cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lěkarska popla
Lěkarska popla (Althaéa officinalis) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow, z roda poplow.
Seršćowcowa maslenka
Seršćowcowa maslenka (Ranunculus penicillatus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Lěkarska popla
Etymologija
150px|thumb|left|Kćeni
Efedra
Efedra (Ephedra) je ród ze swójby efedrowych rostlinow (Ephedraceae).
Lěkarska popla
Etymologija
Botaniske mjeno „althaea“ wotwodźuje so wot grjekskeho słowa „άλδανω“. Woznjamjenja telko kaž hojić. Słowo malwa pochadźa wot grjekskeho słowa „μαλαχς“, kotrež mjechki a změrowacy woznjamjenja.
Efedra
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lěkarska popla
Etymologija
250px|thumb|right|ilustracija (Koehler, 1887)
Wopis
Lěkarska popla je zrunana, wjacelětna, zelišćowa rostlina z krutymi stołpikami. Rostlina je wšudźe kosmata. Lěkarska popla docpěwa wysokosć wot 60–150 cm (50–120 cm).
Japanska mahonija
Japanska mahonija (Mahonia japonica) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Lěkarska popla
Wopis
Delnje łopjena su wutrobojte a kónčkojte. Cyle horjeka wustupuja často njedźělene łopjena.
Lěkarska popla kćěje wot julija hač do septembra. Kćenja su swětłoróžojte abo (zrědka) běłe, steja w łopjenowych rozporach a docpěja šěrokosć wot 3 hač 5 cm. Zwonkowne 7–9 keluškowych łopješkow su lancetojte, krótše hač jejkojte, wótre keluškowe łopjena.
Lěkarska popla je hódnotna picowanska rostlina za pčoły.
Stejnišćo
Je lěkarska popla na włóžnych łučkach, w brjohowych kerčinach, na pastwišćach a w kultiwowanych pódy. Rostlina preferuje wapnojtu, selojtu pódu.
Rozšěrjenje
Rozšěrjenje saha na zapadźe hač do Iberiskeje połkupy, na juhu hač do Srjedźneho morja, na wuchodźe hač do Sibirskeje a Altaja a na sewjerje hač do južneje Skandinawiskeje. Do srjedźneje Europy bu tuta rostlina wot čłowjeka přinjesena (Archeofyt).
Wobsahowe maćizny
Korušk wobsahuje slinowe maćizny (10–20 %), pektin (maksimalny 16 %) a škrob (maksimalny 37 %), trochu eteriski wolij, tučny wolij, třěski a šterole.
W kuchinje
Lěkarska popla wužiwa so w francoskej kuchinje a ameriskej kuchinje. Přetrjebuja stołpiki, łopjenka a koruški. Kwěty hodźa so jěsć. Młode łopjenka wužiwaja so w solotejach. Romjenjo wužiwachu rostlinu w poliwkach. Zašo buchu korjenja jědźene. Najprjedy buchu warjene a potom pječene.
Dubowka
thumb|left Dubowka je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1734 załožiło a ma wot lěta 1803 měšćanske prawa.
Swjatkowničkowe rostliny
Swjatkowničkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Paeoniaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Bertsdorf-Hörnitz
Bertsdorf-Hörnitz je gmejna na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 309 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 2400 wobydlerjow.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Malajzija
Malajzija (tež Malaysia) je njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji, kotrež wobsteji z krajneju dźělow na juhu Malajskeje połkupy a na sewjerje kupy Borneo, mjez kotrymajž leži Južnochinske morjo. Susodne kraje su Indoneska, Brunei, Singapur a Thailand. Wjetšina něhdźe 28,5 milionow wobydlerjow bydli w zapadnym dźělu Malajzije, hdźež nadeńdźe so tež stolica Kuala Lumpur.
Hłowa Malajzije je kral, kotryž so kóžde pjate lěto wuzwoli. Z tym je Malajzija jedna z mało wólbnych monarchijow na swěće.
Hač do lěta 1957 bě Malajzija z britiskej koloniju.
Brzeźnicka Węgorza
Brzeźnicka Węgorza (wurěkowanje: [bʐɛʑ'ɲiʦka vɛŋ'gɔʐa]) je pólska rěka w gmejnje Węgorzyno, kotraž so w zapadopomorskim wojewódstwje namaka. Wona je 40 km dołha a běži wot jězora Studnica hač do rěki Rega.
Prud Brzeźnickeje Węgorzy je jara wotměnjacy. W hornim běhu je njewěrjomnje spěšny, a w delnim ćeče jara pomałku a přeběži šěroku dolinu.
Mike Hauschild
Mike Hauschild (* 2. meje 1972 we Wojerecach) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu ze zapósłancom sakskeho krajneho sejma a rěčnik za serbske naležnosće frakcije FDP. Nimo toho je wón Budyski měšćanski radźićel a kandidowaše při wólbach k wyšemu měšćanosće Budyšina w lěće 2015.
Wón je ženjeny, nan dweju dźěsći a bydli w Budyšinje.
Jan Pětr Jordan
mini|upright|Jan Pětr Jordan
Jan Pětr Jordan (* 15. februara 1818 w Čěškecach pola Hodźija; † 20. meje 1891 we Wienje) bě serbski slawist, publicist a wobchodnik. Wón bě jenički wuznamny zastupjer katolskich Serbow w Serbskim narodnym hibanju do 1848. Jeho pseudonymaj běštej Čěščanski a Wićazec Pětr.
