cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Běły komonc
Wopis
Běły komonc je dwulětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač 120 cm.
Stołpik je zrunany a rozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena su třiličbne. Łopješka su owalne abo linealne a zubate, mjeztym zo srjedźne maja dlěše stołpiki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Wisace, běłe kćenja docpěja dołhosć wot 4 hač 5 mm a steja we dołhich, jara wuskich kićach z dołhosću wot 4 hač 6 cm a z 40 hač 80 kćenjemi.
Płody
Łušćinowy płód docpěje dołhosć wot 3 hač 5 mm a je nahi, syćonerwowy, zmoršćeny a po zrałosći čorny.
Stejnišćo
Rosće w słónčnych njerodźowych zhromadnosćach, na pućach, nasypach, železniskich terenach, skałach, drjebiznowych městnach a pustych płoninach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Lisćina kulturnych pomnikow w Lubochowje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Lubochow w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Lubochowje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Lubochow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Čornobóh
Čornobóh je hora we Łužiskich horach. Leži w Budyskim wokrjesu w Sakskej, blisko Kumwałda. Je 557 metrow wysoki a na wjeršku steji hórska chata z wuhladowej wěžu. Zapadny susod Čornoboha je Hromadnik, na wuchodźe nadeńdźe so Rubježny hród.
Mjeno Čornobóh pochadźa hakle z 18. lětstotka. Starše serbske mjeno hory běše Prašica abo Prašwica. Wot doby romantiki ma Čornobóh jako jich najwyša hora za Serbow nimale mytiski wuznam, čehoždla je wjele basnjow a spěwow, w kotrychž so wón naspomni, kaž na přikład w štwórtej štučce „Na sersku Łužicu“, hdźež so praji:
Křiwa rězna
Křiwa rězna (Carex curvula) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Čornobóh
Wobsedźer Čornobóskich lěsow a twarjenjow na wjeršku je město Budyšin. W lěće 1904 postajichu na wjeršku Čornoboha, pódla rozhladneje wěže, pomnik Otta von Bismarcka. Tutón bu wokoło lěta 1950 skóncowany.
Křiwa rězna
Wopis
Seršćojte, dudławorynojte łopjena su jako wobłuk skřiwjene a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 2 mm.
Čornobóh
thumb|left|Pohlad ze [[Splóska na Čornobóh]]
Křiwa rězna
Wopis
Kćěje wot julija hač do awgusta. Kłosy su samsnje formowane, při čimž deleka steja žónske a horjeka muske kłosy.
Stejnišćo
Rosće na kisałych a kamjentnych pódach, we wysokosćach wot hač do 2000-3000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Winowy prut
Winowy prut (Vitis vinifera) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae). Z płodow jeho poddružiny dobry winowc (Vitis vinifera subsp. vinifera) so wino prasuje.
Poddružinje
Dwě poddružinje stej znatej:
Arnošt Lodni (1878)
Arnošt Lodni ( Ernst Lodni; * 17. měrca 1878 w Psowjach, † 13. nowembra 1969 w Bukecach) bě serbski wučer, kantor a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše wot 1893 do 1899 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1899 do 1913 bě z wučerjom we Wóslinku, Klukšu a Łupoji a wot 1913 do 1948 kantor w Bukecach. Tam skutkowaše wot lěta 1920 tež jako šulski nawoda, bu pak za čas nacionalsocializma z direktorstwa wuhnaty. Wot 1945 do 1948 bě znowa z direktorom Bukečanskeje šule.
Lodni skutkowaše hač do swojeho 90. žiwjenskeho lěta jako dirigent Bukečanskeho wosadneho chóra, po 1945 tež jako dirigent chóra Domowinskeje skupiny. Přełožowaše wjele kěrlušow do serbšćiny a měješe tež basnisku žiłku. Po Prěnjej swětowej wójnje zestaji sobu serbsku čitanku Kwětki.
Arnošt Lodni bě wot 1913 čłon Maćicy Serbskeje.
Lena (předmjeno)
Lena je žónske předmjeno.
Pochad
Lena je krótka forma wšelakich žónskich předmjenow kaž Madlena, Helena a Jelena. Mjeno Helena pochadźa z grjekšćiny. Wone je wotwodźene wot słowa „hela“ = „słónco“ (helios = grjekski słónčny bóh) a woznamjenja tuž „swěćata“, „smólnica“, „błyšć“ abo „słóncu podobna“. Helena bě w grjekskej mytologiji dźowka Zeusa a Ledy.
Łaćonsce lēna woznamjenja „brašćerka, kuplowarka“.
Swjetogorsk
thumb|left thumb|left Swjetogorsk (, 1887–1948 Enso) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći při finskej hranicy. Město leži 150 kilometrow sewjernje Pětrohróda. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1887 załožiło a ma wot lěta 1948 měšćanske prawa.
Kurska
mini|Regiony Letiskeje
Kurska ( Kurzeme, Kurland) je krajina na zapadźe dźensnišeje Letiskeje. Słuša nimo Zemgalskeje, centralneje Liwskeje a Letgalskeje k historiskim letiskim regionam.
Najwjetši dźěl Kurskeje nadeńdźe so na połkupje mjez Rigaskim zaliwom na wuchodźe a Baltiskim morjom na zapadźe z najsewjernišim dypkom Kap Kolka. Najwjetšej měsće stej Liepāja a Ventspils. Stolica bě hač do lěta 1919 Jelgava.
Kurska ma přestrjeń wot někak 13.600 km² a je tuž tróšku wjetša hač Łužica. Krajina je zwjetša płona, nimo pahórčiny wokoło městačka Talsi w tak mjenowanej Kurskej Šwicy. Najwjetša rěka je Venta.
Hórski nosowy mjedwjedź
Hórski nosowy mjedwjedź (Nasuella olivacea) je rubježne zwěrjo ze swójby barikow (Procyonidae). Wón je přiwuzny z nosowymi mjedwjedźemi (Nasua), so pak w swójskim rodźe Nasuella wjedźe.
Wopis
Hórski nosowy mjedwjedź ma oliwobrunu hač šěrobrunu kožu. Wopuš je ćmowje kudźerjeny.
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Hórski nosowy mjedwjedź je žiwy w horinach sewjerozapadneje južneje Ameriki.
Duisburg
Duisburg je wulkoměsto na zapadźe Němskeje. Leži na zapadnej kromje Ruhrskeho kraja při wuliwje rěki Ruhr do Ryna. Je z nimale poł milionu wobydlerjow po Kölnje, Düsseldorfu, Dortmundźe a Essenje pjate najwjetše město Sewjerorynsko-Westfalskeje a steji na 15. městnje najwjetšich městow Němskeje. W lěće 2010 bě zhromadnje z dalšimi městami Ruhrskeho kraja kulturna stolica Europy.
