cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Měrkow
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Merkhe abo Merko sta so w lěće 1524. Dalše zapisane formy wjesneho mjena běchu Mergkaw (1658), Mörckau (1732) a Mercka (1768/91). Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Małsečanske ryćerkubło.
Hižo w 17. lětstotku wobsteješe w Měrkowje cyhelnja. W lěće 1842 namakachu blisko wjeski łožišća brunicy njehłuboko pod zemju a započachu je wot 1844 z małkich jamow wudobywać. Pod brunicowymi worštami wotkrychu nimo toho tež woršty běłeje hliny, kiž wužiwachu za Margarěćinu hětu w susodnej Wulkej Dubrawje. Tež z jamy jako pódlanski produkt wudobywany pěsk hodźeše so wot lěta 1906 přez nowonatwarjenu železnisku čaru Lubij–Radwor rozposyłać.
Hač do lěta 1936 bě Měrkow samostatna krajna gmejna, potom zagmejnowa so najprjedy do Lutobča a 1994 do Radworja.
Mjelenki
Mjelenki je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Měrkow
Wobydlerstwo
Katolscy Měrkowčenjo přisłušeja Radworskej a protestanća z lěta 1899 Chwačanskej wosadźe.
Wosobiny
thumb|Při něhdyšim dwórnišću
Hospodarstwo a infrastruktura
Měrkow měješe wot 1906 swójske zastanišćo při železniskej čarje Radwor–Lubij, kotrež bě pak po susodnym gmejnskim sydle Lutobču pomjenowane. Čara wužiwaše so zwjetša wot industrijnych zawodow regiona, hač do nazymy 1972 jězdźachu pak tež wosobowe ćahi. Hač do zawrjenja w lěće 1998 wužiwachu čaru dale za tworowy wobchad, mjeztym su kolije wottwarjene.
Dźensa běži statna dróha 106 (Mały Wjelkow–Minakał) přez Měrkow. Najbliši wujězd awtodróhi 4 Budyšin-zapad je sydom kilometrow zdaleny.
Jěšćed
Jěšćed je hora w Čěskej republice blisko Libereca.
Šupy
Šupy (Procyon) su ród ze swójby małkich mjedwjedźow (Procyonidae). Wot sydom družinow je jedna tež w Europje zdomjacnjowana.
Aparan
thumb|left
Šupy
Wopis
Šupy docpěja dołhosć wot něhdźe 40 hač do 70 cm. Barbjenje je šěre hač čornojte, mjeztym zo maja čorny muster we wobliču. Wone su wšožrački a móžeja derje lězć a płuwać.
Aparan
Aparan ( Ապարան) je městačko w Armenskej.
Šupy
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Sydom družinow je w sewjernej, srjedźnej a južnej Americe domjace.
Aparan
Leži při rěce Kasach w Aragacotnskej prowincy něhdźe 60 kilometrow sewjernje Jerjewana a 30 kilometrow sewjernje Aštaraka.
Šupy
Družiny
Ród šupow so do sydom družinow rozdźěli:
Aparan
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so hižo w druhim lětstotku załožiło.
Čerwjeny dźećel
Čerwjeny dźećel (Trifolium pratense) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
miniatur|links
Čerwjeny dźećel je přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač 60 cm.
Stołpik najčasćišo je rozhałuzowany, nosy łopjena.
Łopjena
Łopjena zwjetša su 3-ličbne. Pjerkowe łopješka su nawopačnje owalne hač do eliptiske a docpěwaja dołhosć mjezy 1 a 3 cm. Znajmjeńša na delnim boku wone su kosmate, na hornim boku často maja swětłe mustrowanje.
Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do oktobra. Kćenja su čerwjene abo jasnopurpurowe (w Alpach tež běłojte) a steja w hustych, kulojtych abo owalnych, wot najhornišich łopjenow wobdatych hłójčkach. Hłójčki docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 3,5 cm. Króna docpěwa dołhosć mjezy 1,3 a 1,8 cm. Keluch je 10-nerwny a wonka kosmaty.
Kćenja buchu wot čmjełow wopróšene.
Płody
Symjenja rozšěrjeja so wot mrowjow a rostliny žerjacych cycakow.
Stejnišćo
Wón rosće na syčołukach pastwach a pućowych kromach, wosebje na wapnu.
Rozšěrjenje
Čerwjeny dźećel je w cyłej Europje, Aziji hač do Altaja rozšěrjeny. Přez plahowanje wón je nimale swětodaloko rozšěrjeny. <br style="clear:both;" />
9. měrca
9. měrca abo '''9. nalětnika''' je 68. dźeń gregorianiskeje protyki (69. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 297 dnjow hač do kónca lěta.
Podawki
thumb|Němske narodne barby
Narodniny
thumb|[[Taras Šewčenko (1814–1861)]] thumb|[[Katja Ebstein (* 1945)]]
Palanga
thumb|left|Namórski móst w Palanze
Palanga je město a přibrjóžne kupjele w Klaipėdskim wobwodźe na zapadźe Litawskeje.
Leži při Baltiskim morju něhdźe 20 kilometrow sewjernje Klaipėdy a 20 kilometrow zdalene wot letiskeje hranicy.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Talin
thumb|left
Palanga
Stawizny
Južny měšćanski dźěl Nemirseta bě hač do lěta 1919 jako Nimmersatt najsewjerniše městno Němskeho mócnarstwa.
Talin
Leži w Aragacotnskej prowincy něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 40 kilometrow zapadnje Aštaraka.
Sydlišćo je so hižo w druhim lětstotku załožiło.
Lisćina kulturnych pomnikow w Debrikecach
thumb|Połoženje Debrikec w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Debrikecach wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Debrikecy, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Černihiw
thumb|left
Černihiw ( - Černigow) je město w Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Desna něhdźe 130 kilometrow sewjerowuchodnje Kijewa
Ma něhdźe 294 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 907 prěni raz naspomniło.
W Černihiwje wari so nadregionalnje znate Černihiwske piwo.
Reni
thumb|left
Reni je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy, při hranicy z Rumunskej a Moldawskej. Leži při Dunaju něhdźe 220 kilometrow juhozapadnje Odesy a 20 kilometrow wuchodnje rumunskeho města Galați při wuliwje Pruta do Dunaja. Blisko Renija nadeńdźe so hraničny přechod z Ukrainy přez někotre sta metrow moldawskeho teritorija do Rumunskeje.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow. Z nich su 60 % Rumunojo.
Sydlišćo je so w lěće 1548 załožiło a bě nimo Galați jedyn z dweju přistawow Moldawskeho wjerchowstwa. W lěće 1812 přińdźe pod rusku kontrolu a 1821 dósta měšćanske prawa. Wot 1918 do 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše Reni do Rumunskeje.
