cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kara-Kul
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1962 załožiło a ma wot lěta 1977 měšćanske prawa.
Dźiwja tulpa
Dźiwja tulpa (Tulipa sylvestris) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wopis
Stołpik njese 2-4 łopjena.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Žołte abo zwonka zelenojte kćenja su zrunane a wonjeja. Hłójčka pěsty je wuša hač płódnik.
Stejnišćo
Rosće na winicach, na lěsnych łukach, w kerčinach a w štomowych zahrodach. Preferuje bazowe hlinjane a wapnowe pódy na ćopłych stejnišćach.
Rathenow
Rathenow je němske město na zapadźe Braniborskeje a zarjadniske sydło Habolskeho kraja. Ma něhdźe 24.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při delnjej Haboli njedaloko saksko-anhaltskeje hranicy, něhdźe 70 kilometrow zapadnje Berlina a 25 kilometrow sewjerozapadnje Branibora.
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1216 a dósta 1295 wot braniborskeho markhrabje Oty IV. měšćanske prawa. W Třicećilětnej wójnje so město nimale dospołnje zniči, tak zo měješe w lěće 1648 jenož hišće 48 wobydlerjow.
Přez město wjedźe železniska čara Berlin–Hannover.
Dobrjoług-Góstkow
Dobrjoług-Góstkow je město w Delnjej Łužicy. Leži při Małym Halštrowje a słuša k wokrjesej Łobjo-Halštrow w Braniborskej.
Poznań
thumb|left|Stare torhošćo z radnicu w Poznańskim starym měsće
Bobrowa Góra
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje Bobrowa Góra słušeja slědowace wsy:
Poznań
Poznań ( Posen) je pólske wulkoměsto we Wulkopólskim wojewódstwje, nad rěku Wartu. Poznań je stolica wojewódstwa a tež samostatny wokrjes (powiat). Z něhdźe 535.000 wobydlerjemi je město pjate najwjetše w kraju a zarjadniske, hospodarske, turistiske, wědomostne kaž tež kulturne srjedźišćo regiona.
Měšćanosta města je Jacek Jaśkowiak.
Tuchwilu je w Poznanju 26 wysokich šulow: štyri uniwersity (Uniwersytet Poznański, Uniwersytet Ekonomiczny, Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Przyrodniczy), techniske šule (Politechnika Poznańska) a tež Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Akademia Wychowania Fizycznego a dalše.
Prožym
Prožym ( Proschim) je delnjołužiska wjes a gmejnski dźěl města Wjelcej w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Prožym leži w serbskim sydlenskim rumje a łužiskim brunicowym rewěrje na Wjelčanskej brunicowej woršće, čehoždla bě dołhe lěta wohroženy wot wotbagrowanja.
Stawizny
Poprawne załoženje wjeski njeje pisomnje dokładźene. Hakle ze zawjedźenjom dawka k wotwobaranju Turkow so wjeska k prěnjemu razej w lěće 1501 jako swójbne, respektiwnje mjeno pochada naspomni a jako ležownosć we wopismach hakle w lěće 1527. Historisce leži wjeska w Delnjej Łužicy.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 420 wobydlerjow hišće 405 serbskorěčnych (96 %).
Prjaža
thumb|left Prjaža (, Priäžä) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Karelskej a ma něhdźe 3.500 wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1650 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Alpska smjelzyna
Alpska smjelzyna (Calamagrostis varia) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske mjeno je hórska smjelzyna.
Wopisanje
Alpska smjelzyna ma ćmowozelene, 3-8 mm šěroke, na woběmaj bokomaj hrube łopjena.
Kocht je klakany a wo najdelnišej štwórćinje kryjaceje pluwizny zasunjeny.
Stejnišćo
Rosće w hórskich lěsach, wosebje z chójnu, na kamjentnej wapnowej pódźe.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Cherson
thumb|left
Cherson je město w Chersonskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Dnjepr něhdźe 450 kilometrow juhowuchodnje Kijewa. Je wuznamny přistaw při Čornym morju.
Ma něhdźe 294 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1778 załožiło. W běhu ruskeje inwazije do Ukrainy bě město wot spočatka měrca hač do 11. nowembra 2022 wot ruskeho wójska wobsadźene.
Bórkhamor
thumb|left|upright|Cyrkej w Bórkhamorje
Bórkhamor ( Burghammer) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 109 m nad mórskej hładźinu při Sprjewicy a słuša z lěta 1996 ke gmejnje Sprjewiny Doł. Wjeska ma wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Hammerwerk zum Burgk je z lěta 1596. Po statistice Arnošta Muki měješe Bórkhamor we 1880tych lětach cyłkownje 173 wobydlerjow, z nich 167 Serbow (97 %) a šěsć Němcow. W Bórkhamorskej koloniji bě 161 ludźi žiwych, z nich 67 Serbow (42 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 13,3 %.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz
Babyduškowy rozraz
Babyduškowy rozraz (Veronica acinifolia) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae)
Łužiski brunicowy rewěr
miniatur|Wochožanska jama a Hamorska milinarnja.
Těchlovice nad Labem
Těchlovice nad Labem ( Tichlowitz) su wjes a gmejna při prawym, wuchodnym brjoze Łobja w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin, něhdźe jednaće kilometrow južnje Děčína. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Łužiski brunicowy rewěr
Aktiwne brunicowe hórnistwo wotklumpa w lěće 2009 něhdźe 230 mio. kubiknych metrow dnoweje wody, štož běše wjace hač wšitke druhe wužiwarjo zhromadnje – industrija, ratarstwo a pitne wodarnje přińdu w Braniborskej zhromadnje na 160 mio. kubiknych metrow.
Těchlovice nad Labem
Přez Těchlovice wjedźe nadregionalna železniska čara Kolín–Děčín, kotraž bu 1874 zahajena. W bliskosći wsy nadeńdźe so Buková hora z Děčínskej telewizijnej wěžu.
Łužiski brunicowy rewěr
Brunica
We Łužicy wudobywana brunica ma wohrěwansku hódnotu mjez 7900 do 9300 kJ/kg, podźěl popjeła mjez 1,5–1,8 %, wódnatosć mjez 50–60 % a podźěl syrika wokoło 0,15–0,5 %. Cyłkownje wobsahuje składźišćo něhdźe 12,1 mrd. tonow, wot kotrychž su 3,6 mrd. tonow wudobywajomne a 1,3 mrd. tonow w jamach wotkryte. Brunica we Łužicy je před někak 15 do 20 mio. lětami nastała. Woršty namakaja so we hłubokosći 35–120 metrow a su něhdźe 8–16 metrow sylne. Cyłkownje so něhdźe 33 % němskeje brunicy we Łužiskim brunicowy rewěrje wudobywaja.
Těchlovice nad Labem
Stawizny
Wjes załoži so prawdźepodobnje hižo w 10. abo 11. lětstotku w běhu słowjanskeho wobsydlenja Łobjoweje doliny. Prěnje pisomne naspomnjenje wosady Tyechleuicz pochadźa z lěta 1360. Na skalnym wjeršku Vrabinec nadeńdu so powostanki hroda Sperlingstein.
