cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Južny Tirol
Wobydlerstwo zestaji so z 62 % němskorěčnych, 23 % italskorěčnych a 4 % ladinskich Južnotirolčanow, při čimž sydla Ladinojo hłownje w Dolomitach. Južny Tirol ma přestrjeń 7.400 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje poł přestrjeni Łužicy.
Francošćina
Wokale
² Rozeznawanje mjez /ɛ/ a /ɛ:/, kaž w słowomaj mettre (meti) kaj maître (šef) so we Francoskej zhubi, ale wjace eksistuje w Kanadźe. We Francoskej, rozeznawanje nastupa traće, ale w Kanadźe je jara rozdźěl kajkosće.
Južny Tirol
Južny Tirol słuša k najbohatšim regionam Italskeje a cyłeje Europskeje unije. Přez kraj wjedźe europska transitowa ruta přez Brennerowy přesmyk, jedyn z najwažnišich přechodow přez Alpy, kotryž zwjazuje Němsku a Awstrisku z Italskej.
Gmejny
Južny Tirol wobsteji ze 116 gmejnow, z kotrychž maja wósom status města. Jeničke wulkoměsto je Bozen. Po ličbje wobydlerstwa najwjetše gmejny su:
Francošćina
Wokale
³ W někotrych regionach Francoskeje je /ɑ/ zhubił a so přez /a/ narunał.
Nomina
Francošćina ma dwaj genusaj a dwaj numerusaj, ale hižo nima pady, z wuwzaćom pronomenow.
Werb
We francošćinje su konjugacije. Werby wariěruja po gramatiskej wosobje, modusu a času. Su tři skupiny werbow (a dwaj pomocnej werbaj).
Na přikład: werby kotrež konjuguja w indikatiwje prezenca.
! Wosoba ! Werb ! Přełožk ! Wosoba ! Werb ! Přełožk ! Wosoba ! Werb ! Přełožk
Triglavski narodny park
thumb|Triglav w zymje Triglavski narodny park (słowjenšćina Triglavski narodni park) je jenički narodny park w Słowjenskej. Won leži na sewjerozapadźe kraja w Julijskich Alpach, škita najwyši wjeršk kraja Triglav (2864 metrow nad mórskej hładźinu) a ma přestrjeń 838 km². Park wopřija 4 % teritorija Słowjenskeje. Prěni namjet, jón jako narodny park škitać, pochadźa z časa Rakusko-Wuherskeje. Prěnje škitne naprawy buchu 1924 zwoprawdźene. Narodny park bu za čas Juhosłowjanskeje w lěće 1961 załoženy a 1981 na dźensnišu wulkosć rozšěrjeny. W parku su něhdźe 1600 družinow rostlin a 7000 družiny zwěrjatow znate, na přikład brune mjedwjedźe, bobaki, hłucharje.
Sydło zarjada narodneho parka je w Bledźe.
Raj
Raj ( Paradies) bě delnjołužiska wjeska w něhdyšim Kalawskim wokrjesu, kotraž słušeše do Wórlicy. Ležeše něhdźe štyri kilometry sewjernje něhdyšeje wsy Wórlica-wjes we Wórličanskich winicach. Hač na mały dźěl pola cyrkwjow na sewjerowuchodźe dźensnišeje Wórlicy bu Raj w lětomaj 1925/1926 wotbagrowany za Murjowsku brunicowu jamu.
Wětnica
Wětnica ( Wiednitz) je wjes na sewjerozapadnej kromje sakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 2012 k městu Njedźichow. Leži 13 kilometrow sewjerozapadnje Kamjenca a 18 kilometrow juhozapadnje Wojerec a mjezuje z Braniborskej. Ma někak tysac wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Wittnitz je z lěta 1534. Wětničenjo rěčachu hač do 17. lětstotka přewažnje serbsce, při čimž rozprawješe Hrabowski wosadny farar Christian Prätorius w lěće 1691, zo bě so wjes w zašłych 10 do 15 lět přez šulu a čeledź na knježim dworje chětro přeněmcowała. W lěće 1884 měješe Wětnica po Mukowej statistice 1072 wobydlerjow, mjez nimi njeběchu Serbja.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Wětnicy z hatami
Sprotawa
Sprotawa je městačko w Lubušskim wojewódstwje na juhozapadźe Pólskeje.
Leži při rěce Bobr někak dwanaće kilometrow wuchodnje Žahanja a ma dwanaće tysac wobydlerjow w měsće samym a wokoło 21.000 w cyłej gmejnje.
Město naspomni so prěni raz w lěće 1000 w zwisku ze zetkanjom němskeho kejžora Oty III. a pólskeho wójwody Bolesława Chrobreho w hrodźe Ilva, štož wotpowěduje po wšěm zdaću dźensnišemu gmejnskemu dźělej Iława (němsce Eulau).
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Sprotawa měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Wšědna šupica
W někotrych žórłach rostlina je swójbje trudownikowych rostlinow (łaćonsce Scrophulariaceae) přirjadowana.
Wopisanje
Wšědna šupica je blěde abo róžojte trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Ricom ma mjasne delnje łopješka.
Łopjena su šupiznojte a čerwjenkojte.
Rědka rězna
Rědka rězna (Carex davalliana) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wšědna šupica
Wopisanje
Kćěje wot měrca hač meje. Kćenja steja w kići a docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač 2 cm, su jasnoróžojte, druhdy jasnowioletne. Keluch je žałzojće kosmaty, štyristołpowy a ma formu zwónčka. Předžónske kćenja so wot wětra abo insektow (čmjeły) wopróšuja, mjeztym zo podzemske kćenja su kleistogamne. T.r., wone zawrjene wostanu a so sam wopróšuja.
Rědka rězna
Wopis
Rědka rězna je dwudomna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm.
Wšědna šupica
Wopisanje
Płody so wot wětra, wody abo mrowjow rozšěrjuja.
Rědka rězna
Wopis
Stołpik je hruby a třihranity.
Europski larik
Europski larik (Larix decidua) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Rědka rězna
Wopis
Łopjena su seršćojte.
Wšědna šupica
Wopisanje
Rostlina ze cycacymi korjenjemi korjenje wutrajnych rostlinow, předewšěm wot wólše (Alnus), lěski (Corylus), hraba (Carpinus), buka (Fagus) a topoła (Populus), natykuje. Tuž je połny parazit (holoparazit).
Rědka rězna
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach.
Europski larik
Wopis
Europski larik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 30 m.
Rědka rězna
Kćenja
Płodowe hadźicy žónskich kćenjow wotsteja a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 5 mm. Wone su brune a tróšku skřiwjene.
Wšědna šupica
Stejnišćo
Rosće w łučinowych a wudolinowych lěsach. Preferuje wot wody přesakowane, wutkate, hłubokosahace pódy.
Rědka rězna
Stejnišćo
Rosće we wapnitych žórłowych a płonych tymjenjach.