Georg Baselitz
Georg Baselitz (* 23. januara 1938 w Němskich Pazlicach jako Hans-Georg Kern) je němski moler, sochar a grafikar a jedyn z najwuznamnišich němskich wuměłcow přitomnosće. Znatosć docpě w 1960tych lětach z neoekspresionistiskimi mólbami a wot 1969 wosebje dla „na hłowje stejacych“ wobrazow
Žiwjenje
mini|Stara Němskopazličanska šula, ródny dom Baselitza Po dźěćatstwje, šuli a maturje w hornjołužiskej domiznje studowaše wot 1956 molerstwo při wysokej šuli za tworjace wuměłstwa w Berlinje-Weißensee pola profesorow Herberta Behrensa-Hangelera a Waltera Womacki. Hižo po dwěmaj semestromaj bu dla „towaršnostnopolitiskeje njezrałosće“ ze šule wupokazany. Wot 1957 pokročowaše tohodla swój studij při zapadoberlinskej wysokej šuli pola profesora Triera a lěto pozdźišo přesydli do zapada. 1961 přiwza wuměłske mjeno Baselitz po łužiskej ródnej wsy.
Wot lěta 2013 bydli z mandźelskej w awstriskim Solnohrodźe a dósta 2015 za swoje zasłužby awstriske staćanstwo.
Drěnowe rostliny
Drěnowe rostliny (Cornaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Sigulda
thumb|left|Hrodowska rozwalina w Siguldźe Sigulda (historiske němske mjeno – Segewold) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Siguldskeho wobwoda.
Leži při wuchodnym brjoze rěki Gauja něhdźe połsta kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1207 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Wolnowacha
thumb|left
Wolnowacha je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Donjecka.
Lemišow
Lemišow ( Lömischau) je wjes we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Malešecy a leži 144 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich hatach při Lubaće. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.
Wolnowacha
Sydlišćo je so w lěće 1881 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Lemišow
Geografija
Do Lemišowa słuša tež sydlišćo Nowy Lemišow (Neu-Lömischau, tež Ziegenfauze abo serbsce Kozołka) při kromje lěsa na směr Połpicy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Lemschaw abo Lemmeschaw bě wokoło 1400.
W lěće 2015 poswjećichu pódla něhdyšeje Lemišowskeje korčmy wjesnu kapałku.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 111 wobydlerjow, z nich 108 Serbow (97 %). Ewangelscy wobydlerjo słušachu hižo w 16. lětstotku do Hućinjanskeje wosady (dźensa Malešecy-Hućina).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 106 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 44,1 lět (Sakska: 46,4).
Kochćikata rězna
Kochćikata rězna (Carex atherodes) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Priekulė
thumb|left
Priekulė je městačko z 1200 wobydlerjemi w Klaipėdaskim rajonje Klaipėdaskeho wobwoda na zapadźe Litawskeje.
Leži při rěce Minija něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Klaipėdy a sydom kilometrow zdalene wot Kurskeho zaliwa.
Korčma, z kotrejež nasta pozdźišo wjes je so w lěće 1511 prěni raz naspomniło. 1587 natwari so prěnja cyrkej. Wot 1946 ma Priekulė měšćanske prawa.
Dźibuti
thumb|left|Pobrjóh Asalskeho jězora
Republika Dźibuti ( جمهورية جيبوتي/Dźumhūriyyat Dźībūtī, République de Djibouti) je mały njewotwisny stat při Adenskim golfu we wuchodnej Africe. Mjezuje z Eritreju w sewjeru, z Etiopiskej w zapadźe a juhu a ze Somaliju resp. z njepřipóznatej republiku Somaliland w juhowuchodźe. Stolica je město Dźibuti při brjoze Indiskeho oceana. Čerwjene morjo mjez Dźibutijom a Jemenom je jenož 28 km šěroko.
W Dźibutiju knježi přez cyłe lěto horca, sucha klima z wysokej powětrowej włóžnotu. Město Dźibuti je jedne z najhorcyšich městnow Afriki, z lětnymi temperaturami wokoło 40 °C wodnjo a 30 °C po nocach. Najwyše městno Dźibutija je wulkan Mousa Ali (2.028 m) blisko etiopiskeje hranicy w zapadźe kraja. Wodowy špihel słoneho Asalskeho jězora leži mjeztym 155 m pod mórskej hładźinu.
Hač do lěta 1977 bě Dźibuti z francoskej koloniju. Wjetšina wobydlerjow je muslimskeje wěry.
Murom
thumb|left thumb|left Murom je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 110 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 862 załožiło a słuša tuž k najstaršim městam srjedźneje Ruskeje.
Brno hłowne dwórnišćo
mini|Brno hłowne dwórnišćo mini|1.a 2. nastupišćo, ćah Railjet Brno hłowne dwórnišćo ( Brno – hlavní nádraží) je najwjetše dwórnišćo na Morawje a druhe najwjetše w Čěskej republice. Je zdobom najstarše w Čěskej a jedne z 10 najstaršich na swěće. Wono leži při jednej z hłownych železniskich čarow: TEN 22 (Berlin–Drježdźany–Praha–Brno–Budapest–Sofija. Brno je wulke železniske křižowanišćo šěsć železniskich čarow a dweju paneuropskeju železniskeju koridorow TEN 22 a TEN 23. Dwórnišćo nadeńdźe so na při nutřkownym měšćanskim wobkruhu (Ringstraße) wosrjedź města. Prěnja železniska čara w dźensnišej Čěskej běše 144 kilometrow dołhi zwisk mjez Winjom a Brnom (Sewjerna železniska čara kejžora Ferdinanda), kotryž so w lěće 1838 poswjeći.
Awkuba
Awkuba (Aucuba) je ród ze swójby drěnowych rostlinow (Cornaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wutora
Wutora (wot starosłowjanskeho Въторьникъ, druhi dźeń) je po modernym ličenju druhi dźeń tydźenja, a třeći po židowsko-křesćansko-muslimskej protyce.
Antarktis
thumb|right|Antarktis Antarktis je kónčina wokoło južneho čopa. Wón wobsteji z Antarktiki jako kontinent a wokoło toho ležace ocean a kupy.
Złoty dźećel
Złoty dźećel (Trifolium aureum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Złoty dźećel je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 cm.
Stołpik je zrunany abo stupacy.
Łopjena
Łopjena su třiličbne a wobsteja z eliptiskych abo šwižnje jejkojtych łopješkow z dołhosću wot 25 mm.
Stejnišćo
Wón rosće na suchich łukach, pućnych kromach, pod kerčinami, we swětłych lěsach; na ćopłych, zwjetša małowapnitych pódach.
Rozšěrjenje
Złoty dźećel je we wulkich dźělach Europy rozšěrjeny, ale w juhu jenož w horach. Nimo toho w Kawkazu a Małoaziji.
Malink
Malink je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Tatarbunary
thumb|left
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1637 załožiło, wokolina bě pak najskerje hižo w 16. lětstotku wobsydlena. Mjeno woznamjenja „tatarska studnja“ resp. „studnja Tatarow“. W lěće 1812 přińdźe Tatarbunary pod rusku kontrolu. Wot 1918 do 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše Tatarbunary do Rumunskeje. Wot lěta 1978 ma měšćanske prawa.
Potłóčowanska politika napřećo Serbam
W běhu stawiznow dožiwichu Serbja přeco zaso wšelakore formy potłóčowanja.
