cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
New Hampshire
Wot lěta 1629 kolonizowachu Jendźelčenjo teritorij dźensnišeho stata, na kotrymž běchu do toho ameriscy prawobydlerjo žiwi. W lěće 1776 bě New Hampshire prěnja kolonija, kotraž spožči sej swójsku wustawu. Bě tuž jedyn ze załoženskich čłonow Zjednoćenych statow.
Něhdźe 23 % wobydlerstwa je francoskeho abo francosko-kanadiskeho pochada, 21 % irskeho, 16 % jendźelskeho a 11 % italskeho. 8,3 % maja němskich prjedownikow.
Malá Veleň
Malá Veleň ( Klein Wöhlen abo Klein Wehlen) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin při južnej skłoninje doła rěčki Ploučnice mjez Děčínom a Benešovom. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Wjesne dźěle su wosadna wjes Jedlka (Höflitz), Malá Veleň a Soutěsky (Zautig).
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1515 jako Male Weleni.
Přez gmejnu wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.
Friedrich Ebert
mini|upright|Friedrich Ebert
Ebert bě po smjerći Augusta Bebela wot lěta 1913 z předsydu Socialnodemokratiskeje strony a jako tajki ze zastupjerjom kejžorej swěrneje politiki. W běhu Nowemberskeje rewolucije přewza 1918 knježerstwo a bu 11. februara 1919 wot Weimarskeje narodneje zhromadźizny za prěnjeho prezidenta Weimarskeje republiki wuzwoleny.
Keri Hilson
Keri Lynn Hilson (* 28. oktobra 1982 w Atlanta/Georgia) je US-ameriska spěwarka a spěwodźěłarka.
Wjazońca (gmejna)
Wjazońca (prjedy tež Jazońca; Neukirch/Lausitz) je wjes, gmejna a statnje připóznate wočerstwjenišćo w Hornjej Łužicy na juhowuchodźe Sakskeje. Słuša ke krajnemu wokrjesej Budyšin a leži zanurjena mjez dwěmaj hórskimaj rjećazomaj Hornjołužiskich hór pod bohaće zalěsnjenym 587 m wysokim Sokolnikom.
Geografiske połoženje
Sokolnik je Wjazońčanska "domjaca hora". Pod nim so přez Wjazońcu běžaca rěka z jenakim serbskim mjenom Wjazońca, kotrejež němske mjeno je Wesenitz. Wjetše města we wokolinje stej Budyšin (15nbsp;km) a Biskopicy (12nbsp;km).
Susodne gmejny
Přimjezowace gmejny su (po směrje časnika) Dobruša-Huska, Wjelećin a Wołbramecy z wjesnym dźělom Rynar w krajnym wokrjesu Budyšin, Neustadt in Sachsen w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory kaž tež Smělna-Póckowy w krajnym wokrjesu Budyšin.
Stawizny
W lěće 1222 je so Wjazońca ze swojim němskim mjenom „Neinkirgen“ prěni raz we wopismje naspomniła. Mjeztym zo so němske mjeno na tehdy nowotwarjenu cyrkej we wjesnym dźělu Delnja Wjazońca poćahuje, pokazuje serbske mjeno na geografiske połoženje nad rěku Wjazońca.
W bliskosći sydlišća su so w meji 1813 w zwisku z Bitwu pola Budyšina boje mjez francoskimi a ruskimi jednotkami wotměli.
Dźensniša gmejna nasta hakle w lěće 1923 přez zjednoćenje dotal samostatneju gmejnow Delnja Wjazońca a Hornja Wjazońca (Hornjołužiska strona). W lěće 1928 bu tež zbytk Hornjeje Wjazońcy zagmejnowany.
Peter Pellegrini
Peter Pellegrini (* 6. septembra 1975 w Banskej Bystricy) je słowakski politikar, kiž bě wot 22. měrca 2018 hač do 21. měrca 2020 jako naslědnik Roberta Fica z ministerskim prezidentom Słowakskeje.
Potomnik italskich rjemjeslnikow, kiž běchu za čas Rakusko-Wuherskeje zapućowali do dźensnišeje Słowakskeje, je wot lěta 2000 čłon krótko do toho wot Roberta Fica załoženeje strony Smer. Wot 2006 je čłon narodneje rady, słowakskeho parlamenta. W kabineće ministerskeho prezidenta Fica bě najprjedy wot julija 2014 kubłanski minister, doniž njepřewza w oktobrje samsneho lěta zastojnstwo předsydy narodneje rady. Po wólbach 2016 přewza w nowym kabineće Fica zastojnstwo zastupowaceho ministerskeho prezidenta.
Wjazońca (gmejna)
Měšćanske partnerstwo
Wot lěta 1992 je Bönnigheim w krajnym wokrjesu Ludwigsburg partnerske město Wjazońcy.
Peter Pellegrini
Po wotstupje Roberta Fica dnja 14. měrca 2018 w zwisku ze zamordowanjom žurnalista Jána Kuciaka sta so Pellegrini tydźeń pozdźišo z jeho naslědnikom.
Wjazońca (gmejna)
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Hospodarstwo
Najebać woteběracych tendencow w Hornjej Łužicy, ma gmejna Wjazońca wobdźiwajomny hospodarski róst. Bytostny přinošk za to wukonja zhotowjer gratowych mašinow Trumpf, kotryž w regionje wjele dźěłowych městnow wutworja.
Wažne firmy we Wjazońcy:
Hornčernje:
K tradicije hornčerstwa we Wjazońcy słuša tež kóždolětny hornčerski swjedźeń.
Infrastruktura
Wot Wjazońcy hač do Žitawy wjedźe derje z taflemi wuhotowana kolesowa ruta - hornjołužiska kolesowarska šćežka chěžow ze stołom.
Wobchad
Awtodróha A 4, kotraž 13nbsp;km na sewjer Wjazońcy nimo wjedźe, je najspěšnišo po dojězdnej dróze k najězdej Słona Boršć docpějomna. Lětanišćo Drježdźany je 40 awtowych mjeńšin zdalene. Wjazońca leži direktnje na B 98, kotraž so w Biskopicach započina a so we Wopakej z B 96 zjednoća, kotraž wot Budyšina přińdźe a k čěskej hranicy na sewjernej kromje Žitawskich horin wjedźe.
Za železniskich pućowacych stejitej wobě dwórnišći Wjazońca-zapad a Wjazońca-wuchod k dispoziciji, kotrejž při železniskej čarje Biskopicy–Žitawa ležitej, z direktnymi zwiskami do Drježdźan a Libereca. Hač před něšto lětami wobsteješe direktny železniski zwisk Žandow–Zebnica–Neustadt w Sakskej–Wjazońca-zapad–Wjazońca-wuchod–Wjelećin–Budyšin. Mjeztym wšak je wobchad na wotrězkomaj Neustadt w Sakskej–Wjazońca-zapad a Wjelećin–Budyšin zastajeny.