Europski larik
Wopis
Króna je najprjedy kehelojta, a rosće pozdźišo do šěrokosće.
Wšědna šupica
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje a zapadnej Aziji rozšěrjena.
Europski larik
Wopis
Skora je šěra, w starobje čerwjena. Wona často rozpukuje a so wotdrjebi.
Rědka rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje rozšěrjena.
Europski larik
Wopis
Hałuzy z přewisowacymi bóčnymi hałuzami daloko rózno steja.
Mjechke swětłozelene jehły so w nazymje žołte barbnu, a pozdźišo wotpadnu.
Zrałe hable su jejkojte, bruna a zruna steja.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy domjaca.
1860
1860 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
30. oktobra
30. oktobra abo '''30. winowca''' je 303. dźeń gregorianiskeje protyki (304. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 62 dnjow hač do kónca lěta.
Nowe Małsecy
Nowe Małsecy ( Neumalsitz) su małe sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež twori wot lěta 2020 po wobydlerstwje najmjeńši měšćanski dźěl Budyšina.
Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so při sewjernym pobrjóhu zaliwa Budyskeho spjateho jězora, něhdźe 1,8 kilometrow sewjerowuchodnje Ćichońcy a tři kilometry sewjernje Budyskeho stareho města. Do twarjenja rěčneje zawěry spočatk 1970tych lět běše tule włóžna łučina z Lubochowa pochadźaceje rěčki, kotraž so pozdźišo wot jězora powodźi. Dla jězora měješe so jedna ležownosć w Nowych Małsecach wopušćić. Přez sydlišćo wjedźeše dróha z Budyšina do Chwaćic.
Juhowuchodnje Nowych Małsec při brjoze jězora nadeńdźe so zepěranišćo wodowych sportowcow a wudźerjow.
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje pochadźa hakle z lěta 1821.
Nowe Małsecy njeběchu dźěl Małsečanskeje gmejny, ale słušachu do Wownjowa a přińdźechu hromadźe z nim w lěće 1936 do Bórkowskeje gmejny. Po wottorhanju Małsec w lětomaj 1972/73 přesydlichu so někotři wobydlerjo do Nowych Małsec, mjeztym zo přećahny wjetši dźěl do Budyšina.
Hač do lěta 2020 słušeše sydlišćo oficielnje k měšćanskemu dźělej Ćichońca.
Konjacy trudownik
Konjacy trudownik (Scrophularia canina) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Sćinowy rupik
Sćinowy rupik (Saxifraga x geum) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae). Dalše serbske mjeno je pórclinka.
Norak
thumb|left|Rěčna zawěra Norak Norak ( Нурек/ Nurek) je město w Chatlonskej oblasći w Tadźikistanje.
Leži při prawym, sewjernym brjoze rěki Wachš něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje wot krajneje stolicy Dušanbe. Wuchodnje Noraka nadendźe so 70 kilometrow dołhi spjaty jězor z najwjetšej rěčnej zawěru na swěće. Horiny wokoło města docpěja nimale 3000 metrow.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Město je so w lěće 1960 załožiło jako dźěłaćerske sydlišćo za twarnišćo bliskeje 300 metrow wysokeje rěčneje zawěry.
Pisany wows
Pisany wows (Helictotrichon versicolor) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Prawy figowc
Prawy figowc (Ficus carica) je štom ze swójby marušnjowych rostlinow (Moraceae). Dalše serbske mjeno je smokwica.
Wopis
Łopjena su napadnje třilapate.
Płody su jědźne.
Stejnišćo
Preferuje słónčne stejnišćo a ćopły klimat ze suchimi lěćemi.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Turkowskej a zapadnej Aziji domjaca, ale so wot lěttysacow kultiwuje.
Skalna rězna
Skalna rězna (Carex rupestris) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow  (Cyperaceae).
Bor (oblasć Nižny Nowgorod)
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Kral (šach)
Kral je najwažniša figura, bjez kotrejež so šach hrać njehodźi.
Krāslava
thumb|left Krāslava (historiske němske mjeno – Kraslau; do 1917 – Краславка/ Krаslawka) je městačko na juhowuchodźe Letiskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Krāslavskeho wobwoda.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1920 – 45 %; 1935 – 34 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Erozija pódy
right|thumb|280px|Eroziske žłoby w [[Šwicarska|Šwicarskej]]
Erozija pódy je proces, při kotrymž so dźělčki pódy přez wodu a wětřik wotnošuja. Wětřikowa erozija skutkuje wosebje na płonych přestrjenjach. K wódnej eroziji dóńdźe často na njepokrytych rólniskich přestrjenjach na skłoninach. Čim sylnišo je powjerch nachileny, ćim bóle a wjace powjerchowa woda dźělčki pódy wotnošuje.
Přičiny erozije
Erozija pódy jewi so wosebje na płonych, njepokrytych a nachilenych płoninach. Strach erozije je so přez ratarske zwužitkowanje posylniło, to rěka přez intensiwne ratarstwo, wotstronjenje schodźenkow, žiwych płotow a hrjebjow za lóše dźěło z mašinami, zasadźenje tutych a přez zničenje zwisowaceho rostlinskeho pokrywa dla změny trawnjow na rolu. Tak nastanu wjace płonych a njepokrytych płoninow a zhusćene pódy, na kotryž eroziske mocy sylnišo skutkować móža.
Sćěhi erozije
Škody su jara mnohostronske. K tomu słušeja wochudnjenje pódy na wutkach a humusu. Zamóžnosć wodu składować a filtrować tohorunja woteběra. Kulturne rostliny so wobškodźa a zdźěla wukorjenjeja, přez čož wunoški spaduja.
Naprawy k redukowanju erozije
Škitne naprawy napřećo eroziji su jara mnohostronske. Eksistuja rozdźělne so hodźace móžnosće za škit pódy. Najwažniša naprawa napřećo eroziji je připrawjenje skłoninow ze žiwymi płotami. Tak wužiwa so móžnosć rolu jako trawnišćo skrućić. Mulchowy wusył so tež často wužiła, při kotrymž so polo ze zbytkami rostliny (mulch), kiž ma so wusyć, pokrywa. Dalše škitne naprawy su:
Klimatiske wuměnjenja za eroziju
Erozija pódy so přez krótke a runočasne jara sylne dešće a přez změnu mjez dešćowymi a suchimi periodami posylni. Tež wusušenje pódy přinošuje eroziji, dokelž móže so tak póda přez sylne wětry wotnošować. W horinach wosebje sněhowe a lodowe lawiny pódu wotnošuja.
Kačizna
Systematika
W srjedźnej Europje su 3 družiny domjace :
Straszów (Swjatokřižske wojewódstwo)
Straszów je wjes w juhocentralnej Pólskej, kotraž k Swjatokřižskemu wojewódstwu, wokrjesej Kielce, gmejnje Mniów słuša. Wona leži něhdźe 8 kilometrow na zapad wot města Mniów a 22 km na sewjerozapad wot Kielec. W lěće 2007 je tam bydliło 305 ludźi. Mjez 1975 a 1998 Straszów słušał k kieleckemu wojewódstwu.