17./18. lětstotk
Na spočatku 16. lětstotka přińdźe w Europje k towaršnostnej změnje. Přez wunamakanja a hospodarski rozrost, kaž tež techniske a přirodowědne wuwića w hórnistwje, w tekstilnej a metalowej industriji a wědomostnych swětonahladow - přez humanizm a renesansu, sta so 16. lětstotk z epochu byrgarstwa, reformacije a burskich wójnow. Ze stajnje stupacym feudalnym hospodarstwom zemjanstwa so žiwjenje burow rozsudnje pohubjeńši. Tak dóńdźe k nawalnym stawkam burow.
Wjetšina ludnosće we Łužicy běchu tehdy Serbja. Tak wučini jich podźěl w Delnjej Łužicy někak 75 procentow a w centralnych kónčinach hišće wyše. Wokoło 85 procentow Serbow běchu na kraju žiwi a přisłušachu ke krajnym njewólnikam, hačrunjež so jich situacija wot němskeje ludnosće na kraju njerozeznawa. Jenož 15 procentow bydlachu w městach. Serbja móžachu byrgarske prawo nabyć, z tym běše wobsydstwo domu a twarske prawo zwjazane. 1544 běchu w Choćebuzu 41 procentow Serbow mjez wobydlerjemi, kiž mějachu prawo za warjenje piwa. Někak 30 procentow wobydlerjow běchu Serbja. We Łukowje běchu to přibližnje 50 procentow. Najwjace Serbow dźěłachu jako rjemjeslnicy a burja. Za serbsku krajnu ludnosć njedawaše žaneje móžnosće, so wobsažnje kubłać. W prěnej połojcy 16. lětstotka padnychu zawěry za Serbow přeco bóle. Wot 14. lětstotka sem njesmědźachu wjace do cechow přistupić. Dawachu němsko-ludowe paragrafy, na přikład za rjemjeslnikow w Choćebuzu. Cechi so zwjazachu, dokelž chcychu sylnišo napřećo konkurentam wustupować. W małych městach, hdźež běchu Serbja sylnišo zastupowani, so tute z cechow njewuzamknychu. Zemjenjo rozsudźichu husto na dobro Serbow, byrnjež měšćanska hornja woršta z tym spokojom njebě. W Choćebuzu bu němsko-ludowy paragraf 1525 přez braniborskeho kurwjercha wotstronjeny. Na městnach, hdźež bě so zemjanstwo přesadźiło, přińdźe k přiwótřenju socialneho potłóčowanja krajneje ludnosće. Najebać toho njejsu so Serbja wutłóčili a w Delnjej Łužicy njedawaše žane zakazy rěče w srjedźowěku. Za čas reformacije so stawy napřećo woli katolskich krajnych knježkow wobtwjerdźichu, so tutón staw hišće sylnišo wuzběhny. Přińdźe samo k sylnišemu wužiwanju serbskeje rěče w cyrkwjach, přiwšěm so schodźenki wukubłanja młodych Serbow w cyrkwinskich wotrjadach podpěrowachu. Přeco wjac serbskeje nabožneje literaturje so jewješe a serbske kulturne žiwjenje sta so sylniše.
Situacija přeměni so w poslednjej třećinje 17. lětstotka přez absolutizm a jeho centralizowanje a zarjadowanje Serbow do centralizowaneho stata. Wosebje we wójwodstwje Sakska-Mjezyborska přińdźe k wusměrjenej germanizaciji, dokelž markhrabja w lěće 1657 knjejstwo w Delnjej Łužicy přewzachu. Woni móc stawow wobmjezowachu. 1667 so Lubjenski konsorcium załoži, kiž zastupowaše statnu spěchowanu germanizaciju. 1668 přikaza konsorcium, zo ma so serbska rěč dospołnje wotstronić a tutón plan so z krutosću hač do 18. lětstotka sćěhowaše. Serbske knihi a manuskripty so wot markhrabjow a konsistorija zaćahachu a němska rěč so serbskej młodźinje w šulskej wučbje a Božich słužbach sposrědkowaše. W 17./18. lětstotku wotemrě serbska rěč w Delnjej Łužicy dospołnje. Runočasnje so w Choćebuzu tolerantna politika napřećo Serbam praktikowaše. Šule na kraju wokrjesa Choćebuz, kaž tež nabožne spisy so spěchowachu. Nowe šule so na wjeskach załožichu, w nich so potom serbscy wučerjo přistajichu. Z tym běchu Serbja w 17./18. lětstotku wot wotpowědnych nahladow knježićelow a jich nastajenjow napřećo mjeńšinam a hinak myslacych wotwisni.
Antiserbska politika za čas nacionalsocializma
Spočatnje spytachu nacionalsocialisća Serbow sobu do nowych strukturow zapřijeć a do swojich nacionalsocialistiskich zaměrow zabrać. Tak chcychu tež Domowinu do Bund Deutscher Osten zarjadować.
1937 zakazachu nacionalsocialisća serbske organizacije a wobmjezowachu jara sylnje wužiwanje serbskeje rěče w zjawnosći. Tak přesydlichu so serbscy wučerjo a katolscy duchowni z Łužicy do njeserbskich kónčin Němskeje. Tohorunja prócowaše so nacionalsocialistiski režim, Serbow k asimilaciji nuzować. Serbscy akademikarjo so zajachu a aktiwni Serbja so zdźěla do koncentraciskich lěhwow zapokazachu, mjez nimi běštaj tež Marja Grólmusec a Alojs Andricki, kiž swójske wuswobodźenje wjac njedožiwištaj. Runočasnje přeměnichu nacionalsocialisća wobraz Łužicy za jich propagandu a pokazachu agrarno-romantiski wobraz Łužiskich burow a industrielny-moderny wobraz w zwisku z wottwarom brunicy.
Serbja so jako germanski kmjen zwobhladowachu, tohodla so tež systematisce njezničichu. Serbski lud dyrbješe so tuž do němskeho ludu integrować. K tomu słušeše, zo so serbska identita, rěč a kultura zničichu, štož bě ze zakazami, regresijemi a diskriminacijemi zwjazane. Serbske zarjadowanja so wot nacionalsocialistow jako přeńdźenje přećiwo zjawnemu porjadej a wěstoće pochłostachu.
Nimo toho spytachu nacionalsocialisća na přikład přez přemjenowanje wjele łužiskich wsow serbske stawizny a identitu w Hornjej a Delnjej Łužicy schować. Někak 40 rěkow a rěčkow w Błótach bu 1937 w „Reichskatasterwerk“ sporjedźene, při čimž pak nacionalsocialisća hižo w spočatnych lětach wójny tutu akciju zaso skónčichu, dokelž njesmědźachu na geografiskich kartach žane znapřećiwne zapisy eksistować. Dołho po času nacionalsocializma wobsteja někotre z přemjenowanjow hač do dźensnišeho dale.
Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy
thumb|Wuhladnišćo a wopomnišćo Rěpišćo blisko [[Zły Komorow|Złeho Komorowa]] thumb|Za [[Bzeska jama|Bzesku jamu wotbagrowany hród Bzež blisko Lubnjowa]]
Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy wobsahuje wsy, wjesne dźěle a kolonije w Hornjej a Delnjej Łužicy, kotrež buchu za wudobywanje brunicy we Łužiskim a Hornjołužiskim rewěrje, ale tež za twar rěčnych zawěrow dospołnje abo zdźěla dewastěrowane.