Z regionalnymi busowymi linijemi su Biskopicy, Budyšin, Wopaka a Neustadt w Sakskej docpějomne. Wot Neustadta su busowe linije do Zebnicy a dale do Žandowa, do Drježdźan, do Pěrna a Hohnsteina. Nimo toho leži Neustadt w Sakskej při železniskej čarje Pěrno–Zebnica–Žandawa.
Kubłanje
Wjazońca ma dwě zakładnej šuli, Pestalozziowa šula a Lessingowa šula a jedna srjedźnu šulu.
Hajnk
Hajnk ( Hänchen) je delnjołužiska cyrkwinska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě samostatna krajna gmejna. Leži něhdźe pjeć kilometrow juhozapadnje Choćebuza při awtodróze 15 a ma wokoło 750 wobydlerjow.
Wjes naspomni so w lěće 1448 k prěnjemu razej.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 321 wobydlerjow, z nich 301 Serbow (94 %) a 20 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 2,5 %.
Wšědna carjownica
Wšědna carjownica (Fritillaria imperialis) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae). Dalše serbske mjena su carica, wisate króny, jědojte zwony, smjerdźaca zwóńca a kejžorska króna.
13. junija
Narodniny
mini|upright=0.4|Měrćin Nowak-Njechorński (* 1900)
Wumrěće
thumb|upright=0.4|[[Jan Arnošt Smoler († 1884)]]
Błohašecy
Błohašecy (prjedy tež Błowašecy; ) su sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež je wot lěta 2007 měšćanski dźěl wulkeho wokrjesneho města Budyšina. Ma přestrjeń něhdźe 1,53 km² a měješe w lěće 2012 135 wobydlerjow.
Geografija
Susodne wsy su Horni Wunjow na sewjeru, Słona Boršć na sewjerowuchodźe, Tři Hwězdy na juhowuchodźe, Nowe Błohašecy na juhu, Debrikecy a Janecy na zapadźe kaž tež Bolborcy na sewjerozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Truhi, Kruwjace keŕki, Brězynka, Pola studnički, Radworny, Kurec hory, Wólšina, Huste keŕki, Kosmač, Łuka při fórbarku.
Stawizny
Stara wjes je typiski kulowc a naspomni so prěni raz w lěće 1296 jako knježe sydło wěsteho Heinemannus de Bloschwicz. W lěće 1580 podstejachu Błohašecy Wjazońčanskemu ryćerkubłu a 1777 běchu dźělene mjez Bolborčanskim a Debrikečanskim kubłom. Cyrkwinsce słušachu ewangelscy Błohaščenjo ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
W lěće 1791 jewi so alternatiwne wjesne mjeno Haberdörfel, kotrež so pak njepřesadźi.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 93 wot cyłkownje 98 Błohaščanow serbsce.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz stareje wsy z nowšim sydlišćom w pozadku
Mochowy zwónčk
Mochowy zwónčk (Linnaea) je ród ze swójby Linnaeaceae.
Po někotrych žórłach je swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) přirjadowany.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zahrodny portłak
Zahrodny portłak (Portulaca oleracea subsp. oleracea) je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow (Portulacaceae).
Berestečko
Berestečko je městačko we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 55 kilometrow juhozapadnje Lucka.
Ma něhdźe tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1445 załožiło a dósta 1547 Magdeburgske měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Köýtendag
Köýtendag (do 1999 Чаршанга / Čaršanga) je městačko w Lebapskej oblasći na samym wuchodźe Turkmenistana, bjezposrědnje při afghanskej hranicy. Je zarjadniske sydło Köýtendagskeho wobwoda.
Sewjerna Osetiska-Alanska
thumb|right|[[Kawkaz při kromje města Wladikawkaz]]
Akuzatiw
Akuzatiw (wot łaćonskeho accūsātum), tež žadak, je gramatiski pad, kotryž direktny objekt w nominatiwnych rěčach wupraji.
Sewjerna Osetiska-Alanska
Sewjerna Osetiska-Alanska (osetisce Республикæ Цæгат Ирыстон–Алани; Республика Северная Осетия–Алания) je awtonomna republika w juhoruskim předkraju Kawkaza.
Köýtendag
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při rěce Amudarja něhdźe 310 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Sewjerna Osetiska-Alanska
Teritorij republiki saha wot hórskeho rjećaza Wulkeho Kawkaza při georgiskej hranicy hač do nižiny rěki Terek. Stolica republiki a zdobom jeničke wulkoměsto je Wladikawkaz, hdźež je nimale połojca wšeje ludnosće žiwa. Dalše wjetše města su Alagir (21.000 wobydlerjow), Beslan (36.000) a Mozdok (39.000).
Köýtendag
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Akuzatiw
W akuzatiwje steji objekt transitiwnych werbow, mjeztym zo so při njetransitiwnych werbach druhi pad za objekt jewi abo žadyn objekt njejewi.
Sewjerna Osetiska-Alanska
W lěće měješe Sewjerna Osetiska-Alanska 0 wobydlerjow, z nich běchu něhdźe 65 % Osetojo a 21 % Rusojo. Najwažnišej nabožinje stej rusko-ortodoksne křesćanstwo a islam.
Akuzatiw
W serbšćinje
W serbšćinje rozeznawa so akuzatiw jenož při singularnych žónskich substantiwach twjerdeho skłonjowanja wot nominatiwa. Při žiwych muskich substantiwach w singularje ma samsnu formu kaž genitiw.
W pluralu ma akuzatiw při wšěch substantiwach z wuwzaćom muskich wosobow samsnu kóncowku kaž nominatiw. Při muskich wosobach ma samsnu formu kaž genitiw.
W němčinje
W němčinje rozeznawa so akuzatiw jenož při singularnych maskulinych formach artikla a při pronomenje třećeje muskeje wosoby wot nominatiwa.
Wězo so zwjetša markěrowanje na substantiwje njestanje, ale na artiklu. Jenož małko maskulinych słowow ma rozdźěl mjezy nominatiwom a akuzatiwom.
Po prepozicijach
Někotre prepozicije žadaja sej akuzatiw:
Adwerbialny akuzatiw
Tež eksistuje adwerbialny akuzatiw, kotryž traće (1) abo čaru (2 a 3) wupraji. Wón so njemóže přez pronomen narunać. Nimo toho so wot werba nježadaja a tohodla samo móže při werbach stać, kotrež předmjet w akuzatiwje nimaja.
Samo při přeměnje do pasiwa zawostanje.
Bjelomorsk
thumb|left thumb|left
Bjelomorsk (, Šuomua) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při wuliwje rěki Wyg do juhozapadneho dźěla Běłeho morja w republice Karelskej. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so hižo w 12. lětstotku jako wjeska Soroki prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 pod dźensnišim mjenom měšćanske prawa.
Přez Bjelomorsk wjedźetej železniska čara z Pětrohroda do Murmanska a Baltisko-běłomórski kanal.
Dichazij
thumb|200px|Šema dichazija. thumb|200px|A je dichazij, B je [[wijel (kwětnistwo) |wijel a C je šrubel]] Dichazij je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska zahe rosćenje zastanje. Dwě pódlanskej hałuzy rosćenje pokročujetej, při čimž so tutej pozdźišo zaso wot pódlanskeju hałuzow přewjercholitej.
António Guterres
mini|upright|António Guterres w lěće 2013
António Manuel de Oliveira Guterres (* 30. apryla 1949 w Santos-o-Velho, Lisabon) je portugalski politikar a wot 1. januara 2017 dźewjaty generalny sekretar Zjednoćenych narodow.
Guterres bě wot lěta 1976 zapósłanc portugalskeho parlamenta. Wot 1992 do 2002 bě předsyda Socialistiskeje strony w Portugalskej (PS, Partido Socialista), wot 1995 do 2002 premier Portugalskeje a wot 1999 do 2005 prezident Socialistiskeje internacionale. Po tym skutkowaše wot 2005 do 2015 jako Wyši komisar Zjednoćenych narodow za ćěkancow.
António Guterres je katolski a k druhemu razej woženjeny. Wón ma dwě dźěsći z prěnjeho mandźelstwa.
Balaklija
Balaklija ( 1796–1891 Ново-Серпухoв/ Nowo-Serpuchow) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Siwerski Donec něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Charkiwa.
Sydlišćo je so w lěće 1663 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Nawječorny dušan
Nawječorny dušan (Thuja occidentalis) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Družina ma wjace hač 140 kulturnych formow.
Rokiškis
thumb|left
Nawječorny dušan
Wopis
Nawječorny dušan je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot 5 hač 20 m.
Rokiškis
Rokiškis je město w Panevėžyskim  wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Rokiškiskeho rajona.
Nawječorny dušan
Wopis
Króna je wusko-kehelojta abo pyramidojta.
Rokiškis
Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Panevėžysa.
Nawječorny dušan
Wopis
Hałuzy husto steja, jara dele sahaja a su płonje rozšěrjene. Rozrybowane hałuzy najěr aromatisce wonja.
Skora je ćeńka, swětle čerwjenojće-bruna, nitkojta a maja wuske podołhostne rozpukliny.
Rokiškis
Sydlišćo je so w lěće 1499 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1516 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 75 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Nawječorny dušan
Łopjena
Šupiznowe łopjena su tupe abo tróšku kónčkojte a docpěja dołhosć wot hač do 6 mm na hłownych wurostkach a wot něhdźe 3 mm na pódlanskich wurostkach. Wone su na hornim boku słabje ćmowozelene a na delnim boku nažołć zelene. Na hałuzowych flankach su troskate. Na płoninach njesu napadnje žiwicowe žałzy.
Při rozrybowanju po jabłukach z kuchinskimi nalikami wonjeja.
Nazymske barbjenje je bronzowe.
Kćenja
Kćěje wot (měrca) apryla hač do meje. Kćenja su njenahladne. Muske kćenja su žołtojte a steja mnoholičbnje na hałuzowych kónčkach. Žónske kwětnistwa su čerwjenojte.
Hable
thumb|left|Hable Žołtozelene hable su jejkojte, dołhojte, zrunane, kožane, docpěja dołhosć wot 1 (1,2) cm a steja na hornim boku płonych hałuzow. Njesu 4 hač 5 porow přećiwostejnych šupiznow, kotrež maja rozdźělnu wulkosć. Prózdne hable často dołho na hałuzy sedźa. W času zrałosće su brune.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Je domjacy we wuchodnej sewjernej Americe, wot regiona wulkich jězorow na wuchod hač do Maine a New York. Rosće w Europje w parkach, zahrodach a zelenišćach.
Rosćenje a drjewo
Štomy pomałku rosće a móžeja starobu wot hač do 400 lět docpěć. Jich drjewo je jara krute, ale relatiwnje lochke.
Indienjo su drjewo za zdónkowe čołmy radšo wužiwali. Ale běłe sydlerjo su drjewo za twarjenje domow wužiwali.
Wobsahowe maćizny
Wšě dźěle rostliny wobsahuja thujon, tak zo su jara jědojte.
Wužiwanje
W Europje so jara často jako kěrchowsku drjewiznu abo zahrodny žiwy płót plahuje.
Zahrodny hwěžkan
Zahrodny hwěžkan je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce: Ornithogalum nutans, Hyacinthaceae).
Słupce
Słupce je wjes w Pólskej.
Słupce leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 132 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Sarah Kuttner
Sarah Kuttner (* 29. januara 1979 w Berlinje (NDR)) je němska moderatorka a kolumnistarka.
Sjerpuchow
thumb|left Sjerpuchow je město ze 126.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1339 załožiło a ma wot lěta 1374 měšćanske prawa.
Trier
Trier ( Trèves) je bjezwokrjesne němske wulkoměsto na zapadźe Porynsko-Pfalcy, blisko luxemburgskeje hranicy. Je z něhdźe 108.000 wobydlerjemi po Mohuču, Ludwigshafenje a Koblenzu štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při srjedźnej Moseli. Wokolina Triera a doł Mosele stej znatej za plahowanje wina.
Najbliše wulkoměsta we wokolinje su Saarbrücken (80 km do juhowuchoda), Koblenz (100 km do sewjerowuchoda) a Luxemburg (50 km do zapada).
Město je sydło uniwersity a fachoweje wysokeje šule, zarjadnistwa wokrjesa Trier-Saarburg a sydło Trierskeho biskopstwa, najstaršeho biskopstwa sewjernje Alpow.
Trier załoži so před wjace hač 2000 lětami wot Romjanow pod mjenom Augusta Treverorum a płaći jako najstarše město cyłeje Němskeje. Romske pomniki w Trierje – mjez druhim amfiteater, termy, Konstantinowa bazilika, měšćanske wrota Porta Nigra, romski móst nad Moselu a tachantska cyrkej – słušeja wot 1986 k swětowemu kulturnemu herbstwu UNESCO.
Wosobiny
Najwuznamnišej wosobinje z Triera běštaj romski kejžor Valentinian II. (371–392) a filozof Karl Marx (1818–1883).
Kuzłar
thumb|Jendźelski kuzłar Merlin
Kuzłar (tež magikar abo mudry muž) je čłowjek, kotryž ma magiske kmanosće. Při tym poćahuje so to najbóle na perspektiwu wobhladowarjow, kiž wosebite kmanosće tak mjenowaneho „kuzłarja“ njerozumja. Muskemu kuzłarej wotpowěduje žónska kuzłarnča abo chodojta.
Znate přikłady su mjez druhimi serbskej kuzłaraj Krabat a Pumpot, jendźelski Merlin, kaž tež Gandalf z Tolkienoweje knihi „Knjez pjeršćenjow“, Albus Dumbledore z „Harry Potter“ abo Miraculix z Asterix-zešiwkow.
15. junija
15. junija abo '''15. smažnika''' je 166. dźeń gregorianiskeje protyki (167. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 199 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|[[Dawid Statnik]]
Čerwjena cycawka
Čerwjena cycawka (Lamium purpureum) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Čerwjena cycawka je jednolětne trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 cm (wot 15 hač do 45 cm). Rostlina často je wioletnje přeběžana.
