cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakub Nowak-Kašćanski
Žiwjenje
Po nawróće do Łužicy bě wot 1890 do 1893 z kapłanom w Chrósćicach a Wostrowcu, wot 1893 do 1896 tachantski prědar a wot 1896 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1920 z direktorom Budyskeje Tachantskeje šule. Dnja 22. awgusta 1920 jeho boža ručka w běhu božeje słužby w Tachantskej cyrkwi zaja. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Skutkowanje
mini|upright|Narowny kamjeń Jakuba Nowaka na Budyskim Mikławšku Nowak běše wobdarjeny powědančkar. Hłownje za čas swojeho studija napisa wjele wjetšich a mjeńšich powědančkow, kotrež běchu woblubowane a so tohodla wjacekróć wotćišćachu, kaž na přikład Čěski nan a serbski syn (w rukopisnych Kwětkach towarstwa Serbowki 1882, Jubilejnych spisach Serbowki 1898, w Katolskim Posole 1916 a w samsnym lěće jako kniha), Stary a nowy wučer (Łužica 1886, Serbske Nowiny 30. junija 1936 a sćěhowace wudaća) a Jene dźěćo přewjele (Łužiski Serb 1886). Po zakónčenju studija pisaše zwjetša politiski nastawki, wosebje do Posoła.
Wón bě wot lěta 1886 z čłonom Maćicy Serbskeje a wot 1917 sobustaw jeje wuběrka.
Sačchere
thumb|left
Ma něhdźe 6140 wobydlerjow.
Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.
Iargara
thumb|left Iargara (/ Jargara) je město na juhu Moldawskeje.
Leži něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa a něhdźe 25 kilometrow juhowuchodnje wot města Leova.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow
Sydlišćo je so w lěće 1902 załožiło.
Payariq
Payariq (wurjekowanje: Pajarik; / Pajaryk; do 1991 – Наримановка/ Narimanowka) je město w Samarqandskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Payariqskeho wobwoda.
Leži něhdźe 45 kilometrow sewjernje Samarkanda.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło wot ruskich sydlerjow pod mjenom Fjodorowka a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Lawska hasa
Lawska hasa je mjeno dweju Budyskeju hasow, kotrejž wjedźetej wot Hłowneho torhošća do južneho směra:
Toržok
thumb|left thumb|left Toržok je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Twerskej oblasći. Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1138 załožiło.
Michail Illarionowič Kutuzow
thumb|right thumb|right|Muzej Kutuzowa w Bólesławje, Pólska Michail Illarionowič Kutuzow (* 16. septembra 1745, w Pětrohrodźe, Ruska; † 28. apryla 1813 w Bólesławje, Pruska) bě generalny pólny maršal ruskeho wójska. W Ruskej płaći jako rjek tak mjenowaneje „wótčinskeje wójny“ přećiwo Napoleonej.
Nadrózna Hrabowka
Nadrózna Hrabowka ( Straßgräbchen ) je sydlišćo w sewjerozapadźe sakskeje Hornjeje Łužicy w Budyskim wokrjesu. Słuša wot lěta 2007 k městu Njedźichow. Leži někak dźesać kilometrow sewjernje wot Kamjenca a skoro dwaceći kilometrow zdalene wot Wojerec.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Grabowe je z lěta 1225. Městne mjeno pochadźa kaž w bliskej Hrabowje wot serbskeho słowa hrab, tehdy grab. Přidawk Straß- resp. Nadrózna je so wsy hakle pozdźišo spožčił, zo by so wot Hrabowy (Großgrabe) kaž tež Zeleneje Hrabowki (Grüngräbchen) rozeznawała.
Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Kamjenska měšćanska rada a pozdźišo ryćerkubło we wsy samej. Hišće kónc 17. lětstotka rěčeše wobydlerstwo Nadrózneje Hrabowki přewažnje serbsce, při čimž rozprawješe Hrabowski wosadny farar Christian Prätorius w lěće 1691, zo měła němčina dla tamnišeho knjejstwa kaž tež němskich mandźelstwow hižo „dobry započatk“.
Po Wienskim kongresu připadny susodny Njedźichow Pruskej, mjeztym so wosta Hrabowka dźěl Sakskeje.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz
Urgut
thumb|left Urgut ( / Urgut) je město w Samarqandskej oblasći w Uzbekistanje, blisko tadźikiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Urgutskeho wobwoda.
Leži něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Samarkanda.
Ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow.
Chelak
Chelak (wurjekowanje: Čelak; / Čelek) je město w Samarqandskej oblasći w Uzbekistanje, w Payariqskim wobwodźe.
Leži něhdźe 35 kilometrow sewjernje Samarkanda.
Ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Lětdźesatk
Lětdźesatk (tež dekada wot starogrjekskeho δέκα déka, „dźesać“) je doba, kotraž wobsteji z dźesać lět. Dźesać lětdźesatkow tworja lětstotk.
Wjerbjež
Wjerbjež ( Wurbis) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 2011 do města Šěrachow-Korzym.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so we wysokosći wot 305 do 365 metrow při sewjernym boku druheho rjećaza Łužiskich horow při zwjazkowej dróze 96, tule wjedźacej do Žitawskeho směra přez Wjerbježski přesmyk mjez Běłobohom a Chołmami. Na zapadźe leži Chróstawa, na sewjerowuchodźe Kumwałd a na juhu, za přesmykom, Wopaka.
Stawizny
Łanowc Wjerbjež naspomni so prěni raz w lěće 1408 jako Wurbiss. Dalše historiske formy wjesneho mjena běchu Worpus (1419), Worpiß (1479), Borps (1486) a Worpß (1489).
Wjerbjež słuša oficielnje wot 1835 do Chróstawskeje wosady, do toho do Kumwałdskeje. Hač do lěta 1934 bě samostatna gmejna a potom tež politisce z dźělom Chróstawy. Po ludličenju 1925 měješe Wjerbjež 233 wobydlerjow, z nich 231 ewangelskich.
Hrabowa
Hrabowa ( Großgrabe) je sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w sewjerozapadźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1997 k městu Njedźichowej.
Stawizny
Prěnjotnje słušachu wobydlerjo Hraboweje do Kamjenskeje wosady, hižo wokoło lěta 1500 mějachu pak swójsku wosadnu cyrkej. Do Hrabowskeje ewangelskeje wosady słušeja tež Nadrózna Hrabowka, Wětnica a Bólericy (wot 1830/40).
Ludnosć bě hač do 17. lětstotka přewažnje serbskorěčna. 1691 rozprawješe wosadny farar Christian Prätorius, zo bě so Hrabowa w běhu 20 do 40 lět z němskej wjesku stała.
Wjelan
Wjelan (zněmčene Wehlan abo Welan) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
Bageńc
Bageńc ( Bagenz) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Ma něhdźe 260 wobydlerjow a nadeńdźe so južnje Kopańc a wuchodnje Grodkowskeho spjateho jězora. Bageńc ma zastanišćo při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.
Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo Kaminka.
Susodne wjeski su Kózle na sewjerowuchodźe, Mokre na juhu a Brjazynka na sewjerozapadźe.
Stawizny
Hač do lěta 2004 bě Bageńc samostatna gmejna.
Bageński hród steji jako kulturny pomnik pod pomnikoškitom.
Dudinka
Dudinka je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Jenisej něhdźe 1500 kilometrow sewjernje Krasnojarska a ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1667 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Denali
Denali (athapaska: „tón wysoki“ abo „tón wulki“, prjedy Mount McKinley) je z 6198 metrami najwyša hora Alaski, Zjednoćenych statow a cyłeje Sewjerneje Ameriki.
Wot 1917 do 2015 bě hora oficielnje pomjenowana po 1901 zamordowanym prezidenće William McKinley.
Geografija
Wjeršk Alaskaskeho rjećaza namaka so něhdźe 200 kilometrow sewjernje alaskaskeje stolicy Anchorage w narodnym parku ze samsnym mjenom. Dla izolowaneho połoženja je Denali hora z najwyšim reliefom na swěće, to rěka zo njeje druheje hory, kotraž wustupuje tak wysoko ze swojeje wokoliny. Z teje přičiny płaći tež jako jedna z horow z najbóle ekstremnej klimu, charakterizowanej přez sylne wichory (často nad 120 km/h), špatne wjedro a wosebje niske temperatury, w ekstremnych padach pod −60°C. W zymskich měsacach wěje jetstream z wjace hač 160 km/h přez horu. Krosnowanska sezona traje wot apryla do junija.
Stawizny
Prěnje dokumentowane naspomnjenje hory pochadźa wot britiskeho wotkrywarja George Vancouver z lěta 1794. Jako prěni docpěchu dnja 7. junija 1913 amerisko-britiski slědźer Hudson Stuck a alaskaski krosnowar Henry Peter Karstens z dwěmaj indianiskimaj přewodźerjomaj wjeršk.
Lawske hrjebje
Lawske hrjebje ( Lauengraben) je nutřkoměšćanska dróha w Budyskim starym měsće. Wone wjedu južnje měšćanskeho jadra wot Žitnych wikach na wuchodźe k Mostej měra na zapadźe a su dźěl statneje dróhi S 111, prjedawšeje zwjazkoweje dróhi B 6.
Hasa slěduje něhdyšej měšćanskej muri resp. jeje hrjebjam a dósta swoje mjeno wot bliskeje Lawskeje wěže.
Při Lawskich hrjebjach nadeńdźe so w lěće 2000 wotewrjeny nakupowanski centrum při Žitnych wikach. Na jeho městnje steještej do toho Lutherowa šula kaž tež stare Měšćanske dźiwadło (do 1968). Při tak mjenowanym Vogelowym křižowanišću z Wonkownej Lawskej na zapadnym kóncu Lawskich hrjebjow nadeńdźeše so wot 1904 do 1945 stary Serbski dom. Ležownosć bě Jan Arnošt Smoler w lěće 1873 za natwar Maćičneho domu kupił.
Chołmy
Chołmy su 487 metrow wysoka hora w Hornjołužiskich horach. Nadeńdu so w druhim hórskim rjećazu juhowuchodnje Šěrachowa, južnje Chróstawy a sewjerowuchodnje Załomja. Zapadnje Chołmow běži Sprjewja. Mjez Chołmami a Běłobohom nadeńdźe so Wjerbježski přesmyk zwjazkoweje dróhi 96.
Na wjeršku namaka so mały skalny masiw ze zornowca a sćelak Němskeje póšty.
Skalny masiw na wjeršku wužiwaše so najskerje w prahistoriskej dobje jako słóncowe swjatnišćo. Na přikład na dnju zawróta słónca swěći słónco přez wotwěry w skale.
Bajkonur
thumb|left Bajkonur (, ; do 1969 – Leninskij/ Ленинский; do 1995 – Leninsk/ Ленинск) je město w Kazachstanje. Do 2050 je jako federalne město Ruskeje federacije.
Wokrjes Sewjerna Sakska
Wokrjes Sewjerna Sakska ( Landkreis Nordsachsen) je krajny wokrjes na sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma nimale 200.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2020 kwadratnych kilometrow. Sydło krajnoradneho zarjada je Hród Hartenfels w Torhowje.
Wokrjes mjezuje na sewjeru ze saksko-anhaltskim wokrjesom Wittenberg, na wuchodźe z braniborskim wokrjesom Łobjo-Halštrow, na juhowuchodźe z Mišnjanskim a Srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z Lipskom a Lipšćanskim wokrjesom, na zapadźe ze Solawskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z wokrjesom Anhaltsko-Bitterfeld. W srjedźnym dźělu nadeńdźe so z Dübenskej holi hoberska lěsna kónčina.
Bajkonur
Leži na prawym brjoze Syrdarji něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Kyzylordy.
Wokrjes Sewjerna Sakska
Wulke wokrjesne města su Delič, Eilenburg, Skudźicy (Schkeuditz), Torhow a Woseč (Oschatz).
Najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju stej Łobjo a Modłej. Najwyša hora je Collmberg (Chołm; 312 m) zapadnje Woseča.
Bajkonur
Ma něhdźe 73 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło a ma wot lěta 1969 měšćanske prawa.
Toropjec
thumb|left thumb|left Toropjec je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Twerskej oblasći. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1074 załožiło.
Delnjošlesko-hornjołužiski wokrjes
Delnjošlesko-hornjołužiski wokrjes ( Niederschlesischer Oberlausitzkreis) běše wokrjes w Sakskej. Najwjetše město běše Běła Woda, wokrjesne město Niska. W běhu wokrjesnej reformy lěta 2008 so wokrjes do nowe wutworjeneho wokrjesa Zhorjelc zapřija.
Města a gmejny
(Ličba wobydlerjow 31. dec. 2007)
Udomlja
thumb|left thumb|left Udomlja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Twerskej oblasći. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1478 załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Brěznja
Brěznja ( Wiesa) je wjes w sakskej Hornjej Łužicy, kotraž wot lěta 1973 ke Kamjencej słuša. Leži na juhu města, južnje Budyskeje krajneje dróhi při Čornym Halštrowje.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Prato pochadźa z lěta 1248.
Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 1,7 %, mjez nimi třinaće serbskich młodostnych.
Systematika mjetelow
Žórła
[http://de.wikipedia.org/wiki/Systematik_der_Schmetterlinge něm. wikipedija]
Jenisejsk
thumb|left Jenisejsk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Jenisej něhdźe 350 kilometrow sewjernje Krasnojarska a ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1619 załožiło a ma wot lěta 1676 měšćanske prawa.