Straszów je dźěl aglomeraciji Mniów, leži tež w Přestrjeni Škitaneje Krajiny Końskie-Łopuszno.
Łućo
mini|Łućo a [[Šepšecy na blidkowej karće Delni Wujězd, 1935.]] mini|Něhdyša wjesna tafla we Łuću. Łućo ( Merzdorf) bě wjes we Wojerowskim wokrjesu a sydło gmejny ze samsnym mjenom. W lěće 1978 bu za Bjerwałdsku jamu wotbagrowana.
Wjes ležeše sewjernje Delnjeho Wujězda a južnje Bjerwałda w Hornjołužiskej holi. Na zapadźe ćečeše rěka Sprjewja nimo Łuća a při sewjernej kromje Łućanskich ležownosćow Jamnowska rěčka. Kubło steješe na zapadźe Łuća a kěrchow běše při křižowanišću wosrjedź wsy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Merteinsdorf pochadźa z lěta 1418. Ležownostne knjejstwo měješe w 17. lětstotku Wujězdźanske a we 18. lětstotku Manjowske ryćerkubło. Posledni wobsedźer ryćerkubła a cyłkownje 336 hektarow bě Georg Gierth, kiž bu přez rólnu reformu po kóncu Druheje swětoweje wójny wuswojeny.
Hač do lěta 1978 bě Łućo samostatna gmejna, wot 1957 z wjesnymaj dźělomaj Bjerwałd a Šepšecy.
Akmenė
thumb|left
Łućo
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 217 wot cyłkownje 226 Łućanow serbsce. W cyłej Łućanskej wosadźe chodźachu tehdy 436 wosadnych k serbskej a jenož 38 k němskej spowědźi.
Tomari
thumb|left Tomari ( Томари; do 1946 泊居 Tomarioru) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 160 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.
Łućo
Wobydlerstwo
Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 53 %.
Tomari
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło jako ajnska wjes Tomari a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.
Akmenė
Akmenė ( Окмяны/ Okmjany) je městačko w Akmenskim rajonje Šiauliaiskeho wobwoda na samym sewjeru Litawskeje, njedaloko letiskeje hranicy.
Leži při rěce Dabikinė něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje wot města Šiauliai.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1511 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 měšćanske prawa.
Kinsporska hola
thumb|Pohlad z Haselbergskeje wěže
Kinsporska hola ( Königsbrücker Heide) je holanska krajina a přirodoškitne pasmo, kiž leži w zapadnej Łužicy sewjernje Kinsporka a zapadnje Sepic. Z wulkosću 69,32 km² je najwjetše zwisowace přirodoškitne pasmo w Sakskej. Leži w jednotce přirodneho ruma Saksko-delnjołužiska holanska krajina. Jedna so wo něhdyše wojerske zwučowanišćo, na kotrymž wutworichu 1. oktobra 1996 přirodoškitne pasmo. Po aktualnym krajnym wuwićowym planje Sakskeje ma so kónčina na dźiwiznu wuwić. Kinsporska hola je zdobom Europska kónčina FFH (flora-fawna-habitat).
Błośańska Góla
Błośańska Góla (tež Błotań; Spreewaldheide) je w lěće 2003 nastata gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, na sewjeru Delnjeje Łužicy. Nadeńdźe so sewjernje Hornich Błótow, něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Luboraza a štyri kilometry sewjernje Tšupca. Gmejna słuša k hamtej Luboraz/Hornje Błóta. Wuchodnje gmejny so Luboraska hola rozpřestrěwa.
Gmejnske dźěle
Po gmejnskej wustawje wobsteji gmejna Błośańska Góla ze štyrjoch gmejnskich dźělow:
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bucyna a Łaza pochadźa z lěta 1294. Dnja 26. oktobra 2003 so gmejny Bucyn, Łaz a Zakrjow-Waldow dobrowólnje zjednoćichu.
Bołharska jědla
Bołharska jědla (Abies borisii-regis) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
31. oktobra
31. oktobra abo '''31. winowca''' je 304. dźeń gregorianiskeje protyki (305. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 61 dnjow hač do kónca lěta. W přewažnje ewangelskich zwjazkowych krajach wuchodneje Němskeje swjeći so na tutym dnju reformaciski dźeń.
1945
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jan Skala († 22. januara 1945) mini|upright=0.4|Jurij Kral († 27. nowembra 1945)
Tichoreck
thumb|left Tichoreck je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 59 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1874 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Dobrucky
Dobrucky abo Dobrucký je swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Wutrajny wows
Wutrajny wows (Helictotrichon parlatoreï) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Kirowo-Čepjeck
thumb|left Kirowo-Čepjeck je město w Ruskej federaciji. Leži při zliwje rěkow Čepcy a Wjatki w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać 75 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1935 załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Nalětni trudownik
Nalětni trudownik (Scrophularia vernalis) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Nowa Ćichońca
Nowa Ćichońca ( Neuteichnitz) je sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež słuša do Budyskeho měšćanskeho dźěla Ćichońcy.
Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so 1,3 kilometry sewjernje Ćichońcy při puću do Lubochowa a wobsteji dźensa z bydlenskich domow při zapadnym boku dróhi a přemysłowych přestrjenjow na tamnym boku, kotrež słušeja do industrijoweho wobłuka Budyšin-sewjer. Přez sewjerny dźěl Noweje Ćichońcy ćeče mała rěčka, w haćiku zapadnje sydlišća so wužórlaca a dale na směr Nowe Małsecy běžaca.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz hakle w lěće 1758 w Radworskej cyrkwinskej knize jako wowčernja a wudwór na Ćichońskich honach. W lěće 1875 měješe 33 wobydlerjow.
Jurij Měrćink
miniatur|upright|Jurij Měrćink (wokoło 1954)
Jurij Měrćink (* 20. meje 1914 w Chelnje, † 14. měrca 1988 w Budyšinje) bě serbski awtor, žurnalist, kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity.
Křěk
Křěk (Spirodela) je ród z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) w swójbje aronowych rostlinow (Araceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jurij Měrćink
Wotrosće na nanowym statoku w Chelnje a wopytowaše najprjedy Radworsku ludowu šulu a pozdźišo měšćansku šulu w Budyšinje, hdźež złoži 1933 maturu.
Dokelž z politiskich přičin – njezastupi do nacionalsocialistiskeho studentskeho zwjazka – w Lipsku studować njesmědźeše, započa w lěće 1933 w Praze studij germanistiki a sorabistiki. Bě w tutym času tež z aktiwnym sobustawom Praskeje Serbowki. Dnja 16. awgusta 1937 bu při překročenju němsko-čěskeje hranicy blisko Habrachćic zajaty, dokelž měješe lětaki a kwitowanki mjeztym zakazaneje Domowiny kaž tež wjetšu sumu pjenjez sobu. To bě nacijam składnosć za wobsadźenje Serbskeho domu a zajeće dalšich serbskich prócowarjow. Měrćink sam wosta cyłkownje nimale wósom lět w nacistiskich jastwach, wot 1940 samo w Sachsenhausenskim koncentraciskim lěhwje.
