cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jack Bruce
Jack Bruce (* 14. meje 1943; † 25. oktobra 2014) bě šotiski rockowy hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1966 a 1968 pola skupiny Cream.
Halyč
thumb|left|Hród Halyč z městom a [[Dnjestrom w pozadku]]
Halyč (, Halicz) je městačko w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži při rěce Dnjestr něhdźe 30 kilometrow sewjernje Iwano-Frankiwska a je jedne wot historisce najwuznamnišich městow dźensnišeje Ukrainy kaž tež historiske srjedźišćo Galiciskeje.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 898 prěni raz naspomniło. Wysoko nad Dnjestrom natwarichu tu mócny hród, kotryž bě wot lěta 1144 sydło wjerchow z Halyča, kotřiž kontrolowachu sčasami teritorij hač k delnjemu běhej Dunaja. W lěće 1367 dósta sydlišćo měšćanske prawa. Hród bu w 17. lětstotku wot Tatarow zničeny. Wot lěta 1772 słušeše Halyč k rakuskemu krajej Galiciska, kotryž bu po měsće pomjenowany. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Pólskeje a wot kónca Druheje swětoweje wójny je dźěl Ukrainy.
Shetlandske kupy
Shetlandske kupy ( Shetland Islands, šotisko-gelsce Sealtainn) su k Šotiskej słušacy archipel w sewjernym Atlantiku mjez Wulkobritaniskej, Norwegskej a Ferejskimi kupami. Stolica a ze 7.500 wobydlerjemi najwjetše sydlišćo je Lerwick na hłownej kupje Mainland. Najwjetše kupy nadeńdu so na arealu wot 120 króć 80 kilometrow mjez 59. a 61. šěrinowym stopjenjom a tworja tuž najsewjerniši dźěl Britiskich kupow. Wot cyłkowneje přestrjenje wot 1426 km² wučini hłowna kupa Mainland něhdźe dwě třećinje.
Geografija
Hłowne kupy su:
Najwyši dypk na kupach je hora Ronas Hill na Mainlandźe z 449 metrami.
Klima na Shetlandskich kupach je wobwliwowana wot Golfoweho pruda a přez cyłe lěto chětro chłódna a włóžna (1000 mm spadkow). Sněh w zymje je zrědka, lětne temperatury docpěja zdźěla wjace hač 15 stopnjow. Wichory, sylny dešć a mła su huste.
Stawizny
Shetlandske kupy su wobsydlene z 3. lěttysaca do Chrystusa a pokřesćanšćichu so w 10. lětstotku pod Wikingerami, kiž mjenowachu je Hjaltland. Wot 12. hač do 15. lětstotka běchu zwjetša pod norwegskej kontrolu; w lěće 1469 přińdźechu do Šotiskeje.
Hakle w 19. lětstotku wotemrě shetlandska wikingerska rěč Old Norn.
Ferrowy meridian
Ferrowy meridian, pomjenowany po Ferro, jednej z Kanariskich kupow, bě w Europje najdale rozšěrjeny nulowy meridian wot starowěka, naposled na Pariski meridian skoplowany a – přewažneho wužiwanja Greenwichskeho meridiana na mórskich kartach dla – na krajnych kartach. wobmjezowany Po Ferrowym meridianje su koordinaty wjele nawigaciskich a krajnych kartow předewšěm wot 16. do 19. lětstotka wusměrjene.
Stawizny
Prěni raz wokoło 100 postaji Marinos z Tyrosa insulae fortunatae (łaćonsce za zbožowne kupy), Kanariske kupy, zapadny kónc tehdy znateho swěta, jako referencny dypk. Tute postajenje wšak je so jenož předobyło, dokelž wuznamny astronom Klawdius Ptolemeus jo w lěće 150 přewza. Wono je pak skerje teoretiskeho wuznama było, dokelž Ptolemeus poćahowaše so při swojim dźěle na swoje ródne město Aleksandrija, kotrehož połoženje na 60,5° postaji, štož scyła prawemu połoženju Kanariskich kupow njewotpowěduje. Ze srjedźowěkom a jeho kołowymi kartami běchu měridiany bjez wuznama, Kanariske kupy zhubichu so ze znateho swěta Europy. Tež pozdźiše portolanowe karty geografiske koordinaty njepředstajichu.
Ze znowawotkryćom Kanariskich kupow w 14. lětstotku a po tym započinacej so renesansu su zaso na Ptolemejske předstawy nawjazali a postaji so najbóle zapadna kupa Ferro (dźensa El Hierro) jako nulowy meridian. W zwisku ze slědźerskimi pućowanjemi a natwarjenjom hwězdarnjow w Europje, na spočatku hišće bjez čóčkowych instrumentow, rosćeše ličba konkurowacych nulowych meridianow wot 16. lětstotka. Ale najwjace z nich docpě jenož lokalny abo narodny wuznam. Podpěrowace za wobchowanje Ferroweho meridiana tež skutkowaše, zo meridian magnetoweho čopa, kotryž zda so najprjedy jako přirodna definicija nuloweho meridiana, wočiwidnje jenož mało na zapad ležeše. Dalša lěpšina tutoho ličenja dołhosće běchu pozitiwne hódnoty za wšu Europu. W aprylu 1634 je so wot kongresa wučencow wšěch łódźowacych narodow Ferrowy nulowy meridian wobkrućił a zdobom hišće raz dokładnišo na Punta Orchilla, zapadnu kónčk kupy, postajił.
Zmylk při postajenju dołhosće je do toho při něšto stopnjow był: Ptolemeus postaji wupřestrěće po dołhosći Srjedźneho morja při 62°, Mercator je jo w lěće 1554 z 52° podał, woprawdźe leži při 42°. Dalokowid, kotryž bě znaty wot wokoło 1610, zmóžni přez wobkedźbowanje astronomiskich podawkow, předewšěm wobběhow Jupiterowych měsačkow, za kotrež wot lěta 1668 tabele eksistowachu, pomjeńšenje zmylka na 10 do 12 mjeńšin, při runočasnym wobkedźbowanju na poćahowym městnje na 2 do 3 mjeńšin. Z tym započa so wuznam derje wutwarjenych hwězdarnjow dale rosć. Předchadnik je Brahowy Uranienburg był, mjezynarodny wuznam docpěštej wosebje Pariski obserwatorij wot lěta 1666 a Royal Greenwich Observatory wot lěta 1676, kotrež wšě hižo z praktiskich přičinow k nowym meridianowym systemam wjedźechu. Na kupje Ferro njebě natwarjenje wulkeje hwězdarnje myslomne. Dokelž Ferrowy meridian najebać toho njěměł so spušćić, bě po postajenju dołhostneje diferency k Pariskemu obserwatorjej wot 1724 přez Louis Feuillée na mjez 19°52' a 20°06' Ferrowe postajenje na eksaktne 20° na zapad wot Pariskeho obserwatorija konsens. Z tym bě Ferrowy nulowy meridian skryty Pariski nulowy meridian. Do toho je so z dołhostnej diferencu 22,5° Paris–Ferro powobličowało.
