cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avignon
Wot 1309 do 1423 bě Avignon sydło romsko-katolskich bamžow a ma tohodla přimjeno „bamžowske město“. Gotiski bamžowski palast (Palais des Papes) ze 14. lětstotka kaž tež cyłe stare město a sławny móst přez Rhone (Pont d'Avignon, Pont Saint-Bénezet) słuša k swětowemu herbstwu UNESCO. Stare město je wobdate wot sylnych a hač do dźensnišeho intaktnych měšćanskich murjow.
Tež na kulturnym a wuměłskim polu ma Avignon dla tamnišeho festiwala wěsty wuznam tež zwonka Francoskeje. W lěće 2000 bě město jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.
Libanonska cedra
Libanonska cedra (Cedrus libani) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Tutón štom je w starowěku za najrjeńši štom měł.
Wopis
Libanonska cedra je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 35 m.
Młode štom su wuske a rune, mjeztym zo starše su na kónčku wopłonjene a njesu masiwne hałuzy. Króna je šěroka. Zdónk je mócny a docpěwa tołstosć wot wjace hač 2 m.
Jehły
Jehły su ćmowozelene, dosć mjechke a docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 3,5 (4) cm. Wone steja předewšěm na krótkich wurostkach w promjenjach, a to po dźesaćoch hač po dwacećoch.
Hable
Kćěje w septembrje. Hable su zrunane a tonojte a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 10 cm. Zrałe hable maja wopłonjeny kónčk. Šupizny zrałych hablow wotpadnu.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach zapadneje a małkeje Azije rozšěrjena, při čimž buchu přirodne wobrosty za čas antiki jara deciměrowane.
Srbská Kamenice
Srbská Kamenice ( Windisch Kamnitz) je wjes a gmejna při južnej kromje Połobskich pěskowčin w sewjernej Čěskej, blisko města Česká Kamenice. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Přez wjes pod horu Růžovský vrch (619 m) běži rěčka Kamenice, prawy přitok Łobja. Dwurjadny lěsny łanowc nadeńdźe so w Čěskej Šwicy w dole rěčki Kamenice mjez wuliwomaj rěčkow Bynovecký potok a Chřibská Kamenice.
Susodne gmejny su Růžová na sewjeru, Jetřichovice na sewjerowuchodźe, Janská na juhowuchodźe, Huntířov na juhu a Bynovec na zapadźe.
Stawizny
Prawdźepodobnje běše na městnje dźensnišeje wjeski při Čěskej (Łužiskej) šćežce hižo wokoło lěta 1015 słowjanske sydlišćo, kotrež mjenowaše so wendisch abo windisch. Čěsce přełoži so tute stare mjeno ze słowom Srbský – serbski.
Dźensniša wjes nasta potom po lěće 1300 w běhu němskeje kolonizacije a prěnje pisomne naspomnjenje jako Slavica Kamenicz („Słowjanska Kamjenica“) pochadźa z lěta 1352. Wot 1772 do 1776 natwari so barokna cyrkej swj. Wjacsława.
Dnja 26. januara 1972 wubuchny nad Srbskej Kamenicu juhosłowjanske lětadło DC-9 lětanskeho towarstwa JAT, při čimž wumrě 27 pasažěrow. Oficielnje jednaše so wo atentat chorwatskich teroristow, prawdźepodobniši je pak wottřělenje přez powětrowe wobrónjene mocy.
Paramore
Paramore je US-ameriska metalowa hudźbna skupina z Tennesseea.
Darmstadt
mini|left|Luizine naměsto w centrumje města
Darmstadt je bjezwokrjesne wulkoměsto na juhu Hessenskeje, zarjadniske sydło knježerstwoweho wobwoda Darmstadt a wokrjesa Darmstadt-Dieburg.
Město słuša k Porynsko-Mohanskej kónčinje a je jedyn z dźesać wyšich centrow kraja Hessenskeje. Darmstadt ma něhdźe 160.000 wobydlerjow a je z tym po Frankfurće nad Mohanom, Wiesbadenje a Kasselu štwórte najwjetše město Hessenskeje. Najblišej wjetšej měsće stej Frankfurt nad Mohanom a Offenbach něhdźe 30 kilometrow sewjernje, Wiesbaden a Mohuč něhdźe 40 km na sewjerowuchod, Mannheim a Ludwigshafen nad Rynom něhdźe 45 km kaž tež Heidelberg něhdźe 55 km na juh.
Historisce bě Darmstadt hłowne a rezidencne město krajneho hrabinstwa, wulkowójwodstwa a ludoweho stata Hessenskeje.
Dziecinów
Dziecinów je wjes z něhdźe 700 wobydlerjemi w srjedźopólskim wojewódstwje Mazowska.
Mježgorje
thumb|left Mježgorje je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 140 kilometrow wuchodnje Ufy a něhdźe 50 kilometrow sewjernje Bjelorjecka. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1979 załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
Ersjanšćina
thumb|left Ersjanšćina (Эрзянь кель) je rěč ze skupiny Uralskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Mordwinskej, hdźež słuži tež jako hamtska rěč nimo rušćiny a mokšanšćiny. Rěči so wot něhdźe 119.000 ludźi.
Ersjanski alfabet
А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я
Magdanly
Magdanly (do 2002 – Говурдак, Гаурдак/ Gowurdak, Gaurdak) je město w Lebapskej oblasći na samym wuchodźe Turkmenistana.
Leži na samym wuchodźe pusćiny Karakum něhdźe 260 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe 70 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Chinska přestupnička
Chinska přestupnička (Smilax china) je rostlina ze swójby přestupničkowych rostlinow (Smilacaceae).
Tatarski kozylist
Tatarski kozylist (Lonicera tatarica) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Tatarski kozylist je w lěće zeleny, srjedźnowulki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 3,5 a šěrokosć wot hač do 3 m. Rostlina je zmjerzkokruta.
Wot kónca nalěća hač do zažneho lěta njese trubkojte, běłe hač ćmoworóžojte kćenja.
Jahody su čerwjene.
Rozšěrjenje
Rostlina je wot Kawkaza hač do srjedźneje Azije rozšěrjena.
Wužiwanje
Rostlina so často jako pyšny kerk kultiwuje.
Andrzej Pilipiuk
Andrzej Pilipiuk (* 20. měrca 1974 we Waršawje) je pólski spisowaćel.
Wjaska (Grodk)
Wjaska ( Weskow) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1946 do Grodka. Leži při prawym brjoze Sprjewje tři kilometry sewjernje Grodkowskeho stareho města a ma něhdźe 800 wobydlerjow.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Wjaska pochadźa z lěta 1510.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 401 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.
Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča dźěći z Wjaski serbsce.