Po Druhej swětowej wójnje organizowaše serbske narodne žiwjenje w čěskej stolicy, kaž na přikład rozšěrjenje serbskeho eksilneho časopisa „Naš puć“ a „Našich nowin“, serbske wusyłanja w čěskim rozhłosu a załoženje Domowiny w ČSR. Jako tajny informant (“Doubek”) ze serbskeho miljeja za Nutřkowne ministerstwo w Praze rozprawješe wo “Łužiskich-serbskich politiskich a narodnych organizacijach”. W lěću 1948 narodźi so jeho dźowka Angela w Praze a hišće w samsnym lěće wotzamkny Měrćink studij a wróći so domoj do Łužicy. Mjez 1949 a 1952 bě z direktorom Serbskeje ludoweje uniwersity a organizowaše na wjace hač sto wsach rěčne kursy. Potom slědowaše dźěławosć jako wučer na Serbskim wučerskim wustawje. Wot 1955 do 1962 běše ze sobudźěłaćerjom Serbskeho pedagogiskeho instituta a wudawaše cyłkownje něhdźe 2.500 stron serbskeho pedagogiskeho materiala. Wot 1962 skutkowaše jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt.
Concepción
Concepción (hamtsce La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo) je wulkoměsto w Chilskej. Město ma wjace hač dwěsćě tysac wobydlerjow a nadeńdźe so něhdźe pjeć stow kilometrow južnje Santiaga blisko Pacifiskeho pobrjoha. Metropolowy rum płaći jako druhe najwuznamniše hospodarske srjedźišćo kraja po Santiagu.
Jurij Měrćink
Měrćink zemrě w starobje 73 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.
Concepción
Město załoži so dnja 5. oktobra 1550 wot španiskeho wotkrywarja Pedro de Valdivia.
Pandźakent
thumb|left Pandźakent ( Пенджикент/ Pendžikent) je město w Sogdijskej oblasći na samym zapadźe Tadźikistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Pandźakentskeho wobwoda.
Leži při brjoze rěki Zarafšan něhdźe 145 kilometrow sewjerozapadnje krajneje stolicy Dušanbe a něhdźe 80 kilometrow wuchodnje uzbekskeho města Samarkand.
Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow a wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Wotsłónčny rupik
Wotsłónčny rupik (Saxifraga umbrosa) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
thumb|[[Kćenje|Kćenja]]
Wódna žołtnica
Wódna žołtnica (Lysimachia nemorum) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wopis
Wódna žołtnica je tajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Stołpiki su ležace hač postupowace, mjeztym zo na delnich sukach zdźěla korjenja.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, jejkojte, wótre, krótko stołpikate a přeswěćacy dypkate. Wone docpěja dołhosć wot 2 hač 3 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Kćenja steja po jednym w łopjenowych rozporach. Jich stołpik je něhdźe tak dołhe kaž łopjeno. Złotožołta króna je nimale hač do spódka do pjeć kónčkow rozšćěpjena. Kelušowe kónčki su prynkojte.
Płody
Płód njese wuske keluškowe kónčki.
Stejnišćo
Rosće w lěsach, na lěsnych pućach a na lěsnych žórłach. Ma radšo włóžne, wutkate, małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Powiat oleski
Powiat oleski je powiat (wokrjes) w juhopólskim Opolskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Olesno. Wokrjes ma přestrjeń wot 973,62 km² a něhdźe 65.100 wobydlerjow.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so na sewjerowuchodźe wojewódstwa. Susodne wokrjesy su na sewjeru Powiat wieluński we Łódźskim wojewódstwje, na wuchodźe Powiat kłobucki a Powiat lubliniecki w Šleskim wojewódstwje, na juhu Powiat strzelecki a na zapadźe Powiat opolski kaž tež Powiat kluczborski.
W historiskim zmysle je wokrjesny teritorij nimo gmejnow Praszka a Rudniki dźěl Hornjeje Šleskeje.
Města a gmejny
Powiat wobsteji ze sydom gmejnow, z nich štyri měšćansko-wjesne a tři wjesne gmejny.
Wjesne gmejny
Gmejnje Radłów/Radlau a Zębowice/Zembowitz stej wot lěta 2006 oficielnje dwurěčnej němsko-pólskej, dokelž wučini němski podźěl wobydlerstwa wjace hač 20 %. Tež město Dobrodzień/Guttentag je wot meje 2009 dwurěčne.
Jan Hórčanski
Jan Hórčanski ( Johann Hortzschansky; * 19. meje 1722 we Wujezdźe pola Ketlic, † 18. decembra 1799 w Zhorjelcu) bě serbski gymnazialny wučer, spisowaćel a rozswětler.
Wón narodźi so jako syn Wujezdźanskeho šewca Pětra Hórčanskeho a jeho mandźelskeje Doroteje a chodźeše na nastork Ketličanskeho diakona Mateja Šołty na šulu w Lubiju a wot 1738 na Budyski gymnazij. Wot 1743 do 1746 studowaše we Wittenbergu ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy dźěłaše hač do lěta 1759 na wšelakich městnach jako domjacy wučer, naposledk w Zhorjelcu. Tam zastupi 1759 do wučerskeje słužby a sta so w lěće 1768 z konrektorom tamnišeho gymnazija.
Hórčanski so přez swoje moderne wuwučowanske metody kaž tež přez historiske slědźenja wuznamjeni. Jako přećel Karla Gottloba von Antona a Josefa Dobrovskeho zastupowaše rozswětlerske ideje a spěchowaše reformy w šulstwje. Jako spisowaćel wěnowaše so mjez druhim hornjołužiskim stawiznam, ale tež prašenjam serbskeho luda, mjez druhim spisa knižku Prěnja proba serskich kěrlišow (Lubij 1748). Najwažnišej pojednani wo serbskej tematice stej pak Gedanken eines Oberlausitzer Wenden... a Von den Sitten und Gebräuchen... (wobě 1782). Wěnowaše so tež nabožinskim temam a zawostaji něhdźe 600 składnostnych basnjow.
Jan Hórčanski běše wot jeje załoženja w lěće 1779 čłon Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow.
Wjetluga
thumb|left Wjetluga (, Юр) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Brězk
Brězk (prjedy tež Brězki, Brjazki;  Brieske) je měšćanski dźěl Złeho Komorowa w Delnjej Łužicy w Braniborskej. Leži w juhozapadnym dźělu Złeho Komorowa při Złokomorowskim jězorje kaž tež při Čornym Halštrowje. Ma něhdźe 2300 wobydlerjow.
Rogun
Rogun je město w Tadźikistanje. Je zarjadniske sydło Rogunskeho wobwoda.