Chmelnyckyj
thumb|left Chmelnyckyj (do lěta 1954 Proskuriw, ) je město w zapadnym dźělu Ukrainy, najwjetše město a stolica oblasće Chmelnyckyj. Leži při Južnym Bugu w historiskej Podolskej něhdźe 270 kilometrow juhozapadnje Kijewa.
Wobchad
Přez Chmelnyckyj wjedźe železniska čara Lwów – Ternopil – Žmerynka – Kijew. Tež tu wjedźe europska dróha E50 Brest–Paris–Nürnberg–Praha–Užhorod–Dnipro–Rostow nad Donom–Machačkala.
Duisburg
Susodne města su Hamborn na sewjeru, Oberhausen na sewjerowuchodźe, Mülheim/Ruhr na wuchodźe, krajna stolica Düsseldorf na juhu a Moers na tamnym brjoze Ryna na zapadźe.
Chmelnyckyj
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 269 tysac wobydlerjow.
Duisburg
Duisburg bě so dla połoženja při Ruhrskim wuliwje hižo w srjedźowěku k wažnemu wikowanskemu srjedźišću wuwiło, zhubi pak přez přeměnjenje Rynskeho běha nachwilnje swój wuznam. Hakle za čas industrializacije Ruhrskeho kraja w 19. lětstotku zdoby sej jako najwažniši Rynski přistaw nadregionalny wuznam wróćo. Duisburgski rěčny přistaw ze srjedźišćom w měšćanskim dźělu Ruhrort płaći jako najwjetši nutřkokrajny přistaw cyłeho swěta. Z Duisburgskich wysokich pjecow pochadźa třećina hrubeho železa w Němskej. W zašłych lětstotkach je so hospodarstwo kaž w cyłym regionje přestrukturowało a je dźensa bóle na posłužbowy sektor wusměrjene.
Kotmar
Kotmar (po starym prawopisu Kotmaŕ; ) je hora we Łužiskich horach, kiž je kaž Lubijska hora mortwy wulkan. Leži w Zhorjelskim wokrjesu we wuchodnej Sakskej, blisko Kotmarjec. Pod Kotmarjom wužórli so rěka Sprjewja.
Na wjeršku nadeńdźe so wot lěta 1881 15,5 metrow wysoka wěža, tak mjenowany Kottmarturm.
W lěće 2013 nasta gmejna Kotmar, wobstejaca z něhdyšich gmejnow Jiwow, Obercunnersdorf a Niedercunnersdorf.
Židźino
Židźino je holanska wjes  w sewjerje Hornjeje Łužicy. Leži w Budyskim wokrjesu a wot lěta 1995 słuša ke gmejnje Halštrowska Hola.
Kaž susodne Hory a Nowa Łuka je tež Židźino typiski holanski nawsowc. Na wulkej nawsy nadeńdu so mjez druhim měrowy dub z wopomnjenskim kamjenjom, wjesna studnja a pomnik za padnjenych swětoweju wójnow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Židźina jako Sydewinkel je z lěta 1401.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 408 wobydlerjow, z nich 407 Serbow a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 73,3 %.
W lěće 1955 nošachu hišće 120 žonow w Židźinom Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 48. Poslednja drastynošerka, Lejna Mačowa, zemrě w lěće 2007.
Asif Ali Zardari
thumb|right|Asif Ali Zardari
Asif Ali Zardari (* 26. julija 1955 w Karači) je pakistanski politikar a bě mjez 2008 a 2013 z jědnatym prezidentom Pakistana. Wón je wudowc něhdyšeje premierki Benazir Bhutto, z kotrejž běše wot lěta 1987 zmandźeleny.
Wot 30. decembra 2007 je Zardari zastupowacy předsyda Pakistanskeje ludoweje strony (PPP).
Magnitogorsk
thumb|left Magnitogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Ural w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 300 kilometrow juhozapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 417 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Leńka
Leńka abo Lenka je žónske předmjeno.
Pochad a woznam
Lenka/Leńka je čěska a serbska pomjeńšenka mjenow Madlena abo Helena/Jelena (rusce) kaž tež južnoserbska pomjeńšenka předmjena Lena. W Čěskej je to sedme najhusćiše žónske předmjeno.
Wino
[[Dataja:Wine_consumption_world_map.png|thumb|250px|Kóždolětna konsumcija wina w litrach na wosobje:
]] Wino je alkoholiski napoj ze z droždźemi předźěłaneje brěčki winowych jahodow. Jahody rostu w kićojtych pakićach na winowym pruće. Tute pochadźeja zwjetša wot europskeho dobreho winowca (Vitis vinifera subsp. vinifera), kotryž pak njeje rezistentny přećiwo winowej šmicy. Tohodla so na druhe družiny, kaž na př. brjohowy winowc (Vitis riparia, němsce Uferrebe), Vitis rupestris, wapnowy winowc (Vitis berlandieri, němsce Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.
Etymologija
„Wino“ je klasiske pućowanske słowo, kotrež bě w cyłym mediteranym rumje rozšěrjene. Arabske wayn, łaćonske vinum, grjekske  [oínos] resp. * [woínos] – wot myk. wo-no – su jedne z druhim přiwuzne, bjez toho zo hodźi so sćěhować, z kotreje rěče słowo prěnjotnje pochadźa. Najskerje hodźi so podobny poćah k georgiskemu słowu ღვინო [ghwino] namakać.
Wysokoněmske słowo Wein, starowysokoněmske wîn abo winam, francoske słowo vin a jendźelske słowo wine su wšě z łaćonskeho słowa vinum wupožčene. Tež waliziske słowo gwin ale tež irske fion su samsneho pochada. To so přez fakt wujasni, zo Germanojo ale tež Keltojo su prěni raz přez Romjanow we wjetšim rozměrje z winje do dótknjenja přišli a z tym łaćonske słowo přewzali.
Přez pozdźiše wikowanske poćahi so dósta wopřijeće wina wot Germanow hač do Słowjanow (hlej serbske wopřijeće wino a ruske słowo vinó) a hač do Baltow, při čimž stej na př. w Litawskej wopřijeće vynas a w Letiskej słowo vins znatej.
Sobota
Sobota (wot židowskeho sabata) je po modernym ličenju šesty dźeń tydźenja, a posledni po židowsko-křesćansko-muslimskej protyce. Wón je zdobom prěni kónctydźenski dźeń. W židowstwje je sobota (sabat, šabat) swjaty dźeń, tak zo so na tutym dnju njedźěła.
Městne mjena
W srjedźowěku běše sobota husto dźeń wikow a sudow, čehoždla buchu wjacore městna w Europje po soboće pomjenowane:
Šwedski drěn
Šwedski drěn (Cornus suecica) je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow (Cornaceae).
Wopis
Šwedski drěn je zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.
Stołpik je njerozhałuzowany, zrunany, štyrihranity a z jednym, nakónčnym wokołkom.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja su ćmowočerwjene, steja po wosmjoch hač po pjećadwacećoch we wokołku a docpěwaja dołhosć wot 2 mm. Nimo toho su wot štyrjoch běłych, 5-8 mm dołhich, jejkojtych přikrywnych łopješkow wobdate.
