cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jutnička
Hižo 1840/41 běštaj Handrij Zejler a Jan Arnošt Smoler wo załoženju serbskeje nowiny rozwažowałoj, bě pak nazymu 1841 Jan Pětr Jordan, kiž jako reprezentant narodneho hibanja zamołwitosć na so wza. Hamtsku koncesiju wobstara – kaž pozdźišo za Tydźensku Nowinu – Budyski knihikupc Schlüssel, kiž měješe so z wudawaćelom stać. Wokrjesna direkcija Budyšin pisaše na to sakskemu nutřkownemu ministerstwu, zo „njemóže so [potrjeba za serbskim časopisom] runje jako nuzne mjenować“. Najebać to dósta Jordan dnja 15. oktobra 1841 dowolnosć za wudawanje swojich nowin. Prěnje čisło wuńdźe 8. januara 1842 jako ''Jutřničžka. Nowiny za Serbow. W Budyšinje wjedźene wot J. P. Jordana, wudawane wot Wellerec kniharnje, ćišćane pola C. G. Hiecki''. Wot třećeho čisła mjenowaše so nowina Jut'ničžka.
Nowina wobsahowaše štyri strony a publikowaše hłownje originalne a z čěšćiny a słowakšćiny přełožene basnje, powědančka a baje a poskićowaše rady za domjacnosć a hospodarstwo. Hinak hač w Dejkowym Serbskim powědarju a kurěrje njehrajachu politiske powěsće ze šěršeho swěta wulku rólu. Jordan koncentrowaše so na kulturu a literaturu Serbow a susodnych słowjanskich ludow.
Sobudźěłaćerjo w nowinskim dźěle běchu farar Zejler (pod pseudonymom Boršćan), Michał Buk z Budyšina, Korla Awgust Mosak-Kłosopólski kaž tež studentaj Křesćan Bohuwěr Pful („Łužan“) a Jan Arnošt Smoler („Serbosław“).
Jutnička wužiwaše nowy Jordanowy prawopis, štož bě po Korli Awgusće Jenču a Michale Hórniku jedna z přičin za to, zo wosta kruh woteběrarjow chětro wobmjezowany. Hižo ze 26. čisłom dnja 25. junija 1842 zasta Jordan wudawać nowinu. Tydźeń pozdźišo přewza nowa Tydźenska Nowina – wo wjele wuspěšnišo – rólu jeničkich serbskich nowin a w nazymje wuda Jordan sam znowa časopis pod mjenom Serbska Jutnička, tónraz nowinu za wučenych.
Osasco
Osasco je wulkoměsto w Brazilskej. W lěće 2009 je tam bydliło 718 646 ludźi.
Dedoplisckaro
thumb|left
Dedoplisckaro (do 1921 – Carskie kolodcy/ Царские колодцы; 1921–1991 Citeli-Ckaro/ წითელწყარო) je město na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej.
Leži něhdźe 115 kilometrow wuchodnje Tbilisija.
Ma něhdźe 5940 wobydlerjow.
Wot lěta 1963 ma měšćanske prawa.
Droby
Droby ( Droben) su wjeska z wobydlerjemi we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Radwor a leža 145 m nad mórskej hładźinu pod Kaponicu a wosrjedź krajiny hornjołužiskeje hole a hatow sewjernje Budyšina. Hač do lěta 1936 běchu Droby samostatna gmejna, po tym hač do lěta 1999 Minakałski wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Minakał na sewjerowuchodźe, Chróst na juhowuchodźe, Łomsk na juhu a Psowje na sewjerozapadźe. W lěsu zapadnje Drobow namaka so stary wojerski kompleks.
Stawizny
mini|left|Kamjentny křiž blisko Drobow Sydlerskostawiznisce su Droby nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Drobe pochadźa z lěta 1350. Ležownostne knjejstwo zastawaše Minakałske kubło.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 128 wobydlerjow, z nich 124 Serbow (97 %). Křesćanscy Drobjenjo su přewažnje protestanća, kiž přisłušeja Minakałskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 96 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 42,1 lět (Sakska: 46,4).
Strč prst skrz krk
miniatur|300px|Žołmowy přeběh a [[spektrogram sady.]] Strč prst skrz krk [] (hsb. Tykń porst přez kyrk ) ze sylnje kulenym złóžkotwornym r je čěske a słowakske jazykłamate hrónčko z 15 pismikami.
W rěčnej wučbje za njemaćernikow so tuta sada často wužiwa, zo by wurjekowanje słowjanskich słowow bjez napisanych wokalow w tych rěčach zwučowało. Po maćernej rěči su te po zdaću bjezwokalowe słowa ćežko wurjekujomne. W čěšćinje su bjezwokalowe słowa často, dokelž r a l stej złóžkotwornej, potajkim njenapisany njespěwny wokal implikujetej a přez to móžetej złóžkowy wjeršk tworić, tak zo złóžki bjez napisanych wokalow eksistuja. Tohodla so tuta sada často jako přikład za "sadu bjez wokalow" wužiwa.
Dalše čěske „jazykłamate hrónčka“ z wokalemi
Znate je tež jazykłamate hrónčko, kotrež čěske „ř“ tematizuje: Třista třicet tři stříbrných stříkaček přeletělo přes třista třicet tři stříbrných střech. (333 slěbornych wohnjowych sykawow syka po 333 slěbornych třěchami)
Wilhelm Bogusławski
Wilhelm Józef Bogusławski (* 1825 w Lachowicach; † 12. decembra 1901 w Žitoměrje) bě pólski prawiznik, stawiznar a pólski přećel Serbow. Wón je hromadźe z Michałom Hórnikom prěni zarys cyłkownych serbskich stawiznow napisał.
Žiwjenje
Wilhelm Bogusławski narodźi so w Lachowicach blisko Žitomira na Wołynskej. Mjez 1837 do 1846 wopyta wón gymnazij w Žitomiru a studowaše po tym spočatnje medicinu a pozdźišo prawnistwo w Pětrohrodźe. W Kazanju přizamknje dodatny studij mjezynarodneho prawa. W statnej słužbje docpě w Pětrohrodźe schodźenk woprawdźiteho statneho radźićela. W lěće 1896 so Bogusławski na wuměnk podawši do swojeje domizny w Žitoměrskim kraju wróći.