Leži při brjoze rěki Wachš něhdźe 110 kilometrow wuchodnje wot krajneje stolicy Dušanbe. Blisko města twari so rěčna zawěra, kotraž ma z 335 metrami přichodnje być najwyša na cyłej zemi.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow a wot lěta 1986 měšćanske prawa.
Žona
miniatur|Žona Žona woznamjeni dorosćeneho čłowjeka žónskeho splaha. Žónske dźěći a młodostne rěkaja holcy.
Zelenčko
Zelenčko (Wolffia) je ród z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) znutřka swójby aronowych rostlinow (Aronaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kuldīga
thumb|left Kuldīga (historiske němske mjeno –  Goldingen) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Kuldīgskeho wobwoda.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1242 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1378 měšćanske prawa.
Eugene Cernan
thumb|Eugene Cernan (1971) thumb|Eugene Cernan na Měsačku (1972) Eugene Cernan (* 3. nalětnika 1934, Chicago, Illinois, Zjednoćene staty Ameriki) je ameriski kosmonawt a bě „posledni čłowjek na měsačku“.
Měrćin Weclich
Měrćin Weclich (* 28. oktobra 1957 we Worklecach) je serbski hudźbnik, komponist, spěwar a nowinar. Wón je jedyn z najznaćišich popularnych hudźbnikow w Serbach.
Wowsnik
Wowsnik (Arrhenatherum) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Měrćin Weclich
Žiwjenje
Po šuli w Pančicach-Kukowje, abiturje na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Budyšinje a połdralětnej słužbje we wójsku dźěłaše Weclich najprjedy w gmejnje Pančicy-Kukow a wot 1980 do 1988 jako redaktor Noweje doby. 1990 złoži swoje pruwowanje jako powołanski spěwar-interpret. Wot 1989 do 1992 hraješe w kapale Oberland Adolfa Kiertschera a wot 1992 dźěła jako redaktor Serbskich Nowin. W lěće 1996 załoži swójske hudźbne nakładnistwo.
Měrćin Weclich bydli w Kukowje.
Pózdny trudownik
Pózdny trudownik (Scrophularia umbrosa) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
1975
Wumrěće
mini|upright=0.4|Mikławš Just († 11. septembra)
Koala
Koala (Phascolarctos cinereus) je štomy wobydlacy měchawc w Awstraliji. Dalše serbske mjeno je koalamjedwjedź.
Kirs
thumb|left Kirs je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce Bolšoj Kirs w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 190 kilometrow sewjerowuchodnje Kirowa. Ma něhdźe dźesać dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1729 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Pripjat
Pripjat (, Prypjac;, Prypjać) je 775 kilometrow dołha rěka we wuchodnej Europje. Běži přez južnu Běłorusku a sewjernu Ukrainu a je najwjetši přitok Dnjepra.
Najwjetše město při rěce je běłoruski Pinsk. Ukrainske městačko Prypjat bu po atomowej katastrofje w Černobylskej milinarni w aprylu 1986 rozpušćene.
1946
Wumrěće
mini|upright=0.5|Marjana Domaškojc
Peter Stuyvesant
Peter Stuyvesant (* 1612, † žnjenc 1672) bě politikar z Nižozemskeje. Wón bě guwerner Noweje Hollandskeje, kotraž so po jendźelskej inwaziji, kotrež njemóhł wotwobroćić, stała z New Yorkom.
Mužakowski zahork
mini|Logo geoparka Mužakowski zahork
Venta
thumb|left
Mužakowski zahork
Mužakowski zahork ( Muskauer Hügel a Muskauer Faltenbogen, Wał Mużakowski a Łuk Mużakowa) je kónčna morena we Łužicy na hranicy mjez Pólskej a Němskej, dźělena přez doł Łužiskeje Nysy. Wona je dźěl Łužiskeje wuhrody.
Teritorij Mužakowskeho zahorka je jako mjezynarodny geopark škitany. Němski geopark bu 2003 załoženy a 2006 za narodny geopark deklarowany. Pólska strona je wot 2001 jako krajinowy park škitana. Wobě škitanej pasmje buštej 2011 zhromadnje jako Europski geopark certifikowanej, a wot 2016 jako globalny geopark UNESCO připóznatej. Hromadźe matej 580 km². Na teritoriju parka namaka so Park wjercha Pücklera w Mužakowje, kotryž bu wot UNESCO do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa přiwzaty.
Venta
Venta (wurjekowanje: Wjanta) je městačko w Akmenskim rajonje Šiauljaskeho wobwoda na sewjeru Litawskeje, njedaloko letiskeje hranicy.
Leži při rěce Venta něhdźe 55 kilometrow sewjerozapadnje města Šiauliai.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1966 załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
Wiki (wjes)
Wiki (serbsce tež Nowe Wiki-Podpołnoc,, do 1925 Petershain) su gmejnski dźěl Nowych Wikow w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Susodne wjeski su Maliń na sewjeru, Domašojce na sewjerowuchodźe, Nowe Wiki na juhu a Rašyn na zapadźe. Wuchodnje Wikow nadeńdźe so něhdyše ryćerkubło Gižkojce při kromje brunicoweje jamy Wjelcej-juh.
Wjes naspomni so prěni raz jako wosadna wjeska w lěće 1346 a nasta najskerje wokoło 1200 za čas srjedźowěkowskeje němskeje kolonizacije Łužicy. Hač do 19. lětstotka mějachu Wiki z wjetšeho dźěla serbskorěčne wobydlerstwo. Serbske kemše wotstronichu so w lěće 1842. Přez industrializaciju so ludnosć w druhej połojcy 19. lětstotka spěšnje přeněmči. Posledni serbskorěčni wobydlerjo zemrěchu pak hakle po Druhej swětowej wójnje. Dźensniše srjedźišćo gmejny Nowe Wiki wuwiwaše so hakle po wotewrjenju železniskeje čary ze Złeho Komorowa do Choćebuza w lěće 1870 wokoło noweho dwórnišća.
Kostrin
Kostrin  je město w Pólskej. Leži w Lubušskim wojewódstwje nad zliwom rěkow Wódry a Warty w južnym dźělu Wódrineho łuha.
Historiske měšćanske jadro a twjerdźizna buštej na kóncu Druheje swětoweje wójny spalenaj.
Tuapse
thumb|left Tuapse je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Čorneho morja. Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło a ma wot lěta 1916 měšćanske prawa.
1904
1904 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
W Serbach
upright=1.7|thumb|center|Serbski dom při Lawskich hrjebjach
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jan Bohuwěr Mučink († 24. januara)
Čerwjena kačizna
Čerwjena kačizna (Lemna turionifera) je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow (Lemnoideae) znutřka aronowych rostlinow (Aronaceae).
Muž
mini|upright|20 portretow mužow ze wšelakich krajow a lětstotkow
Jako muž woznamjeni so dorosćeny čłowjek muskeho splaha. Muske dźěći a młodostni rěkaja hólcy. Čłowjek žónskeho splaha rěka žona.