Žiwjenje
mini|Ródny dom w Čěškecach (čo. 2) Narodźi so do Čěškečanskeje kublerskeje swójby jako syn ewangelskeho nana Mikławša Jordana a katolskeje maćerje Marje Koklic z Baćonja. Wot 1831 do 1838 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze a wopytowaše tamniši němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1837 studowaše na Praskej uniwersiće, najprjedy teologiju a wot 1838 slawistiku, mjez druhim pola Václava Hanki.
W młodych lětach hač do rewolucije 1848 wěnowaše so hłownje serbstwu a słowjanstwu, zběraše ludowe pěsnički, załoži nowiny „Jutnička“ a běše w rewoluciskim lěće sekretar Praskeho Słowjanskeho zjězda.
Dla swojeho nabožinsce měšaneho pochada bě Jordan predestinowany za přewinjenje tehdyšeje šćěpjeńcy hornjoserbskeje rěče do konfesionelneju wariantow, štož wón – před Smolerjom – ze swojej gramatiku Grammatik der wendischserbischen Sprache in der Oberlausitz z lěta 1841 tež spyta. W samsnym lěće přesydli so do Lipska, hdźež skutkowaše wot 1842 do 1848 jako lektor za słowjanske rěče a literatury při Lipšćanskej uniwersiće. W lěće 1843 promowowaše wo hornjoserbskej gramatice a samsne lěto woženi so z Rosaliju Wilhelminu Sauer (* 1821) z Weißenfelsa. W Lipsku załoži prěni němskorěčny slawistiski časopis, Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft, kotryž wudawaše najprjedy sam a pozdźišo hromadźe ze Smolerjom.
Wot lěta załoženja 1847 do 1850 bě Jan Pětr Jordan čłon Maćicy Serbskeje. W Budyšinje je so dróha blisko dwórnišća po nim pomjenowała.
Kompleksny póčkaty płód
thumb|300px|Kompleksny póčkaty płód [[Žołty ćernjowc|žołteje ćernjowki]]
Kompleksny póčkaty płód je specielna płodowa forma, při kotrejž so podłu doprědka horbateje kćenjoweje wóski z mnoholičbnymi płodolistami přeco jedyn małki póčkaty płód wuwiwa. Tute jednotliwe póčkate płody lěpja mjez sobu hromadźe a tworja přez to kompleksny póčkaty płód, kotryž so při zrawjenju płoda zwjetša jako cyłk wotdźěluje. Tuta płodowa forma předewšěm při rostlinach roda Rubus wustupuje.
Ke kompleksnym póčkatym płodam słušeja
Šwicarska efedra
Šwicarska efedra (Ephedra helvetica) je rostlina ze swójby efedrowych rostlinow (Ephedraceae).
Twjerda rězna
thumb|right
Twjerda rězna je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow.
Şamaxı
thumb|left
Şamaxı  (wurjekowanje: Šamachy) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 120 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma 37 tysac wobydlerjow.
Blědy hórnač
Blědy hórnač (Erysimum crepidifolium) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Ananas (ród)
Ananas (Ananas) je ród ze swójby bromelijowych rostlinow (Bromeliaceae).
Družiny
Njejsu pak žane křižowanske bariery mjez družinami, tež da so nic wšě indiwiduje družinje přirjadować. Rozdźělne studije su doporučili, družiny do jedneje družiny, Ananas comosus zhromadźić a jenož wjace jako wariety wobjednać. Susodny ród, Pseudananas sagenarius, by po tym druha Ananas-družina.
Kamjenc
Kamjenc ( Kamenz) je město z něhdźe 17.000 wobydlerjemi w zapadźe Hornjeje Łužicy. Štwórte najwjetše město Budyskeho wokrjesa leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Drježdźan a něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina při Čornym Halštrowje a při kromje Zapadołužiskeje pahórčiny. Dźěl města słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Stawizny
Ke kóncej 12. lětstotku natwari so na městnje dźensnišeho stareho města hród, kiž słužeše zawěsćenju přechoda wikowanskeho puća Via regia přez Čorny Halštrow. W lěće 1225 so Kamjenc k prěnjemu razej naspomni a wot 1319 běše swobodne město. Hač do 15. lětstotka słušeše Kamjenski hród knjezam z Kamjenca.
Wot 1346 do 1815 bě Kamjenc – hromadźe z Budyšinom, Lubanjom, Lubijom, Zhorjelcom a Žitawu – sobustaw Zwjazka šesćiměstow.
Měšćanske dźěle
Ke Kamjencej słušeja slědowace wjeski jako měšćanske dźěle:
Měšćanske dźěle Brěznja, Hlinowc, Jěžow, Kamjenc a Němske Pazlicy su dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.
Lublin
Lublin (jid. לובלין, Люблін) je město we wuchodnej Pólskej a stolica Lublinskeho wojewódstwa. Z nimale 340.000 wobydlerjemi je dźewjate najwjetše město kraja kaž tež zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona.
Uman
thumb|left
Sněhběła maslenka
Sněhběła maslenka (Ranunculus ololeucos) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Uman
Uman je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Čerkasow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1609 prěni raz naspomniło a dósta hižo 1616 měšćanske prawa, w lěće 1706 tež Magdeburgske měšćanske prawo.