Po tym je so wjele nulowych meridanow přez Ferrowy meridian wuměniło abo na Ferrowy meridian wróćo zwjedło, tak zo wot srjedź 18. lětstotka jenož Ferro a Paris z jedneje strony a, najprjedy mało Greenwich z druheje strony mějachu wjetši wuznam. Krótko po tym, wot poslednjeje třećiny, bě tež na morju spušćomna postajenje dołhosće móžno, přez zwěsćowanje dosć dokładnych měsačkowych distancow w měsačkowych tabelach a přez dosć dokładne chronometry. Z tym běchu tež dokładne podaća dołhosće na mórskich kartach trěbne. Dokelž mórska móc Wulka Britaniska je tu načolna była, je so na mórskich kartach Greenwichski nulowy meridian přesadźił. Hakle wot lěta 1884 je so na zakładźe toho Greenwich jako pócahowy dypk mjezynarodnje jako doporučenje dojednał a přesadźi so tež jara spěšnje. Zawjazny bu wón na mjezynarodnej konferency swětowych kartow w lěće 1913.
Tež po přestajenju kartow je so Ferrowy nulowy meridian znutřka krajměrjenskich zarjadnistwow zwjetša hišće dale wužiwał. W Němskej je so Ferrowy nulowy meridian we wobłuku přihotowanjow k přechodej krajměrjenstwa na koordinaty Gauß-Krüger w lěće 1923 přez Greenwichski wuměnił. Za to je so wot dotalnych hódnotow dołhosće kulojćena hódnota 17° 40' wotličiła, zo by dotalny łopjenowy přitřih topografiskich kartow wobchowało. Awstriske krajměrjenstwo bazuje do dźensnišeho na Ferrowym nulowym meridianje. Přeličenje do Greenwichskich dołhosćow stawa so z mjezynarodnje normowanej hódnotu 17° 40' 00" (hlej tež Hermannskogel a Rauenberg), mjeztym zo je starša hódnota 17° 39' 46,02" z europskeho wurunanja dołhosćow Theodora Albrechta (wokoło 1890) wušła. Dla absolutneho lotoweho wotchilenja 13–14" pola Wiena a pola Berlina je so naposledk kulojta hódnota dojednała.
James Joyce
mini|alt=Half-length portrait of man in his thirties. He looks to his right so that his face is in profile. He has a mustache, a thin beard, and medium-length hair slicked back, and wears a pince-nez and a plain dark greatcoat, looking vaguely like a Russian revolutionary.|[[Dataja:James Joyce signature.svg|200px Joyce w Curichu, wokoło 1918 ]]
James Augustinus Aloysius Joyce (* 2. februara 1882 w Dublinje, † 13. januara 1941 w Curichu) bě irski spisowaćel, basnik a dramatikar. Joyce bě jedyn z najwažnišich zastupjerjow literariskeje moderny w 20. lětstotku. Jeho najznaćiše twórby su: Dubliners 1914 (čěsce Dubliňané 1933 – Dubliner 1969), A portrait of the artist as a young man 1916 (němsce Ein Porträt des Künstlers als junger Mann 1926 – čěsce Portrét umělce jako mladého muže 1930), Ulysses 1922 (čěsce Odyseus 1930 – němsce Ulysses 1932).
Wón wopyta jezuitski gymnazij w Dublinje (Clongowes Wood College) wot lěta 1888, 1898–1902 studowaše na filozofiskej fakulće Dublinskeje uniwersity moderne rěče – jendźelšćinu, francošćinu a italšćinu. Joyce bydleše nimo swojeho ródneho města zwjetša w Tersće, Parisu a Zürichu.
Łažawa lawica
Łažawa lawica je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Asarina procumbens, Scrophulariaceae).
Kočenjowo
Kočenjowo je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Transsibirskej železnicy w Nowosibirskej oblasći, něhdźe 50 kilometrow zapadnje Nowosibirska. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1650 załožiło a ma wot lěta 1960 měšćanske prawa.
Dańków
Dańków je mjeno dweju wsow w Pólskej:
Chrząszczewek
Chrząszczewek je wjes w Pólskej.
Chrząszczewek leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 133 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Lawičk
Lawičk (Misopates) je ród ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae). Lawičk je tež mjeno za pólnu lawicu. Wobsahuje sćěhowace družiny:
Delnjoserbski dźěćacy ansambl
Delnjoserbski dźěćacy ansambl je měšany dźěćacy chór a rejwanska skupina z Choćebuza.
Kodinsk
thumb|left Kodinsk je město w Ruskej federaciji w Krasnojarskim regionje. Leži něhdźe 480 kilometrow sewjerowuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Delnjoserbski dźěćacy ansambl
Wuměłska nawodnica w lěće 1993 załoženeho cyłka je Marja Elikowska-Winklerowa; dołholětny organizatoriski nawoda bě Bjarnat Rjentš. Karin Sepanowa je nawodnica rejwanskeje skupiny.
Kolkata
Kolkata (bengalsce কলকাতা Kalkātā []; do 2001 Calcutta,  tež Kalkutta) je hłowne město zwjazkoweho stata Zapadna Bengalska we wuchodnym dźělu Indiskeje. Ze 4,5 milionami wobydlerjemi je Kalkutta sedme najwjetše město Indiskeje a ze 14,1 milionu wobydlerjemi w aglomeraciji (po ludličenju 2011) třeći najwjetši kopjenski centrum kraja. Teritorij města wupřestrěwa so na 187,33 km² při rěce Hugli, promjenju Gangesa, njedaloko pobrjoha Bengalskeho golfa.
Hač do lěta 1911 bě Kolkata stolica Britiskeje Indiskeje.
Kodinsk
Sydlišćo je so w lěće 1977 załožiło a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.
Krasna česnička
W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) přirjaduje.
Odincowo
thumb|left Odincowo je město ze 140.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1470 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Wokołkowe rostliny
Systematika
Sotrowski taxon wokołkowych rostlinow znutřka porjada Apiales je skupina z Pittosporaceae, Araliaceae a Myodocarpaceae. Swójba wobsahuje něhdźe 434 rodow z něhdźe 3780 družinami. Swójba so z lěta 2010 hižo jenož do třoch podswójbow rozrjaduje.
Wulkorěka
thumb|upright=1.2|Zhromadny [[delta Ryna a Maas.]]
Jako wulkorěka (tež wulka rěka) płaći rěka, kotraž so do šěrokeho morja wuliwa, znajmjeńša 500 km dołha je a přitočnišćo wjetše hač 100.000 km² wopřija.
