cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mali
Kultura
Wulka mošeja w Djenné je jedne z najwjetšich hlinjanych twarjenjow swěta a liči k najsławnišim twarjenjam Afriki. W lěće 1998 je so zhromadnje ze starym městom Djenné wot UNESCO za swětowe kulturne herbstwo deklarowała. Přistup je njemuslimam zakazany. Kónć junija 2012 su čłonojo islamistiskeje skupiny Ansar Dine mjez druhim mawsolej sufistiskeho swjateho Sidi Mahmud zapusćili, kotryž k swětowemu herbstwu UNESCO słuša. Wobrónjenych konfliktow dla je komitej swětoweho herbstwa UNESCO pusćinowe město Timbuktu z jeho hlinjanymi mošejemi kaž tež narowny pomnik Askia do toho na čerwjenu lisćinu wohroženeho swětoweho herbstwa stajił.
Zoran Đinđić
Zoran Đinđić (tež Djindjić; kyrilisce Зоран Ђинђић; * 1. awgusta 1952 w Bosanskim Šamacu, Juhosłowjanska; † 12. měrca 2003 w Běłohrodźe) bě serbiski politikar Demokratiskeje strony (DS) a spisowaćel. Bě mjez 2001 a 2003 ministerski prezident Serbiskeje.
Đinđić studowaše filozofiju w Běłohrodźe a pola Jürgena Habermasa w Frankobrodźe nad Mohanom. Promowowaše w Konstanzu. W lěće 1989 wróći so do Juhosłowjanskeje a dźěła w Novim Sadźe jako docent. 1990 bě wón sobuzałožer Demokratiskeje strony a jeje předsyda; w lětomaj 1996 a 1997 jako prěni njekomunist měšćanosta Běłohroda.
Po powalenja režima Slobodana Miloševića bu w januarje 2001 jako zastupnik liberalneje opozicije k ministerskemu prezidentej wuzwoleny. Dnja 12. měrca 2003 bu w srjedźišću Běłohroda na zjawnej dróze z wótrotřělca zatřěleny. Skućićeljo přińdźechu z kruha organizowaneje kriminality.
Programěrowanske rěče
Programěrowanske rěče nastachu z nuznosće, za čłowjeka a mašiny zrozumliwe algoritmy namakać. Hdyž so tajke spočatnje hišće jenož na mašinach orientowachu, wuwichu so tute bóle k problemo-orientowacym, přirodnym rěčam přichilenym konstruktam, kotrež so z pomocu specielneje softwary, tak mjenowanych compilerow, do za mašiny čitajomnej formy transformować hodźa. Cil wšelakich gremijow je, programěrowanske rěče tak standardizować, tak zo so hodźa na wšelakich mašinach resp. ličakach zasadźować.
Good bye, Lenin!
Good bye, Lenin! (serbsce: Na zasowidźenje, Lenino!) je němski hrajny film z lěta 2003. Režiser bě Wolfgang Becker. Daniel Brühl a Katrin Saß přewzaštaj hłownej róli w filmje.
Programěrowanske rěče
Mašino-orientowace programěrowanske rěče
Mašinowa rěč wobsahuje wšitke programy, kotrychž komanda z kombinacijow wot 0 a 1 wobsteja. Tute so wot ličaka njeposrědnje interpretuja (so wučitaja a wuwjedu). Tajki z 0 a 1 wobstejacy kode mjenuje so tež objektowy kode.
Assembler-rěč pak wobsahuje wšitke programy, kotrež ze symboliskimi mašinowymi komandami wobsteja a kotrež so wot jednoho přełožowarja, tak mjenowaneho assemblera eksaktnje do objektoweho koda přenjesu.
Proceduralne programěrowanske rěče
Jako proceduralne so wšitke programěrowanske rěče wopisaja, w kotrychž so mašino-njewotwisnje algoritmy za wotběh wšelakich operacijow abo funkcijow formulować hodźa. Tutón zakład bazuje na von-Neumannowym ličakowym modelu.
Programy proceduralneje programěrowanskeje rěče hodźa so do mašinoweho koda přenjesć a pozdźišo njewobjezowane wjele króć wuwjesć. Druha móžnosć wobsteji w tym, jenož jednotliwe komanda programa wučitać, do objektoweho koda přenjesć a direktnje wuwjesć. Tuta metoda so jako interpretacija programow wopisa.
Deskriptiwne programěrowanske rěče
Deskriptiwne programěrowanske rěče dowola rezultat problema wopisać, bjez toho zo so specifikuje, kak rozrisanje problema wupada. Tute rěče su so zwjetša za specielne datowe bankowe systemy wuwili a su dla toho wotwisne wot producenta. Z SQL je so pak producentow přesahowacy, internacionalnje normowany standard za relacionalne datowe bankowe systemy wuwił.
Deskriptiwne rěče so tež rěče štwórteje generacije (Fourth Generation Language, 4GL) mjenuja. Tute zarjadowanje rěčow do generacijow sta so samowólnje a so za nowe rěče wjace njewužiwa.
Přikłady deskriptiwnych programěrowanskich rěčow su:
Objektno-orientowace programěrowanske rěče
Porno proceduralnym rěčam poskićeja objektno-orientwace programěrowanske rěče (OOP) dalše abstrakcijske móžnosće. Při tym so daty (atributy) a funkcije (operacije) w objektach zjednoća. Tajke objekty so w klasach wuwołaja a móža z pomocu pósłanja wot "powěsćow" (zdźělenki druhim objektam) mjez sobu informacije wuměnjeć. Powěśće, kotrež so wot objektow zrozumja a předźěłać móža, dyrbja so definować. Dóstanje-li objekt jednu powěsć, tak wotmołwi tutón ze druhim objektom. Klasy móža tež atributy a operacije z druhich klasow zdźědźić. Tak je tež wjacekróćne zdźědźenje móžne. Při tym nastanu zdźědźenske struktury, tež zdźědźenske hierachije mjenowane.
Wyše toho eksistuja wjacore proceduralne rěče z objektno-orientowacemi rozšěrjenemi, kaž na př. C++, jako rozšěrjenje programěrowanskeje rěče C. Tajke rěče so tež jako hybridne rěče wopisaja.
Bronnicy
thumb|left
Bronnicy su město z 21.990 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži 52 kilometrow wot Moskwy při prawym brjoze rěki Moskwy.
Powiat strzelecko-drezdenecki
Powiat strzelecko-drezdenecki je powiat (wokrjes) w pólskim Lubušskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 1.248 km² a něhdźe 50.000 wobydlerjow. Załoži so dnja 1. januara 1999.
Bronnicy
Sydlišćo je so w lěće 1453 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Powiat strzelecko-drezdenecki
Gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich
tři měšćansko-wjesne gmejny;
a dwě wjesnej gmejnje;
Pochowa wjechelca
Wopis
Pochowa wjechelca docpěwa wysokosć wot 20 hač do 60 cm. Wutwori nadzemske wotnožki.
Łopjena
Mjechke łopjena su módrozelene. Spódnje su seršćikojte a stołpikowe su płone. Wone docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 3 mm. Łopjenowe kóžki su kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 4 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w pakićach, kotrež so po kćěwje hromadu sćahnu. Kłóski wobsahuja jedne kćenje a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 mm. Přikrywne pluwizny su 1nerwne a wótre. Krywne pluwizny su 4-5-nerwne, tupe a pod srjedźišćom kochtate. Předpluwizny su jara małke abo faluja.