Nimo swojeho powołanja wěnowaše so Wilhelm Bogusławski stawizniskemu slědźenju, wosebje stawiznam zapadnych Słowjanow. Pohnuty přez nastawki Maciejowskeho, Zmorskeho, Srjeznjewskeho a Hilferdinga zbliži so tež Serbam a wopyta Łužicu w lětomaj 1858 a 1884. W lěće 1861 wuda w Pětrohrodźe prěni stawizniski zarys serbskich stawiznow, kotryž spisa w pólskej rěči. Hromadźe z Michałom Hórnikom wobdźěła tutu twórbu, kotruž wudaštaj 1884 jako knihu Historija serbskeho naroda. We Waršawje poda 1885 biografiju Jana Arnošta Smolerja.
W lěće 1884 zaskoči Wilhelm Bogusławski na wufinancowanje wysokeje Pětrohródskej hypoteki na Maćičnu ležownosć a wuchowa tuž Maćicu Serbsku před chutnej pjenježnej nuzu.
Wot lěta 1880 bě Wilhelm Bogusławski čłon Maćicy Serbskeje a wot 1885 jeje čestny sobustaw.
Furmanow (město)
thumb|left Furmanow (, 1918 – 1941 Serjeda) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1918 załožiło.
Madagaskar
thumb|left|Antananarivo - stolica Madagaskara
Madagaskar ( Madagascar) je wulki kupowy stat w juhozapadźe Indiskeho oceana před afriskim pobrjohom. Mjez Madagaskarom a kontinentom namaka so něhdźe 420 km šěroki Mosambikski přeliw. Stolica je Antananarivo, kotrež so namaka w srjedźišću kupy.
Na Madagaskarje knježi ćopła, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wokoło 25 °C. We wuchodnym dźělu kupy je włóžnišo z lětnymi spadkami hač do 4000 mm, na zapadźe sušišo z jenož 500 mm. Kupa leži tež we wliwowym wobwodźe tropiskich cyklonow, kiž nimale kóždolětnje přińdu. Najwyše městno je wjeršk hory Maromokotro (2.876 m) w sewjeru Madagaskara.
Krasnoufimsk
thumb|left Krasnoufimsk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Ufa we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 220 kilometrow zapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1736 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Horni Hajnk
Horni Hajnk ( Dreihäuser) je małe sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w Budyskim wokrjesu a słuša ke gmejnje Worklecy.
W Hornim Hajnku bydleše dołho spisowaćel Jurij Brězan a bydli tu tež spisowaćel Beno Budar.
Geografija
Horni Hajnk leži we wysokosći 160 metrow nad mórskej hładźinu něhdźe kilometraj sewjernje wot Worklec a tři kilometry južnje wot Róžanta.
Přez Horni Hajnk běži kolesowanska šćežka Na slědach Krabata.
center|thumb|upright=1.7|Powětrowy wobraz Hornjeho Hajnka
Stawizny
mini|upright|Modlerski stołp južnje Hornjeho Hajnka při šćežce do Worklec Prěnje historiske naspomnjenje jako Dreihäuser je z lěta 1875. Hižo na sakskej karće wot spočatka 19. lětstotka bě sydlišćo pak pod němskim mjenom Berghäuser zapisane.
Karatau
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1963 ma měšćanske prawa.
Kušwa
Kušwa (1735–1925 Kušwinskij zawod/ Кушвинский завод) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kušwa we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 200 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1735 jako Kušwinskij zawod załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Telenești
thumb|left Telenești ( Telenesht, Telenješty) je městačko w srjedźnej Moldawskej. Je zarjadniske sydło Teleneștiskeho rajona.
Šluknov
Šluknov (serbsce tež Słanknow, Schluckenau) je městačko w samym sewjeru Čěskeje při hranicy z Hornjej Łužicu a zdobom najsewjerniša měšćanska gmejna kraja. Na tamnym boku němsko-čěskeje hranicy leži gmejna Załom w Budyskim wokrjesu. Mjez woběmaj sydlišćomaj wobsteji hraničny přechod. Město ma dwórnišćo při železniskej čarje Rumburk–Zebnica.
Telenești
Leži něhdźe 65 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Šluknov
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Slanknov je ze 14. lětstotka. Tehdy załoži čěski zemjanski ród Berka z Duby tule na městnje staršeho słowjanskeho sydlišća nowe městačko. Wokoło lěta 1430 wužiwachu Husića Šluknov a susodny Rumburk dla połoženja při starej Čěskej šćežce jako wuchadźišćo nadběhow přećiwo Budyšinej.
Telenești
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow
Šluknov
Stawizny
Za čas prěnjeje čěskosłowakskeje republiki bě Šluknov ze srjedźišćom Sudetoněmskeje strony Konrada Henleina. Wot tehdy wokoło 5.500 wobydlerjow bě wjetšina němskorěčna. Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu sudetoněmske wobydlerstwo dla Benešowych dekretow z Čěskosłowakskeje wuhnate.
Dźensa słuša Šluknovska kónčina k problematiskim regionam sewjerneje Čěskeje z wysokej bjezdźěłnosću.
Telenești
Sydlišćo je so w lěće 1611 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Hybridna petunija
Hybridna petunija (Petunia × hybrida) je družina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae). Družina je hybrida z běłeje Petunia axillaris a róžojteje hač wioletneje Petunia integrifolia.
Wopis
Hybridna petunija je relatiwnje spěšnje rosćaca rostlina, kotraž njeje přećiwo mrózej kruta. Eksistuja někotre rosćenske formy, a to kerčinata, horje rosćaca a wisaca. Barba a forma kćenjow wariěrujetej.
Stejnišćo
Ma radšo přesakliwe, płódne pódy na słónčnych stejnišćach.
Wužiwanje
Rostlina so jako hrjadkowu a kwětkowcowu rostlinu plahuje.
Dźwari
thumb|left|Spjatna murja při rěce Enguri
Dźwari je městačko na zapadźe Georgiskeje. Leži při rěce Enguri něhdźe 360 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija, blisko abchaziskeje hranicy.
Ma něhdźe 763 wobydlerjow.
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.
Blisko Dźwarija nadeńdźe so při rěce Enguri najwjetša wodowa milinarnja Kawkaza z najwyšej wobłukowej spjatnej murju na swěće (271,5 m).
Igor Wasiljewič Kurčatow
thumb|Kurčatow w 1930tych lětach
Igor Wasiljewič Kurčatow ( * 21. januara 1903, w Simskim zawodźe, Ufaski wobwod, Ruske carstwo, † 7. februara 1960, w Moskwje, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny ruski a sowjetski fyzikar a nawoda sowjetskeho programa atomoweje bomby. Wón płaći jako „wótc sowjetskeje atomoweje bomby“.
