cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azerbajdźan
Azerbajdźan bě jako Azerbajdźanska socialistiska sowjetska republika hač do lěta 1991 dźěl Sowjetskeho zwjazka. Na juhozapadźe kraja leži mjezynarodnje njepřipóznata Republika Nahórski Karabach, kotraž bě so w lěće 1991 w běhu prěnjeje Karabachskeje wójny wot Azerbajdźana wotšćěpiła. W druhej wójnje poradźi so Azerbajdźanej nazymu 2020, wulke dźěle teritorija zaso wróćo zdobyć.
Somoćana róža
Somoćana róža (Rosa mollis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Ś
Ś abo ś je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta, kotryž w hornjoserbšćinje njewustupuje, ale w delnjoserbšćinje. Wón wobsteji ze zakładneho pismika S a smužki a reprezentuje konsonant, palatalizowany s.
Pismik wužiwa so nimo delnjoserbšćiny tež w pólšćinje, čornohóršćinje a w běłoruskej Łacince.
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ź w bloku Latin Extended-A jako U+015A (wulki pismik) a U+015A (mały pismik). W HTML pisa so Ś jako  a ś jako   abo alternatiwnje   resp. .
Pražerowc
Pražerowc (Metasequoia) je ród ze swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wróbl
Wróbl (němsce Robel, tež Sperling) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Mjeno pochadźa wot ptačka wrobl.
Skoricowa róža
Skoricowa róža (Rosa majalis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Skoricowa róža je 0,5 hač 2, zwjetša 1,5 m wysoka, husta kerčina.
Delnje hałuzy a zdónk njesu wjele jehłowych kałačow a kałačowych seršćikow.
Łopjena
Łopjena su pjećličbne hač sydomličbne, na hornim boku ćmowozelene hač módrozelene, kosmate, na delnim boku šěrozelene, móškojće abo pjelsćojće kosmate.
Kćenja
Kćěje w měrnej klimje jara zahe - najčasćišo za čas poslednich mejowych dnjow - z 5 cm wulkimi kćenjemi a je derje kruta přećiwo zymje. Keluškowe łopješka su cyłokromne, po čas kćěwa zrunane. Krónowe łopješka su róžojte hač ćmowočerwjene. Kćenjowe hałuzy njesu jenake, zwjetša w porach rjadowane, kaž hóčki křiwjene kałače.
Płody
Jeje šiplenki su cymtočerwjene (oranžbarbne hač čerwjene), małe, kulojte, tež bohate na witamin C.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych žiwych płotach, na skalnych zwisach a w łučinowych lěsach.
Sezam
Sezam (Sesamum) je ród ze swójby sezamowych rostlinow (Pedaliaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Skoricowa róža
Rozšěrjenje
Rostlina w sewjernej a srjedźnej Europje předewšěm wuchodnje rozšěrjena.
Úhořilka
Úhořilka je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 533 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe połsta wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1454.
Korjenita maslenka
Korjenita maslenka (Ranunculus serpens) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Tansanija
Zjednoćena republika Tansanija (suahelsce a jendźelsce Tanzania) je njewotwisny stat mjez wuchodnym pobrjohom srjedźneje Afriki a Tanganjikaskim jězorom. Je nastała w lěće 1964 z něhdyšeju britiskeju kolonijow Tanganjika a Zanzibar, kotrejž běštej so hižo 1961 zesamostatniłoj. Leži při Indiskim oceanje a mjezuje z Burundijom, Keniju, Malawijom, Mosambikom, Ruandu, Ugandu, Sambiju a Demokratiskej republiku Kongo. K Tansaniji słušatej tež kupje Pemba a Unguja (wobě tworitej dźěl Zanzibara), kaž tež kupa Mafia.
Stolica Tansanije je Dodoma wosrjedź kraja, najwjetše město a sydło knježerstwa pak Daressalam při morju.
Najwyši dypk Tansanije a zdobom cyłeje Afriki je Kibo w masiwje Kilimandźaro (5895 m).
thumb|Mapa Tanzanie
Kolumbiska
Kolumbiska ( Colombia) je njewotwisny stat na sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Stolica a najwjetše město je Bogotá.
Kraj bu pomjenowany po wotkrywarju Ameriki, Christophu Kolumbusu.
Geografija
Kraj leži při ekwatorje a mjezuje z Panamu na sewjerozapadźe, Venezuelu na wuchodźe, Brazilskej w Amaconasowej nižinje na juhowuchodźe a z Peruwom a Ekwadorom na juhu. Na sewjeru twori pobrjóh Karibiskeho morja přirodnu hranicu, na zapadźe Ćichi ocean.
Najwyšej horje stej Pico Cristobal Colon a Pico Simon Bolivar (5775 m nad mórskej hładźinu). Wobě słušatej k sewjernym wuběžkam Andow.
Města
Najwjetše města su:
Stawizny
Hač do lěta 1810 bě Kolumbiska ze španiskej koloniju.
Wjela
Wjela (němsce Wehle) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Úsobí
Úsobí je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 555 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sydom stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1307.
Šěra róža
Šěra róža (Rosa dumalis, syn.: Rosa vosagiaca N.H.F.Desp.) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Črijenk
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wosečk
Wosečk ( Hähnichen) je wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži při Běłym Šepcu we wysokosći wot 152 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1300 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Heynichen je z lěta 1390.
Strelicija
Strelicija (Strelitzia) je ród ze swójby strelicijowych rostlinow (Strelitziacea).
Wosečk
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Strelicija
Systematika
Ród Strelitzia bu w lěće 1789 wot William Aiton w ''Hort. Kew.'', 1, S. 285 najprjedy wopisany.
K rodej Strelitzia słuša něhdźe pjeć družinow :
Strelicijowe rostliny
Strelicijowe rostliny (Strelitziacea) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Nikos Anastasiadis
mini|upright|Nikos Anastasiadis (2012)
Strelicijowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Rozšěrjenske kónčiny su tropiska Južna Amerika (jenož Phenakospermum), wuchodna Južna Afrika (jenož Strelitzia) a Madagaskar (jenož Ravenala).
Najprjedy bu w lěće 1900 wot Karl Moritz Schumann podswójba Strelitzioideae znutřka Musaceae nastajena. Wona bu w lěće 1934 wot John Hutchinson w The Families of Flowering Plants, zwjazk 2, S. 72 do ranga swójby Strelitziaceae stajena.
Nikos Anastasiadis
Wón studowaše prawnistwo w Athenje a Londonje a dźěłaše najprjedy jako prawiznik. W lěće 1981 bu k prěnjemu razej woleny do Domu reprezentantow. Wot 1991 do 1997 bě frakciski předsyda a wot 1996 do 2001 wicepředsyda parlamenta.
Strelicijowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Po molekularbiologiskich přepytowanjach su Strelitziaceae sotrowska swójba Lowiaceae a blisko přiwuzne z swójbomaj Heliconiaceae a Musaceae.
Swójba wobsahuje tři rody, z kotrychž dwaj stej monotypiskej, z cyłkownje sydom družinami: miniatur|Habitus a kwětnistwa wot [[Strelitzia juncea.]] miniatur|Kwětnistwo wot [[Strelitzia nicolai.]]
Morozowsk
Morozowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1910 jako wjes Taubjewskaja załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Andrea Dombois
Andrea Dombois (* 4. awgusta 1958 w Lipsku) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, wot lěta 1990 zapósłanča wólbneho wokrjesa 42 (Weißeritzkreis 2) w sakskim krajnym sejmje a wot septembra 2009 wiceprezidentka krajneho sejma.
Wona je ewangelska, ženjena a mać dźěsća.
Rybnica
Rybnica (Groenlandia) je ród ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sćinowa jědla
Sćinowa jědla (Sciadopitys) je ród ze swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
1987
1987 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Józef (patriarch)
Bibliska tradicija wo Józefje
thumb|left|200px|[[Friedrich Overbeck: Předawanje Józefa egyptowskim wikowarjam, Freskenzyklus der Casa Bartholdy, Berlin, Alte Nationalgalerie]]
Józef je był jedyn z dweju synow, kotrež Jakub je z Rachel měł. Wón je so narodźił, hdyž hižo wón je 10 bratrow měł. Józef je so narodźił w Harranje (dźensa stare město w stolici prowincy Urfje w dźensnišej Turkowskej).
Hdyž bě Józef sydomnaće lět, paseše wón so swojimi bratrami wowcy.Israel(Jakub) lubowaše Józefa bóle hač wšěch swojich synow, dokelž bě so jemu jako staremu narodźił. Tohodla da jemu dołhu suknju z rukawomaj wudźełać. Jako jeho bratřa widźachu, zo jeho nan bóle lubuje hač wšěch swojich druhich synow, hidźachu jeho a njezamóchu žane přećelne słowo z nim rěčeć. Jónu měješe Józef són a wón powědaše jón swojim bratram. Hlejće běchmy na polu a wjazamy snopy. A tu mój snop stany a wosta stejo. Waše snopy pak zestupachu so dokoławokoło a pokłonichu so mojemu snopej. Tu prajichu jemu bratřa: Chceš ty snano samo nad nami kral być a nam knježić? A woni hišće bóle hidźachu jeho sona a jeho rěčow dla. Bratřa předadźa Józefa. Józef so dóstanje do Egyptowskej.Hdyž běchu Józefa do Egyptowskeje přiwjedli, kupi sej jeho Potifar. Sta so, zo złoži žona jeho knjeza wóčko na Józefa. Wón pak so spjećowaše. Knjezowa žona rjekny: Hebrejski njewólnik, kotrehož sy nam do domu přiwjedł, přindźe ke mni, zo by ze mnu swoje lózystwo činił. Jako jeho knjez słowa swojeje žony wysłyša, kotrež jemu wona rěčeše: Tak je ze mnu njewólnik jednał! rozhněwa so wón. Knjez da Józefa wupřimać a do jastwa ćisnyć, hdźež přebywachu kralowi jeći. Něšto časa po tym sta so, zo so pinčnik a pjekar egyptowskeho krala přećiwo swojemu knjezej egyptowskemu kralej přeńdźeštaj. Farao rozhněwa so na wobeju komornikow, na wyšeho naliwarja a wyšeho pjekarja, a da jeju do jastwa ćisnyć, do domu nawody ćělneje straže, na městno, hdźež tež Józef jaty sedźeše. Nětko měještaj wobaj samsnu nóc són. Józef rjekny naliwarjej: Farao sadźi će do twojeho zastojnstwa. Józef rjekny pjekarjej: Po třoch dnjach pozběhnje farao twoju hłowu. Potom farao ma sonaj. Józef wujasni sonaj a bě powyšeny. Józef so zetka ze swojimi bratrami. Józef swojich bratrow spózna, njespóznachu jeho woni. Po dlějšim času da so spóznać a wodawa swojim bratram.
Žórlo: Němska wikipedija a biblija
Husta rybnica
Husta rybnica (Groenlandia densa) je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (Potamogetonaceae). Dalše serbske mjeno je husta dróstnica.
Synonym
Někotři awtorojo družinu do roda dróstnica (Potamogeton) jako Potamogeton densus L. rjaduja.
Wopisanje
Husta rybnica docpěwa wysokosć wot 20 hač 40 cm.
Łopjena su podnurjene, lancetojte, rězane a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm.
Kćěje wot meje hač awgusta. Kłosa wobsteji z małko kćenjow.
Stejnišćo
Rosće w pomałku běžacych, chłódnych wodźiznach.
Prawy pražerowc
Prawy pražerowc je rostlina ze swójby ćisowcowych rostlinow (łaćonsce: Metasequoia disticha, Taxodiaceae).
Věž
Věž je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 538 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe wósom stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1404.
Pachysandra
Pachysandra (Pachysandra) je ród ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae).
Ted Nugent
thumb|upright|Ted Nugent w lěće 2017
Theodore Anthony „Ted“ Nugent (přimjeno Motor City Madman; * 13. decembra 1948 w Detroiće, Michigan) je US-ameriski aktiwist, rockowy basist, gitarist a spěwar. Čłon skupiny The Amboy Dukes, Damn Yankees abo Damnocracy. Piskaše tež pola Dereka St. Holmesa.
Bahorkowe rostliny
Bahorkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Cannaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Japanski črijenk
Japanski črijenk (Cypripedium japonicum) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Přizemska rězna
Přizemska rězna (Carex humilis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wšědny buksowc
Wšědny buksowc (Buxus sempervirens) je rostlina ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae). Dalše serbske ludowe mjena su buks, pušpon, buksownja, kruwymór a nakoznik.
Wopis
Wšědny buksowc je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 0,3 hač 4 m.
Hałuzy su z přecozelenymi, přećiwostejnymi łopjenami wobsadźene.
Łopjena su kožojte, owalne, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku mutnje jasnozelene a docpěja dołhosć wot 1 hač 2,5 cm.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač apryla. Kćenja nimaja krónu a su jednosplažne. Keluškowe łopješka su štyri hač wósom, žołtozelene a docpěja dołhosć wot 2 mm. Jedne žónske kćenje a wjacore muske kćenja tworja kłubičku w łopjenowych rozporach. Muske kćenja njesu štyri prochowe łopješka.
Stejnišćo
Rosće dźiwnje w ćoplišich lisćowych lěsach a kerčinach. Preferuje bazowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina w Moselowym dole, južnym Čornym lěsu, Elsaskej, Pyrenejach a južnej Europje rozšěrjena.
Mała dwěnka
Mała dwěnka (Listera cordata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Lars Løkke Rasmussen
mini|upright|Lars Løkke Rasmussen (2009)
Lars Løkke Rasmussen (* 15. meje 1964 we Vejle) je danski politikar strony Venstre, kiž bě wot 2009 do 2011 kaž tež znowa wot 2015 do 2019 z ministerskim prezidentom Danskeje. Do toho bě wot 2001 do 2005 minister nutřkowneho a wot 2005 do 2007 minister za strowotu pod Andersom Rasmussenom. Wot 2007 do 2009 bě minister financow w třećim kabineće Fogh Rasmussen. 2009 sta so z naslědnikom Andersa Rasmussena jako ministerski prezident a předsyda strony, hdyž bu tutón nowy generalny sekretar NATO-a.
Lars Løkke Rasmussen studowaše prawnistwo, je woženjeny a ma tři dźěći.
Sezamowe rostliny
Sezamowe rostliny (Pedaliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina). K swójbje słuša wažna wužitna rostlina indiski sezam (Sesamum indicum).
Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne zela, rědko kerki. Cyłokromne hač našćěpane łopjena su přećiwostejne, ale na hornim dźělu rostliny měnjate.
Kćenja
Kćenja su pjećličbne a dwubóčnje-symetriske. Płódniki su z dweju płodoweju łopješkow zestajene a wobsahuja 2-4 fachi. Z tych so kapsla abo twjerde zawěrace płody wuwiwaja, kotrež často njesu kałače, kwački abo podobne.
Systematika
Swójba Pedaliaceae bu w lěće 1810 wot Robert Brown w Prodromus Florae Novae Hollandiae, 519 nastajeny. Typusowy ród je Pedalium D.Royen ex L.. Synonymy za Pedaliaceae R.Br. su: Sesamaceae Horan., Trapellaceae Honda & Sakis.
W swójbje sezamowych rostlinow (Pedaliaceae) je něhdźe 14 rodow z něhdźe 62 hač 85 družinami:
Prjedy do tutoho zarjadowane rody Craniolaria L., Holoregmia Nees, Ibicella Van Eselt., Martynia L. a Proboscidea Schmidel słušeja dźensa k swójbje Martyniaceae.
Dyrbach
Dyrbach ( Dürrbach) je wjeska w sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži něhdźe połdra kilometra sewjerowuchodnje Klětnoho we wysokosći wot 133 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Chaos
Chaos (grjeksce χάος, cháos) je staw dospołneho njeporjadka a zašmjatanosće a z tym napřećiwk ke kosmosej, grjekskemu zapřijeću za porjadk.
Dyrbach
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Durrebach je z lěta 1362. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, mjez nimi 161 Serbow (98 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,3 %.
Chaos
Stawizny zapřijeća
Etymologisce je słowo chaos zwjazane z grjekskim werbom χαίνω („so rozdajić, so rozdźěrać, zywać“). Woznamjeni prěnjotnje potajkim „rozdajeny rum“, „so rodźěraca prózdnota“, „bjezdno“. Hłuboka wudrjeńca na połkupje Peloponnes mjenuje so tohorunja Chaos. Přirunuj tež z prawudrjeńcu Ginnungagap nordiskeje mytologije.
Protoindoeuropsce *"ghen-", *"ghn-"; přirunuj jendźelske "chasm" (rozdrjeńca, škałoba) a "yawn", (zywać) starojendźelsce geanian = "to gape" (rozdźěrać, rozdajić, zywać), němsce „gähnen“.
W Teogoniji grjekskeho basnika Hesioda (ca. 700 do Chr.) je chaos prěnjotny staw swěta: „Zawěrno, najprjedy nasta chaos a pozdźišo zemja.“ (werš 116). Chaos je w tutym kosmogoniskim mytosu podobny na ničo a na prózdnosć. Dźěsći abo potomnikaj chaosa stej pola Hesioda Nyks, bohowka nocy a Erebos, bóh ćěmnoty. Tohorunja su z chaosa wušli Gaia (zemja) Eros (bóh lubosće) a podswět Tartarus.
W prěnich stawiznach stworjenja swěta w bibliji (Genezis 1,1-5) hodźitej so słowje „pusta a prózdna“ jako hinaši wuraz za chaos interpretować. W hebrejskej bibliji steji na tutym městnje תֹהוּ וָבֹהוּ, štož so pozdźišo jako „tohuwabohu“ pola nas zadomi.
Hakle wot 17. lětstotka woznamjeni chaos we wšědnej rěči njeporjadk, šmjatk.
Citaty
Jeničce ženij wobknježi chaos. (Albert Einstein)
Praju wam: Dyrbiš hišće chaos we sebi měć, zo by móhł rejowacu hwězdu porodźić. (Friedrich Nietzsche, předrěč Zarathustry w Also sprach Zarathustra)
Chaos je tak dołho chaos, doniž njerozumimy, zo je to wyši porjadk. (Gerd Gerken)
Chinski pražerowc
Chinski pražerowc (Metasequoia glyptostroboides) je rostlina ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Wona je jenička recentna družina w rodźe (Metasequoia), kotraž bu w namjeznym regionje prowincow Szechuan a Hupeh w lěću 1941 namakana. Ale hižo w lěću 1940 buchu zbytki z terciera namakane.
Wulki krawnik
Wulki krawnik (Chelidonium majus) je jenička družina monospecifiskeho roda Chelidonium znutřka swójby makowych rostlinow (Papaveraceae). Dalše ludowe mjena su: krawjace zelo, dobrotnik, złoty korjeń, čerwjene mloko.
Chinski pražerowc
Po někotrych žórłach so do swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae) přirjaduje.
Wulki krawnik
Etymologija
Botaniske mjeno „Chelidonium“ wotwodźuje so wot grjekskeho słowa „chelidon“. Woznjamjenja telko kaž łastojčka.
Chinski pražerowc
Wopis
Chinski pražerowc je w lěću zeleny, spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěje wysokosć wot 20 hač do 35 (60) m. Króna je prawidłownje kehelojta a čumpata. Wón je přećiwo mrózej kruty. Zdónk je tołsty. Skora je na spočatku ćmowobruna, pozdźišo šěra.
Jehły
Płone jehły su jasnozelene, kónčkojte, mjechke a steja w dwěmaj rjadomaj na přećiwostejnych krótkich wurostkach. Wone docpěja dołhosć wot 1 hač do 3 cm. Nazymske barbjenje je złote abo zerzawe. Jehły z krótkimi wurostkami w nazymje wotpadnu.
Wulki krawnik
Wopis
Stołpik je krótki a hałuzaty. Runy, rozhałuzowany stołpik wobsahowa oranžojtu mlokowu mězu.
Chinski pražerowc
Kćenja a hable
Kćěje w meji. Rostlina je jednodomna. Muske kćenja steja w hač do 10 cm dołhich pakićach, mjeztym zo žónske kćenja su njenapadne. Wisace hable su kulowate hač jejkojte a docpěja dołhosć wot něhdźe 2 (2,5) cm. Wone wobsteja z jenož małko, jara šěrokich šupiznow. Zrałe hable su ćmowobrune. Wone wot nowembra hač do decembra dozrawja.
Stejnišćo
Ma radšo słónčne stejnišća a hłubokosahace, wutkate pódy. Nimo toho potrjebuje wunošne dešćiki za čas lětnich měsacow.
Europski črijenk
Europski črijenk (Cypripedium calceolus) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wulki krawnik
Łopjena
Łopjena su horjeka zelene, deleka módrozelene a pjerite. Jich wotrězki su tupje zubate.
Europski črijenk
Wopisanje
Europski črijenk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm.
Chinski pražerowc
Wužiwanje
Rostlina so w Europje jako parkowy abo zahrodowy štom plahuje.
Wulki krawnik
Kćenja
Rostlina kćěje wot meje (apryla) hač do oktobra. Kćenja su žołte, docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 cm, a maja 2 keluškowej łopješce a 4 něhdźe 1 cm dołhe krónowe łopješka z jejkojtej formu. Wone steja po dwěmaj hač po wosmjoch we wokołkach.
Płody
Płód je truk z dołhosću mjezy 2 a 5 cm. Płody buchu wot mrowjow rozšěrjene.
Ŕ
Ŕ abo ŕ je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta, kotryž w hornjoserbšćinje dźensa hižo njewustupuje, ale w delnjoserbšćinje (jenož jako mały pismik). Wón wobsteji ze zakładneho pismika R a smužki a reprezentuje konsonant, palatalizowany r [rʲ].
Wulki krawnik
Stejnišćo
Wón rosće na smjećišćach, pućnych kromach, murjach, kerčinach, swětłych lěsach a parkach.
Europski črijenk
Wopisanje
Stołpik je łopjenaty a njese jedne hač, dwě, rědko tři kćenja.
Ŕ
Pismik wužiwa so nimo delnjoserbšćiny jenož hišće w słowakšćinje. W hornjoserbskim prawopisu je so při prawopisnej reformje 1950tych lět wotstronił (na př. Smoleŕ → Smoler; Radwoŕ → Radwor), wuskutkuje so pak hišće při deklinaciji (Smolerja město Smolera, Radworju město Radworje).
Wulki krawnik
Rozšěrjenje
Wulki krawnik je w nimale cyłej Europje (předewšěm w Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje), Aziji a sewjernej Africe rozšěrjeny.
Europski črijenk
Wopisanje
Łopjena su šěroko-eliptiske, swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 12 cm (20 cm) a šěrokosć wot 11 cm. Wone su na kromje a na nerwach sćeńka kosmate.
Kćěje wot meje hač junija. Hubka je na tofl podobna, žołta a ćmowje žiłata a blakata a docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 cm a šěrokosć wot 3 cm. Wostatne kćenjowe łopješka su purpurowobrune. Bóčne kćenjowe łopješka často su spiralojće wjerćane.
Stejnišćo
Rosće w lěsach z trawojtym abo zelišćowym podrostom a w kerčinach. Preferuje bazowe, zwjetša wapnite pódy w połsćinje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot něhdźe 1600 m wustupuje.
Wulki krawnik
W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so zelko (Herba Cheldonii). Zběraja zelko wot apryla do junija.
Japanska kryptomerija
thumb| Cryptomeria japonica
Japanska kryptomerija (Cryptomeria japonica) je rostlina z podswójby (Taxodioideae) znutřka swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Wona je jenička družina w rodźe (Cryptomeria).
Po staršich žórłach so do swójskeje swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae) přirjaduje.
Wopis
Japanska kryptomerija je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 6 hač do 20 m. Stare štomy w Japanskej móžeja wysokosć wot hač do 45 m měć. Kehelojta króna je wuska. Tołsta skora je bruna a njese zrunane, padorune brózdy. Wurosćene štomy su dołhe, kónčkojte a kehelojte. Japanska sorta ma tołše hałuzy hač chinska (C. japonica var. sinensis).
Jehły
Jehły su dosrjedźa serpikojće křiwjene a docpěja dołhosć wot 6 hač 20 mm. Wone steja w pjeć šrubikowych rjadach podłu hałuzow.
Kćenja a hable
Kćěje wot februara hač do měrca. Rostlina je jednodomna. Kćenja njenapadne. Kulowate hable docpěja přeměr wot něhdźe 2 cm.
Stejnišćo
Rosće jenož w regionach z miłych zymami. Ma radšo hłubokosahace, włóžne a małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Štom je w Japanskej rozšěrjena.
Wužiwanje
Štom so w Europje w parkach plahuje, wjetše formy tež w zahrodach.
Sorty
Eksistuje něhdźe 50 kulturowych formow. Wone su zwjetša mjeńše hač pochadna forma.
Ŕ
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ŕ w bloku Latin Extended-A jako U+0154 (wulki pismik) a U+0155 (mały pismik). W HTML pisa so Ŕ jako  a ŕ jako   abo alternatiwnje   resp. .
Wjewjerčki
Wjewjerčki (Sciurus) su ród małych cycakow, hrymzakow z hustokosmatym wopušom, kotryž słuša do swójby sciuridae. W srjedźnej Europje najznaćiša družina je poprawna wjewjerčka.
Wšě wjewjerčki su lěsne zwěrjata. Wjetšina družinow je na ameriskim dwójnym kontinenće žiwa; jenož tři wot 28 družinow so w starym swěće namakaja. Tute rozšěrja so přez Europu, prědnju, sewjernu a wuchodnu Aziju.
Cyroba wjewjerčkow su štomowe symjenja a płody, hriby a insekty, ale tež ptače jejka a młode ptački. W cyrobnym rjećazu su wjewjerčki popadne zwěrjata za pazoraki a mjeńše rubježne zwěrjata kaž kuny. Žiwjenski čas jednotliwych družinow wučinja hač do 12 lět.
Wědomostne mjeno roda wobsteji ze starogrjekskeju słowow skia („sćin“) a oura („wopuš“).
Systematika
Rozeznawaja so 28 družinow, kotrež so do sydom podrodow rozdźěla:
Martina Gedeck
Martina Gedeck [] (* 14. septembra 1961 w Mnichowje) je němska dźiwadźelnica.
Wuwiće
Martina Gedeck je jako najstarša z 3 dźowkow wulkowikowanskeho překupca Karl-Heinz Gedeck a jeho mandźelskeje, Helga Gedeck, w Landshuće wotrostła a bydli wot 1971 w Berlinje. Tam je Schadowowu wyšu šulu w Berlin-Zehlendorfje wopytała, hdźež swoju abituru złoži. Po tym je krótkodobnje germanistiku a stawizny na Swobodnej uniwersiće Berlin studowała. 1982 hač 1986 studowaše skónčnje na Wysokej šuli wuměłstwow. Gedeck bydleše hromadźe z Ulrichom Wildgruberom hač wón zemrě.
Wot 2005 je z šwicarskim režiserom Markus Imboden liěrowana.
Konštantín Čulen
Konštantín Čulen (* 26. februara 1904, Brodské; † 7. apryla 1964, New York) bě słowakski eksilowy stawiznar a nowinar.
Wićaz
Wićaz (němsce Witschas, tež Lehmann) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Narańši mak
Narańši mak (Papaver orientale) je rostlina ze swójby makowych rostlin (Papaveraceae).
Wopis
Narańši mak je trajne zelo. Rostlina je kosmata.
Łopjena su lancetojte a namódry zelene.
Kćěje w lěće. Napadne róžojte abo čerwjene kćenja docpěja přeměr wot 10 cm. Znajmjeńša maja ćmowy blak na spódku kóždeho kćenjoweho łopješka.
Rozšěrjenje
Pochadźa ze Prědnjeje Azije.
Wulki mak
Wopis
Wulki mak je jednolětna, přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 70 cm (30-90 cm) a šěrokosć wot 30 cm. Cyła rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu.
Stołpiki su zrunane.
Łopjena
Swětłozelene łopjena su podołhojte, pjerkojte ze zubatymi wotrězkami, delnje su stołpikojće šwižnjene, hornje su sedźace.
Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do julije. Škličkojte kćenja su na kóncu stejace, čerwjene, docpěwaja šěrokosć wot 5 hač do 8 (10) cm. 2 zelenje keluškowej łopješce stej seršćate kosmate chětře padnjace. 4 šarlachčerwjene kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 4 cm a maja čorny blak na spódku kwěta. Kćenja su typiske próškowe kwěty bjez nektara. Nadbytk próška přiwabjuje insekty za wopróšenje.
Sorty Shirley-serije maja kćenja w sćěhowacych barbach: čerwjene, róžojte, běłe abo samo dwubarbne.
Eksistuja tež sorty z pjelnjenymi kćenjemi.
Stejnišćo
Wón rosće na žitnych polach, smjećišćach, pućowych kromach, terenach dwórnišćow. Preferuje lětoćopłe, zwjetša wapnite hlinowe pódy.
Substancy
Rostlina wobsahuje isochinolin-alkaloidy. W kćenju nimo anthocyanow su sliny.
Podobne družiny
Eksistuja někotre podobne družiny:
Kichawowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Dź
Dź abo dź (dźej) je z pismikow d a ź wobstejacy digraf, kotryž płaći w hornjoserbšćinje jako swójski pismik. Wón reprezentuje jedyn zwuk (mjechki konsonant) a wustupuje w słownikach a zapiskach zady pismika D.
Historisce wotpowěduje serbski dź čěskemu ď a pólskemu dź. Samsny zwuk ma tež w serbiskochorwatšćinje swójski pismik, digraf dž (kyrilisce Џ).
Křižnička
Křižnička (Polygala) je ród ze swójby křižničkowych rostlinow (Polygalaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Samiske rěče
Samiske rěče (tež Samske rěče) su podskupina finougriskich rěčow. Słušeja k uralskim rěčam. Wone so na sewjer Norwegskeje, Šwedskeje, Finskeje a na sewjerozapad Ruskeje rěča.
Alpska křižnička
Alpska křižnička (Polygala alpestris) je rostlina ze swójby křižničkowych rostlinow (Polygalaceae).
Taavi Rõivas
mini|upright|Taavi Rõivas (2014)
Taavi Rõivas (* 26. septembra 1979 w Tallinnje) je estiski politikar liberalneje Estiskeje reformoweje strony. Wot 26. měrca 2014 hač do 23. nowembra 2016 bě wón jako naslědnik Andrusa Ansipa z ministerskim prezidentom Estiskeje a bě tehdy ze 34 lětami najmłódši šef knježerstwa w Europskej uniji.
Rõivas studowaše hač do lěta 2002 na uniwersiće Tartu wonkowne hospodarstwo a wikowanje. Wot lěta 2007 bě z čłonom estiskeho sejma a wot decembra 2012 z ministrom za socialne.
Taavi Rõivas ma ze spěwarku Luisu Värk jednu dźowku.
Nopawy
Nopawy (tež želwje, Testudines) su łažaki, kotrež maja skorpawu, do kotrejež zwěrjo zwjetša móže hłowu, wopuš a nohi zaćahować. Dźensa je 301 družinow nopawow.
Korutanska maslenka
Korutanska maslenka (Ranunculus carinthiacus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Sywina
Sywina (Isatis) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Feodosija
Feodosija ( - Theodosija; ) je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži na južnej kromje kupy na sewjernym brjoze Čorneho morja něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Simferopola.
Ma někak 69 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2014 słuša Jalta kaž cyła Krim de facto k Ruskej.
Dwojomudka
Dwojomudka (Chamorchis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wulka dwěnka
Wopisanje
Wulka dwěnka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač do 50 cm.
Łopjena su šěroko-owalne a hrube.
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja steja po dwacećoch hač po štyrcećoch w dołhich kićach a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm. Wone njenjesu wotrohu. Hubka je hač do srjedźišća zarězana. Zbytne kćenjowe łopješka su hromadu nygace. Kćenja husančniki přiwabjuja, ale tež zahrodne lisćowe bruki je wopróša.
Twjerda róža
Twjerda róža (Rosa jundzillii) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wulka dwěnka
Stejnišćo
Rosće we włóžnych lisćowych lěsach, łučinowych lěsach a na hórskich łukach. Preferuje wutkate pódy w połsćinje.
Alpska dwojomudka
Alpska dwojomudka (Chamorchis alpina) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Babyduškowa křižnička
Babyduškowa křižnička (Polygala serpyllifolia) je rostlina ze swójby křižničkowych rostlinow (Polygalaceae).
Teogonija
Teogonija (grjeksce: Θεογονία, theogonia = porod bohow) je titul spisa Hesioda, w kotrymž so wopisuje nastaće bohow a swěta. Hesiodowa Teogonija je synteza mnóstwa wšelakorych lokalnych grjekskich tradicijow wo bohach. Wona je spisana we formje poetiskeho powědančka a je nastała w 6. lětstotku do Chr.
Pódla Odyseje a Iliady Homera je Teogonija najstarše znate žórło grjekskeje mytologije.
Prěnja generacija
Spočatnje bě chaos, kotryž njejapcy nasta, njeje jasnje zwotkel a na kajke wašnje. Z chaosa wuńdźeštej Eros (lubosć) a Gaia (zemja), tohorunja Tartarus, štóž bě podswět a runočasnje bóh. Z chaosa nastaštej Erebos (ćěmnota) a Nyks (nóc). Z poslednjeju wuńdźe Aither (wyše njebjo) a Hemera (dźeń).
Bjez wopłodźenja wuńdźechu z Gaie Uranus (njebjo), Ourea (horiny) a Pontus (morjo).
Pozdźišo zmandźeleštaj so Gaia a jeje syn Uranos a Gaia porodźi dwanaće titanow: Okeanos, Kreios, Hyperion, Theia, Themis, Phoibe, Koios, Iapetos, Rhea, Mnemosyne, Tethys a Kronos. Tohorunja wuńdźechu z tutoho mandźelstwa třo kyklopojo (Brontes, Steropes a Arges) a třo hekatoncheirojo (Kottos, Briareos, Gyges), kotřiž mějachu sto rukow a połsta hłowow. (Přirunuj grjeksce ἑκατόν hekaton „sto“ a χείρ cheir „ruka“.)
Druha generacija
Uranos hidźeše swoje dźěći hekatoncheirow a kyklopow a zahrjeba je něhdźe w Gaiji. Rozhněwana wopraša so wona swoje dźěći titanow, hač njebychu jeho za to pochłostali. Jeničce Kronos, najmłódši, so zwólniwje wupraji. Jako chcyše so Uranos z Gaiu porować, kaž wón to kóždu nóc činješe, kastrěrowa jeho Kronos ze serpom. Krej Uranosa wopryska zemju a nastachu erinyesy (furije, bohowki wjećby maćerneho prawa), giganty a meliady (jaseńske nymfy). Kronos hrabny muda a ćisny je do morja a woni so přetworichu do bohowki lubosće, Afrodity.
Mjeztym rodźeše Nyks njewopłodźena dalše dźěći, hačrunjež běše zmandźelena z Erebosom: Moros (zahuba), Oneroi (sony), Eris (rozkora), Thanatos (smjerć), Nemesis (chłostanje), Hesperidy (sotry nocy), Hypnos (spar), Oizys (bědźenje), Apate (jebanstwo), Momos (wina), Ker a Keresy (wosudy) a Moirai (parcy, bohowki wosuda).
Třeća generacija
Titan Kronos bě přewzał móc nad kosmosom a chcyše sebi ju zawěsćić. Uranos a Gaia staj jemu wěšćiłoj, zo budźe jedne z jeho dźěći jeho přemóc. Tuž jich wšěch spóžrě. Rhea, žona a sotra Kronosa, schowa po radźe staršeju Uranosa a Gaie najmłódše dźěćo, Zeusa. Tutón wjedźeše pozdźišo wulku wójnu přećiwo titanam, po tym zo bě Kronosej jěd podał a tutón wšě spóžrěte dźěći zaso wuplunył.
Wójna traješe dźesać lět. Na jednym boku wojowachu někotři bohojo Olympa, kyklopojo, Prometheus a Epimetheus, dźěsći titana Iapetosa a na druhim boku titany a giganty. Zeus wuswobodźi naposledk dźěći Uranosa, hekatoncheirow, a dobudźe tak nad titanami, kotrychž do Tartarosa, do podswěta ćisny. Dokelž bě Prometheus Zeusej pomhał, njebu do Tartarosa ćisnjeny, hačrunjež běše wón tohorunja titan. Wón pak pokradny boham Olympa woheń a da jón ludźom. Zeus so rozhněwa, sputa jeho z rjećazom na skału a zawoła worjoła, zo by wšědnje jeho jatra žrał, kotrež so jeho titanskeje a z tym njesmjertneje natury dla stajnje znowa ponowjachu. Hakle Herakles, jedyn z wjele synow Zeusa, jeho wumóži a jeho pohoni, zo by Zeusej přeradźił wěšćenje, štó jeho přemóže.
Po dalšich bojach, přewrotach a porodach etablěrowachu so hakle zhromadźeni bohojo Olympa Helenow.
Martin Dulig
thumb|upright|Martin Dulig w lěće 2016 Martin Dulig (* 26. februara 1974 w Pławnom) je sakski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, wot lěta 2004 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2007 předsyda frakcije SPD w sejmje.
Při wólbach w Sakskej 2014 bě Dulig načolny kandidat swojeje strony. Wot nazymy samsneho lěta bě wón jako zastupowacy ministerski prezident a minister za hospodarstwo a dźěło z čłonom sakskeho knježerstwa w kabinetomaj Tilich III a wot 2017 Kretschmer I. Po wutworjenju čorno-zeleno-čerwjeneje koalicije po wólbach 2019 wosta Dulig z ministrom a je nětko druhi zaměstnik ministerskeho prezidenta.
Wón je ewangelski, ženjeny a ma šěsć dźěći.
Číhošť
Číhošť je wjes a gmejna w srjedźnej Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 529 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe tři sta wobydlerjow.
Alupka
thumb|left
Alupka  je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži na połkupje Krim na sewjernym brjoze Čorneho morja něhdźe 60 kilometrow južnje Simferopola.
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 960 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša město kaž cyła połkupa faktisce k Ruskej.
Wotkaz
Oficielne webstrony
Hnězdowka
Hnězdowka (Neottia) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Šup
Wopis
thumb|left|Šup při wodźiznach Šup docpěje dołhosć wot 50 hač do 70 cm. Jeho husty wopuš je brunje a čornje kudźerjeny a docpěje dołhosć wot něhdźe 20 hač do 25 cm. Nohi su chětro krótke.
Šup w zemskich abo štomowych jamach zymski měr dźerža.
Rozšěrjenje
Pochadźa z sewjerneje a srjedźneje Ameriki, ale nětko tež w Europje a Japanskej wustupujo.
Dźensa w někotrych krajach šupy so často městam přibližuja a sej samo zwaža přepytować wotpadkowe tuny!
Kralowska strelicija
Kralowska strelicija (Strelitzia reginae) je rostlina ze swójby strelicijowych rostlinow (Strelitziacea).
Wopis
Kralowska strelicija twori kupy, kotrež docpěja wysokosć wot 2 m a šěrokosć wot hač do 1 m. Našěr zelene łopjena su łžičkojte. Jich stołpiki so z podzemskich wurostkow wuwiwaja.
Kćěje wot nalěća hač do lěća. Kćenja su błyšćace oranžowe a módre. Wone sedźa w špičkaće wuběžacym, zelenym wysokim łopješku.
Uhelná Příbram
Uhelná Příbram je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 485 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1352.
Jednolist
Jednolist (Malaxis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědna hnězdowka
Wšědna hnězdowka (Neottia nidus-avis) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Gwyneth Paltrow
200px|thumb|right
Gwyneth Paltrow (* 27. septembra 1972 w Los Angeles, Kaliforniska) je US-ameriska filmowa hrajerka.
Šołta
Šołta ( Scholze, tež Schulze) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Mały mak
Mały mak (tež smažnička) (Papaver argemone) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Žołte kukačko
Žołte kukačko (Hypecoum pendulum) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Mały mak
Wopis
Łopjena su nimale hač na srjedźny nerw dwójce našćěpane.
Kćěje wot apryla hač junija. Próškowe nitki su horjeka kaž pleco tołše.
Njeradecy
Njeradecy ( Neraditz) su małe sydlišćo w hornjołužiskim Budyskim wokrjesu, kotrež słuša k Małemu Wosykej, gmejnskemu dźělej Porchowa.
Mały mak
Wopis
Kapslowy płód je dołhojće-plecojty, wobsteji ze štyrjoch do pjeć pěstowych pruhow a njesu swětłe seršćate kosmy.
Njeradecy
Nadeńdu so něhdźe 200 metrow sewjerowuchodnje Małeho Wosyka a 120 metrow sewjernje rěčki Satkule, kotraž je tule znata jako Małowosyčanska woda.
Mały mak
Stejnišćo
Rosće na małowapnitych žitnych polach a pěskowych pódach.
Njeradecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje małeho kulowca jako Neradewitz je z lěta 1419. W lěće 1503 běchu Njeradecy knježe sydło, mjeztym zo měješe hižo w lěće 1580 a potom hač do 19. lětstotka Małowosyčanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo w Njeradecach.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjeska po Mukowej statistice cyłkownje 71 wobydlerjow, z nich 67 Serbow (94 %) a jenož štyrjo Němcy. Dźensa wjeska hižo k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej njesłuša.
Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot 17. lětstotka Wujězdźanskej wosadźe a katolscy Wotrowskej.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Njeradec
Aline Fiedler
miniatur|Aline Fiedler (2013)
Bahnowa křižnička
Bahnowa křižnička (Polygala amarella) je rostlina ze swójby křižničkowych rostlinow (Polygalaceae).
Aline Fiedler
Aline Fiedler (* 3. julija 1976 w Drježdźanach) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kotraž bě wot 2009 do 2019 zapósłanča wólbneho wokrjesa 43 (Drježdźany 1) w sakskim krajnym sejmje a kulturnopolitiska rěčnica swojeje frakcije.
Wona je ewangelska a bydli w Drježdźanach.
Kral (mjeno)
Němskej warianće mjena stej mjez druhim Krahl a Grahl.
Hórka křižnička
Hórka křižnička (Polygala amara) je rostlina ze swójby křižničkowych rostlinow (Polygalaceae).
Georgiska
Georgiska (oficialnje Georgiska republika, საქართველო, Sakartwelo) je njewotwisny stat při Kawkazu a Čornym morju w zapadnej Aziji-Europi. Susodne kraje su Azerbajdźan na wuchodźe, Armenska na juhowuchodźe, Turkowska na juhozapadźe a Ruska na sewjeru.
Hač do lěta 1991 bě jako Georgiska sowjetska republika z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Awtonomnej republice Abchaziska a Južna Osetiska njestejitej pod kontrolu knježerstwa w Tbilisiju.
Zahrodny mak
Wopis
Zahrodny mak je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 40 hač do 150 cm. Rostlina je módrozelena.
Łopjena
Našěr zelene łopjena su nahe, njedźělene a eliptiske. Jich kroma je rězana. Wone stołpik wobpřimuja.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su běłe, róžojte, čerwjene abo wioletne, docpěwaja wulkosć wot 10 cm a na spódku njesu ćmowe blečki. Krónowe łopješka su rědko čerwjene.
Płody
Kapslowy płód je nimale kulowaty.
Stejnišćo
Rosće na smjećach, pustych płoninach. Preferuje wutkate a wapnite hlinjane pódy.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Bliskeho Wuchoda. Hižo wokoło lěta 900 p.Ch. bě znaty w Grjekskej.
Dolní Krupá (wokrjes Havlíčkův Brod)
Dolní Krupá ( Unter Kraupen) je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 471 m nad mórskej hładźinu a ma 406 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1283.
Jednomudka
Jednomudka (Herminium) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Cornelia Falken
Cornelia Falken (* 12. nowembra 1956 w Heringsdorfu) je sakska wučerka a politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2004 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a kubłanskopolitiska rěčnica swojeje frakcije.
Na lisćinje swojeje strony kandidowaše w lěćě 2004 wuspěšnje na 4. městnje, 2009 na třećim a 2014 na pjatym. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.
Wona je bjezkonfesionelna, ženjena a mać dweju dźěsćow. Cornelia Falken bydli w Lipsku.
Ameriska pachysandra
Ameriska pachysandra (Pachysandra procumbens) je rostlina ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae).
Viktor Dyk
mini|upright|Viktor Dyk
Viktor Dyk (* 31. decembra 1877, Pšovka u Mělníka, † 14. meje 1931, Lopud) bě čěski basnik, dramatikar, publicist a politikar.
Wójćech Kóčka
Narodźi so jako syn kublerja Gustawa Kóčki a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Delanec, we Wownjowje blisko Budyšina a wopytowaše wot 1925 Katolsku wyšu šulu w měsće. 1931 złoži maturu a dźe najprjedy do Drježdźan, zo by na tamnišim Pedagogiskim wustawje studował. 1932 poda so do Poznanja, hdźež studowaše hač do lěta 1936 archeologiju, antropologiju a etnografiju pola profesorow Józefa Kostrzewskeho, Karola Stojanowskeho a Eugeniusza Frankowskeho. 1936 sta so na zakładźe antropologiskeho dźěła Šunow, Konjecy, Ralbicy, Dobrošicy i Chrósćicy pod względem antropologicznym z magistrom. Po studiju dźěłaše jako asistent při prastawizniskim wustawje Poznańskeje uniwersity.
1935–37 a znowa 1939 wobdźěli so Kóčka na wurywanskej ekspediciji na prasłowjanskim hrodźišćowym sydlišću w Biskupinje pola Gniezna pod nawodom Kostrzewskeho. Za wuspěšne sobuskutkowanje na wurywanjach spožči so jemu 1937 rjad „Złoty Krzyż Zasługi“. Krótko do wudyrjenja Druheje swětoweje wójny naby přez posrědnistwo profesora pólske staćanstwo. Za čas wójny so pod pseudonymom w Generalnym guwernemenće chowaše a tam tež tajnje wuwučowaše.
Po wuswobodźenju 1945 poda so Kóčka wróćo do Łužicy, hdźež zastawaše nachwilnje funkciju hłowneho sekretara Domowiny. Jako zastupjer serbskeje samostatnosće nawróći so hižo 1947 do Pólskeje, sta so z adjunktom Antropologiskeho instituta Wrócławskeje uniwersity a zakitowaše 1948 doktorske dźěło W czesnodziejowa antropologija Słowiań zachodnich (Wrócław 1950). 1954 bu we Wrócławju habilitowany a 1955 powołany na docenta za pólsku archeologiju do Poznanja. Tam sta so 1959 z nimorjadnym profesorom a po wotchadźe Józefa Kostrzewskeho na wuměnk z profesorom za pólsku a powšitkownu archeologiju. Nimo toho nawjedowaše Poznański wustaw Instituta historije a materielneje kultury Pólskeje akademije wědomosćow.
W swojim Wrócławskim času wot 1947 haješe styki k tamnišim serbskim studentam a poradźowaše jich w studijnych naležnosćach. W meji 1947 narěči při zetkanju ze zastupnikami pólskeho knježerstwa hromadźe z Arnoštom Černikom problematiku němskorěčnych ćěkańcow z wuchodnych stronow Němskeje a jich negatiwny wliw na substancu serbskeje rěče a kultury we Łužicy. Wicepremierej a zdobom ministrej za wróćodobyte krajiny, Władysławej Gomułce, přepodaštaj memorandum Domowiny, w kotrymž wabjachu za samostatnosć Serbow. Wobdźěleše so tež na wědomostnych diskusijach we Łužicy z přinoškami. Na zakładźe swojich slědźenjow zastupowaše tezu, zo nima so etnogeneza Słowjanow na Ukrainje, ale při Wisle a Wódrje lokalizować a zo bě wodorozwod mjez Wódru a Łobjom zapadna hranica.
Kóčka bě swak Jakuba Šajby a Pawoła Krječmarja. Jeho dźowka je pólska archeologowka Hanna Kóčka-Krenz (* 1947).
Kichawa
Kichawa (Veratrum) je ród ze swójby kichawowych rostlinow (Melianthaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bahorka
Bahorka (Canna) je ród ze swójby bahorkowych rostlinow (Cannaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny: thumb|left|[[indiska bahorka (Canna indica)]]
Šěrach
Šěrach (němsce Schirach) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Ecser
Ecser je wjes w komitaće Pest, w Madźarskej, kotražž leži juhowuchodnje Budapešta, blisko lětanišća Ferihegy. Susodne wsy su Maglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. Ecser namaka so při awtodróze M0 a železniskej liniji 120a (Budapest–Újszász–Szolnok). W lěće 2001 je tam bydliło 3272 ludźi. Bydli tam tež słowakska mjeńšina.
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1315, eksistuje pak hižo wot lěta 896, hdyž zasydlachu so tule prěni Madźarjo.
Sumakowe rostliny
Sumakowe rostliny (Anacardiaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Mawretanska
thumb|left|W mawretanskej [[Sahara|Saharje]]
Mawretanska ( Mauritanie, الجمهورية / al-mūrītāniyya) je wulki, rědko wobsydleny stat při Atlantiskim oceanje w sewjerozapadnej Africe. Stolica je Nouakchott, kotraž so namaka při atlantiskim pobrjoze na zapadźe kraja.
Geografija
Mjezuje ze Zapadnej Saharu resp. Marokkom na sewjeru, z Algeriskej na sewjerowuchodźe, z Malijom na wuchodźe a juhu kaž tež ze Senegalom na juhozapadźe.
Stawizny
Mawretanska běše hač do lěta 1960 francoska kolonija.
Łažawa maslenka
Łažawa maslenka (Ranunculus repens) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Pisany mak
Pisany mak (Glaucium corniculatum) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Etymologija
<br style="clear:left;" />
Mongolska
Mongolska (oficielnje Mongolski stat) je nutřkokrajny stat w srjedźnej abo wuchodnej Aziji, kotryž nadeńdźe so mjez Ruskej na sewjeru a Chinu na juhu. Najwjetši dźěl Mongolskeje słuša k pusćinje Gobi. Stolica a najwjetše město rědko wobsydleneho kraja je Ulanbatar, hdźež je 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.
Indiski sezam
Indiski sezam (Sesamum indicum) je rostlina ze swójby sezamowych rostlinow (Pedaliaceae).
Mongolska
Po Kazachstanje je Mongolska druhi najwjetši nutřkokrajny stat na swěće. Kraj je štyri razy wjetši hač Němska, ma pak mjenje wobydlerjow hač Berlin.
Indiski sezam
Wopis
Indiski sezam je jednolětna rostlina. Kćenja su běłe.
Mongolska
center|thumb|upright=1.5|Krajina w srjedźnej Mongolskej
Indiski sezam
Rozšěrjenje
Najskerje pochadźa z tropiskeje Afriki.
Iris Firmenich
Iris Firmenich (* 13. januara 1961 w Burgstädće) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, wot lěta 1999 zapósłanča wólbneho wokrjesa 21 (Mittweida 1) w sakskim krajnym sejmje a městopředsydka frakcije CDU.
Indiski sezam
Wužiwanje
Rostlina so w Indiskej a Chinskej wolijatych symjenjow dla plahuje.
Iris Firmenich
Firmenich bu 2009 jako direktna kandidatka swojeje strony z 48,7 % hłosow wolena.
Wona je ewangelska, ženjena a mać třoch dźěći.
Kokulinda
Kokulinda (Platanthera) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zdeněk Boháč
Zdeněk Boháč (* 3. januara 1933 w Praze; † 25. měrca 2001 w Klínecu) bě čěski stawiznar a přećel Serbow. Studowaše stawizny na filozofiskej fakulće Karloweje uniwersity w Praze. Po tym dźěłaše jako wučer na gymnaziju a zaběraše so wobšěrnje z čěskimi stawiznami. Po lěće 1989 bu nawjednik instituta za historisku geografiju na Praskej akademiji wědomosćow a k tomu předsyda towarstwa "Společnost přátel Lužice".
Sebastian Fischer
Sebastian Frieder Fischer (* 8. decembra 1981 w Oelsnitzu/Bohotska) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 direktny woleny zapósłanc wólbneho wokrjesa 38 (Ryzawa-Wulki Hojn 2) w sakskim krajnym sejmje.
Fischer bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 38,5 % hłosow woleny. 2014 bu we wólbnym wokrjesu Mišno 2 z 41,4 % znowa woleny. Při wólbach 2019 zhubi swój mandat na kandidata strony AfD, kiž dósta 40,1 % hłosow.
Fischer je ewangelski a bydli w Priestewitzu.
Kwěćikaty jednolist
Kwěćikaty jednolist (Malaxis monophyllos) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow   (Orchidaceae).
Wopisanje
Kwěćikaty jednolist je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač do 30 cm.
Łopjena su jejkojte, maja mnohe podołhostne nerwy, so na hornim boku błyšća a docpěwa dołhosć wot 2 hač do 9 cm.
Žołty mak
Žołty mak (Glaucium flavum) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Kwěćikaty jednolist
Wopisanje
Kćěje wot junija hač do julija. Šwižne, cylindriske kwětnistwo wobsteji z hač do 80 kćenjow, kotrež žanu wotrohu nimaja. Kćenja so za čas wuwića wokoło 360 stopjenjow wjerću.
Žanaozen
Žanaozen (, ; do 1993 – Nowyj Uzen/ Новый Узень) je město w Kazachstanje.
Leži něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje města Aktau.
Berlinska dróha
Berlinska Dróha běše serbsko-němski hudźbny duo, kotryž běše wot 2007 do 2017 aktiwny.