cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikławš Cyž
Mikławš Cyž ( Nikolaus Ziesch, pseudonym Jaroměr; * 4. decembra 1825 w Bóšicach, † 1. apryla 1853 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, spisowaćel a basnik a sobuzałožer serbskeho towarstwa „Serbowka“ w Praze. Zwjetša episke basnje z baladiskimi naběhami.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Bóščanskeho ratarja a wopytowaše po přesydlenju swójby do města wot 1833 do 1840 tamnišu Tachantsku šulu. Wot 1840 do 1850 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1847 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1847 do 1850 studowaše filologiju a teologiju. Po nawróće do Łužicy bě hač do swojeje zažneje smjerće w starobje jenož 27 lět wikar a katechet při Budyskim tachantstwje.
Skutkowanje
Cyž wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju a słušeše w lěće 1846 k załožerjam Praskeje Serbowki. Wot 1846 do 1850 bě podstarši a w lěće 1850 starši tutoho towarstwa. Za swój čas w Praze wozjewi wjele w romantiskim duchu spisanych lyriskich a patriotiskich basnjow a pozbudźenskich nastawkow w Kwětkach, w Kućankowej Jutnitžce kaž tež w Tydźenskej Nowinje.
Wot 1847 bě čłon Maćicy Serbskeje a wot 1850 sobustaw Budyskeje Bjesady.
Martuni (Nahórski Karabach)
thumb|left|Praha, 2011
Martuni ( Մարտունի, Xocavənd, wurjekowanje: „Chodźawend“) je městačko w mjezynarodnje njepřipóznatej republice Nahórski Karabach, kotraž słuša po ludowym prawje k Azerbajdźanej.
Ma wokoło dwaj tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1993 słuša de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. Leži něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Stepanakerta, stolicy republiki, blisko wojerskeje fronty mjez azerbajdźanskim a armenskim wójskom.
Ján Emanuel Dobrucký
Ján Emanuel Dobrucký (* 15. januara 1854 w Mošovcach, Wuherska; † 19. februara 1921 we Wojerecach) bě Wojerowski ewangelski farar a spisowaćel.
Pochadźeše z dźensnišeje Słowakskeje a přesydli so w lěće 1882 na namołwu Imiša do Łužicy, hdźež skutkowaše najprjedy hač do 1883 jako administrator w Sprjejcach a wot 1883 do 1919 jako archidiakon we Wojerecach. Jako awtor napisa rjad powědančkow a basni do Łužicy, poslednje zwjetša pod pseudonymom Dušan.
Dobrucký bě wot 1883 čłon Maćicy Serbskeje. Wón bě zmandźeleny z Margaretu (Marku) Dobruckowej, rodź. Berganec, zwud. Mětowej († 21. oktobra 1919). Jeju syn bě Božidar Dobrucky.
Schneeberg
Schneeberg je sakske město w Rudnohórskim wokrjesu. Pjate najwjetše město wokrjesa nadeńdźe so 17 kilometrow juhowuchodnje Šwikawy a tři kilometry zapadnje města Aue při rěčce Schlema, lěwym přitoku Šwikawskeje Modłeje, a ma něhdźe 15.000 wobydlerjow. Schneeberg leži w hornim dźělu zapadnych Rudnych horinach na 470 metrow wysokej horje Schneeberg, wot kotrejež dósta swoje mjeno.
Sydlišćo załoži so po wotkrywanju wulkich łožišćow slěbra, cyna a kopora we wokolinje dnja 6. februara 1471. Wot 16. lětstotka wudobywachu w Schneebergu tež kobalt a bismut. Hižo 1453 běchu so naspomnili podkopki uff dem Sneberge bie Zcwickau („na Sněžniku pola Šwikawy“). Kónc 19. lětstotka běchu łožišća wučerpane, tak zo zhubi Schneeberg nachwilnje swój wuznam jako hórnistwowe stejišćo. Nowy rozkćěw wuskutkowaše wudobywanje urana po Druhej swětowej wójnje přez SAG Wismut.
Politika
Schneeberg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 14 (Rudne hory 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Himalaja
Himalaja je hórski rjećaz w južnej Aziji, w kotrymž so najwyše hory swěta namakaja.
Rozpřestrěwa so na dołhoće wot něhdźe 3.000 kilometrow mjez Afghanistanom a Burmu a twori hač do 350 kilometrow šěroku geografisku barjeru mjez indiskim subkontinentom w juhu a Tibetskej wysočinu w sewjeru. W Himalaji steja dźesać wot cyłkownje štyrnaće wosomtysačnikow, mjez nimi Mount Everest (8.848 m), najwyša hora na swěće.
Jako zapadny kónc Himalaje płaći Khyberski přesmyk njedaloko afghanisko-pakistanskeje hranicy. W sewjernej Pakistanje namaka so Karakorum, kotryž je druhi najwyši dźěl Himalaje z druhej najwyšej horu swěta, K2. Dale běži Himalaja přez sewjernu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a sewjernu Burmu.
Mjeno Himalaja pochadźa ze Sanskrita a wobsteji ze słowow hima (sněh) a alaja (městno, bydlenje).
Himalaja je sfałdowane horiny, kotrež nastachu přez koliziju Indiskeje platy z Euraziskej před něhdźe 40–50 milionami lět.
Rěpnica
Rěpnica (Oenothera) je ród ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sun Jat-Sen
Sun Jat-Sen (, * 12. nowembra 1866, † 12. měrca 1925 w Pekingu) bě chinski rewolucionar a w lěće 1912 prěni prezident Chiny. Jako załožer narodneje strony Kuomintang płaći w Chinskej ludowej republice a w Chinskej republice jako „nan moderneje Chiny“.
Aznakajewo
Aznakajewo je město w Ruskej federaciji. Leži w Republice Tatarstan něhdźe 370 kilometrow  wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1762 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.
Michał Mič
Michał Mič ( Michael Mietsch; * 20. septembra 1879 w Dobrošicach, † 11. měrca 1946 w Budyšinje) bě serbski katolski farar a domiznowědnik.
Narodźi so jako syn Dobroščanskeho žiwnosćerja a běše wot 1895 do 1904 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do lěta 1901 němskorěčny Małostronski gymnazij, prjedy hač studowaše wot 1901 do 1904 teologiju. Po nawróće do Łužicy nastupi město jako kapłan w Chrósćicach. W slědowacych lětach běše z kapłanom w Radworju (1906–10), Ralbicach (1910–11) a Njebjelčicach (1911–15). Swoje prěnje farske městno dósta 1915 w Ralbicach a wot 1918 bě z fararjom w Njebjelčanskej wosadźe. 1940 bu – kaž wšitcy serbsko-katolscy fararjo – wot cyrkwinskeje wyšnosće z farskeho městna wupokazany a poda so jako protest na wuměnk. Po kóncu wójny bě 1945/46 znowa farar w Njebjelčicach.
