cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Onjegaski jězor
Geografija
Pobrjohi jězora słušeja zwjetša k republice Karelskej, na južnym kóncu ležitej oblasći Leningrad a Wologda. Najwjetše sydlišćo při Onjegaskim jězorje je karelska stolica Pjetrozawodsk. Wot wotběha do rěki Swir w juhu hač do města Mjedwježjegorsk při samym sewjernym kóncu měri jězor wjace hač 250 kilometrow. Jězorowa žłobina je so hakle po lodowej dobje před 15.000 lětami přez hibanje nutřkokrajneho loda stworił.
thumb|left|Klóšterska kupa [[Kiži]] Runje w sewjernym dźělu namaka so wjele kupow, mjez druhim Kiži z jeje znatymi cyrkwjemi, kotrež steja na lisćinje swětoweho kulturneho herbstwa.
Onjegaski jězor je přez kanale do ruskeje wobchadneje syće zapřijaty. Jeho jenički wotběh Swir zwjazuje jón z něhdźe 150 kilometrow zdalenym Ladogaskim jězorom a dale z Baltiskim morjom. Přez rěku Wytegru a Wolgo-baltiski kanal wobsteji zwisk ze srjedźnej Ruskej a dale z Kaspiskim a Čornym morjom. W sewjeru zwjazuje Běłomórsko-baltiski kanal Onjegaski jězor z Běłym morjom.
Jemjelowe rostliny
Jemjelowe rostliny (Viscaceae) bě rostlinska swójba, kotrejež družiny po nowych spóznaćach nětko słušeja k swójbje (Santalaceae).
Onjegaski jězor
Geografija
Wobjězdny kanal podłu južneho pobrjoha zmóžnja nawigaciju tež při špatnym wjedrje.
Lišča rězna
Lišča rězna (Carex vulpina) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Zališćyky
thumb|left|Dnjestr a město Zališćyky
Zališćyky su město w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leža při lěwym brjoze Dnjestra w historiskej Galiciskej něhdźe 130 kilometrow južnje Ternopila.
Stawizny
Sydlišćo w pólskim kralestwje naspomni so prěni raz w lěće 1340 a ma wot lěta 1766 měšćanske prawa. 1759 załoži so tu prěnja němskorěčna ewangelsko-lutherska wosada w Galiciskej. Cyrkej samu natwarichu pak na tamnym, prawym brjoze Dnjestra, kotryž słušeše k Moldawskemu wjerchowstwu, přetož to w katolskej Pólskej dowolene njebě. Němcy mjenowachu wjes tehdy Hinterwalden. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje a ležeše nětko bjezposrědnje při hraničnym přechodźe mjez Pólskej a Rumunskej.
W Zališćykach přeprěkuje železniska čara z Černowic do Ternopila hłuboku dolinu Dnjestra.
Wobydlerstwo
Městačko ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Mazsalaca
thumb|left Mazsalaca (historiske němske mjeno – Salisburg) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Mazsalacaskeho wobwoda.
Leži něhdźe 115 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi a 17 kilometrow wot estiskeje hranicy.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1861 załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Parsk
Parsk je město w samym sewjeru braniborskeho wokrjesa Dubja-Błóta před wrotami Berlina. Je z něhdźe 34.000 wobydlerjemi po wobydlerstwje najwjetše město wokrjesa.
Leži nad rěku Dubju, někak 36 kilometrow wot centra zwjazkoweje stolicy, 53 kilometrow wuchodnje Podstupima a 53 kilometrow sewjernje Lubina.
Serbske mjeno Parsk ma połobski wuznam pusta wjes. Hač do lěta 1718 rěkaše město němsce Wendisch Wusterhausen.
13. měrca
13. měrca abo '''13. nalětnika''' je 72. dźeń gregorianiskeje protyki (73. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 293 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Hanka Krawcec (* 1901)
Šěra słónčnička
Šěra słónčnička (Helianthemum canum) je rostlina ze swójby słónčničkowych rostlinow (Cistaceae).
Lermontow (město)
thumb|left Lermontow je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow. Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1953 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Dósta mjeno ruskeho basnika Michaila Lermontowa.
Sarow (Ruska)
thumb|left thumb|left Sarow (, 1954–1967 Arzamas-75, 1967–1991 Arzamas-16, 1991–1995 Krjemljow) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 94 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1310 jako tatarska twjerdźizna Sary Kylyč załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
1716
1716 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Šumbach
Šumbach  je hornjołužiska wjes a gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 380 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1306 (Sconenbuch ).
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Koch
Koch je mjeno slědowacych wosobow:
Sotra.app
Sotra.app je webstrona, na kotrejž hodźi so prěni zjawnje přistupny awtomatiski přełožowar za serbšćinu wužiwać. K dispoziciji steja rěčne poriki hornjoserbsce–němsce, hornjoserbsce–delnjoserbsce a delnjoserbsce–němsce kaž tež nawopak. Zakłady za to su dwurěčne korpusy z wjacorymi sta tysac paralelnymi sadami kaž tež monolingualne daty za kóždu rěč. Sotra je akronym za Sorbian Translator („serbski přełožowar“).
Wuwiwanje awtomatiskeho přełožowarja započa po někotrych testach w předchadnych lětach 2019 we wobłuku projekta Rěčneho centruma WITAJ, spěchowaneho wot Załožby za serbski lud. Prěnja wersija přełožowarja na zakładźe statistiskeho systema MOSES bu w měrcu 2021 wozjewjena. Wot meje 2022 wužiwa zjawna wersija neuronalny system Fairseq. W februarje 2022 wozjewi nimo toho Microsoft swój Bing translator za hornjoserbšćinu, při čimž so w ramiku projekta "sotra" nadźěłane daty wužiwaja.
K dalšim funkcijam „sotry“ słuša integrowana prawopisna kontrola za wšě tři rěče.
Wulka wšowica
Wulka wšowica (Pedicularis palustris) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Akantusowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Skarbišecy
Skarbišecy ( Skerbersdorf, 1936–47 Schönlinden) su sydlišćo w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słušeja ke gmejnje Krušwica.
Geografija
Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje wsy so Zagor namaka, juhowuchodnje Pěchč.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Skerbesdorff je z lěta 1366. Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu.
Korla Awgust Fiedler
thumb|upright|Korla Awgust Fiedler. Korla Awgust Fiedler (pseudonymaj Pětrowič a Serbowski; * 15. nowembra 1835 w Njezdašecach; † 16. meje 1917 w Budyšinje) bě serbski wučer, pěsnjer, hudźbnik a kulturny prócowar.
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a korčmarja w hornjołužiskich Njezdašecach pola Hodźija. Po wopyće Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje dźěłaše najprjedy dwě lěće jako wučer w Kamjencu a Jitru a wot 1858 na Budyskim wučerskim seminarje, wot 1868 samo jako wyši wučer. Tam podawaše mjez druhim serbšćinu.
