cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Němsko-francoska wójna
Najwažnišej wuslědkaj wójny běštej załoženje Němskeho mócnarstwa a kónc Druheho francoskeho kejžorstwa. Swojeje poražki dla dyrbješe Francoska pozdźišo Elsasko-Lothringensku jako mócnarstwowy kraj („Reichsland“) Němskemu mócnarstwu wotstupić. Tole zaso wuskutkowa pohłubšenje hač dosrjedź 20. lětstotka trajaceho „herbskeho njepřećelstwa“. We wójnje zasadźi nimale 190.000 wojakow swoje žiwjenje – z toho něhdźe 140.000 Francozow –, wjace hač 230.000 buchu zranjeni. Po Němsko-danskej wójnje 1864 a Němskej wójnje 1866 bě konflikt z Francoskej třeća a poslednja z němskich zjednoćenskich wójnow. Hišće za čas wójny přistupichu Badenska, Bayerska, Württembergska a Hessenska-Darmstadt Sewjeroněmskemu zwjazkej. Z tym a z wustawu dnja 1. januara 1871 nasta Němske kejžorstwo. Tohorunja za čas wójny dóńdźe ze zběžkom Pariskeje komuny k nutřkofrancoskej wobydlerskej wójnje, kotraž bu wot francoskeho knježerstwa krawnje poražena.
Brězan
Brězan (němsce zwjetša Bresan, tež Briesmann) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot štomoweho mjena brěza resp. wot ptačka brězan ( „Birkhuhn“) pochadźa. Mjeno noša slědowace wosoby:
Broniš
Broniš (němsce Bronisch) je delnjoserbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Snihuriwka
thumb|left
Snihuriwka je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Mykolajiwa.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1812 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Syzrań
Syzrań je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při prawym brjoze Wolgi w Samarskej oblasći něhdźe 120 kilometrow zapadnje Samary a ma něhdźe 175 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1683 załožiło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.
Splósk
Splósk ( Pielitz) je wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša ke Kubšiskej gmejnje. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Chójnica, po tym najprjedy wjesny dźěl Rachlowa a wot 1974 Kubšic.
Geografija
mini|left|Splósk z Čornobohom w pozadku Wjes leži mjez 330 a 345 m nad mórskej hładźinu pod Hromadnikom a Žmórcom w dólčku Hornjołužiskeje pahórčiny. Susodne wjeski su Wysoka w sewjerowuchodźe, Delany we wuchodźe, Chójnica w juhu a Lubjenc (Budestečanska gmejna) w sewjerozapadźe.
W Splósku wužórli so Splóšćanska woda, kotraž ćeče do wuchodneho směra do Delan a potom dale do Rachlowskeho spjatnišća a přez Rachlow, prjedy hač so pola Sowrjec do Wuježčanskeje wody wuliwa.
Splósk leži při statnej dróze S 110 (Bělšecy–Bukecy), wot kotrejež wotbočuje we wsy wokrjesna dróha K 7239 do Kumwałda.
Kolesowanska šćežka Wódra-Nysa
Kolesowanska šćežka Wódra-Nysa ( Cyklotrasa Odra-Nisa, Oder-Neiße-Radweg,  Szlak rowerowy Odra-Nysa) je kolesowanska šćežka w Čěskej a Němskej.
Splósk
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Lada, Dołki, Prašica, Złota hora, Humjenišćo, Wowča hora, Pola wowčernje, Mokřiny, Boža rola.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Puls je z lěta 1363, na horje njedaloko wsy so pak wo wjele starše hrodźišćo namaka. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Splósk słuša wot spočatka 17. lětstotkak Budestečanskej wosadźe.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice zhromadnje z Chójnicu 172 wobydlerjow, z nich 137 Serbow (80 %).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Splóska (2019)
Bryl
Bryl (němsce Brühl) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Kramatorsk
thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1868 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa. W Ukrainskej wójnje lěta 2014 wojowachu ukrainske wójsko a separatisća tak mjenowaneje Ludoweje republiki Donjeck wo město.
Lisćina kulturnych pomnikow w Słonej Boršći
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Słona Boršć w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Słonej Boršći wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Słona Boršć, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Canned Heat
thumb|Canned Heat w lěće 1979 Canned Heat je US-ameriska rockowa hudźbna skupina.
Dróhowc
mini|upright|Zjednorjeny přikład dróhowca
Dróhowc abo pućowc je wjesna sydlišćowa forma a słuša k rjadowcam. Wona je po srjedźnej Europje daloko rozšěrjena. Při mjeńšich wjeskach z krótšimi pućemi – hasami – rěči so tež wo hasowcu.
Porno nawsowcam njezałožichu so statoki a ležownosće kołowokoło nawsy, ale podłu wobchadneho puća. Statoki abo domske nadeńdu so při tym bjezposrědnje při dróze, mjeztym zo rozpřestrěwaja so ležownosće za statokami.
We Łužicy namakamy typiske dróhowcy předewšěm w holi (na přikład Koćina, Nowa Wjes pola Kulowa, Nowe Město/Sprjewja, Wulka Nydej). Po němskej kolonizaciji załožene wsy we Łužiskich horach su dróhowcam podobne, charakterizuja so pak zwjetša jako łanowc (n př. Wjazońca, Kumwałd).
Krasnohoriwka
Krasnohoriwka je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Lozowa něhdźe 30 kilometrow zapadnje Donjecka.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1880 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Groźišćo
Groźišćo je město we wokrjesu Łobjo-Halštrow w Braniborskej. Leži w Delnjej Łužicy něhdźe wósom kilometrow sewjerozapadnje Grabina a ma něhdźe tři a poł tysac wobydlerjow.
Měšćanske dźěle
mini|left|Groźišćanski hród wokoło 1860 (ze zběrki [[Alexander Duncker|Alexandera Dunckera)]] Ke Groźišću słušeja slědowace měšćanske dźěle:
Bóryń (Bahren), Bronice (Brenitz), Brjazyna (Birkwalde, prjedy Presehna), Bretna (Breitenau), Dobryń (Dabern), Bedrichojce (Friedersdorf), Gósmar (Goßmar), Bóryń (Großbahren), Wjelika Kšušwica (Großkrausnik), Bóryńk (Kleinbahren), Mała Kšušwica (Kleinkrausnik), Möllendorf, Münchhausen, Wósek (Ossak), Palice (Pahlsdorf), Pěski (Pießig), Běły Gózd (Schönewalde) a Zagorina (Zeckerin).
Petr Fiala
mini|upright|Petr Fiala w lěće 2019
Petr Fiala (* 1. septembra 1961 w Brnje) je čěski historikar, uniwersitny profesor, politikar a wot 28. nowembra 2021 ministerski prezident Čěskeje republiki.