Po Kurčatowje pomjenowane su mjez druhim jeho něhdyši slědźenski institut w Moskwje, jadrowa milinarnja Bjelojarsk pola Jekaterinburga, hora w Antarktice kaž tež dwě měsće w Ruskej a w Kazachstanje.
Wolfram Günther
thumb|upright|Wolfram Günther
Wolfram Günther (* 27. junija 1973 w Lipsku) je sakski jurist, wuměłstwowy historikar a politikar Zelenych, kiž je wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu (4. městno) woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje. Wot 20. decembra 2019 je wón sakski statny minister za energiju, škit klimy, wobswět a ratarstwo kaž tež prěni zaměstnik ministerskeho prezidenta w kabineće Kretschmer II.
Do toho bě wón rěčnik swojeje frakcije za wobswět a přirodoškit, ratarstwo, twarstwo a pomnikoškit a wot lěta 2018 předsyda zeleneje frakcije w sejmje.
Günther je woženjeny a ma štyri dźěći.
Žanatas
Žanatas je město w južnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Sarysuskeho rajona.
Leži něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Taraza.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1969 ma měšćanske prawa.
Octavian Ursu
thumb|upright|Octavian Ursu
Octavian Ursu (* 28. oktobra 1967 w Bukaresće) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot lěta 2019 wyši měšćanosta Zhorjelca. Do toho bě wón wot 2014 direktnje woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje. Wón pochadźa z Rumunskeje.
Ursu bu 2014 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 58 (Zhorjelc 2) z 37,1 % hłosow woleny. Wot 2010 bě předsyda Zhorjelskeho měšćanskeho zwjazka CDU a wot 2015 tež wokrjesneho zwjazka. W druhim kole wólbow za wyšeho měšćanostu Zhorjelca w juniju 2019 doby z 55,2 % wotedatych hłosow dźakowano podpěry wolerjow zeleneje kandidatki Franziski Schubert přećiwo kandidatej strony AfD.
Studowany hudźbnik bydli wot lěta 1990 w Němskej a dźěłaše jako trompetar při Nowej łužiskej filharmoniji w Zhorjelcu. Wot 1998 do 2014 bě nimo toho docent při Zhorjelskej wysokej šuli za cyrkwinsku hudźbu. Wón je grjeksko-ortodoksny, woženjeny a nan dweju dźěsćow.
Šuja
thumb|left thumb|left Šuja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1539 załožiło.
Dmanisi
thumb|left
Dmanisi je městačko na juhu Georgiskeje, blisko armenskeje hranicy. Leži něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Stawizny
Wokolina městačka bě hižo w šestym lětstotku wot křešćanow wobsydlena. Blisko Dmanisija namakachu so pak kosće 1,8 milionow lět stareho zažneho čłowjeka, najstarše dotal znate powostanki z družiny Homo zwonka Afriki.
Dźensniše sydlišćo je so hakle w 19. lětstotku jako ruska wjes Baškičet załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Wysoki žiwotnik
Wysoki žiwotnik (Thalictrum morisonii) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Juža
Juža je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1628 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Čěska šćežka
thumb|W [[Hornja Hórka|Hornjej Hórce přeprěči Čěska šćežka Sprjewju přez tak mjenowany Čěski móst.]]
Čěska šćežka (tež Stary Praski puć; Česká stezka,  Böhmischer Steig) je pomjenowanje wikowanskich pućow, kotrež wot 11. lětstotka Mišnjansku marku, Hornju Łužicu a Čěsku mjez sobu zwjazowachu. Puće wjedu přez horinske rjećazy Bohotskeje, Rudnych horin a Łužiskich horin. Z lěta 1118 pochadźa prěnja indirektna pokazka na tajki zwisk, jako so we wopismje cłownistwo blisko dźensnišeje Šwikawy naspomni. W lěće 1143 naspomni so tak mjenowana semita bohemica tež bjezposrědnje, kotraž ze Starohroda (Altenburg) přez Waldenburg a Sapawu (Zschopau) do Čěskeje wjedźeše.
Łužiska wotbóčka Čěskeje šćežki wjedźeše wot Budyšina po boku Sprjewineho doła do Šluknova a dale do Čěskeje Lipy.
Bornitz
Bornitz je pomjenowanje:
Valentin Lippmann
thumb|upright|Valentin Lippmann (2014)
Valentin Lippmann (* 22. januara 1991 w Drježdźanach) je sakski politikar Zelenych a wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu (6. městno) woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje kaž tež parlamentariski jednaćel swojeje frakcije.
Studowany politikowědnik je wot lěta 2007 čłon Zelenych. Při wólbach do krajneho sejma dnja 31. awgusta 2014 dósta we wólbnym wokrjesu Drježdźany 1 15,2 % wotedatych hłosow a tuž třeći najlěpši wuslědk. Wón je rěčnik zeleneje frakcije za nutřkownu politiku, datowy škit a komunalne naležnosće.
Lesnoj
Sydlišćo je so w lěće 1735 jako Swjerdlowsk-45 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Quoos
Quoos je pomjenowanje:
Singular
Singular ( singulāris „jednotliwy“), tež jednota je numerusowa kategorija, kotraž woznamjeni jednotliwy elementy. Móže při substantiwach, adjektiwach, pronomenach a werbach wustupować.
Cölln
Cölln je pomjenowanje:
Chiroqchi
Chiroqchi (wurjekowanje: Čirokči; / Čirakči) je město w Qashqadaryoskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Chiroqchiskeho wobwoda.
Leži зřш rěсe Kaškadarja něhdźe 90 kilometrow wuchodnje wot města Qarshi.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Dušeti
thumb|left
Dušeti (do 1936 Dušet) je městačko w srjedźnej Georgiskej, blisko južnoosetiskeje hranicy. Leži něhdźe połsta kilometrow sewjernje Tbilisija.
Ma něhdźe 6467 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1215 załožiło a ma wot lěta 1801 měšćanske prawa.
Luppa
Luppa je pomjenowanje:
Žabnik
Žabnik (Alisma) je ród ze swójby žabnikowe rostliny (Alismataceae). Druhe serbske mjena su wódnomužowe łopatki, wódnomužowe łžički , žabjace łopatki a žabjace łžički.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Michajlowsk (Oblasć Swjerdlowsk)
Michajlowsk je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Ufa we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1805 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Pyšny žiwotnik
Pyšny žiwotnik (Thalictrum aquilegiifolium) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Pyšny žiwotnik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 1 m (40-120 cm) a šěrokosć wot 45 cm.
