cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
23. septembra
23. septembra abo '''23. požnjenca''' je 266. dźeń gregorianiskeje protyki (267. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 99 dnjow hač do kónca lěta. W normalnych lětach je 23. septembra započatk astronomiskeje nazymy.
Trawička
Trawička (Mibora) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kadamdźaj
Kadamdźaj (Фрунзе/ Frunze (1948–1991)) je město w Batkenskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje, bjezposrědnje při tadźikiskej hranicy. Je zarjadniske sydło Kadamdźajskeho wobwoda.
Mošćena
Mošćena je wjes we Wołynskej oblasći na Ukrainje. Leži w sewjerozapadnym dźělu kraja w historiskim regionje Wołynska. W lěće 2010 je tam bydliło 581 wobydlerjow. Prěni raz naspomni so sydlišćo w lěće 1543.
Kadamdźaj
Leži něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Batkena.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Brandis
Brandis je sakske městačko w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so 16 kilometrow wuchodnje Lipska na wuchodźe Lipšćanskeje nižinoweje wužłobiny a ma něhdźe 9.000 wobydlerjow.
Kadamdźaj
Sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło a ma wot lěta 2012 měšćanske prawa.
Brandis
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1121 a dósta 1150 wikowe prawa.
Lěźiny
Lěźiny (prjedy tež Lěźiń; Löschen) su wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Lubošc a bě hač do 10. januara 1973 samostatna gmejna.
Geografija
Wjes leži dwaj kilometraj sewjerowuchodnje Drjowka na wuchodnym boku zwjazkoweje dróhi 169 a při puću do Huraza. Susodne wsy su Huraz na wuchodźe, (Nowa) Chusej na juhozapadźe a Lubošc na sewjerozapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow mějachu Lěźiny srjedź 1880tych lět cyłkownje 133 wobydlerjow, z kotrychž běchu 83 Serbja (62 %). Arnošt Černik zwěsći porno tomu w 1950tych lětach jenož hišće dweju wot 156 wobydlerjow, kiž serbsce móžeštaj.
Idaho
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w horinach Rocky Mountains na sewjerozapadźe kraja. Ma něhdźe 1,6 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 217.000 kwadratnych kilometrow a je potajkim jenož rědko wobsydleny. Stolica je Boise.
Stat mjezuje z kanadiskej prowincu British Columbia na sewjeru, z Montanu na wuchodźe, Wyomingom na juhowuchodźe, z Utah a Nevadu na juhu a z Oregonom a Washingtonom na zapadźe.
přiwza so dnja 3. julija 1890 jako 43. stat do unije a ma přimjeno Gem State („drohokamjenjowy stat“).
Najwjetše města w Idaho su Boise (206.000 wob.), Nampa (82.000) a Meridian (75.000). 22 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow. Najwjetša nabožinska skupina su Mormonojo (23 %).
Oblasć Orenburg
Oblasć Orenburg ( Оренбургская область/Orenburgskaja oblast) je oblasć w aziskim a europskim dźělu Ruskeje. Leži w suchich stepowych kónčinach južneho Urala při rěce ze samsnym mjenom a tuž na mjezach Europy a Azije. W juhu mjezuje z Kazachstanom. Jeje zarjadniske sydło a zdobom najwjetše město z 548.000 wobydlerjemi je Orenburg nad Uralom. Dalše wulkoměsto je Orsk we wuchodnym, aziskim dźělu oblasće z 240.000 wobydlerjemi.
W lěće měješe Oblasć Orenburg  wobydlerjow. Z nich běchu 74,7 % Rusojo, 7,4 % Tatarojo a 5,9 % Kazachojo.
Květinov
Květinov je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 479 m nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe dwěsćě wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1436.
Roger Waters
thumb|Roger Waters (2006) George Roger Waters (* 6. septembra 1943 w Great Bookham) je britiski rockowy hudźbnik, spěwar, basist a komponist, kotryž hraješe mjez 1964 a 1985 pola skupiny Pink Floyd.
Bahorowa bergenija
Bahorowa bergenija (Bergenia purpurascens) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Powiat świdnicki (Delnja Šleska)
Powiat świdnicki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Nadeńdźe so sewjernje Sudetow a ma něhdźe 160.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z wósom gmejnow:
Albert Einstein
mini|Albert Einstein w lěće 1921 [[Dataja:Albert Einstein signature 1934.svg|frameless|center|Einsteinowe podpismo]]
Albert Einstein (* 14. měrca 1879 w Ulmje; 18. apryla 1955 w Princetonje, New Jersey) płaći jako jedyn z najwuznamnišich teoretiskich fyzikarjow w stawiznach wědomosće a swětodaloko jako scyła najznaćiši wědomostnik nowowěka. Jeho slědźenja wo strukturje materije, časa a ruma kaž tež wo bytosći grawitacije přeměnichu do dalokeje měry do toho płaćiwy wobraz swěta po Newtonje.
Ze swojim hłownym dźělom, teoriju relatiwity, sta so po cyłym swěće sławny. W lěće 1905 wuńdźe jeho dźěło z titulom Zur Elektrodynamik bewegter Körper, kotrehož wobsah so dźensa jako specialna teorija relatiwity woznamjenja. Dźesać lět pozdźišo wozjewi 1915 powšitkownu teoriju relatiwity. „Za jeho zasłužby wo teoretisku fyziku“ spožči so jemu w lěće 1921 Nobelowe myto za fyziku. Einsteinowe dźěła hrajachu – porno daloko rozšěrjenemu měnjenju – jenož pódlansku rólu při wunamakanju atomoweje bomby a wuwiwanju jadroweje energije.
Albert Einstein płaći jako personifikacija slědźerja a ženija. Sam wužiwaše swoju nimorjadnu znatosć tež zwonka fachoweho swěta, zo by so zasadźował za dorozumjenje ludow a swětowy měr.
W běhu swojeho žiwjenja bě z asimilowaneje němsko-židowskeje swójby pochadźacy Einstein staćan wšelakich krajow: wot narodźenja měješe württembergske staćanstwo. Wot 1896 do 1901 bjezstatny, běše wón wot 1901 šwicarski staćan a 1911/12 tež byrgar Rakuskeje. Wot 1914 do 1932 bydleše w Berlinje a měješe jako byrgar Pruskeje tež staćanstwo Němskeho mócnarstwa. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow swój němski pas woteda a bu 1934 wot Němskeje wotnarodnjeny. Přidatnje k šwicarskemu naby w lěće 1940 tež staćanstwo Zjednoćenych statow, hdźež hižo wot 1935 bydleše.
Pewjek
thumb|left Pewjek ( Певек; Пээкин) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Čukotskeho morja něhdźe 650 kilometrow sewjerozapadnje Anadyra.