Pokročujo dźěło swojeho předchadnika Jurja Gustava Kubaša přeslědźi stawizny Njebjelčanskeje wosady. Wot lěta 1905 bě čłon Maćicy Serbskeje.
Helmut Kohl
thumb|Kohl jako zwjazkowy kancler w lěće 1987
Helmut Josef Michael Kohl (* 3. apryla 1930 w Ludwigshafenje; † 16. junija 2017 runje tam) bě němski křesćanskodemokratiski politikar, kiž běše wot 1982 do 1998 jako nawoda čorno-žołteho knježerstwa šesty zwjazkowy kancler Němskeje. W běhu politiskeho žiwjenja skutkowaše jako ministerski prezident Porynsko-Pfalcy (1969–76), zwjazkowy předsyda strony CDU (1973–98) a wjednik opozicije w zwjazkowym sejmje (1976–82).
Po złamanju čerwjeno-žołteje koalicije a wuspěšnym wothłosowanju wo wuprajenju njedowěry přećiwo kanclerej Helmutej Schmidtej (SPD) bu Kohl dnja 1. oktobra 1982 za šesteho zwjazkoweho kanclera woleny. Nawjedowaše koaliciju stronow CDU/CSU a FDP hač do lěta 1998, hdyž zhubješe we wólbach swoju wjetšinu. Helmut Kohl je ze 16 lětami w zastojnstwje najdlěje amtěrowacy zwjazkowy kancler Němskeje hač do dźensnišeho.
Pod nawodom Kohla zjednoćištej so w lěće 1990 NDR a ZRN po 41 lětach znowa, čehoždla ma wón wosebje w konserwatiwnych kruhach přimjeno „kancler jednoty“.
Ines Saborowski-Richter
mini|upright|Ines Saborowski-Richter (2013)
Ines Saborowski-Richter (* 29. julija 1967 w Kamjenicy) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanča wólbneho wokrjesa 14 (Kamjenica 3) w sakskim krajnym sejmje a žónskopolitiska rěčnica frakcije CDU. Nimo toho přisłuša wona wot lěta 2004 Kamjeničanskej měšćanskej radźe.
Saborowski-Richter bu 2009 jako direktna kandidatka swojeje strony z 32,1 % hłosow wolena.
Wona je ženjena, mać jednoho dźěsća a bydli w Kamjenicy.
Ćmowočerwjeny kobołk
Ćmowočerwjeny kobołk (Allium atropurpureum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Serbski seminar
thumb|Serbski seminar/Lužický seminař w Praze
Serbski seminar ( Wendisches Seminar, Lužický seminář) - oficialne pomjenowanje Lausitzer Seminar St. Petri - w Praze bu w lěće 1724 jako  kubłanišćo za katolski měšniski dorost Hornjeje Łužicy załoženy. W prěnich lětdźesatkach běchu tam jenož serbscy chowancy. Po změnjenju mjezow diecezow přidružichu so wot kónca 18. lětstotka tež němscy studenća. Seminar wobsteješe hač do lěta 1922. W tutymaj nimale dwěmaj lětstotkomaj pak běchu w seminarje serbscy studenća we wjetšinje. Tohodla ma Serbski seminar wažne městno w stawiznach serbskeho luda.
Dźensa słuži twarjenje něhdyšeho seminara na Praskej Małej stronje jako běrow Swobodneho stata Sakskeje w Čěskej kaž tež jako sydło Towarstwa přećelow Serbow a Hórnikoweje knihownje, najwjetšeje zběrki serbskeje a sorabistiskeje literatury w Čěskej.
Załoženje
Z Ćemjerc pola Budyšina pochadźacej bratraj a měšnikaj Měrćin Norbert a Jurij Józef Šimonec běštaj hižo 1694 swoje nalutowanki wužiwałoj, zo byštaj na Praskej Małej stronje "hospitalitu" za łužiskich bohosłowcow załožiłoj. 1706 bě na Małej stronje blisko Karloweho mosta ležownosć na předań, kotraž so 19. apryla 1706 do čěskeje krajneje tafle zapisa. Traješe pak hišće 20 lět, prjedy hač so předewzaće Šimonec bratrow (stworić dom a kubłanišćo za łužiskich alumnow) zešlachći. 12. februara 1724 spisa so w Praze załoženske wopismo, kotrež so wot Budyskeho tachantstwa swj. Pětra přiwza a 6. julija 1725 wot kejžora Korle VI. wopodstatni.
Čehodla so serbscy duchowni w Praze wukubłachu
W 16. lětstotku přisłušeše Hornja Łužica Čěskemu kralestwu a bě tak pod knjejstwom katolskich Habsburgow. Tohodla njezamó so reformacija w tutej kónčinje dopřesadźić. Pod škitom kejžora wostachu Budyske tachantstwo, někotre klóštry a dźěl burskich poddanow w romskej cyrkwi. Wot toho časa bě Hornja Łužica dwukonfesionelna. Zbytne katolske pasma přisłušachu Mišnjanskemu biskopstwu, kotrež běše so w běhu reformacije zhubiło. Wot połojcy 16. lětstotka přewza Budyske tachantstwo w dalokej měrje nadawki biskopa. Njebě wšak jim dowolene, duchownych wuswjećić. Hižo tehdy dyrbjachu so bohosłowcy druhdźe wukubłać. Dźěchu mj. dr. na uniwersitu w Krakowje a Wienje abo přiwzachu so w Jezuitskich kolegijach w Olomoucu, Praze abo Lanžhoće (Landshut). Wosebje wuske běchu styki do susodnych Čech.
W Praskim měrje 1635 wotstupi kejžor Ferdinand II. Łužicu sakskemu kurchwjerchej Janej Jurjej I.. Protokol přepodaća rjadowaše mj. dr. konfesionalny status quo. Tak bě tež pod protestantiskimi kurwjerchami wobsydstwo katolskeje cyrkwje garantowane. Kaž hižo do toho dźěchu katolscy łužiscy bohosłowcy na studij do Habsburgskich krajow. Dla pobrachowacych duchownych w rekatolizowanych Čechach přewzachu mnozy Łužičenjo tam poskićenu faru. Ze załoženjom měšniskeho seminara chcyštaj Šimonec bratraj tuž wjace Łužičanam teologiski studij zmóžnić. Zdobom chcyštaj so wo to starać, zo bychu wustudowani domiznje swěrni wostali. Tohodla přewza bórze Budyske tachantstwo patronat nad Serbskim seminarom.
Twar Serbskeho seminara
Po přewinjenju mnohich ćežow a formalitow, móžachu w zymje 1725/1726 twarske zrěčenja podpisać. 15. julija 1726 połoži so zakładny kamjeń. Nasta jednore barokowe twarjenje, kotrež mjenowaše so „Serbski seminar“ resp. „Łužiski seminar“. Japoštoł Syman Pětr bu za škitneho patrona. Konkretny dźeń poswěćenja njeje znaty.
