cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Šćedrjenc
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Alojs
Alojs je serbske muske předmjeno.
Nutřkowne město (Budyšin)
Nutřkowne město ( Innenstadt) je centralny měšćanski dźěl Budyšina, kotryž wobsahuje historiske jadro města a srjedźowěkowske předměsta mjez nutřkownej a wonkownej měšćanskej murju. Dźensa ma wjace hač pjeć tysac wobydlerjow.
W Nutřkownym měsće namaka so wulki dźěl připóznatych twarskich pomnikow na měšćanskim teritoriju, sydło měšćanskeho zarjadnistwa w radnicy a kupnicy kaž tež nakupowanski centrum při Žitnych wikach a kulturne zarjadnišća kaž Němsko-Serbske ludowe dźiwadło, Dźiwadło na hrodźe, Serbski muzej, Měšćanski muzej, Kamjentny dom a dalše.
Južnje nutřkowneho města nadeńdźe so Južne předměsto, sewjernje a wuchodnje Sewjerowuchodny wobkruh a zapadnje Zapadne předměsto.
Hranicu měšćanskeho dźěla twori Sprjewja na zapadźe a něhdyši měšćanski nasyp na sewjeru (dróha Při měšćanskim nasypje), wuchodźe (Při cyhelskim nasypje, Walska) a juhu (Schillerowe zelenišća).
Hlej tež: Kulturne pomniki w Nutřkownym měsće A–N, P–Z
Wšědny trubownik
Wšědny trubownik (Catalpa bignonioides ) je rostlina ze swójby bignonijowych rostlinow (Bignoniaceae).
Maslenka
Maslenka (Ranunculus) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wšědny trubownik
Wopis
Wšědny trubownik je kompaktny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 8 hač do 15 m.
Maslenka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědny trubownik
Wopis
Króna je skulojćena, njeprawidłownje formowana.
Łopjena su wutrobojte, na delnim boku móškate. Wone so k ćeńkemu kónčkej zwužuja.
Kćěje w lěću. Běłe kćenja su na kromje kruželene, njesu oranžowe blečki a purpurbarbne dypki w klamje a steja w 10-15 cm dołhich pakíćach.
Stejnišćo
Rosće na rěčnych brjohach a łuhojtych kromach. Nimo toho so na dróhach, w zahrodach a w parkach jako pyšny štom plahuje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w ćoplišim juhowuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki rozšěrjena.
Ušaral
Leži něhdźe 600 kilometrow sewjerowuchodnje města Almaty.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1871 jako ruska wjes Stefanowskaja załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.
Karabaš
thumb|left Karabaš je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Sak-Elga w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1822 załožiło a ma wot lěta 1933 měšćanske prawa.
Osetišćina
Osetišćina (osetisce ирон æвзаг [iRON avŽAG]) so hłownje w Sewjernej Osetiskej a Južnej Osetiskej rěči, hdźež je tež připóznata hamtska rěč. Wuznamne diaspory eksistuja tež w Moskwje, Pětrohrodźe, Toronće a někotrych druhich wulkich městach w swěće. Cyłkownje je něhdźe 600 tysac rěčnikow (po druhich powobličenjach, je snadź nic wjace hač 400 tysac dobrych rěčnikow ).
Rěč słuša k iranskej skupinje indoeuropskich rěčow (wuchodo-iranska skupina, ke kotrejž słušeja tež paštušćina w Afghanistanje, jagnobišćina w Tadźikistanje a někotre dalše). Wjele iranistow wužiwa osetišćinu, zo by dešifrěrowało mjena eminentiskich Skitow, kotrež su w antiknych wopisach regiona zwostali. Eksistuja spušćomne etymologiske a historiske dopokazy něhdyšich kontaktow osetiskich rěčnikow ze słowjanskimi, finno-ugriskimi a turkiskimi ludami. Mnoho je hižo z kawkaskeje wokoliny do rěče dóšło.
Alfabet
Za napisanje osetiskeje rěče hodźa so alfabety na zakładźe georgiskeho abo łaćonskeho alfabeta wužiwać. Wot lěta 1937 so oficielnje alfabet wužiwa, kotryž na ruskej graždance bazěruje:
Dublinski zaliw
thumb|Brjóh Dublinskeho zaliwa na kupje North Bull
Osetišćina
Alfabet
Pismiki ё, ж, ш, щ, ъ, ь, э, ю, я, so wužiwaja jenož w požčonkach z rušćiny a we swójskich mjenach, kaž na př.: журнал, Шаляпин, объект, пьеса, экватор, Юрик, якорь.
Kinajcht
Kinajcht je něhdyša wjes na sewjeru Hornjeje Łužicy a dźensniši dźěl města Wojerec w Budyskim wokrjesu. W běhu wutwarjenja Wojerec bu samostatna gmejna w lěće 1960 zagmejnowana.
Geografija
mini|left|Kinajcht na hamtskej karće z lěta 1901 Sydlišćo nadeńdźe so na wuchodźe Wojerowskeho noweho města při kromje lěsa, sewjernje Łazowskeje dróhi. Stare wjesne žro je wobdate wot nowšich sydlišćow a přemysłowych přestrjenjow.
Dublinski zaliw
Zaliw ma přerězna hłubokosć jenož pjeć metrow a wupřestrěwa so wot połkupy Howth Head na sewjeru k přistawej Dún Laoghaire na juhu. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so mała pěskowa kupa North Bull. Město Dublin wobda zaliw na sewjeru, zapadźe a juhu.
Osetišćina
Alfabet
Pismiki а, б, в, г, д, е, и, й, л, м, н, о, р, ф su blisko rušćiny po swojich wurjekowanju.
Kinajcht
Geografija
Šibojski jězor je něhdźe dwaj kilometraj zdaleny; na juhowuchodźe něhdyšeje wsy nadeńdźe so Lěsne pohrjebnišćo, najwjetše we Wojerecach.
Osetišćina
Alfabet
мад – mać; кард – nóž; бал – wišnja; арв – njebjo; арм – ruka; кад – česć; бел – łopač; тел – nić; ердо – kamin; их – lód; хид – móst; ирд – jaskrawy; ивад – blědy; ивар – chłostanje; ихдон – lodowa woda; мит – sněh; бон – dźeń; ном – mjeno; ком – huba.
Kinajcht
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kinicht pochadźa z lěta 1556. Kinajcht běše tehdy wudwór Wojerowskeho stawoweho knjejstwa, kotrež wukonješe tež ležownostne knjejstwo. Městnostne mjeno njepochadźa ze serbšćiny, ale wot srjedźowysokoněmskeho słowa kien („jehlinowy lěs“).
Kurlowo
Kurlowo je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1811 załožiło a ma wot lěta 1998 měšćanske prawa.
Kinajcht
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 138 wot cyłkownje 140 Kinajchćanow serbsce (99 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 89,4 %, štož wotpowědowaše jednomu z najwyšich podźělow w ewangelskich kónčinach.
