cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kobjelin
Stawizny
Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu a steješe prěnjotnje na prawym, wuchodnym brjoze Nysy. W lěće 1815 rozsudźi so wjerch Pückler jako ležownostny knjez za přesydlenje Kobjelina na tamny pobrjóh, zo by dóstał wjace městna za swój planowany krajinowy park. Tak bu wjes na zapadny bok Nysy přeměstnjena a wostawaše tež po Druhej swětowej wójnu w Němskej.
Zyrjanowsk
Leži něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Oskemena, blisko ruskeje hranicy.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1791 jako wjes Zyrjanowskoje załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Do‘stlik
Do‘stlik (wurjekowanje: Dustlik) je město w Jizzaxskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Do‘stlikskeho wobwoda.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1983 měšćanske prawa.
Serbterm
Serbterm - skrótšenka za Serbska terminologija - je nowy projekt za wutworjenje internetneho słownika hornjoserbskeje a delnjoserbskeje fachoweje terminologije. Nimo hornjoserbskich a delnjoserbskich zapřijećow su tež němske a jendźelske zapřijeća podate. Tež powjerch websydła steji w mjenowanych štyrjoch rěčach k dispoziciji. Iniciator projekta je Štefan Zarjeńk.
Cile
Projekt ma dwaj hłownej cilej:
Terminologija tuteje zběrki njeje na wěste fachowe polo wobmjezowana. Na tutym projekće móže so kóždy wobdźělić, kiž trěbne rěčne znajomosće w znajmjeńša jednej ze štyrjoch projektowych rěčow wobsedźa.
Stawizny projekta
Spočatki tutoho projekta hač do lěta 2008 wróćo sahaja. Po załoženju hornjoserbskeje Wikipedije w lěće 2005 a delnjoserbskeje Wikipedije w lěće 2008 so bórze pokaza, zo za wjele temow trěbne zapřijeća faluja, pak dokelž hišće žane serbske zapřijeća njeeksistuja pak dokelž wotpowědne žórła k dispoziciji njeběchu. Tuta situacija hišće njeje so do nětka wjele změniła. Z tuteje situacije je so ideja narodźiła, tutón projekt iniciěrować.
Sepicy
Sepicy ( Schwepnitz ) su wjes a gmejna w sewjerozapadźe sakskeje Hornjeje Łužicy. Słušeja wot lěta 2008 k Budyskemu wokrjesej.
Serbterm
Stawizny projekta
Na spočatku rěkaše tutón projekt hišće Serbski leksikon. Pozdźišo bu tutón projekt do Serbterm přemjenowany.
Funkcionalnosć
Serbterm bazuje na PHP, HTML a na datowej bance MySQL. Wužiwarjo projekta móža za eksistowacymi zapřijećemi pytać, nowe zapřijeća namjetować a zapisować a skónčnje hižo zapisane zapřijeća posudźować a pohódnoćić. Dotal wšak forum za diskusiju mjez wužiwarjemi resp. sobuskutkowacymi hišće njeeksistuje.
Sepicy
Geografija
mini|left|Sepičanska cyrkej
Serbterm
Funkcionalnosć
Serbterm ma swójsku skupinu na Twitter, kotrychž najnowše powěsće so na startowej stronje www.serbterm.de zwobraznjeja.
Nimo toho dóstawa nětko zapřijeće, ke kotremuž nastawk we Wikipediji eksistuje, wotkaz we formje pismika "W". To nastupa wšě štyri rěče projekta Serbterm, t. r. wotkaz hornjoserbskeho zapřijeća wjedźe do hornjoserbskeje Wikipedije, wotkaz delnjoserbskeho zapřijeća do delnjoserbskeje Wikipedije, wotkaz němskeho zapřijeća do němskeje Wikipedije a wotkaz jendźelskeho zapřijeća do jendźelskeje Wikipedije.
Sepicy
Geografija
Gmejna nadeńdźe so na sewjerozapadźe Budyskeho wokrjesa, nimale 40 kilometrow zdalene wot Budyšina při dróze z Njedźichowa do Kinsporka. Gmejnski teritorij mjezuje na sewjeru z Braniborskej; w zapadnym dźělu gmejny rozpřestrěwa so Kinsporska hola.
Stawizny
Wjes – po sydlišćowej formje nawsowc – naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1387 jako sydło knjeza Nicolaus de Swepetenycz. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Kinsporske stawowe knjejstwo, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór w Sepicach. W 19. lětstotku mějachu Sepicy zaso njewotwisne ryćerkubło.
W lěće 1996 zagmejnowachu so hač dotal samostatne gmejny Bólericy, Zelena Hrabowka a Kózły-Ćisow.
Politika
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Sepic
Hilžbjeta I.
mini|Krónowanski portret a podpismo Hilžbjety I.[[Dataja:Autograph of Elizabeth I of England.svg|frameless]]
Hilžbjeta Ⅰ. ( Elizabeth Ⅰ.; * 7. požnjenca 1533 w Greenwich; † 24. nalětnika 1603 w Richmond) knježeše wot 17. nazymnika 1558 hač do swojeje smjerće nad Jendźelskej a Irskej. Wona bě dźowka Hendricha Ⅷ. (jendźelsce Henry Ⅷ.) a jeho druheje žony Anny Boleyn (1. Marquess wot Pembroke).
Dźěćatstwo a młodźina
Hilžbjeta njebu wot swojeho nana Hendricha VIII. jako dźowka připóznata, po tym zo běše tutón swoju žeńtwu z Annu Boleynu rozpušćić dał. Hilžbjeta so přez njepłaćiwosć mandźelstwa swojeju staršeju a jako njemandźelske dźěćo 1537 z naslědnistwa za trón wuzamkny. Po smjerći jeje nana Hendricha Ⅷ. pak jeho poslednja žona Cathrine Parr ju 1544 zaso do trónoweho naslědnistwa přiwza.
Najebać swojeho wuzamknjenja z naslědnistwa, dósta wona dale pjenjezy wot swojeho nana a tak dobre renesansne wukubłanje wot anglikanskeho wučenca, kotrež zapřiješe wšitke tehdy wažne discipliny. Mjez druhim wuknješe wona tak nimo jendźelšćiny hišće łaćonšćinu, italšćinu a francošćinu, ale tež rejowanje, spěwanje a hudźenje. Jeje předchadnikaj, połbratr Edward VI. a połsotra Marija I. (Mary I.), běštaj ju přez zmylki w swojim knjejstwje tohorunja za wšelakory problemy knježenja sensibilizowałoj a z tym na swójske knjejstwo přihotowałoj.
Knjejstwo Hilžbjety I. (1558-1603)
Jako jeje połsotra a předchadnica Marija I. 17. nazymnika 1558 zemrěše, běše Hilžbjeta přichodna we naslědnistwje za trón. Wona začehnješe z wulkej paradu do Londona a daše so we Westminster Abbey 15. wulkeho róžka 1559 na Hilžbjetu I., kralownu Jendźelskeje a Irskeje krónować. Wona połožeše wot započatka sem kruće, zo njedaše so kaž Marija I. wot druhich, wosebje mužow, w jeje knježenju wobwliwować.