Přehlad
Husto płaća jenož delnje běhi rěkow jako „wulkorěki“, ke kotrymž so sćěhowace ličić hodźa:
Miłoraz
Miłoraz ( Mühlrose) je holanska wjes w sakskej Hornjej Łužicy a leži w Zhorjelskim wokrjesu při kromje Wochožanskeje brunicoweje jamy. Ma nimale 200 wobydlerjow a słuša wot lěta 1999 k Trjebinskej gmejnje.
Miłoraz přisłuša teritorijej Slepjanskeje narěče.
thumb|left|Pohlad z Miłoraza přez [[wotkryta jama|wotkrytu jamu na Hamorsku milinarnju]]
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje hasowca jako Melratze pochadźa z lěta 1377. Přez lětstotki słušeše serbska wjeska do wobsydstwa Mužakowskeho stawoweho knjejstwa, kotrež wobhospodarješe tule tež swójski wudwór.
Mjez 1966 a 1972 mějachu wobydlerjo južneho wjesneho dźěla swoje chěže wopušćić, dokelž dyrbješe so tutón dźěl Miłoraza za Wochožansku brunicowu jamu wotbagrować.
W februarje 2019 rozsudźi hórnistwowe předewzaće LEAG, zo ma so Miłoraz najebać planowaneho kónca wudobywanja brunicy w 2020tych lětach wotbagrować. Přesydlenje wobydlerjow na nowe stejišćo sewjernje Slepoho ma so hižo 2019 zahajić.
2raumwohnung
2raumwohnung je němska hudźbna skupina. Elektropopowe duo bu wokoło lěta 2000 w Berlinje załožene a wobsteji z Ingi Humpe a jeje partnerja Tommija Eckarta.
Miłoraz
Wobydlerstwo
Miłoraz słuša k serbskemu rěčnemu rumej. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 471 wot cyłkownje 473 Miłoražanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 78,4 %.
Poslednja serbska wobydlerka, kotraž chodźeše wšědnje w serbskej drasće, zemrě w měrcu 2019.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Miłoraza z wuchoda (2019)
Polessk
thumb|left thumb|left Polessk (,, , Labiau) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći, njedaloko južneho přibrjoha Kurskeho zaliwa a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1258 załožiło a ma wot lěta 1642 měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Cazow
Stawizny
Jako wuchadźišćo sydlišća płaći Cazowske hrodźišćo, kotrež so njedaloko wsy na zapadźe namaka. Wurywanja su dopokazali, zo bě městno hižo w kamjentnej dobje wobsydlene. Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot delnjoserbskeho słowa cazy, hornjoserbsce sazy.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 185 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.
Spytecy
Spytecy ( Spittwitz) su wjes w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1974 ke gmejnje Hodźij. Hač do lěta 1974 běchu Spytecy samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Nowe Spytecy, Skała a Lutyjecy (wot 1936).
Geografija
Wjes leži w Hornjołužiskich honach, při statnej dróze S111 poł puća mjez Budyšinom a Biskopicami mjez 200 a 225 m nad mórskej hładźinu při wuliwje Slěborneje wody do Čornicy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Spetewicz je z lěta 1374 abo 1382, stare hrodźišćo mjez Spytecami a Chanecami pak je hišće starše. Znajmjeńša ze 16. lětstotka bě wjes tež z knježim sydłom.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice hromadźe z Nowymi Spytecami 305 wobydlerjow, wot tych 277 Serbow (91 %). Arnošt Černik ličeše 1956 hišće 9 % wobydlerstwa Spytečanskeje gmejny jako Serbow.
Lisa Gerrard
Lisa Gerrard (* 12. apryla 1961 w Melbournje) je awstralska spěwarka. Wona bě čłonka skupiny Dead Can Dance wot lěta 1981 hač do lěta 1998.
Spytecy
Wobydlerstwo
Křesćanscy Spytečenjo přewažnje su protestantojo a přisłušeja Hodźijskej wosadźe.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Spytec z wuchoda
The Who
thumb|The Who The Who je jendźelska rockowa hudźbna skupina.
Kótwica
Kótwica (Trapa) je ród ze swójby krawinowych rostlinow (Lythraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Innocenc XIII.
thumb|Bamž Innocenc XIII.
Innocenc XIII. (z byrgarskim mjenom Michelangelo Conti di Poli; * 13. róžownika 1655 blisko Palestriny w Cyrkwinskim staće; † 7. nalětnika 1724 w Romje) bě zemjanski italski duchowny, bamžowski nuncius (diplomat) w Luzernje a Lissabonje a bu 8. róžownika 1721 w starobje 65 lět jako naslědnik Klemensa XI. wuzwoleny za 243. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1730 Pietro Francesco Orsini jako bamž Benedikt XIII.
Thunbergia natalensis
Thunbergia natalensis je rostlina ze swójby akantusowych rostlinow (Acanthaceae).
Wopis
Rostlina je mjechkodrjewany kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 1 m. Wón njeje zymokruty.
W jeho domiznje kćěje w cyłym lěću. Kćenja su swětłomódre.
Rozšěrjenje
Pochadźa z južneje Afriki.
Cymtowy ćernjowc
Cymtowy ćernjowc (Rubus odoratus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Moritzburg
Moritzburg je sakska gmejna w juhowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při hranicy krajneje stolicy Drježdźany a ma wokoło 8.300 wobydlerjow.
Lukavec
Lukavec je měšćanski dźěl města Fulnek z 387 wobydlerjemi, w Šleskej, Čěskej republice a leži na starej wobchodnej šćežce z Morawy (Fulnek) do Šleskeje, (Ostrawa). Leži na sewjer města we wysokosći 345 metrow nad mórskej hładźinu.
Lukavec je jenož jedna wjes a gmejna w Čěskej, hdźež jutrowne jěchanje je daloko šěroko znaty nabožny nałožk. Wuchadźišćo je wjesna cyrkej Swj. Jana (kaž tež w Hornjej Łužicy). Tam dóstanu křižerjo wot fararja Boži wobraz a potom wobjěchaja na wupyšenych konjach wokolne pola. Tón ritual ma wsam dobre žně zawěsćić. W leće 2010 Ostrawski biskop, Franc hrabja Lobkowicz, z muskimi wobydlerjemi Lukavca jěchał.
Banzkow
Banzkow je gmejna w sewjernej Němskej z něhdźe 2.800 wobydlerjemi. Leži we wokrjesu Ludwigslust-Parchim zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska.
Walerij Jakowlewič Brjusow
thumb|right Walerij Jakowlewič Brjusow ( * 13. decembra 1873, Moskwa, Ruska – 9. oktobra 1924, runje tam) bě wuznamny ruski basnik a spisowaćel.
Křižank
Křižank (zněmčene Zieschang, tež Zieschank) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowaceju wosobinow:
Bobrow
Bobrow je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Bobrowskeho rajona.
Leži něhdźe sto kilometrow južnje Woronježa při prawym boku rěki Bitjuga, lěweho přitoka Dona.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so k prěnjemu razej w lěće 1685 naspomniło jako nakupowanišćo za bobrjacu kožu. Wot lěta 1711 ma měšćanske prawa.