Stejnišćo
Rosće w žórłowych a płonych tymjenjach, w bahnach a na brjohach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Ikšķile
thumb|left Ikšķile (historiske němske mjeno – Uexküll) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ikškilskeho wobwoda.
Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 15 kilometrow sewjerozapadnje wot města Ogre.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1185 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Kiriši
thumb|left thumb|left Kiriši je město w Ruskej federaciji. Leži w Leningradskej oblasći při rěce Wolchowje mjez Nowgorodom a Ladogaskim jězorom. Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1693 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Ludwig Nowak
Ludwig Nowak ( Ludwig Noack; * 22. februara 1947 we Worklecach, † 26. awgusta 1996) bě serbski politikar strony CDU a čłon sakskeho krajneho sejma.
Žiwjenje
Po wopyće zakładneju šulow we Worklecach a Chrósćicach chodźeše Ludwig Nowak do Serbskeje rozšěrjeneje šule w Małym Wjelkowje, hdźež złoži swoju maturu. Wot 1965 do 1970 studowaše w Lipsku slawistiku a zakónči studij jako diplomowy wučer za rušćinu a serbšćinu. Po diplomje bě wot 1970 do 1980 z wučerjom na Worklečanskej serbskej wyšej šuli a potom hač do měrca 1990 ze zastupowacym direktorom šule.
Politika
Ludwig Nowak bě wot lěta 1982 z čłonom strony CDU w NDR. Wot decembra 1989 do septembra 1990 bě sobustaw stronskeho předsydstwa wuchodneje CDU a wot januara 1990 z předsydu Kamjenskeho wokrjesneho zwjazka. Wot měrca do oktobra 1990 bě z čłonom poslednjeje Ludoweje komory, nawoda dźěłoweje skupiny za kubłanje frakcije CDU a zastupowacy předsyda kubłanskeho wuběrka.
W oktobrje 1990 wuzwoli so Nowak jako direktny kandidat wólbneho wokrjesa 24 (Kamjenc) do Sakskeho krajneho sejma, kotremuž hač do lěta 1994 přisłuša. Tam bě čłon wuběrka za zwjazkowe a europske naležnosće kaž tež wuběrka za šulstwo, młodźinu a sport.
Tachantska cyrkej swj. Pětra
'''Tachantska cyrkej swj. Pětra' ( Dom St. Petri abo prosće Petridom'') je najwjetši Boži dom w Budyšinje a simultana cyrkej, kotraž přisłuša tachantskej wosadźe swjateho Pětra a ewangelskej wosadźe samsneho mjena. Wona je konkatedrala Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa. Jako jedna z najstaršich simultanych cyrkwjow w Němskej wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Cyrkej nadeńdźe so na Mjasowych wikach wosrjedź města a je po zdaću starša hač Serbska cyrkej při Žitnych wikach. Wona běše tež sydło tachantskeho kapitla swjateho Pětra.
Stawizny
Prěnje dopokazane naspomnjenje pochadźa z lěta 1217, hačrunjež eksistuje tež starši zapisk wokoło lěta 1000. W lěće 1218 bu prěni raz z kamjenja natwarjena a 24. junija poswjećena. 1456−1463 bu znowa natwarjena w pózdnjogotiskim stilu. Wot bamža Benedikta XV. dósta w juliju 1921 titul katedralneje cyrkwje. Mjez 1921 a 1980 běše ze sydłom ponowjeneho Mišnjanskeho biskopstwa, kotrež so pak w lěće 1980 do Drježdźan přesydli.
Twarjenje
Tachantska cyrkej je žurlowa cyrkej z třomi resp. štyrjomi łódźemi (štwórta łódź je přitwar w juhu) z pózdnjogotiskimi wjelbami. We hłownej łódźi je syćowy wjelb, w južnej hwězdny. Cyrkwinska łódź je 59 metrow dołha, 30 metrow šěroka a 17 metrow wysoka. Tachantska wěža je 83 m wysoka.
Wosadźe
K ewangelskej wosadźe swj. Pětra słušeja protestanća města Budyšina. Katolska wosada měješe w lěće 2016 3.825 čłonow z Budyšina a wokolnych wsow (2015: 3.811). Serbskorěčne kemše wotměwaja so w cyrkwi Našeje lubeje knjenje.
Do katolskeje tachantskeje wosady słušeja mjez druhim katolscy wobydlerjo Dźěžnikec, Hrubjelčic, Mnišonca a Słoneje Boršće.
Hlusk
thumb|left
Leži při rěce Pcič něhdźe 45 kilometrow juhozapadnje Babrujska a 155 kilometrow juhozapadnje Mahiljowa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Jan Grólmus
mini|upright|Jan Grólmus
Wobjimaca stupjenčka
Wobjimaca stupjenčka je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Calceolaria amplexicaulis, Scrophulariaceae).
Jan Grólmus
Jan Grólmus ( Johannes Grollmuß; * 23. decembra 1851 w Radworju, † 17. januara 1924 runje tam) bě serbski wučer, šulski direktor a kulturny prócowar.
Wón narodźi so jako syn ratarja w Radworju a wopytowaše najprjedy Tachantsku šulu a wot 1866 do 1871 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1871 do 1874 dźěłaše jako pomocny wučer w Drježdźanach a Budyšinje. 1874–76 studowaše filozofiju a promowowaše w Lipsku. Po studiju bě wot 1876 do 1893 z wučerjom na Katolskim wučerskim seminarje. W lěće 1893 přewza zastojnstwo direktora 1. Katolskeje měšćanskeje šule w Lipsku, hdźež so tež jeho dźowka Marja narodźi. 1914 so chorosće dla na wuměnk poda a so do ródneho Radworja přesydli.
Grólmus bě čłon Maćicy Serbskeje (wot 1879), předsyda Budyskeje Bjesady a sobuzałožer Lipšćanskeho serbskeho blida. W Lipsku staraše so wo twar a zarjadowanje třoch dalšich měšćanskich šulow.
Timur Šaow
mini|Timur Šaow Timur Sultanowič Šaow (* 14. julija 1964, Čerkessk) je ruski poet, satirikar, awtor a interpret spěwow.
Šolta
Šolta ( Solta) je chorwatska kupa w Jadranskim morju, kotraž nadeńdźe so južnje Splita před dalmaciskim přibrjohom. Ma něhdźe 1500 wobydlerjow na přestrjeni wot 58 km². Hłowne sydlišćo na kupje je Grohote.
Čerwjena pawija
Čerwjena pawija (Aesculus pavia) je štom ze ze swójby mydłowcowych rostlinow. Prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow (Hippocastanaceae).
Rostlina je jedyn ze staršeju čerwjeneho jěrowca (Aesculus x carnea).
Wopis
Čerwjena pawija je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 6 hač 10 cm. Pupki njejsu lěpjate.
Hałuzy su wodorune abo wisace.
Łopjena su rukojće dźělene a wobsteja z 5-7 stołpikatych, 8-14 dołhich łopješkow z njeprawidłownje rězanej kromu.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja wobsteja ze štyrjoch njejenak dołhich krónowych łopješkow a steja po małkich w pakićach na kóncu hałuzow. Keluch je žałzojće kosmaty.