Fiala bě uniwersitny profesor za politiske wědomosće a wot 2004 hač do 2011 rektor na Masarykowej uniwersiće w Brnje. Wot 2012 do 2013 bě minister za kubłanje w kabineće Nečas. Fiala je wot oktobra 2013 čłon sejma. Wot januara 2014 je předsyda liberalneje strony ODS. Při wólbach do sejma w Čěskej 2021 bě Fiala načolny kandidat zwjazka stronow SPOLU, kotryž dósta 27,1 % wotedatych hłosow. Jako ministerski prezident nawjeduje koaliciju z Piratami a STAN.
Tichwin
thumb|left thumb|left Tichwin je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Město leži 236 kilometrow wuchodnje Pětrohróda. Ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so w lěće 1383 prěni raz a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.
Commonwealth
Commonwealth abo oficielnje Commonwealth of Nations je mjezystatny zwjazk, kotryž wobsteji předewšěm ze Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje a jeho něhdyšich kolonijow. Załoženje a institucionalizacija tutoho zwjazka spočatk 20. lětstotka bě reakcija Zjednoćeneho kralestwa na prócowanja jeho teritorijow Kanada, Južna Afrika, Awstralska a Nowoseelandska wo njewotwisnosć, zo by tute dale z Britiskim mócnarstwom zwjazała.
Po přistupach Indiskeje (1947), Ceylona (1948) a Pakistana (1949), kotrež do jich njewotwisnosće k Britiskemu mócnarstwu słušachu, nasta moderny Commonwealth (New Commonwealth). 1957 přistupi něhdyša kolonija Ghana jako prěni srjedźoafriski kraj. Commonwealth bywaše hromadźišćo něhdyšich britiskich kolonijow; při tym njeje wot wuwołanja republiki hižo trěbne, zo připóznaja čłonske staty britisku kralownu tež jako swójsku statnu hłowu. Dla dekolonizacije přiběraše ličba čłonow wot wósom w lěće 1955 na 20 w lěće 1964. Z Commonwealtha nasta multietniska a multikulturna organizacija. 1995 přistupi Mosambik jako prěni kraj, kotryž ženje britiska kolonija njebě; w lěće 2009 slědowaše Ruanda jako něhdyša belgiska kolonija.
Dźensa ma Commonwealth 53 čłonskich statow, z kotrychž je 16 (tak mjenowane Commonwealth Realms) w personalnej uniji ze sobu zwjazane. W tutych krajach je britiski kral Charles III. oficielny hłowa stata. Zo bychu swoju njewotwisnosć wuzběhnyli, mjenuja jeho pak w jednotliwych krajach oficielnje jako King of Canada, King of Australia, King of New Zealand atd.
Dźensa su nimale 30 % swětoweho wobydlerstwa – cyłkownje wjace hač dwě miliardźe ludźi – w statach Commonwealtha žiwe.
Zarjad
Oficielna hłowa Commonwealtha je britiski kral abo britiska kralowna. Nimo toho eksistuje Commonwealth Office w Londonje, kotrež rjaduje wšědne naležnosće. Šef tutoho zarjada je generalny sekretar.
Budar
Budar (němsce zwjetša Buder) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Cachkadzor
thumb|left
18. nowembra
18. nowembra abo '''18. nazymnika''' je 322. dźeń gregorianiskeje protyki (323. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 43 dnjow hač do kónca lěta.
Cachkadzor
Cachkadzor ( Ծաղկաձոր; do 1947 Daračičag) je městačko w Armenskej.
18. nowembra
19. lětstotk
thumb|120px|Wyndham Lewis (* 1882)
1901–1950
thumb|120px|Klaus Mann (* 1906)
Cachkadzor
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana.
18. nowembra
20. lětstotk
thumb|120px|Marcel Proust († 1922) thumb|120px|Niels Bohr († 1962)
thumb|120px|Man Ray († 1976)
Cachkadzor
Ma něhdźe tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w šestym lětstotku załožiło.
Lisćina městow w Lubušskim wojewódstwje
Lisćina městow w Lubušskim wojewódstwje wobsahuje wšitke sydlišća tutoho pólskeho wojewódstwa ze statusom města kaž tež powiaty (wokrjesy), kotrymž přisłušeja – wokrjesne města su z hwězdźičku markěrowane – a aktualne ličby wobydlerstwa dnja z pólskeho statistiskeho zarjada.
Rjewjeń
Rjewjeń (Rheum) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae). Dalše serbske mjeno je rabarber.
Družiny
Eksistuje 60 družinow w rodźe Rheum: Wot čłowjeka wužiwane družiny (wuběrk):
Dalše družiny (wuběrk):
Južnoukrajinsk
thumb|left
Južnoukrajinsk (do 1980 Константиновка-2/Konstantinowka-2) je město w Mykolajiwskej oblasći na južnej Ukrainje. Leži při Južnym Bugu něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Mykolajiwa. Na juhu města nadeńdźe so jadrowa milinarnja Ukraina-juh, za kotruž bu sydlišćo załožene.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1976 w zwisku z twarom milinarnje załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.
Viļaka
thumb|left Viļaka (historiske němske mjeno – Marienhausen) je městačko na wuchodźe Letiskeje, bjezposrědnje při ruskej hranicy. Je zarjadniske sydło Viļakskeho wobwoda.
Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 215 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow, z toho někak 44 % Rusow.
Hamtske hejtmanstwo
Hamtske hejtmanstwa běchu wot 19. lětstotka hač do lěta 1938 zarjadniske wobwody delnjeje runiny w kralestwje resp. wot 1918 w swobodnym staće Sakska. Wone buchu po zražce Sakskeje lěta 1815 a z njej zwjazanych stratach sakskeho teritorija załožene a narunachu dotalne hamty, kotrež tež hladajo na swoju teritorialnu strukturu a wulkosć hižo efektiwne njeběchu. Hłowa zarjada bě hamtski hejtman, kiž dóstawaše swoje přikazy bjezposrědnje ze statneho knježerstwa.
Wot 1874 bě Sakska rozrjadowana do 25 hamtskich hejtmanstwow, kotrež podstejachu štyrjom wokrjesnym hejtmanstwam (Budyšin, Drježdźany, Lipsk, Šwikawa). K tomu přińdźechu tři njewotwisne měšćanske wobwody Drježdźany, Kamjenica a Lipsk. W lěće 1900 nasta přez dźělenje Šwikawskeho wokrjesneho hejtmanstwa přidatne w Kamjenicy, 1932 zjednoćištej so wokrjesnej hejtmanstwje Drježdźany a Budyšin. Serbski kraj w sakskim dźělu Hornjeje Łužicy słušeše k hamtskimaj hejtmanstwomaj Budyšin a Kamjenc.
W běhu nacionalsocialistiskeho přetwara zarjadnistwa stachu so z hamtskich hejtmanstwow dnja 1. januara 1939 krajne wokrjesy.
Gólišyn
Gólišyn je město w Delnjej Łužicy. Słuša k wokrjesej Dubja-Błóta w Braniborskej. Leži nad rěku Dubju při zapadnej kromje wokrjesa a ma něhdźe dwaj a poł tysac wobydlerjow.