Je najsewjerniše město w Ruskej.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Gołyń
Gołyń je:
Paris
Paris ( Paris, ; serbsce tež Pariz) je stolica a najwjetše město Francoskeje. Leži w regionje Île-de-France při rěce Seine. Město jako administratiwna jednotka ma něhdźe 2,2 milionaj wobydlerjow, ale cyła aglomeracija słuša z 12 milionami wobydlerjow k najwjetšim w Europje.
Maćična peticija
Nimo runoprawneho wužiwanja serbšćiny w šulach, w cyrkwi a před sudnistwom žadaše sej peticija mjez druhim tež prawidłowne serbske kemše w krajnej stolicy Drježdźanach.
K hłownym organizatoram peticije słušachu mjez druhim ewangelscy duchowni Jaroměr Hendrich Imiš, Handrij Brósk a Michał Domaška. Najwuznamniši nutřkoserbski přećiwnik peticije bě Bjedrich Adolf Klin, tehdyši předsyda Maćicy.
Bahnowa jabrica
Bahnowa jabrica (Hottonia palustris) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Boksitogorsk
thumb|left Boksitogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Oblasć Orjol
Oblasć Orjol ( Орловская область/Orlowskaja oblast) je oblasć w juhozapadnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w přitočnišću rěki Oka we Wuchodoeuropskej nižinje něhdźe 300 kilometrow južnje Moskwy. Jeje zarjadniske sydło a z 317.000 wobydlerjemi jeničke wulkoměsto je Orjol.
W lěće měješe Oblasć Orjol  wobydlerjow. Z nich běchu 93,9 % Rusojo.
Seattle Seahawks
Seattle Seahawks su w lěće 1976 załoženy US-ameriski american-football-franchise ze Seattle w staće Washington. Woni přisłušeja lize NFL (National Football League) a hraja tam w NFC West.
Nowomičurinsk
Sydlišćo je so w lěće 1968 załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Oswald Mrózak
Arnošt Oswald Mrózak ( Ernst Oswald Mrosack; * 29. oktobra 1845 we Wulkich Ždźarach, † 7. meje 1934 w Budyšinku) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a kantora Jana Mrózaka a młódši bratr Jana Hermana Mrózaka w Ždźarach a wopytowaše wot lěta 1858 Budyski gymnazij. Po zakónčenym studiju teologije w Berlinje nastupi 1872 swoje prěnje farske městno w Chołmje pola Niskeje. Wot 1874 do 1877 bě z fararjom w Malešecach a wot 1877 skutkowaše nimale 50 lět w Hrodźišćanskej wosadźe. 1925 poda so w starobje 80 lět na wuměnk a přesydli so k swójbje syna Pawoła do Budyšinka. Jeho druhi syn Friedrich Walter skutkowaše wot 1910 do 1927 w Ketličanskej wosadźe.
Mrózak nawjedowaše wjele lět serbsku ewangelsku prědarsku konferencu a bě serbski zastupjer w sakskej ewangelskej krajnej synodźe. Serbskich studentow teologije wuwučowaše po smjerći Jaroměra Hendricha Imiša w lěće 1898 w kóždolětnym serbskim prědarskim seminarje w Hrodźišćanskim farskim domje, mjez druhim tež w serbskej rěči. 1922 přepoda tutón nadawk ze starobnych přičin Budestečanskemu fararjej Moricej Domašce.
Wot lěta 1876 bě čłon Maćicy Serbskeje.
Nowe Městačko
Nowe Městačko ( Neustädtel) je małe sydlišćo w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1950 běše samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Wotrowa.
Leži njedaloko Wotrowa w dolinje Klóšterskeje wody za Wotrowskim hrodźišćom, něhdźe 18 km zapadnje wot Budyšina.
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 32 wot cyłkownje 40 wobydlerjow serbsce.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Noweho Městačka a wokoliny
Systematika krytosymjenjakow po APG III
Systematika krytosymjenjakow po APG III je na kóncu lěta 2009 wuńdźena aktualizacija wot Angiosperm Phylogeny Group najprjedy w lěće 1998 (APG I) namjetana a w lěće 2003 předźěłana (APG II) systematika krytosymjenjakow.
Porno předchadnikej, APG II, je so ličba njeplacěrowanych swójbow pomjeńšiła. Město toho je 14 nowych porjadow.
Wulki rozraz
Wulki rozraz (Veronica longifolia) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Rostlina je w někotrych žórłach jako Pseudolysimachion longifolium mjenowana.
Wopis
Wulki rozraz je wjacelětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot hač do 1 m. Rostlina je zmjerzkokruta.
Łopjena su wuske, kónčkojte a jasnje zubate a steja w mutličkach.
Swětłomódrowioletne kćenja steja w hustych, dołhich, zrunanych kwětnistwach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje a w Aziji rozšěrjena.
Lětni bóz
Lětni bóz (Buddleja; po němskim słowje Sommerflieder) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Dalše mjeno je budleja.
Po někotrych žórłach słuša k budlejowym rostlinam (Buddlejaceae).
Wopis
Lětni bóz je ród, kotryž wobsahuje něhdźe 100 družinow. Wone su štomy abo kerki.
Łopjena su lancetojte.
Tadeusz Wolański
Tadeusz Wolański (* 17. oktobra 1785 w Szawlach (Litawska); † 16. februara 1865 w Ryńsku (Pólska)) bě pólski archeolog a slědźer napisow w etrušćinje. Wón nastaji hypotezu słowjanskeho pochada Etrušćanow.
Lětni bóz
Wopis
Kćenja steja w kłosach, pakićach. Wone wobsahuja jara wjele nektara, kotryž mjetele přiwabjuje.
Rozšěrjenje
Družiny wustupuja w Americe, w Africe a předewšěm w Azija.
Wjele družinow so jako pyšne rostliny plahuje, mjeztym zo někotre su neofyty.
Systematika
Ród bu wot šwedskeho botanikarja Carl von Linné 1753 zestajeny. Z wuběrkom mjena Buddleja bu jendźelski botanikar Adam Buddle (1660–1715) česćeny.
Kaž při najwjetšich tropiskich rostlinskich rodach je znutřkowna systematika diskutowana. Cyłkownje słuša něhdźe 100 družinow k lětnim bózam; tu wuběrk:
Kungur
thumb|left Kungur je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kungurka w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 90 kilometrow južnje Perma. Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1663 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Indiana
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži južnje Michiganskeho jězora. Ma něhdźe 6,5 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 94.000 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje dwójce přestrjeni Delnjeje Sakskeje. Stolica je Indianapolis.
Stat mjezuje z Michiganskim jězorom a Michiganom na sewjeru, z Ohio na wuchodźe, Kentuckyjom na juhu, a z Illinoisom na zapadźe.
přiwza so dnja 11. decembra 1816 jako 19. stat do unije a ma přimjeno The Hoosier State.