Jejkojty kapslowy płód nima kałače. Symjenja su brune.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjacy w sewjernej Americe a w Europje w parkach wustupuje.
Wusoki jazor
Wusoki jazor ( Heidesee) je w lěće 2003 nastata gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so w holanskej krajinje z chójninami něhdźe dźesać kilometrow juhowuchodnje Parska a 30 kilometrow zdalene wot Berlina w tamnišej jězorinje. Přez gmejnski teritorij ćeče rěka Dubja.
Gmejnske dźěle
Gmejnske dźěle su:
Troickoje (Kalmykska)
thumb|left Troickoje je wjes z 12.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej, Celinnyj rajon. Leži něhdźe 14 kilometrow wot Elisty.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1862 jako wjeska ruskich burow na tehdyšej kupje załožiło.
Smogorjow-Prjawoz
Smogorjow-Prjawoz je gmejna w Braniborskej. Leži při sewjerozapadnej kromje wokrjesa Sprjewja-Nysa we wysokosći 55 metrow nad mórskej hładźinu. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je jedna ze šěsć gmejnow Bórkowskeho hamta.
Geografija
Gmejna nadeńdźe so něhdźe 13 kilometrow sewjerozapadnje Choćebuskeho stareho města a šěsć kilometrow wuchodnje Bórkowow při južnej kromje Luboraskeje hole. Susodne gmejny su Gójacki jězor na samym sewjeru, Hochoza na wuchodźe, Dešno-Strjažow, Brjazyna a Góry na juhu, Wjerbno a Bórkowy na juhozapadźe kaž tež Běła Góra-Bělin na sewjerozapadźe.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Smogorjow srjedź 1880tych lět 707 wobydlerjow, z nich 701 Serb (99 %) a jenož šěsć Němcow. W Prjawozu bě mjez 419 wobydlerjemi jenički Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 69,4 % w Smogorjowje a 72,7 % w Prjawozu.
Cymbalowy rupik
Cymbalowy rupik (Saxifraga cymbalaria) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Baltofinske rěče
Baltofinske rěče su skupina finougriskich rěčow w sewjerowuchodnej Europje při Baltiskim morju. Najwažnišej rěči stej estišćina a finšćina.
Mjechki dub
Wopis
Mjechki dub ma móškaće kosmaty łopjenowy delni bok.
Stejnišćo
Rosće we wosebje ćopłych lěsach.
Kochćikaty sydrik
Kochćikaty sydrik (Galium aristatum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Ohorn
Ohorn (serbsce druhdy tež Mohorn) je wjes a přisłušaca gmejna w sakskim wokrjesu Budyšin.
Geografija
Gmejna leži w zapadołužiskej pahórčinje něhdźe dwanaće kilometrow juhozapadnje Kamjenca, jednaće kilometrow sewjerozapadnje Biskopic a jenož tři kilometry juhowuchodnje Połčnicy pod Žiwinom (Hochstein, 449 m) a Schwedensteinom (420 m). Wjes namaka so w dole rěčki Połčnicy, kotraž so tamle wužórli.
thumb|left|Wjesny dźěl Gickelsberg ze Schwedensteinom Susodne gmejny su Sćenjow w sewjeru, město Halštrow we wuchodźe, Ramnow w juhowuchodźe, Wulke Rědorjecy w juhozapadźe a Połčnica w zapadźe.
Stawizny
Wjeska bu w lěće 1350 k prěnjemu razej jako Ahorn abo Ohorn naspomnjena a běše wot 14. hač do 20. lětstotka knježe sydło. Ewangelscy Ohornjenjo přisłušeja znajmjeńša wot 16. lětstotka Połčničanskej wosadźe. Horstka katolskich wobydlerjow słuša k Wotrowskej wosadźe.
Infrastruktura
Přez gmejnu wjedźaca zwjazkowa awtodróha 4 ma tamle wotjězd Ohorn. Najbliše dwórnišćo je při čarje Kamjenc–Drježdźany w Połčnicy.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Ćěsla
Ćěsla je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Arnošt Ota Dučman
Narodźi so jako syn blidarja w Běłej Horje pola Wósporka a dźěłaše po přetorhnjenej wučbje apotekarja w Kamjenicy jako blidar w Hrodźišću. 1920 zastupi jako nowinar do redakcije Serbskich Nowin w Budyšinje, hdźež hač k zakazanju serbskich medijow ze strony nacionalsocialistow skutkowaše. Wot 1937 hač do kónca Druheje swětoweje wójny 1945 běše knihiwjednik a pokładnik němskeho dźenika Bautzener Tageblatt. W swojich poslednich měsacach běše tołmačer za Sowjetsku wojersku administraciju w Budyšinje.
W 1920tych lětach skutkowaše Dučman w towarstwje Nadźija kaž tež w sokołskej organizaciji. W redakciji Serbskich Nowin bě zamołwity za lokalki, fejeton, wobrazy a pozdźišo tež za politiku. Po wot wokrjesneho hejtmanstwa nanuzowanym wotstupje Marka Smolerja w aprylu 1933 dyrbješe tež nawodnistwo redakcije přewzać. Po někotrych měsacach zmóžni tež zaso wobjednanje Domowinskich a serbskich naležnosćow kaž tež sobudźěło wuhnatych sobudźěłaćerjow (na př. Jana Cyža) w nowinje. Do kónca wójny wuknješe awtodidaktisce rusce a zastupi w meji 1945 do tołmačerskeje słužby.
Dučman bě wot lěta 1923 čłon Maćicy Serbskeje.
1969
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Jurij Wjela († 6. apryla 1969)]]
Michał Ćěsla
Michał Ćěsla ( Michael Czesla; * 12. nowembra 1809 w Radworju, † po 1852) bě Radworski zahrodkar a gmejnski předstejer. W lětomaj 1848/49 słušeše k wjednikam serbskeho burskeho hibanja.
W meji 1848 organizowaše pod wliwom rewolucije zhromadźizny serbskich burow z Radworja a wokoliny sobu. Z toho nasta burska peticija, kotruž spočatk septembra 1848 na druhu komoru Sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach wotpósłachu. Peticija wobsahowa 28 politiskich a socialnych žadanjow wo polěpšenje situacije burskeje ludnosće kaž tež serbskeje rěče a kultury. Ćěsla wuzwoli so za předsydu w juniju załoženeho Radworskeho serbskeho burskeho towarstwa, kotrež słužeše wšěm pozdźišo załoženym serbskim wjesnym towarstwam jako přikład. Wot 1848 do 1852 bě Michał Ćěsla ze zapósłancom Hornjołužiskeho prowincialneho sejma w Budyšinje, hdźež zastupowaše zajimy serbskich burow.
Šopokow
Šopokow (do 1930 – Новотроицкое/ Nowotroickoje; do 1985 – Краснооктябрьский/ Krasnooktjabrskij) je městačko w Čujskej oblasći na sewjeru Kirgiskeje.
Leži w Čujskim dole něhdźe 20 kilometrow zapadnje Biškeka.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow a wot lěta 1985 měšćanske prawa.
1. januara
1. januara abo '''1. wulkeho róžka''' je prěni dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 364 dnjow (365 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta. We wjele krajach je swjaty dźeń („Nowe lěto“).
