cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linné
Linné je mjeno slědowacych wosobow:
Jakub Nowak-Horjanski
mini|upright|Jakub Nowak-Horjanski wokoło 1900
Jakub Nowak-Horjanski ( Jacob Noack, pseudonym: Neander; * 3. junija 1864 na Horje, † 21. februara 1938 we Worklecach) bě serbski katolski farar, domiznowědnik a spisowaćel.
Žiwjenje
Narodźi so jako prěnje dźěćo Horjanskeho žiwnosćerja Mikławša Nowaka a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Šefrichec z Jaseńcy a bě wot 1881 hač do 1890 chowanc Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše wot 1882 do 1887 němski Małostronski gymnazij a studowaše potom hač do 1890 teologiju. 1891 dokónči swój studij w Kölnje. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1891 do 1896 najprjedy jako kapłan w Radworju a wot 1896 do 1902 při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1903 do 1931 bě z Radworskim fararjom. W lěće 1931 poda so na wuměnk do Worklec.
Skutkowanje
mini|Nowakowy pomnik blisko [[Hora (Bóšicy)|Hory]] Hižo jako gymnaziast a čłon Praskeho towarstwa „Serbowka“ pisaše za časopisaj Łužiski Serb a Łužica. Jako kapłan w Radworju załoži tam Raiffeisenowu lutowarnju a bě sobuzałožer spěwanskeho towarstwa Meja. Wot 1897 do 1905 bě redaktor časopisa Serbski Hospodar a wobdźěleny na załoženju Budyskeho serbskeho towarstwa Jednota. Za serbske dźiwadło spisa něhdźe dźesać žortnych a chutnych hrow.
mini|Rowy fararjow [[Jurij Kral|Krala, Nawki a Nowaka na Radworskim kěrchowje]] Přez lětdźesatki zaběraše so Nowak tež z domiznowědu a zarjadowa 1905 w Radworskej starej cyrkwi mały muzej cyrkwinskeho wuměłstwa. 1920 wuńdźe jeho wuznamne domiznostawizniske dźěło Wobrazy z cyrkwinskich stawiznow katolskich Serbow.
Nowak pućowaše za tehdyši čas poměrnje husto a daloko, tak na přikład do Italskeje, Palestiny, Egyptowskeje, Norwegskeje a Ruskeje. 1930 wozjewi Pućowanske dopomnjenki.
Wot 1888 bě Nowak-Horjanski čłon Maćicy Serbskeje.
Sewjeroatlantiski zwjazk
Sewjeroatlantiski zwjazk (jendźelsce North Atlantic Treaty Organization – NATO a francosce Organisation du traité de l’Atlantique nord – OTAN) je mjezynarodna organizacija, kotraž přesadźi Sewjeroatlantiske zrěčenje, wojerski zwjazk mjez 31 europskimi a sewjeroameriskimi statami. Sydło Sewjeroatlantiskeje rady, hłowneho organa NATO, nadeńdźe so wot 1967 w Brüsselu. Po wotzamknjenju Sewjeroatlantiskeho zrěčenja dnja 4. apryla 1949 běše sydło mjez 1949 do 1952 najprjedy we Washingtonje, D.C. a po tym wot 16. apryla 1952 do 1967 w Parisu.
Sobustawske staty
miniatur|hochkant=1.6|Sobustawske staty po lěće přistupa
NATO ma tuchwilu 31 sobustawow. Dwanaće załožerskich statow, kotrež zwjazkej wot 1949 přisłušeja, su Belgiska, Danska, Francoska, Islandska, Italska, Kanada, Luxemburgska, Nižozemske kralowstwo, Norwegska, Portugalska, Zjednoćene staty Ameriki a Zjednoćene kralestwo. W lěće 1952 přistupištej Turkowska a Grjekska a 1955 přistupi Zwjazkowa republika Němskeje k NATO. Španiska je so zwjazkej 1982 přizamknyła a ze znowazjednoćenjom Němskeje 1990 so Sewjeroatlantiski zwjazk na jeje cyły teritorij rozšěri.
W zwisku z wuchodnym rozšěrjenjom NATO přizamknychu so najprjedy Čěska, Pólska a Madźarska zwjazkej. Po tym přistupichu 29. měrca 2004 Estiska, Letiska, Litawska, Słowakska, Słowjenska, Bołharska a Rumunska k NATO. Albanska a Chorwatska přistupištej 1. apryla 2009 Sewjeroatlantiskemu zwjazkej, Čorna Hora 5. junija 2017. Sewjerna Makedonska bu 27. měrca 2020 přiwzata. W zwisku z ruskim nadpadom na Ukrainu prošeštej dotal wojersce neutralnej Finska a Šwedska wo přiwzaće. Po přihłosowanju wšěch dotalnych čłonow bu Finska 4. apryla 2023 přiwzata, Šwedska porno tomu hišće nic.
Apenniny
Apenniny (italsce gli Appennini) su něhdźe 1500 km dołhe horiny w južnej Europje, kiž leža na połkupje ze samsnym mjenom a słušeja k Italskej. Najwyši dypk Apenninow je Corno Grande (2.912 m) w masiwje Gran Sasso d’Italia, něhdźe sto kilometrow sewjerowuchodnje Roma. Tam namaka so tež najjužniši lodowc europskeho kontinenta.
Ural
Ural móže być:
Zeman
Zeman je swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Serbiski šmrěk
Serbiski šmrěk (Picea omorika) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Jena
Jena je němske bjezwokrjesne wulkoměsto w Durinskej z wjace hač sto tysac wobydlerjemi. Uniwersitne město leži při hornjej Solawje a je po Jarobrodźe druhe najwjetše město Durinskeje kaž tež jedyn z třoch wyšich centrow swobodneho stata. Měšćanosta je Thomas Nitzsche (FDP).
Jenaska Friedricha Schillerowa uniwersita bu 1558 załožena a je z wjace hač 20.000 studentami najwjetša wysoka šula Durinskeje.
Jena započa so wot twara Solawskeje železnicy 1874 na industrijne město wuwić. Město je centrum němskeje optiskeje a drobnomechaniskeje industrije kołowokoło předewzaća Carl Zeiss. Kombinat Carl Zeiss z něhdźe 60.000 sobudźěłaćerjemi bě swój čas tež najwjetši kombinat NDR. Po němskim znowazjednoćenju 1990 přeměni so Jena wot industrijneho na kubłanski a wědomostny centrum. Mnohe slědźenske labory a instituty maja tu swoje sydło.
Dwaj z najzažnišich němskich wysokodomow stej so w měsće natwariłoj, Zeissowy twar 15 a 36. 144,5 metrow (z antenu 159,60 m) wysoki běrowowy wysokidom Jentower bě při swojim wotewrjenju 1972 najwyši wysokodom Němskeje.
Załožićelski zwjazk za němsku wědomosć spožči Jenje 2008 titul „město wědomosće“. Město Jena wabi za so tež z mjenom „Jena. Lichtstadt“. 2016 spožči so Jenje čestny titul „reformaciske město Europy“ přez zhromadźenstwo ewangelskich cyrkwjow w Europje.