Surgut
thumb|left thumb|left Surgut ( Сургут, chantisce Сәрханӆ, Сө̆ркут) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 250 kilometrow wuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 340 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło.
Louisiana
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhu kraja, při wuliwje Mississippija do Mexiskeho golfa. Ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow na 134.000 km². Stolica je Baton Rouge z 230.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak New Orleans (340.000 wob.) w Mississippijowej delće.
Mglin
thumb|left Mglin je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Brjanskej oblasći, něhdźe 20 kilometrow wot běłoruskeje hranicy. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1154 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Lisćina Mišnjanskich markhrabjow
Markhrabjojo Mišnjanskeho markhrabinstwa, srjedźowěkowskeho stata w přewažnje słowjanskich kónčinach při wuchodnej hranicy Swjateho romskeho mócnarstwa, rezidowachu na hrodowej hórce w Mišnje.
Mišnjanscy markhrabjojo a krajni hrabjojo Durinskeje
Wot lěta 1425 běchu Mišnjanscy markhrabjojo zdobom kurwjerchojo Sakskeje.
Liechtenstein
Liechtenstein (hamtsce Wjerchowstwo Liechtenstein, Fürstentum Liechtenstein; API : /li:çtənʃtaɪn/) je mały nutřkokrajny stat při hornim běhu Ryna w srjedźnej Europje, kotryž na Šwicarsku a Awstrisku mjezuje. Ze swojej přestrjenju wot 160 km² je Liechtenstein štwórty najmjeńši stat w Europje – po Vatikanje, Monako a San Marino.
Hłowne město stata je Vaduz. W Liechtensteinje je němčina jenička hamtska rěč.
Obeliai
thumb|left
Obeliai je městačko z 900 wobydlerjemi w Rokiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej, blisko letiskeje hranicy.
Leži při jězorje Obeliai něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Rokiškisa.
Sydlišćo je so w lěće 1519 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 68 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Louisiana
přiwza so dnja 30. apryla 1812 jako 18. stat do unije a ma přimjeno „Bayou State“ (bayou = „bahno“). Do toho běše přez 18. lětstotk hač do lěta 1762 z koloniju Francoskeje. Po tym słušeše zapadny dźěl k Španiskej, wuchodny pak k Zjednoćenemu kralestwu. Wot 1803 je cyły dźensniši teritorij dźěl Zjednoćenych statow.
W lěće 2007 mějachu 86 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, 8 % francošćinu a 4 % španišćinu. Oficielnje nima Louisiana hamtsku rěč.
Masljanino
Masljanino je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1644 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Pólna lawica
Pólna lawica je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Misopates orontium, Scrophulariaceae).
Aizkraukle
thumb|left|Muzej Aizkraukle (historiske němske mjeno – Ascheraden; pod sowjetskim wobsadźenjom do 1991 Stučka) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Aizkrauklskeho wobwoda. Leži nad spjatym jězorom při sewjernym (prawym) brjoze Zapadneje Dwiny něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Rigi.
Lěsna želbija
Wopis
Lěsna želbija je wjacelětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 90 cm. Rostlina je sylnje kosmata.
Aizkraukle
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo nasta hakle w 1960tych lětach za čas twarjenja najwjetšeje rěčneje zawěry w Letiskej a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa. W lěće 1991 dósta mjeno bliskeje wjeski.
Lěsna želbija
Wopis
Dołhojte łopjena su wutrobojte a kosmate. Wone docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 cm.
Kćěje w lěće. Čerwjenowioletne kćenja steja w rozhałuzowanych kwětnistwach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej Aziji, w Europje domjaca, mjeztym zo bu w sewjernej Americe zdomjacnjowana.
Kabinet Tilich III
Kabinet Tilich III bě wot 12. nowembra 2014 hač do 12. decembra 2017 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w šestej legislaturnej periodźe. Kabinet wulkeje koalicije stronow CDU a SPD pod ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom (CDU) bě wosmy kabinet swobodneho stata po přewróće.
Šćučyn
thumb|left
Šćučyn je město w Hrodnjanskej oblasći w zapadnej Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Šćučynskeho rajona.
Leži něhdźe 60 kilometrow wuchodnje města Hrodna a 50 kilometrow juhozapadnje Lidy.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Uraj
Uraj ( Урай) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 250 kilometrow juhozapadnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Nünchritz
Nünchritz je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Ryzawy na prawym boku Łobja a ma wokoło 6.000 wobydlerjow.
Dalic
Dalic ( Dahlitz) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1950 do gmejny Gołkojce. Leži tři kilometry sewjerozapadnje Gołkojc při železniskej čarje Choćebuz–Berlin a ma něhdźe 180 wobydlerjow.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 126 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.
Morjo
right|thumb|[[Atlantiski ocean před Madeira.]] Morjo je zwisowaca masa słoneje wody, kotraž něhdźe 70 % zemskeho powjercha pokryje. 31,7 % swětowych morjow su 4000–5000 m hłuboke a flora w morju produkuje wokoło 70 % kislika, kotryž w zemskej atmosferje eksistuje.
Tři Hwězdy
Tři Hwězdy ( Dreistern) su małe sydlišćo z wobydlerjemi w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1974 ke gmejnje Hodźij a leža 238 m nad mórskej hładźinu při statnej dróze 111 mjez Budyšinom a Hodźijom. Běchu ze starodawna wjesny dźěl Małeje Boršće.
Morjo
W cyłku maja morja wolumen něhdźe 1,338 miliardow km³ a tworja z tym 96,5 % cyłeje wody na swěće. Dla wysokeho seloweho wobstatka wot 3,5 % so tuta woda pak jako pitna abo powodźowanska woda direktnje wužiwać njehodźi. Jenož 3,5 % cyłeje wody na zemi twori słódka woda.
Tři Hwězdy
Susodne wjeski su Błohašecy na sewjeru, Ratarjecy a Sćijecy (město Budyšin) na wuchodźe, Hornja a Mała Boršć na juhu a Nowe Błohašecy na zapadźe.
Stawizny
Tři Hwězdy su młode sydlišćo, kotrež je so wuwiło z Małoboršćanskeho wudworja z hosćencom a kowarnju. Hosćenc „K třom hwězdam“ bě so załožił w lěće 1823 při nowej, 1820 dotwarjenej šoseji z Budyšina do Biskopic a spožči pozdźišo nastatemu sydlišću swoje mjeno. W lěće 1848 załožichu serbscy burja z wokoliny w tudyšim hosćencu Serbske towarstwo za Tři Hwězdy a wokolnosć.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Třoch Hwězdow
Nazymska česnička
W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) přirjaduje.
