cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mišnjanske markhrabinstwo
Mišno a Hornja Łužica
Politiska hranica mjez Mišnjanskim a hornjołužiskim markhrabinstwom běžeše přez Biskopicy, Połčnicu a Kinspork, ale tež někotre w geografiskim zmysle hornjołužiske wjeski słušachu k Stołpinskemu hamtej Mišnjanskeho wokrjesa, kaž na přikład Dobruša, Hodźij, Hornja Hórka a – jako eksklawa – Kubšicy.
Mały pryskawc
Mały pryskawc (Impatiens parviflora) je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow (Balsaminaceae). Dalše serbske mjeno je mały cyrkawc.
Wopis
miniatur|upright|links|[[Kćenje]] Mały pryskawc je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Swětozelene łopjena su jejkojte, schódne, nahe a tupje zubate.
Kćěje wot junija hač septembra. Swětłožołte kćenja docpěja dołhosć wot něhdźe 1 cm a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch w kićach. Wone njesu zrunanu wotrohu a ma w póžěrku čerwjene smužki.
Płód je plecojty a docpěje dołhosć wot 1,5 hač 2 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina pochodźe originalnje z Azije a je wot něhdźe lěta 1840 z botaniskich zahrodow wodźiwjena.
31. meje
31. meje abo '''31. róžownika''' je 151. dźeń gregorianiskeje protyki (152. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 214 dnjow hač do kónca lěta.
Klukšanska cyrkej
mini|Napohlad z juhowuchoda
Klukšanska cyrkej je ewangelski cyrkwinski twar w hornjołužiskim Klukšu. Wona słuži Klukšanskej wosadźe, kotraž je wot lěta 2022 zhromadnje z Njeswačidłom, Minakałom, Chwaćicami a Rakecami dźěl wulkowosady Hornjołužiska hola a haty.
Hač do druheje połojcy 20. lětstotka je so tam tež serbsce prědowało.
Twarjenje
mini|upright|Pěskowcowy wołtar Jedna so wo noworomanisku žurlowu cyrkej, při čimž pochadźa barokna wěža při zapadnym boku hišće wot prjedawšeho twara z lětow 1701/02. Cyrkej dósta w lěće 1893 cyłkownje nowy napohlad a nowe wuhotowanje přez twarskeho mištra Theodora Quentina, nutřka wosebje wumolowany wjerch a z drjewom wupaženu emporu. Drjewjana klětka z postawu Jana Křćenika pochadźa pak z lěta 1702. Tež pěskowcowy wołtar bu hižo w tutym lěće w Klukšanskej cyrkwi nastajeny, pochadźa pak najskerje z Drježdźanskeje cyrkwje swjateje Sofije a je najskerje dźěło Christopha Waltera II. z 1580tych lět. Drjewjana dupa nasta w lěće 1688. Při sewjernej sćěnje nadeńdźe so narowny pomnik Franca z Nostitza z lěta 1576. Dalše epitafy steja w chórje (17. a spočatk 18. lětstotka) a we wěžowej hali (16. lětstotk) kaž tež zwonka cyrkwje.
Nad wołtarjom a pod wjerchom nadeńdźe so dwurěčny napis Česć budź Bohu we wysokosći // Ehre sei Gott in der Höhe. Na kěrchowje steji němskorěčny pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z Klukšanskeje wosady kaž tež rowy wjace hač 200 němskich wojakow z poslednich dnjow Druheje swětoweje wójny.
Stawizny
Hižo składnostnje prěnjeho pisomneho naspomnjenja Klukša w lěće 1222 naspomni so tež tamniša cyrkej, kotraž słuša tuž k najstaršim w cyłej Hornjej Łužicy. Jako wosadnej cyrkwi přisłušachu jej 14 wsow we wokolinje.
W lěće 1737 bě farar Faber tule po namjeće hrabje Friedricha Caspara z Gersdorffa załožił łaćonsku šulu, kotraž měješe serbskich hólcow z wokoliny přihotować na gymnazij. Jako Faber šěsć lět pozdźišo zemrě, přećahny šula na hrabinski hród do Delnjeho Wujězda, tola Klukšanska wosada wostanje tež dale centrum pietizma w serbskej Łužicy.
W běhu swojich stawiznow wotpali Klukšanska cyrkej znajmjeńša trójce, a to w lětach 1680, 1792 a 1830.
1951 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Klukšu. W lěće 1966 měješe ewangelski časopis Pomhaj Bóh w Klukšanskej wosadźe hišće 70 abonentow.
Wosada
Do poměrnje wulkeje Klukšanskeje wosady słušeja nimo Klukša samoho wokolne wjeski Čelchow, Kobjelń, Kupoj, Lěskej, Lichań, Nowa Wjes/Sprjewja, Połpica, Załhow a Zdźar kaž tež ewangelski podźěl Brěmjenja a Zdźěrje.
Fararjo
Wirth bě posledni serbski farar a wopušći wosadu w lěće 1976 dla wusydlenja do zwjazkoweje republiki. Serbske bože słužby wotměwachu so hdys a hdys hišće hač do lěta 1987 z serbskimi fararjemi susodnych wosadow.
Kabinet Tilich II
Kabinet Tilich II bě wot 30. septembra 2009 hač do 12. nowembra 2014 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w pjatej legislaturnej periodźe. Kabinet koalicije stronow CDU a FDP pod ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom (CDU) bě sedmy kabinet swobodneho stata po přewróće.
Róžojta balsamina
Róžojta balsamina je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow (łaćonsce: Impatiens sultani, Balsaminaceae). Dalše serbske mjeno je pilna liska.
Ljubljana
Ljubljana ( Laibach) je stolica a z nimale 290.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město Słowjenskeje a jeje kulturne, hospodarske a politiske srjedźišćo. Naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1144 pod swojim němskim mjenom Laibach.
Mjez wobydlerjemi je něhdźe 40.000 studentow Ljubljanskeje uniwersity.
thumb|center|upright=1.8|Napohlad města z hrodu
Dwojołopjenata česnička
Dwojołopjenata česnička (Scilla bifolia) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) abo lilijowych rostlinow (Liliaceae) přirjaduje.
Wopis
Dwojołopjenata česnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 20 cm a ma zwjetša jenož dwě łopješce.
Cybla docpěwa wulkosć wot 10 hač do 30 mm.
Łopjena
Łopjena su linealne-lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 15 mm. Wone so z kćenjemi jewja a su něhdźe tak wysoke kaž kwětnistwo.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 mm. 2 hač 8 zruna stejacych kćenjow je njebjomódre, rědko běłe abo róžojte, hwěžkojte.
Čulym
Sydlišćo je so w lěće 1762 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Dwojołopjenata česnička
Płody
Płód je třihranaty kapslowy płód, kotryž wobsahuje ćěmnobrune symjenja z požitnym, běłym wolijowym ćěłom. Tute wolijowy čeło mrowje přiwabuje.
Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach, na łučinowych łukach, w lisćowych lěsach a sadowcowych łukach blisko lěsow. Preferuje čerstwe abo włóžne, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Němskej, w Alpach, w južnej a juhowuchodnej Europje rozšěrjena.
Klipphausen
Klipphausen je jedna z najwjetšich gmejnow w krajnym wokrjesu.
Julija Olegowna Samojlowa
thumb|Julija Samojlowa w lěće 2014 Julija Olegowna Samojlowa ( * 7. apryla 1989 w Uchće, Republika Komi, Ruska) je ruska spěwarka, kotraž měješe Rusku federaciju na wubědźowanju „Eurovision Song Contest“ 2017 w Kijewje zastupować. Dla wustupa na wot Ruskeje wobsadźenej połkupje Krim w lěće 2015 zakaza jej Ukraina pak jězbu k zarjadowanju.
Chinska česnička
Chinska česnička (Scilla scilloides, syn.: Scilla chinensis Benth., Barnardia scilloides Lindl.) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) přirjaduje.
Merry Christmas
Merry Christmas (serbsce Wjesołe hody) je hrajny film z lěta 2005. Režiser bě Christian Carion. Diane Krüger, Guillaume Canet, Daniel Brühl, Gary Lewis a Bernard Le Coq hrajachu hłowne róle we filmje.
Hamt Wótrań
Hamt Wótrań je braniborski hamt we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotryž je so w lěće 1992 wutworiło. Sydło zarjadnistwa je Wótrań.
Wobsteji ze slědowacych šěsć gmejnow:
Hamt nadeńdźe so na juhozapadźe wokrjesa při krajnej hranicy ze Sakskej. Zwjazkowa awtodróha 13 (Berlin–Drježdźany) wjedźe přez hamtski teritorij.
Biała Wieś (łódźske wojewódstwo)
Biała Wieś je wjes w Pólskej.
Biała Wieś leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2012 je tam bydliło 75 ludźi.
Neues Lausitzisches Magazin
Stawizny
Prěnjej wot Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow wudatej zwjazkaj nošeštej titul Provinzialblätter oder Sammlungen zur Geschichte, Naturkunde, Moral und anderen Wissenschaften a wuńdźeštej 1781 do 1783. Hižo wot lěta 1768 a hač do 1792 bu njewotwisnje wot toho Lausitzisches Magazin w 25 lětnikach wozjewjeny. 1793 wotstupi Christian August Peschek swoje wot 1790 wuchadźace Lausizische Monatsschrift oder Beyträge zur natürlichen, ökonomischen und politischen Geschichte der Ober- und Niederlausiz und der damit grenzenden Landschaften ze zrěčenjom Hornjołužiskej towaršnosći, kotraž ju hač do lěta 1799 pod mjenom Lausizische Monatsschrift dale wjedźeše. Přizamkny so wot 1800 do 1808 wuchadźace Neue Lausizische Monatsschrift. Potom přetorhnychu Napoleonske wójny publikacisku dźěławosć towaršnosće.
Hakle 1821 započachu znowa z wudawanjom časopisa a mjenowachu jón – poćahujo so na jedyn z předchadnikow – Neues Lausitzisches Magazin. Pod tutym mjenom so hač do 1941 117 zwjazkow wozjewichu. Wobsah časopisa hodźi so wotkryć z pomocu registra w zwjazkach 46 (1869, Band 1–44, 1822–1868), 76 (1900, Band 1–75, 1822–1899), 86 (1910, Band 76–85, 1900–1909), 102 (1926, Band 86–101, 1910–1925) a 112 (1936, Band 102–111, 1926–1935).
Zwjazk 118 z lěta 1942 bu drje hišće ćišćany, ale nic wjace wozjewjeny. Nimale cyły nakład bu w Druhej swětowej wójnje zničeny.
Wot lěta 1998 wuńdźe Neues Lausitzisches Magazin znowa, hač do 2011 (lětnik 14) hišće z podtitulom Neue Folge (nowy rjad).
Karačew
thumb|left Karačew je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło.
Jurij Wjela
Jurij Wjela ( Georg Wehle; * 4. měrca 1892 w Kubšicach, † 6. apryla 1969 w Budyšinje) bě serbski wučer, docent a spisowaćel kaž tež awtor serbskich wučbnicow. W lěće 1968 dósta Myto Ćišinskeho za swoje literarne dźěło.
Syn skałarja běše wot 1907 do 1913 ze seminaristom na Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje a nastupi w lěće 1913 swoje prěnje městno jako wučer w Njeswačidle, hdźež hač do lěta 1919 wosta. Wot 1916 do 1918 bě jako wojak w Prěnjej swětowej wójnje. 1919–26 wučerješe w Komorowje a 1927–37 w Budestecach. Jako aktiwny čłon serbskich towarstwow a awtor dramatiskich hrow kaž na přikład „Paliwaki“ bu w lěće 1937 wot nacionalsocialistow z Łužicy wuhnaty.
mini|Row Jurja a Anny Wjelic na [[Tuchorski kěrchow|Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje]] Po kóncu Druheje swětoweje wójny běše z načolnikom šulskeho wotrjada Domowiny a pomha tam a jako awtor wučbnicow při natwarju serbskeho šulstwa. Nimo toho bě jedyn z prěnich docentow 1946 załoženeho Serbskeho wučerskeho wustawa. Najwjetši dźěl jeho historisko-prozaiskeho dźěła nasta hakle na wuměnku, tak jako historiski swójbny roman zapołožene Robotow pak njeby kónc, kotrež so ze serbskimi wsami wokoło Droždźija zaběra.
Jurij Wjela bě wot lěta 1919 zmandźeleny z Anny Elisabeth, rodźenej Krausec (1896–1972). Wučer a lektor Jan Wjela bě jeju syn. Wot lěta 1911 běše sobustaw Maćicy Serbskeje.
Možajsk
Sydlišćo je so w lěće 1231 załožiło a ma wot lěta 1277 měšćanske prawa.
Radužnyj (Awtonomny wokrjes Chantow a Mansow)
thumb|left Radužnyj ( Радужный) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při rěce Agan w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 650 kilometrow sewjerowuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.
Burštyn
Burštyn (, Bursztyn) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 45 kilometrow sewjernje Iwano-Frankiwska a je stejišćo wažneje wuhloweje milinarnje.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1554 k prěnjemu razej naspomniło a słušeše tehdy do Pólskeje. Wot 1772 bě dźěl awstriskeho kraja Galiciska a mjez 1918 a 1939 znowa wobstatk Pólskeje. Hakle 1993 dósta měšćanske prawa.