Póčkaty sad
Póčkaty sad woznamjeni rostlinowe družiny, kotrychž płody su jako póčkate płody wutworjene. Při tym je znutřkowny dźěl płodoweje sćěny wodrjewjeny, mjeztym zo zwonka je mjasny a zwjetša brěčkaty.
Póčka rozeznawa tute płody wot jahodow, mjasna zwonkowna płodowa sćěna, płodowe mjaso wot worjechow.
Póčkate płody liča we hłownym k sadowych družinow (wjace mjeńšo słódke płody), tohodla zwučene pomjenowanje póčkaty sad, hačrunjež tež płody, kotryž nic typisce k sadej liča (na př. kokosowy worjech), k rostlinam z póčkatymi płodami słuša.
Wažny póčkaty sad je: brěškowc (płód: brěška), wišnina (płód: wišnja), nektarina, aprikozowc (płód: aprikoza), domjaca slowčina, slowčina (płód: slowka) a mirabela, kotrež słuša k rodej prunus.
Tunis
Geografija
mini|left|Satelitowy wobraz města a wokoliny Město leži na sewjeru sewjeroafriskeho kraja, njedaloko wot pobrjoha Srjedźneho morja. Mjez městom a Tuniskim golfom so Tuniski jězor namaka, niłka laguna. Nutřkowne město z historiskim starym městom (medina) a za kolonialny čas załoženym nowym městom leži mjez Tuniskim jězorom na sewjerowuchodźe a jězorom Sebkhet Sedjoumi na juhozapadźe.
Tunis słuša do subtropiskeho klimoweho pasma a leži we wobłuku srjedźomórskeje klimy. Přerězna lětna temperatura je 17,7 °C, lětne spadki wučinja 465 milimetrow, při čimž je lěćo suche a zyma włóžna.
Stawizny
mini|left|Napohlad noweho města Jako jedne z najstaršich srjedźomórskich městow wobsteješe numidiski Tunes hižo do přichada prěnich feniciskich kolonistow w 9. lětstotku do Chrystusa, běše pak stajnje pod wliwom mócneho, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje ležaceho Kartaga. Po arabskim zdobyću a zničenju Kartaga w 7. lětstotku po Chrystusu dósta Tunis nadregionalny wuznam a słužeše wot 9. lětstotka wšelakorym arabskim prowincialnym knjezam jako sydło. Wot lěta 1574 steješe wjace hač tři lětstotki pod knjejstwom Osmaniskeho mócnarstwa. 1881 wobsadźichu Francozojo Tunezisku, wuzwolichu Tunis za stolicu swojeho protektorata a zahajichu wutwar a modernizaciju města po europskim přikładźe. Wot njewotwisnosće Tuneziskeje w lěće 1956 je Tunis ze stolicu tohole stata.
Grünhainichen
Grünhainichen je wjes a přisłušaca gmejna w sakskim Rudnohórskim wokrjesu. Leži někak dwaceći kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy w sewjerowuchodnym dźělu wokrjesa na hranicy ze Srjedźosakskim wokrjesom na sewjeru. Grünhainichen je nadregionalnje znaty dla zhotowjenja drjewjanych jandźelow firmy Wendt und Kühn. Gmejna ma něhdźe 3.300 wobydlerjow.
Geografija
Gmejna leži při rěkomaj Sapawa a Flöha we wysokosćach mjez 328 a 501 metrow nad mórskej hładźinu. Ke gmejnje słušeja wjesce Borstendorf a Waldkirchen. Najwyša hora w gmejnje je Scheffelsberg (501 metrow) a najniši dypk leži při rěce Flöha na 328 metrach.
Susodne města a gmejny su Augustusburg na sewjerozapadźe, Leubsdorf na sewjeru a Eppendorf na sewjerowuchodźe w Srjedźosakskim wokrjesu, Pockau-Lengefeld na juhowuchodźe, Börnichen na juhu, Sapawa na juhozapadźe a Gornau na zapadźe.
Wobchad
We Waldkirchenje je wot 1. februara 1866 dwórnišćo Waldkirchen (Erzgeb) železniskeje čary Kamjenica – Vejprty. W Grünhainichenje wobsteji wot 3. februara 1875 dwórnišćo Grünhainichen-Borstendorf železniskeje čary Kamjenica – Olbernhau-Grünthal.
Politika
Grünhainichen słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 17 (Rudne hory 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
KM
KM steji za:
KM na awtowych značkach:
Karel Zeman
Karel Zeman (* 3. nowembra 1910 w Ostroměřu; † 5. apryla 1989 w Praze) bě čěskosłowakski filmowy režiser. Wón płaći hromadźe z Hermínu Týrlovej a Jiřijom Trnku k załožerjam čěskeho animěrowaneho filma.
Zhromanje z Hermínu Týrlovej produkowaše w lěće 1943 w filmowym studiju w Zlínje prěni trikowy film Vánoční sen („Hodowny són“). Jedyn z jeho najznaćišich filmow je „Jězba do prawěka“, za kotryž spožčichu jemu w lěće 1955 myto za najlěpši dźěćacy film na filmowym festiwalu w Bjenatkach. 1977 produkowaše trikowy film Čarodějův učeň („Kuzłarski wučomnik“) po serbskej powědce Krabata. Charakteriske za Zemanowe filmy bě zwjazanje trikowych scenow z realnymi hrajnymi scenami.
Zeman bu pochowany na lěsnym pohrjebnišću w Zlínje.
Po Zemanje pomjenowachu w lěće 2001 asteroid (19291) Karelzeman. W Praze nadeńdźe so 2012 załoženy Karla Zemanowy muzej.
Filmografija (wuběr)
mini|upright|US-ameriski plakat za Zemanowy film Wunamakanje zahuby
Chróst
Chróst ( Crosta) je wjes we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wulka Dubrawa a leži 150 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1910 wjesny dźěl Łomska a po tym hač do 1992 samostatna gmejna.
Karl Lauterbach
mini|Karl Lauterbach w lěće 2020
Chróst
Susodne wjeski su Brěmjo na juhowuchodźe, Wulka Dubrawa na juhu a Łomsk na zapadźe. Na južnej kromje Chrósta namaka so kupanski jězor a něhdyša jama Módra Adrija z campingowanišćom.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Grust je z lěta 1353. Wot lěta 1756 słušeše Chróst k Łomšćanskemu ryćerkubłu a tuž do Minakałskeho knjejstwa. Wot 1921 bě do toho samostatny kublerski wobwod Adolfowa hěta dźěl Chróstowskeje gmejny. Tute sydlišćo bě so załožiło w 1830tych lětach jako bydlišćo brunicowych dźěłaćerjow a bu pomjenowane po tehdyšim kublerju, hrabi Clemensu Adolfu z Einsiedela.
Karl Lauterbach
Karl Wilhelm Lauterbach (* 21. februara 1963 w Dürenje) je němski lěkar a politikar Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kiž je wot 8. decembra 2021 zwjazkowy minister za strowotu w kabineće Scholz.
Chróst
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe gmejna Łomsk hromadźe z Chróstom po Mukowej statistice 233 wobydlerjow, mjez nimi 218 Serbow (94 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 20,2 %.
