cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bogumił Šwjela
Skutkowanje
mini|Šwjelic swójbny row na Choćebuskim Sewjernym kěrchowje W delnjołužiskej domiznje staraše so wutrajnje wo wudawanje ludowych publikacijow. Tak bě z redaktorom Pratyje (1895–1899 a znowa 1930–37), Bramborskeho Casnika (1916–18) a Serbskeho Casnika (1921–22). 1905/06 wudawaše cyrkwinski časopis Wosadnik a 1914/15 měsačnik Gwězda. Po Prěnjej swětowej wójnje postara so wo znowawudawanje delnjoserbskeje literatury w rjedźe Serbska knigłownja, w kotrymž wuńdźe cyłkownje 11 knihow. 1924 započa wudawać zhromadźene spisy Mata Kosyka, móžeše pak dla hospodarskeje krizy jenož tři zwjazki wozjewić. Spisa nahladnu ličbu nastawkow w nimale wšěch serbskich a wjele němskich publikaciskich organach. Nimo toho přełožowaše lyriku a prozu do delnjoserbšćiny.
Wosebje w młodych lětach wěnowaše so serbskemu rěčespytej. Spěchowany a podpěrowany wot 20 lět staršeho Arnošta Muki staraše so wo konsolidowanje delnjoserbskeje syntaksy a prawopisa. K tutomu zaměrej napisa mjez druhim dwudźělnu rěčnicu ''Lehrbuch der niederwendischen Sprache. Grammatik. (Heidelberg 1906) a Übungsbuch'' (Cottbus 1911). Jeho wobšěrne mjenowědne dźěło wuńdźe po jeho smjerći jako Die Flurnamen des Kreises Cottbus (Berlin 1959). Pomhaše Arnoštej Muce při zestajenju wulkeho delnjoserbskeho słownika a pokročowaše na tutym zakładźe pozdźišo sam z přihotowanjom noweho słownika, kotryž so dla wuhnaća z Łužicy pak ženje njezrealizowa.
Po zakazu nałožowanja serbskeje rěče w zjawnosći w lěće 1937 bě Šwjela z poslednim delnjołužiskim fararjom, kiž njedźiwajcy na to hač do lěta 1941 dale serbsce prědowaše. Při renowěrowanju Dešnjanskeje cyrkwje přesadźi, zo bychu so serbske napisy při emporach wobchowali.
Wosebje za čas Weimarskeje republiki wustupowaše we wšelakich funkcijach za prawa Serbow. Tak bě prěni městopředsyda Domowiny, dołholětny sekretar a hač do jeje zakaza přez nacionalsocialistow předsyda Maśicy. Wot 1894 bě tež ze sobustawom hornjoserbskeje Maćicy a wot 1922 čestny čłon. Po kóncu Druheje swětoweje wójny wobdźěli so na wozrodźenju Domowinskeho skutkowanja w Delnjej Łužicy a wot 1947 bě redaktor Noweho Casnika.
Fryco Rocha
mini|upright|Fryco Rocha (wokoło 1900)
Fryco Rocha (* 29. januara 1863 w Šejnejdźe; † 24. apryla 1942 w Załhozdźu) bě delnjoserbski wučer a spisowaćel.
Žiwjenje
Fryco Rocha so w Šejnejdźe narodźi, hdźež swoje dźěćatstwo přežiwi a serbsku šulu wopyta. Wón so přez to wuznamjenja, zo w lětach 1891–1915 dźěći w Turjeju serbšćinu wučeše, hačrunjež bě to zakazane. Dokelž za serbsku wučbu žane wučbne srědki k dispoziciju njestejachu, napisa Rocha něhdźe 300 powědančkow a spěwow, kotrež wón w swojej wučbje wužiwaše. Nimo toho bě redaktor delnjoserbskich nowin Serbski Casnik, doniž jón fašisća njezakazachu.
Po nim bu delnjoserbska pěstowarnja w Žylowje (ně. Sielow, dźensa dźěl města Choćebuza) pomjenowana a w lěće 2007 bu wopomnjenska tafla při ródnym domje Fryca Rochi w Šejnejdźe poswjećena.
Theodor Eicke
thumb|right|Theodor Eicke Theodor Eicke (* 17. oktobra 1892 w Hampont, Lothringska; † 26. februara 1943 na Ukrainje) bě němski general Brónjoweje SS. Bě nimo toho komandant kaceta w Dachauje a inspekter koncentracijskich lěhwow a tuž sobuzamołwity za natwar nacionalsocialistiskeho teroroweho sistema. W Druhej swětowej wójnje bě Eicke komandant SS-diwisije „Totenkopf“.
Worjechbruna rězna
Worjechbruna rězna (Carex fuliginosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Kosyčka
Kosyčka (Erodium) je ród ze swójby pyskowničkowych (Geraniaceae).
thumb|Erodium lebelii
Družiny (wuběrk)
Ród wobsahuje 60 hač 75 družinow, z kotrychž so jenož najwažniše we wuběrku listuje.
Rychbach
Rychbach ( Reichenbach ) je městačko w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 134 m nad mórskej hładźinu w Hornjej Łužicy mjez Lubijom a Zhorjelcom při Čornym Šepcu a ma něhdźe 3.900 wobydlerjow. thumb|left|Rychbachska cyrkej
Wobchad
Rychbach je wot lěta 1847 zastanišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc. Sewjernje městačka běži zwjazkowa dróha 6.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 58 (Zhorjelc 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Wótrolistowa mahonija
Wótrolistowa mahonija (Mahonia aquifolium) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Wopis
Wótrolistowa mahonija je njećernjaty kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Skora je wosebite na znutřkownym boku sylnje žołta.
Hałuzy su krute a małko rozhałuzowane.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 10 hač 20 cm a su přeco zelene, jejkojte, kožojte, błyšćace, njeporowje pjerite a wobsteja z 5-11 wótrych łopješkow.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija (wot měrca hač do meje). Złotožołte Kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 1 cm, steja w hustych, 5-10 dołhich pakićach abo zrunanych kićach a wobsteja ze 6 do 9 keluškowych łopješkow a šěsć krónowych łopješkow.
Płody
Jahody su něhdźe 8 mm wulke a zwobručowane a purpuročorne abo módročorne.
Arundobodobna bambusnica
Arundobodobna bambusnica (Bambusa arundinaceae) je štom ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Chotyn
Chotyn (, Khetin, ) je město na zapadnej Ukrainje. Leži w oblasći Černiwci na prawym boku Dnjestra, na samym sewjeru historiskeje Bessarabskeje. Městačko namaka so něhdźe połsta kilometrow sewjerowuchodnje Černowic a 25 kilometrow wot dźensnišeje moldawskeje hranicy.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Blušć
Družiny
Eksistuje něhdźe šěsć hač dźesać (hač 15) blušćowych družinow (Hedera); z wotstawkom najbóle rozdźělna družiny w Europje je wšědny blušć (Hedera helix). Tu je lisćina:
Chotyn
Stawizny
Hač do 18. lětstotka bě Chotyn při Dnjestrowskim brjoze wažna namjezna twjerdźizna mjez Pólskej a pod osmaniskim nadknjejstwom stejacej Moldawskej.