Stejnišćo
Rosće w tymjenjach, holach z małoróstnych kerčikow a na pochowych pódach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjerozapadnej Němskej a sewjernej Europje rozšěrjena.
Plusnikecy
Plusnikecy ( Pließkowitz) su wjes na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Malešecy a leža 150 m nad mórskej hładźinu sydom kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina při Małej Sprjewi w hornjołužiskich hatach. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.
Geografija
Susodne wjeski su Malešecy na sewjerowuchodźe, Budyšink na juhowuchodźe, Dobrošecy na juhozapadźe kaž tež Delnja Hórka a Brězynka zady hatow na zapadźe. Přez Plusnikecy wjedźe statna dróha S 109 (Budyšin–Niska).
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Pluskewicz pochadźa z lěta 1327. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w Plusnikecach samych, kotrež bu hižo w samsnym lěće jako allodium („swobodne kubło“) naspomnjene.
Ždaniwka
thumb|left
Plusnikecy
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 244 wobydlerjow, z nich 233 Serbow (95 %). 1925 bě wot cyłkownje 237 wobydlerjow 208 ewangelskich a 29 katolskich. Ewangelscy Plusničenjo słušeja ze starodawna do Malešanskeje wosady.
Ždaniwka
Ždaniwka je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Donjecka.
Mecamor
thumb|left
Plusnikecy
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 205 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,6 lět (Sakska: 46,4).
Ždaniwka
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Mecamor
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Ždaniwka
Sydlišćo je so w lěće 1924 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Ždaniwka k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Mecamor
Sydlišćo je so w lěće 1979 załožiło.
Branibor
Branibor ( Brandenburg an der Havel) je bjezwokrjesne město we wuchodnej Němskej a jedyn ze štyrjoch wyšich centrow po nim pomjenowaneho zwjazkoweho kraja Braniborskeje. Je po wobydlerstwje třeće najwjetše a po přestrjeni najwjetše bjezwokrjesne město kraja a ma wjace hač tysaclětne stawizny. We wopismje z lěta 1170 naspomni so Branibor jako město, tuž běše prěnje braniborske sydlišćo z měšćanskimi prawami.
Geografija
Branibor leži při Haboli na zapadźe Braniborskeje mjez Berlinom a Dźěwinom, něhdźe 70 kilometrow zapadnje němskeje stolicy. Na měšćanskim teritoriju rozhałžkuje so rěka do wjacorych mjeńšich promjenjow, čehoždla su kupy typiske za město. Nimo toho namaka so we wokolinje dźesać přirodnych jězorow, kotrež su zwjetša z Habolu zwjazane. Habola twori hranicu mjez historiskimaj krajinomaj Habolski kraj w sewjeru a Zauche w juhu. Dalše běžace wodźizny nimo Habole stej w Flemingu so wužórlacej rěce Plane a Buckau.
Branibor je wobdaty wot wokrjesow Podstupim-Srjedźna marka (na sewjeru, wuchodźe a juhu) a Habolski kraj (na sewjerozapadźe).
Centralne měšćanske dźěle su Stare město při prawym brjoze Habole, Nowe město při lěwym a Tachantska kupa wosrjedź rěki.
Stawizny
Najstarše naspomnjenje mjena Branibor nadeńdźe so w załoženskim wopismje Braniborskeho biskopstwa, hdźež je załoženje biskopskeho sydła w civitate Brendanburg wopisane. Tute wopismo pochadźa najskerje z lěta 948. W chronikach jewi so mjeno k prěnjemu razej nimale 20 lět po tym, a to w zwizku ze zdobywanjom hroda Brennaburg přez Němcow. Pochad mjena njeje jasny, móžnosći stej mjez druhim wotwodźenje wot słowjanskeho słowa bran (bahno) abo wot germanskeho branda (woheń). Dalša móžnosć je wotwodźenka wot (hypotetiskeho) indogermanskeho rěčneho mjena brendh za so wužórlacu wodu. Serbske mjeno z kóncowku -bor je sekundarna forma.
Wot 6. lětstotka zaćahnychu słowjanske kmjeny do nimale prózdnych teritorijow mjez Wódru a Łobjom, hdźež běchu znajmjeńša hač do 5. lětstotka germanske kmjeny žiwe, wot kotrychž pak nimale žane archeologiske powostanki nimamy. Na dźensnišej Tachantskej kupje bě hłowny hród słowjanskich Habolanow, kotryž so w lětomaj 928/929 přez Hendricha I. zdoby. W běhu słowjanskeho zběžka zdobychu Habolenjo w lěće 983 swój hród wróćo.
Posledni słowjanski wjerch Přibisław měješe swoje sydło w hrodźe na Tachantskej kupje. Po jeho smjerći 1150 přeńdźe kraj do wobsydstwa markhrabje Albrechta I., kotryž po krótkim zběžku pod nawodom wjercha Jaksa z Kopjenika hród zdoby a braniborsku marku załoži.
Glodeni
thumb|left Glodeni (/ Glodjany) je město w Moldawskej. Je zarjadniske sydło Glodeniskeho rajona.
Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Bălți.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1673 prěni raz naspomniło.
Křižowka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Subate
thumb|left Subate (historiske němske mjeno – Subbath) je městačko na juhu Letiskeje, blisko litawskeje hranicy.
Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe šěsć stow wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1570 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Madlena Nasticcyna
Madlena Nasticcyna (* 1950) je serbska wučerka, spisowaćelka dźěćacych knihow a basnica.
Hórka wuroć
Hórka wuroć (Persicaria hydropiper, syn.: Polygonum hydropiper ) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wopis
Kćěje wot julija hač do septembra. Swětłoróžojte abo nazeleń běłe kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač do 6 cm a steja w ćeńkich, čumpatych, zwjetša přewisowacych, 4-6 cm dołhich kwětnistwach, při čimž kćenja su po jednym widźomne.
Wobsahowa maćizna
Rostlina wobsahuje eteriske wolije.
Stejnišćo
Rosće w hrjebach, na brjohach, na žórłach, na lěsnych pućach a na pustych płoninach. Ma radšo mokre, zwjetša małowapnite pódy.
Němcy
Němcy ma slědowacaj woznamaj:
Ekwatorialna Gineja
thumb|left|Ekwatorialnoginejska stolica Malabo na kupje Bioko Ekwatorialna Gineja (španisce República de Guinea Ecuatorial, francosce République de Guinée équatoriale) je mała njewotwisna republika při Atlantiskim oceanje w centralnej Africe. Mjezuje z Kamerunom w sewjeru a z Gabunom we wuchodźe a w juhu. Stolica je město Malabo, kotrež so namaka na kupje Bioko w Atlantiku. Mjeno dósta kraj po ekwatoru, kotryž pak twjerdź Ekwatorialneje Gineje direktnje njepřeběži. Najwjetši dźěl teritorija leži sewjernje ekwatora, jenož wotležana kupa Annobón je na južnej połkupje.