Prěni studenća a wuwiće seminara
W nazymje lěta 1728 zaćahnychu prěni studenća, dwaj teologaj, dwaj filozofaj a 15 gymnaziastow. Alumnojo, kiž w Serbskim seminarje bydlachu, so tu w prěnim rjedźe duchownje kubłachu. Serbja móžachu so nimo toho na maćernorěčnych zwučowanjach wobdźělić. Za wědomostne kubłanje běštej Němski małostronski gymnazij a po maturje, filozofiska fakulta Karla-Ferdinandoweje-uniwersity zamołwitej. Tachan a jemu podrjadowany prezes, kiž bě přez Budyske tachantstwo zasadźeny, tworještaj wjednistwo domu.
Kurwjerchowstwo Sakska a Habsburgska monarchija wudźeržowaštej lětstotki dołho dobre poćahi, přez čož bě tež bjezpłatnosć šule a studija sakskich alumnow (Serbow a Němcow) zaručena. Załožba Šimonec bratrow dósta dobru rezonancu pola duchownych a wěriwych we Łužicy. Z pomocu bohatych pjenježnych darow so bórze dalše studijne městna wutworichu.
Po tym zo bě sakske knježerstwo we 18. lětstotku ke katolskej konfesiji přešło, nastawachu tež w Sakskej katolske wosady. Dźěl jich měšnikow bě so tohorunja na Serbskim seminarje wukubłało. Wot 19. lětstotka hač do zawrjenja seminara studowachu tam prawidłownje studenća ze sakskich krajow.
Serbja studowachu słowjanske rěce a dźeržowachu zwisk k Čecham a druhim Słowjanam, štož bu za namakanje identity małeho serbskeho luda jara wažne. 21. winowca 1846 załoži Jakub Buk (pozdźiši prelat a kralowski sakski dwórski kapłan a farar dwórskeje cyrkwje) zhromadnje z druhimi studentami serbske šulerske a studentske towarstwo, Serbowku.
Wot 19. lětstotka bě Serbski seminar srjedźišćo konkurěrowaceju nacionalizmow Němcow a Słowjanow. Z protestantiskeje (prusko-) němskeje strony so twjerdźeše, zo je Serbski seminar pječa panslawistiski a z tym strach za Saksku a samo Němsku. Rěčeše a pisaše so wo słowjanskich "Hetzkapläne" a Sakskemu knježerstwu so wumjetowaše, zo wona to wšo pječa ćerpješe. Ze stron Habsburgskeho knježerstwa Rakusko-Wuherskeje so tak a tak jara němske nastajenje njewočakowaše. K stajnym přisłodźenjam dyrbještaj so Budyski biskop a Praski prezes pospochi wuprajeć.
Rozpušćenje seminara w lěće 1922
Po rozpadźe Rakusko-Wuherskeje monarchije a Sakskeho kralestwa padny seminar do hłubokeje krizy, kotruž njezmištrowa. Nowi čěskosłowakscy knježićeljo skónčichu studijnu swobodu a hrožachu z tym, pjenjezy załožby sćazać. Budyske tachantstwo njezamó dla inflacije w Němskej pomhać. Za dawno trěbne twarske wobnowjenja Serbskeho seminara falowachu pjenjezy. Žiwjenske zastaranje alumnow njeběše hižo zaručene. Knježerstwje Sakskeje a Němskeho mócnarstwa wukonještej ćišć na katolsku cyrkej, kotrejž seminar słušeše. Wona dyrbješe jón zawrěć, dokelž nochcyše wukubłanje měšnikow w njepřećelskim słowjanskim wukraju dale ćerpjeć.
Po znowazałoženju Mišnjanskeho biskopstwa, měješe nowy biskop Christian Schreiber zamołwitosć za wukubłanje měšnikow. Wot lěta 1917 płaćace nowe cyrkwinske prawo žadaše sej hinaše wukubłanje přichodnych měšnikow. Po dołhich tajnych jednanjach bu započatk 1922 w Budyskim biskopskim ordinariaće skónčnje wobzamknjene, Serbski seminar rozpušćić a spředać. Posledni prezes J. Jakubaš dósta wotpowědne přikazy. W žnjencu lěta 1922 buchu posledni studenća wróćo pósłani, we winowcu samsneho lěta so Serbski seminar předa (zapisane do krajneje tafle 30. winowca 1922). Wjele katolskich Serbow měješe předaće seminara za nadběh na serbsku narodnosć, štož bě jedna z přičin za to, zo steješe dźěl Serbow wótrje přećiwo biskopej Christianej Schreiberej.
Matrikle
Wot 1728 do 1922 wopyta 768 alumnow Serbski seminar w Praze, mjez nimi 428 Serbow, 319 Němcow a 21 z druhich narodow. Wjetšina z nich sta so z měšnikom we Łužicy a cyłej Sakskej.
W seminarje wjedźenu matriklu wšitkich šulerjow a studentow wuda PhDr. Zdeněk Boháč. Za wuhódnoćenje rozdźěli Boháč stawizny seminara do třoch periodow.
Předstejićel seminara běše pak Serb, pak Němc, pak Čech – problemy dla toho lědma běchu. Serbja a Němcy studowachu zhromadnje.
Hlej tež: Zapiski wo chowancach Serbskeho seminara
China
Chinska ludowa republika (chinsce 中华人民共和国, pinyin Zhōnghuá rénmín gònghéguó, Čung-chua žen-min kung-che-kuo) je komunistiska ludowa republika we wuchodnej Aziji a z wobydlerstwom wot wjace hač 1,3 miliardow wobydlerjow po ludnosći najwjetši stat cyłeho swěta kaž tež jedna ze swětowych wulkomocow ze sydłom w radźe bjezstrašnosće Zjednoćenych narodow.
Geografija
mini|left|Krajina na juhu Chinskeje Chinska ma 14 susodnych krajow na twjerdźi. Jeje hranica je cyłkownje 22.800 km dołha. Susodne kraje su Indiska (dołhosć hranicy 3 380 km), Pakistan (523 km), Afghanistan (76 km), Tadźikistan (414 km), Kirgizistan (858 km), Kazachstan (1 533 km), Ruska (3 645 km), Mongolska (4 677 km), Sewjerna Koreja (1 416 km), Vietnam (1 281 km), Laos (423 km), Burma (2 185 km), Bhutan (470 km) a Nepal (1 236 km). Dale je China wot Južneje Koreje, Japanskeje, Chinskeje republiki na Taiwanje, Philippinow, Bruneje, Malajzije a Indoneskej přez morjo wotdźělena.