Stołpiki su sylne, hranite a nahe.
Łopjena
Šěrozelene abo módrozelene łopjena su zwobručowane a wobsteja z třoch hač sedmjoch eliptiskich, kulojtych hač owalnych pjerow. Jich kroma je hrubje a tupje zubata abo tróšku zarězana.
Kćenja
Kćěje w lěće. Kwětnistwo je pakićojte a wobsahuje wjele kćenjow. Róžojte, swětłowioletne abo nazeleń běłe kćenja su móškate. Kćenjowe łopješka su njenahladne, žołtozelene a skoro wotpadnu. Próškowe nitki su horjeka stołstnjene, swětłowioletne abo čerwjenojte, rědko běłe.
Wonjace kćenja insekty přiwabjeja.
Płody
Płodźiki wisaja na dołhich stołpikach a su třihraniće křidleškowane.
Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach. Ma radšo mokre, wutkate, zwjetša wapnite pódy.
Aksaj (Kazachstan)
thumb|left|Muzej Aksaj je město w zapadnym Kazachstanje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Burlinskeho rajona.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Ungheni
Leži lěwym brjoze pomjezneje rěki Prut něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 45 kilometrow wuchodnje wot rumunskeho města Iaşi. Blisko Ungheni nadeńdźe so jedyn z najwažnišich hraničnych přechodow mjez Moldawskej a Rumunskej.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1462 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Shahrisabz
thumb|left Shahrisabz (wurjekowanje: Šachrisabz) je město w Qashqadaryoskej oblasći w Uzbekistanje.
Historiske žro města słuša wot lěta 2000 k swětowemu herbstwu UNESCO.
Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Qarshi a něhdźe 80 kilometrow južnje Samarkanda.
Ma něhdźe 100 tysac wobydlerjow.
Gawrilow-Jam
thumb|left Gawrilow-Jam je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Jaroslawskej oblasći. Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Njewjansk
thumb|left Njewjansk je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Njejwa we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Gawrilow-Jam
Sydlišćo je so w lěće 1545 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Oral
thumb|left Oral (/Uralsk; do 1775 – Jaickij gorodok/ Яицкий городок) je město w zapadnym Kazachstanje.
Leži při prawym brjoze rěki Ural a lěwym brjoze rěki Čagan něhdźe 1400 kilometrow zapadnje stolicy Astana.
Ma něhdźe 300 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1584 załožiło a ma wot lěta 1613 měšćanske prawa.
Jurjewjec
thumb|left thumb|left Jurjewjec je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při rěce Wolga w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1150 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Fălești
thumb|left Fălești ( Falesht; Falešty) je město na zapadźe Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Făleștiskeho rajona.
Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1429 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Zestaponi
thumb|left|Wuhlad wot twjerdźizny
Fălești
Wulka židowska wosada (1900: 22%; 1930: 51% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Zestaponi
Zestaponi je město w srjedźnej Georgiskej, w regionje Imeretiskej.
Malawi
thumb|left|Při Malawiskim jězorje
Zestaponi
Leži při rěce Kwirila něhdźe 190 kilometrow zapadnje Tbilisija a něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Kutaisija.
Malawi
W Malawiju knježi ćopła subtropiska klima ze štyrjomi počasami:
Zestaponi
Ma něhdźe 20814 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Malawi
Najwyše městno je Sapitwa (3.002 m) blisko mosambikskeje hranicy w juhu kraja. Přewažaca krajinowa forma je sawana.
Malawi běše hač do lěta 1964 jako Njasaland britiska kolonija.
Žabnikowe rostliny
Žabnikowe rostliny (Alismataceae) su swójba symjeńcow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Karaganda
thumb|left|Katedrala katolskeho biskopstwa Karaganda je město w Kazachstanje.
Leži při rěce Bukla něhdźe 190 kilometrow juhowuchodnje stolicy Astana.
Ma něhdźe 500 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1934 měšćanske prawa.
Nižnije Sergi
Sydlišćo je so w lěće 1743 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.
Danilow (město)
thumb|left Danilow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Jaroslawskej oblasći. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku jako wjes Danilowskaja Sloboda załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Łukojce
Łukojce ( Wiesengrund) su wot lěta 2002 wobstejaca gmejna w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž leži mjez Choćebuzom a Baršćom njedaloko hranicy z Pólskej a słuša k wokrjesej Sprjewja-Nysa. W decembru 2015 přistupi, přidatnje k Matyjojcam, cyła gmejna serbskemu sydlenskemu rumej. Łukojce su jedna ze sydom gmejnow Derbnjanskeho hamta.
Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Dubrawa (Dubrau), Garjej (Gahry), Gózd (Gosda I), Jaty (Jethe), Klinka (Klinge), Matyjojce (Mattendorf), Smaržow (Smarso) a Trjebejce (Trebendorf).
Zugdidi
thumb|left
Zugdidi je město w zapadnej Georgiskej, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. Leži při rěce Enguri něhdźe 250 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.
Je z něhdźe 42 998 wobydlerjemi šeste najwjetše město Georgiskeje.
Mauritius
thumb|left|Krajina na Mauritiusu
Mauritius je husće wobsydleny kupowy stat na juhozapadźe Indiskeho oceana a słuša geografisce k Africe. Leži něhdźe 750 km wuchodnje kupy Madagaskar. Stolica je Port Louis, kotraž so namaka w sewjerozapadźe hłowneje kupy. K statej słuša tež mała kupa Rodrigues, kotraž leži něhdźe 600 km wuchodnje Mauritiusa.
Na Mauritiusu knježi ćopła, włóžna tropiska klima z přerěznymi temperaturami mjez 19 a 24 °C. Suchša zyma traje wot meje do nowember, w lěću je włóžnišo. Najwyše městno je Piton de la Petite Rivière Noire (828 m) w juhu kupy.
Mauritius běše hač do lěta 1968 britiska kolonija.
Rěčny centrum WITAJ
Rěčny centrum WITAJ, krótko RCW je samostatny wotrjad Domowiny, kotrehož zaměr je spěchowanje, zdźerženje, posrědkowanje a rozšěrjenje hornjo- a delnjoserbskeje rěče. Wón bu w lěće 2001 w zwisku ze strukturnymi změnami serbskich institucijow załoženy, ma swoje sydło w Budyšinje a wudźeržuje delnjołužisku wotnožku w Choćebuzu.