Buk (mjeno)
Buk (němsce Buck) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot štomoweho mjena buk pochadźa. Mjeno noša slědowace wosoby:
Gólišyn
Dźělenje
Gólišyn ma pjeć měšćanskich dźělow:
Wobchad
Přez Gólišyn wjedźetej zwjazkowej dróze 115 (z Jüterboga do Zhorjelca) a 96 (ze Žitawy na Rujany).
Zrěšin
Zrěšin ( Rieschen) je mała wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži 240 m nad mórskej hładźinu w sewjernym předkraju hornjołužiskich horow. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Raboc, wot 1950 Jenkec a naposledk wot 1994 Kubšic.
Susodne wjeski su Brězow we wuchodźe, Wysoka w juhowuchodźe a Torońca w zapadźe.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Greschin bě w lěcé 1365.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 49 wobydlerjow, mjez nimi 48 Serbow.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Zrěšina (2019)
Popojce (Gołkojce)
Popojce su wjes w Delnjej Łužicy. Leža na juhowuchodźe Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słušeja wot 6. decembra 1993 ke gmejnje Gołkojce.
Geografija
Wjes leži w sewjerozapadnym dźělu Gołkojskeje gmejny a w juhu Błótow mjez Wětošowom na zapadźe a Choćebuzom na wuchodźe.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1350 jako Popewitz. Tež cyrkej natwari so najskerje srjedź 14. lětstotka.
Nha Trang
Nha Trang je město w Vietnamskej, w regionje Nam Trung Bộ, w prowincy Khanh Hoai. Nadeńdźe so při brjoze Južnochinskeho morja.
Dypkokóžka
Dypkokóžka je alga (mokrica). Łaćonske mjeno je Oncobyrsa rivularis abo Hydrococcus rivularis (Cyanobacteria, swójba: Hydrococcaceae).
Martuni
Martuni ( Մարտունի) je mjeno dweju sydlišćow w Armenskej a Nahórskim Karabachu.
Durbe
thumb|left Durbe (historiske němske mjeno – Durben) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Durbskeho wobwoda.
Z 561 wobydlerjemi je najmjeńše město Letiskeje.
Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Rigi.
Sydlišćo je so w lěće 1230 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1893 měšćanske prawa.
Čarencawan
thumb|left
Čarencawan ( Չարենցավան; do 1967 Lusawan/ Լուսավան) je město w Armenskej.
Šćećinski zaliw
Šćećinski zaliw ( Stettiner Haff, Oderhaff abo Pommersches Haff; Zalew Szczeciński) je zaliw Baltiskeho morja na hranicy mjez Němskej a Pólskej. Zapadny pobrjóh słuša do Mecklenburgsko-Předpomorskeje, wuchodny do Zapadopomorskeho wojewódstwa w Pólskej. Sewjernu hranicu zaliwa tworitej kupje Usedom a Wolin. Zaliw ma přestrjeń wot 903 km² a přerěznu hłubokosć wot jenož 3,8 metrow.
Do Šćećinskeho zaliwa wuliwa so rěka Wódra.
Čarencawan
Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 25 kilometrow sewjernje Jerjewana.
Toljatti
Toljatti je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při lěwym brjoze Wolgi w Samarskej oblasći něhdźe 70 kilometrow sewjernje Samary a ma něhdźe 719 tysac wobydlerjow.
Čarencawan
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Kurachowe
thumb|left
Čarencawan
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1948 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Dósta mjeno armenskeho basnika Jegiše Čarenca.
Toljatti
Sydlišćo je so w lěće 1737 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa. W lěće 1964 dósta mjeno italskeho komunistiskeho funkcionara Palmiro Togliatti (1893–1964).
Město je znate předewšěm jako stejišćo awtomobiloweho zawoda Lada.
Kurachowe
Kurachowe (do 1943 – Кураховгрэсстрой/ Kurachowgresstroj; do 1956 – Кураховгрэс/ Kurachowgres) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Wowča něhdźe 50 kilometrow zapadnje Donjecka.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Žiwjenje za carja
mini Žiwjenje za carja ( Жизнь за царя) je opera Michaila Iwanowiča Glinki w štyrjoch aktach a epilogu. Prapremjera wotmě so w lěće 1836 w Pětrohródskim Bolšojskim dźiwadle. W Sowjetskim zwjazku bě opera tež pod titlom „Iwan Susanin“ znata.
Sujet opery ma swój zakład w historiskich podawkach lěta 1613 w Ruskej. Hłowna figura je Iwan Susanin, bur ze wsy Domnino.
Tosno
thumb|left Tosno je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Město leži 55 kilometrow južnje Pětrohróda. Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1500 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Wótrań
Wótrań je městačko we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica w Braniborskej. Ma někak 2200 wobydlerjow a je zarjadniske sydło Wótrańskeho hamta.
Cyž
Cyž (němsce Ziesch, tež Ziesche) je rozšěrjene serbske swójbne mjeno, pochadźace wot ptačka čižik ( Zeisig). Znaći nošerjo mjena su:
Dźenička
Dźenička (łaćonsce: Ephemerum) je družina mocha.
Blahowišćenske
Blahowišćenske (do 1921 – Hruškiwskyj wysilok/ Грушківський висілок; do 1924 – Blahowišćenske;  do 2016 – Uljanowka/ Ульяновка) je městačko w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 200 kilometrow zapadnje Kropywnyckeho.
Ma něhdźe šěsć  tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1840 jako wjes Hruškiwskyj wysilok załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Krakecy
Krakecy ( Kreckwitz) su wjes we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Hač do lěta 1979 běchu wone samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Poršic a wot 1994 słušeja do Kubšiskeje gmejny.
Geografija
Krakecy leža w Hornjołužiskich honach we wysokosći 160 m nad mórskej hładźinu při Albrechtowce.
Susodne wjeski su Dobrošecy (Malešanska gmejna) na sewjeru, Poršicy na wuchodźe, Lětoń na juhowuchodźe, Delnja Kina (město Budyšin) na juhozapadźe a Bozankecy na zapadźe. Sewjerowuchodnje wsy so Krakečanske hórki namakaja.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźěłošća, Mroki (polo), Pola wólšinow, Pola lipoweje hory, Srěńca (hórka), Wrónjaca buda, Čerćik, Přidawk, Pawłec hora, Wólšinska łuka, Pola złej łuže, Pola nowinow, Čorna łuka, Pod winicu, Po Čemjelčku, Wulki klin, Mały klin, W jězorje, Pola konjacej łučki, Pola Třěleńca, Pola šibjeńčnej hory.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Krekewicz je z lěta 1352.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 239 wobydlerjow, mjez nimi 229 Serbow (96 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot hišće 80,5 %. Tuž běchu Krakecy tež po Druhej swětowej wójnje hišće jedna z najbóle serbskich wsow w Budyskim ewangelskim kraju. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Poršiskeje wosady.