Natwar fungowaceho stata a rola nabožiny w tutym
Na spočatku jeje knjejstwa, meješe Jendźelska hižo parlament a bě z tym prěnja kostitucionalna monarchija Europy. Parlament wobsteješe z House of Lords (zemjenjo a anglikanscy biskopja, kotřiž so přez krala/kralownu powołachu) a House of Commons (zamóžni ludźo, kotřiž wobsedźerjo kraja wolichu). Hačrunjež bě potajkim politiski system kraja hižo jara daloko wuwity za 16. lětstotk, měješe kraj přez interne a internationalne rozkory poslednich lět wulke problemy, wo kotrež dyrbješe so Hilžbjeta I. starać. Jeje nan Hendrich VIII. běše anglikansku cyrkej zawožił a wotpačeše so z tym wot bamža we Rómje. Pod knjejstwom jeje połbratra Edwarda I. so anglikanska cyrkej, na kotrejž wjeršku kral Jendźelskeje steješe, dale wuwiwaše. Jako pak potym jeje katólska połsotra Marija I. na trón postupješe, wona wšitke tute rozsudy zaso zběhnješe. Z tym dyrbješe Hilžbjeta I. hižo wot spočatka jeje knjejstwa jednu nabožinu a wašnje wobchada z druhimi nabožinami wobmyslić. Wona rozsudźeše so za anglikansku cyrkej a wobkrućeše jeje rozsud 1559 z `Act of Supremacy´. Tutón dokument ponowješe a wobkrućeše rozsud Hendricha VIII., so wot bamža a katólskeje cyrkwje dźělić. Najwjetši dźěl jeje podanow běše dale katólski, ale dyrbješe so z dźělom anglikanskeje cyrkwje stać, z tym, zo dźěše na přikład na njedźelniše protestantiske kemše. Wysoke pozicije w cyrkwi, kaž tež kralestwje, běchu na přiwisnikow anglikanskeje cyrkwje rozdźělene. Tute naprawy protestantiska, kaž tež katólska strona kritizowaše. Krući protestanća žadachu wobšěrniše naprawy, katólikojo w Jendźelskej pak, spytachu přeco zaso z pomocu katólskeho wukraja (wosebje Španiskeje) Hilžbjetu I. powalić. Hilžbjeta njestaraše so jenož wo nabožinske problemy a prašenja, ale tež wo polěpšenje towaršnostneho a hospodarskeho powoženja kralestwa. Pod jeje knjejstwom rozekčěše kraj. Wona podpěraše wuměłstwo, kaž dźiwadło a spisowaćelow, runje tak kaž hospodarske předewzaća. Nimotoho zahaješe wona jendźelsku kolonializaciju sewjerneje Ameriki. Prěnja kolonija so tohodla po njej, `Virginia´, pomjenowaše. Dokelž wobsedźeše Španiska přeco hišće najdrohotniše kolonije, zasadźeše Hilžbjeta I. piraty, kaž znateho Francisa Draka, zo bychu španiske łódźe z drohočinkami nadpadnyli a wurubili. Tak dóńdźeše Jendźelska k přidatnemu bohatstwu.
Marija, kralowna Šotiskeje, jako konkurentka
Marija Stuart běšě młódša kuzina Hilžbjety I. a wudowa francoskeho krala Franca II. Wona dóńdźeše po smjerći tuteho do Šotiskeje a chcyše so tam z kralownu stać. To běše móžne, dokelž běše tohorunja dźěl we naslědnistwje za trón Šotiskeje. Wona wudaše so tam 1565 na Hendricha Stuarta, Lorda Darnleya (jendźelsce Henry Stuart, Lord Darnley), jeje kuzenka. Tutón běše tohorunja we naslědnistwje za trón, tak, zo pomhaše jeju kwas, poziciju Marije Stuart skručić. Hižo 1566 porodźeše wona syna a z tym naslědnika, štož by jeje cil, knjejstwo, dale podpěrało. Přez wšelakore afery a intrigi, so pak šotiska ludnosć a šotiske zemjanstwo wot njeje wotwobroćeše. Město Marije Stuart zasadźeše so jeje hišće jara młody syn Jakub Stuart jako kral Jakub VI. (jendźelsce James VI.). Tak dyrbješe wona 1568 do Jendźelskeje čeknyć. To so jej poradźeše, wona bu pak we Jendźelskej nablaku wot Hilžbjety I. zajata a dóstaše domjacy arest. Wona pak wohrožeše dale knjejstwo Hilžbjety I., dokelž běše tohorunja we naslědnistwje za trón Jendźelskeje. Nimale wšitke katólske intrigi a komploty z tu- a wukraja, běchu na to wupołožene, zo so katólska Marija Stuart město protestantiskeje Hilžbjety I. z kralownu Jendźelskeje stanješe. Hilžbjeta I. steješe tohodla před čežkim rozsudom, dokelž nochcyše dźěl kralowskeje swójby a naslědnistwa za trón morić dać. Runočasnje pak běše Marija Stuart zamołwita za planowanje wjacorych atentatow na Hilžbjetu I., kotrymž móžeše so přeco zahe dosć zadźěłać. Po wotkryću dalšeho tajkeho strašneho komplota, so Marija Stuart skónčnje wot sudnistwa k smjerći zasudźeše a 8. małeho róžka 1587 wotprawješe.
Konflikt ze Španiskej
Mandźelski zemrěteje, něhdyšeje, jendźelskeje kralowny Marije I., Hilžbjećineje staršeje połsotry, běše kral katólskeje Španiskeje Filip II.. Po smjerći Marije I. prócowaše wón so wo to, zo so Hilžbjeta na jeho wudaše. Wona to pak přeco zaso wotpokazaše. Tak započinaše wón z podpěru bamža a z Mariju Stuart, kralownu Šotiskeje, jako dalšu katólsku kandidatku za knjejstwo nad Jendźelskej, komploty a intrigi přečiwo Hilžbjeći I. přihotować a podpěrać. Dokelž tute zwrěšćichu, zjednoćeše wón tak mjenowanu `Španisku armadu´ - mócne a dotal njeporažene łódźstwo- z dźělom španiskeho wójska a chcyše tak Jendźelsku nadběhować a zdobyć. Pod Hilžbjetu I. pak bu Jendźelska hospodarsce a militarisce wutwarjena a zbohatni. Tak móžeše Jendźelska tohorunja mócne łódźnistwo zestajić. Mórsku wójnu, kotraž šćěhowaše, jendźelske łódźnistwo doby a tak nowy, mócny status Jendźelskeje jako namórske mócnarstwo w Europje wobkrućeše.