Łužiski brunicowy rewěr
Parnišćowe płuny
Zasadźenje brunicy w milinarnjach rewěra wuwoła tež wulke mnóstwo parnišćoweho płuna wuhlikowy dioksid. Milinarnja z štwórtej najwjetšej emisiju w Němskej je milinarnja w Janšojcach z 1200 gramow CO2 na kilowattowu hodźinu. Zawodaj w Hamorje a Čornej Pumpje ležitej na městnomaj dźesać a štyrnaće z 1100, respektiwnje 1000 gramami CO2 na kilowattowu hodźinu. Hódnoty za milinarnje z kamjentneho wuhla leža někak 200 gramow CO2 na kilowattowu hodźinu niže. Wobkedźbuja so tež připrawy za wětřikowu, wódnu, atomowu móc a fotowoltaiku ležeše hódnota 2006 w Němskej přerěznje pola 530 gramow CO2 na kilowattowu hodźinu. W lěće 2006 wučini cyłkowny wustork za stejnišćo Janšojce 23,7 mil. tonow wuhlikoweho dioksida, za Hamor 15,5 a za Čornu Pumpu 12,2 mil. tonow.
Těchlovice nad Labem
Stawizny
Při wulkej wodźe w awgusće 2002 zničichu so w Těchlovicach 25 chěžow.
Łužiski brunicowy rewěr
Parnišćowe płuny
Zo bychu so emisije CO2 zredukowali, planowaše koncern Vattenfall při stejnišću Janšojce twar pospytowarnje k wotdźělenju a składowanju CO2 (CCS-technologija). Dołhodobnje by so cyła milinarnja na tutu technologiju přetwarić dyrbjała. Dla spjećowanja ludnosće a wotpokazanja w druhich zwjazkowych krajach je přichod projekta njewěsty. Za něhdyšeho braniborskeho ministerskeho prezidenta Platzecka přińdźe pak tež nowotwar brunicarnjow bjez CCS-technologije do prašenja.
Alpska tučnička
Alpska tučnička (Pinguicula alpina) je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow (Lentibulariaceae).
Łužiski brunicowy rewěr
Wotkryte jamy
Lětne wudobywanje we Łužiskim rewěrje leži pola 55,7 mio. tonow (2009), wot kotrychž běchu 41,5 mio. tonow w Braniborskej. Cyłkowne wudobywanje w Němskej wopřima něhdźe 169,9 mio. tonow (2009). Za wšě němske rewěry wučini wudobywanje brunicy wot 1800 24,4 mrd. tonow. thumb|Přewozny móst 33F60 we Wochožanskej jamje.
Alpska tučnička
Wopis
Alpska tučnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 2 hač 15 cm.
Łopjena
Žołtozelene łopjena wutworja na spódku stejacu rozetu a su owalne, tołste a na hornim boku lěpjate. Jich horni bok njese žałzowe kosmy a kroma je horje zakulena. Wone docpěwaja dołhosć wot 3 hač 6 cm.
Łužiski brunicowy rewěr
Wotkryte jamy
Slědowaca lisćina wobsahuje wotkryte jamy we Łužicy:
Alpska tučnička
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija (julija). Běłe kćenja maja krótku wotrohu, docpěwaja dołhosć wot 10 hač 16 mm a steja po jednym na bjezłopjenowych stołpikach. Delnja hubka ma 1-3 žołte blečki.
Łóji insekty
Žałzowe kosmy łopjenow wudźěluja sliny, na kotrychž so insekty a pawki wisajo wostanu. Druhe žałzy wudźěłuja spožiwanske encymy a rozpušćene wobstatki přiwzaja.
Łužiski brunicowy rewěr
Přichodne plany
Wotkrytej jamje Choćebuz-sewjer a Janšojska jama budźetej po dźensnišich planowanjach wokoło 2015 resp. 2019 wuwuhlenej. Aktualnje pak so wo přichodźe łužiskich wotkrytych jamow diskutuje. Po wozjewjenju brunicoweje studije techniskeje uniwersity z Clausthala w meji 2007, w kotrejž so brunicowe łožišća kraja pohódnoća, sunu so jamy Janšojce-sewjer, Bageńc-wuchod a Grodk-wuchod dale a bóle do fokusa zjawnosće. Před rozsudom předewzaća za wutwar wodźiznow Choćebuskeho jězora so dołhe postupowanje wotmě, tak zo zwěsćenje plana přez Vattenfall Europe Mining AG hakle 12. decembra 2006 wuńdźe. Nimo 36 zarjadow, gmejnow, organizacijow a zjednoćenstwow, kotrež so wobdźělichu, so tež zjawnosć žiwje k předewzaću wupraji.
Alpska tučnička
Stejnišćo
Rosće w žórłowych tymjenjach, žórłowych wustupach a na pluskotanych kamjenjatych trawnikach. Preferuje małodusykowe, zwjetša wapnite pódy.
Łužiski brunicowy rewěr
Přichodne plany
Vattenfall chcyše k narunanju wuběžaceje jamy Choćebuz-sewjer a k wuhlowemu zawěsćenju milinarnje w Janšojcach wjeski Wótšowaš, Keŕkojce a Grabk (wuhlowe polo Janšojce-sewjer) dewastěrować. Tež Dulojčanski jězor a wočerstwjenišćo wokoło jězora byštej so wotbagrowałoj. Při wšěm pak zwosta předewzaće přez wažnišu rólu wobnowjomnych energijowych resursow při milinowej produkciji we wokolinje zwadliwy. Rozšěrjenje jamy bu wot naslědnika Vattenfalla, LEAG, w lěće 2017 wotprajene.
Alpska tučnička
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w Alpach a předkraju, w Pyrenejach a Skandinawiskej rozšěrjena.
Łužiski brunicowy rewěr
Ekologiska a socialna problematika
Mnohostronska problematika wotbagrowanja hodźi so do slědowacych wobłukow rozrjadować:
Zadźerženje wody
Zo bychu so wotkryte jamy suche zdźerželi, je wotklumpanje dnoweje wody hač do maksimalnje 150 metrow trěbnje. K tomu změni so struktura pódy a přińdźe k wulkorumnym sadźenju pódy – zdźěla hač do wobkruha 15 do 20 kilometrow. Přez wužadanje płoninow a wudobywanske naprawy za brunicowe hórnistwo we Łužicy nasta w lěće 1990 cyłkowny deficit něhdźe 13 mrd. kubiknych metrow dnoweje wody. Dźensa wučini deficit hišće wokoło 6 mrd. kubiknych metrow.
W nutrinje regeneruje so skład dnoweje wody jenož jara pomału. Kritikarjo wotkrytych jamow wumjetuja předewzaćam nimo toho, zo njejsu znajomosće wo prudźenjach dnoweje wody w hłubokosći hišće dosć znate.