Karl Lauterbach
Lauterbach je wot 2005 čłon němskeho zwjazkoweho sejma. Wot 2009 do 2013 bě wón rěčnik za strowotu frakcije SPD w zwjazkowym sejmje. Wot 2013 do 2019 bě Lauterbach městopředsyda frakcije SPD a rěčnik za strowotu, kubłanje, slědźenje a peticijow. Wón bě jako zapósłanc čłon we wuběrkomaj za justicu a škit konsumentow a financow.
Chróst
Wobydlerstwo a rěč
Ewangelscy Chróšćenjo přisłušeja Minakałskej wosadźe.
Karl Lauterbach
Lauterbach bu 2005 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 101 (Leverkusen – Köln IV) z 48,6 % hłosow woleny, při wólbach 2009 w tutym wokrjesu ze 37,1 %, 2013 z 41,4 %, 2017 z 38,5 % a při wólbach dnja 26. septembra 2021 z 45,6 % hłosow woleny.
Kislik
Kislik (tež oksygenij) je chemiski element, kotryž ma wósom protonow w jadrje. Ličba neutronow wotwisuje wot izotopa. Najčasćišo je chemisce zwjazany, dokelž je jara reaktiwny. Jeho chemiski symbol je O (łaćonski: Oxygenium, wot grjek. oxys „wótry, kisały“ a γεν- gen- „zhotowić“).
Chróst
Literatura
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Chrósta z Módrej Adriju
Karl Lauterbach
Wón ma pjeć dźěći a bydli w Kölnje.
Kislik
Kislik je bjezbarbny, njewonjaty a bjezsłodowy płun. Jako element so zjewi nimale jenož w molekularnej formje, a to jako O2, ale tež O3 (ocon).
Je jedyn z hłownych wobstatkow zemskeje atmosfery, ale tež wustupuje jako wobstatk silikatow w kamjenjach.
Jeho najčasćiše wjazby na zemi su woda a silikaty.
Wotkryće a mjeno
Šwed Carl Wilhelm Scheele a Jendźelčan Joseph Priestley stej element kislik wokoło lěta 1775 wotkryłoj. Francoz Lavoisier je wono oxygen mjenował (grjeksce oxys: kisilina ; a grjeksce gignomai: činju)
Za žiwochow
Za wjele žiwochow kislik je njeparujomny za jich dychanje. Ale tež eksistuja žiwochi, kotřiž njetrjebaja kislik, předewšěm při jednobańkowcach.
Zelene rostliny, wšelake algi, ale tež někotre jednobańkowcy płodźa jón přez rozpačenje wot wody. Rostliny a algi potrjebuja za to swětło słónca. To rěka fotosynteza.
Nutkowa cypresa
Nutkowa cypresa (Xanthocyparis nootkatensis) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Často so pod starym mjenom Chamaecyparis nootkatensis (D.Don) Spach mjenuje.
Holanski rozraz
Holanski rozraz (Veronica dillenii) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
9. decembra
9. decembra abo '''9. hodownika''' je 343. dźeń gregorianiskeje protyki (344. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 22 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Pětr z Portugalskeje (* 1392)
19. lětstotk
thumb|120px|Fritz Haber (* 1868)
1901–1950
thumb|120px|Ödön von Horváth (* 1901)
thumb|120px|Carlo Azeglio Ciampi (* 1920)
1951–2000
thumb|120px|Jean-Claude Juncker, (* 1954)
20. lětstotk
thumb|120px|Edith Sitwell († 1964)
SeaMonkey
SeaMonkey (serbsce „Salinowy rak“ [Artemia salina]) je swobodna zběrka programowych komponentow (jendźelsce "Application Suite", kotraž wobsteji z weboweho wobhladowaka, e-mejloweho programa, adresnika, HTML-editor, programa za bjesadowanje a dalšich nastrojow a so přez skupinu wuwiwarjow pod de:Mozilla Public License, de:GNU General Public License (GPL) a de:GNU Lesser General Public License (LGPL) wuwiwa.
Podrobnosće
SeaMonkey je dalewuwiće programoweje suity Mozilla Application Suite wot załožby Mozilla Foundation. Hdyž tuta rozsudźi, zo hižo njeby tutón produkt dale wuwiwała, zo by so na wuwiwanje na webowy wobhladowak Firefox a e-mejlowy program Thunderbird koncentrowała, namaka so skupina dobrowólnych wuwiwarjow, kotraž wuwiće tuteje softwary přewza. Prěnja oficielna wersija (1.0) je 30. januara 2006 wušła.
SeaMonkey skića přez swoju syćowu funkciju móžnosć (jendźelsce: roaming), zo bychu so hesła, zapołožki, placki a druhe wužiwarske daty na serwerje składować, zo bychu so z rozdźělnych městnow wužić dali.
W linuksowej distribuciji Debian najnowša wersija (dla mjenoweje zwady mjez Debianom a Mozillu) hižo SeaMonkey njerěka, ale Iceape.
Wot wersije 1.1 (wot 19. januara 2007) je SeaMonkey tež jako portabelna wersija.
Hlej tež
Syćowy wobhladowak
Końskowola
Końskowola je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe Pólskeje, w Powiaće Puławskim w Lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku Kurówka.
Stawizny
Wot 8. junija 1532 hač do lěta 1870 měješe status města. Wjes bu po swojim załožerju Jan Koninski mjenowana a bu prěni raz w lěće 1442 přispomnjena.
W lěće 1532 Końskowola měšćanske prawo dósta. Sta so srjedźišćom překupstwa ze žiwidłemi a měješe někotre tekstilne fabriki. Ludźo z cyłeje Pólskeje a tež ze Sakskeje so tu zasydlichu.
Za čas třećeho pólskeho rozdźělenja přińdźe městno w lěće 1795 pod rakuske knjejstwo. W lěće 1809 sta so z dźělom wójwodstwa Waršawy. Po januarskim zběžku zhubi Końskowola w lěće 1870 měšćanske prawo. Wot lěta 1918 słuša zaso k Pólskej.
Na spočatku Druheje swětoweje wójny, 15. septembra 1939, bu Końskowola wot Němskeje okupowana. Tam bu lěhwo za wójnskich jatych załožowane, kotrež pak jenož krótke wobstaće měješe. Tu załožowane koncentraciske lěhwo eksistowaše hač do lěta 1943.
W lokalnym ghetće, buchu městni Židźa, ale tež Židźa ze Słowakskeje zasydleni. 8. meje 1942 bu wjele Židow do zaničowanskeho lěhwa Sobibor deportowane. W oktobrje 1942 bu gheto přez bataljon 101 rezerwneje policije zlikwidowane. Při tym je něhdźe 1000 ludźi zemrěło.
Gmejna
Ke gmejnje Końskowola słuša městno Chrząchów.
Turizm
Najznaćiša zajimawostka wot Końskowole je katolska cyrkej z Opalinskich a Lubomirskich swójbnym rownišćom a narownymi kamjenjemi, kotrež buchu wot Tylman van Gameren planowane. Dalša cyrkej we wsy je w stilu "Lubline Renaissance" w lěće 1613 natwarjena. Tež eksistuje ewangelske pohrjebnišćo.
Wosobiny
W Końskowoli stej pólskaj basnikaj Franciszek Dionizy Kniaźnin a Franciszek Zabłocki wumrěłoj.