W Tibeće na juhozapadźe Chinskeje nadeńdu so najwyše horiny swěta, Himalaja.
1. februara
1. februara abo '''1. małeho róžka''' je 32. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 333 dnjow (334 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright|Handrij Zejler
Prašenska partikla
Prašenske partikle su njeskłonjujomne resp. nječasujomne słowa, kotrež prašenje započinaja abo kónča abo steja znutřka prašenja, ale sam njejsu žane prašenske słowo. W němčinje eksistuja jenož w někotrych narěčach.
W němskej wobchadnej rěči so druhdy "ob" jako prašenska partikla wužiwa:
Přikłady w druhich rěčach:
W někotrych rěčach je wužiwanje prašenskich partiklow trěbne, na přikład w turkowšćinje, kotraž ani intonaciske prašenja ani inwersiju (wuměnjowanje subjekta a predikata za wutworjenje prašenja) njeznaje.
Běłe Noslicy
Běłe Noslicy ( Weißnaußlitz) su hornjołužiska wjeska na juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.
Geografija
Leža něhdźe sydom kilometrow juhozapadnje Budyšina a 260 metrow nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach. Susodne wjeski su Nowe Družkecy na sewjeru, Hnašecy na sewjerowuchodźe, Drječin na juhu a Kočica na zapadźe. Juhowuchodnje wsy pozběhuje so hórka Ćeleńc (367 m).
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Při Hnaščanskej mjezy, Pola Demjanskeho młyna, Na pěskach, Při dróze, Pola Nowych Družkec, Pola Hušćanskej rěki, Pola Kočanskeho puća, Na křižnym puću, Pola lipy, Pastwišća, Pola Hnaščanskeho lěsa, W skale, W Zodomje, Na ladach, Pod horu, Na Budarjec, Pola lipoweho kerka, W hajkach.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Nozzedlicz pochadźa z lěta 1317. Mjeno woznamjenja „nowe sydlišćo“. Wuchodnje Běłych Noslic nadeńdu so do Hornjohórčanskeje gmejny słušace Čorne Noslicy. Porno wokolnym wsam njepodsteješe wjeska ryćerkubłu, ale pjatnaće kilometrow zdalenemu klóštrej Marijina hwězda, štož so tež z reformaciju njezměni. Cyrkwinsce słušachu Běłe Noslicy hač do srjedź 17. lětstotka do Hodźijskeje wosady a přińdźechu potom do Husčanskeje.
Hač do lěta 1936 běchu Běłe Noslicy samostatna gmejna a po tym najprjedy dźěl Hnašečanskeje gmejny. Wot 1994 do 1999 słušachu do gmejny Hnašecy-Dobruša.
Wobydlerstwo
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Běłych Noslic (2018)
Jan Greško
Jan Greško ( Johann Greschke; * 22. oktobra 1854 w Drjowku, wokoło 1925 we Waršawje) bě delnjoserbski narodny prócowar, pućrubar serbsko-pólskeje wzajomnosće, překupc we Waršawje, zběrar a wozjewjer delnjołužiskich bajkow a powěsćow a podpěraćel delnjoserbskeho pismowstwa.
Narodźi so jako syn měšćana-bětnarja a załoži po rjemjeslniskim pućowanju srjedź 1870tych lět šewcownju w Złym Komorowje. Po sydomlětnym přebywanju tam wupućowa do Waršawy.
Jako awtodidakt poča Greško serbsce čitać, po tym zo bě jeho farar Hanzo Kóslik za serbstwo zahorił. Tež z pólskimi dźěłaćerjemi so spřećeli a skónčnje so do Pólskeje přesydli. We Łužicy wozjewi mjeńše přinoški, mjez druhim 1898 Serbske žony a 1899 Sedym dubow.
Hrubjelčicy
Hrubjelčicy ( Grubschütz) su hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna a słušeja wot 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Hrubjelčic (2020) Hrubjelčicy leža někak štyri kilometry na juhozapad wot Budyšina we wysokosći 200 metrow nad mórskej hładźinu. Južnje a wuchodnje wokoło Hrubjelčic ćeče Sprjewja, kotraž je wyše a niže wsy wusku wudrjeńcu wutworiła. Susodne wsy su Sćijecy na sewjeru, Přišecy na wuchodźe, Dobruša na juhu a Ćěchorjecy na juhozapadźe. Sewjerowuchodnje Hrubjelčic leži Humboldtowy haj. We wsy nadeńdźe so woblubowany hosćenc Sprjewiny doł.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Haje, Broj (= Brohi?), Hrabšina, Dźěłošća, W dołkach, Na skowrončej horje, Na Torinje, Pola skałow, Pola křiža.
Stawizny
Prěnjotnje běchu Hrubjelčicy kulowc při Ćěchorječanskim puću w južnym dźělu dźensnišeho sydlišća. Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1419 (Gropschitz) a 1466 mjenowaše so wjes jako wudwór. Ležownostne knjejstwo wukonješe Budyske tachantstwo. Poměrnje dołho wužiwaštej dwě formje wjesneho mjena paralelnje: zněmčene Grubschütz (Grobschitz 1466, Grubschitz 1590) a po serbskim wuprajenju warianty Rubelschitz (1550), Rubolschütz (1620) abo Rubelschütz (1669).
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Hrubjelčicy we 1880tych lětach cyłkownje 150 wobydlerjow, mjez nimi 124 Serbow (83 %) a 26 Němcow.
Sebastian Scheel
mini|upright|Sebastian Scheel (2016)
Sebastian Scheel (* 7. decembra 1975 we Wriezenje) je němski politikar Lěwicy, kiž je wot februara 2017 statny sekretar za bydlenje při Berlinskim senaće. Do toho bě wot 2004 do 2017 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma, předsyda parlamentskeho wuběrka za etat a financy a rěčnik swojeje frakcije za etatowu a financowu politiku. Wot 1999 do 2004 bě měšćanski radźićel w Lipsku.
Studowany politologa je nan jednoho dźěsća a bydli w Lipsku.
Japanšćina
Japanšćina (日本語; Nihongo) je rěč, kotraž rěči wjace hač 127 milionow ludźi zwjetša w Japanskej, ale tež zhromadźenstwa japanskich emigrantow po cyłym swěće. Japanšćina je aglutinaciska rěč z mnoha niwow stopnja zdwórliwosći narěči.
Pismo
Město alfabeta ma japanšćina tři pismowe systemy. Dwaj z nich stej złóžkowej pismje. Třeći wužiwa znamješka ze chinšćiny, ale z cyle hinašim wurjekowanjom.
Psowodźina
Psowodźina (Frangula) je ród ze swójby hokowcowych rostlinow (Rhamnaceae). Wot někotrych awtorow so do roda hokowcow (Rhamnus) zarjaduje.