Jan Handrik
Jan Handrik ( Johannes Handrick; * 20. februara 1924 we Worklecach, † 31. decembra 2015) bě serbski kulturnik, Maćicar, dołholětny čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a lawreat Myta Ćišinskeho (1982) kaž tež Myta Domowiny.
Narodźi so jako syn Worklečanskeho małoratarja a braški Jurja Handrika a nawukny po ludowej šuli powołanje ćěsle. W lěću 1948 bě z komandantom brigady „Alojs Andricki“ Serbskeje młodźiny, kotraž pomhaše w Juhosłowjanskej při natwarje awtodróhi Běłohród–Zagreb. Słušeše hač do jeje rozpušćenja do wjednistwa organizacije. Powołansce sta so z nowowučerjom a pozdźišo z wučerjom serbšćiny a stawiznow. Wot 1950 bě z direktorom Serbskeje šule w Budyšinje a wot 1953 Šule Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje.
W lěće 1951 wuzwolichu jeho za čłona Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny, štož přez 11 legislaturnych periodow hač do lěta 1990 wosta. Z tym bě po Měrćinje Nowaku-Njechorńskim a Měrćinje Kasperje čłon z najdlěšej dobu skutkownosće w gremiju. 1956 bu wot narodneje organizacije jako kadrownik přistajeny a wot 1964 hač do julija 1989 bě ze sekretarom zwjazkoweho předsydstwa za kulturu a přisłušeše tuž nutřkownemu kruhej. W tutej poziciji zrodźi ideju Festiwalow serbskeje kultury a organizowaše je sydom króć hač do přewróta. Po tym, zo bě so w lěću 1989 na wuměnk podał, přewza Bjarnat Cyž jeho funkciju jako prěni bjezstronski sekretar Domowiny w NDR-skich časach.
Handrik bě 30 lět dołho čłon chóra „Lipa“ a w lěće 1964 mjez załožerjemi chóra „Budyšin“. Do knihow pod titlom „Spěw najrjeńši towarš je“ pisaše tež swójske teksty, kaž na přikład spěwy Młody je kraj, Pod hrodźišćom a Wětřikec hólcy. Zhromadnje z Janom Bulankom zestaji tež „Towaršny spěwnik“. Jako awtor dopisowaše do Noweje doby, Rozhlada a Serbskeje protyki.
Jan Handrik bě woženjeny a měješe dwě dźěsći. Bu na Budyskim Marijinym pohrjebnišću pochowany.
Siggelkow
Siggelkow je gmejna w Němskej. Leži we wokrjesu Parchim zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska. 30. junija 2006 bydleše w gmejnje 1037 wobydlerjow.
Horišni Plawni
thumb|left
Horišni Plawni (do 2016 – Комсомольськ/ Komsomolsk) je město w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Dnjepr něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Poltawy.
Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1960 załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Suure-Jaani
thumb|left Suure-Jaani (historiske němske mjeno – Groß-St. Johannis) je městačko w Estiskej. Leži něhdźe 150 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1423 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Wrónidło
Wrónidło (Solanum) je ród ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Tkalcowy pryskawc
Tkalcowy pryskawc je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow (łaćonsce: Impatiens textori, Balsaminaceae). Dalše serbske mjeno je tkalcowy cyrkawc.
Bosniska a Hercegowina
Bosniska a Hercegowina (w krajnych rěčach Bosna i Hercegovina abo kyrilisce Босна и Херцеговина) je federatiwna republika na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje. Do lěta 1992 běše jedna z dźělnych republikow něhdyšeje Juhosłowjanskeje. Prěni prezident njewotwisneje Bosniskeje a Hercegowiny bě Alija Izetbegović (1925–2003).
Pečora
thumb|left
Mary (Turkmenistan)
Mary (do 1937 Мерв / Merw) je oazowe město na juhu Turkmenistana. Je stolica Maryskeje oblasće.
Bosniska a Hercegowina
Najwjetše etniske skupiny w kraju su Bosnjacy, Južni Serbja a Chorwaća. Woni rěča z linguistiskeho wida samsnu rěč, bazěrowacu na nowoštokawskim dialekće, mjenuja ju pak wotpowědnje etniskej přisłušnosći bosnišćinu, chorwatšćinu abo serbišćinu.
Mary (Turkmenistan)
Leži w Murgabskej oazje pusćiny Karakum při rěce Murgab něhdźe 300 kilometrow wuchodnje Ašgabata.
Pečora
Sydlišćo je so w lětach 1937–1942 w zwisku z Pečorskej železniskej čaru natwariło. Dla jeho połoženja při železnicu do Workuty bě Pečora wažny centrum Gulag-systema.
Mary (Turkmenistan)
Ma něhdźe 126 tysac wobydlerjow.
Bosniska a Hercegowina
Geografija
Na sewjerje, zapadźe a na juhu mjezuje horaty kraj z Chorwatskej, na wuchodźe ze Serbiskej a na juhowuchodźe z Čornej Horu. Stolica a najwjetše město je Sarajewo. Najwažniše rěki su Drina na wuchodźe, Sawa na sewjeru, Neretva na juhu kaž tež Bosna a Vrbas w srjedźišću kraja.
Mary (Turkmenistan)
Sydlišćo je so w lěće 1884 załožiło a ma wot lěta 1924 měšćanske prawa.
Bosniska a Hercegowina
Entitety
Wot kónca Bosniskeje wójny sem wobsteji stat ze slědowacych třoch entitetow:
Města
Najwjetše města su :
Dalše wuznamne město je Mostar, stolica a najwjetše město Hercegowiny.
Red Flag (spěw)
Red Flag je druha single wot druheho albuma Billy Talent II skupiny Billy Talenta. Single je we Wulkobritaniskej (11. septembra 2006) wušła. Žanr je alternatiwny rock a dołhota je 3:16 mjeńšiny. Producent bě Gravin Brown.
6. decembra
6. decembra abo '''6. hodownika''' je 340. dźeń gregorianiskeje protyki (341. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 25 dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|100px|Hendrich VI. z Jendźelskeje (1421–1471)
thumb|left|100px|Sophie von La Roche (1730–1807)
19. lětstotk
thumb|100px|Petko Wojwoda (1844–1900)
1901–1950
thumb|100px|Marja Michałkowa (* 1949)
Do 19. lětstotka
thumb|100px|Alfons I. († 1185)
19. lětstotk
thumb|100px|Jefferson Davis († 1889) thumb|100px|Werner von Siemens († 1892)
Wjelikij Nowgorod
thumb|left|
Wjelikij Nowgorod ( = „wulke nowe město“) je město na zapadźe Ruskeje federacije a zarjadniske sydło Nowgorodskeje oblasće. Hač do lěta 1999 rěkaše oficielnje jenož Nowgorod.
