cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klemens VIII.
W času jeho pontifikata bu dominikanski mnich Giordano Bruno w lěće 1600 na šćěpowcu wotprawjeny.
Po třinaćelětnym pontifikaće zemrě spočatk měrca 1605 w starobje 69 lět. Jemu slědowaše Alessandro Ottaviano de Medici jako bamž Leo XI., kotryž pak po hižo 26 dnjach w zastojnstwje runje tak zemrě.
Rostliny
Zwonkowna systematika
Druhdy zastupowany nahlad, bychu wjacore pochadowe linije rostlinow z algow eksistowali, bu hižo přez morfologiske studije jako njeprawdźepodobny spóznaty, a so dźensa lědma wjace zastupuje a so tež přez molekularnobiologiske studije njepodeprěje.
Znutřkowna systematika
Recentne (njewotemrěne) zastupnicy rostlinow tworja štyri jasnje mjez sobu rozdźělene skupiny. Tute su po morfologiskich ale tež po molekularbiologiskich studijach monofyletisce: jatrowe mochi, lisćowe mochi, rohowe mochi a žiłkowe rostliny. Pozicija tutych štyrjoch skupinow mjez sobu hišće njeje doskónčnje wujasnjena. W zańdźenosći běchu wšelake namjety (přir. Systematik der Moose), tola slědowacy kladogram jako prawdźepodobne poměry přiwuznistwa we wotrysach so pokaza:
┌──── žiłkowe rostliny ┌───┤       ┌────┤   └──── rohowe mochi │   │    ──────┤    └──────── lisćowe mochi │       └───────────── jatrowe mochi
Rohowe mochi bychu potajkim sotrowa skupina žiłkowych rostlinow byli. Nimo molekularbiologiskich studijach pokazuja tež wjacore rohowym mocham w přirunanju k druhim mocham charakteristiske přiznamjenja na blisku přiwuznosć k žiłkowym rostlinam: sporofyty rohowych mochow su relatiwnje wulke, dołho žiwe a fotosyntetisce aktiwne, tuž relatiwnje samostatne. Z tym maja srjedźnu poziciju mjez druhimi mochami z jich wot gametofyta wotwisowacym sporofytom a žiłkowymi rostlinami z jich dospołnje njewotwisnym sporofytom.
Za bóle detailny přehlad wo rostlinstwje, hlej de:Systematik des Pflanzenreichs.
Systematika fosilnych zastupjerjow
Při zapřijeću fosilnych rostlinow, kotrež na bazy žiłkowych rostlinow steja, bywa horjeka přestajene zwobraznjenje tróšku bóle komplikowane. Drje njejsu fosilne mochi ze zažnowěka rostlinow znate, porno tomu pak su znate někotre zastupjerki zažnych žiłkowych rostlinow. Tute buchu w zažnym 20. lětstotku pod zapřijećom Psilophyta zjednoćene. Tuta skupina so wopokazowaše pak hižo skoro jako jara heterogena. Banks je tutu skupinu do třoch skupinow Rhyniophyta, Trimerophytophyta a Zosterophyllophyta rozpačił. Kenrick a Crane pokazowaštaj pak w lěće 1997, zo znajmjeńša wobě prěnjej skupinje stej kumštnej. Zastupjerjo wobeju poslednjeju skupinow słušeja k Eutracheophytam, mjeztym zo zastupjerjo Rhyniophyta jara bazalnje steja. Kenrick a Crane nastaještaj sćěhowacy kladogram:
<tt> ┌───────────────── Prawe žiłkowe rostliny (Eutracheophyta) 2 │      ┌─┤              ┌── Stockmansella                   ┐ │ │           ┌─┤                                   │       │ └────────────┤ └── Rhynia                          │ Rhyniopsida ┌─┤             │                                     │     │ │              └──── Huvenia                         ┘ │ │  1  │ └─────────────────── Aglaophyton ────┤    │                  ┌── Caia                            ┐ │               ┌─┤                                   │     └────────────────┤ └── Horneophyton                    │ Horneophytopsida │                                    │                      └──── Tortilicaulis                   ┘ </tt>
Mjez mochami (njejsu zwobrazowane) a žiłkowymi rostlinami (klada 2) su tuž hišće někotre skupiny wotemrěnych rostlinow.
Polysporangiofyty
Polysporangiofyty (1) wobsahuja cyłkowny horjeka zwobrazowanu kladu a wobsahuja wšě twjerdźowe rostliny, kotrež so k jednej skupinje mochow njeliča. Jich zhromadne wotwodźene přiznamjenja (synapormorfije) su: rozhałuzowane sporofyty z wjacorymi sporangijemi; sporofyt je njewotwisny gametofyta. Archegonije su do gametofytow zapušćene, to pak tež rohowe mochi přitrjechi.
Botaniske stawizny
Rostliny běchu za dołhi čas pódla zwěrjatow a mineralow jedyn třoch přirodnych swětow. Hišće Carl von Linné rozrjadowaše swój Systema naturae wotpowědnje tomu. Tež Ernst Haeckel inkludowaše do swojich Plantae hriby, lišawy, cyanobakterije, ale tež rozdźělne skupiny algow. Mjeztym zo botanika so dale ze wšěmi tutymi skupinami zaběra, bu definicija rostlinow pozdźišo na te twjerdźowe rostliny a zelene algi zamjezowana, kotrež so přez chlorofyle a a b, škrob jako rezerwne polysaccharidy a celulozu w bańkowej sćěnje wuzběhuja. Dźensa so rostliny wšelako definuja: někotre systemy zapřijimaja zelene algi do rostlinow, druhe systemy, tak tu wužiwany, zjimaja žiwochow z horjeka mjenowanymi přiznamjenjemi w Chloroplastida a wobmjezuja rostliny na twjerdźowe rostliny.
Wuznam za čłowjeka
Wužiće rostlinow započa w zažnym času čłowjeka ze zběranjom. Dźensa so rostliny za čłowjeske wužiće přewažnje jako kulturne rostliny plahuja (ratarstwo). Hraničny pad je wužiće drjewa z lěsow.
Zežiwjenje čłowjeka bazuje praktisce dospołnje na rostlinach, pak přez direktnu konsumciju, pak indirektnje přez konsumciju rostliny žerjacych zwěrjatow abo zwěrjacych produktow. Najwjetši wuznam swětodaloko jako wužitne rostliny maja pšeńca, rajs, majs a běrny. Wot wulkeho mnóstwa kultiwowanych wužitnych rostlinow njese jenož małke mnóstwo hłownu ćežu čłowjeskeho zežiwjenja (zakładne zežiwidła).
Tradicionelnje so rostliny k rozdźělnym zaměram za čłowjeske wužiwanje předźěłaja. Rostliny su najwažniši zakładny material k zhotowjenju drasty. Wone so k wjelorakim gratam předźěłaja. Rostliny, wosebje drjewo, su njeparujomny twarski material.