Wulkoměsta w Indianje su Indianapolis (830.000 wob.), Fort Wayne (254.000), Evansville (117.000) a South Bend (101.000). 22,7 % wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.
Pěskowa trawička
Pěskowa trawička je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Mibora minima, Poaceae).
Wulki Wosyk
Wulki Wosyk ( Großhänchen) je hornjołužiska wjes blisko Tuchorja, kotraž słuša ke gmejnje Porchow. Je ródna wjes serbskeho wědomostnika Arnošta Muki a měješe hač do zažneho 20. lětstotka serbskorěčnu wjetšinu, njesłuša pak dźensa hižo do oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Wjes nadeńdźe so w hornjołužiskich honach sewjerozapadnje Tuchorskeho lěsa we wysokosći 230 m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Dobranecy na sewjerowuchodźe, Lutyjecy na juhowuchodźe, Horni Wujězd na sewjerozapadźe a Panecy na sewjeru.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje wsy jako Maior Heynichin pochadźa ze 14. lětstotka. Hač do lěta 1923 wobsteješe wjeska z dweju politiskeju gmejnow, Mišnjanskeho boka a Hornjołužiskeho boka, dokelž běžeše hranica mjez woběmaj krajomaj hač do 17. lětstotka přez samu wjesku.
Wobydlerstwo
Po Arnošta Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Wulki Wosyk we 1880tych lětach cyłkownje 222 wobydlerjow, z nich 182 Serbow (82 %) a 40 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 10,7 %, mjez nimi štyrjo serbscy młodostni. Posledni serbskorěčny wobydler zemrě w lěće 1983.
Wulki Wosyk słuša wot 1830 k Hornjowujězdźanskej ewangelskej wosadźe. Prjedy běchu Wosčenjo do Hodźija zafarowani.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Wulkeho Wosyka
24. septembra
24. septembra abo '''24. požnjenca''' je 267. dźeń gregorianiskeje protyki (268. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 98 dnjow hač do kónca lěta.
Sewjerobajkalsk
thumb|left Sewjerobajkalsk ( Северобайкальск; ) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w republice Burjatskej při brjoze sewjerneho Bajkalskeho jězora něhdźe 400 kilometrow sewjernje Ulan-Ude a 500 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1974 załožiło.
18. julija
18. julija abo '''18. pražnika''' je 199. dźeń gregorianiskeje protyki (200. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 166 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Jakub Lorenc-Zalěski (* 1874)
Wokołkata seklička
Wokołkata seklička (Iberis umbellata) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Bohata wěža
thumb|upright|Bohata wěža na Žitnych wikach
Bohata wěža ( Reichenturm) je dźěl historiskeho měšćanskeho wobtwjerdźenja Budyšina. Nadeńdźe so při wuchodnej kromje stareho města, při wuchodnym kóncu Bohateje hasy a sewjernym boku Žitnych wikow, napřećo Serbskeje cyrkwje a hotela Best Western. Wona je wot apryla do oktobra za wopytowarjow wotewrjena. Napadna je nachilnosć 56 metrow wysokeje Bohateje wěže wo 1,44 metrow wot padoruneje, čehoždla mjenuje so tež „křiwa wěža Budyšina“. Před Bohatej wěžu nadeńdźechu so Bohate wrota, kotrež buchu w lěće 1968 wottorhane.
Při wuchodnym boku wěže nadeńdźe so dwaj metraj wysoki relief z lěta 1593, kotryž pokaza kejžora Rudolfa II. Jedna so wo jenički monumentalny pomnik za tutoho wuznamneho knježićela ze zažneho nowowěka.
Stawizny
Twar wěže zahaji so w lěće 1490. Hač do lěta 1492 bě kulojty spódni dźěl wěže z kamjenja natwarjeny. Horni dźěl natwari so tehdy z drjewa. W lěće 1593 wottorhny so drjewjany dźěl dla stracha sypnjenja a bu znowa natwarjeny. Za čas woblěhowanja Budyšina přez sakske jednotki w Třicećilětnej wójnje bu Bohata wěža w lěće 1620 wjacekróć ćežko wobškodźena. Dnja 3. oktobra so přez wobtřělenje rozpali a hač na zakładne murje zniči. Nowonatwar so hakle 1627 započa. W běhu dwójneho woblěhowanja přez sakske a šwedske wójsko w lěće 1639 so wěža znowa zniči a steješe potom 24 lět dołho jako ruina. Hakle 1663 bu – po zjawnym zběranju trěbnych pjenježnych srědkow – zaso natwarjena.
W nocy wot 5. na 6. julija 1686 wupali wěža při w Kotołskej hasy wudyrjenym měšćanskim wohnju znowa dospołnje. Hakle 1696 zahajichu rekonstrukciju. Tež posledni wulki woheń dnja 22. apryla 1709 zniči wěžu. Za financowanje reparaturow wotmě so w lěće 1715 měšćanska loterija. Hakle tehdy nasta barokny horni dźěl Bohateje wěže, kaž jón hišće hač do dźensnišeho znajemy. Naćisk rysowaše twarski mišter Johann Christoph von Naumann.
Dotal posledni raz bu wěža w lěće 2016 saněrowana.
Jěrnicowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Japanski lětni bóz
Japanski lětni bóz (Buddleja japonica) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Wopis
thumb|left|Kwětnistwo
Nalětni sydrik
Nalětni sydrik (Cruciata glabra) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Baldone
thumb|left Baldone (historiske němske mjeno – Baldohn; historiske ruske mjeno – Бальдон/ Baldon (do 1920)) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Baldonskeho wobwoda.
Leži něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Nowa Łuka
Nowa Łuka ( Neuwiese) je srjedźołužiska wjes na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Ze susodnymi Horami twori Nowa Łuka zhromadny gmejnski dźěl.
Křižny sydrik
Křižny sydrik (Cruciata laevipes) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Nowa Łuka
Geografija
Wjes nadeńdźe so něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Wojerowskeho stareho města w nižinje Čorneho Halštrowa a leži na lěwym brjoze kanalizowaneje rěki. Stary Halštrowski běh ćeče bjezposrědnje přez Nowołučansku nawjes.
Susodnej wsy stej Hory na sewjerozapadźe a Narć na juhozapadźe. Sewjernje wsy nadeńdźe so přemysłowy park Nowa Łuka-Hory. Mjez Nowej Łuku a Horami běži Stara Berlinska dróha, dźensniša statna dróha 234.
Křižny sydrik
Wopis
Křižny sydrik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm.
Stołpik je zrunany abo postupowace.
Nowa Łuka
Stawizny
Samostatna gmejna Nowa Łuka wobsteješe hač do lěta 1995, jako zjednoćichu so gmejny Bjezdowy, Bluń, Lejno, Narć, Nowa Łuka, Ptačecy, Zabrod a Židźino k nowej wulkogmejnje Halštrowska Hola.
