cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elchotowo
thumb|left Elchotowo je sydlišćo z 12.500 wobydlerjemi w juhoruskej republice Sewjernej Osetskej-Alanskej. Leži 60 kilometrow sewjernje Wladikawkaza.
Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło.
Titularny narod
Jako titularny narod woznamjenja so narodnosć (etniska skupina), kotraž dawa jednomu statej, krajej abo nišej zarjadniskej jednotce swoje mjeno. Zwjetša wučini tutón narod tež wjetšinu wobydlerstwa w datym staće.
Přikłady za titularne narody su Němcy w Němskej, Češa w Čěskej abo Słowacy w Słowakskej. Wjetšina statow zwonka Europy nima titularny narod, kaž na přikład Zjednoćene staty Ameriki abo Južna Afrika. Tež w Europje su staty, kotrež njejsu po tutym principje pomjenowane, kaž Zjednoćene kralestwo, Belgiska abo Šwicarska.
Nimo toho je wjele (wosebje mjeńšich) etniskich skupin, kotrež nihdźe z titularnym narodom njejsu, kaž Serbja a Kašubojo, ale tež Kurdojo jako najskerje najwjetša etniska skupina bjez swójskeho stata. We wjele republikach Ruskeje federacija je titularny narod sam jenož etniska mjeńšina, kaž na přikład w Mordwinskej.
Dubljany
Dubljany je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe sydom kilometrow sewjerowuchodnje Lwowa.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1468 prěni raz naspomniło a słušeše wot 1774 do 1918 k rakuskej Galiciskej. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje; w Druhej swětowej wójnje bě najprjedy wot sowjetskeho a wot 1941 přez němske wójsko wobsadźene. W lěće 1978 dósta status města.
Hormin
Hormin (łaćonsce Horminum pyrenaicum) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (łaćonsce Lamiaceae).
Lentvaris
thumb|left|upright|Tyszkiewiczowy palast w Lentvarisu
Leži něhdźe 20 kilometrow zapadnje Vilniusa.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1596 prěni raz naspomniło a wuwiwaše so wosebje po zahajenju železniskeje čary Waršawa–Pětrohród w lěće 1861. 1946 dósta měšćanske prawa.
Carl von Linné
Carl von Linné (* 23. meje 1707 w Råshulće; † 10. januara 1778 w Uppsalje) běše šwedski botanikar. Wón je binominalnu nomenklaturu wuwił resp. zawjedł. Přez to je zakłady za modernu botanisku a coologisku taksonomiju stworił.
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (* 6. februara 1911 w Illinois; † 5. junija 2004 w Los Angeles) bě US-ameriski dźiwadźelnik a politikar Republikanskeje strony, kotryž bě wot 20. januara 1981 hač do 20. januara 1989 ze 40. prezidentom Zjednoćenych statow.
26. nowembra
26. nowembra abo '''26. nazymnika''' je 330. dźeń gregorianiskeje protyki (331. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 35 dnjow hač do kónca lěta.
Hlebjojta łoboda
Wopis
Hlebjojta łoboda je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 90 cm.
26. nowembra
19. lětstotk
thumb|120px|Louise Aston (* 1814)
thumb|120px|Heinrich Brüning (* 1885)
1901–1950
thumb|120px|Gordon A. Craig (* 1913)
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Vanozza de’ Cattanei († 1518)
19. lětstotk
thumb|120px|Karl August von Hardenberg († 1810)
thumb|120px|Joseph von Eichendorff († 1857)
20. lětstotk
thumb|120px|Sven Hedin († 1952)
Hlebjojta łoboda
Łopjena
Łopjena su hlebijojte. Delnje łopjena su přećiwostejne, tróšku třiróžkate a tak dołhe kaž šěroke. Hornje łopjena su schódne a na woběmaj bokomaj šěrozelene abo swětłozelene hač ćmowozelene, ćeńkošupiznate hač wobnažace.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Njenahladne muske a žónske kćenja steja w kłubičkach w łopjenowych rozporach a w čumpatych kłosach. Muske kćenja zelenu wobałku maja, mjeztym zo žónske kćenja dwě zelenej łopješce maja.
Płody
Płody njesu dwě rombiskej łopješce.
Całta
mini|Całty w košiku. mini|Całta ze sewjeroněmskeho města [[Neustrelitz]] Całta je chlěbičk z wjace mjenje drobneje muki. Wona je často kulojta, ale eksistuja dołhe typy, kotrež so na přikład za hotdog wužiwaja.
Rohačk
Rohačk (Ceratophyllum) je ród ze swójby rohačkowych rostlinow (Ceratophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Beryslaw
thumb|left
Beryslaw ( do 1784 – Kyzy-Kermen) je město w Chersonskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Dnjepr něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Chersona.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Staryja Darohi
thumb|left|Muzej
Staryja Darohi je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Staradorožskeho rajona.
Leži něhdźe 150 kilometrow juhowuchodnje Minska a něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Slucka.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1524 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Ojmjakon
thumb|left Ojmjakon ( Өймөкөөн) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 700 kilometrow sewjerowuchodnje Jakutska a ma něhdźe 400 wobydlerjow.
Wjes płaći jako jedne z najzymnišich na swěće, najniša dotal znata temperatura bě −71 °C (w lěće 1924 ) a −77.8 °C (w lěće 1938 ).
Bjelowo
thumb|left Bjelowo ( Белово) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bačat w Kemerowskej oblasći něhdźe 132 kilometrow južnje Kemerowa a ma něhdźe 74 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1726 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Mysłowice
Mysłowice (šlsk. Myslowicy) je město w Pólskej, kotrež leži we wojewódstwje Šleska. Jeho němske mjeno je Myslowitz.
Trawojta škleńčica
Trawojta škleńčica (Iris graminea) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Wopuškojta kowjel
Wopuškojta kowjel (Stipa tirsa) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Huska
Huska ( Gaußig) je wulka wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska, je jeje druhi najwjetši gmejnski dźěl a leži mjez 240 a 260 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje juhowuchodnje Budyšina.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Huski (2018) Susodne wjeski su Hunćericy na sewjeru, Brězynka na sewjerowuchodźe, Holca na wuchodźe, Demjany na juhowuchodźe, Nowa Wjes na juhozapadźe, Kosarnja na zapadźe a Cokow na sewjerozapadźe.