Osetišćina
Łaćonski alfabet
Nimo toho pismikaj Š a Ž so běštej wužiwajali zo by transkribowali ruske słowa. "Słabej" wokalaj æ a ы  stej jara powšitkownej w rěči, kajkosć kotraž je zhromadnosć  z Persišćinu.
Gramatika
W literarnej warianće osetiskeje rěče je 35 fonemow: 7 wokalow, 2 połwokalow a 26 konsonantow.
Akcent je dynamiski; je přeco na prěnjej złóžce, nimo padow, hdyž w njej je "słaby" wokal (æ abo ы) — w tym padźe akcent je na druhej złóžce. Słowa tworja syntagmy w osetišćinje, a akcent kóžda syntagma ma, nic wšak kóžde słowo. Digorski dialekt (hlej "Dialekty") maja bóle komplikowane akcentowanje.
Osetišćina ma zbytki gramatiskich přiznamjenja, zo bychu definitnosć markěrowali: w digorskim dialekće je wobchował definitny artikl i (němsce "der", "die", "das"), mjeztym zo w ironskim dialekće akcent móže na prěnju złóžku ze słabym wokalom dóńć (kaž by hišće dalša słaba złóžka před njej, kotraž je něhdy artikl była), jeli dźe wo definitny objekt, wo kotrymž rěčnicy wědźa.
Osetišćina ma bohaty a žiwy słowotwórbny system, tworjo nowe słowa předewšěm přez zestajenje korjenjow a přidaće sufiksow (rědšo prefiksow). Najebać wjele ruskich požčonkow, osetišćina je relatiwnje puristiska rěč porno druhim mjeńšinowym rěčam Ruskeje, z tójšto neologizmami přihódnje wutworjenymi z pomocu swójskich morfemow.
Substantiw
Substantiwy so po genusach njerozeznaja. Nimo toho njeje artikl. мад "mać", бел "łopač".
Werb
Infinitiw : Kóncowka infinitiwa je -ын.
бадын – "sedźeć", барын – "wažić, wuwažić", дарын – "dźeržeć", амонын – "pokazać", амайын – "tružić", ивын – "měnjeć, změnić", нæмын – "bić"
Prezensowy zdónk wotpowěduje korjenjej werba.
Preteritowy zdónk twori so přez přidaće sufiksa -т- abo -д- ke korjenjej werba.
Abo nawopak а/æ
Druha móžna alternacija je æ/о
и/ы
у/ы
ау/ы
æу/ы
о/ы
žadyn/а
Dialekty
Stej jenož dwaj dialektaj w osetišćinje: digorski, w kotrymž powěda jedna šesćina cyłeho luda, a ironski. Digorojo a Ironojo so wzajomnje chětro ćežko rozumja, ale po trochu praksy so problemy zhubja.
Digorojo často rozumja a hač wěsteho stopnja rěča ironiski dialekt, ale nic nawopak.
Sociolinguisća zwěsćuja, zo rěčnicy wšelakich dialektow wola rušćinu, zo bychu so wzajomnje rozumili.
Ironski dialekt
Ironšćina ma tři poddialekty: sewjerny (mjeńšina rěčnikow), kudarski (mjeńšina wobydlerjow Južneje Osetiskeje, tež Njeosetojo) a ksaniski abo čisanski (rozšěrjeny podłu rěki Ksani, ale cofa nětk kudarskemu).
Digorski dialekt
W prěnich lětach sowjetskeje mocy mějachu digorski dialekt za wosebitu rěč. W nim buchu wučbnicy publikowane, literarne twórby atd., ale w 1930tych lětach bu digorska literariska tradicija „přećiworewolucionarna“ mjenowana a wot toho časa njeje nihdy nowe zakćěće nazhonił. W poslednim času je so dźěło tole nastupajo zaso zahajiło: wuchadźatej tydźenska nowina Digora a literarny časopis Iraf w digorskim dialekće, je tež ze strony stata podpěrowane Digorske dźiwadło. Wustawa Sewjerneje Osetiskeje připóznawa osetišćinu „we woběmaj jeje formomaj — ironskej a digorskej“, štož woznamjenja faktisce nowe prawniske připóznaće digorskeho dialekta po wjele lětach zanjechanja.
Digorojo su zwjetša trojorěčni — woni derje rěča swój dialekt, rusce a literarnu osetišćinu.
Literarna forma osetišćiny
thumb|280px|Prěnje wudaće osetiskeho časopisa «Rastdzinad», [[14. měrca 1923]] frame|right|Dźěl strony z osetiskim tekstom w łaćonskim alfabeće. Z knihi wo folklorje wudateje w lěće [[1935]] thumb|280px|Osetiski tekst w georgiskim alfabeće. Předsłowo knihi wo folklorje, wudateje w Stalinirje (nětko [[Cchinvali), lěto wudaća 1940]] Literarna osetiska rěč (rěč w radiju, telewiziji, wučbje atd.) je na zakładźe ironskeho dialekta (z někotrymi leksikaliskimi požčonkami z digorskeho dialekta) nastała.
Hač dotal wostanje njerozrisany problem z ortoepiju (wurjekowanske prawidła) literarneje osetiskeje rěče: do toho připóznate prawidła bazuja na nětko faktisce njepopularnej wurjekowanskej normje, kotruž pak w Južnej Osetiskej dale wužiwaja a wuča. W Sewjernej Osetiskej so literarna rěč faktisce na najbóle rozšěrjenym (najbóle wužiwanym) wašnje. Su na přikład tele prawidłowne rozdźěle kaž w słowje цæдис ("jednota"), kotrež hodźi so wurjekować:
Hačrunjež w literarnej rěči dwaj dźenikaj wuchadźetej, ("Rastdzinad" w sewjerje a "Churzarin" w juhu, hačrunjež so knihi wudawaja a rěč so w srjedźnych šulach wuči, sociologiske slědźenja pokazuja wysoki stopjeń analfabetizma mjez rěčnikami osetišćiny (nic wjace hač 20% rěčnikow osetišćiny móže rěč po prawidłach pisać). To bu přez rozšěrjenje rušćiny zawinowane, mjez druhim w zdźěłanju. Nětko so zasozawjedźenje dwurěčneje wučby přihotuje, dźiwajo na fakt, zo za młodych Osetow we Wladikawkazu je hižo rušćina prěnja rěč, kotruž lěpje rěča. W eksperimenće wuknu rjadownje po nowym programje, z wobšěrnišim wuknjenjom osetišćiny a studowanjom wosebitych studijnych objektow w osetišćinje.
Słowoskład
Hačrunjež osetišćina je iranska, njeje jara podobna druhim iranskim rěčam. Osetojo njerozumja, na př., persiske abo paštuske prajenje. Samnoformowe wostanu numerale, někotre słowa, mjeztym zo gramatiske kategorije zdźěla su rozdźělne.
Na př. w tadźikiskej rěči „wysoka hora“ je кӯҳи баланд — substantiw před adjektiwom, substantiw je markěrowany přez izafet (kóncowka -i). W osetiskej rěči ta samsna zestajenka słowow je „бæрзонд хох“: adjektiw přeco steji pře substantiwom, wonej njewjazatej někajke specifiske kóncowki. Tola forma adjektiwow nimale sej wotpowěduje: бæрзонддæр хох — кӯҳи баландтар „wyša hora“.
