cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wšědny seršćik
Wopisanje
Wšědny seršćik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač do 40 cm. Rostliny tworja huste, krute kupy.
Łopjena steja husto a su seršćojte, proste a šěrozelene.
Kćěje wot meje hač do junija. Kłosa je za čas kćěwa jara šwižna a njese zwjetša fijałkojte kłóski.
Stejnišćo
Rosće na suchich hórskich pastwach a łukach, holach, wuschnjenych wysokich tymjenjach. Preferuje sylnje kisałe, małowutkate pódy.
Tulpa
thumb|left|Znutřkowny pohlad tulpy Tulpa (Tulipa) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wolijowa rjetkej
Wolijowa rjetkej (Raphanus sativus ssp. oleiformis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Čorna chójna
Čorna chójna (Pinus nigra) je štom ze swójby chójnowych rostlinow.
Grekska mučnica
Grekska mučnica (Sorbus graeca) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Starý Šachov
Starý Šachov ( Alt Schokau, do 1869 Schokau) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so při prawym brjoze rěki Ploučnice w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin, juhowuchodnje města Benešova a 13 kilometrow zdalene wot Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Malý Šachov (Klein Schokau) a Starý Šachov. Susodne gmejny su Velká Bukovina na sewjeru, Žandov na wuchodźe, Merboltice na juhu kaž tež Valkeřice a Františkov na zapadźe.
Přez Šachov wjedźe Benešov nad Ploučnicí–Česká Lípa, kotraž bu w lěće 1872 zahajena.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1328 jako Schokaw.
Alpski rozraz
Alpski rozraz (Veronica alpina) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae)
W někotrych žórło je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Wopis
thumb|left
Plungė
thumb|left
Plungė je město w Telšiaiskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Plungėskeho rajona.
Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Telšiai.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1567 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 55 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Marron Curtis Fort
Marron Curtis Fort (* 24. oktobra 1938 w Bostonje; † 18. decembra 2019 w Leeru) bě amerisko-němski germanist a specialist za saterfrizišćinu a delnjoněmčinu. Fort měješe němske staćanstwo a bě přez spožčenje indigenata wuchodofriziskeje krajiny „zadomjeny wuchodofriz“. Bydleše naposledk we wuchodofriziskim Leeru.
Akademiske wuwiće
Po internatnym wopyće w New Hampshire (USA) je Marron C. Fort wot 1957 na Princeton University předmjety germanistika, anglistika, nederlandistika, skandinawistika a matematika studował. W lěće 1961 je k uniwersiće Pennsylvaniskeje (Philadelphia) přešoł. Za čas uniwersitneho wuměnoweho programa je w lěće 1963 k Alberta Ludwigowej Uniwersiće Freiburg im Breisgau přišoł. 1965 je Fort při prof. Alfred Senn na University of Pennsylvania k doktorej filozofije promowował, a to z disertaciju wo delnjoněmčinje města Vechty ("Beschreibung der Vechtaer Mundart", faksimile eksistuje w UB Vechta).
Wot lěta 1969 hač do lěta 1985 je Marron C. Fort profesuru za germanistiku na uniwersiće wot New Hampshire zastawał. W tutym času, mjenujcy 1976/77 a 1982/83, je hóstne profesury na uniwersiće Oldenburg přewzał. W tutym času je swoje studije wo saterfrizišćinje a wuchodofriziskej delnjoněmčinje započał. Na uniwersiće Oldenburg bě Fort wot 1983 akademiski wyši rada a je hač do swojeho pensionowanja w lěće 2003 dźěłowe městno za delnjoněmčinu a saterfrizišćinu na uniwersiće Oldenburg nawjedował. Wot lěta 1982 bě w Němskej žiwy.
Prof. Dr. Marron C. Fort bě wudawaćel słownika za saterfrizišćinu.
Njeftekamsk
thumb|left Njeftekamsk je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při Kamje něhdźe 200 kilometrow sewjernje Ufy a ma něhdźe 125 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
28. junija
28. junija abo '''28. smažnika''' je 179. dźeń gregorianiskeje protyki (180. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 186 dnjow hač do kónca lěta. We wšelakorych słowjanskich krajach, wosebje w Serbiskej je tutón dźeń jako Vidovdan znaty.
Wumrěće
thumb|Jakub Kućank
Libanon
mini|Libanon Libanon ( Lubnān) je mały njewotwisny stat na Bliskim wuchodźe, při wuchodnym pobrjohu Srjedźneho morja. Mjezuje na wuchodźe a na sewjerje ze Syriskej a na juhu z Israelom. Stolica a najwjetše město je Beirut. Libanonske horiny su zdźěla wyše hač 3000 metrow a w zymje zasněžene.
Wšědna douglasija
Wšědna douglasija (Pseudotsuga menziesii) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Wona so w Europje lěsnisce plahuje, ale su w sewjernej Americe domjace.
Wopisanje
Wšědna douglasija je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 40 hač 90 m. Ma kehelojty róst.
Skora je tołsta a hruba. Při starych štomach je načerwjeń bruna a móže tołstosć wot wjace hač 10 cm docpěć, mjeztym zo při młodych štomach je ćeńka a slěbrošěra.
Pupki, jehły a młode wurostki
Zymske pupki su wrjećenkojte a maja wótry kónčk. Wone njewožiwča a njesu jedyn nad druhim ležace, błyšćace, brune šupizny. Nakónčne pupki docpěja dołhosć wot hač do 10 mm a su šwižniše hač bóčne pupki.
Jehły su přeco zelene, płone, docpěja dołhosć wot 2 hač 3 cm a šěrokosć wot 1 hač do 1,5 mm. Wone su mjechke, zhibujomne a rozrybowane kaž oranža abo citrona wonja. Jich delni bok njese dwě běłej pasmje. Jich horni bok je ćmowozeleny (var. menziesii abo šěromódre hač slěbrošěre (var. glauca). Wone wostanu pjeć hač dźesać lět na štomje.
Młode wurostki zwjetša su nahe a wariěruja po barbje.
Kćenja, hable a symjenja
Kćěje wot apryla hač meje. Při tym douglasija zwjetša hakle w starobje wot 12 hač 15 lět prěni raz kćěje, hačrunjež buchu kćenja hižo na dwulětnych rostlinach widźane. Žónske kwětnistwo je zelenojte a šešerjate, mjeztym zo muske kćenja su nažołć brune.
Türkmengala
Türkmengala (do 1993 – Туркмен-Кала/ Turkmen-Kala) je městačko w Maryskej oblasći na juhu Turkmenistan. Je zarjadniske sydło Türkmengalskeho wobwoda.
Wšědna douglasija
Kćenja, hable a symjenja
Hable maja třikónčkowe šupizny, docpěja dołhosć wot 6 hač 10 cm (wot 4 hač do 11 cm), šěrokosć wot 2 hač do 4 cm a dele wisaja. W přirodnym arealu wulkosć wot sewjera hač do juha stupa.