Systematika a rozšěrjenje
Ród, kotryž je daloko w sewjernej połkuli rozšěrjeny, wobsahuje po Bartels 160 družinow. Tu je wuběrk:
Čerwjenostołpikata rěpnica
Čerwjenostołpikata rěpnica (Oenothera rubricaulis) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Sorabistika
Sorabistika je wědomostny předmjet, kotryž zaběra so we wšelakich tematiskich wobłukach z Łužiskimi Serbami: rěčespyt, literatura, kulturne a socialne stawizny atd. Přisłuša tuž slawistice.
Sorabistika wuwučuje so na Instituće za sorabistiku na uniwersiće w Lipsku. We Łužicy zaběra so Serbski institut ze sorabistiku.
Předmjet wuwučuje so tež na dalšich uniwersitach, wosebje w Praze (wot lěta 1901 na Karlowej uniwersiće), Lwowje a Waršawje.
Wonjaty kobołk
Wonjaty kobołk (Allium suaveolens) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Jahlička
Jahlička (Digitaria) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Systematika
Ród jahličkow so znutřka swójby do podswójby Panicoideae, tribusa Paniceae staja. Wón wobsteji z něhdźe 220 družinow, z kotrychž su jenož tři w Europje domjace. Někotre buchu přidatnje zanjesene.
W Srjedźnej Europje wustupowace družiny su:
Mjeno Digitaria so wotwodźuje wot łaćonskeho digitus = porst a poćahuje kaž němske mjeno na porstoformownje rjadowane kiće.
Partwitz
Po Partwitzu je pomjenowany Parcowski jězor (Partwitzer See).
4. februara
4. februara abo '''4. małeho róžka''' je 35. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 330 dnjow (331 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
1991
1991 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Čorna wrónowka
Čorna wrónowka (Vaccinium uliginosum L.) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae). Dalše serbske mjeno je pjeńca.
Wopis
Čorna wrónowka je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 30 hač do 100 cm.
Hałuzy su stołpikokulojte a brune.
Łopjena
Módrozelene łopjena su měnjate, hrube, cyłokromne, tupe, wopak jejkojte a docpěja dołhosć wot 2 cm. Jich delni bok je šěrozeleny.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Dołho jejkojte, róžojte abo běłojte kćenja docpěja dołhosć wot 5 mm a njesu zwjetša štyri, rědko pjeć kónčkow.
Płody
Płód je módra jahoda z swětłym mjasom a docpěwa šěrokosć wot 6 hač do 10 mm. We wulkich mnóstwach móžeja k wopojnym stawam wodźić, dokelž hrib Monilinia megalospora płody tuteje rostliny často podeńć.
Stejnišćo
Rosće w chójnowych a brězowych tymjenjach a w kerčinach z małoróstnych kerkow w horinach. Ma radšo włóžne, małowutkate, kisałe pódy.
Rozšěrjenje
Rosće w sewjernej a srjedźnej Europje, w juhu w horinach rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač něhdźe 2500 m wustupuje.
Chinski pitosporum
Chinski pitosporum (Pittosporum tobira) je rostlina ze swójby pitosporowych rostlinow (Pittosporaceae).
Romny
thumb|left
Romny je město w Sumskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Sula něhdźe 100 kilometrow zapadnje Sumow.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1096 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Emmanuel Macron
mini|upright|Emmanuel Macron (2017)
Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron (* 21. decembra 1977 w Amiens, Francoska) je francoski politikar a wot 14. meje 2017 jako naslědnik Françoisa Hollanda statny prezident Francoskeje a zdobom ko-wjerch Andorry.
Wot 2006 do 2009 bě čłon Socialistiskeje strony (Parti Socialiste, PS). Wot awgusta 2014 hač do awgusta 2016 bě hospodarski minister w kabineće Valls II pod prezidentom Hollande (PS).
Za wólby bój wo prezidentstwo załoži nowu stronu En marche!, z kotrejž chce tež při parlamentowych wólbach nastupić. W druhim kole prezidentowych wólbow dobudźe ze 66 % hłosow přećiwo prawicarskej konkurentce Marine Le Pen (FN).
Opolske wojewódstwo
Opolske wojewódstwo ( Województwo opolskie) je wojewódstwo pod Beskidami na juhu Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Opole. Druhe wuznamne města su Kędzierzyn-Koźle, Nysa a Brzeg.
Opolske wojewódstwo mjezuje na juhu z Čěskej. Najwjetša rěka je Wódra.
Opolske wojewódstwo je jako dźěl historiskeje Hornjeje Šleskeje srjedźišćo němskeje mjeńšiny w Pólskej. W někotrych gmejnach wužiwa so němčina jako druha hamtska rěč.
Powiaty
K wojewódstwu słušeja slědowace powiaty (wokrjesy):
(ličby wobydlerstwa dnja )
Po přestrjeni najwjetšej wokrjesaj stej Opolski a Nyski.
Arne Schimmer
Arne Schimmer (* 4. julija 1973 w Mnichowje) je sakski ekonom a prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wón hižo wot 2004 parlamentariski poradźowar frakcije NPD.
Žołty kobołk
Žołty kobołk (Allium flavum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Kaharlyk
thumb|left
Kaharlyk je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow južnje Kijewa.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so w lěće 1142 prěni raz jako Horodec a ma wot lěta 1971 status města.
Šušary (Pětrohród)
thumb|left Šušary je sydlišćo w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskejе a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło.
Japanska
Japanska (japansce Nippon) je kupowy stat we wuchodnej Aziji w sewjernym Ćichim oceanje. Stolica je Tokio. Japanska bě prěni industrijowy stat w Aziji a słuša k najwjetšim hospodarstwam na swěće.
Geografija
Japanska wobsteji ze štyrjoch wjetšich kupow Hokkaido, Honšu, Šikoku a Kjušu a nimale 7000 mjeńšich kupow. Najwyši wjeršk je swjata hora Fudźisan (Fudźijama; 3.776 m nad normalnej nulu) a najniši dypk Hachiro-gata (4 m pod normalnej nulu).
Města
Najwjetše města Japanskeje su:
Kulojta chudobka
Kulojta chudobka (Erophila verna ssp. spathulata) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Ersteinska rěpnica
Ersteinska rěpnica (Oenothera ersteinensis) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Parcow
Parcow ( Groß Partwitz) bě srjedźołužiska holanska wjeska sewjerozapadnje Wojerec a wuchodnje Złeho Komorowa, na teritoriju dźensnišeje gmejny Halštrowska Hola. W lětomaj 1969/1970 bu za brunicowu jamu Škodow wotbagrowana. Dźensa nadeńdźe so na městnje něhdyšeje wsy Parcowski jězor.