Osetišćina ma wjele zhromadnych słowow z druhimi indoeuropskimi rěčemi.
Literatura/beletristika
Załožer osetiskeje literarneje tradicije je talentowany poet Konstantin (K'osta/Къоста) Chetagurov (Xetagkaty). Mjez dźěłami K'osty je wjele ludowych bajkow a legendow, kotrež je w rymach zasopowědał. Nimale w samsnym času z Chetagurovom, na spočatku 20-a lětstotka su někotři dalši osetiskorěčni spisowaćeljo (Arsen Kocojev, Seka Gadijev a dr.) swoje twórby spisali, kotrychž dźěła su dźensa klasiske.
Slědźenje
Wuslědźenje osetišćiny je swój zakład we 18. lětstotku dóstało, hdyž pućowacy napisachu swoje zaćišće wo wopytach w Osetiskej. Mjez nimi běchu N. Vitsen, I. A. Guldenstedt, J. Reineggs. Najwažniši přinošk bě dźěło němskeho orientalisty von Klaprot „Pućowanje w Kawkaziskej a Georgiskej“ (wudate w lěće 1812). Von Klaprot bě prěni, kotryž tukanje wo genealogiskim poćahu mjez osetišćinu a alanšćinu wupraji a digorski idiom jako dialekt osetišćiny zwěsći, ale nic jako wosebitu rěč.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu je 305 metrow wysoka hórka na sewjernej kupje Nowoseelandskeje, we wobwodźe Hawke's Bay. Mjeno pochadźa z maoriskeje rěče a skrótša so zwjetša na Taumata.
Z 85 pismikami ma hora druhe najwjetše městnostne mjeno na swěće.
Bruna póda
thumb|Profil bruneje pódy Bruna póda abo bruna pjeršć je družina pódy z brunej barbu. Bruna póda wobsteji ze silikata a křemjenjoweje kamjenizny.
pódowy profil
Typiska bruna póda pokaza na humus bohaty horni A-horicont, kotryž znošuje so do bruno barbneho B-horiconta. Při tym so A-horicont přez wyši humusowy podźěl ćmowiši barbi hač B-horicont. B-horicont pokazuje přez proces přebrunenja brunu barbu a móže wotwisnje wot wuwićoweho stadija mjez 60 cm a 150 cm tołsty być. W hłubokosći wot 25 cm hač do 150 cm slěduje wuchadźišćowa kamjenizna, tež C-horicont, kotrehož barbjenje móže wotpowědnje geologiskim wuměnjenjam wariěrować.
procesy nastaća
Tworjacy proces za nastaće bruneje pódy je proces zbrunjenja. Ze železowych mineralow wotedawaja so železowe iony. Tute přeměnja so do železowych oksidow a hydroksydow. Pódowe minerale su wobdate wot oksydowych kóžkow, přez čož dóstawa BV-horizont swoju typisku brunu barbu.
kajkosće bruneje pódy
Pěskowe brune pódy su derje přewětrjene, składuja mało wody a maja mało wutkow. Rozdźělenje porow kaž, tež wodowy a powětrowy wobběh stej hłownej wot podźěla pěska a hliny wotwisnej.
wužiwanje bruneje pódy
mini|kótwica bruneje pódy Bruna póda so wužiwa za lěsnistwo a rólnistwo. Ale wosebje za rólnistwo, hdźeš přinjese poměrnje wulke wunoški.
połoženje
Bruna póda je w měrno-humidnym klimowym wobwodźe daloko rozšěrjena. W USA namakamy brunu pódu južnje wulkich jězorow. W Sakskej rozšěri so we wulkich přestrjenjach srjedźnych horinow. Bruna póda namaka so tež w zapadnej a srjedźnej Europje, ale tež w zapadnej Ukrainje, w dalokim wuchodźe Ruskeje, kaž tež w Koreji a Japanskej. Na rozprochnjenych glacialnych sedimentach w Sewjeroněmskej nižinje nańdźemy tohorunja bruno zemske pódy.
Jahłojta rězna
Jahłojta rězna (Carex panicea) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Jahłojta rězna je šěrozelena abo módrozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Łopjeno
Łopjena su płone a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 4 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Žónske kłóski docpěwaja dołhosć wot 2 hač 3 cm, su walcojte, čumpatopłodowe a maja tři pěsty. Hadźicy su kulowate-jejkojte, šěrozelene abo žołtobrune a maja krótke, tołste pysčički. Pluwizny su čornojte.
Stejnišćo
Rosće w płonych a žórłowych bahnach, na mokrych łukach a holach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Lewon Ter-Petrosjan
thumb|right
Lewon Ter-Petrosjan ( Լեւոն Տեր-Պետրոսյան; * 9. januara 1945 w Aleppo, Syriska) je armenski stawiznar a politikar.
Wot 11. nowembra 1991 hač do 3. februara 1998 běše z prěnim prezidentom njewotwisneje Armenskeje.
Bachmut
thumb|left
Bachmut (1924–2016 Артёмовск/Artjomowsk) je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži při rěce Bachmut něhdźe 90 kilometrow sewjernje Donjecka.
Město měješe w lěće 2016 něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1571 załožiło a ma wot lěta 1783 měšćanske prawa. W běhu ruskeje wójny přećiwo Ukrainje je Bachmut wot meje 2022 frontowe město a městno ćežkeho wojowanja, při čimž bu nimale dospołnje zničeny.
Zdźěr
Zdźěr (zestarjene tež Zder; ) je wjes we wuchodosakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot 1994 ke gmejnje Wulka Dubrawa. Leži w serbskim sydlenskim rumje Hornjeje Łužicy.
Geografija
Wjes leži sewjernje Budyšina a na sewjernej kromje Hornjołužiskich honow mjez Wulkej Dubrawu a Klukšom. Susodne wjeski su Zdźar na sewjerowuchodźe, Klukš na wuchodźe, Čelchow na juhu a Brěmjo na zapadźe. Přez Zdźěr wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Budyšina do Běłeje Wody, wot kotrejež wotbočuje wokrjesna dróha K7210, wjedźaca přez Brěmjo do Wulkeje Dubrawy. Na južnej kromje Zdźěrje běži něhdyša železniska čara Radwor–Lubij.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Haćišća, Rozdera, Wupalency, Srany kerk, Syte chójny, Dubina, Burizna (drje Pyrizna, Queckenfeld), Korčmarjec hórka, Korčmarjec doł, Sukec hora, Dźěłošća.
Stawizny
mini|left|Knježi dwór w Zdźěri Prěnje historiske naspomnjenje Zdźěrje jako Dzyr bě w lěće 1400. W lěće 1413 so k prěnjemu razej ryćerkubło w Zdźěri naspomni, kotrymž hač do 1595 ležownostne knjejstwo přisłuša. Po tym přeńdźe wjeska zhromadnje z Brěmjenjom do wobsydstwa Budyskeho tachantskeho kapitla, štož wujasni wobstaće katolskeje diaspory w Zdźěri hač do dźensnišeho. W lěće 1884 měješe wjeska po Mukowej statistice 244 wobydlerjow, mjez nimi 241 Serbow (99 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Zdźěrjanskej gmejnje serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 63,8 %.