Blušć
Družiny
Rozdźělenje wot Hedera canariensis do štyrjoch družinow: H. canariensis, H. algeriensis, H. azorica a H. maderensis je dwělomne.
Chotyn
Stawizny
Wulka židowska wosada (1897: 52% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Julia Roberts
Julia Fiona Roberts (* 28. oktobra 1967 w Arlingtonje, Georgia) je US-ameriska filmowa hrajerka a Oscar-nošerka.
Twjerdy hórnač
Twjerdy hórnač (Erysimum marschallianum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Kerkowa swjatkownička
Kerkowa swjatkownička (Paeonia suffruticosa) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Španiska
Španiska ( España) je kralestwo, kotrež leži zwjetša na Iberiskej połkupje w juhozapadnej Europje. Jeho susodźa su Francoska a Andorra na sewjerje, Portugalska na zapadźe a k Zjednoćenemu kralestwu słušaca połkupa Gibraltar w juhu. K Španiskej słušeja nimo teritorijow na europskej twjerdźi tež Baleary w Srjedźnym morju, Kanariske kupy w Atlantiskim oceanje a eksklawje Ceuta a Melilla w sewjernej Africe, kotrejž mjezujetej z Marokkom.
FC Hansa Rostock
Stawizny mustwa
Španiska
W zašłosći słušeše Španiska k najmócnišim kolonialnym mócnarstwam swěta, čehoždla so hač do dźensnišeho předewšěm w Južnej a Srjedźnej Americe kaž tež na Filipinach španisce rěči. Wot 1. januara 1986 je Španiska čłon Europskeje unije.
FC Hansa Rostock
thumb|left|150px|Zahajenje treninga w Roztoku thumb|right|1. FC Köln - F.C. Hansa Rostock, 29. oktobra 2006 1954 přikaza so rudnohórskemu mustwu z Lautera pola Auwy přećahnyć do Roztoka. Knježerstwo NDR chcyše tak spěchować kopańcu w sewjernym dźělu republiki (teritorij dźensnišeje Mecklenburgskeje). Přez nóc přemjenowa so mustwo potajkim wot Empor Lauter na Empor Rostock a hraješe wot tutoho časa w prěnjej koparskej lize NDR.
Španiska
Španiska stolica je Madrid, kotryž so nimale w srjedźišću kraja namaka.
FC Hansa Rostock
28. decembra 1965 wutwori so naslědne mustwo FC Hansa Rostock. Hač k politiskemu přewrótej 1990 hraješe zwjetša w najwyšej lize, zestupi pak dohromady pjeć króć. 1967 do 1969 bě trójce zasobu wicemišter za mustwom Dynamo Drježdźany a steješe zdobom trójce w finalu FDGB-pokala.
Po politiskej změnje sta so Hansa Rostock z poslednim mištrom a pokalnym dobyćerjom něhdyšeje NDRskeje wyšeje ligi a skwalifikowa so tak hromadźe z Drježdźanskim mustwom za zwjazkowu ligu. Tam wšak so mustwo dźeržeć njemóžeše, hačrunjež doby dwójce přećiwo mustwu Bayerow z Mnichowa a na spočatku sezony samo pjeć razow zasobu tabulku nawjedowaše.
Po zestupje hraješe mustwo tři lěta w druhej zwjazkowej lize a nawróći so 1995 do prěnjeje ligi. Tam wosta 10 lět, doniž w lěće 2005 znowa njezestupi. W druhej lize hraje nětko zaso přećiwo staremu riwalej Dynamo Drježdźany.
20. januara
Narodniny
thumb|Ernesto Cardenal w lěće 2009
Hórski wjaz
Hórski wjaz (Ulmus glabra; syn.: Ulmus scabra, Ulmus montana) je rostlina ze swójby wjazowych rostlinow (Ulmaceae).
Wopis
mini|Kćenja Hórski wjaz je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 30 m.
Skora je po dołhosću brózdźena.
Łopjena
Łopjena su šěroko-lancetojty, hrube, wótro rězane, na spódku njesymetriske, horjeka sylnje hrube, na delnim boku kosmate, docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 12 cm a maja na woběmaj bokomaj 12-20 bóčnych nerwow.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenja so před łopjenami jewja a su nimale sedźace.
Płody
Płód docpěwa dołhosć wot 3 cm a njese křidleška. Symjo je w srjedźišću płoda.
Stejnišćo
Rosće we wudolinowych lěsach a chłódkojtych skłoninowych lěsach. Preferuje wot sakanja włóžne, wutkate a bazowe, často pohibowane, hlinjane a běłohlinowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena, w Alpach hač do wysokosćow wot 1400 m.
Wonjata kosyčka
Wonjata kosyčka (Erodium moschatum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Wuježk pod Čornobohom
Wuježk pod Čornobohom ( Wuischke) je sakska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot 1973 ke gmejnje Bukecy. Wuježk leži w Hornjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.
Geografija
Wuježk leži něhdźe 2,5 km juhozapadnje gmejnskeho centruma Bukec w dolinje (290–311 metrow nad NN) pod Čornobohom (556 m) a Rubježnym hrodom (542 m). Susodne wjeski su Bukecy na sewjerowuchodźe, Žornosyki na wuchodźe, Rachlow na zapadźe a Mješicy na sewjerozapadźe. W lěsu njedaloko wsy wužórli so rěčka Wuježčanka, přitok Albrechtowki.
Stawizny
thumb|upright|left|Pomnik zamordowanym pólskim a sowjetskim wojakam we Wuježku Prěnje historiske naspomnjenje Wuježka jako Ugest parcva (= mały) bě w lěće 1419. Toponomastisce hodźi so wjesne mjeno jako (mały) wujězd z Budyskeho kraja do Zagosta (do Wostrowca) interpretować. Za Wuježk zliči Arnošt Muka w swojej statistice z lěta 1884 237 wobydlerjow, mjez nimi 205 Serbow (86 %) a 32 Němcow. W lěće 1936 so Wuježk do Mješic zagmejnuje a přińdźe ze zagmejnowanjom Mješic 1973 do Bukec.
Najwjetši dźěl wěriweho wobydlerstwa je ewangelsko-lutherski. Wuježk je do Bukečanskeje wosady zafarowany. Kóžde lěćo wotměwa so we wsy Serbski dworowy swjedźeń.
Wosobiny
Wuježk bě wot 1970tych lět bydlišćo serbskeho basnika Kita Lorenca (1938–2017). W lěće 1970 kupištaj sej tež spisowaćel Adolf Endler a jeho žona, spisowaćelka-přełožowarka Elke Erb chěžu we Wuježku, hdźež Erb hač do dźensnišeho přez lěćo bydli. Někotre lěta dołho měješe Heinz Czechowski jako třeći awtor chěžu we wjesce pod Čornobohom. Z hosćom we Wuježku běchu tež druzy zastupjerjo opozicionelnych literarnych kruhow NDR kaž Franz Fühmann, Heiner Müller a Sascha Anderson.