Tiraspol
thumb|left Tiraspol ( Treshpil, Tiraspol;  Tyraspol) je město na wuchodźe Moldawskeje. Je stolica mjezynarodnje njepřipóznateho stata Podnjesterska.
Leži při lěwym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje wot ukrainskeho města Odessa.
Ma něhdźe 128 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1792 załožiło a ma wot lěta 1795 měšćanske prawa.
Boysun
thumb|left Boysun ( / Bajsun) je město w Surxondaryoskej oblasći na samym juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Boysunskeho wobwoda.
Leži něhdźe 140 kilometrow sewjernje Termiza.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Pskow
thumb|left thumb|left Pskow je město w Ruskej federaciji. Najwjetše město a stolica Pskowskeje oblasće leži 30 kilometrow zdalene wot rusko-estiskeje hranicy při rěce Wjelikaja, dwanaće kilometrow před jeje wuliwom do Peipuskeho jězora. Ma něhdźe 207 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 903 załožiło a słuša tuž k najstaršim městam srjedźneje Ruskeje.
Wokrjes Lipsk
Wokrjes Lipsk ( Landkreis Leipzig) je krajny wokrjes na sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma wokoło 257.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1647 kwadratnych kilometrow.
Wokrjes mjezuje na sewjerowuchodźe ze sewjerosakskim wokrjesom, na wuchodźe ze srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z durinskim wokrjesom Altenburgski kraj, na zapadźe ze saksko-anhaltskim Hrodowskim wokrjesom a na sewjerozapadźe ze Solawskim wokrjesom a z bjezwokrjesnym městom Lipsk.
Wulke wokrjesne města su Borno, Grima, Markkleeberg a Worcyn.
Sewjerofrizišćina
Sewjerofrizišćina (frizisce friisk, fresk, frasch, fräisch, freesk) je zapadogermanska rěč, kotraž so we wokrjesu Sewjerna Friziska (němsce Nordfriesland) při zapadnym přibrjohu Schleswigsko-Holsteinskeje rěči, wosebje na kupach Amrum, Föhr, Sylt, Helgoland, na haligach kaž tež w někotrych wsach sewjerofriziskeje twjerdźe. Prjedy wopřijimaše sewjerofriziski rěčny teritorij tež połkupu Eiderstedt a južne sewjerofriziske kupy (šěra kónčina na karće).
Dialekty
Wosebita swojoraznosć sewjerofrizišćiny je wurazne dźělenje do dweju hałuzow: kupowa sewjerofrizišćina (dialekty 1–3 na karće) a twjerdźowa sewjerofrizišćina (dialekty 4–10). Tute dźělenje je nastało z dweju rozdźělneju žołmow zapućowanja: kupy Sylt, Amrum, Föhr a Helgoland buchu hižo we 8. lětstotku wobsydlene, twjerdź a južne kupy hakle w 12. lětstotku. Dialektaj 8 a 9 (Srjedźna a Južna Goesharde) stej dźensa hižo wotemrěłoj. Dialektaj Föhra a Amruma (2a a 2b) stej nimale identiskaj, čehoždla jej zwjetša jako jedyn dialekt zjimaja.
Napadne je, zo kupowi Sewjerofrizojo ani sebje samych ani swoju rěč jako „Frizow“ abo „frizišćinu“ njepomjenuja, ale po swojej kupje. Tak by wobydler kupy Sylt n. př. za „Ja sym Friz a rěču frizisce“ prajił Ik sen Sölring en ik snaki Sölring („Sym Sylćan a rěču syltsce“). Jako „Frizow“ pomjenuja na kupach jenož tych na twjerdźi.
Dialekty twjerdźe su mjez sobu podobniše hač dialekty kupow. Rozdźěle su zdźěla tak wulke, zo Frizojo z rozdźělnych kónčinow mjez sobu frizisce komunikować njemóža, a so tohodla na delnjoněmčinu abo dźensa husto hižo na wysokoněmčinu wuhibuja. Sada „Na małym módrym blidźe, kotrež we stwě při sćěnje za woknom steji, leža tři widlički, štyri nože a dźewjeć łžicow“ wujewi tute rozdźěle mjez dialektami jara jasnje:
Ortografija a wurjekowanje
Jednotna spisowna rěč za sewjerofrizišćinu njeeksistuje. Kóždy dialekt ma swójsku spisownu formu.
Ortografija slěduje we wšěch dialektach jenakim zasadam, při čimž pak jednotliwe rozdźěle wustupuja. Tak pisaja zwuk w twjerdźowych dialektach a na kupje Föhr jako sch, druhdźe jako sj. W dialektach kupow Sylt a Helgoland wužiwaja nimo toho wulkopisanje substantiwow, kaž w němčinje. Twjerdźowe dialekty wužiwaja pismik å za wokal mjezy a a o, dialekt Sylta ma pismik ā za dołhe, swětłe a ē za dołhe wotewrjene. Pismik đ Syltoweho dialekta so dźensa jako abo  wurjekuje.
Mjez germanskimi rěčemi je ortografija sewjerofriziskeje rěče njewšědna:
Tajki system eksistuje w europskich rěčach hewak jenož w finšćinje a estišćinje a steji w přećiwku k ortografiji wšěch druhich germanskich rěčow, přir. sewjerofrizisce samer (z krótkim wokalom) „lěćo“, ale zapadofrizisce simmer, jendźelsce summer, norwegsce sommer, němsce Sommer.
Gramatiske swojoraznosće
thumb|upright|Dwurěčne tafle při policajskim rewěrje w [[Husumje]]
Dual
W jednotliwych dialektach su so pola naměstnika hišće wuchowali formy duala (dwojoty):
W dźensnišej rěči su tajke formy pak skerje žadne, jenož w dialekće kupy Sylt je hišće hdys a hdys wužiwaja.
Infinitiwy
W sewjerofriziskich dialektach eksistuja zwjetša tři rozdźělne formy infinitiwa:
Termiz
thumb|left Termiz (/ Termez) je město na samym juhu Uzbekistana, bjezposrědnje při afghaniskej hranicy. Je stolica Surxondaryoskeje oblasće.
Leži při prawym brjoze Amudarje něhdźe 485 kilometrow juhozapadnje Taškenta. Na tamnym brjoze rěki nadeńdźe so afghaniske město Hairatan. Dla mosta přez Amudarju a hraničneho přechoda ma Termiz wulki strategiski wuznam.
Sewjerofrizišćina
Infinitiwy
Infinitiwna kóncowka -n (kaž w němčinje komme-n, mache-n) so wužiwa jenož za prepoziciju tu (typ 1), hewak pobrachuje (typ 2). Konstrukcije typa 3 wobjimaja wjazawku än „a“ hromadźe z imperatiwom. Tutu tróšku dźiwnu konstrukciju je sewjerofrizišćina najskerje přewzała z danšćiny, hdźež prepozicija at (, němsce zu, jendźelsce to) před infinitiwom klinči runje kaž wjazawka og „a“.
Termiz
Ma něhdźe 136 tysac wobydlerjow.
Sewjerofrizišćina
Artikl
Twjerdźowe dialekty a dialekt kupow Föhr a Amrum znaja dwě rozdźělnej formje wobmjezowaceho artikla:
Termiz
Wot lěta 1929 ma měšćanske prawa.
Sewjerofrizišćina
Artikl
Tak mjenowany d-artikl (di, jü, dåt – 1. sada) so wužiwa, hdyž substantiw je hišće dale postajany (tu: „kotrež při woknje steji“). Tak mjenowany e-artikl (e, et, 2. sada) so pak wužiwa, hdyž tajke postajenje pobrachuje.
Wosebje w kupowych dialektach móže wobmjezowacy artikl pola podaćow městna tež falować. Sada „Tam sedźi něchtó na třěše“ rěka potajkim:
W dialekće Föhra a Amruma je femininum spadał z neutrumom, runje kaž wobmjezowacy artikl femininuma (jü) so dźensa wjace njewužiwa (město jü mam „(ta) mać“ dźensa praja det mam „(to) mać“). W dialekće kupy Sylt wustupuje tendenca wužiwanja jednotneho artikla di za wšě tři splahi (kaž w jendźelšćinje the).
Podwójne pronomeny
We wšěch wariantach frizišćiny (potajkim tež w zapado- a wuchodofrizišćinje) maja wosobowe pronomeny dwě rozdźělnej formje, wotwisnje wot toho, hač su přizwukowane abo nic:
W druhich zapadogermanskich rěčach wužiwa so jenož jedna forma pronomena (he abo er) we wšěch pozicijach, přir. jendźelsce He is not at home / Is he not at home?, delnjoněmsce He is nich to Hus / Is he nich to Hus?, wysokoněmsce Er ist nicht zu Hause / Ist er nicht zu Hause? Jenož frizišćina wužiwa wobě warianće.
Rěčna situacija
Intaktne rěčne zhromadźenstwa eksistuja dźensa jenož w zapadnym dźělu kupy Föhr a w kónčinje Bökingharde na twjerdźi. Wšě druhe sewjerofriziske dialekty su nimale wotemrěli. Rěčna kompetenca zwostawacych rěčnikow je zdźěla jara wobmjezowana, tak mjenowany code-switching je wšědny zjaw.
Nutřkowna Lawska hasa
Nutřkowna Lawska hasa ( Innere Lauenstraße) je jedna z hłownych hasow w Budyskim starym měsće. Wona wjedźe wot Hłowneho torhošća do juha hač k Lawskej wěži, hdźež přeńdźe do Wonkowneje Lawskeje.
Hasa dósta swoje mjeno wot lawa z čěskeho wopona, dokelž wjedźeše z Budyšina na směr Čěsku.
Južny kónc Nutřkowneje Lawskeje a přechod do Wonkowneje předstaja Lawska wěža abo dokładnišo něhdyše stejišćo nutřkownych Lawskich wrotow. Pomjenowanje dróhow poćahuje so na jeju połoženje před abo za nutřkownej měšćanskej murju.
Kulturne pomniki
Nimale wšě twarjenja při Nutřkownej Lawskej steja jako kulturne pomniki pod pomnikoškitom, tak Budyska kupnica, dźensa domicil stawnistwa a dalšich měšćanskich zarjadow kaž tež nahladne byrgarske domy čo. 2, 3, 4, 5, 6, 8 a 10. Lawska wěža ma domowe čisło 12 a je najstarše twarjenje při hasy.
Hlej tež: Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (A–N)
Weliko Tarnowo
Weliko Tarnowo ( Велико Търново) je město w Bołharska z něhdźe 68.000 wobydlerjemi. Wona bě krajna stolica Druheho bołharskeho mócnarstwa wot 1185 do 1393 a leži na sewjeru Balkanskich horin při rěce Jantra.
700px|mini
Denov
thumb|left Denov (wurjekowanje: Denow; / Denau) je město w Surxondaryoskej oblasći na juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Denovskeho wobwoda.
Leži něhdźe 145 kilometrow sewjerowuchodnje Termiza.
Ma něhdźe130 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Hažow
Hažow ( Haasow) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Najsewjerniši wjesny dźěl ma něhdźe 400 wobydlerjow a nadeńdźe so dźesać kilometrow wuchodnje Choćebuza a južnje něhdyšeje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer, přichodneho Choćebuskeho wuchodneho jězora.
Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo Gólnikojska śišyna („Waidmannsruh“).
Susodne wjeski su Šlichow na sewjeru, Kórjeń na juhu a Rogeńc na zapadźe.
Stawizny
Prěnje wěste naspomnjenje jako Dorff Haso pochadźa z lěta 1536. Hižo 1283 bě so Hasowe Schiekel naspomniło, njeje pak wěste, zo so woprawdźe jedna wo Hažow. Po statistice Arnošta Muki měješe Hažow we 1880tych lětach cyłkownje 357 wobydlerjow, z nich 355 Serbow a jenož dwaj Němcaj. Pawoł Wirth přepytowaše narěč Hažowskich Serbow hromadźe z profesorom Maxom Vasmerom. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 16,8 %.
Hač do lěta 2004 bě Hažow samostatna gmejna.
Sowjetske wojerske pohrjebnišćo při Hažowskim sportnišću steji jako kulturny pomnik pod pomnikoškitom.
Aral
thumb|left|Łódź w něhdyšim přistawje Aral je město w Kazachstanje.
Leži při brjoze sewjerneho Aralskeho jězora něhdźe 370 kilometrow sewjerowuchodnje Kyzylordy.
Železnogorsk (Region Krasnojarsk)
thumb|left Železnogorsk (1950–1994 Krasnojarsk-26/ Красноярск-26) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži něhdźe 35 kilometrow sewjerowuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 84tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Kyzylorda
Leži při rěсе Syrdarja něhdźe 820 kilometrow juhozapadnje stolicy Astana.
Ma něhdźe 265 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1820 załožiło a ma wot lěta 1867 měšćanske prawa.
Kinič
Kinič ( Kynitzsch) je wjeska na juhozapadźe Hornjeje Łužicy, kotraž słuša wot lěta 1994 k Biskopicam. Leži při Budyskej dróze (něhdyšej B6) sewjerozapadnje Biskopičanskeho nutřkowneho města. Južnje Kiniča běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc.
Stawizny
Małe sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1402 jako sydło wěsteho ryćerja Gerhard von Kyntsch abo Kynsch. Jako alternatiwne mjeno jewi so w 16. lětstotku Kessel („Kotoł“) abo Kintzsch im Kessel. Wjeska słušeše hač do 19. lětstotka k Stołpinskemu hamtej a tuž nic do Hornjeje Łužicy. Ležownostne knjejstwo měješe Biskopičanska měšćanska rada.
Ewangelscy wobydlerjo Kiniča přisłušachu prěnjotnje Biskopičanskej wosadźe, dźensa pak blišej Palowskej.
Łanowc
Łanowc ( Waldhufendorf) je sydlišćowa forma wsow, kotraž wustupuje husto na něhdyšich trjebjenišćach, kaž na přikład we Łužiskich horach. Jedna so wo rjadowc, w kotrymž saha so rola jednotliwych wobsedźerjow wot statoka hač k lěsnej kromje. Puć a zwjetša rěčka tworitej srjedźnu wósku wsy.
W běhu saksko-frankowskeho wobsydlenja dotal njewobsydlenych hórskich kónčin Hornjeje Łužicy a Rudohorow w 12. a 13. lětstotku bě łanowc typiska wjesna forma nowozałoženych sydlišćow, mjeztym zo bydlachu Serbja w niskich kónčinach zwjetša w kulowcach.
Dalše kónčiny z łanowcami su Bohotska, Sudety, Beskidy, Durinski lěs, Čorny lěs, Šumawa a Šmrěčiny.
Dubrawka (Kopańce)
Susodne wjeski su Kopac na wuchodźe, Kopańce na juhowuchodźe, Wóseńk na juhozapadźe a Gołynk na sewjerozapadźe.
Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Dubrawka we 1880tych lětach cyłkownje 215 wobydlerjow, z kotrychž bě 211 Serbow (98 %) a jenož štyrjo Němcy. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 8,3 %.
Hač do lěta 2004 bě Dubrawka samostatna gmejna.
Dubrawske kubło a wojerski pomnik při Hłownej dróze stejitej jako kulturnej pomnikaj pod pomnikoškitom.
Mississippi
Jeho najdlěši přitok Missouri je hač k zjednoćenju z Mississippijom wo wjele dlěši (4087 km), tak zo tworitej wobě rěce z cyłkownej dołhosću wot 6051 kilometrow štwórty najdlěši rěčny system na zemi.
Na puću k morju přeprěkuje rěka wósom ameriskich zwjazkowych statow: Minnesota, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Mississippi a Louisiana. Nimo toho twori wona hranicu Wisconsina a Iowy. Hač na wokolinu wulkich jězorow wotwódnja wšě kónčiny mjez Rocky Mountains na zapadźe a Appalachami na wuchodźe, wobsahujo 31 zwjazkowych statow a dwě kanadiskej prowincy. Delta Mississippija pola New Orleans słuša do najwjetšich na swěće.
Wonkowna Lawska hasa
Hasa dósta swoje mjeno wot lawa z čěskeho wopona, dokelž wjedźeše z Budyšina na směr Čěsku.
Sewjerny kónc Wonkowneje Lawskeje a přechod do Nutřkowneje Lawskeje předstaja Lawska wěža abo dokładnišo něhdyše stejišćo nutřkownych Lawskich wrotow. Pomjenowanje dróhow poćahuje so na jeju połoženje před abo za nutřkownej měšćanskej murju. Při sewjernym kóncu dróhi nadeńdźe so tež domicil Serbskeho ludoweho ansambla.
Při tak mjenowanym Vogelowym křižowanišću (po něhdyšim wobchodźe A. Vogel na tutym městnje) křižujetej dróze Při Mosće měra (zapadnje) a Lawske hrjebje (wuchodnje), kotrejž stej dźěl statneje dróhi S 111, něhdyšeje zwjazkoweje dróhi B 6. Wot Wonkowneje Lawskeje wotbočuja (ze sewjera do juha) hasy Při młynskich wrotach, Hošic hasa, Zadnja, Burska hasa a Drježdźanska dróha.
Kulturne pomniki
Jako kulturne pomniki škitane su bydlenske domy čo. 5, 9 (něhdyši hosćenc „Běły kóń“), 32, 34, 40, 42, 44, 48 a 60, zahrodna chěža na ležownosći čo. 16, něhdyša syrotownja (čo. 23), něhdyša chłostarnja (čo. 33), dwójny bydlenski dom čo. 50/52 a něhdyša cłownica při wonkownych Lawskich wrotach, dźensa hosćenc (čo. 62/64). Pod pomnikoškitom steji runje tak najwuznamniše twarjenje při dróze, Nowa wodarnja při Nowych wrotach z lěta 1606.
Sewjerofrizišćina
Rěčna situacija
W cyłej Sewjernej Friziskej eksistuje jenož jedna šula, hdźež so tež frizisce wuči: dansko-friziska šula w Risumje (dansce Risum Skole, frizisce Risem Schölj). Na druhich šulach sewjerofriziskeho rěčneho teritorija je frizišćina jenož fakultatiwny předmjet abo so docyła njeposkićuje. Na wšelakich městnach so tež pospytuje, frizišćinu (němskorěčnym) dźěćom w pěstowarnjach posrědkować (přir. serbski Witaj-projekt). Dokelž pak faktisce friziskorěčne šulske kubłanje pobrachuje, móže efekt tajkich prócowanjow jenož snadny być.
Jeničku profesuru za frizišćinu w Němskej namakamy na Kielskej uniwersiće.
W lěće 2004 je krajny sejm Schleswigsko-Holsteinskeje schwalał „Zakoń wo spěchowanju frizišćiny w zjawnym rumje“ (Gesetz zur Förderung des Friesischen im öffentlichen Raum / Gesäts fort stipen foont friisk önj e öfentlikhäid).
Pismowstwo
thumb|upright|Pomnik za Jensa Mungarda z friziskim napismom w Sachsenhausenje Prěnja ćišćana twórba w sewjerofriziskej rěči bě w lěće 1809 komedija Di Gitshals of di Sölring Piđersdai („Łakomc abo Syltowy dźeń swj. Pětra“) kěbětraja Jap Peter Hansen wot Sylta (1767–1855). Druhi sławny spisowaćel Syltoweho dialekta bě Jens Mungard (1885–1940), kiž we swojich basnjach a powěsćach wosebje tradicionelnu swobodu Frizow wuzběhowaše, čehoždla bu 1939 do koncentraciskeho lěhwa Sachsenhausen zapokazany, hdźež 1940 wumrě.
Tež w dialekće Föhra a Amruma běše najwažniša literarna twórba dołho komedija Oome Peetje ütj Amerika („Wujk Peetje z Ameriki“) wučerja Lorenz Conrad Peters (1885–1949). W lěće 1991 wuńdźe prěnja moderna sewjerofriziska nowela – Jonk bradlep („Ćěmny kwas“) wučerki Ellin Nickelsen (* 1956).
Najwažniši sewjerofriziscy spisowaćeljo na twjerdźi su Johannes Hansen (Srjedźna Goesharde, 1854–1877), Moritz Momme Nissen (Karrharde, 1822–1902), Nis Albrecht Johannsen (Bökingharde, 1888–1967) a Peter Jensen (Wiedingharde, 1861–1939). Wosebje basnje Johannsena su mjez Frizami na twjerdźi jara znate a woblubowane. Wón je tež awtor sewjerofriziskeje hymny Gölj-rüüdj-ween („Złoto-čerwjeno-módre“, barby friziskeje chorhoje).
Wjelikije Luki
Sydlišćo je so w lěće 1166 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Wjesel
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 167 wobydlerjow, z nich 142 Serbow (85 %) a 25 Němcow. Ewangelske wobydlerstwo přisłuša Minakałskej wosadźe.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 93 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41,4 lět (Sakska: 46,4).
Aral
Stawizny
Město je so w lěće 1905 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Hižo do toho wobsteješe na juhu dźensnišeho města w lěće 1817 wjes z mjenom Alty-Kuduk, kotraž bu wokoło 1870 naspomnjena jako Aralskij.
Wot přizamknjenja na železnisku syć w lěće 1905 wuwiwaše so w měsće při jězoru předewšěm rybarska industrija. Přez wulki dźěl 20. lětstotka bě Aralsk srjedźišćo jězoroweho rybarstwa a wažny přistaw, štož nahle skónči ze spěšnym wusušenjom jězora wot 1970tych lět sem. W lěće 1980 dźěłachu jenož hišće 700 wot něhdy 60.000 ludźi w rybarstwje. Mjeztym je so jězor, kotryž bě zdźěla něhdźe 100 kilometrow zdaleny wot města, přez nowotwarjeny nasyp mjez sewjernym a južnym dźělom jězora zaso hač na někak dwanaće kilometrow zbližił.
Kazaly
Kazaly je město w Kazachstanje.
Leži na prawym brjoze Syrdarje něhdźe 290 kilometrow sewjerowuchodnje Kyzylordy.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1853 załožiło a ma wot lěta 1867 měšćanske prawa.
Jarqo‘rg‘on
Jarqo‘rg‘on ( / Džarkurgan) je město w Surxondaryoskej oblasći na samym juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Jarqo‘rg‘onskeho wobwoda.
Běłonki
Běłonki (Pieridae, něm. Weißlinge) su swójba mjetelow (Lepidoptera).
Jarqo‘rg‘on
Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Termiza.
Běłonki
Tribus Anthocharini
thumb|right|180px| (Anthocharis cardamines)
Tribus Pierini
thumb|right|180px|Dźěłošćik (Pieris brassicae)
Jarqo‘rg‘on
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1973 měšćanske prawa.
AC Milan
AC Milan je koparske towarstwo z Mailand, Italskeje. Towarstwo hraje hižo wot 109 hrajnych časow w najwyšej hrajnej klasy a hraje wot sezony 1983/84 njepřestajnje. Hrajachu jenož dwě hrajnej dobje w druhej lize. Towarstwo je ligu hižo 19 króć dobyło a wobsadźi nimo riwala Inter druhe městno w ligowym mišterstwje. Na mjezynarodnej runinje je wón najwuspěšniše towarstwo Italskeje. Woni su sydom trofejow wot 11 champions-league-finalistow a pjeć trofejow w europskim supercupje dobyli, rekord, kotryž su ze španiskim towarstwom FC Barcelona nastajili. Wón zdoby tež tři intercontinental-cup-trofeje. Dohromady docpěchu 48 trofejow (30 narodnych, 18 mjezynarodnych) a buchu z tym jenož wot Juventus FC (67 trofejow) w Italskej přetrjechene. Běše to tež prěnje towarstwo, kotrež je titul njebite dobyło (1991/92).
Qumqo‘rg‘on
Qumqo‘rg‘on ( / Kumkurgan) je město w Surxondaryoskej oblasći na samym juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Qumqo‘rg‘onskeho wobwoda.
Leži něhdźe 80 kilometrow sewjernje Termiza.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Zaozjornyj
thumb|left Zaozjornyj je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Barga něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1776 załožiło a ma wot lěta 1948 měšćanske prawa.
Zelenogorsk (Region Krasnojarsk)
thumb|left Zelenogorsk je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Kan něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1956 załožiło.
Lisćina kulturnych pomnikow we Wuchodnym předměsće
thumb|Połoženje Wuchodneho předměsta w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow we Wuchodnym předměsće wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho Wuchodneho předměsta, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Gdow
thumb|left thumb|left Gdow je městačko w Ruskej federaciji. Leži při wuchodnym pobrjoze Peipuskeho jězora w europskim dźělu Ruskeje a słuša k Pskowskej oblasći. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Dno
thumb|left Dno je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Wjelike Dobrynje
Wjelike Dobrynje ( Groß Döbbern) su wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Maja něhdźe 500 wobydlerjow a nadeńdu so na juhozapadźe gmejnskeho teritorija, něhdźe sydom kilometrow wuchodnje Drjowka a sewjernje Wjelčanskeje brunicoweje jamy.
Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo Wišnjowa gora (Kirschberg).
Susodne wjeski su Małe Dobrynje na sewjerowuchodźe, Radušc na juhozapadźe a Huraz na sewjerozapadźe.
Stawizny
Cyrkej naspomni so prěni raz w lěće 1346 jako Magna Dobryn, wjes sama hakle 1450. Wot 1740 słušeše do susodneje wosady Małe Dobrynje. Po statistice Arnošta Muki mějachu Wjelike Dobrynje we 1880tych lětach cyłkownje 526 wobydlerjow, z nich 518 Serbow a jenož wósom Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2,8 %.
Hač do lěta 2004 běchu Wjelike Dobrynje samostatna gmejna.
1785 natwarjena a w lěće 1818 pod wjerchom Pücklerom přetwarjena fara kaž tež stara šula, wjesna cyrkej ze 16. lětstotka a jedna bydlenska chěža steja jako kulturne pomniki pod pomnikoškitom.
Shargu‘n
Leži něhdźe 170 kilometrow sewjerowuchodnje Termiza.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1952 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Igarka
Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Aktau
thumb|left Aktau (, ; do 1963 – Aktauskij/ Актауский; do 1991 – Šewčenko/ Шевченко) je přistawne město na zapadźe Kazachstana. Kazachske mjeno města woznamjeni „běła hora“.
Ma něhdźe 183 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło jako „zawrjene město“ za nuklearnu industriju – a wot 1973 tež jadroweje milinarnje – a dósta w lěće 1963 měšćanske prawa. Wot 1964 do 1991 bě pomjenowane po ukrainskim basniku Tarasu Šewčenku.
Dźensa je město wuznamne stejišćo kazachskeje wolijoweje industrije a wažny přistaw z přewoznymi zwiskami do Ruskeje, Azerbajdźana a Irana kaž tež najwjetše stejišćo kazachskeje mariny.
X.509
X.509 je ITU-standard za public-key-infrastrukturu k wudźěłanju digitalnych certifikatow. Standard je so tež jako #08# / IEC 9594-8 naposledk w nowembrje 2020 aktualizował. Standard specifikuje slědowace datowe typy: public-Key-certifikat, atribužijowcowy certifikat, Certificate Revocation List (CRL) a atribute Certificate Revocation List (ACRL). W elektroniskej komunikaciji namakaja X.509-Zcertifikaty nałožowanje pola TLS-wersijow najwšelakorišich wusyłanskich protokolow, kaž na př. při wotwołanju webstronow z HTTPS abo k podpisanju a zaklučowanju e-mejlkow po S / MIME-standardźe.
Njewel
thumb|left Njewel je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1504 załožiło a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.
Stawizny Serbow (rjad)
Stawizny Serbow ( Geschichte der Sorben) je štyrizwjazkowy popularnowědomostny rjad wo stawiznach serbskeho ludu wot zasydlenja při Łobju, Solawje a Sprjewi w srjedźowěku hač do NDRskich časow. Jedna so wo po wobjimje dotal najwjetši spis serbskeho stawiznopisa. Cyłkowny nawod měješe kolektiw wokoło stawiznarja Jana Šołty.
Štyri zwjazki buchu přez nimale dwaj lětdźesatkaj w Instituće za serbski ludospyt nadźěłane a hač do lěta 1979 (4. zwjazk) wudate. Kóždy zwjazk wuńdźe w hornjoserbskej kaž tež w němskej rěči. Wosebje štwórty zwjazk, kotraž wobjednawa dobu po Druhej swětowej wójnje ma sylny ideologiski raz a so jako spušćomne historiske žórło njehodźi.
Wjeliki Wóseńk
Do gmejnskeho dźěla słušatej sydlišći Harnišojce (Harnischdorf) a Rošyce (Roschitz).
Susodne wjeski su Gołynk na sewjeru, Dubrawka na sewjerowuchodźe, Kopańce na wuchodźe, Małe Dobrynje na juhozapadźe a Harnišojce na zapadźe.
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1413. Po statistice Arnošta Muki měješe Wjeliki Wóseńk we 1880tych lětach cyłkownje 546 wobydlerjow, z nich 541 Serbow a jenož pjeć Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,3 %. Serbskorěčnych młodostnych tehdy hižo njebě.
Hač do lěta 2004 bě Wjeliki Wóseńk samostatna gmejna.
Wjesna cyrkej z wěžu a wojerskim pomnikom kaž tež jedna bydlenska chěža we wsy stejitej jako kulturnej pomnikaj pod pomnikoškitom.
Ilanskij
thumb|left Ilanskij je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Ilanka něhdźe 280 kilometrow wuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1646 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Certifikaciske městno
Certifikaciske městno abo certifikowanišćo je powšitkownje organizacija, kotraž přewjedźe certifikacije we wěstych wobłukach (na přikład industrijowy serwis, systemowy management, certifikacije produktow a pruwowanja). W Němskej su to na přikład DQS, TÜV, dekra a podobne. Při wobstaću přepruwowanja wustaja wone wotpowědny certifikat abo pruwowansku plaketu.
CAcert
mini|rechts|alternativtext=Cacert|CAcert CAcert je zhromadźenstwo wobhospodarjene, njekomercielne certifikaciske městno (Certification Authority, skrótka CA). Za to załoži so 2003 w Awstralskej powšitkownowužitne towarstwo CAcert Incorporated. Dźensa je towarstwo w Genfje domicilowane. CAcert wustaja za kóždehožkuli darmotnje X.509-Zertifikaty za wšelake zaměry zasadźenja a ma alternatiwa ke komercielnym certifikaciskim městnam być, kotrež zdźěla chětro wysoke popłatki za swoje certifikaty zběraja.
Webstrona
https://www.cacert.org
Fort-Šewčenko
thumb|left Fort-Šewčenko ( a ; do 1857 – Nowopetrowskoje/ Новопетровское; do 1924 – Fort-Aleksandrowskij/ Форт-Александровский; do 1939 – Fort-Urickij/ Форт-Урицкий) je město w Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Tupkaraganskeho rajona.
Leži při wuchodnym brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje města Aktau.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1846 jako ruska twjerdźizna załožiło a ma wot lěta 1899 měšćanske prawa. Dósta mjeno ukrainskeho basnika Tarasa Šewčenko.
Senaki
thumb|left Senaki (1933–76 Micha Cchakaja; 1976–89 Cchakaja) je město na zapadźe Georgiskeje. Leži něhdźe 290 kilometrow zapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 21596 wobydlerjow,.
Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa. Za čas sowjetskeho knjejstwa bu pomjenowane po georgiskim komunisće Micha Cchakaja (1865–1950).
Noworžew
Noworžew je městačko w Ruskej federaciji. Leži na zapadźe europskeje Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło.
Bozankecy
Bozankecy ( Basankwitz) su hornjołužiska wjeska w juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Budyšinej. Ma něhdźe 30 wobydlerjow a leži pjeć kilometrow sewjerowuchodnje Budyskeho stareho města při Albrechtowce.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zahon, Pjerdawki, Na horje, Předows, Pola Bórka, Na šćežkach, Pola Kiny.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1365 jako Bosenkewicz abo Bosinkewicz. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Budyska měšćanska rada. We 1880tych lětach mějachu Bozankecy po statistice Arnošta Muki 43 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Po ludličenju 1925 běchu wot cyłkownje 49 wobydlerjow 39 ewangelskich a dźesać katolskich. Ewangelscy wobydlerjo chodźa do Budyšina kemši.
Bozankecy běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna z něhdźe 50 wobydlerjemi a wot tohole lěta dźěl Delnjokinjanskeje gmejny. Po tym zo bu Delnja Kina 1994 do Budyšina zagmejnowana, słušachu Bozankecy k tutomu měšćanskemu dźělej. Hakle wot spočatka 2020tych lět liča jako swójski měšćanski dźěl.
Wosobiny
W Bozankecach so narodźištaj
Sherobod
Sherobod ( / Šerabad) je město w Surxondaryoskej oblasći na samym juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Sherobodskeho wobwoda.
Leži na prawym brjoze rěki Šerobod něhdźe 60 kilometrow sewjernje Termiza.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Pawlodar
thumb|left Pawlodar ( a ; do 1838 – Korjakowskij forpost/ Коряковский форпост; do 1861 – Korjakowskaja/ Коряковская) je město w sewjernym Kazachstanje.
Leži při rěce Irtyš něhdźe 400 kilometrow sewjerowuchodnje stolicy Astana.
Sherobod
Wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Pawlodar
Ma něhdźe 335 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1720 jako ruska twjerdźizna Korjakowskij forpost załožiło a ma wot lěta 1861 měšćanske prawa.
Signachi
thumb|left|Napohlad městačka wot bliskeho kopca Signachi je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Tbilisija.
Sydlišćo je so w zažnym 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1801 měšćanske prawa.
Lordi
Lordi je hudźbna skupina z Finskeje.
Herman Kilian
Herman Božidar Kilian ( Hermann Theodor Kilian; * 26. decembra 1859 w Serbinje, † 21. januara 1920 runje tam) bě serbski farar w texaskim sydlišću Serbin.
Po nawróće do Serbina sta so w lěće 1883 z naslědnikom nana jako wosadny farar. Tutón napisa hłownje za njeho w samsnym lěće serbsku cyrkwinsku agendu, jeničku serbsku knihu, kiž je so hdy w zamórskich krajach ćišćała. Pod nawodom Hermana Kiliana so wot lěta 1870 šćěpjena Serbinska wosada w lěće 1914 zaso zjednoći. Přiwšěm so serbska kolonija w jeho lětach do dalokeje měry přeněmči. Poslednju serbsku konfirmaciju swjećeše w lěće 1905. Naposledk wotměwaše hišće jónu měsačnje serbske kemše za přewažnje staršich wěriwych.
Ze smjerću Hermana Kiliana womjelkny serbšćina w Serbinje po 65 lětach jako cyrkwinska rěč. Wón wotpočuje w swójbnym rownišću na Serbinskim kěrchowje.
Běły Chołmc
Běły Chołmc ( Weißkollm) je wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazej. Ma wjace hač wósom stow wobydlerjow.
Herman Kilian
Kilian bě woženjeny z Marju, rodźenej Mjerwic (Mörbe) a měješe z njej dweju synow a dwě dźowce.
Běły Chołmc
Geografija
Wjes – po sydlišćowej formje rozšěrjeny kulowc – leži při Małej Sprjewje w sewjernym dźělu Łazowskeje gmejny, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Wojerec. Centrum Łaza je někak tři kilometry na juh wot Běłeho Chołmca. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so susodna wjeska Roholń, na juhowuchodźe Třižonjanski jězor a na sewjerowuchodźe Łazowski.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Colmen pochadźa z lěta 1495. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.
W lěće 1884 měješe wjes hromadźe z Tyhelkom po Mukowej statistice 580 wobydlerjow, mjez nimi 530 Serbow (91 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 46 %. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Běłeho Chołmca
Nowosokolniki
Nowosokolniki je městačko w Ruskej federaciji. Leži na zapadźe europskeje Ruskeje w Pskowskej oblasći a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1901 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Ekibastuz
thumb|left Ekibastuz (, ; do 1939 – Ekibastuz; do 1957 – Ekibastuzugol/ Экибастузуголь) je město w Kazachstanje.
Leži něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Pawlodara.
Ma něhdźe 159 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Bohotski wokrjes
Bohotski wokrjes ( Vogtlandkreis) je krajny wokrjes na juhozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. awgusta 2008 a ma wokoło 232.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1412 kwadratnych kilometrow. Zarjadniske sydło je Pławno.
Wulke wokrjesne města su Auerbach, Wolešnica (Oelsnitz/Vogtl.), Pławno a Reichenbach w Bohotskej.
Najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju stej Šwikawska Modłej a Běły Halštrow. Najwyša hora je Schneehübel (974 m) blisko Morgenröthe-Rautenkranz.
A
A abo a je prěni pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta. Wón reprezentuje we wšelakich rěčach rozdźělnje wurjekowane wokale a wotpowěduje grjekskemu alfa (Α, α) a pismikej A w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so A přez •–.
Wšelćizny
A je mjezynarodna awtowa značka za Awstrisku. Při němskich awtach steji A za město Augsburg.
Genf
Genf ( Genève [ʒənɛv, ʒnɛv], Genf) je město a politiska gmejna kaž tež hłowne městno kantona Genfa w Šwicarskej. Město ma něhdźe 200.000 wobydlerjow a leži při juhozapadnym kóncu Genfskeho jězora w francoskorěčnym dźělu Šwicarskeje. Genf bě sydło Zwjazka narodow a je dźensa sydło wjace hač 30 mjezynarodnych organizacijow, mjez nimi CAcert.
Aksu
thumb|left Aksu (, ; do 1913 – Glinka/ Глинка; do 1993 – Jermak/ Ермак) je město w Kazachstanje.
Kompjuterowa tastatura
mini|Tastatury su rozšěrjene zapodawanske nastroje: Wužiwar tłóči tastu na tastaturje a sposrědkuje z tym informaciju na ličak abo druhi nastroj. mini|Standardna tastatura ličaka z němskim tastaturowym wuhotowanjom T2
Aksu
Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Opočka
thumb|left thumb|left Opočka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sho‘rchi
Sho‘rchi ( / Šurči) je město w Surxondaryoskej oblasći na juhu Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Sho‘rchiskeho wobwoda.
Opočka
Sydlišćo je so w lěće 1414 załožiło.
Kompjuterowa tastatura
Kompjuterowa tastatura je w informatice zapodawanski nastroj po přikładźe pisanskeje mašiny, kotryž so wužiwa za zapodaće a wodźenje znamješkow na ličaku.
Sho‘rchi
Leži něhdźe 110 kilometrow sewjerowuchodnje Termiza.
Kompjuterowa tastatura
Město zažneje technologije dźěrkow a dźěrobantow je wot 1970tych lět interakcija přez dalokopisakowe tastatury najwažniša metoda zapodawanja za ličaki, wot 1980tych lět wudospołnjena z kompjuterowej myšku. Tastatura so ličakej přez USB-kable abo škričkowy zwisk přizamknje. Na tastach F, J (wuzběhnjenej smuze) resp. Num 5 su zwjetša pomocne markěrowanja za spěšnišu orientaciju (na tasće F a J kładźemy při pisanju z dźesać porstami pokazowakaj).
Code Kit Unicode ma znamješko za kompjuterowu tastaturu ⌨ (z U + 2328).
Wuhotowanje
Za wšelake nastroje, dźěłowe systemy a rěče eksistuja najwšelakoriše wuhotowanja tastatury. Za rěče z łaćonskimi pismikami su prěnje pismiki horjeka nalěwo zwjetša QWERTZ (na př. němčina, serbšćina) abo QWERTY (jendźelšćina). Tež za serbskej rěči mamy wotpowědne wuhotowanje, na př. za Windows.
Johannes
Johannes (serbsce: Jan) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Sho‘rchi
Wot lěta 1976 měšćanske prawa.
Terdźola
Terdźola je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 15 kilometrow sewjerozapadnje Zestaponija.
Ma něhdźe 4644 wobydlerjow.
Wot lěta 1983 ma měšćanske prawa.