Stawizny
mini|Wopomnjenski kamjeń za Parcow w [[Bjezdowy|Bjezdowach]] Wjes, kotraž bu w formje nawsowca natwarjena, naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako Particz a słušeše k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu. Wjesne mjeno pochadźa najskerje wot staroserbskeho słowa para („błóto“). Hižo wokoło 1500 steješe tu cyrkej, kotraž bě hač do lěta 1542 z filialnej cyrkwju Wojerowskeje wosady a potom – po reformaciji – sama z wosadnej cyrkwju.
Při přesydlenju w lětomaj 1969/70 wopušćichu cyłkownje 415 wobydlerjow swoju domiznu, 15 z nich do noweho wjesneho dźěla Nowy Parcow pola Bjezdowow.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 wot cyłkownje 535 wobydlerjow Parcowskeje gmejny 522 serbsce (98 %). W cyłej Parcowskej wosadźe chodźachu tehdy 476 wosadnych k serbskej a 160 k němskej spowědźi. Parcowske žony chodźachu tehdy hač na dwě wuwzaći wšě w serbskej drasće, kiž słušeše k Wojerowskemu drastowemu regionej. W 1930tych lětach wotpołožichu holcy poněčim serbsku drastu a chodźachu po „měšćanskim wašnju“.
Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 33,1 %.
Andreas Schmalfuß
miniatur|Andreas Schmalfuß
Prof. Dr. Andreas Schmalfuß (* 27. julija 1966 w Šwikawje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma, wot 2009 zdobom jedyn z wiceprezidentow parlamenta a rěčnik frakcije FDP za slědźensku a technologisku politiku kaž tež za etatowu a financnu politiku.
Tupy šišmanc
Tupy šišmanc (Alchemilla obtusa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Chrěn
Chrěn (Armoracia rusticana) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wopis
Chrěn je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 60 hač 120 cm.
Stołpik je dudławy.
Łopjena
Spódnje łopjena docpěja dołhosć wot 1 m a su błyšćace, tołstojte a žołmičkate a maja zubatu kromu. Delnje łopjena su našćěpane. Hornje łopjena su njedźělene, zubate abo cyłokromowe.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Běłe kćenja docpěja wulkosć wot 5 hač 9 mm a steja we wjelekćenjowych kićach. Krónowe łopješka docpěja dołhosć wot 5 hač 7 mm.
Płody
Truki su eliptiske abo nimale kulowate a docpěja dołhosć wot 4 hač 6 mm.
Stejnišćo
Rosće w zelišćowych njerodźowych wobrostach, na pućach, drjebiznowych městnach, dróhowych kromach, pustych płoninach, wosebje blisko wsow. Ma radšo wutkate, hłubokosahace pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina bě originalnje we wuchodnej Europje domjaca, ale nětko je nimale w cyłej Europje rozšěrjena.
Wužiwanje
Sylne čopojte korjenje so jako korjenina za juški a mjaso wužiwa.
Ćeńka jahlička
Ćeńka jahlička (Digitaria ischaemum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
5. februara
5. februara abo '''5. małeho róžka''' je 36. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 329 dnjow (330 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.4|Carl Spitzweg thumb|upright=0.4|Bjarnat Krawc
Šepetiwka
Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło a ma wot lěta 1619 měšćanske prawa.
Grodkowski spjaty jězor
Grodkowski spjaty jězor (němsce Talsperre Spremberg) je kumštny jězor w Delnjej Łužicy na juhowuchodźe Braniborskeje. Rěčna zawěra słuži hromadźe z Budyskej a Kwětanečanskej hłownje zastaranju brunicowych milinarnjow z wodu, škitej před wulkej wodu wosebje w Błótach, dobywanju miliny a wočerstwjenju. Wona bu wot 1958 a 1965 natwarjena a bu posledni raz wot 2005 do 2016 saněrowana.
Geografija
Sydom kilometrow dołhi spjaty jězor nadeńdźe so při Sprjewi, šěsć kilometrow sewjernje Grodkowskeho stareho města. Južna połojca słuša do měšćanskeho teritorija, sewjerna ke gmejnje Kopańce. Hromadźe z pobrjohom steji jězor pod přirodoškitom. Jeničke sydlišćo, kotrež měješe so za spjaty jězor wopušćeć, bě mała wjeska Nowy młyn.
Spjaty jězor je z 9,33 km² po přestrjeni najwjetši we Łužicy a cyłej Braniborskej, najwjetši při Sprjewi a štwórty najwjetši w cyłej Němskej. Wón ma maksimalny wolumen wot 42,7 milionow m³.
Čerwjena jahlička
Čerwjena jahlička (Digitaria sanguinalis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Grodkowski spjaty jězor
Nasyp
Rěčna zawěra sama je 3700 metrow dołha a hač do dwanaće metrow wysoka.
Čerwjena jahlička
Wopis
Čerwjena jahlička je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač 60 cm. Cyła rostlina je zwjetša čerwjenje přeběžana.
Captain Beyond
Captain Beyond běchu US-ameriska hardrockowa a progrockowa skupina z Los Angeles, kotraž eksistowaše wot 1971 hač do 1973, znowa mjez 1976 a 1978 a posledni raz wot 1998 hač do 2003.
Peter Handke
Peter Handke (* 6. decembra 1942 w Griffenje, Korutanska) je wjelekróć mytowany spisowaćel a přełožowar, kiž płaći jako jedyn z najznaćišich tučasnych awtorow Awstriskeje. Wón je zdźěla korutansko-słowjenskeho pochada a haji přećelne zwiski tež ze serbskimi awtorami kaž na přikład z Kitom Lorencom a bě wjacekróć we Łužicy z hosćom, mjez druhim składnostnje Swjedźenja serbskeje poezije 2001 a 2008 w Hornim Hajnku. W juhosłowjanskich wójnach 1990tych lět zastupowaše a zakitowaše pozicije serbiskeho knježerstwa a porěča tež při pohrjebje bywšeho serbiskeho prezidenta Slobodana Miloševića.
W lěće 2019 spožči so jemu Nobelowe myto za literaturu, štož zbudźi wjele kritiki, wosebje dla jeho pozicijow k juhosłowjanskim wójnam.
Handke bydli we Francoskej, njedaloko Parisa.
Čerwjena jahlička
Wopis
Łopjena su kosmate a docpěja šěrokosć wot 5 hač 10 mm.
Kćěje wot julija hač oktobra. Kłosy so rozepěraja a su jara wuske a wusko linealne. Kłóski docpěja dołhosć wot něhdźe 1 mm a su wótre. 3-12 dołhich kłosow kaž porsty ruki při sebi steji.
Bozanka
Bozanka (Sambucus) je ród ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae).