Fiedler běše nimo toho zahorjeny hudźbnik, kotryž wuhotowaše zhromadnje z přećelom Korlu Awgustom Kocorom a ze swojej spěwnej skupinu Lumir wot 1860 mnohe spěwarske swjedźenje we Łužicy.
Basnje, powědančka a popularne nastawki přirodowědomostneho, zemjepisneho, narodneho a filozofiskeho raza wozjewješe we Łužičanu, kotrehož redaktor běše mjez 1866 a 1872, kaž tež w časopisu Pomhaj Bóh (kotrehož redakciju přewza 1901), Serbskich Nowinach a Časopisu Maćicy Serbskeje.
Korla Awgust Fiedler bě wot 1857 ze sobustawom Maćicy Serbskeje, wjelelětny předsyda jeje přirodospytneho wotrjada a wot 1873 do 1917 tež knihownik Maćičneje knihownje.
Linkuva
thumb|left
Linkuva je městačko w Pakruojiskim rajonje Šiauliaiskeho wobwoda na sewjeru Litawskeje.
Leži něhdźe 55 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Šiauliai a něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Pakruojisa.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1371 prěni raz naspomniło a je jedne z najstaršich znatych městow Zemgalskeje. Wokoło 1500 natwari so prěnja cyrkej, pozdźišo tež synagoga.
Běła (Hornja Łužica)
Běła ( Biehla) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej. Do toho bě po wobydlerstwje druhi najwjetši dźěl gmejny Schönteichen a jeje sydło.
Leži sewjernje Kamjenca na wuchodnym boku puća do Njedźichowa. Na sewjerje nadeńdźe so wulka hatowa krajina.
Naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Bel a bě znajmjeńša wot 1466 ryćerske sydło.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Běłeje (2018)
Zbaraž
thumb|left
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1211 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1689 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Persimonowc
Persimonowc (Diospyros virginiana) je štom ze swójby ebenowych rostlinow (Ebenaceae).
Wopis
Persimonowc je štom, kotryž docpěje w swojej domiznje wysokosć wot hač do 30 m. Ale plahowane štomy docpěja jenož wysokosć wot 5 hač do 10 m. Kćenja su beige. Płody docpěja wulkosć wot 3,5 cm, su słódke a jědźne. Zrałe płody su oranžowe abo purpurčerwjene.
Stejnišćo
W domiznje rosće w łučinowych lěsach w rěčnych dolinach.
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchoda Zjednoćenych statow Ameriki.
15. měrca
15. měrca abo '''15. nalětnika''' je 74. dźeń gregorianiskeje protyki (75. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 291 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|[[Mikławš Joachim Wićaz]]
Anja Kochojc
Anja Kochojc ( Anja Koch, * 1974 w Choćebuzu) je serbska moderatorka a reporterka, kotraž dźěła za serbski program pola RBB.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher of Kesteven (* 13. oktobra 1925 jako Margaret Hilda Roberts w Granthamje, Jendźelska, † 8. apryla 2013 w Londonje) bě britiska politikarka a bywša předsydka Konserwatiwneje strony. Wot 4. meja 1979 hač do 28. nowembra 1990 bě wona jako naslědnica Jamesa Callaghana z premierku Zjednoćeneho kralestwa a prěnja žona w tej poziciji. Do toho bě wot 1970 do 1974 z ministerku za kubłanje a slědźenje.
Anja Kochojc
Po maturje na Budyskim Serbskim gymnaziju spěwaše dźowka serbskeho spisowaćela Jurja Kocha najprjedy w Serbskim ludowym ansamblu; potom studowaše w Lipsku hudźbne a dźiwadłowe wědomosće a sorabistiku.
Oleksandriwsk
thumb|left
Jiří Rusnok
mini|upright|Jiří Rusnok (2013)
Oleksandriwsk
Oleksandriwsk (do 1754 – Юзбашевка/ Juzbašewka; 1772 – 1959 – Александровка/ Aleksandrowka) je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Luhań něhdźe 15 kilometrow zapadnje Luhanska, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Jiří Rusnok
Jiří Rusnok (* 16. oktobra 1960 w Ostrawje) je čěski politikar a ekonom, kiž bě wot 25. junija 2013 hač do 29. januara 2014 z ministerskim prezidentom Českeje republiki.
Oleksandriwsk
Sydlišćo je so w lěće 1772 jako wjes Juzbašewka załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Oleksandriwsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Jiří Rusnok
Hižo wot apryla 2001 bě jako finančny minister w kabineće premiera Miloša Zemana čłon čěskeho knježerstwa. W socialdemokratiskim knježerstwje Vladimíra Špidle bě tehdyši čłon socialdemokratiskeje strony ČSSD hač do měrca 2003 minister za industriju a wikowanje.
Kakijowc
Kakijowc (Diospyros kaki) je štom ze swójby ebenowych rostlinow (Ebenaceae).
Otradnoje (oblasć Leningrad)
thumb|left thumb|left
Kakijowc
thumb|Rozrězany płód
Jiří Rusnok
Po wotstupje premiera Petra Nečasa bu wot prezidenta Zemana za noweho šefa knježerstwa powołany, z wotpohladom na bórzomniše nowowólby. Po wólbach społnomócni Zeman Bohuslava Sobotki z wutworjenjom noweho knježerstwa.
Otradnoje (oblasć Leningrad)
Otradnoje je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći při rěce Njewa na wuchodźe wot Pětrohroda. Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Jiří Rusnok
Wot 2016 do 2022 bě Rusnok guwerner narodneje banki Čěskeje.
Vladimír Špidla
mini|upright|Vladimír Špidla (2007)
Anja Kochojc
Dźensa dźěła za delnjoserbski rozhłosowy program kaž tež za telewizne wusyłanje Łužyca.
Vladimír Špidla
Vladimír Špidla (* 22. apryla 1951 w Praze) je čěski politikar socialdemokratiskeje strony ČSSD, kiž bě wot julija 2002 hač do 26. junija 2004 z ministerskim prezidentom Českeje republiki. Wón nawjedowaše koaliciju socialdemokratow, křesćanskich demokratow (KDU-ČSL) a „Unije swobody“.
Promowowany historikar bě wot 1996 čłon čěskeho parlamenta, wot 1997 zastupowacy předsyda ČSSD a wot 1998 minister za dźěło w kabineće premiera Miloša Zemana. W aprylu 2001 slědowaše Zemanej jako předsyda ČSSD.
Anja Kochojc
Wona ma dwě dźěsći.
Vladimír Špidla
Po poražce při europskich wólbach 2004 a wotstupje ze zastojnstwa ministerskeho prezidenta bě Špidla wot 2004 do 2010 komisar Europskeje unije za dźěło, socialne naležnosće a jenakosć šansow.
