cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Něžna syćina
Stejnišćo
Rosće na lěsnych pućach, stupowych trawnikach.
Mailand
Mjeno Milano pochadźa z łaćonskeho Mediolanum, zestajenki z medio („wosrjedź“) a planum („runina“).
Prawa włóska worješina
Płody
Póčkaty płód je owalny hač kulowaty, maksimalnje 5 cm tołsty, ma zelenu skorpawu a brózdźene, swětłobrune drjewjane jadro. Płody wot septembra hač do oktobra dozrawja. Wone wobsahuja hač do 60 % tučneho wolija. Soje, wróny, wjewjerčki, drěmotki a myše płody rozšěrjuja.
Gloksinija
Gloksinija (Sinningia) je ród ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae).
Prawa włóska worješina
Juglon
Hižo wučeny Plinius je pytnył, zo pod štomom lědma druhe rostliny rostu. Přičina za to je wobsahowa maćizna juglon, kotryž kołochowanje a rosćenje wjele rostlinskich družinow zahaći. Měza čerstwych łopjenow a zelenych skorpawow intensiwnje žołtobrunje kožu zabarbi.
Gloksinija
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Prawa włóska worješina
Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochoda z Aziji a regiona wuchodneho srjedźneho morja. Rostlina je z Romjanow k srjedźnej Europje přišła.
Ma radšo hłubokosahace, włóžne, wutkate, wapnite hač po prawym měrje kisałe hlinjane a łučinowe pódy.
Wužiwanje
Štom poskići drjewo, drjewjanu bajcu a wolijowe symjenja. Jeho brunočerwjene, ćmowje mustrowane drjewo so za meble wužiwa.
Bruny mjedwjedź
Bruny mjedwjedź (Ursus arctos) je družina mjedwjedźow (Ursidae), kotryž waži wot 105 do hač do 780 kg.
Wopis
Bruny mjedwjedź docpěje we wuchodźe wjetši wulkosć hač w zapadźe. Jeho wulkosć a waža wot poddružiny wotwisuje.
Niska syćina
Niska syćina (Juncus bulbosus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Bruny mjedwjedź
Rozšěrjenje a poddružiny
Družina we wjacorych poddružinach w dźělach Eurazije a sewjerneje Ameriki wustupuje, při čimž we wuchodnej a juhowuchodnej Europje, w Skandinawiskej, na Pyrenejach a juhozapadnej Španiskej wustupuje. Wón bě prěnjotnje w cyłej sewjernej Americe, Europje a Aziji domjacy.
Streptokarpus
Streptokarpus (Streptocarpus) je ród ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wuktyl
Wuktyl je městačko w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 500 kilometrow sewjerowuchodnje Syktywkara.
Kašubojo
thumb|right|250px|Kašubska drasta thumb|left|220px|Kašubska wušiwanka Kašubojo su mały zapadosłowjanski lud, kotryž je předewšěm we wokolinje pólskeho města Gdańsk žiwy. Woni su w Pólskej jako etniska mjeńšina připóznaći.
Wuktyl
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Kašubojo
Kašubojo maja swoju chorhoj a swoju rěč, kotraž je podobna pólšćinje a tež druhim zapadosłowjanskim rěčam.
Wuktyl
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1964 załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.
Jörg Urban
Jörg Urban (* 4. awgusta 1964 w Mišnje) je sakski politikar Alternatiwy za Němsku (AfD), wot 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc Sakskeho krajneho sejma a wot 2017 jako naslědnik Frauki Petry předsyda swojeje frakcije w krajnym sejmje. Wot 4. februara 2018 je zdobom předsyda krajneho zwjazka strony w Sakskej.
Urban bě hač do lěta 2014 předsyda Zeleneje ligi w Sakskej a je wot 2013 člon AfD.
Wón bydli wot 1986 w Drježdźanach, je bjezkonfesionelny, woženjeny a ma tři dźěći.
Wólby
Urban kandidowaše w lěće 2015 bjez wuspěcha we wólbach za wyšeho měšćanostu Budyšina a w septembrje 2019 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu Budyšin 5 přećiwo Markej Šimanej, kiž móžeše pak swój wólbny wokrjes ze snadnej wjetšinu zakitować.
Pěskowa syćina
Pěskowa syćina (Juncus tenageia) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Prosty achimenes
Prosty achimenes (Achimenes erecta) je rostlina ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae).
Łučna dornica
Łučna dornica (Festuca pratensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Łučna dornica je ćmowozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm.
Łopjena
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 5 mm a dołhosć wot 10 hač do 20 cm, při čimž na spódku nahe wuška njesu.
Sakski krajny sejm
mini|upright|Wopon Sakskeho krajneho sejma mini|Němsko-serbski napis při zachodźe krajneho sejma
Łučna dornica
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Pakić je šwižna a docpěwa dołhosć wot 10 hač do 20 cm. Delnja hałuza pakiće wobsteji ze 4-5 kłóskow a krótku hałuzu na spódku z 1(-3) kłósku. Žołtozelene abo wioletnje blakate kłóski docpěwaja dołhosć wot 9 hač do 11 mm a zwjetša wobsteja ze 7-8 kćenjow. Kochty faluja.
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach a pastwach a łuhojtych łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Sakski krajny sejm
Předsyda krajneho sejma je Matthias Rößler (CDU).
Serbiskochorwatšćina
thumb|300px|Etno-politiske warianty Serbiskochorwatšćiny abo Serbo-Chorwatski diasystem (z lěta 2006) Serbiskochorwatšćina je južnosłowjanska rěč.
Pónoj
thumb|right|240px|Dwě pónoji z rozdźělnymaj wulkosćomaj Pónoj je płona bejzwěkowa kaserola z dołhim přimadłom, kotryž słuži zo by pjekł abo pražił.
Serbiskochorwatšćina
Serbiskochorwatšćinu wužiwa 21 milionow ludźi w juhowuchodnej Europje. Dla politiskich wuměnjenjow wobsteja mjeztym štyri standardne rěče, bazěrowace na samsny nowoštokawskim dialekće: bosnišćina, čornohóršćina, chorwatšćina a serbišćina. Wone słuža we wotpowědnych krajach pod tutymi mjenami jako hamtske rěče, tworja pak z linguistiskeho wida jednotny rěčny system.
Pónoj
Na rozdźěl wot železnika pónoj je wjace niša a wolóžuje wobroćowanje pječeneho z přimadłom. Mokrina spěšnišo so wuparjuje dla poměra mjezy wolumenom a powjerchom.
Serbiskochorwatšćina
Serbiskochorwatšćina ma cyłe mnóstwo narěčow, kotrychž hranicy njemakaju z hranicami krajow.
Pónoj
Typiske jědźe, kotrež so w pónoji přihotuja, su pampuchi abo pražene běrny.
Pónoje powšitkownje su fabrikowane z aluminija, wocla abo njezerzawjaceho wocla a móžeja měć teflon na jich powjerchu, kotryž zadźěwa přilěpjowanju jědźow na nim.
