cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bosćan Tecelin Mět
Žiwjenje
mini|Róžeńčanska administratura Bosćan Mět narodźi so 24. oktobra 1759 jako syn žiwnosćerja na “Pólnym Młynkec” statoku, kaž jim do domu prajichu, na Róžeńčanskej droze w Kukowje. Je to posledni statok na lěwej stronje jědźeš-li z Kukowa won na směr Róžant. Po wopyće wjesneje šule, bě wot 1771–1775 šuler na gymnaziju w Nowej Cali, wot 1775 – 1778 w Praze. 17. junija 1778 zastupi do rjadu Cisterciensow w Nowej Cali a přiwza mjeno pater Tecelin. Studowaše wot lěta 1779 – 1785 w Praze w Serbskim seminarje teologiju. 30. apryla 1785 bu w Budyšinje na duchowneho wuswjećeny a bě hač do 1793 kapłan w Nowej Cali. 1793 – 1816 bě kapłan w Róžeńće. 25. měrca lěta 1816 sta so wosmy administrator Róžeńčanskeje swjatnicy, hdźež so 4. meje 1822 na wuměnk poda, mjez druhim, zo by wjace chwile měł za pisanje. Wuměnk woznamjenješe, zo njeměješe drje wjace administraturu na starosći, ale dušepastyrske dźěło jemu zwosta. To rěka mjez druhim, zo swjećeše serbske Bože mšě na njedźelach a swjatych dnjach z prědowanjom a słuchaše spowědźe, po zdaću měješe tež nabožinu. Přichodny administrator, pater Polykarp Schoen běše mjenujcy Němc. Jako woswjeći pater Tecelin Mět 6. meje 1835 swój złoty měšniski jubilej, přeprosy přitomnych na swój pohrjeb. Hižo měsacaj pozdźišo 18. julija 1835 zemrě 76lětny. Pohrjebany bu w Róžeńčan swjatnicy. Před wołtarjom je do zemje zapołoženy wopomnjaty kamjeń z mjenom Mith. Michał Hórnik pisa w lěće 1885 w Katolskim Posole “Dopomnjećo na njeboh P. Tecelina”. Wón wopisuje klóšterskeho duchowneho P. Tecelina Měta jako dobreho měšnika, wučerja a prědarja, kotrehož ludźo jako tajkeho znajachu a česćachu. Wón bě so za duchowne zbožo swojeho ludu swěru starał. Bě rozhladny pedagog a wučer. Započinaše z čitanjom pola serbskich dźěći w maćernej rěči, zo by jich rozum rozwił. Chcyše, zo zrozumja słowo Bože a nabožne wěrnosće. Je wužitnosć serbskeho čitanja spóznał a tohodla hač do smjerće njewustawajo dźěłał a knihi wudawał. To wšitko činješe přidatnje k jeho słužbje jako duchowny. Bosćan Tecelin Mět spisa mjez 1809 a 1834 cyły rjad nabožnych knihow, kotrež běchu zdźěla jara wobšěrne. Katolscy Serbja drje mějachu hižo někotre knihi a knižki za cyrkwinsku potrjebu a tež za nabožnu pobožnosć doma, ale šulske knihi falowachu. Knihi Měta wužiwachu so předewšěm za dźěći a šulsku młodźinu za nabožnu wučbu, nyšpory a duchowne rozpominanja. Z tym serbske pismowstwo njesměrnje wobohaći. Zaměrnje prócowaše so w swojich spisach wo porjedźenje a zjednorjenje serbskeho prawopisa. Wosoba, kotraž podpisa z J. Sł., prawdźepodobnje móhł to być Jurij Słodeńk, piše w Katolskim Posole lěta 1935, zo nałožowaše Mět w jeho pismach nowy porjedźeny prawopis, z kotrehož so nětčiši analogny wuwi. Jeho njezachodny skutk wobsteji w tym, zo je zahe wažnosć serbskeho pismowstwa spóznał. Je duchownu cyrobu mjez serbskim ludom rozšěrjał, za kotrejž lud hrabaše. Z tym je w prěnim rjedźe nabožnosć, ale zdobom narodnosć spěchował. Ćišć wšěch tutych knihow z najwjetšeho dźěla sam zapłaći. Za to běše jara skromnje žiwy a wužiwaše dary, kotrež bě mjez druhim wot sakskeho krala dóstał.
Wopomnjenska kniha Róžeńčanskich duchownych mjenuje P. Tecelina Měta: conservator linguae Wendicae – zachowar serbskeje rěče.mini|Pomnik před jeho ródnym domom w Kukowje
Pomniki
Tři pomniki dopomnjeja na “Zachowarja serbskeje rěče”.
Wopomnjenski kamjeń
Naprawo před wołtarjom cyrkwje w Róžeńće je do zemje zapołoženy wopomnjenski kamjeń z napismom “P. Tecelinos Mith” a datumomaj narodźenja a zemrěća. Prawdźepodobnje je to narowny kamjeń.
Nacionalsocializm
Nacionalsocializm (prěnjotnje, tež krótko nacizm) je njedemokratiska, antikomunistiska a antisemitiska kaž tež antisłowjanska ideologija; swětonahlad, kotryž bu załoženy wot Adolfa Hitlera a jeho „Nacionalsocialistiskeje němskeje dźěłaćerskeje strony“ (NSDAP) w dobje Weimarskeje republiki. Ideologija płaći jako hłowna přičina Druheje swětoweje wójny a bě tež z politiskej přičinu wjele złóstnistwow Třećeho reicha, na přikład holokawsta.
Lesotho
thumb|left|Chěžka na lesothskej wysočinje Kralestwo Lesotho (prjedy Basutoland) je njewotwisny nutřkokrajny stat w južnej Africe. Namaka so wosrjedź republiki Južneje Afriki w Drakenskich horach. Stolica je Maseru, kotrež so namaka při južnoafriskej hranicy w zapadźe kralestwa.
W Lesothu knježi měrna, ćopła klima z dešćowym časom w lěću, potajkim mjez oktobrom a měrcom. We wuchodnych wysokich horinach móže so cyłolětnje sněhować. Najwyše městno horjateho kraja je Thabana Ntlenyana (3.482 m), kotrež je tež najwyša hora cyłeje južneje Afriki. We wuchodźe wužórli so tež rěka Oranje. Lesotho je jenički njewotwisny stat na swěće z teritorijom, kotryž leži dospołnje wjac hač 1.000 m nad mórskej hładźinu.
Nacionalsocializm
Dźensa stej nacizm a jeho propagacija w mnohich, wosebje europskich, statach zakazanej.
Nationalsocialistiska diktatura
30. januara 1933 pomjenowa mócnarski prezident Paul von Hindenburg Adolfa Hitlera za mócnarskeho kanclera Němskeje. Wotnětka steještej Hitler a jeho strona NSDAP na mocy. Za swoje mócnarstwo wudźěłaše sej ideologiju, hdźež definowachu so předstawy Hitlera za jeho lud. Wobstatki ideologije běchu wjednikowy princip, ludowa zhromadnosć (Volksgemeinschaft), žiwjenski rum, rasizm kaž tež antisemitizm a fašizm.