Drobny próšk a wobćežowanje přez haru
Naprawy k zniženju poćeženja přez drobne próški a haru we wotkrytych jamach:
Škitne naprawy minjenych lět wjedźechu hižo k polěpšenju imisijnej situacije w kónčinje Janšojskeje jamy. Dalše haru wosłabjace, techniske naprawy při přewoznym mosće F60 su planowane, při čimž so tež posudk k stawje techniki wosłabjenja hary w Janšojskej jamje wobkedźbuje. Zhromadnje z hórnistwowym zarjadom so ke kontroli poćeženja přez imisije (hara, wotsadźenje procha) měrjenska syć instalowa. Poćahowane na wjeski, kotrež su tučasnje přez hórnistwo wobwliwowane, pokaza cyłkowny wobraz dotalnje předležacych wuslědkow, zo so předpisane směrnicowe hódnoty za haru a wotsadźene spadki powšitkownje dodźerža. Na zakładźe wuhódnoćenja předležacych wuslědkow, nazhonjenjow a stawa techniki maja so škitne naprawy na w přichodźe wobwliwowane wjeski optiměrować.
Klimowa změna
Wonkowne nasypy, potajkim płoniny zwonka jamy, na kotre so wotrywanki dowjezu, móža lokalnu klimu wobwliwować. Chłódk runinu wusahowaceho nasypa změni we wokolinje na přikład rozdźělenje promjenja słónca, ale tež wětřikowe wobstejnosće a rozdźělenje spadkow so přez nasypy wobwliwuja.
Zbytna dźěra
thumb|800px|center|Janšojska jama z přichodnym [[Glinkojski jězor|Glinkojskim jězorom (2005).]]
Kotre wuskutki tute wodowe masy na klimu we Łužicy maja, njeje dotal hišće jasne. Dźensniše wobličenja wuńdu pak wot toho, zo budźe dospołne napjelnjenje jězorow hišće hač do lěta 2050 trać. Při tym so někotre susodne gmejny přisporjaceho turizma nadźijeja. Nazhonjenja z ruma Lipsk-Hala (Srjedźoněmski brunicowy rewěr) z napjelnjenymi jamami pokazuja, zo turizm tam hižo tři do pjeć lět po powodźenju jamow přiběra.
Flora a fawna
Dla płódneje hlinjaneje pódy so kónčina do wudobywanja brunicy w někotrych wobłukach ratarsce wužiwaše. Z tym je dźensniša wegetacija wotpowědnje daloko wot přirodneho stawa zdalena. Pušćenje starych lěsow dyrbi so drje, kaž hižo zdźěla zrealizowane přez nowe wosadźenja kompensować. Tute so pak hakle po lětdźesatkach k stabilnym rostlinskim systemej wuwiwaja.
K posudźowanju kwality dźensnišeho cyłka rostlinow, so wosebje bohatosć rostlinow, prezenca bioindikatorow kaž tež wohrožene družiny wobkedźbuja. Za přeslědźene stejnišća so překwapjaca wšelakorosć domizniskich rostlinow zwěsći.
Přesydlenje
miniatur|Pomnik za Radowizu. Hlej tež: Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy.
Wudobywanje brunicy zniči za čas hórnistwa wulke ratarstke płoniny a žadaše sebi dźensa přesydlenje cyłych wjeskow z dohromady wjacorymi tysacymi ludźimi. Wot tutych wjeskow přisłušachu wjele serbskemu sydlenskemu rumej. Tak so w zašłych 100 lětach we Łužicy wjacore, přewažnje serbske wjeski zničichu. Zawody złoža so při tym na němske hórnistwowe prawo.
Ratarjo so husto přez 30 kilometrow abo dale, blisko znowa rekultiwěrowaneje role, přesydla – předewzaće, kotrež je z wjele přestajenskimi ćežemi a přiměrjenjemi na nowe ratarstwowe wobstejnosće zwjazane.
Kompleksnišo je přesydlenje sydlišćow. Dokelž so stare wsy dospołnje a naraz zrunaja, dyrja so w zdalenych kónčinach gmejnow abo městow w prawym času nowe bydlenske wobwody wutworić. Wobsedźerjo domow so tak nuzuja nowe chěže twarić a dołhodobne wotnajerjo pytaja za nowymi, přirunajomnymi bydlenjemi, kotrež pak su často dróše.
Małolapata mučnica
Małolapata mučnica (Sorbus parumlobata) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Dźiwja kóčka
Dźiwja kóčka (Felis silvestris) je cycak ze swójby kóčkow (Felidae).
Poddružina
Eksistuja tři poddružiny:
Módra tučnička
Módra tučnička (Pinguicula vulgaris) je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow (Lentibulariaceae).
Zwónčkaty kerk
Zwónčkaty kerk (Weigela florida) je rostlina ze swójby Diervillaceae.
Po někotrych žórłach je swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) přirjadowana.
Psyča rólnička
Psyča rólnička (Erucastrum gallicum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Kičevo
200px|thumb|Kičevo
Kičevo je małe město w južnej Makedonskej.
Seda (Litawska)
thumb|left|Drjewjana cyrkej Marije donjebjeswzaća
Seda je městačko z tysac wobydlerjemi w Mažeikiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w sewjerozapadnej Litawskej.
Leži při rěce Varduva něhdźe 23 kilometrow juhozapadnje města Mažeikiai a 300 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło, je wot 1508 sydło wosady a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 68 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Pyskowa chójna
Pyskowa chójna (Pinus uncinata) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Zahrodna tulpa
Zahrodna tulpa (Tulipa gesneriana) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (Liliaceae). thumb|Dwě čerwjenej tulpje
Wopis
Próškowe nitki njejsu wołmojte. Hłójčka pěsty je šěrša hač płódnik.
Bahnowa smjelzyna
Bahnowa smjelzyna (Calamagrostis canescens) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Mješćowsk
thumb|left
Saksko-Anhaltska
Saksko-Anhaltska ( Sachsen-Anhalt, Sassen-Anhalt) je zwjazkowy kraj Němskeje z něhdźe 2,2 milionomaj wobydlerjow. Stolica je Dźěwin při Łobju.
Kraj bu w lěće 1947 k prěnjemu razej załoženy, rozpušći so pak kaž wšitke kraje w Němskej demokratiskej republice hižo 1952. Po přewróće so w lěće 1990 znowa załoži.
Geografija
Saksko-Anhaltska mjezuje z Braniborskej na wuchodźe, ze Sakskej a Durinskej na juhu a z Delnjej Sakskej na sewjerozapadźe. Přez kraj běži Łobjo.
Města
Najwjetše města Saksko-Anhaltskeje su:
Krajne wokrjesy
framed|right|upright|300px|Krajne wokrjesy w Sakskej-Anhaltskej
Nabožina
Něhdźe 25,5% wobydlerjow (617.000) su religiozne.
Krajny sejm
200px|left W tuchwilnym Dźěwinskim sejmje je pjeć stronow zastupjenych:
Wone hromadźe 87 sydłow wobsadźa.
Wot apryla 2016 knježi koalicija z CDU, SPD a Zelenych. Ministerski prezident je Reiner Haseloff.