Uman wuwiwaše so wot 18. lětstotka k wuznamnemu srjedźišću ukrainskeho židowstwa. Za čas Kolijiwšćynskeho zběžka Hajdamakow-Kozakow w lěće 1768 dóńdźe w Umanje k masakrej, při čimž buchu něhdźe 2000 Židow a Polakow zamordowani. Wokoło 1900 běchu 60 % ludnosće Židojo. Wjetšina Umanskich Židow bu po němskim wobsadźenju města w lěće 1941 w holocausće zamordowana.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 86 tysac wobydlerjow.
Mariano Rajoy
mini|upright|Mariano Rajoy (2015)
Mariano Rajoy (* 27. měrca 1955 w Santiago de Compostela) je španiski politikar konserwatiwneje strony Partido Popular (PP), kiž bě wot 21. decembra 2011 hač do 1. junija 2018 jako naslědnik socialista Zapatera z ministerskim prezidentom Španiskeje. Do toho bě wot 2004 do 2011 z wjednikom opozicije w sejmje.
Do doby Rajoyoweho knježerstwa słušeja dołhowa kriza, kriza španiskich bankow a wysoka kwota bjezdźěłnych, předewšěm pola młodostnych.
Mariano Rajoy studowaše do 1977 prawnistwo na uniwersiće w Santiagu. W lěće 1981 zastupi do strony Alianza Popular, předchadnicy dźensnišeje PP, a bu woleny do galiciskeho sejma. Wot 1989 je zapósłanc španiskeho parlamenta. Pod ministerskim prezidentom Aznarom bě wot 1996 najprjedy z ministrom za zjawne zarjadnistwo, wot 1999 z kubłanskim ministrom a wot 2001 z nutřkownym ministrom.
Wot lěta 2004 bě stajnje načolny kandidat swojeje strony při parlamentowych wólbach, kotrež pak 2004 a 2008 přěhra.
Mariano Rajoy je woženjeny a ma dweju synow.
Bahnowa hodźinka
Bahnowa hodźinka (Hibiscus moscheutos) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Ćeńka rězna
Ćeńka rězna (Carex strigosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Phalaenopsis
Phalaenopsis (Phalaenopsis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje wokoło 100 družinow tropiskich orchidejow.
Niska mahonija
Niska mahonija (Mahonia repens) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Přerov nad Labem
Přerov nad Labem je sydlišćo při Łobju w srjedźnej Čěskej (wokrjes Nymburk). Leži 178 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1.200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 993.
Pčołaca orchija
Pčołaca orchija (Ophrys apifera) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Pčołaca orchija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 40 cm.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja po dwěmaj hač po dźewjećoch w čumpatych kwětnistwach. Hubka je třilapata, wjelbowana, somotowje kosmata, docpěwa dołhosć wot 7 hač 12 mm a njese małke wotwodźěte přiwiski. Srjedźna lapa hubki je ćmowobruna, swětło mustrowana. Wostatne kćenjowe łopješka su běłojte, róžojte abo purpurowe.
Kćenja sančki insektow napodobnjuja.
Stejnišćo
Rosće na ćopłych suchich trawnikach, połsuchich trawnikach, w swětłych dubowych, chójnowy lěsach.
Amaconas
Amaconas ( Rio Amazonas, w hornim běhu Rio Solimões) je wulkorěka na sewjeru Južneje Ameriki, kotraž přeprěkuje něhdźe 300 kilometrow južnje ekwatora Amaconasowu nižinu z najwjetšim tropiskim dešćowym lěsom swěta. Wón je na wodu najbohatša rěka na swěće a wobsahuje při wuliwje do Atlantiskeho oceana wjace wody hač slědowace sydom rěkow a něhdźe 70 króć wjace hač Ryn. Po Nilu je Amaconas ze 6.448 kilometrami druha najdlěša rěka na zemi.
thumb|left|Karta Amaconasoweje rěčiny w Južnej Americe Wón nastanje na wuchodźe Peruwa ze žórlicow Marañón a Ucayali a běži potom hłownje do wuchodneho směra přez zwjetša njewobsydlene kónčiny. Najwjetše město při rěce je Iquitos z 400.000 wobydlerjemi. Blisko brazilskeho milionoweho města Manaus wuliwa so wotlěwa Rio Negro do wjacore kilometry šěrokeho Amaconasa. Manaus sam při rěce njeleži. Sewjernje města Belém wuliwa so rěka z 200 kilometrow šěrokej deltu do Atlantiskeho oceana. Přerězny wotběh do oceana wučinja 206.000 m³/s a wotpowěduje 17 % wšěch přiběhow swětowych oceanow.
Wot něhdźe 10.000 přitokow Amaconasa su 100 pławne.
Domowina
Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w Swobodym staće Sakska a kraju Braniborska) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować. Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.
Hłownej zarjadaj Domowiny stej w Budyšinje a Choćebuzu. Wona pak tež dalše regionalne běrowy w serbskim sydlenskim rumje wudźeržuje. Domowina přisłuša Towarstwu za wohrožene ludy, Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL) a Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN).
Stawizny Domowiny
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.
