cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krajnostawski wučerski seminar
Hač do lěta 1830 dóstachu serbscy kandidaća štyri wot dźesać wupisanych stipendijow, tři za ewangelskich a jedyn za katolskeho kandidata. Do serbskich absolwentow krajnostawskeho seminara słušachu mjez druhim Rudolf Jenč, Korla Awgust Kocor, Jan Arnošt Hančka, Arnošt Holan, Jan Bohuwěr Mučink, Jurij Pilk, Michał Rostok, Korla Bohuwěr Šěca, Herman Šleca a Jan Wjela. Wot 1834 do 1840 dóstachu serbscy chowancy swoje maćernorěčne wukubłanje pola fararja Handrija Lubjenskeho. Po jeho smjerći pokročowachu jednotliwi seminarisća ze serbskej wučbu a załožichu za to zjednoćenstwa serbskich seminaristow, tak na přikład w lěće 1877 wot Arnošta Rachlowca załožene serbske towarstwo „Swoboda“.
Pakićojte črijki
Łopjena
Łopjena su rukoformowe a hač do póda 5- hač do 7-dźělne. Jich wotrězki maja šwižno-lancetojte kónčki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kwětnistwo je rozhałuzowana, čumpata kić. Kćenjowy helm je tak wysoki kaž šěroki. Kćenja su módrowioletne.
Stejnišćo
Wón rosće w hórskich a wudolinowych lěsach.
Sněh
mini|upright|Sněhowe kristale, sfotografowane wot sněhoweho slědźerja Wilsona Bentleyja
Sněh wobsteji z drobnych lodowych kristalow a je najčasćiša forma krutych spadkow.
Sněh nastawa, hdyž so w mróčelach najdrobniše kapki podchłódźeneje wody na kristalizaciskich zarodkach (na přikład próškowych dźělčkach) přikładuja a tam zmjerznu. Tutón proces zasadźi pak hakle při temperaturach pod –12 °C, při čimž móže woda w njepřitomnosći kristalizaciskich zarodkow pola hač do –48 °C běžita wostać. Při tym nastawace lodowe kristale, mjeńše hač 0,1 mm, přez přiběracu masu dele padaja a rostu přez rozdźěl parneho ćišća mjez lodom a podchłódźenej wodu dale.
Jurij Jakub
Jurij Jakub ( Ernst Johannes Georg Jacob; * 24. oktobra 1839 w Budyšinje, † 12. nowembra 1913 runje tam) bě serbski ewangelski farar a předsyda Serbskeje prědarskeje konferency.
Martinique
thumb|Martinique Martinique je kupa na wuchodźe Karibiskeho morja, kotraž słuša k Małym Antilam. Ma přestrjeń wot 1.128 km² a słuša politisce k Francoskej (a potajkim tež k Europskej uniji).
Jurij Jakub
mini|upright|Jakubowy row na nowym pohrjebnišću w Njeswačidle Narodźi so jako syn Ernsta Bohuwěra Jakuba, tehdyšeho fararja Michałskeje wosady w měsće, a jeho žony Augusty, rodź. Fischer (1807–1897) z nahladneje Drježdźanskeje byrgarskeje swójby. Po wopyće měšćanskeje šule a gymnazija w Budyšinje studowaše Jurij Jakub wot 1860 do 1864 ewangelsku teologiju w Lipsku. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy lěto jako domjacy wučer w Hodźiju, doniž njenastupi 1866 městno jako wyši wučer na realnym gymnaziju w Žitawje. Wot 1870 do 1873 skutkowaše jako kapłan a serbski prědar při Kamjenskej Klóšterskej cyrkwi. 1873 nastupi swoje farske městno při Njeswačanskej cyrkwi, hdźež wjace hač 30 lět wosta. 1906 poda so 67-lětny na wuměnk a přesydli so do ródneho Budyšina, hdźež bydleše na Hornčerskej čo. 17 hromadźe ze swojej sotru Jadwigu, wudowu Křesćana Bohuwěra Pfula. Pochowany bu na Njeswačanskim kěrchowje.
Martinique
Najbliše susodne kupy su Dominika na sewjerozapadźe, Saint Lucia na juhu a Barbados na juhowuchodźe.
Jurij Jakub
Po smjerći Imiša w lěće 1897 přewza Jakub předsydstwo ewangelskeje Serbskeje prědarskeje konferency a podpěrowaše jako tajki wosebje serbske cyrkwinske prócowanja. Nimo toho wotkaza za kubłanje serbskich duchownych a wučerjow nahladne pjenježne sumy. Wón płaći jako kraloswěrny zastupjer ewangelskeje inteligency.
Martinique
Hamtska rěč na kupje je francošćina, ale husto wužiwa so tež antilska kreolšćina.
Jurij Jakub
W lěće 1862 zastupi Jurij Jakub do Maćicy Serbskeje a běše nachwilnje jeje městopředsyda.
Žołte črijki
Žołte črijki (Aconitum lycoctonum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjeno je wjelkimór.
Wopis
Žołte črijki je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač do 150 cm.
Łopjena
Łopjena su rukojte dźělene. Spódnje łopjena su dołho stołpikate a hač nimale do spódy rukojte 5- hač 7-dźělne. Nastołpikowe łopjena krótšo stołpikate abo sedźace a 3- hač 5-dźělne.
Stejnišćo
Rosće we wudolinowych lěsach a čerstwych hač włóžnych lisćowych naměšanych lěsach, łučinowych lěsach.
Kaporowcowe rostliny
Kaporowcowe rostliny (Capparaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Hicka
Hicka je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Zwonica (město)
Zwonica ( Zwönitz) je sakske městačko w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so 25 kilometrow juhozapadnje Kamjenicy při rěce Zwonica a ma něhdźe 11.800 wobydlerjow.
Pjedličkate mydleško
Pjedličkate mydleško (Sedum villosum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Zwonica (město)
Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w 13. lětstotku naspomnjene. W lěće 1460 załoži so na městnje tuteje wjeski hórniske město Zwonica.
Geografija
Městačko leži w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 485 a 653 metrami nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Ziegenberg (653 metrow).
Susodne města a gmejny su Thalheim a Gornsdorf na sewjeru, Auerbach na sewjerowuchodźe, Thum na wuchodźe, Geyer na juhowuchodźe, Elterlein a Grünhain-Beierfald na juhu, Lěsnica na zapadźe a Stollberg na sewjerozapadźe.
Politika
Zwonica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 15 (Rudne hory 3).
Běła rězna
Běła rězna (Carex alba) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Běła rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Rostlina wutwori trawniki a ma podzemske wotnožki.
Stołpik je tupy a třihranity.
Łopjena
Proste, nahe łopjena docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 1,5 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Muske kłosy su nakónčne, mjeztym zo žónske kłosy su čumpatopłodowe a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 mm a steja na 0,5-3 cm dołhich, zrunanych stołpikach. Hornja žónska kłosa často muske kłosy přesahuje. Pluwizny su běłokožowe.
Płody
Płodowe hadźicy su kulowate a žołtojte.
Stejnišćo
Rosće w ćopłotu lubowacych lisćowych lěsach a chójnowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, w Alpach, w Pyrenejach, w Karpatach a horinach sewjerneje Balkanoweje połkupy.
Krygar
Nošerjo mjena:
Dickie Peterson
thumb|Dickie Peterson w lěće 2008 Dickie Peterson (* 12. septembra 1946 w Grand Forks, North Dakota; † 5. apryla 2009 w Erkelenz, Němska) bě US-ameriski basist a spěwar rockoweje skupiny Blue Cheer.
1984
1984 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Pawoł Nedo († 24. meje)]]
Perewalsk
thumb|left
Perewalsk (1889–1924 Селезнёвский рудник/ Seleznjowskij rudnik; 1924–1964 Паркоммуна/ Parkommuna) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 45 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1889 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Millerowo
Millerowo je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1786 jako wjes Millerowo załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Žem
Žem ( a ; do 1999 – Emba-2/ Эмба-2) je městačko w sewjernym Kazachstanje.
Leži při rěce Emba něhdźe 10 kilometrow južnje města Embi a něhdźe 180 kilometrow juhowuchodnje města Aktobe.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1960 jako stejišćo sowjetskeho wojerskeho lětarstwa a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Zwučowanišćo, na kotrymž běchu so mjez druhim wotwobaranske rakety přepruwowali, bu w lěće 1999 zawrjene.
Pos (wjacezmyslnosć)
Pos ma někotre woznamy:
Eurovision Song Contest
miniatur|200px|Dobyćerka Marija Šerifović (2007)
Eurovision Song Contest abo Concours Eurovision de la Chanson je kóždolětne europske spěwne wubědźowanje, kotrež so stajnje w kraju dobyćerki abo dobyćerja wotměła.
Kaskelen
Kaskelen (, ; do 1902 – Ljubawinskaja/ Любавинская; do 1918 – Kaskelenskaja/ Каскеленская; do 1929 – Troickoje/ Троицкое) je město w južnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Karasajskeho rajona.
Leži něhdźe 10 kilometrow zapadnje města Almaty.
Ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1860 jako ruska wjes Ljubawinskaja załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Kaporowc
Kaporowc (Capparis) je ród ze swójby kaporowcowych rostlinow (Capparaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jessica Alves
Jessica Alves (něhdy Rodrigo Alves; narodź. 30. julija 1983) je brazilsko-britiska telewizijna wosobina, kotraž je na tym znata, zo je sej sta kozmetiskich operacijow na swojim ćěle přewjesć dała, wšo ze zaměrom swoje ćěło porjeńšić. Operacije wopřimjeja pomjeńšenje nosa, porjeńšenje huby, powjetšenje nadrow, feminizowanje delneho dźěla wobliča, operacija zadka, operacija pomjeńšenja žołdka a dalšich mjeńšich operacijow. Hač do jeje přechada z muskeho do žońskeho splahu, bě wona znata jako Ken, kotryž je znaty jako muž klanki Barbie.
Junge Welt
Junge Welt (serbsce „Młody swět“) je nadregionalny němski dźenik z redakciskim sydłom w Berlinje, kotryž wopisuje so sam jako „lěwicarski“ a „marxistisce orientowany“. Jeho nakładnistwo je ''Verlag 8. Mai'' a prěnje wudaće wuńdźe dnja 12. februara 1947. Dźenik ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 20.000 eksemplarow. Šefredaktor je Arnold Schölzel.
Za čas NDR bě Junge Welt wot 1947 hač do lěta 1990 centralny organ Swobodneje němskeje młodźiny (FDJ).
Jessica Alves
Zažnje žiwjenje a wukubłanje
Alvesec Dźesika narodźi so jako Rodrigo Alves 30. julija 1983 w São Paulu, w Brazilskej, jako dźěćo Brazilskeje maćerje a Britiskeho nana. Jeje nan, Roserval Alves, pochadźa ze swójby Europjanow, kotřiž zaćahnychu do Brazilskeje w 40tych lětach zańdźeneho lětstotka. Spočatnje zaběraše so swójba z ratarskim wikowanjom, ale pozdźišo rozšěri swoje wikowarstwo na wobchody, nakupowanske centrumy a wikowanje z imobilijemi. Jako młody kadla dóstawaše Rodrigo klanki Barbie wot swojeho dźěda. Hačrunjež běše Alves hólc při narodźenju, čuješe so hižo při něžnej starobje wot “tři, štyri, pjeć, šesć” jako holca, hraješe z klankami a so jako holca zdrasćeše. Wona běše měnjenja, zo ludźo nimaja so do splahow rjadować dać. Za jeje stejnišćo a jeje zdrasćenje a zadźerženje bu mobowana we šuli.
Viktor Orbán
mini|upright|Viktor Orbán (2015)
Viktor Mihály Orbán (* 31. meje 1963 w Székesfehérváru) je madźarski politikar, předsyda strony Fidesz – Madźarski zwjazk byrgarjow a wot lěta 2010 ministerski prezident Madźarskeje. Do toho bě hižo wot 1998 do 2002 w tutym zastojnstwje. Na mjezynarodnej runinje je wot 2002 z wiceprezidentom Europskeje ludoweje strony.
Jessica Alves
Zažnje žiwjenje a wukubłanje
2021 měješe wona swoju tak pomjenowanu splachej napřipodobnjowacu operaciju w Thailandskej, z čimž sta so tež oficielnje ze žonu.
Viktor Orbán
Wón studowaše wot 1982 do 1987 prawnistwo na uniwersiće Loránd Eötvös w Budapesće. 1988 bě jedyn ze załožerjow Zwjazka młodych demokratow (Fiatal Demokraták Szövetsége, Fidesz). Po přewróće bě wot 1993 do 2000 a znowa wot 2003 předsyda tuteje strony. Wot 1990 je zapósłanc madźarskeho sejma. Pod jeho wjednistwom sta so Fidesz z wodźacej konserwatiwnej stronu w Madźarskej. Po dobyću Fidesza při wólbach dnja 11. apryla 2010 wuzwoli sejm jeho dnja 29. meje za ministerskeho prezidenta. W lětach 2014 a 2018 bu znowa wuzwoleny.
K Orbánowej retorice słušeja konserwatiwne a nacionalistiske stejišća. W běhu migraciskeje krizy lěta 2015 wótřeše wón swój profil jako pozdatny škitar před islamom, mjez druhim přez natwar namjezneho płota při serbiskej hranicy.
Viktor Orbán je woženjeny a ma pjeć dźěći.
Kuwandyk
Sydlišćo je so w lěće 1915 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Kremenčuk
thumb|left
Kremenčuk je město na Ukrainje. Leži při rěce Dnjepr někak 350 kilometrow juhowuchodje Kijewa a něhdźe 115 kilometrow juhozapadnje Poltawy.
Ma něhdźe 223 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1571 załožiło a ma wot lěta 1649 měšćanske prawa.
Mikławš Hicka
Narodźi so jako syn zahroniskeho žiwnosćerja Jana Hicki a jeho mandźelskeje Hańže w Hórkach a běše wot 1835 do 1838 preparandist pola wučerja Handrija Brojerja w Chrósćicach. Wot 1838 do 1841 wopytowaše Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, hdźež běše 1841–42 z pomocnym wučerjom. Prěnje wučerske městno měješe 1842 do 1845 w Špitlu, doniž njenastupi słužbu w Ralbicach, hdźež hač do lěta 1889 wučerješe. W tutym lěće poda so na wuměnk a přesydli so do Kukowa a po smjerći mandźelskeje k swojemu synej Bjarnatej Hicce (1867–1923) do Kamjenca.
Stary Lubolń
Stary Lubolń ( Altliebel) je hornjołužiska wjes a gmejnski dźěl Rěčic w Zhorjelskim wokrjesu. Prěnjotna wjes bu w lětach 1993–95 dla wudobywanja brunicy w Rychwałdskej jamje wottorhana a po lěće 2010 wotbagrowana.
Mikławš Hicka
Za čas rewolucije 1848/49 angažowaše so Hicka w towarstwowym hibanju a bě pismawjedźer Ralbičanskeho serbskeho towarstwa. Na zhromadźiznach žadaše sej wjace politiskich, socialnych a narodnych prawow za Serbow. Nimo toho podpěrowaše pólski bój za statnu njewotwisnosć a pomhaše po rewoluciji přesćěhowanym Polakam. Wjele lět bě městopředsyda Kukowskeje serbskeje Bjesady.
Stary Lubolń
Po přesydlenju wobydlerstwa so w lěće 1617 prěni raz naspomnjeny gmejnski dźěl Napadź do „Stary Lubolń“ přemjenowa. Po hamtskich ličbach mějachu so jenož 18 wobydlerjow přesydlić, při čimž bě pak wjetšina ludnosće wjesku hižo w lětach do toho wopušćiła. Tak běchu 1964 hišće 196 ludźi w Lubolnju bydlili.
Mikławš Hicka
Prawidłownje dopisowaše do Tydźenskeje Nowiny a do Jutnički. Wón namołwješe čitarjow, jako Serbja sebjewědomje wustupować, žadaše sej mjez druhim zjawne serbske napisma a rozprawješe wo žiwjenju w klóšterskich kónčinach. Tež do němskich nowin kaž Der deutsche Schulbote, Der Erzähler an der Spree, Der katholische Jugendbildner abo Die sächsische Schulzeitung pisaše nastawki z pedagogiskim a nabožinskim wobsahom.
Stary Lubolń
mini|left|upright|Stara [[aleja w něhdyšej wsy (mjeztym wotbagrowana)]]
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako sydło wěsteho knjeza Lorencz de Lobelin je z lěta 1395. Hač do 20. lětstotka běše tu ryćerkubło, kotrež słušeše pak hižo wot lěta 1695 do Mužakowskeho stawoweho knjejstwa. Do toho běše znajmjeńša wot 1398 do 1663 zemjanska swójba Metzradt z knjezom nad Lubolnjom.
Mikławš Hicka
Mikławš Hicka bě wot załoženskeho lěta 1847 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Stary Lubolń
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 126 wot cyłkownje 138 Starolubolnjanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 13,8 %.
Wot lěta 1858 słuša Stary Lubolń k Rychwałdskej ewangelskej wosadźe, do toho do Dubca. Změna bu přewjedźena, dokelž so wot tutoho lěta w Dubčanskej cyrkwi hižo serbsce njeprědowaše, mjeztym zo bě Lubolnjanske wobydlerstwo hišće nimale dospołnje serbske.
Mikławš Hicka
Wón naspomni so jako pódlanska figura w romanje Lěto wulkich wohenjow Marje Kubašec.
Stary Lubolń
Stawizny
Hač do lěta 1973 tworješe wjeska samostatnu gmejnu, wot 1938 z wjesnym dźělom Nowy Lubolń.
Historiska hajnkownja, jeje bróžnja kaž tež bróžnja něhdyšeho kubła přesadźichu so w lětomaj 1994/95 do muzejoweho sydlišća „Erlichtowy dwór“ w Rěčicach.
mini|center|upright=1.9|Powětrowy panorama dźensnišeho Stareho Lubolnja (prjedawšeje Napadźe)
Chorostkiw
thumb|left
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1564 załožiło a ma wot lěta 1578 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Ust-Dźeguta
thumb|left Ust-Dźeguta (,, abazinsce Усть-Джьгваты; ; do 1975 Ust-Dźegutinskaja/Усть-Джегутинская) je město w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej.
Leži pod Kawkazom při rěce Kuban něhdźe 10 kilometrow južnje Čerkeska.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo bu w lěće 1861 wot Kozakow pod mjenom Ust-Dźegutinskaja załožene a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Bujumbura
Bujumbura (hač do lěta 1962 Usumbura) je najwjetše město a bě hač do lěta 2018 tež stolica srjedźoafriskeho kraja Burundi. Leži w zapadźe kraja při Tanganjikaskim jězorje we wysokosći wot 780 metrow a ma wokoło 1,1 mio. wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Burundija namaka so něhdźe 370 kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne maksimalne temperatury leža pola 28 do 31 °C; minimalne pola 17 do 19 °C.
Bujumbura ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1960 tež uniwersitu.
Hendrich Awgust Krygar
Hendrich Awgust Krygar ( Heinrich August Krüger; * 7. februara 1804 w Hrodźišću, † 24. měrca 1858 w Poršicach) bě serbski ewangelski farar, kulturowědnik a składnostny basnik.
Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše kubłarnju bratrowskeje wosady w Małym Wjelkowje a pozdźišo gymnazij w Budyšinje. Wot 1825 do 1829 studowaše ewangelsku teologiju na Lipšćanskej uniwersiće. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy wot 1831 do 1832 z diakonom w Klukšu a skutkowaše potom wot 1832 do 1840 jako farar při Budyskej Michałskej cyrkwi. 1840 přewza farske městno w Poršiskej wosadźe, hdźež hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1858 wosta.
Krygar bě hižo z gymnazialnych lět přećel Handrija Zejlerja a załoži pozdźišo hromadźe z nim jako čłon a podstarši Serbskeho prědarskeho towarstwa rukopisnu Serbsku nowinu, kotruž wudawaštej přez wjacore lěta w cyłkownje něhdźe 60 čisłach. Tam nadeńdu so jeho prěnje pěsnjerske pospyty, předewšěm dwě romantiskej elegiji patriotiskeho razu: Serbskemu towarstwu a Wěšćenje. Wosebje so zajimowaše pak za serbski rěčespyt a serbske pismowstwo. Krygarjowe bohate zběrki serbskich ćišćow stachu so sobu ze zakładom za serbske literarne stawizny a słužachu wosebje Korli Awgustej Jenčej při pisanju tutych.
Hendrich Awgust Krygar bě wot 1847 do 1852 z čłonom Maćicy Serbskeje. Jeho syn Arnošt Krygar (1847–1923) bě runje tak z fararjom w Poršicach a pokročowaše tež z literarnostawizniskim dźěłom swojeho nana.
Aachen
thumb mini|left|Aachenska katedrala
Aachen je wulkoměsto z něhdźe 250.000 wobydlerjemi na samym zapadźe Němskeje w Sewjerorynsko-Westfalskej. Leži na juhozapadźe zwjazkoweho kraja bjezposrědnje při hranicy Nižozemskeje a Belgiskeje a je najzapadniše wulkoměsto zwjazkoweje republiki.
Město je znate za swoje dołhe stawizny a z tym zwjazane bohate kulturne herbstwo. Aachenska katedrala je so w lěće 1978 do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO zapisała. Aachen je biskopske sydło a stejišćo jedneje z najwjetšich techniskich uniwersitow Europy.
Stawizny
mini|left|Aachen wokoło 1647 Stawizny města hakle ze załoženjom kraloweje pfalcy, rezidency Korle Wulkeho, we wosmym lětstotku njezapočnu. Hižo do toho běchu Romjenjo wužiwali ćopłe žórła we wokolinje, wot kotrychž bu tež mjeno sydlišća wotwodźene (łaćonsce aqua = „woda“). Korla Wulki wutwari pod swojim nanom Pippinom jako Aquis villa załoženu Aachensku kralowu rezidencu ke kejžorskej pfalcy a leži tak zakład za wuznam Aachena jako srjedźišćo Frankowskeho mócnarstwa.
Wot frankowskeho kejžora Lothara I. přez Oty I. (936) je so hač do lěta 1531 cyłkownje 30 němskich kralow w Aachenskej katedrali krónowało. Kejžor Barbarossa spožči městu w lěće 1166 – lěto po swjatoprajenju Korle Wulkeho – titul caput et sedes regni Theutonici („hłowa a sydło němskeho kralestwa“) a z tym status swobodneho mócnarstwoweho města.
W Druhej swětowej wójnje bu město ćežko wobškodźene a dnja 21. oktobra 1944 jako prěnje město w Němskej wot zwjazkarjow wobsadźene.
Mjeno města
Dla swojeho wulkeho wuznama ma město mjena we wšelakich rěčach.
Ciwilsk
thumb|left
Ciwilsk (, Ҫӗрпӳ) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1589 jako wjes załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Prawoćicy
Prawoćicy ( Prautitz) su hornjołužiska wjeska w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Wot lěta 1974 słušeja ke gmejnje Chrósćicy. Wjetšina wobydlerjow rěči serbsce.
Geografija
Wjeska leži w žórłatej wužłobinje na prawym boku Satkule při Budyskej dróze něhdźe kilometer juhowuchodnje Chrósćic. Wjesne hona maja poměrnje małku přestrjeń wot 1,11 km². Starši (horni) wjesny dźěl zboka dróhi wobsteji zwjetša z tři- a štyristronskich statokow
Susodne wsy su Łusč (gmejna Bóšicy) w sewjerowuchodźe, Nuknica w juhowuchodźe, Kopšin w juhozapadźe a Chrósćicy w sewjerozapadźe.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz delnjeje wsy
Wokrjes Sprjewja-Nysa
Wokrjes Sprjewja-Nysa ( Wokrejs Sprjewja-Nysa, Landkreis Spree-Neiße) je krajny wokrjes w juhowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 118.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.647 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Baršć.
Prawoćicy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Petrus de Pratiz sta so hižo w lěće 1225. Tehdy ležeše wjeska blisko wažneje wikowanskeje dróhi Via regia, kotrejž wotpowěduje dźensniša Budyska dróha.
Spočatk 20. lětstotka planowaše sakske knježerstwo rozšěrjenje Sakskeje sewjerowuchodneje železnicy (Lubij–Radwor) hač do Kamjenca. Po tutych planach měješe blisko Prawoćic nowe dwórnišćo nastać. Dla prěnjeje swětoweje wójny a spjećowanja ludnosće njejsu so plany ženje zwoprawdźili.
Wokrjes Sprjewja-Nysa
Wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Baršć, Choćebuz, Grodk a Gubin.
Geografija
Wokrjes Sprjewja-Nysa mjezuje z wokrjesom Wódra-Sprjewja na sewjeru, na wuchodźe z Pólskej, na juhu ze sakskimaj wokrjesomaj Zhorjelc a Budyšin, na zapadźe z wokrjesom Hornje Błóta–Łužica a na sewjerozapadźe z wokrjesom Dubja-Błóta. Wokrjes Sprjewja-Nysa wobda dospołnje bjezwokrjesne město Choćebuz.
František Griglák
thumb|František Griglák w lěće 2017 František „Fero“ Griglák (* 13. awgusta 1953 w Bratisławje, Čěskosłowakska) je słowakski rockowy gitarist skupiny Fermata.
Prawoćicy
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Prawoćicy we 1880tych lětach 62 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća serbscy.
W lěće 1925 běchu wšitcy Prawočenjo katolscy. Wěriwi słušeja ze starodawna ke Chróšćanskej wosadźe.
1996
1996 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Talgar
thumb|left Talgar (do 1928 – Sofijskaja/ Софийская) je město w južnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Talgarskeho rajona.
Leži něhdźe 15 kilometrow wuchodnje města Almaty.
Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1858 jako ruska wjes Sofijskaja załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Kito Šwjela
Kito Šwjela (němsce Christian Schwele; * 21. februara 1836 w Zaspach, † 26. januara 1922 w Choćebuzu) bě delnjoserbski wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Casnika.
Wón bu jako syn bura w delnjołužiskich Zaspach narodźeny a wopytowaše mjez 1853 a 1856 wučerski seminar w Nowej Cali. Wot 1856 hač 1861 bě Šwjela pomocny wučer pola Mjertyna Lejnika w Žargonju. Wot 1861 hač 1866 dźěłaše jako wučer we Wjelikim Wóseńku a wot 1866 w Skjarbošcu pola Drjowka. W lěće 1910 poda so na wuměnk a přesydli so do Choćebuza.
mini|Narowny kamjeń na Sewjernym kěrchowje w Choćebuzu Šwjela bě wjace hač 50 lět (wot 1864 hač 1915 ) redaktor Bramborskeho Casnika (resp. Bramborskeho Serbskeho Casnika a Bramborskich Nowin) a z tym najwažniši delnjoserbski nowinar swojeje doby.
W lěće 1880 słušeše wón do sobuzałožerjow Maśicy Serbskeje. Jeho syn Bogumił Šwjela bě pozdźišo mjez sobuzałožerjemi Domowiny. Šwjelowy row nadeńdźe so na Choćebuskim Sewjernym kěrchowje.
Łučny pupawač
Łučny pupawač (Succisa pratensis) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae). Dalše serbske mjeno je čertowy stólc.
Wopis
mini Łučny pupawač je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 80 cm.
Pjenk je krótki, kaž wotkusnjeny. Stołpiki su přilěhaće kosmate.
Łopjena
Spódnje łopjena su owalnje hač (šěroko-)lancetojte, zwjetša cyłokromne a stołpikate.
Rostlina njese małko stołpikowych łopjenow, kotrež su sedźace.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja tworja połkulowate abo kulowate hłójčki, kotrež docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Jednotliwe kćenja su štyristołpowe a módrowioletne. Kćenjowa króna docpěwa dołhosć wot 4 hač 7 mm a je 4-trodlata, lila hač módrowioletna. Znutřkowne keluchi maja 4 hač 5 čornych, 1 mm dołhich seršćow. Zwonkowne keluchi su štyrihranite, hrubokosmate a njesu štyri třiróžkate zubki. Přikrywne łopješka su lancetojte.
Stejnišćo
Rosće na bahnowych a suchich hórskich a włóžnych łukach a w niskich bahnach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Křesćan
Křesćan je serbske muske předmjeno a zeserbšćena warianta grjekskeho słowa Christianos („přiwisnik Chrystusa“). Předewšěm w Delnjej Łužicy rozšěrjena wotwodźenka tutoho mjena je Kito.
Arnošt Bohuwěr Jakub
Arnošt Bohuwěr Jakub (tež Ernst Bohuwěr, Ernst Traugott Jacob; * 16. februara 1800 w Budyšinje, † 4. februara 1854 runje tam) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.
Žiwjenje
Wón bě nan Jurja (* 1839) a Jana Bohuwěra Jakubec (* 1849). Najstarša dźowka Lydija (1830–1895) woženi so 1851 z Jurjom Arnoštom Wanakom, druha najstarša Jadwiga (1832–1908) bě mandźelska Křesćana Bohuwěra Pfula. Třeća dźowka Marja Helena (1835–1909) wobhospodarješe za swojeho bratra Jurja Njeswačansku faru.
Skutkowanje
W Lipsku bě Jakub sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa a jeho podstarši. Jako farar Michałskeje wosady podpisa 1834 sobu zhromadne žadanje serbskich ewangelskich duchownych za zawěsćenjom serbšćiny w šulskej wučbje. 1840 sta so z naměstnikom hłowneho cenzora za serbske pismowstwo w Budyšinje. Załoži tež wosebitu serbsku duchownisku konferencu a zarjadowa prěnje serbske bože słužby w Drježdźanach.
W lěće 1847 bě Jakub sobuzałožer Maćicy Serbskeje a jeje městopředsyda. Hromadźe z Jakubom Kućankom spisa prěnju wot Maćicy wudatu knihu pod titulom Serbske Hornje Łužicy abo statistiski zapisk wšitkich serbskich ewangelskich a katolskich wosadow a jich duchownych a wučerjow (Budyšin 1848). Dalše Jakubowe spisy wobsahuja jeničce nabožinsku tematiku.
Jako konserwatiwny a kraloswěrny zastupjer ewangelskich Serbow bu 1849 wuzwoleny na zapósłanca do Sakskeho krajneho sejma.
Gmejna
Gmejna je najmjeńši administratiwny wotdźěl statow. Sydło gmejnskeho zarjadnistwa je zwjetša radnica. W Němskej je gmejna nošerka komunalneho samozarjadnistwa. Parlament gmejny je gmejnska rada; hłowa je wjesnjanosta abo měšćanosta.
Petrowo-Krasnosyllja
Petrowo-Krasnosyllja (1790–1895 Петрово-Красноселье/ Petrowo-Krasnoselje; 1895–1959 Штеровский/ Šterowskij; 1959–2016 Петровське/ Petrowske; w Luhanskej republice – Petrowske)  je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 55 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Gmejna
Někotre gmejny dźěłaja w zarjadniskich zwjazkach zhromadnje, kaž na přikład Chrósćicy, Njebjelčicy, Pančicy-Kukow, Ralbicy-Róžant a Worklecy w zarjadniskim zwjazku „Při klóšterskej wodźe“.
Petrowo-Krasnosyllja
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1790 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Dolores O'Riordan
mini|Dolores O'Riordan Dolores Mary Eileen O’Riordan (* 6. septembra 1971 w Ballybrickenje, Limerick; † 15. januara 2018 w Londonje) bě irska spěwarka a sobustawka rockoweje skupiny The Cranberries.
John Paul Jones
mini|upright|John Paul Jones w lěće 2010
John Paul Jones (* 3. januara 1946 w Sidcup, Kent jako John Richard Baldwin) je britiski rockowy hudźbnik, kotryž je předewšěm znaty jako basist hardrockoweje skupiny Led Zeppelin. Nimo basgitary hraješe tam tež keyboard a mandolinu. Po rozpušćenju skupiny wozjewješe tež albumy jako solist. Hewak je wuspěšny aranžer, hudźbny producent a woblubowany studijowy hudźbnik, mjez druhim za R.E.M. (1992), Petera Gabriela (1992), a Foo Fighters (2005).
Žołtobrune mydleško
Žołtobrune mydleško (Sedum ochroleucum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Lubata
Lubata (prjedy tež Lubotna; Löbauer Wasser) je rěčka w Hornjej Łužicy. Wona nastanje južnje Lubija ze Swóńčanskeje a Kundračanskeje wody, běži mjez druhim přez Lubij, Wóspork, Hrodźišćo, Bart a Hućinu a wuliwa so do Sprjewje blisko Lemišowa. Najwjetši přitok je 58 km dołheje rěki je so w bliskosći Čornoboha wužórlaca Kotołka.
Pola Korec a Hrodźišća je Lubata hłubokej skale wuhrjebała.
Hlej tež: Nastawki wo při Lubaće ležacych sydlišćach
Jesewitz
Jesewitz je gmejna w Sewjerosakskim wokrjesu.
Geografija a wobchad
Gmejna nadeńdźe so něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Lipska a pjeć kilometrow juhozapadnje Jiłowa. Zwjazkowej dróze B 107 a B 87 kaž tež železniska čara Lipsk–Choćebuz wjedu přez gmejnski teritorij, kotryž mjezuje na zapadźe z městom Taucha a na wuchodźe, w dolinje Modłeje, z Jiłowom.
Gmejnske dźěle
Gmejnske dźěle su:
Stawizny
Wjeski su – kaž hižo jich mjena pokazuja – zwjetša serbskeho pochada. Wjesne dźěle Bötzen, Gordemitz, Gostemitz, Groitzsch, Weltewitz a Wölpern naspomnichu so prěni raz we wopismje z lěta 1156, jako dari Wettinski markhrabja Konrad klóštrej na Pětrowej horje pola Hale nad Solawu wjacore wsy. Prěnje naspomnjenje Liehmeny jako „Lumene“ pochadźa z lěta 1238; hłowna wjes sama naspomni so hakle w lěće 1404 jako Gesewitz.
Jesewitz a jeho dźensniše gmejnske dźěle słušachu hač do lěta 1815 k sakskemu hamtej Jiłow (Eilenburg). Po Wienskim kongresu přeńdźechu do Pruskeje, hdźež běchu wot 1816 dźěl Deličskeho wokrjesa w Mjezyborskim knježerstwowym wobwodźe prowincy Sakskeje. Hakle přez druhu wokrjesnu reformu w NDR přińdźe Jesewitz w lěće 1952 wróćo k Jiłowskemu wokrjesej w Sakskej.
Zajimawostki
mini|links|Wjesna cyrkej w Gostemitzu
Indiski ocean
thumb|Indiski ocean Indiski ocean je ocean, kotryž leži mjez Afriku, Aziju a Awstralija a Antarktiku. Ma přestrjeń wot něhdźe 73,556 km² (něhdźe 20 % wodowej powjeršiny Zemje) a je tak třeći najwjetši ocean na Zemi (po Ćichim oceanje a Atlantiskim oceanje).
Na sewjerozapadźe je Indiski ocean zwjazany přez Arabske morjo, Čerwjene morjo a wobchadnje wuznamny Suezski kanal ze Srjedźnym morjom.
Wulke kupy Indiskeho oceana su Madagaskar, Sri Lanka a někotre kupy Indoneskeje.
Pupawač
Pupawač (Succisa) je ród ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědny kaporowc
thumb|Nakładźene kapory wulkosće „surfines“ Wšědny kaporowc (Capparis spinosa) je kerk ze swójby kaporowcowych rostlinow. Dalše mjeno je kaprowy kerk.
Trebendorf
Trebendorf je pomjenowanje:
Bohuslav Sobotka
Bohuslav Sobotka (* 23. oktobra 1971 w Telnicach pola Brna) je čěski politikar, něhdyši předsyda socialdemokratiskeje strony ČSSD a něhdyši minister financow, kiž bě wot 17. januara 2014 z ministerskim prezidentom Čěskeje. Dnja 2. meje 2017 připowědźi wotstup dla diferencow z finančnym ministrom Andrejom Babišom (ANO 2011). Dočasne wólby w oktobrje samsneho lěta zdoby Babišowa strona. Babiš sam nastupi dnja 13. decembra 2017 zastojnstwo ministerskeho prezidenta.
Žiwjenje
Sobotka studowaše wot 1990 do 1995 na Masarykowej uniwersiće w Brnje prawnistwo. Hižo wot lěta 1989 je z čłonom strony ČSSD. 1996 bu prěni raz do čěskeho sejma woleny. Wot julija 2002 do awgusta 2004 bě minister financow w kabineće Vladimíra Špidle. W lětomaj 2005/06 bě jako čłon kabineta Jiříja Paroubeka znowa w tutym zastojnstwje. Dnja 18. měrca 2011 wuzwoli jeho stronski zjězd ČSSD za předsydu strony.
Bohuslav Sobotka je woženjeny a ma dweju synow.
Holešow
Holešow ( Holscha) je wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Njeswačidło a leži 148 m nad mórskej hładźinu mjez někotrymi hatami a Čornicu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Holešowska Dubrawka. Zwjazkowa dróha 96 (Budyšin–Wojerecy) wjedźe přez wjesku.
Geografija
Susodne wjeski su Nowa Wjes na sewjerozapadźe, Holešowska Dubrawka na sewjerowuchodźe, Mały Holešow na juhozapadźe a Njeswačidło na zapadźe.
Stawizny
mini|left|Něhdyši Holešowski młyn Prěnje historiske naspomnjenje bě wokoło 1400 jako Holeschaw abo Holesaw.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 208 wobydlerjow, z nich 194 Serbow (93 %).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 48 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 44,1 lět (Sakska: 46,4).
Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
Kulturne pomniki
mini|Něhdyši Holešowski hosćenc při B96 Jako připóznate kulturne pomniki steja pod škitom něhdyši hosćenc při B96 (čo. 12) z 18. lětstotka, kamjentny pućnik při sewjernym kóncu wsy na směr Holešowsku Dubrawku kaž tež knježi dom a hospodarskej twarjeni něhdyšeho Holešowskeho ryćerkubła (čo. 1, 1a, 2 a 3).
Šumerlja
thumb|left Šumerlja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1916 załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Sandra Bullock
Sandra Bullock (Sandra Annette Bullock, * 26. julija 1964 w Arlington, Virginia) je US-ameriska filmowa hrajerka němskeho pochada. Wona rěči němsce a jendźelsce.
Křič
Křič ( Gottlobsberg, tež Lutherberg a prjedy Kschietsch) je 180 metrow wysoka hórka, kotraž nadeńdźe so na lěwym brjoze Sprjewje při sewjernym kóncu Budyskeho spjateho jězora, južnje Delnjeje Hórki. Na tamnym boku doła leži hórka Luboz. Mjez woběmaj kopcomaj wupřestrěwa so mjeńši z dweju nasypow, kiž tworjatej rěčnu zawěru. Přez Křič běži hranica mjez teritorijomaj města Budyšina a gmejny Malešec.
Dnja 11. nowembra 1883 poswjećichu ewangelscy Serbja z wokolnych wosadow na kopcu składnostnje 400. narodnin reformatora Martina Luthera pomnik ze serbskimi napisami na wšitkimi štyrjomi stronami.
Dwina
Dwina je mjeno dweju rěkow w sewjerowuchodnej Europje:
Panama
Panama je njewotwisny stat w Srjedźnej Americe, kotryž leži při najwušim městnje srjedźoameriskeje krajneje wužiny. Panamaski kanal zwjazuje wobě mori a je jedyn z najwažnišich wodowych pućow na swěće.
Geografija
Panama leži mjez Karibiskim morjom na sewjeru a Ćichim oceanom na juhu a mjezuje z Kolumbiskej na wuchodźe a Kostu Riku na zapadźe. Najwyši dypk je wjeršk wulkana Chiriqui (3475 m nad mórskej hładźinu).
Stawizny
Hač do lěta 1821 bě kraj z koloniju Španiskeje a potom najprjedy dźěl Wulkeje Kolumbiskeje. Hakle w lěće 1903 sta so po interwenciji Zjednoćenych statow z njewotwisnym statom.
Limas
thumb|Skała w Limasu
Limas (němsce Königshainer Berge) je horinske pasmo we wuchodnej Hornjej Łužicy, zapadnje Zhorjelca. Z lěsom porosćene horiny so namakaja sewernje a južnje gmejny Kralowskeho haja a wobsteja ze zornowca. Najznaćiši wjeršk su Wysočiny (Hochstein; 406 m), najwyši pak su 415 m wysoke Kämpferberge. Druhe wjerški su Smjertny kamjeń, Kokulowy kamjeń a Čertowy kamjeń. Z lěta 1974 płaći cyły teritorij Limasa oficialnje jako škitana krajina.
Awtodróhowy tunl zwjazkoweje awtodróhi 4 pod Limasom je druhi najdlěši w Němskeje.
Pawči kwětk
Pawči kwětk (Cleome) je ród ze swójby kaporowcowych rostlinow (Capparaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Błótowa rězna
Błótowa rězna (Carex limosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Błótowa rězna je daloko łažaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 40 cm. Rostlina wutwori nadzemske abo podzemske wotnožki.
Łopjena
Šěrozelene łopjena su rynojće sfałdowane a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 1,5 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Žónske kłosy su krótko walcojte a docpěwaja dołhosć wot 15 hač do 20 mm a steja na ćeńkich, přezhibanych stołpikach. Pluwizny su brune. Delnje nošne łopjeno je krótše hač cyłkowne kwětnistwo.
Stejnišćo
Rosće na machacych trawnikach a na mjeztymnych tymjenjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje, w Alpach, Pyrenejach a Kawkazu rozšěrjena.
1997
1997 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Lubin (Błóta)
Lubin ( Lübben) je wokrjesne město w braniborskej Delnjej Łužicy. Leži nad Sprjewju w Błótach a je zarjadniske sydło wokrjesa Dubja-Błóta.
W Lubinje su serbske nałožki hišće hač do dźensnišeho žiwe a Domowinska skupinka aktiwna. Wot apryla 2016 słuša město tež zaso k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej.
Měšćanske dźěle
thumb|left|Knjejske sydło w Lubinje thumb|left|Cyrkej w [[Lubolce|Lubolcach]]
Sćijecy
Sćijecy (prjedy tež Sćiwjecy; ) su wjes w Hornjej Łužicy, kotraž je wot lěta 1994 z měšćanskim dźělom Budyšina. Maja wobydlerjow a přestrjeń wot 4,73nbsp;km². K Sćijecam słušeja tež Ratarjecy.
Geografija
Sćijecy leža na zapadnej kromje města Budyšina, při čimž nadeńdźe so stara wjes při Wjazońčanskej dróze južnje železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc, nowši dźěl pak sewjernje wot njeje při krajnej dróze na směr Biskopicy, něhdyšej B 6. Přez stare Sćijecy ćeče Sćiječanska rěčka, kiž wuliwa so blisko Sprjewinych kupjelow do Sprjewje.
Stawizny
mini|left|Powětrowy wobraz Sćijec (2020) Prěnje historiske naspomnjenje Sćijec jako sydło ryćerja Martinus de Stewicz pochadźa z lěta 1242. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Budyska měšćanska rada.
Hač do lěta 1994 běchu Sćijecy samostatna gmejna, wot 1936 z wjesnym dźělom Ratarjecy.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Sćijecach
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 70 wot cyłkownje 96 Sćiječanow serbsce (73 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 6,7 %.
Błyšćata rězna
Błyšćata rězna (Carex nitida) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
2023
2023 je powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Jan Kokla
Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho bura Mikławša Kokle a jeho mandźelskeje Madleńki. Wot 1835 do 1851 skutkowaše jako zapósłanc burskeho stawa w Hornjołužiskim prowincionalnym sejmiku w Budyšinje a zasadźowaše so za prawa burskeje ludnosće. Za čas rewolucije běše wjednik serbskich klóšterskich burow a 4. nowembra 1848 wuzwolichu jeho za předsydu Njebjelčanskeho serbskeho towarstwa. Pod jeho wjednistwom přistupi tute Zjednoćenym serbskim towarstwam, kotrež dyrbjachu so pak krótko po tym zaso rozpušćić.
Kokla bě wot 1850 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Popasna
thumb|left
Popasna (1938–1943 Имени Кагановича/ Imjeni Kahanowiča) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1878 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Zazhibnjeny pupawač
Zazhibnjeny pupawač (Succisella inflexa) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae).
Mikławš Truc
Mikławš Truc ( Nikolaus Trutz; * 21. januara 1839 w Kukowje, † 14. oktobra 1917 w Jarobrodźe) bě serbski wojnar, twarc knjejskich wozow a awtow kaž tež předewzaćel a załožer awtomobiloweje firmy Karosseriefabrik N. Trutz w Coburgu.
Wón narodźi so w Kukowje jako syn małeho žiwnosćerja, kiž tež jako wojnar dźěłaše. Po wopyće Kukowskeje ludoweje šule wukonješe lěto słužby pola kublerja a nawukny potom w Kamjencu wojnarstwo. Wot 1857 do 1861 dźěłaše jako wojnar na wšelakich městnach w Budyšinje a Drježdźanach. Na pućowanju přez Durinsku, Hessensku, Porynsku hač do Parisa wukmanješe so mjez 1861 a 1865 w swojim rjemjeslnistwje dale. Wot 1865 dźěłaše pola fabrikanta Rothschilda, hdźež naćisny planaj za luksusowej wozaj, kotrejž dóstaštaj na swětowej wustajeńcy 1867 druhe myto. 1870 přewza Truc w Parisu sam małe předewzaće, kotrež dyrbješe pak dla wudyrjeneje wójny mjez Francoskej a Němskim zwjazkom bórze zaso předać. Přesydli so do Coburga a kupi tam fabriku za knjejske wozy.
Johann Gottlieb Fichte
thumb|Johann Gottlieb Fichte
Johann Gottlieb Fichte (* 19. róžownika 1762 w Ramnowje; † 29. wulkeho róžka 1814 w Berlinje) bě němski kubłar a filozof. Płaći hromadźe z Schellingom a Hegelom jako najwažniši zastupjer němskeho idealizma.
W Budyšinje stej zakładna šula a dróha po nim pomjenowanej.
Christian Kern
mini|upright|Christian Kern (2016)
Christian Kern (* 4. januara 1966 we Wienje) je awstriski manager a politikar strony SPÖ. Wot 17. meje 2016 hač do 18. decembra 2017 bě wón jako naslědnik Wernera Faymanna ze zwjazkowym kanclerom Awstriskeje a wot 25. junija z předsydu swojeje strony. Nawjedowaše wulku koaliciju ze SPÖ a ÖVP. Do toho bě wot 2009 do 2016 z nawodu předsydstwa awstriskeje železnicy ÖBB-Holding AG.
Christian Kern narosće jako syn sekretarki a elektrikarja we Wienskim wobwodźe Simmering a studowaše we Wienje publicistiku a komunikaciske wědomosće. Wón je woženjeny a ma štyri dźěći z dweju mandźelstwow.
Kapšagaj
thumb|left Kapšagaj je město w južnym Kazachstanje.
Hendrich
Hendrich je serbske muske předmjeno a zeserbšćena forma němskeho mjena Heinrich, kotrež pochadźa z starowysokoněmčiny. Mjeno wobsteji z dweju dźělow: Heim za „dom“ a rîhhi za „mócny“ abo tež „wjerch“. Tuž woznamjenja mjeno „knjez domu“. Serbska skrótšena warianta je Hinc.
Kapšagaj
Leži při rěce Ili, blisko Kapčagajskeho spjateho jězora, něhdźe 60 kilometrow sewjernje města Almaty.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1970 załožiło.
Ćeleńc
Ćeleńc (tež Hnaščanska hora; ) je 365,7 metrow wysoka hórka we Łužiskich horach Budyskeho wokrjesa. Wón nadeńdźe so w prěnim, najsewjernišim hórskim rjećazu w južnym dźělu gmejny Dobruša-Huska. Najbliša susodna hora je něhdźe dwaj kilometraj zdaleny Wulki Pichow (499 m) na juhu.
Hórka nadeńdźe so něhdźe sydom kilometrow juhowuchodnje Budyšina a štyri kilometry sewjerozapadnje Wjelećina. Wokolne wsy su Hnašecy na sewjeru, Čorne Noslicy na sewjerowuchodźe, Zdźar na juhowuchodźe, Warnoćicy na juhu, Drječin na juhozapadźe a Běłe Noslicy na sewjerozapadźe.
Jan Just
Jan Just ( Johannes Just; * 7. apryla 1869 w Nowej Jaseńcy, † 1. awgusta 1922 w Kulowje) bě serbski katolski farar a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Nowojasčanskeho žiwnosćerja a wopytowaše 1881/82 Tachantsku šulu a 1883/84 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1884 do 1893 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1890 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše potom hač do lěta 1893 katolsku teologiju. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy katechet a tachantski wikar w Budyšinje a wot 1894 do 1908 kapłan w Chrósćicach. W lěće 1908 přewza farske městno w Ralbicach, hdźež hač do swojeje smjerće w starobje jenož 53 lět skutkowaše.
Jako Chróšćanski kapłan skutkowaše sobu we wjesnych towarstwach. Spisa hrě Wowka a Swjata Cita a dopisowaše do Katolskeho Posoła. Jako student wozjewješe ludowědne přinoški w Kwětkach Serbowki. Wot 1891 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Jadrin
Jadrin je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1590 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Mjednogorsk
Mjednogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Bljawa w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 220 kilometrow wuchodnje Orenburga a něhdźe 100 kilometrow zapadnje Orska. Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Wšědny pawči kwětk
Wšědny pawči kwětk je rostlina ze swójby kaporowcowych rostlinow  (łaćonsce: Cleome hassleriana, Capparaceae).
Anne Will
Anne Will (* 18. měrca 1966 we Kölnje) je němska žurnalistka. Wot 2007 moderěruje politiski tučnak „Anne Will“.
Čortkiw
thumb|left
Čortkiw je město w Ternopilskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 80 kilometrow južnje Ternopila při rěce Seret.
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1427 prěni raz naspomniło a słušeše tehdy do pólskeho kralestwa. W lěće 1522 dósta měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje.
Widźenja hódnej stej stara synagoga z 18. lětstotka a chasidiska synagoga, kotraž bu natwarjena mjez 1905 a 1909. Židowske wobydlerstwo město je so w holocausće zničiło.
Tauragė
thumb|left
Leži při rěce Jūra něhdźe 200 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa při dalokodróze mjez Kralowcom a Rigu.
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1507 w zwisku z twarjenjom cyrkwje a ma wot lěta 1924 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897 – 54 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Město
mini|[[Jericho, najstarše město na swěće]] mini|[[Budyšin jako najstarše město a historiska stolica Hornjeje Łužicy]]
Sewjerna Dwina
Sewjerna Dwina ( Северная Двина/Sewjernaja Dwina) je 744 kilometrow dołha rěka w sewjernym dźělu Ruskeje. Přimjeno „Sewjernaja“ dósta, zo njeby so ze Zapadnej Dwinu w Baltikumje zaměnjała.
Město
Wědomosć, kotraž so z městami a měšćanskimi temami zaběra, rěka urbanistika.
Sewjerna Dwina
thumb|left|Přitočnišćo Sewjerneje Dwiny Wona nastanje w sewjeroruskej nižinje přez zjednoćenje rěkow Jug a Suchona blisko města Wjelikij Ustjug we Wologodskej oblasći, při čimž je Suchona z 558 kilometrami dlěši přitok. Wottam běži na ryby bohata rěka hłownje do sewjerozapadneho směra přez lěsatu, bahnojtu, zdźěla hač do 100 kilometrow šěroku nižinu. W delnim běhu je najwjetša pławna rěka w sewjerozapadnej Ruskej z městnami hač do sydom kilometrow šěroka a 15 metrow hłuboka. Za Archangelskom so blisko města Sewjerodwinsk z 900 km² wulkej deltu do Běłeho morja wuliwa. Přerězny wotběh wody w bliskosći wuliwa přińdźe na 3490 m³/s, štož je wjace hač w Rynje.
Přitočnišćo Sewjerneje Dwiny je z 357.000 km² runje tak wulke kaž Němska. Rěka je w połnej dołhosći pławna a přez kanale z Wolgu a přez Onjegaski a Ladogaski jězor tež z Baltiskim morjom zwjazana. Mjez decembrom a aprylom je zamjerznjena.
Pupawač (Succisella)
Pupawač (Succisella) je ród ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae).
Město
W hornjoserbšćinje wužiwa so zapřijeće město tradicionelnje za Budyšin jako historiske srjedźišćo Hornjeje Łužicy.
Typy města
Po wulkosći hodźa so wšelakore měšćanske typy rozeznawać, mjez druhim krajne města, městačka, wulkoměsta a milionowe města. Po stawizniskich kriterijow rozeznawaja so na přikład hansowe města, industrijne města, rezidencne města, satelitowe města abo planowe města.
Stawizny
mini|[[Berlin je najwjetše město a zdobom stolica Němskeje]] Wuwiće městow pospěši so wosebje z industrializaciju 19. a 20. lětstotka. Tak bydleše w lěće 1800 jenož štwórćina němskeho wobydlerstwa w městach, mjeztym zo wučini podźěl měšćanow w lěće 2005 85 %. W Němskej je cyłkownje 2063 městow, z nich 76 wulkoměstow z cyłkownym wobydlerstwom wot 26 milionow. Štyri města maja wjace hač milion wobydlerjow, a to Berlin, Hamburg, Mnichow a Köln. W cyłej Europje je 72 milionowych městow.
Najstarše město na swěće je Jericho, kotrež měješe hižo w 7. lěttysacu do Chrystusa wjace hač 3000 wobydlerjow.
Města we Łužicy
Z wulkim wotstawkom najwjetše město Łužicy je Choćebuz z nimale 100.000 wobydlerjemi, kotryž běše hač do lěta 2011 tež jeničke wulkoměsto regiona. Druhe najwjetše je Zhorjelc z něhdźe 55.000 wobydlerjemi, na třećim městnje steji Budyšin ze 40.000 wobydlerjemi. Žarow w pólskim dźělu je z 38.000 wobydlerjemi na štwórtym a Wojerecy (33.000) na pjatym městnje.
Nimo toho je tež wjele poměrnje małych łužiskich městačkow, kaž na přikład Kulow (5800 wobydlerjow), Mužakow (3600), Picnjo (4300), Šěrachow-Korzym (6400) a Wóspork (3200).
Handrij Ruška
Handrij Ruška ( Andreas Ruschke; * 8. nowembra 1755 w Budyšinje, † 13. apryla 1810 w Moskwje) bě serbski domjacy wučer a składnostny basnik.
Narodźi so jako syn wobydlerja pod hrodom a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1775 do 1780 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. 1780 přebywa pola Handrija Nyče a poda so hišće w samsnym lěće na jeho posrědkowanje do Moskwy jako domjacy wučer pola hrabje Saltykowa.