Manila
Manila je stolica Filipinow. Ma někak jedyn a poł miliona wobydlerjow, potajkim je po Quezon City druhe najwjetše město stata.
Strumica
Strumica je město we wuchodnej Makedonskej.
Skalna wjechelca
Skalna wjechelca (Agrostis rupestris) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Erwin Strittmatter
mini|Erwin Strittmatter w lěće 1992
Erwin Strittmatter (* 14. awgusta 1912 w Grodku; † 31. januara 1994 w Schulzenhofu) bě serbsko-němski spisowaćel, kiž pisaše w němskej rěči. Wón płaći jako jedyn z najznaćišich awtorow za čas Němskeje demokratiskeje republiki.
Žiwjenje
Strittmatter narosće w delnjołužiskich Bóšojcach pola Grodka, hdźež měještaj jeho staršej wobchod a pjekarnju. Wot 1924 do 1930 běše šuler na Grodkowskim realnym gymnaziju, kotryž nosy wot lěta 1996 jeho mjeno. Po pjekarskej wučbje dźěłaše jako pjekarski napomocnik, pinčnik, pomocny dźěłaćer a hladar zwěrjatow. Hišće do 1933 zastupi do SPD. W lěće 1937 so woženi a wot 1941 bě jako wojak w policajskim regimenće w Druhej swětowej wójnje. 1943 spožči Heinrich Himmler wšěm policajskim regimentam čłonstwo w SS, tak zo so Strittmatter awtomatisce z esesowcom sta.
Po Druhej swětowej wójnje dźěłaše najprjedy znowa jako pjekar a potom jako redaktor za nowinu Märkische Volksstimme w Złym Komorowje. 1950 wozjewi swoju prěničku Der Ochsenkutscher. Wot 1954 bydleše w Schulzenhofu w Ruppinskim kraju. Wot 1959 do 1961 bě prěni sekretar Němskeho zwjazka spisowaćelow. 1963 wuńdźe roman Ole Bienkopp, za kotryž spožči so jemu lěto na to Narodne myto NDR.
Z trilogiju Der Laden staji swojej dwurěčnej domiznje, zhromadnemu žiwjenju Serbow a Němcow kaž tež městu Grodkej literarny pomnik. Strittmatterowe knihi přełožichu so do někak 40 rěčow.
Wot 1956 bě w třećim mandźelstwje z Evu Strittmatter woženjeny a měješe z njej třoch zhromadnych synow.
Belgern-Schildau
Belgern-Schildau je sakske městačko w Sewjerosakskim wokrjesu. Nadeńdźe so třinaće kilometrow juhowuchodnje Torhowa a 60 kilometrow sewjerozapadnje Drježdźan na lěwym brjoze Łobja a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow. Nasta w lěće 2013 přez zjednoćenje městow Belgern a Schildau. Zarjadniske sydło nadeńdźe so w Belgernje.
Belgern naspomni so prěni raz dnja 5. junija 973 jako civitas Belgora. Mjeno je serbskeho pochada a woznamjenja Běła Hora, štož so poćahuje na połoženje města. Schildau jewi so hakle 200 lět pozdźišo we wopismje z lěta 1184 jako civitas Schildoe.
Moločansk
Moločansk (do 1915 a 1941 – 1943 – Гальбштадт/ Halbštadt) je městačko w Zaporižskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje wot města Zaporižžja.
Kanada
thumb|left|Parliament Hill w Ottawje je sydło kanadiskeho sejma a knježerstwa
Assembler
Jako assembler so w informatice specielny přełožowar woznamjeni, kotryž jednu mašino-orientowacu assemblerowu rěč do za mašiny (na př. ličaki) zrozumliweho objektoweho koda (tež mašinoweho koda) přełoži. Často so wuraz assembler tež jako skrótšenka abo synonym k assemblerowej rěči wužiwa.
Mebyon Kernow
Mebyon Kernow je politiska strona w Korniskej. Předsyda je Dick Cole.
Moločansk
Sydlišćo je so w lěće 1803 wot němskich sydlerjow pod mjenom Halbstadt załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Kanada
Kanada ( a Canada) je po Ruskej druhi najwjetši kraj swěta a leži w sewjernym dźělu Sewjerneje Ameriki. Mjezuje ze sewjernym polarnym oceanom na sewjeru, z Atlantiskim oceanom na wuchodźe, ze Zjednoćenymi statami na juhu a sewjerozapadźe a z Ćichim oceanom na zapadźe.
Kanadiska stolica je Ottawa, najwjetše město pak Toronto. Husće wobsydlena je jenož južna kroma stata.
Widnoje
thumb|left
Assembler
Wšelake procesor-architektury maja často dospołnje wšelake assemblerowe a mašinowe rěče, tak zo je za kóždu architekturu wotpowědny assembler trěbny. Porno kompilatorami za wyše programěrowanske rěče, kotrež mašino-njewotwisnu, často standardizowanu rěč, kaž na př. C abo PASCAL přełoža, su assemblery přeco specifisce za jedyn abo wjacore procesorowe typy postajene.
Producenty a produkty
Za x-86-procesorowu swójbu a dalše kompatiblne procesory (na př. Intel Pentium abo AMD Athlon) su Microsoft Macro Assembler (MASM), Borland Turbo Assembler (TASM) a pod LGPL k dispoziciji stejacy Netwide Assembler (NASM) jara rozšěrjene. K tomu dawaja hišće wjele dalše assemblery za wšelake procesorowe typy, kaž na př. Flat Assembler (FASM), GNU Assembler (GAS), High Level Assembler firmy IBM, Assembler-F, Tachyon Legacy Assembler a hišće wjele dalše.
Eksterne wotkazy
Assembly language Assembly
Dźěd Mróz
mini|Sowjetska nowolětna wozdoba: Dźěd Mróz a Snjeguročka Dźěd Mróz (rusce Дед Мороз) je ruska a wuchodosłowjanska Rumpodichej podobna bajkowa figura. Wona zwosobnja zymu a pochadźa ze słowjanskeje mytologije. Dźěd Mróz dari dary dźěčom w nowolětnej nocy. Jemu pomha jeho wnučka Snjeguročka.
Arara
Arara je městačko w sewjerowuchodnej Brazilskej. W lěće 2014 měješe 13.258 wobydlerjow.
Widnoje
Widnoje je město ze 57.358 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa. Je zarjadniske sydło Leninskeho rajona.
Leži štyri kilometry wot Moskowskeje měšćanskeje hranicy.
Sydlišćo je so w lěće 1651 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
British National Front
British National Front je ekstremistiska prawicarska strona w Zjednoćenym kralestwje, kotraž bu w lěće 1967 załožena. Předsyda je Ian Edward.
Fašistiska organizacija nima žanych zapósłancow w britiskich parlamentach.
Matthias Haß
Matthias Haß (* 18. apryla 1967 w Stadźe) je němski zarjadniski jurist a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot 18. decembra 2017 hač do 20. decembra 2019 z finančnym ministrom Swobodneho stata Sakskeje w kabineće Kretschmer I.
Wón studowaše wot 1988 ewangelsku teologiju a prawnistwo w Kielu a Münsterje a bu 1997 na Münsterskej uniwersiće promowowany. Wot 1998 do 2006 dźěłaše w sakskim finančnym ministerstwje. Wot 2006 do 2010 bě w kanclerskim zarjedźe w Berlinje skupinski nawoda za towaršnostnu politiku, kubłanje a slědźenje kaž tež naležnosće nowych krajow. Wot 2010 do 2017 dźěłaše w zwjazkowym ministerstwje za financy.