Colorado
( abo ) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 269.000 km². Stolica a najwjetše město je Denver, w kotrehož wokolinje je połojca wobydlerstwa žiwa. Dalšej wuznamnej měsće stej Colorado Springs (416.000 wobydlerjow) a Fort Collins (144.000). Swoje mjeno dósta w lěće 1876 załoženy stat wot rěki Colorado River.
Stat mjezuje z Wyomingom na sewjeru, Nebrasku na sewjerowuchodźe, z Kansasom na wuchodźe, Oklahomu na samym juhowuchodźe, z New Mexico na juhu a z Utah na zapadźe. Leži w Rocky Mountains a je z přerěznej wysokosću wot 2073 metrow najwyše ležacy zwjazkowy stat. Najwyši dypk je Mount Elbert (4402 m).
přiwza so dnja 1. awgusta 1876 – sto lět po njewotwisnosći Zjednoćenych statow – jako 38. stat do unije a ma tohodla přimjeno „Centennial state“ („Lětstotkowy stat“).
W lěće 2000 měješe 85 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, druha najwažniša rěč bě španišćina.
Serbske Nowiny
thumb|Titulna linka Serbskich Nowin thumb|upright|Titulna strona z lěta 1899 Serbske Nowiny su jenički dźenik w hornjoserbskej rěči. Nowiny wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina a spěchuje Załožba za serbski lud. Serbske Nowiny maja něhdźe 2.000 abonentow a wuńdu pjeć króć wob tydźeń.
Nowina steji w tradiciji 1842 wot Handrija Zejlerja a Jana Arnošta Smolerja wudawaneje nowiny Tydźenska nowina abo serbske Powěsće za hornich Łužičanow, kotrež so 1854 na Serbske Nowiny přemjenowachu. Po Smolerjowej smjerći w lěće 1884 přewza jeho syn Marko šefredaktorstwo. Wot apryla 1933, po prěnim zakazu přez nacionalsocialistow, wukonješe Arnošt Dučman tutu funkciju, při čimž wosta Smoler z redaktorom. 1937 bu wuchadźenje Serbskich Nowin doskónčnje zakazane. Po Druhej swětowej wójnje wuchadźachu nowiny wot 1947 a dale w Němskej demokratiskej republice pod mjenom Nowa doba. Po přewróće so prěnjotne mjeno znowa wožiwi.
Wot 2011 do 2022 bě Janek Wowčer jako naslědnik Benedikta Dyrlicha šefredaktor SN. Jeho městno je spočatk decembra 2022 přewzał Marcel Brauman.
Zwónčkata pyšnica
Zwónčkata pyšnica (Agapanthus campanulatus) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (Liliaceae) přirjaduje.
Wopis
Zwónčkata pyšnica wutwori wulke kupy.
Šěra łopjena su wuske a w nazymje wotemrěwaja.
Kćěje wot wysokeho lěća. Swětłomódre kćenja steja na hač do 1 m dołhich stołpikach, w hustych wokołkach. Kćenjowe łopješka su jara šěroke.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnoafriskim regionje Natal rozšěrjena.
Katalanska
Katalanska (katalansce Catalunya, španisce Cataluña) je jedyn ze 17 awtonomnych teritorijow Španiskeje a historiski region na sewjerowuchodźe kraja při pobrjoze Srjedźneho morja. Metropola Katalanskej, kotraž běše w srjedźowěku dźěl Aragonskeho kralestwa, je wulkoměsto Barcelona.
Wot lěta 1833 wobsteji Katalanska ze štyrjoch prowincow: Barcelona, Gerona (katalansce Girona), Lerida (Lleida) a Tarragona.
Najwažniša rěka Katalanskeje je Ebro, kotrež so w prowincy Tarragona do Srjedźneho morja wuliwa.
Region Krasnodar
Region Krasnodar ( Краснодарский край) je zarjadniska jednotka w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjernym Kawkazu při wuchodnych pobrjohach Čorneho a Azowskeho morja a mjezuje w juhu z Georgiskej resp. Abchaziskej. Jeho zarjadniske sydło je Krasnodar, najznaćiše město pak kupjele Soči, hdźež wotměwachu so Olympiske zymske hry 2014.
W lěće měješe Region Krasnodar  wobydlerjow. Z toho běchu 86,6 % Rusojo a 5,4 % Armenjenjo.
28. julija
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Judith Leyster (1609–1660)
1901–1950
thumb|120px|Aenne Burda (1909–2005)
20. lětstotk
thumb|120px|Otto Hahn († 1968)
Wjelike Tuplice
Wjelike Tuplice ( Tuplice, Groß Teuplitz) su wjes a wjesna gmejna we wuchodnej Delnjej Łužicy. Gmejna słuša k pólskemu powiatej Žarow w Lubušskim wojewódstwje a ma něhdźe 3.210 wobydlerjow, wjes sama wokoło 1.500. Wjelike Tuplice leža wokoło 22 kilometrow zapadnje Žarowa.
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje Tuplice słušeja slědowace wsy:
Susann Šenkec
Susann Šenkec ( Susann Schenk; * 1976 w Drježdźanach) je wot 2016 předsydka załožboweje rady Załožby za serbski lud. Wot 2008 do 2018 dźěłaše za Federalistisku unij europskich narodnych mjeńšin (FUEN) ze sydłom we Flensburgu, naposledk jako jeje generalna sekretarka.
Christopher Lee
thumb|Christopher Lee na Berlinale 2013
Susann Šenkec
Wona je so w Drježdźanach narodźiła a w Budyšinje a Měrkowje narostła. Po maturje na Serbskim gymnaziju studowaše w Lipsku a Drježdźanach. Wotzamkny swój studij jako diplomowa komunikaciska hospodarka při Berlinskej Uniwersiće wuměłstwow (UdK).
Christopher Lee
Christopher Lee (* 27. meje 1922 w Londonje; † 7. junija 2015 runje tam) bě britiski dźiwadźelnik a spěwar. Wón hraješe we wjace hač 250 filmach mjez druhim hrabju Drakulu, Frankensteina abo kuzłarja Sarumana w trilogiji „Knjeza pjeršćenjow“. Nimo toho bě metalowy hudźbnik a měješe hišće we wysokej starobje hudźbne wuspěchi.
Susann Šenkec
Pod jeje nawodnistwom wotewrě FUEN w lěće 2014 kontor Domu mjeńšinow we Flensburgu a europski běrow w Brüsselu kaž tež zastupnistwo FUEN a dźěłoweje skupiny němskich mjeńšin w Berlinje. Šenkec je wot 2014 čłonka załožboweje rady a bu dnja 22. nowembra 2016 jako naslědnica Jana Budarja za předsydku wolena. Na posedźenju dnja 7. meje 2019 bu w tutym zastojnstwje wobkrućena.