Prěnja wjes, kotraž bu wotbagrowana, běše Nowy Lubuš blisko Wojerec w lěće 1924. Wjetšina dewastěrowanych wsow ležeše w serbskim sydlenskim rumje.
Cyłkownje so dotal wjac hač 80 wjeskow a wjesnych dźělow dospołnje a 30 wsow zdźěla wotbagrowachu. Energijowy koncern Vattenfall planowaše hač do lěta 2042 wotbagrowanje Wótšowaša, Grabka a Keŕkojc za Janšojsku, Prožyma a dźěla Wjelceja za Wjelčansku kaž tež Rownoho, Miłoraza a Mułkec za Wochožansku jamu. Po planach noweho mějićela LEAG je wotbagrowanje Wótšowaša, Grabka, Kerkojc, Rownoho a Miłoraza wot měrca 2017 z blida.
Brunicowe jamy
thumb|Wjesna mjeza [[Łakoma|Łakomeje w lěće 2007]] thumb|IBA-terasy při něhdyšej Murjowskej jamje, hdźež nastanje [[Rański jězor]] thumb|Žarnowski kanal wuchodnje Złeho Komorowa thumb|Wottorhanje [[Rogow (Janšojce)|Rogowa blisko Baršća]] Slědowace wulke brunicowe jamy we Łužicy wobstachu abo do dźensnišeho wobsteja:
Po kóncu wudobywanja buchu brunicowe jamy rekultiwěrowane resp. z wodu pjelnjene. Wjetšina tych nowych jězorow přisłuša Łužiskej jězorinje; wjacore buchu po wotbagrowanych wsach pomjenowane, kaž na přikład Parcowski jězor.
Dewastěrowane městna
Přispomnjenki: 1) Kisylk a Kołpin zhromadnje 2) staw z lěta 2001 3) staw z lěta 19934) Zasrjew a Žarnow zhromadnje
Tyhelk
Tyhelk je holanska wjes w Hornjej Łužicy a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Łaza. Ma wobydlerjow.
Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy
Zdźěla wotbagrowane
Na dalšich městnach njemějachu so cyłe wsy wotbagrować, ale jenož jednotliwe wjesne dźěle.
Tyhelk
Geografija
Wjeska nadeńdźe so něhdźe dwaj kilometraj sewjerozapadnje Běłeho Chołmca njedaloko Šibojskeho jězora, něhdyšeje brunicoweje jamy. Wuchodnje Tyhelka ćeče kanalizowana Mała Sprjewja, na zapadźe nadeńdźe so susodna wjeska Roholń.
Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy
Zdźěla wotbagrowane
<br style="clear:right;" />
Tyhelk
Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska we formje małeho kulowca hakle w lěće 1746, a to hižo pod dźensnišim mjenom. Tehdy běše wudwór ryćerkubła w Běłym Chołmcu. Dalše historiske mjena běchu Dyglich (1767), Tieglitz (1791) a Tieglich resp. serbsce Tygelk (1824).
Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy
Zdźěla wotbagrowane
přispomnjenka: 1) kónc 1988
Tyhelk
Stawizny
Mjeno pochadźa wot němskeho słowa Tiegel a poćahuje so prawdźepodobnje na geografiske połoženje sydlišća we wužłobinje Małeje Sprjewje. Tež serbske mjeno wurjekowaše so w tamnišej srjedźołužiskej narěči z g město h.
Teplodar
thumb|left
Teplodar je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 35 kilometrow zapadnje Odesy.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Město je so wot 1976 do 1986 natwariło a ma wot 1983 status sydlišća. Wone měješe jako dźěłaćerjam tehdy planowaneje jadroweje milinarnje Odesa jako bydlišćo słužić. W lěće 1997 dósta měšćanske prawa.
Wye
Wye (,, historisce ) je rěka w Zjednoćenym kralestwje. Je dołha 215 kilometrow a je pjata najdalša rěka stata. Ćeče na juhozapadźe Wulkeje Britaniskeje a jejne dźěli tworja hranicu mjez wuchodnje ležacej Jendźelskej a zapadnje ležacej Waliziskej.
Přitoki Wye su Lugg, Arrow, Elan, Dulas, Irfon, Marteg, Monnow, Trothy, Ithon, Llynfi, Tarennig a Bidno.
Kałalc
Kałalc (Ulex europaeus) je rostlina ze swójby łušćinowcow. Dalše serbske mjeno je kałaty pócćiw.
Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (4. wólbna doba)
Tuta lisćina skići přehlad wo wšěch '''zapósłancach 4. sakskeho krajneho sejma''', kotryž so dnja 19. septembra 2004 woli.
Dalši čłonojo wotpowědujo sylnosći frakcijow
(staw: awgust 2009)
Prut
Prut ( Прут, Prut,  Pruth) je 953 kilometrow dołha rěka na juhozapadnej Ukrainje kaž tež w Rumunskej a Moldawskej, kotraž ćeče z wuchodnych Karpatow do Dunaja. Jedna so wo 20. najdlěšu rěku cyłeje Europy a druhi najdlěši přitok Dunaja. Rěka je na poslednich 300 kilometrach wot města Iași hač k wuliwej pławna.
Wužórli so we wuchodnych Lěsnych Karpatach pod Howerlu, najwyšej horu Ukrainy a ćeče najprjedy do wuchodneho směra do Černiwc, historiskeje stolicy Bukowiny něhdźe 100 kilometrow wuchodnje žórła. Po dalšich 100 kilometrach wobroći so rěka do južneho směra a tworja wotnětka statnu hranicu mjez Rumunskej a Moldawskej. Blisko rumunskeho wulkoměsta Galați, njedaloko Dunajskeje delty, wuliwa so Prut wotlěwa do Dunaja.
Přez lětstotki tworješe rěka zapadnu hranicu Bessarabskeje, kiž běše sčasami zdobom hranica mjez Ruskim carstwom a Osmaniskim mócnarstwom.
Sumy
Sumy je město w Sumskej oblasći na wuchodźe  Ukrainy, při hranicy z Ruskej. Leži při rěce Psjol něhdźe 340 kilometrow wuchodnje Kijewa.
Ma něhdźe 267  tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1652 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Artašat
thumb|left
Artašat ( Աշտարակ) je město na juhu Armenskeje.
Leži něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana při rěce Aras, kotraž tworja tule armensko-turkowsku hranicu.
Je stolica a najwjetše město Araratskej prowincy, pomjenowaneje po horje Ararat, kotraž nadeńdźe so dźensa na teritoriju Turkowskeje.
Artašat ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Skrunda
thumb|left Skrunda (historiske němske mjeno – Schrunden) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Skrundskeho wobwoda.
Leži při rěce Venta něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Rigi a něhdźe 35 kilometrow južnje Kuldīgi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1253 a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa.
Hirnyk
Hirnyk (do 1958 Соцгородок/Sochorodok) je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje. Leži něhdźe 55 kilometrow zapadnje Donjecka.
Sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Chelno
Chelno ( Cölln) je wjes w sakskim Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1998 słuša k Radworjej. Ma wobydlerjow.