Mišno
thumb|left Mišno ( Meißen, Mišnjo,  Míšeň,  Miśnia) je stare město při Łobju w Sakskej a wokrjesne město wokrjesa Mišno.
Mišnjanski hród załoži so pod mjenom Misnia w lěće 929 na zapadnym brjoze Łobja. Tuž słuša Mišno k najstaršim znatym městam na teritoriju dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Tehdy słužeše město jako twjerdźizna němsko-frankowskich dobywarjow w kraju połobjanskich Słowjenjow. Wot lěta 968 bě Mišno sydło biskopstwa; tu skutkowaše tež sławny biskop Beno. Pozdźišo załoženemu Mišnjanskemu markhrabinstwu přisłušachu tež dźěle dźensnišeje Hornjeje Łužicy.
Dla swojeho wulkeho wuznama płaći Mišno jako stawizniske jadro moderneje Sakskeje.
Fijałkowe rostliny
Fijałkowe rostliny (Violaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta). W srjedźnej Europje najbóle znaty ród je fijałka (Viola).
Systematika
Swójba fijałkowych rostlinow so do třoch podswójbow rozdźěluje, a to Violoideae, Leonioideae a Fusispermoideae. Wobsahuje 23 rodow z 800 družinami.
Podswójba Fusispermoideae:
Podswójba Leonioideae: miniatur|250px|[[Hymenanthera crassifolia, kerk]] Podswójba Violoideae:
Afroaziske rěče
Afroaziske rěče (prjedy hamito-semitiske rěče) je rěčna swójba z něhdźe 375 rěčemi (SIL estimate) a wjace hač 300 mil. ludźi w Sewjernej Africe, Wuchodnej Africe,  Sahelu, a Juhozapadnej Aziji (dohromady z 200 mil. ludźimi, kotryž rěča arabsce).
Afroaziske rěče je jedna ze štyrjoch wulkich hałuzow afriskich rěčow, kotrež je Joseph Greenberg w swojich dźěłach wot 1949 do 1963 etablěrował a kotrež tworja dźensa bazu wšěch linguistiskich klasifikacijow w Africe.
Skupiny
Tuta swójba ma tute podswójby:
Wulka rězna
thumb|right
Wulka rězna je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow.
Seychelle
Wone su dla wulkeho mnóstwa rědko wobsydlenych kupow z běłymi přibrjohami woblubowany turistiski cil.
Geografija
thumb|left|Přibrjóh na kupje La Digue Seychelle wobsteja z 115 kupow, kotrež leža mjez 200 a 900 kilometrow zdalene wot Madagaskara před wuchodoafriskim přibrjohom. Na hłownej kupje Mahé namakaja so stolica Victoria, najwyši wjeršk Morne Seychellois (905 m) a mjezynarodne lětanišćo.
Na Seychellach knježi tropiska klima z dešćowym a suchim časom, kotrejž stej wot monsuna postajenej. Přerězne temperatury leža cyłe lěto mjez 24 a 30° C, wódna temperatura zwjetša při 26° C.
Wobydlerstwo
82,3 % wobydlerstwa je romsko-katolske, něhdźe 7,7 % protestantojo abo anglikanojo – zwjetša potomnicy britiskich namórnikow a farmarjow. 5,1 % přisłuša islamej a 2,9 % Seychellanow je hinduistiske.
Jan Cyž (jurist)
mini|upright|Dr. Jan Cyž (wokoło 1945)
Dr. Jan Cyž ( Johannes Ziesche; * 13. januara 1898 w Žuricach; † 21. septembra 1985 w Budyšinje) bě serbski jurist, spisowaćel, nakładnik a prěni krajny rada Budyskeho wokrjesa po Druhej swětowej wójnje.
Žiwjenje
Jan Cyž pochadźa ze swójby Žuričanskeho žiwnosćerja z pjeć dźěćimi. Po zažnej smjerći nana w lěće 1904 wobdźěłowaše mać štyri lěta dołho sama žiwnosć. Po wopyće Budyskeje tachantskeje šule wot 1909 do 1911 a němskeho gymnazija na Praskej Małej stronje (1911–17) kaž tež wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje studowaše wot 1921 do 1926 na Karlowej uniwersiće prawnistwo. W tutym předmjeće pozdźišo tež promowowaše. Wot 1926 do 1932 bě z nawodu Choćebuskeje wotnožki Serbskeje ludoweje banki. Dla swojeho dźěła a aktiwitow w serbskim narodnym hibanju bu 1933 krótkodobnje wot nacionalsocialistow zajaty. Wot 1934 hač do zakaza w lěće 1937 bě z wudawaćelom Serbskich Nowin. Za čas Druheje swětoweje wójny bu znowa wot Gestapo zajaty, móžeše pak při bombardowanju Drježdźan dnja 13. februara 1945 hromadźe z Janom Meškankom z jastwa ćeknyć.
mini|Smolerjec swójbny row – posledni wotpočink dr. Jana Cyža Dnja 10. meje 1945 bu Domowina pod komisariskim předsydstwom Jana Cyža w Chrósćicach znowa załožena. Hišće w samsnym měsacu bu Cyž wot sowjetskeje komandantury za noweho krajneho rady Budyskeho wokrjesa wuzwoleny. W tymle zastojnstwje běše jemu móžno, hromadźe z wjednistwom Domowiny pod Pawołom Nedom Serbow na wažne pozicije we wokrjesu přinjesć a z tym natwar dwurěčneho šulstwa a zarjadnistwa po wójnje zmóžnjeć. Hač do měrca 1955 bě tež městopředsyda serbskeje narodneje organizacije.
Jan Cyž bu na Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.
Frizišćina
Friziske rěče su skupina třoch přiwuznych zapadogermanskich rěčow, kotrež so powšitkownje tež jenož jako frizišćina pomjenuja. Rěče nałožuje etniska skupina Frizow, kotřiž su při pobrjohu Sewjerneho morja na teritorijach Nižozemskeje, Němskeje a Danskeje žiwi. Friziske rěče su z jendźelšćinu blisko přiwuzne.
Saterfrizišćina je zdobom posledni powostank wuchodofriziskeje rěče, kotraž je so we Wuchodnej Friziskej hižo dawno zhubiła. Rozšćěpjenje do tych třoch rěčnych hałuzow nasta hižo w srjedźowěku. Dokelž su friziske rěče jara rozdźělne, rěča rěčespytnicy skerje wo skupinje friziskich rěčow město jedneje friziskeje rěče.
Mjezy zapadogermanskimi rěčemi słuša frizišćina hromadźe z jendźelšćinu a delnjoněmčinu k podskupinje sewjeromórskich germanskich rěčow. Wosebje z jendźelšćinu ma frizišćina wjele zhromadnosćow:
Dalša wosebitosć je spadnjenje formow akuzatiwa a datiwa pola pronomenow: frizisce my, jendźelsce me, delnjoněmsce mi, ale (wysoko)němsce mich/mir a islandsce mig/mér.