Na kupach knježi tropiska, włóžna klima z dešćowym počasom w oktobru. Najwyše městno Ekwatorialneje Gineje je Pico Basile (3.012 m) na hłownej kupje Bioko.
Bochum
Bochum (westfalsce Baukem) je wulkoměsto na zapadźe Němskeje. Je z něhdźe 360.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město Sewjerorynsko-Westfalskeje, druhe najwjetše Westfalskeje a steji na 16. městnje najwjetšich městow Němskeje.
Bochum je centrum srjedźneho Ruhrskeho kraja a jedne z jeho industrijnych a hospodarskich srjedźišćow. Susodne města su Herne na sewjeru, Dortmund na wuchodźe, Essen na zapadźe a Gelsenkirchen na sewjerozapadźe. Přez južny dźěl měšćanskeho teritorija běži rěka Ruhr.
Žilina
Žilina ( Sillein) je štwórte najwjetše město Słowakskeje. Ma něhdźe 81.000 wobydlerjow a leži na sewjerje kraja při rěce Váh, njedaloko wot čěskeje a pólskeje mjezy.
Miass
thumb|left Miass je město w Ruskej federaciji. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Miass w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 90 kilometrow zapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 151 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1773 załožiło a ma wot lěta 1919 měšćanske prawa.
Lisćina městow w Delnjošleskim wojewódstwje
Lisćina městow w Delnjošleskim wojewódstwje wobsahuje wšitke sydlišća tutoho pólskeho wojewódstwa ze statusom města kaž tež powiaty (wokrjesy), kotrymž přisłušeja – wokrjesne města su z hwězdźičku markěrowane – a aktualne ličby wobydlerstwa dnja z pólskeho statistiskeho zarjada.
Šwicarska wjerba
Wopis
Šwicarska wjerba je w lěću zeleny małki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 1 m.
Hałuzy su krótke a křiwe. Wurostki su běłopjelsćojće kosmate.
Łopjena
Łopjena su wopak owalne, krótko kónčkojte, nimale cyłokromne abo sćeńka zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do 5 cm. Na hornim boku su ćmowozelene, ale na delnim boku su běłopjelsćojte. Pódlanske łopješka su małke.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja su dwudomnje rozdźělene. Micki su husto kosmate, so před łopjenami jewja a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 5 cm.
Stejnišćo
Rosće na włóžnej, bjezwapnowej blokowej drjebiznje, na sćinowych zwisach w sewjernym połoženju.
Brězecy
Brězecy ( Brießnitz) su wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Malešecy a leža mjez 165 a 183 m nad mórskej hładźinu 14 kilometrow wuchodnje Budyšina při słoninje hornjołužiskeje pahórčiny. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.
Susodne wjeski su Chortnica (město Wóspork) we wuchodźe, wosadna wjes Hrodźišćo w juhowuchodźe, Njechorń w juhu, Rakojdy w zapadźe a Bart w sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Bresewicz pochadźa z lěta 1413. Ležownostne knjejstwo nad wsu wukonješe Bartske ryćerkubło.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 75 wobydlerjow, z nich 72 Serbow (96 %). Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 62 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 39 lět (Sakska: 46,4).
Stary Škódow
Stary Škódow je wjes w Braniborskej, kotraž je wot lěta 2003 dźěl gmejny Markojska gola we wokrjesu Dubja-Błóta. Je najsewjerniše sydlišćo biosferoweho rezerwata Błóta a leži nad Sprjewju.
Serbska wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1424 a słušeše do Storkowskeho knjejstwa.
Jechegnadzor
thumb|left
Jechegnadzor ( Եղեգնաձոր) je město w Armenskej. Leži při rěce Arpa něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana. Je stolica Wajcdzorskeje prowincy.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 5. lětstotku załožiło.
Literatura
Ехегнадзор/ Большая советская энциклоредия
Romuald Domaška
Romuald Domaška ( Nikolaus Romuald Domaschke; * 28. julija 1869 w Koslowje, † 2. julija 1945 we Worklecach) bě serbski rjadny duchowny, spisowaćel a kulturny prócowar.
Žiwjenje
mini|Wopomnjenska tafla na městnje ródneho domu w Koslowje Narodźi so jako třeće dźěćo Koslowskeho žiwnosćerja Michała Domaški a jeho mandźelskeje Hany rodź. Lebzec, wopytowaše wjesnu šulu w Róžeńće a Tachantsku šulu w Budyšinje a běše wot 1885 do 1889 chowanc Serbskeho seminara w Praze. W čěskej stolicy běše hač do lěta 1891 šuler němskorěčneho Małostronskeho gymnazija. Po złoženej maturje w tutym lěće zastupi do rjada cisterciensow w Oseku, přija mjeno Romuald a započa studij teologije, filozofije a pedagogiki w Litomeřicach.
Po nawróće do Łužicy bě wot 1896 do 1906 kapłan w klóštrje Marijina hwězda. Po dalšim třilětnym přebywanju w Čěskej nastupi 1909 městno administratora hnadowneje cyrkwje a katechet ludoweje šule w Róžeńće, hdźež skutkowaše hač do lěta 1940. Wot 1936 bě zdobom probst Marijineje hwězdy. Za čas nacionalsocializma bě wot 1940 ze Serbow wuhnaty w Oseku a nawróći so w meji 1945 jako 76lětny zaso do domizny, hdźež połdra měsaca pozdźišo we Worklečanskej chorowni zemrě. Pochowany bu na kěrchowje klóštra Marijineje hwězdy.
Skutkowanje
Hižo jako čłon Praskeho towarstwa Serbowka běše Domaška pilny a za stawizny katolskeje Łužicy zajimowany dopisowar ludowědno-stawizniskich přinoškow do rukopisneje antologije Kwětki. Róžeńčanske lěta běchu najpłódniši čas jeho literarneho tworjenja, kotrež wobsteji předewšěm z historiskich nowelow ze zašłosće Serbow kaž tež z kritisko-realistiskich a humoristiskich powědančkach. Swoje motiwy čerpaše zwjetša z ludoweho žiwjenja w Delanach.
Jako zahority pućowar přeměri wulki dźěl Europy wot južneho kónca Italskeje hač k Lodowemu morju a zawostaji wo tym zajimawe pućowanske skicy. We wjesnych towarstwach přednošowaše wo stawiznach domizny a wot pućowanjach we wukraju.
Podpěrowaše tež lajske dźiwadła w Serbach. Na jeho iniciatiwu přewjedźechu so 1928 wulke swjatočnosće krónowanja hnadowneje postawy w Róžeńće, za kotrež spisa hru Namakanje hnadowneje postawy w Róžeńće a wuda wobrazow album Tysac lět hnadowne městno Róžant. Sydom lět pozdźišo bě mjez iniciatorami swjedźenja k česći stotych posmjertnin Tecelina Měta w lěće 1935, jednoho z poslednich wulkich serbskich zarjadowanjow za čas nacionalsocializma. Jeho 1936 wušła knižka Wbohec mosty, Pilatusowy jězor a druhe powědančka bu do nacionalsocialistiskeje lisćiny "škódneje literatury" zapisana.
Domaška bě wot lěta 1894 čłon Maćicy Serbskeje. Wot 1912 bě předsyda Zwjazka serbskich młodźinskich towarstwow a hač do zakaza w lěće 1937 tež posledni předsyda Koła serbskich spisowaćelow.
Pětr Malink
Pětr Malink (* 27. julija 1931 we Łazu; † 28. awgusta 1984 w Budyšinje) bě serbski literarny wědomostnik, awtor dźiwadłowych hrow a wučbnicow kaž tež přełožowar.
Narodźi so jako štwórte dźěćo fararja Jurja Malinka a jeho mandźelskeje Johanny we Łazu, hdźež wopyta tež ludowu šulu. Po wupokazanju nana ze serbskeje Łužicy chodźeše wot 1941 do 1948 na srjedźnu a wyšu šulu w braniborskim Bezkowje. 1951 maturowaše na Budyskej Serbskej wyšej šuli a nastupi tam hnydom bjez wotpowědneho wukubłanja dźěło jako wučer serbšćiny a němčiny. W lěće 1955 dźěłowe městno z politiskich přičin zhubi, namaka pak nowe dźěło w Minakałskej Serbskej rěčnej šuli. Wot 1960 do 1976 skutkowaše jako lektor w Ludowym nakładnistwje Domowina. Za tón čas studowaše wot 1963 do 1968 kulturne wědomosće w dalokostudiju Karla Marxoweje uniwersity a wobzamkny studij jako diplomowy kulturowědnik. Wot 1976 běše z wotrjadnikom Instituta za serbski ludospyt.
Za swoje literarne dźěło, předewšěm činohry a dźiwadłowe hry, spožčachu jemu dwójce Literarne myto Domowiny (1962 a 1967) kaž tež Myto Ćišinskeho (1970).
Pětr Malink bě wot lěta 1953 woženjeny z Katu, rodźenej Cyžec (1931–98) a měješe z njej wósom dźěći, mjez druhim pozdźišeho serbskeho superintendenta Jana Malinka, nawodnicu Ludoweho nakładnistwa Domowiny Marku Maćijowu a spisowaćelku Christianu Piniekowu. Pětr Malink zemrě dnja 28. awgusta 1984 po ćežkej chorosći a bu na Budyskim Michałskim pohrjebnišću pochowany.
Zalizne
thumb|left
Zalizne (do 1921 – Нелiпiвський/ Nelipiwskyj; do 2016 – Артемове/ Artemowe) je městačko w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjernje Donjecka.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1894 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Minjar
Sydlišćo je so w lěće 1771 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.
Dobrik
Dobrik ( Dobrig) je wjeska w zapadnej Hornjej Łužicy. Leži něhdźe kilometer juhozapadnje Halštrowskeho stareho města pod Čornej horu (413 m).
Susodnej wsy stej Talpin na sewjeru a Hrańčik na zapadźe.
Kulowc naspomni so prěni raz w lěće 1420 jako Doberack a słuša ze starodawna k Walowej. Ležownostne knjejstwo měješe zwjetša Walowske ryćerkubło, zdźěla tež kubło w susodnym Hrańčiku. Wot lěta 1950 słuša Dobrik k městu Halštrowej.
Křesćanscy wobydlerjo Dobrika přisłušeja ewangelskej Halštrowsko-Protečanskej wosadźe.
Lisćina kulturnych pomnikow w Lešawje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Lešawa w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Lešawje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Lešawa, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Wajk
thumb|left
Talsi
Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 120 kilometrow zapadnje Rigi.
Wajk
Wajk ( Վայք; do 1959 – Sojlan/ Սոյլան; do 1994 – Azizbjekow) je město na juhu Armenskeje.
Miła wuroć
Miła wuroć (Persicaria dubia, syn.: Polygonum mite, Persicaria mitis, Persicaria laxiflora) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wajk
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Miła wuroć
Wopis
Miła wuroć docpěwa wysokosć wot 10 hač do 60 cm. Ma miły słód.
Łučny ledźbjenc
Wopis
Łučny ledźbjenc docpěje wysokosć wot 5 hač do 40 cm.
Miła wuroć
Wopis
Łopjena su lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot wjace hač 10 mm.
Łučny ledźbjenc
Wopis
Stołpiki su róžkate, wobłukaće postupowace abo zrunane, najčasćišo nimale nahe, zrědka wotstejace kosmate.
Łopjena
Łopjena su 5-ličbowe. Hornje 3 łopješka su krótkostołpikowe, owalne hač do lancetojte, nahe, na kromje mikawčkate, abo na woběmaj bokomaj wotstejace kosmate. Delni por steji direktnje na stołpiku. Delni bok łopjenow je módrozelene.
Miła wuroć
Wopis
Kćěje wot julija hač do septembra. Róžojte abo zelenojte kćenja steja w čumpatych, ćeńkich, často přewisowacych pozdatnych kłosach.
Łučny ledźbjenc
Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do oktobra (wot junija hač do awgusta). Kćenja su ćmowožołte (často čerwjenojće přeběhane), docpěja dołhosć wot 15 mm a steja we wokołkojtych, dołhostołpikowych hłójčkach. Kćenjowe łopjena často wobchowaja jich barbu tež po překćěću. Króna je dwójce tak dołho kaž keluch. Wokołki wobsahuja 2-7 (3-8) kćenjow.
Miła wuroć
Stejnišćo
Rosće na brjohach, w hrjebach, na žórłach a na włóžnych pućach.
Talsi
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1231 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Miła wuroć
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Łučny ledźbjenc
Płody
Płody docpěja dołhosć wot 2 cm (wot 1,5 hač 3 cm), su kulojte, runy a zrale kastanijobrune.
Stejnišćo
Wón rosće na suchim trawniku, na syčołukach, pućnych kromach a swětłych lěsach. Ma radšo ćopłe, w prawej měrje suche pódy.
Rozšěrjenje
Łučny ledźbjenc je w nimale cyłej Europje, dźělach Azije, sewjernej a wuchodnej Africe rozšěrjeny.
Njedźela
Njedźela (dźeń, hdyž so njedźěła) je po modernym ličenju sedmy a posledni dźeń tydźenja, a prěni po židowsko-křesćansko-muslimskej protyce. W křesćanstwje je njedźela tydźenski swjaty dźeń, tak zo so na tutym dnju njedźěła. Njedźelski měr je w Němskej zakonsce zrjadowany a njedźela oficielny wotpočny dźeń.
Braniborska techniska uniwersita
Braniborska techniska uniwersita (BTU Choćebuz) je připóznata mała techniska slědźenska uniwersita a bu załožena 1991 w Choćebuzu jako jenička techniska uniwersita zwjazkoweho kraja Braniborskeje. Wona hospoduje tuchwilu (2009) 125 profesorow, 502 wědomostnaj sobudźěłaćerjej a wjace hač 5600 studentow, wot tych něhdźe 900 wukrajneho pochada z wjace hač 80 narodow a wunjese přichodnu móc wugbanja, z tym hač wona wo inženjera- a přirodowěda znaće a zamóžnosć posrědkować a předmjet přesahajcy wuslědźić.
IKMZ
thumb|IKMZ thumb|IKMZ W decembrje 2004 budźe nowy informaciski, komunikaciski a medijowy centrum (němsce krótko: IKMZ) architektow Herzog & de Meuron, w kotrymž na přikład nowa centralny biblioteka uniwersity je, wotčinić.
IKMZ je centralna institucija BTU Choćebuz, hdźež strukturne wobwody informaciskeho, komunikaciskeho a medijoweho zastarenja uniwersity pod zhromadnym wjednistwom zjednoćene su.
Wobstejaca tradicionalna uniwersitna biblioteka, kiž zaměstnjena je we wšelakich twarjenjow w měsće, je so w nowotwarje wot IKMZ zjednoćiło. Tu steja multimedijalne dźěłowe městna za wužiwarjow. Předewšěm za studentow ma centrum pod wjednistwom dr. Andreasa Degwitza wulki pool wědy.
Stawizny
thumb|BTU
Załoženska faza
Po přewróće 1989 je so Braniborska prócowała z nowymi slědźenskimi institucijemi zakład za modernizowanje hospodarstwa a za nowa dźěłowe městna wuzwihnyć.
Dnja 15. maja 1991 natwarjenje Techniskeje uniwersity Choćebuz je w kraju so wobzamknyło. Uniwersita je dyrbjała jako jenička techniska uniwersita w Braniborskej so na nowym stawje wědomosći orientować. Wuwiće njeje dyrbjało so přez stare struktury a tradicije wotdźeržeć. Tuta statna uniwersita je dyrbjała w přichodźe lětnje wokoło 6000 studentow a wyše 100 profesorow zaběrać.
Dnja 15. junija TU Choćebuz je so oficielnje załožiła. Wučba je so prěni raz započała k zymnemu semesterej 1991. Pjeć studijnych drogow je so poručiło. To su byli architektura, elektrotechnika, twarske inženjerstwo, wobswětowa wědomosć a hospodarske inženjerstwo.
1994 je direktor profesor Spur namjetował, TU Choćebuz do Braniborskeje techniskeje uniwersity (BTU) Choćebuz přemjenować. Wosobnosće BTU su dyrbjeli być : wukubłanje nowych specialistow na wobłukach na nałožowanje orientowanych přirodow, techniske a inženjerske wědomosće, předmjet přesahowacy studij, nowy slědźenje w přirodnych a wobswětowych wědomosćach, mašinowa twar a elektrotechnika, a twarske inženjerstwo a architektura. Přez slědźenje su so dyrbjeli nowe produkty a metody tworić.
thumb|IKMZ Dnja 6. decembra 1995 je so wuzwolił profesor Ernst Sigmund k prěnjemu prezidentej BTU a je zapokazał do swojeho hamta dnja 1. februara 1996.
Wuwiće wot 2004
W decembrje 2004 je so wotworał informaciski komunikaciski a medicinski centrum na něhdyšich wobwodach uniwersitneho stadiona. Wón wobsahuje nowu centralnu biblioteku uniwersity, 8 etažow a wokoło 900 000 medicinskich jednotow.
W lěće 2006 je senat wuzwolił profesora doktora Jürgena Kurtha k nowemu prezidentej BTU. Wón njeje stupił do hamta, dokelž je ministerstwo za wědomosć, slědźenje a kulturu w Braniborskej wotchiliło pominane financielne wuhotowanje za BTU. Walther Zimmerli je so wuzwolił k prezidentej dnja 27. februara 2007.
Semestrowy tiket za wšitke zjawne wobchadowe srědki w Berlinje a Braniborskej kaž tež RE 18 do Drježdźan dajo wot 1. oktobra 2006.
Dondușeni
Dondușeni ( Dondoshan) je městačko na sewjeru Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Dondușeniskeho rajona. Leži něhdźe 215 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1893 załožiło.
Žłobiny doł
Geografija
mini|left|Ewangelska cyrkej w Pěś Dubach Gmejna nadeńdźe so zapadnje města Eisenhüttenstadt a něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Bezkowa.
Pyšnica (Agapanthus)
Pyšnica (Agapanthus) je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae). Wón je jenički ród poddružiny Agapanthoideae.
Žłobiny doł
Geografija
Gmejnske dźěle su Brěmjow (Bremsdorf), Pěś Dubow (Fünfeichen) a Kislica (Kieselwitz). Wone běchu hač do lěta 2003 samostatne gmejny a zjednoćichu so potom do noweje gmejny Žłobiny doł.
Pomniki
Přispomnjenja hódnej stej Brěmjowski młyn při Žłobi z 18. lětstotka kaž tež pózdnjogotiska cyrkej w Pěś Dubach z 15. lětstotka.
Pyšnica (Agapanthus)
W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (Liliaceae) přirjaduje.
Wopis
Družiny su trajne zela.
Łopjena su rjemuškojte abo šěroko linealne.
Znajmjeńša módre, druhdy běłe kćenja steja we wokołkach na zrunanym, často wjace hač 1 m dołhim stołpiku.
Wužiwanje
Družiny so dla atraktiwnych łopjenow a mnoholičbnych kćenjow jako pyšne rostliny wužiwaja.
Systematika
thumb|upright|Agapanthus umbellatus (syn.: A. praecox), Rysowanka z Curtis 1800. Znajmjeńša sydom družinow so rozeznawa, při čimž nêkotři slědźerjo samo wjace Agapanthus-družinow rozeznawaja; nimo toho eksistuje wjele hybridow.
Boris Jefimowič Njemcow
mini|upright Boris Jefimowič Njemcow (* 9. oktobra 1959, Soči, Ruska, Sowjetski zwjazk; † 27. februara 2015 w Moskwje) bě wodźacy ruski politikar opozicije.
Wón bu dnja 27. februara 2015 w starobje 56 lět pod hač do dźensnišeho njeznatymi wobstejnosćemi w Moskwje zatřěleny.
Wuppertal
Wuppertal je wulkoměsto na zapadźe Němskeje. Je z wjace hač 350.000 wobydlerjemi sedme najwjetše město Sewjerorynsko-Westfalskeje a steji zdobom na 17. městnje najwjetšich městow Němskeje. Wuppertal leži we hłubokej dolinje rěki Wupper w pahórkatym Bergiskim kraju něhdźe 30 km wuchodnje Düsseldorfa, 40 km sewjerowuchodnje Kölna a 20 km južnje Ruhrskeho kraja.