Geografija
mini|upright|left|Wojerski pomnik na Chelnjanskej nawsy Wjes leži w Hornjołužiskich honach něhdźe šěsć kilometrow sewjernje Budyšina we wysokosći 195 metrow nad mórskej hładźinu. Susodne wsy su Radwor na sewjeru, Boranecy na sewjerowuchodźe, Nowe Boranecy a Křiwa Boršć na wuchodźe, Lubochow na juhowuchodźe, Mały Wjelkow na juhu, Přezdrěń a Miłkecy na zapadźe kaž tež Čorny Hodler na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zahony, Baby = w Babach, Na Wójnišćach (=w Wójnicach), Nad Wójnicami, Rěchty, Za łukami, Za Baby, Na Babach, W jězorach, Na Biskopec, Za dróhami, Na horach, W dołach, Přede wsu, Za horami, Na gmejnskim, Pola Juranca, Pola Libuchowa, Pola Akermana, Pola Hodlerja, Pola Pawlika, Na suchich łukach, Pola křiža, Pola hatkow, Pola Kowarja, Pola Cymera, Pola Šatyla, Pola Madleny, Pola Kaplerja, Běrkec chójnički, W hajkach, Wyše Bórdana, Pola Kherbacha, Na Radworskim, W Dźiwinach, Na Běrkec łukach, Hromadnik, Delanka, Kudźel, W Kamjeńcach, Na šěrokim, Pola stareje dróhi, Pola kšibjeńčneje korčmy, Na wekselu (Přeměnjašk?).
Stawizny
mini|upright|Kulojty dom (Kugelhaus) při Wojerowskej dróze Prěnje zawěsćene naspomnjenje nawsowca jako Cöln pochadźa z lěta 1519. Starše naspomnjenja, kaž z lěta 1419, so poćahuja na Cölln při Sprjewi.
Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 zdźěla Budyske tachantstwo a zdźěla krajne hejtmanstwo. Cyrkwinsce słušachu katolikojo ze starodawna do Budyskeje wosady, buchu pak w lěće 1915 z praktiskich přičin do Radworskeje wosady přefarowani. Ewangelscy Chelnjenjo słušeja do Michałskeje cyrkwje. Nimo toho bydli w Chelnje wěsty podźěl čłonow Bratrowskeje wosady.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 272 wobydlerjow, mjez nimi 264 Serbow (97 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 68,2 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 348 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,7 lět (Sakska: 46,4).
Kubłanje
Ewangelske dźěći z Chelna chodźachu hač do lěta 1938 do Wulkowjelkowskeje šule, wot toho lěta pak kaž katolske do blišeje Radworskeje.
Pjetuški
thumb|left thumb|left Pjetuški je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1861 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Hendrich V.
Hendrich V. móže być:
Dominika
thumb|left|Roseau – stolica Dominiki
Dominika (hamtsce Commonwealth of Dominica) je mały njewotwisny kupowy stat we wuchodnej Karibice a čłon Commonwealtha. Leži mjez francoskimaj kupomaj Guadeloupe w sewjeru a Martinique w juhu, kaž tež mjez Karibiskim morjom w zapadźe a Atlantiskim oceanom we wuchoźe. Stolica je Roseau při zapadnym brjoze kupy.
Na Dominice knježi włóžna, tropiska klima, husto z mócnymi dešćemi abo samo hurrikanymi. Najwyše městno horjateje kupy je aktiwny wulkan Morne Diablotins (1.447 m) w sewjeru Dominiki, kotryž je tež druha najwyša hora Małych Antilow.
Stawizny
Dominika bě hač do lěta 1978 z britiskej koloniju.
Póda: pseudoglej
Powšitkownje
Pseudoglej je přez spjatu mokrotu a wusušenje charakterizowany pódowy typ. Wón nastanje tam, hdźež chabła prawidłownje staw wody pod powjerchom zemje. Dnowna abo spjata woda wuskutkuje, zo je zemja bjezpřistupa powětra. Tohodla ma šěru barbu. Wosebje typiska za pseudoglej je stajna wotměna mjez wusušenjom a přemokanjom. W suchim stawje pokazuje pseudoglej platowu strukturu, to rěka, zo su pódowe partikle we wjacorych worštach jedyn na druhi składowane. W mokrym stawje so tuta struktura rozpušći a póda runa so bjezstrukturnemu pimpusej.
Pódowy profil
mini|246x246px Pseudoglej wobsteji ze štyri worštow: Ah – Sw – Sd K wujasnjenju: Ah = humosowa hornja póda (w 0-20cm) Sw = wodu haćacy spódni horicont, wodowodźacy (w 20-40cm) Sd = wodu haćacy spódni horicont, huste (w 40-120cm)
Wuměnjenja nastaća
Regionalne mnóstwo spadkow lěta dyrbi znajmjeńša 700-900 mm wučinić. Nastanje předewšěm w dnjownej wodźe bliskich dólnych łučinach a nižinach kaž tež na hlinowych płoninach předkraja Rudnych horinow a na platach spódneje moreny sewjerneje Sakskeje. Klimatisce wotměnjeja so w běhu lěta nosowe, włóžne a suche fazy prawidłownje, tak zo dóńdźe w pódźe k sylnej změnje mjez posylnjenjom a wusušenjom a z tym prawidłownje k sylnym změnam při wodowym a powětrowym wolumenu pódy.
Procesy nastaća
Pseudoglejowa póda nasta wosebje na włóžnych městnach. Nad wodu spinatej wórštu abo hustym horicontom hromadźi so w woršće, kotraž wodu wodźi, woda wot spadkow. Při tym so oxidowane železo w zemi Fe(III) pod njedostatkom kislika a pod pomocu organiskich kisalinow z hornjeje zemje, kotrež jako reduktory skutkuja, k rozpušćomnej fe(II) redukuje. Dóńdźe-li to z rozwjazanjom pódy (Pódowa woda) přez difuziju do nutra agregatow so přez tam zawrjeny kislik zaso k fe(III) oksiduje a w formje zerzawca abo sfery nabohaća. Při tym móže so wo zerzawobarbny goethit abo oranžojty oxid lepidokrokit jednać.
Primorsk (oblasć Leningrad)
thumb|left thumb|left
Póda: pseudoglej
Kajkosće pódy
Pseudoglej je we hłubokosći wot 0 do 24cm je humusowy, słabje šćerkojty, słabje hlinjany šluf, bjez carbonata. We hłubokosći wot 24cm do 37cm słaby šćerkojty, sylnje hlinjany šluf, bjez carbonata, blědy. Póda pseudoglej je we hłubokosći wot 37cm do 75cm je kamjenojta, słaba šćerkojta šlufowa hlina, ma husty horicont a je marmorowa. Wot 75cm je póda lochce kamjenojta a šćerkojta, hlinjana, chuda na carbonat.
Primorsk (oblasć Leningrad)
Primorsk (, 1268–1920 Bjerjozowskoje/ Берёзовское, 1323–1709 Björkö, Bjerjozowskoje, 1920–1948  Koivisto) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći při brjoze Finskeho zaliwa. Město leži 137 kilometrow sewjerozapadnje Pětrohróda. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Póda: pseudoglej
Wužiwanje pódy
Pseudogleye su dla spjateje mokroty a z tym wuchadźaceje kislikoweje chudoby w nalěću problematiske stejnišća a wužiwaja so přewažnje za lěsy abo jako łuki. Lěsy su husto hubjenje rostu, dokelž korjenje štomow počasu kislikojte horiconty pasu a wotpowědnje jenož płonje korjenjae tworja. Hdyž bu spjatna woda w běhu lěta skónčnje zasakowana resp. wot rostlinow přiwzata, njemóža potom přez swój niłki korjenjowy system hižo dosć wody přiwzać. Do wužiwanja rólnistwa su zdźěla wobšěrne drenažowe naprawy trěbne. Wupadki wunoškow abo jedne wutrusy njejsu přiwšěm wuzamknjene. Přiwšěm su předewšěm přez składowanje z parabrawnerdow abo włokninow nastate pseudogleye tež wužiwajomne rólne stejnišća.
Wulki Pichow
Wulki Pichow je 498 metrow wysoka hora we Łužiskich horach. Wón namaka so w Budyskim wokrjesu w Sakskej, přibližnje štyri kilometry sewjerowuchodnje wot Wjazońcy a tři kilometry juhowuchodnje wot Huski. Na wjeršku Wulkeho Pichowa stejitej hórska korčma a wusyłanski sćežor firmy Deutsche Telekom.
thumb|left|Pohlad na Wulki Pichow wot [[Demjany|Demjanow (1968)]]
Pakić
Pakić je kwětnistwo, při kotrymž bóčne wóski njesu jednore abo rozhałuzowane kiće. Po formje so rozeznawaja wupřestrěta pakić, wopłonjena wotškitarska pakić, likowa pakić a botryoid.
Wšědna pakić
thumb Ličba rozhałuzowanja wubywaja wot deleka horje w dźělnych kwětnistwach. Bóčne wóski, ale tež hłowna wóska njesu nakónčne kćenje (němsce Terminalblüte).
Pakić je jako kwětnistwo daloko rozšěrjena a so namaka na př. při ricinusu, při winowym pruće abo při wowsowych a jahłowych družinach.
Likowa pakić
thumb Jeli zwonkowne kćenja leža wyše hač znutřkowne, tak zo ma formu lika, potom je likowa pakić (Anthela). Tajke kwětnistwo maja bahnowa smjetanka, škripiny a syćinowe rostliny.
Botryoid
Jeli rozhałuzowanja su redukowane, tak zo nimale wupada kaž kić (Botrys), potom je botryoid.
Eksterne wotkazy
Wobrazy pakićow z wobrazoweho archiwa uniwersity Basel
Salantai
thumb|left|Cyrkej donjebjeswzaća Marije
Salantai je městačko z 1400 wobydlerjemi w Kretingskim rajonje Klaipėdaskeho wobwoda na sewjerozapadźe Litawskeje.
Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Klaipėdy a něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Kretinga.
Sydlišćo je so w lěće 1565 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1746 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 45 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Maćij Wjacław Jakula
mini|upright|Knjeni Marija a swj. Bjarnat, na [[Karlowy móst|Korlowym mosće]]
Maćij Wjacław Jakula ( Matěj Václav Jäckel, Mathias Wenzel Jäckel; * 11. požnjenca 1655 w Kulowje, † 16. wulkeho róžka 1738 w Praze) bě wuznamny serbski rězbar Praskeje barokoweje doby. Wón wuknješe w Drježdźanach, jeho mištěr bě Melchior Barthel.
Podsol
Pódowy profil
Wažne přiznamjo podsola je rozprochnjenje zwuka a fe- a al-mineralow w B-horiconće, štož wjedźe k sylnemu splećenju pódowych partiklow a k snadnej přepušćnosći wody a powětra. Tole wjedźe k njedosahacemu zastaranju z wutkami a drenažu w pódźe, štož zaso wegetaciju haći.
Maćij Wjacław Jakula
Žiwjenjoběh
Maćij Wjacław Jakula narodźi so jako syn serbskeho rjemjeslnika, rězbara Jana Jakule a jeho žony Apolonije w Kulowje. Přesydli so w lěće 1684 do Prahi a załoži dźěłarnju w tamnišim Starym měsće.
Podsol
Pódowy profil
We wobłukach z wysokim mnóstwom spadkow a intensiwnym wothłosowanjom pódy móže so podsol do hłubšich worštow wotsunyć, přez čož stanje so A-horicont přez čas ćeńši a so wjace zwukowych a wutkow do B-horiconta składuje.
Maćij Wjacław Jakula
Žiwjenjoběh
Jeho twórby namakaja so mjez druhim w Praze, Čěskim Krumlowje, Broumowje, Sedljeci, Dobřanach, Chtěšovje, Drježdźanach, Pančicach-Kukowje, Kulowje a Žďarje nad Sázavou.
Podsol
Wuměnjenja nastaća
Podsol twori so w regionach z wysokimi spadkami, wosebje w zymskich měsacach, hdyž wjele dešća pada. Tute spadki přinošuja k tomu, zo so organiski material, kotryž so na zemi nahromadźi, spěšnje wudobywa. W lěću dyrbi suche być, zo njeby so nowy organiski material produkował a włóžnota, kotraž je w pódźe składowana, wudobywała. Podsol ma jara kisału pódu, z pH-hódnotu mjez 3,5 a 4,5, štož ma so na to wróćo wjesć, zo so humusojte hornje zemje spěšnje wottwarjeja a kisalinu produkowace pódowe bakterije přežiwja. Podsol je chudy na wutkach, wosebje fosfor, dokelž so wutki přez kisału pódu spěšnje wulakuja.
Maćij Wjacław Jakula
Žiwjenjoběh
Dnja 20. nowembra 1684 woženi so na Praskej Małej stronje ze 17-lětnej Mariju Elisabeth Hylbert, z kotrejž měješe dohromady 13 z mjenom znate dźěći. 17. meje 1691 dóstachu Jakula a synaj Tobias a Jan Emanuel Praske byrgarske prawo. Jeho syn Anton Jakula (1699–1736) a přichodny syn Franc Ignac Weiss († 1756) běštaj jeho sobudźěłaćerjej w dźěłarni.
Podsol
Procesy nastaća
W regionach z wysokimi spadkami, wosebje w zymskich měsacach, padaja wjele dešćowych kapkow na zemju. Tole wjedźe k tomu, zo so organiske substancy na zemi nahromadźa. Přez dešć so organiske substancy wottwarjeja, wosebje přez mikroorganizmy kaž bakterije a hriby. Tute wudobywanje wjedźe k přiběranju humusa w hornjej zemi. W lětnich měsacach dyrbi suche być, zo njeby so nowy organiski material produkował a włóžnota, kotraž je w zemi składowana, wudobywała. Přez wudobywanje humusa a organiskich substancow produkuje so kisalina, kotraž pH-hódnotu pódy zniži. Čim dlěje wutworjenje kisaliny traje, ćim kisałša budźe póda. Podsol je chudy na wutkach, wosebje fosfor, dokelž so wutki přez kisału pódu spěšnje wulakuja. Pod humusowej bohatej hornjej pódu su woršty železowych a aluminijowych oksydow, kotrež podpěruja wudobywanje organiskeho materiala a wutworjenje kisaliny. Počasu bywa zwjeršna póda přeco kisałša a hłubša, mjeztym zo twori so pod njej woršta ze železowych a aluminijowych oksydow.
Maćij Wjacław Jakula
Žiwjenjoběh
Maćij Wjacław Jakula wumrě 1738 w Praze w starobje 82 lět.
Tworjenje
Jakulowa wobdarjenosć je tak wurazniwa a přirodna była, zo so hižo w jeho dźěćatstwje zjewi. Jeho postawy su w eksaltěrowanym ekspresiwnym pohibje z wurazom połnym nabožneho pohnuća, kotryž bu w krótkim wokomiku (zabłysku) zapopadnjeny, jara typiske za wysoki barok. Druhdy su ruki do ruma wupřestrěte.
Podsol
Kajkosće pódy
pH-hódnota podsola je dla wudobywanja organiskich substancow a wobstaća železowych a aluminijowych oksydow jara niska, štož wjedźe k kisałej pódźe. Podsol je chudy na wutkach, wosebje fosfor, dokelž so wutki přez kisału pódu spěšnje wulakuja. Hornja póda podesla je bohata na humusu, štož strukturu pódy polěpši a wodu składuje. Pod humusowej hornjej pódu su woršty železowych a aluminijowych oksydow, kotrež podpěruja wudobywanje organiskeho materiala a wutworjenje kisaliny. Počasu bywa zwjeršna póda přeco kisała a hłubša, mjeztym zo so pod njej woršta ze železowych a aluminijowych oksydow twori. Na zakładźe kisałeje pódy a njedostatka wutkow je rost rostlin na podsolu wobmjezowany. Jewi so jenož wobmjezowane mnóstwo rostlinskich družin, kotrež su so kisałym wuměnjenjam přiměrili. Podsol je za lěsotwar jara wažny, dokelž skića stabilnu zemsku strukturu a wysoku zamóžnosć přiwzaća wody.
Wužiwanje pódy
Ratarstwo: Podsol je dobry pódowy typ za plahowanje kulturnych rostlinow, kotrež su kisałym pódam přiměrjene, kaž n.př. holanske jahody, módre jahody abo běrny. Wysoka kmanosć přiwzaća wody a stabilna zemska struktura podpěrujetej plahowanje.
Lěsnistwo: Podsol je wažny pódowy typ za lěsotwar, dokelž skića stabilnu pódowu strukturu a wysoku kmanosć přiwzaća wody. Nimo toho je dobre stejnišćo za plahowanje štomowych družin, kotrež su kisałym pódam přiměrjene, kaž n.př. jědla, šmrěk abo chójna.
Wólny čas: Podsol je woblubowane stejnišćo za outdoor-aktiwity kaž pućowanje, kolesowanje a jěchanje. Kisałe pódy a jónkrótny rostlinski swět skića rjanu krajinu za wólnočasne aktiwity.
Pruska
thumb|Najwjetši přestrjeń Pruskeje (módra barba) w lětach [[1871-1918]] Pruska bě historiski stat w lětach 1525-1947, kotryž bě na městnu dźělow dźensnišich statow: Němskeje, Pólskeje, Ruskeje, Litawskeje, Čěskeje republiki, Belgiskeje, Nižozemskeje a Danskeje.
Wot kónca Prěnjeje swětoweje wójny bě Pruska dźěl Weimarskeje republiki z mjenom Swobodny stat Pruska.
Jurij Malink
Jurij Malink ( Georg Mahling; * 6. junija 1893 w Sprjejcach, † 23. septembra 1942 w Groß Rietzu) bě serbski ewangelski farar.
mini|upright|Narowny kamjeń na Łazowskim kěrchowje, cyle deleka je tež serbski napis Narodźi so jako syn Sprjejčanskeho fararja Malinka a wopytowaše wot 1903 do 1912 gymnazij w delnjošleskim Bólesławje. Wot 1912 do 1920 studowaše ewangelsku teologiju, najprjedy we Wrócławju, potom w Berlinje a Greifswaldźe. Mjez tym běše wojak w Prěnjej swětowej wójnje. Wot 1920 do 1938 skutkowaše jako farar w tehdy hišće poměrnje serbskej Łazowskej wosadźe, hdźež prědowaše hač do kónca serbsce. 1938 bu wot nacionalsocialistow z łužiskeje domizny wuhnaty a přesydli so najprjedy do Gubina a 1940 do braniborskeho Groß Rietza, hdźež po dwěmaj lětomaj w starobje jenož 49 lět zemrě. Malinkec swójba so hakle 1948 do Łaza nawróći; jeho smjertne powostanki buchu 1955 za tamnišej cyrkwju pochowane.
Za čas skutkowanja we Łazu zasadźeše so wosebje za tamniše serbstwo, na přikład za postajenje ryzy serbskorěčneho Handrija Zejleroweho pomnika w lěće 1931, hdźež měješe swjedźensku narěč. Jako čłon antifašistiskeje „Wuznawarskeje cyrkwje“, ke kotrejž Łazowska wosada steješe, bu wot 1933 přesćěhowany a 1936/37 wjacekróć zajaty. Nanuzowany wotchad Malinka z Łaza wjedźeše k šćěpjenju wosady a k podrywanju cyrkwinskeho kaž tež serbskeho žiwjenja. We wuhnanstwje zachowa sej zwiski mjez druhim z Pawołom Nedom a druhimi čłonami zakazaneje Domowiny.
Jurij Malink bě wot lěta 1920 woženjeny z Johannu, rodźenej Wandreyec (1896–1976). Spisowaćel Pětr Malink bě jeju syn, tamne dźěći běchu Jan-Jurij, Handrij a Beata.
Ararat (město)
Ararat ( Արարատ) je město na juhu Armenskeje. Leži něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana w Araratskej prowincy njedaloko rěki Aras, kotraž tworja tam armensko-turkowsku hranicu. Město je pomjenowane po armenskej narodnej horje Ararat, kotraž so na turkowskim teritoriju nadeńdźe.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Lisćina kulturnych pomnikow w Strowotnej studni
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Strowotna studnja w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Strowotnej studni wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Strowotna studnja, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Hendrich V. (Jendźelska)
Hendrich V. (, 16. požnjenca 1387, Monmouth, Waliziska – 31. žnjenca 1422 Bois de Vincennes, Francoska) bě wot 21. nalětnika 1413 hač do swojej smjerći kral Jendźelskeje.
Dortmund
Dortmund (westfalsce Düörpm) je wulkoměsto na zapadźe Němskeje. Leži při wuchodnej kromje metropoloweho regiona Ryn-Ruhr w Sewjerorynsko-Westfalskej. Z 590.000 wobydlerjemi je město hospodarske a wikowanske srjedźišćo Westfalskeje a zdobom po Kölnje a Düsseldorfje třeće najwjetše město zwjazkoweho kraja a dźewjate najwjetše cyłeje Němskeje. W lěće 2010 bě zhromadnje z druhimi městami Ruhrskeho kraja z kulturnej stolicu Europy.