1834 załoži Budyske tachantstwo šulu w Zdźěri, do kotrejež chodźachu tež dźěći z Brěmjenja. Prěni wučer bě Jan Symank; pozdźišo wučachu tam tež Michał Nawka, Józef Hajna a Jan Meškank. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom bu šula 1937 zawrjena a Zdźěrjanske dźěći chodźachu do Klukšanskeje, Brěmjenjanske pak do Wulkodubrawskeje šule. Po wójnje bě šula znowa w Zdźěri.
Wot lěta 1906 měješe Zdźěr zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Radwor, kotraž bě w Radworju z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W nazymje 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad.
Hač do lěta 1994 bě Zdźěr samostatna gmejna z wjesnym dźělom Čelchow.
Nabožina
mini|Serbski narowny kamjeń na Zdźěrjanskim pohrjebnišću Katolske bože słužby wotměwachu so w Zdźěrjanskej hrodowskej kapałce wot lěta 1721 a buchu wobstarane najprjedy z Budyšina a wot 1862 wot Radworskeho fararja. Wot 1923 do 2005 bě wjeska ze sydłom romsko-katolskeje wosady „Swjata Marija bjezhrěšneho podjeća“ (němsce Mariä Unbefleckte Empfängnis), kotraž wobjimowaše katolikow Zdźěrje, Brěmjenja a z přewažnje ewangelskich wsow na wuchodźe Budyskeho wokrjesa. Wot 2005 je w lětach 1965–68 natwarjena Zdźěrjanska cyrkej filiala Radworskeje wosady Swj. Marije, kralowny róžowca. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe.
Infrastruktura
Přez Zdźěr wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Budyšina do Běłeje Wody. Mjez Zdźěrju a Zdźarom leži lětanišćo Klukš, kotrež słuži hłownje płujadłam.
Sewjernje wjeski nadeńdźe so wot lěta 1965 Zdźěrjanska wodarnja, hdźež wudobywa so z hłubokosće 30 metrow pitna woda za wulke dźěle stareho wokrjesa Budyšin.
Bukow
Bukow ( Hohenbocka) je wjes a gmejna w Braniborskej, słuša pak k Hornjej Łužicy. Ma něhdźe tysac wobydlerjow a je dźěl Rólanskeho hamta.
Laußig
Laußig je sakska gmejna w Sewjerosakskim wokrjesu.
Bukow
Bukow mjezuje na Hóznju (měšćanski dźěl Złeho Komorowa) a leži něhdźe dźesać kilometrow na juh wot centra Złeho Komorowa.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Vockaw pochadźa z lěta 1495. Hač do lěta 1823 prědowachu Bukowscy fararjo w tamnišej ewangelskej cyrkwi tež serbsce. Hodźijski farar Jaroměr Hendrich Imiš dźerži w lěće 1865 hišće raz serbskorěčne misionske prědowanje w Bukowje.
Laußig
Geografija
Gmejna nadeńdźe so něhdźe jědnaće kilometrow sewjernje Jiłowa a šěsć kilometrow južnje Dübena. Zapadnje Laußiga ćeče rěka Modłej. Blisko gmejnskeho dźěla Gruna přeprěkuje přewoz rěku do Hohenprießnitza. Wuchod gmejny mjezuje z přirodnym parkom Dübenska hola.
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych gmejnskich dźělow:
Stawizny
mini|left|Wjesna cyrkej w Laußigu Laußig nasta ze serbskeho sydlišća ze 6. abo 7. lětstotka a naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1283. Dla dobreho połoženja při brodźe přez Modłej naspomni so Gruna dwě lěće pozdźišo 1285. Wjesny dźěl Pristäblich slědowaše wokoło 1371 jako „Prestewelig“, štož je tež serbskeho pochada.
Laußig słušeše kaž Gruna a Pristäblich hač do lěta 1815 k sakskemu hamtej Jiłow. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so wjes w lěće 1816 pruskemu wokrjesej Delič w Mjezyborskim knježerstwowym wobwodźe, ke kotremuž hač do 1952 słušeše.
Z druhej wokrjesnej reformu NDR w lěće 1952 bu Laußig Jiłowskemu wokrjesej w Lipšćanskim wobwodźe přizamknjeny.
Pawoł Wirth
Pawoł Wirth (tež Pawoł Wirt, Paul Wirth; * 11. awgusta 1906 w Stróži pola Rakec, † 20. apryla 1946 we wójnskej jatbje w Šewčenko, Ukraina) bě serbski wučer, slawist a załožer serbskeje rěčneje geografije.
Žiwjenje
Narodźi so jako štwórte dźěćo a druhi syn Stróžanskeho bura Handrija Wirtha a jeho mandźelskeje Hany, rodź. Rjenčec, wopytowaše wot 1918 do 1927 wyšu šulu we Wojerecach a potom gymnazij a Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Na seminarje bě čłon serbskeho towarstwa „Swoboda“ a zastupi do Maćicy Serbskeje. Wot 1927 do 1933 studowaše germanistiku, slawistiku, filozofiju a teologiju w Lipsku a Berlinje, hdźež bě ze šulerjom Trautmanna a Vasmera. Po nawróće do Łužicy bě wot 1934 do 1936 z wučerjom w Malešecach, Klukšu a Budyšinku, njedósta pak trajne wučerske městno w Serbach. Tuž skutkowaše wot 1936 do 1939 w Kleinmachnowje a potom skrótka na Wučerskim wustawje w Schneidemühlu. Wot 1939 do 1944 bě tołmačer za pólšćinu a rušćinu w lěhwje wójnskich jatych we wobsadźenym dźělu Sowjetskeho zwjazka. Wot 1944 bě sam w sowjetskej wójnskej jatbje, najprjedy w Moldawskej a pozdźišo na Ukrainje, hdźež wón w nalěću 1946 schori a w lacareće zemrě.
Wirth bě woženjeny z Elisabeth, rodź. Zülchec z Hessenskeje, kotraž 1939 po jenož štyrilětnym mandźelstwje zemrě. Zhromadnje měještaj syna Jürgena.
Wědomostne skutkowanje
Jako rěčespytnik skutkowaše wot 1936 w Pruskej akademiji wědomosćow sobu. Ze swojej jako kniha wozjewjenej disertaciju Beiträge zum sorbischen (wendischen) Sprachatlas (Leipzig 1933, 1936) załoži serbsku rěčnu geografiju a pozběhny tuž serbsku dialektologiju po Arnošće Muce na wyši schodźenk. Metodisce zepěraše so zdźěla na němsku linguistisku geografiju a rozdźěli serbski rěčny rum do třoch wulkich dialektnych kónčin: hornjoserbskeje, delnjoserbskeje a wuchodoserbskeje (wokoło Slepoho a Mužakowa).