14. awgusta
14. awgusta abo '''14. žnjenca''' je 226. dźeń gregorianiskeje protyki (227. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 139 dnjow hač do kónca lěta.
Region Primorje
thumb|left|Při pacifiskim pobrjoze
Region Primorje ( Приморский край/Primorski kraj) je zarjadniska jednotka w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w samym juhowuchodźe Sibirskeje při pobrjoze Japanskeho morja a mjezuje z Chinskej na zapadźe a ze Sewjernej Koreju w juhu.
Jeho zarjadniske sydło a najwjetše město je Wladiwostok. Dalšej wulkoměsće stej Ussurijsk (168.000), Nachodka (153.000) a Artjom (105.000).
Najwažniša rěka je Usuri, kotryž twori rusko-chinsku hranicu.
Železnica
Železnica je na kolije wjazany wobchadny srědk za transportowanje wosobow abo tworow z ćahami. Spočatnje pomjenowaše zapřijeće jenož wot spočatka 19. lětstotka nastatu nowu formu wobchadnych pućow ze železa, na kotrychž so wozy prěnjotnje z pomocu konjow pohibowachu. Hač do srjedź 20. lětstotka dominowaše potom parna lokomotiwa železniski wobchad. W tym času – do rozwića indiwidualneho wobchada z awtami – běše železnica najwažniši nadregionalny wobchadny srědk. Dźensa wužiwaja so hłownje dieselowe abo elektriske lokomotiwy.
We wjele rěčach wotwodźuje so słowo za železnicu hač do dźensnišeho wot wobchadneho puća, tak w němčinje („Eisenbahn“), francošćinje („chemin de fer“) abo rušćinje („železnaja doroga“).
Prěnja železniska čara w Serbach běše zwisk mjez Drježdźanami a Zhorjelcom přez Budyšin, kotryž so w lěće 1846 wotewri.
Kerben
Kerben (/ Kerben; do 2004 – Караван/ Karawan) je město w Dźalal-Abadskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje, bjezposrědnje při uzbekskej hranicy. Je zarjadniske sydło Aksyskeho wobwoda.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 2004 měšćanske prawa.
Warandej
thumb|left Warandej ( Варандей) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při pobrjoze Barentsoweho morja něhdźe 360 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara w Awtonomnym wokrjesu Nencow.
Petrykaw
thumb|left
Petrykaw je město w Homelskej oblasći na juhu Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Petrykawskeho rajona.
Leži při lěwym brjoze Pripjata něhdźe 175 kilometrow zapadnje Homela.
Sydlišćo je so w lěće 1523 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Veles
Veles ( Köprülü) je město w centralnym dźělu Sewjerneje Makedonskeje při Wardarje a zarjadniske sydło wulkogmejny ze samsnym mjenom.
Zažnička
Zažnička (Gagea) je ród ze swójby lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
1. julija
1. julija abo '''1. pražnika''' je 182. dźeń gregorianiskeje protyki (183. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 183 dnjow hač do kónca lěta.
Pucherjak
Pucherjak (Utricularia) je ród ze swójby pucherjakowych rostlinow rostlinow (Lentibulariaceae).
Aljaksandr Lukašenka
mini|upright|Lukašenka w lěće 2015
Wón dźěłaše wot lěta 1982 jako direktor ratarskeho prodrustwa (sowchozy) a bě sekretar KSSZ. Po swójskich wuprajenjach hłosowaše w lěće 1991 jako jenički zapósłanc Wyšeho sowjeta (parlamenta) Běłoruskeje SSR přećiwo njewotwisnosći wot Sowjetskeho zwjazka.
Zlínský kraj
Zlinský kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so na samym wuchodźe republiki w juhowuchodnym dźělu Morawy a ma něhdźe 580.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 75.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Zlín.
Zlinský kraj mjezuje z Olomouckim a Morawsko-šleskim krajom na sewjeru, ze Słowakskej na juhowuchodźe a z Juhomorawskim krajom na zapadźe. Wobsteji z 307 gmejnow w štyrjoch wokrjesach. Najwjetša rěka w kraju je Morawa, lěwy přitok Dunaja, kotraž ćeče přez zapadny dźěl Zlinskeho kraja. Na sewjerowuchodźe při słowakskej hranicy rozpřestrěwa so krajinoškitny park Beskydy.
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města
Najwjetše města Zlínskeho kraja su:
New Mexico
(, Nuevo México, navajo Yootó Hahoodzo) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhozapadźe kraja při mexiskej hranicy. Ma něhdźe 2,1 milionu wobydlerjow na 315.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (6,6 wob./km²) a po přestrjeni pjaty najwjetši stat, trochu wjetši hač Pólska. Stolica je Santa Fe ze 70.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Albuquerque z wjace hač 560.000 wobydlerjemi.
přiwza so dnja 6. januara 1912 jako 47. stat do unije a ma přimjeno Land of Enchantment („Kraj zakuzłanja“). Do toho słušeše wot 1821 do 1848 k Mexiku.
Něhdźe 70 % wobydlerstwa ma jendźelšćinu jako maćeršćinu, 28,4 % španišćinu a 3,5 % domoródnu rěč navajo. New Mexico je stat z najwyšim podźělom latinoameriskeho wobydlerstwa (42 %) a druhim najwyšim podźělom Indianow (9,5 %).
Balkanska połkupa
thumb|Balkanska połkupa thumb|250px|Balkan Balkanska połkupa (skrótka tež Balkan) so namaka w juhowuchodnym dźělu Europy. Je najwuchodniša juhoeuropskich połkupow a wupřestrěje so mjez Adrijatiskim a Čornym morjom. Hranicy ze srjedźnej Europu jasnje definowane njejsu, najpopularniša warianta mjenuje pak rěce Dunaj a Sawa jako sewjernu mjezu. Słowo „Balkan“ přińdźe z Turkowskeje rěče a rěka „horiny“ abo „hórski lěs“.
Staty na Balkanje su Albanska, Bołharska, Bosniska a Hercegowina, Chorwatska, Čorna Hora, Grjekska, Kosowo, Serbiska a Sewjerna Makedonska. Tež małe dźěle Rumunskeje, Słowjenskeje a Turkowskeje jemu přisłušeja. Najwjetše město Balkanskeje połkupy je Istanbul.
Pusćina
mini|Pěskowa pusćina w [[Libyska|Libyskej]]
Jako pusćina woznamjenja so forma krajiny, w kotrejž njeje nimale žana wegetacija. Po powšitkownej definiciji pokrywa wegetacija w pusćinach mjenje hač 5 % powjercha. Přičina za tworjenje pusćiny je pak pobrachowaca ćopłota (lodowe pusćiny, zymowe pusćiny) pak njedostatk wody (suche pusćiny, horcotowe pusćiny) abo tež desertifikacija přez čłowjeski wliw.
Typiske stejišćo za sydlišća w pusćinje su oazy.
Rutowka
Rutowka (Galega officinalis) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Družiny
Šěsć družinow roda Galega su jako płaćiwe póznate. To su:
Andrušiwka
thumb|left
Andrušiwka (do 1859 Andrusiwka/Андрусiвка) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Žytomyra.
Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1683 prěni raz naspomniło a steješe hač do lěta 1793 pod mjenom Andruszówka pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1975 ma měšćanske prawa.
Dagestanskije Ogni
thumb|left Dagestanskije Ogni (, ; lezginsce Дагъустандин ЦIаяр; tabasaransce Дагъустнан ЦIаяр; Dağıstan İşıqları) je město w Ruskej federaciji w republice Dagestan.
Leži w sewjernym předkraju Kawkaza při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Machačkale.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Pudož
thumb|left thumb|left Pudož (, Puudoži) je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Wodla w republice Karelskej a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1382 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.
Dagestanskije Ogni
Sydlišćo je so w lěće 1914 załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Hatna smjelzyna
Hatna smjelzyna (Calamagrostis lanceolata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Ropucha
Ropucha (Nasturtium) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rumelska chójna
Rumelska chójna (Pinus peuce) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Rozšěrjenje
Rumelska chójna rosće jenož w horach na Balkanskej połkupje.
Bahnowy rozraz
Bahnowy rozraz (Veronica scutellata) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Kraskowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Nahi bjezłopjenčk
thumb|right
15. awgusta
15. awgusta abo '''15. žnjenca''' je 227. dźeń gregorianiskeje protyki (228. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 138 dnjow hač do kónca lěta.
Błóta
|thumb|Typiski čołm w Błótach |thumb|Historiski dom na [[Lědy|Lědach]]
Błóta (delnjoserbsce Błota; němsce Spreewald) su nižinowa krajina w Delnjej Łužicy, kotruž Sprjewja a jeje so rozhałžkowace rěčne promjenja a kanale přeběža. Jako łučna nižina a bahnišćo maja nadregionalny wuznam za přirodoškit a su oficielnje jako biosferowy rezerwat připóznate. Kulturna krajina Błótow bu předewšěm přez Serbow wuformowana. Błóta słušeja k najwoblubowanišim pućowanskim cilam Braniborskeje.
Geografija
Błóta namakaja so w krajnych wokrjesach Sprjewja-Nysa, Dubja-Błóta a Hornje Błóta-Łužica. Wobsteji z wjetšich Hornich Błótow w juhu a mjeńšich Delnich Błótow w sewjeru. Mjez tutymaj dźělomaj zjednoći so Sprjewja na krótkej čarje w měsće Lubin.
Přirodna južna hranica Błótow je Łužiska wuhroda. W sewjeru twori sucha Luboraska hola markantnu krajinowu mjezu. We wuchodźe je dźensa brunicowa jama Choćebuz-sewjer kumštnje stworjena hranica Błótow.
Mosalsk
thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1231 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Dźěžnikecy
Dźěžnikecy ( Singwitz) su wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna a su dźensa najwjetši gmejnski dźěl Hornjeje Hórki.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Dźěžnikec (2019) Wjes słuša k Hornjohórčanskej gmejnje a leži sewjernje jeje hłowneje wsy mjez 225 a 245 m nad mórskej hładźinu na prawej stronje Sprjewje. W Sprjewinym dole wokoło Dźěžnikec zasydlichu so wot 19. lětstotka wjacore wulke industrijowe zawody.
Susodne wjeski su k Budyšinej słušace Bobolcy na sewjerowuchodźe, Hornja Hórka na juhu, Čorne Noslicy na juhozapadźe kaž tež Słónkecy a Dobruša na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Lada, Pod hajom, Haj, Na Šćelcach (= na Šćeńcach), Pola starej cyhelčiny, Na starych dźěłošćach, Na dołhim, Za wulku łuku, Pjeńčina, Pola duba, Pola chójnow, Pola pućnika, Pola Dobruše, Pola Přišec, Na Kolesku, Pola lipy, Pola Šćeńcy, Při ćělnym puću, Škloronc, Kupa, Pola Šlepy, Dźěžničanska hórka, Wulka łuka, Za chěžkami, Pola hrodźišća, Na klinach, Na Trybach.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Synkewicz je z lěta 1221. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyske tachantstwo, čehoždla wosta wěsty dźěl ludnosće hač do 20. lětstotka katolska.
Wobydlerstwo a rěč
mini|Dwurěčny napis při wojerskim pomniku na Dźěžnikečanskim kěrchowje W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 221 wobydlerjow, mjez nimi 194 Serbow (88 %). Dźěžnikecy běchu tehdy hišće poměrnje mała serbska wjeska na južnej kromje rěčneho teritorija. Dla spěšneje industrializacije Sprjewineje doliny kónc 19. lětstotka rozrosće wobydlerstwo Dźěžnikec hač do lěta 1925 na 562, při čimž dóstachu so domoródni Serbja do mjeńšiny. W 1920tych lětach spytachu wjacore serbske towarstwa w Budestečanskej wosadźe, tamniše serbstwo zachować a měrjachu so při tym tež na dźěłaćerjow.
Ewangelscy Dźěžnikečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe, katolscy Budyskej.
Valkeřice
Valkeřice ( Algersdorf) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, južnje Benešova a juhowuchodnje Děčína. Leža na sewjeru Čěskich srjedźnych horin w dole rěčki Valkeřický potok, lěweho přitoka Ploučnicy. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Sluková (Schneppendorf) a Valkeřice. Susodne gmejny su Františkov nad Ploučnicí na sewjeru, Starý Šachov na sewjerowuchodźe, Merboltice na wuchodźe, Verneřice na juhu a Heřmanov na zapadźe. Na gmejnskich zahonach nadeńdźe so markantna hora Kohout (589 m).
Porto
Grjekojo załožichu tu w starowěku přistaw Kalos („rjany [přistaw]“), kotryž Romjenjo potom přemjenowachu do Portus Cale (samsny woznam). W lěće 540 přetwarichu Zapadni Gotojo Porto k twjerdźizny a biskopskemu sydłu. Wot 716 do 868 a znowa mjez 997 a 1050 knježachu tu muslimscy Maurojo. W lěće 1096 dósta křižer Hendrich z Burgundskeje hrabinstwo Portocale za wićestwo. Z hrabinstwa wuwiwaše so kralestwo Portugalska, kotrež bu po měsće pomjenowane.
Dźensa je Porto z tekstilnej, metalowej a chemiskej industriju, wolijowej rafineriju, zamórskim přistawom Leixões a mjezynarodnym lětanišćom hospodarske a wikowanske srjedźišćo Portugalskeje kaž tež – jako sydło uniwersity, wuměłstwoweje akademije, muzejow a dźiwadłow – wuznamne kulturne město. W lěće 2001 bě hromadźe z nižozemskim Rotterdamom kulturna stolica Europy. Historiski centrum słuša wot 1996 k swětowemu herbstwu UNESCO.
mini|center|upright=2|Panorama Porta
Bahnowa zažnička
Bahnowa zažnička (Gagea spathacea) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Valkeřice
Stawizny
Sydlišćo nasta w 15. lětstotku podłu puća, kiž wjedźeše z doliny Ploučnicy do Verneřic, a wuwiwaše so do štyri kilometry dołheho lěsneho łanowca, kotrehož srjedźišćo bě 1704 natwarjena barokna cyrkej swj. Borbory w hornjej wsy. Pod komunistiskim knjejstwom bu cyrkej w lěće 1975 kaž w susodnych Merbolticach wottorhana.
2. julija
2. julija abo '''2. pražnika''' je 183. dźeń gregorianiskeje protyki (184. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 182 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|Alojs Andricki
Trubownik
Trubownik (Catalpa) je ród ze swójby bignonijowych rostlinow (Bignoniaceae).
Wopis
Družiny su spěšnje rosćace, w lěće zelene štomy.
Wulke łopjena su owalne a přećiwostejne.
Zwónčkojte kćenja rostu w nakónčnych pakićach a kićach.
Stejnišćo
Ma radšo włóžne, přesakliwe pódy na słónčnych, škitanych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostliny su we wuchodnej Aziji a sewjernej Americe rozšěrjene.
Systematika
Rodowe mjeno Catalpa bu w lěće 1777 wot Giovanni Antonio Scopoli w Introductio ad Historiam Naturalem, S. 170 najprjedy wozjewjene. Typusowa družina je Bignonia catalpa, kotraž płaćiwe mjeno je Catalpa ovata. Synonym za Catalpa je Macrocatalpa. Ród Catalpa słuša k tribusej Catalpeae w swójbje  Bignoniaceae. Wot Li 2008 su štyri Macrocatalpa-družiny, kotrež wšě na Karibiskich kupach su domjace, do roda Catalpa zarjadowane.
Eksistuje něhdźe dźesać Catalpa-družinow. Ród Catalpa je do dweju sekcijow rjadowany:
miniatur|links|Habitus wot Catalpa ×erubescens 'Pulverulenta'. Přez křižowanje je tak mjenowana hybridowy trubownik nastał:
Janek Wowčer
Janek Wowčer (němsce Janek Schäfer; * 10. februara 1977) je serbski žurnalist, kiž je wot septembra 2022 wyši redaktor pola Serbskeho rozhłosa MDR. Do toho bě wot septembra 2011 hač do awgusta 2022 jako naslědnik Benedikta Dyrlicha šefredaktor Serbskich Nowin.
Wowčer wotrosće w Róžeńće a studowaše najprjedy sorabistiku a komunikaciske wědomosće w Lipsku a potom žurnalistiku w Darmstadće. Hač do lěta 2006 skutkowaše jako swobodny žurnalist za Serbski rozhłós a Wuhladko. Wot lěta 2006 dźěłaše w redakciji serbskeho dźenika. Nimo toho je z předsydu chóra Delany w Šunowje. Wón bydli w Kulowje.
Neuruppin
Neuruppin je němske město na sewjeru Braniborskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Ostprignitz-Ruppin. Ma něhdźe 30.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při Ruppinskim jězoru rěki Rhin něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina. Neuruppin je po přestrjeni jedne z najwjetšich městow w Němskej.
Do 10. lětstotka běše Ruppinske hrodźišćo ze srjedźišćom słowjanskich kmjenow tuteje kónčiny. Po němskim dobyću załoži so na tutym městnje hród němskich zemjanow. Sydlišćo Neuruppin naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1238 a dósta 1256 měšćanske prawa.
Město leži njedaloko awtodróhi A 24 (Berlin–Hamburg) a je přez železnisku čaru Kremmen–Meyenburg z Berlinom zwjazane. Blisko města leži wojerske zwučowanišćo Wittstock.
Wosobiny
Najsławniši syn města je spisowaćel Theodor Fontane, kiž je so 1819 w Neuruppinje narodźił. Dalše wosobiny z Neuruppina su pruski twarski mišter Karl Friedrich Schinkel (1781–1841), lyrikar Erich Arendt (1903–1984) a spisowaćelka Eva Strittmatter (1930–2011).
Rahačow
thumb|left
Rahačow je město w Homelskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Rahačowskeho rajona.
Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Homela.
Region Stawropol
thumb|left|W [[Železnowodsku]]
Rahačow
Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Region Stawropol
Region Stawropol ( Ставропольский край/Stawropolski kraj) je zarjadniska jednotka w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w hórkatej stepowej krajinje sewjerneho předkraja Kawkaza. Jeho zarjadniske sydło a najwjetše město je Stawropol. Dalše wulke města su Pjatigorsk, Kislowodsk, Njewinnomyssk a Jessentuki. Najwažniša rěka je Kuban.
Rahačow
Sydlišćo je so w lěće 1142 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Region Stawropol
W lěće měješe Region Stawropol  wobydlerjow. Z toho běchu 81,6 % Rusojo a 5,5 % Armenjenjo.
Mały Halštrow
Mały Halštrow (serbsce tež Dobra, , prjedy Dober) je 55 kilometrow dołha rěčka w Delnjej Łužicy, prawy přitok Čorneho Halštrowa. Wužórli so južnje Ługa a ćeče najprjedy na sewjer zapadnje Libeśina, potom na sewjerozapad južnje wot Žadowa a Cernjowa, potom na zapad sewjernje wot Grabina a južnje wot Groźišća, potom na juh přez Dobrjoług-Góstkow a na juhozapad k Rukowej. Zapadnje Rukowa we Wahrenbrücku so Mały Halštrow wuliwa do Čorneho Halštrowa.
Amderma
thumb|left Amderma ( Амдерма) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Awtonomnym wokrjesu Nencow při pobrjoze Karaskeho morja něhdźe 420 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara a něhdźe 270 kilometrow sewjernje Workuty. Ma něhdźe 560 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło.
Baraniwka
thumb|left|Katolska cyrkej
Baraniwka je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sluč něhdźe 80 kilometrow zapadnje Žytomyra.
Zemja
miniatur|Zemja Zemja (astronomiski symbol: ) je słóncu třeći najbliši planet. Ma radius 6378 km a wolumen 1.0832073×1012 km3. Temperatury w přirodźe sahaja tu wot −89 °C do 57,7 °C a ćišć na mórskej wysokosći je 101.3 kPa.
Zemja jako domjacy planet čłowjestwa je hač dotal jenički znaty planet, na kotrymž je so wuwiło žiwjenje.
Bremowy pucherjak
Bremowy pucherjak (Utricularia bremii) je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow (Lentibulariaceae).
Lejno (Hornja Hórka)
Lejno ( Lehn) je wjeska w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1950 ke gmejnje Hornja Hórka a leži 244 m nad mórskej hładźinu pod Mnišoncom. Lejno bě ze starodawna wjesny dźěl Debsec.
Susodne wjeski su Debsecy na sewjeru, Budestecy na wuchodźe, Zahor na juhowuchodźe a Mnišonc na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Leen je z lěta 1396. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyska rada.
Ewangelscy Lejnjenjo přisłušeja wot zažneho 17. lětstotka Budestečanskej wosadźe. Do toho chodźachu do Budyšina.
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Lejna (2019)
29. julija
29. julija abo '''29. pražnika''' je 210. dźeń gregorianiskeje protyki (211. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 155 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|120px|Simon Dach (* 1605)
19. lětstotk
thumb|120px|Alexis de Tocqueville (* 1805) thumb|120px|Wilhelm Griesinger (* 1817) thumb|120px|Wilhelm Kress (* 1836) thumb|120px|Sophie Menter (1846–1918) thumb|120px|Theda Bara (1885–1955)
1901–1950
thumb|120px|Clara Bow (1905–1965)
thumb|120px|Mikis Theodorakis (* 1925)
Wumrěće
thumb|120px|bamž [[Hórban VIII. († 1644)]] thumb|120px|William Wilberforce († 1833) thumb|120px|Robert Schumann († 1856) thumb|120px|Vincent van Gogh († 1890)
Mjertyn
Mjertyn je muske předmjeno a delnjoserbska warianta mjena Měrćin.
Kosmata smjelzyna
Kosmata smjelzyna je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Calamagrostis villosa, Poaceae).
Irak
mini|left|Satelitowy wobraz Iraka z hranicami
Irak (hamtsce Irakska republika) je njewotwisny stat w juhozapadnej Aziji abo na Bliskim wuchodźe w starej Mezopotamiskej. Jeho susodźa su na juhu Kuwait a Sawdi-Arabska, na zapadźe Jordaniska, na sewjerozapadźe Syriska, na sewjeru Turkowska a na wuchodźe Iran. Na samym juhu ma Irak přistup k Persiskemu golfej. Na sewjeru Iraka nadeńdźe so Awtonomny region Kurdistan, kotryž ma swójski parlament a kurdišćinu jako hamtsku rěč. Stolica je Bagdad.
Dźensniši Irak nasta w lěće 1920 z třoch osmaniskich prowincow Bagdad, Basra a Mossul. Wot 1921 do 1958 bě z kralestwom a po wojerskim puču wot 1958 z republiku. Mjez 1979 a 2003 knježeše Saddam Husein jako diktator. Pod jeho knježerstwom wjedźeše Irak wójnu přećiwo Iranej (1980–88, z podpěru Sowjetskeho zwjazka a Zjednoćenych statow), Kuwaitej (1991) kaž tež dwójce přećiwo mjezynarodnej koaliciji pod wjednistwom Zjednoćenych statow (1991 a 2003). Wot kónca Huseinoweho knježerstwo knježi w někotrych kónčinach Iraka byrgarska wójna. Wot 2014 su kónčiny na sewjerozapadźe kraja pod kontrolu tak mjenowaneho „Islamskeho stata“.
Zinaida Nikolajewna Gippius
thumb|right Zinaida Nikolajewna Gippius ( * 20. nowembra 1869 w Bjeljowje, Ruska; † 9. septembra 1945 w Parisu) běše ruska basnjerka a spisowaćelka.
16. awgusta
16. awgusta abo '''16. žnjenca''' je 228. dźeń gregorianiskeje protyki (229. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 137 dnjow hač do kónca lěta.
Žičenk
Žičenk ( Kleinseitschen) je wjeska pola Hodźija w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k wjesnemu dźělej Žičeń.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so 500 metrow juhowuchodnje Žičenja přewažnje na prawym brjoze Dołheje wody, kotraž je so tule hłuboko do Hornjołužiskich honow zaryła. Mjez woběmaj wsomaj namaka so Žičeńske hrodźišćo. Hrodźišćowy puć zwjazuje Žičenk ze Žičenjom. Při puću blisko mosćika přez Dołhu wodu steji wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny. Druhej dróze wjedźetej do wuchodneho směra do Dźiwoćic a Družkec a na juh k železniskemu zastanišću při čarje Drježdźany–Zhorjelc.
K Žičenkej słuša tež dźěl dwórnišćoweho sydlišća kaž tež Póžeric młyn při Hušćanskej rěčce něhdźe połdra kilometra na juh.
Almaty
thumb|left
Žičenk
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hejdušec hat, Hrodźiško, W strónjach, Lada, Podjanska ława, Podjanska šćežka.
Almaty
Almaty (do 1921 – Верный/ Wjernyj) je najwjetše město Kazachstana a bě hač do lěta 1997 tež stolica srjedźoaziskeho kraja.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1854 jako ruska twjerdźizna Wjernyj załožiło.
Město ma wjace hač 1,8 milionow wobydlerjow a nadeńdźe so na juhu Kazachstana. Wone je druha najwjetša metropola cyłeje srjedźneje Azije.
Žičenk
Stawizny
Hač do lěta 1936 bě Žičenk samostatna wjesna gmejna, potom bu zjednoćeny ze Žičenjom. Hromadźe přińdźeštej wobě wsy w lěće 1974 k Hodźijskej gmejnje.
Wobydlerstwo
Žičenčanska gmejna měješe w lěće 1890 108 wobydlerjow; 1925 bě jich 108. Ewangelscy Žičenjo přisłušachu ze starodawna Hodźijskej wosadźe.
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 104 wobydlerjow, z nich 61 Serbow (59 %) a 43 Němcow. Z tym bě serbski podźěl niši hač w susodnym Žičenju (85 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za cyłu gmejnu Žičeń serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,6 %.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Žičenka ze železniskim wiaduktom
Kraska
Kraska (Tropaeolum) je ród ze swójby kraskowych rostlinow (Tropaeolaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Aleksandr Wladimirowič Zacharčenko
thumb|upright|Aleksandr Zacharčenko Aleksandr Wladimirowič Zacharčenko ( Александр Владимирович Захарченко; Олександр Володимирович Захарченко/ Oleksandr Wolodymyrowič Zacharčenko; 26. junija 1976 w Donjecku, Ukrainska SSR, Sowjetski zwjazk; † 31. awgusta 2018 runje tam) běše politikar Donjeckeje ludoweje republiki.
Dnja 31. awgusta 2018 bu w Donjecku zamordowany, po čimž wobwinowaše Ruska wjednistwo Ukrainy, kotrež pak kóždužkuli zamołwitosć wotpokaza.
Oktjabrskij (Baškirska)
thumb|left Oktjabrskij (,, 1937–1946 Socialictičeskij gorod/ Социалистический город) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 180 kilometrow zapadnje Ufy a ma něhdźe 112 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1937 jako Socialictičeskij gorod załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Jopek
Jopek je mjeno slědowacych wosobow:
Bruna ropucha
Bruna ropucha (Nasturtium microphyllum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Obninsk
thumb|left Obninsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 109 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Křesćan Krawc
Křesćan Krawc ( Christian Schneider; * 7. awgusta 1938 w Lemišowje) je serbski spisowaćel a awtor wjertnych knihow.
Narodźi so jako syn twarskeho mištra Pawoła Krawca w tehdy hišće serbskim Lemišowje. Studowaše žurnalistiku a ratarstwo a bě mjez druhim reporter Choćebuskeho serbskeho rozhłosa (1961–66), šefredaktor Płomjenja (1965–78) a lektor w Ludowym nakładnistwje. Wón dźěła dźensa jako swobodny awtor a bydli w Hrubjelčicach.
Wjeska
Wjeska je městačko w pólskim dźěłu Hornjeje Łužicy. Leži na prawym brjoze Łužiskeje Nysy napřećo Mužakowej a Krušwicy w Němskej a słuša k Lubušskemu wojewódstwu.
Hraničnej přechodaj zwjazujetej Wjesku z Mužakowom a Krušwicu.
We Wjesce leži wjetši dźěl Parka wjercha Pücklera, kotryž nadeńdźe so při woběmaj brjohomaj Nysy a słuša k swětowemu herbstwu UNESCO.
Bosporus
Bosporus ( Βόσπορος = „howjazy brod“, Boğaz = „kyrk“) je mórski přeliw w sewjerozapadnej Turkowskej, mjez Marmarskim morjom na juhu a Čornym morjom na sewjeru. Nadeńdźe so mjez europskim a aziskim dźělom milionoweho města Istanbula a je tuž z dźělom nutřkownoeuraziskeje hranicy. Jedna so wo jenički zwjazk Čorneho morja ze Srjedźnym morjom a tuž wo jeničku móžnosć za łódźe z Bołharskeje, Rumunskeje, Ukrainy a Georgiskeje, přez južny mórski puć do oceana přińć.
Bosporus je někak třiceći kilometrow dołhi a mjez 700 a 2500 metrow šěroki. Wodowa hłubokosć wosrjedź přeliwa je mjez 36 a 124 metrami. K Bosporusej słuša Istanbulski zaliw „Złoty róh“, ze starodawna wužiwany přirodny přistaw.
Tři mosty – wotewrjene 1973, 1988 a 2016 – a dwaj tunelaj (2013/2016) zwjazuja zapadny z wuchodnym pobrjohom Bosporusa.
3. julija
3. julija abo '''3. pražnika''' je 184. dźeń gregorianiskeje protyki (185. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 181 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.5|[[Mikławš Bjedrich-Radlubin († 3. julija 1930)]]
Čorny Halštrow
Čorny Halštrow ( Carny Halšter, staroserbsce Bystrica Schwarze Elster) je rěka we wuchodnej Němskej. Wón je 179 kilometrow dołhi a jeho přitočnišćo wobsahuje 5705 km². Čorny Halštrow wužórli so na Žiwinje w Zapadołužiskej pahórčinje něhdźe dwaj kilometraj južnje Halštrowa a ćeče přez Hornju Łužicu w Sakskej a Braniborskej hač do Saksko-Anhaltskeje, hdźež so do Łobja wuliwa.
Blisko Złeho Komorowa tworja Čorny Halštrow hranicu mjez Hornjej a Delnjej Łužicu.
Prawy bjezłopjenčk
Prawy bjezłopjenčk (Monotropa hypopitys) je rostlina z podswójby bjezłopjenčkowych rostlinow (Monotropoideae) znutřka swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae). Dalše serbske mjeno je prawe hribowe zelo.
Derbent
Leži w sewjernym předkraju Kawkaza při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Machačkale.
Iran
Iran (prjedy Persiska) je njewotwisny stat a wot lěta 1979 islamska republika w juhozapadnej Aziji. Z wjace hač 80 milionami wobydlerjow a přestrjenju wot 1,6 milionow kwadratnych kilometrow słuša k dwaceći najwjetšim statam na swěće. Jeho stolica, najwjetše město a hospodarske srjedźišćo je Teheran.
Susodne kraje su Irak na zapadźe, Turkowska, Armenska a Azerbajdźan na sewjerozapadźe, Turkmenistan na sewjeru kaž tež Afghanistan a Pakistan na wuchodźe. Na juhu tworitej Persiski golf a Arabske morjo přirodnu hranicu. Na sewjeru Irana nadeńdźe so pobrjóh Kaspiskeho morja.
Mjertyn Moń
Mjertyn Moń ( Martin Moyn; * 24. januara 1848 w Turnowje, † 4. septembra 1905 w Eislebenje) bě serbski wučer, ludowědnik a rěčespytnik.
thumb|upright|Wopomnjenski kamjeń za Mjertyna Monja w Turnowje
Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn bura Hanza Monja z Turnowa pola Picnja a wopytowaše po konfirmaciji hač do lěća 1870 Friedricha Wilhelmowy gymnazij w Choćebuzu. Po tym studowaše w Lipsku kaž tež wot 1872/73 w Hali klasisku filologiju a złoži w lěće 1875 eksamen w Hali. Ze zymskim semestrom 1875 nastupi městno wědomostneho pomocneho wučerja při gymnaziju w Seehausenje (Stara Marka). 1876 přiwza městno jako pjaty rjadny wučer při měšćanskej wyšej byrgarskej šuli w Eislebenje pod nawodom Juliusa Wilhelma Otta Richtera. Skutkowaše nimale 30 lět hač do swojeje smjerće w lěće 1905 jako wučer w Eislebenje.
Skutkowanje
Jako student pućowaše Moń runja Arnoštej Muce w prózdninach po Delnjej Łužicy a wjedźeše pućowanski dźenik, do kotrehož zapisowaše ludowědne a rěčne wosebitosće kaž tež wobkedźbowanja politiskich a towaršnostnych wobstejnosćow. Tak dokumentowaše mjez druhim serbsku rěč wokoło Plesa, kotruž měješe Muka hižo za wotemrětu.
1886 doporuči Lipšćanski profesor slawistiki August Leskien wědomostnej towaršnosći Jablonowskich jako temu wupisanja za tute lěto wudźěłanje delnjoserbskeje gramatiki, při čimž bě Moń jedyn z dweju wobdźělnikow. Najebać dobreho pohódnoćenja dźěła njezamó so wón přećiwo konkurentej Arnoštej Muce přesadźić, kotryž bě hižo někotre lěta na temje dźěłał a kotremuž so myto 1000 hriwnow připózna.
Česćowanje
W ródnym Turnowje dopominatej mjeno jedneje dróhi kaž tež wopomnjenska tafla při ródnym domje na njeho.
Iran
Turystyka
Kraj o bogatej historii i niesamowitym dziedzictwie, Iran jest krajem, który jest często pomijany i niesłusznie omijany przez wielu podróżników. Jednak Iran ma wszystko do zadowolenia: kulturę, która ma kilka tysięcy lat, fantastyczne zabytki i miasta, różnorodne krajobrazy, od ośnieżonych gór po suche pustynie przez morze, a także jedną z najbardziej przyjaznych populacji na świecie. świat!
Franopol
Franopol je mjeno dweju wsow w Pólskej:
Derbent
Ma něhdźe 121 tysac wobydlerjow.
Mólička zažnička
Mólička zažnička (Gagea minima) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Derbent
Sydlišćo je so w lěće 438 załožiło a ma wot lěta 1840 měšćanske prawa.
Awtodróha
mini|[[Zwjazkowa awtodróha 9 w Bayerskej]]