Anglesey
Anglesey ( Ynys Môn) je kupa před sewjerozapadnym pobrjohom Waliziskeje w Irskim morju a wobwod ze samsnym mjenom. Zarjadniske sydło je Llangefni (4.500 wobydlerjow), najwjetše město pak přewozny přistaw Holyhead (11.000 wobydlerjow). Dwaj mostaj zwjazujetej Anglesej z Wulkobritaniskej. Wjetšina wobydlerjow rěči walizisce.
Z přistawneho města Holyhead zwjazuja přewozne łódźe Walizisku z Dublinom w Irskej.
Anglesey słušeše wot 13. lětstotka k jendźelskemu kralestwu. Na kupje nadeńdźe so tež wjeska Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch z najdlěšim městnym mjenom w Europje.
Nowozybkow
thumb|left Nowozybkow je město w Ruskej federaciji. Leži w samym zapadźe europskeho dźěla Ruskeje w Brjanskej oblasći něhdźe 25 kilometrow wot běłoruskeje hranicy. Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1701 załožiło a ma wot lěta 1809 měšćanske prawa.
Dańków (łódźske wojewódstwo)
Dańków je wjes w Pólskej.
Dańków leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 183 ludźi.
Kámen u Děčína
Kámen u Děčína ( Heidenstein) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so na wysočinje w južnym dźělu Čěskeje Šwicy, něhdźe pjeć kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Susodne gmejny su Bynovec na sewjeru, Huntířov na wuchodźe a Ludvíkovice na juhu a zapadźe. Sewjernje Kámena leži skalny doł Vřesová dolina, přez kotryž běži Bynovecký potok.
Na městnje dźensnišeje wsy załoži so prawdźepodobnje w běhu 13. lětstotka hrodźik při křižowanišću Čěskeje dróhi a Łužiskeje šćežki. Wjes sama bu hakle w 1730tych lětach wutwarjena. Hač do lěta 1991 bě Kámen měšćanski dźěl Děčína a wot 1. januara 1992 je k prěnjemu razej samostatna gmejna.
Jurij Křižank
Jurij Křižank ( Georg Zieschank; * 6. awgusta 1868 na Židowje, † 6. apryla 1938 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, domiznowědnik a kulturny stawiznar.
Narodźi so jako syn chěžkarja na Židowje a běše wot 1883 do 1892 chowanc Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše hač do lěta 1889 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše potom teologiju. Po studiju nastupi městno jako kapłan w Seitendorfje pola Žitawy (dźensa Zatonie, gmejna Bogatynia) a přewza 1898 farske městno za Grunau (Krzewina) a Seitendorf. Wot 1912 do 1930 bě z fararjom we Wotrowje.
W swobodnym času wěnowaše so historiskim a kulturno-historiskim slědźenjam. Wosebje so zaběraše ze stawiznami a předstawiznami Wotrowskeje wokoliny. Na tamnišim hrodźišću přewjedźe wurywanja a załoži z namakankow mały muzej. Jeho eksponaty nadeńdu so dźensa w Kamjencu.
Křižank bě wot lěta 1890 čłon Maćicy Serbskeje.
Priestewitz
Priestewitz je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži mjez Mišnom a Großenhainom a ma wokoło 3.300 wobydlerjow.
Vatikanske město
Vatikanske město ( Stato della Città del Vaticano, Status Civitatis Vaticanæ) je njewotwisny stat, kotryž leži wosrjedź italskeje stolicy Rom při zapadnym brjoze Tibera. Najmjeńši stat na swěće ma přestrjeń wot jenož 0,44 km² a wokoło 800 stajnych wobydlerjow. Hłowa stata je bamž romsko-katolskeje cyrkwje, kiž knježi nad statom jako absolutny monarch.
Ožerjelje
thumb|left Ožerjelje je město ze 10.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Sydlišćo je so w lěće 1578 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Moškowo (Oblasć Nowosibirsk)
thumb|left Moškowo je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1893 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Kozarcy
Kozarcy ( Caseritz) su wjeska w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Leža při Klóšterskej wodźe a słušeja z lěta 1957 ke gmejnje Chrósćicy. Wjeska słuša do katolskeho jadra serbskeho sydlenskeho ruma; wjetšina wobydlerjow serbuje.
Geografija
Wjeska leži na prawej kromje łučiny Klóšterskeje wody, něhdźe 600 metrow južnje wuliwa Satkule a połdra kilometra sewjerozapadnje Chrósćic. Dalše susodne wsy su Worklecy na sewjeru, Stara Cyhelnica na juhu a Wudwor na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kosericz bě w lěće 1327. Ležownostne knjejstwo měješe Klóšter Marijina hwězda. Hač do lěta 1957 běchu Kozarcy samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow.
Gołyń (Pólska)
Gołyń leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes słuša ke gmejnje Biała Rawska. W lěće 2006 je tam bydliło 143 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Kozarcy
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 79 wobydlerjow, mjez nimi 77 Serbow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954, potajkim po zasydlenju němskich wusydlencow z wuchoda, serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 87,2 %.
Wjetšina Kozarčanow je katolska a přisłuša Chróšćanskej wosadźe.
Hlej tež
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Kozarc
Hrebinka
thumb|left
Počep
thumb|left Počep je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1447 k prěnjemu razej naspomniło a rěkaše 1503 prěni raz město.
Hrebinka
Hrebinka je město w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Hnila Oržicja něhdźe 200 kilometrow sewjerozapadnje Poltawy.
Bogučar
thumb|left
Hrebinka
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Bogučar
Bogučar je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Bogučarskeho rajona.
Hrebinka
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Bogučar
Leži něhdźe 230 kilometrow južnje wot Woronježa při Bogučarce, přitoku Dona.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Knježa z Kamjenca
mini|Originalny měšćanski wopon Kamjenca z woponom knjezow z Kamjenca Knježa z Kamjenca (prěnjotne Knježa z Vesty) běchu osterlandsko-mišnjanski ród, kiž bě kejžor Bjedrich I. Barbarossa w Kamjencu zasadźał, hdźež mějachu swoje sydło w tamnišim hrodźe. Kamjenscy knježa knježachu po załoženju města dale, w lěće 1248 załožichu žónski klóšter cistercienskeho rjada Marijinu Hwězdu. Jich knjejstwo sahaše wot Klóšterskeje wody hač k Połčnicy, tuž wobjimaše 72 serbskich wsow. 1318 bu Kamjenc z hrodom wot braniborskeho markhrabje Waldemara woblěhowany, kiž knjezow z Kamjenca nuzowaše, město wudać. Po smjerći Waldemara přińdźe město pod knjejstwo čěskeho krala Jana, štož so w změnje měšćanskeho wopona zaso špihelowaše: wopon knjezow z Kamjenca z čornym worjolacym křidłom bu narunany přez čěskeho lawa. Po zběžku měšćanow přećiwo hrodej Kamjenskich knjezow a jich trabantam w lěće 1409 stupi so kral Wjacław IV. na stronu měšćanow a pochłosta knjezow z tym, zo jich wićestwo de facto wuswoji.