Susann Šenkec ma štyri dźěći a bydli w Oxlundźe w Schleswigsko-Holsteinskej.
Asparagoideae
Asparagoideae je podswójba znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Systematika
Molekulargenetiske přepytowanja w zachodnych nimale dźesać lětach sz k tomu wodźili, zo su hranicy swójbow znutřka porjada hromakojtych rostlinow (Asparagales) so sylnje přesunyli. Tak wotpowěduje prjedawši wobjim Asparagaceae s.str. dźensa jenož wjace podswójby (Asparagoideae) w swójbje hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Asparagoideae bu w lěće 1837 wot Hermann Burmeister w Handbuch der Naturgeschichte najprjedy wopisane. Typusowy ród je Asparagus L.
W podswójbje Asparagoideae eksistujetej jenož dwaj rodaj :
Urus-Martan
thumb|left
Urus-Martan je město w Ruskej federaciji. Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 35 kilometrow južnje Grozneho.
Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Tśěšojce-Žymjerojce
Tśěšojce-Žymjerojce je gmejna w Delnjej Łužicy.
Geografija
Gmejna leži južnje Baršća w juhowuchodnej Braniborskej blisko hranicy mjez Němskej a Pólskej a słuša do wokrjesa Sprjewja-Nysa. Wona wobsteji z wjesneju dźělow Tśěšojce a Žymjerojce a je jedna ze sydom gmejnow Derbnjanskeho hamta. Přez Žymjerojce ćeče rěčka Małksa.
Stawizny
Gmejna wutwori so dnja 31. decembra 2001 přez dobrowólne zjednoćenje dotal samostatneju gmejnow Tśěšojc a Žymjerojc.
Tšawnica
mini|upright=1.5|Tšawnica na hamtskej karće z lěta 1921
Tšawnica ( Tranitz) bě wjes w Delnjej Łužicy, kotraž bu w lětomaj 1983/84 wotbagrowana za brunicowu jamu Choćebuz-sewjer. Po hamtskich ličbach mějachu so 171 wosobow přesydlić, při čimž bě něhdźe 70 wobydlerjow hižo do toho swoju wjes wopušćiło.
Geografija
Wjes ležeše wuchodnje Choćebuza při prawym, wuchodnym brjoze Tšawniskeje rěčki. Susodne wsy běchu Šlichow na juhozapadźe, Liškowk na zapadźe a Liškow na sewjerozapadźe.
Stawizny
mini|Wopomnjenski kamjeń za Tšawnicu Prěnje pisomne naspomnjenje jako Trawnitz pochadźa z lěta 1463. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno poćahuje so na trawnu wokolinu, w kotrejž bu wjeska załožena. Prěni znaći wobsedźerjo ryćerkubła słušachu k zemjanskej swójbje von Zabeltitz. Wot 1809 słušeštej kubło a wjes Schöningskej załožbje.
Znajmjeńša wot časa reformacije słušeše Tšawnica do Liškowskeje ewangelskeje wosady.
Přez wobzamknjenje gmejnskeje rady bu gmejna dnja 31. měrca 1982 rozpušćena. W lěću 2010 woswjećichu wopomnjenski kamjeń na městnje něhdyšeje wsy.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Tšawnica w lěće 1884/85 cyłkownje 250 wobydlerjow, z kotrychž rěčeše 230 serbsce. Jeničce tři němske swójby bydlachu we wsy, mjez druhim kublerska. Po podaćach Tšawniskeho wobydlerja Fryca Harnaša rěčachu tež do Druheje swětoweje wójny hišće nimale wšitcy Tšawničenjo serbsce, štož so hakle z přichadom přesydlencow z wuchodnych stron Němskeje po 1945 přeměni. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 46,1 %, mjez nimi 32 serbskich młodostnych. 43 žonow nošeše hišće serbsku drastu, z kotrychž bě pak 36 staršich hač 45 lět. W lěće 1956 załoži so pod wjednistwom Fryca Harnaša Domowinska skupina. Poslednju meju stajichu hišće w lěće 1981. Tehdy měješe wjes hišće 77 wobydlerjow.
Čorne Noslicy
Čorne Noslicy ( Schwarznaußlitz) su wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Mnišonca a su wot lěta 1950 dźěl Hornjohórčanskeje gmejny.
Geografija
Wjes słuša ke gmejnje Hornja Hórka a leži něhdźe kilometer zapadnje jeje hłowneje wsy mjez 240 a 280 m nad mórskej hładźinu na sewjernym boku Małeho Pichowa a Čertoweje klětki. Susodne wjeski su Słónkecy na sewjeru, Dźěžnikecy na sewjerowuchodźe a Hornja Hórka na wuchodźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Sćerbinki, Wosyčki, Kokoškec hora, Butkowy, Na kosach, W dołach, W hajkach, Na drěwkach, Hołoš, Pode wsu, Za hunami, Na ladach a kamjenjach, Hórčica, Prěčnik, Tajńc hat, Špital, Husace keŕčki, Wawrjec zahrodka, Wulki Pichow, Mały Pichow, Mokřina, Pjeńčina, Rumpacht (lěs), Rune puće, Majki.
Sywna rožka
Sywna rožka (Secale cereale) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske mjeno je nazymska rožka.
Čorne Noslicy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Nowazodlicz abo Nowosedlicz („nowe sydlišćo“) je z lěta 1241. W 17. a 18. lětstotku wukonješe Wołbramečanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo we wjetšim dźělu wsy. Tamny dźěl podsteješe Budyskemu tachantstwu.
Sywna rožka
Wopis
Sywna rožka je jara robustna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot něhdźe 1,4 m. Wona na spočatku meje šuska a na spočatku awgusta dozrawi.
Kćenja
Rozšěrjenje próškow so přez wětr stanje. Rostlina so sama njewopłodźi.
Čorne Noslicy
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 225 wobydlerjow, mjez nimi 206 Serbow (92 %). Ewangelscy Čornonosličenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.
Sywna rožka
Płody
Płody su nahe karyopsy. W kóždej kłósce sedźi něhdźe třiceći hač štyrceći zornjatkow.
Stejnišćo
Sywna rožka ma jenož małke naroki na pódu a klima. Wona rosće na kóždej družinach pódow, samo na tymjenju. Družina je zmjerzkokruta.
Čorne Noslicy
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Čornych Noslic (2019)
Sywna rožka
Rozšěrjenje
Rostlina pochadźa z teritorija dźensnišeje Turkowskeje.
Wužiwanje
Družina so za picu a zorno kultiwuje. Ze zornjatkow so chlěby a whisky produkuja.