Kakijowc
Wopis
Kakijowc je w lěće zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 6 m abo wot hač do 12 m. Króna je kulowata a šěroka, zwjetša chětro husta. Zdónk je zrunany. Jeho hałuzy su wustupowace. Skora je na spočatku hładka a ćmowobruna, ale pozdźišo je skorata a podołhostnje brózdźena abo šupiznata.
Łopjena
Měnjate abo nimale přećiwostejne łopjena su owalne, prědku kónčkojte, na bazy kuojćene abo klinate a njesu 1-2 cm dołhi stołpik. Łopjońcy docpěja dołhosć wot 6 hač do 15 cm a šěrokosć wot hač do 7 cm. Na hornim boku su ćmowozelene, mjeztym zo na delnim boku su husto kosmate a jasniše.
Kćenja
Kćěje w juniju. Beige kćenja su małke a jednodomnje rozdźělene. Muske kćenja steja zwjetša w małkich promjenjach. Žónske kćenja steja po jednym. Kćenja su štyriličbne. Keluch je wulki a zeleny. Króna je blědźožołta hač syrikožołta.
Płody
Płody su oranžowe abo žołte jahody a docpěja wulkosć wot nimale 10 cm. Jich keluškowe łopješka su jara powjetšene a płodowe mjaso je derje słodźace słódke. Wone wot oktobra hač do nowembra dozrawja.
Stejnišćo
Ma radšo čumpate, hlinjane-pěskowe pódy, kotrež su jenož w prawym měrje humusowe.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Chinskeje a Japanskeje. Wón so w Japanskeje, krajach wokoło Srjedźneho morja a swětodaloko w subtropach plahuje. W Europje jenož w kónčinach z miłych zymach jako parkowu drjewu plahuje.
Wužiwanje
Płody maja jenož w stawje dospołneje zradownosće mjechke mjaso a so hodźa jěsć. Nowe sorty, kaž na př. 'Sharon', maja tróšku bóle krute mjaso. Jeje słód je tomu slowkam podobny.
Pikaljowo
Pikaljowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći, 280 kilometrow wuchodnje Pětrohroda. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1620 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Stolica
thumb|upright=1.7|Němski sejm w stolicy [[Berlin]] thumb|upright=1.7|[[Budyšin, stawizniska stolica Hornjeje Łužicy]]
John Major
mini|upright|John Major w lěće 1995
Stolica
Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtenstein a Vatikanske město su kraje, kotrež de jure žanu stolicu nimaja.
Srjedźowěkowscy kralojo njemějachu stajne stolicy, ale pućowachu po kraju a rezidowachu w tak mjenowanych pfalcach.
John Major
John Major (* 29. měrca 1943 w Londonje) je britiski politikar a bywša předsyda Konserwatiwneje strony. Wot 28. nowembra 1990 hač do 2. meja 1997 bě wón premier Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě wot 1989 do 1990 wonkowny minister w kabineće Thatcher.
Ćěmna akelaja
Ćěmna akelaja (Aquilegia atrata) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Ćěmna akelaja docpěje wysokosć wot 1 m.
Stołpik je lisćaty a bjezžałzowy.
Łopjena
Spódnje łopjena maja dołhe stołpiki, su dwójce třidźělne a maja njeprawidłownje karbowane łopješka.
Kćenja
Kćěja wot meje hač awgusta. Kćenja docpěja šěrokosć wot 5 cm a su čornofijałkojte. Stameny su žołte a zwjetša z kćenja wusahuja.
Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach, swětłych hórskich lěsach.
Rozšěrjenje
Ćěmna akelaja je rozšěrjena w Alpach, Předalpach a srjedźnych horach.
Parcowski jězor
Parcowski jězor ( Partwitzer See) je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe dźesać kilometrow sewjerozapadnje wot Wojerec. Wjetši dźěl jězora leži w Sakskej na teritoriju gmejny Halštrowskeje Hole a mjeńša časć w Braniborskej. Parcowski jězor ma přestrjeń wot 11,2nbsp;km² a maksimalnu hłubokosć wot 41 metrow.
Jeničke sydlišćo při brjoze jězora su Bjezdowy. Jězor bu po něhdyšej serbskej wjesce Parcow pomjenowany.
Zagor
Zagor ( Sagar) je sydlišćo we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słuša wjes ke gmejnje Krušwica.
Parcowski jězor
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Parcowskeho jězora z juha
Zagor
Geografija
Zagor leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje Zagorja leži město Mužakow a na juhowuchod Skarbišecy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sagar je z lěta 1366. Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 510 wot cyłkownje 523 Zagorčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 17 %.
Simon Brězan
Simon Brězan (* 31. januara 1958 w Budyšinje, † 15. apryla 1998 w Berlinje) bě serbski germanist, awtor, redaktor, knježerstwowy direktor a referatny nawoda sakskeho statneho ministerstwa za wědomosć a wuměłstwo.
Žiwjenje
Po zakónčenju studija přistaji so wón w septembrje 1983 w Instituće za serbski ludospyt we wotrjedźe Kulturne a wuměłstwowe wědomosće. Po Jurju Młynku a Frycu Libje bě wón třeći Serb z literarnowědnym germanistiskim wukubłanjom na tutym skutkowanišću. Zaběraše so z němsko-serbskimi kulturnymi poćahami mjez 1750 a 1850. Swoju disertacija, kotruž zakitowaše w juniju 1988 w Lipsku, wěnowaše wón wliwej F. G. Klopstocka, J. G. Herdera, A. L. Schlözera a dalšich na Jurja Mjenja, jeho syna Rudolfa, Jana Hórčanskeho, Handrija Rušku, Michała Hilbjenca a předewšěm Handrija Zejlerja.
W leće 1986 přewza Simon Brězan redaktorstwo Lětopisneho rjadu D – Kultura a wuměłstwo. Wón wjedźeše tutón rjad, kiž přinoški k literaturje, hudźbje, tworjacemu wuměłstwu, dźiwadłu a filmowstwu wopřija, hač k poslednjemu šestemu čisłu w lěće 1991.
Po politiskim přewróće lěta 1989 bu wón 1990 do wědomostneje rady Instituta za serbski ludospyt woleny. Po rozpušćenju Akademije wědomosćow NDR wokoło lěta 1990/91 přinošowaše wón k dospołnemu wobnowjenju sorabistiskeho slědźenja. W tutym času angažowaše so tež politisce a přewza spočatk 1991 nawodnistwo referata za naležnosće Serbow w Sakskej statnej kencliji. Jako čłon załoženskeje komisije skutkowaše sobu na wutworjenju noweho Serbskeho instituta a přewza tež zastojnstwo předsydy Zwjazka serbskich wuměłcow. 1993 wuńdźe jeho disertacija Deutsche Aufklärung und sorbische nationale Wiedergeburt w knižnej formje jako štwórte čisło Spisow Serbskeho instituta.