<!--
Seit jeher werden Pflanzen nicht nur als Grundnahrungsmittel gegessen. Viele Pflanzen und Pflanzenprodukte werden auch als Genussmittel genutzt, wie etwa Kräuter und Gewürze zum Verfeinern von Speisen. Beispiele für pflanzliche Genussmittel mit großer wirtschaftlicher Bedeutung sind Kaffee, Tee, Tabak und der aus verschiedensten Pflanzen gewonnene Alkohol. Genussmittel im weiteren Sinn sind auch die rauscherzeugenden Drogenpflanzen, die oft zu den Giftpflanzen gezählt werden.
Vor dem Aufkommen synthetischer Arzneimittel spielten Pflanzen und Pflanzenextrakte eine Schlüsselrolle als Heilmittel. Auch heute noch sind in vielen zugelassenen Arzneimitteln pflanzliche Stoffe enthalten. Eine zentrale Bedeutung haben Heilpflanzen in der Volksmedizin, insbesondere in der Form von Kräutertees (siehe auch Liste der Heilpflanzen).
Die klassische Form der Energiegewinnung aus Pflanzen ist das Verbrennen. Feuer war wohl eine der ganz frühen Errungenschaften des Menschen. Wichtigstes Brennmaterial ist Holz. Auch die bergmännisch gewonnene Kohle ist ein pflanzlicher Brennstoff. Eine zunehmende Bedeutung gewinnen die aus Pflanzen gewonnenen Kraftstoffe, zum Beispiel Biodiesel.
Zierpflanzen werden aus ästhetischen Gründen angepflanzt. Die meisten Zimmerpflanzen gehören in diese Kategorie. Beliebte Familien sind Bromelien und Orchideen. Sehr häufig werden aromatische Pflanzen auch ihres Duftes wegen angepflanzt, wie es bei duftenden Blumen − insbesondere den Rosen − der Fall ist.
Die überwiegende Zahl der Landpflanzen und der Algen trägt durch ihre Fähigkeit zur Photosynthese entscheidend dazu bei, das durch andere biologische und technische Prozesse gebildete Kohlendioxid aus der Luft abzubauen und damit dem Treibhauseffekt entgegenzuwirken. Eine sehr wichtige Rolle spielen dabei die Wälder, insbesondere die tropischen Regenwälder. Die neuerdings festgestellten Emissionen des Treibhausgases Methan durch die Pflanzen vermag die positiven Auswirkungen nicht wesentlich zu schmälern.
Im Ackerbau verfolgt man in der Regel das Ziel, einen möglichst hohen Ertrag der angebauten Kulturpflanze zu erzielen. So genanntes Unkraut wird aus wirtschaftlicher Sicht als störend angesehen, weil es den Ertrag mindert und die Ernte und Verarbeitung der Nutzpflanzen erschwert. Seit je wird daher ein großer Aufwand für die Eindämmung des Unkrauts betrieben, früher durch eine mechanische Bearbeitung, heute zusätzlich durch den intensiven Einsatz von Herbiziden. -->
Užice
Užice (kyrilisce Ужице) je město a přisłušaca wulkogmejna w zapadnej Serbiskej a zdobom zarjadniske sydło wobwoda Zlatibor. Nadeńdźe so njedaloko hranicy z Bosniskej a Hercegowinu při rěce Đetinja sewjernje Zlatiborskich horin (1496 m). Přez město běži železniska čara Běłohród–Bar.
Wot 1459 hač do 19. lětstotka steješe Užice pod knjejstwom Osmaniskeho mócnarstwo.
center|mini|upright=1.4|Wuhlad přez Užice
Rohowcowe rostliny
Rohowcowe rostliny (Caesalpinioideae) je podswójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Leonid Makarowyč Krawčuk
thumb|upright|Leonid Krawčuk (2013)
Leonid Makarowyč Krawčuk ( Леонiд Макарович Кравчук; * 10. januara 1934 we Welikim Žytynje, Wołynske wojewódstwo, Pólska; † 10. meje 2022 w Mnichowje) bě ukrainski politikar. Wón bě wot 5. decembra 1991 hač do 19. julija 1994 prěni prezident njewotwisneje Ukrainy po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka a płaćeše jako zastupjer zapadneho kursa. Při prezidentowych wólbach dnja 10. julija 1994 podleži z 45,2 % hłosow proruskemu Leonidej Kučmje (52,3 %).
Carl Maria von Weber
Carl Maria Friedrich Ernst von Weber (* 18. abo 19. nowembra 1786 w Eutinje; † 5. junija 1826 w Londonje) bě němski komponist, dirigent a pianist.
Złota mimoza
Złota mimoza (Acacia baileyana) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Kaljandra
Kaljandra (Calliandra) je ród ze swójby łušćinowcow.
Pomhaj Bóh
thumb|Titul časopisa z lěta 1900 Pomhaj Bóh je měsačnje wuchadźacy časopis ewangelskich Serbow w Hornjej Łužicy. Wudawa so w hornjoserbšćinje, składnostnje wozjewja tež přinoški w delnjoserbskej rěči. Pomjenowany je po starodawnym postrowje ewangelskich Serbow „Pomhaj Bóh“. Časopis wobsahuje hłownje přinoški wo přitomnosći a stawiznach ewangelskich Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Nimo aktualnych rozprawow z dwurěčnych wosadow wobjednawa powšitkowne nabožne, kulturne a kulturnostawizniske temy. Zamołwita redaktorka je Trudla Malinkowa. Zhromadnej wudawaćelej stej Serbski wosadny zwjazk a Serbske ewangelske towarstwo z.t.
Stawizny
Z Rujan pochadźacy Chrjebjanski farar Friedrich Selle (1858–1931), kiž bě tam za krótki čas serbsce nawuknył, załoži Pomhaj Bóh jutry 1891 jako tydźensce wuchadźace njedźelske łopjeno za serbske ewangelske wosady Hornjeje Łužicy. Časopis słužeše nabožnemu natwarjenju, powučenju, informaciji a zabawje. Hromadźe z druhimi serbskimi ćišćerskimi wudźěłkami jón nacionalsocialisća 1937 zakazachu.
Znowawuchadźenje bě wot decembra 1950 jako měsačnik móžne. Jako přiłoha Pomhaj Bóh wuńdźeštej wot 1988 do 1990 wob lěto dwě čisle nowozałoženeho delnjoserbskeho nabožneho časopisa Pomogaj Bog. Tutón wuchadźa wot 1991 jako měsačna wosebita strona delnjoserbskeho tydźenika Nowy Casnik.
Miltitz
Miltitz je němske mjeno wjacorych sydlišćow:
Mandlowy kerk
Mandlowy kerk (Prunus tenella) je kerkowa rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
thumb|left|Kćenja
Drapata lipnica
Drapata lipnica (Poa trivialis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalšej serbskej mjenje stej wšědna lipnica a pizr.
Józef Stalin
mini|upright|Stalin na Teheranskej konferency lěta 1943
Narodźi so jako Ioseb Besarionis dse Dźugašwili ( იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) a přiwza bojowe mjeno Stalin („woclany“) w lěće 1912.
Stalin bě wot 1922 do 1953 z generalnym sekretarom centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka, wot 1941 z předsydu rady ludowych komisarow, potajkim šef knježerstwa, wot 1946 z předsydu ministerskeje rady a za čas Druheje swětoweje wójny najwyši rozkazowar Čerwjeneje armeje.