Wjednikowy princip běše zakład fašistiskich statow. Dźělenje mocy wjednik njeznaješe a tak běše wón sam de facto hłowa legislatiwy, eksekutiwy a judikatiwy. Cyły lud běše jemu podrjadowany, opozicija běše zakazana.
Rasizm běše jedyn z najwažnišich aspektow swětonahlada nacionalsocialistow. Narod wjazaše pječa jednotnu „rasu“. Kultura a stawizny njeměještej wulki woznam, steještej w pozadku. Jenička rasa, kiž běše ke kulturje kmana a kotraž dyrbješe so mócne rozmnožić, běše „ariska“. Předewšěm poćahowaše so Hitler na socialdarwinizm, tak zo so słabi wot mócnych potłóčachu, doniž so njezhubichu. Při tym so duchowne, nabožne a moraliske aspekty njewobkedźbowachu. Nadawk běše stworjenje žiwjenskeho ruma za arisku knjejsku rasu w srjedźnej Europje. Při tym wobhladowachu so Słowjenjo, ale wosebje Židźa jako „ariskej rasy“ podrjadowani. Woni wobsadźichu „přirodny“ žiwjenski rum na wuchodźe, kiž běše po měnjenju nacionalsocializma za Němsku postajeny.
Jadro swětonahlada nacionalsocialistow běše ludowa zhromadnosć. Wona běše postajena přez němsku krej. Štóž njewotpowědowaše rasowym, moraliskim abo politiskim předstajenjam knježacych, so z towaršnosće wuzamkny a so tak jako škódnik woznamjenješe a přesćěhowaše. Wosebje potrjecheni běchu Židźa.
Zakazy a přesćěhowanje
W lěće 1933 so Serbska ludowa rada, Łužiska ludowa strona, kaž tež wjacore serbske towarstwa zakazachu abo rozpušćichu. Wudawanje serbskich nowin so w aprylu na chwilu zastaji, wažne serbske wosobiny kaž na přikład Jan Cyž so zajachu a tež prěni serbscy wučerjo, kaž na přikład Jan Meškank, so hižo z Łužicy wupokazachu.
Po mjezynarodnych protestach přećiwo potłóčenju Serbow wotmě so najprjedy korektura kursa. Wotnětka spytachu nacionalsocialisća Serbow za sebje zdobyć a do swojich strukturow integrować. Zaměr běše přenjesenje nacionalsocialistiskich strukturow do Domowiny (narodna organizacija Serbow).
Dla jeje spjećowanja k schwalenju nowych wustawkow, kotrež běchu wot nutřkowneho ministerstwa naćisnjene, so 1937 tež dźěławosć Domowiny zakaza. Sćěh běše zakaz serbskeje wučby w šulach, wudawanje serbskich nowin a wotstronjeje serbskich zjawnych popisanjow. Dalši wučerjo a tež duchowni buchu z Łužicy do němskorěčnych kónčin přesadźeni.
Šulske kubłanje
Jako nacionalsocialisća móc přewzachu, njebě žadyn z ideologiskich principijow wotwodźeny koncept za šulsku politiku předwidźany. Kubłanski zaměr Adolfa Hitlera běše kubłanje čłowjeka k nacionalsocialistej. Tuž steješe předmjet němčina w srjedźišću. Předmjet serbšćina přepołoži so do njepřihódnych časow do popołdnja. Někotre šule so přez zapřimnjenje regionalnych šulskich a zarjadniskich hamtow serbšćiny wzdachu. W někotrych padach so wona tež zakaza. Wosebje potrjechene běchu šule, hdźež ležeše podźěl serbskich šulerjow nad 50 procentami. Tute so jako němske kubłanske zarjadnišća deklarowachu.
Bosćan Tecelin Mět
Pomnik w Kukowje
K 50.tym posmjertninam Tecelina Měta bu w Kukowje před jeho ródnym domskim wotkryty zjawny pomnik, kiž mjenuje Hórnik prěni zjawny pomnik w Serbach. Kukowske “Casino” bě so postarało wo jeho postajenje. Njedźelu, 30.08.1885 bu zarjadowany swjedźeń k česći njeboh patra Tecelina Měta. Syły ludźi běchu so k tutej swjatočnosći zhromadźili na kotrejž bu pomnik wotkryty.
Ararat
Ararat (tež Wulki Ararat, Büyük Ağrı Dağı,  Մասիս / Masis abo Արարատ / Ararat) je z 5137 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora Turkowskeje a cyłeje Prědnjeje Azije. Po bibliskich stawiznach přista archa Noacha po lijeńcy při Araraće.
Bosćan Tecelin Mět
Pomnik w Kukowje
Na zornowcowym murjowanym podstawku je postajeny wysoki obelisk ze syenita.
Lětoń
Lětoń ( Litten) je wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša z lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje a leži 164 m nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach. Běše hač do lěta 1934 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Poršic a wot lěta 1994 dźěl gmejny Kubšic.
Convolvulus cneorum
Convolvulus cneorum je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Wopis
Convolvulus cneorum je połkerk, kotrehož husto ćišćace, so křiwjace wurostki docpěja wysokosć wot 0,5 hač do 1,2 m.
Łopjena su mjechke, wuske. Wone jako mutlički wokoło zdónka steja a su slěbrojće błyšćace kosmate.
Kćěje w nalěću. Kćenja su běłe a njesu małki, žołty blečk a w hustych kićach steja.
Rozšěrjenje
Pochadźa z europskeho dźěla regiona Srjedźneho morja.
Ararat
Hač do genocida Armenjanow w lěće 1915 bě wokolina hory přewažnje wot Armenjanow wobsydlena. Hač do dźensnišeho płaći Ararat, kotryž je na přikład wot dźensnišeje armenskeje stolicy Jerjewana derje widźeć, jako „narodna hora“ Armenjanow a je tež wobstatk armenskeho wopona.
Bosćan Tecelin Mět
Wopomnjenska tafla w Róžeńće
Pódla zachoda Róžeńčan swjatnicy bu 1935 składnostnje 100.tych posmjertnin patra Tecelina Měta wotkryta wopomnjenska tafla k jeho česći. Tež k tutej swjatočnosći zhromadźichu so Serbja bjez rozdźěla konfesijow we wulkej ličbje. Bě to poslednja wulka zhromadźizna Serbow w dobje Nacionalsocializma. Tutón, mjeztym třeći pomnik bu připrawjeny, dokelž mějachu za trěbne na městnje skutkowanja Tecelina Měta pomnik postajić. Přemyslowanja drje běchu Kukowski pomnik přestajić, štož so njehodźi zwoprawdźić, dokelž bě kruće zamurjowany a w napisu pokiw na ródny dom.
Bólašojce
Bólašojce ( Bolschwitz) su gmejnski dźěl Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Shofirkon
Shofirkon (wurjekowanje: Šofirkon; / Šafirkan) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Shofirkonskeho wobwoda.
Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Buchary.
Sydlišćo je so we 8. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
Swjatohirsk
thumb|left
Bosćan Tecelin Mět
Wopomnjenska tafla w Róžeńće
Na tafli je napisane: K STOLĚTNYM POSMJEŔTNINAM WUSTOJNEHO A PILNEHO SERBSKEHO SPISOWAĆELA TECELINA MĚTA + 18.7.1835 DŹAKOWNI KATOLSCY SERBJA 14.7.1935
Módra bónčawa
Módra bónčawa (Nymphaea caerulea) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Bosćan Tecelin Mět
Baseń k česći Tecelina Měta
Jakub Bart - Ćišinski
Łaz (Wětošow)
Łaz je mała wjes  w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słuša wot lěta 2003 k městu Wětošow.
Bólašojce
Stawizny
Přez archeologiske namakanki bu dopokazane, zo bě stejišćo wsy hižo w młodej kamjentnej dobje wobsydlene. Wjes sama nasta po zdaću w běhu němskeho wobsydlenja słowjanskich kónčin jako němske sydlišćo w formje slepeje hasy. Prěnje pisomne naspomnjenje pochadźa z lěta 1432. Wjesne mjeno je wotwodźene wot serbskeho wosoboweho mjena Boleš, skrótšenki Bólesława. W Lubnjowskej přisažniskej (sudniskej) knize mjenuje so wjeska w lěće 1520 Bolßewycz.
Waldheim
Waldheim je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži při Sapawje juhowuchodnje Doblina a 35 kilometrow sewjernje Kamjenicy. Ma něhdźe 9.000 wobydlerjow.
Nacionalsocializm
Šulske kubłanje
Serbscy katolscy wučerjo so wot zastupjerjow režima kontrolowachu. Předewšěm žadaše so bjezwuwzaćnje wužiwanje němskeje rěče. Zo by so nacionalsocialistiska ideologija tež w katolskej kónčinje tak spěšnje kaž móžno přesadźiła, běše rozpušćenje serbskeje katolskeje wučerskeje organizacije a přesadźenje serbskich wučerjow zwonka Łužicy planowane. Dla njekatolskich a němskich wučerjow na serbskich šulach protestowachu starši, tola bjez wuspěcha.
Swjatohirsk
Swjatohirsk (do 1964 – Банное/ Bannoje; 1964–2003 Славяногiрськ/ Slawjanohirsk) je městačko w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Siwerskyj Donjec něhdźe 155 kilometrow sewjernje Donjecka.
Bosćan Tecelin Mět
Baseń k česći Tecelina Měta
TECELINEJ MĚTEJ           ""Te hłowy módre pochilejće,
Waldheim
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1271 jako sydło knjeza Heinricus de Waltheim.
Nacionalsocializm
Šulske kubłanje
Zwěsćeny bu tohorunja njedostatk dwurěčnych wučerjow při wukubłanju. Kultusowe ministerstwo so spjećowaše, serbskich kandidatow za studij pedagogiki přiwzać. Młodźi serbscy wučerjo so hnydom do němskich šulow, zwonka dwurěčneho regiona, přistajichu.
Bólašojce
Stawizny
K wobsedźerjam ryćerkubła słušachu we 18. lětstotku hrabje ze Stutterheima, kotrymž słušeštej Hogrozna a Bólašojce. Wot 1800 do 1842 bě Heinrich Ludwig Graf zu Lynar wobsedźer wjeski a po nim Jacques Alfred hrabja z Pourtalès.
Łaz (Wětošow)
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Łaz srjedź 1880tych lět hišće 40 serbskorěčnych wobydlerjow, při čimž njeje cyłkowna ličba jasna.
Bólašojce
Stawizny
Wjesny dźěl Wólšyna nasta 1848 jako wudwór a wužiwaše so jako kubło. Zarjadnisce běchu Bólašojce dźěl Kalawskeho wokrjesa.
Dnja 26. oktobra 2003 so Bólašojce hromadźe ze Změšowom, Kamjenami, Młoźami, Zasłomjenjom a Wjerchownju do Kalawy zagmejnowachu.
Bosćan Tecelin Mět
Baseń k česći Tecelina Měta
wy hory, dźens nam k strowjenju!
Nacionalsocializm
Šulske kubłanje
1934 zwěsći Domowina, zo běchu na serbskich šulach přewažnje němscy wučerjo. Pawoł Nedo, předsyda Domowiny, zasadźeše so wosebje k wukubłanju serbskich wučerjow, tola bjez wuspěcha. W lěće 1935 přiběraše deficit serbskich wučerjow.
Lětoń
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Letonin je z lěta 1237.
Bosćan Tecelin Mět
Baseń k česći Tecelina Měta
Te žołmy w spěwnym spěchu mějće,
Módra bónčawa
Wopis
Módra bónčawa njese njebjomódre kćenja.
Lětoń
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 92 wobydlerjow, mjez nimi 88 Serbow. Křesćanscy Lětonjenjo přisłušeja ze starodawna Poršiskej wosadźe.
Nacionalsocializm
Šulske kubłanje
W lěće 1935 dóstachu třo absolwenća wučerstwa dźěłowe městno, a to w Lipsku, Werdauwje resp. Kamjenicy.
Wot lěta 1937 so serbscy wučerjo dale do němskich šulow přesadźichu, tak zo bě wot lěta 1938 jenož hišće jedyn serbski zastupjer na serbskej šuli. Mjez 1933 a 1937 so něhdźe 30 serbskich wučerjow přesadźichu resp. pensionowachu. Swobodne městna so tak přez němskich pedagogow wobsadźichu.
W lěće 1938 wuda so nowy šulski zakoń, hdźež njebě předmjet serbšćina hižo předwidźany.
W zjawnosći so rěč zakonsce njezakaza, dyrbješe so pak wobmjezować. Serbske materialije, čitanki a spěwniki so sćazachu. Nimo toho skutkowaše SA tež z namocu, tak zo roztorhachu samo serbske knihi. Wučerjo so sylnišo kontrolowachu, hač wužiwachu serbsku rěč. Hač do 1938 so wšitke serbske šulske wjednicy wupowědźichu. Serbscy wučerjo stejachu pod kontrolu Gestapo. Podhladni wučerjo móžachu so samo dla nadměrneho wužiwanja serbskeje rěče před sudnistwom pruwować.
Swjatohirsk
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Módra bónčawa
Rozšěrjenje
Rostlina je we wuchodoafriskim teritoriju rěki Nil rozšěrjena.
Swjatohirsk
Sydlišćo je so w lěće 1571 załožiło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.
Wjerchoturje
thumb|left thumb|left Wjerchoturje je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tura we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 300 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1597 jako ruska twjerdźizna (ostrog) při puću z Europy do Sibirskeje załožiło.
Bosćan Tecelin Mět
Baseń k česći Tecelina Měta
wy rěki, dźensa k chwalenju!
Njech šumi mjeno Tecelin
do horow won a do nižin!""Ow pójće, Serbja, wopor česće
a dźak a chwalbu woprować!
Wy, spěwy serbske, k njebju znjesće
so, Tecelinej hołdować:
Budź w wopomnjeću Tecelin,
dóńž serbski stoji Budyšin!""Kak pjero pobožne so swěći,
kiž pisało za wutroby!
Kak luda knjez a přećel dźěći
je dawał słowo cyroby!
Haj, chwalbne mjeno Tecelin
nam Serbam nihdy njezahiń!
Wjerchownja
Wjerchownja je wjes w Delnjej Łužicy a dźěl města Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Leži južnje centruma města we wysokosći 90 metrow nad mórskej hładźinu a ma někak sydom stow wobydlerjow.
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1527. Mjeno poćahuje so na geografiske połoženje na hórkach „Kalawskeje Šwicy“.
Wobchad
Runje přez Wjerchownju běži železniska čara Hala–Choćebuz.
Siwersk
Siwersk (do 1973 – Яма/ Jama) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Bachmut něhdźe 150 kilometrow sewjernje Donjecka.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1913 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Trudla Malinkowa
mini|upright|Trudla Malinkowa (2021)
Trudla Malinkowa, rodź. Grofic (* 21. februara 1955 w Chasowje) je serbska wědomostnica, redaktorka serbskeho ewangelskeho časopisa Pomhaj Bóh (wot 2000) kaž tež předsydka stawizniskeje sekcije a wuběrka za serbske pomniki Maćicy Serbskeje.
W lětach 1992–1995 a znowa wot lěta 2000 dźěłaše wona jako wědomostna sobudźěłaćerka při Budyskim Serbskim instituće. Ćežišća jeje wědomostneho dźěła na serbskim polu tworja wupućowanje Serbow do zamórskich krajow, zestajenje kulturnych pomnikow a biografije wosobinow kaž Jana Kiliana abo Marje Kubašec. Wuslědki slědźenja wozjewi Malinkowa přewažnje w knižnej formje w Ludowym nakładnistwje Domowina kaž tež w mnohich nastawkach w Lětopisu abo Rozhledźe. W nowembrje 2020 poda so na wuměnk.
Wona je zmandźelena ze serbskim fararjom Janom Malinkom, z kotrymž ma pjeć dźěći. W lěće 2021 spožči so Malinkec mandźelskimaj Myto Ćišinskeho za jeju zasłužby na polu serbskich kulturnych stawiznow.
Powiat myszkowski
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje pjeć gmejnow: jedneje měšćanskeje, dweju měšćansko-wjesneju a dweju wjesneju gmejnow:
Kabinet Kretschmer
Kabinet Kretschmer steji za slědowacej kabinetaj w Sakskej:
Wolčansk
thumb|left thumb|left Wolčansk je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Wolčanka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 450 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1850 jako wjes Wolčanka załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Budyšink
Budyšink ( Kleinbautzen) je hornjołužiska cyrkwinska wjes při Albrechtowce w Budyskim wokrjesu. Słuša wot lěta 1994 k Malešecam a ma wokoło 400 wobydlerjow. Hač do lěta 1994 bě Budyšink samostatna gmejna z wjesnym dźělom Přiwćicy.
Geografija
Budyšink leži w hórkatej krajinje Hornjołužiskich honow, na sewjernej kromje łučiny rěčki Albrechtowki. Susodne wjeski su Malešecy na sewjeru, Přiwćicy na sewjerowuchodźe, Poršicy na juhu a Plusnikecy na sewjerozapadźe. Na zapadźe zběhaja so Krakečanske hórki, na sewjerozapadźe, při puću do Plusnikec, Čertowy kamjeń.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hejdušec hórka, Kisały hat (Sauerteich), Křiwy hat (Kronteich), Kšibjeńca, Hajki, Kuchinski hat, Swinjaca łuka, Lipowa hora, Fararkec hat, Přiwćanski hat, Malešanski hat, Budeščanska skała, Plusčanska skała, Młynski hat, Pječkec kamjeńčka, Čertowy kamjeń.
Stawizny
mini|left|Napohlad Budyšinka wokoło 1840 thumb|Młyn w lěće 1987 Prěnje historiske naspomnjenje jako Bawdessen bě w lěće 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe ryćerkubło we wsy samej. Budyšinska cyrkej bě wokoło lěta 1500 filialna cyrkej Budyskeje wosady a sta so w lěće 1602 z wosadnej cyrkwju.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 239 wobydlerjow, mjez nimi 214 Serbow (90 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 51,4 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 429 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41,4 lět (Sakska: 46,4).
Wosada
Do Budyšinskeje ewangelskeje wosady – dźensa z dźělom wulkowosady Hrodźišćo – słušatej wjesce Budyšink a Přiwćicy.
Wosobiny
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Budyšinskej cyrkwi.
Hoberska bónčawa
Hoberska bónčawa (Nymphaea gigantea) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow.
Wopis
Módre, wonjace kćenja docpěja wulkosć wot 30 cm.
Rozšěrjenje
Rostlina w Awstraliji a Nowej Gineji rozšěrjena.
Kongo (rěka)
Kongo (tež Zaire abo Congo) je wulka rěka w srjedźnym Africe. Žórło druheje najdlěšeje rěki kontinenta leži w žórlišću Chambeshi w horinach blisko Tanganjikaskeho a Malawiskeho jězora. Rěka Kongo běži přez stolicy Demokratiskeje republiki a republiki Kongo - Kinshasa a Brazzaville - a wuliwa so po wokoło 4.835 km do Atlantiskeho oceana.
Rabocy
Rabocy ( Rabitz) su wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje. Do toho běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Torońca a Zrěšin a po tym přez 44 lět wjesny dźěl Jenkec.
Geografija
Wjeska leži w hórkatych Hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina we wysokosći 210 m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Wuricy (město Budyšin) na sewjeru, Jenkecy na sewjerowuchodźe, Torońca na juhu a kubło Jaseńca na juhozapadźe. Rabocy leža při pućowanskej šćežce „Łužiski had“ a při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc, nimaja pak žane swójske dwórnišćo.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Cyrkelach, Jězory, Pola tyranskeho puća, Pola chójničkow, Pola Torońc, Pola Zrěšina, Pola Jeńkec.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Grabewitz pochadźa z lěta 1419. Spočatny g so w němčinje hakle we 18. lětstotku zhubi, w serbskej rěči hižo zašo. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyska rada. Cyrkwinsce słušeja Rabocy ze starodawna do Michałskeje wosady.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 50 wobydlerjow, mjez nimi 46 Serbow.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Raboc z Budyšinom w pozadku (2019)
Pomična
Pomična je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při železniskim křižowanišću něhdźe 95 kilometrow juhozapadnje Kropywnyckeho, hłowneho města oblasće. Přez město ćeče rěka Čornyj Tašlyk.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo załoži so w lěće 1868, jako zahaji so železniska čara. Dnja 14. meje 1967 dósta měšćanske prawa.
Tupołopjenojty zdźer
Tupołopjenojty zdźer (Rumex obtusifolius) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wopis
Tupołopjenojty zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 50 hač do 120 cm.
Łopjena
Łopjena su ćmowozelene a dołhojće-jejkojte. Delnje łopjena su mjenje hač dwójce tak dołhe kaž šěroke, při čimž docpěwaja dołhosć wot 20 hač do 30 cm a na spódku zwjetša su wutrobojte.
Kćenja
Kćěje wot julija hač do awgusta. Kćenja steja w pakićojtych kwětnistwach. Tři kćenjowe łopješka su zubate. Znutřkowe kćenjowe łopješka njesu 3 hač do 8 zubkow. Jedne abo wšě maja mozle.
Gingawa
Gingawa (Nuphar) je ród ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Tupołopjenojty zdźer
Płody
Tři powjetšene, třiróžkaće-jejkojte kćenjowe łopješka płodej přilěhaja, při čimž znajmjeńša jedne ma mozl. Łopješka płodoweje wobalki su zubate.
Stejnišćo
Rosće na łukach, na rolach, na pućach, w hrjebach, na drjebiznowych městnach a w njerodźowych wobrostach we wsach a na hródźach. Preferuje skrućene, ćežke pódy.
Selydowe
Selydowe je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Solona něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Donjecka.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1770 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Berd (město)
thumb|left
Berd ( Բերդ) je město na sewjeru Armenskeje, blisko azerbajdźanskeje hranicy.
Leži w Tawušskej prowincy při rěce Tawuš něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Idžewana.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 898 załožiło.
Wudwór
Jako wudwór (serbsce tež (w)nuknica) woznamjenjenja so wjetši hospodarski statok abo ratarske kubło, kotrež podsteji ryćerkubłu abo druhemu knjezej.
Prěnjotnje ležachu burske statoki, kiž běchu we wobsydstwje knjezow, zwjetša zwonka hrodu abo wobhrodźenych wobwodow. Tak mějachu tež wjetše hrody – kaž na přikład Budyski – swoje wudwory, zo bychu so zežiwili.
Němske mjeno je Vorwerk; w oficielnych wopismach pisachu husto tež łaćonsce pertinentia.
Nowe Wiki
Nowe Wiki su gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe połdra tysac wobydlerjow a mjezuje z gmejnami Drjowk, Wjelcej, Stara Darbnja a Rań. Gmejna je dźěl Starodarbnjanskeho hamta a słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Dźensniše sydlišćo Nowe Wiki nasta kónc 19. lětstotka južnje stareje wjeski Wiki wokoło dwórnišća 1870 poswjećeneje železniskeje čary.
Wólbny wokrjes Budyšin 5
Wólbny wokrjes Budyšin 5 (wólbny wokrjes 56; do 2014 Budyšin 2) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón wobjimuje wulke wokrjesne město Budyšin, město Wóspork a gmejny Bukecy, Dobruša-Huska, Kubšicy, Malešecy a Wulka Dubrawa w Budyskim wokrjesu. Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2019) 48.832 wobydlerjow.
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Andijon
thumb|left|Mošeja w Andijonje
Leži na juhozapadźe Ferganskeho doła něhdźe 265 kilometrow juhowuchodnje Taškenta.
Ma něhdźe 424 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w 9. lětstotku załožiło a wuwiwaše so do wuznamneho wikowanskeho suka při židźanej dróze. We 18. a 19. lětstotku słušeše ke khanatej Kokand. Wot lěta 1876 steješe pod ruskim knjejstwom.
Balassagyarmat
mini|center|550px|Dwórnišćo w Balassagyarmaće
Połoženje
Městačko leži při lěwym boku rěki Ipeľ/Ipoly w Nógrádskej žłobinje. Městny dźěl, kotryž leži na prawym brjoze rěki a něhdy k Balassagyarmatej słušeše, twori dźensa słowaksku wjes Slovenské Ďarmoty (madźarsce: Tótgyarmat).
Degtjarsk
thumb|left Degtjarsk je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Wjazowka w Uralskich horinach w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1914 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Konwerb
Konwerb (němsce Konverb, jendźelsce converb) je wosebita adwerbialna werbowa forma. Wón njeje finitny ani nominalny, dokelž njewustupuje jako hłowny werb sada ani jako werbalny substantiw abo atribut. Konwerb definuje čin, kotryž so z hłownym činom runočasnje abo předčasnje wotměwa abo tutón bliže postajuje. Wón wupraja rozdźělne semantiske poćahi k wobsahej hłowneje sady.
Konwerby wustupuja w rozdźělnych rěčnych swójbach, předewšěm w mongolskich, turkskich a tunguskich rěčach, ale tež w etiosemitiskich, omotiskich a kušitskich rěčach Afriki.
Někotre konwerby so njehodźa morfologisce analyzować, mjeztym zo so druhe wot werbalnych substantiwow wotwodźuja.
Přikłady
W mongolšćinje wustupuja sćěhowace konwerby.
W baškiršćinje wustupuja sćěhowace konwerby.
Pochad zapřijeća
Zapřijeće konwerb pochadźa z mongolistiki a bu z tuteje na turkske rěče přenjesene. Wono bu najprjedy wot Ramstedta wužiwane.
Switlowodsk
thumb|left
Switlowodsk (1961—1962 Хрущёв/Chrušćow; 1962—1969 KremGES/ КремГЭС) je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 110 kilometrow sewjerowuchodnje Kropywnyckeho při Kremenčukskim spjatym jězorje.
Ma něhdźe 45 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło za dźěłaćerjow při spjatej muri bliskeje rěčneje zawěry. W lěće 1955 dósta měšćanske prawa.
Zarječnyj
Zarječnyj ( Заречный) je mjeno slědowaceju sydlišćow w Ruskej:
Roger Federer
thumb|Roger Federer (2015) Roger Federer (* 8. awgusta 1981 w Baselu) je šwicarski tenisowy hrajer. Wot 2. februara 2004 bě wón přez 302 tydźenjej na prěnim městnje lisćiny najlěpšich hrajerjow swěta.
Zarječnyj (oblasć Swjerdlowsk)
thumb|left Zarječnyj je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Pyšma we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 40 kilometrow zapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Hlina (wjes)
Hlina ( Gleina) je wjes při Kotołce w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša wot lěta 1994 k Malešecam.
Geografija
Hlina leži na sewjernej kromje Hornjołužiskich honow a wuchodnje Malešec. Susodne wjeski su Hućina na sewjeru, Bukojna na wuchodźe, Přiwćicy na juhozapadźe a Malešecy na zapadźe. Južnje Hliny wuliwa so Albrechtowka do Kotołki. Přez wjes wjedźe wokrjesna dróha K7222 z Malešec do Barta, wot kotrejež wotbočuje tule K7223 do Klukša. Nimo wsy wjedźe něhdyša železniska čara Radwor–Bart.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Kopaliny = na Kopanach (Koppelhutung), Smochnač (tež Mochnač), Jězor, Kowaŕka, Přitoki, Prěni, druhi a třeći šlag, Na Wokec, Brězynki, Małobudyščanska łuka, Na łukach, Přiwćanska łuka, Šibjeńca, Přiwćanski hat, Budyšinki, Lada, Borščanki, Nowy hat, Stary hat.
Stawizny
Hač do lěta 1950 bě Hlina samostatna krajna gmejna a potom hač do lěta 1974 dźěl Bukojnjanskeje gmejny. Wot 1974 do 1994 słušeše do Barta.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 261 wobydlerjow, z nich 239 Serbow (92 %) a 22 Němcow. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Hućinjanskeje wosady (dźensa Malešecy-Hućina).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 149 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,7 lět (Sakska: 46,4).
Pomniki
Při mosće přez Kotołku steji stary kamjentny křiž, kiž pak do hamtskeje pomnikoweje lisćiny zapisany njeje.
Keŕkojce
Keŕkojce ( Kerkwitz) su delnjołužiska holanska wjes w gmejnje Derbno w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa.
Keŕkojce nadeńdu so sewjernje Janšojskeje brunicoweje jamy a mějachu so po planach energijoweho koncerna Vattenfall wotbagrować. W měrcu 2017 rozsudźi LEAG, nowy mějićel łužiskich jamow, zo so jama hač do Keŕkojc wjace njerozšěrja.
Geografija
Keŕkojce nadeńdu so mjez Choćebuzom a Frankobrodom w holanskej kónčinje z wjele jězorami. Němsko-pólska namjezna rěka Nysa ćeče pjeć kilometrow wuchodnje Keŕkojc.
Ceuta
Ceuta je španiske město a zdobom španiska eksklawa na sewjeru Afriki. Leži na južnym brjoze Gibraltarskeho přeliwa napřećo Gibraltarej. Mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom, na sewjerozapadźe z Atlantiskim oceanom a na zapadźe z Marokkom. Ceuta ma dobry přirodny přistaw.
Keŕkojce
Geografija
Blisko wsy wjedźetej zwjazkowej dróze 97 a 112 do Choćebuza resp. Frankobroda. Nimo toho maja Keŕkojce zastanišćo při železniskej čarje mjez woběmaj městomaj.
Cyrkej
W Keŕkojcach nadeńdźe so w lěće 1952 poswjećena ewangelska cyrkej Gustava Adolfa, kotraž słuša do Gubinskeje wosady.
Nisporeni
thumb|left Nisporeni (/ Nisporjeny) je městačko na zapadźe Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Nisporeniskeho rajona.
Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe 14 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1618 prěni raz naspomniło.
1656
1656 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Lisćina kulturnych pomnikow w Małym Wjelkowje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Mały Wjelkow w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Małym Wjelkowje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Mały Wjelkow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Powiat pszczyński
Powiat pszczyński je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Pszczyna. Nadeńdźe so mjez městomaj Tychy na sewjeru a Bielsko-Biała na juhu, njedaloko čěskeje hranicy a ma přestrjeń wot 473,46 km² a něhdźe 110.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje šěsć gmejnow: jedneje měšćansko-wjesneje gmejny a pjeć wjesnych gmejnow.
Bukow (Kalawa)
Bukow ( Buckow) je gmejnski dźěl města Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Geografija
Buckow liegt w Delnjej Łužicy w přirodnym parku Delnjołužiske wyšiny. Sewjernje wsy leži něhdyša brunicowa jama Bzež-zapad, za kotruž bu něhdyša wjes Bzež wotbagrowana. Na sewjerowuchodźe leža Młoźe a na juhowuchodźe přizamknje so same město Kalawa. Južnje Bukowa nadeńdźe so Zarěc. Na zapadźe mjezuje wjes ze Śerpšowom a Jazorami.
Stawizny
mini|Bukowska cyrkej Wjesne mjeno je wotwodźene wot serbskeho štomoweho mjena buk. Bukow słušeše do stawoweho knjejstwa Lubnjow pod hrabjemi Lynar.
Infrastruktura
Zapadnje Bukowa běži zwjazkowa awtodróha 13.
Třicećilětna wójna
thumb|Spočatk Třicećilětneje wójny ­— [[Prěnja Praska defenestracija 23. róžownika 1618 na Praskim hrodźe na rowjenkowskej ryćinje]] Třicećilětna wójna bě wulka cyłoeuropska wójna w lětach 1618 – 1648. Bě to nabožinski konflikt a tež wojowanje wo móc. Hłowny wobdźělnik bě romsko-katolske Swjate romske mócnarstwo němskeho naroda, kotrež wojowaše zhromadnje z katolskej Španiskej přećiwo wšelakim koalicijam wosebje protestantiskich krajow, ale tež romsko-katolskej Francoskej.
Olchowatka (Rajon Olchowatka)
thumb|left
Olchowatka je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Olchowatskeho rajona.
Leži při rěce Čjornaja Kalitwa něhdźe 200 kilometrow južnje Woronježa, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Z nich su 62 % Ukrainojo.
Sydlišćo je so w lěće 1702 załožiło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Bukojna (Malešecy)
Bukojna ( Buchwalde) je hornjołužiska wjes při Lubaće we wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži někak štyrnaće kilometrow na sewjerowuchod wot Budyšina a někak wósom kilometrow na sewjerozapad wot Wósporka we wysokosći 147 metrow nad mórskej hładźinu. Słuša wot lěta 1994 k Malešecam.
Susodne wjeski su Dubrawka we wuchodźe, Bart w juhowuchodźe, Hlina w zapadźe a Hućina w sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Buchinwalde je z lěta 1280.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 299 wobydlerjow, mjez nimi 279 Serbow (93 %). Arnošt Černik zwěsći w gmejnje 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 64 %. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Bartskeje wosady.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 142 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 42,2 lět (Sakska: 46,4).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Bukojny z juhowuchoda
Kulturne pomniki
Škitane kulturne pomniki w Bukojnje su dwě bróžni něhdyšeho ryćerkubła a cyłkownje pjeć domskich z hródźu.
Asaka
thumb|left Asaka (do 1924 – Assake; Зеленск/ Zelensk (1924–1937); Ленинск/ Leninsk (1937–1991)) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, blisko kirgiziskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Asakskeho wobwoda.
Leži w Ferganskim dole něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Andijona.
Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Klěśišća
Klěśišća su sydlišćo w Delnjej Łužicy. Leža w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słušeja do gmejny Šejkow.
Klěśišća leža při zwjazkowej awtodróze 13 z Drježdźan do Berlina blisko wujězda Klěśišća.
Brand-Erbisdorf
Brand-Erbisdorf je wulke wokrjesne město w srjedźosakskim wokrjesu, kotrež nasta w lěće 1912 z Branda a Erbisdorfa. Leži južnje Freiberga w předkraju Rudnych horin a ma něhdźe 10.000 wobydlerjow.
Erbisdorf naspomni so prěni raz w lěće 1209 jako Erlwinesberc, Brand hakle w lěće 1441 jako Brent.
Mjechkuše
Mjechkuše su kmjen znutřka włokninowych zwěrjatow (Eumetazoa), bohaty na družiny a formy. Druhe serbske mjeno je moluski.
Wustupuja w morjach, na twjerdźi a w słódkej wodźe. Wěda wo mjechkušach je malakologija.
Systematika
Sćěhowace klasy nimaja typisku skorpawu.
''Sćěhowace pjeć klasow so tež jako skorpawowe mjechkuše (němsce Schalenweichtiere) (Conchifera) zjednoći a drje wutwori monofyletisku jednotu. Wone so přez charakteristisku mjechkušowu skorpawu woznamjenja.''
Přizamknu so někotre mortwe klasy, při čimž jich přirjadowanje k mjechkušam zdźěla je diskutowane; často so in diesem Zusammenhang mjenuja:
Iwdel
Iwdel je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Iwdel we wuchodnym předkraju Uralskich horin na sewjeru Swjerdlowskeje oblasće něhdźe 530 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Jordan
Jordan (hebrejsce נהר הירדן,, arabsce نهر الأردن‎ ) je rěka na Bliskim wuchodźe, kotraž běži přez Jordanisku a Israel. Wuliwa so do Mortweho morja.
Iwdel
Sydlišćo je so w lěće 1831 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.
Jordan
Po Bibliji tworja wuchodnu mjezu Israela.
Jan Křćenik
thumb|Jan Křćenik křćije [[Jězusa w Jordanje (Nicolas Poussin, 1639)]] Swjaty Jan Křćenik bě profet a martrar w dnjach Herodesa Wulkeho a w dnjach Herodesa Antipasa.
Jeho staršej běštaj měšnik Zacharias a jeho mandźelska Hilžbjeta.
Rakečanska cyrkej
mini|upright|Wěža Rakečanskeje cyrkwje
Jan Křćenik
Křćeńca Jězusa přez Jana Křćenika we wodźe Jordana je prěnje naspomnjenje tutoho ritusa w Nowym zakonju.
Rakečanska cyrkej
Rakečanska cyrkej je ewangelski cyrkwinski twar w hornjołužiskich Rakecach.
Hrab
Hrab  (Carpinus) je ród z podswójby lěskowych rostlinow (Coryloideae) znutřka swójby brězowych rostlinow (Betulaceae).
Rakečanska cyrkej
Cyrkej steji wosrjedź wsy mjez torhošćom a młynskej hrjebju na zapadźe a Hłownej dróhu (B96) na wuchodźe. Wokoło cyrkwje nadeńdźe so stary Rakečanski kěrchow z wjacorymi serbskimi narownymi kamjenjemi a pomnikom za woporow Druheje swětoweje wójny. Nowy kěrchow leži we wuchodnej połojcy wsy. Fara steji zady młynskeje hrjebje do směra na torhošću.
Hrab
Po druhich žórłach su lěskowe rostliny swójska swójba (Corylaceae).
Rakečanska cyrkej
Hač do wotchada fararja Lazarja do Wojerec w lěće 1989 skutkowachu w Rakečanskej wosadźe stajnje serbskorěčni duchowni.
Hrab
Wopis
Zdónki a hałuzy su hładke a mustrowane.
Łopjena
Małke łopjena su w lěće zelene a rězane.
Rakečanska cyrkej
Wot lěta 2022 słuša Rakečanska wosada zhromadnje z Njeswačidłom, Minakałom, Chwaćicami a Klukšom k wulkowosadźe Hornjołužiska hola a haty.
Hrab
Kćenja
Kćenja steja we wisacych mickach, kotrež so zwjetša z łopjenami pokazuja. Muske kćenja nimaja žadyn perigon a předłopjeno a sedźa po jednym w pažach njesaceho łopjena. Žónske kćenja sedźa po porach w rozporach njesaceho łopjena; jich perigon je njenapadny, maja dwě nitkoformowej, čerwjenej pěsće. Kóžde žónske kćenje je wot jejoformoweho abo třilapateho přikrywa wobdawane, kotryž z njesaceho łopjena a dweju předłopjenow wobsteji.
Rakečanska cyrkej
Twarjenje
Jedna so wo 31 metrow dołhu baroknu žurlowu cyrkej z gotiskimi powostankami, kotraž je so wot 1682 do 1690 twariła. Wobmjetany twar ma sedłowu třěchu a na zapadnym boku 45 metrow wysoku cyrkwinsku wěžu na kwadratiskim podrysu. Zwonowy poschod we wěži je wosomróžkaty.
Hrab
Płody
Płody su jednosymjenjowe, křidłate worjechi, kotrež steja w promjenjach.
Rakečanska cyrkej
Stawizny
Prěnja drjewjana cyrkwička natwari so na tutym městnje wokoło lěta 1200 a steješe wot 1213 pod arcydiakonatom Budyskeho tachantstwa, kotrež so w tutym lěće załoži. Po wulkich wohnjach lětow 1429 (Husitojo) a w Třicećilětnej wójnje 1633 bu cyrkej zaso z drjewa twarjena, doniž so w lěće 1682 twarske dźěła za dźensniši barokny twar njezahajichu.
Hrab
Chromozomy
Chromozomowa ličba je n=8.
Rakečanska cyrkej
Stawizny
W katolskim času měješe cyrkej dwaj wołtarjej, a to za našu lubu knjeni a za swjatu Marju Madlenu.
Hrab
Rozšěrjenje
Hraby su wot Europy hač do wuchodneje Azije rozšěrjene, při čimž leži rozšěrjenske ćežišćo we wuchodnej Aziji. Jedna družina (Ameriski hrab) je w sewjernej Americe domjaca.
Rakečanska cyrkej
Wosada
Do Rakečanskeje ewangelskeje wosady słušeja nimo wosadneje wsy tež wokolne wjeski předewšěm na sewjeru a sewjerowuchodźe: Hermanecy, Jitk (wot 1872), Kamjenej, Komorow, Niža Wjes (wot 1874), Stróža, Šćeńca, Trupin a Wysoka. Hermanecy, Šćeńca, Stróža a Wysoka wostawachu tež po Wienskim kongresu 1815 dźěl Rakečanskeje wosady, byrnjež nětko do Pruskeje słušeli.
Hrab
Systematika
Znutřka brězowych rostlinow tworja hraby hromadźe z blisko přiwuznymi rodami de:Hopfenbuchen (Ostrya) a lěskami (Corylus) podswójbu   Lěskowych rostlinow (Coryloideae), kotrež bu wot někotrych awtorow tež jako swójska swójba wjedźena. Do roda Carpinus słuša 30 hač 35 družinow.
Rakečanska cyrkej
Fararjo
Z fararjom w Rakečanskej wosadźe běchu mjez druhim:
Hrab
Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny (wuběr) :
Liberija
thumb|left|Monrovia - stolica Liberije Liberija (jendźelsce Liberia, wotwodźene ze słowa liberty, „swoboda“) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje z Gineju w sewjeru, ze Słonowinowym pobrjohom we wuchodźe a ze Sierra Leone w zapadźe. Stolica je Monrovia, kotraž so namaka při atlantiskim pobrjoze w zapadźe kraja.
W najwjetšim dźělu Liberije knježi horca, włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami mjez 24 a 30 °C. W sewjernym dźělu maja suchi čas mjez oktobrom a měrcom. Najwyše městno je Mount Wuteve (1.440 m) w sewjeru kraja. Přewažaca krajinowa forma je dešćowy lěs.
Liberija bě jedyn z prěnich njewotwisnych statow na afriskim kontinenće.
Watutine
thumb|left
Watutine je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Čerkasow a 200 kilometrow južnje Kijewa při rěce Špolka.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Blisko Watutina nadeńdźe so ródna wjes ukrainskeho narodneho basnika Tarasa Šewčenka.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a bu pomjenowane po sowjetskim generalu Nikolaju Watutinje, kiž bu wot ukrainskich nacionalistow zamordowany. W lěće 1952 dósta měšćanske prawa. We wokolinje Watutina je so hač do 1990tych lět wuhlo wudobywało.
Užhorod
thumb|left|Napohlad města z hotela Zakarpattiya Užhorod je najwjetše město a stolica Zakarpatskeje oblasće na samym juhozapadźe Ukrainy. Leži pod Karpatami nad rěku Už bjezposrědnje při słowakskej hranicy a njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Madźarskej. Užhorod je jeničke wulkoměsto w Zakarpatskej oblasći a sydło grjeksko-katolskeho biskopstwa.
Ma někak 115 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo nasta spočatk 9. lětstotka je so hižo w lěće 903 k prěnjemu razej naspomniło; naspomnjenje z lěta 872 je skerje dwělomne. Wulkomorawske mócnarstwo natwari tu hród, zo by swoje wuchodne hranicy škitało. W 10. a 11. lětstotku bě Užhorod juhozapadna předstraža Kijewskeje Rus. Srjedź 11. lětstotka wudobychu Madźarojo kónčinu při rěce Už. Město wosta hač do kónca Prěnjeje swětoweje wójny wobstatk Madźarskeje a bě potom mjez swětowymaj wójnomaj stolica awtonomneje Zakarpatskeje we wobłuku Čěskoslowakskeje. Wot 1945 je dźěl Ukrainy.
Čerwjeny dub
Čerwjeny dub (Quercus rubra) je štom ze swójby bukowych rostlinow (Fagaceae), z roda dubow.
Lysyčansk
thumb|left
Čerwjeny dub
Wopis
Čerwjeny dub je spěšnje rosćacy a w lěće zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot 10 hač 25 (27) m. Wón je zymokruty.
Lysyčansk
Lysyčansk ( - Lisičansk) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Siwerskyj Donec w juhowuchodnym dźělu Ukrainy něhdźe 90 kilometrow na wuchod wot Luhanska.
Čerwjeny dub
Wopis
Skora je šěra a płonobrózdata, kotraž so po chwili ćmowobrunje zbarbi.
Lysyčansk
Ma něhdźe 101 tysac wobydlerjow.
Čerwjeny dub
Łopjena
Łopjena maja 2-6 wótrych lapow a su w nazymje swětło-oranžowe hač šarlachčerwjene. Wone docpěja dołhosć wot hač do (20) 24 cm. Kónčki lapow su dołho wućehnjene.
Lysyčansk
Sydlišćo je so w lěće 1710 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Čerwjeny dub
Łopjena
Při sorće 'Aurea' młoda łopjena su swěćace žołte.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja so z lisćom jewja.
Płody
Žołdźe su kulojte hač jejkojte, w płonym kelušku sedźa a docpěwaja dołhosć wot 3 cm.
Stejnišćo
Rostlina je lěsniski a parkowy lěs. Preferuje stejnišća w słóncu abo w połsćinje.
Rozšěrjenje
Štom je we wuchodźe sewjerneje Ameriki domjacy.
Cleebronn
Cleebronn je němska gmejna w Badensko-Württembergskej a leži we wokrjesu Heilbronn. Nadeńdźe so srjedź Badensko-Württembergskeje we wysokosći 394 metrow nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 2700 wobydlerjow.
Snižne
thumb|left
Snižne (do 1864 – Васильевка/ Wasiljewka) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Leži něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe 47 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1784 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Snižne k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Aras
Aras ( Արաքս/Araks, Araz,  ارس Aras,  Aras Nehri) je z dołhosću wot 1072 kilometrow najdlěši přitok Kury w prědnjej Aziji a najwažniša rěka Małeho Kawkaza.
Strasbourg
Strasbourg je stolica a najwjetše město Elsaskeje. Z nimale 300 tysacami wobydlerjow je tež sedme najwjetše město cyłeje Francoskeje. Leži na lěwym brjoze Ryna při wuchodnej kromje Elsaskeje a tohodla tež při hranicy mjez Francoskej a Němskej.
Strasbourg je wažne stejišćo institucijow Europskeje unije a Europskeje rady.
Aras
Stawizny
Po Rusko-persiskej wójnje 1804–1813 sta so Aras – hromadźe z delnim běhom Kury hač do Kaspiskeho morja z pomjeznej rěku mjez woběmaj krajomaj. Po druhej wójnje 1826–1828 so hranica na wuchodźe dale na juh přepołoži a wotpowěduje wot toho časa dźensnišej statnej hranicy mjez Azerbajdźanom a Iranom.
Frankowske mócnarstwo
thumb|rechts|300px|Rozšěrjenje mócnarstwa Chlodwika (481-511) miniatur|rechts|300px|Powjetšowanje Frankowskeho mócnarstwa wot 481 do 814
Frankowske mócnarstwo běše zažny srjedźoeuropski stat, kotryž so w 5. lětstotku załoži a po štyrjoch lětstotkach w lěće 843 z dźělenjom do Zapadofrakowskeho a Wuchodofrankowskeho mócnarstwa rozpušći, při čimž bě jako prěnje mjenowane zakład pozdźišeje Francoskeje a druhe zakład Swjateho romskeho mócnarstwa němskeho naroda.
Hlej
Limes Sorabicus
Flöha
Flöha je wulke wokrjesne město w srjedźosakskim wokrjesu. Leži něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Kamjenicy při zjednoćenju rěkow Sapawa a Flöha. Ma něhdźe 11.000 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1399 jako městno zcu der Flaw a ma wot lěta 1933 měšćanske prawo.
Geografija
Flöha leži při zwjazkowej dróze 173 w juhowuchodnym dźělu wokrjesa we wysokosći 275 metrow nad mórskej hładźinu.
Susodne města a gmejny su Frankenberg/Sa. na sewjeru, Oederan na wuchodźe, Augustusburg na juhu, Kamjenica na juhozapadźe a Niederwiesa na zapadźe.