Stołpik je často wot deleka rozhałuzowany a štyrihranity.
Kćenja
Wona kćěje wot apryla hač do oktobra. Kćenja su róžojte a docpěwaja wulkosć wot 1 hač do 1,5 cm. Hornja hubka ma formu helma. Kćenja sedźa po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenow.
Rostlina rosće jara spěšnje a móže na lěto hač do štyri generacijow wupłodźować. Při přihódnych wuměnjenjach kćěje samo w zymje.
Stejnišćo
Wona rosće na rolach, w zahrodach, we winicach, na smjećišćach, na pućach a w hlinjanych jamach. Preferuje čerstwe, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Čerwjena cycawka je w Europje a Aziji rozšěrjena.
Dobruš
thumb|left
Dobruš ( a ) je město w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Dobrušskeho rajona.
Leži něhdźe 35 kilometrow wuchodnje Homela blisko ruskeje hranicy.
Sydlišćo je so w lěće 1560 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1935 měšćanske prawa.
Mikławš Zarjenk
Mikławš Zarjenk ( Nikolaus Saring, pseudonym Zahorski; * 5. julija 1865 w Dźěžnikecach, † 5. decembra 1916 w Kamjencu) bě serbski katolski farar, basnik a spisowaćel.
Monochazij
thumb|200px|Šema monochazija Monochazij je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska zahe rosćenje zastanje. Jedna pódlanska hałuza rosćenje pokročuje, při čimž so tuta pozdźišo zaso wot pódlanskeje hałuzy přewjercholi.
Mikławš Zarjenk
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Dźěžnikecach a poda so po ludowej šuli w lěćě 1881 na Małostronski gymnazij w Praze, hdźež bě zdobom hač do lěta 1890 chowanc Serbskeho seminara. Wot 1887 do 1890 studowaše teologiju w Praze, dokónči studij pak w Kölnje. Po tym so do Łužicy nawróći, hdźež nastupi 1891 městno katecheta a tachantskeho wikara w Budyšinje. Wot 1893 do 1895 bě kapłan w Kamjenjecy, 1895–1900 farar w Zebnicy, 1900 w Freibergu a 1901 kapłan při Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi. Wot 1902 do 1905 bě z fararjom w Ryzawje a wot 1905 do 1912 w Mišnje. W lěće 1912 poda so w starobje jenož 47 lět na wuměnk.
Monochazij
Eksistuja rozdźělne warianty.
Demidow (město)
Sydlišćo je so w lěće 1499 jako wjes Porječje załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Mikławš Zarjenk
Jako student w Praze pisaše basnje, fejetony a powědančka do Kwětkow, rukopisneho časopisa towarstwa Serbowka. Zdobom wozjewi 1885 a 1886 někotre basnje w Praskim studentskim časopisu Łužiski Serb. Mjez 1888 a 1890 wozjewješe we Łužicy historiske powědančka, mjez druhim ''Janec Jurij. Wobraz z Napoleonskich wójnow'' (1890). Nimo toho pisaše někotre zabawne dźiwadłowe hry.
Karl Dönitz
mini|upright|Karl Dönitz
Karl Dönitz (* 16. septembra 1891 w Grünau blisko Berlina; † 24. decembra 1980 w Aumühle blisko Hamburga) bě němski admiral, hłowny rozkazowar wójnskeho namórnistwa a po sebjemordarstwje Adolfa Hitlera posledni Němskostatny prezident wot 1. hač do 23. meje 1945. Wón bě čłon NSDAP a wuski přiwisnik Hitlera.
Wot lěta 1936 bě Dönitz „wjednik podnurjakow“ a we wobłuko mócnarstwoweje mariny hłowny zamołwity za natwar podnurjakoweje floty. Wot januara 1943 bě hłowny rozkazowar namórnistwa a bu wot Hitlera dnja 29. apryla 1945 w swojim testamenće jako naslědnik pomjenowany. 7. meje podpisa kapitulaciju němskeho mócnarstwa a bu 23. meje zajaty.
Sikim
thumb|Sikim w Indiskej
Sikim (Nepali: सिक्किम, Sikkim) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 640.000 wobydlerjow a přestrjeń 7.096nbsp;km², potajkim jenož 90 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Gangtok. Sikim ma nepalšćinu, Bhutia, Lepcha a Limbu jako zarjadniske rěče, ale tam so tež hindišćina, Sherpa a wjele małych rěčow rěča.
Je po přestrjeni druhi najmjeńši stat Indiskeje, leži w horach Himalaje a mjezuje z Tibetom (China) na sewjeru a wuchodźe, Bhutanom na juhowuchodźe, Zapadnej Bengalskej na juhu a Nepalom na zapadźe.
W sewjerozapadnym dźělu Sikima leži Kangčendźonga (8586 m), třeća najwyša hora na zemi.
Horka
Horka je němske mjeno slědowaceju łužiskeju sydlišćow:
Grjekska
Grjekska ( Ελληνική Δημοκρατία / Ellinikí Dimokratía; „Heleniska republika“) je stat na Balkanskej połkupje w južnej Europje a čłon Europskeje unije wot lěta 1981.
Rěče
W Grjekskej rěči so hłownje grjeksce. Mjeńšinowe rěče njejsu oficielnje připóznate. Najwažniše mjeńše rěče na teritoriju Grjekskeje su turkowšćina, makedonšćina, aromunšćina, bołharšćina a albanšćina.
Wulki portłak
Wulki portłak (Portulaca grandiflora) je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow (Portulacaceae).
Kalewala
Kalewala (, Kalevala, do 1963 Uchta/ Ухта) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Karelskej. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1552 załožiło.
Ćěmny ćernjowc
Ćěmny ćernjowc (Rubus opacus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Malšovice
Malšovice ( Malschwitz) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so na lěwym brjoze Łobja něhdźe pjeć kilometrow Děčínskeho centra. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Malšovice leža w sewjernych wuběžkach Čěskich srjedźnych horin nad Łobjowej dolinu pod Sedmihorami. Sewjernje wjeski wuliwa so Račí potok do Łobja. Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Borek (Barken), Choratice (Kartitz), Hliněná (Gleimen), Javory (Ohren), Malšovice, Nová Bohyně (Neu Bohmen, tež Kokisch) a Stará Bohyně (Alt Bohmen).
Wjes naspomni so w lěće 1515 k prěnjemu razej pisomnje jako Malssowicz a słušeše k wosadźe wjeski Nebočady (Neschwitz) při tamnym brjoze Łobja. Wjesne mjeno pochadźa – kaž pola serbskich Malešec – wot wosoboweho mjena Maleš. W lěće 1851 zahaji so železnica mjez Wusćemi a Dźěčinom. W awgusće 2002 bě wjesny dźěl Choratice wosebje potrjecheny wot wulkeje wody Łobja.
Přez gmejnske zahony wjedźe mjezynarodna železniska čara Praha–Děčín.
Helgoland
Helgoland ( Deät Lun = „tón kraj“) je kupa w Sewjernym morju a jenička šěrokomórska kupa Němskeje. Słuša administratiwnje do wokrjesa Pinneberg w Schleswigsko-Holsteinskej. Prěnjotnje wjetša kupa rozłama w lěće 1721, tak zo wobsteji gmejna dźensa z hłowneje kupy Helgoland a pódlanskeje kupy Düne. Nimo němčiny rěči so na Helgolandźe tež frizisce. Helgolandska narěč sewjerofrizišćiny płaći jako druha hamtska rěč.
Helgoland je něhdźe 49 kilometrow zdalene wot najblišeje twjerdźe, přibrjoha Schleswigsko-Holsteinskeje pola Sankt Peter-Ording. Kupa słuša hakle z lěta 1890 k němskemu statej a ma hač do dźensnišeho wosebity status. Tak je wona drje z dźělom němskeho hospodarstwa, nic pak cłowneho teritorija Europskeje unije.
Japanski banjowc
Japanski banjowc (Cucurbita moschata) je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae).
Wopis
Japanski banjowc je jednolětna, zelišćowa rostlina, kotraž lězo rosće a dołhosć wot hač do 6 metrow docpěwa. Cyła rostlina je lochko hač husto kosmata. Wurostkowe wóski su lochko hranite.
Łopjena
Łopjenowe stołpiki su 30 centimetrow abo dlěše. Łopjenca je šěroko owalnje-wutrobojta hač nimale kruhojta a (20 hač 25) x (25 hač 30) centimetrow wulka a je běło dypkowana. Wona je lochko lapata z tři hač pjeć owalnymi hač třiróžkatymi lapami. Łopjenowa kroma je zubato-rězana.
Kćenja
Japanski banjowc je jednodomny rozdźělnjeno-splažny. Kćenja steja po jednym w łopjenowych rozporach. Muske kćenja maja 16 hač 18 centimetrow dołhi kćenjowy stołpik, jara krótki keluch a su šěroko zwónčkojte hač škličkojte. Króna je pjeć hač 13,5 centimetrow dołha, krónowe kónčki hač do třećiny krónowu dołhosć maja.
Žónske kćenja maja tołsty, tři hač wósom centimetrow dołhi kćenjowy stołpik. Płódnik je kulowaty, jejoformowy, cylindriski, krušwojty abo kehelojty. Keluch je jara małki. Jich pěstka njese tři lapate plěški.
Płody
thumb|Płód Płody su po formje a barbje jara wariabilne pancerowe jahody, mjeztym forma zwjetša formje płódnika wotpowěduje. Powjerch je hładki abo z rjapikami wobsadźeny, rědko brodawkojty abo zornaty. Barba je jasno- hač ćěmnozelena, jednobarbiće zelena abo z kremobarbitymi blečkami, abo cyło běła. Skora je tołsta, mjechka a dźeržomny. Płodowe mjaso je jasno- hač jaskrawje oranžojte hač zelenkojte. Słód je lochko hač jara słódki, mjaso je mjechke a w cyłku nic nićojte. Mnoholičbne symjenja su owalne hač eliptiske, (8 hač 21) x (5 hač 11) milimetrow wulke a maja nažółć-běły powjerch. thumb|Łopjeno
Rozeznawanje wot druhich banjowcow
Wot druhich kultiwowanych banjowcow hodźi so japanski banjowc přez slědowace znamjenja rozeznawać: Płodowy stołpik ja twjerdy, ma kulojte hrany a so na płodowej nasadźe sylnje rozšěrjuje. Wurostkowa wóska je twjerda a je hładko žłobikowana. Łopjena su nimale kulojte hač lochko lapate a mjechke. Symjenja su běłe hač brune, powjerch hładki hač lochko hruby, kroma je jasnje zwjetša zubičkaty a ćěmniša.
Pólska pšeńca
Pólska pšeńca (Triticum polonicum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
thumb|250px|left|Pólska pšeńca w přirodźe
Gazojak
Gazojak (wurjekowanje: Gazodźak) je město w Lebapskej oblasći na sewjeru Turkmenistana, bjezposrědnje při uzbekskej hranicy.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1967 załožiło.
Wola-Chojnata
Wola-Chojnata je wjes w Pólskej.
Podnjesterska
Podnjesterska mjezuje na wuchodźe z Ukrainu a na zapadźe z teritorijom pod kontrolu moldawskeho knježerstwa w Kišinjowje. Hač do dźensnišeho je ruske wójsko w kraju stacioněrowane.
Wola-Chojnata
Wola-Chojnata leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 420 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Aachen (wjacezmyslnosć)
Aachen móže być:
Kerala
thumb|Kerala w Indiskej
Kerala (Malayalam: കേരളം, Keralam, po słowje: „Kraj kokosnikow“) je zwjazkowy stat w juhozapadźe Indiskeje. Ma 33,3 miliony wobydlerjow na přestrjeń wot 38.863 km², potajkim wjace hač 850 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Thiruvananthapuram. Kerala ma drawidski Malayalam jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Tamil (1,9%) a dalše rěče rěči.
Tropiski stat Kerala mjezuje z Karnataku na sewjeru a Tamil Nadu na wuchodźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica. We wuchodnym dźělu so horiny zapadnych Ghatow namakaja.
Kerala ma wot lěta 1957 komunistiske knježerstwo a bě prěni kraj na cyłym swěće, hdźež je komunistiska strona swobodne wólby dobyła.
Jan Michał Budar
Jan Michał Budar (němsce Johann Michael Buder; * 9. decembra 1713 w Hornjej Hórce; † 25. nowembra 1789 runje tam) bě ryćerkubler, prawiznik a zakitowar serbskich roboćanow. Wón załoži załožbu za njezamóžitych Serbow.
Žiwjenje
thumb|Dnja 2. oktobra 1867 poswjećeny wopomnjenski kamjeń při [[Budestecy|Budestečanskej cyrkwi (napismo: JAN MICHAŁ BUDAŔ. DOBROĆEL SERBOW.)]] Jan Michał Budar, syn ryćerkublerja, wopyta w Budyšinje łaćonsku šulu a studowaše w Lipsku prawnistwo. Jako prawiznik běše zapisany do rjada sakskich adwokatow. W rozswětlerskim duchu zarjadowaše wón swoje kubła sam. Byrnjež Budar zemjanskeho pochada njebył, bě wón jako knjez nad Hornjej Hórku, tehdy k sakskemu Mišnjanskemu hamtskemu wobwodej Stołpin słušacej, njewotwisny wot hornjołužiskich knježkow, přećiwo kotrymž zastupowaše prawa serbskich burow – husto bjezpłatnje abo za niske zarunanje.
Hižo 22 lět do swojeje smjerće, w testamenće z lěta 1767, přepoda Jan Michał Budar Stołpinskemu hamtej swoje zawostajenstwo, w kotrymž wón cyłe swoje nahladne zamóženje serbskej chudźinje Hornjeje a Delnjeje Łužicy a Mišnjanskeje (njehladajo na konfesionalnu přisłušnosć) namrěje. Hakle 40 lět po jeho smjerći so pak z realizowanjom wotkazanja započinaše, 1830 w Pruskej a 1833 w Sakskej. Załožba skutkowaše hač do lěta 1924, jako inflacija zbytne srědki zniči, a podpěrowaše w tutym času tysacy Serbow we woběmaj Łužicomaj.
Pomnik
W lěće 1867 počesćichu jeho Serbja z pomnikom na rowje w Budestecach a składnostnje 300tych narodnin so w lěće 2013 při jeho ródnym domje w Hornjej Hórce wopomnjenska tafla wotkry. Budestečanski pomnik bu jako wuraz dźakownosće serbskeho ludu z dobrowólnych darow financowany a płaći jako prěni serbski pomnik za zasłužbneho Serba. Posledni raz bu w lěće 1989 wobnowjeny.
Kokrjow
Kokrjow ( Kackrow, prjedy tež Kakrow) je delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě wot lěta 1972 dźěl gmejny Kśišow. Leži něhdźe jědnaće kilometrow juhozapadnje Choćebuza bjezposrědnje při awtodróze 15 a ma wokoło sto wobydlerjow.
Wjeska so w lěće 1446 k prěnjemu razej naspomni.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 140 wobydlerjow, z nich 136 Serbow (97 %) a štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 7,6 %.
Jan Haša
Jan Haša ( Johann Hasche; * 4. meje 1842 w Zajdowje, † 19. meje 1863 runje tam) bě serbski spisaćel a přełožowar.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a młódši bratr awtora Wojerskeho dźenika Handrija Haše (1838–1918). Jeho wo 20 lět młódši bratr bě wučer Mikławš Haša. Jan Haša wopytowaše ludowu šulu we Wulkim Wjelkowje a wot lěta 1851 Tachantsku šulu kaž tež 1856/57 tamnišu preparandu. Wot 1857 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1863 bě z chowancom Serbskeho seminara w Praze, hdźež chodźeše na němskorěčny Małostronski gymnazij. Pola Adolfa Patery wuknješe rušćinu. Wón zemrě w starobje jenož 21 lět na chorosć płucow.
Jan Haša bě sobustaw Serbowki a wozjewješe swoje literarne prěnički w jeje Kwětkach kaž tež w rukopisnym časopisu Serb a we Łužičanu. Napisa zajimawu awtobiografiju, wot jeho přećela Jana Ćěsle w dźělnym wotpisku zachowanu, a nimo toho někotre basnje, mjez druhim parodiju Nowy Baucen. Dale zeserbšći rjad dźěłow wosebje z druhich słowjanskich literaturow, předewšěm pak bě talentowany prozaist. W swojim powědančku Buškej (Łužičan 1862) rysuje wójnske podawki wokoło Małeho Wjelkowa za čas Napoleonskich wójnow.
Lenčk (Kickxia)
Lenčk (Kickxia) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Čerwjene Noslicy
Čerwjene Noslicy ( Rothnaußlitz) su wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leža mjez 220 a 236 m nad mórskej hładźinu při hornim běhu Čornicy. Hač do lěta 1994 běchu Čerwjene Noslicy samostatna gmejna z Karlecami, Chanecami a Počaplicami jako wjesnymi dźělemi.
Stawizny
mini|left|Napohlad hroda w Čerwjenych Noslicach wokoło 1850 Sydlerskostawiznisce su Čerwjene Noslicy rozšěrjeny kulowc. Prěnje pisomne naspomnjenje jako sydło knjezow Wilrich a Dytherich von Nussedlicz pochadźa z lěta 1352. Wjesne mjeno je wotwodźenka ze serbšćiny a woznamjenjenja „nowe sydlišćo“. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 221 wobydlerjow, mjez nimi 197 Serbow (89 %). Arnošt Černik ličeše 1956 jenož hišće 7 % wobydlerstwa gmejny jako Serbow. Dźensa leži wjes zwonka oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.
Křesćanscy Čerwjenonosličenjo přewažnje su protestanća a přisłušeja Hodźijskej wosadźe. W lěće 1925 bě wot cyłkownje 389 wobydlerjow 382 ewangelskich a pjeć katolskich.
14. junija
14. junija abo '''14. smažnika''' je 165. dźeń gregorianiskeje protyki (166. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 200 dnjow hač do kónca lěta.
Chicago
Chicago ( abo //) je najwjetše město w Illinoisu a tež třeće najwjetše město Zjednoćenych statow Ameriki. Město same ma někak 2,7 milionow wobydlerjow, ale cyły metropolowy region (tak mjenowany „Chicagoland“) nimale dźesać milionow.
Chicago leži při južnym brjoze Michiganskeho jězora.
Žórlenk
Žórlenk (Montia) je ród ze swójby portłakowych rostlinow (Portulacaceae).
Bojan Jovanovski
Bojan Jovanovski, znaćiši jako Boki 13 (Boki třinaće) (Skopje, 19. awgusta 1986) — je něhdyši makedonski spěwar, moderator, imitator, manager a spěwar, znaty za swoju ekstrawangancu. Měješe swój show w Serbiskej a Makedonskej, wobdźěli so na reality programje Big Brother w Serbiskej, tohodla je tež serbiskej zjawnosći jara znaty.
W času do 2019 bě wón manager noweho telewizijneho sćelaka TV1, kotraž přesta eksistować, jako bu won přemjet wobwinowanjow za reketing, to rěka wunuzowanje pjenjez wot makedonskich předewzaćelow, zo bychu so sudniske procesy, w kotrychž su woni inwolwowani, wolóžili.
Karjera
Bojan Jovanovski je swój diplom dóstał na Fakulće turizma, ale swoju karjeru je dale wuwiwał na telewiziji. Spočatk jeho slawy tči w času zarjadowanja 13 mytow popularity, štož je k tomu přinošowało, zo dóstanje mjeno "Boki 13". Boki 13 je swoju popularitu přez swoje předrasćenje kaž žona docpěł. W běhu jeho karjery zorganizowa wón někotre koncerty, mjez tym w Ochridźe, Skopju, Štipje a Bitoli. Na jednym z wuběrow spěwa za Eurowiziju wobdźěli so wón ze spěwom Big Mama.
Žórlenk
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Barwinkowe
thumb|left
Tatarstan
thumb|left|Tak mjenowany „Templ wšěch nabožinow“ w Kazanju, symbol towaršnostneje zhromadnosće w Tatarstanje Tatarstan (tatarsce a Татарстан) je awtonomna republika we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži zapadnje Urala we Wuchodoeuropskej runinje při srjedźnym běhu Wolgi. Jeje stolica a jeničke milionowe město je Kazan.
W lěće 2022 měješe Tatarstan 4 000 084 wobydlerjow. Z tym ma wot wšěch ruskich republikow najwjetše wobydlerstwo. Turkowskorěčni Tatarojo maja podźěl wot něhdźe 53 %, Rusojo staja 40 %. Najwažnišej nabožinje w republice stej islam a rusko-ortodoksne křesćanstwo.
Barwinkowe
Barwinkowe je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Suchyj Torec něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Charkiwa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1653 jako wjes Barwenkowa załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Horochiw
thumb|left
Horochiw je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Lucka.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1240 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1940 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Žołty hwěžkan
Žołty hwěžkan je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce: Ornithogalum sulphureum, Hyacinthaceae).
Aizpute
thumb|left|Janska cyrkej w Aizpuće Aizpute (historiske němske mjeno Hasenpoth) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Aizputskeho wobwoda.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Kokorička
Kokorička (Polygonatum) je ród z podswójby ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Aizpute
Stawizny
Wulka židowska wosada (1800 – 46 %; 1935 – 16,5 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Rachlow pod Čornobohom
Rachlow pod Čornobohom ( Rachlau) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin a słuša ke Kubšicam. Leži 289 m nad mórskej hładźinu pod Hromadnikom a Čornobohom a ma wobydlerjow.
Geografija
thumb|left|We wsy Rachlow leži na sewjernym boku Čornoboha a Hromadnika w dole Splóšćanskeje wody. Ze wsy wjedu pućowanske šćežki na wobě horje. Zapadnje wsy bu w 1970tych lětach natwarjene Rachlowske spjatnišćo. Susodne wsy su Sowrjecy na sewjeru, Mješicy na sewjerowuchodźe, Delany na zapadźe a Wysoka na sewjerozapadźe. Přez Rachlow wjedźe statna dróha S 110 (Bělšecy–Bukecy), wot kotrejež wotbočuje wosrjedź wsy wokrjesna dróha K7236 do Kubšic.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hela, Čertowe woknješko (na Čornoboze), Kubjeńcec hórka, Wólšinki, Wulke ladko, Małe ladko, Sćěna (=na Sćěnach), Kruwjace puće, Kinjanske, Čěžowske, Markaŕ, Kotoł, Chachlonk, Pola topołow, Pola lipy, Ruzlic ladko, Dejec ladko, Wulka a mała Rapačica, Hromadnik, Składa (=Lehde), Sćina, Wódnik, Hurbanec skopcy, Mičkec hórka, Pjeńčki, Prašica, Posledki, Čornobóh (=na Čornym Bozy).
Stawizny
mini|left|upright|Wojerski pomnik w Rachlowje z lěta 1921 měješe do wobnowjenja lěta 2006 tež serbski napis. Prěnje historiske naspomnjenje jako Rachelow abo Rachlow je z lěta 1359. Wot lěta 1936 bě Rachlow samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Delanami, Splóskom, Chójnicu a pozdźišo (wot 1950) tež z Wysokej. Wot lěta 1974 přisłuša Kubšiskej gmejnje.
Sprjewjan
Sprjewjan je serbska folklorna skupina, kotraž wobsteji wot 29. apryla 1979. Wona předstaji serbsku ludowu hudźbu na jewišćach we a zwonka Łužicy kaž tež po cyłej Europje. Z lěta 1992 nastupi wona hromadźe ze Smjerdźečanskej rejowanskej skupinu.
Rachlow pod Čornobohom
Wobydlerstwo
W lěće 1884 ličeše Rachlow po Mukowej statistice 225 wobydlerjow, mjez nimi 219 Serbow (97 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53 %. Ewangelscy Rachlowčenjo přisłušachu ze starodawna Bukečanskej wosadźe.
Sprjewjan
K dołholětnym čłonam skupiny słušeja mjez druhimi wučerka Marhata Korjeńkowa a Tomasz Nawka.
Rachlow pod Čornobohom
Wosobiny
W Rachlowje narodźi so w lěće 1790 pozdźiši serbski farar a serbowědnik Handrij Lubjenski. Serbski přirodospytnik a spisowaćel Korla Bohuwěr Šěca bě wot 1877 do 1921 z wučerjom Rachlowskeje wjesneje šule, hdźež so tež jeho synaj Jan a Božidar Šěca narodźištaj. W Rachlowje narodźi so w lěće 1927 serbski slawist Frido Michałk.
Žórła
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Rachlowa (2019)
Čukotka
Čukotka abo Čukčiska połkupa ( – Čukotka abo Чуко́тский полуо́стров - Čukotskij poluostrow) je najwuchodniša połkupa Ruskeje federacije a tuž tež cyłeje Azije.
Ma přestrjeń wot něhdźe 58.000 kwadratnych kilometrow ale jenož dźewjeć tysac wobydlerjow.
Desnogorsk
Desnogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1974 załožiło a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.
Gagawšćina
Gagawšćina je turkowska rěč. Rěči so na teritoriju Gagauskeje w Moldawskej.
25px Gagauz Vikipediyası
Čukotka
Wona słuša administratiwnje do Awtonomneho wokrjesa Čukčow a leži mjez Čukčiskim morjom na sewjeru a Beringowym morjom na juhu, kotrejž stej přez 82 kilometrow šěroki Beringowy přeliw zwjazanej. Na tamnym boku přeliwa nadeńdźe so Alaska.
Luiz Inácio Lula da Silva
mini|upright|Lula da Silva (2022)
Luiz Inácio Lula da Silva (* 27. oktobra 1945 w Caetés, Pernambuco) je brazilski metalurg a socialistiski politikar, kotryž je wot 1. januara 2023 k druhemu razej statny prezident Brazilskeje. Do toho měješe tute zastojnstwo hižo wot 2003 do 2011. Za čas jeho prěnjeje hamtskeje doby wuwiwaše so južnoameriski kraj do regionalneje mocy; hłód a ekstremna chudoba woteběraštej.
Wón słuša do załožerjow brazilskeje dźěłaćerskeje strony Partido dos Trabalhadores (PT).
Po mjezynarodnje kritizowanym procesu bu w lěće 2017 dla pozdatneje korupcije zasudźeny na 12 lět jastwa a płaći jako prěni politiski jaty Brazilskeje po kóncu wojerskeje diktatury. Lula běše mjez aprylom 2018 a oktobrom 2019 cyłkownje 580 dnjow w jastwje; 2021 zběhny wyše sudnistwo wusudy přećiwo njemu dla formalnych zmylkow.
Tara (město)
Leži při Irtyšu w Omskej oblasći něhdźe 300 kilometrow sewjerowuchodnje Omska. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło.
Gotha
Gotha je němske město w srjedźnej Durinskej a zarjadniske sydło wokrjesa Gotha. Je z něhdźe 45.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 25 kilometrow zapadnje Jarobroda a 30 kilometrow wuchodnje Eisenacha při rěčce Wilder Graben.
Gotha naspomni so hižo w lěće 775 k prěnjemu razej. Město bě wot 1640 do 1825 z rezidencu wójwodstwa Sakska-Gotha-Starohród a wot 1826 stolica wójwodstwa Saksko-Coburg a Gotha. 1820 załoži so w měsće z Gothaer Versicherung prěnja němska zawěsćernja. W lěće 1875 bě Gotha městno załoženja Socialistiskeje dźěłaćerskeje strony Němskeje (SAP), předchadnicy strony SPD. Nimo toho bě město jako domizna nakładnistwa Justus Perthes jedne ze srjedźišćow němskeho nakładnistwowstwa.
Nimo Gothy wjedźe awtodróha A 4 (Frankobrod–Drježdźany).
Oberlichtenau
Oberlichtenau je cyrkwinska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž tworješe hač do lěta 2009 samostatnu gmejnu. Wot toho časa je měšćanski dźěl Połčnicy. Wjes rozpřestrěwa so jako lěsny łanowc na dołhosći někak třoch kilometrow na woběmaj brjohomaj rěčki Połčnicy sewjernje městačka. Historisce bě dźělena do Hornjołužiskeje strony na prawym, wuchodnym boku Połčnicy a Mišnjanskeje strony na tamnym.
Widźenja hódne su nimo wosadneje cyrkwje tež barokowy hród z lěta 1724 z hrodowej zahrodu a pčólny muzej. Nimo toho dawa wot lěta 2005 biblisku zahrodu z miniaturowej baziliku.
Geografija
Oberlichtenau leži podłu Połčnicy něhdźe štyri kilometry sewjernje centruma městačka ze samsnym mjenom a dwanaće kilometrow juhozapadnje Kamjenca w zapadnej Hornjej Łužicy w hórkatej krajinje Zapadołužiskeje pahórčiny. Najwyša hora we wokolinje je 413 metrow wysoka Heja (Keulenberg).
Stawizny
mini|left|Barokowy hród w Oberlichtenauwje Wjes Lichtenow naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1350. 1441 jewi so prěni raz pomjenowanje Vberlichtenaw za horni (južny) dźěl wsy. Tuta bě wot 16. lětstotka do dweju dźělow dźělena, při čimž słušeše wuchodny k Hornjej Łužicy a tuž hač do lěta 1635 k čěskemu kralestwu, zapadny pak k sakskemu kurwjerchowstwu. Wosadna cyrkej wobsteješe hižo wokoło 1500. Dźensniši cyrkwinski twar pochadźa z lěta 1742.
Wot 19. lětstotka sem tworještej Oberlichtenau a Niederlichtenau samostatnej gmejnje, wobě z Hornjołužiskim a Mišnjanskim podźělom. Prěnja měješe w lěće 1834 732 wobydlerjow, druha jenož 196. Hač do lěta 1939 bě wobydlerstwo w Oberlichtenauwje na 1469 rozrostło. Wobě gmejnje buštej 1. julija 1950 zjednoćenej. Cyrkwinsce njesłuša Niederlichtenau do samsneje wosady, ale k Reichenbachej.
Zahrodny banjowc
Zahrodny banjowc (Cucurbita pepo) je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae). Sorta je zucchini.
Systematika
Zahrodny banjowc je na formach bohata družina roda banjowcow (Cucurbita). Tuž, so wjacore poddružiny rozeznawaja, ale tež wjacore sortowe skupiny. Wobaj systemaj hodźitej so kombinować kaž sćěhuje:
Fylogenetiske přepytowanja su pokazali, zo zajradowanje na bazy płodowych formow zwjetša tež wobstejnosćam přiwuznosće wotpowěduja.
Subačius
thumb|left
Subačius je městačko z 900 wobydlerjemi w Kupiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.
Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Kupiškisa a něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Panevėžysa.
Sydlišćo je so w lěće 1837 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 44 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Niagaraske wodopady
Niagaraske wodopady ( Niagara Falls) su wodopady rěki Niagara River mjez Erieskim a Ontarioskim jězorom při hranicy mjez US-ameriskim zwjazkowym statom New York a kanadiskej prowincu Ontario. Niagara Falls je nimo toho mjeno susodneju městow Niagara Falls w staće New York a Niagara Falls na kanadiskim boku. Mjeno Niagara pochadźa wot prěnjotnje tu bydlacych Indianow a woznamjenja „hrimotaca woda“. Wodopady su woblubowany cil za turistow a maja wob lěto wjace hač 18 milionow wopytowarjow.
Markvartice u Děčína
Markvartice u Děčína ( Markersdorf) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej wuchodnje Děčína. Nadeńdu so při rěčce Bystrá mjez Čěskej Kamenicu a Benešovom w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1281 jako Marquardi villa naspomni.
Přez Markvartice wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.
Sarajewo
left|thumb|Napohlad Sarajewa z wuchoda
Sarajewo (kyrilisce Сарајево) je stolica a najwjetše město Bosniskeje a Hercegowiny kaž tež zarjadniske sydło Federacije Bosniskeje a Hercegowiny a Sarajewskeho kantona. Leži w dolinje rěki Miljacki a ma wokoło 290.000 wobydlerjow.
Město wobsteji ze štyrjoch politiskich gmejnow Centar, Stari Grad, Novi Grad a Novo Sarajevo. Južny dźěl měšćanskeho teritorija słuša administratiwnje do města Istočno Sarajevo („Wuchodne Sarajewo“) w Republice Srpskej.
Swětodaloko znate je Sarajewo hłownje dla třoch historiskich podawkow: atentata na rakusko-wuherskeho trónoweho naslědnika Franza Ferdinanda dnja 28. junija 1914, olympiskich zymskich hrow w lěće 1984 a třolětneho woblěhowanja města přez wójsko bosniskich Serbow w Bosniskej wójnje (1992–96).
Hórban VIII.
thumb|Bamž Urban VIII. w lěće 1627
Hórban VIII. (z byrgarskim mjenom Maffeo Barberini; * 5. jutrownika 1568 we Florencu; † 29. pražnika 1644) bě florentinski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1601 nimorjadny bamžowski pósłanc w Parisu a wot 1604 nuncius w Francoskej. Wot lěta 1617 bě wón z prefektom japoštołskeje signatury, najwyšeho sudnistwa cyrkwje, a 6. žnjenca 1623 bu w starobje 55 lět jako naslědnik Hrjehorja XV. wuzwoleny za 234. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Najprjedy płaći jako spěchowar wuměłstwa a wědomosće kaž tež jako přećel Galilea Galilei, kotrehož Barberini ze studijneho časa znaješe. Přećiwo inkwiziciji so pak njemóžeše předobyć.
Jemu slědowaše w lěće 1644 Giovanni Battista Pamphilj jako bamž Innocenc X.
Tuzla
Tuzla (kyrilisce Тузла) je wulkoměsto a wažne industrijne stejišćo z něhdźe 110.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe Bosniskeje a Hercegowiny, po wobydlerstwje třeće najwjetše město tutoho kraja a administratiwne kaž tež hospodarske srjedźišćo kantona Tuzla w Federaciji Bosniska a Hercegowina. Leži při rěce Jala, přitoka Spreče pod horami Majevicy.
Mjeno města pochadźa wot turkowskeho słowa tuz („sel“). Hižo do přichada Osmanow w lěće 1463 měješe sydlišćo mjeno Soli ze samsnym woznamom.
W Bosniskej wójnje bě Tuzla jenička gmejna w cyłej Bosniskej a Hercegowinje, w kotrejž njeknježeše nacionalna strona jedneje z třoch etniskich skupin, ale Socialnodemokratiska strona z měšćanostu Selimom Bešlagićom.