka su łopatkojte a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 8 mm.
Garliava
Sydlišćo je so w lěće 1809 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 48 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Skalna jětrowka
Wopisanje
Truki su wopačnje wutrobojte, rostu na wodorunych stołpikach, maja płony horni bok a wjelbowany delni bok.
Europski smólnik
Wopis
Pjenk je dołhi a lězucy.
Skalna jětrowka
Stejnišćo
Rosće na lěsnych wobkromach, we swětłych chójnowych a dubowych lěsach, na kerčinatych połsuchich trawnikach. Preferuje čumpate, často kamjenjtne pódy.
Europski smólnik
Wopis
Stołpik je lězucy a njese na spódku šupiznojte niske łopješka.
Łopjena
Łopjena su jěrchenkojte hač kulowate, kožojte, ćmowozelene, błyšćace a docpěwaja wulkosć wot 3 hač 6 cm. Jich delni bok je kosmaty.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač meje. Kćenja su zwonka zelenojte, znutřka čerwjenobrune a často leža pod lisćom lěsneje pódy. Wone steja po jednym a su krótko stołpikate a radiarne. Kćenjowa wobalka je třidźělna, zwonojta, brunočerwjena a docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych a jehlinowych měšanych lěsach a łučinowych lěsach. Preferuje włóžne, wutkate, zwjetša wapnite pódy.
Minakałska cyrkej
mini|upright|Minakałska cyrkej
Minakałska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej w Minakale w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Minakał-Łupoj w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Minakałski kěrchow z někotrymi historiskimi narownymi pomnikami nadeńdźe so zapadnje cyrwkje. Hišće w 1960tych lětach namakachu so tu wjele drjewjanych křižow ze serbskim napisom, kiž njejsu so wobchowali. Pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny steji při kěrchowskich wrotach při južnym boku cyrkwje a nima serbski napis.
Wot lěta 2022 słuša Minakałsko-Łupjanska wosada zhromadnje z Njeswačidłom, Rakecami, Chwaćicami a Klukšom k wulkowosadźe Hornjołužiska hola a haty.
Wonjaca rěpnica
Wonjaca rěpnica (Oenothera suaveolens) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Minakałska cyrkej
Wosada
Do Minakałskeje wosady słušeja wjeski Droby, Hat, Chróst, Łomsk, Lipič, Njeradk, Psowje a Wjesel kaž tež wudwór Bukowka. Do załoženja Łupjanskeje wosady 1879 běchu tež Łupoj a Łupjanska Dubrawka kaž tež ewangelska diaspora w Bronju do Minakała zafarowani.
Milčo Mančevski
Milčo Mančevski (kyrilisce Милчо Манчевски, často tež transkribowane jako Milcho Manchevski; * 18. oktobra 1959 w Skopju) je mjezynarodnje najznaćiši makedonski režiser a scenarist.
Swój prěni studij zabsolwowa na Fakulće wuměłstwa a archeologije při Uniwersiće Skopje. Potom zakónči wón 1983 swój druhi studij we wobłuku filmografije w Južnym Illinoisu. Po skutkowanju jako kameramuž sta so z awtorom někotrych hudźbnych widejow kaž Hot day in Mexico (1985) abo Tennessee (1992). Mjezynarodnje zdoby sej sławu přez film Pred doždot („Před dešćom“), kotremuž spožči so Złoćany law na Mjezynarodnym filmowym festiwalu w Bjenatkach.
Minakałska cyrkej
Wosada
Hač do lěta 1823 słušachu nimo toho tež Manjow, Rudej a Tranje do Minakałskeje wosady, kotrež běchu pak po Wienskim kongresu k Pruskej přešli. Z praktiskich přičin přerjadowachu so tute do Wujězdźanskeje wosady.
W lěće 1960 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Minakale.
Fararjo
Z Wernerom Feustelom poda so w lěće 1995 posledni serbskorěčny farar Minakałskeje wosady na wuměnk. Wón bě serbšćinu pola superintendenta Gerharda Wirtha nawuknył.
Ržyšćiw
thumb|left
Ržyšćiw je městačko w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 65 kilometrow juhowuchodnje Kijewa.