Basel
Basel ( Bâle, Basilea) je wulkoměsto při Rynje na samym sewjerozapadźe Šwicarskeje. Wone je zarjadniske sydło kantona Basel-město a po Zürichu a Genfu z něhdźe 175.000 wobydlerjemi třeće najwjetše město Šwicarskeje.
Město nadeńdźe so při třikrajowym róžku mjez Šwicarskej, Němskej a Francoskej a ma tohodla předměsta we wšěch třoch krajach. Cyły metropolowy rum ma wjace hač 800.000 wobydlerjow. Basel wobsteji z historiskeju měšćanskeju dźělow Grossbasel na lěwym a Kleinbasel na prawym brjoze Ryna. Centrum města je stare město w Grossbaselu.
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 237 abo 238 pod łaćonskim mjenom Basileam applicuerunt. W lěće 1460 załoži so tu prěnja šwicarska uniwersita.
mini|700px|center|Měšćanski panorama z Rynom
Oblasć Irkutsk
thumb|left|Bajkalski pobrjóh na kupje [[Olchon]]
Oblasć Irkutsk ( Иркутская область/Irkutskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w južnej Sibirskej při zapadnych pobrjohach Bajkalskeho jězora. Najwažniše rěki w oblasći su Angara na zapadźe a hornjej běhaj Leny a Delnjeje Tunguski na sewjeru teritorija, kotryž je dwójce tak wulki kaž Němska. Jeje zarjadniske sydło a najwjetše město je Irkutsk z 587.000 wobydlerjemi. Dalšej wulkoměsće stej Bratsk (246.000) a Angarsk (233.000).
W lěće měješe Oblasć Irkutsk  wobydlerjow. Z nich běchu 88,3 % Rusojo a 3,2 % Burjaća.
Kamenice (Łobjo)
Wona wužórli so mjez horomaj Stožec a Jedlová we Łužiskich horinach južnje dwórnišća Jedlová a běži přez Kytlice, město Česká Kamenice a Serbsku Kamenicu, hdźež zastupi do wuskeje, hłubokeje wudrjeńcy mjez skałami Połobskich pěskowčin. Po wudrjeńcach Ferdinandová soutěska, Divoká soutěska a Edmundova soutěska (tež Tichá soutěska) wuliwa so w Hřensku při čěsko-němskej mjezy do Łobja.
Lech Kaczyński
mini|upright|Lech Kaczyński
Lech Aleksander Kaczyński  (* 18. junija 1949 we Waršawje, † 10. apryla 2010 blisko Smolenska) bě pólski politikar.
Wot lěta 2005 hač do jeho smjerće při spadnjenju lětadła w aprylu 2010 bě Kaczyński statny prezident Pólskeje. Jeho dwójnik Jarosław je šef strony Prawo i Sprawiedliwość a bě wot lěta 2006 hač do lěta 2007 pólski premierminister.
Lipowe rostliny
Systematika
W swójbje lipowych rostlinow (Tilioideae) eksistuja tři rody z 50 družinami:
Duero
Duero (španisce, []) abo Douro (portugalsce, []) je rěka na Iberiskej połkupje, w sewjerozapadnej Španiskej a sewjernej Portugalskej. Wona je 897 kilometrow dołha. W starowěku njeseše rěka łaćonske mjeno Durius.
Özdemir
Özdemir je swójbne mjeno a muske předmjeno turkowskeho pochada, mjez druhim slědowacych wosobow:
Woločysk
Woločysk je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Zbruč w historiskej Podolskej něhdźe 70 kilometrow zapadnje Chmelnyckeho.
Angus MacLise
Angus MacLise (poprawom Angus William MacLise, * 4. měrca 1938; † 21. junija 1979) bě US-ameriski hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1964 a 1965 pola skupiny The Velvet Underground.
Woločysk
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1463 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1970 ma měšćanske prawa.
Duero
Jeho rěčina wobjimuje 98.400 km², wot toho słuša najwjetši dźěl k španiskemu regionej Kastilska-Léon. Podłu rěki so plahuje wino, mjez druhim znate portske wino we wokolinje portugalskeho města Porto.
HY
HY steji za:
Kropačkowe rostliny
Kropačkowe rostliny (Primulaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
HY
HY jako awtowa značka:
Kropačkowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
28. awgusta
28. awgusta abo '''28. žnjenca''' je 240. dźeń gregorianiskeje protyki (241. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 125 dnjow hač do kónca lěta.
HY
hy steji za:
Hy je
Lotowe wotchilenje
Lotowe wotchilenje je nuhel mjez lotowym směrom a elipsoidowej normalu w krajměrjenskim dypku. Móže w europskich wysokich horinach něhdźe 0,01° (30–50″) docpěć, w płoninje mjenje, a wotpowěduje chilenju geoida k rotaciskemu elipsoidej krajměrjenja.
Tež hdyž lotowe wotchilenje je nul, njepokazuje lotowy směr (realizuje so na př. přez swobodny wisacy šnórowy lot) k srjedźišću zemje, ale wopłonjenja zemje dla (centrifugalna móc zemskeje rotacije!) hač k 0,2° nimo.
Druhdy rěči so tež w twarstwje wo lotowym wotchilenju – hdyž twarjenje abo fasada z lota přińdźe.
Železniska čara Lubij–Radwor
Železniska čara Lubij–Radwor (čo. 6581) bě pódlanska čara mjez Lubijom a Radworjom w Sakskej, kotraž bě prěnjotnje planowana jako wuchodny wotrězk Sakskeje sewjerowuchodneje železnicy. Tuta měješe wjesć z Lubija přez Wóspork a Radwor hač do Kamjenca a dale do Ryzawy. Čara bě zwjazana z čaru Drježdźany–Zhorjelc w Lubiju a z Budysko-Wojerowskej čaru w Radworju.
Stawizny
mini|left|Wulkodubrawske dwórnišćo mini|left|upright|Hrodźišćanski wiadukt nad Lubatu Sakski krajny sejm projekt železniskeje čary do Wósporka w měrcu 1892 schwali. Twarjenske dźěla zahajichu so potom dnja 1. apryla 1894. Twarjenje njebě z wulkimi problemami zwjazane, dokelž wjedźeše čara přez krajinu podłu Lubaty, tak zo móžachu čaru Lubij–Wospórk hižo dnja 1. awgusta 1895 přepodać.
Lotowe wotchilenje
Definicija lotoweho wotchilenja
Po słowniku federacije Fédération Internationale des Géomètres je lotowe wotchilenje nuhel mjez lotowym směrom w dypku a normalu na rotaciskim elipsoidźe přirjadowanej tutomu dypkej přez projekciju.
Ljubojno
mini|thumb|Ljubojno thumb Ljubojno (makedonsce: Љубојно) je wjes, kotraž leži při pobrjoze Prespanskeho jězora w Makedonskej.
Železniska čara Lubij–Radwor
Stawizny
W prěnich lětach wobchadźachu jenož štyri ćahowe pory z najwyšej spěšnosću wot 30 km/h po cyłej čarje. Wot 1960tych lět pokazachu so njelěpšiny poměrnje pomałkich ćahow porno nowym awtobusam, jězdźacym po direktnym puću do Budyšina, tak zo spadnychu ličby pasažěrow. Za nakładny wobchad z Bartskeje bazaltownje a Margarěćineje hěty wosta čara pak njenarujomna.