Osnabrück
mini|left|Osnabrückska radnica
Osnabrück (westfalsce Ossenbrügge) je wulkoměsto z něhdźe 157.000 wobydlerjemi na sewjerozapadźe Němskeje a sydło Osnabrückskeho wokrjesa kaž tež w lěće 780 załoženeho Osnabrückskeho biskopstwa. Nadeńdźe so něhdźe 120 kilometrow zapadnje Hannovera na juhu Delnjeje Sakskeje pod Teutoburgskim lěsom. Přez město wjedźe rěka Hase. Nimo toho je Osnabrück jako wažne industrijne stejišćo ze Srjedźozemskim kanalom zwjazany.
Cyłkownje 23.000 studentow uniwersity a wysokeje šule wučini 14 % měšćanskeho wobydlerstwa.
Hižo w srjedźowěku ležeše Osnabrück při křižowanišćo wažnych wikowanskich dróhow a hraješe tež wěstu rólu jako Hansowe město. Hač do dźensnišeho křižuja so w měsće wjacore železniske čary a awtodróhi A 1 (Hamburg–Köln), A 30 (Hannover–Nižozemska) a A 33 (směr Bielefelda).
Jedyn z najwažnišich podawkow w měšćanskich stawiznach bě podpisanje Westfalskeho měra, kotryž skónči w lěće 1648 Třicećilětnu wójnu.
Zapadobaltiske rěče
Zapadobaltiske rěče je podskupina baltiskich rěčow, kotrež dźensnišo su mortwe. Najznaćiša rěč je prušćina, kotraž je za čas 18. lětstotka wotemrěła.
Condor (nowina)
Condor je němska nowina za němsku mjeńšinu (ca. 20.000) w Chile. Nowina ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 6.000 eksemplarow.
Sewjerodwinsk
thumb|left thumb|left
Sewjerodwinsk (, 1936–1938 Sudostroj/Судострой, 1938–1957 Molotowsk/Молотовск) je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži w Archangelskej oblasći při wuliwje Sewjerneje Dwiny do Běłeho morja w sewjeru europskeje Ruskeje. Ma něhdźe 186 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Bubak
Bubak je měsačne młodźinske wusyłanje Braniborskeho serbskeho radija. Wusyła so kóždu póndźelu wot 19.00 do 20.00 hodź.
Oblasć Tjumeń
thumb|left|Powětrowy wobraz [[Tobolskeho krjemla]]
5. apryla
5. apryla abo '''5. jutrownika''' je 95. dźeń gregorianiskeje protyki (96. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 270 dnjow hač do kónca lěta.
Oblasć Tjumeń
Oblasć Tjumeń ( Тюменская область‎/Tjumenskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w přitočnišću Irtyša w zapadnej Sibirskej a mjezuje na juhu z Kazachstanom. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Tjumeń z 582.000 wobydlerjemi. Dalšej wjetšej měsće stej Tobolsk (99.000 wobydlerjow) a Išim (65.000).
5. apryla
Wumrěće
mini|upright=0.4|Rudolf Jenč († 1979)
Módrjenk
Módrjenk (Commelina) je ród ze swójby komelinowych rostlinow (Commelinaceae).
Systematika
Ród Commelina słuša ke tribusej Commelineae w pódswójbje Commelinoideae znutřka swójby Commelinaceae. Mjeno roda Commelina bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w ''Sp. Pl.'', 1, S. 40 najprjedy wozjewjene. Lectotypus je Commelina communis L.. Synonymy za Commelina L. su Athyrocarpus Schltdl. ex Benth., Commelinopsis Pichon, Phaeosphaerion Hassk..
Eksistuje něhdźe 170 Commelina-družinow (wuběrk): miniatur|[[Njebjomódry módrjenk (Commelina coelestis).]] miniatur|[[Commelina bracteosa.]]
Japanski kafrowc
Japanski kafrowc (Cinnamomum pedunculatum, syn. Cinnamomum japonicum) je štom ze swójby Ławrjencowych rostlinow (Lauraceae).
Čorna wišnja
Čorna wišnja (Prunus avium ssp. juliana) je sadowy štom ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je: čorna třěšnja, čorna třěšeń.
Oelsa
Oelsa (wot wólša) je němske mjeno tutych sydlišćow:
Čačak
Čačak (serbisko-kyrilisce Чачак) je město a přisłušaca wulkogmejna w srjedźnej Serbiskej a zdobom zarjadniske sydło wobwoda Moravica. Wosme najwjetše město balkanskeho kraja je so k prěnjemu razej w lěće 1408 pod dźensnišim mjenom naspomniło.
Wšědny módrjenk
Wšědny módrjenk (Commelina communis) je rostlina ze swójby komelinowych rostlinow  (Commelinaceae).
Čačak
center|mini|upright=1.4|Wuhlad přez Čačak
Oblasć Tjumeń
W lěće měješe Oblasć Tjumeń  wobydlerjow. Z nich běchu 79,5 % Rusojo. Najwjetša mjeńšina je tatarska (7,6 %).
Administratiwnje słušatej k Tjumenskej oblasći tež awtonomnej wokrjesaj Jamalskich Nencow a Chantow a Mansow, kotrejž stej pak zdobom samostatnej federaciskej subjektaj.
Wótry hórkowc
Wótry hórkowc (Gentianella amarella) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Dwojorjadkata lipnica
Dwojorjadkata lipnica (Poa cenisia) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Gazette van Detroit
Gazette van Detroit je nižozemska nowina w Zjednoćenych statach Ameriki. Prěnje wudaće bě 13. awgusta 1914. Nowina ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 12.500 eksemplarow.
Štwórica
Štwórica (Paris) je ród ze swójby kichawowych rostlinow (Melianthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje štwóricowych rostlinow (Trilliaceae) přirjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Tradeskantija
Tradeskantija (Tradescantia) je ród ze swójby komelinowych rostlinow (Commelinaceae).
Baturyn
thumb|left
Baturyn je městačko w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Sejm něhdźe 150 kilometrow wuchodnje Černihiwa.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1625 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2008 měšćanske prawa.
6. apryla
6. apryla abo '''6. jutrownika''' je 96. dźeń gregorianiskeje protyki (97. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 269 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Jurij Wjela († 6. apryla 1969)]]
Zizalowc
Zizalowc (Agave sisalana) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (Agavoideae) znutřka hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Solwyčegodsk
thumb|left thumb|left
Solwyčegodsk je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži na sewjeru kraja při rěce Wyčegda w Archangelskej oblasći. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1492 załožiło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.
HTML5
HTML5 je hišće njewudate dalewuwiće woznamjenjenskeje rěče HTML (aktualna: wersija 4.01).
Nastaće
Prěni namjet za HTML5 bu najprjedy w srjedźišću lěta 2004 wot WHATWG pod mjenom Web Applications 1.0 wozjewjeny.
Na kóncu lěta 2006 je Tim Berners-Lee připowědźił, zo budźe nowa dźělowa skupina nastać, kotraž ma HTML dale wuwiwać. Z tym je so W3C konkurencu w swójskim domje tworił, dokelž tu tež na HTML-podobnej rěči XHTML 2.0 dźěłaja, čisce XML-bazowany format zo by strony woznamjenił.