1432 předa Borso III. z Kamjenca tamniši hród. Posledni knjez z Kamjenca zemrě najskerje 1491 jako ryćer w Pruskej.
Klemens XI.
thumb|Bamž Klemens XI.
Klemens XI. (z byrgarskim mjenom Giovanni Francesco Albani; * 23. pražnika 1649 w Urbino, Cyrkwinski stat; † 19. nalětnika 1721 w Romje) bě zemjanski italski duchowny a jurist a bu 23. nazymnika 1700 w starobje 51 lět jako naslědnik Innocenca XII. wuzwoleny za 242. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1724 Michelangelo Conti di Poli jako bamž Innocenc XIII.
Jošt Morawski
Jošt Morawski (tež Jošt Luxemburgski, Jobst von Mähren, čěsce Jošt Moravský; * 1351 w Brnje, † 18. januara 1411 runje tam) běše morawski markhrabja z dynastije Luxemburgčanow, luxemburgski wójwoda, braniborski markhrabja a wot 1. oktobra 1410 romsko-němski kral. Wón běše syn morawskeho markhrabju Jan Hendrich Luxemburgski (bratr Korle IV.) a Margarety z Opawy z dynastije opawskich Přemyslidow.
Jošt Morawski bě na kralowskim dworje w Brnje (1351–1410) žiwy a knježeše mjez 1388 do 1411 tež w Delnjej Łužicy jako markhrabja Braniborskeje.
Zahrodna balsamina
thumb|right
Zahrodna balsamina je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow.
Niža Wjes
Niža Wjes ( Niesendorf) je mała wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Rakecy a leži 144 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna. Njedaloko Nižeje Wsy namaka so woblubowana lěsna kupjel.
Susodne wjeski su Rakecy na sewjerowuchodźe, Šešow na juhu a Jitk na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Niesendorf pochadźa hakle z lěta 1600, hdyž słušeše wjes k ležownosćam klóštra Marijina hwězda. Ewangelscy Nowšenjo přisłušachu hač do lěta 1874 Njeswačanskej wosadźe a wot toho časa Rakečanskej.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 68 wobydlerjow, z nich 66 Serbow. 1925 bě wot cyłkownje 59 wobydlerjow 56 ewangelskich.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 38 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47 lět (Sakska: 46,4).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz wjeski z lěsnej kupjelu w pozadku
Lenčk
Lenčk (Linaria) je ród ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Ludvík Kuba
thumb|Wopomnjenska tafla k česći Ludvíka Kuby při jeho ródnym domje w [[Poděbrady|Poděbradach]] Ludvík Kuba (* 16. apryla 1863 w Poděbradach † 30. nowembra 1956 w Praze) bě čěski folklorist, spisowaćel, moler a přećel Serbow.
Wón narodźi so jako druhe z 13 dźěći zamkarskeho mištra Ludvíka Kuby a jeho mandźelskeje Anny, rodź. Mikšovskeje.
Kuba je studował mjez słowjanskimi narodami, zo by jich spěwy, reje, hudźbne nastroje a nałožki zeznał. Na wuměłske a wědomostne wašnje je tute na papjerje a płatnu předstajił a dokumentarisce wopisał. Wobšěrna zběrka "Slovanstvo ve svých spěvech" (w 16 zwjazkach) swědči wo jeho etnografiskim tworjenju. Podobna dokumentacija měješe nastać wo drastach kaž tež nałožkach, štož dźělnje w pjeć knihach "Čtení o Lužici / Čtení o Starém Srbsku/ Čtení o Makedonii / Čtení o Dalmacii/ Čtení o Bosně a Hercegovině" zrealizowa.
Na swojich pućowanjach po Europje je čućiwje wšědny dźeń wobkedźbował a dožiwjał, ludźom a wosebje swojim modelam připosłuchał. Zezna so dokładnje z towaršnostnymi wobstejnosćemi a wokolinami. Z knihami "Cesty za slovanskou písní", "Zaschlá paleta" a "Křižem kražem slovanským světem" zawostaji bohate namrěwstwo. Často jenož krótke lěta po jeho zapiskach a skicach běchu žórła wusakli, spěw womjelknył, reja dorejowana, drasta wotpołožena a nałožk zabyty.
Prěni króć wopyta Kuba Łužicu 1886 a potom hišće trójce (1903, 1922 a 1923). Wuži składnosć tež za portretowanje serbskich wosobinow, a stwori z tutymi mólbami zakład za serbsku galeriju. Kuba dósta w słowjanskich krajach mnohe wuznamjenjenja a počesćowanja. Do Maćicy Serbskeje zastupi w lěće 1887. Tute towarstwo pomjenowa jeho 1923 za čestneho sobustawa a 1945 spožči jemu Domowina čestne sobustawstwo.
Mušotowa želbija
Mušotowa želbija (Salvia sclarea) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopisanje
Mušotowa želbija je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1 m.
Somotowe łopjena su wutrobojte.
Kćěje w lěće. Nazeleń běłe kćenja su rołkojte a steja w dołhich, nakónčnych kłosaach. Wone často su purpur přeběžane.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Europje a Syriskej domjaca.
Warianta
Warianta Salvia sclarea var. turkestanica ma čerwjene stołpiki a běłe, róžojće blakate kćenja.
Dwubarbny ćernjowc
Dwubarbny ćernjowc (Rubus bifrons) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wepsišćina
Wepsišćina (vepsän kel') je rěč ze skupiny Uralskich rěčow. Rěči so wot něhdźe 1.600 ludźi.
Wrónidłowe rostliny
Wrónidłowe rostliny (Solanaceae) su swójba krytosymjenjakow (Magnoliopsida). K swójbje słuša něhdźe 2300 družinow w 85 rodach.
Wopis
Wrónidłowe rostliny su drjewowe rostliny abo zela, rědko liany.
Łopjena su měnjate.
Kćenja
Kwětnistwa su cymozne, zwjetša wijele, druhdy jednotliwe kćenja. Kćenja su zwjetša pjećličbne, dwusplažne a pruhojte. Při tym zrosćene kćenjowe króny su likojte abo čronotalerjojte. Zwjetša pjeć próškowych łopješkow so su kehelojće hromadu nygaja. Płódnik wotsteji z dweju křiwo w kćenju stejaceju zrosćeneju płodoweju łopješkow.
Płody
Płód je často jahoda, rědko kapsla abo póčkojca.
Jahody maja družiny roda wrónidłow (Solanum), kaž na př. běrna (S. tuberosum), oberžina (S. melongena, tomata (S. lycopersicum), ale tež paprika (Capsicum annuum) a jědojty rulik (Atropa bella-donna).
Kapsle maja družiny roda (Nictiana), kaž na př. (N. sylvestris), ale tež juhoameriska petunija (Petunia), družiny roda woblěd (Hyoscyamus) a jakotawa (Datura).
Maćizny
Wjacore rody wobsahuja alkaloidy.
Wužiwanje
Wažne lěkowe rostliny su kuseńk, woblěd, wrónidło, jakotawa, tobak a rulik.
Wažne cyrobowe rostliny su běrna, tomata, paprika a oberžina.
Někotre rostliny so jako pyšne rostliny wužiwaja, kaž na př. wrónidło, paprika, jakotawa, tobak, fyzalis, de:Bocksdorne (Lycium), (Browallia), (Brunfelsia), jědowka, (Cestrum), (Nierembergia), petunija, (Schizanthus) a (Salpiglossis).
Jurij Hajna
mini|Jurij Hajna při dźěle (wokoło 1925) mini|Jurij Hajna: Napohlad Amalfijoweho pobrjoha (1924)
Jurij Hajna ( Georg Heine; * 11. septembra 1877 na Židowje, † 6. septembra 1952 w Budyšinje) běše serbski moler a grafikar.
Wón narodźi so jako prěnje ze šěsć dźěći Awgusta Hajny (1851–1928, z Rakec pochadźaceho) a Hany rodź. Młynkec (1854–1943) na Židowje.
Nan běše fabrikant cigarow a měješe „w dobrych lětach” na dźesać přistajenych. Serbska swójba přisłušeše woršće srjedźnych předewzaćelow Budyšina, to wopodstatnja so mjez druhim z tym, zo přesydli so 1913 do swójskeho dwuposchodoweho domu na Schäfferowej čo. 34 w Budyšinje. Hajnec swójbje narodźi so pjeć hólcow a holca. Wšitcy synojo studowachu, Jurij wuměłske molerstwo, Fryc powšitkownu medicinu (pozdźišo we Weinböhla, blisko Drježdźan skutkowacy), Wili a Bjedrich běštaj inženjeraj hospodarstwa (prěni sta so z direktorom fabriki za zhotowjenje papjery a druhi běše přistajeny pola Busch, pozdźišeje wagonownje), wobaj skutkujo w Budyšinje. Při dobrej hospodarskej a powołanskej situaciji Hajnec swójby padnychu tola tež sćiny na nju. Syn Jan, powołanje akademiskeho dekoratiwneho molerja nawuknywši, je hižo w młodych lětach zemrěł a syn Bjedrich so z Prěnjeje swětoweje wójny njewróći.
Hajnec słušachu k nahladnym swójbam Budyšina a pozdźiše zapiski, zo běštaj staršeju Jurja Hajny w jara skromnych poměrach žiwi a wón syn chudeho chěžkarja a zo chudoba drje jemu studij na wuměłskim wustawje znjemóžni a podobne wopisanja, njepřitrjechja.
Molerske rjemjesło přiswoji sej młody Jurij Hajna najprjedy jako litograf pola Weigangec bratrow w Budyšinje, podajo so potom na Rysowansku šulu do Hanaua a studujo dale na Wuměłsko-rjemjesłowej a na Wuměłstwowej akademiji w Drježdźanach, hdźež běše z mišterskim šulerjom prof. Hermana Prella.
Wójnsku słužbu wukonješe w Prěnjej swětowej wójnje z wołojnikom a seršćowcom, někotre dźěła su z Ruskeje a Bayerskeje znate. Wróćiwši so do Budyšina załoži zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim, Hanku Krawcec a Frycom Latkom lěta 1923 Zjednoćenstwo serbskich wuměłcow. Ale hižo lěto pozdźišo poda so dźakowano stipendijej Drježdźanskeje akademije do Italskeje, zwotkelž so do 1933 do Budyšina nawróći. Za čas wójny so wopyty z Němskeje do Italskeje a nawopak z politiskich přičin dale a bóle poćežowachu, tuž so mandźelska a dźowka (1941) do Budyšina přesydlištej. Tehdom napisa domoj: Wona krasna krajina a nade wšěm wěčna słónčina... jako bě swět jow był paradiz....
Po Druhej swětowej wójnje angažowaše so Hajna dale w serbskim žiwjenju, přistupi k 1948 załoženemu Kołu serbskich tworjacych wuměłcow a wobdźěli so na wjacorych wustajeńcach we Łužicy a wukraju.
Lilijowc
Lilijowc (Magnolia) je ród ze swójby lilijowcowych rostlinow (Anthericaceae). Dalšej mjenje stej bobrowc a magnolija.
W Srjedźnej Europje kultiwowane družiny
Eksistuje mnoholičbne lilijowcowe hybridy, kotrež z zahrodniskeje kultury wuchadźachu. Wone buchu po přejomnych přiznamjenjach kaž habitus, wulkosć kćenjow a barba kćenjow wuzwolene. Wuslědk su rosa, winočerwjene a žołte barby kćenjow, kotrež so po wulkosći a formje wot Magnolia × soulangeana rozeznawaja.
Systematika
Sćěhowace předstajenje systematiki roda sćěhuje Figlar & Nooteboom: Notes on Magnoliaceae IV. Blumea 49: 87–100, 2004. Při tym buchu prjedawše rody Magnolia, Manglietia, Michelia, Talauma, Aromadendron, Kmeria, Pachylarnax, Alcimandra do jednoho rodu zjimane; to su wšě rody prjedawšeho wobjima swójby Magnoliaceae, kotraž dźensnišej podswójbje Magnolioideae wotpowěduje; tuž zwonka wostanje jeničce dwě družinje wobsahowacy ród Liriodendron, tuž podswójba Liriodendroideae. Magnolia su nětko jenički ród podswójby Magnolioideae. Ród so rozrjaduje do třoch podrodow, dwanaće sekcijow a někotrych podsekcijow:
Dobbertin
Dobbertin je gmejna w Němskej. Leži we wokrjesu Parchim zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska. 30. junija 2006 bydleše w gmejnje 1313 wobydlerjow.
Pennsylvania
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja, mjez New Yorkom a Wulkimi jězorami. Ma něhdźe 13 milionow wobydlerjow na 119.000 km² a je tuž po ludnosći šesty najwjetši zwjazkowy stat a po přestrjeni kusk wjetša hač Bołharska. Stolica je Harrisburg z 50.000 wobydlerjemi, z wulkim wotstawkom najwjetše město pak Philadelphia (1.500.000 wob.).
Horodenka
thumb|left
Pennsylvania
Stat mjezuje z New Yorkom na sewjeru, New Jerseyjom na wuchodźe, z Delawarom a Marylandom na juhu, z West Virginiju na juhozapadźe a z Ohiom na zapadźe. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so město Erie při Erieskim jězoru, kiž twori kanadisku hranicu. Najwjetša rěka je Susquehanna River. Najwyše hory nadeńdu so w Appalachach.
Horodenka
Horodenka je městačko w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Iwano-Frankiwska.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Pennsylvania
ratificěrowa dnja 12. decembra 1787 wustawu Zjednoćenych statow a słuša k třinaće załožerskim statam.
