cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dalmatišćina
Zakładne informacije wo dalmatiskej gramatice
ju (ja), te (ty), jal/jala (wón/wona), nu (my), vu (wy), jai (woni).
zakładne ličbniki (kardinalne numerale) maja tute formy:
1 – join, 2 – doi/doa, 3 – tra, 4 – cuatro, 5 – čenc, 6 – si, 7 – siapto, 8 – vapto, 9 – nu, 10 – dic, 11– jonco, 12 – dotco, 13 – tretco, 14 – cuarco, 15 – čonco, 16 – setco, 17 – dicsapto, 18 – dicuapto, 19 – dicnu, 20 – venč, 21 – jonvenč, 22– doivenč, 23 – travenč, 24 – cuarvenč, 25 – čonvenč, 26 – sevenč, 27– venčsapto, 28 – venčvapto, 29 – venčnu, 30 – trianta, 40 – cuaranta, 50 – čoncta, 60 – sianta, 70 – septuanta, 80 – vaptuanta, 90 – nuanta, 100 – čiant 200 – doiziant, 300 – traciant, 1000 – mel, 2000 – doimel
Wjetšina regularnych werbow ma w infinitiwje kóncowku -ur, -ar, abo -dro.
Přikład konjugacije werbow na -ur (domandur, žadać):
Přikład konjugacije werbow na -ar (avar, měć) :
Njeregularny werb saite (być)
Přirunanje teksta w dalmatišćinje, italšćinje a rumunšćinje
Modlitwa Wótčenaš w dalmatišćinje, italšćinje a rumunšćinje
Nahła třěcha
Nahłe třěchi su třěchi z nakłonjenjom znajmjeńša 20 stopnjow. Tak rozeznawaja so wot płonych třěchow. Po formje a zakryću wšak eksistuja wulke rozdźěle. Mj. dr. eksistuja pultowe, sedłowe, walbowe a mansardowe třěchi
Dalmatišćina
Přirunanje teksta w dalmatišćinje, italšćinje a rumunšćinje
Padre nostro, che sei nei cieli, sia santificato il tuo nome. Venga il tuo regno. Sia fatta la tua volontà, come in cielo così in terra. Dacci oggi il nostro pane quotidiano. E rimetti a noi i nostri debiti, come noi li rimettiamo ai nostri debitori. E non ci indurre in tentazione, ma liberaci dal male.
Tatăl nostru care eşti în ceruri, sfinţească-se numele tău. Vie împărăţia ta. Facă-se voia ta, precum în cer, aşa şi pe pământ. Pâinea noastră cea de toate zilele dă-ne-o nouă astăzi. Şi ne iartă nouă păcatele noastre, precum şi noi le iertăm greşiţilor noştri. Şi nu ne duce pe noi în ispită, ci ne mântuieşte de cel rău.
Rólna kostrjawa
Rólna kostrjawa (Bromus arvensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Belz
thumb|left
Belz je městačko w Lwówskej oblasći na Ukrainje, při samej pólskej hranicy. Leži při rěce Bug w historiskej Galiciskej něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Sokala.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1030, jako wudoby Kijewski wjerch Jarosław Mudry tamniši hród. Wot lěta 1377 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Zwónčkate rostliny
Zwónčkate rostliny (łaćonsce Campanulaceae) su swójba symjencowych rostlinow.
Rody
70 rodow, 2000 družinow (wuběr):
Magas
thumb|left|250px
Magas je městačko ze 4.756 wobydlerjemi w ruskej republice Ingušetskej a z lěta 2003 jeje stolica. Leži 1500 kilometrow južnje wot Moskwy a 4 kilometry wot najwjetšeho ingušetskeho města Nazranja.
Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1995 załožiło.
Wobwitkowy hróšik
Wobwitkowy hróšik (Lathyrus aphaca) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Srjedźna Europa
thumb|300px|Hranicy srjedźneje Europy njejsu jasnje definowane.
Srjedźna Europa je dźěl Europy mjez zapadnej, wuchodnej, juhowuchodnej, južnej a sewjernej Europu. Geografisce nimamy jasnych kriterijow wobmjezowanja. We wšelakorych časach bu zapřijeće „Srjedźna Europa“ tež rozdźělnje definowane.
Přisłušace kraje
Jasna je přisłušnosć Němskeje, Awstriskeje a Šwicarskeje – potajkim cyłeho němskorěčneho ruma – k Srjedźnej Europje. Dźensa płaća tež něhdy socialistiske kraje Pólska, Čěska, Słowakska a Madźarska po powšitkownej definiciji zaso jako wobstatk Srjedźneje Europy, štož wotpowěduje tež jich geografiskemu połoženju.
Pultowa třěcha
Pultowe třěchi su nahłe třěchi z jeničkej nakłonjenej třěšnej płoninu. Delnju kromu twori skap, hornju ponošk.
Srjedźna Europa
Přisłušace kraje
Zwadne je, hač słušeja tež Słowjenska, Chorwatska, Litawska, Letiska a Estiska do Sewjerneje Europy. Prěnjej so často wobhladujetej jako wobstatk Juhowuchodneje Europy, baltiske kraje pak jako dźěl Sewjerneje Europy, hačrunjež nadeńdźe so geografiske srjedźišćo europskeho kontinenta w Litawskej.
Wobydlerstwo
Srjedźna Europa je najhusćišo wobsydleny dźěl kontinenta. Rěča so tam zwjetša germanske (na zapadźe) a słowjanske rěče (na wuchodźe). Wuwzaće je madźaršćina, kotraž słuša k Finougriskim rěčam. Porno wuchodnej Europje wužiwa so łaćonski alfabet.
Najwjetše města Srjedźneje Europy su Berlin, Wien, Hamburg, Budapest, Waršawa, Mnichow a Praha.
Eva-Maria Stange
Dr. Eva-Maria Stange (* 15. měrca 1957 w Mohuču) je němska politikarka (SPD), kotraž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a městopředsydka kaž tež kubłansko- a kulturnopolitiska rěčnica frakcije SPD. Mjez 2006 a 2009 bě wona jako statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo čłonka čorno-čerwjeneho knježerstwa. Wot 13. nowembra 2014 hač do 20. decembra 2019 skutkowaše znowa w samsnym zastojnstwje, najprjedy w kabineće Tilich III a wot decembra 2017 w kabineće Kretschmer I.
Při wólbach 2019 hižo njenastupi.
Promowowana wysokošulska wučerka je bjezkonfesionelna, ženjena a mać třoch dźěći.
Hlebjojta wjerbinka
Hlebjojta wjerbinka (Epilobium lanceolatum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Nižnewartowsk
thumb|left Nižnewartowsk ( Нижневартовск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 400 kilometrow wuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 268 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1909 załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Hrimanka
Wopis
Mediterane a srjedźoeuropske družiny su jednolětne abo wjacelětne zelišćowe rostliny abo kerki.
miniatur|Módra Teide-hrimanka ([[Echium auberianum).]] miniatur|Kwětnistwo [[Echium callithyrsum.]] miniatur|Kwětnistwa [[Echium candicans.]] miniatur|Kwětnistwa [[Echium webbii.]] thumb|Echium judaeum
Družiny, poddružiny a jich rozšěrjenje
Najwjetše něhdźe 65 Echium-družinow so namakaja w Europje, Prědnjej Aziji a Sewjernej Africe. 28 družinow je endemity na Madeira, Kanarach a Kapverdach.
Wuzamknjene družiny
Sćěhowaca družina bu w nowšich dźěłach do druheho roda přirjadowana:
Blěda škleńčica
Blěda škleńčica (Iris pallida) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Porstkaty kokorč
Porstkaty kokorč (Corydalis solida) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) znutřka makowych rostlinow (Papaveraceae).
Akuša
Akuša (darginsce Ахъуша) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w sewjernym Kawkazu w republice Dagestan něhdźe 130 kilometrow zapadnje Machačkale. Ma něhdźe 4600 wobydlerjow.
Bibrka
thumb|left
Bibrka je městačko w Lwówskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Boberka w historiskej Galiciskej něhdźe 25 kilometrow zapadnje města Peremyšljany.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1211 prěni raz naspomniło a dósta 1469 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Penza
Sydlišćo je so w lěće 1663 załožiło.
Great Glen
W dolinje leža tři dołho rozćehnjene jězory: na zapadźe Loch Lochy, srjedźa Loch Oich a na wuchodźe najznaćiši šotiski jězor - Loch Ness. Wódny rozwod namaka so mjez jězoromaj Lochy a Oich: Loch Oich wuliwa so přez rěku Oich do Loch Ness, kotryž je přez rěku Ness ze Sewjernym morjom we wuchodźe zwjazany. Woda z jězora Lochy běži do zapadneho směra a wuliwa so blisko města Fort William do mórskeho promja Loch Linnhe. Tektoniske łamanje pokročuje so hač do Irskeje.
W dolinje Great Glen bu Kaledoniski kanal jako krótki zwisk mjez Irskim a Sewjernym morjom připrawjeny. Kanal běži paralelnje k rěkam mjez městomaj Fort William a Inverness a zwjazuje mjenowane tři jězory mjez sobu.
Totara
Totara (Podocarpus totara) je štom ze swójby podokarpowych rostlinow (Podocarpaceae).
Jakub Žur (1754)
Jakub Žur ( Jakob Sauer; * 10. julija 1754 w Hněwsecach, † 8. meje 1799 w Budyšinje) bě serbski kapłan a přiwisnik katolskich rozswětlerjow.
Narodźi so jako syn roboćana w Hněwsecach pola Budyšina a bě wot 1770 do 1775 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše wot 1770 do 1772 gymnazij. Wot 1772 do 1775 studowaše filozofiju a teologiju. Po nawróće do Łužicy bě wot 1778 do 1785 z kapłanom najprjedy w Strawałdźe a potom w Radworju. Wot 1785 skutkowaše jako kapłan w Budyšinje. W swojich poslednich třoch žiwjenskich lětach bě wosobinski sekretar biskopa Franca Jurja Loka.
Barbjerska žandawa
Barbjerska žandawa (Genista tinctoria) je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). Prjedy bu za zhotowjenje žołteje barbizny wužiwana.
Wopis
Barbjerska žandawa je bjezćernjowy kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 30 hač do 60 cm (1 m). Stołpiki su zrunane a prutojte.
Łopjena
Cyłokromne łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot 1 (0,5) hač do 2,5 (4-4,5) cm. Delni bok je sćeńka kosmaty. Na spódku njesu 2 małkej pódlanskej łopješce.
Płody
Ćmowobruna łušćina je naha a docpěje dołhosć wot 2 hač do 3 cm.
Maćizny
Rostlina wobsahuje flavonoid luteolin w kćenjach, łopjenach a hałuzach. Nimo toho wobsahuje jědojte alkaloidy.
Stejnišćo
Rosće na suchich łukach, na lěsnych a pućowych kromach a w swětłych lěsach. Ma radšo bazowe, humusowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a hač do Sibirskeje rozšěrjena. Při tym na sewjer hač do južneje Šwedskeje wustupuje.
Prućikaty kał
Prućikaty kał (Brassica juncea) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Rěpik
Wopis
Rěpik docpěwa wysokosć wot 60 hač 120 cm.
Łopjena
Łopjena su módrozelene, zwobručowane, nimale nahe, pjerodźělne z 1-4 owalnymi bóčnymi wotrězkami na kóždym boku a wjele wjetši nakónčnim wotrězkom.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač septembra. Krónowe łopješka su žołte, dwójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka a docpěwaja dołhosć wot 10 hač 14 mm. Kćenjowe stołpiki su małko dlěše hač kćenja.
Płody
Truk je linealny a docpěwa dołhosć wot 5 hač 10 mm.
Stejnišćo
Rěpik je kulturowa rostlina.
Wužiwanje
Rěpik so za wudobywanje wolija a jako picowanska rostlina plahuje.
Torhow
mini|left|Torhowska radnica
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Torgua je hižo z lěta 965. Z tym słuša Torhow k najstaršim městam dźensnišeje Sakskeje.
Płona třěcha
Płone třěchi su třěchi z nakłonjenjom mjez 0 do 10 stopnjow, štož rozeznawa je wot nahłych třěchow z wjetšim nakłonjenjom. Płone třěchi wustupuja hłownje pola přemysłowych twarjenjow (běrowowe twarjenja, twornje, kupnicy) ale zdźěla tež pola bydlenskich twarjenjow.
Zapadna Sahara
Zapadna Sahara (oficielnje Demokratiska arabska republika Sahara) je stat w sewjerozapadnej Africe, kotrehož najwjetši dźěl steji pod kontrolu Marokka. Jeho susodźa su Algeriska, Mawretanska a Marokko.
Njewotwisnosć Zapadneje Sahary njebu wot wšitkich druhich statow připóznata. Porno Marokku je pak Zapadna Sahara z čłonom Afriskeje unije.
Wopaka
Wopaka ( Oppach) je wjes a přisłušaca gmejna w južnym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 321 m nad mórskej hładźinu na juhu Hornjeje Łužicy při čěskej hranicy a ma něhdźe 2.700 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1336 (Johannes de Opach ).
thumb|left|[[Zwjazkowa dróha 96 blisko Wopakeje]]
Wobchad
Přez Wopaku wjedźetej zwjazkowej dróze 96 a 98.
Uzyn
thumb|left
Wopaka
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Uzyn
Uzyn je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 85 kilometrow južnje Kijewa.
Hórska wjerbinka
Hórska wjerbinka (Epilobium montanum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Uzyn
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow. Najwjetši dźěłodawar je wulki cokorowy kombinat.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1590 jako Uzenycja a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Mirnyj (Jakutska)
thumb|left Mirnyj ( Мииринэй) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 800 kilometrow zapadnje Jakutska a ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Kapyl
Kapyl je městačko w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Kapylskeho rajona.
Mirnyj (Jakutska)
Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Wotkazaj
Oficielne webstrony
Kapyl
Leži něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Minska.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1274 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.
Niue
Niue (prjedy Savage Island) je wotležana koralowa kupa w južnym Pacifiku, w bliskosći Tongi, južnje Samowy, zapadnje Cookowych kupow a 2400 kilometrow sewjerowuchodnje Nowoseelandskeje. Wot lěta 1974 je swobodnje asociěrowana z Nowoseelandskej. Hłowne sydlišćo je Alofi z 580 wobydlerjemi.
Kupa je jedyn z najwyšich atolow na zemi a wobsteji z wjerška něhdyšeho wulkana. Při kromje kupy nadeńdźe so hač do 30 metrow wysoki rif z wapnowca. Na Niue je cyłkownje štyrnaće wjeskow. Mjeztym zo ma Niue dźensa jenož hišće wokoło 1.100 wobydlerjow, je 20.000 ludźi z Niue w Nowoseelandskej žiwych.
Přerězna temperatura leži pola 25° C.
thumb|center|upright=1.5|Přibrjóžna krajina
Stawizny
Kupa je so najskerje w 10. lětstotku wobsydliła a bu w lěće 1774 wot Jamesa Cooka za Europu wotkryta, kiž mjenowaše ju Savage Island („Kupu dźiwich“). W lěće 1901 anektowa Nowoseelandska Niue jako dźěl Cookowych kupow a tři lěta pozdźišo so kupa wot Cookowych kupow dźěli. 1965 dóstachu wobydlerjo wobmjezowane samozarjadnistwo a 1974 wotzamknychu zrěčenje wo swobodnej asociaciji z Nowoseelandskej.
Wjerina chěžka
Wjerina chěžka (němsce Hexenhäuschen abo Hexenhäusel) je jedne z najstaršich wobchowanych bydlenskich twarjenjow města Budyšina. Nadeńdźe so w Sprjewinym dole při Rybarskej hasy, niže Serbskeho kěrchowa.
Stawizny
Po ludowej powědančce je chěžka wšě wohenje přetrała, dokelž bě škitana přez kuzłarstwo cyganki. Tež swojorazny napohlad chěžki je najskerje přinošował k wutworjenju jeje mjena. Znata bu chěžka předewšěm přez mnohosć pohladnicow, kotrež so wokoło 1900 z jeje wobrazom produkowachu. Chěžka bu 1959/60 saněrowana a steji pod pomnikoškitom.
Jěžiki
Jěžiki su:
Srjedźomórska kostrjawa
Srjedźomórska kostrjawa (Bromus madritensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wjerbowy podokarpus
Wjerbowy podokarpus je štom ze swójby podokarpowych rostlinow łaćonsce: Podocarpus salignus, Podocarpaceae).
Wałbrzych
Wałbrzych ( Waldenburg) je wulkoměsto a z něhdźe 115.000 wobydlerjemi po Wrócławju druhe najwjetše město w pólskim wojewódstwje Delnja Šleska kaž tež zarjadniske sydło Wałbrzyskeho wokrjesa, kotremuž pak jako bjezwokrjesne město same njepřisłuša.
Nadeńdźe so na juhozapadźe Pólskeje mjez Kyrkonošami a Sowjacymi horinami, něhdźe 65 kilometrow juhozapadnje Wrócławja, a bě hač do 1990tych lět srjedźišćo Delnjošleskeho wuhloweho rewěra.
We Wałbrzychu nadeńdźe so Hród Książ (Fürstenstein), najwjetši hród Šleskeje.
Wałbrzych je so kónc 13. lětstotka za čas trjebjenja hraničneho lěsa załožił a bu w lěće 1305 k prěnjemu razej jako Waldenberc naspomnjeny.
Wšědna hrimanka
Wšědna hrimanka (Echium vulgare) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je módry kosmač.
Wopis
miniatur|links Wšědna hrimanka je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 25 hač do 100 cm. Rostlina je seršćikojće kosmata.
Stołpik je zrunany a lisćaty.
Cookowe kupy
Cookowe kupy ( Cook Islands, maorisce Kūki 'Āirani) su samostatny nowoseelandski kupny teritorij w Ćichim oceanje, kotryž leži na južnej zemskej połkulje něhdźe 3 000 - 5 000 km na wuchod wot Awstralskeje a Indoneskeje.
Rěčny kokorč
Rěčny kokorč (Corydalis intermedia) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) znutřka makowych rostlinow (Papaveraceae).
Wonjaty hróšik
Wonjaty hróšik (Lathyrus odoratus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Andreas Storr
miniatur|Andreas Storr (2009)
Andreas Storr (* 13. apryla 1968 w Berlinje) je němski prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wón krajny předsyda „Młodych nacionaldemokratow“ (JN) w Berlinje a pozdźišo předsyda Berlinskeje NPD. W Berlinje bě Storr nimo toho aktiwny w scenje tak mjenowanych „swobodnych kameradstwow“.
Wšědna hrimanka
Wopis
Měnjate łopjena su lancetojte.
Andreas Storr
Wukubłany bankowy překupc je nježenjeny a bydli w Zhorjelcu.
Wšědna hrimanka
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra (wot junija hač do awgusta). Likojte kćenja su wioletne a docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2 cm a na spočatku steja w zakulenych skupinach, wijelach, a wone tworja kehelojte, hač 50 cm dołhe kwětnistwo. Jako pupki su čerwjene, pozdźišo róžojte a cyle so pukane módre. Króna je njeprawidłowna a dwuhubkata a docpěwa dołhosć wot 15 hač 20 mm. Jeje wuběh je křiwa. Próškowe łopješka z kćenjow wusahuja.
Tež eksistuja formy z běłymi a róžojtymi kćenjemi. Při małoróstnych formach běłe, módre, róžojte abo purpurowe kćenja wustupuja.
Stejnišćo
Rosće na pućach, na železniskim terenje, na přistawach, na drjebiznowych městnach, na pustym kraju a na skałach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wulkołopjenaty podokarpus
Wulkołopjenaty podokarpus (Podocarpus macrophyllus) je štom ze swójby podokarpowych rostlinow (Podocarpaceae).
Nalětni hórkowc
Nalětni hórkowc (Gentiana verna) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Wopis
Nalětni hórkowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 cm (5-20cm). Rostlina ma jara krótke łopjenowe stołpiki.
Stołpiki su zrunane.
Łopjena
Spódnje łopjena su šěroko lancetojte, wótre, docpěwaja dołhosć wot 3 cm, a nimo toho su wjetše hač mało stołpikatych łopjenow a na kromje najčasćišo papilosne. Wone wutworu rozetu. Stołpikowe łopjena su mjeńše.
Kćenja
Běła pěsta kćenjowy zachod zatyka tak, zo jenož dnjowniki z dołhim rydleškom móžeja hač do nektara docpěć.
Za čas špatneho wjedra abo temperaturow pod 10° C kćenja zawrjene wostanu.
Stejnišćo
Nalětni hórkowc rosće na skalnje drjebiznje, suchich trawach a płonych bahnach; na wapnu.
Rozšěrjenje
Nalětni hórkowc je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjeny, při čimž wot Irskeje hač do Ruskeje wustupuje.
Suche Hendrichecy
Suche Hendrichecy ( Dürrhennersdorf) su gmejna w južnym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leža na juhu Hornjeje Łužicy 396 m nad mórskej hładźinu a maja wokoło 1100 wobydlerjow.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Kallaste
thumb|left Kallaste (historiske ruske mjeno – Krasnyje Gory/Красные Горы (do 1923)) je městačko na wuchodźe Estiskeje.
Irpiń
Irpiń ( Ірпiнь) je město w Kijewskej oblasći na Ukrainje. Leži nad rěku Irpiń 27 kilometrow na sewjerozapad wot Kijewa, hłowneho města cyłeje Ukrainy.
Ma něhdźe 83 tysac wobydlerjow.
Kallaste
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Irpiń
Stawizny
Irpiń bu załoženy w lěće 1899 wob twarjenje železniskeje čary Kijew - Korosteń - Kowel. Wot lěta 1968 ma měšćanske prawa.
Połodničkowe rostliny
Połodničkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Aizoaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Zeleninowy kał
Zeleninowy kał (Brassica oleracea) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wobsahuje sćěhowace warjetety:
Tołsta kostrjawa
Tołsta kostrjawa (Bromus grossus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Ernst Nolte
Ernst Nolte (* 11. januara 1923 we Wittenje; † 18. awgusta 2016 w Berlinje) bě němski stawiznar, filozof a něhdyši wysokošulski wučer na Berlinskej Swobodnej uniwersiće, kiž płaći dla swojich zakładnych spisow w 1960 lět jako nestor slědźenja wo fašizmje w Zwjazkowej republice.
Wšelakołopjenaty hróšik
Wšelakołopjenaty hróšik (Lathyrus heterophyllus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Ćěłcojte jěžiki
Ćěłcojte jěžiki je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (łaćonsce: Lappula squarrosa, Boraginaceae).
Krupki
thumb|left
Krupki su městačko w Minskowskej oblasći w Běłoruskej a zarjadniske sydło Krupkowskeho rajona.
Leža při rěce Bobr něhdźe 110 kilometrow sewjerowuchodnje Minska.
Město ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1575 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Karin Strempel
miniatur|Karin Strempel w lěće 2013
Karin Strempel (* 27. awgusta 1961 w Mišnje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kotraž bě wot 1990 do 2014 zapósłanča sakskeho krajneho sejma a strowotniskopolitiska rěčnica frakcije CDU. Mjez 1999 a 2004 bě wona předsydka parlamentariskeho wuběrka za socialne, strowotu, swójbu, žony a młodźinu.
Diplomowana ekonomka bu 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 39 (Mišno 1) z 39,9 % hłosow wolena.
Wona je mać jednoho dźěsća a bydli w Mišnje.
1876
1876 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Walerij Leontjew
thumb|right
Walerij Jakowlewič Leontjew ( Валерий Яковлевич Леонтьев; * 19. měrca 1949 w republice Komi) je ruski spěwar, ludowy wuměłc a jedyn z najznaćišich zastupjerjow ruskeje popoweje kultury. W běhu swojeje karjery je wjace hač 30 albumow nahrał.
Njerjungri
thumb|left Njerjungri ( Нүөрүҥгүрү) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 800 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło załožiło.
Onjega (město)
Onjega (, 1137–1780 Ustje Onježskoje/Устье Онежское, 1780–1784 Onjeg/Онег) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w sewjeru europskeje Ruskeje při prawym boku rěki Onjegi njedaloko wot pobrjoha Běłeho morja. Słuša k Archangelskej oblasći a ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1137 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Gdańsk
Gdańsk ( Gduńsk, Danzig) je wulkoměsto při Baltiskim morju na sewjeru Pólskeje, kotrež leži w Pomorskim wojewódstwje. Je z nimale 470.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město Pólskeje a słuša hromadźe z kupjelemi Sopotom a přistawom Gdyniju k tak mjenowanemu Trójmiastu.
Gdańsk nadeńdźe so něhdźe 350 kilometrow sewjernje Waršawy.
thumb|left| thumb|left| thumb|left|
Sindi
thumb|left|Dwórnišćo
Sindi (historiske němske mjeno – Zintenhof) je městačko na zapadźe Estiskeje. Leži blisko přistawneho města Pärnu při rěce ze samsnym mjenom. Njedaloko nadeńdźe so bahno Lanksaare.
Fuzuli
thumb|right thumb|Hašiš a wino Fuzuli, pseudonym — Muhammad ibn Sulajman ( (wurjekowanje: Mahammad Fjuzuli);  محمد بن سليمان فضولى;  * wokoło 1494, Kerbela; † 1556, Kerbela) bě wuznamny azerbajdźanski a turkowski basnik. Wón bě załožer azerbajdźanskeje poezije.
Sindi
Sydlišćo je so w lěće 1565 załožiło a dósta swoje mjeno po wobsedźerju bliskeho kubła, Clausa Zindta. Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.
Wisate jěžiki
Wisate jěžiki je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (łaćonsce: Lappula deflexa, Boraginaceae).
Hranitkata wjerbinka
Hranitkata wjerbinka (Epilobium tetragonum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wopis
Stołpik je njejasnje dwu- hač štyrihranity, často čerwjeny.
Łopjena
Łopjena su linealno-lancetoje, docpěwaja dołhosć wot 8 cm a šěrokosć wot 2 cm.
Šepjerjaca kostrjawa
Šepjerjaca kostrjawa (Bromus squarrosus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Hłójčkaty kał
Hłójčkaty kał (Brassica oleracea var. capitata) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Hranitkata wjerbinka
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Pěsta je kneflkojta. Krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 5 hač 7 mm.
Stejnišćo
Rosće w hrjebjach, na lěsnych pućach, žórłach, mokrych smjećowych městnach, pućowych kromach, w zahrodach, wininach. Preferuje wutkate, zwjetša wapnite pódy.
Hłójčkaty kał
Eksistuje slědowace formy:
Plećawy kokorč
Plećawy kokorč (Ceratocapnos claviculata) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae). W někotrych žórłach kokrikowe rostliny so jako swójbu wobjednaja.
Gergebil
thumb|left
Gergebil (, awarsce Хьаргаби) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w sewjernym Kawkazu w republice Dagestan něhdźe 100 kilometrow zapadnje Machačkale. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło.
Japanska škleńčica
Japanska škleńčica (Iris japonica) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Jakub Žur (1821)
Jakub Žur ( Jacob Sauer; * 9. septembra 1821 na Horje, † 5. julija 1887 w Pozdecach) bě serbski katolski farar a narodny kaž tež socialny prócowar.
Narodźi so jako syn kublerja na Horje pola Jaseńcy a bě wot 1834 do 1846 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše do 1842 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1842 do 1846 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy jako katechet a kapłan při Budyskej Tachantskej cyrkwi a wot 1851 zdobom wučer nabožiny při Katolskim wučerskim seminarje. Wot 1861 do 1887 bě z fararjom w němskim Šěrachowje a wot 1886 tež kanonik Budyskeho tachantstwa.
Žur staraše so wo polěpšenje socialneho połoženja chudoby. Załoži tkajernju, hdyž spadowaše domjace tkalcarstwo a poskići na te wašnje 700 ludźom dźěło. Chcyše załožić wustaw za chudych, k čemuž pak dla jeho nahłeje smjerće hižo njedóńdźe. W lěće 1849 swjećeše w Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi prěnju serbsku božu mšu za katolskich Serbow w krajnej stolicy. 1869 wuda němske spěwarske za Šěrachowsku wosadu.
Wot lěta 1847 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Mješicy
Mješicy ( Meschwitz) su hornjołužiska wjes na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1973 k Bukečanskej gmejnje.
Geografija
Wjes leži 257 metrow nad morskej hładźinu pod Čornobohom w dolinje Wuježčanki. Susodne wjeski su Trjebjeńca na sewjeru, Bukecy na sewjerowuchodźe, Wuježk na juhowuchodźe, Rachlow na juhozapadźe a Sowrjecy na sewjerozapadźe. Mjez Mješicami a Trjebjeńcu leži hórka Maratki (294,7 m); přez wjes wjedźe statna dróha S 110 (Bukecy–Bělšecy). Wot njeje wotbočuje tule wokrjesna dróha K7235 do Sowrjec resp. Wuježka.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pěskowa hórka (=Gerša), Lada (=Pastwišća), Wólšinki, Wulka a mała Kačka, Włosančki (=Mješiska Kačka), Maratki, Wěnčiki (tež Wěčniki), Haarband (slěbornik), Randak, Mrowišća, Přemjeńcy, Lěsowy, Ručicy, Babowy, Dubina, Chilanec hórka.
Po ludowej bajce poćahuja so někotre z tutych mjenow na Geršu, něhdyšu nječestnu njewjestu, kotraž měješe z njeprawom wěnc na hłowje. Tule je djaboł jej wěnc wottorhnył a tež slěbornik, włosy, mikawčki a ruce. Na Maratkach je wona "na marach" stała.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Meshewicz je z lěta 1315. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada.
Po Mukowej statistice mějachu Mješicy we 1880tych lětach cyłkownje 267 wobydlerjow, z nich 250 Serbow (94 %) a 17 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 55,2 %. Cyrkwinsce słušachu Mješičenjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.
Wosobiny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Mješic
Jan Žur
Jan Žur ( Johann Sauer; * 9. decembra 1812 w Zdźěri, † 28. septembra 1872 runje tam) bě serbski wučer a dopisowar do Krajana.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w serbskej holanskej wjesce Zdźěri a wopytowaše wot 1820 do 1826 katolsku měšćansku ludowu šulu w Budyšinje. Wot 1838 hač do swojeje smjerće w lěće 1872 skutkowaše jako wučer w ródnej wsy.
Žur zaběraše so z pčołarstwom a pisaše do Krajana rozwučowanske nastawki za pčołarjow.
Kosmata žandawa
Kosmata žandawa (Genista pilosa) je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je jachlowc.
Wopis
Kosmata žandawa je w lěću zeleny, ležacy hač zrunany kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 15 hač 30 (40) cm a šěrokosć wot hač do 80 cm. Sorta 'Vancouver Gold' njese złotožołte kćenja a docpěje wysokosć wot hač do 45 cm.
Młode hałuzy, kćenja a spódki łopjenow su kosmate. Hałuzy njenjesu ćernje a su zrunane abo lězuce a žłobikowane.
Ćmowozelene łopjena docpěja dołhosć wot 4 hač 15 mm a su njedźělene a owalne.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja docpěja dołhosć wot 8 hač 16 mm a steja po jedym hač po třoch w łopjenowych rozporach.
Kałata žandawa
Kałata žandawa (Genista germanica) je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Kosmata žandawa
Wopis
Łušćinowy płód je kosmaty a docpěje dołhosć wot 1,5 hač 2,5 cm.
Wuherski hróšik
Wuherski hróšik (Lathyrus pannonicus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Uncukul
thumb|left
Uncukul je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w sewjernym Kawkazu w republice Dagestan něhdźe 70 kilometrow zapadnje Machačkale. Ma něhdźe 6 tysac wobydlerjow.
Kałata žandawa
Wopis
Cyłokromne łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot 10 hač do 20 mm a šěrokosć wot hač do 8 mm. Pódlanske łopješka faluja.
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja docpěja dołhosć wot nimale 1 cm. Chorhoj je naha a krótši hač kosmaty čołmik. Keluch je kosmaty. Króna docpěje dołhosć wot 7 hač 11 mm.
Łušćinowy płód je dołho wotestejo kosmata a docpěje dołhosć wot něhdźe 1 cm.
Maćizny
Wobsahuje alkaloidy, na př. jědojty cytisin.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych a pućowych kromach, na holach mjez wrjosom. Ma radšo małowutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a wuchodnej Europje rozšěrjena, při čimž na sewjer hač do južneje Šwedskeje a na juh hač do sewjerneje Italskeje wustupuje.
Swahilšćina
Swahilšćina (Kiswahili) je rěč, kiž so we wuchodnej Africe wužiwa. Wona ma wjele narěčow. Mjeno rěče pochadźa wot pluraliskeje formy (sawahil) arabskeho słowa sahil "pobrjóh".
Jonava
thumb|left
Jonava je město w Kaunaskim wobwodźe w srjedźnej Litawskej. Je zarjadniske sydło rajona ze samsnym mjenom a ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Geografija
Město leži při rěce Neris něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Kaunasa a něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa při dalokodróze, wjedźacej z Pólskeje přez Kaunas do Letiskeje a dale hač do Pětrohroda. Přez železnicu je nimo toho zwjazany z Kaunasom, Vilniusom a Klaipedu.
Stawizny
Sydlišćo je so wokoło lěta 1740 załožiło jako kubło při Nerisu a ma wot lěta 1846 měšćanske prawa. Wot 1793 hač do 1832 wobsteješe klóšter w starym měsće. Wulka židowska wosada (1893: 92 %) je so přez holocaust nimale dospołnje zničiła.
Swahilšćina
Rozšěrjenje
thumb|left|Rozšěrjenje swahilšćiny Wužiwa so w tutych krajach: Tanzanija, Burundi, Kenia, Mayotte, Mosambik, Somalia, Južna Afrika a Uganda. W někotrych z nich je samo jako hamtska rěč.
Fraze
Jedna z najbóle znatych frazow we swahilšćinje je „hakuna matata“ z trikoweho filma Walta Disneyja Kral lawow. To woznamjenja „žadyn problem“ abo „nječiń sej žane starosće“.
Ale tež znatej mjenje Simba a Rafiki stej z tuteje rěče, dokelž tej słowje woznamjenjatej law resp. přećel.
Alfabet
Za pisanje swahilšćiny dźensnišeho dnja so łaćonski alfabet wužiwa. a, b, ch [č], d, dh (jendź. th kaž we słowje that), e, f, g, gh, h, i, j [dź], k, l, m, n, ng’, ny [ń], o, p, r, s, sh [š], t, th (jendź. th kaž we słowje thin), u, v (něm. v we słowje Vase), w, y [j], z
Wokale
Standardna swahilšćina ma pjeć wokalnych fonemow: /a/, /e/, /i/, /o/ a /u/, kaž španišćina, japanšćina a esperanto. Wotpowěduja němske krótke wokale a so tež w njepřizwučnych złóžkach nic redukowanje wurjekuja. Předposledni Wokal je dołhi, ale tež wotewrjeny, dokelž přizwuk přeco je na předposlednjej złóžku.
Swahlšćina nima diftongi. Słowo za „leopard“, chui, so tohodla chu’i wurjekuje.
Konsonanty
Slědowaca tabela wobsahuje konsonanty swahilšćiny w formje jich pisomneje realizacije. W róžkatych spinkach je přeco zwuk we fonetiskej transkripciji podawany. Nimo mjenowanych tež eksistuje pismikowa kombinacija <ng'> (wurjekuj: []). Rozeznawa so wot <ng> přez falowanje kluzila [ɡ]. <m> na spočatk słowa před konsonantom k [] nastanje. Wosebitosć w zwukowym inwentarje swahilšćiny su implosiwy, kotrež na městno spěwnych plosiwow [], [] a [] stupaja.
Přispomnjenje: Jeli stej dwaj zwukaj w kašćiku, potom je prěni njespěwny a druhi spěwny.
Klasowy system
Swahilšćina ma klasowy system kaž wšě Bantuske rěče. Su cyłkownje wósom klasow (po Kauderwelsch, na stronach 12-14). Někotři awtorojo liča singular a plural po jednym, tak zo po nich swahilšćina ma samo pjatnaće abo sydomnaće klasow. Klasa z prefiksom ku- ma jenož singular.
Adjektiwy a numerale maja samsne prefiksy kaž substantiwy, ale werby, genitiwne partikle a někotre druhe słowne družiny maja zdźěla druhe.
1. klasa wobsahuje słowa za žiwochow. W singularje so substantiwy započinaja z m abo mw, w pluralu z wa.
2. klasa wobsahuje rostliny, dźěle přirody a někotre dźěle ćěła. W singularje so substantiwy započinaja z m abo mw, w pluralu z mi.
3. klasa wobsahuje słowa, kotrež daja so ćežko zarjadować. W singularje so substantiwy započinaja z ki abo ch, w pluralu z vi abo vy.
4. klasa wobsahuje předewšěm płody, dźěla rostlinow a wjele cuzych słowow. W singularje nima prefiks, w pluralu ma prefiks ma. 5. klasa je najjednoriša klasa, kotrež wobsahuje najwjace słowow. Singular a plural stej samsnej.
6. klasa wobsahuje słowa, kotrež započinaja w singularje z u abo w, w pluralu z n. N jenož so pokaza, jeli slědowacy konsonant je jedyn z d, g, j, ch a z. Před jednym z slědowacych n, v a b nastanje m. Před wokale nastanje ny. 7. pa-klasa wobsahuje jenož jedne słowo, mahali "městno".
Změna klasow
Z samsneje korjenja móžeja so přez wužiwanje rozdźělnych klasowych prefiksow wotwodźenki tworić: čłowjeske (1.) mtoto (watoto) „dźěćo, dźěći“; abstraktne (6.) utoto „dźěćatstwo“; pomjeńšowanje (3.) kitoto (vitoto) „embryjo“; powjetšenje (4.) toto (matoto) „wulke dźěćo/wulke dźěći“.
Kosćadło
Kosćadło (Symphytum) je ród ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Swahilšćina
Změna klasow
Tež móžne: rostliny (2.) mti (miti) „štom(y)“; graty (3.) kiti  (viti) „blido/blida“; powjetšenje (4.) jiti (mati) „wulki štom“; pomjeńšowanje (3.) kijiti (vijiti) „kij/kije“; ? (6.) ujiti (njiti) „šwižny, wulki štom/šwižne, wulke štomy“.
Afrika "Afrika"; (1.) Mwafrika "Afričan", Waafrika "Afričenjo"
Wosobowe pronomeny
Swahilšćina ma rozdźělne pronomeny, a to samostatne ale tež afiksowe. Přikłady:
Słowoskład
W słowoskładźe tež su słowa z persišćiny, na př. bagala "płachtata łódź", teli "złoty pask". Ale tež su słowa z hindišćiny, na př. bali "nawušnica".
Tež kolonialne stawizny je słowoskład wobwliwował. Z portugalšćiny ma swahilšćina słowa kaž na př. gereza "twjerdźizna", bendere "chorhoj", meza "blido". Z němčiny su słowa kaž na př. daktari "doktor", aparati "aparat" a shule "šula". Jara wažne su słowa z jendźelšćiny, kaž na př. motokaa "awto", eropleni "lětadło", kampuni "firma", redio "radijo", dansi "europska reja", klabu "klub", ale tež mjena měsacow: Januari, Februari, Machi.
Volker Tiefensee
mini|upright|Volker Tiefensee (2013)
Volker Tiefensee (* 7. nowembra 1956 w Gerje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Nimo toho je wón wot 1990 wjesnjanosta gmejny Schönwölkau, hač do lěta 2009 hłownohamtsce, wot toho čestnohamtsce.
Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 32 (Delitzsch) z 39,8 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 zakitowaše swój mandat ze 46,9 % hłosow. 2019 hižo njenastupi.
Tiefensee je katolski, nježenjeny a bydli w Schönwölkauje. Jeho bratr je politikar SPD a něhdyši zwjazkowy minister Wolfgang Tiefensee.