Mjez nowembrom 2006 a měrcom 2007 bu tohodla eksistowace dźělowe skupiny při W3C přetworjene. Nowa HTML-dźělowa skupina ma rěč wuwić, kotrež so na klasiskej HTML-syntaksy orientuje, ale so tež móže jako XML-formulowanje wužiwa. Nimo toho matej rěčnej warianće jara podobne zwobraznjenje rěče w składźišću zmóžnić (t.r. reprodukcija přez DOM). Prawdźepodobnje sej su tu hižo z naćiskom WHATWG z mysličku hrali, přetož tutón je tutu směrnicu k tutym časowym dypku hižo dopjelnił.
Dnja 22. januara 2008 je W3C prěni working draft (dźěłowy naćisk) wot HTML5 wozjewjeny. Dnja 10. junija 2008 sćěhowaše druhi dźěłowy naćisk, do kotryž bu prěni raz Web-Forms-2.0-specifikacija zwjazana; dnja 12. februara 2009 třeći; dnja 23. apryla štwórty.
Hórska lipnica
Hórska lipnica (Poa chaixii) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
HTML5
Cile
HTML5 so chce eksistowace specifikacije (HTML 4.01, XHTML 1.0 a DOM 2 HTML) narunać. Naćisk definuje tohodla tři rěčne formy: HTML5, XHTML 5 a DOM 5.
Při nastaću HTML-dźěłoweje skupiny bu postajene, kotre cile so maja a što specifikacija ma wobsahować. Krótki a njedospołny přehlad:
Jako prěni zjawny dźěłowy naćisk je HTML-dźěłowa skupina mjeztym „HTML Design Principles“ (přetworjenske principy rěče) wozjewiła. Tute wobsahuja dalše cile a směrnicy, na zakładźe kotrychž so ma rozsudźić, hač so něšto stare polěpšić móže abo hač so něšto nowje wuwiwać ma. W poslednim padźe su směrnicy, što nowowuwiće dyrbi móc (na př. alternatiwny wobsah za multimedijowe objekty k dispoziciji stajić).
Natwar
HTML 4.01 bu z pomocu wot XML nowo formulěrowany, z kotrehož je XHTML 1.0 nastał. Wobej rěči wobsedźitej přisamom identiski wokabular. Nimo toho bu na DOM-bazy HTML-DOM specificěrowany, kotryž je dynamisku manipulaciju wot HTML-dokumentow dowolił.
HTML 5 to změni. Aktualny naćisk njedefinuje jenož HTML 5 jako swójsku rěč, ale powšitkowny wokabular, kotryž je jako HTML, XHTML a jako DOM-zwobraznjenje wužitne.
Cil je, rozdźěle mjez wuraženjemi rěče pomjeńšić a lěpše zhromadne dźěło komponentow docpěć.
kaž wothladanje zmylkow znowa definować. Runje při tym spyta specifikacija, so na hižo eksistowacych implementěrowanjach wobhladowakow orientować, při čimž syntaksa wostanje wróćo kompatibelna. Tak budu wobhladowaki drje změny wotměć, při čimž da so rěč w rozdźělnych wobhladowakach identisce předźěłać, ale tež dźensa hižo hodźa so wjele HTML-5-features znajmjeńša teoretisce (dokelž hišće njeimplementěrowane) wot aktualnych wobhladowakow předźěłać. -->
XHTML 5
Specifikacija wot XHTML 1.0 dowoli pod wobkedźbowanjom někotrych prawidłow, dokumenty tuteje wersije z medijowym typom text/html rozposyłać. To je nuzne, zo bychu so XHTML-dokumenty tež wot wobhladowakow kaž Microsoft Internet Explorera a Lynx předźěłać hodźeli (wone so potom pak jako HTML předźěłaja).
W praksy eksistuja někotre rozdźěle mjez „woprawdźitym“ XHTML a tajkim XHTML, kotryž so jako text/html rozposyła. HTML5 so chce tute rozdźěle pomjeńšić zo by bjezproblemowy přechad mjez rěčnymi wariantami zmóžnił.
XHTML 5 je XML-format a podleži jako tajki prawidłam wo předźěłanju wot XML-dokumentow. Na tute nima HTML5-dźěłowa skupina žanu wliw, dokelž so kompromisy za HTML-formulěrowanje a DOM činja.
To woznamjeni na př., zo w XML dowolene sam začinjace wašnje pisanja prózdnych elementow w HTML5 budźe dowolene, hačrunjež po HTML 4.01 interpretowane je zmylk.
WHATWG je stronu z rozdźělemi mjez HTML5 a XHTML 5 wudźěłał. Hlej.
DOM 5
Wězo su nic wšě wužiwarscy agenća (zwobraznjenske programy, pytanske mašiny) DOM-kmane, HTML 5 definuje pak tež, kak so dyrbja tute programy zadźeržeć, jeli wone na HTML-5-dokumenty storka.
Dokumentowy objektowy model sam nazhoni tohorunja přiměrjenja a rozšěrjenja w specifikaciji.
Přichodnje maja wšě HTML-elementy (na rozdźěl wot XHTML-elementy nad žadyn mjenowy rum njedisponuja) XHTML-mjenowemu rumej (http://www.w3.org/1999/xhtml) słušeć.
Rěčny wobjim
HTML5 definuje mnoholičbne elementy a atributy, kotrež hodźa so jako jadro rěče wobhladować. Přirunajomne je tuto z HTML-4.01-wariantu strict.
To woznamjenja: njeschwalene elementy a atributy su to dale a njesmědźa so wužiwać. Jeli so bychu pak wužiwać, da by wobhladowak kaž wotmyslene předźěłać. Cyłe by přirunajomne z HTML-4.01-wariantu transitional.
Rozdźěle k HTML 4.01
Dotal wočakujomne rozdźěle su:
Znowa definowane elementy
WHATWGej je jasnje, zo wěste elementy, kotrež jenož prezentaciju słuža, njemóžeja so wjace wobeńć. Tohodla buchu tute elementy znowa definowane, zo by jich nałoženju wotpowědowali a jich mysl wšěm wužiwarjam spřistupnili.
Zaso dowolene elementy
Atribut  ol-elementa a atribut   li-elementa stej nětko zaso dźěl jadra rěče, dokelž njejsu wot prezentacionelneje přirody.
Nowe DOM-metody
Nimo metodow za wodźenje wot audio- a video-elementow bu tež nowa metoda z mjenom getElementsByClassName přidata. Tuta metoda namaka wšě elementy w dokumenće, kotrež jako klasa argumentowe mjeno wobsedźa (při tym su tež wjacore klasowe podaća móžne). Wona so hižo wot někotrych skriptowych bibliotekow k dispoziciji staji, ale we wobhladowaku implementowana wersija by móhła nadawk zwjetša spěšnišo a bóle eficientnje wukonjeć.
Wotstronjene elementy a atributy
Sćěhowace elementy buchu wotstronjene:
W XHTML 5 (Mime-Type application/xhtml+xml ) njeje -element wjace dowoleny, dokelž elementowy model njeje z XML-předźěłanskimi prawidłami zjednoćomny. W HTML 5 (Mime-Type text/html) je  dale dowoleny.
Indoeuropske rěče
Indoeuropske rěče (abo Indoeuropska rěčna swójba) su skupina rěčow, kotrež su so hromadźe wuwili w rozsahnych kónčinach Euroaziji z předpokładaneje indoeuropskeje prarěče. Za ćežišćo a kónčinu nastaća prarěče płaća stepy w dźensnišej juhozapadnej Ruskej a Ukrainje.
Pochowc
Pochowc (Swertia) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Indoeuropske rěče
Indoeuropske rěče rěči wjace hač 2,5 miliardow ludźi (přemóžaca wjetšina Europy, Aziji wot wuchodneje Turkowskeje po Indisku (nimo južneho dźěla Indiskeje, hdźe dominuja drawidiske rěče), Amerika, Awstralska a Južnoafriska republika).
Ze studijom indoeuropskich rěčow so zaběra indoeuropeistika, disciplina přirunowaceho rěčespyta.
Čerwjena liška
Čerwjena liška (Vulpes vulpes) je rubježne zwěrjo ze swójby psow (Canidae).
Wopis
Čerwjena liška ma zwjetša čerwjenobrunu kožu. Wona docpěje wulkosć wot 58 hač do 82 cm a wažu wot 4 hač do 10 kg. Dźěle hłowy, šije a kónc wopuše su běłe. Wona je samotar, kotryž we wokolinje jamy wot 6 hač do 8 km ćěrje, ale nic w njeposrědnjej bliskosći jamy.
Čerwjena liška móže jara derje słyšeć, čuć a widźeć.
Porowanski čas je w měsacach december hač februar. Čas nošnosće traje 7,5 tydźenjow. 4 hač do 7 młodźatow so wot měrca hač do apryla narodźi, mjeztym zo je dźěn włosate ale slepe. Wone jamu w starobje wot 2 hač 3 měsacow wopušća a potom z hromadu z sančku wokoło dundaja. Hižo w sćěhowacym nazymje so swójbu rozpadnje.
Čerwjene liški často su za sćekłosć wohrožene, tak zo jeje hońtwa je nuzna.
Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Bydli w njewobydlenych jamach šwincow abo nuklow, ale móže sam jamu ryć.
Cem Özdemir
thumb|upright|Cem Özdemir
Cem Özdemir (* 21. decembra 1965 w Urach) je němski politikar Zelenych a wot 8. decembra 2021 zwjazkowy minister za zežiwjenje a ratarstwo w kabineće Scholz. Wón bě wot 1994 do 2002 a znowa wot 2013 z čłonom zwjazkoweho sejma a wot nowembra 2008 hač do januara 2018 jedyn ze zwjazkoweju předsydow strony.
W lěće 1994 bě Özdemir zhromadnje z Leylu Onur prěni zapósłanc turkowskeho pochada w němskim parlamenće; 2021 prěni zwjazkowy minister z turkowskim pozadkom. Při wólbach 2017 běše pódla Katrin Göring-Eckardt jedyn z načolneju kandidatow Zelenych.
Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 26. septembra 2021 bu Cem Özdemir jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 258 (Stuttgart I) z 39,9 % hłosow woleny.
Šenkursk
Šenkursk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w sewjeru europskeje Ruskeje w Archangelskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1137 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Žornosyki
Žornosyki ( Sornßig) su hornjołužiska wjeska na wuchodnej kromje Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1973 ke gmejnje Bukecy. Leža pod Rubježnym hrodom (542 m) a Žornosyčanskej horu (456 m) we wysokosći mjez 310 a 346 m nad mórskej hładźinu a su potajkim najwyše ležacy wjesny dźěl Bukečanskeje gmejny. Wobydlerstwo wotležaneje wsy bě hač do druheje połojcy 20. lětstotka přewažnje serbske.
Susodne wjeski su Błócany na sewjerowuchodźe, Lejno na wuchodźe a Wuježk na zapadźe.
Stawizny
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 114 wot cyłkownje 122 Žornosyčanow serbsce (93 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 81,1 %. Žornosyki běchu potajkim poslednja serbskorěčna enklawa pod Čornobóskim rjećazom.
Ewangelske wobydlerstwo słuša ze starodawna k Bukečanskej wosadźe.
Žornosyčanski hród wužiwaše so hač do lěta 1990 jako dźěćacy dom.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Žornosyk
Konopowe rostliny
Konopowe rostliny (Cannabaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Łučna woka
Wopis
Łučna woka docpěwa wysokosć wot 50 cm (30-60 cm) a je nimale naha.
Kasija
Kasija (Cassia) je ród z podswójby rohowcowych rostlinow (Caesalpiniaceae) znutřka swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Łučna woka
Wopis
Stołpik je hranity, zrunany abo lězucy, zwjetša wobšěrny.
Łopjena
Łopjena su jednory pjerite a maja 8 hač 14 (18) dźělnych łopješkow. Łopješka docpěwaja dołhosć wot 3 cm, su šěroko eliptiske, na kromje na delnim boku kosmate.
Kasija
Rozšěrjenje a družiny
Na formy bohaty ród wobsahuje něhdźe 500 družinow, kotrež rostu w tropach a subtropach.
Łučna woka
Kćenja
Kćěja wot meje hač julija (awgusta). Kćenja su čerwjenofijałkojte hač mazanje módre. Wone steja w krótkich, hač šěsćokćenjowych, kćenjopažostejacych kićach. Króna docpěwa dołhosć wot 15 mm. Keluch je asymetriski, při tym delnje zubiki su dlěše hač hornje. Kćenja bu zwjetša wot insektow wopróšene.
Płody
Płody docpěwaja dołhosć wot 4 cm a šěrokosć wot 1 cm. Wone su płone a so čornje błyšća.
Stejnišćo
Rosće na łukach, w kerčinach a lěsach.
Rozšěrjenje
Łučna woka je rozšěrjena w nimale cyłej Europje a zapadnej a srjedźnej Aziji.
Wutołčicy
Wutołčicy ( Weidlitz) su mała wjeska w Hornjej Łužicy, kotraž wot lěta 1993 ke gmejnje Njeswačidło słuša. Leža w Hornjołužiskich honach něhdźe dźesać kilometrow sewjerozapadnje wulkeho wokrjesneho města Budyšin mjez Haslowom, Baćonjom a Banecami zapadnje rěki Čornica. We wjesce namaka so 1842/43 natwarjeny kublerski dom. thumb|left|Wutołčanski kublerski dom
Stawizny
Sydlerskostawiznisce su Wutołčicy mały kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Witolitz pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1535 hišće Miłkečanske ryćerkubło, 1562 pak hižo ryćerkubło we Wutołčicach samych. Ewangelscy Wutołčenjo přisłušachu hač do lěta 1809 Hodźijskej wosadźe a wot toho lěta Njeswačanskej.
Wobydlerstwo a rěč
Wokoło 1885 mějachu Wutołčicy a Banecy po Arnošće Muce zhromadnje 179 wobydlerjow; z nich 146 Serbow (82 %) a 33 Němcow.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 35 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 40,4 lět (Sakska: 46,4). Tuž je Wutołčanske wobydlerstwo najmłódše w Njeswačanskej gmejnje.
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Wutołčanske ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Kobanski młyn, Tepjeńky, Wjelhora, Kótło a Hajki.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz
Kalhov
Kalhov je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Jihlava). Leži 660 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 120 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Klon
Klon (Acer) je ród ze swójby mydłowcowych rostlin (Sapindaceae).
Po druhich žórłach so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (Aceraceae) zarjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Łučna lipnica
Łučna lipnica (Poa pratensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Prijepolje
Prijepolje (serbisko-kyrilisce Пријеполје) je město a přisłušaca wulkogmejna w juhozapadnej Serbiskej.
Palmowc
Palmowc (Yucca gloriosa) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (Agavoideae) znutřka hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Dalše serbske mjena je hadamowe šidleško.
Prijepolje
Nadeńdźe so při rěce Lim někak 450 metrow nad mórskej hładźinu w historiskim regionje Sandźak. Prijepolje słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu. Njedaloko města, we wudrjeńcy rěčki Mileševa stejitej klóšter Mileševa a hrodowa ruina Hisardžik ze srjedźowěka.
W lěće 2011 běchu 53 % wobydlerstwa Južni Serbja a 44 % Bosnjacy.
center|mini|upright=1.4|Rěka Lim w Prijepolju
Módry pochowc
Módry pochowc je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (łaćonsce: Swertia perennis, Gentianaceae). Dalše serbske mjeno je pochowy hórkowc.
Štyri Duby
mini|Štyri Duby a wokolina na pruskej karće z 19. lětstotka mini|Krajina blisko Štyrjoch Dubow
Štyri Duby ( Viereichen) běchu holanska wjes w sewjeru Hornjeje Łužicy, kotraž bu w lětach 1993–95 wopušćena a potom za Rychwałdsku brunicowu jamu wotbagrowana. Wjes ležeše na dźensnišim gmejnskim teritoriju Rěčic.
Geografija
Štyri Duby ležachu na prawym boku Běłeho Šepca wuchodnje Hamoršća na južnej kromje Mužakowskeje hole a w bliskosći Hamorščanskich hatow.
17. februara
17. februara abo '''17. małeho róžka''' je 48. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 317 dnjow (318 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Štyri Duby
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje městna jako Vireichin pochadźa z lěta 1399. Sydlerskostawiznisce běchu Štyri Duby kulowc při štyrjoch dubach. Hač do lěta 1462 běše kubło we wsy samostatne ryćerske sydło. Wot 1494 słušeštej potom wjeska a wokolina do Mužakowskeho knjejstwa. Wot lěta 1770 chodźachu Štyrjodubjanske dźěći do noweje Mochowčanskeje šule.
17. februara
Narodniny
thumb|Rita Süssmuth
Štyri Duby
Stawizny
Po zarjadowanskej reformje wot 1952 słušachu Štyri Duby k Běłowodźanskim wokrjesej w Choćebuskim wobwodźe. Hač do lěta 1992 běchu samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Mochowc (wot 1. apryla 1938), Stary Lubolń a Hamoršć (wot 1. januara 1973). Na gmejnskim teritoriju ležeše nimo toho sydlišćo Zamosty. W lěće 1986 bu teritorij Wunšowskeje gmejny formelnje zagmejnowany.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki mějachu Štyri Duby w 1880tych lětach 125 wobydlerjow, wot kotrychž běchu 120 Serbow (96 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 w gmejnje Štyri Duby serbski podźěl wot jenož hišće 49,6 % wobydlerstwa.
Ewangelscy wobydlerjo Štyrjoch Dubow přisłušachu wot 1858 Rychwałdskej wosadźe, dokelž wot lěta 1857 w Dubčanskej cyrkwi hižo žane serbske bože słužby njedźeržachu. W Rychwałdźe wotměwaše so serbska mša tydźensce po němskej.
W lěće 1993 dyrbješe so po hamtskich ličbach 55 wobydlerjow přesydlić, při čimž bě wjetšina ludnosće wjes hižo do toho wopušćiła. Hišće 1964 mějachu Štyri Duby 194 wobydlerjow.
Chkem
Sydlišćo je so w lěće 1966 załožiło.
Bosnišćina
Bosnišćina (bosanski jezik) je južnosłowjanska rěč Bosnjakow, kotraž bazěruje runje kaž tež wusko přiwuznej chorwatšćina a serbišćina na wuchodohercegowskej štokawskej narěči. Rěči z njej wokoło 2 milionaj ludźi w Bosniskej a Hercegowinje (1,7 mil.), Serbiskej a Čornej Horje (245.000) kaž tež w zapadnej Europje a Sewjernej Americe (150.000) a njeznata ličba emigrantow w Turkowskej.
Gramatika
Bosnišćina ma tři genusy, dwaj numerusaj a sydom padow.
Tuberoza
Tuberoza je ród ze swójby agawowych rostlinow (łaćonsce: Polianthes tuberosa, Agavaceae).
Pólny hórkowc
Pólny hórkowc (Gentianella campestris) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Wopis
Pólny hórkowc docpěwa wysokosć wot 5 hač do 30 cm. Rostlina je ze spódku rozhałuzowana.
Łopjena su łopatkojte.
Jutrobóh
Jutrobóh ( Jüterbog) je městačko z něhdźe 12.000 wobydlerjemi w braniborskim wokrjesu Teltow-Fleming. Nadeńdźe so při rěčce Nuthe mjez Wysokim a Niskim Flemingom.
Pólny hórkowc
Stejnišćo
Rosće na silikatowych suchich trawnikach a na pućnych mjezach.
Jutrobóh
Wjeska bu w lěće 1007 wot Thietmara Mjezyborskeho k prěnjemu razej jako Jutriboc naspomnjena. W lěće 1157 doby Dźěwinski arcybiskop Wichmann městno a přetwori je do němskeho hrodźika, kiž dósta hižo 1174 měšćanske prawa. Z tym je Jutrobóh druhe najstarše město dźensnišeje Braniborskeje. Wot kónca Třicećilětneje wójny 1648 hač k Wienskemu kongresej 1815 słušeše město do Sakskeje, zhubi pak w mjezyčasu swój stary wuznam jako wikowanske a zarjadniske srjedźišćo.
Přez Jutrobóh wjedu zwjazkowe dróhi B 101 (Berlin–Mišno), B 102 (Branibor–Łukow) a B 115 (do Lubina) kaž tež železniska čara Berlin–Hala.
Weißig
Weißig je němske mjeno wjacorych łužiskich sydlišćow:
a nimo toho tež měšćanskeho dźěla Drježdźan, hlej Weißig (Drježdźany)
Chmjel
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Oblasć Tomsk
Oblasć Tomsk ( Томская область‎/Tomskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w přitočnišću rěki Ob na juhowuchodźe Zapadosibirskeje nižiny a ma nimale samsnu wulkosć kaž cyła Pólska. Wjetšina teritorija wobsteji z tajgi. Zarjadniske sydło a zdobom najwjetše město oblasće je Tomsk z něhdźe 500.000 wobydlerjemi. Jeničke dalše wulkoměsto je Sjewjersk (108.000 wobydlerjow), kotryž je dla strategisce wažneho předźěłowanja plutoniuma a dalšich fabrikow zawrjeny za wukrajnikow.
W lěće měješe Oblasć Tomsk  wobydlerjow. Z nich běchu 88,1 % Rusojo. Najwjetša mjeńšina je tatarska (1,6 %).
Apatity
Leži při rěce Bjelaja w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 160 kilometrow južnje Murmanska.
Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1926 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Kotowsk (Oblasć Tambow)
Kotowsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Tambow. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1914 jako wjes Porochowoj Zawod załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
7. apryla
7. apryla abo '''7. jutrownika''' je 97. dźeń gregorianiskeje protyki (98. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 268 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.5|[[Handrij Dučman]]
Wumrěće
thumb|upright=0.5|[[Julius Eduard Wjelan]]
Kliment Ochridski
mini|Kliment Ochridski (srjedźowěkowska ikona). Swjaty Kliment Ochridski (bołharsce Климент Охридски/Kliment Ochridski, makedonsce Климент Охридски/Kliment Ohridski; * wokoło 840; † 27. julija 916 w Ohridźe) běše swjatoprajeny bołharski wučenc ze srjedźowěka. Wón je najsławniši wučomnik swjateju Cyrila a Metoda, kotryž ma wulke zasłužby na polu rozšěrjenja glagolicy a kyrilicy mjez christianizowanymi Słowjanami. W Ohridźe załoži Ohridsku literarnu šulu.
Sedlice
Sedlice je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 143 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 140 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Priboj
Priboj (serbisko-kyrilisce Прибој) je město a přisłušaca wulkogmejna w juhozapadnej Serbiskej.
Nadeńdźe so při rěce Lim při hranicy Bosniskeje a Hercegowiny. Priboj słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu.
Přez Priboj wjedźe železniska čara Běłohród–Bar.
W lěće 2011 běchu 76 % wobydlerstwa Južni Serbja, 14 % Bosnjacy a někak 7 % etniscy Muslimojo.
center|mini|upright=1.4|Rěka Lim w Priboju
Běłorušćina
Běłorušćina (běłorusce беларуская мова/belaruskaja mowa) je wuchodosłowjanska rěč, přiwuzna rušćinje a ukrainšćinje. Wona słuži jako jedna z dweju hamtskeju rěčow Běłoruskeje (nimo rušćiny), je pak w kraju samym mjeńšinowa rěč. Wona pisa so hłownje z pomoću kyriliskeho, ale tež z łaćonskim alfabetom (łacinka), w kotrymž so tež pismik Ł wužiwa. Wobaj prawopisaj stej fonetiskej, tak pisa so na přikład вада resp. vada město вода kaž w rušćinje. Charakteristiski je tež pismik ў (łaćonsce ŭ).
Narodne mjeńšiny z běłoruskej rěču su na přikład we wuchodnej Pólskej wokoło Białystoka, ale tež w někotrych kónčinach Ruskeje a Ukrainy.
Javaska kasija
Javaska kasija (Cassia javanica) je rostlina z podswójby rohowcowych rostlinow (Caesalpinioideae) znutřka swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Běłorušćina
Prěnje knihi w běłorušćinje wuńdźechu hakle spočatk 20. lětstotka.
Gramatika
Běłorušćina ma tři genusy, dwaj numerusaj a 6 padow.
Makedonšćina
Makedonšćina abo makedonska rěč je jedna z južnosłowjanskich rěčow. Rěči so hłownje w Sewjernej Makedonskej, ale tež w susodnych statach a w diasporje. Wona słuša do balkanskeho areala, dokelž ma charakteristiske kajkosće, kaž wšitke druhe balkanske rěče. Hdyž rěčimy wo makedonskej rěči so dyrbi prajić, zo wjele rěčow je na nju wliw měło.
Moderna makedonšćina njesmě so zaměnić z antikskej makedonšćinu. Makedonšćinje najbliša rěč je bołharšćina, hačrunjež ma tež wjele podobnosćow ze serbišćinu. Makedonšćinu rěčitej 2 milionaj wobydlerjow Sewjerneje Makedonskeje a wona je tež připóznata rěč we wokrjesu Korča w Albanskej. Makedonjenjo su žiwi tež w Serbiskej a Čornej Horje.
Makedonski alfabet
Makedonski alfabet je warianta kyriliskeho alfabeta a ma 31 pismikow.
Kodifikacija makedonskeje rěče so čini w třoch stawizniskich etapach:
* z rozsudom prěnjeho posedźenja ASNOM-a (2 awgusta 1944) za zawjedźenje makedonskeje rěče kaž oficielna rěč w makedonskim staće. * z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho alfabeta * z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho prawopisa
Jan Brankačk
Jan Brankačk (prof.dr.sc.phil.; * 25. septembra 1930 we Worklecach; † 18. septembra 1990 w Lipsku) bě serbski wědomostnik a profesor za serbske stawizny na Instituće za Sorabistiku w Lipsku. Wón bě jedyn z wodźacych serbskich stawiznarjow za čas NDR.
Jan Brankačk wopytowaše Serbski gymnazij we Warnoćicach a studowaše stawizny w Lipsku.
Mandlowc
Mandlowc (Prunus dulcis) je kerk a štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Jeho płód je mandla.
thumb|left|150px|[[Kćenje]] thumb|left|150px|[[Łopjeno]] thumb|left|150px|[[Płód|Płody]] thumb|left|150px|Płody
Wopis
Mandlowc je w lěću zeleny štom abo kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 hač do 10 m. Zdónk je krótki a často křiwy.
Króna je kulojta hač šěroko wustupowaca.
Łopjena
Měnjate łopjena su owalne hač dołhojće-lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 12 cm. Jich stołpiki docpěwaja dołhosć wokoło 2 cm a njesu na bazy někotre žałzy.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Swětłoróžojte abo běłe kćenja so před łopjenami jewja a docpěwaja přeměr wot 3 hač do 5 cm. Wone steja po pjećoch hač po šesćoch w promjenjach.
Nowa Wjes (Dobruša-Huska)
Nowa Wjes ( Naundorf) je dołha přidróžna wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska, je jeje třeći najwjetši gmejnski dźěl a leži mjez 270 a 300 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje w dolinje Nowšanskeje wody, praweho přitoka Čornicy, trochu niže jeje žórła.
Mandlowc
Płody
Płone, jejkojte, zelene, pjelsćojće kosmate płody wobsahuja słabje brózdźenu póčku ze ćeńkej skorpiznu. Wone docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 6 cm. Jich płodowe mjaso je suche a póčka je jara twjerda.
Nowa Wjes (Dobruša-Huska)
Hač do lěta 1994 bě Nowa Wjes samostatna gmejna z Kosarnju jako wjesny dźěl, po tym najprjedy dźěl Husčanskeje gmejny. Porno tamnym gmejnskim dźělam njesłuša Nowa Wjes do Serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Susodne wjeski su Kosarnja na sewjeru, Huska na sewjerowuchodźe, Demjany zady hory na wuchodźe, Wjazońca na juhu a Trjechow na zapadźe.
Mandlowc
Płody
Eksistuja hórke a słódke mandle, při tym hórke mandle wobsahuja hač do 8 % amygdalina. Z amygdalina cyanowodźik nastanje, tak zo wulke mnóstwo je jara jědojte.
Nowa Wjes (Dobruša-Huska)
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Přiłaz (puć), Přidawk, Smažka, Wulki zahon, Mały zahon, Lišča hora, Hrodźišćo (Raubschloss), Tymješćo (Hasers Brücherig), Ćelaca (Ćělča) łuka, Kadłoby, Wólšiny, Zdźark, Stare Błóto, Brylawki.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Nowa Wjes poměrnje młody lěsny łanowc z časa frankowskeho wobsydlowanja. Prěnje historiske naspomnjenje jako Nawindorff pochadźa hakle z lěta 1466. 1512 mjenuje so Nowa Wjes jako ryćerske sydło, w lěće 1696 kaž tež 1764 słuša pak k Póckowskemu ryćerkubłu.
Mandlowc
Płody
Z mandlow so mandlowy wolij a zhromadnu z cokorom a aromatiskimi maćiznami marcipan zhotowujetej. Nimo toho wobsahuja mineralne maćizny.
Stejnišćo
Rosće na njeselenych, přesakliwych pódach.
Nowa Wjes (Dobruša-Huska)
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 354 wobydlerjow, mjez nimi 125 Serbow (35 %). Hižo w 16. lětstotku přisłušachu ewangelscy wobydlerjo Husčanskej wosadźe.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Noweje Wsy
Šwicarska
Šwicarska konfederacija abo Šwicarski přisažny zwjazk, krótko Šwicarska ( Schweizerische Eidgenossenschaft, Schweiz, Confédération suisse, La Suisse,  Confederazione Svizzera, Svizzera, retoromansce Confederaziun svizra, Svizra) je srjedźoeuropski nutřkokrajny stat w zapadnych Alpach. Mjezuje z Němskej na sewjeru, z Awstriskej a Liechtensteinom na wuchodźe, z Italskej na juhu, a z Francoskej na zapadźe.
Šwicarska federacija wobsteji ze 26 kantonow a ma 8,2 milionaj wobydlerjow, z kotrychž pochadźa pjećina z wukraja.
Mandlowc
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneho regiona srjedźneho morja.
Wužiwanje
Ze słódkich mandlow kulturneje formy so marcipan zhotuje.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Eksterne wotkazy
<br style="clear:both;" />
Frank Förster
Prof. dr. sc. Frank Förster (* 3. julija 1937 w Mužakowje; † 13. meje 2011 w Radobylach) běše němsko-serbski ludowědnik, stawiznar, awtor, zastupowacy direktor a wotrjadnik za ludowědu Instituta za serbski ludospyt a sobudźěłaćer Serbskeho instituta. Z jeho hłownymaj slědźenskimaj polomaj běštej stawizny łužiskeho brunicoweho rewěra a nacionalsocialistiska politika napřećo Serbam.
Wón narodźi so jako najstarši syn studijneho radźićela serbskeho pochada Herberta Förstera a Margot Försteroweje w Mužakowje. Po swójskim wuprajenju zbudźi „z domiznu zwjazany“ nan za čas Druheje swětoweje wójny w nim tajne serbske wědomje. Po wyšej šuli w Běłej Wodźe studowaše w lěće 1955 najprjedy semestraj stawizny na Podstupimskej pedagogiskej wyšej šuli a mjez 1956 a 1960 na Lipšćanskej Karla Marxowej uniwersiće stawizny a sorabistiku, mjez druhim pola Pawoła Neda. Po tym sta so ze sobudźěłaćerjom stawizniskeho wotrjada Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje.
1967 promowowaše Förster wo stawiznach Złokomorowskeho brunicoweho rewěra mjez 1890 a 1914. W lěće 1975 zakitowaše swoju habilitaciju z titlom „Wjesni industrijni dźěłaćerjo w němsko-serbskim dźělu Łužiskeho energijoweho a brunicoweho rewěra“ (Ländliche Industriearbeiter im deutsch-sorbischen Teil des Lausitzer Kohlen- und Energiereviers). W lěće 1984 spožčichu jemu titul profesora.
Smělna-Póckowy
Smělna-Póckowy ( Schmölln-Putzkau) je gmejna w Hornjej Łužicy, juhowuchodnje wulkeho wokrjesneho města Biskopic. Wona nasta w lěće 1994 z gmejnow Smělna, Póckowy a Trjechow a leži při Wjazońcy.
W lěće 1884 měješe Smělna po Mukowej statistice 923 wobydlerjow, mjez nimi 35 Serbow (4 %). W Póckowach bě w samsnym lěće 29 Serbow žiwe. Posledni serbski farar we wosadźe bě Jan Awgust Sykora, kotryž so w lěće 1899 na wuměnk poda.
Uniwersita Niccolò Cusano
Ma někak 10 226 tysac studentow (2012).
Smělna-Póckowy
Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjeski Hornje a Delnje Póckowy, Smělna, Trjechow a Nowa Smělna.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Wšědna štwórica
Po někotrych žórłach so swójbje štwóricowych rostlinow (Trilliaceae) přirjaduje.
Wopis
mini|Płód Wšědna štwórica docpěje wysokosć wot 10 hač do 40 cm.
Stołpik a łopjena
Stołpik je nahi a njese na kónčku štyri, rědko pjeć abo šěsć w mutličkach stejacych, sedźacych, eliptiskich, syćožiłkowych łopjenow. Wone docpěja dołhosć wot hač do 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Zelene kćenje je nakónčne, dołho stołpikate. Zwonkowne 4 kćenjowe łopješka su jejko-lancetojte a docpěja dołhosć wot 2 hač do 3 cm a šěrokosć wot hač do 5 mm. Znutřkowne łopješka su tróšku krótše a wuže. Próšniki su žołte a dołhe. Płódniki su wulke a čornomódre.
Płody
Płód je čorna, šědźiwiznojta, jara jědojta jahoda. Wona docpěje šěrokosć wot 1 cm.
Maćizny
Rostlina wobsahuje saponiny.
Bobrowycja
thumb|left|Muzej
Bobrowycja je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Bystrycja něhdźe 110 kilometrow južnje Černihiwa.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 11. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Wači
thumb|left Wači (, laksce Ваччи) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w sewjernym Kawkazu w republice Dagestan něhdźe 100 kilometrow južnje Machačkale.
Ma něhdźe 800 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 6. lětstotku załožiło.
Čornohóršćina
Alfabet
Za čornohóršćinu so warianće łaćonskeho a kyriliskeho alfabeta wužiwatej.
Wjelezłotowka
Wjelezłotowka (Centaurium) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae). Dalše serbske mjeno je šćětka.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Round Maple
Round Maple je wjeska w gmejnje Edwardstone, w distrikće Babergh, w hrabinstwje Suffolk, Jendźelska. Wona ma štyri pomnikoškitane twary, pod kotrymiž su The Flushing, Seasons, Quicks Farmhouse, Little Thatch a Hathaway Cottage.