Załoženje třěšneho zwjazka
thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach. Dnja 13. oktobra 1912 załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we Wojerecach (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy ), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje Arnošt Bart, Handrij Króna, Jurij Słodeńk, Bogumił Šwjela, Jan Dwórnik, Jurij Deleńk, Awgust Lapštich, Franc Kral a Michał Nawka wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja 9. februara 1913 so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož Maśica Serbska z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.
mini|upright|Arnošt Bart Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas prěnjeje swětoweje wójny so Serbski narodny wuběrk, kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.
Wot znowawožiwjenja k zakazej Domowiny
Za čas Weimarskeje republiki nastachu wuske zwiski k sportowemu třěšnemu zwjazkej Serbski Sokoł a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w Kamjencu, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w Kulowje, 1926 w Bukecach, 1927 w Radworju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so Serbska ludowa rada wot předsydstwa Domowiny, Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony a Maćicy Serbskeje wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.
Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18. měrca 1937, kotrež Domowinu jako Zwjazk serbsce rěčacych Němcow a pozdźišo jako  Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot nacionalsocialistow zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću Jurja Měrćinka při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnym zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.
Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki
Hižo krótko po Druhej swětowej wójnje so Domowina pod nachwilnym předsydstwom dr. Jana Cyža 10. meje 1945 w Chrósćicach wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17. meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w Praze wutworjena Serbska narodna rada politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k Čěskosłowakskej sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.
Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z SED. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom Měta Lažki so we Wjerbnje předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum k wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.
mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973 W Sakskej schwali so 23. měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w Němskej demokratiskej republice (NDR) dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w Brjazynje, Depsku, Strjažowje, Turjeju und Wjerbnje załožichu. W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.
W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj Gerhard Wirth a městopředsyda Jurij Handrik zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III. zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29. měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda Kurt Krjeńc znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1. zwjazkowy sekretar Bjarnat Nowak wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.
Na 7. wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnym zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.
Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.
Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali. Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.
Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so Serbska narodna zhromadźizna zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.
Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z. t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony stata so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, Běła Woda/Niska (ze sydłom w Slepom) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.
Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so Rěčny centrum WITAJ, kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny Dawid Statnik na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.
W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.
Struktura towarstwa
Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30 čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.
Předsydźa
mini|[[Dawid Statnik, tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]
Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
Zwjazkowe předsydstwo
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje dnja 12. junija 2021 w Slepom wuzwoli, přisłušeja slědowacy wosoby: Dawid Statnik (předsyda), Hartmut Leipner (městopředsyda), Marko Hančik, Marlis Młynkowa, Franciska Albertowa, Wito Bejmak, Beno Bělk, Jan Bělk, Měrćin Brycka, Jan Clausen, Bjarnat Cyž, Lubina Dučmanowa, Jenifer Dünnbierowa, Damian Dyrlich, Kito Ela, Milan Funka, Franciska Grajcarekec, Krystof Grofa, Maksimilian Hasacki, Alena Hiccyna, Wylem Janhoefer, Mila Libšowa, Matej Mark, Diana Maticowa, Marja Michałkowa, Feliks Ričel, Beno Sćapan, Gerald Šejn, Diana Wowčerjowa a Lubina Žurec-Pukačowa.
Čłonstwo
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
Nowina towarstwa „Naša Domowina“
Wot lěta 1935 wuda towarstwo nowinu Naša Domowina. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha Serbskich Nowin. Dźensa wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes.
Hłowne zhromadźizny
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.
Symbol a znamješko „lipy“
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25. awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk Hanki Krawcec.
„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“ Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow.
Česćowanja
thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku Jana Hanskeho a Gerharda Staufa (1924–1996).]] Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z Mytom Domowiny a Mytom Domowiny za dorost. Z Čestnym znamješkom Domowiny připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”. Mjez lětami 1961 a 1989 so tež Literarne myto Domowiny a Wuměłske myto Domowiny spožčitej.
Wjaz
Wjaz (Ulmus) je ród ze swójby wjazowych rostlinow (Ulmaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jurij Brězan
mini|upright|Jurij Brězan (1966) mini|upright|Row Jurja Brězana na [[Chrósćicy|Chróšćanskim kěrchowje]]
Jurij Brězan (* 9. junija 1916 we Worklecach, † 12. měrca 2006 w Kamjencu) bě najwuznamniši serbski spisowaćel 20. lětstotka a płaći jako załožer serbskeje socialistiskeje literatury. Jeho knihi, kotrež pisaše hornjoserbsce a němsce, přełožichu so do 25 rěčow. Brězan pisaše hłownje prozu, dramatiku a eseje.
Žiwjenje
Jurij Beno Brězan narodźi so jako prěnje z pjeć dźěći do swójby Worklečanskeho serbsko-katolskeho skałarja a małoratarja Jurja Brězana a jeho mandźelskeje Marje, rodźeneje Piwarčkec.