Simon Brězan zemrě po dołhej chorosći w starobje 40 lět w Berlinskej chorowni. Wón bu na Chróšćanskim kěrchowje pochowany. Dietrich Šołta mjenowaše jeho w swojej žarowanskej narěči jako přeswědčeneho posrědkowarja mjez ludźimi a narodnosćemi. Simon Brězan zawostaji mandźelsku a tři dźěći.
Truskawcowe rostliny
Truskawcowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Hippuridaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Jan Wjelan
mini|Narowne kamjenje Wjelanec swójby při Slepjanskej cyrkwi
Wón bě woženjeny z Friederiku Augustu, rodź. Kretzschmarjec (1792–1821). Po jeho smjerći přewza syn Julius Eduard farske městno. Narowne pomniki Wjelanec swójby steja před Slepjanskej cyrkwju.
Wjelan bě wot lěta 1796 čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku.
Beringowy přeliw
mini|Satelitowy wobraz Beringoweho přeliwa
Beringowy přeliw ( Bering Strait; Бе́рингов проли́в/Beringow proliw) je mórski přeliw mjez sewjernym dźělom Ćicheho oceana a Arktiskim oceanom kaž tež mjez kontinentomaj Aziju na zapadźe a Sewjernej Ameriku na wuchodźe. Jako tajki je wón wobstatk Sewjerozapadneje pasaže, najkrótšeho zwiska mjez Atlantikom a Pacifikom.
Geografija
Zapadny pobrjóh na połkupje Čukotka słuša k Awtonomnemu wokrjesej Čukčow w Ruskej, wuchodna strona k zwjazkowemu statej Alaska w Zjednoćenych statach. Na najwušim městnje – mjez najwuchodnišim dypkom Azije a najzapadnišim Ameriki – stej wobě stronje 82 kilometrow wot so zdalenej. Přerězna hłubokosć přeliwa je jenož 30 do 50 metrow.
Přez Beringowy přeliw běži mjezynarodna datumowa hranica.
Stawizny
Před 10.000 lětami wobsteješe na městnje dźensnišeho přeliwa zwisk mjez kontinentomaj, kotryž zmóžni tehdy tež wobsydlenje Sewjerneje Ameriki.
Přeliw bu – kaž tamniši dźěl Pacifiskeho oceana – pomjenowany po danskim wotkrywarju Vitus Bering, kiž pytaše tu w lětach 1725–28 w nadawku ruskeho carja Pětra I. za zwiskom mjez Sibirskej a Alasku.
Liškopodobna rězna
Liškopodobna rězna (Carex vulpinoidea) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Minjeralnyje Wody
Minjeralnyje Wody je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 75 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1878 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa.
Kaktusowe rostliny
Kaktusowe rostliny (łaćonsce: Cactaceae) su swójba symjenjowych rostlinow (łaćonsce Spermatophyta).
Družiny
Kaktusowe rostliny wobsahuja sćěhowace rody:
Powiat kamieński
Powiat kamieński je powiat (wokrjes) při Baltiskim morju na sewjerozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so sewjernje wulkoměsta Šćećina při baltiskim přibrjohu. Mjeńši zapadny dźěl leži na kupje Wolin, wjetši dźěl na wuchodźe na twjerdźi. Kupa a twjerdź stej dźělenej přez Kamieński zaliw a rěku Dziwnu, wuliwne promjo Wódry.
Susodnej wokrjesaj stej Powiat gryficki na wuchodźe a Powiat goleniowski na juhu. Na juhozapadźe nadeńdźe so Šćećinski zaliw a na zapadźe bjezwokrjesne město Świnoujście.
Města a gmejny
left|thumb|upright|Karta powiata Powiat Kamieński wobsteji ze šěsć gmejnow, mjenujcy pjeć měšćansko-wjesnych gmejnow a jedneje wjesneje gmejny:
Wotkazaj
mini|center|upright=1.7|Rěka Dziwna we [[Wolin (město)|Wolinje]]
Wusće
Wusće ( Ústí nad Labem, Aussig) su město při Łobju na sewjeru Čěskeje. Maja něhdźe 93.000 wobydlerjow a su zarjadniske sydło Wusčanskeho kraja kaž tež srjedźišćo a najwažniši wobchadny suk sewjeročěskeho industrijneho pasma.
Geografija
Město nadeńdźe so něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Drježdźan we wysokosći 140 metrow nad mórskej hładźinu. Stare město bu natwarjene na skale nad lěwym brjohom Łobja při wuliwje rěčki Bíliny, zwotkelž pochadźa tež měšćanske mjeno (ústí = „wuliw“). Sewjernje Wusćow nadeńdźe so Rudohórski předkraj a na juhu rozpřestrěwaja so Čěske srjedźne horiny.
Semjonow (město)
thumb|left thumb|left Semjonow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1644 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Wusće
Stawizny
Za čas Husitiskich wójnow słušeše město Mišnjanskim markhrabjam a bu wot Husitow woblěhowane. Po zdobyću města dnja 16. junija 1426 zeskućichu dobyćerjo pod Handrijom Prokopom masaker přećiwo ludnosći a zničichu Wusće. Po tym, zo so město w běhu 16. a zažneho 17. lětstotka zaso wuwiwaše, bu w Třicećilětnej wójnje znowa ćežko potrjechene. Hač do 19. lětstotka měješe mjenje hač 2000 wobydlerjow.
Hakle industrializacija wot 1830tych lět sem přinjese nowy rozmach. We wokolinje wutworichu wjace hač 60 podkopkow a w lětomaj 1850/51 zahajichu železniski wobchad do Prahi a Drježdźan. 1860 měješe město hižo nimale 8000 wobydlerjow. 1872 bu prěni móst přez Łobjo natwarjeny.
Spočatk 20. lětstotka měješe industrijne město 37.000 wobydlerjow a bě jako wobwodna stolica administratiwne srjedźišćo sewjernych Čechow. Přez Mnichowske zrěčenje přińdźechu Wusće w nowembrje 1938 wot Čěskosłowakskeje k němskemu mócnarstwu. Při nowemberskich pogromach bu Wusćanska synagoga wotpalena. Něhdźe 80 % židowskeho wobydlerstwa so w holocausće zamordowachu. Přez ameriske powětrowe nadpady w Druhej swětowej wójnje bu dnja 17. a 19. apryla 1945 pjećina stareho města zničena, kaž tež cyłkowne předměsto Ostrov.
Po wójnje bu něhdźe 57.000 Němcow w lětomaj 1945/46 z Wusćow wućěrjene.