Sakska Šwica
thumb|Fyziska mapa Sakskeje Šwicy thumb|Pohlad na Łobjo pola Rathena w Sakskej Šwicy thumb|[[Bastaja (skała)|Skała Bastaja]]
Na wuchodźe přechadźa Sakska Šwica do Łužiskich horin a na zapadźe do Rudnych hór. Přimjezny čěski dźěl Połobskich pěskowčin so Čěska Šwica mjenuje. Najwyše wuhorbjenje Sakskeje Šwicy je Wulki Zschirnstein z 562 m nad NN.
Pochad mjena
Mjeno Sakska Šwica nasta we 18. lětstotku a pječa staj je šwicarskaj wuměłcaj Adrian Zingg a Anton Graff zawjedłoj. Wonaj čuještaj so přez krajinu na swoju domiznu, na Šwicarsku juru, dopomnjenaj, w kotrejž su podobne krajinowe formy. Prjedy rěkaše sakski dźěl Połobskich pěskowčin Meißner Hochland (Mišnjanska wysočina) abo Meißnisches Oberland. Popularne bu pomjenowanje přez wozjewjenja Wilhelma Leberechta Götzingera. W swojich knihach wopisowaše Saksku Šwicu a zeznajomi pomjenowanje šěrokemu publikumej.
Płucowy hórkowc
Płucowy hórkowc (Gentiana pneumonanthe) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Wopis
Płucowy hórkowc docpěje wysokosć wot 10 cm.
Sakska Šwica
Geologiske nastaće
Hlej Połobske pěskowčiny
Hórske formy
thumb|left|[[Lilijowc w poslednim słónčnym swětle]] thumb|„Kuhstall“ ("hródź")
Płucowy hórkowc
Wopis
Stołpik je kosmaty.
Sakska Šwica
Hórske formy
Kretaciske pěskowcowe wutwory wustupuja z tak mjenowanych runosćow, bywšeho niwowa Łobja a předstajeja z jich strony zbytki prjedawšeje zdónkoweje přestrjenje. W běhu prózdnjotercierneho pozběhnjenja Rudnych hór a nabóčneho ćišća z Łužiskich horin so pěskowcowa plečica złama we formje křižoweje lěsacy, štož při runočasnje přiběracej spěšnosći běženja Łobja a woteběracej eroziji w pobóčnych dołach nadběhowe móžnosće a wodźace puće za ničersku móc wody skićeše. Najprjedy wostawaja wjetše taflowcy (Lilijowc) abo hižo sylnje rozpukane kaž Zirkelstein, Kaiserkrone abo hižo zalěsnjene (Kohlbornstein), kotrež so přez dalše eroziske ničenje do rozćehnjenych hranow (Schrammsteine) rozpušćeja, hač do jednotliwych skalnych jehłow (Torwächter). Morfologisce twjerdše wórštowe partije, kotrež eroziji dlěje a wuspěšnišo spjećowachu, tworja zwjetša najwyšu wórštu. Rozpadnjenje stawa so zwjetša wotdeleka resp. wot skalnych bokow.
Stawizny
thumb|[[Bastaja (skała)|Bastaja wokoło lěta 1900]]
Płucowy hórkowc
Łopjena
Łopjena su šwižnje lancetojte, na kromje často dele umgerollt??, najčasćišo 1-nerwowe a steja jenož na stołpiku. Wone docpěwaja šěrokosć wot jenož 2 hač 5 mm a dołhosć wot hač do 5 cm. Njewutworja rozetu.
Kćenja
Kćěje wot junija (julija) hač do septembra. Kćenja su mało, krótko stołpikate, steja w rozporach najhornišich łopjenow. Króna docpěje dołhosć wot 5 cm, je šwižnje zwonojta, módra, nutřka z 5 zelenje dypkatymi smužkami. Wona je 5-lapata z krótkimi kónčkami. Keluch ma 5 šwižnje lancetojtych kónčkow.
Sakska Šwica
Stawizny
Na wobwodźe Sakskeje Šwicy je rjad hrodowskich załožkow, kotrež su so za škit wikowanskich pućow natwarili. Zachowaštej so twjerdźizna Königstein a hród Hohnstein. Wot druhich załožkow su jenož snadne zbytki zwostałe, na př. wot Małeje Bastaje abo hrodu na Falkensteinje (dźensa krosonowanski wjeršk). Někotre z hrodow su so tež jako srjedźowěkowske rubježne hnězda wužiwali. Prěnjotnje bě tuta kónčina wot Słowjenjow wobsydlena a dósta so hakle w 15. lětstotku w něhdźe dźensnišich mjezach pod sakske knjejstwo.
Afaršćina
Afaršćina je wuchodokušitska rěč, kotraž je přiwuzna z rěču Saho.
Płucowy hórkowc
Stejnišćo
Płucowy hórkowc rosće w płonych bahnach, na sypanski łukach a włóžkich holach. Ma radšo zwjetša njewapnite, stuchłe pódy.
Rozšěrjenje
Płucowy hórkowc je w nimale cyłej Europje, w Kawkazu a Sibirskej rozšěrjeny, při čimž na sewjer hač do južneje Skandinawiskeje a w juhu jenož w horinach wustupuje.
Sakska Šwica
Stawizny
Turistiske spřistupnjenje započa so hłownje hakle w 19. lětstotku. Wuměłcy romantika dachu so wot dźiwjeje rjanosće skałow inspirować, na př. moler Ludwig Richter abo komponist Carl Maria von Weber, kiž je swoju sławnu operu Freischütz ze scenu we wjelčej wudrjeńcy blisko Rathena zasydli.
Narodny park
Hlej hłowny nastawk: Narodny park Sakska Šwica
W lěće 1990 bu, hišće před němskej jednotu, Narodny park Sakska Šwica wutworjena, zo by so jónkrócny přirodorumski raz horin škitał. 93 km² wulka přestrjeń wopřijima dwaj rozdźělenej regionaj: Na zapad kónčina mjez Stadt Wehlen a Prossen, na wuchod kónčina mjez skaliznami Schrammsteine a němsko-čěskej hranicu.
Skalne krosnowanje
thumb|Krosnowanski wjeršk pola Rathena
Hač na tři wuwzaća je krosnowanje na masiwach zakazane a generelnje jenož na wupokazanych krosnowanskich wjerškach dowolene, na kotrychž je přibližnje 1100.
Přenocowanje pod hołym njebjom ("bofowanje")
Přenocowanje w skalnej prózdnjeńcy, tak mjenowanej Boofe ("bofa") resp. přenocowanje pod hołym njebjom docyła ma dołhu tradiciju w Sakskej Šwicy. Wjele horliwcow jědźe přez kónc tydźenja do Sakskeje Šwicy, zo bychu "bofowali". "Bofowanje" je dźensa jenož na městnach dowolene, kotrež su přez zarjad Narodneho parka markěrowane. Problematiske su přiběraca ličba "bofowarjow" a wopačne zadźerženje jednotliwych wosobow (ilegalne wohnišća, wutorhowanje młodych štomow a zemska erozija), štož zas a zaso k rozestajenjam wjedźeše. Mnozy "bofuja" z radosće nad přirododožiwjenjom. Naposledk dyrbi so přeco móžny kompromis za ludźi a přirodu namakać.