Olaf Scholz
mini|upright|Olaf Scholz (2021) [[Dataja:Olaf Scholz Signature.svg|frameless|upright|center|Podpismo Olafa Scholza]]
Do toho bě Scholz wot 14. měrca 2018 zastupjer zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel a finančny minister Zwjazkoweje republiki Němskeje. K wólbam do zwjazkoweho sejma 2021 nastupi za SPD, kiž sta so z najsylnišej stronu, jako kanclerski kandidat.
Wón bě wot meje hač do oktobra 2001 senator nutřkowneho w Hamburgu, wot oktobra 2002 hač do měrca 2004 generalny sekretar SPD, wot nowembra 2007 hač do oktobra 2009 zwjazkowy minister za dźěło a socialne w kabineće Merkel I a wot měrca 2011 hač do měrca 2018 prěni měšćanosta Hamburga.
Wot apryla 2000 hač do junija 2004 kaž tež znowa wot nowembra 2009 hač do měrca 2018 měješe předsydstwo SPD Hamburg, wot nowembra 2009 hač do decembra 2019 bě wón jedyn ze zastupowacych zwjazkowych předsydow SPD. Wot februara do apryla 2018 wjedźeše wón stronu komisarisce.
Liškow
mini|Liškow na hamtskej karće z lěta 1921
Liškow ( Groß Lieskow) bě wjes a samostatna gmejna w Delnjej Łužicy, kotraž bu w lětomaj 1982 a 1983 wotbagrowana. Po hamtskich ličbach dyrbješe so 255 wobydlerjow přesydlić, při čimž bě dźěl Liškowčanow wjes hižo po wozjewjenju brunicoweho plana w lěće 1972 wopušćił. Wobydlerjo přesydlichu so zwjetša do Choćebuskich nowotwarskich štwórćow.
Geografija
Liškow ležeše sewjerowuchodnje Choćebuza. Na městnje wsy namaka so dźensa wuhlowa jama Choćebuz-sewjer.
Wobydlerstwo
Wobydlerstwo bě hač do 20. lětstotka přewažnje serbske. Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Liškow w lěće 1884/85 cyłkownje 521 wobydlerjow, z kotrychž rěčeše 511 serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 71,1 %, mjez nimi 63 serbskich młodostnych.
Staré Křečany
Staré Křečany ( Alt Ehrenberg) su wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje. Nadeńdu so zapadnje Rumburka při hornim běhu Mandawy mjez Połobskimi pěskowčinami a Łužiskimi horinami pod horami Dymník (515 m), Vlčí hora (581 m) a Plešný (593 m). Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Nové Křečany (Neu Ehrenberg), Brtníky (Zeidler), Panský (Herrnwalde), Kopec (Hemmehübel), Staré Křečany a Valdek (Waldecke). Susodne gmejny su Šluknov na sewjeru, Rumburk na wuchodźe, Krásná Lípa na juhu, Doubice na juhozapadźe, Zebnica na zapadźe kaž tež Mikulášovice a Velký Šenov na sewjerozapadźe.
Přez Staré Křečany wjedźe železniska čara Rumburk–Mikulášovice.
Stawizny
Sydlišćo je so hižo w lěće 1084 k prěnjemu razej naspomniło.
Smolnicowa lilija
Smolnicowa lilija (Kniphofia) je ród ze swójby alowejowych rostlinow (Asphodelaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lightning
Lightning je projekt skupiny Mozilla, kotraž so z kalendrowymi aplikacijemi zaběra, polo, na kotrymž bě dotal Microsoft Outlook nawodny. Porno aplikaciji Mozilla Sunbird njeje Lightning jako samostatny program mysleny, ale jako kalendrowe rozšěrjenje za póstowy program Mozilla Thunderbird.
Prěnja wersija 0.1 Lightning zjewi so 14. měrca 2006. Aktualna wersija je 0.9 a steji wot 23. septembra 2008 za sćehnjenje k dispoziciji. „Lightning“ je dźěłowy titul a nic oficielne produktowe mjeno. Tohodla je mjeno „Mozilla Lightning“ njekorektne.
Lightning hornjoserbsce
Lightning steji tež w hornjoserbšćinje, w aktualnej wersiji 0.9 za Windows, Linux a Mac OS X k dispoziciji. Hornjoserbski přełožk Lightning je njeoficielny, namakaće jón potajkim jenož na websydle, kotrehož wotkaz namakaće pod eksternymi wotkazami a naprawo we infokašćiku pod zapiskom Webowe sydło.
Olba
Olba je něhdyša brunicowa jama a dźensniši woblubowany kupanski jězor pola Zubornički w Hornjej Łužicy, něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina. Nadeńdźe so w Hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje na teritoriju Malešanskeje gmejny mjez Zuborničku na juhu a Stróžu na sewjeru.
Mjeno wotwodźuje so wot towaršnosće Oberlausitzer Braunkohlen-Aktiengesellschaft, wobhospodarki něhdyšeje jamy.
Brunicowa jama dźěłaše wot spočatka 20. lětstotka hač k wohenju w lěće 1927, po kotrymž so předewzaće přetorhny. Hač do lěta 1932 docpě staw wody swoju dźensnišu wysokosć. Wot 1950tych lět so wokolina jězora turistisce wužiwaše. Dźensa wobsteja dwě campingownišći, wjacore bungalowske sydlišća a hosćency kaž tež nurjenska baza. Kołowokoło Olby wjedźe pućowanska šćežka.
Wosrjedź 50 hektarow wulkeho jězora nadeńdźe so něhdźe dźesać hektarow wulka kupa Radiška („Radisch“), powostank stareho hrodźišća.
Domjaca wjerjebina
Domjaca wjerjebina (Sorbus domestica) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Domjaca wjerjebina je w lěće zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 8 hač 15 (20) m.
Króna je šěroka, často tróšku njeprawidłowna.
Zdónk ma dołhorozpukanu skoru.
Łopjena
Měnjate, dołho stołpikate łopjena su pjerkate. 13-21 łopješkow su dołhojće-eliptiske, na hornim boku čerstwozelene, nahe, na delnim boku zwjetša na hłownych nerwach kosmate a jenož w hornjej połojcy rězane a docpěwaja dołhosć wot 5 cm a šěrokosć wot 2 cm. Cyłkowne łopjency docpěwaja dołhosć wot hač do 25 cm a šěrokosć wot 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 1,5 cm a steji po šesćoch hač po dwacećoch we wokołkowych pakićach a su běłe abo sylnje čerwjenojte. Wone přijomnje wonjeja.
