cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zwjazkowa rada
Rozdźělenje sydłow
mini|hochkant=2.5|Rozdźělenje sydłow w Zwjazkowej radźe Rozdźělenje sydłow w Zwjazkowej radźe na kraje wotpowěduje slědowacym prawidłam:
Potajkim su małe kraje lěpje reprezentowane hač wulke. W krajach, hdźež knježi knježerstwowa koalicija z wjacorych stronow, su zastupjerjo wšěch stronow w Zwjazkowej radźe zastupjeni.
<references group="." />
Arcyz
thumb|left
Arcyz je město w Odesaskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Besarabskej něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Odesy.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1816 wot ewangelskich němskich sydlerjow z pruskeho dźěla Pólskeje a słušeše hač do lěta 1918 do Ruskeho carstwa. Wot 1918 do 1940 bě z dźělom Rumunskeje. Po sowjetskim wobsadźenju w lěće 1940 přesydli so němska ludnosć do Němskeho reicha. Wot lěta 1963 ma Arcyz měšćanske prawa.
Powiat pyrzycki
Powiat pyrzycki je powiat (wokrjes) na juhozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so južnje wulkoměsta Šćećina. Susodne wokrjesy su Powiat stargardzki na sewjerowuchodźe a wuchodźe, Powiat myśliborski na juhu a Powiat gryfiński na zapadźe.
Města a gmejny
left|mini|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich dwě měšćansko-wjesnej gmejnje a štyri wjesne gmejny:
Lilongwe
Město załoži so hakle w lěće 1947 jako wikowanski centrum tehdyšeje britiskeje kolonije Njassaland. Po njewotwisnosći Malawija w lěće 1964 rozsudźichu so dla centralneho połoženja za Lilongwe jako stolicu. Wot lěta 1994 je Lilongwe tež sydło parlamenta, kotrež běše do toho w měsće Zomba - něhdźe 230 km juhowuchodnje wot Lilongwe.
Lilongwe ma mjezynarodne lětanišćo Kamuzu a dwaj wot pjeć institutow malawiskeje uniwersity.
Panemunė
thumb|left
Panemunė je z něhdźe 200 wobydlerjemi najmjeńše město w Litawskej. Leži na zapadźe kraja w Tauragskim wobwodźe, při hranicy z Kaliningradskej oblasću.
Leži při prawym brjoze Njemena napřećo ruskemu Sowjetskej (Tilsit) a něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje města Tauragė.
Stawizny
Městačko nasta w lěće 1920 z teritorija města Tilsita, kotryž bu po Prěnjej swětowej wójnje wot Wuchodneje Pruskeje wotdźěleny a Memelskemu krajej přirjadowany. 1939 sta so Übermemel zaso z dźělom Tilsita, přińdźe pak po Druhej swětowej wójnje k Litawskej sowjetskej republice.
Pyšne mydleško
Pyšne mydleško (Sedum spectabile) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Kozmodemjansk
thumb|left Kozmodemjansk je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w republice Mari El. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1583 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Błyšćaty rupač
Wopis
Błyšćaty rupač ma nahe łopjena, kotrež so słabje błyšća.
Stołpik je zwjetša jednohłójčkowy.
Kćěje wot junija hač do septembra. Keluškowe seršće su šipate.
Stejnišćo
Rosće na subalpinskich a alpinskich kamjentnych trawnikach a skalnych drjebiznach, w Alpach hač do wysokosćow wot 1200-2500 m. Ma radšo wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Swatowe
thumb|left
Soročinsk
thumb|left Soročinsk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Samara w europskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Orenburga a něhdźe 250 kilometrow juhowuchodnje Samary. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1737 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Swatowe
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1660 jako wjes Swatowa Lučka załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Wuricy
Wuricy ( Auritz) su wjes w Hornjej Łužicy a wot lěta 1999 měšćanski dźěl Budyšina. Maja wobydlerjow.
Geografija
Wuricy leža na juhowuchodnej kromje wulkeho wokrjesneho města, něhdźe tři kilometry wuchodnje wot stareho města a južnje wot zwjazkoweje dróhi 6 we wysokosći 187 metrow nad mórskej hładźinu.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Znamšinach, We wjerbinkach, Na pastwišćach, Dźěłošća, W Šindrobach, Stara łuka, W Kamjeńcach, Pola łuže, Pola skałow, Na dalokim, Na Poprjancu, Pola krušwinow, Na ladach, Miklec łuka, Na horach, Pola Jeńkec, Pola Rynčec hajka, We hłubokich pućach, Při kruwjacych pućach.
Stawizny
Hač do lěta 1950 běchu Wuricy samostatna gmejna, potom buchu do Jenkec zagmejnowane a přińdźechu jako dźěl Jenkečanskeje gmejny 1994 do Kubšic. 1999 bu wjes do Budyšina přerjadowana. Přisłušne stawnistwo běše wot 1876 Židow a pozdźišo Budyšin.
Hlej tež: Kulturne pomniki we Wuricach
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 69 wot cyłkownje 77 Wuričanow serbsce. Na polu južnje wsy steji Wuričanski stołp z pózdnjeho 18. lětstotka z dwurěčnym serbsko-němskim napismom.
Frank Stübner
Frank Stübner (* 10. awgusta 1954 w Barće, † 7. apryla 2017 w Budyšinje) bě serbski nakładnik.
Žiwjenje
Narodźi so do Bartskeje serbskeje swójby a maturowaše na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Studij germanistiki w Lipsku zakónči w lěće 1988 z disertaciju wo tworjenju Jurja Brězana pod titulom Die Erkundung der nationalen Identität als Voraussetzung literarischer Welt- und Epochengestaltung: zur Werk-Genese Jurij Brězans. Hižo wot 1986 dźěłaše w Ludowym nakładnistwje Domowina jako lektor za wěcownu a dźěćacu literaturu.
Po přewróće załoži Stübner dnja 1. apryla 1992 swójske nakładnistwo, Lusatia Verlag, kotrež wuda w běhu 25 lět wjace hač 200 edicijow, mjez druhim woblubowanu Hornjołužisku domjacu protyku („Oberlausitzer Hausbuch“) a wjele dalšeje domizniskeje a domiznowědneje literatury.
Politisce angažowaše so Stübner na komunalnej runinje jako bjezstronski radźićel frakcije Lěwicy w Budyskim wokrjesnym sejmiku wosebje za serbske a kulturnopolitiske naležnosće.
Wot 1998 do 2014 měješe w lětnim dźiwadle Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła stajnje mjeńše róle.
Jurij Šołta (1888)
Jurij Šołta ( Georg Scholze; * 4. januara 1888 we Wotrowje, † 28. julija 1968 w Drježdźanach) bě serbski překupski zarjadnik, słownikar a dr. phil.
Narodźi so jako syn Wotrowskeho klamarja Mikławša Šołty a bě młódši bratr Bena Pětra a Pawoła Šołćic. Wukubłany překupski zarjadnik bě wot 1925 do 1934 zarjadnik Janskich kupjelow w Smječkecach a wot 1934 do 1937 přistajeny we wobchadnistwje a wjednistwje ćišćernje Towarstwa swj. Cyrila a Metoda w Budyšinje. Wot 1938 do 1958 bě přistajeny w Komorje za industriju a rjemjesło w Drježdźanach.
W lěće 1938 poradźi so Šołće hišće po zakazu serbskeho pismowstwa přez nacionalsocialistow, wudawać protyku Krajan, přichodny lětnik 1939 bu pak doćišćany skonficěrowany, kaž wopisa Šołta w nastawku Zrudne dopomnjenki (KP 1963). Po Druhej swětowej wójnje je jako eksterny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt ekscerpciju serbskeje literatury do słowneje kartaje za słownik serbskeje přitomnostneje rěče přinošował.
Jurij Šołta bě wot 1915 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Čerwjenobruna rězna
Wopisanje
Čerwjenobruna rězna je swětłozelena, čumpatotrawnikowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 50 cm.
Łopjena
Płone łopjena su poł tak dołhe kaž hładki stołpik a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Žónske kłosy su krótke, walcojte a docpěwaja dołhosć wot něhdźe 1 cm. Hadźicy su žołtozelene. Čěrwjenobrune pluwizny maja běłu kromu kože a zelenu srjedźnu smužku.
Stejnišćo
Rosće na mokrych niłkobahnowych łukach a na žórłach horinow.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w horinach Europy rozšěrjena.
Kupoj
Kupoj ( Kauppa) je wjeska, kotraž słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so při Małej Sprjewi na južnej kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiskeje hole a hatow a je na třoch bokach wobdata wot rybnikow. Susodnej wsy stej Komorow na wuchodźe a Jatřob na sewjerozapadźe.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej wokoło lěta 1400 jako Kupe. Wjesne mjeno so najskerje na geografiske połoženje wosrjedź bahnojteje łučiny Małeje Sprjewje poćahuje. Kupoj bě hižo w 15. lětstotku z knježim sydłom a słuša znajmjeńša ze 17. lětstotka ke Klukšanskej ewangelskej wosadźe.
We 1880tych lětach měješe Kupoj po statistice Arnošta Muki cyłkownje 285 wobydlerjow, z nich 257 Serbow (90 %) a 28 Němcow.
Třeplin
Třeplin je wjes w Pólskej. Słuša ke gmejnje Trjebule w Lubušskim wojewódstwje a leži při dźensnišej hranicy mjez Pólskej a Sakskej.
Z historiskeho pohlada leži Třeplin w Šleskej blisko hranicy z Łužicu – sewjernje ležace Wulke Ždźary słušeja k Delnjej Łužicy a zapadnje ležace Brunojcy k Hornjej Łužicy.
Trjebule
Trjebule su gmejna w pólskim dźělu Łužicy. Wjetši dźěl gmejny leži w Delnjej Łužicy a cyła gmejna słuša dźensa k Žarowskemu wokrjesej w Lubušskim wojewódstwje.
Trjebule leža někak 22 kilometrow na zapad wot Žarowa a maja šěsć tysac wobydlerjow.
Gmejna
Ke gmejnje słušeja nimo Trjebulow samych tež slědowace wsy: Babjeg (Łuków), Bukowina, Bjenišow (Mieszków), Bukowka (Buczyny), Cybalin (Czaple), Jasmjenow (Jasionów), Hendrichojce (Jędrzychowice), Chudzowice, Chwałojce (Chwaliszowice), Kalk (Kałki), Kamienica nad Nysą Łużycką, Karsówka-Wierzbięcin-Siemiradz, Królów, Małe Hendrichojce (Jędrzychowiczki), Marcinów, Niwica-Gněwaśice, Nowe Czaple-Brunojcy-Pustków, Przewoźniki, Rytwiny, Selc (Siedlec), Stare Czaple, Tšechlin (Dębinka), Tšěšojce (Strzeszowice), Włostowice, Wolšynka (Olszyna), Ždźarki (Żarki Małe), Ždźary (Żarki Wielkie).
Kwadratiska runica
Kwadratiska runica (abo tež runica druheho stopnja) je matematiska runica z parametrami a, b, c, njeznatu x a formu při čimž
Rozrisanje kwadratiskeje runicy w R
Kwadratiska runica móže mać w mnóstwje reelnych ličbow dwaj korjenjej, jedyn korjeń abo žadyn korjeń. Jich kwantitu pokazuje tak mjenowany diskriminant, kotryž ma symbol D abo Δ a je móžno jej wuličić z formulu: Jeli D=0, ma runica runje jedyn korjeń, jeli d>0, ma runica dwaj korjenjej. A jeli d<0 pak žadyn reelny korjeń njeeksistuje.
Korjenje je móžno wuličić z formulomaj: Jeli D=0, potom x_1=x_2, a jeli D<0 potom njeje móžno wužić formuli, dokelž njeje móžno wuličić radiks z negatiwneje ličby.
Kapralc
Kapralc (Euonymus) je ród ze swójby kapralcowych rostlinow (Celastraceae).
Wopis
Družiny su w lěću zelene abo přeco zelene, často ležace abo lězuce kerki. Hałuzy su zwjetša štyrihranite.
Łopjena su přewažnje přećiwostejne.
Štyriličbne hač pjećličbne kćenja su dwusplažne abo jednosplažne, zwjetša njenapadne.
Płody su třifachowe hač pjećfache kapsle. Symjenja su wot mjasneho, čerwjeneho abo žołteho płašćika wobdate, při čimž wone leža po jednym hač po dwěmaj w fachu.
Systematika
W rodźe kapralcow (Euonymus) je něhdźe 130 hač 176 družinow (wuběrk) w dwěmaj podrodomaj:
miniatur|Sorta z panašowanymi łopjenami [[wijaty kapralc|wijateho kapralca (Euonymus fortunei).]]
Karakalpakšćina
thumb|left|250px Karakalpakšćina (Қарақалпақ тили, Qaraqalpaq tili) je rěč ze skupiny turkskich rěčow, kotraž je wusko přiwuzna z kazachšćinu.
Wona rěči so wot něhdźe 584.000 ludźi w Kazachstanje a Uzbekistanje rěči, předewšěm w awtonomnej republice Karakalpakistanje na juhu něhdyšeho Aralskeho jězora, hdźež ma tež status hamtskeje rěče.
Karakalpakšćina pisa so hakle wot lěta 1924. Najprjedy wužiwaše so modifikowana wersija arabskeho alfabeta, ale hižo wot 1927 jednotny turkowski alfabet. W běhu rusifikacije zawjedźechu w lěće 1940 za nimale wšě rěče Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka přiwzachu Karakalpakojo w lěće 1997 přiměrjeny turkowski alfabet z łaćonskimi pismikami, kotryž so w podobnej formje tež za uzbekšćinu wužiwa.
Jan Awgust Pohonč
Jan Awgust Pohonč (němsce Johann August Pohontsch; * 13. julija 1841 w Nowej Wsy/Sprjewja; † 16. junija 1909 w Lipsku) bě wučer, hłowny zastupjer Gothaskeje žiwjenjezawěsćaceje banki w Lipsku a serbski spisowaćel.
Žiwjenje
Jan Awgust Pohonč narodźi so 13. julija 1841 jako syn žiwnosćerja w Nowej Wsy pola Malešec. Wot 1858 do 1861 wukubła so wón na Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje. Seminar wuchodźiwši bu Pohonč najprjedy domjacy wučer na wšelakich městnach a wot 1864 wučer w Malešecach, hdźež so zdobom z Emmu Fahnauerec z Bobolc woženi. W lěće 1867 powoła so wón za wučerja do ródneje wsy, hdźež hač do 1870 skutkowaše. Po tym běše pjeć lět wučer ewangelskeje šule w Liberecu a bu 1876 na direktora měšćanskeje šule do Tharandta powołany. W lěće 1882 złoži swoje zastojnstwo, zo by w Lipsku hłowne zastupjerstwo Gothaskeje žiwjenjezawěsćaceje banki přijał. W lěće 1904 poda so Pohonč na wuměnk; wot božej ručki zajaty zemrě wón 16. junija 1909 w Lipsku.
Žiwjenje Pohonča steji dospołnje pod wliwom pedagogiskeje ideje. Wón załoži sej hižo jako młody wučer nahladnu pedagogisku knihownju a wobdźěli so aktiwnje na wučerskich zhromadźiznach. Wot lěta 1861 běše Pohonč aktiwny čłon Maćicy Serbskeje, wuda z jeje nakładom 1864 ludowy spis Napoleon I. a jeho wójna a porěča jako zastupjer Lipšćanskich Serbow při połoženju zakładneho kamjenja Serbskeho domu. W powučacym zmysle dopisowaše tež do Łužičana, Předźenaka a Serbskich Nowin. Pohonč běše podpěraćel serbskich studentow w Lipsku, spěchowar a z jeho přećelom fararjom Dučmanom najswěrniši sobustaw tamnišeho serbskeho blida.
Jan Handrij Wyrgač
Jan Handrij Wyrgač ( Johann Andreas Wirgatsch; * 15. decembra 1740 w Delnim Wujězdźe, † 4. januara 1799 w Stockholmje) bě serbski presbyter Ochranowskeje bratrowskeje wosady.
Narodźi so jako syn kowarja a šołty a běše wot 1750 chowanc wustawa Friedricha Caspara von Gersdorfa we Wujězdźe, kotryž pozdźišo do Niskeje přećahny. Wot 1757 běše na pedagogikumje w Großhennersdorfje a po tym na seminarje w Barby. Tu zastupi do bratrowstwa a bě krótki čas wučer. Přesydliwši so do Ochranowa, pomhaše w redakciji nowin bratrowstwa. 1780 bu pomjenowany na presbytera a skutkowaše krótki čas w serbskej koloniji w Małym Wjelkowje. Wot 1790 běše w Stockholmje jako presbyter tamnišeje bratrowskeje wosady. Wyrgač bě nawuknył šwedšćinu, pisaše a basnješe w tutej rěči a wobstara swojej wosadźe sam spěwarske.
Pozdecy
Pozdecy ( Paßditz) su hornjołužiska wjeska w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 k Hodźijskej gmejnje. Maja wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Napohlad wjeski z juha Pozdecy leža něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje Hodźija a tři kilometry juhowuchodnje Chrósćic njedaloko statneje dróhi S 100, wjedźaceje z Budyšina do Kamjenca.
Susodne wsy su Baćoń na sewjerowuchodźe, Čornecy a Liboń na wuchodźe, Čěškecy na juhowuchodźe, Wučkecy na juhozapadźe, Lejno na zapadźe a Nuknica na sewjerozapadźe.
Stawizny
Pozdecy naspomnichu so k prěnjemu razej w lěće 1513 jako Pasticz a běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna. Wot tutoho lěta běchu najprjedy gmejnski dźěl Baćonja a wot 1962 słušachu k Prěčečanskej gmejnje.
Ležownostne knjejstwo měješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyske tachantstwo, tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Pozdecy we 1880tych lětach 72 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. W lěće 1925 bě w Pozdecach a Čornecach wot cyłkownje 99 wobydlerjow 92 katolskich a sydom ewangelskich.
Katolscy wěriwi přisłušachu hač do lěta 1887 Chrósćanskej wosadźe swj. Symana a Judy Tadeja a wot toho časa Baćońskej wosadźe.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Pozdec
Čorny Šepc
Čorny Šepc ( Schwarzer Schöps) je hornjołužiska rěčka, kotraž běži přez Zhorjelski wokrjes we wuchodnej Sakskej. Wona je 67 kilometrow dołha, wužórli so blisko Załomja pod Hrodźišćom zapadnje Zhorjelca a wuliwa so wotprawa do Sprjewje zapadnje wot Sprjowjow. Přestrjeń jeho přitočnišćo wučinja 675 km².
Po swojim hornim běhu přeběži rěčka mjez druhim wsy Měrjow, Nieder Seifersdorf a Němske Jenkecy. Za Jenkecami ćeče do Kwětanečanskeho spjateho jězora, natwarjeneho w lěće 1972. Za rěčnej zawěrje leži wjeska Sprjojcy, hdźež zastupi Šepc do hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny. Pola Chrjebje wužiwa so woda Čorneho Šepca za zastaranje tamnišich rybnikow. Pola Rychwałda wuliwa so z wuchoda pochadźacy Běły Šepc. Prěnjotnje bě zjednoćenje wobeju Šepcow hakle za Rychwałdom, tamle bu pak běh wobeju rěkow dla Rychwałdskeje brunicoweje jamy přepołoženy. W poměrnje přirodnym stawje ćeče zjednoćeny Šepc přez Krynhelecy a Hamor, doniž so pola Sprjowjow do Sprjewje njewuliwa.
Čorna rězna
Čorna rězna (Carex atrata) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Taylor Swift
mini|upright|Taylor Swift (2019)
Malawiski jězor
Malawiski jězor ( Lake Malawi; w Tansaniji Nyassa, Nyasa; w Mosambikskej: Niassa; po yaojskim słowje: nyasa → „jězor“) je wulki jězor we wuchodnej Africe. Ma přestrjeń wot 29.600 km², wolumen wot 8.400 km³ a je tuž dźewjaty najwjetši jězor na swěće. Při jězorje ležace staty su Malawi, Tanzanija a Mosambik.
Robert Anderson Hall, Jr.
Robert Anderson Hall, Jr. (* 4. apryla 1911 w Raleigh, North Carolina; † 2. decembra 1997 w Ithaca, New York) bě ameriski rěčespytnik (ze Zjednoćenych statow), kiž skutkowaše jako profesor na Cornell University w měsće Ithaka (stat New York).
Hall bě předewšěm fachowc za romaniske rěče, ale zaběraše so wjele tež z kreolskimi rěčemi. W tutym nastupanju bě wón woprawdźity pioněr, na tutu temu napisa a wuda tójšto knihow. W lěće 1943 z podpěru United States Armed Services Institute wón wudźěła strukturalistiski zarys melanesiskeho pidgina. Mjez druhimi kreolskimi rěčemi zaběraše so Hall na př. ze surinamskej rěču sranan a z kreolskej rěču kupy Haiti.
Jako romanist formulowaše Hall zajimawu teoriju: po jeho měnjenju romaniske rěče njewuwichu so direktnje z ludoweje łaćonšćiny (sermo vulgaris), ale z tak mjenowaneje protoromanšćiny. Hačrunjež jeho teorija njezda so być plawsibelna (hlej rozdźěle mjez retoromanskimi narěčemi na małej přestrěni šwicarskeho Grischuna), jeho rekonstrukcija někotrych formow je cyle wěsće zajimawa. Zarys protoromanšćiny wón spyta podać w dźěle, kotrež dyrbješe 6 zwjazkow měć, Hall bohužel docpě napisać jenož prěnje tři zwjazki, mjenujcy External History of the Romance Languages (1974), Proto-Romance Phonology (1976) a Proto-Romance morphology (1984).
Rozlatčene mydleško
Rozlatčene mydleško (Sedum cepaea) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Wladimir (město)
thumb|left thumb|left Wladimir je město w Ruskej federaciji. Leži 200 kilometrow na wuchod wot ruskeje stolicy Moskwy nad rěku Kljazma w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Wladimirskeje oblasće. Ma něhdźe 352 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 990 załožiło a słuša tuž k najstaršim městam srjedźneje Ruskeje.
Jasnyj
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Dowžansk
thumb|left
Dowžansk (do 2016 – Свердловск/ Swerdlowsk; w Luhanskej republice – Swerdlowsk) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži při rěce Dowžyk něhdźe 75 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 64 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło. Wot lěta 2014 słuša Dowžansk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Dubrjenske bahno
thumb|W Dubrjenskim bahnje thumb|Hat w bahnje
Dubrjenske bahno ( Dubringer Moor) je přirodoškitne pasmo na sewjeru Budyskeho wokrjesa. Leži něhdźe pjeć kilometrow juhozapadnje Wojerec mjez Michałkami na sewjeru, Kulowcom na wuchodźe, Kulowom na juhowuchodźe a Dubrjenkom na juhu a wobsteji z wulkeje nižiny z holanskim bahnom.
Z přestrjenju wot 17,09 km² je Dubrjenske bahno pjate najwjetše přirodoškitne pasmo Sakskeje. Wono wobsahuje najwjetši wobchowany bahnowy kompleks Hornjeje Łužicy. Teren z přimjeznymi rybjacymi hatami je wot lěta 1248 we wobsydstwje klóštra Marijina hwězda.
Bahno nasta w Halštrowskej lodowej dobje w pónoji mjez třomi morenami w formje do sewjerneho směra wotewrjeneho pódkowa, w kotrymž so woda nahromadźi. Z rostlinskeho materiala nastawaše přez něhdźe 10.000 lět hač do šěsć metrow sylna pochowa woršta.
Přez Dubrjenske bahno wjedźetej Krabatowy a Žabjacy kolesowarski pućik. Za motorizowany wobchad je zawrjene.
Woznam za přirodoškit
Dubrjenske bahno je wažne lehnjenske pasmo za wšelakore wohrožene družiny ptačkow:
Nimo toho su w Dubrjenskim bahnje žiwe wudry, šupy, zmijicy a ješćelcy kaž tež mološe.
Běła čapla
Běła čapla (Casmerodius albus, syn.: Ardea alba) je ptak ze swójby Ardeidae.
Wopis
Běła čapla ma běłe pjerinu. Jeje pysk je wulki, mječikojty a žołty. Ptak docpěje dołhosć wot 85 hač do 104 cm a rozpjeće wot 145 hač do 170 cm. Ćmowe nohi su dołhe. Šija je dołhe a při lěće křiwjena. Na rozdźěl wot druhich čaplow pyskowy korušk so hakle za wóčkom kónči.
Žerje žaby, ryby a bjezrjapniki w płonej wodźe a suchich kónčinach bahnow.
Za čas lehnjenja pysk je čorny. Nimo toho njese dołhe pyšne pjera na chribjeće, mjez zo dołhe pjera na tyle faluja.
Rozšěrjenje
Ptak je w zapadnej, srjedźnej a wuchodnej Europje rozšěrjeny, wosebje w regionje Čorneho a Kaspiskeho morja Wón přezymuje w regionje Srjedźneho morja a w Africe.
Löbnitz
Löbnitz je sakska gmejna w Sewjerosakskim wokrjesu při hranicy ze Saksko-Anhaltskej.
Geografija a wobchad
mini|links|Seelhausenski jězor mini|links|Stara Modłej w Roitzschjorje Löbnitz nadeńdźe so při Modłeji mjez Lipšćanskej nižinowej wužłobinu a Dübenskej holu. Najbliše města su Delič (14 km), Bitterfeld (15 km) a Bad Düben (9 km).
Na zapadźe gmejny wudobywachu hač do 2000tych lět brunicu z jamy Goitzsche. Něhdyše jamy so z wodu pjelnja a rekultiwěruja. Tak leži mjeztym w zapadnym dźělu gmejny Seelhausenski jězor z přestrjenju 6,22 kwadratnych kilometrow.
Přez Löbnitz wjedźe statna dróha 12 z Bad Dübena do Saksko-Anhaltskeje a južnje gmejny zwjazkowa dróha 183a. Hač do lěta 1964 dźěłaše přewoz přez Modłej do Rösy.
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z gmejnskich dźělow Löbnitz, Roitzschjora, Sausedlitz a Reibitz.
Lisćina přemjenowanych łužiskich wsow 1936/37
Tuta lisćina wobsahuje sydlišća we Łužicy, kotrež su so w ramiku nacionalsocialistiskeje germanizacije prěnjotnje serbskich wjesnych mjenow w lětomaj 1936/1937 přemjenowali. Wjetšina wsow dósta swoje stare mjeno po Druhej swětowej wójnje wróćo. W tamnych padach pisaja so wotpowědne nowe (dźensniše) mjena w tołstym pismje.
Kopańca
thumb|Kopańca Kopańca je bulowa hra a najpopularniši mustwowa sportowa družina na Zemi.
Lisćina přemjenowanych łužiskich wsow 1936/37
Tež w druhich kónčinach na wuchodźe tehdyšeho Němskeho mócnarstwa, tak na přikład we Wuchodnej Pruskej, narunachu so mnohe wjesne mjena, kotrež wočiwidnje němskeho pochada njeběchu. Při tym jednaše so zwjetša wo dospołnje nowotworjene mjena, druhdy tež wo přełožki prěnjotneho mjena do němčiny. W někotrych padach přeněmčichu so jenož kóncowki abo přiměri so prawopis. Tuta žołma přemjenowanjow skónči so we Łužicy spočatk lěta 1938 z wojerskich přičin, dokelž boješe so wójsko komplikacijow dla wulkeje ličby nowych mjenow na kartach. Nimo wsow přemjenowachu tež wjele ležownostnych a wodźiznowych mjenow, tak dósta na přikład Struga němske mjeno „Wellenbach“.
Kopańca
Hru hrajetej dwě mustwje z jednym bulom na trawatym praworóžkowym hrajnišću. Cil je kopnyć bul do klětki přećiwnika. Jeničce jedyn hrajer mustwa, wrotar, móže hrać z pomocu rukow, hinaši hrajerjo hraja wosebje z pomocu nohow a hłowy.
Lisćina přemjenowanych łužiskich wsow 1936/37
Tute přemjenowanja stachu so zwjetša w pruskim dźělu Hornjeje a w Delnjej Łužicy, mjeztym zo bě w Sakskej mjenje potrjechenych wsow. Wjetšina přemjenowanych wsow dósta swoje prěnjotne mjeno mjez 1946 a 1949 po postajenju krajneho knježerstwa wróćo. Porno tomu wobchowachu mnohe braniborske wsy swoje mjena z nacionalsocialistiskeho časa hač do dźensnišeho.
Gepard
Gepard (Acinonyx jubatus) je rubježne zwěrjo ze swójby kóčkow (Felidae).
Wopis
Gepard ma žołtojtu kožu, je čornje blečkaty a docpěje wysokosć ramjenjow wot 80 cm. Jeho hłowa je małki w poměrje k wulkosć ćěła. Njese čorne smuhi mjez wóčkom a klamu. Jeho nohi su ćeńke a dołhe. Małke pacy njesu pazory, kotrež njejsu zaćahomne.
Młodźata njesu hač do 3. měsaca dołhu, běłu hriwu.
Gepard je najspěšniši cycak, při čimž spěšnosć wot hač do 110 km/h docpěje. Hižo Sumererjo su jeho za hońtwu antilopow dresěrowali.
Rozšěrjenje
Wustupuje w stepach a pusćinach prědnjeje Indiskeje, Arabskeje a Afriki.
J. J. Cale
thumb|Dickie Peterson w lěće 2006 J. J. Cale (poprawom tež John Weldon Cale; * 5. decembra 1938 w Oklahoma City, Oklahoma; † 26. julija 2013 w San Diego, Kaliforniska) bě US-ameriski gitarist, hudźbny producent, komponist a spěwar, kiž hraješe w skupinach The Leathercoated Minds, Delaney & Bonnie. Piskaše tež pola Erica Claptona abo Leona Russella.
Nalětnja horiwka
Nalětnja horiwka (Adonis vernalis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Nalětnja horiwka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač 40 (50) cm. Rostlina je přećiwo mrózej nječućiwa.
Stołpik je zrunany a njese jedne kćenje.
Łopjena
Łopjena su jara sćeńka rozdźělene a měnjate, při čimž wone jara husto steja. Wotrězki su linealne a docpěja šěrokosć wot něhdźe 1 mm. Wone su nimale njestołpikate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. kćenja docpěja wulkosć wot 4 hač 6 (7-8) cm a steja po jednym. 10/12-20 krónowych łopješkow je błyšćace a złotožołte. Próškowe łopješka su jara mnoholičbne. Kćenja so při słónčku puknu a slěduja za čas dnja stawk słónca.
Płody
Płody su worješki, kotrež docpěja wulkosć wot hač do 5 mm. Wone su syćonerwne, kosmate a njesu hóčkojty pysk.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena, při čimž wot Španiskeje hač do Šwedskeje wustupuje. W srjedźnej Europje je rědka.
Priekule
thumb|left Priekule (historiske němske mjeno – Preekuln) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Priekulskeho wobwoda.
Leži něhdźe 160 kilometrow juhozapadnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1483 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Jiłow (město)
Jiłow ( Eilenburg) je město z něhdźe 16.000 wobydlerjemi w sakskim wokrjesu Sewjerna Sakska. Leži při rěce Modłeji někak dwaceći kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska a dwaceći kilometrow juhozapadnje wot Torhowa.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 961 jako hród civitas Ilburg we wopismje kejžora Oty I.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto je jednorěčny słownik rěče Esperanto. Najaktualniša wersija so je w lěće 2005 wudała a ma kompletny titul "La nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto".
Wudawar je "Sennacieca Asocio Tutmonda" (SAT).
Borštka
Borštka je wjes  w Zhorjelskim wokrjesu, kotraž přisłuša wot lěta 1995 gmejnje Wysoka Dubrawa.
Geografija
Borštka leži pjeć kilometrow sewjernje Wósporka, blisko hranicy z Budyskim wokrjesom. Sewjerowuchodnje wot Borštki je kopc Wysoka dubrawa.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Klein Förstgen je z lěta 1732. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 104 wobydlerjow, mjez nimi 81 Serbow (78 %).
Balta
thumb|left|Napohlad města
Saar
Saar ( la Sarre) je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez francoskej regionaj Elsasku a Lothringsku kaž tež přez němskej zwjazkowej krajej Posaarsku a Porynsko-Pfalcu. Wona je z 235 kilometrami najdlěši přitok Mosele a ma přitočnišćo wot 7431 km², wot toho 3.826 km² we Francoskej a 3.605 km² w Němskej.
Balta
Balta je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Kodyma něhdźe 220 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
mini|left|Židowske pohrjebnišćo
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1526 wot Tatarow załožiło a dósta swoje mjeno po turkowskim słowje za sekeru, Balta. W pózdnim 17. a 18. lětstotku bě městačko dźělene, dokelž bě so napřećo turkowskemu městu na tamnym brjoze rěki załožiło pólske městačko Józefgród. Napad ruskich Kozakow na do Balty ćeknjenych Polakow bě w lěće 1768 nastork za Rusko-turkowsku wójnu, kotraž traješe hač do lěta 1774. Po ruskim dobyću wuchodneje Pólskeje a čornomórskeho pobrjoha buštej wobě měsće w lěće 1797 zjednoćenej a město sta so pod mjenom Balta z dźělom Ruskeho carstwa.
W 19. a zažnym 20. lětstotku wučinichu Židojo wjetšinu wobydlerstwa (mjez 55 a 82 procentow). Wot 1924 do 1929 bě Balta stolica Moldawskeje awtonomneje socialistiskeje sowjetskeje republiki we wobłuku Ukrainskeje SSR. Židowscy wobydlerjo buchu zwjetša w holocausće zamordowani.
Saar
Wot Saargemünd sem je rěka pławna. Přez Saarski kanal je z francoskim kanalowym systemom zwjazana. Najwjetše město při jeje brjohach je Saarbrücken, krajna stolica Posaarskeje. Přitočnišćo Saary je sławne za plahowanje wina.
Lutycojo
Lutycojo ( Lutizen abo Liutizen) běchu zwjazk zapadosłowjanskich kmjenow, kotrež wobydlachu w srjedźowěku juhowuchod dźensnišeje Mecklenburgsko-Předpomorskeje a sewjer Braniborskeje. Srjedźišćo zwjazka bě prawdźepodobnje swjatnišćo Rethra. Porno swojim susodam njewuwichu centralistiski feudalny stat a spjećowachu so christianizaciji. Druhdy so zapřijeće tež za wšěch Słowjanow při srjedźnym a delnim Łobju wužiwa.
Lutycojo słušachu k Połobskim Słowjanam, kotřiž tworjachu sewjerozapadny dźěl zapadosłowjanskich ludow. Prěni raz naspomni jich Adam z Bremena w lěće 991. Woni rěčachu połobske narěče, kotrež liča so – kaž pólšćina – k lechiskej hałžce zapadosłowjanskich rěčow.
Zwjazk Lutycow bě we wodźacej funkciji wobdźěleny na Słowjanskim zběžku w lěće 983, kotryž wuchadźeše z Rethry. Hižo do toho běchu so přećiwo kejžorej Oće I. wobarali, kiž chcyše połobskich Słowjanow pod kontrolu romsko-němskeho mócnarstwa wjesć. W lěće 1066 so znowa zběhnychu a zajachu biskopa Johanna I. z hrodu Mecklenburga. Lutycojo zachowachu swoju njewotwisnosć hač k tak mjenowanej Słowjanskej křižnej wuprawje danskich, pólskich a sakskich wjerchow w lěće 1147. Hižo přez dołhe wójnske lěta deciměrowana słowjanska ludnosć bu christianizowana a w běhu přiběraceho němskeho zasydlenja poněčim asimilowana.
Powiat sławieński
mini|Verwaltungseinteilung des Powiat Sławieński
Powiat sławieński je powiat (wokrjes) na samym sewjerowuchodźe Zapadopomorskeho wojewódstwa w Pólskej.
Města a gmejny
Powiat sławieński wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich
dwě měšćanskej gmejnje:
a štyri wjesne gmejny:
Chinska republika
Chinska republika (tež Taiwan) je stat na kupje Taiwan (prjedy Formosa) we wuchodnej Aziji. Stolica je Taipei.
Prěčecy
Stawizny
Naspomnichu so k prěnjemu razej w lěće 1292 jako Prischewicz a stejachu pod ležownostnym knjejstwom klóštra Marijina hwězda. Po Mukowej statistice mějachu Prěčecy we 1880tych lětach cyłkownje 131 wobydlerjow, z nich 117 Serbow (89 %) a 14 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 13,4 %.
Chinska republika
Geografia
Najwyše městno je hora Yùshān (3 952 m nad normalnej nulu).
Prěčecy
Stawizny
Hač do lěta 1994 běchu Prěčecy samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Myšecy, Sulšecy (wobě wot 1936) a Baćoń (wot 1962).
Chinska republika
Politika
Taiwan je oficielnje připóznaty wot 24 statow na swěće. Jako mjeńši wot dweju statow z mjenom China, kotrejž so mjez sobu njepřipóznawatej, njeje z čłonom Zjednoćenych narodow a druhich mjezynarodnych organizacijow.
Prěčecy
Wobchad
Prěčecy leža při statnej dróze S100 (Budyšin–Kamjenc) a njedaloko awtodróhi A 4. Přez wjes wjedźe busowa linija 530, kotraž zwjazuje Prěčecy hodźinsce z Budyšinom a Kamjencom.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Prěčec z awtodróhu A 4
Bórk (Budyšin)
Bórk ( Burk) je sydlišćo w Hornjej Łužicy w Sakskej a wot lěta 1973 měšćanski dźěl Budyšina.
Geografija
Bórk leži na sewjerowuchodnej kromje wulkeho wokrjesneho města, mjezy zwjazkowej dróhu 156 na wuchodźe a Budyskej rěčnej zawěru na zapadźe. Zwjazkowa awtodróha 4 běži južnje wot Bórka. Do měšćanskeho dźěla słuša tež cyły spjaty jězor z ležownosćemi něhdyšeju wjeskow Małsecy a Hněwsecy.
Wobydlerjo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 119 wot cyłkownje 138 Bórkowčanow serbsce (86 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 28,9 %.
Kubłanje
Hač do lěta 1975 mějachu w Bórku swójsku šulu. Wot toho časa chodźa Bórkowske dźěći do Budyšina.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Bórku
Mjeń
Mjeń ( Möhn) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (* 13. apryla 1743 w Shadwell, Virginia; † 4. julija 1826 w Charlottesville) bě US-ameriski politikar, jedyn ze załožerjow unije a wot 4. měrca 1801 hač do lěta 1809 třeći prezident Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1793 do 1797 druhi wiceprezident pod Johnom Adamsom kaž tež předsyda strony republikanow. Jefferson płaći jako hłowny awtor deklaracije njewotwisnosće z lěta 1776.
Jefferson zemrě na 50. róčnicach njewotwisnosće a na samsnym dnju kaž předchadnik John Adams.
Załhow
Załhow ( Salga) je wjeska, kotraž słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje. Leži kilometraj sewjernje Malešec a kilometer južnje Klukša při něhdyšej železniskej čarje Lubij–Radwor.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1419 jako Salegaw a přisłuša znajmjeńša ze 17. lětstotka Klukšanskej ewangelskej wosadźe. 1936 bu tež do politiskeje gmejny Klukš zagmejnowana.
We 1880tych lětach měješe Załhow po statistice Arnošta Muki cyłkownje 87 wobydlerjow, z nich 86 Serbow (99 %) a jenički Němc.
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Załhowa
Wjerchnij Ufalej
thumb|left Wjerchnij Ufalej je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Ufalejka w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Hród
mini|upright|Hród Eltz w [[Porynsko-Pfalca|Porynsko-Pfalcy]]
Hrody so zwjetša na strategisce přihódnje połoženych městnach natwarichu, kaž na přikład na horach abo kopcach („hórske hrody“), na kupach abo při skałach a wudrjeńcach kaž w Budyšinje. W kónčinach, hdźež tutych městnow njebě, připrawjachu so kumštne zadźěwki, kaž na přikład wodowe hrjebje pola wodowych hrodow.
Serbske resp. słowjanske wobtwjerdźenja, kotrež so zwjetša jenož w padźe nadběha wužiwachu, mjenuja so hrodźišća.
Znate hrody w Hornjej Łužicy a wokolinje su na přikład Budyski hród, Körse w Korzymju, Ojbin abo Stołpin. Wodowe hrody běchu předewšěm w nišich kónčinach, kaž w Njeswačidle, Minakale abo Barće.
Słowo
Serbski hród pochadźa ze starosłowjanskeho słowa „*gordъ“, přiwuzneho z germanskim „gard“ abo „gart“ w zmysle wobtwjerdźeneho městna, kaž pola Stuttgarta. Na někotrych (němskich) městnostnych mjenach wosebje w sewjerowuchodnej Němskej a sewjernej Pólskej je derje spóznać, zo wužiwachu tamniši Słowjenjo formu gard znajmjeńša hač do přichada Němcow w 10. lětstotku, tak na přikład pola Gartz při Wódrje w Braniborskej abo Stargard Szczeciński blisko Šćećina. W rušćinje, chorwatšćinje a južnoserbšćinje sta so słowo gorod resp. grad samo z powšitkownym zapřijećom za města.
Hokkaido
Hokkaidō ( 北海道, „Sewjeromórski wobwod“) je kupa na sewjeru Japanskeje, kotraž twori zdobom najwjetši dźěl prefektury ze samsnym mjenom, najwjetšeje w cyłej Japanskej. Hokkaidō je po Honshū druha najwjetša japanska kupa a nadeńdźe so mjez Japanskim morjom na zapadźe, Ochotskim morjom na sewjeru a wotewrjenym oceanom na wuchodźe.
Geografija
Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy Honshū. Susodna kupa na sewjeru je k Ruskej słušacy Sachalin. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki. Na sewjerowuchodźe zwjazuja pod ruskej kontrolu stejacy kupowy rjećaz Kurilow Hokkaidō geografisce z połkupu Kamčatka. Hakle w lěće 1869 załožena stolica Sapporo nadeńdźe so w zapadnym dźělu kupy. Tam je wjace hač 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.
Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunel Seikan zwjazane, druhi najdlěši tunel na swěće.
Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.
Stawizny
Prěnje japanske sydlišća nastachu w 15. lětstotku na juhu kupy. Druhe kónčiny běchu dla poměrnje chłódneje klimy zwjetša hač do 19. lětstotka jeničce wot Ajnow wobsydlene. Hakle w lěće 1869 wutworichu Japančenjo oficielne zarjadnistwo a prefektury na kupje, kotraž dósta tehdy swoje dźensniše mjeno. W 1870tych lětach přiběra ličba wobydlerstwa wot 58.000 na 240.000.
W Druhej swětowej wójnje běchu někotre kónčiny w lěće 1945 wot Čerwjeneho wójska wobsadźene. Dale na sewjeru ležace Kurile su hač do dźensnišeho pod kontrolu Ruskeje, při čimž so Japanska jich wróćbu žada.
Rudolf Mjeń
Rudolf Mjeń ( August Theodor Rudolph Möhn; * 28. januara 1767 w Njeswačidle, † 1. januara 1841 w Lubiju) bě serbski ewangelski farar a basnik.
Narodźi so jako syn Njeswačanskeho ewangelskeho fararja Jurja Mjenja a wopyta wot 1780 do 1785 gymnazij w Budyšinje. Po zakónčenju šule a nanowej smjerći poda so w lěće 1785 na studij teologije do Wittenberga, hdźež bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy w lěće 1788 dźěłaše najprjedy jako pomocny prědar w Budestecach a wot 1793 do 1808 jako farar w Kotecach. Mjez 1808 a 1832 bě archidiakon w Lubiju a zdobom farar w Lěwałdźe, wot 1832 do 1835 zastupjer wyšeho fararja a po tym hač do swojeje smjerće z Lubijskim wyšim fararjom.
W lěće 1806 wuda Rěčerski kěrluš swojeho nana k prěnjemu razej w ćišću a přida swoje přebasnjenje do němčiny kaž tež pokazku Jurja Mjenoweho přełožka Klopstockoweho „Messiasa“. Za čas jeho žiwjenja bě w Serbach sławjeny basnik, kotryž pěstowaše na jednym boku hišće barokne basnistwo, pěsnješe pak tež hižo w stilu ludoweho spěwa, čehoždla płaći z bjezposrědnim předchadnikom Handrija Zejlerja.
Nimo ludowych pěsnjow, pěsnjow na wojakow a někotrych składnostnych basnjow zawostaji wobšěrny žiwjenjoběh w němskej rěči.
Skalne mydleško
Skalne mydleško abo Zahrodne mydleško (Sedum rupestre, Syn.: Sedum reflexum L.) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Starobilsk
thumb|left
Wuwlak
Wuwlak (Ursus thibetanus) je družina mjedwjedźow (Ursidae).
Wopis
Wuwlak je čorny, baribalej (Ursus americanus) jara podobny a docpěje dołhosć wot 1,4 hač do 1,7 m. Ma kaž kornar stejace kosmy na šiji. Nimo toho njese běły v-formowy muster na hrudźi.
Starobilsk
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1686 załožiło a ma wot lěta 1797 měšćanske prawa.
Wuwlak
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Wuwlak je žiwy w hórskich lěsach centralneje a južneje Azije, inkluziwnje Japanskeje, při čimž we wysokosćach wot hač do 4000 m wustupuje. Často na štomje přenocuje.
C (wjacezmyslnosć)
C abo c ma wjacore woznamy. Prošu tam čitać:
Bromelijowe rostliny
Wažny ród je:
Europska wobrotnička
Europska wobrotnička (Heliotropium europaeum) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Europska wobrotnička je jednolětna rostlina.
Kćenja su běłomódrjenkojte.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych zhromadnosćach a na winicach.
Serbski muzej Choćebuz
Serbski muzej w Choćebuzu bu w lěće 1994 wotewrjeny. Wón ma w sydlenskim rumje Delnjoserbow w Braniborskej wosebitu a centralnu funkciju při předstajenju serbskich kulturnych stawiznow. Trajna wustajeńca, w kotrejež srjedźišću steji Delnja Łužica, skića dohlad do połdra lěttysaca serbskich stawiznow. Tutu přehladku k serbskej rěči, pismowstwu, nałožkam, drastam, hudźbje a spěwnemu herbstwu, tworjacemu wuměłstwu a ludowej kulturje wudospołnjeja měnjace so wosebite wustajeńcy, přednoški a zarjadowanja.
Serbski muzej je w nošerstwje města Choćebuz a so wot Załožby za serbski lud spěchuje.
Ludmila Budarjowa
Ludmila Budarjowa (rodź. Nawkec; * 7. apryla 1949 we Wotrowje) je serbska slawistka a sorabistka, rusistka a pedagogowka. Wona bě wot załoženja Serbskeho šulskeho towarstwa w lěće 1991 hač do januara 2021 jeho předsydka.
Wona studowaše wot 1967 do 1971 slawistiku, sorabistiku, rusistiku a pedagogiku při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku kaž tež we Woronježu. Po studiju dźěłaše wot 1971 do 1974 jako wučerka w Hodźiju. Za čas přewróta angažowaše so hromadźe z Janom Nukom, Benediktom Dyrlichom, Janom Malinkom a druhimi w iniciatiwnej skupinje za Serbsku narodnu zhromadźiznu za přestrukturowanje a demokratizaciju serbskich institucijow. Wot 1990 běše zastupowaca jednaćelka a wotrjadnica w Ludowym nakładnistwje Domowina a wot 1995 do 2003 jeho jednaćelka. Wot 2004 hač do 2012 dźěłaše jako wědomostna sobudźěłaćerka w rěčespytnym wotrjedźe Serbskeho instituta a zaběraše so hłownje z temami dwurěčnosće, stawiznow serbskeho šulstwa po 1989 a wuknjenskimi cilemi za serbšćinu porno němčinje.
Hymna města Čeboksary
Šură Šubaškar (w čuwašćinje Шурă Шупашкар, w rušćinje Светлый город Чебоксары) je hymna města Čeboksary, stolicy Čuwaskeje (Ruska). Awtorom teksta hymny je Anatolij Kibeč, hudźbu hymny komponowaše G. Maksimow. Hymna bu akceptowana 14. junija 2001.
Ludmila Budarjowa
Budarjowa je wot 1971 čłonka hornjoserbskeje rěčneje komisije, bě wot 1991 do 1995 předsydka załožboweje rady a wot 2010 do 2015 čłonka Rady za serbske naležnosće w Sakskej.
Wona je zmandźelena ze serbskim spisowaćelom Benom Budarjom; jeje syn je direktor Załožby za serbski lud Jan Budar.
Bălți
thumb|left Bălți ( / Belts, / Belcy) je z něhdźe 147.000 wobydlerjemi  druhe najwjetše město Moldawskeje.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1620  prěni raz naspomniło a běše tehdy dźěl Moldawskeho wjerchowstwa. Wot lěta 1812 słušeše do Ruskeho carstwa a dósta 1818 měšćanske prawa. Bălți bě srjedźišćo židowstwa w Bessarabskej; w lěće 1897 měješe židowsku wjetšinu wot 56 %. Přez holocaust bu židowska wosada nimale dospołnje zničena.
Hołbjacy rupač
Hołbjacy rupač (Scabiosa columbaria) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Hołbjacy rupač je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 25 hač 60 cm a šěrokosć wot hač do 1 m.
Stołpiki su zwjetša hałuzkowe a wjacehłójčkowe.
Łopjena
Na spódku stejace łopjena su zwjetša njerozdźělne. Delnje łopjena su jednorje abo dwójce našćěpany. Stołpikowe łopjena su přećiwostejne.
Kćenja
Kćěje wot julija hač nowembra. Stołpikate kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe 3,5 cm a steja w płonych, 1,5-3,5 cm šěrokich, połkulowatych hłójčkach, kotrychž nakromne kćenja su wjetše. Stołpiki su šwižne, zrunane a kosmate. Keluch njesu ćěmne seršće z dołhosću wot 3 hač 5 mm. Króna je módrolila abo wioletna, docpěwa dołhosć wot 1,8 cm a ma pjeć rozdźělnje dołhich kónčkow.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych, suchich trawnikach, suchich łukach a mjezach. Ma radšo skerje suche, zwjetša wapnite, njehnojene pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Aleksandrow (oblasć Wladimir)
Sydlišćo je so w lěće 1434 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
23. decembra
23. decembra abo '''23. hodownika''' je 357. dźeń gregorianiskeje protyki (358. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće wósom dnjow hač do kónca lěta.
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Bjedrich Awgust I. (* 1750)
19. lětstotk
mini|upright=0.4|Michał Handrik-Ćěsla (* 23. decembra 1846) mini|upright=0.4|Jan Grólmus (* 23. decembra 1851)
1901–1950
thumb|120px|Helmut Schmidt (* 1918)
Pawoł Nowotny
Pawoł Nowotny ( Paul Nowotny; * 6. januara 1912 w Budyšinje; † 2. decembra 2010 runje tam) bě serbski wučer, literarny stawiznar a ludowědnik.
Žiwjenje
Nowotny narodźi so 1912 na Budyskej Sprjewinej hasy jako syn serbskeho dźěłaćerja Awgusta Nowotneho a jeho mandźelskeje Madlenki, rodź. Bizoldec. Hižo jako šuler pisaše po zažnej smjerći nana w lěće 1929 hdys a hdys małe artikle do Serbskich Nowin, zo by swójbny pjenjez polěpšił. 1931 započa studij wučerstwa na pedagogiskej wysokej šuli w Drježdźanach. K jeho docentam a mentoram słušeštaj mj. dr. ludowědnik Adolf Spamer a serbski komponist Bjarnat Krawc. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow 1933 bu mj. dr. na zakładźe swojich přećelskich kontaktow do Pólskeje we wobłuku Zwjazka serbskich studowacych z wysokeje šule wupokazany a dósta zakaz studija, čehoždla z podpěru Jana Skale do Pólskeje emigrowaše a ze swojim studijom w Poznanju pokročowaše. Tam docpě w lěće 1937 magisterski diplom a skutkowaše po tym hač do 1939 na pólskim gymnaziju w Gdańsku jako wučer němčiny. Po wudyrjenju Druheje swětoweje wójny bu Nowotny zajaty a sedźeše nimale dwě lěće w jatbje, prjedy hač bu 1941 pušćeny a kónc lěta jako wojak do wójny pósłany. Po skónčenju wójny přežiwi čas hač do 1947 w francoskej wójnskej jatbje a nawróći so potom do Budyšina.
Tam zastupi do SED a započa, so w znowa nastatym serbskim towaršnostnym žiwjenju angažować. Wot 1948 hač do 1982 bě Nowotny čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny; wot 1949 do 1951 nimo toho župan Budyskeje župy „Jan Arnošt Smoler“ a mjez 1948 a 1951 jako naslědnik Pawoła Neda šulski rada wokrjesa Budyšin-sewjer. Dokelž běchu za wutwar serbskeho šulstwa tež šěrše wědomostne zakłady trěbne, załoži so 1. meje 1951 Institut za serbski ludospyt w Budyšinje, z kotrehož prěnim direktorom so Nowotny sta.
Na zakładźe swojich wotchilacych politiskich pozicijow dósta so Nowotny po 1951 přeco zaso z wjednistwom mjeztym kruće do socialistiskeje mocy integrowaneje Domowiny pod Kurtom Krjeńcom do konflikta. Na II. zwjazkowym kongresu Domowiny w aprylu 1952 namjetowaše wón njewočakowano a nochcyte katolskeho fararja Jurja Handrika za zastojnstwo městopředsydy organizacije. Delegaća sćěhowachu jeho namjetej we wothłosowanju. Najebać swojeje funkcije jako nawoda instituta a swojeho čłonstwa SED słušeše Nowotny – mj. dr. nimo Jana Cyža a bywšeho předsydy Domowiny Pawoła Neda – srjedź 1950tych lět k wonym zjawnje difamowanym serbskim wosobinam, kotrymž we wobłuku wuwołaneho boja přećiwo „serbskemu pesimistiskemu nacionalizmej“ ze stron nawodnistwa Domowiny „małobyrgarske zmyslenje“ a zwjazkarstwo z „němskej a čěskosłowakskej buržuaziju“ wumjetowachu. Zdźerži sej swoju funkciju pak dale, doniž 1976 na wuměnk njeńdźe. 1970 bu z Mytom Ćišinskeho a 1977 z Wótčinskim zasłužbowym rjadom wuznamjenjeny.
Pawoł Nowotny wozjewi wjace hač 200 wědomostnych publikacijow. Wón zemrě krótko do swojich 99. narodnin w decembru 2010 a bu na Budyskim pohrjebnišću na Hrodźišku pochowany. Wón bě wot 1942 woženjeny z Hildegard, rodź. Bałcarjec (1914–2003) a měješe dweju synow, Pětra (* 1940) a Miroslawa (* 1950).
Jakub Šewčik
thumb|upright|Jakub Šewčik (1867–1935) Jakub Šewčik ( Jacob Schewtschik; * 6. septembra 1867 w Baćonju, † 3. awgusta 1935 w Chrósćicach) bě serbski farar, kulturny stawiznar, basnik a wot 1927 hač do 1930 druhi předsyda Domowiny.