Běličkowa lawica
Běličkowa lawica (Anarrhinum bellidifolium) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Swětowa wójna
Swětowa wójna je tajka wójna, kotraž wobwliwuje wjetšinu swěta, wjacore kontinenty a wjetšinu narodow. Přimjeno swětowa wójna matej jenož dwě wójnje, a to
Wjelikij Nowgorod
Leži w europskim dźělu Ruskeje federacije njedaloko Ilmenskeho jězora při rěce Wolchowje. Ma něhdźe 215 tysac wobydlerjow.
Swětowa wójna
Je pak tež móžno, někotre předchadne wójny kaž na přikład Napoleonske wójny abo Sydomlětnu wójnu jako swětowe wójny woznamjenjować, dokelž so na wjacore kontinenty wuskutkowachu.
Bronisławów (gmejna Biała Rawska)
Bronisławów leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 111 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Jurij Łusčanski
Jurij Łusčanski (němsce Georg Wuschanski, * 8. nowembra 1839 we Wotrowje; † 29. decembra 1905 w Budyšinje) bě titularny biskop Samosa kaž tež japoštołski wikar Sakskeje, japoštołski prefekt něhdyšeho Mišnjanskeho biskopstwa w markhrabinstwje Hornja Łužica (administrator wobeju katolskeju wobwodow jurisdikcije w Sakskej) a dekan Budyskeho tachantstwa. Jurij Łusčanski běše posledni serbski biskop.
Žiwjenje
Narodźiwši so jako syn bura we Wotrowje, wopytowaše Jurij Łusčanski spočatnje šulu w Budyšinje. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze wuwuči so Łusčanski wot 1855 do 1865 na němskim Małostronskim gymnaziju. Po tym studowaše wón hač do 1865 filozofiju a teologiju w Praze a přizamkny dodatny studij na arcybiskopskim seminarje w Kölnje. W lěće 1866 bu we Wrócławju na měšnika wuswjećeny a skutkowaše hač do 1869 jako kapłan w Ralbicach, 1869 we Wotrowje a 1870 do 1877 w Budyšinje. Jako kapłan w Budyšinje zasadźowaše so za wučbu serbšćiny na katolskej tachantskej šuli. Falowacych kmanych wučerjow dla podawaše wón bórze nimo nabožiny tež serbšćinu. Nimo toho běše Łusčanski za čas swojeho kapłanstwa w Budyšinje redaktor Katolskeho Posoła.
thumb|left|upright|Narowny pomnik Jurija Łusčanskeho na Budyskim Mikławšku thumb|Dźakprajenje – nawěšk na smjerć Jurja Łusčankskeho w nowinje Dresdner Journal z lěta 1906. Wot lěta 1877 bě wón prezes Serbskeho seminara w Praze. Łusčanski wuzwoli so 1894 za rezidowaceho tachantskeho knjeza Budyskeho tachantstwa. Jako tachantski administrator zastupi wón w lěće 1900 ćežko schorjeneho japoštołskeho prefekta Ludwiga Wahla a bu 1904 tež jako jeho oficialny naslědnik wot kapitla wuzwoleny. Mjenowaneho zastojnstwa dla přisłušeše wón wot 1899 hač do swojeje smjerće 1. komorje Sakskeho krajneho sejma (1831–1918). Hižo w decembru 1903 pomjenowa jeho bamž za japoštołskeho wikara Sakskeje (zwonka Hornjeje Łužicy) a 13. februara 1904 za titularneho biskopa něhdyšeje kupy Samos we wuchodnym Egejskim morju. We Wrócławju wuswjeći jeho tamniši kardinal Georg von Kropp 19. měrca 1904. Swoje nowe zastojnstwa zamó Łusčanski lědma dwě lěće wukonjeć. Po swojej smjerći bu w Budyšinje na Mikławšku pochowany.
Jurij Łusčanski je někotre mjeńše dźěła k łužiskim cyrkwinskim stawiznam napisał a so intensiwnje ze serbskej rěču zaběrał. Zhromadnje z Michałom Hórnikom přełožištaj Nowy zakoń (Budyšin 1896) do serbšćiny. Łusčanski spisa nimo toho katechizm a poda krótke stawizny Serbskeho seminara w němčinje a serbšćinje.
Wot lěta 1858 běše wón čłon Maćicy Serbskeje, mjez 1895 do 1904 zdobom jeje předsyda a pomjenowa so 1904 na jeje čestneho předsydu. Wot 1880 běše Łusčanski tež čłon Maśicy Serbskeje.
Joniškėlis
thumb|left
Joniškėlis je městačko z 1000 wobydlerjemi w Pasvalyskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.
Leži něhdźe 60 kilometrow sewjernje Panevėžysa a něhdźe 20 kilometrow zapadnje Pasvalysa.
Psyči zubik
Psyči zubik (Cynodon) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lešon kenaan
Lešon kenaan (hebrejsce lᵉšon kᵉnaan (לשון כנען), kᵉnaanit (כנענית), čechit jᵉhudit (צ'כית יהודית), t. r. „židowska čěšćina“, čěsce lešon kenaan) mjenujemy rěč, kotruž židowscy wobydlerjo srjedźowěkowskeje Čěskeje, Morawy a móžno tež Łužicy a dźensnišeje Pólskeje wužiwachu. W hebrejšćinje ma jich rěč wjacore mjena, najbóle korektny zda so być terminus „židowska čěšćina“. Jiřina Šedinová z praskeje Karloweje uniwersity, znajerka kultury a pismowstwa čěskich Židow, měni, zo terminus lešon kenaan prosće (srjedźowěkowsku) čěšćinu woznamjenja.
Druhdy so informacije jewja, zo lešon kenaan bě wosebita rěč (na přikład w jendźelsce pisanej Wikipediji), ale jeničke woprawdźite žórło za spóznawanje rěče, kotruž čěscy Židźa w srjedźowěku nałožowachu, su glosy w nabožnych tekstach (hlej na př. spis Or zarua Jicchaka ben Moše abo Arugat ha-bosem Avrahama ben Azriel). Tute glosy su napisane z hebrejskim alfabetom, ale jich rěč njerozeznawa so wot tehdyšeje čěšćiny. Dźe wo wjace tysac glosow, t. r. dosć bohaty material, zo bychmy móhli prajić, zo lešon kenaan wosebita rěč njebě.
Zda so, zo so w tutym nastupanju situacija w Čěskej wot situacije w srjedźdowěkowskej Okcitanskej jara rozeznawaše, hdźež wosebita židowska rěč bjez dwěla eksistowaše, mjenujcy šuaditšćina. Na zakładźe židowskich glosow z Čěskeje hodźi so potajkim prajić, zo situacija w tutym kraju bě podobna skerje situaciji w Španiskej abo w Němskej, hdźež so rěč židowskich wobydlerjow wot rěče jich křesćanskich susodow hišće jara njerozezna. Rěč, kotruž w srjedźowěku Židźa w kraju Rheinland nałožowachu, tež njebě tak rozdźělna wot tehdyšeje němčiny kaž dźensniša jidišćina wot načasneje němčiny (to hodźi so tež wo španišćinje a „židowskej španišćinje“ mjenowanej ladino, djudezmo abo lengua djudeo-espanyola prajić).
Štož nastupa mjeno kraja Kenaan (כנען), w srjedźowěku, wono woznamjenješe nic jenož Čěsku, ale wšón teritorij, hdźež tehdom zapadni Słowjenjo sydlachu, mjenujcy dźensnišu Pólsku, Łužicu a kraje ležace na zapad wot Łužicy hač k Łobju. Dźensa móžemy ćežko prajić, hač lešon kenaan so jenož w Čěskej wužiwaše, abo tež druhdźe na tutym teritoriju. Někotre krótke teksty wšak zdadźa so dopokazować, zo snano tež "židowska pólšćina" eksistowaše, tež lešon kenaan mjenowana. To pječa dopokazuja pólske pjenjezy z napismami w hebrejskim alfabeće (ale w pólskej rěči):
Paula Wexlerowa teorija, zo zakład dźensnišeje jidišćiny bě słowjanski lešon kenaan, kotryž bu hakle pozdźišo germanizowany, je jenož teorija, kotruž glosy z Čěskeje njedopokazuja. Cyle plawsibelny zda so być Maxa Weinreichowy pohlad : Weinreich, awtor wobšěrneje knihi stawiznow jidišćiny, je přeswědčeny, zo jidišćina bě so jako germanska rěč z jidn-tajč wuwiła a hakle pozdźišo słowjanske wliwy zesrěba.
Benedikt XIV.
thumb|Bamž Benedikt XIV.
Bihar
thumb|Bihar w Indiskej
Bihar (Hindi: बिहार) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 96,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 94.163 km², potajkim wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Patna, starodawny Pataliputra. Bihar ma Hindi a Urdu jako zarjadniskej rěči, ale tam so tež Maithili (14,3%) rěči.
Je jedyn najchudšich statow Indiskeje a mjezuje z Nepalom na sewjeru, Zapadnej Bengalskej na wuchodźe, Dźarkandom na juhu a Utarpradešom na zapadźe. Přez Bihar běži rěka Ganges.
Huronski jězor
miniatur|Při kanadiskim brjoze Huronskeho jězora
Benedikt XIV.
Benedikt XIV. (z byrgarskim mjenom Prospero Lorenzo Lambertini; * 31. nalětnika 1675 w Bolognje, Cyrkwinski stat; † 3. róžownika 1758 w Romje) bě italski duchowny, stawiznar, cyrkwinski jurist, arcybiskop w Anconje (1727-1731) a Bolognje (wot 1731) a bu 17. žnjenca 1740 jako naslědnik Klemensa XII. wuzwoleny za 246. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě spěchowar česćowanja maćerje Božeje a přećiwnik jezuitskeho rjada. Płaći tež jako modernizowar města Roma.
Jemu slědowaše w lěće 1758 Carlo della Torre di Rezzonico jako bamž Klemens XIII.
Huronski jězor
Huronski jězor ( Lake Huron, Lac Huron) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjeć „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora.
Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.
Peru
Peru ( República del Perú) je njewotwisny stat w Andach při zapadnym přibrjoze Južneje Ameriki. Stolica a najwjetše město je Lima. Peru ma něhdźe 30 milionow wobydlerjow.
Hač do lěta 1821 bě Peru ze španiskej koloniju.
Geografija
Mjezuje z Ekwadorom a Kolumbiskej na sewjeru, z Brazilskej na wuchodźe, z Boliwiskej na juhowuchodźe a z Chilskej na juhu. Zapadnu hranicu Peruwa twori pobrjóh Ćicheho oceana. Na wuchodźe ma kraj podźěl na Amaconasowej nižinje, hdźež běži druha najdlěša rěka swěta, Amaconas.
Nowe Město
Nowe Město je pomjenowanje:
Lampertswalde
Lampertswalde je sakska gmejna w sewjerowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Großenhaina při braniborskej hranicy a ma wokoło 2.800 wobydlerjow.
Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Schönfeld.
Sternberg
Sternberg je małe město w sewjernej Němskej z něhdźe 4.000 wobydlerjemi. Leži we wokrjesu Ludwigslust-Parchim zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska.
Tamsalu
thumb|left Tamsalu (historiske němske mjeno – Tamsal) je městačko w Estiskej. Leži něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Tallinna.
Sternberg
K městu słušeja wjesne dźěle Gägelow, Groß Görnow, Groß Raden, Klein Görnow, Neu Pastin, Pastin, Sagsdorf, Sternberger Burg a Zülow.
Tamsalu
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Insekty
mini|Jedyn z najznaćišich insektow: [[pčołka]]
Sternberg
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sterneberg pochadźa z lěta 1256.
Insekty
Insekty abo překasancy ( insecta) su na družiny najbohatša rjadownja čłonkonohačow (Arthropoda) a zdobom z absolutnej wjetšinu tež na družiny najbohatša rjadownja zwěrjatow scyła. Dotal je so nimale milion insektowych družin wopisało, z čimž su wjace hač 60 procentow wopisanych zwěrinskich družin insekty. Wosebje w tropiskim dešćowym lěsu wočakuja slědźerjo pak hišće dalše miliony dotal njewopisanych družin. Najstarše fosile pochadźeja z Devonskeje doby a su 400 milionow lět stare. Najwjetša rjadownja insektow tworja bruki.
Słowo insekt pochadźa z łaćonskeho īnsectum, „zarěznjeny“ a poćahuje so na jasnje wot so dźělenych dźěle ćěła. Jedna so wo přełožk grjekskeho słowa éntomon ze samsnym woznamom, kotrež jewi so tež w pomjenowanju fachoweho wobłuka insektowědy, entomologije.
Wšě insekty maja eksoskelet (wonkowny skelet) ze sklerotina a chinina. Wjetšina z nich njese jeja.
Lawica (Asarina)
Lawica (Asarina) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Brodkojce
Brodkojce ( Brodtkowitz) su delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša do gmejny Gołkojce. Leža něhdźe dźewjeć kilometrow juhozapadnje Gołkojc njedaloko Grabicańskeho jězora a maja něhdźe 40 wobydlerjow.
Europeada 2012
Europeada 2012 wotmě so wot 16. do 24. junija 2012 pod škitnistwom ministerskeho prezidenta Sakskeje Stanisława Tilicha w Hornjej Łužicy. Wuhotowar běše Domowina, třěšny zwjazk serbskich towarstwow a organizacijow we Łužicy. Wulosowanje skupinow jednotliwych mustwow je so 1. decembra 2011 w sakskim krajnym zastupnistwje w Berlinje wotměło. W cyłku 20 mustwow trjecheše w pjeć skupinach jedne na druhe. Partnerojo a sponsorojo Europeady 2012 běchu mjez druhimi Swobodny stat Sakska, Zwjazkowe nutřkowne ministerstwo a energijowy koncern Vattenfall. Medijowy partner běše Srjedźoněmski rozhłós.
Togo
Togo je njewotwisny stat w zapadnej Africe. Nadeńdźe so při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Burkinu Faso na sewjeru, z Beninom na wuchodźe a z Ghanu na zapadźe. Stolica je Lomé při pobrjoze Atlantika na samym juhu kraja.
Łučna želbija
Łučna želbija (Salvia pratensis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Klincy
thumb|left Klincy je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 61 tysac wobydlerjow.
Łučna želbija
Łopjena
Spódnje łopjena su owalne hač dołhojte, njeprawidłownje karbowane a docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 12 cm, mjeztym zo mjeńše łopjena su na maksimalnje 1 m dołhich kćenjowych wurostkach.
Kćenja
Kćěje wot meje (apryla) hač do awgusta. Ćmowomódre abo wioletnomódre, rědko běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Wone steja po štyrjoch hač po wosmjoch w mutličkach, při čimž hač do dwacećoch mutličkow móže na jednej rostlinje być. Hornja hubka je šěroko-serpikojta. Króna docpěwa dołhosć wot 20 hač do 25 mm.
Běłokćejacy ćernjowc
Běłokćejacy ćernjowc (Rubus albiflorus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Łučna želbija
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, na połsuchich trawnikach, na tučnych łukach, na pućach, na skłoninach a na nasypach. Preferuje skerje suche, bazowe, zwjetša wapnite pódy.
Naro-Fominsk
thumb|left
Łučna želbija
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a Marokku rozšěrjena, ale je dźensa tež w sewjernej Europje zdomjacnjena.
Italska česnička
Italska česnička (Hyacinthoides italica, Syn.: Scilla italica L., Scilla purpurea Mill.) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Klemens XII.
thumb|Bamž Klemens XII.
Wulki pryskawc
Wulki pryskawc (Impatiens noli-tangere) je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow (Balsaminaceae). Dalše serbske mjena su njedótk, cyrkawc a sypotawka.
Asam
thumb|Asam w Indiskej
Klemens XII.
Klemens XII. (z byrgarskim mjenom Lorenzo Corsini; * 16. jutrownika 1652 we Florencu; † 6. małeho róžka 1740 w Romje) bě zemjanski italski duchowny a jurist a bu 12. pražnika 1730 w starobje 78 lět jako naslědnik Benedikta XIII. wuzwoleny za 245. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1740 Prospero Lorenzo Lambertini jako bamž Benedikt XIV.
Asam
Asam (Asamisce: অসম) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 29,2 milionaj wobydlerjow a přestrjeń wot 78.438 km², potajkim 372 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Dispur, hačrunjež Guwahati je najwjetše město. Asam ma Asamisce jako jeničku zarjadnisku rěč, ale Bengalsce a Bodo płaćitaj jako oficielnej regionalnej rěči. W horach so wjele druhich rěčow wužiwa.
Asam leži w runinje rěki Bramaputra južnje Himalaje a mjezuje z Bhutanom a Arunačal Pradeš na sewjeru, Nagalandom, Manipurom a Mizoramom na wuchodźe, Tripuru a Bangladešom na juhu, Megalaju na juhozapadźe, kaž tež Zapadnej Bengalskej na zapadźe.
Asam je swojeho čorneho čaja dla swětodaloko znaty.
Europeada 2012
Dobyćer druheje Europeady běše znowa mustwo z Južneho Tirola. Serbska wubranka docpě štwórćfinale.
XIII. století
thumb|XIII. století '''XIII. století' (13. lětstotk)'' je čěska gothic rockowa hudźbna skupina. Załožena bu w lěće 1990.
Togo
Hač do lěta 1918 bě Togo z němskej koloniju a steješe potom pod francoskim zarjadnistwom. Wot lěta 1960 je njewotwisne.
Brodkojce
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 118 wobydlerjow, z nich 89 Serbow (75 %) a 29 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 7,5 %.
Chrząszczew (łódźske wojewódstwo)
Chrząszczew je wjes w Pólskej.
Chrząszczew leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 329 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Sowjetskij
Sowjetskij ( Советский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Naro-Fominsk
Leži při rěce Nara něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Moskwy.
Pionjerskij
thumb|left thumb|left Pionjerskij (,, , Neukuhren) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1254 załožiło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Moldawska
Moldawska ( Republica Moldova) je wuchodoeuropski stat, kotryž leži mjez Ukrainu a Rumunskej. Jeje hłowne město je Kišinjow (moldawsce Chişinău) ze 662.000 wobydlerjemi. Hamtska rěč je rumunšćina, wužiwaja so pak tež rušćina, ukrainšćina a gagaušćina.
Naro-Fominsk
Sydlišćo je so w lěće 1840 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Sowjetskij
Leži w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 380 kilometrow zapadnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Jeńšecy
Jeńšecy ( Johnsdorf) su wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Rakecy a leža 144 m nad mórskej hładźinu pod Kaponicu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.
Kótwicowe rostliny
Kótwicowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Trapaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Jeńšecy
Susodnej wjesce stej Njeradk na wuchodźe a Nowa Wjes na zapadźe.
Moldawska
Na juhu Moldawskeje namaka so autonomna kónčina Gagauska, hdźež su žiwi předewšěm wobydlerjo turkowskeho pochada.
Jeńšecy
Stawizny
thumb|left|Saksko-pruski měznik w holi sewjernje Jeńšec Prěnje historiske naspomnjenje jako Janßdorff je hakle z lěta 1565.
Moldawska
Najwažnišej rěce Moldawskeje stej Prut, kotryž twori zapadnu hranicu z Rumunskej a Dnister na wuchodźe. Na samym juhu kraja ma Moldawska přistaw při Dunaju, kotryž zmóžnja přistup do Čorneho morja.
Europeada 2012
miniatur|right|Městna wubědźowanja Europeady 2012 Městna wubědźowanja druheje Europeady běchu Chrósćicy, Njebjelčicy, Njeswačidło, Pančicy-Kukow, Radwor, Ralbicy a Kulow. Finale wotmě so na Budyskej Młynkec łuce.
Jeńšecy
Stawizny
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Jeńšecy wostachu pak sakske. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez holu wuchodnje wjeski.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 77 wobydlerjow, z nich 76 Serbow. Ewangelscy Jeńšečenjo přisłušeja ze 16. lětstotka Rakečanskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 62 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,1 lět (Sakska: 46,4).
Europeada 2012
Kónčne stawy po předkole
! width="200"|Mustwo ! width="40"|Wrota ! width="20"|Dypki ! width="20"|Difer.
Sowjetskij
Sydlišćo je so w lěće 1963 załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa.
Nowoworonjež
thumb|left|Dróha dobyća w centrumje thumb|left|Jadrowa milinarnja Nowoworonjež
Togo
Geografija
Najwyše městno je: Mount Agou (986 m nad normalnej nulu).
Europeada 2012
Kónc Europeady
Bohužel je serbske mustwo tónkróć w štwórćfinalu wupadnyło. Ale nadźija wostawa, zo změja za přichodnu Europeadu 2016 wjace wuspěcha.
Nowoworonjež
Nowoworonjež je město w juhoruskej oblasći Woronjež.
Leži něhdźe 40 kilometrow južnje wot Woronježa na lěwym boku rěki Don.
Europeada 2012
Serbske narodne mustwo
Za serbske narodne mustwo (wubranku) hrajachu pola druheje Europeady: Křesćan Bejmak, Jeremias Bětka, Bosćij Böhm, Bosćij Cyž, Tadej Cyž, Pětr Domaška, Florian Dórnik, Christoph Dubaw, Christoph Gloxyn, Bjarnat Korch, Denny Kral, Tobias Kubaš, Robert Lehnert, Willi Paška, Feliks Rehor, Daniel Ričl, Stanij Smoła, Robert Statnik, Frank Šewc, Antonius Škoda, Tobias Škoda, Dirk Šołta a Paul Zimmermann. Trenar běše znowa Frank Ričl.
Michiganski jězor
miniatur|Při Michiganskim jězoru
Michiganski jězor (jendźelsce Lake Michigan) je třeći najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a pjaty najwjetši cyłeho swěta. Wón je jedyn z pjeć „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so w sewjeru Zjednoćenych statow. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu a je z přestrjenju 58.016 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša k zwjazkowemu statej Michigan; južny kónc k Indianje a zapadny pobrjóh k statomaj Illinois a Wisconsin. Michiganski jězor je z Huronskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany, tak zo jedna so poprawom jenož wo jedyn jězor.
Kołowokoło jězora su 12 milionow ludźi žiwe. Při Michiganskim jězoru leža města Chicago, Milwaukee, Gary a Green Bay.
Leuben-Schleinitz
Leuben-Schleinitz je něhdyša sakska gmejna w zapadźe Mišnjanskeho wokrjesa, kotraž słuša wot 1. januara 2014 k městu Nosyn. Leži južnje Hłomača a ma wokoło 1.400 wobydlerjow.
Gmejnske dźěle běchu Badersen, Dobschütz, Eulitz, Graupzig, Leuben, Lossen, Mertitz, Mettelwitz, Perba, Praterschütz, Pröda, Raßlitz, Schleinitz, Wahnitz a Wauden.
Rammstein
Rammstein je němska hudźbna skupina wokoło spěwarja Till Lindemann a keyboarderja Flake.
Kryšan Bjedrich Faber
Kryšan Bjedrich Faber ( Christoph Friedrich Faber; * 19. nowembra 1682 w Bukowje pola Rólan, † 9. apryla 1748 w Klukšu) bě ewangelski farar a zběrar serbskich knihow.
Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot lěta 1703 studowaše w Lipsku teologiju. Po studiju bě wot 1710 do 1731 z diakonom w Klukšanskej wosadźe, hdźež bě jeho nan z fararjom a přewza po nanowej smjerći jeho zastojnstwo, kotrež wukonješe hač do swojeje smjerće w lěće 1748.
Faber zběraše serbske knihi a wotkaza swoju biblioteku na kóncu žiwjenja radniskej knihowni w Budyšinje. Jeho Verzeichnis aller edierten wendischen Schriften des oberlausitz-budissinischen-camenzischen und löbauischen Kreises nebst kurzen Anmerkungen, welche alle zusammen colligiret und besitzet Christoph Friedrich Faber (Acta historico ecclesiastica 1746) je po zapisu w knize Christiana Gerbera Die unbekannten Wohltaten Gottes in den beiden Markgraftümern Ober- und Niederlausitz (Drježdźany/Lipsk 1720) druha najstarša bibliografija serbskich ćišćow. Faber nimo toho serbske nabožinske spisy přełožowaše a wudawaše.
Kolywań
Kolywań (, do 1822 Čausskij Ostrog/Чаусский Острог) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při lěwym brjoze rěki Ob sewjernje wulkoměsta Nowosibirsk w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1797 załožiło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.
Kansk
thumb|left Kansk je město w Ruskej federaciji w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Kan něhdźe 250 kilometrow wuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 91 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1636 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Noginsk
thumb|left Noginsk je město ze 101.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Kljazma něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Moskwy
Sydlišćo je so w lěće 1389 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Modlerski stołp wuchodnje Sernjan
mini|upright|Modlerski stołp pola Sernjan
Stołp wobsteji ze zornowcoweje zepěry a natwarka w toskaniskim stilu, tohorunja ze zornowca. Při natwarku pokazaja štyri reliefy křesćanskich swjatych, mjez nimi swjateho Jurja ze zmijom kaž tež swjateho Bosćana.
Při podstołpje stej napisanej mjeno darićela a datum nastajenja: „Georgi Buck [Jurij Buk] // 1790 // 7. Jun“. Při natwarku steja bibliske hrónčka w němskej rěči kaž tež mjena předstajenych swjatych.
Modlerski stołp steji jako zapisany kulturny pomnik z čisłom 09304308 pod škitom.
Praski měr (1635)
mini|Kurwjerch Jan Jurij I.
Praski měr dnja 30. meje 1635 bě w Třicećilětnej wójnje zrěčenje mjez kejžorom Ferdinandom II., katolskej ligu a bayerskim kurwjerchom Maksimilianom I. na jednej stronje a na tamnym boku sakskim protestantiskim kurwjerchom Janom Jurjom I., zastupjerjom protestantiskich mócnarskich stawow. Zrěčenje mjez woběmaj stronomaj měło mjeztym 17 lět trajacu wójnu skónčić a měješe dale sahacy zaměr, zóldnarjow cuzeju mocow Šwedskeje a Francoskeje z mócnarstwoweho wobłuka wućěrić.
Sćěwki
Jako najwažniša teritorialna změna je so w zrěčenju přepodaće markhrabinstwow Hornjeje a Delnjeje Łužicy na protestantiskeho sakskeho kurwjercha Jana Jurja I. přez tak mjenowany Traditionsrezess wobzamknyło. Wobaj dotal k Čěskej krónje słušacej krajej buštej wot kejžora k narunanju wójnskeho dołha na Saksku wotstupjenej, přetož bě sakski kurwjerch w lěće 1620 katolskemu kejžorej Ferdinandej II. při pobiću čěskeho stawoweho zběžka pomhał.
Tõrva
thumb|left Tõrva (historiske němske mjeno – Törwa) je městačko na juhu Estiskeje. Leži něhdźe 225 kilometrow južnje Tallinna.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1329 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Nowa Wjes (Rakecy)
Nowa Wjes ( Neudorf) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Rakecy a leži 144 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 bě samostatna gmejna.
Wšědny prostak
Wšědny prostak (Molinia caerulea) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Wšědny prostak je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač do 250 cm. Wutwori wulke, huste kupy, kotrež bywaja w nazymje načerwjeń žołte. Jeho stwjelca so zdaja bjez kolenkow być, ale kolenka su jenož blisko pódy. Delnje čłonki stwjelca su jara krótke, mjeztym zo hornje čłonki su jara dołhe.
Nowa Wjes (Rakecy)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako das neue dorff („ta nowa wjes“) pochadźa z lěta 1350.
Wšědny prostak
Łopjena
Módrozelene łopjena su płone, hrube a docpěja šěrokosć wot 3 hač do 6 mm. Wone so při suchoće zakuluja. Baza łopjency njese kosmowy wěnc.
Nowa Wjes (Rakecy)
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 92 wobydlerjow, z nich 90 Serbow. Ewangelscy Nowšenjo přisłušeja ze 16. lětstotka Rakečanskej wosadźe.
Wšědny prostak
Kćenja
Kćěje wot julija hač do awgusta (septembra). Kćenja steja w zwjetša módrowioletnych, njekochtatych, 4-8 mm dołhich kłóskach, kotrež wutworja hač do 30 cm dołhe pakiće. Krywne pluwizny su njekochtate a docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 mm.
Stejnišćo
Rosće na mokrych łukach, na łuhojtych łukach, na holach a w swětłych lěsach.
Benedikt XIII.
thumb|Bamž Benedikt XIII.
Benedikt XIII. (z byrgarskim mjenom Pietro Francesco Orsin; * 2. małeho róžka 1649 w Gravina, Kralestwo Neapel; † 21. małeho róžka 1730 w Romje) bě italski duchowny - arcybiskop w Manfredoniji (1675-1686) a Benevenće (1686-1724) a bu 29. róžownika 1724 w starobje 75 lět jako naslědnik Innocenca XIII. wuzwoleny za 244. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1730 Lorenzo Corsini jako bamž Klemens XII.
Smarhoń
thumb|left
Smarhoń je město w Hrodnjanskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Smarhonskeho rajona.
Nysowa łučina
Nysowa łučina ( Neißeaue) je gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 170 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje najstaršeho gmejnskeho dźěla Krušowa je z lěta 1315.
Smarhoń
Leži při rěce Oksna něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Minska a 190 kilometrow sewjerowuchodnje města Hrodna. Litawska hranica je 40 kilometrow zdalena.
Nysowa łučina
Najwuchodniša gmejna Němskeje bu dnja 1. julija 1995 załožena.
Handrij Zahrodnik
Handrij Zahrodnik ( Andreas Gärtner; * 24. decembra 1654 w Chwaćicach; † 2. februara 1727 w Drježdźanach) bě serbski přirodowědnik a wunamakar a kurwjerchowski modelowy mišter w Drježdźanach.
Nysowa łučina
Přez gmejnu běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Smarhoń
Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Handrij Zahrodnik
Žiwjenje
Nawuknył je Zahrodnik powołanje blidarja. Po studiju w Bologni poda so něhdźe 1686 do Drježdźan, zo by so tam dale wukubłował. 1694 sta so z dwórskim mechanikarjom a modelowym mištrom na Drježdźanskim dworje. Nimo modeloweho twarjenja zaběraše so tež z techniku a astronomiju. Wokoło lěta 1700 twari Zahrodnik swětowy časnik za Awgusta Sylneho, kotryž je hišće dźensa w Drježdźanskim cwingeru wustajeny. Wón zemrě 1727 w Drježdźanach.
Smarhoń
Sydlišćo je so w lěće 1503 prěni raz naspomniło a wot lěta 1904 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Handrij Zahrodnik
Wunamakanja
Dalše eksponaty, kotrež su w Drježdźanskim Matematisko-fyzikaliskim salonje wustajene:
Běły baćon
thumb|Jejko běłeho baćona
Běły baćon je ptak ze swójby baćony (Ciconiidae).
Wopis
Běły baćon je běły, ale njese čorne kosače. Jeho pysk je dołhi a noze stej čerwjenej.
Jě skopčki, muše, ryby a žaby.
Žiwjenski rum a rozšěrjenje
Běły baćon je we włóžnych krajinach Europy, sewjerozapadneje Afriki, Małeje Azije, srjedźneje a wuchodneje Azije žiwy.
Lěpjaca želbija
Lěpjaca želbija (Salvia glutinosa) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Lěpjaca želbija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 40 hač do 80 (120) cm. Rostlina je husto kosmaty, wosebje horjeka žałzowje-lěpjaca a při rozrybowanju aromatisce wonja.
Łopjena
Łopjena su dołho stołpikate. Łopjency su hrubje zubate, na spódku kłokojte a docpěja dołhosć wot 8 hač do 15 cm.
Baćon
Baćon je ród ze swójby baćony (Ciconiidae).
Lěpjaca želbija
Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Swětłožołte, čerwjeno-brunje dypkate kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 (5) cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach na kóncu stołpika. Jich stołpiki docpěja dołhosć wot 3 hač do 10 mm. Hornja hubka je horje zhorbjena a na boku splacnjena. Delnja hubka je brunje smužkata. Keluch je wusko-zwónčkojty.
Stejnišćo
Rosće w hórskich a wudolinowych lěsach a na lěsnych kromach. Ma radšo włóžne, wutkate, čumpate, zwjetša kamjentne pódy na sćinowych a połsćinowych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Praski měr
Praski měr steji za:
Bałma
Bałma je płat, kotryž so z nitki bałmowca produkuje.
Kupiškis
Leži při rěce Lėvuo něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Panevėžysa.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1791 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 71 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Jiříkov
Sydlišćo nasta w 12. lětstotku w běhu němskeje kolonizacije Łužiskich horow a naspomni so prěni raz w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa. W 19. lětstotku bě Jiříkov hromadźe ze susodnym Rumburkom jedne ze srjedźišćow sewjeročěskeje tekstilneje industrije.
Přez Jiříkov wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach.
Serbska grafikarka Hanka Krawcec (1901–90) bydleše poslednje lěta w starowni w Jiříkovskim wjesnym dźělu Filipov.