Do nadawkow słušeja wudawanje wučbnicow a wučbnych srědkow, šulske socialne dźěło, młodźinske dźěło, dalekubłanje kubłarjow a wučerjow kaž tež projektowy management a wědomostny přewod modeloweho projekta WITAJ.
Rěčny centrum WITAJ wudźeržuje internataj Serbskeho gymnazija Budyšin a Delnjoserbskeho gymnazija w Choćebuzu. Wón wudawa dźěćacej časopisaj Płomjo a Płomje, fachowy časopis za wučerjow Serbska šula a informaciski zešiwk Lutki za pěstowarske dźěći.
Žezkazgan
thumb|left Žezkazgan je město w Kazachstanje.
Leži při brjoze Kengirskeho spjateho jězora, něhdźe 530 kilometrow juhozapadnje Karagandy.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło.
Kareli
Kareli je městačko w srjedźnej Georgiskej. Leži při prawym brjoze rěki Kura něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 20 kilometrow zapadnje Gorija.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1715 k prěnjemu razej naspomniło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Wudwor (Worklecy)
Wudwor ( Höflein) je wjes w hornjołužiskim Budyskim wokrjesu. Leži w serbskich Horjanach na lěwym boku Klóšterskeje wody a słuša z lěta 1973 ke gmejnje Worklecy.
Přez Wudwor wjedźe Swjatojakubski puć.
Geografija
Wjes leži něhdźe 800 metrow juhozapadnje Worklec při małkej rěčce, lěwym přitoku Klóšterskeje wody. Dalše susodne wsy su Kozarcy na wuchodźe, Kukow na juhu, Wěteńca na zapadźe a Smječkecy na sewjerozapadźe. K Wudworju słuša wjesny dźěl Mosty (němsce Mostach) při puću do Chrósćic. Wosrjedź wsy nadeńdźe so pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z napisami w serbskej a němskej rěči.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Hovelin je z lěta 1301. Ležownostne knjejstwo nad Wudworjom bě rozdźělene mjez klóštrom Marijina hwězda a Worklečanskim ryćerkubłom. We 18. lětstotku měješe tež Budyski krajny bohot podźěl wsy we swojim wobsydstwje.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 138 Wudworčenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 62,7 %.
Pomniki
Hlej: Lisćina kulturnych pomnikow we Wudworju
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz wsy z Worklecami w pozadku
Sydrikojty žiwotnik
Sydrikojty žiwotnik (Thalictrum simplex subsp. galioides) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Je jedna poddružinow jednoreho žiwotnika (Thalictrum simplex).
Yakkabog‘
thumb|left|Pólski kěrchow Yakkabog‘ (wurjekowanje: Jakkabog; /  Jakkabag; do 1978 – Станция Яккабаг/ Stancija Jakkabag) je město w Qashqadaryoskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Yakkabogskeho wobwoda.
Leži něhdźe 100 kilometrow wuchodnje wot města Qarshi.
Wot lěta 1978 měšćanske prawa.
Hat
thumb|[[Jaseńca (Bóšicy)|Jasčan hat]] Hat słuša ke kumštnje stworjenym stejatym wodźiznam ze snadnej hłubokosću a znajmjeńša jednym při- a wottokom. W haće so žane stabilne temperaturne worštowanje njewutwori.
NOCC
NOCC je webmejlowy klient (to je websoftwara za zarjadowanje elektroniskeho pósta), iniciěrowany wot Olivier Cahagne a Nicolas Chalanset, najprjedy napisany w Perlu pod mjenom Epimail, potom pod mjenom NOCC (Nicolas Olivier Chalanset Cahagne) w PHP5 přeprogramowany.
Podpěruje protokole IMAP (wěsty abo nic), POP3 (wěsty abo nic) a SMTP (z awtentifikaciju abo bjez awtentifikacije). Wutworjene strony su we formaće XHTML 1.1 Strict, wužiwajo někotre JavaScriptowe funkcije, zo bychu so wěste funkcije wosnadnili.
NOCC funguje z UTF-8: rěčne dataje su w UTF-8, a e-mejlki konwertuja so do UTF-8 do wozjewjenja. Nimo toho je wón kompatibelny ze wšěmi PHP-wersijemi wot PHP 4.1.0 sem.
Dokelž NOCC je swobodna softwara pod licencu GPL, je wón na kóždu architekturu přiměrjomny.
NOCC hornjoserbsce
NOCC je dospołnje do hornjoserbšćiny (a delnjoserbšćiny) přełoženy. Rěč da so při instalaciji wubrać.
Kaspi
thumb|left
Kaspi je město w Georgiskej, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje. Leži při rěce Kura něhdźe 50 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.
Sydlišćo je so hižo w štwórtym lětstotku do Chrystusa załožiło. Wot lěta 1959 ma měšćanske prawa.
Ljubim
thumb|left
Ljubim je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Jaroslawskej oblasći a ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1538 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Florești
thumb|left|Kulturny dom Floreşti je město na sewjeru Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Floreştiskeho rajona.
Leži při brjoze rěki Reut, prawym přitoku Dnjestra, něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a 40 kilometrow wuchodnje Bălțija, najwjetšeho města sewjerneje Moldawskeje.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1588 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Melijowcowe rostliny
miniatur|Melijowcowe rostliny Melijowcowe rostliny (Meliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
G‘allaorol
G‘allaorol (wurjekowanje: Gallaorol; / Galljaaral; do 1926 – Янгикурган/ Jangikurgan) je město w w Jizzaxskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło G‘allaorolskeho wobwoda.
Leži něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Jizzaxa.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Marco Böhme
mini|upright|Marko Böhme Marco Böhme (* 12. apryla 1990 w Lipsku) je sakski politikar Lěwicy, wobswětowy aktiwist a wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje.
Böhme absolwowaše po wukubłanju za hospodarskeho asistenta za wobswětowy škit bachelorski studij za měšćanske a krajowe planowanje při fachowej wysokej šuli w Erfurće. Wón je wot lěta 2008 čłon Lěwicy a zaćahny při wólbach 2014 jako zastupjer młodźinskeje organizacije linksjugend ['solid] na dźesatym lisćinowym městnje do sakskeho sejma. Tam je rěčnik frakcije za škit klimy, energiju a mobilitu kaž tež wot 2017 městopředsyda frakcije.
Sad
miniatur|Sadowy koš Sad je zhromadne zapřijeće za ludźi so jěsć hodźace płody a symjenja wot zwjetša wjacelětnych štomow a kerkow, kotrež hodźa so zwjetša syrje jěsć. W Němskej wučinja wšědny konsum sada a sadowych wudźěłkow (bjez sadowych brěčkow) po studiji z lěta 2008 pola mužow 230 g a pola žonow 278 g.
Balkaš (město)
thumb|left Balkaš (do 1937 – Pribalchaštroj/ Прибалхашстрой) je město w Kazachstanje.
Leži při sewjernym brjoze jězora Balkaš něhdźe 360 kilometrow juhowuchodnje Karagandy.
Ma něhdźe 78 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Hłohoncołopjenata jabłučina
thumb|Płody a łopjena Hłohoncołopjenata jabłučina (× Malosorbus florentina) je rodowy bastard z dźiwjeje jabłučiny (Malus sylvestris) a brěčicy (Sorbus torminalis).
Kamjenej (Radwor)
Kamjenej (prjedy serbsce tež Kamjenna; Camina) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Do 1936 bě Kamjenej samostatna gmejna a słuša wot tohole lěta k Radworskej gmejnje.
Geografija
Wjes leži mjez 153 a 163 m nad mórskej hładźinu na južnej kromje krajinje hornjołužiskeje hole a hatow sewjernje Budyšina. Susodne wjeski su Łomsk na sewjeru, Wulka Dubrawa na wuchodźe, Měrkow na juhu, Radwor na juhozapadźe, Bronjo na zapadźe, a Nowe Bronjo kaž tež Łupoj na sewjerozapadźe. Přez Kamjenej wjedźe wokrjesna dróha K7211 z Radworja do Wulkeje Dubrawy, wuchodnje wsy wjedźe statna dróha S109 (Mały Wjelkow–Minakał) nimo.
Sydlišćo na sewjernym kóncu Kamjeneje mjenuje so Radworski Haj a njesłušeše – porno Kamjenjanskemu Hajej při Minakałskej dróze – prjedy do Kamjeneje.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Rišća, Lišonc, Na łučkach, Dračowy hatk, Kročetka, Na dnjom (na dołhom?), Semylowe chójny?, Studźen-hórka, Kłobuk, Słónčna młodźina, Tachantske hatki, Psyči keŕchow, Kunowc, Podatki (Podhatki?), Nowa Amerika, Křižiki, Hraborka (Hrabihórka?), Nadjězor, Prěčnik, Pisanki, Jatlo, Slěborna hórka, Brězhórka, Smolnička, Ronowy.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Kamjenej nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Camyn pochadźa z lěta 1381. Hač do 14. lětstotka wobsteješe njedaloko Kamjeneje, při puću do Wulkeje Dubrawy, wjeska Hronow. W 16. lětstotku zastawaše Njeswačanske kubło ležownostne knjejstwo.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 166 wobydlerjow, z nich 158 Serbow (95 %). Kamjenjanscy křesćenjo su přewažnje katolikojo, kiž přisłušeja Radworskej wosadźe. Protestanća słušeja k Minakałskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 107 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 40,3 lět (Sakska: 46,4).
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz (2018)
Nižnij Tagil
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1722 jako Tagilskij zawod załožiło a ma wot lěta 1919 měšćanske prawa.
Kabinet Merkel IV
Kabinet Merkel IV běše wot 14. měrca 2018 hač do 8. decembra 2021 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 19. legislaturnej periodźe. Kabinet wulkeje koalicije stronow CDU, CSU a SPD pod zwjazkowej kanclerku Angelu Merkel (CDU) bě 24. kabinet zwjazkoweje republiki wot jeje załoženja w lěće 1949.
Nižnjaja Salda
Nižnjaja Salda je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Salda we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 200 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1760 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Saran
Saran je město w Kazachstanje.
Leži něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Karagandy.
Satbajew
Satbajew (do 1990 – Nikolskij/ Никольский) je město w Kazachstanje.
Saran
Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1954 ma měšćanske prawa.
Satbajew
Ma něhdźe 61 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Myškin
thumb|left thumb|left
Myškin (, 1943–1991 Myškino) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při hornjej Wolze w Jaroslawskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Yangi Nishon
Yangi Nishon (wurjekowanje: Jangi Nišon; / Jangi Nišan) je město w Qashqadaryoskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Nišanskeho wobwoda.
Leži něhdźe 25 kilometrow južnje wot města Qarshi.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Cedrelowc
Cedrelowc (Cedrela) je ród ze swójby melijowcowych rostlinow (Meliaceae).
Ameriske knježniske kupy
Ameriske knježniske kupy ( United States Virgin Islands) su skupina kupow mjez Karibiskim morjom a zapadnym Atlantiskim oceanom a zdobom z lěta 1917 wotwisny teritorij Zjednoćenych statow.
Geografija
Ameriske knježniske kupy słušeja k Małym Antilam a tuž k Sewjernej Americe. Najwyši dypk na kupach je Crown Mountain (474 m nad mórskej hładźinu).
Wólbny wokrjes Wojerecy
Wólbny wokrjes Wojerecy (wólbny wokrjes 52) bě hač do lěta 2014 wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wobjimowaše wulke wokrjesne město Wojerecy a gmejny Halštrowska Hola, Łaz a Sprjewiny Doł w Budyskim wokrjesu. Wólbokmani běchu w lěće 2009 43.897 wobydlerjow.
Teritorij něhdyšeho wólbneho wokrjesa słuša wot 2014 k nowemu wólbnemu wokrjesej Budyšin 4.
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Nižnjaja Тurа
Sydlišćo je so w lěće 1754 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Frunză
thumb|left Frunză (/ Frunze) je městačko na samym sewjeru Moldawskeje, blisko ukrainskeje hranicy.
Leži něhdźe 155 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 10 kilometrow wuchodnje wot města Ocnița.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1969 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa. Dósta mjeno sowjetskeho generala Michaila Frunze (1885–1925).
Derbno (gmejna)
Derbno je braniborska gmejna w Delnjej Łužicy ze 16 wjesnymi dźělemi. Leži zapadnje Gubina a sewjerowuchodnje Choćebuza blisko pólskeje hranicy a słuša k wokrjesej Sprjewja-Nysa. Po přestrjeni je Derbno najwjetša gmejna we wokrjesu.
Ke gmejnje słušeja wsy Barklawa (Bärenklau), Dubojce (Taubendorf), Gósćeraz (Groß Gastrose), Grabk (Grabko), Granow (Grano), Keŕkojce (Kerkwitz), Krajna (Krayne), Łužyca (Lauschütz), Lubink (Lübbenchen), Pynow (Pinnow), Rychartojce (Reicherskreuz), Semtyń (Sembten), Stoki (Staakow), Wjelike Drjejce (Groß Drewitz) a Wótšowaš (Atterwasch).