Křižny sydrik
Łopjena
Nažołć zelene łopjena steja po štyrjoch w mutličce a su owalne hač šěroko-lancetojte a třinerwne.
Nowa Łuka
Wobydlerstwo
Po Arnošta Mukowej statistice měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 251 wobydlerjow, z kotrychž běchu nimo jednoho jeničkeho wšitcy Serbja. Tež po Druhej swětowej wójnje zwěsći Arnošt Černik w lěće 1954 hišće wysoki serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 78,5 %. W druhej połojcy 20. lětstotka je so serbšćina we wšědnym dnju do dalokeje měry zhubiła.
Ewangelscy Nowołučenjo přisłušeja ze starodawna Wojerowskej wosadźe.
Křižny sydrik
Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija. Kćenja nimaja keluch, docpěwa šěrokosć wot něhdźe 2 mm a steja we łopjenowych rozporach. Króna je koleskojte a štyricybate. Dźěl po mjedźe wonjacych kćenjow je dwusplažny, mjeztym zo dźěl je muski.
Alpski klinkačk
Alpski klinkačk je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow łaćonsce: Cortusa matthioli, Primulaceae).
Egwjekinot
thumb|left Egwjekinot ( Эгвекинот, Ирвыкыннот) je sydlišćo měsćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho morja něhdźe 230 kilometrow sewjerowuchodnje Anadyra.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło.
Lotoskowe rostliny
Lotoskowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Nelumbonaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Anatolij Fomenko
Anatolij Timofejewič Fomenko (Анато́лий Тимофе́евич Фоме́нко, * 13. měrca 1945, Stalino) je ruski matematikar. Wón je awtor teorije, zo stej so Wien a Bjenatki ze strony Słowjanow („Wendow“) załožiłoj.
Baskiska
Baskiska (baskisce Euskadi, španisce País Vasco) je z lěta 1979 autonomna kónčina na sewjerje Španiskeje. Na wuchodźe mjezuje z Navarru, na zapadźe z Kantabriju a Kastilijej a Leonom, na juhu z La Rioju, na sewjerowuchodźe z Francoskej, na sewjerje ma pobróh z Biskajskim zaliwom atlantiskeho oceana. W Baskiskej bydli narod Baskow, kotryž rěči baskišćinu, kotraž je tu tež prěnja hamtska rěč. Španišćina je druha hamtska rěč. Hłowne město Baskiskeje je Vitoria (baskisce Gasteiz).
Lotošino
thumb|left
Lotošino je sydlišćo měšćanskeho typa w Moskowskej oblasći. Je zarjadniske sydło Lotošinskeho rajona.
Leži při rěce Lob něhdźe 135 kilometrow sewjerozapadnje Moskwy a ma něhdźe pjeć  tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1478 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Třasawka
Třasawka (Apera) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalšej serbskej mjenje stej wjechlawa a rólna šmica.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mikawčkata bergenija
Mikawčkata bergenija (Bergenia ciliata) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Pawlowsk (oblasć Woronjež)
thumb|left
Pawlowsk je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Pawlowskeho rajona.
Leži něhdźe 150 kilometrow južnje Woronježa.
Ma něhdźe 114 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1709 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Workuta
thumb|left|250px
Workuta je město w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 1100 kilometrow wot Syktywkara a 2300 kilometrow wot Moskwy.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło. Workuta ma něhdźe 60.368 wobydlerjow.
Skradin
Skradin ( Scardona) je městačko při rěce Krka njedaloko Jadranskeho morja w Chorwatskej a ma něhdźe 3.800 wobydlerjow. Najbliše susodne město je někak 18 kilometrow zdaleny Šibenik. Skradin je dla bliskosće k nacionalnemu parkej Krka woblubowany turistiski cil.
Po ludličenju 2011 wučinichu Chorwaća 79,24 % wobydlerstwa a Južni Serbja 17,75 %.
Aktiwne koparske towarstwo w měsće je NK SOŠK.
Frohburg
Hród Frohburg naspomni so prěni raz kónc 10. lětstotka, sydlišćo same hakle w lěće 1198 jako Vroburc a 1233 jako město. Měšćanske prawa dósta Frohburg pak hakle přez nowu saksku wustawu w lěće 1831.
Dnja 1. januara 2018 bu susodne městačko Kohren-Sahlis zagmejnowane.
Baskišćina
Baskišćina (euskara, w narěčach euskera, euskuera, üskara) je izolowana rěč w zapadnej Europje, kotraž so w někotrych regionach Španiskeje a Francoskeje rěči.
Eksistuja někotre hypotezy wo móžnej přiwuznosći baskišćiny z druhimi rěčemi, ale dotal njeje žana z nich powšitkownje akceptowana.
Rěč ma sydom hłownych narěčow, a to Biskaya, Gipuzkoa, Araba (Alava) a Nafarroa w Španiskej kaž tež Lapurdi, Nafarroa Beherea a Zuberoa (Souletin) we Francoskej.
Rěčne charakteristiki
Tu ma so jenož powšitkowny přehlad podać.
Fonologija
Wokalny system je třischodźenkowy a njerozezna žanu wokalne kwantity. Wokale su /,, , , /. Konsonanty su w sćěhowacej tabeli wopisane.
Konsonanty Baskišćiny
Rozdźěl mjez ts a tz je fonemiski, kaž přikładny por dokładuje.
Wurjekowanje njespěwnych ploziwe je sylnišo aspirowane hač w romaniskich rěčach.
Alfabet
Alfabet Baskišćiny ma 22 pismikow.
Aa Bb Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Rr Ss Tt Uu Xx Zz
Sćěhowace pismiki so jenož w cuzych słowach wužiwaja: Cc Qq Vv Ww Yy
Wisława Szymborska
mini|upright|Wisława Szymborska
Kyzyl-Kija
Leži něhdźe 145 kilometrow wuchodnje Batkena, něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Oša a něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje uzbekskeje Fergany.
Wisława Szymborska
Wisława Szymborska, Maria Wisława Anna Szymborska (* 2. julija 1923 w Kórniku, † 1. februara 2012 w Krakowje) bě pólska spisowaćelka, kotraž dósta w lěće 1996 Nobelowe myto za literaturu.
Kyzyl-Kija
Ma něhdźe 51 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Lyswa
Lyswa je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Lyswa w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Perma. Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1785 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Paprotna
Paprotna ( Papproth) je wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Radušc a bě hač do 1. januara 1939 samostatna gmejna.
Geografija
Wjes leži pjeć kilometrow juhowuchodnje Drjowka na sewjernej kromje Wjelčanskeje jamy. Susodnej wsy stej Jazorki na sewjeru a Radušc na sewjerowuchodźe.