Sćenjow
Sćenjow ( Steina) je wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži někak třiceći kilometrow sewjerowuchodnje Drježdźan w Zapadołužiskej pahórčinje.
Hilžbjeta I.
Smjerć a naslědnistwo
Ze smjerću Hilžbjety I., 24. nalětnika 1603, wotemrěwaše tež Tudor dynastija, dokelž njeměješe Hilžbjeta I. sama žane dźěći a tak žaneho direktneho naslědnika. W naslědnistwje na trón Jendźelskeje šćěhowaše tohodla přiwuzny. Tak wuwowaše so jako jeje naslědnik Jakub VI., kral Šotiskeje, syn jeje mortweje kuziny Marije Stuart. Wón knježeše wot toho časa jako Jakub VI. (jendźelsce James VI.), kral Šotiskeje a Jakub I. (jendźelsce James I.), kral Jendźelskeje. Z tym zjednoćištaj so dotal znjepřećelenaj kralestwje.
Sćenjow
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Hartmut Vorjohann
Hartmut Vorjohann (* 4. junija 1963 w Harsewinkelu, Sewjerorynsko-Westfalska) je němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije a wot 20. decembra 2019 statny minister financow w Sakskej w kabineće Kretschmer II.
Vorjohann je diplomowany ludowy hospodar a politologa. Wot 1992 do 2000 bě nawoda komornistwa (financneho zarjadnistwa) w Lipsku a wot 2003 do 2016 přirjadnik za financy a ležownosće w krajnej stolicy Drježdźanach. Wot 2017 do 2019 bě w měsće přirjadnik za kubłanje a młodźinu.
Wón je woženjeny a ma dwě dźěsći. Vorjohann je wot lěta 2005 z čłonom CDU.
Noemi (spěwarka)
Veronica Scopelliti (powšitkownje znata jako Noemi; * 25. wulkeho róžka 1982 w Romje) je italska spěwarka a spěwydźěłarka.
Single
250px|right|thumb|Noemi & Fiorella Mannoia
Kaniw
thumb|left
Kaniw je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Čerkasow.
Wólbny wokrjes Zhorjelc 3
Wólbny wokrjes Zhorjelc 3 (wólbny wokrjes 59) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón wobjimuje města Bjenadźicy, Habrachćicy-Nowe Jěžercy, Lubij, Nowosólc-Horni Hródk, Ochranow a Wostrowc kaž tež gmejny Bejerecy, Kotmar, Lěwałd, Rosenbach, Schönau-Berzdorf, Suche Hendrichecy, Swóńca, Šumbach a Wopaka w Zhorjelskim wokrjesu. Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2014) 53.948 wobydlerjow.
Kaniw
Sydlišćo je so w lěće 1078 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.
Wólbny wokrjes Zhorjelc 3
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Kaniw
Njedaloko Kaniwa nad Dnjeprom nadeńdźe so row ukrainskeho narodneho basnika Tarasa Šewčenka (1814–61).
Martin Gerschwitz
thumb|Martin Gerschwitz w lěće 2010
Běła
Běła je serbske mjeno slědowacych sydlišćow we Łužicy:
Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (2. wólbna doba)
Tuta lisćina skići přehlad wo wšěch '''zapósłancach 2. sakskeho krajneho sejma''', kotryž so dnja 11. septembra 1994 woli.
Šemonaicha
Šemonaicha ( a ) je město we wuchodnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Šemonaichskeho rajona.
Leži při rěce Uba něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Oskemena, blisko ruskeje hranicy.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1766 jako wjes Šemonajewskoje załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Nahuatl
Nahuatl ma rozdźělnej woznamaj:
Damaskus
Damaskus ( دمشق – Dimašq; serbsce prjedy tež Damask ) je hłowne a najwjetše město Syriskeje. Syriska stolica ma 1 669 000 wobydlerjow, cyła aglomeracija někak połpjata milionow wobydlerjow. Damaskus je jedne z najstaršich wobydlenych městnow na swěće a jedne z kulturnych a nabožinskich srjedźišćow Bliskeho wuchoda.
thumb|left|Panorama Damaskusa
Věžnička
Věžnička je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Jihlava). Leži 490 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 130 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1502.
Glinsk
Glinsk je serbske mjeno slědowaceju delnjołužiskeju sydlišćow:
Oblasć Chmelnyckyj
Oblasć Chmelnyckyj je oblasć na zapadźe Ukrainy, mjez Wuchodoeuropskej nižinu na sewjeru a Podolskej platu na juhu. Stolica a zdobom najwjetše město je Chmelnyckyj. Oblasć ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 20.600 kwadratnych kilometrow.
Geografija
Susodne oblasće su Žytomyrska na sewjerowuchodźe, Winnycja na wuchodźe, Černiwci na juhu, Ternopilska oblasć na zapadźe a Oblasć Riwne na sewjerozapadźe. Město Chmelnyckyj nadeńdźe so w srjedźišću oblasće, druhe najwjetše město Kamjanec-Podilskyj na samym juhu.
Najwjetšej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kotryž twori južnu hranicu, a Južny Bug, kotryž so zapadnje Chmelnyckeho wužórli a přez město ćeče. Zapadnu hranicu z Ternopilskej oblasću twori Zbruč, lěwy přitok Dnjestra.
Zarjadnistwo
Oblasć Chmelnyckyj wobsteji z 20 rajonow a šěsć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
Oblasć bu w lěće 1937 z 33 rajonow dotalneje oblasće Winnycja załožena. Prěnjotnje rěkaše oblasć Kamjanec-Podilskyj, hakle w lěće 1954 bu mjeno změnjene.
Wobydlerstwo
Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.
Noemi
Noemi je hebrejske žónske předmjeno, kotrež so we wšelakorych rěčach wužiwa. W hebrejšćinje rěka No’omi (נָעֳמִי) „přijomnje, zwjeselacy, luboznje“. Po starym testamenće bě Noemi Ruthowa přichodna mać a potajkim praprawowka Dawida.
Naomi je tež japanske předmjeno, a tam zestajane ze złóžkow nao („sprawnosć“) a mi („rjanosć“).
Měrćink
Měrćink (zněmčene zwjetša Mirtschink, tež Miertsching) je serbske swójbne mjeno, wotwodźene wot předmjena Měrćin.
Paxtakor
Leži něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Jizzaxa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Iwanowo
Iwanowo (, 1581–1932 Iwanowo-Woznjesensk) je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži 290 kilometrow na wuchod wot stolicy Moskwy nad rěku Uwod w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Iwanowskeje oblasće. Ma wjace hač 400.000 wobydlerjow.
Ivan Ribar
thumb|Dr. Ivan Ribar a [[Josip Broz Tito (wotlěwa) dnja 13. junija 1943]]
Iwanowo
Sydlišćo je so w lěće 1561 załožiło a a ma wot lěta 1871 měšćanske prawa.