Wirth bě awtor rjada nastawkow wo problemach serbskeje dialektologije a recensent tu- a wukrajnych sorabistiskich wozjewjenjow. Jako prěni Serb zapisowaše dialektalne teksty fonografisce, wobdźěłaše a wuda je w ćišću.
Čad
thumb|left|Jězor Yoa w čadskej Saharje
Republika Čad ( جمهوريّة تشاد/Dźumhūriyyat Tašād, République du Tchad) je njewotwisny a rědko wobsydleny nutřkokrajny stat w srjedźnej Africe. Namaka so mjez rěku Šari w juhu a pusćinu Sahara w sewjeru. Stat mjezuje z Libyskej w sewjeru, ze Sudanom we wuchodźe, z Centralnoafriskej republiku w juhu z Kamerunom w juhozapadźe a z Nigeriju a Nigerom w zapadźe. Stolica je N’Djamena při rěce Šari w juhozapadźe.
Čad je jedyn z najmjenje wuwitych krajow na swěće.
W Čadźe knježi tropiska klima z krótkim dešćowym počasom na juhu kraja a sucha pusćinowa klima na sewjeru. Srjedźny dźěl přisłuša sahelej. Najwyše městno Čada je aktiwny wulkan Emi Koussi w horinach Tibesti (3.415 m) blisko libyskeje hranicy, kotryž je tež najwyša hora cyłeje Sahary.
Holocaust
mini|Hłowny zajězd koncentraciskeho lěhwa Auschwitz, najwjetšeho zaničowanskeho lěhwa holocausta Jako holocaust (ze starogrjekskeho ὁλόκαυστος holókaustos, „dospołnje spalene“; tež Shoah z hebrejskeho הַשּׁוֹאָה ha'Schoah, „katastrofa“) woznamjenja so nacionalsocialistiske ludomordarstwo europskich Židow za čas Druheje swětoweje wójny, při čimž buchu mjez 5,6 a 6,3 milionow Židow zamordowani. Němcy a jeho pomocnicy wuwjedźechu jón wot 1941 do 1945 systematisce a wot 1942 tež z industrielnymi metodami ze zaměrom, wšěch Židow w němskim knjejstwowym pasmje zničić. Tute najwjetše organizowane złóstnistwo w stawiznach čłowjestwa měješe swój zakład w statnje propagowanym antisemitizmje a wotpowědnym rasistiskim zakonjedawstwje nacionalsocialistiskeje Němskeje. Rozsud za zamordowanje wšěch Židow steješe we wuskim zwisku z nadpadom Němskeje na Sowjetski zwjazk w juniju 1941.
Najwjetši podźěl woporow pochadźeše z 1939 resp. 1941 wobsadźeneje Pólskeje (wokoło tři miliony) a z wobsadźenych kónčin Sowjetskeho zwjazka (mjez jednej a dwěmaj milionomaj).
Amarylis
Amarylis (Amaryllis) je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae). Druhe serbske mjeno je sowjerka.
Systematika a rozšěrjenje
Ród Amaryllis bě najprjedy wot Carl von Linné jara šěršo zapopadnjeny hač dźensa. Na spočatku 20. lětstotka so je rozpačenje tutoho roda stało, při čimž bu wědomostne mjeno Amaryllis na tu z kapej bliskeho hórskeho regiona Južneje Afriki pochadźacu prawu amarylis (Amaryllis belladonna) wobmjezowane.
Po rozpačenju bu ród za dołhim času za monotypiski měł, z prawej amarylisu jako jeničku družinu. Hakle w lěće 1998 bu wot juhoafriskeje botanikarki Deirdré Anne Snijman (A Record of Contributions from the National Herbarium, Union of South Africa. w Bothalia, 28(2): 193, Pretoria) z Amaryllis paradisicola druha družina wopisana.
W rodźe Amaryllis stej dźensa dwě družinje. Wobě družinje stej w Kapland w Južnej Africe domjacej:
Sćěhowaca družina wjace rodej njesłuša, hačrunjež so we wjele žórłach z potrjechenym wědomostnym mjenom mjenuje.
Lykoris
Lykoris (Lycoris) je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Neringa
Neringa („kosa“; ) je městačko w Klaipėdskim wobwodźe na zapadźe Litawskeje. Centrum politiskeje gmejny wobsteji ze wsow na Kurskej kosy, zarjadniske sydło je Nida při wuchodnym brjoze kosy. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow a je wuznamne stejišćo turizma w Litawskej.
Geografija
Ke gmejnje słuša cyły litawski dźěl Kurskeje kosy mjez kanalom pola Klaipėdy a hranicu z Kaliningradskej oblasću. Gmejnski teritorij nadeńdźe so tuž mjez Baltiskim morjom na zapadźe a Kurskim zaliwom na wuchodźe.
Stawizny
Hišće spočatk 20. lětstotka rěčeše wjetšina ludnosće na Kurskej kosy w kurskej rěči (Nehrungskurisch), wuchodobaltiskim dialekće. Bože słužby na kosy běchu najebać toho hižo w litawskej rěči. Po přizamknjenju Memelskeho kraja a Kurskeje kosy k Litawskej w lěće 1923 so kuršćina poměrnje spěšnje zhubi.
Město Neringa nasta w lěće 1961, jako zjednoćichu so wjeski Kurskeje kosy k zhromadnej politiskej gmejnje.
Sarkan
Sarkan (do 1928 – Sarkandskaja/ Саркандская) je město w južnym Kazachstanje.
Leži při rěce Sarkand něhdźe 420 kilometrow sewjerowuchodnje města Almaty а něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Taldykorgana.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1857 jako ruska wjes Sarkandskaja załožiło a ma wot lěta 1968 měšćanske prawa.
8. měrca
8. měrca abo '''8. nalětnika''' je 67. dźeń gregorianiskeje protyki (68. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 298 dnjow hač do kónca lěta.
Smječkecy
Smječkecy (prjedy tež Směčkecy; Schmeckwitz) su hornjołužiska wjes  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1973 k Worklečanskej gmejnje.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Smječkec thumb|upright|Janska kupjel pola Smječkec Smječkecy leža sydom kilometrow wuchodnje Kamjenca při zapadnej kromje łučiny Klóšterskeje wody w serbskich Horjanach. Sewjernje wsy rozpřestrěwa so wulki Łuhowski lěs hač do Róžanta a Pěskec. Susodne wsy su Worklecy we wuchodźe, Wudwor w juhowuchodźe a Wěteńca w juhozapadźe.
8. měrca
Narodniny
thumb|[[Juvénal Habyarimana (1937–1994)]]
Smječkecy
Geografija
Sydlerskostawizniske jadro Smječkec je nawsowc z wjesnym hatom. Wuchodnje toho namaka so cyrkwina hórka z ewangelskej cyrkwičku. K Smječkecam słušeja nimo toho wjesne dźěle Łuh (Sommerluga), Janska kupjel (Johannisbad) a Marijina kupjel (Bad Marienborn).