Wot załoženja Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w lěće 1991 su Wusće wysokošulske stejišćo.
Kabinet Milbradt I
Kabinet Milbradt I bě wot 2. meje 2002 hač do 11. nowembra 2004 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w třećej legislaturnej periodźe po znowazałoženju zwjazkoweho kraja. Po wotstupje Kurta Biedenkopfa (CDU) stwori bywši financny minister Georg Milbradt nowe knježerstwo. Dla dobyća absolutneje wjetšiny při wólbach 1999 móžeše CDU sama knježić.
16. měrca
16. měrca abo '''16. nalětnika''' je 75. dźeń gregorianiskeje protyki (76. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 290 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Michał Nawka († 1968)]]
Budyski měr
mini|Budyski hród mini|upright|Karta Pólskeje po Budyskim měrje
Budyski měr bě měrowe zrěčenje mjez kejžorom Swjateho romskeho mócnarstwa, Hendrichom II., a pólskim knježićelom Bolesławom Chrobrym.
Zrěčenje, kotrež so po iniciatiwje Hendricha II. njejapcy dnja 30. januara 1018 na Budyskim Hrodźe podpisa, skónči 15 lět trajacu wójnu mjez kejžorstwom a Pólskej a zdobom zwjazk, do kotrehož bě kejžor w lěće 1003 z pohanskimi Lutycami stupił. Zmóžni zhromadnu němsko-pólsku politiku napřećo Wuchodoromskemu (bycantiniskemu) mócnarstwu w zmysle restawracije (Zapado-)romskeho mócnarstwa.
Bolesław zdźerži sej hač do lěta 1031 zwadnu (Delnjo-)Łužisku marku a kraj serbskich Milčanow w dźensnišej Hornjej Łužicy. W tutym zwisku woženi so dnja 3. februara 1018 z Odu, najmłódšej dźowku Mišnjanskeho markhrabje Ekkeharda I.
W lěću 1018 zdoby Bolesław z pomocu němskich a madźarskich jednotkow krótkodobnje knjejstwo nad Kijewom, srjedźišćom Kijewskeje Rusy, zwotkelž hrožeše jako zwjazkar němsko-romskeho mócnarstwa bycantiniskemu kejžorej Basileiosej II.
Almazna
Almazna je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 jako wjes Izjum załožiło a ma wot lěta 1977 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Almazna k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Lou Reed
thumb|Lou Reed (2004) Lou Reed (poprawom Lewis Allan Reed; * 2. měrca 1942 w Freeporće pola New Yorka, † 27. oktobra 2013 w New Yorku ) bě US-ameriski rockowy hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1965 a 1970 na gitarje pola skupiny The Velvet Underground.
Akantus
Akantus (Acanthus, wot starogrjekskeje akanthos (ὁ ἄκανθος)) je ród ze swójby akantusowych rostlinow (Acanthaceae).
Družiny (wuběr)
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wukecy
Wukecy ( Hausdorf, serbsce tež Łukecy) su hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej.
Leža mjez Kamjenskim nutřkownym městom a Njedźichowom na zapadnym boku statneje dróhi při rěčce Zalěsk („Saleskbach“).
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1308 jako Hvgisdorf. Porno tamnym wjeskam w gmejnje njesłušeše k ryćerkubłu, ale do wobsydstwa klóštra Marijineje hwězdy.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 16 wot cyłkownje 186 Wukečanow serbsce (8 %).
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz [[Wukecy|Wukec]]
Limeta
Limeta (Citrus x aurantifolia) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Baksan
thumb|left Baksan (, ; do 1920 – Kučmakuzino/ , ) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži pod Kawkazom něhdźe 20 kilometrow sewjernje Nalčika při rěce Baksan.
Powiat kołobrzeski
Powiat kołobrzeski je powiat (wokrjes) při Baltiskim morju na sewjerowuchodźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa z wokrjesnym městom Kołobrzegom.
Baksan
Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Bukowka (Radwor)
Bukowka ( Bocka) je małe sydlišćo pola Łupoje w Radworskej gmejnje, kotrež jako swójski gmejnski dźěl njepłaći. Wone leži něhdźe 1,2 kilometraj sewjerowuchodnje Łupoje w lěsu Kaponicy a wobsteji dźensa hišće z jeničkeje wobydleneje ležownosće (Łupoj čo. 32).
Powiat kołobrzeski
Města a gmejny
Powiat Kołobrzeski wobsteji ze sydom gmejnow:
Ogre
thumb|left Ogre (historiske němske mjeno – Ogershof, Oger; do 1917 rusce Огер/Oger) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ogreskeho wobwoda.
Powiat kołobrzeski
Města a gmejny
měšćanskeje gmejny:
Ségolène Royal
Ségolène Royal (Marie-Ségolène Royal, * 22. septembra 1953 w Dakarju) je lěwicarska francoska politikarka (PS). Bě kandidatka socialistow při prezidentowych wólbach 2007 přećiwo Nicolasej Sarkozy.
Powiat kołobrzeski
Města a gmejny
měšćansko-wjesneje gmejny:
Ogre
Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1874 załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
17. měrca
17. měrca abo '''17. nalětnika''' je 76. dźeń gregorianiskeje protyki (77. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 289 dnjow hač do kónca lěta.
Bukowka (Radwor)
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 1353 jako Buckow a słušeše w 16. lětstotku jako wudwór Radworskemu ryćerkubłu, we 18. pak Minakałskemu. Wot tehdyšeho časa bě stejišćo jedneje z Minakałskich hajnkownjow wokoło Kaponicy. Cyrkwinsce bě hižo za čas reformacije w 16. lětstotku dźěl Minakałskeje wosady.
1777 bydlachu tu tři chěžkarjo ze swójbami, tež na karće ze zažneho 19. lětstotka su hišće znajmjeńša tři wobtwarjene ležownosće zapisane.
Bukowc (Łuchow)
Wjes ležeše při železniskej čarje Załhozdź–Rólany. Susodne wjeski běchu Ljub na sewjeru, Wjesko a Čorny Gózd na wuchodźe, Dolsthaida na juhu a Głupsk na juhozapadźe. Wuchodnje Bukowca ležeše něhdy Bukowčanski jězor, kotraž bu za brunicowu jamu wotbagrowany.
Bukowka (Radwor)
Wot wutworjenja politiskich gmejnow hač do jeje zagmejnowanja do Radworja lěta 1994 přisłušeše Bukowka Łupjanskej gmejnje. Dźensa je wobstatk gmejnskeho dźěla Łupoj.
Brunica
Dobywanje brunicy
thumb|Dobywanje brunicy pola [[Choćebuza]]
Naujoji Akmenė
thumb|left
Naujoji Akmenė je město w Šiauliaiskim wobwodźe na samym sewjeru Litawskeje, bjezposrědnje při letiskej hranicy. Je zarjadniske sydło Akmenskeho rajona.
Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje wot města Šiauliai a něhdźe 40 kilometrow wuchodnje wot města Mažeikiai.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Bjarnat Wawrik
Bjarnat Wawrik ( Bernhard Waurick; * 9. junija 1889 w Swinjarni, † 9. januara 1979 w Traunsteinje) bě serbski jurist, diplomat, hospodarski poradźowar a awtor etnografiskich studijow.
Narodźi so jako syn bura a běše wot 1904 do 1907 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše němskorěčny gymnazij na Małej stronje. Wot 1909 do 1914 studowaše w Berlinje a Lipsku prawnistwo a etnografiju. Jako student pućowaše po Ruskej a po balkanskich krajach hač do Istanbula. W decembru 1914 přińdźe jako němski wojak w Prěnjej swětowej wójnje do ruskeje wójnskeje jatby. Ze Sibirskeje ćekny do Chiny a pućowaše wottam dale do Indiskeje.
Wawrik wozjewi rjad etnografiskich studijow a aziskich ludach we wědomostnych časopisach (mj. dr. Osteuropa) a knihu wo swojej jězbje ze Sibirskeje do Indiskeje, za kotruž spisa Pawoł Nedo předspomnjenje.
Jakotawa
Jakotawa (Datura stramonium) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae). thumb|[[Płód|Płody a symjenja jakotawy ( Datura stramonium)]]
Wopis
Jakotawa je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač do 120 cm.
Stołpik je zrunany, nahi, jednory rozhałuzowany a tupje hranity.
Łopjena
Měnjata łopjena su stołpikate, owalne hač kulojte, na bazy njesymetrisce klinojte a docpěja dołhosć wot 10 hač do 20 cm a su jejkojte, wótre, zubate a ćmowozelene. Jich wulkosć su zwjetša njejenaka.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Likojte, běłe abo lila kćenja su stołpikate, docpěja dołhosć wot 10 cm, njesu pjeć wótrych kónčkow a steja po jednym w hornich rozporach. Króna ma pjeć kónčkow a docpěje dołhosć wot 6 hač do 8 (10) cm. Jich kónčki docpěja dołhosć wot 5 cm.
Płody
Płód je jejkata kałata, zelena kapsla a docpěje dołhosć wot 5 hač do 7 cm.
Wobsahowe maćizny
Łopjena a symjenja wobsahuja alkaloidy, a to hyoscyamin, atropin, scopolamin, a tohodla su jědojte. Jědy móžeja hižo w małkim mnóstwje smjertnje skutkować.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w njerodźowych wobrostach na smjećach, we wotpadkowych městnach, a na pućach. Wudźerža sól.
Rostlina bu w 16. letstotku ze srjedźneje Ameriki do Europy zawjesena. Wona je we wjacorych krajach wšědna njerodź.
Opuntija
Opuntija (Opuntia) je ród ze swójby kaktusowych rostlinow (Cactaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
1980
1980 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
1720
1720 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
1980
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Fryco Latk († 9. nowembra)]]
Michałska cyrkej
Michałska cyrkej ( Michaeliskirche) je cyrkwinski twar w Budyskim starym měsće. Steji blisko Stareje wodarnje při juhozapadnej kromje skalneho platowa wysoko nad Sprjewju, na kotrymž je so natwariło srjedźowěkowske stare město. Naměsto mjez cyrkwju, Starej wodarnju kaž tež mjez nutřkownej a wonkownej měšćanskej murju mjenuje so Serbski kěrchow. Ansambl z Michałskeje cyrkwje a Stareje wodarnje je symbol města Budyšina a jedyn z najwoblubowanišich motiwow w sakskim turistiskim wabjenju.
Nastaće
Za čas Husitiskich wójnow je so Budyšin w lěće 1429 ze zapadneho směra woblěhował. Tute městno bě jedne z najsłabšich w měšćanskim wobhrodźenju, dokelž skićeše platow před tehdyšej měšćanskej murju – potajkim dźensniši Serbski kěrchow – nadběhowarjam přihódne stejišćo. Při najsylnišim nadběhu jewi so po ludowej powědce arcyjandźel Michał na njebjesach a pomó Budyšanam w boju přećiwo Husitam, tak zo móžachu jich wotwobarać. K dźakej natwarichu Budyšenjo swjatemu Michałej pozdźišo kapałku na tutym městnje. Měšćanska murja bu přepołožena, tak zo wopřijima dźensa tež Serbski kěrchow z cyrkwju.
Stawizny
mini|upright|left|Zwobraznjenje cyrkwje w Schreiberowym planje z lěta 1700 mini|Wołtar a klětka w cyrkwi mini|Pomnik serbskim ewangelskim prócowarjam před cyrkwju
Michałska kapałka naspomni so prěni raz w lěće 1473 a předstaji wuchodny dźěl dźensnišeho twarjenja. 1495 natwari so 45 metrow wysoka wěža při južnym boku a cyrkwinsku łódź při zapadnym. Wokoło 1520 běštej wjelb a třěcha dotwarjenej. Wot toho časa rěka twarjenje Michałska cyrkej. Po reformaciji a přichadźe protestantizma w Hornjej Łužicy so cyrkej přez 99 lět za Bože słužby wjace njewužiwaše. Hakle w lěću 1619 bu w Čěskim kralestwje, ke kotremuž Budyšin tehdy słušeše, tež ewangelska Boža słužba w serbskej rěči dowolena. Tak zarjadowa Budyska měšćanska rada Michałsku cyrkej jako wosadnu cyrkej za ewangelskich Serbow z města a Budyskeje wokoliny, mjeztym zo přisłušachu němscy protestanća wosadźe swj. Pětra. W septembrje 1619 wotměchu so w Michałskej cyrkwi prěnje serbske kemše.
Při wulkim měšćanskim wohnju lěta 1634 bu cyrkej jenož mało wobškodźena, hačrunjež składowachu w cyrkwi wokoło pjeć tonow třělneho pulwra a hačrunjež cyrkwinska třěcha wupali. Jako jedne z mało twarjenjow přetra Michałska cyrkej woheń a słužeše potom wěsty čas jako Boži dom Pětroweje wosady, dokelž bě Tachantska cyrkej zničena.
W cyrkwi nadeńdu so wot Stöckela a Kanderbacha wuhotowany wołtar z lěta 1693 a w nazymje 1784 poswjećene pišćele. Při přetwarje 1892 natwarichu so empory; južne wokna buchu zatwarjene a schodźišća při wonkownym boku přitwarjene. Nimo toho zatwarichu so tež nowe pišćele firmy Eule z Budyšina a tři nowe zwony.