Serbiskochorwatšćina
Narěče
Su tři hłowne narěče:
Serbisko-chorwatski alfabet
W serbisko-chorwatskej rěči w Bosniskej a Hercegowinje, Čornej Horje a Serbiskej su wužiwane łaćonske kaž tež kyriliske pismiki; w Chorwatskej pak jenož łaćonske.
Michał Frencel
Michał Frencel (tež Brancel, němsce Michael Frenzel abo Frentzel; * 2. februara 1628 w Běčicach; † 29. junija 1706 w Budestecach) bě ewangelski farar, rěčespytnik a sobuzałožer hornjoserbskeje spisowneje rěče.
Žiwjenje
mini|upright|left|Narowny kamjeń Michała Frencla w Budestečanskej cyrkwi Michał Frencel narodźi so jako syn Běčičanskeho wjesneho sudnika a šosarja. Jeho dźěd z nanoweho boka, Jakub Frencel, pochadźeše z Čech a bě kónc 16. lětstotka jako eksulant do Łužicy přišoł a so jako chěžkar w Njezdašecach zasydlił.
Wuchodźiwši wjerchowsku šulu swj. Afry w Mišnje (1643–1649) poda so Michał Frencel na studij teologije do Lipska a Běłeje Hory (Wittenberg). W lěće 1651 dósta Frencel prěnje farske městno w Kózle, hdźež so w lěće 1656 jeho syn Abraham narodźi. Po jědnaće lětach přesydli so 1662 ze swójbu do Budestec, hdźež potom hač do swojeje smjerće skutkowaše.
Frencel płaći jako załožer hornjoserbskeje spisowneje rěče. Ze swojimi přełožkami (Sćeni swj. Mateja a Marka 1670, Mały Katechizm 1693, Kniha psalmow 1703, Nowy zakoń 1706) kaž tež originalnymi twórbami (Budestečanska dupa 1688, list ruskemu carjej 1697, wšelake basnje) je wuwiće hornjoserbšćiny bytostnje wobwliwował. Jako prěni zawjedźe diakritiske znamješka po čěskim přikładźe, njezamó wšak swój naćisk serbskeho prawopisa přesadźić a so jeho pozdźišo zaso wzda.
Lěsna dornica
Lěsna dornica (Festuca altissima) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Michał Frencel
Tekstowe přikłady
mini|left|Frenclowy přełožk Noweho zakonja w [[Serbski muzej Budyšin|Serbskim muzeju]]
Lěsna dornica
Wopis
Łopjenowe kóžki docpěwaja dołhosć wot 3 mm.
Kłóski docpěwaja dołhosć wot 7 hač do 8 mm. Kryjace pluwizny njenjesu kochty.
Stejnišćo
Rosće w dubowych jědlowych lěsach.
Danska
Danska ( Kongeriget Danmark) je kralestwo mjez Sewjernym a Baltiskim morjom w srjedźnej Europje. Stolica a najwjetše město je Kopenhagen. K Danskej słušatej awtonomnej teritorijej Grönlandskeje a Ferejskich kupow.
Danska je čłon Europskeje unije a NATO.
Na juhu Danskeje, w Sewjernej Schleswigskej blisko němskeje hranicy, bydli němskorěčna mjeńšina.
Sven Liebhauser
Liebhauser bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 36,3 % hłosow woleny. 2014 dósta we wólbnym wokrjesu Srjedźna Sakska 4 samo 45 % hłosow.
Mała dornica
Mała dornica (Festuca airoides) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Mario Löffler
Löffler je bjezkonfesionelny, nježenjeny a bydli w Jahnsdorfu.
Žołty žonop
Žołty žonop (Coincya monensis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Kamjentny worjech
Systematika
Synonymy za ród su Elephantusia, Palandra  a Yarina.
Sćěhowace družiny su připóznate :
Jan Löffler
alternativtext=Jan Löffler 2020 - Fotomotiv, kl.jpg|mini|Jan Löffler (2020) Jan Löffler (* 3. junija 1981 we Werdauwje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 8 (Šwikawski kraj 2) w sakskim krajnym sejmje.
Löffler bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 39,5 % hłosow woleny.
Wódnjankowe rostliny
Wódnjankowe rostliny (Hydrocharitaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Jemwa
Jemwa je město w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 120 kilometrow sewjernje Syktywkara.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1941 załožiło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.
Wšědny kamjentny worjech
Wšědny kamjentny worjech (Phytelephas macrocarpa) je štom ze swójby  palmowych rostlinow (Arecaceae).
Opava
Opava (šlesce Uopawa, Troppau,  Opawa, staropólsce Tropawa) je město na sewjerowuchodźe Čěskeje republiki. Wone je nětko jedne z wjetšich městow Morawskošleskeho kraja, historisce běše Opava hłowne město toho dźěla Šleskeje, kotryž wosta po wójnach we 18. lětstotku při krajach Čěskeje króny.
Ma něhdźe 58.000 wobydlerjow, kiž su zdźěla awtochtoni wobydlerjo toho města a regiona, zdźěla pak přindźechu po wójnje z druhich kónčin Čěskeje a Słowakskeje, wosebje z kónčin wokoło Brna. W Opavje je cyły rjad zakładnych a wyšich šulow, eksistuja někotre powołanske šule a wot lěta 1991 tež Šleska uniwersita.
Opava je přeco hišće kulturne a politiske srjedźišćo regiona tak mjenowaneje Čěskeje Šleskeje. W měsće a wokolinje namakaja so wjacore industrijowe zawody, na př. mašinotwarski zawod Ostroj za mašiny do wuhlowych podkopkow a farmaceutiski Galena, kiž je najstarši farmaceutiski zawod nic jenož w Čěskej, ale na cyłym teritoriju něhdyšeje Rakusko-Wuhorskeje.
Wobydlerjo wosebje z bliskich wsow rěča specifiski dialekt, kotryž je trochu zdaleniši wot spisowneje čěšćiny a je bliši nic jenož pólšćinje, ale tež serbšćinje, štož so při wosobinskich kontaktach ze Serbami lochko spóznawa. Přećelske zwiski matej Maćica Opavska a Maćica Serbska, kaž tež chóraj Stěbořice a Budyšin a chóraj Křižkovský a Delany.
Václav Klaus
mini|upright|Václav Klaus
Pochowa syćina
Pochowa syćina (Juncus alpinoarticulatus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Václav Klaus
Václav Klaus (* 19. junija 1941 w Praze) je čěski ekonom, konserwatiwny politikar a běše wot 2003 do 2013 prezident Čěskeje republiki.
Žiwjenjoběh
W lětach 1958–1963 je Klaus studował wukrajne wikowanje na Wysokej ekonomiskej šuli w Praze. Při studiju je so zeznał ze swojej pozdźišej žónskej Liviju. Po wuspěšnym absolwowanju studija je dźěłał na wšelakich městnach při čěskosłowakskej akademiji wědomosćow (ČSAV), čěskosłowakskej centralnej bance a na kóncu při prognostiskim instituće akademije wědomosćow (Prognostický ústav), hdźež je so zaběrał z makroekonomiju.