Dnja 27. meje 1972 so wosobowy wobchad mjez Lubijom a Bartom zastaji, w nazymje samsneho lěta tež na zbytnej čarje do Radworja. Čara Lubij–Bart so hižo 1973 wottwari, mjeztym zo jězdźachu nakładne ćahi wot Barta do Radworja hišće hač do lěta 1994. 1997 zawrě so Hućinjanske dwórnišćo a dnja 15. awgusta 1998 posledni wotrězk čary mjez Hućinu a Radworjom. Kolije so hač do lěta 2004 wottwarichu.
Lotowe wotchilenje
Definicija lotoweho wotchilenja
Rěči so wo astrogeodetiskim lotowym wotchilenju, hdyž so postajenje lotoweho směra z metodami geodetiskeje astronomije přewjedźe a nastawa při transformaciji mjez lokalnymi koordinatowymi systemami. Porno tomu bazuje grawimetriske lotowe wotchilenje na postajenju lotoweho směra přez měrjenja ćežitosće a wobličuje so přez rozrisanje geodetiskeho problema nakromneje hódnoty.
Lotowe wotchilenja wotwisuje wot elipsoidiskich koordinatow a z tym wot parametrow poćahoweho abo referencneho elipsoida a wot jeho połoženja napřećo zemi. Jedna-li so při poćahowym elipsoidźe wo geocentrisce (w ćežišću zemje) ležacy a runočasnje srjedźny zemski elipsoid, rěči so wo absolutnych lotowych wotchilenjach, hewak wo relatiwnych lotowych wotchilenjach.
Wulkosć lotowych wotchilenjow
Kotru wulkosć lotowe wotchilenje móže docpěć, wotwisuje wot wjacorych faktorow:
Mjeztym zo we wysokich horinach Europy srjedźne lotowe wotchilenja wostawaja pod 0,5′ = 30″ (maksimalne hódnoty móža na wšě 60″ docpěć), su w Andach a Himalaji nimale dwójce tak wysoke hódnoty móžno.
Dźiwajo na dokładnosć modernych rozměrjenjow wuskutkuje so lotowe wotchilenje w nimale kóždym projekće resp. rozměrjenskej syći, hdyžkuli wizury (linije widźenja) wo wjace hač por stopnjow wot horicontalneje wotchileja. Efekty dyrbja so tohodla zwjetša ličensce redukować, štož je předmjet astrogeodezije a wyšeje geodezije. W pahórčinje docpěwaja tute efekty na měrjenja něšto łukowych sekundow resp. něšto centimetrow na kilometer, w horach dźesaćore z toho. Zo so na př. prjedawše tunlowe twary najebać relatiwnje dokładnje hromadźe hodźachu, zaleži na přibližnej symetriji najwjace horinskich rjećazow.
Stawizny
Prěnje měrjenja lotoweho wotchilenja su so wokoło 1800 po teoretiskich přeslědźenjach wot Carla Friedricha Gaußa w běhu Hannoverskeho krajměrjenja přewjedli, a to w kónčinach Smolinow, hdźež Gauß a jeho asistenća najwjetše efekty wočakowachu. Wokoło 1970 je TU Hannover tu pod W.Torge modernu astrogeodetisku „testowu syć Zapadne Smoliny“ etablěrowała.
Podobne přemyslenja a astrogeodetiske měrjenja běchu wokoło 1820 přez slědźerjej Jean-Baptiste Biot a F.Carlini při Mont Cenis pola Bordeaux. Wokoło 1930 buchu měrjenja z standardnej metodu geodezije a najwažnišim zakładom za požadane astrogeodetiske syćowe wurunanje, dokelž dokładnosć wuměrjenskich syćow tehdyšim potrjebam njewotpowědaše. Mjez 1970 a 2000 docpě slědźenje k temam lotowe wotchilenje, geoid a geodetiska grawimetrija wjeršk, a to z naraz štyrjoch aktualnych potrjebow:
Přez wšelake wulkoprojekty w Srjedźnej Europje (předewšěm Němska, Awstriska, Šwicarska kaž tež Słowjenska a Słowakska), w Južnej Europje (Chorwatska, Grjekska, Turkowska) a w Južnej Americe (předewšěm Argentinska) je so geoid wot 20–50 cm dokładnosće w němskim rěčnym rumje na 2–5 cm, druhdźe na 5–10 cm, polěpšił. W Němskej steji z lotowych wotchilenjow zwěsćeny „astrogeoid“ w konkurency ke „grawimetriskemu geoidej“, mjeztym zo horinske kraje kaž Awstriska, Šwicarska, Słowakska a Grjekska astrogeoid preferuja. W tutych krajach steji wot něhdźe 1990 husta syć tysacow dypkow lotoweho wotchilenja a stow Laplaceowych dypkow k dispoziciji (dypkowe wotstawki mjez 7–10 a 50 km), na cyłym swěće je něšto dźesać tysacow wuměrjenskich dypkow, hdźež je so na zemskim powjerchu dokładny lotowy směr měrił.
Powiat górowski
Powiat górowski je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 738,11 km² a něhdźe 36.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji ze štyrjoch gmejnow.
měšćansko-wjesnej gmejnje:
wjesnej gmejnje:
Michel (swójbne mjeno)
Michel je mjeno slědowacych wosobow:
Wodowa krasnica
Wodowa krasnica (Victoria amazonica; syn. Victoria regia Lindl.) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wopis
Wodowa krasnica je spěšnje rosćaca wódna rostlina, kotraž je hižo po sydom měsacami wurosćena.
Łopjena su płone a kałate. Wone docpěja šěrokosć wot hač do dweju metrow. Jich kroma mjez 5 a 10 cm wyše steji.
Kćenja su wonka běłe a znutřka róžkojte, wobsteja ze 60 krónowych łopješkow. Wone docpěja šěrokosć wot wjace hač 30 cm.
Nowa Wjes (Sprjewiny Doł)
Nowa Wjes ( Burgneudorf) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 107 m nad mórskej hładźinu při Sprjewicy a słuša ke gmejnje Sprjewiny Doł. Ma wobydlerjow.
Załom pod Hrodźišćom
Załom pod Hrodźišćom ( Sohland am Rotstein; hamtsce Sohland a. Rotstein) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot 1. januara 2014 k Rychbachej. Leži 268 m nad mórskej hładźinu w Hornjej Łužicy při žórłach Čorneho Šepca pod horu Hrodźišćo a ma něhdźe 1.300 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1241.
Nowa Wjes (Sprjewiny Doł)
Stawizny
thumb|left|Nowa Wjes na karće z lěta 1759 Prěnje historiske naspomnjenje jako Nuwendorff je z lěta 1401. Po statistice Arnošta Muki měješe Nowa Wjes we 1880tych lětach cyłkownje 230 wobydlerjow, z nich 222 Serbow a wósom Němcow.
Dubrowna
thumb|left
Dubrowna je městačko we Wicebskej oblasći na sewjerowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Dubrowjenskeho rajona.
Leži při Dnjepru něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Wicebska.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1514 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.
15. julija
15. julija abo '''15. pražnika''' je 196. dźeń gregorianiskeje protyki (197. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 169 dnjow hač do kónca lěta.
Borna Ćorić
Borna Ćorić (* 14. nowembra 1996 w Zagrebje) je chorwatski tenisowy hrajer.
W septembrje 2013 zdoby Junior US Open.
Hanka Jenčec
Hanka Jenčec ( Anne Jentsch; * 1983 w Hali nad Solawu) je němsko-serbska swobodna awtorka.
Narodźi so w Hali a přesydli so ze staršimaj w starobje dweju lětow do Budyšina, hdźež dwurěčnje narosće. Wopytowaše Budyski Serbski gymnazij a złoži tam w lěće 2001 maturu. Po praktikumje w Praze běše lěto z elewku w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Po tym studowaše w Lipsku sorabistiku, filozofiju kaž tež powšitkowne a přirunowace literarne wědomosće. Wot 2004 do 2008 studowaše na Berlinskej Uniwersiće wuměłstwow sceniske pisanje. Wot lěta 2008 dźěła jako swobodna awtorka.
Spočatk lěta 2010 doby pisanske wubědźowanje „Stücke für die Lücke“, štož jej zmóžni, jeje hra Crux oder Der Heiland unterm Bett w Hannoverje dnja 19. septembra 2010 prěni króć na jewišću předstajić. Serbski přełožk Crux abo Zbóžnik pod łožom měješe w januarje 2016 w Budyšinje premjeru.
Jefrjemow
thumb|left thumb|left Jefrjemow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tula. Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku Sydlišćo je so w lěće 1773 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Wokrjes Ostprignitz-Ruppin
Wokrjes Ostprignitz-Ruppin je krajny wokrjes w sewjerozapadnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 98.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.527 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Neuruppin.
Geografija
Wokrjes Ostprignitz mjezuje z wokrjesom Mecklenburgska jězorina na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesom Hornja Habola, na juhu z wokrjesom Habolski kraj, na juhozapadźe ze saksko-anhaltskim wokrjesom Stendal a na zapadźe z wokrjesom Prignitz.
Michel
Michel móže być:
CSS
CSS (skrótšenka za jendźelski Caskading Style Sheets, po słowach "kaskadowace stilowe łopjena") je deklaratiwna stylesheetowa rěč za strukturowane dokumenty. Wona so mjez druhim na př. zhromadnje z HTML a XHTML wužiwa, hodźi so pak tež za někajku družinu XML, kaž na př. za SVG a XUL.
CSS ma dźělić wobsah dokumenta (pisany w HTML abo druhej rěči) wot zwobraznjenja dokumenta, kaž na př. barby, znamjenowe sady, layout.
Specifikacije CSS so wot World Wide Web Consortium (W3C) wobstaruja.
Bazowa struktura
selektor { kajkosć1:hódnosć1; kajkosć2:hódnosć; /* komentar */ }
Turkmenšćina
Turkmenšćina je rěč ze skupiny Turkskich rěčow a hłowna rěč w Turkmenistanje, hdźež słuži tež jako hamtska rěč. Rěči so wot něhdźe 7 milionow ludźi.
Kamenice
Kamenice je mjeno wjacorych sydlišćow a rěkow w Čěskej:
Rěki:
Městna:
Władysław Reymont
mini|upright|Władysław Reymont
Abaza
Sydlišćo je so w lěće 1867 jako wjes Abazinskij zawod załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Walky
Walky je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Mža něhdźe 60 kilometrow zapadnje Charkiwa.
Władysław Reymont
Władysław Stanisław Reymont (* 7. meje 1867 w Kobielach Wielkich; † 5. decembra 1925 we Waršawje) bě pólski spisowaćel. Wón je dóstał Nobelowe myto za literaturu w lěće 1924.
Wotkaz
Władysław Reymont - dźěła
Walky
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1646 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Dalnjerečensk
thumb|left Dalnjerečensk ( Дальнереченск; do 1972 – Iman/ Иман) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje při chinskej hranicy něhdźe 400 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1859 załožiło jako wjes Iman a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
29. awgusta
29. awgusta abo '''29. žnjenca''' je 241. dźeń gregorianiskeje protyki (242. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 124 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Arnošt Bart (* 1870)
Hórnikečanski jězor (gmejna)
Hórnikečanski jězor ( Knappensee) bě gmejna w sewjerowuchodnej Sakskej, kotraž wobsteješe wot 1995 do 2004. Wona bě pomjenowana po jězorje ze samsnym mjenom.
Gmejna wutwori so 1. oktobra 1995 z dotal samostatnych gmejnow Wulke Zdźary, Koblicy a Stróža a měješe w lěće 2000 něhdźe 2100 wobydlerjow. Wona słušeše prěnje lěto k Wojerowskemu wokrjesej a potom ke Kamjenskemu.
Při rozpušćenju gmejny dnja 1. januara 2005 zagmejnowaštej so Wulke Zdźary a Koblicy do Łazowskeje gmejny, mjeztym zo sta so Stróža z gmejnskim dźělom Rakec w Budyskim wokrjesu. Dźensa słušatej wobě gmejnje k Budyskemu wokrjesej.
Gmejna přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Kulow, kotryž bu po rozpušćenju gmejny tohorunja rozpušćeny.
Ocon
Ocon (wot grjekskeho ozein „wonjeć“) je njestabilna chemiska wjazba, kotraž wobsteji z třoch molekulow kislika. Je jara reaktiwny a tohodla je sylny oksydaciski srědk. Wón předewšěm w zemskej atmosferje wustupuje. Nastawa při hrimanjach.
Připućna rukej
Připućna rukej (Sisymbrium officinale) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Japanski aprikozowc
Japanski aprikozowc (Prunus mume) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Připućna rukej
Wopis
Připućna rukej je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Japanski aprikozowc
Wopis
Japanski aprikozowc je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 4,5 hač do 9 m. Rostlina je mjerzliwa.
Připućna rukej
Łopjena
Delnje łopjena su dwaj hač pjeć porow bóčnych wotrězkow. Hornje łopjena su často njedźělne abo maja jenož dwě bóčnej lapje.
Japanski aprikozowc
Wopis
Króna je kulowata.
Připućna rukej
Kćenja
Kćěje wot meje hač oktobra. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 4 hač 7 mm. Štyri krónowe łopješka su blědźe žołte a wopak-jejkojte.
Zlín
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1322 a dósta 1397 měšćanske prawa. Tehdy bě Zlín wažne stejišćo rjemjeslnistwa a hórnistwa.
Hórski rozraz
Hórski rozraz (Veronica montana) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Připućna rukej
Płody
Truki docpěwaja dołhosć wot 8 hač 20 mm a su linealne, kónčkojte a kosmate.
Japanski aprikozowc
Wopis
Jara wótre łopjena docpěja dołhosć wot hač do 10 cm.
Připućna rukej
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na pućach, dróžnych kromach, brjohach, drjebiznowych městnach a pustych płoninach. Preferuje wutkate pódy.
Japanski aprikozowc
Wopis
Kćěje w nalěće. Wonjace, běłe hač ćmoworóžojte kćenja docpěja šěrokosć wot 2,5 cm a steja w promjenjach.
Ural (horiny)
Ural (rusce Урал abo Уральские горы) je něhdźe 2400 km dołhi a 300 mil. lět stary horinski rjećaz w Ruskej mjez Wuchodoeuropskej nižinu na zapadźe a Zapadosibirskej nižinu na wuchodźe. Wón je dźěl tradicionalneje hranicy mjez Europu a Aziju. Najwyši dypk Urala je hora Narodnaja (1.895 m) w sewjernym wotrězku horin.
Japanski aprikozowc
Wopis
Aprikozojte płody su žołtojte.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Chinskej a so w Japanskej plahuje, tež jako bonsaj.
Ural (horiny)
Najwažniše město we wokolinje Uralskich horin je Jekaterinburg.
Zlín
W lěće 1949 dósta město mjeno stalinistiskeho prezidenta Čěskosłowakskeje, Klementa Gottwalda. Za čas Čěskosłowakskeje bě wosebje znate za filmowe studija, w kotrychž skutkowaše mjez druhimi režiser Karel Zeman (1910–89).
Kimowsk
thumb|left Kimowsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tula. Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku jako wjes Michajkowka a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Horodok (Oblasć Chmelnyckyj)
thumb|left
Horodok je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Smotryč w historiskej Podolskej něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Chmelnyckeho.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1362 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Dolina Nysy a Małksy
Dolina Nysy a Małksy je gmejna we wokrjesu Sprjewja-Nysa w Braniborskej. Ma někak 1800 wobydlerjow a je jedna ze sydom gmejnow Derbnjanskeho hamta.
Geografija
Gmejna leži při wuchodnej kromje wokrjesa — na wuchodźe mjezuje z Pólskej, na juhu ze Sakskej, z gmejnu Jemjelica-Źěwink a z Derbnom, na zapadźe z gmejnu Feliksowy Jazor a z Łukojcami a na sewjeru z gmejnu Tśěšojce-Žymjerojce a z Baršćom. Najbliše wulke město je Choćebuz někak 25 kilometrow na sewjerozapad.
Rěka Nysa ćeče po wuchodnej kromje gmejny a rěčka Małksa přez zapadny dźěl.
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja jako gmejnske dźěle Jarješk (Jerischke), Kósmejce (Jocksdorf), Mały Kólsk (Klein Kölzig), Rjašćany (Preschen) a Wjeliki Kólsk (Groß Kölzig).
K tomu přińdu wobydlene městna Barań (Bahren), Gózda (Gosda II), Pusak (Pusack), Radom (Raden) a Selc (Zelz) kaž tež sydlišća Błotny Młyn (Bruchmühle), Dolny Młyn (Thalmühle), Gaty (Teichhäuser) a Kacarjowy młyn (Katzarmühle).
Ivan Dodig
Ivan Dodig (* 2. oktobra 1985 w Mostarje, Bosniska a Hercegowina) je chorwatski tenisowy hrajer.
W februarje 2011 zdoby Zagreb Indoors, w lěće 2013 Shangai Masters, 2015 Paris Masters a 2016 Canadian Open.
Illinois
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja mjez Mississippijom a Michiganskim jězorom. Ma něhdźe 12,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 150.000 kwadratnych kilometrow a je tuž po wobydlerstwje pjaty najwjetši zwjazkowy stat. Stolica je Springfield (116.000 wobydlerjow), z wotstawkom najwjetše město pak Chicago při Michiganskim jězorje (2,7 milionow wobydlerjow).
Stat mjezuje z Wisconsinom na sewjeru, Indianu na wuchodźe a Kentuckyjom na juhowuchodźe. Na zapadźe tworja rěka Mississippi mjezu k statomaj Missouri a Iowa.
přiwza so dnja 3. decembra 1818 jako 21. stat do unije a ma po něhdyšim prezidenće Abraham Lincoln přimjeno „Land of Lincoln“.
W lěće 2000 měješe 80,8 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 14,9 % španišćinu.
Hućina
Hućina ( Guttau) je cyrkwinska wjes w Hornjej Łužicy, sewjerowuchodnje Budyšina, kotraž słuša wot 1. januara 2013 ke gmejnje Malešecy.
Geografija
mini|left|W Hućinjanskich hatach Wjes leži na sewjernej mjez Hornjołužiskich honow w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow na prawym brjoze Lubaty, njedaloko wot jeje zjednoćenja ze Sprjewju. Susodne wsy su Lemišow na sewjeru, Zubornička na wuchodźe, Hlina na juhu a Brězyna na tamnym brjoze Lubaty na zapadźe. Sewjerowuchodnje wsy wupřestrěwaja so Hućinjanske haty. Přez Hućinu wjedźe statna dróha S109 z Budyšina do Niskeje.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Nowy hatk, Humjelec hatk, Wulka łuka, Dołha łuka, Wolaca łuka, Dójna łuka, Přitoki [hrjebje], Srěńca, Sćehna (wulke a małe), Na Brězanskim, Miznarjec hatk, Kerkacy hat, Plinic (tež: Klinic) hora, Po Nowej Wjescy, Spušćeńcy, Za chěžkami, Mały hatk, Wulki hat, Popec hat, Złoty hat, Dubinski hat, Dubinska zahroda, Pasowski hat, Rudle, Sćinowy hat, Dołhi hatk, Butřankec hatk, Kocarjec hatk, Brězanski hatk, Flajsichski hat, Židec hatk, Małodubinski hat, Flajsich (fórbark).
Powiat jaworski
Powiat jaworski je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 581,25 km² a něhdźe 52.000 wobydlerjow.
Wokrjes je čłon euroregiona Nysa.
Hućina
Stawizny
Wot lěta 1906 měješe Hućina dwórnišćo při železniskej čarje Lubij–Radwor, kotraž bě w Radworju z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W nazymje 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 340 wobydlerjow, z nich 318 Serbow (94 %) a 22 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 57,3 %.
Powiat jaworski
Města a gmejny
měšćanska gmejna:
Hućina
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 346 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,5 lět (Sakska: 46,4).
Powiat jaworski
Města a gmejny
měšćansko-wjesna gmejna:
Hućina
Wosada
mini|Hućinjanska cyrkej Do Hućinjanskeje wosady – dźensa z dźělom wosady Malešecy-Hućina – słušeja wsy Hućina, Brězyna, Hlina a Lemišow.
Powiat jaworski
Města a gmejny
wjesne gmejny:
Hućina
Wosada
Posledni serbski farar, a zdobom posledni farar samostatneje Hućinjanskeje wosady, bě Arnošt Hornčer, kiž skutkowaše tu wot 1947 hač do swojeje smjerće w lěće 1973.
Wjesne dźěle
K bywšej gmejnje słušachu wjeski Brězyna (Brösa), Lemišow (Lömischau), Lěskej (Lieske), Nowa Wjes/Sprjewja (Neudorf/Spree), Połpica (Halbendorf/Spree), Stróža (Wartha), Wotpočink (Ruhethal) a Zubornička (Kleinsaubernitz).
W Hućinje skutkowali
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Hućinjanskej cyrkwi.