W 19. a spočatk 20. lětstotka měješe wosada tež Michałsku šulu za ewangelske dźěći w swojim wobsydstwje. Michałska cyrkej njeměješe dla njedosahaceje płoniny kěrchowa swójske pohrjebnišćo při cyrkwi, ale wosrjedź Tuchorskeho kěrchowa na wuchodźe nutřkowneho města. Serbski kěrchow bě dźěl wažneho wobchadneho zwiska mjez Sprjewinym dołom a Hłownym torhošćom, tak zo njemóžachu jón wužiwać za swójske potrjeby.
mini|Michałska cyrkej po Druhej swětowej wójnje bjez wěžoweje hawby W běhu bitwy wo Budyšin w poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny kónc apryla 1945 wupali hawba wěže, zwón z lěta 1929 bu pak wobchowany a zazwoni jako jeničke w cyłym měsće nowe lěto 1946. Při renowaciskich dźěłach mjez 1964 a 1976 buchu nimale wšě přitwarjenja z lěta 1892 zaso wottorhane a tež južne wokna so zaso wotkrychu. 1992 dósta cyrkej nowe zwony a wot 2005 saněrowaše so fasada.
Před cyrkwju steji kamjentny pomnik za serbskich ewangelskich prócowarjow, kotryž bu składnostnje 400. narodnin Martina Luthera w lěće 1983 postajeny. Farski dom nadeńdźe so napřećo cyrkwje.
Wosada
Do Michałskeje wosady słušeja ewangelscy wěriwi z cyłkownje 34 něhdy serbskich wsow w Budyskej wokolinje, kaž na přikład z Dobruše, Słoneje Boršće, Wulkeho Wjelkowa, Chelna, Delnjeje Kiny abo Jenkec.
Hač do lěta 1836, potajkim dlěje hač 200 lět, bě Michałska wosada ryzy serbska. Potom zawjedźechu so krok po kroku tež němske kemše, kiž wotměwachu so spočatnje jónu wob měsac, pozdźišo dwójce a trójce. Dźensa maja hišće jónu wob měsac Božu słužbu w serbskej rěči.
Znaći serbscy fararjo běchu Jan Ast (1690–1733), Jan Gotthold Běmar (1745–55), Handrij Lubjenski (1827–31), Hendrich Awgust Krygar (1832–1840), Arnošt Bohuwěr Jakub (1832–54), Korla Awgust Kalich (1881–95) a Pawoł Božidar Kapler (1927–41). Tuchwilny farar je Andreas Höhne a serbski superintendent Jan Malink.
Michajlowsk (Region Stawropol)
thumb|left Michajlowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 82 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1784 załožiło a ma wot lěta 1999 měšćanske prawa.
Metallica
Metallica je US-ameriska metalowa hudźbna skupina z Los Angelesa.
Sergač
thumb|left Sergač je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1649 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Janak
Janak (němsce zwjetša Jannack) je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Zuzana Čaputová
mini|upright|Zuzana Čaputová (2019)
Zuzana Čaputová (rodź. Strapáková; * 21. junija 1973 w Bratisławje) je słowakska juristka, přirodna aktiwistka a socialnoliberalna politikarka. Něhdyša zastupowaca předsydka hibanja Progresívne Slovensko doby prezidentowe wólby lěta 2019 a je wot 15. junija 2019 amtěrowaca prezidentka Słowakskeje.
Po zakónčenju studija prawnistwa při uniwersiće Komenskeho w Bratisławje w lěće 1996 dźěłaše Čaputová někotre lěta w regionalnym zarjedźe městačka Pezinok, najprjedy w prawniskim wotrjedźe a pozdźišo we wodźacej skupinje měšćanskeho zarjadnistwa. W lěće 2010 załoži prawiznisku kencliju. W Pezinoku angažowaše so wona přećiwo strowoće škodźacemu smjećišću. Nimo toho wojowaše přećiwo wot ministerskeho prezidenta Vladimíra Mečiara přesadźenym amnestijam.
Jako politikarka zasadźuje so za prawa mjeńšinow kaž Romow abo Madźarow kaž tež za prawo na adopciju za jenakosplažne poriki. K jeje programej słuša tež bój přećiwo korupciji. Nimo toho angažowaše so za wujasnjenje mordarstwa žurnalista Jána Kuciaka a jeho partnerki w lěće 2018. Čaputová zastupuje jasne pro-europske pozicije.
Sosny
Sosny  su město w braniborskim wokrjesu Teltow-Fleming.
Geografija
Město leži južnje wot Berlina při zwjazkowej dróze 96. Wokolne městačka su Chudowina na sewjerowuchodźe, Tupc na juhowuchodźe, Želm na juhu a Trjebin na zapadźe. Přez měšćanski teritorij ćeče kanalizowana rěka Notte.
Stawizny
W srjedźowěku běchu Sosny srjedźišćo małeho knjejstwo, kotrež přińdźe 1490 do wobsydstwa braniborskeho markhrabje Johanna Cicera. W lěće 1546 spožči kurwjerch Joachim II. Sosnam daloko sahace prawa a priwilegije.
Wobchad
Město ma dwórnišćo při železniskej čarje Berlin–Drježdźany. Nimo zwjazkoweje dróhi 96 wjedźe tež B 246 (Trjebin–Storkow) přez Sosny.
Bretnig-Hauswalde
Bretnig-Hauswalde bě hač do 31. decembra 2016 samostatna sakska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž wobsteješe z gmejnskeju dźělow Bretnig a Hauswalde. Leži wokoło 30 kilometrow wuchodnje krajneje stolicy Drježdźan a přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Wulke Rědorjecy. Dnja 1. januara 2017 bu zagmejnowane do Wulkich Rědorjec.
Geografija
Bretnig-Hauswalde so namaka wokoło 11 km sewjerozapadnje Biskopic a 15 km južnje Kamjenca mjez Ohornom, Ramnowom, Frankenthalom a Wulkimi Rědorjecami wosrjedź Zapadołužiskeje pahórčiny. Centrum wsy je jenož kilometer zdaleny wot awtodróhoweho wotjězda Ohorn. Přez wjes běži rěčka Rědora.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje gmejnskeho dźěla Hauswalde pochadźa z lěta 1346. Bretnig bu w lěće 1455 k prěnjemu razej naspomnjeny jako stejnišćo wudworja Połčničanskeho ryćerkubła.
Helmut
Helmut je němske muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Zašiwjersk
thumb|Zašiwjersk (1785—1794) Zašiwjersk bě staroruske město w Jakutskej při prawym brjoze rěki Indigirka.
Zašiwjersk załoži so w lěće 1639 wot Posnika Iwanowa a bě mjez 1783 a 1804 stolica Zašiwjerskeho ujezda. Administratiwne funkcije přepołožichu so potom do Wjerchojanska. W lětomaj 1816 a 1840 bu město ćežko potrjechene wot jětroweju epidemijow. Srjedź 19. lětstotka bě Zašiwjersk dospołnje wopušćene.