Wot julija 1992 do julija 1997 bě čěski premierminister. W tutym času je došło tež k dźělenju Čěskosłowakskeje republiki. Klaus je za to wjedł rozmołwy z Mečiarom. Winicy dźělenja jeho za to hač do dźensnišeho kritizuja. W februarje 2003 je so wuzwolił jako prezident Čěskeje republiki (ČR). Wón płaći jako najwažniši čłowjek za reformy k zawjedźenju swobodneho wikoweho hospodarstwa w ČR.
Wón je woženjeny a ma dweju synow.
Nimo swojeje politiskeje dźěłanosće je tež produktiwny spisaćel (hlej bibliografija).
Bibliografija
Cyłkowna bibliografija Václava Klausa wobsahuje hač donětka 34 wšelakich titulow.
Strelna
thumb|left thumb|left Strelna je sydlišćo w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při brjoze Finskeho zaliwa a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1500 załožiło.
Kašubska
thumb|250px|Karta Kašubskeje (Bernard Sychta) thumb|250px|Karta Kašubskeje (Jan Mordawski) Kašubska (kaš. Kaszëbë, něm. Kaschubei, pól. Kaszuby) je krajina w sewjernym dźělu Pólskeje, hdźež su Kašubojo žiwi a so kašubsce rěči.
Krušwica (mjeno)
Krušwica je serbske swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Šwicarski klon
Šwicarski klon (Acer opalus) je štom abo kerk ze swójby mydłowcowych rostlinow (Sapindaceae).
Po někotrych žórłach je swójbje klonowych rostlinow (Aceraceae) přirjadowany a ma wědomostne mjeno Acer opulifolium.
Wopis
Šwicarski klon je w lěće zeleny štom abo kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 12 m (8-15 m, 15-20 m).
Króna je husta a šěroko horbata.
Zdónk je krótki, často křiwy a wjerćany.
Skora je na spočatku čerwjenojće brune, pozdźišo ma hrube, na kromach so rózno zhibowace šupizny, kotrež po wotpadnjenju oranžobrune blaki zawostajeja.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena maja tři hač pjeć zhruba tupje karbowanych lapow a su na hornim boku ćmowozelene a na delnim boku šěrozelene a mjechko kosmate. Wone su dołho stołpikate a docpěwaja šěrokosć wot 6 hač do 10 (12) cm.
Nazymske barbjenje je oranžočerwjene.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Žołte kćenja so před łopjenami jewja a steja w sedźacych wokołkowych pakićach a so před łopjenami jewja. Zdźěla su dwusplažne a zdźěla su jednosplažne.
Kćenja wot pčołkow a druhich insektow wopróša, dokelž wobsahuja dosć nektara.
Płody
Płody su worješki na tołstym stołpiku a njesu prawokutnje hač wótro wotstejacej, róžojće-zelenojtej hač čerwjenobrunej křidlešce.
Stejnišćo
Rosće w ćopłych dubowych lěsach. Preferuje srjedźosahace, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnym Čornym lěsu, Šwicarskim jura, Alpach, Cevennen, Pyrenejach a juhozapadnej Europje rozšěrjena.
Waložyn
thumb|left
Waložyn je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Waložynskeho rajona.
Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Minska.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1929 měšćanske prawa. Mjez 1919 a 1939 słušeše do Pólskeje. Hač do holocausta bě wjetšina ludnosće židowska.
Bydgoszcz
Bydgoszcz ( Bromberg, serbsce tež Bydhosć abo Budhosć ) je – nimo Torunja – jedna ze stolicow a zdobom najwjetše město Kujawsko-pomorskeho wojewódstwa w Pólskej. Je z nimale 350.000 wobydlerjemi wosme najwjetše město Pólskeje a nadeńdźe so na sewjeru kraja, něhdźe 270 kilometrow wot Waršawy.
Buča
thumb|left|Dwórnišćo w Buči
Buča je město w Kijewskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Kijewa.
Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Dźensniše město nasta ze zastanišća při železniskej čarje Kijew–Kowel, kotraž bu kónc 19. lětstotka natwarjene. Mjeno poćahuje so na rěku Buča, kotruž čara na tutym městnje přeprěči. W lěće 2006 dósta Buča měšćanske prawa.
Bydgoszcz
Prěnje sydlišćo na tutym městnje załoži so w 11. lětstotku. Po 1343 natwari kral Kazimir Wulki tule hród. Tři lěta pozdźišo, 1346, dósta Bydgoszcz měšćanske prawa. Němscy wobydlerjo dachu nowemu městu mjeno Brahenburg po rěce Brda (němsce Brahe), pólscy přewzachu stare mjeno słowjanskeho sydlišća, Bydgost. W 16. lětstotku bě Bydgoszcz jedne z najwjetšich městow Pólskeje. Po nimale dospołnym zničenju města we Wulkej nordiskej wójnje měješe pak w lěće 1772 jenož hišće 700 wobydlerjow. Wot 1772 do 1920 słušeše město po rozdźělenju Pólskeje k Pruskej, najprjedy k Zapadopruskej prowincy a po 1815 k prowincy Poznań. Wot kónca Prěnjeje swětoweje wójny słuša Bydgoszcz zaso k Pólskej.
Wot septembra 1939 hač do januara 1945 bě město wot němskeho wójska wobsadźeny.
Wulkokwětny achimenes
Wulkokwětny achimenes (Achimenes grandiflora) je rostlina ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae).
Stary zakoń
Stary zakoń je zběrka knihow, kotraž je židowskemu ludej a pozdźišo křesćanam jenak swjata. Židźa Palestiny rozeznawaja tři dźěle biblije: Pjeć knihow (pentateuch) zakonja (tora):Genezis, Eksodus, Lewitikus, Numeri, Deuteronomium, kotrež so Mójzesej připisuja. Knihi profetow, kotrež dźěla do zažnych (Jozua, sudnikow, Samuel, kralow) a do pózdnich profetow (Jezaja, Jeremia, Ecechiel a knihi dwanaće profetow) a dalše spisy (Psalmy, Ijob, Přisłowa, Rut, Žałosćenja, Pěseń pěsnjow, Kohelet, Ester, Daniel, Esra, Nehemia a chroniki). Dokelž njedźělachu hišće knihi Samuel, kralow, Esra, Nehemia a chroniki a dokelž znajachu 12 małych profetow jako jednu knihu, ličachu cyłkownje 24 knihow Swjateho pisma. Hakle w křesćanskich wudaćach dźělachu mjenowane knihi, tak zo znaje tutón kanon 39 knihow, t. mj. protokanon (prěni porjad). Grjeksce rěčacy Židźa wužiwachu při Božich słužbach w synagogach bibliju w grjekskim přełožku, t. mj. septuagintu. Tuta wobsahowaše hišće dalše knihi, kotrež mějachu Židźa w diasporje tež za Swjate pismo (deuterokanon) (katolski pohlad): knihi Tobit, Judit, 1 a 2 Makkabejow, Baruch, mudrosće a Sirach, nimo toho wěste wotrězki w knihomaj Daniel a Ester. W hebrejskej bibliji pobrachuja deuterokanoniske knihi. W křesćanskich wudaćach biblije su knihi znowa rjadowali a rozdźělili na stawizniske, powučne a profetiske knihi. Martin Luther je jenož hebrejski tekst připóznał, je deuterokanoniski wuzamknył a apokryfy - pozdźišo přidate - mjenował. Protokanoniske knihi Stareho zakonja su prěnjotnje hebrejske. Někotre wotrězki maja aramejski pratekst, kaž Jězus doma rěčał, deuterokanoniske su grjekske. Swětowy zwjazk bibliskich towarstwow a Sekretariat za jednotu křesćanow stej 1968 wobzamknyłoj, zo mamy w ekumeniskich wudaćach tež deuterokanoniske knihi.
Wódnjanka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
1768
1768 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Kokosowa palma
Kokosowa palma (Cocos) je ród ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Afriska fijałka
Afriska fijałka (Saintpaulia ionantha) je rostlina ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae).
Mnohokwětkata čerwjena dornica
Mnohokwětkata čerwjena dornica (Festuca heteromalla) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Klukoćinowe rostliny
Klukoćinowe rostliny (Staphyleaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
K swójbje klukoćinowych rostlinow (Staphyleaceae) słuša dwaj do pjeć rodow z něhdźe 45 hač 60 družinow:
Wobaj rodaj Huertea a Tapiscia něhdyšeje podswójby Tapiscioideae njesłušatej dźensa wjace do tuteje swójby.
Přimórska syćina
Přimórska syćina (Juncus maritimus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Křižomnikowe rostliny
Křižomnikowe rostliny (Hypericaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Wšědna kokosowa palma
Wšědna kokosowa palma (Cocos nucifera) je štom ze swójby palmowych rostlinow (Arecaceae).
Klukoćina
Klukoćina (Staphylea) je ród ze swójby klukoćinowych rostlinow (Staphyleaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Nimo toho je tež hybrid znaty:
Sćěhowacej prjedy tu zarjadowanej družinje so aktualnje druhimaj rodomaj rjadujetej:
Krasny zwónčk
Krasny zwónčk (Sinningia speciosa) je rostlina ze swójby gesnerijowych rostlinow (Gesneriaceae).
Jan Bjarnat Krušwica
mini|upright|Jan Bjarnat Krušwica
Jan Bjarnat Krušwica ( Johann Bernhard Kruschwitz; * 14. meje 1845 w Dołhej Boršći, † 13. oktobra 1919 we Wjerbnje) bě serbski farar, kěrlušer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Dołhoboršćanskeho fararja Jana Krušwicy a wopytowaše wot 1859 do 1866 gymnazij w Budyšinje. We Wrócławju a Berlinje studowaše ewangelsku teologiju a wot 1870 do 1872 bě na prědarskim seminarje we Wittenbergu. Wot 1872 do 1874 měješe městno wikara w hornjošleskim Neustadće. Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako farar najprjedy w Hbjelsku (1874–1878) a potom přez 40 lět hač do swojeje smjerće w delnjołužiskim Wjerbnje.
Do Wjerbnjanskeje wosady přińdźe přećiwo woli tamnišeho feudalneho patrona a měješe tohodla z wjele ćežemi wojować. Pola Mata Kosyka bě delnjoserbšćinu nawuknył.
Jan Bjarnat Krušwica bě składnostny spisowaćel a kěrlušer. Wón dopisowaše nastawki ze wšědneho žiwjenja do delnjoserbskeho Casnika a zběraše material z regionalnych stawiznow, z kotrehož nasta spis Geschichte der Kirche zu Werben (Cottbus 1911), kotryž wozjewi so w lěće 1915 tež serbsce w Časopisu Maćicy Serbskeje. W swojej wosadźe wojowaše za wuchowanje serbšćiny a zawjedźe samostatnu serbsku božu słužbu. W lěće 1883 docpě wužiwanje nowych serbskich spěwarskich.
Hromadźe z Benjaminom Běgarjom přełoži cyrkwinsku agendu do delnjoserbšćiny, kotraž so wot 1898 we wšěch pruskich wosadach nałožowaše. W lěće 1895 wutwori Raiffeisenowe towarstwo za Wjerbno a wokolinu k spěchowanju tamnišeho ratarstwa.
Krušwica bě w lěće 1880 ze sobuzałožerjom Maśicy Serbskeje a hač do swojeje smjerće jeje městopředsyda. Wón bu dnja 16. oktobra 1919 na Wjerbnjanskim kěrchowje pochowany.
Holger Mann
miniatur|Holger Mann (2013)
Holger Mann (* 19. februara 1979 w Drježdźanach) je sakski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, wot lěta 2009 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik frakcije SPD za wysoke šule a wědomosć.
Wón je ženjeny, nan dweju dźěsćow a bydli w Lipsku.
Komiteja za dźěłaćersku internacionalu
Komiteja za dźěłaćersku internacionalu respektiwnje Komitee für eine Arbeiterinternationale (KAI) a jendźelšćina: Committee for a Workers’ International (CWI) je internacionalne trotzkistiske a rewolucionarno-socialistiske zhromadźenstwo.
Internacionalne sekretariat CWIa ma jeho městno w Londonje a koordinowaše dźěło organizacijow we wšelake krajam.
CWI so distancowaše w teorije a praksy jasnje wot stalinizma.
Pentateuch
Pentateuch je pjeć knihow zakonja (Tora): Genezis, Eksodus, Lewitikus, Numeri, Deuteronomium. Jich hebrejske mjena wotpowěduja słowam, kotrež steja cyle na spočatku tutych knihow, abo znajmjenša w prěnim hrónčku - Na spočatku, Mjena, A zawoła, W pusćinje, Słowa.
Lermontow
Lermontow je:
Rozšěrjena syćina
Rozšěrjena syćina (Juncus effusus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Jürgen Martens
Dr. Jürgen Martens (* 3. awgusta 1959 w Mnichowje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kotryž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu ze zapósłancom sakskeho krajneho sejma a wot 2009 do 2014 jako statny minister za justicu a Europu čłon sakskeho knježerstwa. Do toho dźěłaše jako prawiznik w Moranach (Meerane).
Wot nazymy 2017 bu Martens na druhim městnje krajneje lisćiny sakskeje FDP do němskeho zwjazkoweho sejma woleny.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju synow.
Mikuń
thumb|left|250px Mikuń je městačko w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 100 kilometrow sewjernje Syktywkara.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1937 załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Geert Mackenroth
mini|upright|Geert Mackenroth (2013)
Geert Wilhelm Mackenroth (* 1. februara 1950 w Kielu) je němski sudnik a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 37 (Ryzawa-Wulki Hojn 1) w sakskim krajnym sejmje. Wón bě mjez 2004 a 2009 jako statny minister za justicu čłon sakskeho knježerstwa a sakski čłon zwjazkoweje rady.
Mackenroth bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 33,2 % hłosow woleny. 2014 móžeše swój mandat we wólbnym wokrjesu Mišno I zakitać.
Estiska
Po Prěnjej swětowej wójnje běše Estiska mjez 1918 a 1940 k prěnjemu razej njewotwisna a wot Druheje swětoweje wójny hač do lěta 1991 dźěl Sowjetskeho zwjazka. Wot awgusta 1991 je wona znowa njewotwisny stat, kotryž přisłuša kaž Letiska a Litawska wot lěta 2004 k Europskej uniji.
Wosebje na wuchodźe Estiskeje je poměrnje wulka ruskorěčna ludnosć žiwa.
Geert Mackenroth
Wón je ewangelski, ženjeny a nan štyrjoch dźěći.
Estiska
Geografija
Estiska mjezuje na wuchodźe z Ruskej, na juhu z Letiskej a na sewjeru a zapadźe z Baltiskim morjom. Wuchodna hranica k Ruskej, kotraž běži hłownje přez Peipuski jězor, pjaty najwjetši jězor Europy, je zdobom wonkowna hranica Europskeje unije.
Najwyša hora je Suur Munamägi (318 m nad normalnej nulu) na juhowuchodźe Estiskeje a najniše městno je pobrjóh Baltiskeho morja. Před zapadnym brjóhom Estiskeje nadeńdźetej so wulkej kupje Saaremaa a Hiiumaa.
Hlej tež: Lisćina narodnych parkow w Estiskej
Města
Najwjetše města su:
Swětowe herbstwo
mini|upright|Němska wersija emblema
Jako swětowe herbstwo wuznamjenja organizacija UNESCO městna, kotrež maja dla swojeje jónkrótnosće, awtentiskosće a integrity swětodaloki wuznam a kotrež so namjetuja wot statow, w kotrychž so nadeńdu. Titul bazuje na wot 190 statow a teritorijow ratificěrowanej Konwenciji swětoweho herbstwa z lěta 1972.
Prěnje městna swětoweho herbstwa běchu w lěće 1978 slědowace: Skalne cyrkwje w Lalibeli (Etiopiska), Narodny park Simen (Etiopiska), Aachenska tachantska cyrkej (Němska), Narodny park a namórske škitne pasmo Galapagosowych kupow (Ekwador), stare město Quita (Ekwador), Historiski narodny park L’Anse aux Meadows (wikingerowe sydlišćo, Kanada), Nahanni National Park Reserve (Kanada), stare město Krakowa (Pólska), selowe podkopki we Wieliczce a Bochniji (Pólska), kupa Gorée (Senegal), Narodny park Mesa Verde (Zjednoćene staty) a Narodny park Yellowstone (Zjednoćene staty).
Cyłkownje wopřijima lisćina swětoweho herbstwa 1052 pomnikow w 165 krajach, 814 kulturnych pomnikow a 203 přirodne pomniki. Dalše 35 su zdobom kulturne a přirodne pomniki.
Na dalšimaj lisćinomaj zběra UNESCO swětowe dokumentowe herbstwo z wuznamnymi dokumentami w archiwach, bibliotekach a muzejach swěta kaž tež imaterielne kulturne herbstwo, ke kotremuž słušeja tež nałožki Serbow we Łužicy.
Tatarski klon
Po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (Aceraceae).
Wopis
Tatarski klon je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 5 hač do 7 m. Rostlina je zmjerzkokruta.
Króna je wotewrjena. Zdónk je niski. Skora je brunje hładka, pozdźišo jasnišo šmórnjena.
Łopjena
Přećiwostejne, błyšćace, zelene, dołho stołpikate łopjena su zwjetša njelapate, druhdy njejasnje lapate a jejkojte. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač 10 cm. Jich kroma je rězana. Wone su na hornim boku słabje zelene a na delnim boku najmjenje podłu hłownych nerwow kosmate.
Nazymske barbjenje je jaskrawje čerwjene abo oranžočerwjene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Małe, běłojte, přijomnje wonjace kćenja steja w bohatej ličbje w zrunanych abo rozpřesćěranych pakićach. Wone so hakle po łopjenach jewja a su předewšěm dwusplažne.
Płody
Płody su worjechowe płody, kotrež njesu intensiwnje čerwjenej křidlešce, kotrejž jara wótrokućikaće jedyn k druhemu stejitej.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Europje rozšěrjena, předewšěm na za čas lěta suchim panoniskim lěsnym stepowym regionje, kotryž so hač do sewjerowuchodneje Awstriskeje wupřestrěja. Na sewjer wot Alpow so často jako parkowy štom, druhdy jako nadróžny štom plahuje.
Ma radšo wapnite, suche abo włóžne, wutkate pódy na přirěčnych brjohach a na skalnych zwisach.
Poddružina
Acer tataricum ssp. ginnala ma třilapate łopjena, kotrychž srjedźna lapa je zwjetša jasnje wjetša. Jeho kćenja su nazeleń běłe. Płodowe křidleški su čerwjenojte a steja nimale paralelnje.
Pochadźa z wuchodneje Azije. Rosće na słónčnych stejnišćach.
Křižomnik
Křižomnik (Hypericum) je ród ze swójby Křižomnikowych rostlinow (Hypericaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Falkenstein
Falkenstein je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 16 kilometrow wuchodnje Pławna při rěčce Treba a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow.
Sydlišćo nastawaše pod spočatk 13. lětstotka natwarjenym hrodom a naspomni so prěni raz w lěće 1260 jako Valkinstein. Wot 17. lětstotka wuwiwaše so tekstilna industrija we Falkensteinje.
Wilhelm Pieck
Friedrich Wilhelm Reinhold Pieck (* 3. januara 1876 w Gubinje; † 7. septembra 1960 w Berlinje) bě němski politikar, socialny demokrat a pozdźišo komunist. Wón bě sobuzałožer SED a wot 1949 hač do swojeje smjerće 1960 prěni a jenički prezident NDR.
Jeho ródne město njeseše wot 1961 hač 1990 hamtske mjeno „Wilhelm-Pieck-Stadt Guben“.
Ignalina
thumb|left
Ignalina je městačko w Utenskim wobwodźe na wuchodźe Litawskeje. Je zarjadniske sydło Ignalinskeho rajona a mjenodawar něhdyšeje jadroweje milinarnje Ignalina, kotraž nadeńdźe so 45 kilometrow sewjerowuchodnje města při běłoruskej hranicy.
Leži něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Uteny a 90 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1866 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Běły mjedwjedź
Wopis
Běły mjedwjedź docpěje wysokosć wot hač do 1,6 m, dołhosć ćěła wot 1,8 m (sančki) hač 2,5 m (sancy). Sancy maja 400–600 kg, sančki 300–400 kg. Hłowa je relatiwnje małka a wuska. Wuši stej napadnje krótkej a skulojćenej. Koža je husta a běła hač nažołć běła. Ma krótke płuwanske kože mjez palcami.
Žerje předewšěm mjaso wot ćulenjow, w lěće tež je wšožračk. Za hońtwow ćulenjow daloke pućuje.
Młodźata so w sněhowej jamje porodźa a maja wažu wot jenož 600 g. Po 4 měsacach sančka z młodźatami jamu wopušći.
Martin Luther
mini|upright|Martin Luther, mólba Lucasa Cranacha Staršeho
Martin Luther (* 10. nowembra 1483 w Eislebenje; † 18. februara 1546 runje tam) bě teolog a duchowny wótc reformacije. Dla reformacije dóńdźe w Europje k šćěpjenju cyrkeje, potajkim k nastawanju ewangelsko-lutherskich cyrkwjow a dalšich konfesijow protestantizma.
1772
1772 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Genezis
Genezis je prěnja kniha Stareho zakonja. Hebrejsce wona rěka בְּרֵאשִׁית [bərešit] po prěnim słowje tuteje knihi, kotrež woznamjeni "na spočatku".
Wobsah knihi
Zachopjenk knihi su spočatki swěta a čłowjestwa. Prěnich jedenaće kapitol tvori "prastawizny". Kniha powěda wo stworjenju swěta, wo stworjenju čłowěka, wo padźe čłowjeka a wo jeho wuhnaću ze zahrody Eden. Dale wo Adamje, wo Kainje a Abelje, wo nawalu?, Noemje a jeho arše a wo babylonskej wěži.
12. - 50. kapitola je wo patriarchach kaž
Abraham, Izaak, Jakub, Ezaw, Józef, Juda, Tamar(kap. 38)
Hłowny su Abraham, Jakub a Józef.
Baltiske morjo
thumb|Baltiske morjo Baltiske morjo (prjedy tež Rańše morjo; němsce Ostsee, dansce Østersøen, šwedsce Östersjön, finsce Itämeri, estisce Läänemeri, letisce Baltijas jūra, litawsce Baltijos jūra, rusce Балтийское море, pólsce Morze Bałtyckie) je šelfowe morjo Atlantiskeho oceana, z kotrymž je přez wužinje Skagerrak a Kattegat kaž tež Sewjerne morjo zwjazane.
Přestrjeń Baltiskeho morja je 422 300 km², najwjetša hłubokosć je 459 m. Baltiske morjo twori sewjeroeuropske nutřkokrajne morjo, kotrež zwjazuje dźewjeć krajow ze sobu. Najwažniše přitoki su Wódra a Wisła z juha, Daugava a Njemen z wuchoda a Njewa ze sewjerowuchoda. Wažne kupy su mjez druhim Rujany, Fehmarn, Bornholm, Gotland a Saaremaa.
Po Baltiskim morju pomjenuja so Estiska, Letiska a Litawska při jeho wuchodnym pobrjoze jako „baltiske kraje“.
Pjetrow Wal
Pjetrow Wal je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1942 załožiło a ma wot lěta 1988 měšćanske prawa.
Potopka
Potopka (Hydrilla) je ród ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Awstriska
Awstriska (tež Rakuska; Österreich; hamtsce Republika Awstriska, Republik Österreich) je nutřkokrajny zwjazkowy stat w srjedźnej Europje z 8,8 milionami wobydlerjow. Hłowne město je Wien.
Uta-Verena Meiwald
Uta-Verena Meiwald (* 1. januara 1966 w Zhorjelcu) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma, rěčnica swojeje frakcije za sportowu politiku a spěchowanske srědki kaž tež čłonka parlamentskeju wuběrkow za etat a financy a za šulu a sport.
Awstriska
thumb|left|Topografija Awstriskeje thumb|left|Großglockner, najwyša hora Awstriskeje thumb|left|Zwjazkowe kraje Awstriskeje
Uta-Verena Meiwald
Z 19. lisćinowym městnom njeporadźi so jej při wólbach 2019 znowa do sejma zaćahnyć.
Awstriska
Geografija
Awstriska mjezuje z Němskej na sewjerozapadźe, z Čěskej na sewjerje, ze Słowakskej na sewjerowuchodźe, z Madźarskej na juhowuchodźe, ze Słowjenskej na juhu, z Italskej na juhozapadźe, ze Šwicarskej a z Liechtensteinom na zapadźe.
Uta-Verena Meiwald
Wona zastupi w lěće 1985 do SED. Diplomowana wučerka je bjezkonfesionelna, ženjena a mać dweju dźěsćow.
Awstriska
Geografija
Z wokoło 1,67 milionami wobydlerjow na 415 km² je Wien po wobydlerjach najwjetše město, kaž tež stolica a kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja. Druhe wulke města su Graz (280.000 wobydlerjow), Linz (190.000 wobydlerjow), Salzburg (150.000 wobydlerjow) a Innsbruck (120.000 wobydlerjow).
Zwjazkowe kraje
Awstriska wobsteji z dźewjeć zwjazkowych krajow:
thumb|[[Dunaj blisko Wiena]]
Varaždin
Varaždin ( Varasd) je město na sewjeru Chorwatskeje a zarjadniske sydło Varaždinskeje županije. Nadeńdźe so na sewjeru kraja nad Drawu, jenož wósom kilometrow wot słowjenskeje a 25 kilometrow wot Madźarskeje hranicy a ma něhdźe 47.000 wobydlerjow. Najbliše susodne město je Čakovec na sewjeru.
Varaždin je hospodarske a kulturne srjedźišćo sewjerneje Chorwatskeje a sydło romsko-katolskeje diecezy Varaždin.
Nawěwowa dornica
Nawěwowa dornica (Festuca polesica) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Varaždin
Wot 1756 do 1776 bě město skrótka ze stolicu Chorwatskeje a za čas madźarskeho knjejstwa nad Chorwatskej zarjadniske sydło komitata Varasd.
Historiske jadro barokoweho města je derje zdźeržane, čehoždla je Varaždin woblubowany cil turistow. Hłownej zajimawostce stej stare město a hród.
Sosnogorsk
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło jako wjes Ižma a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Stephan Meyer
Dr. Stephan Meyer (* 18. junija 1981 w Žitawje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 2022 krajny rada wokrjesa Zhorjelc. Do toho bě wón wot lěta 2009 direktnje woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje a wobswětopolitiski rěčnik frakcije CDU.
Meyer bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 60 (Lubij-Žitawa 2) z 44,9 % hłosow woleny. 2014 dósta we wólbnym wokrjesu 60 (Zhorjelc 4) 41,0 %.
Diplomowany hospodarski inženjer je ewangelski, ženjeny a nan jednoho dźěsća.
Renate Künast
Renate Künast (* 15. decembra 1955, Recklinghausen) je němska politikarka strony Zwjazk 90/Zeleni. Wona běše wot 2001 do 2005 zwjazkowa ministerka za škit konsumentow, zežiwjenje a ratarstwo a wot 2005 do 2013 předsydka zeleneje frakcije w zwjazkowym sejmje.
Wot 1985 do 1987 a znowa wot 1989 do 2000 bě zapósłanča w Berlinskim parlamenće, w lětomaj 2000/01 jedna ze stronskeju předsydow. Künast je wot 2002 čłonka zwjazkoweho sejma. Wona bě direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu 81 (Berlin Tempelhof-Schöneberg) a dósta w tutym při wólbach 2021 25,1 % wotedatych hłosow.
Jens Michel
Jens Michel (* 4. junija 1967 w Dohnje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc wólbneho wokrjesa 50 (Sakska Šwica 2) w sakskim krajnym sejmje.
Michel bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 44,8 % hłosow woleny. Wot 2010 bě rěčnik swojeje frakcije za finančnu politiku. Při wólbach 2019 zhubi swój mandat na kandidata strony AfD.
Wot 1989 angažowaše so w Nowym forumje a w lěće 1990 sta so z čłonom CDU. Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Wšědna wódnjanka
Wšědna wódnjanka (Hydrocharis morsus-ranae) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae). Dalše serbske ludowe mjena su wodźanka, žabjacy kał a žabjacy kus.
Wopis
Wšědna wódnjanka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm. Rostlina je swobodnje płuwaca. Rostlina njesu wuběžki.
Łopjena
Łopjena su kulojte a docpěwaja wulkosć wot 6 cm. Wone su w rozecé zrjadowane a njesu dołhe stołpiki a dwaj poraj wobłukateju nerwow. Baza łopjencow je hłuboko wutrobojta.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Rostlina njese pak žónske pak muske kćenja, kotrež docpěwaja wulkosć wot 1 hač do 1,5 cm. Tři krónowe łopješka su kulojte.
Často mjez rostlinami sedźa žaby, kotrež njejědźa łopjena, ale małe zwěrjata jědźa.
Stejnišćo
Rosće w stejacych abo pomału běžacych, wutkatych, w lěće ćopłych hrjebjach, jězorach, často mjez rohodźinami abo kačiznami.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Atlantiski ocean
thumb|Atlantiski ocean thumb Atlantiski ocean abo Atlantik (we wobchadnej rěči tež wulki hat) je wodowa přestrjeń mjez Afriku, Europu a Ameriku. Je to druhi najwjetši z 5 swětowych oceanow.
Jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe pjećinu zemskeho powjercha, štož je dohromady z nakromnymi morjemi něhdźe 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bjez nakromnych morjow. Dołhosć jeho pobrjoha je 111 866 km. Šěrokosć je wot 2 848 km mjez Brazilskej a Liberiju do 4 830 km mjez Zjednoćenymi statami Ameriki a sewjernej Afriku. Najhłubše městno w Atlantiskim oceanje je hłubina Milwaukee w Portorikoskej hrjebinje we hłubokosći 8 648 metrow pod hładźinu oceana. Přerězna hłubokosć je 3 332 m, resp. 3 926 m bjez nakromnych morjow.
Wšědna klukoćina
Wšědna klukoćina (Staphylea pinnata) je rostlina ze swójby klukoćinowych rostlinow (Staphyleaceae).
Wopisanje
Wšědna klukoćina docpěwa wysokosć wot 5 m.
Łopjena su přećiwostejne, dołho stołpikate a wobsteja z 5 abo 7 jejko-lancetojtych, fajn zubatych, pjerow z dołhosću wot 6 hač 10 cm. Wone su na delnim boku módrozelene.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja w wisacych pakićach a su radiarne a pjećličbne. Krónowe łopješka su žołtojte, łopatkojte a zwónčkojće hromadu chilace a docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm.
Płód je kóžkojta a naduta kapsla, kotraž docpěwa dołhosć a šěrokosć wot 3 hač 4 cm.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, Elsaskej, francoskej Jurje, Alpach a juhowuchodnej Europje rozšěrjena.
Lipjeck
thumb|left|300px
Lipjeck je město z něhdźe poł milionom wobydlerjow w europskim dźělu Ruskeje. Leži 445 kilometrow južnje Moskwy.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1730 jako ruska twjerdźizna załožiło.
Časowe pasma w Europje
[[Dataja:Time_zones_of_Europe.svg‎|thumb|right|370px|Časowe pasma w Europje
]]
Europa ma štyri časowe pasma: zapadoeuropski čas (WET/GMT), srjedźoeuropski čas (CET), wuchodoeuropski čas (EET) a Moskowski čas (MSK).
Zapadoeuropski čas (WET, UTC+0, GMT) je časowe pasmo Färöskich kupow, sewjerowuchodneje Grönlandskeje, Irskeje, Islandskeje za čas cyłeho lěta, Kanariskich kupow, Madeiry, kupy Man, Portugalskeje a Zjednoćeneho kralestwa. Jeho jendźelske mjeno je Western European Time (WET).
Srjedźoeuropski čas (CET, UTC+1) je mjeno časoweho pasma, kotrež ma časowu diferencu jedneje hodźiny wot koordinowaneho swětoweho časa (UTC). Wužiwa so wot wšěch krajow w zapadnej kontinentalnej Europje wothladajo wot Portugalskeje, wužiwaceje zapadoeuropski čas. Jendźelske mjeno je Central European Time (CET).
Wuchodoeuropski čas (EET, UTC+2), jendźelsce Eastern European Time (EET), je časowe pasmo wuchodo- a sewjeroeuropskich krajow mjezy srjedźoeuropskim časowym pasmom a Ruskej (Běłoruska, Bołharska, Cypriska, Estiska, Finska, Grjekska, Letiska, Litawska, Moldawska, Rumunska, Kaliningradska prowinca, Ukraina).
Moskowski čas (MSK, UTC+3) (Моско́вское вре́мя) je časowe pasmo europskeho dźěla Ruskeje. thumb|left|180px|Moskowski MSK-čas na karće Ruskeje Wón wužiwa so nimo toho w cyłym kraju za jězdne abo lětanske plany ćahow, lětadłow, łódźow. Wono tež wustupuje w telegramach, mejlkach atd. Čas je často zdźělene wšudźom w kraju za čas radijowych wusyłanjow.
"Moskowski normalny čas (MSK)" wotpowěduje UTC+3 w zymje, mjez poslednim tydźenjom oktobra a poslednim tydźenjom měrca, lěćni čas wotpowěduje UTC+4.
Małopólske wojewódstwo
thumb|[[Krakow – hłowne torhošćo a cyrkej "Mariacki"]] thumb|[[Tarnów - torhošćo]] thumb|Nowy Wiślicz - [[hród]] thumb|[[Nowy Sącz - radnica]] thumb|krajina wojewódstwa - Pralěs Niepołomicki thumb|krajina wojewódstwa thumb|Hórski jězor Morskie Oko (Mórske wóčko) we [[Wysoke Tatry|Wysokich Tatrach]]
Pargolowo
thumb|left thumb|left
Małopólske wojewódstwo
Małopólske wojewódstwo ( województwo małopolskie) je wojewódstwo w južnej Pólskej. Stolica je město Krakow.
Pargolowo
Pargolowo je sydlišćo w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při brjoze Finskeho zaliwa a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło.
Małopólske wojewódstwo
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow.
Małopólske wojewódstwo mjezuje we Wysokich Tatrach na juhu ze Słowakskej.
Města
W Małopólskim wojewódstwje su slědowace města:
Měšćanske wokrjesy
W Małopólskim wojewódstwje su slědowace měšćanskie wokrjesy (pol. powiaty grodzkie) right|280px
Krajne wokrjesy
W Małopólskim wojewódstwje su slědowace krajne wokrjesy (pol. powiaty ziemskie):
Kavarskas
thumb|left
Kavarskas je městačko z 570 wobydlerjemi w Anykščiaiskim rajonje Utenskeho wobwoda w Litawskej.
Leži při rěce Šventoji něhdźe 55 kilometrow zapadnje Uteny. Njedaloko sydlišća nadeńdźe so spjaty jězor z wodowej milinarnju.
Stawizny
W lěće 1463 natwari so prěnja cyrkej. Sydlišćo same je so w lěće 1538 prěni raz naspomniło a płaćeše wot 1551 jako město. Moderne měšćanske prawa ma wot lěta 1956. Wulka židowska wosada (1897: 63 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wšědna potopka
Wšědna potopka (Hydrilla verticillata) je rostlina ze swójby wódnjankowych rostlinow (Hydrocharitaceae).
Čejov
Čejov je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 489 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1370.
Wšědny streptokarpus
Wšědny streptokarpus je rostlina ze swójby gesnerijowych rostlinow (łaćonsce: Streptocarpus rexii, Gesneriaceae).
Něžna dornica
Něžna dornica (Festuca pulchella) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Roztok
Hansowe město Roztok ( Rostock) je sewjeroněmske wulkoměsto a wažny přistaw při Baltiskim morju. Je z wjace hač dwě sćě tysac wobydlerjemi najwjetše město zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska, kotrež dósta w lěće 1218 Lübeckowe měšćanske prawo.
Město leži při rěce Warnow. Wjetši, wobtwarjeny dźěl města leži při zapadnym brjoze rěki.
Stawizny mjena
Kesinerjo, kotřiž słušachu k słowjenskemu kmjenowemu zwjazkej Wjeletow a hižo wokoło 600 tam sydlišća mějachu, mjenowachu w jich rěči dźělenje Warnowa rastokŭ a dachu městu z tym jeho mjeno. Tute staropołobske mjeno hodźi so přełožić do rózno za roz a ćok za tok, tuž woznamjeni "..., kotraž rózno ćeče abo so tu rozhałužkuje".
Mjeno města je so přez lětstotki jenož mało změniło, to da so mjez druhim z historiskich tekstow wučitać. Na relewantne rozdźěle we wurjekowanju pak njehodźi so z tutych žórłow sćěhować. Wokoło 1165 je so spočatnje Rozstoc přispomniło. Potom slědowaše hród w 1171 z Urbs Rozstoc, Castrum 1182 z Rostoch. Dalše warianty namakaja so z lěta 1189: Rotstoc a Rotstoch, 1218 slědowaše Rozstoc, 1219 Roztoc a w lěće 1240 Rostok. Wokoło 1366 mjenowaše so město skónčnje Roztock. Tam hdźež Warnow, prjedy Varnowa, kotraž přez město běži, do Baltiskeho morja wuběži, leži doslědnje Warnemünde. Varna resp. varn woznamjenja wróna, resp. rapak.
Wosobiny
K wuznamnym wosobinam Roztoka słušeja mjez druhim zwjazkowy prezident Joachim Gauck (* 1940), spisowaćel Walter Kempowski (1929–2007), kolesowar Jan Ulrich (* 1973), pruski pólny maršal Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819) a rapper Marteria (* 1982).
Wasylkiw
Wasylkiw je město w Kijewskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Stuhna něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Kijewa.
Spiraeoideae
Spiraeoideae su podswójba róžowych rostlinow (Rosaceae). Po molekulargenetiskich přepytowanjach bu podswójba rozšěrjena a wobsahuje tež prjedy jako swójskej podswójbje wjedźenej jadrješkosadowych rostlinow (nětko Subtribus Pyrinae) a póčkosadowych rostlinow (ród Prunus).
Wasylkiw
Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Spiraeoideae
Přiznamjenja
thumb|left|[[Kćenjowy diagramm wot Spiraea hypericifolia.]] Zastupuja su předewšěm kerki a štomy.
Wasylkiw
Hižo do 10. lětstotka wobsteješe na tutym městnje sydlišćo. Pod Wladimirom Wulkim natwari so w lěće 988 twjerdźizna Wasyljiw (Васильïв), kotraž měješe južny bok Kijewa škitać. Hród dóstanje swoje mjeno po křćenskim mjenje Wladimira, Wassili. W lěće 1586 dósta wot pólskeho krala měšćanske prawa.
Spiraeoideae
Přiznamjenja
Kćenjowy keluch (Hypanthium) njeje zwjetša z płodowymi łopješkami zrosćene. Tež tute su swobodne a njezrosćene.
Časowe pasma w Europje w lěću
[[Dataja:Time_zones_of_Europe.svg‎|thumb|right|370px|Časowe pasma w Europje
Bołharska
Bołharska abo hamtsce tež Republika Bołharska je stat w juhowuchodnej Europje z něhdźe sydom milionami wobydlerjow. Bołharska je wot 29. měrca 2004 čłon NATO a wot 1. januara 2007 čłon Europskeje unije, njesłuša pak do Schengenskeho ruma.
Časowe pasma w Europje w lěću
]]
Bołharska
Geografija
Bołharska leži na wuchodźe Balkanskeje połkupy a mjezuje na sewjeru z Rumunskej, na zapadźe ze Serbiskej, na juhozapadźe ze Sewjernej Makedonskej, na juhu z Grjekskej a na juhowuchodźe z Turkowskej. Na wuchodźe twori Čorne morjo přirodnu hranicu. Stolica a sydło knježerstwa republiki je Sofija. Za hospodarstwo, administraciju a kulturu wuznamne města su Plowdiw, Warna, Burgas, Ruse a Stara Sagora.
Bretanja
Bretanja (abo Bretonska, Bretoniska, bretonsce Breizh [], francosce Bretagne [bretanj'], galosce Bertaèyn [bertajn]) je połkupa a region při Atlantiskim oceanje na samym sewjerozapadźe Francoskeje, hdźež so nimo francošćiny tež bretonšćina a galošćina (francosce gallo) rěčitej.
Spiraeoideae
Přiznamjenja
Płody su kompleksne měchowcy, nažki, kompleksne kapslowe płody (Coccetum), póčkate płody abo jabłukowe płody.
Bretanja
Historiska stolica Bretanje je Nantes.
Časowe pasma w Europje w lěću
Europski lětni čas je rjadowanje, po kotrymž so štyrjom Europskim časowym pasmam za čas nalěća hodźinu doda, zo bychu ludźo dnjowske swětło lěpje wužiwać móhli.
Konjecy (Ralbicy-Róžant)
Konjecy ( Cunnewitz) su wjes w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leža 136 m nad mórskej hładźinu na prawym boku Klóšterskeje wody w serbskich Delanach. Hač do lěta 1974 běchu Konjecy samostatna gmejna, po tym wjesny dźěl Ralbic.