Kwareli
thumb|left
Derbno (gmejna)
Energijowy koncern Vattenfall planowaše lěta dołho rozšěrjenje Janšojskeje brunicoweje jamy na juhu gmejnskeho teritorija a z tym wotbagrowanje Wótšowaša, Kerkojc a Grabka. Ludnosć tutych wjeskow so tomu spjećowaše. Po přewzaću jamy přez LEAG bu rozšěrjenje wotprajene.
Kwareli
Kwareli je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži pod Kawkazom, njedaloko ruskeje hranicy, něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Tbilisija.
Ma něhdźe 7739 wobydlerjow.
Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.
Gerd Lippold
thumb|upright|Gerd Lippold (2019)
Gerd Lippold (* 22. septembra 1961 w Lipsku) je sakski politikar Zelenych a wot januara 2020 statny sekretar w statnym ministerstwje za energiju, škit klimy, wobswět a ratarstwo.
Lippold bě wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu (8. městno) woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje. Tež při wólbach dnja 1. septembra 2019 bu zaso do krajneho sejma woleny. Wón bě tam čłon wuběrka za hospodarstwo, dźěło a wobchad a rěčnik swojeje frakcije za energijowu a klimowu politiku, za hospodarsku politiku kaž tež za turizm. Spočatk januara 2020 złoži swój mandat, zo by zastojnstwo statneho sekretara přewzał.
Promowowany fyzikar je wot lěta 2004 čłon Zelenych. Wón je woženjeny a ma tři dźowki.
Žołty žiwotnik
Žołty žiwotnik (Thalictrum flavum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Žołty žiwotnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 40 hač do 100 cm.
Korjenje wobsahuja žołty alkaloid berberin.
Łopjena
Łopjena su dwójce hač štyri króć pjerite. Łopješka su dwójce hač štyri króć tak dołhe kaž šěroke.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Seršćowcojte, wonjace, zrunane kćenja su žołtojte abo zelenojte a docpěwa wulkosć wot něhdźe 7 mm. Wone steja w hustych pakićach. Dołhe próškowe łopješka su zrunane. 4 kćenjowe łopješka zahe wotpadnu.
Wone so wot wětra a insektow wopróšuja.
Płody
Płodźiki móžeja z wětrom lětać a we wodźe płuwać.
Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach, na płonych tymjenjach a na kromach starych wodźiznach a na hrjebjach. Preferuje měnjaće mokre, wutkate a bazowe pódy.
Claudia Maicher
thumb|upright|Claudia Maicher
Claudia Maicher (* 22. junija 1978 w Jarobrodźe) je sakska politikarka Zelenych a wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu (3. městno) wolena zapósłanča w sakskim krajnym sejmje. Do toho bě wot 2010 do 2014 rěčnica sakskich Zelenych. Wona je rěčnica zeleneje frakcije za wysoke šule, wědomosć, kulturu, medije, syćowu politiku a Europu.
Promowowana sociologowka je woženjena, a ma tři dźěći a bydli w Lipsku.
Lipič
Lipič ( Lippitsch) je wjes we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Radwor a leži 136 m nad mórskej hładźinu wosrjedź krajiny hornjołužiskeje hole a hatow sewjernje Minakała při Sprjewicy.
Susodne wjeski su Wjesel na wuchodźe, Hat a Minakał na juhowuchodźe, Psowje na juhozapadźe a Hermanecy na sewjerozapadźe. Sewjernje Lipiča namaka so jedna z najwjetšich lěsnych kónčinow Hornjeje Łužicy.
Stawizny
thumb|left|Saksko-pruski měznik při Małej Sprjewi mjez Lipičom a Hermanecami Sydlerskostawiznisce je Lipič nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Lyppitcz je z lěta 1350. Znajmjeńša ze 16. lětstotka bě wjes tež knježe sydło.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Lipič wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 mjez Lipičom a Hermanecami přez Mału Sprjewju.
Hač do lěta 1977 bě Lipič samostatna gmejna, mjez 1977 a 1999 Minakałski wjesny dźěl.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 219 wobydlerjow, mjez nimi 206 Serbow (94 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 63,7 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 185 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,9 lět (Sakska: 46,4).
Křesćanscy Lipičenjo su přewažnje protestanća, kiž přisłušeja Minakałskej wosadźe.
Derwan
Derwan bě staroserbski wjerch w 7. lětstotku.
Pošechonje
thumb|left thumb|left
Pošechonje (, 1680–1777 Pjertoma, 1918–92 Pošechonje-Wolodarsk) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Jaroslawskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1680 jako wjes Pjertoma załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Derwan
Wón bě prěni zapadosłowjanski wjerch, wo kotrymž pisaše chronist Fredegar w lěće 631 do swojeje chroniki.
W sedmym lětstotku wojowaše Derwan hromadźe z germanskimi Frankami, kotřiž chcychu Saksow dobyć. Wón dźěłaše tež hromadźe ze Samom a Łužica běše z dźělom prěnjeho słowjanskeho stata w stawiznach – Samoweho mócnarstwa.
Luise Neuhaus-Wartenberg
mini|upright|Luise Neuhaus-Wartenberg (2019)
Luise Neuhaus-Wartenberg (* 31. meje 1980 w Lipsku) je němska politikarka Lěwicy, kotraž je wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu strony wolena zapósłanča w sakskim krajnym sejmje. Wot 1. oktobra 2019 je wona 3. wiceprezidentka sejma.
Neuhaus-Wartenberg studowaše filologiju a stawizny a je wot lěta 2009 čłonka Lěwicy. Wot 2009 do 2014 bě sobudźěłaćerka předsydy frakcije Lěwicy Rica Gebhardta. Při wólbach 2014 zaćahny na 11. městnje krajneje lisćiny Lěwicy do sejma a bu 2019 znowa wolena.
Abaj
Abaj je:
Luise Neuhaus-Wartenberg
Wot 2014 do 2019 bě wona rěčnica swojeje frakcije za srjedźny staw, rjemjeslnistwo a turizm kaž tež městopředsydka wuběrka za hospodarstwo, dźěło a wobchad. Wot 2019 je wona rěčnica za kubłansku politiku a naležnosće wuchodoněmskich krajow.
Wona je zmandźelena ma jedne dźěćo.