Lubjenski
Lubjenski (zněmčene zwjetša Lubensky) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Słonjelowe rostliny
Słonjelowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Ruppiaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Wšědna słónčnička
Wopisanje
Wšědna słónčnička je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 hač 20 cm.
Stołpik je ležacy abo wustupowacy, deleka bruny a wodrjewjeny.
Łopjena su owalne abo dołhojte hač linealne, často kožojte, krótkokosmate hač nahe a přećiwostejne. Wone docpěwaja dołhosć wot hač do 4 cm. Pódlanske łopješka su lancetojte.
Kćěje wot junija hač oktobra. Žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 2,5 cm a so za sobu puknu. Kóžde kćenje jenož jedyn dźeń je žiwe a so popołdnju začini a krónowe łopješko wotpadnu.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych (poł)suchich trawnikach, mjezach a w chójnowych lěsach. Preferuje suche, wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Truskawc
Truskawc (Hippuris) bě prjedy jenički ród swójby Hippuridaceae. Genetiskich přepytowanjow dla so ród je swójbje putnikowych rostlinow (Plantaginaceae) přirjadował, mjeztym zo Hippuridaceae nětko buchu redukowane do synonyma wot Plantaginaceae.
Wobsahuje jednu hač do třoch družin, wotwisujo wot taksonomiskeje interpretacije:
Wone su wódne rostliny, kotrež so daja w niskich hatach a rěčkach namakać, jako pomału tak tež spěšnje běžacych.
Křipica
Křipica (Equisetum) je ród ze swójby křipicow (Equisetaceae).
Hlinka
Hlinka ( Cunnersdorf) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, něhdźe šěsć kilometrow sewjerozapadnje Kamjenca a słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej. Wot 1994 do 2018 bě po wobydlerstwje najwjetši dźěl gmejny Schönteichen.
Naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Cunratesdorf a bě znajmjeńša wot 14. lětstotka z knježim sydłom. Wot 1907 je Hlinka ewangelska wosadna wjes, do toho słušeše do Kamjenskeje wosady.
Rozlatčena rězna
Rozlatčena rězna (Carex paniculata) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Rozlatčena rězna docpěwa wysokosć wot 40 hač 100 cm. Rostlina wutwori wulke kupy.
Łopjena su docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 6 mm.
Kćěje wot meje hač junija. Kłóski steja w 2-10 dołhich, čumpatych pakićach. Hadźicy su jejkojte, jasnobrune a błyšćace.
Stejnišćo
Rosće na hrjebjach, žórłach, wólšotonidłowych lěsach, bahnišćach z wulkich rězinow.
Rozšěrjene
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Pakruojis
thumb|left
Pakruojis je městačko w Šiauliaiskim wobwodźe na sewjeru Litawskeje. Je zarjadniske sydło Pakruojiskeho rajona.
Leži při rěce Kruoja něhdźe 40 kilometrow wuchodnje wot města Šiauliai.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Kubaš
Kubaš (zněmčene Kubasch) je serbske swójbne mjeno, kotrež bu wot muskeho předmjena Jakub wotwodźene.
Znaći nošerjo mjena běchu:
18. měrca
18. měrca abo '''18. nalětnika''' je 77. dźeń gregorianiskeje protyki (78. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 288 dnjow hač do kónca lěta.
Wijel (wjacezmyslnosć)
Wijel ma někotre woznamy:
Njewinnomyssk
thumb|left Njewinnomyssk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 117 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1825 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Cyathium
Cyathium (z grjekskeho κύαϑος ) je specielne kwětnistwo, kotrež je pseudanthium a kaž kćenje wupada. Wustupuje jenož w rodźe mlóčenjow (Euphorbia) znutřka swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Natwar
Wón wobsteji z jara redukowanych jednotliwych kćenjow a njese wysoke łopješka. Zwjetša su jedne žónske kćenje a muske kćenja w pjeć skupinach.
Sćěhowacej přerězaj přez cyatijow znazornjujetej tych njewšědny natwar.
Legenda:
Atbasar
Atbasar ( a ) je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Atbasarskeho rajona.
Leži při rěce Žabaj, přitoku Išima, něhdźe 230 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Astany a něhdźe 200 kilometrow južnje města Kokšetau.
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1845 jako wjes Atbasarskaja załožiło a ma wot lěta 1878 měšćanske prawa.
Katrin Göring-Eckardt
mini|upright|Katrin Göring-Eckardt (2020)
Katrin Dagmar Göring-Eckardt, rodź. Eckardt (* 3. meje 1966 w Friedrichrodźe, NDR), je němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych. Wot 2021 je wona znowa wiceprezidentka němskeho zwjazkoweho sejma, zastojnstwo, kotrež wukonješe hižo wot 2005 do 2013. Wot 2002 do 2005 bě wona nimo Kristy Sager a wot 2013 do 2021 nimo Antona Hofreitera předsydka zeleneje frakcije w zwjazkowym sejmje.
Při wólbach zwjazkoweho sejma 2013 bě Göring-Eckardt pódla Jürgena Trittina, při wólbach zwjazkoweho sejma 2017 nimo Cema Özdemira načolna kandidatka swojeje strony. Předchadźeli běchu wobaj razaj prawólby w stronje, při kotrychž bě Göring-Eckardt 2017 jako jenička žónska kandidatka pak hižo dočasnje postajena. Wona bě wot 2009 do 2013 prezes synody Ewangelskeje cyrkwje w Němskej (EKD) a z tym čłonka rady EKD a płaći w swojej stronje jako hódnotnokonserwatiwna „reala“.
Šědźiwka
Šědźiwka (łaćonsce Cephalocereus) je ród ze swójby kaktusowych rostlinow (Cactaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Antracyt
thumb|left|Muzej
Antracyt (do 1962 – Боково-Антрацит/ Bokowo-Antracyt) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Antracyt k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
The Rolling Stones
The Rolling Stones su jendźelska rockowa hudźbna skupina z Londona, kotraž bu w lěće 1962 załožena.
Mandarinowc
mini Mandarinowc (Citrus reticulata) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae). Jeho płód je mandarina.
Wijel
Wijel je wokoło ćěła wity płat.
19. měrca
19. měrca abo '''19. nalětnika''' je 78. dźeń gregorianiskeje protyki (79. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 287 dnjow hač do kónca lěta.
Urjeń
thumb|left Urjeń je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1719 jako wjes Trjochswjatskoje załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Słonjel
Słonjel (Ruppia) je ród ze swójby słónčničkowych rostlinow (Ruppiaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Majskij (Kabardino-Balkarska)
thumb|left Majskij (, ; do 1924 – Prišibskaja/ Пришибская) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej.