cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Awtodróha
Awtodróha je dalokowobchadny puć, kotryž słuži bjez wuwzaća spěšnemu wobchadej a tworowemu wobchadej z motorskimi jězdźidłami. Wobsteji normalnje z dweju směroweju jězdnjow z wjacorymi jězdnymi ćěrjemi. W Němskej maja awtodróhi znajmjeńša dwě ćěri do kóždeho směra a přidatnje zwjetša nabóčnu ćěr naprawo. Na modernych awtodróhach stej směrowej jězdni přez wobtwjerdźenu srjedźnu smuhu wot so dźělenej. Jězdnja wobsteji zwjetša z betona abo asfalta.
Porno druhim dróham awtodróhi křižowanišćow w prěnjotnym zmysle nimaja. Přechody mjez awtodróhomaj abo mjez awtodróhu a druhimi dróhami so na samsnej runinje njerealizuja, ale z pomocu přijězdow a wotjězdow, mostow a tunlow.
Wokrjes Prignitz
Wokrjes Prignitz je krajny wokrjes w sewjerozapadnej Braniborskej mjez Berlinom a Hamburgom, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 78.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.139 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Perleberg.
Awtodróha
We wjele krajach je wužiwanje awtodróhi jenož z popłatkom móžne. Nimale wšudźe je dowolena spěšnosć zamjezowana, zwjetša na 120 abo 130 km/h. W Němskej tajki powšitkowny limit njeeksistuje. Prěnja zjawna awtodróha Němskeje běše w lěće 1932 wotewrjena dźensniša A 555 mjez Kölnom a Bonnom. Dźensa steja němske awtodróhi zasadnje pod dohladom zwjazka a mjenuja so tuž zwjazkowe awtodróhi, skrótka BAB („Bundesautobahn“). Němska syć wobjimuje něhdźe 13.000 kilometrow a je tuž po chinskej, US-ameriskej a španiskej štwórta najdlěša na swěće.
Přez Łužicu wjedu tři awtodróhi, a to A 4 (Drježdźany–Budyšin–Wrócław), A 13 (Drježdźany–Berlin) a A 15 (Błóta–Baršć).
Velká Bukovina
Velká Bukovina ( Großbocken) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, wuchodnje Benešov nad Ploučnicí a 14 kilometrow juhowuchodnje Děčína w Čěskich srjedźnych horinach. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Karlovka (Karlsthal), Malá Bukovina (Klein Bocken) a Velká Bukovina. Susodne gmejny su Markvartice a Česká Kamenice na sewjeru, Wolfartice na wuchodźe, Žandov a Starý Šachov na juhu kaž tež Dolní a Horní Habartice na zapadźe.
Amerika
Amerika je dwójny kontinent w tak mjenowanej zapadnej hemisferje zemje, kotryž wobsteji ze Sewjerneje a Južneje Ameriki. W Americe namakaja so 35 suwerenych statow, z nich jenož tři w sewjernym, 12 w južnym a 20 w srjedźnym dźělu.
Europjenjo su tak mjenowany „nowy swět“ hakle w lěće 1492 zaso „wotkryli“, po tym zo běchu jón Wikingojo hižo 400 lět do toho docpěli.
Region Zabajkalska
Region Zabajkalska ( Забайкальский край/Zabajkalski kraj) je zarjadniska jednotka w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w južnej Sibirskej wuchodnje (zady) Bajkalskeho jězora a mjezuje na juhu z Chinskej a Mongolskej. Jeho zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Čita.
Region je so dnja 1. měrca 2008 stworił z dotalneje oblasće Čita a awtonomneho wokrjesa Aginskich Burjatow.
W lěće měješe region Zabajkalska  wobydlerjow. Z toho běchu 89,8 % Rusojo a 6,1 % Burjaća.
Georg Körner
mini|hochkant|Georg Körner
Georg Körner (* 28. nowembra 1717 w Pölbitz pola Šwikawy; † 3. meje 1772 w Bockauwje, Rudne horiny) bě sakski ewangelski farar, filolog, stawizniski slědźer a chronist Rudnych horin. Wón bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa a jedyn z prěnich sorabistiskich slědźerjow, byrnjež žane wosobinske abo powołanske styki z Łužicu njeměł.
Žiwjenje
Serbsce bě młody Körner w šulskim času w Šwikawje pola serbskeho wojaka měšćanskeje garnizony wuknył. Jako dźěše w lěće 1739 na studij do Lipska, nawjaza kontakt k serbskim studentam a přistupi serbskemu kolegijej. W lětomaj 1744/45 wobdźěli so jako pólny prědar na Druhej šleskej wójnje a wot 1747 hač do swojeje smjerće skutkowaše jako farar w Bockauwje.
Körner bě woženjeny, njeměješe pak prawdźepodobnje žane dźěći.
Skutkowanje
Składnostnje połstateho jubileja Serbskeho prědarskeho towarstwa w lěće 1767 wuwi Körner ideju přetworjenja Sorabije na slawistisku towaršnosć wučenych a jeje wuwiwanje na srjedźišćo wšěch serbskich slědźenjow. Zdobom namjetowaše tež załoženje sorabistiskeho časopisa. Körnerowa wizija bu hakle 80 lět pozdźišo ze załoženjom wědomostneje towaršnosće Serbow, Maćicy Serbskeje, zwoprawdźena. Tuž je Körner jedyn ze zažnych duchownych pućrubarjow moderneje sorabistiki.
Wiktor Robjertowič Coj
thumb|upright|Wiktor Coj w lěće 1986 Wiktor Robjertowič Coj (, mjezynarodnje tež Viktor Tsoi; * 21. junija 1962 w Leningradźe, † 15. awgusta 1990 pola Tukums, Letiska) bě sowjetski rockowy spěwar, poet a dźiwadźelnik. Nawoda skupiny Kino słušeše k pioněram ruskeho rocka. Skupina je jedna z najwuspěšnišich w ruskich rockowych stawiznach.
Korostyšiw
thumb|left
Korostyšiw je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Teteriw něhdźe 35 kilometrow wuchodnje Žytomyra.
Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1779 ma měšćanske prawa.
Dubrovnik
Dubrovnik ( Ragusium) je město na samym juhu Chorwatskeje. Nadeńdźe so w južnej Dalmaciskej při pobrjoze Jadranskeho morja, něhdźe 400 kilometrow juhowuchodnje Zagreba a 140 kilometrow južnje Sarajewa, blisko hranicy z Bosniskej a Hercegowinu a Čornej Horu. Město ma něhdźe 43.000 wobydlerjow a je tuž třinate najwjetše w Chorwatskej.
Dubrovnik je zarjadniske sydło županije Dubrovnik-Neretva a sydło katolskeje diecezy Dubrovnik. Wot lěta 1979 płaći stare město Dubrovnika jako swětowe herbstwo UNESCO a je jedyn z hłownych turistiskich cilow na Balkanskej połkupje.
Přistawne město bě jedne z hłownych kulturnych srjedźišćow za wuwiće chorwatskeje rěče a kultury. Přez lětstotki bě Dubrovnik jako Ragusa njewotwisna měšćanska republika, kotraž měješe kulturne a wikowanske zwiski nic jenož z cyłej juhowuchodnej Europu, ale tež z wjele druhimi městami srjedźomórskeho ruma.
Łuhojta smjelzyna
Łuhojta smjelzyna (Calamagrostis stricta)(syn. C. neglecta (Ehrh.) Gaertn., Mey. et Scherb.) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Leonard Cohen
mini|upright|Leonard Cohen (1988)
Cohen pochadźa ze židowskeje swójby w Montrealu; pradźěd bě w 1860tych lětach z Litawskeje wupućował. Po tym, zo bě w swojej domiznje jako awtor hižo poměrnje znaty, wozjewi Cohen w lěće 1967 swój prěni album z jednorymi folkowymi spěwami, Songs of Leonard Cohen. W běhu połstalětneje hudźbneje karjery wozjewi štyrnaće studijowych albow, posledni (You Want It Darker) tři tydźenje do swojeje smjerće.
Jako hudźbnik tworješe zwjetša melancholiske, poetiske spěwy, kotrež tematizuja lubosć, wěru, smjerć a zachodnosć a so wot wjele druhich wuměłcow interpretowachu. K najznaćišim spěwam słušeja Suzanne, Bird on a Wire, a So Long, Marianne w prěnjej fazy jeho karjery a Hallelujah a Take This Waltz w 1980tych lětach.
Will
Will je mjeno slědowacych wosobow:
17. awgusta
17. awgusta abo '''17. žnjenca''' je 229. dźeń gregorianiskeje protyki (230. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 136 dnjow hač do kónca lěta.
Małe Debsecy
Małe Debsecy ( Kleindöbschütz) su wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hornja Hórka a leža 232 m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Sprjewje. Běchu ze starodawna wjesny dźěl Debsec.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Klein-Debschwitz je z lěta 1759. Ležownostne knjejstwo wukonješe kaž w Debsecach Budyska rada. Ewangelscy Małodebsečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.
Tučel
thumb|right|300px|Dwójna tučel thumb|250px|Šema wo nastaću tučele
Newton je originalnje (1672) jenož pjeć primarnych barbow mjenował: čerwjenu, žołtu, zelenu, módru a wioletnu. Pozdźišo je oranžowu a indigo přidał, dajo sydom barbow analogisce k ličbje hudźbnych notow.
čerwjena:. oranžowa:. žołta:. zelena:. módra:. indigo:. wioletna:.
Tak mjenowana hłowna tučel wobsteji z kružkow z barbami spektruma. Rědko so tež sekundarna tučel jewi, jeli so pruhi słónca dwójce reflektuja, w dešćowej kapce łamaja. (Jeli so pruhi jenož jedyn raz reflektuja, potom so hłowna tučel jewi.)
Finska
Finska ( Suomi, Finland) je republika při Baltiskim morju w sewjerowuchodnej Europje. Stolica a najwjetše město je Helsinki.
Geografija
Mjezuje z Norwegskej na sewjeru, z Ruskej na wuchodźe, z Baltiskim morjom na juhu a zdźěla na zapadźe, ze Šwedskej na sewjerozapadźe. Najwyša hora je Haltitunturi (1 328 m nad normalnej nulu).
Najwjetše města nimo stolicy Helsinki su Espoo (w metropolowym rumje; šwedsce Esbo), Tampere (Tammerfors), Vantaa (Vanda), Oulu (Uleåborg) a Turku ''(Åbo).
Stawizny
Hač do lěta 1917 bě Finska z dźělom Ruskeho carstwa. Wot 1. januara 1995 je čłon Europskeje unije.
Mała kraska
Mała kraska (Tropaeolum minus) je rostlina ze swójby kraskowych rostlinow (Tropaeolaceae).
Błótnica
Błótnica je rostlina ze swójby błótničkowych rostlinow (łaćonsce: Scheuchzeria palustris, Scheuchzeriaceae). Dalše mejno je błótnička.
Kabinet Scholz
Kabinet Scholz je wot 8. decembra 2021 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 20. legislaturnej periodźe. Kabinet amploweje koalicije stronow SPD, Zwjazk 90/Zeleni a FDP pod zwjazkowym kanclerom Olafom Scholzom (SPD) je 25. kabinet zwjazkoweje republiki wot jeje załoženja w lěće 1949.
Majluu-Suu
Majluu-Suu abo Majly-Suu (/ Majluu-Suu) je město w Dźalal-Abadskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje, blisko uzbekskeje hranicy.
Čačersk
thumb|left
Čačersk je městačko w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Čačerskeho rajona.
Majluu-Suu
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Čačersk
Leži při rěce Čečora něhdźe 55 kilometrow sewjernje Homela.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1159 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Majluu-Suu
Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Jelitów
Jelitów je mjeno dweju wsow w Pólskej:
Lutz Hillmann
mini|Lutz Hillmann w měrcu 2018
Lutz Hillmann (* 1959 w Biskopicach) je dźiwadźelnik, režiser a wot lěta 1999 intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.
Žiwjenje
Dósta angažement jako dźiwadźelnik a režiser w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle a sta so w lěće 1999 z jeho intendantom.
Hillmann ma tři dźěći.
Běłojty rozraz
Běłojty rozraz (Veronica serpyllifolia) je rostlina ze swójby  putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Wopis
Běłojty rozraz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 25 cm. Rostlina je naha abo horjeka słabje žałzokosmata.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, krótko stołpikate abo sedźace a jejkojte-kulowate, cyłokromne abo karbowane.
Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Stołpikate, ćěmnje žiłkowane, běłe abo swětłomódre kćenja steja po jednu w rozporach hornich, kulojtych łopjenow, docpěwaja wulkosć wot 5 hač 6 mm su šěroko likojte abo kolesojće rozšěrjene.
Stejnišćo
Rosće na łukach, pastwach, wobkopankowych rolach, w zahrodach, na parkowych trawnikach a pućach. Preferuje włóžnych pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Klepsch
Klepsch je mjeno slědowacych wosobow:
Sibirska chójna
Sibirska chójna (Pinus cembra) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Dalše mjeno je arwa.
Wopis
Sibirska chójna docpěwa wysokosć wot 25 m.
Króna je kehelojta abo walcojta.
Skora je bruna.
Młode hałuzy su tołste a čerwjenožołće kosmate.
Kćěje wot junija hač julija.
Hable su jejkojte, křiwo zrunane abo wotstejne a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 8 cm. Wone hakle w druhim lěće po kćěwje zrałe budu. Płodowe šupizny su módrojte a maja bruny kónčk.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w jehlinowych lěsach we wysokich połoženjach a na lěsnej hranicy Alpow a Karpatow we wysokach wot něhdźe 1200 hač 2600 m.
4. julija
4. julija abo '''4. pražnika''' je 185. dźeń gregorianiskeje protyki (186. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 180 dnjow hač do kónca lěta.
Wulka kopřiwa
Wulka kopřiwa (Urtica dioica) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je wjelelětna kopřiwa.
Wopis
Wulka kopřiwa je dwudomna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1,5 m (30 hač 150 cm). Rostlina njese krótke seršćate a dołhe palne kosmy.
Stołpiki su hranite, zrunane a móškaće kosmate.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot wjace hač 5 cm a su přećiwostejne, dołhojte, na spódku wutrobojte, hrubje rězane a ćmowozelene.
Kćenja
Wona kćěje wot julija hač do oktobra. Muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach. Pakiće su dlěše hač łopjenowy stołpik.
Stejnišćo
Wona rosće na pućnych kromach, smjećišćach a brjohach rěkow.
Rozšěrjenje
Wulka kopřiwa je swětodaloko we měrnych klimowych pasmach rozšěrjena.
Wužiwanje
Młoda rostlina so móže jako spinatojtu zeleninu přihotować. Prasowany wutk pomha přećiwo nalětnjej mučnosći.
Makedonska Kamenica
thumb|190px|Makedonska KamenicaMakedonska Kamenica (Македонска Каменица) je město we wuchodnej Makedonskej, znate za hórnistwo. Ma 5 147 wobydlerjow.
Woda
thumb|Běžaca woda Woda je chemiska wjazba, kotraž je njeparujomna za wšěch žiwochow na zemi. Wona pod normalnymi wuměnjenjemi je kapalny při temperaturach mjez 0 °C a 100 °C. Pod škrějnym dypkom bywa kruta maćizna, a to lód. Nad warjenskim dypkom bywa para.
Woda wobsteji z wodźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wobsahuje w drobnych mnóstwach ćežku wodu.
Woda je hłowny napoj wšěch zwěrjatow.
Wjele maćiznow móže so we wodźe rozpušćeć, při čimž wotwisuje rozpušćomnosć wot maćizny a temperatury. Rozpušćomnosć płunow wotewza z přiběracej temperaturu, mjeztym zo přiběra rozpušćomnosć selow z přiběracej temperaturu.
Chemija
Woda je jara jednora chemiska wjazba. Jeje formula je H2O. To woznamjenja, zo molekul wody ma 2 atomaj wodźika, a 1 atom kislika. Temperatura, při kotrejž woda bywa lód, je 0 Celsius pod normalnym atmosferiskim ćišćom; temperatura, při kotrejž woda so wari, definuje 100 Celsius při normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim ćišćom. Wona je jenička substanca, kotraž so ćehnje, hdyž bywa lód.
Jednora ale wažna a jónkróćna kajkosć wody je, zo jeje kruta forma płuwa na kapalnej. Kruta faza je mjenje husta hač kapalna woda, dla geometrije sylnych wodźikowych wjazbow kotrež so jenož při niskich temperaturach zdźěłuja. Tohodla hłuboka woda wostanje kapalna, ćopliša hač lodowy powjerch, a wodowe organizmy (prěnje žiwe organizmy na zemi) móžeja lodowe wumjenja přežiwić.
Ćežka woda, połćežka woda a přećežka woda
Nimo „normalneje“ woda eksistuje tež tak mjenowana „połćežka woda“, „ćežka woda“ (deuteriumowy oksid) a „přećežka woda“ (tritiumowy oksid). Při ćežkej a přećežkej wodźe normalny wodźikowy atom (protium, symbol H) so přez jeju ćežkej izotopaj deuterium abo tritium naruna. Při połćežkej wodźe, jedyn wodźikowy atom so přez deuterium naruna.
Ćežka woda so wot wšědneje wody we fyziskich a chemiskich kajkosćach rozeznawa, na př. ma wyši škrějny dypk, warjenski dypk a je husćiša. Na bazy wulkeje masoweje diferency mjez protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kotrejž matej dwójnu a trójnu masu), kinetiski izotopowy efekt je jara akutny. Dla narunanja normalneje wody při chemiskich substancach runowahowe reakcije změnja, štož móže na př. k ćěłoškódnym sćěham w čłowječim ćěle wodźić.
Lěsna smjelzyna
Lěsna smjelzyna je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Calamagrostis arundinacea, Poaceae). Dalšej serbskej mjenje stej pisana smjelzyna a kastwej.
Woda
Molekulowa geometrija
Wodowy molekul wobsteji z dweju wodźikoweju atomow a jednoho kislikoweho atoma. Geometrisce wodowy molekul je kutny a wotpowěduje VSEPR-teoriji, AB2E2-typej. Dwaj atomaj wodźika a dwaj poraj elektronow su přesunjenej do róžkow předstajeneho  tetraedra. Nuhel, kotryž dwaj O-H-wjazbaj začinitej, je 104,45°. Nastanje dla wulkeje potrjeby na rumje swobodnych porow elektronow daloko idealneho tetraedroweho nuhela (~109,47°). Dołhosć O-H-wjazbow je něhdźe 95,84 pikometrow.
Biologija
thumb|150px|Madźarski pjenjez kotryž leži na powjerchu dla powjerchoweje napjatosće. Woda je najnuzniša substanca za wšěch žiwochow, dokelž ma wjacore rědke kajkosće kotrež su jara wažne za žiwjenje. Je dobra rozpušćadło, a ma sylnu powjerchowu napjatosć. Čerstwa woda je najhusćiša při 4 °C; jeje hustosć wotewza, hdyž mjerznje abo so zhrěje. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, hra wažnu rólu jako absorbowadło ultrawioletneho promjenjenja. Dokelž woda ma wysoku specifisku ćopłotu kotraž stabilizuje klimu na cyłym swěće.
Woda je jara dobre rozpušćadło, a rozpušćuje wjace družinow substancow, kaž wšelake sele a cokory, a wolóžuje swoje chemiske wzajomne skutkowanje, kotrež pomha kompleksne matabolizmy. Najebać toho, někajke substancy so njederje měšeja z wodu, inkluziwnje wolijow a hydrofobnych substancow. Bańkowe membrany wužiwaja tutu kajkosć z by starosćiwje kontrolowali wzajomne skutkowanje mjez swojimi wobsahami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu tróšku wot powjerchoweje napjatosće wody wolóžowane.
Wodowe kapki su stabilne dla sylneje powjerchoweje napjatosće wody. To hodźi so wobkedźbować při kapkach na njerozpušćomnym powjerchu kaž škleńcy. Woda so do kapkow zwjazuje. Tuta kajkosć je trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija
Na powjerchu zemje nahromadźa so wodowe masy dele běžace — na př. po rěčkach a rěkach — abo na wěstym niwowje stejace — na př. w jězorach, morjach a oceanach.
Sven Hedin
mini|upright|Sven Hedin mini|Slědźerske jězby Hedina 1886–1935
Sven Anders Hedin (* 19. februara 1865 w Stockholmje; † 26. nowembra 1952 runje tam) bě šwedski geograf, topograf, pućowacy slědźer, fotograf, pućowanski spisowaćel a ilustrator swójskich twórbow. W běhu štyrjoch ekspedicijow do srjedźneje Azije wotkrywaše horiny Transhimalaje, žórła rěkow Brahmaputra, Indus a Sutlej, jězor Lop Nor a powostanki prastarych městow, rownišćow kaž tež Chinskeje murje w pusćinach Tarimskeje žłobiny. Zakónčaca twórba jeho cyłožiwjenskeho dźěła bě wudaće Central Asia atlas po Hedinoweje smjerći.
Běličkojty rozraz
Běličkojty rozraz (Veronica bellidioides) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae)
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Sosenskij
Sosenskij je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1952 jako wjes Šepjelewskij załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Podgorica
Podgorica je stolica Čorneje Hory a leži w juhu balkanskeho kraja. Ma 186.000 wobydlerjow (2011).
Salawat
thumb|left Salawat je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 160 kilometrow južnje Ufy a ma něhdźe 155 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1948 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Julian Fałat
Wón skutkowaše wot lěta 1889 jako dworowy moler němskeho kejžora Wylema II. w Berlinje, poda so pak 1895 wróćo do Krakowa, hdźež bě studował, a nastupi profesuru wuměłstwa. Wuměłska akademija w Krakowje nosy jeho mjeno.
Mrezisk
Mrezisk je konstruowana słowjanska rěč.
Malyn
thumb|left
Awstralija
thumb|240px|Awstralija na satelitowym wobrazu
Malyn
Malyn je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Irša něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Žytomyra.
Awstralija
Awstralija je pomjenowanje za kontinent, stat mjenuje so Awstralska. Awstralija wobsahuje hłownu twjerdźowu masu, Awstralsku, a před njej ležacej kupje Tasmanisku a Nowu Gineju. Často so ke kontinentej Awstralija tež w Pacifiku ležace kupowe staty liča, wosebje – z kulturnych a politiskich přičin – Nowoseelandska. Tutón rozšěrjeny region so z kulturnych přičin jako kontinent Oceanija woznamjenja.
Malyn
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 891 prěni raz naspomniło.
Rados
Rados je mjeno slědowacych wosobow:
Wagina
[[Dataja:Female anatomy-nb.svg|mini|upright=1.5|Šematiske zwobraznjenje žónskich splažnych organow (17 = wagina)
]]
Wagina je primarny splažny organ žónskich cycakow a tuž tež žony. Ma formu rozćahujomneje hadźicy a zwjazuje maćerničnu wotwěru z předdwórom waginy. Při splažnym wobchadźe wona penis a muski sperma přijimuje, nimo toho je wagina dźěl rodźeńcoweje wotwěry. Jeje dołhosć wučinja w normalnym stawje někak 8-12 cm pola dorosćenych žonow.
Božena
Božena je serbske a čěske žónske předmjeno słowjanskeho pochada, kotrež woznamjenja „wot Boha data“.
Wagina
We wobchadnej rěči wužiwa so zapřijeće wagina husto za cyłu wulwu, što pak prawje njeje. Słowo pochadźa z łaćonšćiny a woznamjenješe poprawom „nóžnje (mječa)“. Wot toho pochadźa tež němske zapřijeće „Scheide“.
Serbšćina
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kotrejž so dźensa přewažnje we Łužicy rěčitej.
Serbšćina dźěli so do:
Wobě serbskej rěči stej we wotpowědnej połojcy serbskeho sydlenskeho ruma oficielnje připóznatej a słušatej k oficielnym mjeńšinowym rěčam w Němskej. Wonej wužiwatej łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi pismikami.
Serbske narěče
miniatur|left|Serbske narěče Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.
18. awgusta
18. awgusta abo '''18. žnjenca''' je 230. dźeń gregorianiskeje protyki (231. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 135 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Handrij Falka
Tymjenjowa chójna
Tymjenjowa chójna (Pinus rotundata) je štom ze swójby chójnowych rostlinow.
Wopisanje
Tymjenjowa chójna je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 m.
Hable su njesymetriske a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 7 cm.
Stejnišćo
Rosće we wysokich tymjenjach srjedźnych horinach.
Wogeska mučnica
Wogeska mučnica (Sorbus mougeotii) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Oblasć Amur
Oblasć Amur ( Амурская область/Amurskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w juhowuchodźe Sibirskeje a mjezuje na juhu z Chinskej. Rěka Amur twori tam rusko-chinsku hranicu. Teritorij oblasće ma jenaku wulkosć kaž cyła Němska. Zarjadniske sydło a zdobom jeničke wulkoměsto je Blagowešćensk.
W lěće měješe Oblasć Amur  wobydlerjow. Z nich běchu 92 % Rusojo.
Kolektiw Klanki
Kolektiw Klanki je wot lěta 2020 eksistowaca serbska hip-hop-skupina. Młode žony su so prěni raz na Schadźowance 2020 jako skupina zjawnosći předstajili. Wone widźa so jako njewotwisna, samostatna a kritiska hudźbna skupina młodych Serbowkow z narokom, načasne problemy serbskeje (wosebje katolskeje) Łužicy a Němskeje powšitkownje kritizować.
Skupina Kolektiw Klanki ma hač dotal dwě singli, wobě z wulkim wothłosom w serbskej zjawnosći a na youtube:
Prěni spěw Družki je čiłe reakcije mjez Serbami wubudźił, wosebje přez jeho napřećo serbskej towaršnosći kritiski tekst a za serbsko-katolsku Łužicu njezwučene zadźerženje w nim zastupjenych Serbowkow.
Šwedska mučnica
Šwedska mučnica (Sorbus intermedia) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Hybrida
mini Nastaće družina je diskutowane. W žórłach so někotre warianty mjenuja.
Wopis
Šwedska mučnica je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 hač 15 m. Króna je kulojće-jejkojta a husto rozhałuzowana.
Łopjena
Łopjena su hrubje kožane, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku šěropjelsćowe, ale pozdźišo so njewobnaža. Njesu na kóždym boku 7-9 bóčnych nerwow a maja tupe, skulojćene lapy. Jich wobrys je eliptiski. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač do 10 cm. Lapy su karbowane.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Běłe kćenja docpěja přeměr wot něhdźe 1 cm a steja we wokołkowych pakićach.
Płody
Płody su jejkojte hač kulowate, šarlachčerwjene jabłukowe płody, kotrež docpěja dołhosć wot něhdźe 1 cm.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych lěsach. Ma radšo chłódne, powětrowłóžne stejnišća z pěskowymi pódami. Wutraje wapno.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje a kónčinach Baltiskeho morja rozšěrjena. Štom je we 18. lětstotku do srjedźneje Europje dóšoł.
Wužiwanje
Štom so jako nadróžny štom plahuje.
Róža Domašcyna
mini|Róža Domašcyna w měrcu 2018
Róža Domašcyna (* 11. awgusta 1951 w Sernjanach) je serbska basnica, přełožowarka a wudawaćelka. Po wukubłanju na hospodarsku překupcu, dźěle w hórnistwje a studiju při literarnym instituće „Johannes R. Becher“ w Lipsku započa w 1990tych lětach profesionalnje pisać. Dźensa bydli wona jako swobodna spisowaćelka w Budyšinje a płaći jako jedna z najwažnišich zastupjerkow noweje serbskeje lyriki.
Domašcyna pisa w serbskej a němskej rěči. Typiska za jeje lyriku je hra z dwurěčnosću a zapřijeće němskich wurazow do serbskich tekstow a nawopak.
Róža Domašcyna je nošerka Mörikeoweho myta města Fellbach (1994), spěchowanskeho Myta Ćišinskeho (1995) a Myta Anny Seghers (1998). W lěće 2018 spožči so jej Sakske literarne myto.
Hugo Chávez
Hugo Rafael Chávez Frías [] (* 28. julija 1954 w Sabaneće, konfederacija Barinas, Venezuela; † 5. měrca 2013 w Caracasu ) bě venezuelski politikar a z lěta 1999 prezident južnoameriskeho kraja.
Wón přesadźi ideju tak mjenowaneho Bolivarizma. W Bolivarizmje dyrbi so towaršnosć napřećo Neoliberalizmej wusměrić.
Taškumyr
thumb|left Taškumyr (/ Taš-Kumyr) je město w Dźalal-Abadskej oblasći na zapadźe Kirgiskeje, blisko uzbekskeje hranicy.
Leži na sewjerowuchodźe Ferganskeho doła něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Dźalal-Abada.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.
Pólna zažnička
Pólna zažnička (Gagea pratensis) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Klimek
Klimek abo Klímek je mjeno slědowacych wosobow:
Pólna zažnička
Wopis
Pólna zažnička je cyblowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač do 20 cm.
Njese zwjetša jenož jedne na spódku stejace łopjeno, kotrež docpěje dołhosć wot něhdźe 4 mm.
Kćěje wot měrca hač do meje. 1 hač 5 kćenjow docpěje šěrokosć wot 2 hač do 3 cm. Kćenjowe łopješka su žołte, zwonka zelenojte.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje rozpjeršena rozšěrjena, ale w Němskej relatiwnje rědko wustupuje.
Adygejšćina
thumb|right|300px Adygejšćina (Адыгабзэ) je rěč ze skupiny Kawkaskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Adygiskej, hdźež słuži tež jako druha hamtska rěč nimo rušćiny. Rěči so wot něhdźe 117.000 ludźi.
Spas-Demjensk
Spas-Demjensk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1446 jako wjes Spas-Demjenskoje załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.
Blědy rozraz
Blědy rozraz (Veronica anagalloides) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
W někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjadowany.
Rogow
Rogow móže być:
Švehla
Švehla je mjeno slědowacych wosobow:
5. julija
5. julija abo '''5. pražnika''' je 186. dźeń gregorianiskeje protyki (187. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 179 dnjow hač do kónca lěta.
Universal Serial Bus
thumb|right|Symbol za USB 1.1. Universal Serial Bus (skrótka USB) je busowy system, z kotrymž hodźa so ličaki z přidatnymi nastrojemi zwjazać. USB-přizamknjenje žada sej jenož mało městna a móže jednoriše nastroje (myški, tastatury atd.) z milinu zastarować. Z USB wuhotowane nastroje móža so při dźěle zwjazać (Hot-Plugging). Přizamknjene graty a jich kajkosće hodźa so awtomatisce spóznawać.
Wjertawa chójna
Wjertawa chójna (Pinus contorta) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Universal Serial Bus
Načasne ličaki maja zwjetša dwě do šěsć zwjazowanskich městnow (tykački) za USB.
Wótrolapata mučnica
Wótrolapata mučnica (Sorbus acutisecta) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Něžna smjelzyna
Něžna smjelzyna je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Calamagrostis tenella, Poaceae). Něžna smjelzyna je tež ludowe serbske mjeno za něžnu wjechelcu.
Bebel (wjacezmyslnosć)
Bebel je mjeno slědowacych wosobow:
Barań
thumb|left
Leži při rěce Adrow něhdźe 80 kilometrow južnje Wicebska a wosom kilometrow juhozapadnje Orši.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1518 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Egyptowska lotoska
Egyptowska lotoska (Nymphaea lotus) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Wopis
Wonjace kćenja su běłe. Wone so w nocy puknu.
Buk
Buk (Fagus) je ród z podswójby Fagoideae ze swójby bukowych rostlinow (Fagaceae). Bukowy lěs so tež mjenuje bukowina abo bukojna.
Družiny
Eksistuje něhdźe wósom hač jědnaće družinow.
Velký Šenov
Velký Šenov ( Groß Schönau i.B.) je městačko w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje, mjez Šluknovom na wuchodźe a Zebnicu na zapadźe. Nadeńdźe so pod horu Partyzánský vrch (543 m) we Łužiskich horinach a w dole rěčki Vilémovský potok, přitoka Zebnicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Město wobsteji z gmejnskich dźělow Janovka (Johannesberg), Knížecí (Fürstenwalde), Leopoldka (Leopoldsruh), Malý Šenov (Klein Schönau), Staré Hraběcí (Alt Grafenwalde) a Velký Šenov. Susodne gmejny su Lipová a Załom na sewjeru, město Šluknov na wuchodźe, Staré Křečany na juhowuchodźe, Mikulášovice na juhu a Vilémov na zapadźe.
Přez Velký Šenov wjedźe železniska čara Rumburk–Zebnica.
Stawizny
Sydlišćo nasta w 12. lětstotku w běhu němskeje kolonizacije a naspomni so prěni raz w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa. Po reformaciji 1551 a rekatolizaciji wot 1621 bě Šenov w lěće 1690 zaso dospołnje katolski. Wot 18. lětstotka wuwiwaše so tekstilna a w 19. lětstotku tež kowowa industrija. 1884 poswjeći so tu prěnja galwaniska fabrika w cyłej Rakusko-Wuherskej.
Suchiniči
thumb|left Suchiniči je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1840 měšćanske prawa.
Slawistika
Slawistika je wědomosć słowjanskich rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi bohemistika (čěsce), chorwatistika, polonistika (pólsce), rusistika, serbistika (serbisce) a sorabistika (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć cyrkwinosłowjanskeje rěče.
W Němskej je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w Berlinje (Humboldtowa uniwersita, najstarši a najwjetši institut w Němskej), Freiburgu, Gießenje, Greifswaldźe, Hamburgu, Jenje, Lipsku, Mohuču, Podstupimje, Rěznje a Tübingenje. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.
Waginalny wobchad
thumb|Zjednoćenje [[penisa a waginy při waginalnym wobchadźe]]
Waginalny wobchad je najhusćiša warianta heteroseksualneho splažneho wobchada mjez mužom a žonu, při čimž so erigowany penis do waginy zadobywa. Wuměnjenje za přirodny, dobrowólny waginalny wobchad je erekcija muža a włóžnosć waginy, potajkim seksualne rozhorjenje wobeju partnerjow. Waginalny wobchad z wupławjenjom symjenja je powšitkownje bytostne wuměnjenje za přirodne płodźenje potomnikow.
Krawinowe rostliny
Krawinowe rostliny (Lythraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Bukowe rostliny
Bukowe rostliny (Fagaceae) su swójba symjencowych rostlinow.
Wopis
Nimale wšě družiny su jednodomne rózno splažne (monözisch), tuž tworja na tej samsnej rostlinje žónske ale tež muske kćenja, zwjetša micka. Wopróšenje so zwjetša přez wětr (anemofilija) stanje, rědko tež přez insekty (entemofilija).
Płody
Jako płody so worjechi tworja, kotrež po kóždym rodźe po jednym hač po třoch w płodowym hornčku (cupula) sedźa. Płody so wot zwěrjatow rozšěrjuja (coochorija).
Rozšěrjenje
Rostu swětadaloko wot conow trajaceho mróza hač subtropow, ale nic w tropach a Južnej Africe.
Wužiwanje
Płody někotrych družiny su jědźne kaž jědźna kastanija a bukwicy abo so jako skótnu picu hodźa, na př. předewšěm prjedy k swinjacemu kormjenju wužiwane žołdźe.
Płodowe debjenki a lisćo rozdźělnych družinow so předewšěm w nazymje čerstwje ale tež wusušene jako dekoraciske material wužiwaja, mjez tym tež we floristice.
Ze skory někotrych dubow so kork za zatyčki, sćěnowe a špundowanske wobkłady (korkowc) wottwarjuje. Druhe wobsahuja chemiske substancy, wosebje třěski, kotrež so su zdźěla hižo w prjedawšich časach medicinsce abo ludowohojersce ale tež ke kožerstwu koža wužiwali.
Wjele družinow poskićuje hódnotne drjewo za meblowe domowe abo łódźny twar abo dobre palne drjewo.
Drjewiny tuteje swójby so často jako parkowe štomy wusadźuja a hdys a hdys tež jako bonsaj wuplahuja.
Systematika
Swójba wobsteji z dweju podswójbow ze sydom hač do dwanaće rodami a 670 hač do 900 družinami. Wobsahuje sćěhowace rody:
19. awgusta
19. awgusta abo '''19. žnjenca''' je 231. dźeń gregorianiskeje protyki (232. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 134 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Adolf Černý (* 19. awgusta 1864)
Wumrěće
mini|upright=0.4|Maks Rječka († 19. awgusta 1944)
Orgazm
Orgazm (ze starogrjekskeho ὀργασμός orgasmós, „mócne rozhorjenje“), we fachowej rěči tež klimaks, je wjeršk seksualneho spokojenja a docpějomny přez splažny wobchad abo sebjespokojenje.
Krótko do orgazma rozrosće překrawjenje splažnych organow k maksimumej; w běhu orgazma přińdźe w genitalnym wobłuku k rytmiskim, nimowólnym kontrakcijam musklow. Pola mužow přińdźe w normalnym padźe k wupławjenju symjenja. Podobne wupławjenje kapaliny je tež pola někotrych žonow móžno a bu mjenowane jako žónska ejakulacija. Po tym slěduje zwjetša wotpjeće ćěła.
Wótšowaš
Wótšowaš ( Atterwasch) je wjeska w gmejnje Derbno w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa.
Wótšowaš leži sewjernje Janšojskeje brunicoweje jamy a měješe so po planach energijoweho koncerna Vattenfall wotbagrować. W měrcu 2017 rozsudźi LEAG, nowy mějićel łužiskich jamow, zo so jama hač do Wótšowaša wjace njerozšěrja.
Stawizny
W 1990tych lětach wurywachu so blisko wjeski powostanki z pózdnjeje bronzoweje doby. Dźensniša wjeska so w zwisku z kupom wulkeho dźěla wjeski přez propsta Dietricha z Gubina w lěće 1294 k prěnjemu razej naspomni. Pozdźišo přeńdźe wjeska do wobsydstwa klóštra Benediktinow w Gubinje. W lěće 1818 bydlachu we Wótšowašu 1957102277 wobydlerjow, 1871 něhdźe 303 a 1925 282 wobydlerjow. Historisce leži wjeska w Delnjej Łužicy.
Z nabyćom płaćiwosće braniborskeje gmejnskeje reformy so Wótšowaš 26. oktobra 2003 ke gmejnje Derbno přidruži. Po planach milinoweho koncerna Vattenfall měješe so Wótšowaš runje tak kaž susodnej wsy Keŕkojce a Grabk za planowanu brunicowu jamu Janšojce-sewjer dewastěrować. Tute rozšěrjenje jamy bu pak w lěće 2017 wot noweho wobhospodarja jamy LEAG wotprajene.
Přez 195 kW sylnu biopłunowu připrawu a wjacore solarne připrawy so we Wótšowašu wjace miliny produkuje, hač wjeska sama přetrjeba.
Wuchodna Azija
mini|Topografiska karta wuchodneje Azije
Wuchodna Azija je zapřijeće za wulkoregion na wuchodźe Azije. Wobmjezowanje regiona njeje jednotne, zwjetša liča so pak slědowace staty k wuchodnej Aziji:
Vietnam liči so geografisce k juhowuchodnej Aziji, słuša pak kulturelnje k wuchodoaziskemu rumej.
Klarsfeld
Klarsfeld je mjeno slědowacych wosobow:
Wuchodna Azija
Jedna so wo tutón dźěl Azije, kotryž bu předewšěm wot chinskeje kultury wobwliwowany, na přikład přez daoizm, buddhizm, konfucianizm a chinske pismiki.
Po ličbje najwjetše ludy wuchodneje Azije su Chinjenjo, Japanjenjo, Korejčenjo a Vietnamjenjo.
Mnišonc (Hornja Hórka)
Mnišonc ( Mönchswalde) je sydlišćo w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Hornja Hórka a leži mjez 235 a 265 m nad mórskej hładźinu na lěwym boku Sprjewje a pod horu ze samsnym mjenom. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Małe Bobolcy (wot 1877), Hornja Hórka a Čorne Noslicy (1936). W lěće 1950 bu gmejna zjednoćena z Debsecami a Dźěžnikecami; nowe mjeno bě Hornja Hórka.
Susodne wjeski su Debsecy na sewjerowuchodźe, Lejno na juhowuchodźe a Hornja Hórka na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako kubło Minichswalde je z lěta 1562.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 199 wobydlerjow, mjez nimi 167 Serbow (84 %). Ewangelscy Mnišončenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe, katolscy Budyskej. W Mnišoncu namakaše so kěrchow za katolskich wobydlerjow wokolnych wsow.
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Mnišonca (2019)
Lěkarska ropucha
Lěkarska ropucha (Nasturtium officinalis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae). Dalše serbske mjeno je krěz.
Wopis
Lěkarska ropucha je trajne zelo, kotrež je 20 do 80 cm wysoke.
Stołpik je hranity, dudławy a lězaty abo postupowaty.
Łopjena
Łopjena maja wótry słód su nahe a wobsteja z jednoho do pjeći pjeritych łopješkow. Nakónčne pjerite łopješko je tróšku wjetše.
Kćenja
Lěkarska ropucha kćěje wot meje do oktobra. Běłe kćenja su něhdźe 0,5 do 1 centimetrow wulke a steja w kićach, kotrež su na spočatku nimale wokołkojte. Próšniki su žołte. Štyri krónowe łopješka docpěja dołhosć 4 do 5 milimetrow.
Płody
Kiješkojte trukowe płody su 13 do 18 milimetrow a jich stołpiki 8 do 12 milimetrow dołhe.
Stejnišćo
Krěz rosće w rěčkach, hrjebjach a žórłach z jasnej, chłódnej, běžitej wodu.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Christian Lindner
thumb|upright|Christian Lindner w lěće 2021
Christian Wolfgang Lindner (* 7. januara 1979 we Wuppertal) je němski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP). Wón je wot 2013 z předsydu swojeje strony a nimo toho wot 8. decembra 2021 finančny minister Zwjazkoweje republiki Němskeje w kabineće Scholz. Lindner je wot 2017 čłon zwjazkoweho sejma.
Wón bě wot 2000 do 2009 kaž tež znowa wot meja 2012 hač do oktobra 2017 zapósłanc w krajnym sejmje Sewjerorynsko-Westfalskeje. Wot oktobra 2009 hač do julija 2012 bě Lindner čłon zwjazkoweho sejma a nimo toho wot decembra 2009 hač do decembra 2011 generalny sekretar swojeje strony. Wón bě při zwjazkowych wólbach 2017 načolny kandidat FDP a wot septembra 2017 hač do decembra 2021 předsyda frakcije FDP w zwjazkowym sejmje.
Lindner bě direktny kandidat FDP we wólbnym wokrjesu 100 (Rynsko-Bergiski wokrjes) při wólbach 2009 a wot 2017 a dósta w tutym při wólbach 2021 16,8 % wotedatych hłosow.
Dyrlich
Dyrlich (zněmčene tež Dürlich) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowaceju wosobow:
Židźana chójna
Židźana chójna (Pinus strobus) je štom ze swójby chójnowych rostlinow.
6. julija
6. julija abo '''6. pražnika''' je 187. dźeń gregorianiskeje protyki (188. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 178 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|[[George W. Bush (* 1946)]]
Wumrěće
mini|upright=0.4|Měrćin Nowak-Njechorński († 1990)
Braslaw
thumb|left
Braslaw je městačko we Wicebskej oblasći na samym sewjeru Běłoruskeje, blisko letiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Braslawskeho rajona.
Leži něhdźe 210 kilometrow sewjerozapadnje Wicebska a 14 kilometrow wot letiskeje hranicy při jězorje Drywjaty.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1065 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1500 měšćanske prawa.
Penis
thumb|Šematiske zwobraznjenje (čłowječich) muskich splažnych organow
Penis (z łaćonšćiny) je wopłodźowanski organ muskich cycakow a tuž tež mužow. Ma formu roły a słuži biologisce přenošowanju symjentneje kapaliny ze symnjentnymi bańkami do žónskeho ćěła kaž tež wumočenju, dokelž je močowa rołka w penisu zdobom podlěšk symjenjowoda, kotryž wjedźe z mudow hač do prostaty. Při splažnym wobchadźe (k zaměrej rozpłodźowanja) zadobywa so erigowany penis do waginy.
Čłowječi penis wobsteji ze zdónka (corpus penis) ze sprosćakami a z žołdźika (glans penis) na kóncu penisa. W přirodnym stawje je žołdźik wobdaty z škitacej předkóžku (praeputium penis). Přerězna dołhosć čłowječeho penisa w erigowanym stawje wučinja mjez 12 a 15 cm.
W serbskej wobchadnej rěči je wjele słowow za penis, mjez druhim cympl(k), honačk, pipa, šiška abo čilak.
Sterlitamak
thumb|left Sterlitamak je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 120 kilometrow južnje Ufy a ma něhdźe 278 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1766 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Józefów
Józefów je mjeno dweju sydlišćow, 55 wsow a dweju gmejnow w Pólskej:
Města: Wsy:
Gmejny
Heinrich Lübke
mini|upright|Heinrich Lübke, 1959 [[Dataja:Signatur Heinrich Lübke.svg|frameless|upright|Podpismo Heinricha Lübkeho]]
Heinrich Lübke (* 14. oktobra 1894 w Enkhausenje; † 6. apryla 1972 w Bonnje) bě němski politikar (Centrum, pozdźišo CDU), kotryž bě wot 1953 do 1959 pod kanclerom Adenauerom zwjazkowy minister za zežiwjenje, ratarstwo a lěsnistwo a wot 1959 do 1969 jako naslědnik Theodora Heussa druhi prezident Zwjazkoweje republiki Němska. Za njeho bě wuwićowa pomoc hłowna tema jeho prezidentstwa. Tak wopytowaše nimoměrje wjele wuwićowych krajow w Africe a Aziji.
Lǘbke bě wot lěta 1926 jednaćel towarstwa Deutsche Bauernschaft a wot 1932 do 1933 za Centrumowu stronu čłon pruskeho krajneho sejma. Po kóncu Druheje swětoweje wójny zastupi do CDU a bě wot oktobra 1946 čłon sewjerorynsko-westfalskeho krajneho sejma. Wot 1947 bě tam krajny minister za zežiwjenje, ratarstwo a lěsnistwo. Wot 1949 do 1950 a znowa wot 1953 do 1959 bě z čłonom němskeho zwjazkoweho sejma.
Verneřice
Verneřice ( Wernstadt) su městačko w sewjernej Čěskej, wuchodnje Wusćow a južnje Dźěćina. Leža na wysočinje w sewjerowuchodnym dźělu Čěskich srjedźnych horin w dole rěčki Bobří potok. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj) a su jeho najjužniša gmejna.
Město wobsteji z gmejnskich dźělow Čáslav (Tschiaschel), Loučky (Schönau), Příbram (Biebersdorf), Rychnov (Reichen), Rytířov (Rittersdorf) a Verneřice. Susodne gmejny su Heřmanov a Valkeřice na sewjeru, Žandov na wuchodźe, Úštěk a Lovečkovice na juhu a Těchlovice na zapadźe.
Stawizny
Wjes nasta w běhu němskeje kolonizacije a naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1384 jako Wernhersdorf. Spočatk 16. lětstotka dósta měšćanske prawa.
Verneřice płaćeja jako wuchadźišćo rakusko-wuherskeje tekstilneje industrije we 18. lětstotku. 1797 załoži so tu prěnja předźernja bałmy. 1912 měješe městačko wjace hač 2000 wobydlerjow.
Po kóncu Druheje swětoweje wójny a wusydlenju Němcow zhubichu Verneřice měšćanske prawa a dóstachu je hakle w lěće 2006 znowa.
Hanzo Njepila
Hanzo Njepila (tež: Nepila; * 1. abo 2. awgusta 1766 w Rownom; † 20. junija 1856 runje tam) bě serbski ludowy spisowaćel.
Chortnica
Chortnica ( Cortnitz, serbsce tež Kortnica) je hornjołužiska wjeska  na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słuša z lěta 1994 k městu Wóspork.
Hanzo Njepila
Wotrosće w jara bědnych poměrach, husto tradaše hłód. Wuporjedźowaše ródny statok a nadźěła sej počasu status połbura.
Georgia
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhowuchodźe kraja a słuša do „južnych statow“. Ma něhdźe 10,2 milionaj wobydlerjow na přestrjeni wot 154.000 kwadratnych kilometrow. Stolica a zdobom najwjetše město je Atlanta (420.000 wobydlerjow).
Hanzo Njepila
Pola wjesneho krawca nawukny w zymskich měsacach pisać a čitać. Pisanje sta so jemu z wosobinskim wjeselom při ćežkim žiwjenju. Tak nasta wjace hač 30 zešiwkow, zwjetša z awtobiografiskim abo nabožnym wobsahom. Wjetši dźěl wšak dachu jemu wjesnjenjo sobu do rowa. Jenož pjeć rukopisow so zdźerži. Pozdźiši Slepjanski farar Matej Handrik wuda je zdźěla w Časopisu Maćicy Serbskeje. Někotre wjetše awtobiografiske pasaže wšak njewuda, dokelž wopisowachu njelubozne swójbne poměry wosebje za čas wysokeho starstwa Hanza Njepile. Wotpowědny tekst spřistupni Hélène Brijnen w lěće 2004 w rjedźe Spisow Serbskeho instituta.
Chortnica
Geografija
Leži we wužłobinje při sewjernej kromje Hornjołužiskich honow něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Wósporka a dwaj kilometraj juhowuchodnje Barta. Najblišej susodnej wsy stej k Malešecam słušace Brězecy na zapadźe a Hrodźišćo na juhowuchodźe. Nimo wjeski wjedźe na juhu zwjazkowa awtodróha 4.
Georgia
Stat mjezuje w Appalachach na sewjeru z Tennessee a Sewjernej Carolinu, na wuchodźe z Južnej Carolinu, na juhu z Floridu a na zapadźe z Alabamu. Na juhowuchodźe twori pobrjóh Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu. Najwyši dypk je wjeršk hory Brasstown Bald w Appalachach (1.458 m).
Netanjahu (wjacezmyslnosć)
Netanjahu je mjeno slědowacych wosobow:
Hanzo Njepila
Wosebje awtobiografiske spisy Njepile su drohotny historiski dokument Slepjanskeje serbšćiny. Z pomocu přirunowanja hodźa so wuwićowe tendency mjez uzusom 18./19. lětstotka a rěčnym stawom poslednjeje generacije maćernorěčnych rěčnikow tuteje wosebiteje warjetety dopokazać.
Chortnica
Stawizny
mini|left|Saksko-pruskej měznikaj mjez Chortnicu a [[Zubornica|Zubornicu]] Mały kulowc, wobstejacy z tři- abo štyristronskich statokow, naspomni so k prěnjemu razej w lětomaj 1407/08 jako Cortenicz. Wjesne mjeno pochadźa wot serbskeho słowa za wosebitu družinu psow, chortow. Ležownostne knjejstwo měješe Hrodźišćanske ryćerkubło. Srjedź 19. lětstotka wupućowaše něhdźe 20 Chortničanskich Serbow do Awstralskeje.
Wot 1815 do 1945 ležeše Chortnica jenož dwaj kilometraj zdalena wot prusko-sakskeje hranicy.
Georgia
je so 1732 jako poslednja z 13 britiskich kolonijow załožiła a přiwza dnja 2. januara 1788 jako štwórty stat wustawu Zjednoćenych statow. Stat je pomjenowany po britiskim kralu Jurju II. a ma oficielne přimjeno Peach State („brěškowy stat“). Wot 1861 do 1865 słušeše k jědnaće Konfederowanym statam (južnym statam). W lěće 1996 bě stolica Atlanta městno 26. Olympiskich lěćnych hrow.
Chortnica
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe Chortnica we 1880tych lětach 139 wobydlerjow, mjez nimi 137 Serbow (99 %) a jenož dwaj Němcaj. W lěće 1925 rěčeše po hamtskej statistice hišće 114 wot 128 wobydlerjow serbsce.
W lěće 1925 bě mjez 128 wobydlerjemi 122 ewangelskich a šěsć katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Hrodźišćanskej wosadźe.
20. awgusta
20. awgusta abo '''20. žnjenca''' je 232. dźeń gregorianiskeje protyki (233. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 133 dnjow hač do kónca lěta.
Georgia
Najwjetše města nimo Atlanty su Augusta (196.000 wobydlerjow), Columbus (190.000), Savannah (136.000) a Athens (115.000). W lěće 2010 měješe 87,3 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 7,4 % španišćinu, při čimž je jeničce jendźelšćina z hamtskej rěču.
Stanisław Tilich
thumb|upright|Stanisław Tilich (2014)
Zwjahel
thumb|left
Stanisław Tilich
Stanisław Tilich ( Stanislaw Tillich; * 10. apryla 1959 w Nowej Wjesce) je politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2008 do 2017 ministerski prezident Swobodneho stata Sakskeje. Nimo toho bě wot 1. nowembra 2015 hač do 31. oktobra 2016 tež 70. předsyda Zwjazkoweje rady. Dnja 18. oktobra 2017 připowědźi swój wotstup ze zastojnstwa za december samsneho lěta a předstaji Michaela Kretschmera jako naslědnika.