Šachtinsk
Šachtinsk ( a ; do 1961 – Tentek/ Тентек) je město w Kazachstanje.
Leži při rěce Tentek něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Karagandy.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Pjerjeslawl-Zalesskij
thumb|left thumb|left|Klóšter Gorickij z jězorom [[Jězor Plešćejewo|Plešćejewo w pozadku]] Pjerjeslawl-Zalesskij je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Jaroslawskej oblasći při brjoze Plešćejeweho jězora. Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1152 jako město Pjerjejaslawl załožiło.
Meksikanski cedrelowc
Meksikanski cedrelowc (Cedrela mexicana) je štom ze swójby melijowcowych rostlinow (Meliaceae).
Lisćina kulturnych pomnikow w Zapadnym předměsće
thumb|Połoženje Zapadneho předměsta w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Zapadnym předměsće wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho Zapadneho předměsta, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Mukačewo
thumb|left|Hród Palanok w Mukačewje thumb|left|Rěka Latorica
Mukačewo (, tež Мукачеве/Mukačewe,, Munkatsch) je město w Zakarpatskej oblasći na samym juhozapadźe Ukrainy. Leži při južnej kromje Lěsnych Karpatow a srjedźnym běhu rěki Latoricy 250 kilometrow juhozapadnje Lwowa a ma wjace hač 85.000 wobydlerjow. .
Mukačewo je sydło romsko-katolskeho kaž tež grjeksko-katolskeho biskopstwa.
Stawizny
Hród Palanok w Mukačewje bu w 13. lětstotku natwarjeny, zo by škitał wuchodne hranicy Madźarskeje přećiwo Mongolam, kiž běchu kónčinu do toho zapusćili. Wot 1445 bě Munkács kralowske swobodne město. Mjez swětowymaj wójnomaj słušeše do Čěskosłowakskeje a wot 1939 do 1945 znowa do Madźarskeje. Wot lěta 1945 je dźěl Ukrainy.
Marika Tändler-Walenta
mini|upright|Marika Tändler-Walenta (2019) Marika Tändler-Walenta (* 1984) je němska sociologowka a politikarka Lěwicy, kotraž je wot lěta 2019 přez krajnu lisćinu swojeje strony wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma.
Wona studowaše w Lipsku sociologiju a dźěłaše w Brüsselu jako nowinska rěčnica za Lothara Biskyja a Gregorja Gysija. Při wólbach dnja 1. septembra 2019 bu do krajneho sejma wolena.
Marika Tändler-Walenta bydli w Roswinje a ma jednu dźowku.
Robert Abela
Robert Abela (* 1977) je maltaski politikar. Dnja 11. januara 2020 bu wot swojeje strony, knježaceje socialdemokratiskeje Partit Laburista (PL, Strona dźěłaćerjow) za předsydu woleny a z tym po maltaskim prawje awtomatisce designowany za noweho premiera. 13. januara přewza zastojnstwo premierministra wot Josepha Muscata, kiž bě je do toho złožił.
Abela je woženjeny a ma jednu dźowku.
Wonjaty cedrelowc
Wonjaty cedrelowc (Cedrela odorata) je štom ze swójby melijowcowych rostlinow (Meliaceae).
Qiziltepa
Qiziltepa (wurjekowanje: Kyzyltepa; / Kyzyltepa) je město w Navoiyskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qiziltepskeho wobwoda.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Srjedźne morjo
Srjedźne morjo (tež Srjedźozemske morjo) je morjo, kotrež leži na sewjernej zemskej połkuli mjez kontinentami Europa, Afrika a Azija. Wone wopřija płoninu něhdźe 2,5 mio km².
Srjedźne morjo je přez Gibraltarski přeliw w zapadźe z Atlantiskim oceanom, přez Dardanele, Marmarske morjo a Bosporus w sewjerowuchodźe z Čornym morjom a přez Suezski kanal z Čerwjenym morjom, tuž tež z Indiskim oceanom, zwjazane.
Kupy
W Srjedźnym morju namakaja so wjele kupow, kotrež k rozdźělnym statam słušeja. Najwjetša kupa Srjedźneho morja je Sicilska, kotraž přisłuša k Italskej. Dalše wulke abo znate kupy su Sardiniska, Mallorca, Kreta, Capri, Lampedusa a Rhodos. W Egejskim a Jadranskim morju na wuchodźe Srjedźozemskeho morja je wosebje wjele kupow.
Přibrjóžne kraje
Přibrjohi Srjedźneho morja słušeja k cyłkownje 21 krajam, wot toho wósom čłonskich statow Europskeje unije. Přibrjóžne kraje su w směrje časnika Španiska, Francoska, Monako, Italska, Słowjenska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora, Albanska, Grjekska, Turkowska, Syriska, Libanon, Israel, Egyptowska, Libyska, Tuneziska, Algeriska a Marokko. Nimo toho ležitej kupowej stataj Malta a Cypernska w Srjedźnym morju. W samym zapadźe so britiski teritorij Gibraltar namaka.
Nowaja Ljalja
Nowaja Ljalja je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Ljalja we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 280 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Štwórcowa ličba
Štwórcowa ličba je tajka cyła ličba, kotra je druha potenca cyłe ličby. Tuž na přikład 9=3×3 je štwórcowa, ale 15 njeje štwórcowa ličba.
Přikłady
Prěnich pjećdźesat štwórcowych ličbow su ličby :
Charakteristika
Ličba m je štwórcowa runje hdyž je móžno z m dypkow zestajić štwórc:
Diferenca mjezy susodnymi štwórcowymi ličbami wotpowěduje formuli:
Dźenikecy
Dźenikecy ( Denkwitz) su hornjołužiska wjeska w juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1934 ke gmejnje Budestecy. Leža štyri kilometra južnje Budyšina njedaloko Bělšec a Rašowa.
Stawizny
W Dźenikecach je sydło Dresslerec brěčkownje.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Žilic pola (= na Žilic), Zady wišnički, Pola Krušwicec pućow, Hrabincy, W dołach, Na Łahodźic, Stare łuki, Pola rěkow, Pola dubika, Pawłec łučki, Hromadnik, Srěnje keŕčki, Po šěrokej mjezy, Po dołhej mjazy [sic!].
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Dźenikec (2019)
Drohobyč
thumb|left Drohobyč je město w Lwówskej oblasći na Ukrainje. Leži pod Karpatami na samym zapadźe kraja w historiskej Galiciskej a ma nimale 98.000 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1238 prěni raz jako Druhabec naspomniło. Wot lěta 1460 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.