Systematika
Pozicija roda Sambucus w rostlinskim systemje je wot dołhim času zwadny. Botanikarjo Angiosperm Phylogeny Group su ród dźensnišo do swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae) zarjadowali. Před tym je za dołhi čas k swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) słušała, wot kotrejž wone so pak w mnoholičbnych kajkosćach jasnje rozeznawali. Pospyt noweho skupowanje je wokoło lěta 1900 samo k tomu wjedło, zo je so swójska swójba Sambucaceae stworić měła.
Čerwjena jahlička
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Słowjenska
Słowjenska ( Slovenija) je mały njewotwisny stat w srjedźnej Europje a čłon Europskeje unije wot 1. meje 2004. Mjezuje z Jadranskim morjom a Italskej na zapadźe, z Awstriskej na sewjeru, z Madźarskej na sewjerowuchodźe a z Chorwatskej na juhu.
Geografija
Stolica a najwjetše město Słowjenskeje je Ljubljana. Słowjenska so rozpřestrěwa mjez Jadranskim morjom a Panonskej płoninu, mjez Julijskimi Alpami a Balkanom. Jeje najwyši wjeršk je Triglav (2864 m), kotryž je symbolisce na słowjenskej chorhoji zwobraznjeny.
Politika
Něhdyša dźělna republika Juhosłowjanskeje je wot lěta 1991, słuša wot 1. meje 2004 k Europskej uniji a wot 1. januara 2007 k europasmu.
Awstralski indigo
Awstralski indigo je kerk ze swójby łušćinowcow (łaćonsce: Indigofera australis, Fabaceae).
Wuski pitosporum
Wuski pitosporum (Pittosporum tenuifolium) je rostlina ze swójby pitosporowych rostlinow (Pittosporaceae).
Jahlička (Echinochloa)
Jahlička (Echinochloa) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Dalše serbske mjeno je mužica.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bornholm
Bornholmski pobrjóh je cyłkownje 158 kilometrow dołhi, zwjetša nahły a hač do 22 metrow wysoki. Pěskowy brjóh so jenož při juhowuchodnym róžku namaka. Hórkata krajina stupa k 162 metrow wysokemu najwyšemu dypkej Rytterknægten w srjedźišću Bornholma. W dolinje Døndalen w sewjeru kupy namaka so tež najwyši wodopad Danskeje, kotryž je 22 metrow wysoki.
Hač do 10. lětstotka bě Bornholm samostatne kralestwo, kotrež so mjez 961 a 985 wot Danskeje zdoby. Najwjetše město, zarjadniske sydło a hłowny přistaw Bornholma je w juhozapadźe ležace Rønne z 13.000 wobydlerjemi.
Wjechlojty šišmanc
Wjechlojty šišmanc (Alchemilla flabellata) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Stepanakert
thumb|left
Stepanakert ( Ստեփանակերտ; (wurjekowanje: Chankendi); do 1847 – Wararakn, do 1926 – Chankendi) je stolica mjezynarodnje njepřipóznateho stata Nahórski Karabach na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 270 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 53 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa. Wot Karabachskeje wójny spočatk 1990tych lět hižo pod kontrolu azerbajdźanskeho knježerstwa njesteji.
Husćepłodonjesna rěpnica
Husćepłodonjesna rěpnica (Oenothera pycnocarpa) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Pjetrowsk
thumb|left Pjetrowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
1992
1992 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Kałačkojta jahlička
Kałačkojta jahlička (Echinochloa muricata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wučesany šišmanc
Wučesany šišmanc (Alchemilla strigosula) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Kokakerk
Kokakerk (Erythroxylum) je ród ze swójby kokakerkowych rostlinow (Erythroxylaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hórkowcowe rostliny
Hórkowcowe rostliny (Gentianaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Brězynka (Dobruša-Huska)
Geografija
Brězynka leži sydom kilometrow juhozapadnje Budyšina a 230 metrow nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach při Dołhej wodźe. Susodne wjeski su Družkecy na sewjerowuchodźe, Huska na juhozapadźe a Žičeń (gmejna Hodźij) na sewjeru.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Husčanski hat, Hrozny puć, Butranka, Ročkowa hora.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Breßen prope Gawßk („Brězynka pola Huski“) pochadźa z lěta 1419. Brězynka njeměješe ženje swójske ryćerkubło, ale słušeše susodnymaj kubłomaj w Husce a Družkecach.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 114 wobydlerjow, z nich 99 Serbow (87 %). Ewangelscy Brězynčenjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Husčanskej wosadźe.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Brězynki (2019)
Hornje Brusy
Hornje Brusy ( Ober Prauske) su wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž słuša wot 1995 ke gmejnje Wysoka Dubrawa. Maja wobydlerjow.
Geografija
Wjes nadeńdźe so pod Wysokej Dubrawu (307 m) při statnej dróze S 55 z Dołheje Boršće do Wósporka. Susodne wjeski su Radšow na wuchodźe, Hbjelsk na juhu, Zubornica za lěsom na juhozapadźe kaž tež Wukrančicy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Prawsig circa Gebelczik („Brusy pola Hbjelska“) je z lěta 1419. W lěće 1884 mějachu Hornje Brusy po Mukowej statistice 298 wobydlerjow, mjez nimi 201 Serbow (67 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 10,9 %.
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Hornich Brusow
Křižnokwětna rěpnica
Křižnokwětna rěpnica (Oenothera cruciata) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Budyšinska cyrkej
mini|Budyšinska cyrkej
Budyšinska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej w Budyšinku w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Poršicy-Budyšink w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Budyšinski kěrchow nadeńdźe so wokoło cyrkwje. Pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny steji při južnej fasadźe cyrkwje a ma serbski napis („Wy škitali sće dom a kraj, wam horcy dźak so za to praj!“).
Ewangelska cyrkej w Budyšinku steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny
Cyrkwinski twar z lěta 1680 słuša k najstaršim wobchowanym wjesnym cyrkwjam w Budyskim kraju. Budyšinska cyrkej bě wokoło lěta 1500 filialna cyrkej Budyskeje wosady a sta so w lěće 1602 z wosadnej cyrkwju.
Cyrkwine byrgle z 12 registrami su so w lěće 1887 wot znateho Budyskeho zawoda Hermann Eule twarili. W Prěnjej swětowej wójnje su so prospektowe pišćele wutwarili a 1934 přez cynkowe pišćele narunali.
Wosada
Do małeje Budyšinskeje wosady słušeja wjesce Budyšink a Přiwćicy. Prjedy słušachu najskerje tež Běła Hora, Skanecy, Krakecy, Delnja Hórka a Brězynka do Budyšinskeje wosady.
Wot lěta 2020 je Poršisko-Budyšinska wosada dźěl wulkowosady „Při Lubaće“.
Wšědna psowodźina
Wšědna psowodźina (Frangula alnus) je kerk abo štom ze swójby hokowcowych rostlinow (Rhamnaceae). Družina so wot někotrych awtorow do roda hokowcow (Rhamnus) zarjaduje, a potom ma wědomostne mjeno Rhamnus frangula.