W lěće 2007 mějachu 90,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 4,1 % španišćinu. Němsce rěčachu 0,57 %, Pennsylvanisku němčinu (Pennsylvania Dutch) 0,4 %. Oficielnje nima Pennsylvania žanu hamtsku rěč. 25 % wobydlerstwa maja němskich prjedownikow, 16 % irskich, 12 % italskich a jenož 7 % jendźelskich.
Horodenka
Sydlišćo je so w lěće 1195 prěni raz naspomniło a dósta 1668 měšćanske prawa. Wot 1772 słušeše do rakuskeho kraja Galiciska a mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Horodenka bě stejišćo armenskich překupcow, kiž natwarichu w lěće 1706 armensku cyrkej w měsće. Wot 18. lětstotka měješe Horodenka nimo toho tež wulki židowski podźěl wobydlerstwa. Nimale wšitcy Židojo z Horodenki buchu w holocausće zamordowani.
Innocenc XII.
thumb|Bamž Innocenc XII.
Innocenc XII. (z byrgarskim mjenom Antonio Pignatelli; * 13. smažnika 1615 w Neapelu; † 27. požnjenca 1700 w Romje) bě italski duchowny, nuncius we Florencu, bamžowski legat (diplomat) w Pólskej a we Wienje a bu 12. pražnika 1691 w starobje 76 lět jako naslědnik Aleksandera VIII. wuzwoleny za 241. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Wón płaći jako swětny reformowar Cyrkwinskeho stata a bu mjenowany „wótc chudych“.
Jemu slědowaše w lěće 1700 Giovanni Francesco Albani jako bamž Klemens XI.
Alena Melicharová
Stanislava Alena Melicharová (* 7. meje 1938 w Kolínje, Čěskosłowakska) je čěska basnica a spisowaćelka.
Žiwjenje
Dźěćatstwo přebywaše w Pěčkach pola Poděbrad. Po wójnje je ze swojimaj staršymaj do Oseka dóšła. Studowaše w Pedagogiskej wysokej šuli w Teplicach a w Ústí nad Labem a dźěłaše potom jako wučerka w Jeníkovje, Hrobje a Duchcovje. Dźensa je wona w Košťanach pola Teplic žiwa.
Jeje zběrki basnjow ze sydomdźesatych lět njejsu nihdy wušli. Pozdźišo wuńdźechu prěnje basnje, mj. dr. w nowinomaj Průboj a Revue Teplice a w přiłoze Sluneční koróna (Słunčna korona) měsačnika Nové Ústecké Přehledy.
Je čłonka w skupinje "D" pola Statneho hrodu w Duchcovje, w Zhromadźenstwje spisowaćelow (čěsce Obec spisovatelů) a w Klubje sewjeročěskich spisowaćelow (čěsce Klub severočeských spisovatelů).
W lěće 2001 je so na wustajeńcy Magická krajina České středohoří (Magiska krajina Čěske srjedźohoriny) wobdźěliła a měješe swójske wustajeńcy w měrcu 2000 a aprylu 2002. Nimo toho ilustruje wjele swojich knihow sama.
Jedna z jeje najznaćišich basnjow je Ulrika wo Ulrike von Levetzow, Goethowej poslednjej lubej.
Twórby
thumb|Titulowy wobraz knižki Ulrika
Kumykšćina
Rěči so wot něhdźe 426.000 ludźi.
Orbea
Systematika
Ród Orbea wobsahuje nětko 56 družinow. Tu wuběrk:
Wight
Wight ( Isle of Wight) je britiska kupa před južnym přibrjohom Jendźelskeje w Doverskim přeliwje. Nadeńdźe so napřećo městu Southampton a ma wokoło 140.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 380 km². Słušeše prjedy do hrabinstwa Hampshire, je pak wot 1974 samostatna. Stolica a najwjetše město je Newport.
mini|left|Krydowe skały při zapadnym kóncu kupy Do lěta 6000 do Chr. bě Wight z dźělom kupy Wulkobritaniskeje, wot kotrejež ju dźensa mórski přeliw Sorent dźěli. Přepław z łódźu ze Southamptona abo Portsmoutha traje něhdźe 10 do 15 mjeńšin.
Charakteristiske za krajinu na kupje su krydowe hórki a krydowe skały při zapadnym kóncu. Wosebje w lěću je kupa Wight woblubowany turistiski cil.
George MacDonald
George MacDonald (* 10. hodownika 1824 w Huntly, † 18. požnjenca 1905 w Ashtead) bě šotiski farar a spisowaćel.
Europeada 2016
mini|Serbska muska wubranka Europeada 2016 wotmě so wot 19. do 25. junija 2016 w Južnym Tirolu. Lokalny zarjadowar třećeje Europeady bě Zwjazk sportowych towarstwow Južneho Tirola (VSS). Hrajnišća běchu stadiony w přewažnje němskorěčnych gmejnach Ahrntal, Mühlwald, Sand in Taufers, Pfalzen, Olang a Niederdorf kaž tež w ladinskimaj wsomaj Al Plan de Mareo/St. Vigil in Enneberg a San Martin de Tor/St. Martin in Thurn.
Na Europeadźe wobdźělichu so nimo němskorěčnych Južnotirolčanow mustwa Ladinow, Krimskich Tatarow, Zapadothrakiskich Turkow, Madźarow z Rumunskeje, mjeńšinow z Estiskeje, Retoromanow, Chorwatow w Serbiskej, Madźarskich cyganow, Słowakow z Madźarskeje, Němcow z Danskeje, Łužiskich Serbow, Korutanskich Słowjencow, Aromunow, Madźarow ze Słowakskeje, Danow z Němskeje, Okcitanow, kupy Man, Němcow z Hornjeje Šleskeje, Sewjernych Frizow, Serbow z Chorwatskeje, Němcow z Madźarskeje, Němcow z Ruskeje a Cimbrow.
Prěni raz wotmě so tež žónske wubědźowanje. Žónske mustwa pósłachu Serbja, Južny Tirol, Okcitanojo, Němcy z Ruskeje, Ladinojo a Retoromanojo.
Skupiny
mini|Serbska žónska wubranka
Hrajny plan
mini|Serbske chorhoje při hrě
Finalne koło
W połfinalu žonow dobychu Južnotirolčanki 1:0 přećiwo Němkam z Ruskeje. Okcitančanki hrajachu 6:1 přećiwo Ladinkam. Ze sylnej serbskej podpěru dobychu potom hosćićelki južnotirolsko-okcitanske finale dnja 24. junija w Olangu z 3:2 (0:2).
Ozjory
thumb|left Ozjory je město ze 25.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Oka něhdźe 125 kilometrow juhowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1834 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Pandėlys
thumb|left
Pandėlys je městačko ze 700 wobydlerjemi w Rokiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.
Leži při rěce Apaščia něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Rokiškisa.
Sydlišćo je so w lěće 1591 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 95 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.