Dwaj kilometraj zapadnje Paprotneje běše hač do lěta 1980 wjeska Górki, kotraž měješe so dla škodow přez pohłubjenje dnjoweje wody jako sćěh brunicoweje jamy wopušćić a pozdźišo wottorhać. Połdra kilometra južnje běše do lěta 1992 cyrkwinska wjes Klěšnik a dwaj kilometraj wuchodnje 1988 wotbagrowane Tšuckojce. Dźensa wjedźe zaso asfaltowa dróha přez něhdyšu jamu do Grodka.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Paprotna srjedź 1880tych lět cyłkownje 53 wobydlerjow, z kotrychž běchu 51 Serbja (96 %).
19. julija
19. julija abo '''19. pražnika''' je 200. dźeń gregorianiskeje protyki (201. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 165 dnjow hač do kónca lěta.
1966
Wumrěće
mini|upright=0.4|Filip Jakubaš
Myta
mini|upright=0.4|[[Michał Nawka, nošer Myta Ćišinskeho I. rjadownje lěta 1966]]
Michael Kretschmer
Do toho bě Kretschmer wot lěta 2005 generalny sekretar sakskeje unije a wot 2009 do 2017 městopředsyda frakcije CDU/CSU w němskim zwjazkowym sejmje.
Žiwjenje
Po wukubłanju na běrowoweho informaciskeho elektronikarja studowaše Kretschmer hospodarske inženjerstwo w Drježdźanach a wotzamkny studij w lěće 2002 jako diplomowy hospodarski inženjer (FWŠ).
Michael Kretschmer je ewangelski, njewoženjeny a ma dweju synow.
Politikar
Kretschmer bě wot 1994 do 1999 čłon Zhorjelskeje měšćanskeje rady. Wot 2002 do 2017 bě přez štyri legislatury zapósłanc w zwjazkowym sejmje. Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 24. septembra 2017 zhubi direktny mandat w Zhorjelskim wólbnym wokrjesu na kandidata strony AfD.
Lotoska
Lotoska (Nelumbo) je ród ze swójby Lotoskowych rostlinow (Nelumbonaceae). Dalše serbske mjeno je worješinc. Wobsahuje sćěhowace družiny:
Powiat trzebnicki
Powiat trzebnicki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Trzebnicu. Wokrjes ma přestrjeń wot 1.026 km² a něhdźe 84.000 wobydlerjow.
Gmejny
Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich
štyri měšćansko-wjesne gmejny:
Arnošt Černik
Arnošt Černik ( Ernst Tschernik; * 12. junija 1910 w Slepom, † 27. februara 1988) bě serbski wučer, wědomostnik a statistikar.
Wón narodźi so w lěće 1910 jako najmłódši syn ludoweho herca Kita Černika a Hany rodźeneje Hančojc do serbskeje chěžkarskeje swójby w Slepom, hdźež tež do ludoweje šule chodźeše. Wot 1925 do 1930 studowaše na namjet profesora Alfonsa Parczewskeho, kiž tehdy w Slepom poby, na wučerskim seminarje w Ostrzeszówje pola Wrócławja. Hač do lěta 1934 skutkowaše jako wučer na wjacorych pólskich dwurěčnych zakładnych šulach. Po nawróće do Němskeje dyrbješe w Berlinje abituru nachwatać, dokelž so pólska matura tu njepřipózna. Studowaše tam a pozdźišo w Kralowcu prawniske a statne wědomosće a zakónči studij w lěće 1940 jako diplomowy ludowy hospodar.
Po Druhej swětowej wójnje steješe najprjedy na čole hospodarskeho wotrjada Domowiny, doniž so w Poznanju na polu statistiki a ekonomiskeje geografije dale njeskwalifikowa. W meji 1947 narěči při zetkanju ze zastupnikami pólskeho knježerstwa hromadźe z Wójćechom Kóčku problematiku němskorěčnych ćěkańcow z wuchodnych stronow Němskeje a jich negatiwny wliw na substancu serbskeje rěče a kultury we Łužicy. Wicepremierej a zdobom ministrej za wróćodobyte krajiny, Władysławej Gomułce, přepodaštaj memorandum Domowiny, w kotrymž wabjachu za samostatnosć Serbow. W septembrje 1948 dyrbješe so kaž Pawoł Cyž a Anton Nawka po rozsudźe Domowiny do Łužicy nawróćić. 1950 promowowaše wo hospodarskim a demografiskim połoženju we Łužicy. 1950/51 běše z wučerjom na nowozałoženej Serbskej wyšej šuli w Budyšinje. W lětomaj 1954/55 přewjedźe jako sobudźěłaćer Domowiny resp. Instituta za serbski ludospyt wobšěrnu demografisko-statistisku zběrku w Hornjej a Delnjej Łužicy, zo by ličbu Serbow wuslědźił. Tajke slědźenje bě před nim k prěnjemu razej Arnošt Muka we 1880tych lětach přewjedł. Jeho wuslědki buchu wot Černika systematisce zjimane a w lěće 1954 jako kniha wudate. Wuslědki Černikoweje statistiki sameje so w NDRskich časach z politiskich přičin oficielnje njewozjewichu, dokelž běchu po jeho ličenju jenož hišće něhdźe 81.000 Serbow. Hač do lěta 1958 bě Černik ze zamołwitym za wotrjad krajowěda/demografija w Instituće za serbski ludospyt. Wot 1959 bydleše w Berlinje.
Sydrik (Cruciata)
Sydrik (Cruciata) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sparik
Sparik (Melampyrum) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lěsny pryšćenc
Lěsny pryšćenc (Clematis vitalba) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). thumb|Clematis vitalba
Wopis
Lěsny pryšćenc je wijaty kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 10 m.
Stara Cyhelnica
Stara Cyhelnica ( Alte Ziegelscheune) je wjeska w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1957 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Hač do lěta 1879 běše samostatna gmejna.
Lěsny pryšćenc
Wopis
Stołpiki su lianojte, nićojte a wodrjewjene. Wone so hodźa jich zhibujomnosće dla k plećenju.
Stara Cyhelnica
Wjes leži pola Kukowa, něhdźe 17 km sewjerozapadnje Budyšina.
Lěsny pryšćenc
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne a njeporowje pjerite. Łopješka su šěroko lancetojte, jejkojte abo wutrobojte, hrubje a njesymetrisce zubate.
Stara Cyhelnica
Stawizny
Sydlišćo nasta po 1703 wokoło cyhelnicy klóštra Marijineje hwězdy, kotryž měješe tež ležownostne knjejstwo nade wsu. Prěnjotne serbske mjeno běše Pakostensa. Pod němskim mjenom naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1718 jako Zigelscheine.