Wot 1927 do 1936 wopyta wón gymnazij w Budyšinje a započa potom studij ludoweho hospodarstwa, z kotrehož bu pak 1936 wuzamknjeny. Hižo wot 1933 dźěłaše aktiwnje za Domowinu. W lěće 1937 wupućowa do Prahi. Při nawróćenju do Łužicy so 1938 zaja a wosta hač do 1939 w jatbje. Swoju maturu złoži w Torunju. 1941 so Brězan do Łužicy wróći, dyrbi ju pak po krótkim času zaso wopušćić a poda so nachwilnje jako inspektor na ratarskich kubłach do cuzby, mjez druhim do Sewjerozapadneje Němskeje. Wot lěta 1942 do 1944 běše w němskim wójsku a pozdźišo w US-ameriskej wójnskej jatbje. Wróćiwši so 1946 z wójnskeje jatby zastupi do SED a zorganizowa dźěłowe brigady Serbskeje młodźiny, mjez druhim na twarnišćach w Juhosłowjanskej. Wot lěta 1949 dźěłaše jako swobodny spisowaćel.
W lěće 1964 sta so z čłonom PEN-centra a 1965 Němskeje akademije wuměłstwow. Wot 1969 do 1989 bě z wicepředsydu Spisowaćelskeho zwjazka NDR.
Jurij Brězan běše woženjeny z Ludmilu, rodźenej Hajnec (1922–1993), z kotrejž měještaj syna Simona (1958–1998). Z wosomdźesatych lět sem bydleše w Hornim Hajnku blisko Worklec.
Wuznamjenjenja
Jurij Brězan słušeše k najznaćišim spisowaćelam Němskeje demokratiskeje republiki a dósta wjacore wysoke myta, mjez druhim Narodne myto (1951, 1964 a 1976), Myto Ćišinskeho (1962), Literarne myto Domowiny (1973), Rjad Karla Marxa (1974) a Wótčinski zasłužbny rjad (1966 a 1981).
Twórby
mini|Dźěłarnja Jurja Brězana w Hornim Hajnku mini|Horni Hajnk z chěžku Jurja Brězana (deleka nalěwo) Mnoho twórbow Brězana maja awtobiografiski raz. Najznaćiša je romanowa trilogija wo Feliksu Hanušu, kotraž wobsteji z třoch dźělow „Šuler“ (němsce Der Gymnasiast), „Wučbne lěta“ (Semester der verlorenen Zeit) a „Zrałe lěta“ (Mannesjahre). Dalše twórby maja łužiske baje jako zakład, kaž na přikład knihi wo Krabaće.
Chrystyniwka
thumb|left
Chrystyniwka je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 210 kilometrow juhozapadnje Čerkasow.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1574 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Šepjerjaca maslenka
Šepjerjaca maslenka (Ranunculus circinatus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Zybkowc
Zybkowc (Neslia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pyskowničkowe rostliny
Pyskowničkowe rostliny (Geraniaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
Při někotrych awtorach so tež družiny Biebersteiniaceae, Dirachmaceae, Ledocarpaceae a Vivianiaceae k puskowničkowym rostlinam (Geraniaceae) ličuja.
Rody
Swójba wobsahuje pjeć hač šěsć rodow z 750 hač 805 družinami. Wone so rozeznawaja na př. w ličbje fertilnych próškowych łopješkow při kóždym kćenju.
Žirnowsk
thumb|left Žirnowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku jako wjes Žirnoje załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
18. januara
18. januara abo '''18. wulkeho róžka''' je wósomnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 347 dnjow (348 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Ćeńkostołpikata rězna
Ćeńkostołpikata rězna (Carex capillaris) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Korjažma
thumb|left thumb|left Korjažma je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Archangelskej oblasći. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1535 załožiło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.
Srjedźna mahonija
Srjedźna mahonija (Mahonia x media) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae). Wona je hybrida z japanskeje mahonije (Mahonia japonica) a chinskeje mahonije (Mahonia lomariifolia).
Belmopan
Belmopan je stolica srjedźoameriskeho stata Belize a ma něhdźe 22.000 wobydlerjow. Město bu hakle dnja 1. awgusta 1970 załožene a mjeno zestaji so z krajneho mjena „Belize“ a „Mopan“, mjena lokalneje rěki.
Město nadeńdźe so blisko rěki Belize River něhdźe 80 kilometrow zdalene wot něhdyšeje stolicy Belice City, kotraž bu dnja 31. oktobra 1961 wot hurrikana Hattie w dalokej měrje zničena. W lěće 1965 rozsudźichu so za załoženje noweje stolicy na wěsćišim městnje. Belmopan je tež sydło Belizeskeje uniwersity.
Pihawka
Pihawka (Orchis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Salvador Allende
Salvador Allende Gossens [] (* 26. junija 1908 we Valparaíso; † 11. septembra 1973 w Santiago de Chile) bě chilski lěkar a politikar a wot lěta 1970 do lěta 1973 prezident Chilskeje. Pospytowaše socializm demokratisce w Chilskej etablěrować, bu pak w běhu wojerskeho puča w lěće 1973 zamordowany.
Španišćina
Španišćina (abo kastilišćina) je jedna z najbóle rozšěrjenych swětowych rěčow. Słuša do skupiny romaniskich rěčow a rěči so hłownje w Španiskej, w Južnej a Sewjernej Americe, w Karibice kaž tež w Ekwatorialnej Gineji w Africe, na Filipinach. Španišćina ma wokoło 570 milionow maćernorěčnikow. Wona je jedna ze šěsć oficielnych rěčow Zjednoćenych narodow a jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.
Gramatika
Španišćina ma dwaj genusaj a numerusaj, ale nima žadyn pad, z wuwzaćom pronomenow.
Numerale
Zakładne numerale su: uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis, siete, ocho, nueve, diez.
Arundo
Arundo (Arundo) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Swjatkownička
Swjatkownička (Paeonia) je ród ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Oppeln
Oppeln je pomjenowanje:
Šadrinsk
thumb|left Šadrinsk ( Шадринск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Iset w Kurganskej oblasći něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kurgana. Ma něhdźe 77 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1662 załožiło a ma wot lěta 1712 měšćanske prawa.
Nowosólc-Horni Hródk
Nowosólc-Horni Hródk ( Neusalza-Spremberg) je hornjołužiske město w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, blisko čěskeje hranicy. Leži we wysokosći 325 metrow nad mórskej hładźinu při młodej Sprjewi a ma něhdźe 3.500 wobydlerjow.
Město nasta w lěće 1920 přez zjednoćenje městačka Nowosólc z Hornim Hródkom.
mini|left|Hornje torhošćo mini|left|Sprjewja a wjesna cyrkej w Hornim Hródku
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Drawidske rěče
thumb|300px|Rozšěrjenski teritorij drawidskich rěčow Drawidske rěče su rěče na juhu Indiskej. Tuta rěčowa swójba ma 73 rěčow.(žórło jendźelska wikipedija). Rěči z nimi wjace dyžli 200 mil. ludźi.
Bjerazino
thumb|left
Bjerazino je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Bjerazinskeho rajona.
Leži při rěce Bjarezina (přitoku Dnjepra) něhdźe 95 kilometrow wuchodnje Minska.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1501 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1968 měšćanske prawa.
Kalač nad Donom
Kalač nad Donom je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1708 jako wjes Kalač załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Bet
Bet, בֵּית, fonetisce je druhi pismik hebrejskeho a feniciskeho alfabeta. Ma ličbowu hódnotu 2.
Visaginas
thumb|left
Bet
Mjena pismikow
Nimo toho pochadźatej łaćonski a kyriliski alfabet wot grjekskeho.
Visaginas
Visaginas (do 1992 Снечкус/Sniečkus) je město w Utenskim wobwodźe na samym sewjerowuchodźe Litawskeje, blisko letiskeje a běłoruskeje mjezy.
Leži něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Uteny a ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow. Z nich su 56 % Rusojo.
Stawizny
Město załoži so w lěće 1975 w zwisku z twarjenjom jadroweje milinarnje Ignalina (jeničkeje w Litawskej) a bu najprjedy pomjenowane po něhdyšim předsydźe Litawskeje komunistiskeje strony, Antanasu Sniečkusu. W lěće 1977 dósta status města. Po zawrjenju milinarnje w lěće 2009 je hospodarska situacija w měsće problematiska.
Malediwy
thumb|left|Malé, stolica Malediwow Malediwy su mały, husće wobsydleny kupowy stat w Indiskim oceanje blisko južneho kónca Indiskeje. Zestaja so z 1.196 kupow, z kotrychž su 220 stajnje wobsydlene. Stolica je Malé, kotraž so namaka na kupje ze samsnym mjenom.
Na kupach knježi stajnje horca, tropiska klima ze sylnymi spadkami předewšěm w juniju a juliju a cyłolětnymi přerěznymi temperaturami wokoło 27 °C. Najwyše městno kupow leži jenož 2,4 metry nad mórskej hładźinu.
Malediwy běchu hač do lěta 1965 britiska kolonija. Dźensa su woblubowany turistiski cil, kotryž bu pak wosebje z klimoweje změny wohroženy.
Dołhošiškaty wjaz
Dołhošiškaty wjaz (Ulmus laevis) je rostlina ze swójby wjazowych rostlinow (Ulmaceae).
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 12 cm, su horjeka mutne błyšćace, zelene, deleka šěrozelene a njesu krótke mjechke kosmy.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenja so před łopjenami jewja.
Płody
Płód docpěwa dołhosć wot 1 hač do 1,4 cm a ma na kromje mikawčkowane křidleško. Symjo je někak w srjedźišću.
Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach, wosebite wulkich rěčnych dołow. Ma radšo wot sakanja włóžne, wutkate a bazowe hlinjane a běłohlinjane pódy.
Fijałka
Fijałka a syrotka , macoška  (Viola) stej ród ze swójby Fijałkowych rostlinow  (Violaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Syrotka (Viola) je ród ze swójby Fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Wohla
Wohla je pomjenowanje:
Samoa
Samoa (do 1997 oficielnje Zapadna Samoa) je njewotwisny kupowy stat w zapadnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž wobsteji ze zapadnych Samoaskich kupow, mjeztym zo słušeja wuchodne kupy jako Ameriska Samoa k Zjednoćenym statam. Samoa bu w lěće 1962 njewotwisna wot Nowoseelandskeje a ma nimale 200.000 wobydlerjow.
Geografija
thumb|left|Samoaski přibrjóh na kupje Upolu Samoa leži w juhozapadnym Pacifiku, sewjerowuchodnje wot Fidźija. Najwjetšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), hdźež namakatej so samoaska stolica Apia a mjezynarodne lětanišćo. Dalšej wobsydlenej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stajnje wobsydlene. Wjetše kupy archipela su wulkaniskeho pochada, mjeńše nastachu z koralowych rifow.
Na kupach knježi tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchim časom. Přerězna temperatura leži pola 27 stopnjow. Dla swojeho geografiskeho połoženja je Samoa wot hurrikanow a tsunamijow wohrožena.