Haß je ewangelsko-lutherskeje konfesije a woženjeny.
4. oktobra
4. oktobra abo '''4. winowca''' je 277. dźeń gregorianiskeje protyki (278. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 88 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Frido Mětšk (* 4. oktobra 1916)]]
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Jan Meškank († 1972)]]
Handrij Falka
thumb|upright|Handrij Falka Handrij Falka ( Andreas Falke; * 18. awgusta 1837 w Bukojnje; † 8. apryla 1917 runje tam) bě serbski žiwnosćer, ratar a ludowy basnik.
Twórba
Handrij Falka wozjewješe kónc 19. lětstotka w Serbskich Nowinach wulku ličbu basnjow a kěrlušow. Stilistiski přikład běše jemu při tym znaty serbski ludowy basnik Pětr Młónk. Jeho basnje jednaja wot žiwjenja serbskich ratarjow tehdyšeho časa a z tym zwjazanych problemow. Dodatnje pisaše nachwilnje tež politiske basnje.
Orichiw
thumb|left
Orichiw je město w Zaporižskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Kinka (přitok Dnjepra) něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje wot města Zaporižžja.
Powiat sulęciński
Powiat sulęciński je powiat (wokrjes) w pólskim Lubušskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 1.177 km² a něhdźe 35.000 wobydlerjow.
Orichiw
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1783 załožiło a ma wot lěta 1801 měšćanske prawa.
Powiat sulęciński
Gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich
tři měšćansko-wjesne gmejny
a dwě wjesnej gmejnje
Łučny sydrik
Łučny sydrik (Galium mollugo) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wopis
Płód je škałobny płód.
Předmjeno
Předmjeno jedneje wosoby je tónle dźěl mjena, kotryž přisłušnosć k wěstej swójbje njezwuraznje, ale indiwiduelneho čłowjeka identifikuje. Postaja so po porodźe wot staršeju dźěsća, při čimž je móžno, wjacore předmjena spožčeć. We wjele krajach je rozdawanje předmjenow zakonsce rjadowane, tak tež w Němskej. Tak dyrbi mjeno n.př. jasnje pokazować na splah nošerja, nimo toho njesmě być ranjace abo wulgarne.
W serbšćinje a němčinje steji předmjeno dźensa – kaž wopřijeće hižo wupraji – před swójbnym mjenom. We woběmaj rěčomaj su pak wurazy kaž Krawcec Leńka abo Schusters Hans hač do dźensnišeho móžne, wosebje w dialektach. W druhich rěčach, tak w madźaršćinje, vietnamšćinje, chinšćinje, japanšćinje a korejšćinje steji předmjeno porno tomu za swójbnym mjenom.
W jendźelskim rěčnym rumje su mjezymjena z wašnjom, kotrež steja mjez předmjenom a swójbnym mjenom a so husto skrótšuja (n.př. George W. Bush). Podobnje su nanowske mjena w rušćinje, kotrež steja runje tak na druhim městnje po předmjenje (n.př. Lew Nikolajewič Tolstoj). Mjezymjena a nanowe mjena jako předmjena njepłaća.
Z někotrych předmjenow su so přez lětstotki wuwili swójbne mjena, tak w serbšćinje n.př. Handrik, Hrjehor, Jakubaš, Mark, Měrćink, Michałk abo Symank.
Dźensniše hornjoserbske předmjena su zwjetša křesćanskeho pochada.
Wolokolamsk
thumb|left
Wolokokamsk je město z 21.892 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa. Leži při rěce Gorodnja něhdźe sto kilometrow zapadnje wot Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1135 załožiło.
Kirowsk (oblasć Leningrad)
thumb|left Kirowsk je město w Ruskej federaciji. Leži při lěwym boku Njewy mjez Ladogaskim jězorom a Pětrohrodom w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa. Dósta swoje mjeno po zamordowanym sowjetskim funkcionarje Sergeju Kirowje.
5. oktobra
5. oktobra abo '''5. winowca''' je 278. dźeń gregorianiskeje protyki (279. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 87 dnjow hač do kónca lěta.
Roman Jakobson
miniatur|Roman Jakobson
Roman Osipovič Jakobson (rusce Роман Осипович Якобсон; * 23. oktobra 1896 w Moskwje; † 18. awgusta 1982 w Cambridge/Massachusetts) bě ruski rěčespytnik, filolog a slawist. Płaći jako jedyn z wliwapołnišich rěčespytnikow 20. lětstotka.
Jakobson studowaše wot 1914 hač do 1918 na rěčespytnej fakulće Moskowskeje uniwersity a pozdźišo bě wysokošulski wučer na Masarykowej uniwersiće w Brnje, Columbiaskej uniwersiće w New Yorku, Harvardowej uniwersiće w Bostonje. Wón bě załožer rěčespytneho koła w Moskwje, čłon Praskeho rěčespytneho koła a po Druhej swětowej wójnje Mjezynarodneho komiteja slawistow.
Wón je wjacore słowjanske rěče wobknježił.
Jakobsonowy model rěčneje komunikacije
thumb|upright=1.8|Šema komunikacije po Jakobsonje
Jakobsonowy model rěčneje komunikacije (rozšěrjenje třičłonkateho organon modela Karla Bühlera) rozeznawa šěsć faktorow a přisłušne funkcije:
Jedna z tych funkcijow je přeco dominantna w interakciji:
Gustaw
Gustaw je serbske a pólske muske předmjeno, prawdźepodobnje pochadźace ze skandinawiskich rěčow, wot słowow Gautr („Gota“) a stafr („zepěra“). Po druhich žórłach bu wot słowjanskeho mjena Gostislav wotwodźene. Mjeno słušeše w druhej połojcy 19. lětstotka k najčasćišim předmjenam w Němskej.
Čerdyń
thumb|left Čerdyń je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kolwa w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 300 kilometrow sewjernje Perma a něhdźe 100 kilometrow sewjernje Solikamska. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1451 załožiło a ma wot lěta 1535 měšćanske prawa.
Schminkowy dom
miniatur|hochkant=1.8|Pohlad wot zahrody (sewjerny bok)
Schminkowy dom, tež wila Schminke mjenowany, bu w lětach 1930-1933 wot němskeho architekta Hansa Scharouna (20. požnjenca 1893 - 25. nazymnika 1972) w hornjołužiskim Lubiju natwarjeny.
Scharoun płaći husto jako najwažniši němski architekt Wrócławskeje šule a załožer moderneje europskeje architektury 20. lětstotka.
Schminkowy dom je jedyn z najwuznamnych dźěłow moderneje architektury Němskeje.
Principy a rjanosć teje architektury bazěruja na jasnosći a čistosći twarjenja, na čistosći a kontinuowanosći běłych, aerodynamiskich kromow poschodow.
Dom bu za fabrikanta za ćěstowe wudźěłki Fritza Schminke (9. nazymnika 1897 Hłuchow - 26. meje 1971 Celle) a jeho mandźelsku Charlotte Schminke naćisnjeny.
Swětlik
Swětlik (Euphrasia) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sewjerosamiska rěč
Sewjerosamišćina (často jednorje samišćina, sewjerosamisce davvisámegiella abo sámegiella) je rěč samiskeje hałuzy finougriskich rěčow. Z dźensa hišće žiwych samiskich rěčow ma sewjerosamišćina najwjetšu ličbu rěčnikow (něhdźe 30.000) a płaći husto kaž poprawna samiska rěč. Sewjerosamišćina je přiwuzna k druhim rěčam samiskeje hałuzy, ale podobna tež baltofinskim rěčam.
Sewjerosamišćina je hamtska mjeńšinowa rěč w gmejnach Kåfjord (Gávkevuotna), Karasjok (Kárášjohka), Kautokeino (Guovdageaidnu), Lavangen (Loabát), Nesseby (Unjárga), Porsanger (Porsáŋgir) a Tana (Deatnu) w Norwegskej; Arjeplog (Árjepluovve), Gällivare (Jiellevárri), Jokkmokk (Johkamohkki) a Kiruna (Giron) w Šwedskej a Enontekiö (Eanodat), Inari (Anár), Sodankylä (Soađegilli), Utsjoki (Ohcejohka) w Finskej.
Alfabet a wurjekowanje
W sewjerosamišćinje wužiwa so łaćonski alfabet z přidatnymi pismikami á [], č [], đ [], ŋ [], š [], ŧ [], ž [].
Wokale
Dołhosć wokalow wotwisuje wot jich pozicije w słowje a wot stopnjoweje změny. W prawopisu dołhosć so njewoznamjenja. Dwójne ii njeje dołhi wokal ale wjazanje [].
Nimo jednorych wokalow ma sewjerosamišćina hišće diftongy ea [], ie [], oa [] a uo []. Te móža měnić so z dołhimi wokalami e [], i [], o [] a u [], na př. geassit ‘ćahnyć’ > gesset ‘ćahnu’, giehta ‘ruka’ > gihtii ‘w ruce’, oastit ‘kupić’ > ostet ‘kupja’, čuorvut ‘wołać’ > čurvot ‘wołaja’.
Konsonanty
W cuzych słowach wustupuja hišće aspirěrowane konsonanty [], [] a []: páhkka ‘paket’, telefuvdna ‘telefon’, kapihtal ‘kapitl’.
Kaž tež estišćina znaje sewjerosamišćina rozeznawanje třoch schodźenkow dołhosće (krótko – dołho – předołho), na př. oađán [] ‘spju’, oađđit [] ‘spać’ a oađđi [] ‘spjacy’. Tabela wšelake dołhosće njepokazuje. W prawopisu rozdźěl mjezy dołhimi a předołhimi konsonantami husto njeje widźeć.
Pola předołhich konsonantow bb, dd, gg je prěni dźěl dołhi a spěwny, druhi krótki a połspěwny: oabbá [] ‘sotra’, loddi [] ‘ptačk’, čoggot [] ‘so zhromadźić’.
Pismik t na koncu słowa so wurjekuje kaž [], hdyž w sadzé slěduje hišće slówo, hewak (t. r. před přestawku) kaž [].
Stopnjowa změna
Na rozdźěl wot finšćiny je stopnjowa změna w sewjerosamišćinje jara komplikowana a zapřijmje wšě konsonanty a konsonantiske zwiski.
Substantiwy
Samiska gramatika rozeznawa mjezy runozłóžkowym a njerunozłóžkowym zdonkam. Třeća skupina substantiwow su t. mj. kontrahowace zdónki.
Posesiwowe sufiksy
Wobsydstwo zwuraznje sewjerosamiska rěč z pomocu posesiwowych sufiksow, kiž sćěhuja kóncowkam pada. Kombinacija teju kóncowkow wučinja komplikowane wjazanja. Tu so pokazuje jenož padowe formy singulara (eallu ‘stadło’):
Adjektiwy
Adjektiwy ma w sewjerosamišćinje dwě zakładnej formje – atributiwnu a predikatiwnu. Atributiwna forma so njedeklinuje: Son lea čeahpes bárdni ‘Wón je wušikny hólc’, Dáppe leat ollu čeahpes bártnit ‘Tu su mnoho wušiknych hólcow’.
Hdyž adjektiw wužiwa so jako predikat, tón so deklinuje po numerusu: Bárdni lea čeahppi ‘Hólc je wušikny’, Bártnit leat čeahpit ‘Hólcy su wušikni’.
Werby
Za negaciju werbow wužiwa so wosebity negacijowy werb. W prezensu sćěhuje negacijowemu werbej forma bjez kóncowki (runozłóžkowe a kontrahowace werby) abo z kóncowku -t (njerunozłóžkowe werby), na př. mun boađán ‘ja přińdu’ : mun in boađe ‘ja njepřińdu’, doai veahkeheahppi ‘wój pomhatej’ : doai eahppi veahket ‘wój njepomhatej’, sii čohkkájit ‘woni sedźa’ : sii eai čohkká ‘woni njesedźa’.
Słowoskład
Najwjetši dźěl słowoskłada sewjerosamišćiny je uralskeho abo finougriskeho pochada. Rěč je tola južo zahe přewzała słowa wot susednych germanskich rěčow, na př. buoidi ‘tuk’ (< germ. *faita), gussa ‘kruwa’ (< sk. *kūz) abo lavkkis ‘tcha’ (< *flauhaz). Nowše požčonki su mj. dr. gáffe ‘kofej’, (k)ruvdnu ‘króna’ abo skuvla ‘šula’.
Nowe požčonki so přiměrjeja samiskej fonetice, na př. parlameanta ‘parlament‘, kultuvra ‘kultura’ abo tradišuvdna ‘tradicija’.
Narěče
Sewjerosamišćina ma tři hłowny narěče – mórski narěč, Tornioski narěč a finmarkski narěč. Posledni dźěli so do dweju skupinow (zapadna a wuchodna). Najnapadniši rozdźěl mjezy tymaj skupinomaj wobsteji w tym, zo na wuchodźe kajkosć diftongow wotwisuje wot dołhosće slědowaceho konsonanta, na př. geahččat [] ‘hladać’, ale geahčan [] ‘hladam’.
Prawopisy
Přitomny prawopis sewjerosamišćiny pochadźa z lěta 1979. Před tym buchu wužiwane rozdźělne systemy w třoch skandinawiskich krajach. Wosebje finougriski rěčespyt wužiwaše hač do započatka 21. lětstotka prawopis, kotryž norwegski slědźer Konrad Nielsen wuwi za swóju wučbnicu samišćiny (Lærebok i lappisk, 1926) a kotryž bu tež wužiwany w jeho wulkim samisko-norwegskim słowniku (Lappisk ordbok, 1932–1962).
Stawizny
Najstarše dokłady sewjerosamišćiny pochadźa z 1648, hdyž šwedski farar Johannes Jonae Tornaeus přełoži cyrkwinsku přiručku Manuale sueticum ze šwedšćiny do samišćiny (Manuale Lapponicum). Prěni katechizm wuńdźe 1728 w Kopenhagenje (Dokter Marten Lutter Utza Katekismusaz, přełožowar Morten Lund). Tym slědowachu gramatika Knuda Leema (En Lappisk Grammatica Efter den Dialect som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden, 1748) a jeho dansko-samiski słownik (En Lappesk Nomenclator efter Den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden, 1756). 1840 wuńdźe prěni přełožk Noweho Zakonja (Hærramek ja bæstamek Jesus Kristus åđđa testament, přełožowar Nils Vibe Stockfleth), cyła Biblija prěni raz 1895 (přełožowar Jens Andreas Friis). Friisowy słownik sewjerosamišćiny (Ordbog over det Lappiske Sprog, 1887) bě zakładny za wuwiće prawopisa.