Lěsny pryšćenc
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su dołho stołpikate, nakónčne abo rozporostejne, běłe, docpěja šěrokosć wot 2 hač 3 cm, maja 4 běłe abo zwonka lochko zelenkojte kćenjowe łopješka, wobsahuja wjele próškowych łopješkow, tworja wjelekćenjowe kwětnistwa. Kćenjowe łopješka su na woběmaj bokomaj móškojće kosmate.
Stara Cyhelnica
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 58 wobydlerjow serbsce.
Pomniki
Připóznate kulturne pomniki w Starej Cyhelnicy su dwaj swjatej křižej při Brylowej čo. 9 a čo. 12 a kamjentny pućnik z 19. lětstotka zapadnje wjeski při puću do Kukowa. Třistronski statok na ležownosći Brylowa čo. 7 je so w lěće 2018 wottorhnył.
Balej
Balej ( Балей) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 350 kilometrow wuchodnje Čity.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1736 jako wjes Nowotroickij promysel załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Lěsny pryšćenc
Płody
Płody su jednosymjenjowe zawěrace płody.
Maćizny
Rostlinska měza wobsahuje protoanemonin.
Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach, na kerkowych kromach a lěsnych kromach, lěsnych holinach, w kerčinach wot pustych płoninach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej, srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač Jendźelskeje rozšěrjena.
Capri
Capri je italska skalna kupa w Neapelskim golfu před zapadnym přibrjóhom Apenninskeje połkupy. Wona je 10,4 km² wulka, wobsteji z wjetšeho dźěła z wapnowca a je znata wosebje dla jeje přimorskich jamow. Najznaćiša z nich je tak mjenowana „Módra jama“. Najwyši dypk kupy je z 589 metrami nad morjom Monte Solaro. Capri ma wurunanu, miłu klimu a přecozelenu wegetaciju kaž tež terasowe kultury z winicami, sadowcami a wolijowcami.
Hłowna hospodarska hałuza kupy je hižo wot 19. lětstotka cyłolětny cuzbniski wobchad. Kupa je jenož pjeć kilometrow zdalena wot twjerdźe a přisłuša metropolitanskemu regionej Neapel.
Aralski jězor
thumb|left|Wrak we wusušenym Aralskim jězorje thumb|left|Animacija wusušenja Aralskeho jězora
Aralski jězor ( Арал теңізі Aral teñizi; Orol dengizi;  Аральское море/Aralskoje morje) je bjezwottokowy słony jězor w Srjedźnej Aziji, kotryž wobsteji wusušenja dla mjeztym z třoch dźělow. Z 1960tych lět dowjedźe wužiwanje wody Amudarje a Syrdarje za powodźowanje hoberskich plahowanišćow bałmy k zesušenju a zapěskowanju něhdyšeho štwórty najwjetšeho jězora swěta. Tute wuwiće słuša k najwjetšim kunštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach čłowjestwa.
Powostanki Aralskeho jězora so namakaja w Turanskej nižinje, kotraž přisłuša Aralsko-Kaspiskej nurinje a leža w Kazachstanje a Uzbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobsteji wokolina jězora z pusćinow a połpusćinow. Wulki dźěl něhdy 68.000 km² wulkeje swětliny wody bu dźensa mjenowana jako nowa pusćina Aralkum.
Skalinka
Skalinka (Draba) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Ghana
Ghana (hamtsce Republika Ghana) je njewotwisny stat při Ginejskim golfu w zapadnej Africe. Mjezuje z Burkinu na sewjeru, z Togom na wuchodźe a ze Słonowinowym pobrjohom na zapadźe. Stolica a najwjetše město je Accra, kotrež so při pobrjoze Atlantiskeho oceana w juhu kraja nadeńdźe.
Hač do lěta 1957 běše Ghana jako Złoty pobrjóh britiska kolonija. Hač do dźensnišeho je z čłonom Commonwealtha.
Geografija
Najwyše městno je Mount Afadjato (880 m nad normalnej nulu). Spjaty jězor při rěce Volta je najwjetša wodźizna Ghany a wot swojeho zahajenja w lěće 1966 zdobom najwjetši kumštny jězor na cyłym swěće.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro je druhe najwjetše město Brazilskeje. Wone leži na wuchodnej kromje Brazilskeje při brjoze Atlantiskeho oceana. Rio de Janeiro ma 6 093 472 wobydlerjow.
Wot lěta 1763 hač do lěta 1960 bě Rio de Janeiro stolica Brazilskeje.
W lěće 2016 wotměchu so olympiske hry w Rio. Město bě so při wólbje dnja 2. oktobra 2009 přećiwo Madridźe, Tokiju a Chicago přesadźiło.
Alpski kropačk
Alpski kropačk (Primula auricula) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Reinhard Mey
mini|upright|Reinhard Mey (2014) Reinhard Mey, poprawom Reinhard Friedrich Michael Mey (* 21. decembra 1942 w Berlinje) je němski spěwydźěłar a spěwar.
Baloži
Leži něhdźe 10 kilometrow južnje Rigi.
Reinhard Mey
Wotkaz
[[Kategorija:Wosoba (Berlin)]
Baloži
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Prowidenija
thumb|left Prowidenija ( Провидения, Гуврэл) je sydlišćo měsćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho morja něhdźe 450 kilometrow wuchodnje Anadyra.
Zbigniew Herbert
mini|upright|Zbigniew Herbert
Prowidenija
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Zbigniew Herbert
Zbigniew Herbert (* 24. oktobra 1924 we Lwowje, † 28. julija 1998 we Waršawje) bě pólski spisowaćel, lyrikar a dramatikar.
Prowidenija
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło.
Wjacsławk
Wjacsławk je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot předmjena Wjacław resp. Wjacsław. Němska forma je zwjetša Jatzwau(c)k; dalša warianta je Jatzlau(c)k.
Rybnoje
thumb|left Rybnoje je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Rjazanskej oblasći a je satelitowe město Rjazanja. Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Wjeska Rybino je so w lěće 1597 prěni raz naspomniła a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Jakub Wjacsławk
Jakub Wjacsławk ( Jacob Jatzwauk; * 15. februara 1885 w Hórkach, † 3. septembra 1951 w Budyšinje) bě serbski slawist, wědomostny bibliotekar, doktor filologije a załožer Serbskeje bibliografije.