Město same je so hakle dnja 1. awgusta 1929 přez zjednoćenje městow Elberfeld a Barmen jako Barmen-Elberfeld załožiło a dósta po byrgarskim naprašowanju w lěće 1930 swoje dźensniše mjeno. Region wokoło Barmena a Elberfelda bě srjedź 19. lětstotka hromadźe z wokolinu Aachena a dźělemi Sakskeje prěnje industrijowa kónčina Němskeje. Zažna industrializacija bazowaše na wobstaću wažnych faktorow železo, wuhlo, drjewo a woda we Wupperskim dole. Hač do kónca 19. lětstotka běštej Barmen a Elberfeld wjetšej a wuznamnišej hač Ruhrske města Essen, Dortmund abo Duisburg.
Uniwersitne město je nadregionalnje předewšěm znate za swoju wisatu železnicu a płaći jako němske wulkoměsto z najwjetšim podźělom zelenišćow na měšćanskim teritoriju.
Wjerchowstwo Sama
Wjerchowstwo Sama bě historiski słowjanski stat, kotryž wobsteješe wot lěta 623 do 661.
To bě prěni słowjanski kraj, wo kotrymž pisaše stawiznar Fredegar w lěće 660 w swojej knize Liber Historiae Francorum. Z hłowu kraja bě frankowski překupc Samo, kotryž bě zjednoćił zapadnych Słowjanow zo by jim swobodu wot Awarow a Frankow dał.
Samo
Nalutowarnja
Nalutowarnje su kreditne instituty. Maja nadawk, wobydlerstwu móžnosće k wěstemu a zadanjomnemu nałoženju pjenjez poskićować a lokalne kreditne potrjeby zaspokojeć. Při tym njejsu dobytki banki hłowny zaměr.
W Němskej su nalutowarnje z wjetšeho dźěla zjawno-prawniske kreditne instituty. Woni nastachu w 19. lětstotku jako banki za chudny dźěl wobydlerstwa.
We Łužicy su hłowne nalutowarnje Wokrjesna nalutowarnja Budyšin (w starym Budyskim wokrjesu), Wuchodosakska nalutowarnja Drježdźany (w starym Kamjenskim wokrjesu), Nalutowarnja Hornja Łužica-Delnja Šleska (wokoło Slepoho), Nalutowarnja Sprjewja-Nysa (we wokrjesu ze samsnym mjenom a w Choćebuzu) a Nalutowarnja Delnja Łužica (w Błótach).
Běłobóh
Běłobóh je hora we Łužiskich horach. Nadeńdźe so we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu blisko Bejerec. Je 497,3 metry wysoki a na wjeršku steji hórska chata z rozhladnej wěžu. Wuchodnje wjerška – mjez Běłobohom a Chołmami – wjedźe zwjazkowa dróha 96 přez Wjerbježski přesmyk.
thumb|left|Pohlad z [[Bejerecy|Bejerec na Bieloboh (1967)]]
Gabun
thumb|left|Atlantiski pobrjóh w stolicy Libreville Gabun (francosce Gabon, hamtsce République gabonaise) je njewotwisny, rědko wobsydleny stat při Ginejskim golfu Atlantiskeho oceana w centralnej Africe. Mjezuje z Ekwatorialnej Gineju a Kamerunom w sewjeru, a z republiku Kongo we wuchodźe a w juhu. Stolica je město Libreville, kotrež so namaka w sewjerozapadźe Gabuna při atlantiskim pobrjoze. Ekwator přeběži kraj ze zapada do wuchoda. Najwjetši dźěl teritorija leži na južnej połkupje, stolica pak na sewjernej.
W Gabunje knježi włóžna tropiska klima. Najwyše městno kraja je najskerje Mont Iboundji (1.575 m) blisko kongoskeje hranicy, daty su wšak zwadne. Wulki dźěl teritorija je zarosćeny z dešćowym lěsom.
Pětr Bjedrich Halka
Pětr Bjedrich Halka ( Peter Friedrich Halke; * 25. januara 1761 w Bobolcach, † 4. meje 1833 w Jabłońcu) bě serbski ewangelski farar a domiznowědnik.
Narodźi so jako syn chudeho ratarja a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1780 do 1783 studowaše we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom a w lěće 1782 tež starši Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy bě wot 1783 do 1786 domjacy wučer w Mužakowje a nastupi 1786 farske městno w Jabłońcu, hdźež hač do swojeje smjerće 1833 skutkowaše.
Halka zaběraše so z botaniku, ekonomiju a sadarstwom. Nimo toho wuda chroniku swojeje wosady, kotraž je wažny kulturnostawizniski dokument.
Džermuk
thumb|left
Džermuk ( Ջերմուկ) je město na wuchodźe Armenskeje. Leži při rěce Arpa we Wajdzorskej prowincy něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Tukums
Leži něhdźe 65 kilometrow zapadnje Rigi.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1299 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1445 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1881 – 47 %; 1935 – 12 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Zuhres
thumb|left
Zuhres je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Krynka něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Zuhres k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Wjerbno
Wjerbno je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w juhowuchodnym dźělu Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Je jedna ze šěsć gmejnow Bórkowskeho hamta.
Korla Benjamin Hatas
Korla Benjamin Hatas ( Carl Benjamin Hattas abo Hattaß; * 19. apryla 1806 we Łuću, † 24. januara 1839 w Njeswačidle) bě serbski ewangelski farar a basnik.
Wjerbno
Geografija
mini|left|Šulska dróha we Wjerbnje Gmejna nadeńdźe so we wuchodnych Błótach něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Choćebuza a štyri kilometry juhowuchodnje Bórkowow. Ke gmejnje słušatej wjesce Brama (Brahmow) a Rubyn (Ruben), kotrejž ležitej juhozapadnje resp. juhowuchodnje Wjerbna.
Tatarski drěn
Tatarski drěn (Cornus alba) je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow (Cornaceae).
Korla Benjamin Hatas
Narodźi so jako syn wučerja w holanskej wjesce Łućo pola Delnjeho Wujězda a wopytowaše wot 1819 do 1826 Budyski gymnazij. Wot 1826 do 1829 studowaše w Lipsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. 1830 nastupi městno kapłana w Njeswačanskej wosadźe a po smjerći fararja Hajnika 1831 bě hač do swójskeje zažneje smjerće w lěće 1839 z tamnišim fararjom.
Wjerbno
Geografija
Susodne gmejny su Smogorjow-Prjawoz za Sprjewju na sewjeru, Góry na wuchodźe, Gołkojce na juhu kaž tež Bórkowy na zapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe wjes we 1880tych lětach 1703 wobydlerjow, z nich 1687 serbskich a jenož 16 němskich. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,3 %.
Korla Benjamin Hatas
Hižo jako gymnaziast bě Hatas Friedricha Schillerowu baseń „Hektor und Andromache“ na Miliducha wotsalenje přebasnił. Do rukopisneje Serbskeje nowiny w Lipsku podawaše basnje w klasiskich metrach a žortniwe pěsnje w ludowym duchu po přikładźe Rudolfa Mjenja, kaž na přikład Stary Haušk ze swojej Hilžu na Wósporskim hermanku (Budyšin 1843). W lěće 1827 poda wón prěnju melodiju za spěw swojeho komilitona Handrija Zejlerja Na sersku Łužicu, pozdźišu Rjanu Łužicu.