Włóžna rězna
Włóžna rězna (łaćonsce Carex buxbaumii) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (łaćonsce Cyperaceae).
Balearska swjatkownička
Balearska swjatkownička (Paeonia cambessedesii) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae), kotraž je domoródna na kupach Balearow, wosebje na Mallorci.
Bahorowa pihawka
Bahorowa pihawka (Orchis purpurea) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Šěry hórnač
Šěry hórnač (Erysimum canescens) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Hoberska sćina
Hoberska sćina (Arundo donax) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Rosenbach
Rosenbach je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži juhowuchodnje Lubija we wysokosći wot 237–350 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1.700 wobydlerjow.
Gmejnske dźěle
Gmejnje Rosenbach přisłušeja slědowace wjeski:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Nilosaharske rěče
Nilo-saharske rěče su rěče w Africe. Eksistuja wšelake klasifikacije.
Bender 1997
Lionel Bender
Delavayowa swjatkownička
Delavayowa swjatkownička (Paeonia delavayi) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Pjer Žalica
Syn dramaturga-basnika Miodraga Žalicy (1926–1992) studowaše wot 1989 – mjez druhim hromadźe z Danisom Tanovićom – režiju na Akademiji sceniskich wuměłstwow w Sarajewje, hdźež tež diplomowaše. Za čas woblěhowanja města wot 1992 do 1996 wjerćeše wjacore dokumentariske filmy a wójnske rozprawnistwo mjez druhim za BBC. Za film Savršeni krug („Dočinjeny kruh“, 1997) spisa hromadźe z Ademirom Kenovićom wjertnu knihu. Jako režiser wjerći dwaj hrajnej filmaj, kotrejž dóstaštej tež mjezynarodne připóznaće (Gori vatra, 2003, a Kod amidže Idriza, 2004).
Wot lěta 2013 je wón z dekanom Akademije sceniskich wuměłstwow w Sarajewje.
Pjer Žalica je woženjeny z dźiwadźelnicu Jasnu Žalicu a ma z njej jednoho syna.
Korla Awgust Mosak-Kłosopólski
mini|upright|Korla Awgust Mosak-Kłosopólski (1820–1898). rechts|rahmenlos|upright|Podpismo Korle Awgusta Mosak-Kłosopólskeho. Korla Awgust Mosak-Kłosopólski (němsce Karl August Mosig von Aehrenfeld; * 7. meje 1820 w Njeznarowach; † 31. julija 1898 w Małej Swóńcy pola Lubija) běše serbski prawiznik, justicny radźićel, zapósłanc němskeho kejžorskeho sejma, doprědkar serbskeho narodneho wozrodźenja a spěchowar słowjanskeje wzajomnosće.
Pochad, studijne lěta a kulturne prócowanja
mini|Njeznarowski hosćenc, ródny dom Korle Awgusta Mosaka (2017) Korla Awgust Mosak-Kłosopólski narodźi so jako syn serbskeju staršeju Jana Bohumiła Mosaka a jeho mandźelskeje Madleny rodźeneje Křižankec w Njeznarowach, hdźež běše jeho nan herbski wjesny sudnik, kubler a korčmar. Spočatnje wopyta wón hromadźe z Janom Bohuwěrom Mučinkom šulu w Dažinje a wot 1832 gymnazij w Budyšinje. Tam załoži na iniciatiwu Jana Arnošta Smolerja 25. februara 1839 hromadźe z Hendrichom Imišom a Michałom Domašku towarstwo Societas Slavica Budissinensis.
W lěće 1840 pućowaše wón do Prahi, hdźež so z wodźacymi čěskimi wosobinami kaž Šafárikom, Hanku a Jungmannom zeznajomni a dale do Brna, Wiena, Krakowa a Wrócławja. W Lipsku załoži wokoło lěta 1841 Słowjanske towarstwo, kotrež běše – porno w přiběracej měrje konserwatiwnej Lipšćanskej Sorabiji – politisce doprědkarska organizacija. W lěće 1842 podpěraše Jordana z nastawkami za Jutničku. Do němčiny přełoži 1844 Šafárikowu dwuzwjazkowu knihu „Slawische Altertümer“, tehdy standardnu twórbu słowjanskeje wědomosće.
Wot 1845 wobdźěli so Mosak-Kłosopólski aktiwnje při mobilizowanju serbskeho narodneho hibanja. Tak běše mjez 1845 do 1847 sekretar přihotowanskeho wuběrka za załoženje Maćicy Serbskeje, přinošowaše k Wulkej próstwje Serbow, běše pismawjedźer Serbskeho burskeho towarstwa w Bukecach a w Serbskim rěčenskim towarstwje. W zwisku z poraženej rewoluciju bu wón dla wobdźělenja w demokratiskim ludowym hibanju přesćěhany, ale 1850 wobhnadźeny. Hladajo na narodne połoženje Serbow, Mosak-Kłosopólski po rewoluciji rezignowany woćichny.