Zwjazkowy prezident
Zwjazkowy prezident móže być:
Serbski rěčny atlas
Serbski rěčny atlas (skrótšenka SRA, němsce: Sorbischer Sprachatlas, skrótšenka SSA) je jedne z najwažnišich dialektologiskich dźěłow na polu sorabistiki. Nimo swojeho wuznama za dialektologiju, naruna w němsce spisany rěčny atlas do wěsteje měry do dźensnišeho parowanu (resp. jenož dźělnje předležacu) historisku gramatiku.
SRA předleži w 15 zwjazkach, z kotrychž wuńdźe prěni 1965 a posledni 1996. Na wjelelětnym slědźerskim projektće dźěłachu hłownje Helmut Faska, Helmut Jenč a Frido Michałk. Tójšto dalšich, tež wukrajnych wědomostnikow wobdźěli so při hromadźenju materiala w cyłkownje 151 informaciskich dypkach (wsach). Nazběrany material je so wědomostnje wuhódnoćił a prezentuje so z pomocu rěčnogeografiskich kartow, ke kotrymž předleži stajnje wobšěrny wědomostny komentar.
Tematiske wobłuki jednotliwych zwjazkow
W prěnich dźesać zwjazkach dokumentuje so dialektalna leksika. Při tym zjima so w jednotliwych zwjazkach leksika ze wšelakich wobłukow (hlej bibliografija). Jědnaty a dwanaty zwjazk wobjednawataj morfologiju. Prěni z tuteju zwjazkow je wěnowany gramatiskim kategorijam a paradigmatice substantiwow, druhi pak fleksiji adjektiwow, pronomenow a werbow. W třinatym zwjazku wopisuje so synchroniska fonologija, w štyrnatym pak historiska fonologija. Posledni zwjazk zaběra so ze syntaksu serbskich dialektow.
Bibliografija
Serbski rěčny atlas = Sorbischer Sprachatlas
Oblasć Iwanowo
Oblasć Iwanowo ( Ивановская область/Iwanowskaja oblast) je oblasć w srjedźišću europskeje Ruskeje. Leži we Wuchodoeuropskej runinje něhdźe 300 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy mjez rěkomaj Wolga a Kljazma. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Iwanowo z 408.000 wobydlerjemi.
W lěće měješe Oblasć Iwanowo  wobydlerjow. Z nich běchu 90,6 % Rusojo.
Oblasć słuša k najstaršim ruskim teritorijam. Wjele městow bu hižo w 13. lětstotku załoženych.
Katerina Cornaro
Katerina Cornaro (rodźena 1454, zemrěła 10. julija 1510 w Asolo) - wot 1473 do 1489 bě poslednja kralowna Cyperna.
W lěće 1473 wona je so woženiła z kralom Jakobom II., kotryž je zemrěł skoro po kwasu. Katerina je wostała kralowkom hromadźe z młodźinskim synom Jakobom III. jako kralom. Jakob III. je zemrěł w lěće 1474. Katerina je so wotstupiła w lěće 1489, dokelž jeje kralowstwo je zwostało koloniju za republiki Venedig.
Vrahovice
Vrahovice (němsce Wrahowitz) su wjes we wuchodźe Čěskeje, kotraž słuša k městu Prostějov. Maja 3.402 wobydlerjow (2001) a leža na lěwej stronje rěčki Romže. Prěnje naspomnjenje sydlišća je z lěta 1337.
Lěsny sukač
Lěsny sukač je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Dactylis polygama, Poaceae).
Kanadiska tsuga
Kanadiska tsuga je štom ze swójby chójnowych rostlinow (łaćonsce: Tsuga canadiensis, Pinaceae).
Wuježk (Wóspork)
Wuježk (serbsce tež Kozacy Wuježk; Wuischke) je hornjołužiska wjeska  na wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k městu Wóspork.
Geografija
mini|left|Železniski wiadukt přez Lubatu blisko Wuježka Leži w hornjołužiskich honach nad Hrodźišćanskej skalu jenož połdra kilometra sewjernje Wósporskeho stareho města. Južnje wsy běži zwjazkowa awtodróha 4, zapadnje pak něhdyša železniska čara Wóspork–Radwor. Južnje wsy, při starym železniskim wiadukće přez Lubatu, steja so powostanki něhdyšeho Wuježčanskeho młyna. Mjez 1815 a 1945 ležeše Wuježk bjezposrědnje při prusko-sakskej hranicy.
Susodne wsy su Hbjelsk na sewjerowuchodźe, Wichowy na juhozapadźe, Hrodźišćo na zapadźe a Hrodźišćanski Wudwór na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Wosanca, Hilbjeńcy, Sćina, Syćinki, Stare brohi, Kopr, Wólšina, Pamplka, Kšibjeńca, Skały, Trawjeńčk, Łužk, Nowy hat, Šěroke, Na poslěnim, Na wuzkim.
Stawizny
Ze srjedźowěka je so jeničce sudobjo ze słowjanskeje doby namakało. Wjeska sama naspomni so prěni raz hakle w lěće 1419 jako Vgestchen circa Gredes („Wuježk pola Hrodźišća“). Ležownostne knjejstwo měješe w 17. lětstotku Worcynske ryćerkubło, we 18. pak Hrodźišćanska fara. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Hrodźišćanskej wosadźe.
Po Mukowej statistice měješe Wuježk we 1880tych lětach 71 wobydlerjow, mjez nimi 64 Serbow (90 %) a sydmjo Němcy. W lěće 1925 rěčeše po hamtskej statistice hišće 40 wot 68 Wuježčanow serbsce.
Rakuska rukej
Rakuska rukej (Sisymbrium austriacum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Sćina
Sćina (Phragmites) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pólsko-Litawska
mini|Pólsko-Litawska wokoło 1618 z dźensnišimi hranicami
Pólsko-Litawska (tež Rzeczpospolita Obojga Narodów = „Republika dweju narodow“ abo Kralowska republika kaž tež łaćonsce Respublica Poloniae mjenowana) bě wot 1569 do 1795 wobstejacy stat w srjedźnej a wuchodnej Europje.
Tutón dualistiski, federalny a feudalny stawowy stat wobsedźeše elementy republiki na zakładźe parlamentarisko-konstitucionelneje monarchije (monarchia mixta) a měješe zwjetša wot aristokratije w swobodnych wólbach woleneho knježićela na čole stata.
Dokelž bě so po wotemrěću dynastije Jagiełłonow wólbna monarchija zawjedła a stawowy parlament, sejm, kotryž we hłownym zajimy aristokratije zastupowaše, wobšěrne kompetency dóstał, rěči so husto tež wo zemjanskej republice abo, poćahujo so na pólski stat po 1918, wo prěnjej pólskej republice.
Wobej mjeno dawacej krajej, kralestwo Pólska a wulkowojewódstwo Litawska, běštej so hižo 1386 w personalnej uniji zjednoćiłoj.
Kónčina wopřiješe w swojim najwjetšim teritorialnym rozměrje wokoło lěta 1618 najwjetši dźěl statneho teritorija dźensnišeje Pólskeje, dźensniše kraje Litawsku, Letisku a Běłoruskeje, najwjetši dźěl Ukrainy kaž tež dźěle dźensnišeje Ruskeje, Estiskeje, Rumunskeje a Moldawskeje.
Kirjejewsk
Kirjejewsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tula. Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1762 jako wjes Kirjejewskaja załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.