cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pabradė
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Sonja Wölkowa
Dr. habil. Sonja Wölkowa (rodź. Michałkec; * 8. meje 1956 w Bad Dübenje) je serbska slawistka a sorabistka.
Wona narodźi so jako dźowka rěčespytnika Frida Michałka w Bad Dübenje pola Lipska a studowaše wot 1974 do 1978 pólsku rěč a literaturu při uniwersiće Adama Mickiewicza w Poznanju a dźěłaše potom hač do lěta 1991 jako wědomostna sobudźěłaćerka při Centralnym instituće za rěčespyt Akademije wědomosćow NDR w Berlinje. 1989 bu z dźěłom wo serbskej frazeologiji promowowana. Wot 1992 do 1996 bě wědomostna sobudźěłaćerka Instituta za sorabistiku w Lipsku a wot meje 1997 wědomostna sobudźěłaćerka we rěčespytnym wotrjedźe Serbskeho instituta w Budyšinje, hdźež běše wot 2001 do 2014 nawodnica wotrjada za rěčespyt. 2002 bu habilitowana z dźěłom wo stawiznach serbskeho gramatikopisa.
Hłowne slědźenske wobłuki Sonje Wölkoweje su serbska frazeologija, dialektologija a rěčne stawizny kaž tež stilistika hornjoserbšćiny, stawizny sorabistiki a leksikografija.
Sonja Wölkowa je předsydka hornjoserbskeje rěčneje komisije, čłonka redakcije Lětopisa a čłonka komisije za Słowjanski rěčny atlas a komisije za gramatisku strukturu słowjanskich rěčow při Mjezynarodnym komiteju slawistow.
Etiopiska lubočinka
Etiopiska lubočinka (Eragrostis tef) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Sajansk
thumb|left Sajansk ( Саянск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1970 załožiło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.
Zainsk
Zainsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan něhdźe 240 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1656 załožiło a ma wot lěta 1978 měšćanske prawa.
Wulki Wjelkow
Wulki Wjelkow ( Großwelka) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Budyšinej.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1416 jako großin Welkaw. Starše naspomnjenje sydła wěsteho knjeza Everhardus de Wilchow z lěta 1225 so jasnje přirjadować njehodźi a snano k Wjelkowej pola Halštrowa słuša. Přiwšěm měješe tež Wulki Wjelkow swoje ryćerkubło, kotrež wukonješe přez lětstotki ležownostne knjejstwo we wjesce. Jeho wokolne murje su tež dźensa hišće widźeć a steja pod pomnikoškitom.
Hač do lěta 1936 bě Wulki Wjelkow samostatna gmejna, potom so do Małeho Wjelkowa zagmejnowa, z kotrymž přińdźe 1999 do Budyšina.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Wulki Wjelkow po Arnošta Mukowej statistice 204 wobydlerjow, mjez nimi 165 Serbow (81 %) a 39 Němcow.
W lěće 2010 bě přerěznemu Wulkowjelkowčanej 42,5 lět (hlej tabulku). 16,1 % wobydlerjow bě młódšich hač 18 lět a 15,7 % bě w rentnarskej starobje.
Nabožina
2010 bě wot 248 wobydlerjow 53 ewangelskich (21,4 %) a 37 katolskich (14,9 %). Wjetšina wot 63,7 % wobydlerjow njepřisłušeše žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu Ewangelscy wěriwi słušeja wot lěta 1930 k Budyskej Michałskej wosadźe.
Kubłanje
Hač do lěta 2002 měješe Wulki Wjelkow swójsku šulu, wot toho časa chodźa dźěći ze wsy pak do Budyšina, pak do Radworja.
Hlej tež
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Wulkeho Wjelkowa
Turkowski pčólnik
Turkowski pčólnik (Dracocephalum moldavica) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Oblasć Woronjež
thumb|left|[[Don w oblasći Woronjež]]
Oblasć Woronjež ( Воронежская область‎/Woronježskaja oblast) je oblasć w juhozapadnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži při hornim běhu Dona něhdźe 500 kilometrow južnje Moskwy a mjezuje na juhu z ukrainskej oblasću Luhansk. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Woronjež z nimale 1.020.000 wobydlerjemi. Wuznamne mjeńše města su Borisoglebsk (65.000), Rossoš (63.000) a Liski (56.000).
W lěće měješe Oblasć Woronjež  wobydlerjow. Z nich běchu 91 % Rusojo. Najwjetša mjeńšina je ukrainska (1,8 %).
Rašyn
Rašyn (prjedy tež Rašyny; Ressen) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so na samym sewjeru gmejny, něhdźe sydom kilometrow juhozapadnje Drjowka.
Susodne wjeski su Maliń na sewjeru, Wiki na wuchodźe, Lindow na juhu a Lubochow na juhozapadźe.
Stawizny
Prěni raz naspomni so wjes hakle w lěće 1582, a to hižo pod dźensnišim (němskim) mjenom. Wjesna cyrkej natwari so pak hižo w 15. lětstotku.
Hač do lěta 2002 tworješe Rašyn samostatnu gmejnu.
Wobydlerstwo
Hišće w prěnjej połojcy 19. lětstotka rěčeše wjetšina ludnosće delnjoserbsce. Po statistice Arnošta Muki měješe Rašyn srjedź 1880tych lět cyłkownje 159 wobydlerjow, z kotrychž bě 40 Serbow (25 %) a 119 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.
Wuherska woka
Wuherska woka (Vicia pannonica) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Wopis
Stołpik tuteje jednolětneje zelišćowa rostlina je niskoležacy, horje stupacy abo łažacy, maksimalnje na spódku wobšěrne a docpěwa dołhosć mjezy 20 a 50 cm. Wón ma žłobiki a je najčasćišo mjechko hač do šešerjaće kosmaty kaž lisćowe łopjena.
Łopjena
Pódlanske łopjena su małe, owalne-lancetojte hač do połšpisformowe,.
Kćenja
Kćěje wot apryl hač do junija. Kćenja docpěwa dołhosć mjezy 1,5 a 1,8 cm.
Poddružinje
Rostlina ma dwě poddružinje.
Universidade Federal da Bahia
Bahia uniwersita (portugalsce Universidade Federal da Bahia) je uniwersita w brazilskim Salvadoru, kotraž so 8. apryla 1946 załoži.
Čoch
thumb|left Čoch (awarsce ЧIохъ) je wjes w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Dagestan něhdźe 150 kilometrow južnje Machačkale. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło.
Bartska cyrkej
mini|Bartska cyrkej
Kaspiske morjo
Kaspiske morjo je najwjetši jězor na Zemi, druhdy waženy za morjo. Ma přestrjeń 371 000 kwadratnych kilometrow a wobjim 78 200 kubikowych kilometrow.
Bartska cyrkej
Bartska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej w Barće w Budyskim wokrjesu. Wona słuži Bartskej ewangelskej wosadźe w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Kaspiske morjo
Kaspiske morjo leži w Aziji a mjezuje na juhu z Iranom (dołhosć brjoha: 750 km), na zapadźe z Azerbajdźanom (dołhosć brjoha: 800 km) a z Ruskej federaciju (dołhosć brjoha: 960 km) a na wuchodźe z Kazachstanom (dołhosć brjoha: 1894 km) a z Turkmenistanom (dołhosć brjoha: 1768 km).
Bartska cyrkej
Wokoło cyrkwje leži stary Bartski kěrchow z někotrymi historiskimi narownymi pomnikami, mjeztym zo je nowe pohrjebnišćo kusk zdaleny do sewjerowuchodneho směra. Pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny nadeńdźe so wokoło cyrkwinskich duri a nima serbski napis.
Ewangelska cyrkej w Barće steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Kaspiske morjo
Wulke města na brjoze Kaspiskeho morja su na přikład Machačkala (stolica Dagestana), Baku (stolica Azerbajdźana) a přistawnej měsće Türkmenbaşy w Turkmenistanje a Aktau w Kazachstanje.
Bartska cyrkej
Stawizny
Dźensniši cyrkwinski twar je so w lěće 1819 poswjećił. Dotalna Bartska cyrkej z lětow 1704/05 kaž tež wěža z lěta 1768 běštej w běhu Bitwy pola Budyšina w meji 1813 wupaliłoj.
Wosada
Do Bartskeje wosady słušeja nimo Barta samoho wjeski Bukojna, Dubrawka, Nowa Wjeska, Rakojdy, Stróža a Zubornička. Hač do lěta 1815 a rozdźělenju Hornjeje Łužicy mjez Pruskej a Sakskej běchu tež wobydlerjo Wukrančic do Barta zafarowani.
Dźensa słuša Bartska wosada hromadźe z Hrodźišćanskej, Bukečanskej, Malešansko-Hućinjanskej, Poršisko-Budyšinskej a Wósporsko-Kotečanskej k wulkowosadźe „Při Lubaće“.
Fararjo
Farar Renč bě posledni, kiž tež serbsce prědowaše. Tež na wuměnku wuhotowaše hišće hač do lěta 1975 hdys a hdys serbske kemše.
Mončegorsk
thumb|left thumb|left Mončegorsk je město w Ruskej federaciji.
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 115 kilometrow južnje Murmanska.
Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1937 załožiło.
Bjelgorod
thumb|left Bjelgorod je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Bjelgorodskeje oblasće. Ma něhdźe 384 tysac wobydlerjow.
Gołkojce
Gołkojce ( Kolkwitz) su delnjołužiska wjes a wulkogmejna w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Gmejna leži něhdźe pjeć kilometrow zapadnje wot Choćebuza a ma nimale dźesać tysac wobydlerjow. Wona słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Geografija
mini|left|Chorownja w Gołkojcach (kulturny pomnik) Gołkojce leža přez zapadnej hranicu města Choćebuza něhdźe šěsć kilometrow zdalene wot stareho města. Susodne gmejny su nimo Choćebuza na wuchodźe tež Brjazyna na sewjeru, Kopańce a Drjowk na juhu, Wětošow na zapadźe, Bórkowy na sewjerozapadźe a Wjerbno na sewjeru. Zapadnje Gołkojc rozpřestrěwaja so rybniki.
Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Bobow, Brodkojce, Cazow, Dalic, Dubje, Glinsk, Gogolowk, Gołbin, Gołkojce, Górnej, Hajnk, Kokrjow, Kósobuz, Kśišow, Limbark, Naseńce a Popojce.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki mějachu Gołkojce srjedź 1880tych lět 1445 wobydlerjow, z nich 1386 Serbow (95 %) a 77 Němcow. Přez industrializaciju a geografiske połoženje blisko wulkoměsta a při wažnych wobchadnych čarow wotběži rěčna změna k němčinje tule spěšnišo hač w Błótowskich gmejnach na sewjeru. Tak zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7,7 %.
Wobchad
Přez Gołkojce wjedźetej železniska čara Berlin–Zhorjelc z dwórnišćomaj Gołkojce a Kósobuz a krajna dróha L49 z Choćebuza do Wětošowa.
Prućnik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wulkokwětna woka
Wulkokwětna woka (Vicia grandiflora) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wšědny rybork
Wšědny rybork (Aldrovanda vesiculosa) je rostlina ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae).
Wismar
Wismar je šeste najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjerozapadźe zwjazkoweho kraja při brjoze Baltiskeho morja. Město leži při južnym kóncu Wismarskeho zaliwa a ma něhdźe 42.000 wobydlerjow. Wot lěta 2002 słuša Wismarske stare město hromadźe ze Stralsundom k swětowemu herbstwu UNESCO.
Hač do kónca 12. lětstotka bydlachu we wokolinje dźensnišeho města słowjanscy Obodritojo. Město same so w lěće 1229 k prěnjemu razej naspomni. W srjedźowěku bě Wismar hižo zahe – wot 1259 – ze sobustawom Hansy. Po Třicećilětnej wójnje přińdźe město pod šwedske knjejstwo, kotrež traješe hač do lěta 1803 (de jure samo do 1903). W Druhej swětowej wójnje so tež stare město ćežko přez bombowe nadpady wobškodźi.
Wismar je wot 2011 zarjadniske sydło wokrjesa Sewjerozapadna Mecklenburgska.
thumb|center|upright=1.8|Napohlad stareho města z přistawa
Prawy hromak
Prawy hromak (Asparagus officinalis) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Wopis
Prawy hromak je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 150 cm.
Pjenki su krótke a tołste. Wone někotre wurostki zapušćuja, kotrež so młodźe jako hromaki kałaja.
Stołpiki su zwjetša přewisowace a chošćojte. Jich hałuzy su ćeńke a jehłojte a docpěwaja dołhosć wot 10 hač do 25 mm.
Łopjena su šupiznojte.
Kćěje wot meje hač do julija. Zwonojte kćenja su wisace.
Płody su čerwjene jahody, kotrež docpěwaja wulkosć wot hač do 8 mm.
Stejnišćo
Rosće na pěskowych trawnikach a w kerčinach, na skłoninach na rěčnych brjohach. Preferuje hłubokosahace pódy a miły klimat.
Rozšěrjenje
Rostlina so hižo z starowěka kultiwuje, hdys a hdys wodźiwja.
Přišecy
Přišecy ( Preuschwitz) su mała wjeska w juhowuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Hač do lěta 1936 běchu Přišecy samostatna gmejna, po tym najprjedy dźěl Dobrušanskeje gmejny.
Geografija
Wjeska leži 200 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach južnje Budyšina.
Susodne wjeski su Bobolcy (město Budyšin) na juhowuchodźe, Dźěžnikecy (gmejna Hornja Hórka) na juhu, Dobruša na juhozapadźe a Hrubjelčicy na zapadźe. Na sewjeru namaka so Budyska wagonownja.
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hela, Chmjelnica, Haty.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Prischewicz abo Prysch(e)wicz je z lěta 1361.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 52 wobydlerjow, wot tych 46 Serbow (88 %). Ewangelscy Přišečenjo přisłušeja Budyskej Michałskej wosadźe.
Drježdźany
Drježdźany ( Dresden, wot staroserbskeho Drežďany, přirunaj Drážďany,  Drezno) su hłowne město a kulturne srjedźišćo Sakskeje. Z wjace hač 550.000 wobydlerjemi na 328nbsp;km² su wone po Lipsku na wobydlerjow druhe najbohatše město zwjazkoweho kraja a na dwanatym městnje w Němskej. Přez Drježdźany běži rěka Łobjo. Drježdźany maja Technisku uniwersitu z něhdźe 35.000 studentami. Prěni raz naspomni so město w lěće 1206 jako Dresdene.
Wobchad
Drježdźany su centralne wobchadne křižnišćo w Sakskej. Zwjazkowe awtodróhi wjedu wottam do Berlina (A 13), Zhorjelca (A 4), Frankobroda (A 4), Lipska (A 14) a Prahi (A 17).
Z Drježdźan wjedu železniske čary do Lipska, Dźěčina, Zhorjelca a Njedźichowa.
Partnerske města
thumb|left|Drježdźany
Swirsk
thumb|left Swirsk ( Свирск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe sto kilometrow sewjerozapadnje Irkutska při Angarje.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Čerkesk
thumb|left|Napohlad města
Čerkesk (,, ; do 1931 – Batalpašinskaja/ Баталпашинская; do 1934 - Batalpašinsk/ Баталпашинск; do 1937 – Sulimow/ Сулимов; do 1939 – Ježowo-Čerkessk/ Ежово-Черкесск) je město ze 124.217 wobydlerjemi w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej a jeje stolica.
Swirsk
Sydlišćo je so w lěće 1735 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Čerkesk
Leži w sewjernym předkraju Kawkaza na prawym boku rěki Kuban něhdźe 1500 kilometrow južnje wot Moskwy, 90 kilometrow južnje wot Stawropola a 150 kilometrow zapadnje Nalčika.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1804 jako ruske wojerske zepěranišćo załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
25. apryla
25. apryla abo '''25. jutrownika''' je 115. dźeń gregorianiskeje protyki (116. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 250 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Maks Rječka (* 25. apryla 1908)
Josef Tomeš
Josef Tomeš (* 18. januara 1954 w Praze) je čěski historikar a předsyda Towarstwa Viktora Dyka.
Iwanawa
thumb|left
Olenjegorsk
thumb|left Olenjegorsk (, 1949 - 1957 Olenja/ Оленья) je město w Ruskej federaciji.
Iwanawa
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Olenjegorsk
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 110 kilometrow južnje Murmanska.
Iwanawa
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Rumunšćina
Rumunšćina (rumunsce limba română) je romaniska rěč. Ju rěči něhdźe 26 milionow ludźi, přewažnje w Rumunskej, w awtonomnej kónčinje Wojwodina w Serbiskej a w Moldawskej, hdźež so w mjezyčasu tež moldawšćina mjenowaše.
Alfabet
Wot lěta 1860 rumunšćina wariantu łaćonskeho alfabeta z někotrymi přidatymi pismikami (Ă, ă, Â, â, Î, î, Ș, ș, Ţ, ţ) wužiwa.
Olenjegorsk
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1949 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Rumunšćina
Alfabet
Nota. Delnje znamješko při rumunskich pismikach șțȘȚ wupada kaž koma, nic kaž cedila kaž při turkowskimaj şŞ abo francoskimaj çÇ. Dołhož połne sady znamješkow za Unicode njeběchu daloko wužiwajomne w ličakach, a často hišće nětko, wužiwaja město toho pismiki şţŞŢ, kotrež maja cedile.
Gramatika
Rumunski substantiw ma tři rody, dwě gramatiskej čisle a pjeć padow. Jako artikl funguja, kaž tež w druhich balkanskich rěčach, kóncowki, kotrychž formy wot roda, gramatiskeho čisła a pada wotwisuja.
29. nowembra
29. nowembra abo '''29. nazymnika''' je 333. dźeń gregorianiskeje protyki (334. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 32 dnjow hač do kónca lěta.
1901–1950
thumb|120px|Petra Kelly (1947–1992)
Do 20. lětstotka
thumb|120px|Claudio Monteverdi (1576–1643) thumb|120px|Kejžorka Marja Rejza (1717–1780)
20. lětstotk
thumb|120 px|Francisco Pi i Margall (1824–1901)
thumb|120px|Cary Grant (1904–1986)
Pjedličkaty porstnik
Pjedličkaty porstnik (Potentilla crantzii) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Japanska lubočinka
Japanska lubočinka (Eragrostis multicaulis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Drapaty prućnik
Drapaty prućnik (Bassia hirsuta) je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow.
Vientiane
Vientiane ( ວຽງຈັນ, Vieng Chan, ) je stolica Laosa w juhowuchodnej Aziji kaž tež kulturne, hospodarske a politiske srjedźišćo kraja. Město a wokolina nadeńdźetej so w něhdźe 4000 km² wulkej nižinje při Mekongu, kotryž twori tule statnu hranicu z Thailandskej. Wot lěta 1994 wjedźe tak mjenowany „móst přećelstwa“ jako scyła prěni móst při delnim běhu rěki do susodneho kraja.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 16 do 28° C w januarje a 25 do 32° C w juniju. Dešćowy čas traje wot apryla hač do oktobra.
Stawizny
mini|center|upright=1.5|Napohlad města wot triumfoweho wobłuka
Tamariska
Tamariska (Tamarix) je ród ze swójby tamariskowych rostlinow (Tamaricaceae).
Systematika
Ród Tamarix bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w ''Sp. Pl.'', 270 wozjewjeny. Synonym za Tamarix L. je Trichaurus Am..
W rodźe tamariskow (Tamarix) je 55 hač 90 družinow (wuběrk), , :
Rybork (Dionaea)
Rybork (Dionaea) je ród ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais (Cefet-MG) je uniwersita w Belo Horizonteu w Minas Gerais.
Kopytnik
Kopytnik  (Tussilago farfara) je jenička družina roda Tussilago ze swójby zestajenkow (Asteraceae).
Wopis
Kopytnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć 25 (7-30) cm.
Łopjena
Łopjena steja na spódku, su jasnje stołpikowe, kulojte z wutrobojtu buchtu, na kromje hrube, mjeztym zo cuńšo zubate, na hornim boku słabje kosmate, na delnim boku husto běłopjelsćojte abo šěropjelsćojte. Wone docpěja šěrokosć wot 10 hač do 30 cm. Jich zubki njesu čornojte kónčki.
Kćenja
Wón kćěje wot (februara) měrca hač do apryla.
Kćenjowe stołpiki so pokazuja před łopjenami, su njehałuzate, husto kaž pawčina abo běłopjelsćojće kosmate, na delnim dźělu huste, na hornim dźělu kiwkate, z lancetojtymi, čerwjenojtymi šupiznołopješkami.
Kćenja su žołte. Kćenjowe hłójčki steja po jednu na kóncach pjelsćojtych stołpikow a docpěja šěrokosć mjezy 30 a 40 mm. Korbik wobsteji z hač do 300 jazyčkowych kćenjow, znutřka z hač do 40 rołkowych kćenjow a docpěje šěrokosć wot 2 hač do 2,5 (3) cm. Jazyčkowe kćenja su linealne, docpěja dołhosć wot 14 mm, su mnoholičbne a kaž rołkowe kćenja su žołte. Za čas kćěwa njenjese zelene łopjena. Přikrywne łopješka su jednorynkale.
Kćenja so wot muchow a pčołkow wopróšeja.
Płody
Płód ma dołhi, židźany kosmokeluch.
Płody wětřik rozduwa.
Stejnišćo
Wón rosće na brjohach, na pućowych kromach, na nadróžnych kromach, na prózdnych rolach, na włóžnych rolach, na smjećišćach a w šćerkownjach. Ma radšo bóle mjeńše wotewrjene, zwjetša wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Kopytnik je w nimale cyłej Europje, sewjernej Aziji a sewjernej Africe rozšěrjeny.
Maćizny
Rostlina wobsahuje slinowe maćizny, kotrež kašel a dybawosć wolóžuja. Ale dźiwje rostlina jědojte pyrolicidinowe alkaloidy wobsahuja. Tohodla so w hojerstwje zwjetša bjezalkaloidowe wuplahowanki wužiwaja.
Podobne družiny
Podobny ród je dźewjaz, dźewjer Petasites (němsce Pestwurz). Jich łopjenowe zubki njenjesu čornojte kónčki.
Brasil-Post
Brasil-Post je brazilska nowina za němsku mjeńšinu (ca. 600.000) w Brazilskej. Nowina ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 21.850 eksemplarow.
Kalawa
Kalawa ( Calau) je delnjołužiske městačko w južnej Braniborskej. Ma něhdźe wósom a poł tysac wobydlerjow a słuša do serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Městačko leži wosrjedź Delnjeje Łužicy při južnej kromje Błótow a něhdźe 25 kilometrow zapadnje Choćebuza.
Měšćanske dźěle
K městu słušeja wjeski Bólašojce (Bolschwitz), Bukow (Buckow), Chańc (Gollmitz), Jazory (Groß Jehser), Kamjeny (Kemmen), Kšupow (Craupe), Młoźe (Mlode), Synjeńce (Zinnitz), Śerpšow (Erpitz), Wjerchownja (Werchow), Wólšyna (Erlenau), Zasłomjeń (Saßleben), Změšow (Groß Mehßow) a wobydlene gmejnske dźěle Batowk (Bathow), Jazorce (Mallenchen), Kałkojce (Kalkwitz), Kobłej (Cabel), Radowańk (Radensdorf), Rochusowy Doł (Rochusthal), Rudna (Reuden), Škódow (Schadewitz), Wjelchna (Plieskendorf), Žrakow (Schrakau), Zarěc (Säritz), Změšowk (Klein Mehßow) a Žytym (Settinchen).
Stawizny
Mjeno Kalawa wotwodźuje so wot staroserbskeho słowa kal, štož tak wjele kaž žumpadło abo łuža woznamjeni. Město so pisomnje 1279 prěni raz naspomni. W Kalawje dawaše tehdy hród z mjenom Dunkelsburg a ležeše w sewjero-zapadźe města. Ale hižo w 16. lětstotku bě tutón sylnje rozpadnjeny. Dźensa so jenož hišće někotre zbytki něhdyšich murjow namakaja. Město ležeše při wikowanskim křižowanišću, tak zo so w srjedźowěku tam wěste derjeměće wuwiwaše. W pózdnym srjedźowěku započa so na pózdnjogotiskej halowej cyrkwi twarić, kotraž hišće dźensa wobraz města wobknježi.
Kalawa běše hižo ze 14. lětstotka wokrjesne město. To zaležeše po wšěm zdaću na tehdyšim dominowacym hospodarskim połoženju města porno druhim bliskim městam južnje Błótow. Teritoriji wokrjesa pak so přez lětstotki často přeměnješe. W měsće běše serbšćina nimo němčiny wobchadna rěč hač do prěnjeje połojcy 19. lětstotka. W Mukowej statistice jewja so Kałkojce jako jenička wjes na teritoriju dźensnišeho města. Tam zwěsći Muka hišće šěsć serbskorěčnych wobydlerjow.
Kubłanje
Na Kalawskej Carla Anwandterowej zakładnej šuli poskića so delnjoserbšćina jako cuza rěč.
Sludjanka
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Hórki len
Hórki len (Linum catharticum) je rostlina ze swójby lenowych rostlinow (Linaceae).
Wopis
Hórki len je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 30cm.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, jejote hač lancetojte, cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 1 cm. Maksimalnje hornje su měnjate.
Jěndźelski len
Jěndźelski len (Linum leonii) je rostlina ze swójby lenowych rostlinow (Linaceae).
Hórki len
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač 6 cm. Jich pupki su wisace. 4-5 krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot 3 hač 6 mm a je běłe, ale na spódku žołte. 4-5 keluškowych łopješkow je na kromje žałzokosmate, jednonerwne a docpěwa dołhosć wot 2 hač 3 mm.
Chošćowy prućnik
Chošćowy prućnik ( Bassia scoparia) je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow.
Kowerb
Z terminusom kowerb (jendźelsce coverb) so woznamjenja w rěčespyće werby, kotrež w rěčach z werbowej serializaciju wustupuja a družinu adpozicionalneje funkcije (w konkretnym padźe prepozicionalnu funkciju) wupjelnjuja, na př. w tójšto wuchodnych a juhowuchodno-aziskich rěčach (na př. Chinšćina) ale tež w zapadoafriskich rěčach (na př. Yoruba), ale tež w Madźaršćinje.
Hubinkowe rostliny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Hórki len
Stejnišćo
Wón rosće na wapnowych suchich trawnikach, bazojtych bahnowych łukach, pućowych kromach a skłoninach. Ma radšo włóžne, wapnowe, zwjetša huste pódy.
Kowerb
Přispomnjenka
Kowerby so z konwerbami (jendźelsce converbs) zaměnić njemali.
Hórki len
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, ale w juhu jenož w horinach.
Wužiwanje
Rostlina wobsahuje linin, z kotrehož su so prjedy čaj přihotowali. Tutón čaj su wotwodźacy wuskutk měł. We wjetšich mnóstwach wón wuskutuje bluwanski powabk.
Kowerb
Přikłady
W chinšćinje su sćěhowace kowerby:
Wuska woka
Někotři awtorojo tutu družinu jako poddružinu rólna woka definuja.
1960
1960 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Myta
mini|upright=0.4|Frido Mětšk, nošer Myta Ćišinskeho 1960
Aleksejewka (Oblasć Bjelgorod)
thumb|left Aleksejewka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Bjelgorodskej oblasći a ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1685 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Rańšoalpski porstnik
Rańšoalpski porstnik (Potentilla clusiana) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Jiłow
Jiłow je pomjenowanje:
Holanska tamariska
Holanska tamariska (Tamarix ramosissima) je rostlina ze swójby tamariskowych rostlinow (Tamaricaceae).
Karačajewsk
thumb|left
Karačajewsk je město z 20.357 wobydlerjemi w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej. Leži pod Kawkazom při rěkomaj Teberda a Kuban něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Čerkeska.
Muchowy rybork
Muchowy rybork (Dionaea muscipula) je rostlina ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae).
21. februara
21. februara abo '''21. małeho róžka''' je 52. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 313 dnjow (314 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Michael Jackson (spisowaćel)
mini|upright
21. februara
Narodniny
thumb|upright=0.5|[[Gerhard Gundermann]]
Wumrěće
mini|upright=0.5|[[Jakub Nowak-Horjanski]]
Michael Jackson (spisowaćel)
Michael James Jackson (* 27. měrca 1942 we Wetherby; † 30. awgusta 2007 w Londonje) bě jendźelski nowinar a spisowaćel. Wón bě eksperta za piwo a whisky a je znate knihi wo tych temach napisał. Jackson je po swěće pućował, zo by lokalne sorty piwa a jich pochad zeznał. Jeho knihi su so předali we wjace hač 3 milionach eksemplarow na cyłym swěće a buchu přełožene do wósomnaće rěčow.
Jeho Michael Jackson's Malt Whisky Companion z lěta 1989 bě dotal najpopularniša kniha wo whisky. Nětčiša teorija piwowych stilow bazěruje předewšěm na knihach Jacksona The World Guide To Beer z lěta 1977.
Jackson je pisał za britiskej nowinje The Independent a The Observer. W lěće 1990 je dźěłał při dokumentariskej seriji The Beer Hunter w britiskej telewiziji Channel 4; serija měješe wosebje w Zjednoćenych statach wulki wuspěch.
W lěće 2006 wozjewješe, zo bě wot něhdźe dźesać lět parkinsonowu chorosć měł. Wumrě doma wot ataki wutroby.
Tajšet
thumb|left Tajšet ( Тайшет) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 570 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Fuchsijokwětny januškowc
Wopis
Fuchsijokwětny januškowc je w lěću zeleny, ćernjojty kerk, kotryž docpěje wysokosć a šěrokosć wot hač do 2 m. Młode wurostki su čerwjene. Rostlina je přećiwo zmjerzkej čućiwa. Kałače docpěja dołhosć wot 10 hač do 20 mm.
Kćenja
Kćěje w pózdnjej zymje. Wuske, dele wisace kćenja su čerwjene, šěrše hač dołhe a steja po jednym abo po dweju hač po štyrjoch w 2 hač 7 cm dołhich pakićach. Jich dołhe próškołopješka su čerwjene a dwójce hač štyri króć tak dołhe kaž krónowe łopješka. 4 čerwjene keluškowe łopješka su zrunane a docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm. 4 čerwjene krónowe łopješka su zrunane a dołhojte, maja nutř žołmičkatu kromu a docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm. Nahe próškowe nitki su linealne a docpěja dołhosć wot 12 hač do 40 mm. Owalne próšniki su wioletne abo čerwjene, njesu skulojćeny kónčk a docpěja wulkosć wot 2 mm.
Wysoke łopješki su šěroko-jejkojte a docpěja dołhosć wot 4 hač do 8 mm. Kćenjowe stołpiki docpěja dołhosć wot 8 hač do 12 mm.
Płody
Kulowate płody su čerwjene, husto žałzojće seršćikate a docpěja wulkosć wot 10 hač 12 mm.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Kaliforniskeje.
Wutrobojta woka
Wutrobojta woka (Vicia sativa L. subsp. cordata, syn.: Vicia cordata) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Zelenodolsk (Tatarstan)
thumb|left Zelenodolsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan při lěwym brjoze Wolgi něhdźe 40 kilometrow zapadnje Kazanja a ma něhdźe 98 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1865 jako wjes Kabačišće załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.
Łobjowa lubočinka
Łobjowa lubočinka (Eragrostis albensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Birjuč
thumb|left
Birjuč je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Bjelgorodskej oblasći a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1705 załožiło a ma wot lěta 2005 měšćanske prawa.
Lisabon
Lisabon ( Lisboa, serbsce tež Lizbona ) je stolica a najwjetše město Portugalskeje. Leži při rěce Tejo při Atlantiskim brjoze Iberskeje połkupy. Město ma wokoło 500.000 wobydlerjow, z předměstami wjace hač 2,8 milionow.
Lěpjacy len
Lěpjacy len (Linum viscocum) je rostlina ze swójby lenowych rostlinow (Linaceae).
Ostrownoj
thumb|left Ostrownoj (, do 1938 Jokańga/Йоканьга, 1938–81 Grjemicha/Гремиха, 1981–92 Murmansk-140/Мурманск-140) je zawrjene městačko w Ruskej federaciji.
Leži w Murmanskej oblasći při Barentsowym morju něhdźe 280 kilometrow wuchodnje Murmanska.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku jako wjes Jokańgskij Pogost a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Bronkow
Bronkow je delnjołužiska wjes a přisłušaca gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, něhdźe dźesać kilometrow južnje města Kalawy. Gmejna přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej.
Gmejna Bronkow mjezuje z Kalawu na sewjeru, z gmejnu Łukajcyny doł na wuchodźe, ze Starej Darbnju na juhowuchodźe, z Ranjom na juhu, ze Załhozdźom na zapadźe a z Mašowom na sewjerozapadźe.
Přez gmejnski teritorij wjedźe awtodróha A 13 (Berlin–Drježdźany).
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
Dalšej sydlišći bjez statusa gmejnskeho dźěla stej
Wulke Rědorjecy
Wulke Rědorjecy ( Großröhrsdorf ) su sakske město w Hornjej Łužicy w Budyskim wokrjesu. Městačko leži južnje wot Połčnicy w Zapadołužiskej pahórčinje a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Jakub Cyž (1775)
Jakub Cyž ( Jakob Zoesch; * 17. hodownika 1775 w Časecach, † 2. małeho róžka 1837 w Šěrachowje) běše serbski katolski farar a awtobiograf.
Wulke Rědorjecy
Dnja 1. januara 2017 bu susodna gmejna Bretnig-Hauswalde zagmejnowana. thumb|left|Radnica
Jakub Cyž (1775)
Narodźi so jako syn bura w katolskich Serbach a běše mjez 1790 a 1802 chowanc Serbskeho seminara w Praze. Po studiju filozofije a teologije dźěłaše jako kapłan při Budyskim tachantstwje (1802-13) a wot lěta 1813 skutkowaše jako farar w katolskim Šěrachowje.
Z pjera Jakuba Cyža pochadźeja wobšěrne rukopisne dźeniki, kotrež su nam hódnotne stawizniske žórła.
Róžatowe rostliny
Róžatowe rostliny (Resedaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Wulke Rědorjecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Grozen-Rudigersdorf pochadźa z lěta 1350.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).
Nižyn
Nižyn je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Oster něhdźe 90 kilometrow juhowuchodnje Černihiwa.
Ma něhdźe 71 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1078 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1625 měšćanske prawa.
Zelenokwětkata woka
Zelenokwětkata woka (Vicia melanops) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Teberda
thumb|left|250px
Teberda je městačko z 8.776 wobydlerjemi w južnoruskej republice  Karačajsko-Čerkeskej. Leži pod Kawkazom 22 kilometrow wot Čerkeska.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1868 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Hubinka
Hubinka (Orobanche) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Zubičkata woka
Zubičkata woka (Vicia serratifolia) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Časecy
Časecy ( Tschaschwitz) su mała hornjołužiska wjeska w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu. Wona je w formje kulowca natwarjena.
Leža južnje Kamjenskeje dróhi nad dolinu Satkule. Susodne wjeski su Lejno na sewjerowuchodźe, Wučkecy na juhowuchodźe, Njeradecy a Mały Wosyk na juhozapadźe kaž tež Zejicy na sewjerozapadźe.
Serbske mjeno
Mjeno Časecy wotwodźuje so po wšěm zdaću wot mjenow Častisław, Časłav abo tež Čadosław. Słowo čado steji w starohornjoserbskej rěči za dźensniše słowo dźěćo (starosłowjansce čedo, starodelnoserbsce čědo). Mjeno Čadosław ma potajkim sćěhowacy woznam: "..., kiž přez swoje dźěći sebi sławu dobywa, na sławje přiběra".
Wobydlerstwo
mini|Swjaty křiž při puću ze Zejic do Časec z wjesku w pozadku Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow mějachu Časecy w lěće 1884/85 cyłkownje 57 wobydlerjow, z kotrychž běchu 55 Serbja a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 54,9 %.
Přisłušnosć
mini|Kamjentny pućnik w Časecach (kulturny pomnik)
Libor Sztemon
Libor Sztemon (1978-2002 ) bě čěski rěčespytnik a tworićel wumělskich rěčow   : Lydnevi, Seversk, Slavëni, Slavisk...
Alpski płónčik
Alpski płónčik (Acinos alpinus [= Calamintha alpina]; něhdy Calamintha acinos) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Alpski płónčik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm a je rozpjeršenje kosmate. Rostlina je zmjerzkokruta.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, owalne hač lancetojte. Jich kónčk je wótro wjedźacy abo tupy.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Purpurwioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm, su často dlěše hač łopjena a steja zwjetša po třoch w łopjenowych rozporach. Na delnjej hubce njesu běłe mustrowanje. Keluch je brjuchaty.
Stejnišćo
Rosće na suchich kamjentnych trawnikach a na połsuchich trawnikach. Preferuje čerstwe, bazowe, zwjetša wapnite, často kamjentne pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Mała lubočinka
Mała lubočinka (Eragrostis minor) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Pěskowy prućnik
Pěskowy prućnik (Kochia laniflora, syn.: Bassia laniflora, Kochia arenaria) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodioideae) přirjaduje.
Róžat
Róžat (Reseda) je ród ze swójby róžatowych rostlinow (Resedaceae). Druhe serbske mjeno je rezeda.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Dobruša-Huska
Dobruša-Huska ( Doberschau-Gaußig) je gmejna w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin, juhozapadnje wulkeho wokrjesneho města Budyšin, kotraž je so w lěće 1999 z dotalneju gmejnow Huska a Hnašecy-Dobruša wutworiła. Sydło gmejnskeho zarjada so w Hnašecach namaka.
Hač na Kosarnju a Nowu Wjes słušeja wšitke gmejnske dźěle oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Susodne gmejny su Hodźij a Budyšin w sewjeru, Hornja Hórka we wuchodźe, Wjelećin w juhowuchodźe, Wjazońca w juhu a Smělna-Póckowy kaž tež Zemicy-Tumicy w zapadźe.
Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:
Po ludličenju lěta 2011 bě 39,5 % gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 6,3 % katolskeje konfesije.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
22. februara
22. februara abo '''22. małeho róžka''' je 53. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 312 dnjow (313 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jan Pawoł Křižan († 1923)
Zwjazkowa dróha 97
Zwjazkowa dróha 97 (němsce Bundesstraße 97, skrótšenka B 97) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe z Drježdźan do juha Braniborskeje na němsko-pólsku hranicu njedaloko Gubina. Dalše wuznamne města při zwjazkowej dróze 97 su Kinspork, Njedźichow, Wojerecy, Grodk a Choćebuz. Zwjazkowa dróha 97 je 147 km dołha.
Žołta woka
Žołta woka (Vicia lutea) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Zhorjelc
Zhorjelc (we wobchadnej rěči husto Zholerc; ,  Zgórjelc,  Zhořelec,  Zgorzelec) je po ličbje wobydlerstwa najwjetše město Hornjeje Łužicy a leži při Łužiskej Nysy. Z něhdźe 56.000 wobydlerjemi je šeste najwjetše město w Sakskej. Połojca města słuša wot lěta 1946 k Pólskej a rěka Zgorzelec. Zhorjelc je sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.
Město leži pod horu Sedło, kotraž je zdaloka widźeć a płaći jako charakteristiske znamjo Zhorjelca.
Stawizny
W 7. lětstotku wobsydlichu słowjanske kmjeny – prawdźepodobnje Bjezunčenjo – wokolinu dźensnišeho Zhorjelca. Sydlišćo same naspomni so hakle w lěće 1071 we wopismje kejžora Hendricha IV. jako słowjanska wjes Goreliz. Srjedź 12. lětstotka wuwiwaše so potom na městnje wsy wikowe sydlišćo.
Wobchad
Zhorjelc je wuznamne železniske křižowanišćo. Ze Zhorjelskeho dwórnišća wjedu čary do Drježdźan, Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa, Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.
Přez město běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 58 (Zhorjelc 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Bahorowa hubinka
Bahorowa hubinka (Orobanche purpurea) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Lěkarski płónčik
Lěkarski płónčik (Calamintha officinalis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Alpski šćedrjenc
Alpski šćedrjenc (Cytisus alpinus) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Aleksej Nikolajewič Tolstoj
thumb|right Aleksej Nikolajewič Tolstoj ( * 10. januara 1883, Nikolajewsk, Ruska; † 23. februara 1945 w Moskwje, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny ruski a sowjetski spisowaćel kaž tež wodźaca wosoba oficielneje sowjetskeje literatury po smjerći Maksima Gorkeho.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Recôncavo da Bahia uniwersita (portugalsce Universidade Federal do Recôncavo da Bahia) je statna uniwersita w brazilskim Cruz das Almasu, kotraž so 3. julija 2006 załoži.
Skalny porstnik
Skalny porstnik (Potentilla rupestris) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Zwjazkowa dróha 115
Zwjazkowa dróha 115 (němsce Bundesstraße 115, skrótšenka B 115) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe wot Jüterboga w juhu Braniborskeje do wuchodosakskeho Zhorjelca. Dróha je něhdźe 190 km dołha.
Madleńka Šołćic
Madleńka Šołćic ( Madlenka Scholze; * 1975) je serbska awtorka, redaktorka a dramaturgowka.
Šołćic wotrosće w Konjecach, wuchodnje Kamjenca. Dźensa bydli w Budyšinje. Studowała je w Lipsku wot 1995 sorabistiku a žurnalistiku. W lěće 2003 zakónči swój druhi studij jako diplomowana dramaturgowka.
Swoju karjeru při serbskim rozhłosu započa jako moderatorka 1999 ze załoženjom młodźinskeho wusyłanje Radijo Satkula. Pozdźišo dźěłaše jako moderatorka a redaktorka rańšeho wusyłanja a zdobom jako redaktorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko. Dźensa je Šołćic awtorka a režiserka dźěćaceho wusyłanja w Serbskim rozhłosu - Dobre ranje. 2008 je załožiła forum serbskich pisacych - literarny konopej.
Madleńka Šołćic dźěła wot hrajneje doby 2010/2011 jako dramaturgowka a Zastupjerka intendanta za serbske dźiwadło při Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje.
Wona je zmandźelena z Janom Budarjom a ma tři dźěći.
Poponc
Poponc (łaćonsce Glechoma hederacea) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (łaćonsce Lamiaceae). Dalše serbske mjeno je popjenc.
Hromadnik
Hromadnik ( tež Döhlener Berg) je 508 metrow wysoka hora w Hornjej Łužicy, kotraž słuša k Čornobóskeho rjećaza.
Geografija
mini|left|Skalna wěža na wjeršku Hromadnika mini|left|Skały na wjeršku Hora namaka so dźewjeć kilometrow juhowuchodnje Budyšina w prěnim (najsewjernišim) rjećazu Hornjołužiskich horin a twori zapadny wukónc Čornobóskeho masiwa. Pod Hromadnikom leža na sewjeru wjeski Rachlow, Delany, Splósk a Chójnica, na zapadźe Kózły a na juhu Kumwałdski doł.
Hromadnik je městno wšelakorych powědančkow, při čimž hraje tež tak mjenowana woporna škla mjez wjerškomaj Hromadnika a Čornoboha wěstu rólu. Tež mjeno hory so na mytisku słowjansku zašłosć jako pozdatne hromadźišćo poćahuje, njeje pak historiske, ale – kaž mjenje Čornobóh a Běłobóh – wumyslenka z doby romantiki.
Na wjeršku hory namakaja so skały, kotrež so mjez druhim za krosnowanje wužiwaja. Předewšěm na zapadnych skłoninach Hromadnika wudobywachu z wjacorych małych skałow kamjeniznu, wosebje zornowc.
Dla połoženja při zapadnym kóncu hórskeho rjećaza je Hromadnik na dešćach bohaty a žórlišćo wjele małych rěčkow.
Přez Čornobóh a Hromadnik běži dalokopućowanska šćežka němskeje jednoty Zhorjelc–Aachen.
Běła hubinka
Běła hubinka (Orobanche alba) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Włosata lubočinka
Włosata lubočinka (Eragrostis pilosa) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Běły róžat
Běły róžat (Reseda alba) je rostlina ze swójby róžatowych rostlinow (Resedaceae).
York University
York University (YU) je uniwersita w kanadskim Toronto, kotraž so 1959 załoži.
Barbuk
Barbuk je wjes w Delnjej Łužicy. Słuša wot 31. hodownika 2000 ke gmejnje Gatojce w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Leži něhdźe pjeć kilometrow juhowuchodnje Picnja na wysokosći wot 65 metrow nad mórskej hładźinu a měješe w lěće 2005 239 wobydlerjow.
Stawizny
Jan Arnošt Holan wopisuje wjes w 1870tych lětach takle: ''Domy su w Nowej Wsy nimale wšě z cyhelow natwarjene a steja w dołhej hasy ze swislemi na puć a kóždy ma z deskami wobhrodźeny dwór. Pjecy steja wonka přede wsu.''
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow rěčachu srjedź 1880tych lět wšitcy 256 wobydlerjow delnjoserbsce. Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 67 %.
Nowhorod-Siwerskyj
thumb|left
Nowhorod-Siwerskyj je město w Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Desna něhdźe 180 kilometrow sewjerowuchodnje Černihiwa.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1044 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1620 měšćanske prawa.
YU
YU steji jako skrótšenka za:
Barbjerski róžat
Barbjerski róžat (Reseda luteola) je rostlina ze swójby róžatowych rostlinow (Resedaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je žołćinka.
Skalny płónčik
Skalny płónčik (Acinos arvensis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Skalny płónčik je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Wonja kaž mjetlička.
Stołpik je kosmaty.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, krótko stołpikate, owalne hač lancetojte, njesu na kóždym boku 1-4 krótke zubki a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 2 cm. Na delnim boku njesu sylnje so pokazowace nerwy.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Módrowioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 0,7 hač do 1 cm. Wone su w klamje běłe. Króna docpěwa dołhosć wot 8 hač do 10 mm. Keluch je dwuhubkaty, husto wotstejo kosmaty a docpěwa dołhosć wot 5 hač do 7 mm. Jich zubki su deleka brjuchaće rozšěrjene.
Keluch je za čas płodow začinjeny.
Stejnišćo
Rosće na mjezotowych suchich trawnikach, na skalnych hłowach, na nasypach, na murjach, w zemskich nadrěwańcach, w šćerkowych jamach a na dwórnišćach. Preferuje bazowe, małohumusowe pěskowe a kamjentne pódy.
Dwójniči šćedrjenc
Dwójniči šćedrjenc (Cytisus ratisbonensis) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Genocid Armenjanow
miniatur|hochkant=1.5| Foto anonymneho němskeho pućowaceho: Armenjenjo budźa w aprylu 1915 wot osmaniskich wojakow z Kharperta (turkowsce: [[Harput) do lěhwa jatych w bliskim Mezireh (turkowsce: Elazığ) wjedźene. ]] Genocid Armenjanow bě jedyn z prěnich systematiskich genocidow 20. lětstotka. Wón sta so za čas Prěnjeje swětoweje wójnje pod zamołwitosću młodoturkowskeho, wot Komiteja za jednotu a postup tworjeneho knježerstwa Osmaniskeho mócnarstwa. Při masakerach a smjertnych pochodach, kotrež so hłownje w lětomaj 1915 a 1916 wotměchu, zahinychu po wšelakich trochowanjach mjez 300.000 a wjace hač 1,5 milionow ludźi. Trochowanja k ličbje Armenjanow, kotřiž so přez přesćěhowanja w předchadźacymaj lětdźesatkomaj morichu, wariěrowa mjez 80.000 a 300.000. 24. apryl, dźeń, na kotrymž so 1915 deportacija armenskeje elity z Konstantinopla zahaji, płaći w Armenskej jako wopomnjenski dźeń genocida.
Podawki, kotrež wot Armenjanow samych ze zapřijećom Aghet – „katastrofa“ – pomjenuja, su přez wobšěrny dokumentariski material z najwšelakorišich žórłow wobkrućene. Po wšěm swěće připóznaje najwjetši dźěl stawiznarjow woprawdźitosć tutoho ludomordarstwa. Armenjenjo widźa w nim njepokućenu njeprawdu a žadaja sej hižo lětdźesatki přiměrjene wopominanje tež w Turkowskej. Nawopak zaprěje oficielny turkowski stawiznopis a knježerstwo z Osmaniskeho mócnarstwa wuchadźaceje Turkowskeje republiki, zo jednaše so scyła wo ludomordarstwo. Woni woznamjenjuja deportacije jako „wójnske wěstotne naprawy“, kotrež běchu trjeba, dokelž Armenjenjo Osmaniske mócnarstwo přeradźichu, jeje tehdyšich wójnskich přećiwnikow podpěrachu a masaker na muslimach skućichu. Smjertne pady wjedu woni na njezbožowne wobstejnosće a jeničce jednotliwe nadpady wróćo. Zwada wo připóznaće genocida jako historisku woprawdźitosć poćežuje hač do dźensnišeho poćah mjez Turkowskej a Armeniskej na jednej stronje kaž tež mnohimi zapadnymi statami na tamnej stronje.
Z genocidom a wuhnaćom Armenjanow po 1915 pozhubi so zdobom zapadna warianta armenskeje rěče, kotraž běše w Anatoliskej, we wuchodnym a južnym dźělu dźensnišeje Turkowskeje rozšěrjena. Dźensa rěči so zapadna armenšćina hišće wot Armenjanow w diasporje, wosebje w Libanonje a Zjednoćenych statach.
Syktywkar
Syktywkar je wulkoměsto z 242.718 wobydlerjemi w juhu ruskeje republiki Komi a jeje stolica. Leži něhdźe tysac kilometrow sewjerowuchodnje wot Moskwy při rěce Sysoli a železniskej čarje do Workuty.
Jakub Cyž (1901)
mini|upright|Jakub Cyž
Syktywkar
Dźensniše město je so w lěće 1780 na městnje staršeho sydlišća załožiło.
Jakub Cyž (1901)
Jakub Cyž ( Jakob Ziesche; * 10. žnjenca 1901 w Žuricach, † 21. róžownika 1955 w Drježdźanach) běše serbski narodny prócowar a podpěrowar antifašistow.
Syktywkar
thumb|center|700px
Jakub Cyž (1901)
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše najprjedy Wotrowsku šulu, potom ratarsku šulu w Budyšinje. Dźěłaše jako praktikant w Čěskej a běše pozdźišo wobsedźer hospodarstwa w Njebjelčicach.
Skutkowaše aktiwnje za serbske towarstwa w katolskich kónčinach a dopisowaše do Serbskich Nowin a Katolskeho Posoła. W lěće 1923 běše sobuzałožer Serbskeho ratarskeho dorosta.
Za čas nacionalsocializma chowaše Cyž antifašistow w swojim domje w Njebjelčicach, mj. dr. swojeho bratra, dr. Jana Cyža, a zmóžni tam tež pólskim nućenym dźěłaćerjam tajne zetkanja.
Werb
Werb (wot łaćonskeho verbum "słowo"), tež słowjeso, je słowna družina, kotraž ma wěste morfologiske, syntaktiske a semantiske přiznamjenja. Wón wupraji činy, podawki a procesy.
Morfologija
W někotrych rěčach móžeja dalše kategorije wustupować:
Kongruenca
Wotwisnje wot mjenowanych kategorijow werby w rozdźělnych rěčach, na př. we wjele indoeuropskich rěčach, po wosobje a numerusu wariěruja. Tajka kongruenca tež w serbšćinje wustupuje, ale w někotrych rěčach faluje. Na př. někotre germanske rěče, kaž na př. afrikaanšćina, danšćina, norwegšćina tajku kongruencu wjace nimaja. Nimo toho kongruenca faluje we wěstych rěčnych swójbach, na př. w tibeto-chinskich rěčach.
W někotrych rěčach samo kongruenca po direktnym a indirektnym objekće wustupuje nic jenož po subjekće, kaž na př. w baskišćinje, georgišćinje, rěči kečua.
Syntaksa
Werby wustupuja jako sadowe čłony. Po funkciji jako predikat sady so rozeznawaja:
Semantika
Semantisce werby so móžeja po sćěhowacych kriterijach rozeznawać:
Warnoćicy
Warnoćicy je pomjenowanje:
Blěda hubinka
Blěda hubinka (Orobanche pallidiflora) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).