1910 wuńdźe prěna samiskorěčna kniha, kotrejež awtor bě Sam – Johan Turi’a Muitalus sámiid birra (‘Rozprawa wo Samach’). Druhe wažne twórbe za počinace samiske pismowstwo běchu Sámi soga lávlla (‘Spěw samiskeho roda’, 1906) wot Isaka Saby, kiž je dźensa samiska narodna hymna, a Pedar Jalvi’a Muohttačalmmit (‘Sněženki’, 1915).
Medije
Prěnje sewjerosamiske nowiny běchu Muitalægje (‘Powědar’, 1873–1875), tym slědowa Nuorttanaste (‘Sewjernička’), kiž wuńdzé hač do dźensnišeho. Druhe nowiny běchu Sami Usteb (‘Samiski Přećel’, 1899–1903) a Saǥai Muittalæggje (‘Powědar Powěsćow’, 1905–1911). Dźensa wuńdźa mjez druhim časopis Sápmelaš (‘Sam’, měsacnje) a nowiny Min Áigi (‘Naš Čas’, dwójce w tydźenju) a Ávvir (‘Kedźbnosć’, pjeć razow w tydźenju). Telewizijne wusyłanja poskićeja NRK Sápmi (Norwegska) za cyły samiskorěčny teritorij. Statny finski radijowy sćelak YLE ma tež sewjerosamiski program (YLE Sámi Radio).
Gora
Gora ( Bergheide, do 1937 Gohra) bě delnjołužiska wjes we Grabinskim wokrjesu.
Wjes ležeše na hórce něhdźe pjatnaće kilometrow juhowuchodnje Grabina a něhdźe pjećadwaceći kilometrow sewjernje Łuchowa we wysokosći wot 160 metrow nad mórskej hładźinu a bě tuž najwyše ležace sydlišćo stareho Grabinskeho wokrjesa. Susodne wsy běchu Lichterfeld na sewjeru, Załhozdź na wuchodźe a Kósćerjow na juhowuchodźe.
Negotino
Negotino je město w juhowuchodnej Makedonskej.
Gora
Gora naspomni so prěni raz w lěće 1487 we wopismje klóštra w Dobrjołuze. W lěće 1937 dósta w zwisku nacionalsocialistiskeje germanizacije serbskich městnych mjenow nowe němske mjeno Bergheide.
Wjes, kotraž měješe w lěće 1964 518 wobydlerjow, bu 1987/1988 za brunicowu jamu Klěśišča-sewjer wotbagrowana.
Krymsk
thumb|left Krymsk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 56 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1862 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Kompilator
Jako kompilator woznamjeni so powšitkownje program, kotryž z jednej programěrowanskej rěče A do programěrowanskej rěče B přełožuje. Při tym rěči so při programěrowanskej rěče A wo žórłowej rěče, programěrowanska rěč B so jako cilowa rěč přełožowarja woznamjeni. Wo kompilatoru so zwjetša rěči, hdyž je žórłowa rěč mócniša hač cilowa rěč, na př. hdyž je žórłowa rěč wyša programěrowanska rěč ze seklami a wuměnjenymi komandami a cilowa rěč assembler-rěči podobna z jednorymi komandami je. Přełožowar jedneje mašino-orientowaceje rěče do mašinoweje rěče (tež objektoweho koda) mjenuje so assembler.
Wuskokitkata wjechelca
Wuskokitkata wjechelca (Agrostis vinealis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Jakarta
Jakarta je stolica a najwjetše město Indoneskeje. Leži na sewjerozapadnym brjoze kupy Java. Ma přestrjeń 661 km² a 9,5 miliona wobydlerjow, tuž je najwjetše město juhowuchodneje Azije a dźesate najwjetše město cyłeho swěta. W metropolowym regionje bydli samo 30 milionow ludźi.
Ugljan
Ugljan ( Ugliano) je chorwatska kupa w Jadranskim morju, kotraž nadeńdźe so bjezposrědnje před dalmaciskim přibrjohom pola Zadara. Ma něhdźe 6000 wobydlerjow na přestrjeni wot 51 km². Hłowne sydlišćo na kupje je Preko z přistawom.
Na kupje je sydom wsow: Ugljan, Lukoran, Sutomišćica, Poljana, Preko, Kali a Kukljica. Wšě sydlišća so při sewjerowuchodnym pobrjoze nadeńdu, mjeztym zo je juhozapadny pobrjóh chětro skalny.
Zwónčki
Zwónčki (Campanula) su ród ze swójby zwónčkatych (Campanulaceae).
Wopis
Družiny su jednolětne a dwulětne rostliny.
Forma a wulkosć łopjenow jara wariěruje, při čimž łopjena steja na zrunanych stołpikach.
Zwjetša zwónčkojte, při někotrych družinach walcojte, karančkojte abo hwěžkojte kćenja su zwjetša módre abo purpurowe, druhdy róžojte abo běłe.
Rozšěrjenje
Rostliny su w měrnych conach sewjerneje hemisfery rozšěrjene.
Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 300 hač 450 Campanula-družinow:
1840
1840 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Sherlock Holmes
mini|Sherlock Holmes, ilustracija Sidneya Pageta Sherlock Holmes je priwatny detektiw, fiktiwna figura, stworjena w lěće 1886 wot britiskeho spisowaćela Arthura Conana Doylea. Sam sebi Holmes jako „konsultowaceho detektiwa“ wopisuje. Krótkopowědančka wo Sherlockej Holmesu, kotrež hraja w pózdnim 19. a zažnym 20. lětstotku su so stali z klasiku žanra detektiwkow.
Kanon kołowokoło detektiwa wobsahuje 56 krótkopowědančkow a štyri romany.
Krajnoradny zarjad
mini|Krajnoradny zarjad [[Wokrjes Budyšin|Budyskeho wokrjesa na Dwórnišćowej w Budyšinje]]
Krajnoradny zarjad ( Landratsamt, skrótka LRA) je w někotrych krajach Němskeje pomjenowanje za zarjadnistwo jednoho wokrjesa, w druhich krajach maja město toho wokrjesne zarjadnistwo.
Wuraznje so krajnoradny zarjad we wokrjesnych porjadach krajow Badensko-Württembergska, Bayerska, Sakska a Durinska tak mjenuje. Wokrjesny porjad Porynsko-Pfalcy wužiwa pomjenowanje „wokrjesne zarjadnistwo“ (Kreisverwaltung). W Braniborskej, Mecklenburgsko-Předpomorskej, Sewjerorynsko-Westfalskej, Posaarskej, Saksko-Anhaltskej a Schleswigsko-Holsteinskej rěka wotpowědny zarjad „krajny rada“, tež hdyž njewobsteji z jeničkeho čłowjeka, ale wulka ličba zastojnikow w mjenje „krajneho rady“ jedna. Zwonka juristiskeho wužiwanja móže pak tež w tutych krajach wo „krajnoradnym zarjedźe“, „wokrjesnym zarjadnistwje“ abo „wokrjesnym domje“ (Kreishaus) rěč być.