Wot 1913 hač do kónca Druheje swětoweje wójny dźěłaše jako bibliotekar w Drježdźanach, na kóncu běše z bibliotekskim radu při Sakskej krajnej bibliotece. Při bombardowanju Drježdźan w februarje 1945 so jeho bydlenje a priwatna biblioteka spalištej. Po wójnje bě wot 1945 do 1949 z nawodu bibliotekarstwa a archiwnistwa w Budyšinje a poslednjej dwě lěće swojeho žiwjenja z nawodu Budyskeje wotnožki Sakskeho krajneho archiwa. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Dźěło
Mjez 1919 a 1932 wuda Saksku bibliografiju w pjeć zwjazkach. 1922 katalogizowaše biblioteku Maćicy Serbskeje a stwori z tym zakład za Serbsku bibliografiju z 5000 titlemi (Wendische (Sorbische) Bibliographie, Leipzig 1929, Bautzen/Budyšin 1952), kotraž nasta zwonka jeho powołanskeho skutkowanja. Po 1945 centralizowaše Budyske měšćanske biblioteki w něhdyšim stawowym domje na Hrodowskej hasy, natwarješe tam wulku měšćansku biblioteku z wědomostnym wotrjadom a zarjadowa wuswojene biblioteki hornjołužiskich hrodow a ryćerkubłow.
Wot lěta 1945 bě prěni powójnski předsyda wobnowjeneje Maćicy Serbskeje a wot 1946 zdobom čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. Jako tajki a čłon komisije za sakske stawizny w Sakskej akademiji wědomosćow hraješe wulku rólu při załoženju Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje a Instituta za sorabistiku při Lipšćanskej uniwersiće w lěće 1950. Uniwersita jemu dwójce poskići, přewzać direkciju uniwersitneje biblioteki a profesuru za bibliotekarsku wědomosć, štož pak ze starobnych přičin njepřiwza.
Isfana
thumb|left Isfana je město w Batkenskej oblasći na samym zapadźe  Kirgiskeje, blisko tadźikiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Lejlekskeho wobwoda.
Heinrich Heine
mini|upright|Heinrich Heine (mólba z lěta 1831)
Isfana
Leži na juhu Ferganskeho doła něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Batkena.
25. septembra
25. septembra abo '''25. požnjenca''' je 268. dźeń gregorianiskeje protyki (269. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 97 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|[[Franc Kral]]
Heinrich Heine
Christian Johann Heinrich Heine (* 13. decembra 1797 jako Harry Heine w Düsseldorfu; † 17. februara 1856 w Parisu) bě jedyn z najwuznamnišich němskich basnikow, spisowaćelow a žurnalistow 19. lětstotka. Wón płaći jako „posledni basnik romantiki“. Jeho twórby słušeja k najhusćišo přełožowanym němskorěčnych kónčin. Dla jeho židowskeho pochada a politiskeho přeswědčenja bu prawidłownje nadběhowany, wosebje wot antisemitow a nacionalistow.
Isfana
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 9. lětstotku załožiło a ma wot lěta 2001 měšćanske prawa.
Heinrich Heine
K jeho najznaćišim twórbam słuša satiriski epos Deutschland, ein Wintermärchen, kritiske wotličenje z „wótcnym krajom“.
Gerhard Schöne
mini|upright|Gerhard Schöne na Němskim ewangelskim cyrkwinskim dnju 2007
Gerhard Schöne (* 10. januara 1952 w Kosowikach pola Drježdźan) je němski spěwytwórc, kiž słušeše za čas NDR k najznaćišim interpretam. Wosebje znate su jeho dźěćace spěwy.
Wotrosće w ewangelskej fararskej swójbje w Kosowikach, nawukny powołanje pasarja a dźěłaše potom pola póšty. K studiji njebu dla swojeho zapowědźenja wojerskeje słužby dopušćeny. Jako sobudźěłaćer za dźěćace a młodźinske dźěło pola fararja pisaše spěwy a absolwowaše zdobom dalokostudij při Drježdźanskej hudźbnej wyšej šuli. Wot 1979 skutkuje jako swobodny spěwytwórc. 1981 wuńdźe jeho prěnja tačel Spar deinen Wein nicht auf für morgen pola Amiga. Jeho hudźba zasadźowaše so tež w někotrych dźěćacych filmach DEFA.
Diskografija
mini|Gerhard Schöne 1988
Krasnodar
thumb|left
Krasnodar je milionowe město w južnej Ruskej a zarjadniske sydło Krasnodarskeho regiona. Ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1793 załožiło a ma wot lěta 1867 měšćanske prawa.
Apioideae
Apioideae su podswójba znutřka swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae abo Umbelliferae). Z wjace 400 rodami a 3500 družinami su na formach najbóle bohata podswójba.
Systematika
miniatur|Habitus a kwětnistwa [[Peloponnesische Schirmdolde|Peloponnesischen Schirmdolde (Molopospermum peloponnesiacum).]] W podswójbje Apioideae je wjace 400 rodow a něhdźe 3500 družinow. Moderne přepytowanja z gentechniskimi metodami pokazuja, zo starodawna na morfologiji płodow bazowaca klasifikacija znutřka podswójby w šěrokich dźělach njetrjechaca być dyrbi a je k wjele njemonofyletiskim (přir. kladistika) skupinam wjedła. Rozdźělenje podswójby do tribusow a rodow je tohodla w běhu a aktualnje předmjet intensiwneho botaniskeho slědźenja. Z Anthony R. Magee u. a. 2010 słušeja tež rody něhdyšich Saniculoideae jako dwaj tribusaj Steganotaenieae a Saniculeae sem.
Podswójba Apioideae so tuchwilu do 21 tribusow rozrjaduje a někotre rody hišće njejsu do žanoho tribusa zarjadowane (po Steven R. Downie u. a. 2001, F.-J. Sun u. a. 2004, A. R. Magee u. a. 2009 ), přidatne informacije su „Germplasm Resources Information Network“, „The Plant List - A working list of all plant species“ a „The Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity“ wuwzate) (wuběrk na rody):
miniatur|Habitus, lisćowe łopjena a dwójne wokołkowe kwětnistwa [[Koprica|kopricy (Foeniculum vulgare).]] miniatur|Habitus, lisćowe łopjena a kwětnistwo9 wot [[Bupleurum angulosum.]] miniatur|[[Sróčnik (Aegopodium podagraria)]] miniatur|[[Lichtensteinia lacera]] miniatur|Habitus a lisćowe łopjena [[Großer Wasserfenchel|Großen Wasserfenchel (Oenanthe aquatica).]] miniatur|[[Große Bibernelle (Pimpinella major)]] miniatur|[[Wulki bělan (Astrantia major)]] miniatur|[[Laser trilobium]] miniatur|[[Strahlen-Breitsame (Orlaya grandiflora)]] miniatur|[[Süßdolde (Myrrhis odorata)]] miniatur|[[Venuskamm (Scandix pecten-veneris)]] miniatur|[[Gewöhnlicher Klettenkerbel (Torilis japonica)]] miniatur|Wurězk kwětnistwa [[Hundspetersilie (Aethusa cynapium)]] miniatur|[[Arznei-Engelwurz (Angelica archangelica)]] miniatur|[[Hirschwurz-Haarstrang (Peucedanum cervaria), Blütenstandsausschnitt]] miniatur|[[Kümmelblättrige Silge (Selinum carvifolia)]] miniatur|[[Pferdeeppich (Smyrnium olusatrum)]] miniatur|Wurězk kwětnistwa z młodymi płodami [[Alpen-Augenwurz (Athamanta cretensis).]] miniatur|[[Strahliger Hohlsame (Bifora radians), Wurězk kwětnistwa.]]