Ivan Ribar
Dr. Ivan Ribar (* 21. januara 1881 we Vukmaniću w dźensnišej Chorwatskej; † 11. junija 1968 w Zagrebju) bě juhosłowjanski politikar a prěni prezident socialistiskeje Juhosłowjanskeje.
Ivan Ribar narodźi so w tehdy k Rakusko-Wuherskej słušacej Chorwatskej. Wot 1920 do 1922 bě z předsydu Skupštiny, sejma Kralestwa Słowjencow, Chorwatow a Serbow. Wot 1937 bě z nawodu Demokratiskeje strony. Za čas Druheje swětoweje wójny wojowaše hromadźe z komunistiskimi partizanami Josipa Broza přećiwo němskim, italskim a kraloswěrnym serbiskim wójskam. Po dobyću přećiwo fašizmej bě mjez 1945 a 1953 z prěnim prezidentom socialistiskeje Juhosłowjanskeje.
Sambija
thumb|left|Victoriaske wodopady při Sambesiju
Sambija ( Zambia, po rěce Sambesi) je nutřkokrajny stat w južnej Africe. Mjezuje z Demokratiskej republiku Kongo w sewjeru, z Tansaniju w sewjerowuchodźe, z Malawijom we wuchodźe, z Mosambikom a Simbabwe w juhu, z Namibiju w juhozapadźe a z Angolu w zapadźe. Stolica je Lusaka, kotraž leži w juhu kraja.
W Sambiji knježi wysokosće dla miła, tropiska klima ze třomi počasami: chłódnišim suchim časom wot meje do septembra a přerěznymi temperaturami mjez 15 a 27 °C, horcym suchim časom w oktobru a nowembru (24–32 °C) a horcym, tužnym dešćowym časom wot decembra do apryla (27–38 °C). Najwyše městno leži w horinach Mafinga (2.301 m) blisko tanzaniskeje hranicy. Swětadaloko znate su 1,7 km šěroke a 100 m wysoke Victoriaske wodopady při Sambesiju na južnej hranicy.
Sambija běše hač do lěta 1964 jako Sewjerna Rhodeziska britiska kolonija.
Bolnisi
thumb|left
Bolnisi ( do 1921 Katharinenfeld, 1921–1944 Luksemburg) je městačko na juhu Georgiskeje.
Leži něhdźe 60 kilometrow južnje Tbilisija.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1818 wot němskich sydlerjow z Württembergskeje pod mjenom Katharinenfeld załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Žiwotnik
Žiwotnik (Thalictrum) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kamjensk-Uralskij
thumb|left thumb|left Kamjensk-Uralskij (1701–1940 Kamjenskij zawod, Kamjensk/ Каменский завод, Каменск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Nica we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 170 tysac wobydlerjow.
Wičuga
thumb|left thumb|left Wičuga je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1925 załožiło.
Stjepan Mesić
thumb|Stjepan Mesić Stjepan Mesić (tež Stipe Mesić; * 24. decembra 1934 w Orahovicy) bě wot 18. februara 2000 hač do 18. februara 2010 ze statnym prezidentom Chorwatskeje. Nimo toho bě jako předsyda statneho prezidija poslednja statna hłowa Socialistiskeje federatiwneje republiki Juhosłowjanska.
Wiwalca
Hórka nadeńdźe so 3,7 kilometrow zdalene wot Budyskeho stareho města, bjezposrědnje pódla Sawrieroweho parka. Wokolne wjeski su Wulki Wjelkow na sewjeru, Zajdow na sewjerowuchodźe, Ćemjercy na juhowuchodźe a Słona Boršć na juhu. Zapadnje Wiwalcy běži statna dróha S 106 z Třoch Hwězdow do Chelna.
Po Jenču pochadźa mjeno wot serbskeho słowa wiwawa, kotrež móhło woznamjenjeć krajinu kołowokoło hórki, kotraž so „horje a dele wije“.
Stawizny
W prastawizniskich časach słužeše hórka, z kotrejež poskićeše so wuběrny wuhlad do wšěch směrow, jako wobtwjerdźenje w formje małeho hrodźišća. Tute měješe najskerje – kaž njedaloke Stróžišćo zady Smochćic – funkciju straže nad wikowanskim pućom. Přeměr wonkowneho nasypa wučini 37,5 metrow, přestrjeń znutřka druheho nasypa 15 metrow. Powostanki nasypow su tež dźensa hišće spóznać.
W barokowej dobje natwarichu na Wiwalcy rozhladnu wěžu, kotraž bě do koncepta bliskeho Smochčanskeho hrodoweho parka zapřijata. W bitwje pola Budyšina lěta 1813 wužichu francoske wójska Wiwalcu jako strategiske wuhladnišćo. W lěće 1912 poswjećichu nowu 12 metrow wysoku wuhladnu wěžu, kiž słužeše předewšěm wohnjowej woborje, ale tež zjawnosći.
Słónčna Hora
Słónčna Hora (tež Zombark; Sonnenberg) je sydlišćo  w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Šěrachow-Korzym a leži mjez 265 a 280 m nad mórskej hładźinu na wuchodnej skłoninje hory ze samsnym mjenom. Skupina chěžow bě ze starodawna wjesny dźěl Rozwodec.
Susodne wjeski su Zahor (gmejna Budestecy) na sewjeru, Budestecy na sewjerowuchodźe, Rozwodecy na wuchodźe a Bójswecy na juhozapadźe.
Worcyn (Wóspork)
Worcyn ( Wurschen) je hornjołužiska wjes na wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša z lěta 1994 k městu Wóspork.
Geografija
mini|left|Dróhowa značka we Worcynje Wjes leži we łučinje Kotołki južnje rěčki sameje. Z juha přiběžitej jej Droždźijska woda na zapadnej a Rodečanska na wuchodnej kromje wsy. Stara wjes z wodowym hrodom leži sewjernje statneje dróhi S111 (Budyšin–Wóspork), mjeztym zo nadeńdźe so nowše sydlišćo južnje dróhi. Susodne wjeski su Njechorń na wuchodźe, Rodecy na juhu, Droždźij na juhozapadźe a Běła Hora na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Domski hat (=Hausteich), Chopel-hat [Koppelteich], Zadwórnica, Ferštaŕska łuka, Wósporska łuka, Mała Symanca, Wulka Symanca, Wulka łuka, Běłohorska sucha łuka, Psowa hora, Nowakec kerčk, Wišnjowa zahroda, Wulke hona, Srěnje hona, Druholny, Hórki, Pola Šosarjec kerkow, Tórnow, Wumjeńc, Droždźijska hora, Wyše hata, Gruntec hora.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1359 jako Wursyn abo Wursin. Ležownostne knjejstwo wukonješe wulke ryćerkubło we wsy samej. W běhu bitwy pola Budyšina w meji 1813 mějachu zwjazkarjo přećiwo Napoleonej swój hłowny kwartěr we Worcynje. Z teje přičiny je wjesne mjeno při triumfowym wobłuku w Parisu zwěčnjene.
Korsuń-Šewčenkiwskyj
thumb|left|Palast swójby Poniatowski z lěta 1789
Worcyn (Wóspork)
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 242 wobydlerjow, mjez nimi 216 Serbow (89 %). Ewangelscy Worcynjenjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe. We Worcynje běše pódlanska šula Hrodźišćanskeje cyrkwinskeje šule, do kotrejež chodźachu nimo Worcynskich tež Běłohórske a Droždźijske dźěći.
Korsuń-Šewčenkiwskyj
Korsuń-Šewčenkiwskyj (do 1944 jenož Корсунь/Korsuń) je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Ros něhdźe 70 kilometrow zapadnje Čerkasow.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Worcyn (Wóspork)
Wosobiny
Měrćin Nowak-Njechorński je tu do ludoweje šule chodźił.
Korsuń-Šewčenkiwskyj
Stawizny
Twjerdźizna Korsuń załoži so w lěće 1032 wot Jarosława Mudreho a měješe Kijew před nomadami z južneje stepy škitać. 1240 zniči so město přez Tatarow pod wjednikom Batu Khan. Pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje bu 1585 znowa natwarjene a dósta w lěće 1585 Magdeburgske měšćanske prawo. Wot dźělenja Pólskeje w lěće 1793 słušeše do Ruskeho carstwa.
Po wuswobodźenju wot wobsadźenja přez němske wójsko w lěće 1944 dósta čestne mjeno ukrainskeho narodneho basnika Tarasa Šewčenka.
Madźarski bozowc
Madźarski bozowc (Syringa josikaea) je rostlina ze swójby wolijowych rostlinow (Oleaceae).
Wopis
Madźarski bozowc je runy kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 2 hač do 5 m.
Hałuzy su proste a brodawkojte.
Łopjena
Šěroko-jejkojte łopjena su na hornim boku błyšćace a na delnim boku šěre a pjelsćaće kosmate na žiłkach.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja su lilapurpurne a steja w zrunanych, čumpatych, 10-20 cm dołhich, wusko kehelojtych pakićach. Kónčki kćenjow steja nimale zrunanje nad rołku krónowych łopjenow.
Łomsk (Radwor)
Łomsk ( Lomske) je wjes ze wobydlerjemi we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Radwor a leži 145 m nad mórskej hładźinu na prawym boku Łomšćanki w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow pod Kaponicu. Hač do lěta 1936 bě Łomsk samostatna gmejna, hač do lěta 1910 z wjesnym dźělom Chrósta.
Susodne wjeski su Droby na sewjeru, Chróst na wuchodźe, Kamjenej na juhu a Łupoj na zapadźe.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Łomsk kulowc z rozšěrjenjemi na wuchodźe. Prěnje historiske naspomnjenje jako Lomcz je z lěta 1353. Wjes bě tež knježe sydło.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Łomsk po Mukowej statistice 233 wobydlerjow, z nich 218 Serbow (94 %). Křesćanscy Łomsčenjo su přewažnje protestanća, kiž přisłušeja Minakałskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 190 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,1 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Łomska
Kamyšlow
Sydlišćo je so w lěće 1668 jako wjes Kamyšlowskaja sloboda załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Tupiske rěče
250px|miniatur|Rozšěrjenske kónčiny Tupi-Guaraniskich rěčow (rosa) a wostatnych Tupiskich rěčow (wioletnje) ale tež wěrjepodobne něhdyše rozšěrjenske kónčiny rěčow tuteje swójby (šěro-rosa) Tupiske rěče su jedna z najdale rozšěrjenych indigenych rěčnych swójbow w nižinje na wuchodźe Južneje Ameriki. K jich rozšěrjenskim kónčinam słušeja abo słušachu wulke dźěle Brazilskeje, Paraguay, wuchodna Boliwiska, Francoska Guayana, dźěle sewjerneje Argentinskeje ale tež nakromne kónčiny w sewjerowuchodźe Peruwa a w juhowuchodźe Kolumbiskeje. Tupiske rěče so tučasnje wot wjele milionow ludźi rěča, při čimž rozšěrjenje jednotliwych hałuzow a rěčow je pak jara njerunostajne. Z wotstawkom najdalšo rozšěrjena hałuza der Tupiskich rěčow su Tupi-Guaraniske rěče. Mjeztym zo k tutej hałuzy słušaca paraguayiska Guaranišćina ma sama ca. 4 milionow rěčnikow, wučinja ličba rěčnikow wšěch wostatnych rěčow hromadźe mjeńše hač 200.000, a mnoholičbne tutych rěčow su wot wotemrěća pohrožene.
Klasifikacija
Tupiske rěče so do dźesać hałuzow rozrjaduja, z kotrychž Tupi-Guaraniske rěče su z wotstawkom najdalšo rozšěrjene, mjeztym zo někotre druhe jenož jednu abo mało rěčow wobsahuja. Sćěhowaca přehladka naspomni wšě dźensa hišće rěčana abo dosahace dokumentowane wotemrěte rěče z jich dźensnišimi abo něhdyšimi rozšěrjenskimi kónčkami ale tež jich ličbu rěčnikow.
3. měrca
3. měrca abo '''3. nalětnika''' je 62. dźeń gregorianiskeje protyki (63. w přestupnych lětach), potajkim wostawaja 303 dny hač do kónca lěta.
Soroca
thumb|left Soroca ( Soroke, Soroki) je město na sewjeru Moldawskeje, bjezposrědnje při ukrainskej hranicy. Je zarjadniske sydło Sorocaskeho rajona.
3. měrca
Podawki
thumb|Chorhoj Kirgiziskeje
19. lětstotk
thumb|upright|Jan Arnošt Smoler thumb|upright|Norman Bethune
1901–1950
thumb|upright|Klaus Gysi thumb|upright|Ion Iliescu
Soroca
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
3. měrca
1951–2000
thumb|upright|Spěwar Ronan Keating
Do 19. lětstotka
thumb|upright|Sakski kurwjerch Jan Bjedrich I.
20. lětstotk
thumb|upright|[[František Ladislav Rieger († 3. měrca 1903)]] thumb|upright|[[Hendrich Jordan († 3. měrca 1910)]]
21. lětstotk
thumb|Annemarie Renger, 1973
Lutobč
Lutobč (prjedy tež Lutowč; Luttowitz) je wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Radwor a leži w Hornjołužiskich honach we wysokosći 174 m nad mórskej hładźinu sewernje Budyšina při křižowance statneju dróhow S 106 (Mały Wjelkow–Minakał) a 107 (Delnja Hórka–Radwor). Hač do lěta 1994 bě Lutobč samostatna gmejna, wot lěta 1936 sem z Měrkowom jako wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Měrkow na sewjeru, Chwaćicy a Dalicy na juhowuchodźe, Křiwa Boršć na juhu, Boranecy na juhozapadźe a Radwor na zapadźe.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Lutobč kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Lutevicz je z lěta 1362. Wjes bě tež knježe sydło.
Wot lěta 1906 měješe Lutobč zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Radwor, kotrež so wšak chětro zdalene wot wsy mjez Měrkowom a Kamjeneju namakaše. W nazymje 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 109 wobydlerjow, z nich 100 Serbow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,4 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 173 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 42,4 lět (Sakska: 46,4).
Křesćanscy Lutobčenjo su přewažnje protestanća, kiž přisłušeja Chwačanskej wosadźe. Katolscy wobydlerjo słušeja k Radworskej wosadźe.
Bordźomi
thumb|left
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Zawěracy płód
K zawěracym płodam słušeja:
Senegal
thumb|left|Senegalska stolica Dakar
Senegal ( Sénégal) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Stolica a najwjetše město je Dakar, kotryž so namaka na połkupje Kap Verde při atlantiskim pobrjoze na zapadźe kraja.
Geografija
Mjezuje z Mawretanskej na sewjeru, z Malijom na wuchodźe kaž tež z Gineju a Gineju-Bissauwom na juhu. Nimo toho wobdawa Senegal cyły teritorij Gambije.
W Senegalje knježi ćopła subtropiska klima z horcym suchim počasom wot oktobra do apryla a dešćowym počasom wot meje do septembra. Najwyše městno płoneho kraja je hora bjez mjena blisko ginejskeje hranicy (581 m). Najwažniša rěka je Senegal, kotryž je tež namjezna rěka mjez Senegalom a Mawretanskej.
Qarshi
thumb|left Qarshi (wurjekowanje: Karši; Бекбуди/ Bekbudi (1926–1937)) je oazowe město w Uzbekistanje. Je stolica Qashqadaryoskeje oblasće.
Leži při rěce Kaškadarja něhdźe 400 kilometrow juhozapadnje Taškenta.
Ma něhdźe 254 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło.
Koblicy (Łaz)
Koblicy su wjes w Hornjej Łužicy. Leža w sakskim wokrjesu Budyšin a słušeja ke gmejnje Łaz. Maja wjace hač tři sta wobydlerjow.
Geografija
Wjes leži na wuchodnym brjohu Hórnikečanskeho jězora a južnje Čaplaceho jězora. Dwaj kilometraj na zapad wot Koblic leža Wulke Ždźary, hdźež wjedźe zwjazkowa dróha 96 ze Žitawy přez Wojerecy do Berlina. Sewjernje Koblic leža za Čaplacym jězorom Hórnikecy. Wuchodnje Koblic spočina Hornjołužiska hola a hatowa krajina a najbliša wjes je Mortkow na brjohu Slěborneho jězora. W juhu je najbliša wjes Stróža w gmejnje Rakecy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Koblic je z lěta 1419 jako Cobelen. Po statistice Arnošta Muki mějachu Koblicy we 1880tych lětach 222 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53,6 %.
Ewangelscy Kobličenjo słušeja ze 16. lětstotka k Zdźarowskej wosadźe.
Hač do lěta 1995 běchu Koblicy samostatna gmejna we Wojerowskim wokrjesu. Dnja 1. oktobra zjednoćichu so z Wulkimi Ždźarami a Stróžu do gmejny Hórnikečanski jězor, kotraž bu 31. decembra 2004 zaso rozpušćena.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Koblic
Gawrilow Posad
thumb|left
Gawrilow Posad je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1434 załožiło a ma wot lěta 1789 měšćanske prawa.
Kowar
Kowar (němsce Schmidt, tež Schmitt) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Wale
Wale je městačko na juhu Georgiskeje, blisko turkowskeje hranicy, w regionje  Samcche-Dźawachetiskej. Leži něhdźe 220 kilometrow zapadnje Tbilisija.
Monastyryšće
Monastyryšće je městačko w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 220 kilometrow zapadnje Čerkasow.
Kretschmer
Kretschmer abo Kretzschmer  je němske swójbne mjeno, kotrež bu wotwodźene wot zapadosłowjanskeho słowa za hosćencarja (serbsce korčmar, čěsce krčmář) a je w němčinje wot 14. lětstotka dokładźene.
Monastyryšće
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1622 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1985 status města.
Wale
Dźensniše sydlišćo je so hižo w dźesatym lětstotku załožiło a wuwiwaše so wosebje w 20. lětstotku po namakanju wulkich wuhlowych łožišćow. W lěće 1962 dósta měšćanske prawa.
Kretschmer
Korčmar měješe prawo, w swojej korčmje tež piwo warić. Jako piwarski knjez měješe husto tež funkciju gmejnskeho předstejićerja.
Mjeno powšitkownje husto wustupuje, wosebje pak w sakskej Hornjej Łužicy, wuchadźišću mjenoweje warianty.
Łupjanska Dubrawka
Łupjanska Dubrawka ( Luppedubrau) je wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Radwor a leži 164 m nad mórskej hładźinu w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow pod Kaponicu.
Susodne wjeski su Łupoj na juhowuchodźe a Holešowska Dubrawka na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Dubraw zichardi pochadźa z lěta 1419. Wjeska bě ze starodawna wjesny dźěl Łupoje.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 79 wobydlerjow, z nich 70 Serbow. Křesćanscy Łupjanskodubrawčenjo su přewažnje protestanća, kiž přisłušeja wot jeje załoženja Łupjanskej wosadźe. Do toho běchu do šěsć kilometrow zdaleneho Minakała zafarowani.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 70 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 40,2 lět (Sakska: 46,4).
Karpinsk
thumb|left Karpinsk (1749–1933 Bogoslowsk/ Богословск, 1933–1941 Ugolnyj/ Угольный) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Turja we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 440 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Jan Awgust Měrćink
thumb|upright|Jan Awgust Měrćink (wobraz z lěta 1854)
Jan Awgust Měrćink ( Johann August Miertsching; * 21. awgusta 1817 w Hrodźišću, † 30. měrca 1875 w Małym Wjelkowje) bě serbski misionar, etnograf a tołmačer.
Žiwjenje
mini|Bratrowski dom w Małym Wjelkowje, hdźež přebywaše Měrćink jako młody muž Měrćink narodźi so jako syn chěžkarja-ćěsle Jana Měrćinka († 1820) a jeho žony Johanny Christiany Erdmuthy Naake w ewangelskej wosadnej wsy Hrodźišću pola Wósporka a přebywaše młodźinske lěta wot 1832 w Małym Wjelkowje pola Budyšina, hdźež nawukny šewcowstwo. Wón přiwza so do tamnišeje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty a powoła so na misionstwo. Po přihoće w Ochranowje a Małym Wjelkowje poda so 27-lětny jako misionar na połkupu Labrador na puć, hdźež mějachu Ochranowčenjo misionarsku staciju Okak.
W Okaku wučeše Měrćink dźěćom čitanje a pisanje kaž tež geografiju a hudźbu. Sam nawukny tamnišu inuitsku rěč Inuktitut, w kotrejž tež prědowaše. Po pjećlětnej słužbje na Labradorje wróći so prěni raz na dowol k swójbje do Hrodźišća. Tam dósta naprašowanje za nowu misiju, tónraz jako tołmačer britiskeje ekspedicije do Arktiki, kotraž měješe zhubjenu Franklinowu ekspediciju namakać. Dožiwjenja na tutej štyrilětnej jězbje (1850–54) z płachtakom HMS Investigator, na kotrejž namakachu Sewjerozapadnu pasažu mjez Atlantikom a Pacifikom, wozjewi w pućowanskim dźeniku, kotryž słuša hač do dźensnišeho k standardnym twórbam němskeho polarneho slědźenja. Listy ze sewjerneho lodoweho morja wozjewichu so tež 1850 w Zerničce a 1853 w Tydźenskej Nowinje.
Dwě lěće po wróćbje z Arktiki wopušći Měrćink znowa Łužicu, po tym zo bě so krótko do toho z młodej wučerku Clementinu Augustu Erxleben woženił a poda so do Južneje Afriki. Tam staraše so na Ochranowskimaj stacijomaj Elim a Genadental za dwanaće lět přewažnje wo wikowanje.
mini|Měrćinkowy row na Małowjelkowskim pohrjebnišću bratrowskeje jednoty Wot šěsć w Južnej Africe narodźenych dźěći Měrćinkec mandźelskeju přežiwištej jeničce dwě dźowce. Znajmjeńša wot dźowki Anny Heleny (1862–64) a synka Hermanna Augusta (1865–67) stej so narownej kamjenjej na pohrjebnišću w Genadentalu wobchowałoj. Najstarša dźowka bu, kaž bě to z wašnjom pola Ochranowčanow, hižo w šulskej starobje na wustaw do Małeho Wjelkowa pósłana. W lěće 1869 wopušći Měrćink z hižo ćežko schorjenej mandźelskej a druhej dźowku Južnu Afriku a nawróći so tohorunja do Małeho Wjelkowa, hdźež mandźelska hižo po někotrych měsacach zemrě.
Trebinje
Trebinje (kyrilisce Требинье) je město w samym juhowuchodźe Bosniskeje a Hercegowiny, njedaloko hranicow z Chorwatskej a Čornej Horu. Leži w rědko wobsydlenym wuchodźe Hercegowiny při karstowej rěce Trebišnjica. Hač do Jadranskeho morja je po powětrowej liniji jenož 15 kilometrow. Horiny we wokolinje města su wyše hač 1200 metrow.
Před Bosniskej wójnu měješe Trebinje něhdźe 30.000 wobydlerjow, z nich běchu Južni Serbja najwjetša skupina (69 %); slědowaštej Bosnjakojo (18 %), Juhosłowjenjo (5 %) a Chorwaća (4 %). Dźensniši wobydlerjo su nimale wšitcy Serbja.
Znaty kulturny pomnik w měsće je osmaniski móst Arslanagića nad Trebišnjicu.
Bahnowy žiwotnik
Bahnowy žiwotnik (Thalictrum lucidum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Bahnowy žiwotnik docpěwa wysokosć wot 60 hač do 120 cm.
Łopjena su dwójce pjerite. Łopješka su dołhojte, klinojte abo linealne, na hornim boku ćmowozelene a błyšćace.
Kćěje wot junija hač do julija. Kćenja su zrunane a steja na kóncach pakićowych hałuzow. Próškowe łopješka su zrunane a žołtojte.
Hora (Bóšicy)
Hora ( Guhra) je hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1936 k Bóšicam.
Bahnowy žiwotnik
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a juhowuchodnej Europje rozšěrjena, při čimž w Mecklenburgskej, wuchodnej Pruskej a Durinskej a regionach wot Donauwa a Maina a w Alpach wustupuje.
Hora (Bóšicy)
Geografija
mini|left|Napohlad wjeski ze zapada (ze směra Jaseńcy) Hora nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach při juhowuchodnej kromje katolskeho serbskeho kraja. Susodne wjeski su Bóšicy na sewjeru, Nowy Łusč a Wutołčicy na juhowuchodźe, Nowa Jaseńca a Łusč na juhozapadźe kaž tež Jaseńca na sewjerozapadźe. Wuchodnje Hory nadeńdu so wětřikowy park, něhdyša hlinowa jama a Wětrowska deponija.
Kukow
Kukow je sydlišćo w serbskej Hornjej Łužicy a wot 1957 z dźělom gmejny Pančicy-Kukow. Do toho bě samostatna gmejna z wjesnym dźělom Stara Cyhelnica.
Hora (Bóšicy)
Geografija
Při křižowanišću Wutołčanskeho puća z dróhu, wjedźacej k deponiji, steji wopomnjenski kamjeń za Jakuba Nowaka-Horjanskeho.
Kukow
Nadeńdźe so na prawym boku Klóšterskeje wody napřećo Pančicam a sewjernje klóštra Marijina hwězda.
Hora (Bóšicy)
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Syporšća, Lada, Brězynki, Parjeńcy.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1312 jako knježe sydło wěsteho Ticzko de Gor. a steješe tež w slědowacych lětstotkach zwjetša pod ležownostnym knjejstwom ryćerkubła.
Kukow
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1248 jako Kucov. Ležownostne knjejstwo měješe susodny klóšter Marijina hwězda. Kukowske kubło bě z klóšterskim wudworom.
Hora (Bóšicy)
Wobydlerstwo
W lěće 1925 měješe Hora 82 katolskich a 44 ewangelskich wobydlerjow. Katolscy přisłušachu Chróšćanskej a ewangelscy Njeswačanskej wosadźe. Po Mukowej statistice rěčachu w lěće 1884/85 wot 111 wobydlerjow 109 serbsce.
Kukow
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 335 wot cyłkownje 345 Kukowčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 84,8 %.
Strășeni
thumb|left Strășeni (/ Strašeny) je město w srjedźnej Moldawskej. Je zarjadniske sydło Strășeniskeho rajona.
Leži blisko Gidigičskeho spjateho jězora něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1536 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Krawc
Krawc ( Schneider, tež Krautz) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Beshkent
Beshkent (wurjekowanje: Beškent) je město w Qashqadaryoskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qarshiskeho wobwoda.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1977 měšćanske prawa.
Krječmar
Krječmar ( Kret(z)schmer, tež Kret(z)schmar) je serbske swójbne mjeno, kotrež wot powołanskeho pomjenowanja korčmar pochadźa. Mjeno noša slědowace wosoby:
Zawolžsk
thumb|left thumb|left Zawolžsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při rěce Wolga w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Wětrnik
thumb|Wětrniki w [[Španiska|Španiskej]] thumb|Wětrnik w [[Estiska|Estiskej]]
Wětrnik je techniski twar z křidłami, so z mocu wětra pohonjowacymi. Najznaćiše je wužiwanje wětrnikow k mlěću žita k tołčej a muce.
W Hornjej Łužicy namakamy wobchowane historiske wětrniki mjez druhim hišće na hórce Łóžko mjez Chasowom a Łuhom abo w Kotmarjecach južnje Lubija.
Stawizny
Hižo w starej Arabskej wužiwachu so wětrniki jako wodowe klumpy. Wone buchu pod Omarom I. wot persiskich njewólnikow twarjene. Wětrniki buchu w 12. lětstotku přez płachty a klapy wuhotowane. Křižerjo najskerje přinjesechu znajomosće do Europy.
Wětrniki su so w 12. lětstotku do sewjerneje Europy dóstali. Při tym běchu prěnje młyny proste konstrukcije, kotrychž fronta bu do wětra stajena. Wot 16. lětstotka bě jenož třěcha z křidłami wjertliwa. Tajki wětrnik wužiwaše so za rozdźělne zaměry:
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (* 24. měrca 1986, Rio de Janeiro, Brazilska) je brazilska filmowa hrajerka.
Chinski bozowc
Chinski bozowc (Syringa × chinensis) je rostlina ze swójby wolijowych rostlinow (Oleaceae). Wón je hybrida z wšědneho bozowca (Syringa vulgaris) a Syringa × persica. Připadnje bu wokoło lěta 1780 w botaniskej zahrodźe francoskeho města Rouen namakany.
Wopis
Hałuzy wobłukojće přewisuja.
Łopjena su jejkojće-lancetojte, kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 8 cm.
Lilaróžojte kćenja steja w runych hač nygacych, hač 30 cm dołhich pakićach.
Křižan
Křižan (zněmčene Zieschang, tež Zieschank, Kschischan) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Komsomolsk (oblasć Iwanowo)
thumb|left Komsomolsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Iwanowskej oblasći. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Wani
thumb|left
Wani je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 250 kilometrow zapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 3744 wobydlerjow.
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.
Komsomolsk (oblasć Iwanowo)
Sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Kačkanar
Kačkanar je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 280 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1957 załožiło a ma wot lěta 1968 měšćanske prawa.
Kochma
Sydlišćo je so w lěće 1519 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Rozwodecy
Susodne wjeski su Budestecy na sewjeru, Jiłocy na sewjerowuchodźe, Bjedrusk na wuchodźe, Korzym na juhozapadźe a sydlišćo Słónčna Hora na zapadźe.
Stawizny
mini|left|Historiska [[chěža ze stołom w Rozwodecach]] Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Rodeswiz je z lěta 1232 a běše tež w sćěhowacych lětstotkach stejišćo ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo nad wsu.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 386 wobydlerjow, mjez nimi 281 Serbow (73 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15 %. Rozwodecy mějachu swójski serbski dialekt, kotryž je mjeztym wotemrěty.
Ewangelscy Rozwodečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Dźělnach, Wulke łuki, Wowče łuki, Zła łuža, Hrodźanske pola, W Bažonkach, Na Sćěnach, Na Goborje, W Zmołach (= in Monden), W Pawlec Heli, Pastwišća, W hatach, Butrowa woda, Bortnik, Na winicy, Hlinjany hatk, Na delnych łukach, Šoberec doły, Pola zabiteho muža, Na kórcach, Za rěčkami.
Kurčatow
Kurčatow je:
Jednory žiwotnik
Jednory žiwotnik (Thalictrum simplex) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wobsahuje sćěhowacu poddružiny:
Wopis
Jednory žiwotnik ma nygace kćenja. Jeho łopješka su wuže hač tych žołteho žiwotnika.
Kubica
Kubica ( Kubitz) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Mekka
thumb|Kaaba w Mekki, srjedźišćo Islama Mekka (arabisce مكة - Makka, dźensa husto مكة المكرّمة - Česćedostojna Mekka) je wulkoměsto z 1,7 milionami wobydlerjow w zapadnej Sawdi-Arabskej. Je stolica prowincy Mekka w regionje Hedźas. Mekka je ródne město Mohammeda, załožer islamskeje nabožiny, a tuž najwažniše město muslimow.
Gardabani
thumb|left
Garbani je město na juhu Georgiskeje, blisko azerbajdźanskeje hranicy. Leži něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Tbilisija.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. Z nich su 90 % Azerbajdźanjenjo.
Wot lěta 1969 ma měšćanske prawa.
Rodewitz
Rodewitz je pomjenowanje:
Sierra Leone
thumb|left|Sierraleoniska stolica Freetown při Atlantiskim oceanje Sierra Leone („Lawjacy pobrjóh“) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje z Gineju na sewjeru a z Liberiju na juhowuchodźe. Stolica je Freetown, kotryž so namaka při atlantiskim pobrjoze na zapadźe kraja.
W Sierra Leone knježi włóžna, tropiska klima z lětnymi spadkami wot circa 5000 mm. Suchi čas z horcymi wětřikami ze Sahary traje wot oktobra do meje. Dešćowy čas započnje so srjedź meje a traje hač do oktobra, při čimž stej awgust a september na dešćik najbohatšej měsacaj. Najwyše městno je Loma Mansa (1.948 m) na sewjeru kraja blisko ginejskeje hranicy. Přewažaca krajinowa forma je dešćowy lěs.
Sierra Leone běše hač do lěta 1961 britiska kolonija.
Sîngera
thumb|left Sîngera (/ Syndžera) je městačko w srjedźnej Moldawskej. Leži něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1485 prěni raz naspomniło.
Žajsan
Žajsan je město wе wuchodnym Kazachstanje, kotrež słuša k Wuchodokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło Žajsanskeho rajona.
Leži něhdźe 320 kilometrow juhowuchodnje Oskemena, blisko chinskeje hranicy.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1868 jako wjes Šemonajewskoje załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
BEAT
BEAT je hornjołužiske wubědźowanje młodych hudźbnych skupinow. Zarjadowar je wot 1998 sociokulturelny centrum Kamjentny dom z Budyšina. Dotal najsławniša dobyćerska skupina je Silbermond (2000).
Talne
thumb|left
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1646 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. W holocausće bu nimale cyłe židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe do wójny někak połojcu wobydlerstwa, zamordowane.
Smila
thumb|left|Muzej
Ma něhdźe 68 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1542 załožiło a słušeše najprjedy do Pólskeje resp. do Kozakskeho stata. W lěće 1773 dósta Magdeburgske měšćanske prawo. Po rozdźělenju Pólskeje přińdźe 1795 pod rusku kontrolu. 1876 dósta Smila zwisk do železniskeje syće. Leži při křižowanišću wažneju čarow z Kijewa do Dnipra a z Moskwy do Odesy.
Krasnoturjinsk
thumb|left Krasnoturjinsk (1758–1944 Turjinskije rudniki/ Турьинские рудники) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Turja we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 370 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1661 jako wjes Turjinskije rudniki załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.