Genetiske wuměnjenje wuwića k mužej je chromozomowy por XY, při čimž so wuwiće muskich primarnych a sekundarnych splažnych znamjenjow předewšěm přez Y-chromozom a muski seksualny hormon testosteron wodźi. Mužojo produkuja spermije, z kotrymiž móžeja jejkowe bańki žony wopłodźić.
Jako symbol za muža, mužkosć a muski splah so powšitkownje symbol Marsa wužiwa (♂).
Kulow
Kulow ( Wittichenau) je městačko při Čornym Halštrowje w Hornjej Łužicy, kotrež k serbskemu sydlenskemu rumej słuša.
Geografija
Kulow namaka so něhdźe pjeć kilometrow južnje Wojerec při Halštrowje. Přez měšćanski teritorij běžitej nimo toho tež rěčce Čornica a Klóšterska woda, kotrejž so tule do Halštrowa wuliwatej. Kulowska wokolina je płona, wódnata a lěsata. W sewjerozapadźe města so Dubrjenske bahno namaka, jedne z najwjetšich přirodoškitnych pasmow Sakskeje.
Rozrjadowanje města
Město wobsteji ze slědowacych měšćanskich dźělow:
Stawizny
W běhu woblěhowanja sěšćiměsta Kamjenca přez Husitow dnja 7. oktobra 1429 bu nješkitane nakrajne městačko, kaž jeho knjejstwo w Marijinej hwězdźe wurubjene, dokelž njemóžachu wukupny pjenjez zapłaćić. Do 18. lětstotka słušeše městačko zhromadnje z mnohimi mjeńšimi delanskimi sydlišćemi ke klóšterskemu wobsedźenstwu.
Po wobzamknjenjach Wienskeho kongresa přewza pruske kralestwo Delnju Łužicu, kaž tež sewjerne kónčiny Hornjeje Łužicy, tak zo słušeše Kulow z wokolinu mjez 1815 a 1945 k Pruskej.
Wot lěta 1908 měješe městačko dwórnišćo při starym běhu železniskeje čary Budyšin–Wojerecy. Po wotewrjenju noweje čary přez Hórnikecy bu wosobowy wobchad na starej w lěće 1968 zastajeny a čara 1973 zawrjena.
Wopon
Kulowski wopon pokazuje knježnu Marju, kotraž dźerži Jězusa w ruce, a nasta z wopona Marijineje hwězdy.
Wobydlerstwo
W lěće 2011 běchu mjez cyłkownje 5.879 wobydlerjemi 3.397 katolskich (57,8 %), 467 ewangelskich (7,9 %) a 2.015 bjezkonfesionelnych abo přisłušacych druheje nabožinskeje zhromadnosće (34,3 %).
Po Mukowej statistice z lěta 1880 měješe Kulow tehdy 2.500 wobydlerjow, wot kotrychž běše połojca serbska a połojca němska. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 32 %. Runje w přewažnje katolskich wjeskach na juhu Kulowa so hač do dźensnišeho serbsce rěči.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I). Měšćanosta je wot lěta 2014 Markus Posch (CDU), kiž bu w meji 2021 znowa woleny.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Kulowa
Wolodarsk
thumb|left thumb|left Wolodarsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku jako wjes Sejma załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
C. S. Lewis
mini|upright|Socha C. S. Lewisa w Belfasće
Clive Staples Lewis (* 29. nazymnika 1898 w Belfasće; † 22. nazymnika 1963 w Oxfordźe) bě irski spisowaćel, křesćanski teolog a apologet.
Jeho bliski přećel bě sławny jendźelski spisowaćel J. R. R. Tolkien.
Nowomoskowsk (Ukraina)
thumb|left
Nowomoskowsk (do 1794 – Самарчик/ Samarčyk) je město w Dnipropetrowskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Samara (přitok Dnjepra) něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Dnipra.
Ma něhdźe 71 tysac wobydlerjow.
Wrjećenkojty rupik
Wopis
Wrjećenkojty rupik je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 3 hač 20 cm. Rostlina je zelena abo čerwjenojta.
Łopjena
Łopjena so hornje mjeńše nastanu a su małke, łopatkojte abo zwjetša třilapate.
Snadnokwětna rězna
Snadnokwětna rězna (Carex pauciflora) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Snadnokwětna rězna je jednodomna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 10 cm.
Stołpik je tupje třihranity.
3 hač 5 płodowych hadźicow je wotstejace abo wočinjene, žołtojte, dołho pyskate a docpěwa dołhosć wot 7 mm.
Stejnišćo
Rosće we wysokich tymjenjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje a w horinach zapadneje, srjedźneje a juhowuchodneje Europy rozšěrjena.
Tomáš Zdechovský
mini|upright|Tomáš Zdechovský
Platforma Obywatelska
Platforma obywatelska je liberalno-konserwatiwna politiska strona w Pólskej, kotraž bu dnja 24. januara 2001 załožena. Tuchwilny předsyda je Grzegorz Schetyna. Strona bě wot 2007 do 2015 na pólskim knježerstwje wobdźělena. Wot 2010 do 2015 staješe z Bronisławom Komorowskim pólskeho statneho prezidenta.
Wonjaty sydrik
Wonjaty sydrik (Galium odoratum) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae). Dalše serbske mjena su wonjata serlica, žerlica, jadrowe zelo a wumara.
Wopis
Wonjaty sydrik je wjacelětna zelišćowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 15 hač do 30 (60) cm. Ma lězacy ricom a jednore, štyrihranite, hładke stołpiki. Rostlina je słabje jědojta.
Łopjena
Spočatnje swětłozelene, pozdźišo ćmowozelene, lancetojte hač eliptiske, na kromje z fajnymi seršćičkami wobsadźowane łopjena docpěja dołhosć wot 2 hač do 4 cm a steja po šesćoch, horjeka po wosmjoch abo dźewjećoch we pozdatnych mutličkach (něm. de:Scheinquirl). Wonjeja intensiwnje při wjadnjenju.
Kćenja
Wón kćenje wot meje hač do junija (wot apryla hač do meje). Sněhběłe, zwonojte-hwězdoformowe kćenja docpěja šěrokosć wot 4 hač do 6 mm a steja we njeprawych wokołkach na trójce wjerćanych kiješkach. Króna je likojta, njese 4 wótre kónčki a docpěje šěrokosć wot hač do 5 mm.
Płody
thumb|left|Płody Płody su małke ćěłcojte worješki. Wone njesu kótwički.
Maćizny
Při wjadnjenju a schnjenju kumarin nastanje, kotryž zawinuje typiski wóń a aroma mejoweje bowle. Přewulke mnóstwo pak zawinuje hłowybolenje a pohłušenosć.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych a měšanych lěsach z bohatym na zelu podróstom. Ma radšo čumpate, humozne, na mulu bohate hlinjane pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Somoćany trudownik
Somoćany trudownik (Scrophularia scopholii) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
SIMM
SIMM je skrótšenka za pomjenowanje dźěłoweje skupiny serbski internet a moderne medije. Tute swobodne zjednoćenstwo je so w lěče 2008 wutworiło.
Lielvārde
thumb|left|Muzej [[Andrejs Pumpurs|Andreja Pumpura]] Lielvārde (historiske němske mjeno – Lennewarden) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Lielvārdskeho wobwoda.
Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Rigi.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1261 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
1. nowembra
1. nowembra abo '''1. nazymnika''' je 305. dźeń gregorianiskeje protyki (306. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 60 dnjow hač do kónca lěta. W katolskich kónčinach swjeći so na tymle dnju wšěch swjatych.
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Pawoł Nedo (* 1908)]]
Tupa rězna
Tupa rězna (Carex obtusata) je rostlina z podroda jednokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Serbišćo
Serbišćo  je město w Saksko-Anhaltskej. Leži někak 40 kilometrow juhowuchodnje Dźěwina a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Ketčenjery
thumb|left Ketčenjery je  wjes z 3.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 120 kilometrow wot Elisty.
Zadornity rupik
Zadornity rupik (Saxifraga rosacea) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Michał Raca
Wón narodźi so jako syn swobodneho bura, pochadźaceho z Madźarskeje a wopytowaše wot 1676 Wjerchowsku šulu w Mišnje. Potom studowaše ewangelsku teologiju. Wot 1687 do 1690 bě z fararjom we Wochozach a wot 1690 hač do swojeje smjerće diakon w Michałskej wosadźe.
Raca běše čłon komisije, kotraž wuda w lěće 1693 mały katechizm, 1695 sćeńske knihi a 1696 agendu w serbskej rěči kaž tež 1703 přełožki Dawidowych psalmow.
Kotelnič
Sydlišćo je so w lěće 1181 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Jan Haješ
Jan Haješ ( Johann Hajesch; * 22. januara 1873 w Lipinach, † 5. decembra 1960 we Łazu) bě serbski překupc a spěchowar kulturneho žiwjenja w serbskej holi wokoło Łaza.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše ludowu šulu w ródnych Lipinach. W młodych lětach běše najprjedy ratarski dźěłaćer we Łazu a Njeswačidle a potom dźěłaše při tramwajce w Drježdźanach. Wot 1904 bě wobsedźer małeho klamarstwa we Łazu, kotrež wutwari poněčim do wjesneje kupnicy. Po 1945 přepoda swój wobchod Konsumej a poda so na wuměnk.
Haješ spěchowaše serbske narodne žiwjenje w holi wuchodnje Wojerec. W lěće 1912 słušeše k załožerjam Domowiny. Wón bě aktiwny čłon Łazowskeho serbskeho towarstwa „Handrij Zejler“ a nawjedowaše po Prěnjej kaž tež po Druhej swětowej wójnje Domowinsku župu „Handrij Zejler“ we Wojerecach. W lětomaj 1918/19 angažowaše so tež za Serbski narodny wuběrk. Nimo toho bě sobustaw Serbskeho Sokoła a jedyn z iniciatorow Zejlerjoweho pomnika we Łazu.
Haješej, kiž bě wot 1912 tež z čłonom Maćicy, spožči so w lěće 1959 Čestne znamješko Domowiny. Wón bu 10. decembra 1960 w přitomnosći wjacorych serbskich fararjow a zastupnikow serbskeho žiwjenja kaž dr. Jana Cyža, Měrćina Nowaka a Michała Nawki na Łazowskim kěrchowje pochowany.
Jendźelšćina
Jendźelšćina je zapadogermanska rěč a po ličbje rěčnikow třeća najwjetša rěč w swěće. Jako prěnja rěč wužiwa so wot 420 milionow ludźi předewšěm w Zjednoćenym kralestwje, Irskej, Zjednoćenych statach Ameriki a Awstralskej.
Jako hamtska rěč wužiwa so nimo toho w Indiskej, Kanadźe a Južnej Africe.
Jako druha rěč je po cyłym swěće rozšěrjena. Jendźelšćina słuša k 20 oficielnym rěčam Europskeje unije, nimo toho je pódla francošćiny a němčiny tež dźěłowa rěč EU.
Gramatika
Jendźelšćina ma dwaj numerusaj, ale hižo nima ani pady ani genusy. Jenož někotre pronomeny maja dwaj padaj, mjenujcy nominatiw a druhi pad, kotryž funguje jako datiw a akuzatiw.
Křesťanská a demokratická unie – Československá strana lidová
Křesťanská a demokratická unie – Československá strana lidová, krótko KDU-ČSL (serbsce Křesćansko-demokratiska unija – Čěskosłowakska ludowa strona) je čěska křesćansko-demokratiska a konserwatiwna strona, kotraž bu w lěće 1919 załožena. Předsyda je wot januara 2020 Marian Jurečka.
Jan Buk
Jan Buk ( Jan Buck; * 2. awgusta 1922 w Njebjelčicach, † 1. apryla 2019 w Chrósćicach) bě jedyn z najwažnišich serbskich molerjow nowšeho časa.
Žiwjenje
Po ludowej šuli nawukny Buk wot 1937 do 1940 powołanje dekoracikeho molerja. W Druhej swětowej wójnje dyrbješe wot 1941 do 1945 jako wojak w němskej Wehrmachće słužić. Po wójnje spózna krajny rada Jan Cyž wuměłski talent młodeho molerja. Tuž studowaše tutón w lětomaj 1949/50 na statnej wysokej šuli za tworjace wuměłstwa we Wrócławju a wot 1950 do 1953 na Wysokej šuli za tworjace wuměłstwa w Drježdźanach. Wot 1953 skutkowaše wjace hač 40 lět jako wuměłc w Budyšinje a wowliwowaše wuměłsku scenu w Sprjewinym měsće za čas NDR. Běše čłon Koła serbskich tworjacych wuměłcow a přistupi Zwjazkej tworjacych wuměłcow NDR. Wot 1956 do 1976 dźěłaše jako wučer wuměłstwa na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli a wot 1980 do 1989 při Budyskej wječornej šuli w Nadźanecach. Wot 1996 bydleše zaso w staršiskim domje w Njebjelčicach a poslednje lěta w Chróšćanskej starowni swj. Ludmile.
Swoje inspiracije zběraše Buk nimo Łužiskeho brunicoweho rewěra tež na studijnych jězbach do wukraja, mjez druhim w Sowjetskim zwjazku (Uzbekistan), Pólskej, Madźarskej, Bołharskej, Italskej a Francoskej.
Dźěło
Po bywšim nawodźe Serbskeho muzeja Tomaszu Nawce bě Buk „najwuznamniši serbski moler přitomnosće. Jeho molerstwo zběhny serbske tworjace wuměłstwo prěni raz ze samospodobneje, historisce zapołoženeje folkloristiskeje perspektiwy a wotewri jemu nowe dimensije.“ Porno wjele druhim serbskim wuměłcam njetematizowaše hłownje tradicionelne serbske žiwjenje, ale sadźi druhe tematiske ćežišća, hačrunjež wosta jeho dźěło stajnje zwjazane z Łužicu a wuznawaše so wón tež wuraznje k domiznje a serbskemu pochadej. Wulki dźěl Bukowych twórbow so z brunicowymi krajinami srjedźneje Łužicy rozestaji. W pózdnim dźěle je přiwobroćenje k abstrakciji jasnje spóznawać.
Ibiza
thumb|Hrimanje před Ibizu
Ibiza ( Eivissa) je z přestrjenju wot 572 km² třeća najwjetša kupa k Španiskej słušaceje awtonomneje regiony Balearow. Na kupje so katalanski dialekt Ibizenk rěči; hamtskej rěči stej pak katalanšćina a španišćina.
Ibiza ma wokoło 133.000 wobydlerjow a je mjezynarodnje znaty prózdninski cil.
Wysoka žołtnica
Wysoka žołtnica (Lysimachia vulgaris) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
thumb|[[Kćenje|Kćenja]]
Wopis
Wysoka žołtnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Stołpiki su kulojte, zrunane, rozhałuzowane a krótko kosmate.
Łopjena
Łopjena su jejkojće-lancetojte, žałzojće dypkate a zwjetša po třoch hač po štyrjoch mutlički wutworja. Wone su dwójce hač pjeć razow tak dołhe kaž šěroke.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja steja w pyramidojtym kwětnistwje a njesu pjeć owalnych kónčkow. Keluškowe kónčki su na kromje čerwjenojte. Króna je złotožołta, na spódku čerwjenojta a docpěje wulkosć wot 1,5 hač 2,5 cm, mjeztym krónowe łopješka su owalne a krónowe kónčki su na kromje nahe. Próškowe nitki su žałzojće kosmate.
Stejnišćo
Rosće na žórłach, w hrjebjach, łučinowych lěsach a łuhojtych łukach. Ma radšo humozne pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Prawo i Sprawiedliwość
Prawo i Sprawiedliwość („Prawo a sprawnosć“) je nacionalnokonserwatiwna strona w Pólskej, kotraž so dnja 13. junija 2001 załoži. Předsyda je Jarosław Kaczyński.
Při wólbach za pólski sejm w lěće 2015 dósta wona 37,7 % hłosow a dobudźe z tym jako prěnja strona po přewróće wjetšinu sydłow w parlamenće.
Jan Bohuchwał Dejka
Jan Bohuchwał Dejka ( Johann Gottlob Doecke; * 18. februara 1779 w Budyšinje; † 2. awgusta 1853 runje tam) bě serbski publicist a wudawaćel prěnjeho serbskeho časopisa, Serbskeho powědarja a kurěra.
Žiwjenje
Jan Dejka bě syn serbskeho dnjoweho mzdownika a jeho žony. Po krótkim šulskim času a wukubłanju na ćěslu běše wot lěta 1800 na wandrowstwje po sewjernej Němskej, Danskej, pozdźišo po Šleskej, hdźež pobywaše mjez druhim pola ruskeho wójska a potom do Wiena a Prahi, hdźež nawjaza styki ze so wuwiwacym čěskim narodnym hibanjom. Za čas wandrowstwa zeznajomi so z idejemi francoskeje rewolucije.
1807 nawróći so Dejka do Hornjeje Łužicy, hdźež spisa mjez druhim dwě chwalnej basni na přichad Napoleona do Budyšina. 1808 předa jemu nakładnik Johann Christian Schlenker redakciju tydźenika Sächsischer Postillon w Lubiju. Lěto pozdźišo zahaji wudawanje měsačnika Sserßki Powedar a Kurier jako scyła prěnjeho časopisa w serbskej rěči a rozšěrješe jón sam. W časopisu zaběraše so z politiskimi, kulturnymi, hospodarskimi a druhimi temami w duchu rozswětlerstwa. 1812 bu časopis wot censury zakazany.
Wot 1823 wudawaše Jan Dejka němskorěčny časopis Oberlausitzer Landbote z podobnym wobsahom a zaměrom. W lěće 1831 zakónči swoju dźěławosć pola Sächsischer Postillon, 1837 tež pola Oberlausitzer Landbote. Po tym po zdaću hižo publicistisce njeskutkowaše.
W lěće 1847 bě Jan Dejka jedyn z prěnich čłonow Maćicy Serbskeje.
Kurt Biedenkopf
mini|Kurt Biedenkopf w lěće 2010
Worsma
thumb|left Worsma je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1588 załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Kurt Biedenkopf
Kurt Hans Biedenkopf (* 28. januara 1930 w Ludwigshafenje; † 12. awgusta 2021 w Drježdźanach) bě němski jurist, wysokošulski wučer a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije. Wón bě wot znowazałoženja wuchodoněmskich krajow w lěće 1990 hač do lěta 2002 ministerski prezident Swobodneho stata Sakskeje.
Žiwjenje
Kurt Biedenkopf narodźi so jako syn Wilhelma Biedenkopfa z Kamjenicy, techniskeho direktora Buna-zawodow w sakskim Schkopauwje. Tam wopytowaše gymnazij hač do kónca Druheje swětoweje wójny, hdyž so swójba do Hessenskeje přesydli. Biedenkopf měješe štyri dźěći z prěnjeho mandźelstwa.
Skutkowanje
mini|Biedenkopf z mandźelskej po dobytych wólbach lěta 1990 Biedenkopf studowaše w lětomaj 1949/50 w Zjednoćenych statach politiske wědomosće a wot 1950 w Němskej prawowědu a ekonomiju, najprjedy w Mnichowje a potom w Frankobrodźe nad Mohanom, hdźež bu w lěće 1958 promowowany. 1963 habilitowaše so za byrgarske, wikowanske, hospodarske a dźěłowe prawo a skutkowaše wotnětka na Bochumskej uniwersiće. Po přewróće bě w lěće 1990 za krótki čas z profesorom za ludohospodarsku wědomosć w Lipsku.
Na politiskim polu skutkowaše wot 1973 do 1977 jako generalny sekretar strony CDU, wot 1976 do 1980 jako čłon Zwjazkoweho sejma a 1980–88 jako čłon krajneho sejma w Sewjerorynsko-Westfalskej. Tam kandidowaše w nalěću 1980 za swoju stronu bjez wuspěcha při wólbach za krajny sejm přećiwo ministerskemu prezidentej Johannes Rau (SPD).
Dnja 16. januara 2002 wozjewi wotstup ze zastojnstwa k 18. apryla samsneho lěta dla přiběraceje kritiki na swojim stilu wjednistwa – ludźo pomjenowachu jeho žortnje „kral Kurt“ – a dla wjacorych aferow. Z naslědnikom sta so Georg Milbradt.
Poslednje lěta swojeho žiwjenja bydleše Biedenkopf z mandźelskej Ingrid zaso w Drježdźanach.