Türkmengala
Leži w pusćinje Karakum při rěce Murgab něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje wot města Mary.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Wšědna douglasija
Kćenja, hable a symjenja
Njezrałe hable su zelene, mjeztym zo zrałe hable su brune. Wone w prěnim lěće zrawja. Jich stołpik docpěje dołhosć wot 0,8 hač do 1,2 cm. Prózdne hable jako cyłk wot štoma wotpadnu.
Pětr Dučman
Pětr Dučman ( Peter Deutschmann; * 13. měrca 1839 w Bozankecach; † 6. februara 1907 w Budyšinje) bě lěkar a serbski narodny prócowar.
Wšědna douglasija
Kćenja, hable a symjenja
Typiske hablowe šupizny 1 hač 2 cm nad symjenjowymi šupiznami wusahuja. Forma wotwisuje wot warjetety družiny. Při pobrjóžnej douglasiji wone su runane a na symjenowych šupiznach husto přilěhuja, mjeztym zo při nutřkokrajnej douglasiji wone su lochko horje zhibnjene a tróšku wotesteja.
Symjenja su brune a docpěja dołhosć wot 5 hač do 7 mm. Ličba symjenjow jara wariěruje.
Pětr Dučman
Žiwjenje
Pětr Dučman, bratr Handrija Dučmana, narodźi so 1839 jako dźewjate dźěćo Bozančanskeho bura Jana Dučmana a jeho mandźelskeje Madleńki, rodź. Wjerabec z Chelna. Wón wopytowaše Tachantsku šulu w Budyšinje a zastupi 1852 do tamnišeje preparandy Katolskeho wučerskeho seminara. Po tym wopytowaše Dučman, jako chowanc Serbskeho seminara w Praze a sobustaw Serbowki, němski Małostronski gymmnazij. W lěće 1858 wón seminar wopušći a započinaše po tym, zo 1860 maturitne pruwowanje wobsteješe, studij mediciny w Praze. Zakónčiwši swój studij 1865 z promociju, bu Dučman asistent při powšitkownej chorowni w Praze. 1866 přewodźeše wón sakske wójsko jako ciwilny lěkar do Rakuskeje a bu wot 1867 lěkar w Budyšinje. Při tym běše wot 1873 druhi a wot 1885 prěni lěkar při Budyskej měšćanskej chorowni. Dokelž zhubi widźenje, dyrbješe so w lěće 1898 na wuměnk podać. Wón zemrě 6. februara 1907 w Budyšinje a bu 9. februara na Mikławšku pochowany.
Wšědna douglasija
Stejnišćo, rozšěrjenje a wužiwanje
Rosće často jako lěsniski a pyšny lěs. Pochadźa z pacifiskeje sewjerneje Ameriki. Při tym přirodny rozšěrjenski teritorij ma nimale formu na hłownje stejaceho pismika V z njejenakimaj bokomaj a so wot 19° hač do 55° sewjerneje šěriny wupřestrěje.
Pětr Dučman
Skutkowanje
W Praze zdoby Michał Hórnik, tehdyši nawoda Serbowki, Pětra Dučmana za skutkowanje w towarstwje. Mjez druhim na iniciatiwu Dučmana so prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje předstaji. Za to přełoži z Janom Ćěslu čěsku wjeselohru Rohowin Štyrirohač Václava Klimenta Klicpery (originalny titul „Rohovín Čtverrohý”) z lěta 1821. Tuta twórba předstaji so wot sobustawow towarstwa Budyska Bjesada, mjez druhim tež wot Jana Arnošta Smolerja, a zahaji 2. oktobra 1862 w Budyskim hosćencu K złotej krónje tradiciju serbskeho dźiwadźelenja. Dučman sam přednjese do předstajenja swjedźenski prolog, w kotrymž so programej a zaměrej serbskeho dźiwadła wěnowaše. Prolog bu 1862 we Łužičanje (čo. 11) wotćišćany. Nimo toho dopisowaše wón do tež do Časopisa Maćicy Serbskeje, do Katolskeho Posoła a Łužicy. Při tym wužiwaše často pseudonym Lipinski.
Wšědna douglasija
Stejnišćo, rozšěrjenje a wužiwanje
Jendźelski slědźer David Douglas je w lěće 1827 prěnje symjenja k Jendźelskej přinjesł.
Systematika
Družina ma dwě warjeteće:
Linija wot 49° sewjerneje šěriny a 120° zapadneje dołhoty hač do 51° sewjerneje šěriny a 125° zapadneje dołhoty bu jako hranicu mjez warjetetomaj kartěrowana.
Pětr Dučman
Skutkowanje
Jako lěkar wěnowaše so Dučman tež fotografiji, z kotrejž so tež na wustajeńcomaj 1896 w Berlinje a 1897 w Lipsku wobdźěleše. Wón wuznamjenješe so tam za swoje wědomostne fotografije kóžnych chorosćow.
Wšědna douglasija
Drjewo
thumb|left|Typiske tracheidy Drjewo douglasije je relatiwnje ćežke a twjerde. Jeho barba wariěruje mjez čerwjenojtej a žołtej.
Pětr Dučman
Skutkowanje
Hižo wot 1861 podpěrowaše wón dźěło w přirodospytnym wotrjedźe Maćicy Serbskeje, kotrejež čłon bu w lěće 1863. Wot 1862 běše wón sobustaw Budyskeje Bjesady a 1867 tež Towarstwa swj. Cyrila a Metoda. W lěće 1899 spožči so jemu titul „Sanitetny rada“.
Wšědna douglasija
Drjewo
Tracheidy docpěja sćěnowu tołstosć wot 3,0 hač do 4,2 µm. Jich přeměr móže 36 hač 49 µm docpěć, mjeztym zo dołhosć wariěruje mjez 1,8 a 5,7 µm.
Ostroh
thumb|left|Hród Ostroh z cyrkwju
Ostroh (, Ostróg) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži při zjednoćenju rěkow Wilija a Horyn w historiskej Wołyńskej něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Riwneho.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1100 wot Kijewskeho chronista Nestora jako „město z hrodom“. Wot 1386 słušeše do Litawskeje. Hižo wot 15. lětstotka wobsteješe tu wulka židowska wosada ze swójskej talmudowej šulu a w 16. lětstotku natwari so synagoga w renesansowym stilu. W lěće 1577 załoži Iwan Fjodorow tu prěnju knihićišćernju, kotraž produkowaše knihi w cyrkwinosłowjanšćinje, mjez druhim Ostrogsku bibliju. W lěće 1585 dósta Ostroh měšćanske prawa. Wot 1793 bě z dźělom Ruskeho carstwa a mjez 1920 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje, jako přimjezne město ze Sowjetskim zwjazkom. 1939 bu wot sowjetskeho wójska wobsadźene a wot lěta 1945 słuša tež oficielnje do Ukrainy.
Le Corbusier
mini|Le Corbusier, 1964 Le Corbusier (* 6. oktobra 1887 w La Chaux-de-Fonds w šwicarskim kantonje Neuenburg; † 27. awgusta 1965 w Roquebrune-Cap-Martin pola Monaca; poprawom Charles-Édouard Jeanneret-Gris) bě šwicarsko-francoski architekt, teoretikar architektury, měšćanski planowar, moler, rysowar, rězbar a designer meblow.
Po přikładźe mjena swojeho pradźěda kaž tež swojeho wuwučowarja Charlesa l’Éplatteniera přiwza spočatk 1920tych lět w Parisu pseudonym Le Corbusier.
11. awgusta
11. awgusta abo '''11. žnjenca''' je 223. dźeń gregorianiskeje protyki (224. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 142 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Róža Domašcyna
Wumrěće
mini|upright=0.4|Marjana Domaškojc
Most (Čěska)
Most ( Brüx) je industrijne město z něhdźe 66.000 wobydlerjemi we Wusčanskim kraju na sewjeru Čěskeje.
Nadeńdźe so při rěce Bílinje w Sewjeročěskej wužłobinje, něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Wusćow (Ústí) a wuchodnje Litoměřic.
Stawizny
Město nasta w zwisku z němskej kolonizaciju w Rudnych horinach kónc 12. a spočatk 13. lětstotka. Najstarši měšćanski pječat pochadźa z lěta 1257. Most běše bohate kralowske město z přewažnje němskorěčnym wobydlerstwom. W Husitskich wójnach (1419–34) běše jedne ze srjedźišćow katolikow w Čechach. Za čas Třicećilětneje wójny bu wjacekróć wot šwedskeho wójska zdobyte, prěni a scyła jenički raz padny tež nad městom stejacy hród Hněvín. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny tworjachu Němcy wjetšinu ludnosće, w lěće 1930 wučini čěski podźěl 35 %.
Wladimir Putin
mini|upright|Wladimir Putin (2023)
Most (Čěska)
Stawizny
W lěće 1964 rozsudźi so čěskosłowakske knježerstwo za wottorhnjenje južneho dźěla stareho města dla bliskeje brunicoweje jamy. Wot 1967 do 1982 bu město krok po kroku wottorhnjene a přez nowe sydlišćo dwaj kilometraj južnje stareho stejišća narunane. Jenož někotre historiske twarjenja so wobchowachu, mjez druhim měšćanska cyrkej Marije donjebjeswzaća, kotraž bu w lěće 1975 bjez fundamentow přesunjena.
Wladimir Putin
Wot 8. awgusta 1999 hač do 7. meje 2000 běše Putin premierminister Ruskeje Federacije, wot 31. decembra 1999 hač do 7. meje 2000 amtěrowaše wón tež jako prezident. Nastupnje wot 26. měrca 2000 do 7. meje 2008 běše wón z prezidentom Ruskeje. Wot 8. meje 2008 bě Wladimir Putin znowa z premierministrom, dokelž smě ruski prezident jenož wósom lět w zastojnstwje wostać. Tuž přewza Dmitrij Mjedwjedjew za dobu štyrjoch lět prezidentstwo. Dnja 7. meje 2012 bu Putin k druhemu razej spřisahany jako prezident Ruskeje federacije.
Swj. Naum
thumb|Swj. Naum Swjaty Naum ( Свети Наум/Sweti Naum) je prawosławny klóšter w Sewjernej Makedonskej při wuchodnym brjoze Ohridskeho jězora, njedaloko albanskeje hranicy. Swj. Naum leži 29 kilometrow zdaleny wot města Ohrida.
Klóšter bu natwarjeny wokoło lěta 895 wot Swjateho Nauma Ohridskeho, kiž bu pozdźišo tež w tutym klóštrje pochowany. Za załoženje klóštra měješe Naum podpěru bołharskeju carow Borisa I. a Simeona I. Po Naumoweje smjerći dnja 23. decembra 910 bu klóšter po nim pomjenowany.
Swjaty Naum słuša hromadźe z Ohridskim starym městom a jězorom k swětowemu kulturnemu herbstwu UNESCO. Dźakowano swojemu dobremu połoženju je jedyn z najpopularnišich pućowanskich cilow w Sewjernej Makedonskej.
Liškowk
Liškowk ( Klein Lieskow) bě wjeska w Delnjej Łužicy, kotraž bu w lětomaj 1986/87 wotbagrowana. Po hamtskich ličbach mějachu so 205 wobydlerjow přesydlić. Hižo do toho běchu pak něhdźe 40 wobydlerjow swoju wjesku wopušćili.
Južna kupa (Nowoseelandska)
Južna kupa je najwjetša kupa Nowoseelandskeje. Leži w juhozapadnym Ćichim oceanje jenož 35 kilometrow zdalena wot nowoseelandskeje Sewjerneje kupy.
Južna kupa ma přestrjeń wot 151.757 kwadratnych kilometrow a něhdźe milion wobydlerjow. Najwjetše město na Južnej kupje je Christchurch, kotryž ma něhdźe 350.000 wobydlerjow, dalše wulke města su Dunedin, Invercargill a Nelson.
Liškowk
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje wsy jako Klein Lisko pochadźa z lěta 1551. Mjeno bu wotwodźene wot staršeho susodneho Liškowa. Cyrkwinsce słušeše wjeska do Liškowskeje wosady a bě wot lěta 1974 tež z gmejnskim dźělom Liškowa.
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Liškowk srjedź 1880tych lět 195 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 74,8 %, mjez nimi 36 serbskich młodostnych. Serbsku narodnu drastu nošachu někotre žony hišće hač do rozpušćenja wsy we 1980tych lětach.
W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu wjetšina twarjenjow w běhu suroweho wojowanja zničena.
Składnostnje 15. dnja wotbagrowanych wsow woswjećichu w lěće 2012 wopomnišćo za něhdyšu wjesku.
Dewastěrowanje
Pod dewastěrowanju abo tež dewastaciju (zapřijeće pochadźa wot łaćonskeho vastus, štož woznamjeni daloki, prózdny, pusty) zrozumi so zničenje abo zapusćenje krajinow, wjeskow abo tež jednotliwych twarow.
Jüri Ratas
mini|upright|Jüri Ratas (2015)
Dewastěrowanje
Přičiny za dewastěrowanje
W zašłosći so wjetše zničenja předewšěm přez wojerske jednanja, woheń abo mrětwy wuwołachu.
Jüri Ratas
Jüri Ratas (* 2. julija 1978 w Tallinnje) je estiski politikar. Wón je wot 5. nowembra 2016 předsyda Centrumoweje strony (Eesti Keskerakond) a bě wot 23. nowembra 2016 hač do 25. januara 2021 ministerski prezident baltiskeho kraja.
Dewastěrowanje
Přičiny za dewastěrowanje
Pod zapřijećom so dźensa hłownje skóncowanje krajinow přez zničenje lěsow, wojerske zwučowanišća, wotkryte jamy, nasypnišća w hórnistwje kaž tež přez twar rěčnych zawěrow zrozumi. Mjeztym so zapřijeće pak tež za płoniny nutřkownych městow wužiwa, kotrež so w zwisku z wróćotwarom bydlenjow wuchodoněmskich městow wottorhaja.
Jüri Ratas
Wón je syn estiskeho profesora biologije a wobswětoweho aktiwista Reina Ratasa, kiž bě wot 1992 do 1999 statny sekretar w estiskim wobswětowym ministerstwje. Po maturje studowaše Jüri Ratas hač do lěta 2002 při hospodarskowědomostnej fakulće Tallinnskeje techniskeje uniwersity. 2005 zakónči přidatny bachelorski studij prawnistwa w Tartu.
Dewastěrowanje
Situacija w Němskej
miniatur|Zwottorhanje [[Rogow (Janšojce)|Rogowa za Janšojsku jamu]] Najhusćišo so zapřijeće dewastěrowanje za přesydlenje sydlišćow jako wuskutk brunicoweho hórnistwa wužiwa. W němskich brunicowych rewěrach so dotal slědowace přesydlenja sydlišćow wotmě:
Jüri Ratas
Wón je wot lěta 2000 z čłonom Centrumoweje strony a bě wot apryla 2003 zastupowacy měšćanosta stolicy Tallinn. W nowembrje 2005 bu sam za noweho měšćanostu woleny a zastawaše tute zastojnstwo hač do lěta 2007, jako bu woleny do estiskeho parlamenta.
Jüri Ratas je woženjeny a ma tři dźěći.
Dewastěrowanje
Situacija w Němskej
W němskim brunicowym hórnistwje so tuž wot spočatka 20. lětstotka cyłkownje 312 sydlišćow wottorhachu a 109.950 wobydlerjo přesydlichu. Wulki dźěl dewastěrowanych wjeskow ležachu w rewěrach NDR, dokelž brunicowe hórnistwo z přičinow awtarkije zaměry kulturneje krajiny ze starymi sydlišćemi jenož mało wobkedźbowaše.
Tež druhe hórnistwowe wobłuki móža dewastěrowanje zawinować. Jako přikład hodźi so na něhdyše wudobywanje urana w Sakskej a Durinskej skedźbnić, dla kotrehož so štyri sydlišćow dospołnje a dźewjeć dalšich zdźěla wottorhachu.
Situacija w Europje
W dalšich europskich brunicowych rewěrach so přirunajomne dewastěrowanja wotměchu, při čimž běše husće wobsydleny sewjeročěski brunicowy rewěr wosebje potrjecheny. Tu dóńdźe w 20. lětstotku k wulkim zapřimnjenju do sydlišćoweje syće, kotrymž so jeničce we wudobywanskej kónčinje wokoło Mosta 33 sydlišćow woprowachu. Něhdźe 46.000 wobydlerjow so přesydlichu. Markantnje běše předewšěm zwottorhanje stareho města Mosta a w cyłym swěće wobkedźbowane přestajenje dekanatneje cyrkwje.
Radywyliw
thumb|left
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1564 prěni raz naspomniło. Wot lěta ma 1870 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pόlskeje.
Bórk (Sprjewiny Doł)
Bórk ( Burg) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin, sewjerowuchodnje Wojerec. Leži 114 m nad mórskej hładźinu při lěwym brjoze Małeje Sprjewje a słuša wot lěta 1996 ke gmejnje Sprjewiny Doł. Ma wobydlerjow.
Feliksowy Jazor
Feliksowy Jazor je delnjołužiska gmejna we wokrjesu Sprjewja-Nysa w Braniborskej, kotraž bu w lěće 2001 załožena. Leži při južnej kromje wokrjesa na hranicy mjez Braniborskej a Sakskej a słuša k Serbskemu sydlenskemu rumej. Feliksowy Jazor je jedna ze sydom gmejnow Derbnjanskeho hamta.
Bórk (Sprjewiny Doł)
Susodnej wsy stej Bórkhamor na sewjerowuchodźe a Roholń na juhu. Sewjerowuchodnje Bórka nadeńdźe so Jantarowy jězor, na juhu Šibojski. Wobaj stej něhdyšej brunicowej jamje.
Feliksowy Jazor
Geografija
mini|left|Něhdyša jama, po kotrejž ma gmejna swoje mjeno
Połoženje
Gmejna Feliksowy Jazor leži na kromje Mužakowskeho wobłuka na juhowuchodźe Braniborskeje. Město Grodk leži jednaće kilometrow zapadnje gmejnskeho centruma, do Běłeje Wody je 13 kilometrow do juhowuchoda a do Choćebuza 22 kilometrow do sewjerozapada. Z Feliksowym Jazorom mjezuja gmejny Łukojce na sewjeru, Dolina Nysy a Małksy na sewjerowuchodźe, Derbno na wuchodźe, Cersk na juhowuchodźe, Dźěwin na juhu a Grodk na zapadźe. Gmejnska mjeza z Dźěwinom je zdobom krajna hranica Braniborskeje ze Sakskej.
Gmejnske dźěle
Do gmejny słušeja gmejnske dźěle Błobošojce (Bloischdorf), Bóšojce (Bohsdorf), Frycowy Gaj (Friedrichshain), Łojojc (Klein Loitz) a Ruśi (Reuthen).
K tomu přińdu wobydlene městnosće Adamowa Kjarcma (Adamschenke), Błobošojska Kolonija (Bloischdorf-Kolonie), Bóšojski Forwark (Bohsdorf-Vorwerk), Horlica (Horlitza), Łojojc Wudwór (Klein Loitz Vorwerk) a Wutwaŕki (Ausbau).
Wosobiny
W Bóšojcach je serbsko-němski spisowaćel Erwin Strittmatter (1912–1994) wotrostł.
Bórk (Sprjewiny Doł)
Stawizny
Hač do lěta 1991 bě Bórk samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl susodneho Bórkhamora.
Debsecy
Debsecy ( Großdöbschütz) su wjes w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hornja Hórka a leža 245 m nad mórskej hładźinu wyše Sprjewje. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Małe Debsecy a Lejno.
Susodne wjeski su Bobolcy na sewjeru, Dźenikecy na sewjerowuchodźe, Rašow na wuchodźe, Budestecy na juhowuchodźe, Lejno a Małe Debsecy na juhu a Hornja Hórka na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Dabeschicz pochadźa z lěta 1437. Ležownostne knjejstwo wukonješe Budyska rada.
W lěće 1884 měješe wjes hromadźe z Małymi Debsecami a Lejnom po Mukowej statistice 650 wobydlerjow, mjez nimi 535 Serbow (82 %). Ewangelscy Debsečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe. Blisko Pinkoweho młyna při Sprjewi steji serbskorěčny Lutherowy pomnik z lěta 1883.
Robert Habeck
mini|Robert Habeck (2021)
Debsecy
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za Wulke a Małe Debsecy: Pimpusowa hora (Sarahberg), Padušna mjeza, Prěčna mjeza, Pola Šmisec, Za rěku, Křiwa rěka, Pjeńčina, Plončk, Pola wulkeho kamjenja, Pola ćělneho puća, Na ladach, Borancy.
Robert Habeck
Robert Habeck (* 2. septembra 1969 w Lubicy) je němski awtor a politikar Zwjazka 90/Zelenych, kiž bě wot 2018 do 2022 hromadźe z Annalenu Baerbock zwjazkowy předsyda strony a wot 8. decembra 2021 zwjazkowy minister za hospodarstwo a škit klimy w kabineće Scholz. Habeck je wot 2021 čłon zwjazkoweho sejma.
Debsecy
Wosobiny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Debsec (2019)
Robert Habeck
Promowowany filozof bě mjez 2004 a 2009 předsyda Zwjazka 90/Zelenych Schleswigsko-Holsteinskeje. Při wólbach w Schleswigsko-Holsteinskej 2009 bě Habeck načolny kandidat swojeje strony a wot 2009 předsyda zeleneje frakcije w krajnym sejmje. Wot lěta 2012 bě wón jako zastupowacy ministerski prezident a minister za energiju, ratarstwo, wobswět a přirodu z čłonom knježerstwa w kabinetomaj Albig a wot 2017 do 2018 Günther.
Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 26. septembra 2021 bu Robert Habeck jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 1 (Flensburg – Schleswigsko) z 28,1 % hłosow woleny.
Habeck je woženjeny a ma štyri dźěći.
Šali
thumb|left Šali je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Grozneho.
Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Region Krasnojarsk
Region Krasnojarsk ( Красноярский край/Krasnojarskij kraj) je zarjadniska jednotka w aziskim dźělu Ruskeje a druha najwjetša jednotka cyłeho kraja po republice Sacha. Leži w srjedźnej Sibirskej a saha wot Sajanskich horin w juhu hač na połkupu Tajmyr při Sewjernym polarnym oceanje. Jeho zarjadniske sydło je Krasnojarsk. Dalše wulke města su Norilsk w samym sewjeru, Ačinsk, Kansk a Železnogorsk. Najwažnišej rěce stej Jenisej a Angara.
W lěće měješe Region Krasnojarsk  wobydlerjow. Z toho běchu 88,9 % Rusojo.
Jürgen Maćij
thumb|Samoportret (2022)
Jürgen Maćij (* 28. februara 1953 w Budyšinje) je fotograf, kotryž skutkuje hłownje we Łužicy.
Maćijowe wobrazy buchu we wjele wosobinskich wustajeńcach pokazane kaž tež we wjace hač 100 zhromadnych.
Jürgen Maćij je zmandźeleny z něhdyšej jednaćelku LND, Marku Maćijowej.
Prawy mochowy zwónčk
Prawy mochowy zwónčk (Linnaea borealis) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Prawy mochowy zwónčk docpěje wysokosć wot 5 hač 15 cm.
Stołpik je nitkojty a docpěje dołhosć wot 2 m.
Łopjena
Łopjena su w zymje zelene, kulojte, na delnim boku módrozelene a docpěja dołhosć wot 7 hač 12 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Zwónčkojte, běłe abo róžojte kćenja docpěja dołhosć wot 7 hač 10 mm, maja pjeć šěrokich kónčkow a steja po jednym hač po dwěmaj na dołhim stołpiku.
Stejnišćo
Rosće w jehlinowych lěsach na mochowym polstrje lězo, w Alpach hač do wysokosćow wot 2400 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je rozšěrjena w sewjernej Europje kaž tež w Alpach, Sudetach, Karpatach a w Kawkazu.
Poddružiny
Rozeznawaja so tři poddružiny:
Zelezna
Zelezna ( Sellessen) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1998 do Grodka. Leži při južnym kóncu Grodkowskeho spjateho jězora sewjernje stareho města a ma něhdźe 850 wobydlerjow. Do Zelezny słušatej tež wjesce Běła (wot 1973) a Mokrow (wot 1938) kaž tež přesydlene sydlišćo Gózdź.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Selesne pochadźa z lěta 1350.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 338 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 6 %.
Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča dźěći ze Zelezny serbsce.
Kubłanje
Na zakładnej šuli w Zeleznje so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.
Wjaska
Wjaska ( za wjeska) je mjeno slědowacych wjeskow w Delnjej Łužicy:
Zakrjow
Zakrjow je mjeno slědowaceju wsow w Delnjej Łužicy:
Zapadna Dwina
Zapadna Dwina ( Дзвіна/Dzwina, Daugava,  Западная Двина/Zapadnaja Dwina,  Düna) je 1020 kilometrow dołha rěka w zapadnej Ruskej, sewjernej Běłoruskej a srjedźnym Baltikumje. W Letiskej płaći wona jako narodny symbol a pomjenuje so poetisce tež jako „Maćerka Dwina“ (Daugaviņa māmuliņa).
Rěka wužórli so na Waldajskej wysočinje w zapadoruskej Twerskej oblasći, njedaloko žórlišća Wolgi a běži najprjedy do juhozapadneho směra přez běłorusku hranicu. Tam běži podłu Běłoruskich wyšin do zapada, přez město Wicebsk a dale do juhowuchodneje Letiskeje. Za městom Daugavpils (Dünaburg) so do sewjerozapada wobroći. Po wjacorych wulkich rěčnych zawěrach docpěje rěka letisku stolicu Rigu. W měšćanskim dźělu Daugavgrīva so do Rigaskeho zaliwa Baltiskeho morja wuliwa.
Zapadna Dwina je zwjetša pławna a stwori tuž ze starodawna wažny wikowanski puć mjez Baltiskim morjom a wuchodnej Europu.
Přezdrěnk
Stawizny
Sydlišćo naspomni so kaž Přezdrěń prěni raz w lěće 1419 jako Breßen koßmanni a pozdźišo tež jako Breßin schibani. Ležownostne knjejstwo měješe we woběmaj wsomaj Miłkečanske ryćerkubło.
Hač do lěta 1809 přisłušachu ewangelscy Hodźijskej wosadźe a wot toho lěta Njeswačanskej. W lěće 1871 měješe Přezdrěnk 13 wobydlerjow, 1890 hižo 27.
Přezdrěnk bě ze starodawna wjesny dźěl Miłkec a přińdźe 1973 k Małowjelkowskej gmejnje. W běhu zagmejnowanja Małeho Wjelkowa do Budyšina bu hromadźe z Miłkecami a Přezdrěnjom do Radworja přerjadowany.
Rogow (Janšojce)
mini|Rogow na hamtskej karće z lěta 1920 mini|Poslednje Rogowske chěže so wottorhaja
Rogow ( Horno) běše delnjołužiska cyrkwinska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Dla rozšěrjenja Janšojskeje brunicoweje jamy so wjeska w lětomaj 2004/05 dewastěrowaše. Po hamtskich ličbach mějachu so 320 wobydlerjow přesydlić.
Rogow běše wjeska z přewažnje serbskimi wobydlerjemi w serbskim sydlenskim rumje. Wjesny dźěl so 1. julija 1998 do Janšojc zagmejnowa.