Čornak
Čornak (němsce Zschornack) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Stuttgart
Stuttgart je wulkoměsto w juhozapadnym dźělu Němskeje a stolica Badensko-Württembergskeje. Je z wjace hač 630.000 wobydlerjemi tež najwjetše město zwjazkoweho kraja a šeste najwjetše cyłeje Němskeje. Leži nad Neckarom, přitokom Ryna.
thumb|left|Stuttgartska [[radnica]] thumb|left|Twarjenje hłowneho dwórnišća
Kotecy
Kotecy ( Kotitz) su hornjołužiska wjes we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 k městu Wósporkej.
Geografija
Susodne sydlišća su Wichowy a Hrodźišćo na sewjeru, Wóspork na sewjerowuchodźe, Žarki na juhowuchodźe, Łusk na juhu a Njechorń na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hłubočica, Jězor, Korkow, Kačeńca, Wjelčica, Čerćica.
Stawizny
thumb|left|Něhdyši Kotečanski młyn z młynskim hatom Na Kotečanskich honach, ležacych při starej wikowanskej dróze Via regia, namakachu mjez druhim bronzowe spirale, pjeršćenje a sekeru, kotrež wo zažnym wobsydlenju w bronzowej dobje swědča. Dalša keramika Billendorfskeje kultury pochadźeše samo ze staršeje železoweje doby. Na honach namakachu so tež rownišća a germanski železny mječ z nowšeje kejžoroweje doby.
Wjeska sama naspomni so k prěnjemu razej we wopismje Budyskeho tachantstwa z lěta 1280 jako sydło knjezow Witgo a Cunradus de Kottwitz. Patronymiske wjesne mjeno pokazuje na staroserbske sydlišćo wěsteho Kota. Ležownostne knjejstwo měješe do 18. lětstotka jeničce tamniše ryćerkubło. Po zničenju cyrkwje a wjeski w Třicećilětnej wójnje so wona w lětach 1653–70 znowa natwari. Ryćerkubło předa so 1709. Knježa wobchowachu při tym jenož wudwór při puću do Wósporka a rozdźělichu tute ležownosće sydlerjam. Z toho nastachu w běhu 18. lětstotka Delnje Kotecy, hdźež bě w lěće 1810 hižo 40 burow žiwe. W starych Hornich Kotecach natwari so w lěće 1831 šula, kotraž bu 1880 powyšena.
W běhu Bitwy wo Budyšin na kóncu Druheje swětoweje wójny so cyrkej dnja 20. apryla 1945 dospołnje wotpali. Znowanatwar w starej podobje pod nawodom Fritza Steubnerja dokónči so w lěće 1952.
W lěće 1957 so wjesce Łusk a Žarki zagmejnowaštej, 1977 přidruži tež dale na juhu ležacy Čornjow. Přez gmejnsku reformu w lěće 1994 přińdźechu Kotecy k Wósporkej, Čornjow pak přizamkny so susodnym Bukecam.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Kotecy we 1880tych lětach 318 wobydlerjow, z nich 276 Serbow (87 %) a 42 Němcow. Tehdy běchu wone poslednja serbska wjes při puću do Wósporka. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wot jenož hišće 48,5 %.
Nabožina
mini|left|Interjer Kotečanskeje cyrkwje thumb|Trojorěčny pomnik [[Jan Kilian|Janej Kilianej w Kotecach]] Znajmjeńša ze 16. lětstotka měješe wjes swójsku ewangelsku wosadu, kotrejž přisłušachu tež susodne Žarki. Tule skutkowaše Jan Kilian po smjerći jeho wuja Michała w lěće 1837 jako farar. Sylneho prědowanja dla bě wón hižo po krótkim času po dalšej wokolinje znaty. Lutherscy Serbja ze susodnych pruskich wosadow, kiž nochcychu přistupić nowozałoženej pruskej uněrowanej cyrkwi, wobroćichu so na njeho a jeho wo pomoc a radu prošachu. W lěće 1848 wopušći Kilian Kotečansku wosadu a sta so z fararjom mjeztym załoženeje starolutherskeje wosady we Wukrančicach.
Powostanki stareho kěrchowa a narowne kamjenje – mjez nimi tež serbske – buchu po Druhej swětowej wójnje wotstronjene. Nowy kěrchow nadeńdźe so při wuchodnej kromje wsy.
W lěće 1925 bě mjez 252 wobydlerjemi 249 ewangelskich. Wot lěta 1928 je Kotečanska cyrkej z Wósporskej filialu a wot 2008 słuša k nowozałoženej Hrodźišćanskej parochiji.
Čerwjeny naporst
Čerwjeny naporst (Digitalis purpurea) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po druhich žórłach słuša naporst k trudownikowym rostlinam (Scrophulariaceae).
Wopis
Čerwjeny naporst je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 1,5 m a šěrokosć wot něhdźe 60 cm. Rostlina je smjerćonošnje jědojta a zmjerzkokruta.
Stołpik je zrunany, šěropjelsćojće kosmaty a njerozhałuzkowane.
Łopjena
Łopjena su owalne hač do lancetojte, zubate, delnje stołpikate w rozeće, za čas kćeće často hižo wuschnjene, na hornim boku ćěmnozelene a na delnim boku šěropjelsćojte. Hornje su sedźace.
Kćenja
thumb|left|Hoberske kćenje
Wón kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su purpurčerwjene, róžojte, karminčerwjene běłe abo swětłožołte, stołpikate, steja po stach w kići a docpěwaja dołhosć wot 3,5 hač do 5 cm. Keluchowe łopješka su owalne, žałzojće kosmate kaž kćenjowe stołpiki a horni stołpikodźěl. Króna je dele pochilena, docpěwa dołhosć wot 5 cm a ma dołhe, brjuchatu rołku a krótko 2-lapatu kromu. Delnja hubka je 3-lapata a dlěša hač hornja hubka. Nutřka su ćěmnočerwjene, jasnje wobkromowane blečki. Keluch je 5-dźěleny.
Rołkowe kćenja su typiske čmjełowe kćenja. Symjenja buchu wot wětra rozšěrjene.
Stejnišćo
Wón rosće w swětłych lěsach, na pućowych kromach; na małowapnatych pódach.
Rozšěrjenje
Čerwjeny naporst we wulkich dźělach Europy rozšěrjeny. Často wón je kultiwěrowany a wodźiwił. Wuchodna hranica areale leži w juhozapadnje Pólskeje.
Wužiwanje
Z łopjenow bu digitalin (wutrobny a krejowobtokowy srědk) produkowany.
Zapadołužiska pahórčina
thumb|[[Mohorn ze Schwedensteinom]] Zapadołužiska pahórčina je přirodny rum w Sakskej, kotryž wobsteji ze zapadołužiskich předhorow na wuchodźe a Łužiskeje platy na zapadźe. Wona je najzapadniša wotnožka Sudetskich horin.
Połoženje a mjezy
Zapadołužiske předhory tworja sewjerozapadnu nakłonu Hornjołužiskeje pahórčiny. Sahaja wot Sakskeje Šwicy na juhu, Hornjołužiskich horin na juhowuchodźe, Hornjołužiskich honow na sewjerowuchodźe, holanskeje a hatoweje krajiny na sewjerowuchodźe a Kinsporsko-Rólanskeje hole na sewjerozapadźe.
Hnydom zapadnje a južnje Kinsporsko-Rólanskeje hole započnje so Łužiska plata. Wona mjezuje na sewjerozapadźe z Großenhainskimi zahonami, na juhozapadźe a juhu z Łobjowej dolinu a w samym juhowuchodźe ze Sakskej Šwicu.
Městna
thumb|[[Chrósćicy ze Zapadołužiskej pahórčinu w pozadku]] Do Zapadołužiskeje pahórčiny njesłušeja jenož městna, kotrež so tradicionelnje k Hornjej Łužicy liča, ale tež zapadnje a južnje wot njeje ležace, kotrež kulturostawiznisce druhim krajinam přisłušeja, so geologisce pak hišće na Łužiskej plaće namakaja. Mjez druhim słušeja slědowace městna k zapadołužiskej pahórčinje:
Geografija a přiroda
thumb|Skalizna z granodiorita na wjeršku [[Žiwina]] Hórske rjećazy z wysokosćemi mjez 350 a 450 metrami jenož na někotrych městnach wobraz krajiny wobknježa. Wyše rjećazy su jenož zrědka ze sobu zwjazane přez hórkate kónčiny mjez 250 a 300 metrami kaž tež kónčiny z płonym reliefom.
W srjedźnym a wuchodnym dźělu přirodneho ruma přewažuje granodiorit jako spódnja kamjenizna, kotryž so na wjele městnach w skałach wudobywa. W sewjeru je to zwjetša šěrawc, na přikład we wokolinje Wóslinka, a w zapadźe syenodiorit. Zdźěla su spódnje kamjenizny z młódšimi sedimentami pokryte. Na wuchodźe su to hłownje hlininy a na zapadźe pěski.
Spadki wučinja mjez 650 milimetrami při zapadnej kromje a 900 milimetrami we wyšich kónčinach. Přerězne temperatury spaduja wot 8,5 °C na zapadołužiskej plaće wokoło Moritzburga na mjenje hač 7,5 °C při hórskim rjećazu we wuchodźe.
Latnaja
thumb|left
Latnaja je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje Woronježa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1887 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Nowe Družkecy
Nowe Družkecy ( Neu-Drauschkowitz, prjedy tež Nowa Kačica/Neu-Katschwitz) su sydlišćo w juhowuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone leža na Družkečanskich honach a słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska, do toho běchu dźěl Hušćanskeje gmejny.
Wjeska wobsteji z něhdźe dźesać wobtwarjenych ležownosćow a leži 245 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach južnje Budyšina. Zapadnje Nowych Družkec ćeče Dołha woda.
Susodne wjeski su Družkecy na sewjeru, Hnašecy na wuchodźe, Běłe Noslicy na juhu, Kočica na juhozapadźe a Brězynka na sewjerozapadźe.
Domske čo. 8 steji jako chěža ze stołom z 19. lětstotka pod pomnikoškitom. Wuchodnje Nowych Družkec steješe hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka wětrnik.
Ust-Kataw
thumb|left Ust-Kataw (1758–1943 Ust-Katawskij zawod/ Усть-Катавский завод) je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Kataw w zapadnym předkraju Uralskich horin w europskim dźělu Ruskeje w Čeljabinskej oblasći něhdźe 260 kilometrow wuchodnje Čeljabinska. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1758 jako Ust-Katawskij zawod załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Călărași
thumb|left Călărași ( Kalarash) je město w srjedźnej Moldawskej. Je zarjadniske sydło Călărașiskeho rajona.
Leži něhdźe 55 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Salix lucida
thumb|Muske micki poddružiny lasiandra Błyšćata wjerba (Salix lucida) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Călărași
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Salix lucida
Wopis
Błyšćata wjerba je małki kerk abo štom. Błyšćace hałuzy su nahe a žołtobrune.
Călărași
Sydlišćo je so w 15. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Salix lucida
Wopis
Błyšćace łopjena su jejkojte hač lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 7 hač do 12 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Americe rozšěrjena.
Karpač
Karpač abo jelenc (łaćonsce: Hydnum abo Sarcodon) je ród hribow.
Rań
Rań ( Großräschen ) je městačko w Delnjej Łužicy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Geografija
Rań leži na juhu Braniborskeje, blisko hranicy ze Sakskej, 110 kilometrow južnje Berlina a 64 kilometrow sewjernje Drježdźan. Leži we wysokosći 115 metrow nad mórskej hładźinu při brjoze z brunicoweje jamy nastateho jězora Ilse.
Wjesne dźěle
K Ranjej słušeja:
Sydlišća:
Stawizny
mini|Powětrowy wobraz Ranja z lěta 2005 Wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1370 jako Redschin magnum et parvum, potajkim „Wulki a Mały Rań“, při čimž je serbski nawsowc Rańk starša z wobeju wsow. Ernst Eichler a Hans Walther wotwodźujetaj wjesne mjeno wot Rěčina, potajkim „wjes při rěčce“. Hač do zjednoćenja wobeju wsow w lěće 1925 bě Rańk stajnje wjetša hač Rań. Do industrializacije rěčeše so we woběmaj wsomaj zwjetša serbsce. Jako buchu serbske kemše w Rańskej cyrkwi w lěće 1868 wotstronjene, bě hišće połojca wosadnych serbskorěčna.
Přez rozmach brunicoweje industrije kónc 19. lětstotka přińdźechu mnozy připućowarjo z druhich dźělow Němskeje, ale tež z Čech a Pólskeje do Ranja a přeměnichu tamnišu etnisku strukturu razantnje, tak zo so serbšćina dźeń a bóle ze wšědneho dnja zhubjowaše. Ličba wobydlerstwa stupaše wot 486 w lěće 1875 přez 1192 w lěće 1890 na hižo 6093 w lěće 1910.
W lěće 1965 dósta z mjeztym nad 12.000 wobydlerjemi najwjetša wjes NDR měšćanske prawa.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 290 wobydlerjow hišće 220 serbskorěčnych (76 %). Rań běše tehdy – do zahajenja brunicoweje industrije w tutej kónčinje – hišće poměrnje mała holanska wjes při zapadnej kromje serbskorěčneho ruma.
Viļāni
Leži při rěce Malta něhdźe 210 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Rēzekne.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow, z toho někak 50 % Rusow.
Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1920 – 32 %; 1930 – 30 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Bjella Achatowna Achmadulina
thumb|right Bjella Achatowna Achmadulina (, ; * 10. apryla 1937 w Moskwje; † 29. nowembra 2010 Pjeredelkino, Moskwa) bě ruska basnjerka a spisowaćelka tatarsko-rusko-italskeho pochada.
Karpaty
mini|Karpatski wobłuk na satelitowym wobrazu
Karpaty ( a Karpaty,  Карпати [Karpaty],  Carpați,  Карпати/Karpati) su wjelhoriny w srjedźnej, wuchodnej a juhowuchodnej Europje. Wone tworja přez 1300 kilometrow dołhi a 100–350 kilometrow šěroki wobłuk, kotryž saha wot zapadneje Słowakskeje přez Pólsku, Ukrainu a Rumunsku hač do wuchodneje Serbiskeje.
Najwyši masiw Karpatow su Wysoke Tatry při słowaksko-pólskej hranicy z najwyšim wjerškom Gerlachovský štít (2655 metrow); slěduje Făgăraș w Rumunskej z horu Moldoveanu (2544 metrow).
Wažne rěki, w Karpatach so wužórlace, su (ze zapada do wuchoda): Morawa, Wisła, San, Už, Tysa, Dnjestr, Prut a Seret.
Wosebje w srjedźnych a južnych Karpatach su hišće zwěrjata žiwe, kotrež su w druhich kónčinach Europy hižo wotemrěty, kaž na přikład bruny mjedwjedź, rys a wjelk.
Pjeńsk
Pjeńsk je městačko w Hornjej Łužicy. Leži na juhozapadźe Pólskeje w Delnjošleskim wojewódstwje na prawym brjoze Łužiskeje Nysy někak třinaće kilometrow na sewjer wot Zhorjelca. Ma nimale šěsć tysac wobydlerjow.
Domaška
Domaška (němsce zwjetša Domaschke) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot předmjena Tomaš abo Domaš pochadźa. Mjeno noša slědowace wosoby:
Ural (rěka)
Ural ( Жайық/Žajyq, Урал) je rěka w Ruskej a Kazachstanje. Je 2.428 kilometrow dołhi a jeho rěčina wobsahuje 237.000 km². Ural ćeče z Uralskich horin do južneho a pozdźišo do zapadneho směra přez města Magnitogorsk, Orsk, Orenburg a Oral, tworja hranicu mjez Europu (na zapadnym brjoze) a Aziju (na wuchodnym) a wuliwa so blisko města Atyrau z bahnojtej deltu do Kaspiskeho morja.
Jan Rječka
mini|Portret Jana Rječki (1878–1915) Jan Rječka ( Johann Rötschke; * 4. februara 1878 w Małych Bobolcach, † 13. awgusta 1915 pola Psucina w Pólskej) bě serbski wučer a hudźbny prócowar.
Žiwjenje
Jan Rječka narodźi so w Małych Bobolcach, wjesce pod Mnišoncom, jako syn žiwnosćerja. Wuchodźiwši Hornjohórčansku šulu přińdźe na Budysku Tachantsku šulu a w lěće 1891 na Katolski wučerski seminar. Mjez 1894 a 1895 běše wón wikar, najprjedy w Königshainje a 1896 tež w Blumbergu. Wot lěta 1897 běše Jan Rječka pomocny wučer w Žitawje, mjez 1898 a 1900 wikar a statny wučer a wot 10. meje 1900 cyrkwinski wučer a kantor při serbskej katolskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1914 běše jako wojak w prěnjej swětowej wójnje a padnje jako podwyšk blisko Psucina, njedaloko Waršawy.
Skutkowanje
Rječka běše sobustaw mnoho towarstwow a załoži hromadźe z Jurjom Wingerom, kapłanom w Radworju, w lěće 1902 towarstwo serbskich dźěłaćerjow Jednota w Budyšinje, w kotrymž nawjedowaše spěwanske hodźiny. Z towarstwa zwosta po lětach jenož chór, kotryž pak wuhotowaše za Maćicu Serbsku 12. oktobra 1912 w žurli Budyskeje „Króny“ spěwanski swjedźeń. Tu so spěwohra Smjertnica wot Jurja Pilka k prěnjemu razej předstaji. Jako sobustaw Maćicy Serbskeje wobnowi Jan Rječka wot 1909 jeje hudźbny wotrjad a dósta wot njeje 1912 nadawk, nowowudaće Fiedlerjoweho Towaršneho spěwnika za serbski lud přihotować.
Wot lěta 1905 bě Jan Rječka čłon Maćicy Serbskeje.
Torońca
Torońca ( Daranitz) je mała wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži 235 m nad mórskej hładźinu w sewjernym předkraju hornjołužiskich horow. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Raboc, wot 1950 Jenkec a skónčnje wot 1994 Kubšic.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Torgenitz abo Torganitz pochadźa z lěta 1419. Wjeska podsteješe ležownostnemu knjejstwu Budyskeje rady a słušeše cyrkwinsce do Michałskeje wosady. Najstarši zdźeržany statok pochadźa z lěta 1853. Při sćěnje zamurjowanej stej kanonowej kuli z bitwy pola Budyšina.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 38 wobydlerjow, mjez nimi 36 Serbow (95 %).
Kubłanje
Hač do lěta 1978 chodźachu dźěći z Torońcy do Sokolčanskeje šule, wot toho lěta do města.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Torońcy (2019)
Cantemir
Cantemir je městačko na juhu Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Cantemirskeho rajona.
Leži něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa při wuchodnym brjoze rěki Prut, kotraž tworja tule statnu hranicu z Rumunskej.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło.
Frankobrod nad Wódru
Frankobrod nad Wódru (tež Frankfurt nad Wódru, Frankfurt (Oder)) je bjezwokrjesne město w Braniborskej. Leži na lěwym brjoze Wódry napřećo pólskemu městu Słubice w Pólskej. Ma něhdźe šěsćdźesat tysac wobydlerjow.
thumb|left|Pohlad na město z ptačeje perspektiwy thumb|left|Móst přez Wódru
Přez město běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.
Boris Borisowič Grjebjenšćikow
thumb|right Boris Borisowič Grjebjenšćikow ( * 27. nowembra 1953, Leningrad, Ruska) je ruski spěwar, hudźbnik a basnik.
Dučman
Dučman (němsce Dutschmann, tež Deutschmann) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Wjelkow
Wjelkow je serbske mjeno slědowacych wsow:
Wólbny wokrjes Budyšin 2
Wólbny wokrjes Budyšin 2 (wólbny wokrjes 53, do 2014 Kamjenc 1) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón wobjimuje wulke wokrjesne město Kamjenc, města Halštrow, Połčnica a Wulke Rědorjecy kaž tež gmejny Großnaundorf, Chrósćicy, Haselbachtal, Njebjelčicy, Ohorn, Pančicy-Kukow, Ralbicy-Róžant, Sćenjow, Swětła, Warnoćicy a Worklecy w Budyskim wokrjesu. Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2019) 48.832 wobydlerjow.
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Głowan
Głowan (němsce Kopf) je delnjoserbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Nowe Demjany
Nowe Demjany ( Neu-Diehmen, prjedy tež Kleebusch) su sydlišćo w juhowuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone leža na Demjanskich honach a słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Do toho běchu dźěl Hušćanskeje gmejny.
Sydlišćo nasta w 19. lětstotku kołowokoło staršeje korčmy a leži 330 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach južnje Budyšina při zapadnym boku Wulkeho Pichowa. Přez horni dźěl Nowych Demjan wjedźe statna dróha S 119 z Budyšina do Wjazońcy, njedaloko leži přesmyk přez prěni rjećaz Hornjołužiskich horin.
Domske čo. 9 steji jako chěža ze stołom z prěnjeje połojcy 19. lětstotka pod pomnikoškitom. Wone je w lěće 1988 hač na prěni poschod wotpaliło a bu potom znowa natwarjene.
Bobrynec
thumb|left|Muzej
Bobrynec je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Kropywnyckeho.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1767 jako wjes Malyj Bobrynec załožiło a ma wot lěta 1828 měšćanske prawa. Wokoło 1900 měješe město 18.470 wobydlerjow, z kotrychž běchu 3.481 Židow. W Druhej swětowej wójnje bě Bobrynec wot 6. awgusta 1941 hač do 16. měrca 1944 wot němskeho wójska wobsadźeny. Wjetšina Židow bu w holocausće zamordowana.
Sewan
Sewan abo Sewanski jězor ( Սևանա լիճ) je z přestrjenju wot 940 km² najwjetši jězor Armenskeje kaž tež cyłeho Kawkaz a z wysokosću wot něhdźe 1900 metrow nad mórskej hładźinu jedyn z najwjetšich wjelhorinskich jězorow na swěće. Najhłubše městno leži 83 metrow pod jězorowej hładźinu a cyłkowny wodowy wolumen Sewanskeho jězora wučini někak 58 km³. Dla wužiwanja wody za powodźowanje ratarskich płoninow a wudobywanje energije je so hładźina wody wot lěta 1936 wo 22 metrow znižiła. Jenički wotběh Sewanskeho jězora je rěka Hrazdan, lěwy přitok Arasa.
Jězor nadeńdźe so w Sewanskej žłobinje na wuchodźe Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy. Je wobdaty wot horinskich rjećazow kaž Sewanskich horin, dźěla Małeho Kawkaza na sewjeru, Wuchodnych Sewanskich horin na wuchodźe, Wardenisowych horin na juhu a Geghamowych horin na zapadźe. Pobrjóžna runina je při juhowuchodnym brjoze na 18 kilometrow šěroka. Tam plahuja sad a zeleniny.
Najwjetše sydlišća při brjoze jězora su Sewan na sewjerowuchodnym kóncu, Martuni při južnym brjoze a Wardenis w runinje njedaloko juhowuchodneho brjoha.
Jiłwa
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Jiłwa měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Sewan
Wokolina Sewanskeho jězora bě hižo w bronzowej dobje wobsydlena. W srjedźowěku natwarichu armenske zemjanske swójby wjele klóštrow a cyrkwjow kołowokoło jězora.
Mike Pinera
thumb|Mike Pinera (2009) Mike Pinera (* 29. septembra 1948 jako Carlos Michael Pinera w Tampa, Florida) je US-ameriski bluesowy a rockowy gitarist, kiž bě z čłonom skupiny Iron Butterfly a wot 1980 do 1982 gitarist pola Alice Cooper.
Lisćina kulturnych pomnikow w Ćemjercach
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Ćemjercy w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Ćemjercach wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Ćemjercy, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Třiróžk
thumb|upright=2|Třiróžk ze stronami a, b, c, róžkami A, B, C a [[kuty α, β, γ]] Třiróžk je płony geometriski twar, wjeleróžk z třomi róžkami a třomi stronami.
Phan Thiet
thumb|240px|Phan Thiet thumb|240px|Phan Thiet Phan Thiet je město w Vietnamskej, w regionje Nam Trung Bộ, w prowincy Binh Thuanji.
Hančka
Hančka (němsce Hantschke) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Gribanowskij
Leži něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Woronježa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Luboraz
Luboraz je braniborske městačko z něhdźe 1500 wobydlerjemi w Delnjej Łužicy. Słuša k wokrjesej Dubja-Błóta a leži někak 30 km sewjernje Choćebuza za Luboraskej holu.
Gribanowskij
Sydlišćo je so w lěće 1703 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Luboraz
Gmejnske dźěle
Po swojich wustawkach ma město Luboraz štyri měšćanske dźěle:
Kubłanje
Na Comeniusowej zakładnej šuli w Luborazu so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.
Aleksandr Borisowič Gradskij
thumb|right Aleksandr Borisowič Gradskij ( * 3. nowembra 1949, Kopejsk, Ruska; † 28. nowembra 2021) bě ruski spěwar, hudźbnik a basnik.
Šišak
Šišak (Scutellaria) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Victor Klemperer
mini|upright|Victor Klemperer (1954)
Victor Klemperer (* 9. oktobra 1881 w Landsbergu nad Wartu; † 11. februara 1960 w Drježdźanach) bě němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar. Wosebitu znatosć docpě nimo swojeho pojednanja LTI – Notizbuch eines Philologen (Lingua Tertii Imperii: rěč Třećeho Reicha) dla swojich wot 1995 pod titulom Ich will Zeugnis ablegen bis zum letzten (1933–1945) wudatych dźenikow z časa nacionalsocializma, w kotrychž wopisuje podrobnje swoje wosobinske nazhonjenja jako wustorčeny a přesćěhowany protestant židowskeho pochada. Klemperer płaći jako jedyn z najwažnišich chronistow mjez přežiwjencami holokawsta, nimo toho pak tež jako wuznamny časowy swědk cyłeje doby do a po nacionalsocialistiskim knjejstwje.
Po swojej ćěkańcy z palacych Drježdźan w februarje 1945 nadeńdźeštaj Victor a Eva Klemperer nachwilny schow w domje swojeje něhdyšeje serbskeje hospozy Hańže Šołćic w Pěskecach. Po dalšich etapach w Sakskej a Bayerskej nawróćištaj so w juniju 1945 do Drježdźan.
Jegiše Čarenc
thumb|right
Jegiše Čarenc (poprawom Jegiše Abgarowič Sogomonjan; ; * 25. měrca 1897, Kars, Ruske carstwo, dźensa Turkowska; † 27. nowembra 1937 w Jerjewanje, Armenska SSR, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny armenski basnik a přełožowar.
Jan Renč
mini|upright|Portret Jana Renča (1856–1916) Jan Jurij Renč (* 29. januara 1856 w Ketlicach, † 24. meje 1916 tež tam) bě serbski ewangelski farar, lic. theol. a kulturny prócowar.
Žiwjenje
Jan Renč, bratr Měrćina Renča, narodźi so jako syn Ketličanskeho diakona Jana Korle Renča a jeho mandźelskeje Thusneldy rodź. Fuhrmanec (1826–1859). Po tym zo prěnje pjeć lět do Ketličanskeje wjesneje šule chodźeše, hdźež běše šuler Korle Awgusta Kocora, poda so jutry 1867 na gymnazij do Budyšina. Wot lěta 1876 studowaše teologiju w Lipsku, hdźež běše sobustaw Łužiskeho prědarskeho towarstwa a jeho wotrjada „Sorabika“. W lětomaj 1877 a 1878 wobdźěli so Renč na, wot Imiša nawjedowanym serbskim prědarskim seminarje w Hodźiju. Wot lěta 1879 do 1888 skutkowaše wón jako wikar a diakon w Ketlicach. Po nanowej smjerći w lěće 1888 běše tamniši farar. Dnja 24. meje 1916 zaja nježenjeneho boža ručka. Wón bu na Ketličanskim kěrchowje poboku swojeju staršeju pochowany.
mini|Narowny pomnik Jana Renča w Ketlicach (naprawo) Jan Renč wuda 1884 němsku knihu wo stawiznach Ketličanskeje wosady. Při jeje přihotach namaka originalny list čěskeho krala Václava IV. z lěta 1395, w kotrymž tutón wsy Ketlicy, Jěrkecy a Chrapow pod škit bratrow von Nostitz staji. W lěće 1895 spisa disertaciju wo lisće swj. Jakuba, na čož jemu uniwersita w Jenje licenciat teologije spožči. Wón dopisowaše do Serbskich Nowin a Misionskeho Posoła. Wot lěta 1883 bě Jan Renč čłon Maćicy Serbskeje.
Česćowanja
Rakuski kejžor wuznamjenje jeho z ryćerskim křižom Franca Josefa a Saksko-Weimarski wulkowójwoda z ryćerskim křižom prěnjeje rjadownje Sokołoweho rjadu.
Freddie Mercury
Freddie Mercury (poprawom Farrokh Bulsara, Gujarati: Pharōkh Balsārā‌; * 5. septembra 1946, Zanzibar; † 24. nowembra 1991 w Londonje) bě britiski spěwar a hudźbnik.
Hajworon
thumb|left
Hajworon je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 250 kilometrow zapadnje Kropywnyckeho.
Ma něhdźe 15  tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Melitopol
Melitopol  je město w Zaporožskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 110 kilometrow južnje wot města Zaporižžja.
Ma něhdźe 155 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1784 załožiło.
Darryl DeLoach
Darryl DeLoach (* 12. septembra 1947; † 3. oktobra 2002) bě US-ameriski spěwar a tekstowar, kiž bě z čłonom skupiny Iron Butterfly.
Handrik
Handrik ( zwjetša Handrick) je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot wosoboweho mjena Handrij, slědowacych wosobow:
Zilupe
thumb|left Zilupe (historiske němske mjeno – Rosenau; do 1917 rusce Розеново/ Rozenowo) je městačko w Letiskej, bjezposrědnje při ruskej hranicy. Je zarjadniske sydło Zilupskeho wobwoda.
Leži při rěce Zilupe něhdźe 250 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 55 kilometrow wuchodnje wot města Rēzekne.
Sydlišćo je so w lěće 1900 załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1920 – 75 %; 1935 – 30 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Bariki
Bariki (Procyonidae) su swójba znutřka psykojtych rubježnych zwěrjatow (Carnivora). Słyši 19 družinow k tutej swójbje, kotrež wšě su žiwe w měrnych a tropiskich conach Ameriki. Taksonomisce dwělomne je přirjadowanje w Aziji domjaceho małkeho pandy, kotryž dźensa so w swójske swójbje, Ailuridae, wjedźe.
Wopis
Ćěło zwjetša je šwižne. Družiny docpěja dołhosć wot něhdźe 30 hač do 70 cm. Wopuš je krótki abo ma samsnu dołhosć kaž ćěło. Maja pjeć palcow.
Bariki su w nocy aktiwne. Wone móža derje lězć, zwjetša su wobydlerjo štomow a wšožrački.
Sančki po 60 hač do 118 dnjow porodźa 1 hač 7 młodźatow, kotrež so 2 hač 7 měsacow cycaja. Wone bywaja w starobje wot 1 hač 2,5 lět ródnje zrałe.
Rody
Rozdźěla bariki do dweju podswójbow ze šěsć rodami a 19 družinami:
Kaž na spočatku naspomnjene, je přirjadowanje małkeho pandy dwělomne. Wón je drje po morfologiji barikam podobny, po genetiskich přepytowanjach z tutymi pak jenož daloko přiwuzny a płaći skerje jako swójska swójba, Ailuridae, abo přiliči so wulkim mjedwjedźam.
Zielona Góra
Zielona Góra (serbsce tež Zelena Hora; Grünberg) je ze 140.000 wobydlerjemi najwjetše město a nimo Gorzowa jedna z dweju stolicow Lubušskeho wojewódstwa w zapadnej Pólskej. Jako bjezwokrjesne město njepřisłuša žanomu powiatej, je pak zarjadniske sydło Zielonogórskeho wokrjesa. Město je sydło uniwersity kaž tež romsko-katolskeho biskopstwa.
We wokolinje města nadeńdźe so z 200 hektarami najwjetše plahowanišćo wina w Pólskej, kotrež je zdobom najsewjerniše zwisowace na swěće.
Prawokutny třiróžk
thumb|Prawokutny třiróžk, [[prawokut woznamjenjeny dypkom]] Prawokutny třiróžk je třiróžk, kotry ma jedyn kut prawy.
Zielona Góra
Geografija
Město nadeńdźe so něhdźe 60 kilometrow wuchodnje němskeje hranicy w historiskej Delnjej Šleskej. Susodne wulkoměsta su Choćebuz 90 kilometrow do juhozapada, Poznań 110 kilometrow do sewjerowuchoda a Wrócław 150 kilometrow do juhowuchoda.
Ze Zieloneje Góry wobsteja železniske zwiski z nimale wšěmi wulkimi městami w Pólskej kaž tež ze Zhorjelcom, Frankobrodom a Berlinom.
Prawokutny třiróžk
Strona prawokutneho třiróžku znapřeća prawokutej so mjenuje hypotenuza, strony při prawokuće so mjenuju katety.
Zwisk mjez dołhosćemi stronow prawokutneho třiróžka wopisuje sada Pythagorasa.
Jenč
Jenč (němsce Jentsch, tež Jentzsch) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Zielona Góra
Stawizny
mini|left|Torhošćo z radnicu Wot srjedźowěka słušeše město, kotrež so w lěće 1302 prěni raz naspomni, k Hłohowskemu wójwodstwu. Za tutón čas měješe hižo měšćanske prawa. Po chronice bě so sydlišćo w 1220tych lětach załožiło a 1272 nasta sewjerozapadnje Zieloneje Góry hród.
Halbau
Halbau je němske pomjenowanje:
Zielona Góra
Stawizny
W lěće 1740 přińdźe město jako dźěl Šleskeje k Pruskej. Wot 1816 bě hłowne město Grünbergskeho wokrjesa w pruskim knježerstwowym wobwodźe Lěhnica. Mjez swětowymaj wójnomaj bě z dźělom Delnjošleskeje prowincy. Kónc Druheje swětoweje wójny bu město w februarje 1945 wot sowjetskeho wójska wobsadźene a steješe wot měrca samsneho lěta jako Zielona Góra pod pólskim zarjadnistwom.