Pólny wjaz
thumb|Ulmus minor
Koralowa swjatkownička
Koralowa swjatkownička (Paeonia mascula) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Pólny wjaz
Pólny wjaz (Ulmus minor) je rostlina ze swójby wjazowych rostlinow (Ulmaceae).
Wopis
Pólny wjaz je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 40 m.
Skora je połowana a šěrobruna.
Hałuzy maja často křidłojte lajsty.
Łopjena
Łopjena su hładke, wótro zubate, na spódku njesymetriske, horjeka nahe, błyšćace, dołhojte-jejkojte a ženje wjacekónčkowe, docpěja dołhosć wot 6 hač do 10 cm a maja na woběmaj bokomaj 8-12 bóčnych nerwow.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Dwusplažne kćenja so před łopjenami jewja, su nimale sedźace a sedźa w kłubičkojty kwětnistwach.
Płody
Jejkojty abo kulojty płód docpěje dołhosć wot 1,3 hač do 2 cm a njese křidleška. Symjo sedźa w płodźe blisko hornjeje kromy.
Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach a kerčinach a słónčnych zwisowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
QWERTZ
thumb|300px|Napołoženje tastatury za Němsku a Awstrisku thumb|300px|Napołoženje tastatury za Šwicarsku QWERTZ (wuprajeny kwerts) je mjeno najčasćišo wužiwaneje němskeje družiny kompjuteroweje tastatury. Mjeno pochadźa wot šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury, kotrychž pismiki su -.
Tastatura QWERTZ je němski deriwat jendźelskeje QWERTY, kotraž bě so w epoše pisanskeje mašiny naćisnyła, zo by so přetorhowanje dla runočasneho wužiwanja susodnych tastow wotwobroćiło.
W Šwicarskej so warianta wužiwa, kotraž nimo tastow za němske přezwuki tež ma tasty za francosku a italsku rěč.
Za druhe rěče
thumb|300px|Napołoženje tastatury za madźaršćinu thumb|300px|Pólska QWERTZ-tastatura po normje PN87 (2021)
QWERTZ-tastatura hodźi so tež za druhe rěče wužiwać, kaž na přikład za madźaršćinu.
Za pólšćinu eksistuje QWERTZ-tastatura po normje PN87, na př. we Windows XP.
Alternatiwne ćěrjaki za Windows
Eksistuja někotre alternatiwne ćěrjaki za tutu tastaturu, zo by wužiwar na přikład tež serbsce pisać móhł.
Druhe warianty
Druha warianta wot QWERTY je AZERTY, wužiwana w Francoskeje.
Druha nic rědka tastatura je Dvorakowa tastatura, wotpohladana zo by była efektiwniša za jendźelski tekst.
Coccinellidae
Coccinellidae su swětodaloko eksistowaca swójba brukow. Na swěće je něhdźe 5500 rozdźělnych družinow. Někotre su tu w galeriji:
Mała pihawka
thumb|upright 1.2| Mała pihawka Mała pihawka (Orchis morio) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Błysknica
Błysknica (Phalaris) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rózbork
Rózbork ( Rothenburg ) je městačko w sewjernym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 160 m nad mórskej hładźinu při Łužiskej Nysy a tuž blisko pólskeje hranicy. Ma wokoło 5.100 wobydlerjow.
Přez město wjedźe kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.
Stawizny
Městačko naspomni so prěni raz w lěće 1268 jako civitas Rotenberg. Hišće hač do druheje połojcy 17. lětstotka rěčeše so w Rózborku tež serbsce, byrnjež prawdźepodobnje po reformaciji žane serbske kemše hižo njeměli. Hakle w lěće 1931 wottorhana kapałka při kěrchowje mjenowaše so we wobchadnej rěči hišće hač do nowšeho časa „Wendenkapelle“.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Wonjaty hórnač
Wonjaty hórnač (Erysimum odoratum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Aziska fijałka
Aziska fijałka (Viola grypoceras) je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (Violaceae).
Wutrajna rězna
Wutrajna rězna (Carex sempervirens) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopisanje
Wutrajna rězna docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm. Rostlina wutwori kupy a na spódku njese ćmowošěre włokninowe promjo.
Łopjena su błyšćace, tróšku dlěše hač stołpik a docpěja šěrokosć wot 2 hač 3 mm.
Kćěje wot junija hač awgusta. 2-3 žónske kłosy su čumpatopłodowe a docpěja dołhosć wot 1 hač 2 cm. Muske kłosy su nakónčne. Nošne łopješka su brune, běłokožnje kromate a krótše hač zelene hadźicy.
Stejnišćo
Rosće na wapnitych hórskich łukach we wysokosćach wot 1400-3000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Wysoka rězna
thumb|right
Wysoka rězna je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow.
Bałmowc
Bałmowc (Gossypium) je ród ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Wopis
Družiny su małke štomy, kerki abo jednolětne rostliny hač wjacelětne rostliny.
Łopjena
Rukojće nerwate abo lapate łopjena njesu wolijowe žałzy.
Jan Krygaŕ
thumb|Jan Krygaŕ, pomjatkowy wobraz w Mikławšskej cyrkwi w Berlinje. Jan Krygaŕ (němsce Johann Crüger; * 9. apryla 1598 w Brjazynje; † 23. februara 1662 w Berlinje) bě delnjoserbski komponist znatych kěrlušow. Po studiju teologije we Wittenbergu skutkowaše wot 1622 hač do jeho smjerće jako wučer na Berlinskim gymnaziju Zum Grauen Kloster a zdobom jako kantor tamnišeje cyrkwje swjateho Mikławša.
Bałmowc
Kćenja
Kćenja su zwjetša wulke, běłe, žołte abo purpurowe. Jich keluch njese 3-7 wulkich, zrosćenych abo rozdźělenych wysokich łopješkow.
Płody a symjenja
Płód je třizapadakowa hač pjećzapadakowa kapsla.
Symjenja njesu běłe, žołtojte abo čerwjenojte kosmy. Někotre su nahe abo njesu krótku pjelsć.
Rozšěrjenje
Družiny su w Africe, Aziji, Americe a Awstraliji rozšěrjene.
Systematika
Mjeno roda Gossypium bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, 2, S. 693 najprjedy wozjewjene. Lectotypusart je Gossypium arboreum L.. Synonymy za Gossypium L. su: Erioxylum Rose & Standl., Ingenhouzia DC., Notoxylinon Lewton, Selera Ulbr., Sturtia R.Br., Thurberia A.Gray, Ultragossypium Roberty. Ród Gossypium słuša k tribusej Gossypieae w podswójbje Malvoideae znutřka swójby Malvaceae.
Ród Gossypium so do štyrjoch podrodow, sydom sekcijow a podsekcijow rozrjaduje, tu ze wšěmi 51 družinami :
Wužiwanje
Eksistuja někotre dźiwje družiny, ale za industrielne plahowanje jenož kulturne bałowcowe družiny su wažne. To su štyri družiny, při čimž pochadźatej dwě družinje ze stareho swěta a dwě z noweje swěta.
Družiny z noweho swěta dodawaja najlěpše nitki.
Bjerwałdski jězor
Bjerwałdski jězor ( Bärwalder See) je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe 22 km sewjernje Budyšina a 20 km wuchodnje Wojerec w Zhorjelskim wokrjesu. Ma přestrjeń wot 13 km2 a je tuž najwjetši jězor w Sakskej.
Hłowny přibrjóh leži při Klětnjanskej stronje jězora. W bliskosći Klětnjanskeho přibrjoha namaka so přistaw za małe čołmy. Při južnym brjoze jězora leži Delni Wujězd.
Zapadofrizišćina
Zapadofrizišćina (něhdy tež jenož frizišćina) je zapadogermanska rěč, kotrež so rěči w sewjernym dźělu Nižozemskeje. Linguistisce je něhdźe mjezy nižozemšćinu a jendźelšćinu. Je přiwuzna z dalšimi friziskimi rěčemi: sewjerofrizišćinu, sater-frizišćinu a wuchodofrizišćinu. Tute su wot zapadofrizišćiny diferencowane a njeje stajnje wzajomnje zrozumliwe.
Wjerbowe rostliny
Wjerbowe rostliny (Salicaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Bahnowa fijałka
Bahnowa fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola palustris, Violaceae).
21. januara
21. januara abo '''21. wulkeho róžka''' je jedynadwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 344 dnjow (345 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|Mikławš Truc
Wumrěće
thumb|upright=0.4|Osmanski sultan Mustafa III.
Wulki Hojn
Wulki Hojn je wulke wokrjesne město w sewjeru sakskeho Mišnjanskeho wokrjesa při hranicy k Braniborskej. Ma wokoło 19.000 wobydlerjow.
Hłójčkata błysknica
Hłójčkata błysknica (Phalaris canariensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Aleksandr Solženicyn
Aleksandr Solženicyn (rus. Александр Исаевич Солженицын; * 11. decembra 1918 w Kislowodsku; † 3. awgusta 2008 w Moskwje) bě ruski spisowaćel, publicist, historikar a politiski aktiwist. Jeho najwažniša twórba bě Archipel Gulag.
Zapadogermanske rěče
Zapadogermanske rěče su po ličbje najwjetša skupina germanskich rěčow, kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam.
Morčata na útěku
Morčata na útěku je hudźbna skupina.
QWERTY
QWERTY (wuprajeny kwerti) je mjeno najčasćišo wužiwaneje družiny kompjuteroweje tastatury. Mjeno pochadźa wot pismikow šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury -     :
Interpunkciske znamješka atd móžeja wariěrować. Tastatura QWERTY bě naćisnjena, zo by wotwobroćił přetorhowanje dla runočasneho wužiwanja susodnych tastow za čas epochi pisanskeje mašiny.
Častej warianće wot QWERTY stej AZERTY, wužiwana w Francoskej, a QWERTZ, wužiwana w Němskej.
W Słowakskej su něhdy wuměnili pismikaj "y" a "z" (a tež "Y" a "Z") a město "[" "]" ";" "'" su specialne pismiki rěče.
Druha nic rědka tastatura je Dvorakowa tastatura, wotpohladana zo by była efektiwniša za jendźelski tekst.
Chinski kiwijowc
Chinski kiwijowc (Actinidia chinensis) je kerk ze swójby kiwijowcowych rostlinow (Actinidiaceae).
Leonšćina
thumb|280pxthumb|280px Leonšćina (Llionés) je romaniska rěč, kotruž rěči něhdźe 25.000 ludźi w Španiskej a Portugalskej.
Škitojta maslenka
Škitojta maslenka (Ranunculus peltatus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Sewjerogermanske rěče
Sewjerogermanske rěče su skupina germanskich rěčow. Wužiwaja so hłownje na Skandinawiskej połkupje w sewjernej Europje.
Zahrodna swjatkownička
Zahrodna swjatkownička (Paeonia officinalis) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae). Dalše serbske ludowe mjena su boblink, piwonja , wićowa róža, pumpawa a pumplróža.
Wopis
Zahrodna swjatkownička docpěwa wysokosć wot 50 hač do 100 cm. Jeje korjeń je dulaće stołstnjeny.
Łopjena
Spódnje łopjena za čas kćěwa faluja. Stołpikowe łopjena su dwójce hač trójce pjerite, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku šěrozelene a docpěwaja dołhosć wot 20 hač do 40 cm. Jich wotrězki su jejkojće-lancetojte.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Pjeć hač wósom krónowych łopješkow je čerwjene, kulojte a docpěwa dołhosć wot 4 hač do 8 cm. Keluškowe łopješka su šěroko-jejkojte hač lancetojte a zelene hač čerwjene. Płódniki so dwójce hač trójce jewja.
Žitojta rězna
Žitojta rězna (Carex secalina) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Zahrodna swjatkownička
Płody
Zrałe płodźiki njesu běły pjelsć a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 5 cm.
Stejnišćo
Rosće na kamjentnych, suchich wisach a w suchich kerčinach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnych Alpach a južnej Europje rozšěrjena.
Wužiwanje
Rostlina je so jako pyšnu rostlinu wužiwa.
Jablonec nad Nisou
Jablonec nad Nisou ( Gablonz an der Neiße) je město na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so juhowuchodnje Libereca při hornim běhu Łužiskeje Nysy pod Jizerskimi horinami a ma něhdźe 45.000 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1356.
thumb|left|Dźiwadło w Jablonecu
Nahłownicojta pihawka
Nahłownicojta pihawka (Orchis militaris) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wopis
mini|upright|links|Kwětnistwo Nahłownicojta pihawka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 25 hač 45 (50) cm.
Łopjena
Delnje łopjena su wusko owalne a wótre a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 15 cm.
Hornjoserbski alfabet
Pismiki Q, V a X wustupuja jeničce w swójskich mjenach z druhich rěčow. W požčonkach realizuja so porno tomu jako kw, f/w a ks.
Nahłownicojta pihawka
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja po dwacećoch hač po pjećdźesatoch w cylindriskej kłosu. Hubka docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm a je lila hač běła a hłuboko lapata, při čimž jeje kónčki docpěwaja šěrokosć wot 3,5 mm. Wotroha je dele měrjena. Nahłownik je blědźe róžojty hač šěry a znutřka čerwjenje žiłkaty.
Hornjoserbski alfabet
W nowšim (a zdźěla tež staršim) času zarjaduje so ć jako pjaty pismik alfabeta po č. Wot Druheje swětoweje wójny hač do lěta 2005 wšak namakamy ć w alfabetiskim rjedźe po t, štož wotpowěduje linguistiskemu pochadej pismika.
Nahłownicojta pihawka
Stejnišćo
Rosće na wapnitych suchich trawnikach, w ćopłych mjezach, na skłoninach, tymjenjatych łukach, w rěčnych łučinach a swětłych kerčinach. Preferuje wapnite, humusowe pódy.
Hornjoserbski alfabet
Stawizniske
W „Serbsko-němskim słowniku” Jurja Krala z lěta 1927/1931 respektiwnje po nowoćišću z lěta 2003 slěduje pismik l pismikej ł a město ch wužiwa so tam kh.
Nahłownicojta pihawka
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje, sewjernje hač do južneje Šwedskeje rozšěrjena.
Hornjoserbski alfabet
Stawizniske
Alfabet po Kralu: a, b, b́, c, č, d, dź, e, ě, f, g, h, ch, i, j, k, kh, ł, l, m, ḿ, n, ń, o, ó, p, ṕ, r, ŕ, ř, s, š, t, ć, u, v, w, ẃ, x, y, z, ž
Pismiki b́, ḿ, ṕ, ŕ a ẃ so w hornjoserbšćinje dźensa hižo njewužiwaja.
Smažna pihawka
Smažna pihawka (Orchis ustulata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Okrouhlička
Okrouhlička je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 478 m nad mórskej hładźinu. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1307.
Alt (tasta)
thumb| [[Tasta|Tasty Ctrl, Windows a Alt]]
Tasta Alt je funkciska tasta na kompjuterowej tastaturje. Na Windowsowej tastaturje je nalěwo pódla tasty za mjezoty, pola MacIntosh je to druha tasta nalěwo pódla mjezoty, mjez „wodźenskej“ tastu nalěwo a „jabłukowej“ tastu naprawo. Tastowe mjeno „Alt“ pochadźa z jendźelšćiny a woznamjeni alternate („alternować, změnić“): Z pomocy tuteje tasty je móžne, zo byštej so funkcija a woznam druhich kompjuterowych tastow změniłoj.
Złoty hórnač
Złoty hórnač (Erysimum cheiri) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je złota poswěć.
Zerzawojta rězna
Zerzawojta rězna (Carex ferruginea) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Zerzawojta rězna je wutrajnej rěznje (Carex sempervirens) podobna, ale wutwori wotnožki. Wona docpěje wysokosć wot 30 hač do 60 cm.
Kćěje wot julija hač do septembra.
Žołta swjatkownička
Žołta swjatkownička (Paeonia lutea) je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow (Paeoniaceae).
Wódna błysknica
Wódna błysknica (Phalaris arundinacea) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Zerzawojta rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Topoł
Topoł (Populus) je ród ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kochánov
Kochánov je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 526 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 150 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1307.
Nóžnjowa čećorica
Nóžnjowa čećorica (Coronilla vaginalis) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Wopis
Nóžnjowa čećorica dosahuje wysokosć wot 20 cm. Wona kćěje wot junija hač do awgusta. Kwěty su žołte.
Stejnišćo
Wona rosće na skalnej drjebiznje, dźěratym trawniku a we swětłych lěsach; stajnje na wapnu.
Rozšěrjenje
Nóžnjowa čećorica je w južnej Europje a južnej srjedźnej Europje rozšěrjena.
Şirvan
thumb|left
Şirvan (wurjekowanje: Širwan; do 1954 – Zubowka/ Зубовка; do 2008 – Ali-Bajramly) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma 75 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Zubowka załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa. Do 2008 bě pomjenowane po komunistiskim statniku Ali Bajram.
Kołwaz
Kołwaz ( Kohlwesa) je hornjołužiska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje. Leži na lěwym boku rěčki Kotołka we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow.
Susodne wjeski su Čornjow na sewjerowuchodźe, Błócany na juhu, Koporcy na zapadźe a Něćin na sewjerozapadźe.
Stawizny
thumb|left|Kołwaz na topografiskej karće z lěta 1844
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Kolewas pochadźa z lěta 1363. Ležownostne knjejstwo nad Kołwazu wukonješe w 16. lětstotku ryćerkubło we Wichowach a we 18. lětstotku susodne Něćinske kubło. Cyrkwinsce słušeja ewangelscy Kołwaženjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 233 wobydlerjow, z nich 210 Serbow (90 %) a 23 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa w Kołwazy wot jenož hišće 31,4 %.
Dźiwi nukl
Dźiwi nukl (Oryctolagus cuniculus) je zwěrjo ze swójby zajacow (Leporidae). Wón je pochadna forma wšěch při nas znatych domjacych nuklow.
Ameriski topoł
Ameriski topoł (Populus deltoides) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Žołta rězna
Žołta rězna (Carex flava) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Třidźělna maslenka
Třidźělna maslenka (Ranunculus tripartitus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Žałzata kosyčka
Žałzata kosyčka (Erodium lebelii, syn. Erodium glutinosum) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae). thumb|280px|[[Kćenje|Kćenja]] thumb|280px|Erodium lebelii
Hórska čećorica
Hórska čećorica (Coronilla coronata) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Hórska čećorica je zrunana rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 cm.
Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite ze 7-13 owalnymi, na delnim boku módrozelenymi, tróšku mjasnymi łopješkami. Pódlanske łopješka su nitkojte, zahe wotpadace. Delnje su zrosćene, mjeztym zo hornje su swobodne.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja steja po dwanaćoch hač dwacećoch we wokołkach. Króna je žołta a docpěwa dołhosć wot 7 hač 10 mm.
Špola
thumb|left|Pomnik [[Taras Šewčenko|Tarasa Šewčenka w Špoli]]
Hórska čećorica
Płody
Łušćiny su zašnórowane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 3 cm. Jich čłony ma štyri tupe hrany.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, kerčinach, na słónčnych suchich zwisach. Preferuje wapnite pódy a ćopłotu.
Špola
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Hórska čećorica
Rozšěrjenje
Rostlina je we wuchodnej srjedźnej a južnej Europje, předewšěm w horinach, rozšěrjena.
Špola
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1594 a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Hač do holocausta w Druhej swětowej wójnje měješe Špola židowsku wjetšinu.
Ćeńka maslenka
Ćeńka maslenka (Ranunculus trichophyllus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Smjerdźaca pihawka
Smjerdźaca pihawka (Orchis coriophora) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je šćónica.
Kiwijowc
Kiwijowc (Actinidia) je ród ze swójby kiwijowcowych rostlinow (Actinidiaceae).
Wuchodosłowjanske rěče
mini|Rozšěrjenje wuchodosłowjanskich rěčow w Europje
Kiwijowc
Wopis
Kiwijowcy su lisćo mjetuce liany. Łopjena su cyłokromowe abo zubate. Rostliny su dwudomne abo dwusplažne. Kćenja steja w pažostejnych cymach, rědko po jednym. Pupkowa krytwa wot keluchowych ale tež krónowych łopješkow je křidlicojta (łaćonsce imbricat). Pjeć keluchowych łopješkow je na spódku zarosćene. Krónowe łopjena je pjeć, zwjetša su běłe. Staminy su wjele. Anthere so z škałbičkami pukaja. Płodowy suk je wjelewjechlojty. Na nim sedźa tak wjele pěstkow kaž wjechle eksistuja. Płody su jahody z mnoholičbnymi symjenjemi.
Wuchodosłowjanske rěče
Wuchodosłowjanske rěče su podskupina słowjanskich rěčow, kotrež rěča so přewažnje we wuchodnej Europje, wosebje w Ruskej, na Ukrainje a w Běłoruskej. Jako słowjanske rěče słušeja tež do skupiny indoeuropskich rěčow.
Čerwjenobruna fijałka
Čerwjenobruna fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola porphyrea, Violaceae).
Kiwijowc
Rozšěrjenje
Domjacy je ród we wuchodnej Aziji. Areal saha wot Sachalina přez wuchodnu Sibirsku, Japansku, Korejsku a Chinu hač k Himalaji a Malajziji.
Parmesan
Parmesan (z italskeje parmigiano) je twjerdy twarožk z kruwjaceho mloka, hłownje wužinway jako truhany twarožk.
Kiwijowc
Systematika
Ród Actinidia bu w lěće 1836 wot John Lindley (Botaniker) w A Natural System of Botany, druhi nakład, S. 439 z typusowej družinu Actinidia callosa Lindl. nastajeny. Synonymy za Actinidia Lindl. su: Heptaca Lour., Kalomikta Regel, Trochostigma Sieb. & Zucc. .
Běły topoł
Běły topoł (Populus alba) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Parmesan
Parmigiano reggiano je wot 30. oktobra 1955 w Němskej a wot 12. junija 1996 w cyłej Europskej Uniji škitane mjeno twjerdeho twarožka, kotryž wobsahuje znajmjeńša 32 % tuka.
Wšědna kosyčka
Wšědna kosyčka (Erodium cicutarium) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (Geraniaceae).
Biała Rawska
Biała Rawska je město w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, mjez městomaj Rawa Mazowiecka a Waršawa, při rěce Białka. Město ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2004 je tam bydliło 3.233 ludźi.
Wšědna kosyčka
Wopis
Wšědna kosyčka je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 60 cm.
Biała Rawska
Prěni raz so naspomni w 13. lětstotku (1246).
Wšědna kosyčka
Wopis
Stołpik je ležacy abo wustupowacy.
Łopjena
Łopjenowe pjera su hłuboko rozdźělene a njesu krótke kosmy.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač oktobra. Róžojte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2 cm a steja po dwěmaj hač po dźewjećoch w dołho stołpikatych wokołkach. Kóžde kćenje so jenož jedyn dźeń pušći. Róžojte abo lila krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 5 hač 9 mm, při čimž stej wobě hornjej často wjetšej. Keluch je kosmaty.
Płody
Pyskaty płód docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 cm a so do pjeć dźělnych płodow rozšćěpi. Při tym so dźělne płody kaž wukorkowak horje wija.
Stejnišćo
Rosće na pěskowych płoninach, winicach, pućach, skłoninach, rolach a pustych płoninach. Ma rady ćopłe, skerje suche, často małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Kanadiski topoł
Kanadiski topoł (Populus ×canadensis tež Populus ×euramericana) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Čorny topoł
Čorny topoł (Populus nigra) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wodoklonowa maslenka
Wodoklonowa maslenka (Ranunculus platanifolius) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Niska
Niska ( Niesky) je městačko we wokrjesu Zhorjelc na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Měšćanski teritorij wobsteji z gmejnskich dźělow Niska, Jězor, Kózło, Stanojšćo a Wódrjeńca. Sydlišćo Wuhelc słuša ke gmejnskemu dźělej Jězor.
Stawizny
mini|left|Cyrkej Ochranowskeje bratrowskeje jednoty w Niskej Městačko Niska nasta z hakle w lěće 1742 załoženeje kolonije Ochranowskich bratrow a je tuž jedne z najmłódšich sydlišćow Zhorjelskeho wokrjesa, wuwiwaše so pak spěšnje do regionalnje wuznamneho města.
Zakładny kamjeń prěnich třoch domow połožichu eksulanća z Čechow dnja 8. awgusta 1742. Ležownosć słušeše tehdy ryćerkubłu w Trjebuzu, kotrehož wobsedźer Siegmund August z Gersdorfa bě sam čłon Ochranowskeho bratrowstwa. W decembrje 1750 bu ryćerkubłu wot młodeho sobustawa wosady kupjene.
Stefan Löfven
mini|upright|Stefan Löfven (2014)
Bobrina
Bobrina (tež Castoreum) je sekrecija seksuelnych žałzow bobra. Dźensa wužiwa so za parfimy a tež jako słód za žwejkančki. Hačrunjež je dźensniše moderne medicinske wužiwanje bobriny rjedke, bě to prjedy bytostny lěk. Do lěta 1700 bě bobrina při lěčenje hłowjebolenja, zymicy a hysterije wužiwana. Bobrina a analne žałzowe sekrecije słuža k markěrowanju teritorija bobrow.
Niska
Stawizny
Mjeno noweho sydlišća njepochadźa z lokalneje serbšćiny, ale bjezposrědnje z čěšćiny. Porno čěskej domiznje ležeše nowa domizna nabožinskich ćěkancow nisko.
W lěće 1935 dósta Niska z nimale 7000 wobydlerjemi měšćanske prawo.
Stefan Löfven
Kjell Stefan Löfven (* 21. julija 1957 w Hägerstenje, Stockholm) je šwedski politikar, kiž bě wot 2012 do 2021 předsyda Socialdemokratiskeje dźěłaćerskeje strony (S) a wot 3. oktobra 2014 hač do 30. nowembra 2021 jako naslědnik Fredrika Reinfeldta z ministerskim prezidentom Šwedskeje.
Niska
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Wobchad
Niska ma dwórnišćo při železniskej čarje Wojerecy–Hórka–Węgliniec. Linija OE 64, tak mjenowany shuttle jězorina-Nysa, zwjazuje Nisku z Wojerecami a Zhorjelcom.
Stefan Löfven
Wón studowaše socialne dźěło na uniwersiće Umeå, přetorhny studij pak po połdra lěće. Wot 2006 do 2012 bě nawoda IF Metall, jednoho z najwjetšich šwedskich dźěłarnistwow. Při wólbach dnja 14. septembra 2014 bě načolny kandidat čerwjeno-zelenych stron. Wot oktobra 2014 nawjedowaše čerwjeno-zelene mjeńšinowe knježerstwo.
Stefan Löfven je woženjeny a nima žane dźěći.
Južnosłowjanske rěče
Južnosłowjanske rěče su podskupina słowjanskich rěčow, kotraž tež słuša k indoeuropskim rěčam. Wone rěča so přewažnje na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje. [[Dataja:Dialectos de las lenguas eslavas meridionales.PNG|center|600px|thumb|Južnosłowjanske rěče kontinume:
AZERTY
thumb|350px|AZERTY-tastatura za [[francošćina|francošćinu]] AZERTY [wur. azerti] je mjeno warianty kompjuteroweje tastatury QWERTY. Tutu wariantu namakamy w Europje, hłownje w Francoskej a Belgiskej.
Južnosłowjanske rěče
]]
AZERTY
Mjeno pochadźa wot pismikow šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury -     :
Južnosłowjanske rěče
Dźělenje
thumb|400px|Mapa
AZERTY
Interpunkciske znamješka atd móžeja wariěrować. Tastatura AZERTY bě naćisnjena, zo by wotwobroćił přetorhowanje dla runočasneho wužiwanja susodnych tastow za čas epochi pisanskeje mašiny.
Tastatura za Windows XP
Tu francoska tastatura za Windows XP (141 znamješkow) slěduje: ┌───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───────┐ │  │1  │2  │3  │4  │5  │6  │7  │8  │9  │0  │°  │+  │       │ │²  │&  │é ~ │" #│' {│( [│- |│è ` │_ \│ç ^│à @│) ]│= }│       │ ├───┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─────┤ │     │A  │Z  │E  │R  │T  │Y  │U  │I  │O  │P  │ ¨  │£  │     │ │     │a  │z  │e €│r  │t  │y  │u  │i  │o  │p  │ ^  │$ ¤│     │ ├─────┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┐    │ │      │Q  │S  │D  │F  │G  │H  │J  │K  │L  │M  │%  │µ  │    │ │      │q  │s  │d  │f  │g  │h  │j  │k  │l  │m  │ù  │*  │    │ ├────┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴───┴────┤ │    │>  │W  │X  │C  │V  │B  │N  │?  │.  │/  │§  │          │ │    │<  │w  │x  │c  │v  │b  │n  │,  │;  │:  │!  │          │ ├────┴┬──┴─┬─┴──┬┴───┴───┴───┴───┴───┴─┬─┴──┬┴───┼────┬─────┤ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ └─────┴────┴────┴──────────────────────┴────┴────┴────┴─────┘
A tu belgiska tastatura za Windows XP (153 znamješkow) slěduje (belgiska tastatura je bóle bohata w Linuksu): ┌───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───┬───────┐ │³ │1  │2  │3  │4  │5  │6  │7  │8  │9  │0  │°  │_  │       │ │²  │& |│é @│" #│'  │(  │§ ^│è  │!  │ç {│à }│)  │-  │       │ ├───┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─────┤ │     │A  │Z  │E  │R  │T  │Y  │U  │I  │O  │P  │ ¨  │*  │     │ │     │a  │z  │e €│r  │t  │y  │u  │i  │o  │p  │ ^ [│$ ]│     │ ├─────┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┬──┴┐    │ │      │Q  │S  │D  │F  │G  │H  │J  │K  │L  │M  │%  │£  │    │ │      │q  │s  │d  │f  │g  │h  │j  │k  │l  │m  │ù ´ │µ ` │    │ ├────┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴─┬─┴───┴────┤ │    │>  │W  │X  │C  │V  │B  │N  │?  │.  │/  │+  │          │ │    │< \│w  │x  │c  │v  │b  │n  │,  │;  │:  │= ~ │          │ ├────┴┬──┴─┬─┴──┬┴───┴───┴───┴───┴───┴─┬─┴──┬┴───┼────┬─────┤ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ │     │    │    │                      │    │    │    │     │ └─────┴────┴────┴──────────────────────┴────┴────┴────┴─────┘ Je jedne znamješko, kotrež móžeš direktnje tipować z pomocy francoskeje tastatury, ale nic z pomocy belgiskeje: '¤'. A tu slěduje 13 znamješkow, kotrež móžeš tipować z pomocy belgiskeje tastatury, ale nic z pomocy francoskeje: '³', '´', 'Á', 'á', 'É', 'Í', 'í', 'Ó', 'ó', 'Ú', 'ú', 'Ý' a 'ý'.
Znamješko, kotrež njejsu na samsnym městnje na woběmaj tastaturomaj, su: '-', '!', '*', '@', '[', '\', ']', '^', '_', '`', '{', '|', '}', '~', '+', '=', '£', '§' a 'µ'.
'^', '¨', '´', '`' a '~' su mortwe tasty (jendźelsce dead keys). Faktisce znamješko '^' so jewi dwójce na woběmaj tastaturomaj: ta na lince cyfrowych tastow je normalna tasta, ta hnydom po 'azertyuiop' je mortwa, t.r. zo najprjedy tipuješ cirkumfleks, a hnydom po tym druhi pismik, na př. 'a', a da so pismik 'â' jewić. Zo by měł jenož cirkumfleks, tipuj mortwy cirkumfleks, kotrymž slěduje prózdna tasta. Tu su akcentowane pismiki, kotrež móžeš tipować z pomocy mortwych tastow:
Saint Lucia
Saint Lucia je kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša k Zapadoindiskim kupam a je z čłonom Commonwealtha. Dnja 22. februara 1979 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa.
Geografija
thumb|left|Powětrowy wobraz stolicy Castries Kupa St. Lucia słuša k Małym Antilam a namaka so mjez St. Vincentom a Grenadinami na juhu a francoskej kupu Martinique na sewjeru. Juhowuchodnje St. Lucije w Atlantiskim oceanje leži Barbados.
Stolica a najwjetše město kupy je Castries na sewjeru z jenož něhdźe 9.000 wobydlerjemi, štož je mjeńše hač wobydlerstwo Biskopic. Najwyši wjeršk je 950 metrow wysoki Mount Gimie. Na kupje maja nimo toho dwaj inaktiwnej wulkanaj, kotrejž stejitej na UNESCO-lisćinje přirodneho herbstwa.
Wobydlerstwo
Wulki dźěl dźensnišeho wobydlerstwa wobsteji z potomnikow něhdyšich afriskich njewólniskich. Nimo jendźelskeje hamtskeje rěče rěči so tež patois, kreolski dialekt. Dwě třećinje wobydlerstwa stej romsko-katolskej.
Saint Lucia je ródna kupa dweju nošerjow Nobeloweho myta: W lěće 1979 dósta William Arthur Lewis Nobelowe myto za hospodarske wědomosće a w lěće 1992 spisowaćel Derek Walcott Nobelowe myto za literaturu. Tuž je Saint Lucia po Ferejskich kupach kraj z najwjetšej ličbu Nobelowych mytow na wobydlerja.
Hospodarstwo
Najwažniša hospodarska hałuza je ratarstwo, při čimž je mjeztym banana cokorinu jako hłowny produkt wotměniła.
Brodačk
Brodačk (Danthonia) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bobr
Bobr je zwěrjo, kotrež słuša do wulkeje skupiny hrymzakow. Bobry su w Europje a Sewjernej Americe žiwe. Najbóle su znate swojich haćidłow dla, kotrež na rěkach twarja. Ludźo łója bobry jich kožucha a jich bobriny dla. Bobrina je substanca, kotruž jich seksualne žałzy produkuja a kotruž wužiwaja ludźo za parfimy. Z toho časa, zo su škitane, zasydluja so bobry znowa w kónčinach, hdźež su ze srjedźowěka sem wutupjene.
Družiny
Swójba z jeničkeho roda (Castor) z dwěmaj družinomaj wobsteji.
<br style="clear:both;" />