Płody
Jědźny jabłukowy płód je krušwojta abo kulojta, žołty, na słónčnym boku často čerwjeny. Wone su dołho stołpikate a docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 4 cm. Čerstwje žnjete płody słodźa hłucho a nakisal. Hakle po dlěšim chowanju bywaja tróšku ćěstojte a so hodźa jako sad jěsć.
Rozšěrjenje
Rostlina je wot sewjerozapadneje Afriki, po iberiskej połkupje a Balkanje hač do Małkeje Azije rozšěrjena. W Němskej předewšěm so w regionach z plahowanjom wina plahuje.
Seršćik
Seršćik (Nardus) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje jenož družinu:
Syćawka
Syćawka (Eleocharis) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae). Dalše serbske mjeno je błótnica.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Magtymguly
Magtymguly (/ Machtumkuli; do 2005 – Кара-Кала, Гаррыгала/ Kara-Kala, Garrygala) je městačko w Balkanskej oblasći na juhu Turkmenistana, blisko iranskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Magtymgulyskeho wobwoda.
Leži na juhu pusćiny Karakum něhdźe 280 kilometrow juhowuchodnje Balkanabata.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Dósta w lěće 2005 mjeno turkmenskeho basnika Magtymguly Pyragy, kiž bě so tule narodžił.
Pucherjakowe rostliny
Pucherjakowe rostliny (Lentibulariaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Wokrjes Uckermark
Wokrjes Uckermark je krajny wokrjes w sewjerowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 120.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 3.077 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Přibysław (Prenzlau).
Najwjetši braniborski wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Angermünde, Prenzlau a Templin, do toho bjezwokrjesneho města Schwedt a gmejny Bölkendorf dotalneho wokrjesa Eberswalde.
Geografija
Wokrjes Uckermark mjezuje z wokrjesom Předpomorsko-Greifswald na sewjeru, na wuchodźe z Pólskej, na juhu z wokrjesom Barnim, na zapadźe z wokrjesom Hornja Habola a na sewjerozapadźe z wokrjesom Mecklenburgska jězorina. Najwažniša rěka wokrjesa je Wódra, kotraž twori wuchodnu hranicu.
Donald Pleasence
Donald Pleasence (* 5. oktobra 1919 w Worksopje; † 2. februara 1995 w Saint-Paul de Vence, Francoska) bě britiski hrajer.
27. junija
27. junija abo '''27. smažnika''' je 178. dźeń gregorianiskeje protyki (179. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 187 dnjow hač do kónca lěta. W Němskej je tutón dźeń tež jako sedmjospancy znaty.
Krjemjonki
thumb|left Krjemjonki je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 2004 měšćanske prawa.
Saulius Skvernelis
mini|upright|Saulius Skvernelis (2016)
Saulius Skvernelis (* 23. julija 1970 w Kaunasu) je litawski zarjadniski jurist a politikar. Wón bě wot nowembra 2016 hač do nowembra 2020 z ministerskim prezidentom Litawskeje a do toho nutřkowny minister (2014–16) a generalny policajski komisar baltiskeho kraja.
Skvernelis studowaše najprjedy wozydłowu techniku při Techniskej uniwersiće we Vilniusu a absolwowaše přidatnje 2005 master zarjadniskeho prawa. Wot 2008 do 2011 bě zastupowacy generalny policajski komisar Litawskeje. Wot nowembra 2014 do apryla 2016 bě nutřkowny minister w kabineće Algirdasa Butkevičiusa. Při parlamentnych wólbach w oktobrje 2016 bě z načolnym kandidatom strony LVŽS (Zwjazk ratarjow a zelenych), kiž njewočakowano zdoby 22,5 % hłosow. Dnja 22. nowembra bu wot 90 z cyłkownje 127 zapósłancow wuzwoleny za noweho ministerskeho prezidenta. Nastupi swoje zastojnstwo dnja 13. decembra samsneho lěta.
Nowy Casnik
Nowy Casnik je naslědnik Bramborskeho Serbskeho Casnika, kotryž započa 1848 wuchadźeć. Po zakazu serbskich medijow přez nacionalsocialistow a Druhej swětowej wójnje załoži so Nowy Casnik 1947 znowa – najprjedy pak jako přiłoha hornjoserbskeje Noweje doby. Wot 1954 wuchadźa Nowy Casnik zaso jako samostatny tydźenik.
Bywši šefredaktorojo Casnika běchu Wylem Bjero (do 1973), Horst Adam (1973–2004), Gregor Wieczorek (2006–2020) a Viktor Zakar (2020).
Radiska
Radiska (Raphanus sativus var. sativus) je warjeteta družiny zahrodna rjetkej ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je rjetwička.
Wopis
Rostlina ma korjeń z běłej abo čerwjenej běliznu.
Martin Landau
Martin Landau (* 20. junija 1928 w Brooklyn, New York) je US-ameriski hrajer.
Mórska česnička
thumb|Kwětnistwa mórskeje česnički Mórska česnička (Drimia maritima, syn.: Charybdis maritima (L.) Speta, Urginea maritima (L.) Baker, Urginea scilla Steinh., Basionym: Scilla maritima L.) je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Druhe serbske mjeno je česnica.
Teplice
Teplice, do 1948 Teplice-Šanov ( Teplitz-Schönau, něhdynje tež Töplitz), je wokrjesne město z 50.728 wobydlerjemi (2011) w sewjernym dźělu Čěskeje. Leži w zdalenosće wot 15 km na zapad wot města Ústí nad Labem. W měsće běchu kupjele, kotrež su wopytali we 18. a 19. lětstotku prominentni ze cyłeje Europy. 1812 stej so tam zetkałoj Beethoven a Johann Wolfgang von Goethe.
Gmina
Gmina (serbsce gmejna) je zarjadniska jednotka w Pólskej, kotraž je přirunajomna z němskimi gmejnami. Wona steji pod powiatom (wokrjesom), ale nad sołectwom (šołtowstwom). W lěće 2006 měješe Pólska 2478 gminow, kotrež přisłušeše třom gmejnskim typam. Rozeznawa so mjez měšćanskimi gmejnami (Gminy miejskie), měšćansko-wjesnymi gmejnami (Gminy miejsko-wiejskie) a wjesnymi gmejnami (Gminy wiejskie).
Olonjec
thumb|left thumb|left Olonjec (, Aunus) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w republice Karelskej při rěce Olonka. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1137 załožiło a ma wot lěta 1649 měšćanske prawa.
Mjeleuz
thumb|left Mjeleuz je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 220 kilometrow južnje Ufy a něhdźe 150 kilometrow sewjernje Orenburga. Ma něhdźe 59 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1753 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Mokšanšćina
thumb|left Mokšanšćina (мокшень кяль) je rěč ze skupiny Uralskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Mordwinskej, hdźež słuži tež jako hamtska rěč nimo rušćiny a ersjanšćiny. Rěči so wot něhdźe 4.000 ludźi.
Mokšanski alfabet
А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я
Rozraz
Rozraz (Veronica) je ród, kotryž so po molekulargenetiskich přepytowanjach njedawno k swójbje putnikowych rostlinow (Plantaginaceae) přiliči. Wón so w literaturje často jako trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) wjedźe.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědna smolnicowa lilija
Wšědna smolnicowa lilija (Kniphofia uvaria) je rostlina ze swójby alowejowych rostlinow (Asphodelaceae).
Šasnja
Šasnja (Schoenus) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Frankska mučnica
Frankska mučnica (Sorbus franconica) je štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Mažeikiai
thumb|left
Ulrich Pogoda
Ulrich Pogoda (tež Ulli; * 31. julija 1954 w Kulowje) je serbski komponist a rozhłosowy redaktor.
Wonjaty kozylist
Wonjaty kozylist (Lonicera caprifolium) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Wonjaty kozylist ma na spódku zrosćene hornje łopjenowe pory.
Ulrich Pogoda
Pogoda studowaše wot 1974 do 1978 při Inženjerskej wyšej šuli w Choćebuzu a je wysokošulski inženjer za twarstwo. Wot 1978 do 1985 absolwowaše hudźbne dalekubłanje w dalokostudiju při Weimarskej hudźbnej wysokej šuli kaž tež při konserwatoriju w Choćebuzu. Wot lěta 1985 dźěłaše jako hudźbny redaktor pola Choćebuskeho sćelaka a wot 1992 přisłuša tehdy załoženej serbskej redakciji sćelaka ORB/RBB.
Mažeikiai
Leži něhdźe 45 kilometrow sewjernje wot města Telšiai.
Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Ulrich Pogoda
W lěće 1991 spožči so Ulrichej Pogodźe za swoje zasłužby wo serbsku hudźbu Myto Domowiny.
Mažeikiai
Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1924 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 76 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wysoka (Kubšicy)
Wysoka ( Weißig) je hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša z lěta 1974 ke gmejnje Kubšicy. Leži něhdźe 320 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Geografija
Ze šěsć ležownosćow wobstejaca wjeska leži šěsć kilometrow juhowuchodnje Budyšina a tři kilometry južnje Kubšic při sewjernej skłoninje Brězowskeje hory (385 m). Susodne wsy su Brězow na sewjeru, Sowrjecy a Šekecy na sewjerowuchodźe, Rachlow na juhowuchodźe, Delany na juhu, Splósk a Lubjenc na juhozapadźe kaž tež Zrěšin na sewjerozapadźe.
Stawizny
W lěće 1931 namakachu na hórce zapadnje Wysokeje row ze srjedźeneje bronzoweje doby.
Słowjenjo
thumb|300px|Staty z přewažnje słowjanskim wobydlerstwom (jasnozelene: zapadni Słowjenjo, srjedźnozelene: wuchodni Słowjenjo a ćmowozelene: južni Słowjenjo) Słowjenjo (němsce Slawen abo Slaven) su skupina ludow z podobnymi rěčemi, kotrež so do wjacorych kmjenow rozdźěluja.
Wysoka (Kubšicy)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Wysag bě w lěće 1400. Wjesne mjeno poćahuje so na geografiske połoženje wysoko nad susodnymi wsami. Wysoka bě kaž bliska Torońca jedna z wonych wjeskow, kiž podstejachu Budyskej měšćanskej radźe. Tež cyrkwinsce přisłušeše wona prěnjotnje Michałskej wosadźe, bu pak pozdźišo přefarowana do blišeje Bukečanskeje cyrkwje, po tym zo chodźachu wobydlerjo hižo dlěši čas na tamniše kemše.
Hač do lěta 1936 bě Wysoka samostatna gmejna.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjeska we 1880tych lětach cyłkownje 42 wobydlerjow, z nich 39 Serbow a třo Němcy.
Pomniki
Jako kulturne pomniki připóznate su kamjentny pućnik při křižowanišću sewjernje wjeski kaž tež dwě chěžce třistronskeho statoka Wysoka čo. 7.
Powiat
thumb|Karta pólskich powiatow
Powiat je zarjadniska jednotka w Pólskej, kotraž je přirunajomna z němskimi wokrjesami. Wona steji pod wojewódstwom, ale nad gminami (gmejnami). Tuchwilu ma Pólska 379 powiatow, kotrež přisłuša dwěmaj typomaj. Rozeznawa so mjez krajnym wokrjesom (powiat ziemski) a měšćanskim wokrjesom (powiat grodzki).
Hłowa powiata rěka starosta, jeho zarjadnistwo mjenuje so starostwo powiatowe.
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity je w lěće 1951 załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija, kiž so wědomostnje zaběra z hornjo- a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž tež z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi. Jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w Němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny (ze zakónčenjom Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education); zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu.
Direktor instituta a zdobom jenički profesor za sorabistiku w Němskej je wot lěta 2003 Edward Wornar.
Spočatki sorabistiki w Lipsku
Serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na Lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho 18. lětstotka. W lěće 1716 dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje Serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje. Prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach 1843–1847 serbski slawist Jan Pětr Jordan. Tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w Němskej (załoženy 1871/72 w Lipsku), August Leskien, zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow. Znaći serbscy studenća na Lipšćan Alma Mater běchu w zašłosći mjez druhimi Kito Fryco Stempel, Handrij Zejler a Arnošt Muka.
Sorabistika w Lipsku po 1945 a w NDR
mini|upright=0.6|[[Pawoł Nedo]] We wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w NDR mějachu Serbja w druhej połojcy 20. lětstotka móžnosć, w Lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo. 1949 wutwori so pod nawodom Michała Nawki při Słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu. W septembrje lěta 1951 załoži so potom Serbski institut z dwěmaj sekcijomaj (rěč a literatura; stawizny). Ludowědnik Pawoł Nedo bě hač do 1964 z jeho prěnim direktorom; po tym nawjedowaše jón na wšě 30 lět rěčespytnik a slawist Hinc Schuster-Šewc (1927–2021). W instituće kubłachu so wot započatka Hornjo- a Delnjoserbja kaž tež Němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow. Wot 1967 do 1982 organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we Łužicy. Z reformu lěta 1968 we wysokošulskim systemje NDR přemjenowa so Serbski institut na Institut za sorabistiku a wobsteješe dale - a to nimale jako jenički samostatny institut - njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach.
Wědomostne slědźenje a přinoški
Jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z Instituta za sorabistiku: Dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy, literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli.
Studowacy
Sorabistiku studuja přewažnje Serbja, ale tež druzy Słowjenjo, Němcy a dalši zajimcy.
Japanska wišnja
Japanska wišnja (Prunus serrulata) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Japanska wišnja je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 9 m (3-12 m).
Rostlina je ródna rostlina najwjetšich japanskich pyšnych wišnjow.
Łopjena
Łopjena su jejkojte hač eliptiske a docpěja dołhosć wot 6 hač do 15 cm. Zwjetša njesu na kromje wótre zubki. Nazymske barbjenje je žołte hač oranžowe.
Kćenja
Kćěje w druhej połojcy nalěta, wot apryla hač do meje. Róžojće pobarbjene, běłe kćenja so z łopjenami abo hižo před łopjenami jewja. Wone docpěja přeměr wot hač do 5 cm, su dołho stołpikate a steja po dwěmaj hač po sedmjoch w často wisacych kićach.
Sorty z wupjelnjenymi kćenjemi su njepłódne.
Lěšće
Lěšće su wjes w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Maja něhdźe štyri sta wobydlerjow.
Geografija
Wjes leži něhdźe 14 kilometrow sewjerowuchodnje Grodkowskeho centruma a 25 kilometrow juhowuchodnje Choćebuza při krajnej dróze L48 do Baršća.
Na sewjeru a zapadźe rozpřestrěwaja so wulke lěsne kónčiny, za kotrymiž nadeńdu so wjeski gmejny Kopańce. Sewjerowuchodnje wsy na směr Choćebuskeje šoseje leži do Lěšćow słušacy wudwór Lěšćański Forwark kaž tež Bóšojski Forwark. Susodna wjes na juhowuchodźe su Bóšojce (gmejna Feliksowy jazor), na juhu leži Łojojc a na juhozapadźe při Grodkowskej dróze Zakrjejc.
Stawizny
mini|left|Knježi dom w Lěšćach Lěšće su so w lěće 1346 k prěnjemu razej pisomnje naspomnili, wjesna cyrkej pochadźa pak hižo z 13. lětstotka. Prěni znaty wobsedźer tamnišeho ryćerkubła bě knjez Nickel von Gersdorf w lěće 1436. Dźensniši knježi dom je so w lěće 1864 natwarił a 1903 renowěrował. 13 hektarow wulki hrodowy park steji wot lěta 1981 pod pomnikoškitom.
Hač do 31. decembra 2001 běchu Lěšće samostatna gmejna we wokrjesu Sprjewja-Nysa (do 1993 w Grodkowskim wokrjesu). W tutym lěće so ze susodnym Zakrjejcom zjednoćichu do gmejny Lěšće-Zakrjejc, kotraž so 2016 do Grodka zagmejnowa. Wot toho časa tworitej wobě wsy samostatnej wjesnej dźělej.
Wobydlerstwo
Hač do kónca 18. lětstotka rěčachu wšě wobydlerjo serbsce. Lěšćanska šula naspomni so prěni raz započatk 19. lětstotka; tam so najprjedy serbsce a němsce a wot lěta 1862 jenož hišće němsce wuwučowaše.
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 491 wobydlerjow 441 serbskorěčnych (90 %). Tež we wokolnych wjeskach so tehdy hišće delnjoserbsce rěčeše. Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,5 %.
10. awgusta
10. awgusta abo '''10. žnjenca''' je 222. dźeń gregorianiskeje protyki (223. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 143 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Jakub Cyž
Haj (Kamjenej)
Haj (tež Kamjenjanski Haj; Grünbusch) je hornjołužiska wjeska  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1998 k Radworskej gmejnje.
Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so při statnej dróze 106, kotraž wjedźe z Małeho Wjelkowa do Minakała. Na sewjeru leži Łomsk, na juhozapadźe Kamjenej.
Stawizny
Hižo do 1840 běchu tamniše kubło a tři statoki wjesny dźěl Kamjeneje. Do toho běše tule woblubowany hosćenc Haj, kotryž słušeše Łuhowskej ryćerkubłu.
Wobydlerstwo a rěč
Po ludličenju w lěće 2011 wobsteješe Haj z wósom domjacnosćow, w kotrychž bydlachu 21 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 37,7 lět (Sakska: 46,4). Z tym bě Haj najmłódši wjesny dźěl Radworja.
Annalena Baerbock
mini|Annalena Baerbock (2021) [[Dataja:Annalena Baerbock Signature.svg|frameless|right|Baerbockowe podpismo]]
Annalena Charlotte Alma Baerbock (* 15. decembra 1980 w Hannoverje) je němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž bě wot 2018 do 2022 hromadźe z Robertom Habeckom zwjazkowa předsydka strony a wot 8. decembra 2021 wonkowna ministerka zwjazkoweje republiki w kabineće Scholz. Wona je prěnja žona w tej poziciji. Baerbock je wot 2013 čłonka zwjazkoweho sejma a bě při wólbach 2021 kanclerska kandidatka swojeje strony.
Baerbock bě wot nowembra 2009 hač do nowembra 2013 hromadźe z Benjaminom Raschkom předsydka Zwjazka 90/Zelenych Braniborskeje. Wona bě direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu 64 (Frankobrod nad Wódru – Wódra-Sprjewja) při wólbach 2009, wot 2013 we wólbnym wokrjesu 61 (Podstupim – Podstupim-Srjedźna marka II – Teltow-Fleming II) a dósta w tutym při wólbach 2021 18,8 % wotedatych hłosow.
Wona je zmandźelena a bydli ze swojim mužom a dźěsćomaj w Podstupimje.
Kraj Vysočina
Kraj Vysočina je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w juhowuchodnych Čechach a ma něhdźe 500.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 50.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Jihlava.
Žičeń
Žičeń ( Seitschen) je wjes pola Hodźija w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin.
Kraj Vysočina
Vysočina mjezuje z Pardubickim krajom na sewjeru, z Juhomorawskim na wuchodźe a juhowuchodźe, z Juhočěskim na zapadźe a ze Srjedźočěskim na sewjerozapadźe. Wobsteji ze 704 gmejnow w pjeć wokrjesach. Najwjetša rěka w kraju je Sázava, prawy přitok Wołtawy.
Kraj je poměrnje rědko wobsydleny a leži w přerězku wyši hač druhe kónčiny Čěskeje. Najwyša hora je Javořice (837 metrow).
Žičeń
Geografija
Wjes, kotraž je po sydlišćowej formje hasowc, nadeńdźe so w hornjołužiskich honach južnje Hodźija při lěwym brjoze Dołheje wody, kotraž přeběži mjez Žičenkom a Žičenjom, pod Žičeńskim hrodźišćom, hłuboku skału.