Krajnoradny zarjad, wokrjesny zarjad resp. „krajny rada“ je w najwjace zwjazkowych krajach komunalny samozarjadniski zarjad kaž tež niši statny zarjadniski zarjad, ma potajkim dwójnu funkciju. We wobłuku nišeho statneho zarjadniskeho zarjada nima wokrjesny sejmik prawo soburěčenja. Tu płaći statna zarjadniska hierarchija. Krajnoradny zarjad z krajnym radu na čole je tu na wukazy předstajenych statnych zarjadow (wobwodnych knježerstwow a ministerstwow) wjazany.
W krajach z połnokomunalizaciju (Delnja Sakska, Posaarska, Sakska a Saksko-Anhaltska) so nadawki nišeho statneho zarjadniskeho zarjada jako přenjesene nadawki wot wokrjesa wukonjeja. Přez to dóstanu demokratiske gremije wokrjesa směrnicowu kompetencu. Wliw statnych srjedźnych a wyšich zarjadow so na prawniski a fachowy dohlad wobmjezuje. „Krajnoradny zarjad“ móže tež pomjenowanje twarjenja być, w kotrymž wokrjesny zarjad sedźi abo prjedy sedźeše, njewotwisnje wot toho, hač tam sedźacy zarjad tež tak rěka.
Anne Spiegel
alternativtext=|mini|Anne Spiegel w lěće 2016
Anne Spiegel (* 15. decembra 1980 w Leimenje) je němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž je wot 8. decembra 2021 zwjazkowa ministerka za swójby, seniorow, žony a młodźinu w kabineće Scholz. Wot 2011 do 2016 bě wona zapósłanča a zastupowaca předsydka zeleneje frakcije w krajnym sejmje Porynsko-Pfalcy, wot 2016 do 2021 ministerka za swójby, žony, młodźinu, integraciju a škit konsumentow kraja Porynsko-Pfalca, wot januara 2021 hač do meja 2021 kaž tež ministerka za wobswět, energiju, zežiwjenje a lěsnistwo w druhim kabineće Dreyer. Wona bě wot meja 2021 hač do decembra 2021 ministerka za škit klimy, wobswět, energiju a mobilnośće kaž tež zastupowaca pod ministerskej prezidentku Porynsko-Pfalcy, Malu Dreyer.
Spiegel je w Ludwigshafenje wotrostła a złoži tam w lěće 2000 maturu. Wot 2000 do 2007 studowaše w Mannheimje, Darmstadtje, Salamanca a Mohuču politiske wědomosće, filozofiju a psychologiju.
Wona je woženjena, ma štyri dźěći a bydli w Berlinje.
Prawa kastanija
Wopis
Prawa kastanija je za čas lěta zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 hač 30 m a ma wysoko wuhorbjenu, šěroko wusahowacu krónu a ćmowozelene lisćo.
Wužiwanje
Prawa kastanija so jako parkowy štom a dodawar drjewa nasadźa. Ale tež so dekoratiwna kałata płodowa deba w nazymje wužiwa ale tež so jědźne płody sam wužiwaja.
Kirowsk
Kirowsk ( Кировск) je mjeno městow w Běłoruskej, Ruskej a na Ukrainje:
2005
2005 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Hrubý Jeseník
mini|upright|Praděd jako symbol a dawar mjena. Prjedy rěkaše tuta hora tež Altvater, dokelž widźachu wobydlerjo wysoku horu jako škitarja. mini|Napohlad horin z juha
Hrubý Jeseník ( Altvatergebirge, Wysoki Jesionik) je kónčina w horach Jeseníki. Namakamy je w sewjerowuchodnej Čěskej jako wuchodny dźěl hórskeho rjećaza Sudetow. Mjez druhim mjezuje tutón region na pólsku hranicu. Markantny dypk je najwyša hora Praděd z 1492 m n.n.
Jeseník je woblubowany cil turistow z najwšelakorišich krajow. Wopytarjo wuzwola sej rady tutu kónčinu, dokelž namakaja přez cyłe lěto tu dosć poskitkow za wočerstwjacy dowol a swobodny čas. Tak móža tu hač wosrjedź nalěća sněhakować. W lěću je Jeseník idealna ležownosć za kolesowanje a pučowanje.
Za wočerstwjenje, kuru abo lěkowanje wuzwola sej husto wopytowarjo centralne město Jeseníkí. Wysoko nad městom ležitej hojernja a lěkowanišćo. Moderna technika a stare tradicije wodownjeho lěkowanja so tu zwjazaja. Jako zakład słužeja ideje němskeho alternatiwneho, přirodneho lěkarja Vincenc von Prießnitz. Wón wužiwaše z połnym wuspěchom zymnowodowu metodu.
Kerkaty jěrowc
Kerkaty jěrowc (Aesculus parviflora) je kerk ze ze swójby mydłowcowych rostlinow (Sapindaceae). Prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow (Hippocastanaceae), kotraž nětko je podswójba (Hippocastanoideae).
Wopis
Kerkaty jěrowc je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 2 hač 4 m. Rostlina wutwori přeco wjace zdónkow a so přez podzemskich wuběžkow sylnje rozšěrjuje.
Hałuzy su zrunane.
Łopjena
Łopjena su porstate a wobsteja z dołho kónčkojtych, 5-7 nimale sedźacych, 8-20 cm dołhich łopješkow. Wone so w nazymje žołte zbarbja.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja wonjeja nawječor. Hač 30 dołhe kwětnistwa přesahuja lisćo. Běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot něhdźe 1 cm. Próškowe łopješka daloko wusahuja.
Płody
Rostlina wutwori zwjetša jenož małko 2-3 cm wulkich płodow.
Dolan
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1188. Mjeno a wjeska stej serbskeho pochada, tak poćahuje so staroserbske mjeno Dol'ane na wobydlerjow doliny. Wot lěta 1228 ma Dolan měšćanske prawa a słušeše Naumburgskemu biskopstwu. Pózdnjobarokowy Dolanski hród bu dnja 20. měrca 1973 přez woheń zničeny.
Kerkaty jěrowc
Stejnišćo
Rosće w Europje jako pyšny kerk w parkach a zahrodach. Pochadźa originalnje z juhuwuchodnych zjednoćenych statow Ameriki.
Sewjerny mak
Sewjerny mak (Papaver nudicaule) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
thumb|275px
Wopis
Sewjerny mak je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 cm a šěrokosć wot 15 hač do 20 cm.
Ćeńke stołpiki su kosmate a bjezłopjenowe. Wone njesu jedne kćenje.
Kćěje w zymje a nalěće. Wulke, wonjace kćenja su běłe, žołte, oranžowe abo róžojte. Krónowe łopješka su stołkane.
Rozšěrjenje
Pochadźa ze sewjernych dźělow sewjerneje Ameriki a Azije.
Wužiwanje
Družina so jako rězne kćenje we wšelakobarbnych sortach kultiwuje.
Powiat świebodziński
Powiat świebodziński je powiat (wokrjes) w pólskim Lubušskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 938 km² a něhdźe 57.000 wobydlerjow.
Gmejny
Powiat wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich
dwě měšćansko-wjesnej gmejnje;
a štyri wjesne gmejny;