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Zmetechwicz sta so w lěće 1280. Dalše formy mjena běchu mjez druhim Smeckewitz (1419), Schmettwitz (1529) a Schmetzwitz (1547). Dźensniše mjeno nałoži so wot lěta 1732. Ležownostne knjejstwo měještej w 16. a 17. lětstotkomaj Worklečanske ryćerkubło a Klóšter Marijina hwězda. We 18. lětstotku bě potom podźěl wsy we wobsydstwje Budyskeho tachantstwa]].
W lěće 1817 zarjadowa so po iniciatiwje Johanna Gottfrieda Bönischa sewjerowuchodnje wsy syrikowa kupjel Marienborn. Spočatk 20. lětstotka planowaše sakske knježerstwo podlěšowanje Sakskeje sewjerowuchodneje železnicy (Lubij–Radwor) hač do Kamjenca. Po tutych planach mějachu Smječkecy samo swójske dwórnišćo dóstać. Dla spjećowanja ludnosće, wosebje ratarjow, spušći so planowana čara po wójnje.
Po wójnje bě Marijina kupjel ze sanatorijom za bywšich němskich wójnskich jatych, w kotrymž skutkowaše wot 1922 do 1929 mjez druhimi šwedska filantropowka Elsa Brändström.
Hač do lěta 1973 běchu Smječkecy samostatna gmejna.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 mějachu Smječkecy po Mukowej statistice 209 wobydlerjow, mjez nimi 203 Serbow (97 %). Po załoženju kupjelow a wosebje po Druhej swětowej wójnje přićahny wjele němskorěčnych, tak zo zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 63 %.
Ličba wobydlerjow přez 19. a prěnju połojcu 20. lětstotka lědma stupaše, a to wot 154 w lěće 1834 na 168 w lěće 1939. Dla přićehnjenja němskorěčnych ćěkancow ležeše po druhej swětowej wójnje krótkodobnje nad 300. Dźensa su Smječkecy druhi najwjetši dźěl Worklečanskeje gmejny.
Wěriwi su přewažnje katolscy Serbja, kiž přisłušeja Chróšćanskej wosadźe. W lětomaj 1900/01 natwari so pod nawodom Drježdźanskeho architekta Woldemara Kandlera ewangelska cyrkej, kiž měješe kupjelowym hosćom a ewangelskej diasporje w hewak katolskej kónčinje jako Boži dom słužić.
Pomniki
Hlej: Lisćinu kulturnych pomnikow w Smječkecach
Běły dźećel
Běły dźećel (Trifolium repens) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae), z roda dźećelow.
thumb|left|150px|[[Kwětnistwo běłeho dźećela]] thumb|left|150px|[[Poddružina (biologija)|Poddružina pratense]] miniatur
Wopis
Stołpik je łažaty a rozhałuzkowany.
Łopjena
Łopješkowe stołpiki su dołhe, po zdaću na spódku stejace. Łopjena su 3ličbne. Łopješka su nahe, eliptiske abo nawopačnje owalne a drobnje zubate. Wone njesu běły blak na bazy.
Kćenja
Rostlina kćěje wot meje hač do oktobra (septembra). Kćenja su běłe abo zelene ze słabym mjedowym wonjenjom a steja w často dołhostołpikowych, kulojtych, nakónčnych hłójčkach, kotrež docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 2,5 cm. Keluchowa trubjałka je 10-nerwna. Króna docpěwa dołhosć mjezy 7 a 12 mm.
Płody
Płód je wot kelucha a wuschnjenu króny wobdaty.
Stejnišćo
Wón rosće na syčołukach, pastwach a parkowym trawniku. Rostlina preferuje wutkatu, lochku wapnojtu pódu.
Rozšěrjenje
Běły dźećel je w cyłej Europje, w sewjernej a zapadnej Aziji rozšěrjeny.
W ratarstwje
Běły dźećel je hódnotna picowanska rostlina. Rostlina bohaty nektar dodawa a je tohodla zajimawa jako pčolaca nanoškowa rostlina za pčołarstwo.
Synonym
Amoria repens (L.) C. Presl
Podobna družina
Podobna družina je šwedski dźećel (Trifolium hybridum), kotrejež stołpik je runy. Ma 5nerwnu keluchowu trubjałku. Rostlina rosće na tučnych łukach a pućowych kromach.
Wědźenja hódne
Łopjena su na woponach a su narodny symbol Irskeje.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Stołpin
Stołpin (serbsce tež Stołpno, Stolpen) je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Drježdźan při kromje Zapadołužiskeje pahórčiny a ma něhdźe 5.600 wobydlerjow. Stołpin je znaty za derje wobchowany, na bazaltowych skałach stejacy hród.
Stawizny
thumb|left|Na Stołpnjanskim hrodźe Stołpinski hród naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1222 jako castellum Stulpen pochadźa z lěta 1222. Twjerdźizna běše tehdy we wobsydstwje Mišnjanskich biskopow. Městnostne mjeno so prěnjotnje jenož na hród poćahowaše, mjeztym zo měješe w 14. lětstotku załožene sydlišćo pod hrodom mjeno Jochgrim. Jako přepołožichu biskopjo swoju rezidencu w 15. lětstotku z Mišna do Stołpina, wuwiwaše so tute sydlišćo spěšnje do městačka a srjedźišća najwažnišeho Mišnjanskeho wustawoweho teritorija. Do Stołpinskeho hamta słušachu słušachu tež někotre kónčiny w dźensnišej Hornjej Łužicy, kaž na přikład wokoło Hodźija a Kubšic. W lěće 1559 dyrbješe Mišnjanske biskopstwo swoje teritorije kaž tež hród Stołpin přepodać sakskemu kurwjerchej.
Hród a stare město stej so hakle w lěće 1950 zjednoćiłoj.
Kartaly
Kartaly je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 300 kilometrow južnje Čeljabinska. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1810 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Ječmjenojta rězna
Ječmjenojta rězna (Carex hordeistichos) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Briceni
Leži něhdźe 230 kilometrow sewjernje Kišinjowa a 90 kilometrow wuchodnje Černiwc a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. Tři kilometry sewjernje centruma nadeńdźe so mały hraničny přechod z Ukrainu.
Bilycke
thumb|left
Bilycke je městačko w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1909 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Pyšny trubownik
Pyšny trubownik (Catalpa speciosa) je rostlina ze swójby bignonijowych rostlinow (Bignoniaceae).
Wopis
Pyšny trubownik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot wjace hač 30 cm.
Stejnišćo
Rosće w niwowych lěsach a na susodnych zwisach. Ma radšo włóžne pódy.
Kćěje we wysokim lěću. Jich kćenja su maksimalnje snadnje wjetše hač te wšědneho trubownika (Catalpa bignonioides).
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernje Americe domjaca, při čimž předewšěm na centralnym Mississippiju mjez Arkansasom a Indianu wustupuje.
Saulkrasti
thumb|left Saulkrasti (historiske němske mjeno – Neubad) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Saulkrastskeho wobwoda.
Leži při brjoze Baltiskeho morja něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Poltawa
Poltawa je wulkoměsto na Ukrainje a zarjadniske sydło Poltawskeje oblasće. Leži nad rěku Worskla (přitokom Dnjepra) něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Kijewa.
Ma něhdźe 294 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1174 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1641 měšćanske prawa.
Rozdilna
thumb|left
Rozdilna je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy, blisko moldawskeje resp. podnjesterskeje hranicy. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Odesy při železniskim křižowanišću.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1863 při železniskim zastanišću załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. W Druhej swětowej wójnje słušeše wot 1941 do 1944 do Rumunskeje.
Ćisk
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Ćiska jako Zcyzizc je z lěta 1248. Přez lětstotki słušeše wjes k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 326 wot cyłkownje 332 Ćišćanow serbsce (98 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,3 %.
Sowjetski zwjazk
Sowjetski zwjazk (tež Sowjetska, /Sojus Sowjetskich Socialističeskich Republik, ) běše centralistiski jednostronowy stat we wuchodnej Europje a sewjernej Aziji pod knjejstwom Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka (KSSZ).
Ćisk
Wobydlerstwo
W lěće 1955 nošachu hišće 116 žonow w Ćisku Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 69. Poslednja drastynošerka, Marja Wirthowa, zemrě w awgusće 2019.
Sowjetski zwjazk
Wón załoži so 30. decembra 1922 wot bolšewikow wokoło Wladimira Iljiča Lenina ze Sowjetskeje Ruskeje, Ukrainskeje SSR, Běłoruskeje SSR a Transkawkaskeje SSR a wobsteješe hač do decembra 1991. Hłowny naslědnik Sowjetskeho zwjazka je Zjednoćenstwo njewotwisnych statow. K dźensa njewotwisnym bywšim sowjetskim republikam słušeja nimo Ruskeje, Ukrainy a Běłoruskeje tež Estiska, Letiska a Litawska, Moldawska, Georgiska, Armenska a Azerbajdźan kaž tež Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadźikistan a Kirgiska.
Ćisk
Wobydlerstwo
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Ćiska z wusyłanskim sćežorom
Narcisa
Narcisa (Narcissus) abo nartuša je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Serž Sargsjan
thumb|right
Sowjetski zwjazk
Jako jedna z dobyćerskich mocow Druheje swětoweje wójny, w kotrejž zhubi 27 milionow sowjetskich staćanow swoje žiwjenje, běše Sowjetski zwjazk jedyn z pjeć stajnych čłonow rady bjezstrašnosće Zjednoćenych narodow (UNO). W Zymnej wójnje běše wón nimo Zjednoćenych statow jedna z dweju supermocow.
Serž Sargsjan
Serž Sargsjan ( Սերժ Ազատի Սարգսյան; * 30. junija 1954 w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je armenski politikar.
Narcisa
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Serž Sargsjan
Wot 4. аpryla 2007 hač do 9. аpryla 2008 běše premierminister Armenskeje a wot 9. аpryla 2008 hač do 9. apryla 2018 měješe zastojnstwo statneho prezidenta. Po dwěmaj hamtskimaj periodomaj njebě jemu dowolene, znowa nastupić. Z naslědnikom sta so Armen Sarkisjan. Za to přewza Sargsjan dnja 17. apryla 2018 znowa zastojnstwo premierministra, štož bě do toho hišće wotpokazał. Po najwjetšich demonstracijach w Armenskej po njewotwisnoće złoži hižo šěsć dnjow pozdźišo swoje zastojnstwo, na čož dotalny premier Karen Karapetjan je znowa přewza.
Sowjetski zwjazk
Po poražce Němskeje w Druhej swětowej wójnje bě Sowjetski zwjazk jedna ze štyrjoch wobsadźenskich mocow a wukonješe kontrolu nad Sowjetskim wobsadźenskim pasmom, pozdźišej NDR.
Lakinsk
thumb|left thumb|left Lakinsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku jako wjes Undol załožiło a ma wot lěta 1969 měšćanske prawa.
Tharandt
Tharandt je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži juhozapadnje Drježdźan pola Freitala při Dźiwjej Bystricy a ma něhdźe 5.300 wobydlerjow.
Prěnje naspomnjenje města jako sydło po mjenje prawdźepodobnje słowjanskeho knjeza Boriwoi de Tharant pochadźa z lěta 1216. Prěnjotnje płaćeše mjeno Tharandt jenož za hród, mjeztym zo mjenowaše so město pod hrodom Granaten, kaž pisa chronika ze 16. lětstotka: „Tharande das Schloß, Granath, das Stetlein unterm Schloß“ – „hród Tharande, Granath, městačko pod hrodom“.
Alpy
thumb|Satelitowy wobraz Alpow Alpy su najwyše horiny w srjedźnej a južnej Europje. Leža we Francoskej, Monaco, Italskej, Šwicarskej, Liechtensteinskej, Němskej, Awstriskej a Słowjenskej. Najwyša hora Alpow je Mont Blanc (4.810 m) při francosko-italskej hranicy.
Aštarak
thumb|left
Aštarak ( Աշտարակ) je město w Armenskej. Leži při rěce Kasach něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana.
Je stolica a najwjetše město Aragacotnskeje prowincy.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so so w 9. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Mnišonc
Mnišonc je pomjenowanje:
Lisćina kulturnych pomnikow w Bórku
thumb|Połoženje Bórka w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Bórku wobsahuje připóznate pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Bórk, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Sněhowka
Sněhowka (Galanthus) abo nartuša je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Mjeno
Botaniske mjeno Galanthus je wotwodźene z grjekskeho: gála za mloko a ánthos za kćenje.
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wołobuz
Wołobuz je sydlišćo w Delnjej Łužicy, měšćanski dźěl Ranja w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Geografija
Wołobuz leži wuchodnje Rańskeho centruma při sewjernym brjoze Sedličanskeho jězora. Susodne sydlišća su Suchy Gózd na zapadźe, Wóškow na sewjerozapadźe, Łazk na sewjeru, Bobošojce na wuchodźe a Sedlišćo na juhu.
Wobchad
Runje přez Wołobuz wjedźe zwjazkowa dróha 169 ze Złeho Komorowa do Choćebuza.
Južnje a wuchodnje Wołobuza běži železniska čara Wulki Hojn-Choćebuz.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1536. Hromadźe ze susodnymi Bobošojcami podsteješe Choćebuskemu knjejstwu a přińdźe z nim do Braniborskeho kurwjerchowstwa.
Hač do lěta 1974 tworješe samostatnu gmejnu a wot toho lěta bě gmejnski dźěl Bobošojc. Po přewróće dósta swoju samostatnosć dnja 6. meje 1990 wróćo, bu pak w lěće 2001 zagmejnowany do Ranja.
Dübenska hola
mini|Typiski lěs w Dübenskej holi
Dübenska hola (tež Dźěwinska hola; Dübener Heide) je lěsna krajina mjez Łobjom a Modłeju na wuchodźe Saksko-Anhaltskeje a na sewjeru Sakskeje, při sewjernej kromje Lipšćanskeje nižinoweje wužłobiny.
Połoženje
Hola mjezuje na zapadźe z Dessauwom, na sewjeru z Łobjowej nižinu (Wittenberg, Pretzsch), na juhowuchodźe z Torhowom a na juhu z Jiłowom a rěku Modłej přez Bad Düben a Bitterfeld. Přez Dübensku holu wjedu železniske čary Hala–Choćebuz, Hala–Berlin, Jiłow–Pretzsch a Torhow–Pretzsch–Wittenberg kaž tež zwjazkowe dróhi B 2 (Wittenberg–Lipsk), B 107 (Dessau–Kamjenica) a B 183 (Bitterfeld–Rukow).
Geologija
Krajina Dübenskeje hole nasta jako region kónčnych morenow za čas Solawskeje lodoweje doby a ma tohodla přewažnje pěskojte pódy. Pod pokrywom nadeńdu so łožišća brunicy, kotrež so w tutej kónčinje tež wudobywachu.
Wužiwanje
Wuchodny dźěl Dübenskeje hole wokoło městačka Bad Düben steji jako park přirody pod škitom. W zapadnym dźělu wokoło Gräfenhainichena a Bitterfelda wudobychu hač do 1990tych lět brunicu z wotewrjenych jamow, čehoždla je so lěsna krajina tam we wulkej měrje zničiła. Z něhdyšich jamow nastachu jězory. Blisko Gräfenhainichena natwarichu Ferropolis, techniski muzej pod hołym njebjom, w kotrymž wotměja so tež festiwale a druhe wulke zarjadowanja.
Benedikt
Benedikt je muske předmjeno křesćanskeho pochada, kotrež je tež w serbšćinje rozšěrjene. Wone bu wotwodźene wot łaćonskeho bene dicere („derje rěčeć“, tež „žohnować“).
Bamžojo
Benedikt rěkachu slědowacy bamžojo a napřećiwni bamžojo:
Kasli
thumb|left Kasli je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 125 kilometrow sewjernje Čeljabinska. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1747 załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Wujer
Wujer (, starši serbski prawopis: Wujeŕ ) je sydlišćo na juhu Hornjeje Łužicy. Wot lěta 1938 je słušało ke gmejnje Ketlicy a wot lěta 2003 je hromadźe z Ketlicami měšćanski dźěl Lubija.
Bessarabska
mini|Bessarabska w lěće 1940
Bessarabska (,, / Bessarabija) je historiska krajina we wuchodnej Europje, kotraž so rozpřestrěwa mjez rěkomaj Prut na zapadźe a Dnjestr na wuchodźe. Južnu hranicu twori pobrjóh Čorneho morja.
Wujer
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako Uwer a běše znajmjeńša wot spočatka 15. lětstotka z ryćerskim sydłom. Jadro wjeski je typiski słowjanski kulowc. Hač do lěta 1938 bě Wujer samostatna gmejna.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 71 wot cyłkownje 237 Wujerčanow serbsce (30 %). Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Ketličanskej wosadźe.
Bessarabska
Něhdyša Bessarabska słuša dźensa z wjetšeho dźěla do Moldawskeje; jeničce južny dźěl (Budźak) a samón sewjer wokoło Chotyna słušatej do Ukrainy.
Přez lětstotki předstaješe Bessarabska přechodne pasmo mjez wulkomocami Rakusko-Wuherskej, Ruskej a Osmaniskim mócnarstwom. W lěće 1812 přińdźe pod ruske knjejstwo, hdźež bě hłownje wot Rumunow wobsydlena krajina hač do lěta 1917 dźěl Bessarabskeho guwernementa. Po krótkej njewotwisnosći 1918 bě region hač do Druheje swětoweje wójny dźěl Rumunskeje a wot 1944 słušeše do Sowjetskeho zwjazka.
Baselitz
Baselitz je:
Snězyčka
Snězyčka (Leucojum) abo nartuša je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mnišonc (hora)
Mnišonc (tež Mnišonska hora; ) je 448 metrow wysoka hora we Łužiskich horach. Wón namaka so w Budyskim wokrjesu w Sakskej, přibližnje tři kilometry sewjernje wot Wjelećina. Na wjeršku Mnišonca steji hórska chata z wuhladowej wěžu a wusyłanski sćežor firmy Deutsche Telekom.
Rozhlad
thumb|left|Mnišonc − pohlad wot [[Splóska (1975)]] Najlěpši rozhlad ma wopytowar wot wuhladoweje wěže. Wot tam su Łysa, Jedlová, Weifaer Höhe, Wulki Pichow a Sokolnik kaž tež Hamorska milinarnja widźeć. Při dobrym wjedrje móžeš w dalinje tež Kyrkonoše z wjerškom Sněžki, Jizerske horiny, Jěšćed a někotre wjerški Sakskeje Šwicy spóznać.
Wilsdruff
Wilsdruff je sakske město we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži zapadnje Drježdźan při awtodróze 4 a ma něhdźe 13.500 wobydlerjow.
Prěnje naspomnjenje sydlišća jako Wilandestorf pochadźa z lěta 1259.
Kałačkojta rězna
Kałačkojta rězna (Carex mucronata) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Južny Sudan
Južny Sudan je wot lěta 2011 njewotwisny stat w Africe. Mjezuje ze Sudanom, Etiopiskej, Centralnoafriskej republiku, Keniu, Ugandu a Demokratiskej republiku Kongo. Stolica je Juba při Nilu.
Rěče
Hač do lěta 2005 běštej jendźelšćina a arabšćina oficielnej rěči. Wjetšina rěčow Južneho Sudana słuša k nilosaharskim rěčam. Najwjace rozšěrjene su Dinka, Nuer, Bari a Šilluk.
Nabožina
Wjetšina wobydlerjow su křesćenjo (76,8 %), přiwisnikow centralnoafriskich nabožinow je 21 % a 2,2 % su Muslimojo.
Bilozerske
Bilozerske je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1913 jako wjes Bilozerka załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Seda (Letiska)
thumb|left|Kulturny dom Seda je město na sewjeru w Letiskeje.
Leži něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi při rěce ze samsnym mjenom.
Seda załoži so w lěće 1954 jako dźěłaćerske sydlišćo za nowu pochowu fabriku a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa. Ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž su dla stawizniskeho pozadka města a přićaha dźěłaćerjow z cyłeho Sowjetskeho zwjazka někak 64 % Rusow.
Cardiff
Cardiff je stolica a najwjetše město Waliziskeje w Zjednoćenym kralestwje. Z nimale 350.000 wobydlerjemi je tež dźesate najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa.
Leži při sewjernym brjoze Bristolskeho kanala na juhowuchodźe Waliziskeje.
Japanska awkuba
thumb|Japanska awkuba
Japanska awkuba (łaćonsce: Aucuba japonica) je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow.
Měrkow
Měrkow ( Merka) je hornjołužiska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 k Radworskej gmejnje.
Geografija
Wjeska leži sydom kilometrow sewjernje Budyšina při sewjernej kromje hornjołužiskich honow. Susodne wjeski su Kamjenej w sewjeru, Mała Dubrawa we wuchodźe a Lutobč w juhu.