Kraj Vysočina
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Murgap
thumb|left|Murgab, 1880 Murgap abo Murgab (do 1990 – Мургаб, Сталино, Московский/ Murgab, Stalino, Moskowskij) je město w Maryskej oblasći na juhu Turkmenistana.
Kraj Vysočina
Wokrjesy
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Žičeń
Geografija
Susodne wjeski su, nimo Hodźija na sewjeru, Praskow na sewjerowuchodźe, Mała Boršć a Dźiwoćicy na wuchodźe, Žičenk na juhowuchodźe, Brězynka za Žičeńskim dwórnišćom na juhu a Brěza na zapadźe.
Murgap
Leži w pusćinje Karakum při rěce Murgab něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje wot města Mary.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Kraj Vysočina
Města
Najwjetše města kraja Vysočiny su:
Žičeń
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za Wulki Žičeń: Pola wjerby, Pastwišća, Tórfowa łuka (= při tórfłucy), Na čornej horje, W starej zemi, Dołhe wosrědki, Wićežne kerki, W strónjach, Na wuzkim, Wowči hat, Lišča hora, Kranjeny hat, Šnapowe polo, Kača łuža, Žičanski hat, Zeleny doł, Dołha łuka, Wowčerjec studnička, Mały hatk, Micojty hat.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sciciani bě hižo w lěće 1017, z tym słuša k najstaršim znatym sydlišćam Hornjeje Łužicy. Wot 11. lětstotka sem bě Žičeń z knježim sydłom a słušeše do Hodźijskej wosadźe.
Hač do lěta 1936 tworještej (Wulki) Žičeń a Žičenk samostatnej gmejnje, kotrejž so w tutym lěće zjednoćištej. W lěće 1974 bu Žičeń do Hodźija zagmejnowany.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 236 wobydlerjow, z nich 201 Serbow (85 %) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,6 %.
Pětr Młónk je so tam 19. měrca 1805 narodźił.
Wobchad
Žičeń ma wot lěta 1846 zastanišćo (něhdyše dwórnišćo) při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc.
Dallas
Dallas je wulkoměsto na juhu Zjednoćenych statow w zwjazkowym staće Texas. Z něhdźe 1,3 milionami wobydlerjow w měsće samym a wjace hač šěsć milionami w metropolowym rumje jedna so wo třeće najwjetše město Texasa a dźewjate najwjetše w Zjednoćenych statach.
Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a wuwiwaše so dla strategiskeho połoženja při wjacorych železniskich čarach k srjedźišću texaskeje wolijoweje a bałmoweje industrije. Ma wot lěta 1856 měšćanske prawa.
W Dallasu bu dnja 22. nowembra 1963 US-ameriski prezident John F. Kennedy zamordowany.
Tučnička
Tučnička (Pinguicula) je ród ze swójby pucherjakowych rostlinow rostlinow (Lentibulariaceae).
Zakrjow (Grodk)
Zakrjow ( Türkendorf) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Leži šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Grodkowskeho centruma a ma něhdźe 120 wobydlerjow.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Terckendorff pochadźa z lěta 1476. Němske mjeno njepoćahuje so na Turkowsku, ale kaž pola Dörgenhausen na Durinčanow.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 203 wobydlerjo, z nich 202 Serbaj (100 %) a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 4,8 %.
Hač do lěta 1879 swjećachu we Łojowskej wosadźe, do kotrejež Zakrjow słuša, prawidłownje serbske kemše. W Zakrjowje rodźeny Jan Boguchwał Markus zběraše w lětomaj 1837/78 we woběmaj wsomaj cyłkownje 75 serbskich ludowych pěsnjow.
Ljudinowo
thumb|left Ljudonowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1626 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Begonija
Begonija (Begonia) je ród ze swójby begonijowych rostlinow (Begoniaceae).
Systematika
Rodowe mjeno Begonia bu hižo w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, 2: 1056 wozjewjene.
Wo systemice begonijow hlej tam. Na družinach bohaty ród begonijow (Begonia) so do 66 sekcijow rjaduje. Eksistuje něhdźe 1400 hač 1500 Begonia-družinow.
Hybridy
Daloko rozšěrjenje jako pyšne rostliny su rozdźělne skupiny hybridow.
Wołmica
Wołmica (Eriophorum) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bergen (Norwegska)
Bergen je z něhdźe 280.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Norwegskeje a zarjadniske sydło prowincy Hordaland. Bergenski přistaw je jedne z najwažnišich w Europje a wuchadźišćo łódźow linije Hurtigruten. Město nadeńdźe so při Byfjordźe, zaliwje Atlantiskeho oceana při zapadnym brjoze Norwegskeje.
Přistawna štwórć Bryggen słuša k swětowemu herbstwu UNESCO.
Bergen bě w lěće 2000 jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy. W měsće namaka so Den Nationale Scene, najstarše dźiwadło Norwegskeje.
Nowe Błohašecy
Nowe Błohašecy ( Neu-Bloaschütz) su małe sydlišćo w hornjołužiskej gmejnje Hodźij. Maja wobydlerjow.
Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so něhdźe jedyn kilometer južnje starych Błohašec při statnej dróze S 111 (něhdyšej B 6) mjez Hodźijom a Třomi Hwězdami a wobsteji z hosćenca a někotrych bydlenskich domow.
Susodne wsy su Tři Hwězdy na wuchodźe, Mała Boršć na juhu, Praskow na juhozapadźe, Hodźij na zapadźe, Debrikecy na sewjerozapadźe a Błohašecy na sewjeru. Kolesowarska šćežka zwjazuje Nowe Błohašecy z Budyšinom a Hodźijom.
Stawizny
Nowe Błohašecy buchu hakle započatk 19. lětstotka wot Bolborčanskeho ryćerkubła na swójskich zahonach załožene a słušachu spočatnje tež k Bolborčanskej gmejnje. Wot lěta 1969 su dźěl Hodźijskeje gmejny.
Connecticut
( abo ) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja při Atlantiskim oceanje w Nowej Jendźelskej. Ma něhdźe 3,6 milionow wobydlerjow a přestrjeń wot 14.000 km², tuž je třeći najmjeńši zwjazkowy stat. Stolica je Hartford, najwjetšej měsće pak Bridgeport (144.000 wobydlerjow) a New Haven (130.000).
Stat mjezuje z Massachusetts na sewjeru, z Rhode Island na wuchodźe a z New Yorkom na zapadźe. Na juhu twori pobrjóh Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu. Najwyši dypk je Mount Frissell (725 m).
přiwza so dnja 9. januara 1788 jako pjaty stat do unije, słuša tuž k 13 załoženskim statam a ma přimjeno „Constitution State“.
Wšědny seršćik
Wšědny seršćik (Nardus stricta) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske mjeno je prosta trawa.