Cankojty hórkowc
Cankojty hórkowc (Gentianopsis ciliata, syn.: Gentianella ciliataje, Gentiana ciliata) rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Huska
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Slěborna hora, Pastwišća, W dubinach, Křižowany puć, Hozarjec tymješća (Hasers Brücherig), Hrabički, Konjacy hat, Běła chěžka, Kšibjeńca, Na Wićazec horje (=Raubschloss), Winica, Slěborna hrabka, Róžk zahrody, Wulka łuka, Wódnik, Na wuzkim puću (Kirchensteg), Cyrkwina łuka, Młynska łuka, Jězor (die Iser!), Holčanski hat, Suchi hat, Cyrkwiny hat, Młynski hat, Hlinowe jamy, Wjazonski puć, Stara cyhelčina, Nowsčanska hora, Hopic chójny, Rychlica, Darinski hat, Wokurka, Burski hat, Holčanska skała, Wowčernja, Pola pěskowej jamy, Pólski kućik.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Gusc abo Guzich je z lěta 1245. Huska bě sydło wulkeho ryćerkubło, kotrež měješe wobsydstwa we wjele wokolnych wsach.
Hušćanska ewangelska wosada wobsteji ze 16. lětstotka; do toho přisłušeštej wjes a wokolina Hodźijskej wosadźe.
Hač do lěta 1999 bě Huska samostatna gmejna z Hunćericami (wot 1935), Holcu (1936), Cokowom (1950), Demjanami (1973), Družkecami, Drječinom (1974) a Nowej Wsu (1994) jako wjesnymi dźělemi.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 454 wobydlerjow, mjez nimi 254 Serbow (56 %).
Sjerdobsk
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Kaka
Kaka (do 1993 – Каакха/ Kaakcha) je oazowe město w Ahalskej oblasći na juhu Turkmenistana, blisko iranskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kakskeho wobwoda.
Leži při Transkaspiskej železnicy na juhu pusćiny Karakum něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Ašchabada.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 2008 měšćanske prawa.
Čorny Drin
Čorny Drin ( Црн Дрим/Crn Drim, Drini i Zi) je rěka na zapadźe Sewjerneje Makedonskeje a sewjerowuchodźe Albanskeje, kotraž słuša do přitočnišća Jadranskeho morja. Dołhosć je 177 km (56 km w Sewjernej Makedonskej, 121 km w Albanskej), přestrjeń rěčiny je 11.967,5 km² (5.254 km² w Sewjernej Makedonskej, 6.603,6 km² w Albanskej, 109,9 km² w Grjekskej; rěčina Ohridskeho jězora 1.205,5 km² a jězora Prespa 1.046 km²) inkluziwnje, srěni přeběh je 116 m³/s (w Kukës).
Čorny Drin nima žórło – wućeče jako mała rěka ze sewjerneho brjoha Ohridskeho jězora w měsće Struga, na wysokosći 693 m n.m.h. Wot 1962 wotliw je regulowany a dźerži so na niwowje 22 m³/s. Čorny Drin běži na sewjerozapdaźe mjez hórskimi rjećazami Jablanicy na zapadźe a Stogovo na wuchodźe. Na makedonskim wotrězku zastaruje tři kumštne wodowe spjatnišća: Globočica, Špilje a Debar, při čimž poslednje hromadźe z najwjetšim přitokom - Radiku - twori. Na to Čorny Drin běži nimo města Debar a přeprěkuje makedonsko-albansku hranicu.
Na teritoriju Albanskeje Čorny Drin tohorunja přez hory běži, rozdźělejo pasma Dešat, Korab a Šar Planina na wuchodźe wot pasmow Allaman, Zejë a Debë na zapadźe. Wokoło wsy Fushë Muhër rěka wotbočuje na sewjer. Na albanskim wotrězku Čorneho Drina su tři wodowe spjatnišća: Fierze, Koman a Zadeje. Wokoło města Kukës Čorny Drin zjednoća so z Běłym Drinom do Drina - najwjetšeje rěki Albanskeje.
Čorny Drin ma mnoholičbne a stajne přitoki z tajacych sněhow w horach, wobdawacych jeho dolinu, dźak tomu ma stajnje wodu, je haj samo bohaty na wodu. Po nastaću rjećaza spjatych jězorow je so přeběh rěki, prjedy jara wot njeprawidłownych spadkow wotwisny, bórze stabilizował. Spjatnišća wšak maja předewšěm energetisku funkciju; z elektrarnjow na Drinje a na přitokach dobywa Albanska 90% swojeje elektriskeje energije.
K přitočnišću Čorneho Drina słuša přitočnišćo Ohridskeho jězora a jězora Prespa, hačrunjež mjez nimi zwiski na powjerchu njejsu.
Jednokwětkata woka
Jednokwětkata woka (Vicia articulata) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Čěski hórkowc
Čěski hórkowc (Gentianella bohemica, rědšo Gentianella praecox subsp. bohemica) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Naha łoboda
Naha łoboda (Atriplex glabriuscula) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Annaberg-Buchholz
Annaberg-Buchholz je město w Sakskej a zarjadniske sydło Rudnohórskeho wokrjesa. Leži w Rudnych horinach we wysokosći 600 m nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Geografija
Město leži při zjednoćenju rěkow Sapawa a Sehma w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 464,4 a 832 metrow nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Pöhlberg (832 metrow).
Susodne gmejny su Schönfeld-Wiesa w sewjeru, Mildenau we wuchodźe, Königswalde w juhowuchodźe, Sehmatal w juhozapadźe a Schlettau w zapadźe.
Wobchad
W Annabergu je wot lěta 1866 dwórnišćo železniskeje čary Vejprty – Kamjenica.
Politika
Annaberg-Buchholz słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 16 (Rudne hory 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Wódna škleńčica
Wódna škleńčica (Iris pseudacorus) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae). Dalšej serbskej ludowej mjenje stej wódna dźiwja lilija a wódna łučna lilija.
Spassk (Oblasć Penza)
thumb|left
Spassk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Penza. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1663 jako wjes Bogdanowo załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Wulka kowjel
Wulka kowjel (Stipa pulcherrima) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Nemenčinė
thumb|left|Wosadna cyrkej
Wšědna sćerbinka
Wšědna sćerbinka (Orbea variegata, syn. Stapelia variegata) je rostlina ze swójby łastojčnikowych rostlinow (Asclepiadoideae) znutřka swójby (Apocynaceae).
Nemenčinė
Nemenčinė je městačko we Vilniuskim rajonje Vilniuskeho wobwoda na wuchodźe Litawskeje.
Leži při prawym brjoze Nerisa něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1338 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 72 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Oblasć Smolensk
thumb|left|Kapitanska wěža Smolenskeho krjemla
Oblasć Smolensk ( Смоленская область‎/Smolenskaja oblast) je oblasć w zapadnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži mjez Moskwu a Minskom při hornim Dnjepru a mjezuje na zapadźe z Běłoruskej. Jeje zarjadniske sydło a zdobom jeničke wulkoměsto je Smolensk z wjace hač 300.000 wobydlerjemi. Dalše wjetše města su Wjazma (57.000 wobydlerjow), Roslawl (54.000), Jarcewo (47.000) a Safonowo (46.000).
W lěće měješe Oblasć Smolensk  wobydlerjow. Z nich běchu 90,7 % Rusojo. Najwjetšej mjeńšinje běštej ukrainska a běłoruska (wobě 1,2 %).
Běły jězončik
Běły jězončik (Prunella laciniata) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wokno
200px|mini|Wokno Wokno je zwjetša štyriróžkata wotwěra w domowej muri. Wono zmóžni swětło abo powětr nutř a won pušćić.
Słowo wokno (čěsce, słowaksce a pólsce okno, połobsce våknü a rusce окно) bu wot słowa woko wotwodźene, dokelž su wokna kaž woči w domowej fasadźe (přirunaj tež jendźelski window, „wětrowe woko“).
Wšelakobarbojta škleńčica
Wšelakobarbojta škleńčica (Iris versicolor) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Drapaty rohačk
thumb|Ilustracija
Wopis
Drapaty rohačk je podnurjaca wódna rostlina a trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 80 cm. Rostlina je bjez-korjenjowa, ale z wurostkami na pódźe zakorjenjena abo přez powětrowe zawrjenki we wurostkach a łopjenach swobodnje płuwaca.
Łopjena steja w mutličkach a maja 2-4 jehłojte proste, zubate kónčki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su jednopłažne a steja w łopjenowych kutach.
Rostlina so přez wodu wopróši.
Stejnišćo
Rosće w hatach, starych wodach kaž tež měrnych jězorowych zaliwach. Preferuje wutkatu wodu z hłubokosć wot 0,5 hač 10 m.
Chabarowsk
Chabarowsk ( Хабаровск) je ruske wulkoměsto při Amurje, blisko chinskeje hranicy. Z wjace hač 570.000 wobydlerjemi je najwjetše město a zdobom stolica Chabarowskeho regiona na juhowuchodźe Sibirskeje, w Dalokim wuchodźe Ruskeje.
thumb|left|W Chabarowsku Klima je kontinentalna z přerěznej temperaturu wot −26 °C w januarje a +26 °C w juliju.
Sydlišćo je so w lěće 1858 załožiło jako wojerske zepěranišćo při wuliwje rěki Usuri do Amura a je hač do dźensnišeho hłowne wojerske stejišćo wojerskeho wobwoda Daloki wuchod.
Přez město běži Transsibirska železnica z Moskwy do 700 kilometrow zdaleneho Wladiwostoka.
Hładki rohačk
Hładki rohačk (Ceratophyllum submersum) je rostlina ze swójby rohačkowych rostlinow (Ceratophyllaceae).
Sursk
Sursk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Penza. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1849 jako wjes Nikolskij Chutor załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Wóskowka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Tigrowa lilija
Tigrowa lilija (Tigridia) je ród ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mochowc
thumb|Mochowc a Stary Lubolń na karće z lěta 1929 thumb|Něhdyši Mochowčanski młyn thumb|Stary běh Běłeho Šepca blisko Mochowca
Mochowc (němsce Mochholz) běše holanska wjeska w sewjeru Hornjeje Łužicy, kotraž bu w lěće 1993 wopušćena a po lěće 2010 za Rychwałdsku brunicowu jamu dewastěrowana. Pusta wjes leži na gmejnskim teritoriju Rěčic w sewjeru Zhorjelskeho wokrjesa.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje městna jako Muchholcz běše 1597 w kupnym zrěčenju Mužakowskeho knjejstwa. Wot 17. lětstotka fungowaše Mochowc jako knjejski wudwór, ke kotremuž słušeše wot lěta 1664 młyn při Šepcu. 1770 załoži knjejstwo prěnju šulu w Mochowcu, do kotrejež chodźachu dźěći ze Stareho Lubolnja, Napadźa, Publika, Štyrjoch Dubow a Zamostow. Po Wienskim kongresu słušeše Mochowc wot lěta 1815 k Pruskej a ležeše wot 1816 w Rózborkskim wokrjesu.
W lěće 1924 bu wjeska elektrifikowana a dnja 1. apryla 1938 do Štyrjoch Dubow zagmejnowana. Po zarjadowanskej reformje wot 1952 słušeše gmejna k Běłowodźanskim wokrjesej w Choćebuskim wobwodźe. Hakle započatk 1980tych lět dóstachu Mochowčenjo přizamk k syći pitneje wody. Młyn zasta w lěće 1980 dźěłać a bu 1992 jako poslednje twarjenje wottorhany.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Mochowc w 1880tych lětach 140 wobydlerjow, wot kotrychž běchu 133 Serbow (95 %). Ewangelscy Mochowčenjo přisłušachu wot 1858 Rychwałdskej wosadźe, dokelž wot lěta 1857 w Dubčanskej cyrkwi hižo žane serbske bože słužby njedźeržachu. W Rychwałdźe wotmě so serbska mša tydźensce po němskej.
W lěće 1993 dyrbješe oficielnje jenož hišće 56 wobydlerjow ze 17 swójbow so přesydlować. Wulki dźěl přesydlencow nadeńdźe w k Rěčicam słušacych Delnich Brusach nowu domiznu.
Pomórska łoboda
Pomórska łoboda (Atriplex littoralis) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Stowbcy
thumb|left
Stowbcy su město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Město je zarjadniske sydło Stowbčanskeho rajona.
Leža při rěce Njemen něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Minska při hłownej železniskej čarje a awtodróze mjez Běłoruskej a Pólskej.
Maja něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1593 załožiło a ma wot lěta 1729 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje. Hač do holocausta mějachu Stowbcy wulki židowski podźěl wobydlerstwa.
Smjelzynojta kowjel
Smjelzynojta kowjel je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Achnatherum calamagrostis, Poaceae).
Doberschütz
Doberschütz je němske mjeno slědowacych sydlišćow:
Mjetelica
Mjetelica (Aruncus) je ród ze swójby róžowych rostlinow. Stara warianta mjena je mjetlica.
Kćenja
Kćěje w lěću. Małke kćenja su cremebarbne abo běłe a steja w 20-45 cm dołhich pakićach wysoko nad lisćom na grotojtych stołpikach.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych a połsćinowych stejnišćach. Maja radšo włóžne, humusowe, ale přesakliwe pódy.
Družiny
Ród wobsteji z třoch hač šesćich družinow:
Serbski dom
thumb|Serbski dom w Budyšinje
Dom bu wot 1947 do 1956 natwarjeny a běše trěbny, po tym zo bě so 50 lět do toho twarjeny stary Serbski dom při Lawskich hrjebjach w aprylu 1945 zničił. Porno staremu domej njerěkaše nowy w němskej rěči wjace Wendisches Haus, ale Haus der Sorben.
Předstawizny
thumb|Stary Serbski dom při Lawskich hrjebjach Ideja za Serbski dom jako srjedźišćo serbskeho kulturneho a towaršnostneho žiwjenja w Sprjewinym měsće nasta hižo srjedź 19. lětstotka w rjadach Maćicy Serbskeje. Na iniciatiwu jeje sobuzałožerja Jana Arnošta Smolerja schwali Maćica w lěće 1866 plan k zběranju darow za twar towarstwoweho domu. Na swójsku ruku kupi Smoler w lěće 1873 wobtwarjenu ležownosć při Lawskich hrjebjach wosrjedź města. Tamniši „Maćičny dom“ měješe so stać z centrumom serbskeho žiwjenja. Přetož běchu Serbja zwjetša poměrnje chudźi a wothladajo wot małeje byrgarskeje woršty ani bohatych industrijownikow njemějachu, pućowaše Smoler wjacekróć do słowjanskeho wukraja a předewšěm do Ruskeje, zo by tam wo dary wabił. Poslednja tajka jězba bě 1883, krótko do Smolerjoweje smjerće.
thumb|Lawske hrjebje 1915 ze Serbskim domom nalěwo a Lutherowej šuli na městnje dźensnišeho nakupowanskeho centra naprawo Po sydom lětach móžeše Jurij Łusčanski, tehdy japoštołski prefekt za Hornju Łužicu a předsyda Maćicy, dnja 26. septembra 1904 nowy dom poswjećić. Hač do lěta 1907 slědowaše twar žurle zady domu, z čimž sta so tutón tež ze srjedźišćom serbskeho kulturneho žiwjenja. W Serbskim domje nadeńdźechu Maćica ze swojej knihownju, Serbski muzej pod nawodnistwom Jakuba Šewčika kaž tež Smolerjec knihićišćernja a kniharnja swój nowy domicil. Pozdźišo přidružištej so hišće 1912 załožena Domowina a 1919 załožena Serbska ludowa banka.
Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow w lěće 1933 mějachu so Serbja do nowych fašistiskich strukturow zarjadować. Po spjećowanju Domowiny buchu jeje dźěławosć kaž tež aktiwity druhich serbskich organizacijow a wozjewjenje serbskich medijow w lěće 1938 zakazane. Twarjenje, kotrež bě we wobsydstwje Maćicy Serbskeje, bu sćazane a serbska kofejownja přemjenowana na „Schöne Lausitz“. Žurla wužiwaše so wotnětka za zarjadowanja NSDAP, knihićišćernja bu zawrjena a zběrki biblioteki a muzeja po 1941 zdźěla předate, zničene abo přeměstnjene na Budyski Hród a do měšćanskeho muzeja. Jeničce tobakowy wobchod Arnošta Simona w přizemju zwosta w serbskich rukach a słužeše zdobom antifašistiskim Serbam jako tajne zetkanišćo. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu Serbski dom 22. apryla 1945 přez pozdatne zapalerstwo SS a bombowy nadpad zwjetša zničeny.
Nowozapočatk po wójnje
mini|Napohlad Póstoweho naměsta z [[Hošic hasa|Hošic hasy (1914)]] Po kóncu Druheje swětoweje wójny załoži so Domowina hižo 10. meje 1945 znowa a bě prěnja organizacija w cyłym sowjetskim wobsadźenskim pasmje, kotraž smědźeše zaso dźěłać. Po wobzamknjenju Budyskeho měšćanskeho parlamenta dósta Maćica Serbska dnja 6. měrca 1947 jako narunanje za wupaleny Serbski dom ležownosć runje tak zničeneje prjedawšeje Lessingoweje šule při Póstowym naměsće. Po wupisanju zdoby Drježdźanski architekturny běrow Högg & Rötschke wubědźowanje a hižo 8. awgusta 1947 – zwjazane ze stotym jubilejom Maćicy – połožichu w přitomnosći mnohich hosći z tu- a wukraja zakładny kamjeń za nowotwar. Twarski nawoda bě serbski twarski mišter Pawoł Krawc.
mini|upright|Serbski dom na listowej znamce (1966) Hižo 1954 bě město Budyšin dróhu mjez twarnišćom a Augusta Bebelowym naměstom składnostnje jeho 100. narodnin přemjenowało do dróhi Arnošta Muki.
Pod titulom Naš serbski dom zhotowi Kurt Hajna tehdy dołhodobnu dokumentaciju wo stawiznach domu mjez 1947 a 1959. W tutym 70 mjeńšin trajacym filmje, 2017 w ramiku sakskeho modeloweho projekta k „zawěsćenju awdiowizuelneho herbstwa“ digitalizowanym, pokazaja so mjez druhim zrumowanske dźěła přez brigady, połoženju zakładneho kamjenja kaž tež wužiwanje dotwarjeneho domu.
Nutřkownje přetwari so dom k dotal poslednjemu razej w lětomaj 2012/2013, při čimž so mjez druhim žurla zmodernizowa a něhdyša kofejownja „Bjesada“ do běrowowych rumnosćow přetwari.
Wopis
Jako kulturny pomnik pod škitom stejacy Serbski dom w Budyskim nutřkownym měsće je třoposchodowy twar z třomi třiróžkatymi swislemi, kotrež su wot płastowych mustrow z pěskowca wupyšene. Wot druheho poschoda je twarjenje symetriske. Steji při sewjernym boku Póstoweho naměsta mjez Karla Marxowej na zapadźe a Pchalekowej na wuchodźe. Při wuchodnym boku spomina pěskowcowa skulptura „nawody młodźinskeje brigady“ na serbske brigady za čas natwarjenja.
Trawojty mječik
Trawojty mječik (Sisyrinchium) je ród ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Israel
Israel (oficielnje Stat Israel, מדינת ישראל, Medinat Jisra'el,  دولة إسرائيل, Dawlat Isrá'íl) je njewotwisny stat na Bliskim wuchodźe w zapadnej Aziji. Oficielna stolica a sydło knježerstwa kaž tež parlamenta je Jeruzalem.
mini|left|Skalne swjatnišćo na Templowej horje w [[Jeruzalemje]] Israel bu po Druhej swětowej wójnje w lěće 1948 jako nowa domizna Židow na teritoriju britiskeho protektorata Palestina załoženy. Hač do dźensnišeho wobsteji krawny konflikt mjez israelskim statom a arabskimi Palestinjanami.
Geografija
Kraj mjezuje z Libanonom na sewjeru, ze Syriskej w Golanskich wyšinach na sewjerowuchodźe, z Jordaniskej na wuchodźe a z Egyptowskej na juhozapadźe. Na zapadźe twori pobrjóh Srjedźneho morja přirodnu hranicu; na juhu ma Israel pola města Eilat podźěl na Čerwjenym morju.
Pobrjóh Mortweho morja při jordaniskej hranicy na wuchodźe je najhłubšo pod mórskej hładźinu połožene městno na zemi.
Mnohokwětkata wóskowka
Mnohokwětkata wóskowka (Hoya multiflora) je rostlina z podswójby Łastojčnikowych rostlinow (Asclepiadoideae) znutřka (Apocynaceae).
Šišmanc
Šišmanc (Alchemilla) je ród ze swójby róžowych rostlinow  (Rosaceae).
Ruda Śląska
thumb|left|Cyrkej Ruda Śląska (wurjekowanje, šlesce Ruda Ślůnsko) je město w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje.
Zabrze
thumb|left|Wodarnja
Daniel Schneidermann
thumb|upright|Daniel Schneidermann (2009) Daniel Schneidermann (* 5. apryla 1958 w Parisu) je francoski žurnalist.
Neris
Běh
Rěka wužórli so zapadnje městačka Bjahoml na sewjeru Běłoruskeje a ćeče najprjedy hłownje do zapadneho a juhozapadneho směra. Pola Wilejki so zespina k něhdźe 25 kilometrow dołhemu jězorej. Pola Smarhonja so na sewjer wobroći, zo by 35 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa přeprěčiła litawsku mjezu. W Litawskej ćeče znowa do juhozapada, najprjedy přez městačko Nemenčinė a potom přez krajnu stolicu Vilnius. Tež srjedźowěkowska stolica Kernavė nadeńdźe so při brjoze rěki, něhdźe 35 kilometrow za Vilniusom. Mjez woběmaj městomaj steji dźěl Nerisoweje doliny jako regionalny park pod škitom. W Kaunasu wuliwa so Neris wotprawa do Njemena.
Syćinowy mječik
Syćinowy mječik je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (łaćonsce: Sisyrinchium montanum, Iridaceae).
Zabrze
Zabrze (wurjekowanje, šlesce Zobře) je wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži we Šleskim wojewódstwje něhdźe 150 kilometrow juhowuchodnje Wrócławja a 90 kilometrow sewjerozapadnje Krakowa. Jeho němske mjeno je Hindenburg.
Zabrze je wažny centrum Hornjošleskeho industrijneho wobwoda.
Radomsko
Radomsko je město a gmejna z něhdźe 47.000 wobydlerjemi w srjedźnej Pólskej. Leži we łódźskim wojewódstwje mjezy městomaj Łódź a Częstochowa.
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1243 a dósta w lěće 1266 wot krala Leszka II. měšćanske prawa.
Wotkazaj
250px|mini|left|Cyrkej swj. Lamberta, natwarjena w lěće 1776
Daniel Schneidermann
Jeho fachowe polo je zaběranje z medijemi. Wón so zaběra wosebje z analyzu telewizoweho wobraza. Wón wozjewja předewšěm w tydźenskich časopisach. Hač do lěta 2003 bě tež telewizowy kritikar pola Le Monde, kotraž je jemu dla pozdatneho wočornjowanja časopisa w jednej z jeho knihow wupowědźiła. Dźensa pisa za dźenik Libération. Wón prezentuje tež telewizowe wusyłanje Arrêt sur images sćelaka France 5.
Knappensee
Knappensee je němske mjeno
Heničesk
thumb|left|Přibrjóh Azowskeho morja pola Heničeska
Heničesk je město w Chersonskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při zapadnym pobrjoze Azowskeho morja něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Chersona.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1784 jako Genič załožiło. Prjedy bě na tutym městnje přistaw Neontichos (do 1562 Saline). Wot 1837 ma jako Geničesk resp. Heničesk měšćanske prawa.
Prutojta łoboda
Prutojta łoboda (Atriplex patula) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Uzda
thumb|left|Muzej
Uzda ( a ) je městačko w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Uzdenskeho rajona.
Leži něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Minska.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1450 a bě dołho dźěl wulkowjerchowstwa Litawskeje. Wot 1999 ma měšćanske prawa.
Žerdewka
thumb|left Žerdewka je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Tambowskej oblasći. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1745 jako wjes Čibisowka załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Kružny łuk
Jeli so na kruhu dwaj někajkejžkuli dypkaj postajetej a so tutej přez čary ze srjedźišćom kruha zwjazujetej, stej wobaj dźělej kružneho přestrjenja, kotrejž so přez tute čary jedyn wot druheho wotdźěla, kružnej wurězkaj (tež kružnej sektoraj mjenowanej). Kružny wurězk wurězuje so potajkim móhłrjec přez dwaj radiusaj z kruha. Dźěl kružnicy, kotryž słuša ke kružnemu sektorej, mjenuje so kružny łuk; kut mjez woběmaj radiusomaj mjenuje so srjedźišćowy kut.
Wobličenje
Dołhosć b kružneho łuka ze srjedźišćowym kutom α w kutowej měrje a radiusu r da so přez slědowacu formlu wobličić:
Přestrjenjowy wobsah wotpowědneho kružneho wurězka wobličuje so takle:
Jeli so srjedźišćowy kut α we łukowej měrje podawa, wuchadźeja slědowace formle:
Kružna truna dołhosće l dóstanjemy přez slědowacy zwisk z kružneho łuka b a radiusa r:
Italska
Italska (prjedy tež Włóska; Italia) je republika při Srjedźozemskim morju w južnej Europje. Stolica a najwjetše město je Rom.
Geografija
Mjezuje z Francoskej na sewjerozapadźe, ze Šwicarskej na sewjerje, z Awstriskej a Słowjenskej na sewjerowuchodźe a ze Srjedźnym morjom na zapadźe, juhu a wuchodźe. Přirodnu hranicu na sewjerje tworja Alpy. Do Italskeje słušatej tež kupje Sicilska a Sardiniska kaž tež wjele mjeńšich kupow kaž Capri, Ischia, Elba a Lampedusa.
Bjerjozowskij (Oblasć Kemerowo)
thumb|left Bjerjozowskij ( Берёзовский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 45 kilometrow sewjernje Kemerowa a ma něhdźe 47 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1965 załožiło.
Molekul
Molekul je dźěl, kotryž wobsteji z dweju abo wjacorych atomow, zwjazanych přez kowalentnu wjazbu.
Eksistuja molekule, kotrež su z jeničkeho elementa natwarjene (Cl2, S8), ale wjetšina molekulow su zwjazanja njemetalow z druhimi njemetalami abo z połmetalami. Pódla tuteje atomistiskeje definicije je hišće kinematisku: Molekul je skupina atomow, kotraž so w płunowej fazy dlěje hač 10^-13s hromadźe pohibuje.
Formy wjazbow w molekulach
Atomy su w molekulach přez zhromadne elektronowe poriki zwjazane. Tutym wjazbam rěka "atomowe wjazby" abo "kowalentne wjazby". Rozrjaduju so do:
Wopisanje molekulow
Natwar molekulow wopisujemy na wšelakore wašnje. Za jednore molekule wužiwamy sumowu formulu, na př. CH3CH2OH (Ethanol). Předewšěm za kompleksne molekule w organiskej chemiji je sumowa formula njehódna. Eksistuja rozměj molekule ze samsneju sumoweju formulu ale z hinašeju strukturu (konstituciju) – tak pomjenowane izomery. W tym padźe wužiwa so strukturna formula, dokelž natwar grafiski wopisuje.
Mały jězončik
Mały jězončik (Prunella vulgaris) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjena su brunawka, hłowjace zelo a mrětwowe zelo.
Wopis
Mały jězončik je trajne zelo, kotrež docpěwaja wysokosć wot 5 hač 30 cm. Rostlina je rozpjeršenje kosmata a ma nadzemske wuběžki.
Łopjena
Łopjena su cyłokromne abo krótko zubate a dołhojće-jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm..
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Módrowioletne abo purpurwioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 0,7 hač 1,6 cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach. Krónowe rołka je zrunana. Hornja hubka ma formu helma, mjeztym zo delnja hubka je třidźělna.
Keluch wokoło płodźikow so jenož při włóžosći puknje.
Stejnišćo
Rosće na łukach, pastwach, w parkach, na zahrodowych trawnikach, brjohach a lěsnych pućach. Preferuje čerstwe abo włóžne pódy na swětłych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Čećikata wišnja
Čećikata wišnja (Prunus mahaleb) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow. Druhe serbske mjeno je čećikata wišeń.
Wopis
Čećikata wišnja je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 6 (10) m.
Hałuzy su wotstejace rozhałuzowane.
Jeje drjewo jara přijomnje wonja.
Łopjena
Łopjena su jejko-kulojte a njesu stajeny kónčk. Wone su ćmowozelene, tróšku kožojte, na hornim boku nahe a błyšćace, njesu na kromje krótke, tupe zubki a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 8 cm. Jich stołpik docpěwa dołhosć wot 1 hač do 2 cm.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Běłe kćenja so před abo z łopjenami jewja a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch w čećikach. Wone docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 1,5 cm.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych žiwych płotach, w bukowych lěsach, na skalnych zwisach a w dubowych lěsach.
Róžowa łoboda
Róžowa łoboda (Atriplex rosea) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Komelinowe rostliny
Komelinowe rostliny (Commelinaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Pyšna wóskowka
Pyšna wóskowka (Hoya carnosa) je rostlina ze swójby łastojčnikowych rostlinow (Asclepiadoideae) znutřka swójby (Apocynaceae).
Lepy mječik
Lepy mječik (Crocosmia) je ród ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Gurjewsk (Oblasć Kemerowo)
Gurjewsk ( Гурьевск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 150 kilometrow južnje Kemerowa a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1965 załožiło jako Gurjewskij zawod a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Fanipal
Fanipal je město w Minskowskej oblasći w srjedźnej Běłoruskej.
Leži něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Minska a něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Dzjaržynska při hłownej železniskej čarje a awtodróze z Minska do Pólskeje.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1856 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1999 měšćanske prawa.
Rohodźowe rostliny
Rohodźowe rostliny (Typhaceae) su swójba znutřka porjada (Poales). Bahnowe a wódne rostliny su swětodaloko rozšěrjene.
Systematika a rozšěrjenje
Swójba rohodźowych rostlinow (Typhaceae) słuša k porjadej de:Süßgrasartige (Poales). Ród Sparganium tworješe něhdy sam swójbu Sparganiaceae Hanin a ród Typha tworješe sam swójbu Typhaceae Juss. s. str. Molekulargeniske přepytowanje pokazuja, zo wobaj rodaj stej blisko přiwuznej a do jednej swójby słušatej, swójby Typhaceae s. l... Tuta swójba je něhdźe 109 milionow lět stara a wobaj rodaj so rozdźělowaštej před něhdźe 89 milionami lět. Eksistuje wjele fosilowych dopokazow tež z krydoweje doby.
Žydačiw
thumb|left|Cyrkwje w Žydačiwje
Hórski hórkowc
Hórski hórkowc (Gentianella lutescens) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Žydačiw
Žydačiw je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow južnje Lwowa.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1164 załožiło a ma wot lěta 1393 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Praski rołowy póst
Praski rołowy póst je dźensa hižo jenički zachowany system měšćanskeho rołoweho pósta na swěće. Žałostne powodźenja w lěće 2002 stajichu jón ze słužby.
Hola Prystan
thumb|left
Praski rołowy póst
System słuša Telefónice, kotraž jón poněčim porjedźuje a konserwuje, ale jara wobmjezowany přiliw financielnych srědkow nachwilnje znjemóžni tutu swětodaloko jónkročnu technisku raritu znajmjeńša zdźěla zaso do słužby stajić.
Hola Prystan
Hola Prystan je město w Chersonskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Dnjepr njedaloko jeho wuliwa do Čorneho morja něhdźe 45 kilometrow južnje Chersona.
Praski rołowy póst
Stawizny
Prěni měšćanski póst bu w Londonje w lěće 1853 na zakładźe wunamakankow Denisa Papina (1647–1714) natwarjeny. Slědowachu dalše europske města w porjadku Wien, Berlin a Paris.
Rołowód
Trasy rołoweho pósta su z woclowych rołow z nutřkownej wysokosću 65 mm a tołstosću sćěnow 2,5 hač 3 mm wutworjene. Roły su přez ćěsnymi nasadnymi rołami dołhimi 14 cm zwjazane, kotrež dokładnu runowóskosć zwiska zaručuja, a po skowanju tež jeho dospołnu powětrokrutosć. Zo by so błudnym prudam zadźěwało, kotrež koroziju materiala zwyšeja, su na někotrych městnach mjez roły tež keramiske izolatory zapołožene. Z wonkowneje strony su roły połožene do zemje z asfaltowej škleńčanej tkaninu škitane, kotraž je w ćopłym stawje na nje nawita a z horcym asfaltom namazana. Rołowód je zwjetša pod Praskimi chódnikami we hłubokosći 80 - 120 cm pod powjerchom połoženy. Znutřka twarjenjow a w Praskej kolektorowej syći bu roła jenož z barbu přećiwo koroziji wuhotowane.
Hola Prystan
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Praski rołowy póst
Rołowód
Radiusy wobłukow w zemi su znajmjeńša ěřé cm wulke, zwjetša wšak so 300 cm wužiwa. Znutřka twarjenjow je mimimalny radius 200 cm dowoleny. Wobłuki so ze specialnych rozžehlenych rołkow z pomocu zymnozhibowanskeje mašiny skonstruowaneje specielnje za tutón zaměr.
Hromadźe z rołowodom so tež signalizowanski kabl kładźe, z kotrymž so komunikacija z elementami po trasy zawěsćuje.
Hola Prystan
Sydlišćo je so w lěće 1709 wot Kozakow załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Praski rołowy póst
Rołowód
Jednotliwe wotrězki trasow su z t. mj. wobhladowanskimi studnjemi ( (šachtšachtami) wuhotowane. W nich je móžno rołowód wotewrěć a městno mylenja zwěsćić abo wottud pomhać na čarje tčacy wostanu schownju won wzać. To so da činić přez to, zo so ćeša schownja pósłana na městno zadźěwka z pomocu ćišća hač 30 Atm wuraža.
Transportne schownje
Přez roły pućuja aluminijowe schownje zhotowjene z rołow z nutřkownym přeměrom 48 mm a dołhosću 200 mm. Na zadnjej stronje je roła wuhotoana z plastowej rynku, kotraž rybowanju aluminija na sćěnje rołowoda zadźěwa a wjechlawku z mjechkeje plasty, kotraž schownju w rołowodźe njepřepušćatu čini. Na prědnjej stronje je plastowa woteběrajomna zawěranska kapa. Přeměr zadnjeje rynki a prědnjeho wěčka je 57 mm. Zbywacych 8 mm do nutřkowneje wysokosće rołowoda jenož naspomnjena wjechlawka husći, tak zo su schownje dospołnje njepřepušćate a při tym jenož jara małe rybowanje pokazuja.
Ćěrjace jednotki
Kóžda čara rołoweho pósta je ze swójskim ćěrjacym agregatom wuhotowana, kotryž z dujadła ćěrjeneho z elektromotorom wobsteji. Jedne dujadło wobsłuži trasowy wotrězk z maksimalnje 3 km, tak zo na dlěšich trasach dyrbja wjacore dujadła zapołožene być. Dujadło dyrbi wobroćenje chodu dokonjeć a tak w rołowodźe pak nadćišć abo nawopak podćišć wutworjeć. Dujadła su k rołowodej z T-šaltowanjemi přizamknjena. Z wobeju stronow je w rołowodźe w přihódnej zdalenosći před T-šaltowanjom kontakt zaměsćeny, kotryž je z nimo jědźacej schownju skoplowany. Dujadło je najprjedy w modusu srěbanja, tak zo schownju do směra T-šaltowanja srěba. Před jeho docpěću wšak schownja zapina kontakt, kotryž wobroćenje dujadła přewjedźe. Mjeztym schownja přeze swoju njehibliwosć wokoło T-šaltowanja přejědźe. We wokomiku, hdyž je za nim, zawinuje na nim w tym wokomiku hižo wobroćene dujadło nawopak nadćišć.
Starše dujadła běchu łopaćowe (zwonkasrjedźnje zaměsćena rotěrowaca łopać w cylindru z wysokosću 300 mm). Nowše dujadła wužiwaja rotěrowacu pěstu.
Posyłki
Do schownjow njeńdu posyłki hač k přeměrej 5 cm a maksimalnej dołhosći 30 cm. Jich waha móže do 3 kg być. Zwjetša so jednaše wo zakulene telegramowe formulary, ale běše móžno poprawom kajkežkuli posyłki do datych maksimalnych rozměrow a do dateje wahi transportować. Wězo njemóžachu strašne maćizny wobsahować, kotrež bychu rołowód wobškodźić. Na druhej stronje so da spěšnosć schownjow regulować, tak zo na přikład rozłamliwa posyłka so tež na jara šonowace wašnje pósłać.
Rohodź
Rohodź (Typha) je ród ze swójby rohodźowych rostlinow (Typhaceae). Dalše serbske mjeno je potač.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Praski rołowy póst
Trasy a stacije
Syć praskeho rołoweho pósta wobsteji z pjeć hwěžkojće rozrjadowanych hłownych trasow wuhotowanych z wuhibkami a koncentratorami a z t. mj. zwiskow wobdźělnikow. Cyłkowna dołhosć trasow je něhdźe 55 km. Na někotrych jara frekwentowanych wotrězkach je rołowód dwurołowy (wotdźělenej směraj), ale wjetšina trasow je jenož jednorołowa a směr posyłki so přez směr choda kompresorow postaja. Hłowne trasy sćěhowace póstowe zarjady zwjazuja:
Zwiskow wobdźělnikow běše 16, ale do dźěnsnišeho je so jenož 7 zachowało. Po cyłej Praze je tak do dźensnišeho 24 stacijow zwostało.
Rołowód tež na třoch mostach (Hlávkův most, Mánesův most a Most Legií) Wołtawu překročuje.
Centrala
Město, hdźež so wšě trasy hromadźe běžachu, je w twarjenju hłowneho pósta w Jindřišskej ulici. Tu bu na jednej stronje dokładny dopokaz wšěch posyłkow wjedźeny a na druhej stronje buštej tu wodźenje a dohladowanje cyeho systema přewjedźenej. Teý dóndźe tu k přeposylanju posyłkow mjez jednotliwymi trasami. Posyłki buchu w tajkim padźe jednorje wot słužbuwukonjacych z ruku z toboły přepołožene, z kotrejež do zastupa dalšeje trasy za naslědne wotesyłanje přińdźechu (wězo buchu přez dokładny dopokaz dopřewodźeny).
Wokomikny staw trasy pokazachu signalne swěcy na přísłušnej hłowje. Na trasu so dachu hač 10 posyłkow w interwalu u 30 sekundow za sobu pósłać. W praksy wšak so tajke mnóstwo posyłkow njewužiwaše.
Na trasach z wuhibkami dyrbjachu posyłki po prjedy postajenym porjedźe ranžěrowane być. Wuhibki so dachu mjenujcy jenož před poprawnym započatkom posyłanja schownjow z centrale do aktiwneho stawa stajić. Prěnja schownja bu přez datu wuhibku wotbóčena, ale po jeje přejězdźe so wuhibka sama do neutralneje połohi wróći, tak zo dalše schownje hižo bjez wotbočenja přejězdźachu. Tohodla dyrbješe schownja, kotraž měješe wotbočować, w pósłance na prěnjej poziciji zarjadowana być.
Šipkojta łoboda
Šipkojta łoboda (Atriplex calotheca) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Spremberg
Spremberg je němske mjeno za:
Kali (ród)
Kali je rostlinski ród w swójbje šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae). Tute družina běchu hač 2007 w rodźe selencow (Salsola).
Systematika
miniatur|[[Ruthenisches Salzkraut (Kali tragus), płódnistwo]] miniatur|[[Kali komarovii]]
Ród Kali bu w lěće 1754 wot Philip Miller nastajeny (w: The Gardeners Dictionary...Abridged...fourth edition). Typusowa družina je Kali turgida.
Hač do lěta 2007 buchu tute družiny jako sekcija roda selencow (Salsola) wobhladowane. Přez fylogenetiske přepytowanja (Akhani et al. 2007) bu jasnje, zo selency z wjacorych dźělenych přiwuznych skupinow wobsteja, tuž bu něhdyša sekcija jako swójski ród Kali wotdźěleny.
Synonymy Kali Mill. su Salsola sect. Kali Dumort. a Salsola sect. Kali (Mill.) Ulbr.
Ród Kali wobsahuje něhdźe 13 družinow. Wón hodźi so do třoch sekcijow podrjadować, za kotrež dotal jenož mjena pod Salsola eksistuja.
Atom
Atom je najmjeńši strukturny dźělk materije, kotryž so njedaja chemiski dale dźělić. Přisamom cyła nas wobdawajuca žiwa a nježiwa materija wobsteji z atomow abo ionow. Kosmologisce widźane je to pak rědša forma materije. Přewažujo plasma, z kotrehož wobsteja hwězdy, a hypotetiska čorna materija.
Natwar atoma
thumb|Zjednorjeny model heliuma: elektronaj (žołtej) wobkružejetej jadro, kotrež wobsteji z neutronowo (zelenej) a protonowo (čerwjenej). Atom wobsteji z jadra a elektronoweje wobalki. Jadro wobsteji z protonow (pozitiwnje nabite) a neutronow (neutralnje nabite). Wobalka wobsteji z elektronow (negatiwnje nabite). Elektrony wobkružeja jadro na wšelakich „cerach“, kotrež wotpowěduja rozdźělnym energetiskim niwowam elektronow. Radius tutych „cerow“ resp. elektronoweje wobalki je, z něhdźe 10-10 m, dźesać tysac razow wjetši hač radius jadra (10 –14 m). Atomy su potajkim jara małke. Włós čłowjeka je na př. něhdźe 1 milion wuhlikowych atomow šěroki.
Pokači
Pokači ( Покачи) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Atom
Natwar atoma
Hdy by atom tak wulki kaž katedrala był, by jadro było małke kaž mucha. Ale skoro cyła masa atoma koncentruje so w jadrje, kotrež zaběra jeno biliardowy dźěl cyłeho atoma. To woznamjeni, zo wobsteji atom přisamom jenož z prózdneho ruma.
Pokači
Leži w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 350 kilometrow sewjerowuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Atom
Iony
Jeli runa so ličba elektronow ličbje protonow, je atom dohromady neutralnje nabity, nawopak jedna so wo iony (kation - pozitiwnje nabity ion abo anion - negatiwnje nabity ion).
Pokači
Sydlišćo je so w lěće 1984 za dźěłaćerjow zemskowolijoweje industrije w bliskosći noweho wudobywanišća załožiło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Atom
Elementy
Atomy ze samsneju ličbu protonow, słušeja k tomu samsnemu elementej. Tutu ličbu pomjenujemy ličba porjada. Po ličbje porjada su elementy w periodiskim systemje rjadowane.
Izotopy
Kwantita neutronow jednoho elementa móže wariěrować, jedna so potom wo rozdźělne izotopy elementa. Izotopy wodźika (chemiski symbol H) su protium (jenož jedyn proton), deuterium (proton a neutron) a tritium (proton a dwaj neutronaj). Protium je z 99.985 % najčasćiši izotop wodźika.
1. apryla
1. apryla abo '''1. jutrownika''' je 91. dźeń gregorianiskeje protyki (92. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 274 dnjow hač do kónca lěta.
Portugalska
Portugalska je njewotwisny stat na juhozapadźe Europy a w zapadnym dźělu Iberiskeje połkupy. Jenički susodny kraj je Španiska, zapadne a južne brjohi Portugalskeje wobdawa Atlantiski ocean. Ke krajej słušatej nimo toho kupowej teritorijej we wokolnych wodach, a to Acory a Madeira.
Stolica a najwjetše město Portugalskeje je Lisabon, hospodarski centrum pak přistawne město Porto, po kotrymž bu kraj pomjenowany.
Portugalska je čłonski stat Europskeje unije a NATO.
Kočica
Kočica ( Katschwitz) je mała wjeska na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wona bě ze starodawna wjesny dźěl Družkec a słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.
Geografija
Wjeska leži 250 m nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina při Dołhej wodźe. Susodne wsy su Nowe Družkecy na sewjerowuchodźe, Běłe Noslicy na wuchodźe a Holca na juhozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kosscicz abo Kosschiz pochadźa z lěta 1241. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Družkečanske ryćerkubło. .
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 64 wobydlerjow, mjez nimi 54 Serbow (84 %).
Ewangelscy Kočičenjo přisłušeja znajmjeńša wot 16. lětstotka Hušćanskej wosadźe.
Krasnoperekopsk
thumb|left
Krasnoperekopsk je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži na połkupje Krim na sewjernym brjoze Čorneho morja něhdźe 115 kilometrow sewjernje Simferopola. Přez Krasnoperekopsk wjedźe železniska čara Dźankoj–Cherson.
Ma třiceći tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša město kaž cyła połkupa faktisce k Ruskej.
Mlóč (ród)
Mlóč (Taraxacum) je ród ze swójby zestajenkow (Asteraceae).
Zahrodny lepy mječik
Zahrodny lepy mječik (Crocosmia × crocosmiiflora) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Kontinent
thumb Kontinent (z łaćonskeho contineō, -ēre, štož "dźeržu hromadźe" woznamjenja) je wulka zwisowaca twjerdźowa masa.
Kirsanow
Kirsanow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tambow. Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1702 załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.
Čerwjeń
Čerwjeń je:
Krótkołopjenaty hórkowc
Krótkołopjenaty hórkowc (Gentianella brachyphylla) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Kaltan
thumb|left Kaltan ( Калтан) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kondoma w Kemerowskej oblasći něhdźe 220 kilometrow južnje Kemerowa a něhdźe 30 kilometrow Nowokuznecka. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Čerwjeń (město)
thumb|left|Muzej
Čerwjeń (do 1923 Iгумен/Igumjen) je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Čerwjenskeho rajona.
Leži při rěce Igumjenka něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Minska.