Riwne
Riwne je wulkoměsto w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 300 kilometrow zapadnje Kijewa.
Korla Benjamin Hatas
Dnja 7. meje 1833 woženi so w Njeswačidle z Pawlinu, rodź. Canzlerec.
Riwne
Wobchad
Přez Riwne wjedźe europska dróha 40: Calais – Gent – Köln – Drježdźany – Budyšin – Wrócław – Krakow – Lwów – Kijew.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 248 tysac wobydlerjow.
Machačkala
Machačkala (, awarsce МахӀачхъала, aghulsce Магьачкъала, Анжи, Мягьячгъала, ГIянжи-Къала, Анжикъала, Магьачкъала, МахІачкъала, Анжи; 1857–1921 Port-Petrowsk) je wulkoměsto w samym juhu europskeje Ruskeje a stolica Dagestana. Leži w sewjernym předkraju Kawkaza při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja, něhdźe 200 kilometrow sewjernje rusko-azerbajdźanskeje hranicy. Wjetšina wobydlerstwa je muslimska.
Machačkala ma něhdźe 570.000 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1844 załožiło a ma wot lěta 1857 měšćanske prawa.
Wobchad
W Machačkali kónči europska dróha E50 (Brest–Paris–Praha–Užhorod–Dnipro–Rostow–Machačkala). Město ma nimo toho dwórnišćo při Sewjerokawkaskej železnicy a jenički ruski přistaw při Kaspiskim morju, kotryž je přez cyle lěto bjez lodu.
Łobez
Łobez ( Labes) je město w sewjerozapadnej Pólskej, kotrež słuša do zapadopomorskeho wojewódstwa. Město je zarjadniske sydło powiata (wokrjesa) ze samsnym mjenom.
Město měješe w lěće 2015 10.409 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z 13. lětstotka.
Tatarski drěn
Wopis
Hałuzy su kruće zrunane a w zymje a nalěće swěćace čerwjene.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena su eliptiske-jejkojte a maja 4-8 pódlanskich porow nerwow. Wone docpěja dołhosć wot 1 hač do 2,5 (8) cm. Na hornim boku su zelene, mjeztym zo na delnim boku su napadnje šěrozelene abo módrojte. Jich kroma je hładka.
Jich nazymske barbjenje je žołte hač čerwjene.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Małke kćenja su nažołć běłe, štyrikónčne a steja w 3-5 cm šěrokich njeprawych wokołkach.
Płody
Płody su běłe hač módrojte póčkate płody a docpěja wulkosć hróšatkow. Wone wot julija dozrawja a su njejědźne. Płody so wot spěwatych ptačkow jědźa.
Stejnišćo
Rosće w na družiny bohatych měšanych lěsach. Rostlina je njenaročna a zymokruta.
Rozšěrjenje
Rostlina je wot wuchodneje Europy hač do Sibirskeje rozšěrjena, ale tež we wuchodnej Aziji wustupuje.
Wužiwanje
Wón je pyšny kerk w parkach a zahrodach, ale so tež jako pioněrsku drjewinu a škit přećiwo wětrej plahuje.
Oblasć Odesa
Oblasć Odesa abo Odesaska oblasć je oblasć na juhu Ukrainy, při brjoze Čorneho morja. Stolica a zdobom najwjetše město je Odesa. Oblasć ma něhdźe 2,4 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 33.310 kwadratnych kilometrow.
Geografija
Oblasć mjezuje na zapadźe z Moldawskej resp. Podnjesterskej a na juhu, w Budźaku, z Rumunskej. Rumunsku-ukrainsku hranicu twori Dunaj. Na sewjeru mjezuje Odesaska oblasć z oblasću Winnycja, na sewjerowuchodźe z Kirowohradskej oblasću a na wuchodźe z Mykolajiwskej oblasću.
Najwažnižej rěce na teritoriju oblasće stej Dunaj při južnej hranicy a Dnjestr, kotryž so tule do Čorneho morja wuliwa.
Ruhr
Ruhr je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez němski zwjazkowy kraj Sewjerorynsko-Westfalsku. Prawy a po mnóstwje wody šesty najwjetši přitok Ryna je 219,3 kilometrow dołhi a běži na něhdźe 130 kilometrach přez industrijnu kónčinu Ruhrskeho kraja. W 19. lětstotku bě sčasami najsylnišo wužiwany wodowy puć cyłeje Němskeje.
Oblasć Odesa
Wobydlerstwo
Odeska oblasć ma sylnu rusku mjeńšinu a je nimo toho srjedźišćo bołharskeje mjeńšiny na Ukrainje. Ukrainjenjo wučinja někak dwě třećinje ludnosće.
Ruhr
Wužórli so blisko hessenskeje hranicy w sauerlandskim dźělu Rothaarskich horin na wuchodźe Sewjerorynsko-Westfalskeje a běži potom hłownje do zapadneho směra, mjez druhim přez Arnsberg, Witten, južne dźěle Bochuma a Essena, Mülheim a Duisburg, hdźež so wotprawa do Ryna wuliwa. Při Ruhrskim wuliwje w měšćanskim dźělu Ruhrort nadeńdźe so najwjetši nutřkokrajny přistaw swěta.
Ruhr zastaruje wjacore spjate jězory z wodu a wužiwa so tež za dobywanje energije.
Drochia
thumb|left Drochia je město na sewjeru Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Drochiaskeho rajona.
Leži něhdźe 135 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a 70 kilometrow sewjerowuchodnje rumunskeho města Iaşi.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1777 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Njazepetrowsk
thumb|left Njazepetrowsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin při rěce Njazja w aziskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 220 kilometrow sewjerozapadnje Čeljabinska a něhdźe 180 kilometrow  južnje Jekaterinburga. Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1747 jako Njazepetrowskij zawod załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Uzbekšćina
Uzbekšćina (Оʻzbek tili) je rěč w Srjedźnej Aziji ze skupiny turkskich rěčow a ma wot tamnišich turkskich rěčow po ličbje rěčnikow najwjetša.
Wona rěči so wot něhdźe 29 milionow ludźi přewažnje w Uzbekistanje, hdźež ma status hamtskeje rěče, kaž tež w Afghanistanje.
Łučna rězna
Łučna rězna (Carex nigra) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Łučna rězna docpěwa wysokosć wot 5 hač do 40 cm.
Stołpik je horjeka hruby.
Łopjena
Šěrozelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 5 mm.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija. 1-2 muskej kłosy a wjacore žónske kłosy su sedźace a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 3 cm. Hadźicy su lědma pysčičkate a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 cm. Delnje nošne łopješko je nimale tak dołhe kaž kwětnistwo.