Zajimawosće
thumb|[[Bastaja (skała)|Bastajowy móst pola Rathena]]
Hlej tež
thumb|Sakska Šwica wobsteji hłownje ze [[skała|skałow, lěsow a wjele rěpikowych polow.]]
Aprikoza
Aprikoza je płód aprikozowca.
Wužiwanje
Aprikozy so móža njewarjenje jěsć abo k mjatce předźěłać.
Kaišiadorys
thumb|left
Kaišiadorys je městačko w Litawskej. Je zarjadniske sydło rajona ze samsnym mjenom, sydło romsko-katolskeho biskopstwa a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Leži něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Kaunasa a něhdźe 55 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa při wotbočenju železniskeju čarow z litawskeje stolicy do Rigi resp. Kaunasa.
W lěće 1590 naspomni so prěni raz kublerski dwór Košeidarowo, z kotrehož so sydlišćo pozdźišo wuwi. Wot lěta 1846 ma měšćanske prawa.
Edwin Atherstone
Edwin Atherstone (* 1788, † 1872) bě jendźelski dramatikar, spisowaćel a basnik romantiki.
Kosmičkata wjerbinka
Kosmičkata wjerbinka (Epilobium hirsutum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae). Dalše serbske ludowe mjeno je wjelowe zelo.
Wopis
Kosmičkata wjerbinka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 80 hač 150 cm a je wiwlaće kosmata.
Łopjena
Delnje łopjena su přećiwostejne, mjeztym hornje łopjena zdźěla su schódne, sydźace.
Stejnišćo
Rosće na rěčkach, hrjebinowych kromach a žórłach, tež we womazanych wodźiznach.
Žanowc
Žanowc (Colutea) je ród ze swójby łušćinowcow.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Freiberg
Freiberg je wulke wokrjesne město w srjedźišću Sakskeje. Je hłowne město wokrjesa Srjedźna Sakska, kotryž słuša k direkciskemu wobwodej Kamjenica. Ma něhdźe štyrceći tysac wobydlerjow a leži při Freibergskej Modłeji we wysokosći wot 400 metrow nad mórskej hładźinu. Freiberg ma uniwersitu z něhdźe 4.000 studentow.
thumb|left|Freibergska radnica
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Vriberge je z lěta 1175.
Geografija
Freiberg leži něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Kamjenicy.
Susodne města a gmejny su Halsbrücke w sewjerowuchodźe, Bobritzsch-Hilbersdorf we wuchodźe, Weißenborn w juhowuchodźe, Brand-Erbisdorf w juhozapadźe, Oberschöna w zapadźe a Großschirma w sewjerozapadźe.
Wobchad
W Freibergu je wot lěta 1862 dwórnišćo Freiberg (Sakska) železniskeje čary Drježdźany–Šwikawa–Dwórc.
Nico Tippelt
mini|upright|Nico Tippelt (2013)
Freiberg
Politika
Freiberg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 19 (Srjedźna Sakska 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).
Nico Tippelt
Nico Tippelt (* 25. apryla 1967 w Šwikawje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik frakcije FDP za wědomostnu, wysokošulsku, kulturnu a cyrkwinsku politiku. Nimo toho přisłuša wot 2004 Hłuchowskej měšćanskej radźe. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat w sejmje.
Diplomowany hudźbny pedagoga je ewangelski, nan dweju dźěsćow a bydli we Hłuchowje.
Brokoli
Brokoli (Brassica oleracea var. italica) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Palau
Palau (palausce Belau) je kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje, kotryž je z lěta 1994 njewotwisny. Leži sewjernje kupy Nowa Gineja a wuchodnje Filipinow a słuša k Mikroneziji. Wobsteji z Palauskich kupow, kiž słušeja k Zapadnym Karolinam a z někotrych wotležanych kupow na juhozapadźe. Cyłkownje 356 kupow, wot kotrychž su jenož jědnaće wobsydlene, słušeja k šěsć skupinam. Stolica je wot lěta 2006 Melekeok na najwjetšej kupje Babelthuap, mjeztym zo wostanje stare hłowne město Koror z 12.000 wobydlerjemi najwažniše hospodarske srjedźišćo.
Na kupach knježi włóžna, tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 27° C.
thumb|center|upright=1.3|W Kororje, najwjetšim měsće republiki
Stawizny
Wot 1574 słušeše Palau k Španiskej. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Španičenjo kupy Němskemu kejžorstwu. Tak słušachu hač do lěta 1914 k němskej koloniji Němska Nowa Gineja. W Prěnjej swětowej wójnje wobsadźi Japanska Palau a zarjadowaše je hač do Druheje swětoweje wójny. Po wójnje stejachu pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow. W lěće 1978 rozsudźichu so wobydlerjo přećiwo přizamknjenju k Mikroneziskej a hłosowachu za njewotwisnosć. Po dołhej přechodnej dobje sta so Palau dnja 1. oktobra 1994 z njewotwisnym statom a w decembrje z čłonom Zjednoćenych narodow.
Čorna konjaca mrowja
Čorna konjaca mrowja (Camponotus herculeanus) je mrowja z roda konjacych mrowjow (Camponotus).
Lahojsk
thumb|left
Leži při rěce Gajna něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Minska při awtodróze z běłoruskeje stolicy do Wicebska.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1078 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1998 měšćanske prawa. Hač do holocausta bě wjetšina ludnosće židowska.
Bahnowe kosćadło
Bahnowe kosćadło (Symphytum tanaicense) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Połodnička
Połodnička (Lampranthus) je ród ze swójby połodničkowych rostlinow (Aizoaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Eritreja
Kraj sta so po krawnej byrgarskej wójnje z etiopiskim knježerstwom w lěće 1993 z njewotwisnym statom a steji wot toho časa pod kontrolu prezidenta Isayas Afewerki a jeho strony. Płaći jako kruta wojerska diktatura a jedyn z najchudšich krajow na swěće.
Sněhowy hórkowc
Sněhowy hórkowc (Gentiana nivalis) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Wopis
Sněhowy hórkowc je mólička rostlina, kotrež docpěwa wysokosć wot 2 hač do 15 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Ćmowomódre kćenja steja po jednym na kóncach hałuzow. Keluch je załódźny abo wusko křidleškate. Jich zubki su lancetojte a wótre.
Stejnišćo
Rosće na wapnitych kamjentnych trawnikach a drobnej drjebiznje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje a horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Běły kokorč
Běły kokorč (Pseudofumaria alba) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) znutřka makowych rostlinow (Papaveraceae).
thumb|Běły kokorč
Karoliny
mini|upright|Karta Karolinow