Dołholětny protest Rogowčanow přećiwo 1977 wobzamknjenemu wotbagrowanju swojeje wsy – hižo 1989 bě so prěnja wobydlerstwa iniciatiwa załožiła – žněješe nadregionalnu kedźbnosć w němskich a mjezynarodnych medijach.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 606 wobydlerjow wosadneje wsy hišće 593 serbskorěčnych (98 %), při čimž ležeše Rogow při wuchodnej kromje serbskorěčneho teritorija.
Nowe Bronjo
Nowe Bronjo ( Neu-Brohna) je hornjołužiska wjeska w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1998 k Radworskej gmejnje.
Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so při puću z Radworja do Łupoje, něhdźe kilometer sewjernje Bronja. Sewjernje wjeski ćeče rěčka Łomšćanka.
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 wobsteješe Nowe Bronjo z dźewjeć domjacnosćow, w kotrychž bydlachu 18 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 63,1 lět (Sakska: 46,4). Z tym bě Nowe Bronjo najstarši wjesny dźěl Radworja.
Katolscy wobydlerjo přisłušeja Radworskej wosadźe, ewangelscy Chwačanskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Noweho Bronja (2018)
Hórska chójna
Hórska chójna (Pinus mugo) je małoróstny štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Syć
Wjacore rody ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae) mjenuja so serbsce syć su to
Heilingska mučnica
Heilingska mučnica (Sorbus heilingensis) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Powiat żarski
Powiat żarski (serbsce Wokrjes Žarow) je pólski powiat na wuchodźe Delnjeje Łužicy. Leži při němskej hranicy mjez Nysu a Bobrom a přisluša euroregionej Nysa. Hłowne město krajneho wokrjesa je Žarow.
Gmejny
K Žarowskemu powiatej słuša cyłkownje dźesać gmejnow, wot toho dwě měšćanskej gmejnje, dwě měšćansko-wjesnej gmejnje a šěsć wjesnych gmejnow:
12. awgusta
12. awgusta abo '''12. žnjenca''' je 224. dźeń gregorianiskeje protyki (225. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 141 dnjow hač do kónca lěta.
Heinz
Heinz je němske muske předmjeno (serbsce Hinc), wotwodźene wot Heinricha, a zdobom swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Łuchow
Łuchow (hornjoserbsce tež Železarnje; ) je město w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica we wysokosći 95 metrow nad mórskej hładźinu.
Geografija
Łuchow leži při Čornym Halštrowje někak 45 kilometrow sewjernje Drježdźan mjez Złym Komorowom a Wikowom. Choćebuz je 50 kilometrow na sewjerowuchod a Grabin 25 kilometrow na sewjer.
Měšćanske dźěle
Slědowace něhdyše wjeski słušeja dźensa k Łuchowskim měšćanskim dźělam: Bockwitz; do Łuchowa-srjedźizna (Lauchhammer-Mitte), Naundorf;  a prěnjotny Łuchow (Železarnje) do Łuchowa-wuchod (Lauchhammer-Ost), Dolsthaida (prjedy tež Dolst Hyde abo Dolst Heyde) do Łuchowa-juh (Lauchhammer-Süd), Mückenberg;  do Łuchowa-zapad (Lauchhammer-West), Zeleny Hózd;, , Kleinleipisch;  wot 1974 do 2014 Lauchhammer-Nord a Kósćerjowa;.
Dalše sydlišća na měšćanskim teritoriju su Bärhaus, Koyne, Mittelhammer, Unterhammer, Waldesruh a Welkmühle.
Wobchad
Njedaloko Łuchowa wjedźetej zwjazkowej dróhi 13 a 169.
Malojaroslawjec
thumb|left Malojaroslawjec je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1402 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Rólnička
Rólnička (Erucastrum) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Swj. Jovan Kaneo
thumb|Swj. Jovan Kaneo Na zapad wot ribarskeho susodstwa Kaneo, w Ohridźe, steji na skale wysoko nad Ohridskim jězorom cyrkej swjateho Jovana. Tuta cyrkej je so w dobje ohridskeje swójby Teologitow wokoło 1280 natwariła.
Swj. Jovan Kaneo ma praworóžkaty podrys a je we formje křiža natwarjeny, třistronsku apsis na wuchodnej stronje a wosomróžkatu kupolu, kotraž so na štyri prawidłowne stołpy z pendatiwami zepěra.
Wokrjes Teltow-Fleming
Wokrjes Teltow-Fleming ( Landkreis Teltow-Fläming) je braniborski krajny wokrjes južnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 160.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.104 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Łukowc.
Geografija
Wokrjes Teltow-Fleming mjezuje z Berlinom na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesom Dubja-Błóta, na juhu z wokrjesom Łobjo-Halštrow, na juhozapadźe ze saksko-anhaltskim wokrjesom Wittenberg a na zapadźe z wokrjesom Podstupim-Srjedźna marka.
Schwedt
Schwedt (hamtsce Schwedt/Oder) je němske město nad Wódru na samym sewjerowuchodźe Braniborskeje w Uckermarkskim wokrjesu. Ma něhdźe 30.000 wobydlerjow a nadeńdźe so na wuchodźe Uckermarka, 85 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina a 45 kilometrow južnje Šćećina při hranicy Pólskeje na lěwym brjoze Wódry.
Njedaloko města nadeńdźe so 1995 załoženy narodny park Delni Wódrjanski doł.
Delaware
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja při Atlantiskim oceanje w Nowojendźelskej. Ma něhdźe 900.000 wobydlerjow a je z přestrjenju wot 6400 km² druhi najmjeńši stat. Stolica je Dover (36.000 wobydlerjow), najwjetše město pak Wilmington ze 70.000 wobydlerjemi.
Stat mjezuje z Pennsylvaniju na sewjeru, z New Jersey na sewjerowuchodźe a z Marylandom na juhu a na zapadźe. Na wuchodźe tworja Delaware Bay Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu.
běše jedna z 13 britiskich kolonijow, kotrež wobdźělachu so na ameriskej rewoluciji a přiwza dnja 7. decembra 1787 jako prěni stat wustawu Zjednoćenych statow Ameriki a ma tohodla přimjeno „First State“.
W lěće 2000 měješe 91 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 5 % španišćinu.
Krynica
Krynica  je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow.
Prěni raz naspomni so wjeska pisomnje we wopismowej knize Dobrjoługskeho klóštra dnja 21. decembra 1275 jako sydło wěsteho knjeza Martinius de Crinitz.
Woznjesenskij (wjacezmyslnosć)
Woznjesenskij je mjeno slědowacych wosobow:
Karlowe Wary
Karlowe Wary ( Karlovy Vary, Karlsbad) su město w zapadnej Čěskej. Maja nimale 50.000 wobydlerjow a su swětodaloko sławne kupjele kaž tež zarjadniske sydło a zdobom najwjetše město Karlowarskeho kraja.
Město nadeńdźe so při wuliwje rěki Teplá do Wohry.
Smjerdnička
Smjerdnička (Calendula officinalis) je rostlina ze swójby zestajenkow (Asteraceae). Druhe serbske mjena su smjertna róža, brune wóčko a křiwe symjo.
Wopis
Smjerdnička je w lěće zelena a docpěje wysokosć wot hač do 60 cm abo hač do 30 cm wotwisnje sorty. Ma kerčinaty róst.
Blědozelene, kosmate łopjena su lancetojte, měnjate a sylnje aromatisce wonjeja.
Kćěje wot nalěća hač do nazymy, wot junija hač do oktobra. Kćenja su žołte abo oranžowe a steja w jednorych abo pjelnjenych hłójčkach. Wone wobsahuja eteriske wolije a hórke maćizny. Někotre sorty njesu pjelnjene kćenja.
Płody su kaž husańcy so skudźelene nažki.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach a na pustych płoninach.
Rozšěrjenje
Pochadźa z južneje Europy.
Wužiwanje
Rostlina so jako pyšnu rostlinu plahuje. Jeje kćenja so přećiwo žołčowym chorosćam a črjewowym bolosćam ale tež wotwonka při chorosćach kože a ranach wužiwaja.
29. junija
29. junija abo '''29. smažnika''' je 180. dźeń gregorianiskeje protyki (181. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 185 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Jurij Słodeńk († 1945)]]
7. decembra
7. decembra abo '''7. hodownika''' je 341. dźeń gregorianiskeje protyki (342. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 24 dnjow hač do kónca lěta.
Do 20. lětstotka
thumb|120px|[[Marcus Tullius Cicero (106 př. Chr.–43 po Chr.)]]
Walt Disney
Walter Elias "Walt" Disney (* 5. decembra 1901 w Chicago, Illinois; † 15. decembra 1966 w Los Angeles, Kaliforniska) bě US-ameriski filmowy producent a trickowy rysowar.
7. decembra
20. lětstotk
thumb|120px|[[Élie Ducommun (1833–1906)]]
thumb|120px|[[Félix Houphouët-Boigny (1905-1993)]]
Wilkowice (Bielsko)
Gmina Wilkowice ( Abtsdorf abo Wolfsdorf) je wjesna gmejna w Šleskim wojewódstwje na juhu Pólskeje, ke kotrejž słušeja tři wjeski. Wona ma swoje sydło we wsy Wilkowice. Gmejna je čłon euroregiona Beskidy.
Gmejna ma něhdźe 13.000 wobydlerjow.
Do gmejny słušeja wjeski Wilkowice, Bystra a Meszna.
Bjelyj (wjacezmyslnosć)
Bjelyj móže być:
kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Dźalal-Abad
thumb|left|Uniwersitet Dźalal-Abad (do 2002 – Жалалабат/ Dźalalabat; / Džalal-Abad; do 1917 – Джалял-Абад, Джалалабад/ Džaljal-Abad, Džalalabad) je město na zapadźe Kirgiskeje, blisko uzbekskeje hranicy. Je stolica Dźalal-Abadskeje oblasće.
Leži na samym wuchodźe Ferganskeho doła při rěce Kugart něhdźe 560 kilometrow juhozapadnje Biškeka.
Ma něhdźe 113 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1877 měšćanske prawa.
Yoshinowa wišnja
Yoshinowa wišnja (Prunus × yedoensis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Rostlina je hybrida, prawdźepodobnje z P. speciosa a P. × subhirtella.
Awstriski rozraz
Awstriski rozraz (Veronica austriaca subsp. jacquinii) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae)
W někotrych je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Yoshinowa wišnja
Wopis
Yoshinowa wišnja je spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 9 m.
Łopjena su ćmowozelene a docpěwaja dołhosć wot 10 cm.
Mnoholičbne, běłe abo blědoróžojte kćenja so před łopjenami jewja.
Wužiwanje
Štom so rad na trawnišćach a w alejach plahuje.
Haj
Haj móže być:
Higanowa wišnja
Higanowa wišnja (Prunus × subhirtella) je rostlina je swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Prunus x subhirtella je zmjerzkokruty kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 3 hač 6 (9) m.
Hałuzy přewisuja při starych rostlinach.
Łopjena
Łopjena su wótre, ćmowozelene, jejkojte hač dołhojće jejkojte, jednory hač dwójce rězane. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm. Jich nazymske barbjenje je žołte hač oranžowe.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su blědoróžojte, krótko stołpikate, docpěja přeměr wot 2 hač do 3 cm a so před łopjenami jewja. Wone móže jednore abo wupjelnjene być a steja po jednym hač po pjećoch we wokołkach.
Płody
Małke čorne póčkate płody so rědko wuwiwaja.
Rozšěrjenje
Pochada z Japanskeje.
Pitkjaranta
thumb|left
Pitkjaranta (, Pitkyrandu,  Pitkäranta) je městačko w Ruskej federaciji. Leži při sewjernym pobrjoze Ladogaskeho jězora w republice Karelskej a ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow. W bliskosći namaka so klóšterska kupa Walaam.
Sydlišćo je so w lěće 1499 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Rietavas
thumb|left|Powětrowy wobraz městačka
Rietavas je městačko w Telšiaiskim wobwodźe w Litawskej.
Leži něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje wot města Telšiai w regionje Žemaitija.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 měšćanske prawa. Prěnja cyrkej natwari so 1529. Wulka židowska wosada (1897: 55 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Region Perm
thumb|left|Rěka [[Kama blisko Perma]]
Region Perm ( Пермский край/Permskij kraj) je zarjadniska jednotka we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w zapadnym předkraju Urala při rěce Kama. Jeho zarjadniske sydło a najwjetše město je Perm. Dalšej wulkej měsće stej Bjerezniki a Solikamsk.
W lěće měješe Region Perm  wobydlerjow. Z toho běchu 85,2 % Rusojo, 4,8 % Tatarojo a 3,7 % Komi-Permjakojo.
Sarny
Sarny je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 90 kilometrow sewjernje Riwneho.
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1648 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Bologna
Bologna je uniwersitne město z nimale 400.000 wobydlerjemi na sewjeru Italskeje a stolica regiona Emilia-Romagna. Nadeńdźe so pod Appeninskimi horinami mjez rěkomaj Reno a Savena. Pobrjóh Jadranskeho morja je něhdźe 60 kilometrow zdaleny. Uniwersita w Bologni płaći jako najstarša w Europje a jedna z najstaršich na swěće.
W lěće 2000 bě město jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.
Wšelčizny
Z Bologny pochadźatej italskej specialiće Tortellini a Mortadella.
Bologna je partnerske město Lipska.
Čerkasy
thumb|left Čerkasy su najwjetše město a zdobom stolica Čerkaskeje oblasće na srjedźnej Ukrainje. Leža při prawym brjoze Kremenčukskeho jězora, spjateho jězora Dnjepra, něhdźe 190 kilometrow juhowuchodnje Kijewa, stolicy Ukrainy a maja něhdźe 283 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1394 jako město. W Druhej swětowej wójnje wojowaštej w zymje 1943/44 sowjetske a němske wójsko w kotołowej bitwje přećiwo sebi.
Čerkasy su sydło statneje a techniskeje uniwersity. Přez město wjedźe železniska čara Moskwa–Odesa.
Štip
Štip je město we wuchodnej Makedonskej, kotrež ma něhdźe 46.000 wobydlerjow.
Blěda rólnička
Blěda rólnička (Erucastrum nasturtiifolium) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Hahn
Hahn je mjeno slědowacych wosobow:
Andrej Plenković
mini|upright|Andrej Plenković (2015)
Andrej Plenković (* 8. apryla 1970 w Zagrebje) je chorwatski politikar a něhdyši diplomat. Wón je předsyda konserwatiwneje strony HDZ a wot 19. oktobra 2016 z ministerskim prezidentom republiki Chorwatskeje.
Plenković studowaše prawnistwo na Zagrebskej uniwersiće. W běhu swojeje diplomatskeje karjery bě mjez druhim nawoda wotrjada za europsku integraciju a zastupowacy wulkopósłanc Chorwatskeje we Francoskej. Wot 2010 bě statny sekretar za europsku integraciju a jako tajki jedyn z hłownych zamołwitych za přistupne jednanja Chorwatskeje z Europskej uniju. Wot decembra 2011 bě zapósłanc w chorwatskim parlamenće a w lěće 2013 načolny kandidat HDZ za europski parlament.
Wot 17. julija 2016 je jako naslědnik Tomislava Karamarka předsyda HDZ a wot 19. oktobra nawjeduje knježerstwowu koaliciju z HDZ a strony MOST.
Nimo chorwatšćiny wobknježi Plenković jendźelšćinu, francošćinu, italšćinu a rěči tež trochu němsce.
Bujnaksk
Leži w sewjernym předkraju Kawkaza něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Machačkale.
Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1834 załožiło a ma wot lěta 1866 měšćanske prawa.
Mjedyń
thumb|left
Mjedyń  je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1386 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Pinija
Pinija (Pinus pinea) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Dalše serbske mjeno je čorne drjewo.
Hybridna mučnica
Hybridna mučnica (Sorbus x pinnatifida) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Zły Komorow
Zły Komorow ( Senftenberg) je južnobraniborske město w Delnjej Łužicy. Leži při Čornym Halštrowje na brjoze Złokomorowskeho jězora. Ma wokoło 25.000 wobydlerjow a je zarjadniske sydło wokrjesa Hornje Błóta-Łužica. Wot lěta 1860, hdyž bu blisko njeho brunica wotkryta, hač do časa přewróta běše Zły Komorow wuznamny industrialny centrum srjedźneje Łužicy.
Město słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
thumb|left|Złokomorowske torhošćo
Geografija
Zły Komorow so namaka na južnej kromje Delnjeje Łužicy, na juhu Braniborskeje blisko hranicy ze Sakskej. Najblišej wulkoměsće stej Choćebuz něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje a Drježdźany něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje. Zły Komorow leži při Čornym Halštrowje runje na brjohu Złokomorowskeho jězora a na zapadnej kromje Łužiskeje jězoriny.
Měšćanske dźěle
Do Złeho Komorowa słušeja měšćanske dźěle Brězk (delnjoserbsce Brjazki, němsce Brieske), Němješk (Niemtsch), wjesce Čikecy (Peickwitz) a Hóznja (Hosena) južnje Złokomorowskeho jězora, Košyna (Großkoschen) a Košynka (Kleinkoschen) při wuchodnym kóncu jězora kaž tež Sedlišćo (Sedlitz) sewjerowuchodnje města.
Něhdyše wjeski Bukojna (Buchwalde), Wjaska (Jüttendorf), Gat (Thamm) a Nowe Městko (Neusorge) słušeja mjeztym do jadroweho města a njejsu oficielne měšćanske dźěle.
13. awgusta
13. awgusta abo '''13. žnjenca''' je 225. dźeń gregorianiskeje protyki (226. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 140 dnjow hač do kónca lěta.
Zły Komorow
Wobchad
Přez Zły Komorow wjedźetej zwjazkowej dróze 96 (ze Žitawy do Sassnitza) a 169 (z Neuensalza do Choćebuza). Město je tež ze železniskim křižowanišćom čarow Lubnjow–Kamjenc a Priestewitz–Choćebuz.
13. awgusta
Narodniny
mini|upright|[[Jan Rječka]]
Zły Komorow
Wobydlerstwo
Hač do 20. lětstotka rěčeše so w Złym Komorowje a wokolnych wjeskach Złokomorowska narěč, jedyn ze serbskich namjeznych dialektow.
Těchlovice
Těchlovice je mjeno wjacorych sydlišćow w Čěskej:
Jihomoravský kraj
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města
Najwjetše města Juhomorawskeho kraja su:
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (* 8. junija 1867 w Richland Center, Wisconsin; † 9. apryla 1959 w Phoenix, Arizona) bě US-ameriski architekt, znutřkowny architekt, spisowaćel a wikowar z wuměłstwom.
Nowe Boranecy
Stawizny
Dnja 10. meje 1848 wotmě so w Nowych Boranecach wulka burska zhromadźizna. Před 150 ludźimi předpołoži Jan Wróbl prěni naćisk programa žadanjow burow. Woni wobroćichu so přećiwo předprawam zemjanstwa a žadachu sej demokratiske prawa a narodnu runoprawosć za Serbow w zarjadnistwje, šuli a cyrkwi.
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 wobstejachu Nowe Boranecy z 23 domjacnosćow, w kotrychž bydlachu 54 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 50,2 lět (Sakska: 46,4).
Wosobiny
W Nowych Boranecach narodźi so serbski lěkar, basnik a přełožowar Jan Ćěsla (1840–1915).
Běły sněženc
Wopis
Běły sněženc je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 2 m.
Jara rozhałuzowane stołpiki njesu přećiwostejne, jejkojte, cyłokromne łopjena.
Tichlowitz
Tichlowitz je němske mjeno slědowaceju gmejnow w Čěskej:
Běły sněženc
Wopis
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 5 hač 6 mm a steja w kłosach.
Jahody su běłe, kulowate, nabubnjene a docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1,5 cm. Wone so hodźa lochko roztłóčić.
Syriska
Syriska (hamtsce Syriska arabska republika; الجمهورية العربية السورية al-Dschumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya) je stat při Srjedźnym morju w  zapadnej Aziji. Hłowne a najwjetše město je Damaskus, jedne z najstaršich městow na swěće. Kraj, w kotrymž so nimo arabšćiny tež kurdisce rěči, słuša k Bliskemu wuchodej.
Geografija
Susodne kraje su Turkowska na sewjeru, Irak na wuchodźe, Jordaniska na juhu, Israel na juhozapadźe a Libanon na zapadźe. Najwažniša rěka je Euphrat, kotryž běži přez Syrisku pusćinu na wuchodźe kraja.
Kara-Kul
Kara-Kul (/ Kara-Kul) je město w Dźalal-Abadskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje.
Leži při rěce Kura-Suu něhdźe 190 kilometrow sewjernje Dźalal-Abada.