Skutkowanje jako rěčnik a zapósłanc
W lěće 1842 wotpołoži Mosak-Kłosopólski swoje juristiske a 1844 tež swoje rěčniske pruwowanje. Wot lěta 1844 do 1856 přewza wón patrimonialne sudnistwo knježeho dwora w Šumbachu a běše wot 31. januara 1848 rěčnik při Lubijskim sudnistwje. Wón zakitowaše mjez druhim Maćicu Serbsku w skóržbje nastupajo Serbski dom a druhich wosobinow. Kupiwši sebi ryćerkubło w Serbskich Pawlecach so dźěd Mosaka-Kłosopólskeho, prosty serbski bur, do zemjanstwa pozběhny. Po tym zo so nan Korle Awgusta Mosaka-Kłosopólskeho titula wzda, wón jón wot lěta 1866 zaso aktiwnje wužiwaše a kupi sebi knježi dwór w Małej Swóńcy. Mosak-Kłosopólski bu 1867 jako zapósłanc do sejma Sewjeroněmskeho zwjazka a 1871 do Němskeho sejma za narodno-liberalnu stronu we wólbnym wokrjesu Sakska 2 (Lubij-Benadźice) woleny.
Mosak-Kłosopólski měješe šěroke rěčne znajomosće a wopyta nimale wšě kraje a wjetše města Europy kaž tež Palestinu a Jeruzalem. Po swojej smjerći pochowa so wón na pohrjebnišću w Lubiju.
Twórby
Korla Awgust Mosak-Kłosopólski přełoži z Heinrichom Wuttkom 1844 Šafárikowu dwuzwjazkowu knihu „Slawische Altertümer“ (originalny titul „Slovanské starožitnosti“, Praha 1837) do němčiny:
Česćowanja
Wot lěta 1844 běše Korla Awgust Mosak-Kłosopólski sobustaw Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu, wot 1892 jeje čestny sobustaw wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1889 jeje čestny sobustaw.
Při składnosći swojeho pjećdźesatlětneho jubileja spožči sakski kral Albert Mosakej-Kłosopólskemu w lěće 1898 ryćerski křiž prěnjeje klasy sakskeho Albrechtoweho rjadu.
Kiwijowcowe rostliny
thumb|[[Actinidia deliciosa|Kiwi (Actinidia deliciosa)]] Kiwijowcowe rostliny (Actinidiaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Chinska swjatkownička
Chinska swjatkownička (Paeonia lactiflora) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
19. januara
19. januara abo '''19. wulkeho róžka''' je dźewjatnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 346 dnjow (347 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Šešerjaty hórnač
Šešerjaty hórnač (Erysimum repandum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Bambus
miniatur Bambus (Bambusa) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kawkaziska swjatkownička
Kawkaziska swjatkownička (Paeonia mlokosewitschii) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Bogumił Šwjela
mini|upright|Pomnik w Dešnje
Bogumił Šwjela ( Gotthold Schwele abo Schwela; * 5. septembra 1873 w Skjarbošcu, † 20. meje 1948 pola Naumburga) bě serbski ewangelski duchowny, słownikar, rěčespytnik, publicist, dołholětny předsyda Maćicy Serbskeje a sobuzałožer Domowiny.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Skjarboščanskeho kantora a serbskeho nowinarja Kita Šwjele a jeho mandźelskeje Marje. Po maturje na Choćebuskim gymnaziju studowaše wot 1894 do 1897 w Berlinje teologiju a slawistiku. Po studiju najprjedy žane dźěłowe městno we Łužicy njenamaka, čehoždla dźěłaše wot 1899 do 1903 jako domjacy wučer pola pruskeho oficěra von Hohenau w Podstupimje. W lěće 1903 nastupi městno jako pomocny farar při Serbskej cyrkwi w Choćebuzu. Dla jeho prědowanja w delnjoserbskej rěči dóńdźe ke konfliktej z němskim fararjom Choćebuskeje wosady, kiž chcyše přeněmčenje města doprědka ćěrić. W lěće 1908 wopušći Šwjela město a nastupi wikarske městno we Wochozach, po tym zo zakazachu jemu serbske prědowanje w Choćebuzu. 1913 so do delnjołužiskeho Dešna přesydli, hdźež skutkowaše hač do nanuzowaneho wuměnka w lěće 1941 jako farar. Dla skutkowanja za serbstwo wuhnachu jeho nacionalsocialisća w tym lěće z domizny, čehoždla so k swójbje do Rudolstadta přesydli.
W meji 1948, hdyž chcyše so skónčnje do delnjołužiskeje domizny wróćić zaja jeho w ćahu z Rudolstadta do Choćebuza w bliskosći Naumburga Boža ručka, na čož zemrě. Jeho row z wopomnjenskej taflu nadeńdźe so dźensa na Choćebuskim Sewjernym kěrchowje.
Skutkowanje
Jako Wochožanski farar załoži k spěchowanju swojich rěčespytnych zaměrow filologiski wotrjad Maśicy Serbskeje, hdźež bě ze sekretarom. Skutkujo w Hornjej Łužicy pohłubšowaše zwiski k tamnišim serbskim prócowarjam.
Z přeswědčenja, zo móhli so serbstwo jenož w zhromadnosći wobchować, zrodźi so ideja załoženja wšoserbskeje narodneje organizacije. Hromadźe z Arnoštom Bartom a Francom Kralom iniciěruje tak załoženje třěšneho zwjazka serbskich towarstwow, kotrež so dnja 13. oktobra 1912 we Wojerecach přewjedźe. Po Šwjelowym namjeće dósta nowa organizacija mjeno „Domowina“.