Morawa (rěka)
Morawa ( March, a  Morava,  Marus,  Morwa) je něhdźe 354 kilometrow dołha rěka w Morawje na wuchodźe Čěskeje a Awstriskeje a na zapadźe Słowakskeje, kotraž běži přez Morawskošleski wobwod a Juhomorawski wobwod, a ćeče přez Čěsku, Awstrisku, Słowaksku a w zańdźenosći tež přez Madźarsku. Wona je lěwy přitok Dunaja.
Dortmund
Něhdy wažne mócnarstwowe a hansowe město při Hellowym puću je so w zašłymaj lětstotkomaj přez industrijnu metropolu wuwiło k wuznamnemu stejišću posłužbow a technologije. Po tym zo bě wot druheje połojcy 19. lětstotka předewšěm znaty za wuhlo, wocl a piwo, je Dortmund po dołhej strukturnej změnje dźensa srjedźišćo drobneho wikowanja a zawěsćenskeho hospodarstwa a stejišćo šěsć wysokich šulow, mjez druhim Techniskeje uniwersity, a 19 dalšich wědomostnych institucijow. Daloko znate je nimo toho koparske towarstwo Borussia Dortmund, kotrež słuša k najlěpšim w Němskej.
Morawa (rěka)
Na wjacorych wotrězkach twori Morawa krajnu hranicu mjez Čechami a Morawu kaž tež mjezynarodne mjezy, tak mjez Słowakskej a Čěskej, Słowakskej a Awstriskej a w zańdźenosći mjez Rakuskej a Wuherskej.
Dortmund
Ze swojim hłownym dwórnišćom a lětanišćom je Dortmund tež regionalne a nadregionalne wobchadne křižowanišćo we wuchodnym Ruhrskim kraju.
Morawa (rěka)
Na swojim běhu wužiwa so rěka dwójce za zastaranje spjateju jězorow, a to we Wołomucu a blisko Veselí nad Morawou.
Dick Diamonde
Dick Diamonde (poprawom tež Dingeman Ariaan Henry van der Sluijs;* 28. decembra 1947 w Hilversum, Nižozemska) bě nižozemsko-awstralski basist a gitarist rock and rollowe skupiny The Easybeats.
Srjeda
Srjeda (srjedźny dźeń tydźenja) je po modernym ličenju třeći dźeń tydźenja, a štwórty po židowsko-křesćansko-muslimskej protyce.
Haty
Haty su sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leža w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Worklecy.
Geografija
Sydlišćo leži we łučinje mjez promjenjemi Klóšterskeje wody něhdźe dwaj kilometraj sewjerne wot Worklec. Susodne sydlišća su Hrańca na sewjerowuchodźe, Nowa Wjeska na juhu a Horni Hajnk na zapadźe.
Stawizny
Haty naspomnichu so hakle w lěće 1821 k prěnjemu razej.
Kataw-Iwanowsk
Kataw-Iwanowsk je město w Ruskej federaciji. Leži w zapadnym předkraju Uralskich horin při rěce Kataw w europskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 260 kilometrow zapadnje Čeljabinska. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1755 jako Kataw-Iwanowskij zawod załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Smiltene
thumb|left Smiltene (historiske němske mjeno – Smilten) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Smiltenskeho wobwoda.
Haty
Pomniki
Jenički zapisany kulturny pomnik w Hatach je swjaty křiž z 19. lětstotka na Wokolnej, čo. 1.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz wjeski
Smiltene
Leži při rěce Abula něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Biruința
Leži něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1965 załožiło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Kosmata rězna
Kosmata rězna (Carex hirta) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wěteńca
Wěteńca ( Dürrwicknitz) je hornjołužiska wjeska w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1974 k Njebjelčanskej gmejnje. Jedna so wo po wobydlerstwje najmjeńši gmejnski dźěl Njebjelčic.
Kosmata rězna
Wopis
Kosmata rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač do 60 cm.
Wěteńca
Geografija
Wěteńca leži něhdźe sydom kilometrow juhowuchodnje Kamjenca w serbskich Horjanach nad dolinu rěčki Jawory. Susodne wsy su Smječkecy w sewjerowuchodźe, Wudwor we wuchodźe, Pančicy w juhu, Miłoćicy w juhozapadźe a Serbske Pazlicy w sewjerozapadźe. Typiske za wjesny napohlad su třistronske dwory z wulkimi wrotami.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz z juha
Kosmata rězna
Wopis
Stołpik je třihranity.
Wołmata wjerba
Wołmata wjerba (Salix lanata) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Kosmata rězna
Wopis
Łopjena su šěrozelene.
Wěteńca
Stawizny
thumb|Modlerski stołp wuchodnje Wěteńcy Prěnje historiske naspomnjenje jako Witeniz sta so hižo w lěće 1225. Přez Wěteńcu wjedźeše tehdy wažna wikowanska dróha Via regia. Ležownostne knjejstwo měješe nanajpozdźišo wot lěta 1600 klóšter Marijina hwězda. W třicećilětnej wójnje šwedske jednotki wjesku nadpadnychu a ju wurubichu.
Běły drěn
Běły drěn (Cornus sericea, syn.: C. stolonifera Michx .) je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow (Cornaceae). thumb|Běły drěn
Kosmata rězna
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija. Kwětnistwo wobsteji z 2-3 muskich kłosow a 2-4 dołho stołpikate žónske kłosy.
Wěteńca
Stawizny
1759 naspomni so wjeska jako Wiednitz a dósta k lěpšemu rozeznawanju wot sewjerozapadnje Kamjenca ležaceje Wětnicy (němsce tež Wiednitz) předwěšk Dürr-. Tónle dodatk wobchowa so tež při přemjenowanju do Wicknitz.
Běły drěn
Wopis
Běły drěn je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1,5 hač do 3,5 m. Hałuzy we wobu̦łkach přewisuja. Twori korjenjowe wotnožki.
Wołmata wjerba
Wopis
Kulojte łopjena su slěbrošěre a docpěwaja dołhosć wot hač do 5 cm. Pozdźišo často fałdate bywaja a so na hornim boku zelenojće přebarbjuja.
Wěteńca
Stawizny
1886 zniči woheń wulki dźěl Wěteńcy, kotruž pak po tym zaso natwarichu.
Kosmata rězna
Płody
Płodowe hadźicy su žołtozelene, husto kosmate a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 7 mm.
Wedi
thumb|left
Kosmata rězna
Stejnišćo
Rosće na pućach, na brjohach, na hólnišćach, na škałobowych łukach a na skłoninach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wedi
Wedi ( Վեդի; do 1948 – Bejuk-Wedi/ Böyük Vedi) je město w Armenskej.
Wěteńca
Pomniki
Wuchodnje wjeski, při křižowanišća pućow do Wudworja a Pančic, steji modlerski stołp z lěta 1789, kiž bu 1862 wobnowjeny.
Hlej tež: Lisćinu kulturnych pomnikow we Wěteńcy
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe Wěteńca po Mukowej statistice 74 wobydlerjow, mjez nimi 73 Serbow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 90,3 %. Hač do dźensnišeho maja nimale wšitcy wobydlerjo serbšćinu jako maćeršćinu.
Wedi
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
Běły drěn
Wopis
Łopjena su tróšku wjetše hač te tatarskeho drěna (Cornus alba).
Kćěje wot meje hač do junija.
Płody su běłe.