Wolosowo
thumb|left thumb|left Wolosowo je město w Ruskej federaciji. Leži mjez Pětrohrodom a estiskej hranicu w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1999 měšćanske prawa.
Oblasć Penza
Oblasć Penza ( Пензенская область/Penzenskaja oblast) je oblasć w europskim dźělu Ruskeje. Leži w juhu Wuchodoeuropskeje nižiny na Wolzynej plaće. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Penza z 517.000 wobydlerjemi.
W lěće měješe Oblasć Penza  wobydlerjow. Z nich běchu 84,1 % Rusojo, 6,2 % Tatarojo a 3,9 % Mordwinjenjo.
Kolomija
Kolomija (Collomia) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jěrnica
Jěrnica (Polemonium) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae).
Systematika
Polemonium je mjeno dawacy ród swójby jěrnicowych rostlinow Polemoniaceae ale tež podswójby Polemonioideae. Wobsahuje runje tak 20 hač 30 družinow, k kotrymž słušeja:
Kličaw
Kličaw je městačko w Mahiljowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Kličawskeho rajona.
Leži při rěce Olsa něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Mahiljowa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1592 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2000 měšćanske prawa.
Iowa
je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe tři miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 145.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Des Moines.
Stat mjezuje z Minnesotu na sewjeru, z Wisconsinom na sewjerowuchodźe, z Illinoisom na wuchodźe, z Missourijom na juhu, z Nebrasku na zapadźe a z Južnej Dakotu na sewjerozapadźe. Wuchodnu hranicu Iowy twori rěka Mississippi. Najwyši dypk je wjeršk hory Hawkeye Point (509 m).
přiwza so dnja 28. decembra 1846 jako 29. stat do unije a ma přimjeno Hawkeye State. Dósta swoje mjeno wot indianskeho kmjena Iowa.
Najwjetše města su Des Moines (203.000 wob.), Cedar Rapids (126.000) a Davenport (100.000). Wjace hač třećina wobydlerstwa ma němskich prjedownikow. Delnjoserbski basnik Mato Kosyk skutkowaše tu lěta dołho w němskej wosadźe.
Serbski rozhłós
mini|Logo Budyskeho Serbskeho rozhłosa wot 2017 mini|Logo Delnjoserbskeho rozhłosa
Serbski rozhłós je zhromadne pomjenjowanje za wusyłanja Srjedźoněmskeho rozhłosa a Rozhłosa Berlin-Braniborska (RBB) w hornjo- a delnjoserbskej rěči. Delnjoserbske wusyłanja su tež pod mjenom Bramborske serbske radijo znate.
Programaj so na regionalnymaj žołmomaj inforadio Berlin-Brandenburg a MDR Radio Sachsen wusyłatej. Při tym wužiwatej so sćelakaj 93,4 MHz w Kalawje a 100,4 MHz we Wojerecach. Wot 22. januara 2007 je móžno, wusyłanja Serbskeho rozhłosa tež w interneće jako livestream wot stronow Serbskeho rozhłosa poskać.
Stawizny
W lětach 1945–47 wusyłaše Čěski rozhłós w Praze na iniciatiwu Łužiskeje narodneje rady někotre serbske wusyłanja. Prěnje serbskorěčne wusyłanje jednoho němskeho sćelaka slědowaše potom dnja 14. oktobra 1948. W prěnim wusyłanju rěčachu a spěwachu Jurij Brězan, Lubina Hajnec a Leńka Winarjec originalnje z Drježdźanskeho studija. Na ćišć Domowiny běchu to spočatnje běrtlkhodźinske programy kóždy druhi tydźeń na Drježdźanskim sćelaku, wot lěta 1953 tež delnjoserbske z Podstupima. Při tym njeběchu pak ani wusyłanske časy ani frekwency stabilne, tak zo bě wothłós skerje snadny. Na žadanje Domowiny wutwori so 22. měrca 1953 při statnym rozhłosowym komiteju NDR serbske studijo ze sydłom w Zhorjelcu, dokelž bě tamniše studijo technisce derje wuhotowane. Z prěnim nawodu sta so Klaws Hemmo z Krušwicy, tehdy jenički žurnalist ze serbskimi korjenjemi pola NDRskeho rozhłosa. Wusyłanski čas wučinješe w prěnich lětach 70 mjeńšin tydźensce, najprjedy nimale jenož w hornjoserbskej rěči. Wot 1955 přidružichu so sporadiske delnjoserbske přinoški. Z rozšěrjenjom wusyłanjow na 90 mjeńšin dnja 1. apryla 1956 bu delnjoserbski podźěl na 20 mjeńšin zwyšeny.
Po rozšěrjenju rańšich wusyłanjow wo dalšu hodźinu ma Serbski rozhłós pola MDR wot 6. januara 2020 tydźenski wusyłanski čas wot 1650 mjeńšin (27,5 hodźin).
Hornjoserbske wusyłanja
Serbski rozhłós wusyła wot póndźele do pjatka wot 5 do 9 hodź. a sobotu wot 6 do 10 hodź. swój rańši program z regionalneho studija při Póštowym naměsće w Budyšinje, njedźelniši program pak wot 11:00 hodź. do 12:30 hodź. Studijowa wjednica je Bogna Korjeńkowa. Tuchwilni prawidłowni moderatorojo a redaktorojo su Matej Dźisławk, Tomaš Faska, Diana Fryčec-Grimmigowa, Blanka Funcyna, Monika Gerdesowa, Milan Grojlich, Beno Šołta, Betina Wenderothowa a Jakub Wowčer.
Młodźinski program Serbskeho rozhłosa mjenuje so Radijo Satkula a wusyła so kóždu póndźelu wot 20 do 22 hodź.
Delnjoserbske wusyłanja
Bramborske serbske radijo wusyła wot póndźele do pjatka wot 12 do 13 hodź. z regionalneho studija w Choćebuzu po slědowacej šemje:
Program wospjetuje so wječor wot 19.00 do 20.00 hodź. Kóždy prěni štwórk w měsacu je młodźinski magazin Bubak słyšeć. Njedźelniši program wot 12.30 do 14 hodz. sćěhuje bjezposrědnje na hornjoserbske wusyłanje z Budyšina.
Rjažsk
Sydlišćo je so w lěće 1502 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Archangelsk
thumb|left thumb|left Archangelsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje federacije njedaloko Běłeho morja nad rěku Sewjerna Dwina a je najwjetše město a stolica Archangelkeje oblasće.