Wopis
Wšědna psowodźina je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 4 m.
Hałuzy njenjesu ćernje a su běle dypkate.
Měnjate łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 5 (8) cm a šěrokosć wot hač do 5 cm. Wone njesu na kóždym boku 7-12 bóčnych nerwow.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Pjećličbne kćenja su žołtozelene, likojte, docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 5 mm a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch w łopjenowych rozporach.
Płody
Płody su čerwjene, pozdźišo ćmowomódre, 5-8 mm šěroke, kulowate jahody.
1916
1916 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Wšědna psowodźina
Maćizny
Skora wobsahuje antranoidy.
Stejnišćo
Rosće we łučinach, tymjenjach, wjerbowych kerčinach a we swětłych lěsach. Preferuje włóžne, zwjetŝa małobazowe hłubokosahace pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Kurjaca jahlička
Kurjaca jahlička (Echinochloa crus-galli) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
6. februara
6. februara abo '''6. małeho róžka''' je 37. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 328 dnjow (329 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Kokakerkowe rostliny
Systematika
Znutřka porjada Malpighiales su Erythroxylaceae z Rhizophoraceae najbliže přiwuzne.
Swójba bu w lěće 1822 wot Karl Sigismund Kunth w Nova Genera et Species Plantarum, 4. nakład, 5, S. 175 pod mjenom „Erythroxyleae“ postajeny. Typusowy ród je Erythroxylum P.Browne. Synonym za Erythroxylaceae Kunth je Nectaropetalaceae (Winkler) Exell & Mondonca.
W swójbje kokakerkowych rostlinow (Erythroxylaceae) su štyri rody z něhdźe 300 družinami:
Taksony něhdyšeje swójby Nectaropetalaceae dźensa słušeja do swójby Erythroxylaceae.
Pižmonkowe rostliny
Pižmonkowe rostliny (Adoxaceae) su swójba z nadwotrjada symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Slěbornička
Slěbornička (Dryas octopetala) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wšědna babyduška
Wšědna babyduška (Thymus pulegioides) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Wšědna babyduška je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 5 hač 40 cm. Rostlina ma wjele poddružinow, kotrež aromatisce abo po citronje wonjeja.
Stołpik je krótko lězucy, wustupowacy, rozhałuzowany a pod kwětnistwom wótro štyrihranity. Wón je na hranje kosmaty a na spódku wodrjewjeny.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 20 mm a šěrokosć wot 11 mm.
Islandska
Islandska je kupowy stat z něhdźe 300.000 wobydlerjemi w sewjernym dźělu Atlantiskeho oceana, mjez Skandinawiskej a Grönlandskej. Jeho hłowne a najwjetše město je Reykjavík při juhozapadnym brjoze. Hłowna kupa Islandskeje je zdobom najwjetša wulkaniska kupa na swěće.
Wšědna babyduška
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Purpuroworóžojte kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe 6 mm a steja w hustych, cylindriskich hłójčkach, při čimž dalše mutlički pod tym steja. Wone aromatisce wonjeja.
Islandska
Islandska je załoženski čłon NATO.
Wšědna babyduška
Płody
Płody njesu požitne wolijowe ćělesa a so wot mrowjow do jich jamow wleku.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a pastwach, skłoninach, skałach a mrowišćach. Preferuje ćopliše, słónčne stejnišća.
Indigo
Indigo (Indigofera tinctoria) je kerk ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). Dalše serbske mjena su barbownik a indich.
Wostrowc
Wostrowc ( Ostritz) je městačko při Łužiskej Nysy w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 207 m nad mórskej hładźinu w juhowuchodnej Hornjej Łužicy mjez Zhorjelcom na sewjeru a Žitawu na juhu. Ma wokoło 2.500 wobydlerjow.
Městačko je znate za cistercienski klóšter Marijiny doł, kotryž nadeńdźe so při Nysy južnje stareho města. Je zdobom jeničke městno w Hornjej Łužicy zwonka serbskich kónčin, hdźež so nałožk Jutrowneho jěchanja haji.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Nutřkokrajne wodźizny
Nutřkokrajne wodźizny (tež nutřkokrajne wody) su wodźizny, kotrež su wot krajnych masow wobdate a kotrež k morjam abo dźělam morjow njesłušeja. Woni dźěla so do běžacych a stejatych wodźiznow.
Hórkowc
Hórkowc (Gentiana) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae). Dalše mjeno je encian.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Matej Handrik
Matej Handrik ( Matthäus Handrick; * 5. apryla 1864 w Jamnom, † 6. februara 1946 w Erdebornje) bě serbski ewangelski farar w Slepom, spisar narodopisnych a rěčespytnych studijow a zběraćel ludowych składbow ze Slepjanskeje wokoliny.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn srjedźneho bura a wopytowaše přez posrědkowanje starolutherskeho fararja Mateja Urbana gymnazije w Bólesławju, Budyšinje a Kamjenicy. Wot 1886 do 1889 studowaše teologiju a slawistiku pola Augusta Leskiena w Lipsku a we Wrócławju. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy wot 1890 do 1892 pomocny prědar w Budestecach, hdźež so z dźowku Jana Hermana Mrózaka zmandźeli. Wot 1892 do 1934 bě jako naslědnik Juliusa Eduarda Wjelana farar Slepjanskeje wosady. Přećiwo woli wosady bu wot nacionalsocialistow po swojej emeritaciji w lěće 1934 nućeny, Slepo wopušćić a so přesydlić do Drježdźan.
Skutkowanje
Handrik ma wulki podźěl na zachowanju serbskosće w Slepjanskej wosadźe. Hižo krótko po přewzaću farskeho městna załoži tam serbske burske towarstwo a bě jeho předsyda. Na farje hosćeše mjez druhim von Schulenburga, Ludvíka Kubu, Adolfa Černeho a Williama Krausy.
Podawaše cyły rjad popularnowědnych a wědomostnych nastawkow do serbskich časopisow a nowinow, w kotrychž so zaběraše z ludowědu, dialektologiju a stawiznami Serbow. Wosebje wuznamne su Handrikowe slědźenja wo Hanzu Njepili (ČMS 1896–1900) a jeho sydlišćostawizniske a mjenowědne studije. Wjetši dźěl jeho njewozjewjenych rukopisow so 13. februara 1945 při lětarskim nadběhu na Drježdźany zniči.
Handrik bě wot lěta 1886 čłon Maćicy Serbskeje.
Askeran
thumb|left
Ma wokoło dwaj tysac wobydlerjow.
Pugačjow
thumb|left Pugačjow je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Saratow a ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1764 jako wjes Nikolajewsk załožiło a ma wot lěta 1835 měšćanske prawa.
Pižmonka
Pižmonka (Adoxa) je ród ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny: