cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Łužiske hory
Geologija
thumb|Napohlad Kotmarja wot Habrachćic Łužiske hory su najwjetša granitowa kónčina w srjedźnej Europje. Tuta saha tež hišće dźensa hač do pólskeho teritorija Hornjeje Łužicy na wuchod wot Łužiskeje Nysy. Byrnjež kamjenizny poprawom geologisce granodiority byli, je so tola pomjenowanje Łužiski granit zadomił. Wottwarjowachu a wottwarjuja so jón we wjacorych skałach a su jako přirodne dźěłowizny daloko rozšěrjene.
Jasnje młódše hač granity su zbytki staršich wulkanow z terciera. Dołhi rjećaz wulkaniskich horow wot Čěskich Srjedźohorin přez Łužiske horiny pokročuje so we Łužiskich horach hač k Łužiskej Nysy. Tajke bazaltowe hory su na př. Kotmar, Lubijska hora a Sedło.
Najwuznamniše geologiske dislokaciske pasmo je Łužiske přesunjenje, při tutym přesunjenju je so granitowa plečica Łužicy nad pěskowc na juhu sunyła. Hórnistwowe pospyty we Łužiskich horach běchu njedostatka na rudach dla mało wuspěšne. Město toho bě tuta kónčina něhdy centrum granitoweje industrije w Němskej. We formje plesternakow, chódnikowych plečicow, płotowych stołpow, elementow fasadow a m.w. so tutón material w cyłkownym srjedźoněmskim rumje namaka.
Topografiske wopisanje
Na juhu wot jich leža w dólnej wani: Kumwałd, Wjelećin a Wjazońca. Druhi hórski rjećaz rozpřestrěwa so wot Běłoboha (499 m) přez Pikowsku horu (486 m), Chołmy (487 m), Weifaer Höhe (505 m) do Sokolnika, kotryž je z 589 metrami najwyše wuhorbjenje Łužiskich hór.
Na juhu wot tutoho hórskeho rjećaza leža zaso w dole: Nowosólc-Horni Hródk, Wopaka, Hołbin, Załom nad Sprjewju a Wołbramecy. Třeći hórski rjećaz twori zdźěla statnu mjezu z Čěskej a započina so při Kotmarju (583 m), pokroči přez Schlechteberg (486 m), Taubenberg (458 m), Brandbusch (443 m), Hutberg pola Wołbramec (503 m), Hoher Hahn pola Langburkersdorfa (528 m) hač k Ungerej (538 m).
Doły Łužiskich hór a južneje Hornjeje Łužicy su husće wobsydlene a zatwarjene. Hdyž so wot Wjazońcy po B98 a B96 přez doły do Žitawy jědźe, da wostawaš na něhdźe 60 km dołhej čarje faktisce stajnje w zwisowacym sydlišću, dokelž tu sydlišća kaž na parlowu šnóru stykane leža a jedne do druheho přechadźa.
Łužiske hory su tež hłowna kónčina Hornjołužiskeje narěče z typiskim jazykowym Rrr, praja, zo ludźo maja "a Radl a dr Gurgl" (serbsce koło w kyrku) a tu je tohorunja wjele chěžow ze stołom – domy, kotrež słowjanske kładźite twarstwo a němske tykowane twarstwo w sebi zjednoćeja.
Koleso
miniatur|Koleso Koleso (němsce Fahrrad) je jězdźidło, kotrež so jenož z mocu musklow pohonjuje. Zwjetša so móc z pomocu pedalow přenošuje.
Kolesa rozeznawaja so po wulkosći, družinje ćěrjenja, wašnju konstrukcije abo materialu.
1012 Sarema
1012 Sarema je asteroid, kotryž ma přeměr 22 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 12. januara 1924.
Wón bu pomjenowany po figurje Sarema z ruskeje basnje Bachčisarajska studnja (Бахчисарайский фонтан) Aleksandra Puškina.
Wóstowa hubinka
Wóstowa hubinka (Orobanche reticulata) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Mjechki zabrij
Mjechki zabrij (Galeopsis pubescens) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wuchodogermanske rěče
Wuchodogermanske rěče su podskupina germanskich rěčow, kotrež dźensnišo su mortwe rěče.
Pisomne dokłady jenož z gotišćiny eksistuja.
1014 Semphyra
1014 Semphyra je asteroid, kotryž ma přeměr 50 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 29. januara 1924.
Gurbansoltan eje
Gurbansoltan eje (do 2004 Ильянлы, Йыланлы / Iljanly, Ýylanly) je město w Daşoguzskej oblasći na sewjeru Turkmenistana.
Leži na sewjeru pusćiny Karakum něhdźe 25 kilometrow zapadnje Daşoguza.
Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
K serbskim hudźbnym skupinam liča wšitke hudźbne formacije, kotrež tworja swójske twórby a tute přednjesu abo twórby druhich wuměłcow předstajeja. Serbska lyrika, respektiwnje zasopodaće serbskich tekstow je přiwšěm sekundarny kriterij za serbsku skupinu. Hłowny kriterij je poprawom přisłušnosć sobustawow k serbskemu ludej. Tak eksistuja tež měšane formy skupinow ze serbskimi a němskimi čłonami.
Tež solo-hudźbnicy při wustupach ze skupinu wustupuja ale při tym je skupina jenož k přewodźenju hudźbnika na jewišću.
Stawizny serbskich skupinow
Hłownje hodźi so nastaće serbskich skupinow do štyrjoch fazow resp. časowych wotrězkow rozrjadować.
Faza 1: Do přewróta
Do tutoho časa přisłušeja prěnje serbske skupiny kaž Kadenca.
Jan Gólč
Jan Herman Gólč ( Johannes Herrmann Goltzsch; * 4. meje 1864 w Rakecach, † 16. oktobra 1916 runje tam) bě serbski ewangelski farar w Budyšinskej a Rakečanskej wosadźe.
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
Faza 2: 1990-te lěta
Prěnje serbske rockowe a metalowe skupiny nastanu, na přikład Awful Noise, najznaćiša a wuspěšniša skupina, Crying Blue ze swojim spěwarjom a gitaristom Istvánom Kobjelu a Stoned Hajtzer, kiž su ze swojim kompleksno-eksperimentalnym metalom bjez přirunowanja a du z jich Nihihu dospołnje na swójskich pućach. Tohorunja do toho časa słuša kabaretna skupina Lózy Hólcy, kotraž dla hinašeho stila a wašnja (program ze skečemi a spěwami) so přirunować njehodźa. Zhromadnje maja wšitke skupiny, zo běchu tak wuspěšne, zo je so za nahrawanje profesionelneje cejdejki hodźało (štož w tamnych fazach so wjace njejewi, nimo SG Sněhowka, je pak to naslědnik Lózych Hólcow).
Faza 3: Přewrót do noweho lěttysaca
K spočatkej noweho lěttysaca su so załožili wjacore nowe skupiny, tež pola nich je so tendenca k twjerdym zynkam dale wjedła. Dźěći tutoho časa su na přikład Mailed Flyer, kiž pak su so 2001/02 zaso rozpušćili, DeyziDoxs, kotraž je hač do dźensnišeho znata a wuspěšna skupina a Blind Judgement, kotraž běše hač do rozpušćenja 2006 najtwjerdša formacija we Łužicy. Wot tutych skupin eksistuja wšelake natočenja a demo-cejdejki (kiž su w padźe DeyziDoxs chětro profesionelnje natočene), ale lědma alby.
Jan Gólč
W Lipsku wobdźěli so Gólč na serbskim studentskim žiwjenju. Wón bě čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa a starši Lipšćanskich serbskich studentow kaž tež krótki čas sobuwudawar studentskeho časopisa Łužiski Serb. W nim, we Łužicy a w Almanachu k wopomnjenju dźesateje hłowneje schadźowanki serbskeje studowaceje młodźiny (Budyšin 1884) wozjewi mjez 1882 a 1888 rjad kulturnohistoriskich a literarnych přinoškow. W lěće 1900 wuda nabožinski spis Slubjeny kraj a přewza po Friedrichu Selli redaktorstwo njedźelskeho łopjena Pomhaj Bóh.
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
Faza 4: Wot spočatka 21. lětstotka hač k dźensnišemu dnjej
Do poslednjeje fazy hač k dźensnišim słušeja skupiny kaž Severus, Sharp Tongue (wobej hižo rozpušćenej), Widła, The Genious a Invisible Ink. Charakterizujomne za tute skupiny je, zo so hišće w nastaću přebywaja, najwjace tutych skupin nima tuchwilne hišće wjace hač 1, 2 wustupaj a zo w směrje přeco hišće rock přewahuje, k pytnjenju je pak tendenca wróćo k menje twjerdeje hudźby. Wuwzaće tworja tu SG Sněhowka a Wólbornosće, kotřiž dla nazhonjenja jednotliwych sobustałow a zabawjaceho charaktera wjace ludźi kaž tež staršu generaciju narěča. Popularne polo młodeje serbskeje hudźby je kombinacija tradicionelneje serbskeje folklory z modernej hudźbu, kaž je to pola Berlinskeje dróhi (punk-folk), skupiny Jankahanka (folk/rock) abo pola Die Folksamen (folk/rock) z Choćebuza z wašnjom.
Situacija dźensa a wuhlad do přichoda
Hudźbna situacija we Łužicy njeje špatna, dorost je tu, by so dyrbjał jenož spěchować, a na tutym pobrachuje. Potencial je w tutych skupinach wulki, ale trjebaja móžnosć wustupować. Za młodych wuměłcow pobrachuja cyle jednorje móžnosće prezentowanja. Sami koncert na nohi stajić dla financielnych přičinow njeje móžne a jednotliwe kluby a towarstwa so financielneho rizika tež straša, štož hladajo na to, zo přeco wjele konkurency maš, njedźiwa.
Jan Gólč
Wón bě woženjeny z Amaliju Awgustu, rodź. Křižanec (1869–1948).
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
Situacija dźensa a wuhlad do přichoda
Serbska Łužica je hišće chětro chuda na wšelakich hudźbnych směrach, ale wšelake pohiby w serbskej hudźbnej scenje pokazaja na bórzomne polěpšenje.
Nowa Gineja
Nowa Gineja ( New Guinea, Niugini,  Papua) je kupa w juhozapadnym Pacifiku, kotraž słuša geografisce do Oceanije a je z přestrjenju wot 786.000 km² po Grönlandskej druha najwjetša kupa na zemi. Wuchodna połojca słuša k 1975 załoženemu statej Papuwa-Nowa Gineja; zapadny dźěl je z lěta 1963 wobsadźeny wot Indoneskeje. Kupa je 2400 kilometrow dołha a hač do 400 kilometrow šěroka.
Na Nowej Gineji nadeńdu so najwjetši tropowy lěs Awstralazije, najbohatše korališća swěta a najwjetša biodiwersita zwonka Amaconasa. Jónkrótne je tež rěčna wšelakorosć na kupje, hdźež wužiwa so něhdźe 1000 wšelakich rěčow.
Najwyši dypk na kupje je wjeršk hory Puncak Jaya (tež Carstenszowa pyramida; 4884 m), na kotrymž nadeńdu so najebać połoženja blisko ekwatora hišće powostanki lodowca. Najwjetše město je stolica Papuwy-Noweje Gineje, Port Moresby. Cyłkownje bydli 7,5 milionow ludźi na Nowej Gineji.
Sewjerowuchodny dźěl kupy bě wot 1884 do 1919 z němskej koloniju.
Lakišćina
thumb|left|250px Lakišćina (Лакку маз; Lakku maz) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan.
thumb|500px|left| Lakski alfabet (1928—1937)
Małokwětkata dźiwizna
Małokwětkata dźiwizna (Verbascum thapsus) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
Marko Smoler
thumb|Marko Smoler wokoło 1911 Marko Domaš Aleksander Smoler (* 21. decembra 1857 na Židowje; † 11. apryla 1941 w Budyšinje) bě nakładnik a redaktor, mjez druhim Serbskich Nowin.
Žiwjenje
mini|Smolerjec swójbny row na Hrodźišku Marko Smoler narodźi so jako syn Jana Arnošta Smolerja na Židowje. Po měšćanskej preparandźe wopyta Marko Smoler gymnazij w Budyšinje. Wosebje w swojich młodych lětach spisa a přełožowaše tež powědančka z rušćiny a čěšćiny. Wón běše w lěće 1875 sobuzałožer Schadźowanki a wot lěta 1877 načolnik Smolerjec knihićišćernje w Budyšinje na Lawskich hrjebjach. Za čas Smolerja wuchadźachu w jeho nakładnistwje nimale wšitke serbske nowiny a časopisy. Wot 1884 do 1937 běše redaktor a wudawaćel Serbskich Nowin. Smoler, kotryž běše w mnoho serbskich towarstwach, kaž na přikład Budyskej Bjesadźe aktiwny, załoži 1920 hromadźe z Hermanom Šlecu a Janom Skalu w Budyšinje prěnju serbsku sokołsku jednotu.
Marko Smoler běše wot 1879 čłon, wot 1923 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje kaž tež čestny sobustaw Maticy Srpskeje w Novim Sadźe.
Wón bu na Budyskim Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.
Billopillja
thumb|left
Billopillja je město w Sumskej oblasći na wuchodźe  Ukrainy, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Wyr něhdźe 45 kilometrow sewjerozapadnje Sumow.
Ma něhdźe 16  tysac wobydlerjow.
Hórski bałdrijan
Hórski bałdrijan (Valeriana montana) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae).
Wopis
Hórski bałdrijan docpěwa wysokosć wot 10 hač 50 cm.
Stołpik njese 3-8 jejkotych, błyšćaco zelenych łopjenow.
Wysoke łopjena su lancetojte a zelene.
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja su róžojte abo běłe. Kwětnistwo wobsteji z mnoholičbnych kćenjow a je čumpaće-pakićojte.
Stejnišćo
Rosće w čumpatych, skalnych lěsach a na drjebiznowych nasypach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europje rozšěrjena.
Dźiwja róža
Dźiwja róža (tež płótna dźiwja róža ; Rosa canina) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Jeje płód je šiplenka.
Wopis
Dźiwja róža je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač 3 m.
Hałuzy su wobłukaće přewisowace abo łažace.
Łopjena
Łopjena su nahe a 5-7-ličbnje pjerite. Jich stołpik je njekosmaty, ale často njese stołpikate žałzy a serpikojte kałače.
Kćenja
Kćěje w juniju. Kćenja su jasnoróžojte, sedźa zwjetša po wjacorych na nahich stołpikach a docpěja šěrokosć wot 4 hač 5 cm. Keluškowe łopješka su po času kćěwa wotwodźěte a před zrałosću wotpadaja. Zwonkowne keluškowe łopješka su přez šwižne přiwiski pjerite. Pěstki su swobodne, krótke a jenož małko z kćenjoweho bónčka sahaja.
Płody
Šiplenka je čerwjena, naha a šwižnje jejkojta.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Dobrná
Dobrná ( Hochdobern abo jenož Dobern) je wjes a gmejna při južnej kromje Połobskich pěskowčin na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so blisko Benešova mjez horomaj Dobrná (535 m) a Sokolí vrch (506 m), šěsć kilometrow wuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Krasnogorsk
thumb|left
Krasnogorsk je město ze 130.000 wobydlerjemi při Moskwje w ruskej oblasći Moskwa. Je zarjadniske sydło Moskowskeje oblasće.
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Wysočiny
Wysočiny su 406 metrow wysoka hora we wuchodnej Hornjej Łužicy a po Ahlbergu (411 m) druhi najwyši wjeršk Limasa w Zhorjelskim wokrjesu. Nadeńdu so sewjerozapadnje Kralowskeho haja a juhowuchodnje Ćěmnic (Thiemendorf).
Blisko wjerška namakatej so hórski hosćenc a 22 metrow wysoka rozhladna wěža kaž tež wjacore skalne wěže ze zornowca. Přez Wysočiny běžitej europska pućowanska dalokošćežka E 10 (Finska–Španska) a Jakubowy puć ze Zhorjelca do Budyšina.
Łobjo-Habolski kanal
Łobjo-Habolski kanal ( Elbe-Havel-Kanal) je 56 kilometrow dołha kumštna wódna dróha w Saksko-Anhaltskej a Braniborskej. Wotšćěpjuje so wot Łobja wuchodnje wot Dźěwina a wjedźe do Habole blisko Brandenburga nad Habolu.
Ašmjany
thumb|left
Ašmjany je město w Hrodnjanskej oblasći w Běłoruskej, blisko litawskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Ašmjanskeho rajona.
Apache OpenOffice
Apache OpenOffice je swobodna běrowa software, kotraž wot paketa OpenOffice.org pochadźa.
Ašmjany
Leži něhdźe 160 kilometrow sewjerowuchodnje města Hrodna, 120 kilometrow sewjerozapadnje Minska a 50 kilometrow juhowuchodnje Vilniusa při dalokodróze M7 (Minsk–Vilnius). Hraničny přechod je 21 kilometrow zdaleny.
Apache OpenOffice
Wobstejo mjezy druhim z procesora teksta Writer, programa za tabelarisku kalkulaciju Calc, programa za prezentacije Impress a programa za datowe banki Base. Składuje dataje w formaće OpenDocument (ODF), kiž je standard ISO/IEC, móžno pak je tež konwersija do druhich formatow, na přikład Microsoft Office.
Ašmjany
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Apache OpenOffice
Apache OpenOffice je dźělnje kompatibelny z LibreOffice, kiž je so wot OpenOffice.org wotšćěpił, nic jenož w formaće datajow, ale tež dźělnje což nastupa přidawki.
Ašmjany
Sydlišćo je so w lěće 1341 prěni raz naspomniło a wot lěta 1566 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Apache OpenOffice
Rozšěrjenje
Jako OpenOffice.org, paket je so často we wjele distribucijach Linuxa jako standardowa běrowa software wuběrał. Hdyž konflikt mjezy OpenOffice a LibreOffice nastawa, rozsudźuje so wjetšina distribucijow za LibreOffice.
Iršawa
thumb|left
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1341 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Friedrich Schiller
mini|upright|Friedrich Schiller w lěće 1794
Johann Christoph Friedrich von Schiller (* 10. nowembra 1759 w Marbachu, Württembergska; † 9. meje 1805 we Weimarje, Saksko-Weimarska) bě němski basnik, filozof a stawiznar. Wón płaći jako jedyn z najwuznamnišich němskich dramatikarjow, lyrikarjow a esejistow.
Wón studowaše najprjedy prawnistwo a wot 1776 do 1780 medicinu w Stuttgarće a bu w lěće 1780 promowowany. Hnydom dźiwadłowy debit „Die Räuber“ (1782) bě wuznamny přinošk k dramatice doby „Sturm und Drang“ a k swětowej literaturje.
Po ćěkańcy z Württembergskeje nadeńdźe w Durinskej nowu domiznu a zezna we Weimarje Wielanda, Herdera a Goethy. Hromadźe wuwiwachu Weimarsku klasiku.
Wjele wot Schillerowych dźiwadłowych kruhow słušeja k standardnemu kanonej němskorěčnych dźiwadłow. Jeho balady słušeja k najznaćišim němskim basnjam.
Po Schilleru pomjenowane su Friedricha Schillerowa uniwersita w Jenje a wjele gymnazijow a dalšich šulow mjez druhim w Budyšinje, Lipsku, Marbachu a dalšich městach.
Jan Awgust Jenč
Narodźiso jako syn měšćana-chěžkarja w Budyšinje, hdźež wopytowaše wot 1853 do 1856 Krajnostawski wučerski seminar. Wot 1856 do 1901 běše z wučerjom w Drježdźanach.
Skutkujo zwonka domizny slědźeše Jenč wjele w Drježdźanskich bibliotekach a archiwach. Jeho wědomostne nastawki wozjewichu so we wšelakich němskich a serbskich časopisach a dźěl Jenčoweho slědźerskeho zawostajenstwa nadeńdźe so w Serbskim kulturnym archiwje w Budyšinje. W lěće 1910 rozestaješe so w časopisu Łužica kritisce z antiserbskim romanom Paula Kellera Die alte Krone. Nimo toho dopisowaše do Časopisa Maćicy Serbskeje (1885–96 a 1910–12). Wot lěta 1877 bě z čłonom Maćicy.
Nikel (oblasć Murmansk)
thumb|left Nikel (, do 1945 ) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji.
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Murmanska.
Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1935 załožiło a słušeše do lěta 1944 k Finskej.
Citronowa zawobalenka
Citronowa zawobalenka (Monarda citriodora) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Citronowa zawobalenka jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot hač do 60 cm. Rołkojte kćenja su zhibnjene a přijomnje wonjeja. Normalnje su běłe, róžojte abo lila. Jich klama je kosmata.
Jan Gotttrau Běmar
Jan Gotttrau Běmar ( Johann Gotttrau Böhmer; * 29. awgusta 1710 w Budestecach, † 11. junija 1779 runje tam) bě serbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Narodźi so w lěće 1710 jako syn Budestečanskeho fararja Jana Běmarja a bratr Jana Gotthelfa a Jana Gottholda Běmarjec. Po wopyće Budyskeho gymnazija hač do lěta 1728 wuknješe pola staršeju bratrow a studowaše wot 1732 w Lipsku, najprjedy prawnistwo a wot 1733 do 1737 teologiju. Za tón čas běše z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy jako domjacy wučer pola zemjanskeje swójby we Wolešnicy. Wot 1740 skutkowaše jako pomocny prědar pola swojeho nana w Budestecach, hdźež přewza po nanowej smjerći w lěće 1742 farske městno.
W lěće 1751 přełožowaše Lutherowu Domjacu postilu sobu, nimo toho wuda někotre składnostne modlitwy.
Widła
Widła bě serbska skupina, kiž je so załožiła w lěće 2005. Jeje hudźbny směr mjenowaše so ancient sorbian blood metal, štož je měšeńca z deathmetala a blackmetala. Po formje a zwuku orientowaše so skupina po klasiskich přikładach mjenowaneju hudźbneju směrow.
Prěni wustup měješe skupina 22. apryla 2006 na koncerće The Last Gathering ze skupinomaj DeyziDoxs a Blind Judgement, na kotrymž so poslednja wot swojich přiwisnikow rozžohnowaše. Tam dožiwi Widła wulkotny započatk a žněješe wot publikuma dobru rezonancu. Tak sta so wona po rozpušćenju Blind Judgement z najtwjerdšej serbskej skupinu.
Powšitkownosće
Teksty skupiny běchu zwjetša w jendźelskej rěči.
Eksistuje tež audio-natočenje jich prěnjeho wustupa.
Mět
Mět je serbske swójbne mjeno mjez druhim slědowaceju wosobinow:
Arnsdorf
Arnsdorf je mjeno wjacorych sydlišćow w Němskej a Čěskej:
Proslava
Proslava je planowa słowjanska rěč.
Eksterne wotkazy
<br style="clear:both;" />
Völkel
Völkel je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Tešnaŕ
Tešnaŕ (zněmčene zwjetša Teschner) je delnjoserbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:
1016 Anitra
1016 Anitra je asteroid, kotryž ma přeměr 53 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 31. januara 1924.
Pleso
Pleso (tež Plesow; ) je gmejna w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow.
Geografija
Pleso leži někak wósom kilometrow wuchodnje wot Wikowa a někak dźesać kilometrow zapadnje wot Łuchowa. Južnje Plesowa ćeče Čorny Halštrow.
Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušatej wjesnej dźělej Dolinki a Kałow (Kahla) kaž tež sydlišćo Pleso-juh (Plessa-Süd, něhdyši Grödener Schraden).
Wobchad
Přez Pleso wjedźetej zwjazkowa dróha 169 a železniska čara Lipsk–Wojerecy.
1015 Christa
1015 Christa je asteroid, kotryž ma přeměr 101 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 31. januara 1924.
Popjernik
Popjernik (Elatine) je ród ze swójby popjernikowych rostlinow (Elatinaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
14. meje
14. meje abo '''14. róžownika''' je 134. dźeń gregorianiskeje protyki (135. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 231 dnjow hač do kónca lěta.
Pěskowy zabrij
Pěskowy zabrij (Galeopsis ochroleuca) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Zahrodny wotrožnik
Zahrodny wotrožnik (Consolida ajacis, syn. Consolida ambigua, Delphinium ambiguum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Nowa Wjes
Nowa Wjes je pomjenowanje:
Zahrodny wotrožnik
Wopis
Jeho kiće su husćiše hač te pólneho wotrožnika.
Płody su kosmate.
1018 Arnolda
1018 Arnolda je asteroid, kotryž ma přeměr 16 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 3. měrca 1924.
2017
2017 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Mjetelata dźiwizna
Mjetelata dźiwizna (Verbascum pulverulentum) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae).
2017
Druhdźe
mini|upright|[[Michael Kretschmer – naslědnik Stanisława Tilicha jako sakski ministerski prezident]]
Wumrěće
mini|upright|[[Roman Herzog]] mini|upright|[[Chuck Berry (2007)]]
Smjejkotak
thumb|Smjejkotak Smjejkotak ( Smiley []) je grafiski symbol, kotryž smějkot zwobraznjuje.
Ralbicy
Ralbicy ( Ralbitz) su wjes w sakskim wokrjesu Budyšin. Wjeska słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži w serbskim sydlenskim rumje Hornjeje Łužicy.
Stawizny
Wjes naspomni so prěni króć wokoło lěta 1264 jako Radelwiz. Ralbicy słušachu – kaž wšitke wsy katolskich Delan – hač do 19. lětstotka do ležownostneho knjejstwa klóštra Marijineje hwězdy.
Dnja 6. oktobra 1896 zniči wulki woheń dźewjeć statokow a dwě bróžni we wsy.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po statistice Arnošta Muki cyłkownje 260 wobydlerjow, z nich 259 Serbow a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 88,5 %.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Ralbic
Nabožina
Ralbicy su wot lěta 1752 katolska cyrkwinska wjes wosady swjateje Katyrny, do kotrejež słuša tež hnadowne městno Róžant kaž tež wjeski Konjecy, Łazk, Nowoslicy, Sernjany, Smjerdźaca a Šunow z cyłkownje 1868 katolikami w lěće 2017 (2015: 1873). Tuchwilny farar je Šćěpan Delan (wot 2015).
Kermuša swjeći so w Ralbicach kónc nowembra, tuž je Ralbičanska kermuša poslednja serbska.
Astrid Lindgren
Lindgren słuša ze cyłkownym nakładom wot wjace hač 145 milionow eksemplarow k najsławnišim awtoram dźěćacych knihow na swěće. Jeničce w Němskej bu znajmjeńša 20 milionow knihow předawane. Spisowaćelka je duchowna mać wot Pippi Langstrumpfec, Michela z Lönneberga, Ronje, Madity, Mio, Kalla Blomquista a wjele dalšich figurow.
Wysoka hubinka
Wysoka hubinka (Orobanche eliator) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow  (Orobanchaceae).
Vlastimil Podracký
Vlastimil Podracký (* 5. septembra 1940, Praha) je čěski publicist a spisowaćel.
Zawidow
Zawidow (serbsce tež Židźin;, ) je město w pólskim dźěłu Hornjeje Łužicy. Leži w Delnjošleskim wojewódstwje při hranicy z Čěskej a ma něhdźe štyri a poł tysac wobydlerjow.
Pazlicy
Pazlicy je pomjenowanje:
Beno Mět
Beno Mět ( Benno Mieth; * 6. junija 1925 w Hatach, † 1. apryla 2011 we Weinsbergu, Badensko-Württembergska) bě serbski dźiwadźelnik, kiž hraješe předewšěm charakterowe róle w ludowym dźiwadle.
Hrańčik
Hrańčik (tež Rančik; Rehnsdorf) je wjeska  w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1950 k městu Halštrow a leži mjez 270 a 305 m nad mórskej hładźinu w Halštrowskich horach pod Čornej horu (413 m). Hač do lěta 1921 bě Hrańčik samostatna gmejna, po tym najprjedy dźěl Walowskeje gmejny.
Beno Mět
Syn skałarja absolwowaše po Druhej swětowej wójnje dźiwadłowe wukubłanje. Prěni angažement dósta 1950 při Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje. Slědowachu angažementy při Choćebuskim dźiwadle (1956), Budyskim měšćanskim dźiwadle (1958 a 1961), Dźiwadle młodeje generacije w Drježdźanach (1959), Dźiwadle hórnikow w Złym Komorowje (1962), Krajnym dźiwadle w Hali nad Solawu (1972) a wot 1990 do 1996 znowa při zjednoćenym Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje. Nimo toho měješe Mět wjacore róle w telewiznych filmach kaž na přikład w rjedźe Polizeiruf 110. W lěće 2002 skutkowaše sobu we filmje Tonija Bruka Tři pjeršćenje.
Beno Mět měješe třoch synow z mandźelskej Johannu, rodźenej Mrozec. Jeho wnučka Nicole Mieth je tohorunja dźiwadźelnica.
Hrańčik
Susodne wjeski su Dobrik na sewjerowuchodźe, Rušica na juhowuchodźe a Möhrsdorf na zapadźe.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Reynssdorf je z lěta 1420. Znajmjeńša ze 17. lětstotka měješe Hrańčik ryćerkubło.
Křesćanscy Hrańčičenjo přisłušeja Halštrowsko-Protečanskej wosadźe.
Čorny woblěd
Čorny woblěd (Hyoscyamus niger) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae).
thumb|Habitus
Wopis
Čorny woblěd je žałzojće kosmate, njepřijomnje wonjace, jednolětne abo dwulětne zelišćo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač do 80 cm. Rostlina njepřijomnje ćehnje.
Stołpiki su zrunane, tupohranite a jednory abo rozhałuzowane.
Płody
Płody su karančkojte kapsle, kotrež so z wěčkom puknu.
Maćizny
Łopjena a symjenja wobsahuja skopolamin a atropin.
Stejnišćo
Rosće na drjebiznje, pustych płoninach a rolach wobkopankow. Ma radšo na prawym měrje suche, na dusyku bohate pódy na słónčnych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje, w sewjernej Africe a Indiskej rozšěrjena.
1020 Arcadia
1020 Arcadia je asteroid, kotryž ma přeměr 55 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 7. měrca 1924.
Wjenka
Wjenka abo Wjeńka (zněmčene zwjetša Wenke) je hornjoserbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Čorne morjo
Čorne morjo (bołharsce Черно море/Černo more, turkowsce Karadeniz, rumunsce Marea Neagră,rusce Чёрное море, ukrainsce Чорне море) je nutřkokrajne morjo Srjedźneho morja, z kotrymž je zwjazane přez mórske wužiny Bosporus a Dardanelle a přez Egejske morjo. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana. W sewjerowuchodźe ležace Azowske morjo mjez Ukrainu a Ruskej płaći jako dźěl Čorneho morja.
Na zapadźe mjezuje z Bołharskej a Rumunskej, na sewjeru z Ukrainu, na sewjerozapadźe z Ruskej federaciju, na wuchodźe z Georgiskej a na juhu z Turkowskej.
Čorne morjo ma přestrjeń wot 436.400 km² a maksimalnu hłubokosć wot 2.206 metrow. Jeho najwjetše přitoki su Dunaj, Dnjepr, Dnjestr a Don (přez Azowske morjo).
Drobny popjernik
Drobny popjernik (Elatine hydropiper) je rostlina ze swójby popjernikowych rostlinow (Elatinaceae).
Nyýazow
Nyýazow (do 1993 Täzebazar) je městačko w Daşoguzskej oblasći na samym sewjeru Turkmenistana, bjezposrědnje při uzbekskej hranicy.
Dósta w lěće 1993 mjeno tehdyšeho turkmenskeho prezidenta Saparmurata Nijazowa.
Leži při sewjernej kromje pusćiny Karakum w powodźenskej krajinje rěki Amudarja něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Daşoguza.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow a wot lěta 2016 měšćanske prawa
Šiplenka
Šiplenka je papłód rozdźělnych družinow róžow, wosebje dźiwjeje róže. Regionalne mjeno je šipka. Stary prawopis bě šipleńka.
Wopis
Zrałe płody su oranžowe hač čerwjene. Bělizna a symjenja wobsahuja wuhlikowe hydraty, třěski, płodowe kisaliny a pektiny, ale tež witamin C.
Gjorge Ivanov
thumb|Gjorge Ivanov (2017) Gjorge Ivanov ( Ѓорге Иванов; alternatiwna transkripcija: Đorge Ivanov (serbisce a chorwatsce), Georgi Iwanow a Djordje Ivanov; * 2. meje 1960 we Walandowje, Juhosłowjanska) je makedonski politikar, politiski wědomostnik a profesor na Fakulće za prawo w Skopju, kiž bě wot 2009 do 2019 statny prezident Sewjerneje Makedonskeje. Wón je čłon nacionalno-konserwatiwneje strony VMRO-DPMNE.
Rehnsdorf
Rehnsdorf je němske mjeno slědowaceju wsow:
Buryn
thumb|left
Buryn je městačko w Sumskej oblasći na sewjeru Ukrainy, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Čaša něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Sumow.
Swislač (město)
thumb|left
Swislač je městačko w Hrodnjanskej oblasći na samym zapadźe Běłoruskeje, blisko pólskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Swislačskeho rajona.
Leži něhdźe 70 kilometrow južnje wot města Hrodna při hornim běhu rěčki Swislač, přitoka Njemena.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1256 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2000 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Bohuslav Fuchs
mini|Pavilon města Brna, natwarjeny w lětomaj 1927 a 1928
mini|Tesařowy dom 1936 Bohuslav Fuchs (* 24. nalětnika 1895 w Všechovicach, Morawa, Rakusko-Wuherska; † 18. požnjenca 1972 w Brnje) bě morawski resp. čěskosłowakski architekt, teoretikar architektury, měšćanski planowar, rysowar, a designer meblow. Fuchs płaći husto jako najwažniši čěskosłowakski architekt moravskeje šule a sobuzałožer moderneje europskeje architektury 20. lětstotka.
Žiwjenjoběh
Narodźi so jako syn małeho překupca w Všechovicjach (hłowne naměsće), wopytowaše realnym gymnaziju w Holešowje a - po wučbje murjerja studowaše Techniska (twarjenska) fachowa šula w Brnje a bu 1910 na přeprošenje profesora Jana Kotěru na Prasku akademiju wuměłstwa. W lěće 1919 promowowaše w Praze. Wot 1945 bě z profesorom měšćanski planowar na Techniskej uniwersiće (VUT) w Brnje Fuchs zaběraše so wosebje z betonowymi a woclobetonowymi twarami a naćisny twarjenja w Čěskosłowakskej kaž tež we wukraju, na přikład w Francoskej, Šwedskeje, Zjednoćenych statach Ameriki, Italskej. Jedyn z jeho najznaćišich twarjenjow je hotel Avion w Brnje, Pawilon Brno, šula Vesna,
Žórła
Informacije wo architekće pola archiweb.cz (čěs.)
Skalny januškowc
Skalny januškowc (Ribes petraeum) je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow (Grossulariaceae).
Wopis
Skalny januškowc je w lěću zeleny, zruna rosćacy, jara rozhałuzowacy kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 2 m. Sylne wurostki su šěrobrune, nahe a njenjesu ćernje ani kałače. Sylnje wurostki su šěrobrune a nahe.
Łopjena
Měnjate łopjena su dołho stołpikate, rězane, maja kulojty wobrys, docpěja šěrokosć wot hač do 10 cm. Wobsteji z 3 wulkich a 2 małkeju lapow, kotrež druhdy su jenož njejasnje wutworjene. Wone su na delnim boku tróšku kosmate, a na hornim boku chětro zmoršćene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Zwjetša pjećličbne kćenja su přeco dwusplažne, načerwjeń barbjene a docpěja šěrokosć wot 4 hač do 9 mm. Wone steja po dźesaćoch hač po pjatnaćoch w hustych, dołho stołpikatych kićach. Kiće su wotestejace abo wisace. Krónowe łopješka so wot dlěšich keluškowych łopješkow jako zwónčk přesahuja.
Kćenja so wot małkich kožokřidłačow a dwukřidłačow, rědko tež wot mjetelow wopytaja a wot tych wopróšuja.
Płody
Płody su kulowate, jědźne jahody, kotrež jara kisało słodźa. Wone wot junija dozrawja.
Stejnišćo
Rosće w hórskich lěsach, we wódnych wudolinach, w blokowych nasypach. Ma radšo wot sakanja włóžne, čumpate, słabje kisałe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje wot Pyrenejow, přez Alpy hač do Karpatow rozšěrjena, ale tež w sewjernej Afriki a na wuchod hač do wuchodneje Sibirskeje wustupuje. Při tym je w srjedźnych horinach jara rědka, ale w Alpach we wysokosćach wot wjace hač 2000 m wustupuje.
15. meje
15. meje abo '''15. róžownika''' je 135. dźeń gregorianiskeje protyki (136. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 230 dnjow hač do kónca lěta.
Wjelećin
Wjelećin ( Wilthen) je městačko w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži pod Mnišoncom w hornjołužiskich horach. Wjelećin je po cyłej Němskej sławny za produkowanje palenca. Ma z lěta 1969 měšćanske prawa.
Stawizny
Wjeska Welentin abo Welintin naspomni so prěni raz w lěće 1222 a bě hižo w druhej połojcy 13. lětstotka z knježim sydłom.
Hač do kónca 19. lětstotka słušeše Wjelećin hišće k serbskemu rěčnemu rumej. Ze spěšnej industrializaciju wot 1850tych lět sem přeměni so tež wobydlerska struktura. Přez přićah němskich dźěłaćerjow, měšane mandźelstwa a z tym zwisowacu asimilaciju zhubi so serbskorěčna wjetšina w běhu mało lětdźesatkow. We 1880tych lětach mějachu we Wjelečanskej cyrkwi hišće kóždu njedźelu serbske a němske kemše.
Měšćanske dźěle
K městu słušeja wjeski Tućicy (Tautewalde), Wostašecy (Irgersdorf) a Zdźar (Sora).
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na nowej wowčerni, Pod nowej wowčernju, Mała a wulka chlěbowa škla (Backschüssel), Ćelaca łuka, Po dubach, Při šuli, Haty, Tolic hora, Dołhe wosrědki, Horne prěčnicy, Delne prěčnicy, Wódniki, Wyše kowarnje, Pola Kaplerja, Kozacy rjap (Ziegenrücken), Hela, Swinjaca łučka, Pod wulkim hěblom, Sucha łuka, Pola njebjeskeho młyna, Zezady dwora, Pětkec lada, Škowronča hora, Chmjelowa zahroda, Wyše Jeńki, Chelerec haty, Zady železnicy, Po Klinksec brězow, Šěrbachi, Horne łuki, Na starej wowčerni, Jehnjaca łučka, Racec łuka, Studnjaca łuka (Bornteich), Na kłobuku.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Blido
miniatur|Blido ze 17. lětstotka (muzej [[Wittstock)]] thumb|Blido z woclowymi nohami z lěta 1933
Blido je mebl, kotryž so přez přistupnu, zwjetša wodorunu płoninu charakterizować hodźi, kotraž na jednej abo wjacorych nohach steji. Blida so wužiwaja, zo bychu so wšelake předmjety abo nastroje do zwyšeneje pozicije přinjesli, z kotrejež so woni lóšo wužić hodźa. Najčasćišo so pječa wotkład, kuchinske blido abo dźěłowa płonina jewja. Blida zhotuja so z drjewa, metala, škleńcy a dalšich materialijow, kotrež so zdźěla tež wobarbja.
Martin Weinek
thumb|Martin Weinek (naprawo) z dźiwadźelnikomaj [[Denise Zich a Kaspar Capparoni.]] Martin Weinek (* 30. junija 1964 w Leobenje, Štyrska) je awstriski dźiwadźelnik a režiser. W telewiziji hraje wón rólu inspektora Kunza w seriji Kommissar Rex.
Wot 1983 do 1986 studowaše wón dźiwadźelnistwo pola Petera P. Josta.
Wot lěta 1986 dźěłaše spočatnje w dźiwadłowej skupinje „Theater Gruppe 80“ we Wienje. Tam dósta potom tež swoju prěnju mału filmowu rólu jako liftboy w filmje Nachsaison.
W lěće 1987 hraješe w filmje Der Lechner Edi schaut ins Paradies pod režiju Georga Mittendreina a w Müllomania pod režiju Dietera Bernera. Po tym slědowaše přistajenje při Wienskim dźiwadle Jura Soyfertheater (1988–1989) a jako wuměłski nawoda při měšćanskim dźiwadle w Hernalsu, 17. gmejnskim wobwodźe Wiena.
Bódricy
Bódricy (tež Podricy; Boderitz) su mała wjeska z  wobydlerjemi w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1950 k městu Halštrow a leža 236 m nad mórskej hładźinu w Halštrowskich horach pod horu Kälberberg (363 m). Bódricy běchu ze starodawna Walowski wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Walow na sewjeru, město Halštrow na juhowuchodźe a Wóslin na juhu.
Sydlerskostawiznisce su Bódricy kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Poderitz je z lěta 1420.
Křesćanscy Bódričenjo přisłušeja Halštrowsko-Protečanskej wosadźe.
Wyrgač
Wyrgač (zněmčene zwjetša Wirgatsch) je hornjoserbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Nijazow
Nijazow móže być:
Pyšny zabrij
Pyšny zabrij (Galeopsis speciosa) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjeno je pisany zabrij.
Jabłučkojta róža
Jabłučkojta róža (Rosa villosa, syn. Rosa pomifera) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Rachlow
Rachlow je pomjenowanje:
Michał Nawka
Michał Nawka (* 22. nowembra 1885 w Radworju; † 16. měrca 1968 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, wučer, narodny prócowar, basnik, hudźbnik a rěčespytnik. Słušeše k najmarkantnišim wosobinam serbskeho narodneho a kulturneho hibanja prěnjeje połojcy 20. lětstotka.
Žiwjenjoběh
Michał Nawka narodźi so 22. nowembra lěta 1885 w Radworju do dźewjećwosoboweje swójby Jana Korle Nawki a Wórše, rodźeneje Rjenčec. Jeho nan bě krawc, wobsedźeše mału žiwnosć a bě tež jako ludowy herc znaty.
mini|upright=0.6|Michał Nawka rysowany wot [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec (1960)]] Po sydom lětach (1891–1898) na Radworskej šuli chodźeše Michał Nawka do Tachantskeje šule w Budyšinje. Wot jutrow 1899 do 9. měrca 1905 wopytowaše wón Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Hižo w prěnim lěće swojeho pedagogiskeho studija zastupi do towarstwa Włada a załoži hromadźe z Francom Kralom dźěćacy časopis „Zahrodka“ (wot 1906 „Raj“). Z 18 lětami přistupi 1903 rěčespytnemu a beletristiskemu wotrjadej Maćicy Serbskeje.
Wot lěta 1904 dźěłaše jako wučer w Žitawje, potom w Hajnicach, hdźež bydleše pola pozdźišeho swaka Mikławša Andrickeho, a wot 1906–1908 w Zdźěri. Po tym zo bě pruwowanje wólbokmanosće we předmjetach němčina, psychologija, logika a kubłanske wědomosće wobstał, započa w ródnej wsy wučerić. Tam přewza w samsnym času wuměłske wjednistwo chóra „Meje“. Hač do lěta 1937 bě dirigent Radworskeho chóra.
21. julija 1908 zwěrowa so z Hanu Andrickec, z kotrejž měješe 13 dźěći: Ceciliju, Józefa, Stanisława, Antona, Marhatu, Achima, Tadeja (po jednym lěće zemrěł), Benedikta, Mikławša (zhubjeny na wuchodnej fronće w lěće 1944), Błažija, Tomaša (padnył 8.11.1945 pola Arnswaldy), Cyrila a Ludmilu (1929–2020).
Nimo powołanja wučerja dźěłaše Michał Nawka připódla jako redaktor „Serbskeho hospodarja“ (1909/10) a „Sokołskich listow“ (1928–1932). Wón bě sobuiniciator załoženja Domowiny w lěće 1912. W lěće 1936 wobdźěła a wuda wón serbsku Misale Romanum (wołtarne knihi katolskeje cyrkwje).
W lěće 1919 zasadźowaše so njehladajo na swoje statne wučerske městno za zaměry Serbskeho narodneho wuběrka a wustupowaše na wjacorych ludowych zhromadźiznach jako rěčnik. Tohodla bu w tutym lěće prěni raz a znowa w lěće 1934 „wulkopřerady“ dla wobskorženy. Jako jednoho z prěnich wučerjow přesadźichu jeho 1937 do Kamjenicy, hdźež je mjez druhim čěskim a pólskim nućenym dźěłaćerjam za čas Druheje swětoweje wójny pomhał.
Po Druhej swětowej wójnje bu direktor Fichtoweje šule w Budyšinje a 1946 direktor Serbskeho wučerskeho wustawa w Radworju. 1949 powołachu jeho jako prěnjeho lektora serbšćiny na Lipšćansku uniwersitu. Wot lěta 1950 do 1960 redigowaše Katolski Posoł.
Dnja 16. měrca 1968 Michał Nawka w Budyšinje zemrě. Wón bu na Mikławšku pochowany.
Tworjenje Nawki
Michał Nawka je załožer serbskeho kritisko-realistiskeho powědančka. Basnił je wón w tradiciji Zejlerja a Radyserba-Wjele wosebje hrónčka a spěwy za dźěći. Dohromady je daloko přez poł tysaca basnjow, wobdźěłanjow a přełožkow ludowych spěwnych tekstow a kěrlušow napisał. Z jeho pjera pochadźa 78 serbskich kěrlušow.
Basnistwo Michała Nawki charakterizuje Jurij Łušćanski ze sćěhowacymi słowami: „… je rytmisce so kužolaca rěč a ludowa melodija, zdobom poslednje miknjenje serbskeho folklorneho ryma.“ Dalše wuznamne polo jeho dźěławosće bě pozběhnjenje serbskeje rěčneje kultury. Wón zestaji čitanki, spisa wučbnicy, rěčespytne dźěła a rěčekritiske přewodniki.
Zapadoromaniske rěče
Zapadoromaniske rěče su podskupina romaniskich rěčow, słušacych k indoeuropskim rěčam.
We wšěch zapadoromaniskich rěčach forma plurala substantiwow a adjektiwow so twori na zakładźe łaćonskeho akuzatiwa plurala servos, feminas. We francošćinje so kóncowka -s pisa, ale njewurjekuje; we frankoprowensalšćinje so njewurjekuje a druhdy ani njepisa (wosebje we staršich tekstach).
Lěkarski bałdrijan
Lěkarski bałdrijan (Valeriana officinalis) je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae).
Wopis
Lěkarski bałdrijan je trajno zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 40 hač 100 cm.
Stołpik je podłu brózdźeny.
Łopjena su njeporowje pjerite a přećiwostejne.
Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, rěčnych brjohach a w włóžnych lěsach. Preferuje bazojte pódy.
Wužiwanje
Korjenja wobsahuja eteriske wolije, walerenowe kisaliny a walepotriaty.
Ekstrakty z korjenjow so přećiwo nerwoznosći a mylenjam při wusnjenju wužiwaja.
Kurčatow (Ruska)
thumb|left Kurčatow je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Sejm w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kursk něhdźe 50 kilometrow zapadnje Kurska.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1968 załožiło a ma wot lěta 1983 měšćanske prawa. Dósta mjeno fyzikara Igorja Kurčatowa.
Julius Herman Gólč
Julius Herman Gólč ( Julius Herrmann Goltzsch; * 5. julija 1831 w Dubom, † 2. apryla 1906 w Rakecach) bě serbski ewangelski farar.
Jako serbski farar wojowaše přećiwo wotstronjenju serbskeje wučby w pruskich šulach swojeje wosady.
Gólč bě wot załoženskeho lěta 1847 čłon Maćicy Serbskeje, wot 1897 jeje čestny sobustaw a wot lěta 1880 zbodom čłon delnjoserbskeje Maśicy.
Želbijowa hubinka
Želbijowa hubinka (Orobanche salviae) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Věra Bartošková
Absolwowaše studij na Filozofiskej fakulće Karloweje Uniwersity w Praze, wot 1974 je wona w Duchcovje žiwa. Skutkowaše jako redaktorka Sewjeročěskeho nakładnistwa, w Tepličanskim Směrje, w Revue Teplice, jako šefredaktorka Sewjeročěskeje revue a w Sewjeročěskim dźeniku. Je čłonka Syndikata nowinarjow, Zhromadźenstwa spisowaćelow (Obec spisovatelů) a Sewjeročěskeho kluba spisowaćelow. W lěće 1993 załoži nakładnistwo KAPUCÍN Towarstwa přećelow města Duchcova, wuda w nim a wjace hač 40 knihow a publikacijow, přewažnje sewjeročěskich awtorow a přihotowaše je. Sobuskutkuje aktiwnje w někotrych ekologiskich a ciwilnych njestatnych organizacijach. Iniciěrowaše a wot 1996 organizuje wjeleworštowe ekologisko-kubłanske sympozije „Vznášení nad krajinou“ (Znošowanje nad krajinu).
Swoje wjerše publikuje w literarnych časopisach a medijach w regionje a tež w cyłej Čěskej republice republice – wjerše wozjewja w regionalnym ćisku a tež we wobłuku Čěskeje repubiki na př. w přiłoze časopisa Nové ústecké přehledy Sluneční koróna, w juhočěskim Forumje, w Liberecskim Světliku, na internetowych stronach basnikow Čěskeje republiki. Wuda samizdatowu zběrku Jezeří (1988) a zarjadowa publikaciju Chceme čistý vzduch (Chcemy čisty powětr, 1990) wo ekologiskich demonstracijach w Teplicach. Po jeje basni Strach o moudivláčka (Strach wo ramušku) bu antologija sewjeročěskich a serbskich awtorow pomjenowana (Kapucín 1996). Jeje wjerše su wobstatk antologije sewjeročěskich awtorow Od břehů k horám  (Wot brjohow k horam, nakładnistwo Votobia 2000). Wuda zběrce basnjow Vrstvení v krajině (Worštowanje w krajinje, nakładnistwo Kapucín, 2002) a Zasaženi sluncem (Přez słónco trjecheni, nakładnistwo Kapucín, 2003). Z wjeršow zběrki Vrstvení v krajině je sewjeročěski komponist Václav Bůžek kantatu „Černí čápi a bílé labutě“ (Čorne baćony a běłe kołpje) za sopran]], bariton, měšany chór, pišćele a orchester skomponował. Swětowa premjera zaklinči w lěće 2004 w Teplicach w přednošku Sewjeročěskeje filharmonije a solistow Narodneho Dźiwadła. Wobdźěli so ze swojimi wjeršemi na antologiji sewjeročěskich literatow „Sluneční koróna“ (Słónčna korona, nakładnistwo Kapucín, 2004) a Poutníci slova (Putnicy słowa), z přełožkom do Esperanta (wuda Teplický Šlauch 2000, swobodne tworjace a literarno-estetiske towarstwo, 2004). W lěće 2005 buchu jeje wjerše do zběrnika poezije Vzplanutí deště (Zasapanje dešćika) w Interneće zarjadowane (we wobłuku projekta njezapomniteje literatury Taxus bohemica předstaji jón syndikát V-Art Horažďovice-Písek, Prácheň). W samsnym lěće wuda Sewjeročěska wědomostna knihownja w Ústí nad Labem zhromadnje ze Sewjeročěskim klubom spisowaćelow jeje zběrku wjeršow Světlo stromů (Swěca štomow).
W lěće 2006 přinošowaše k antologiji Rošáda (Rochada, wudatej k Festiwalej poezije juhočěskich awtorow (Balt-East, Ke Škole 1, 14900 Praha 11). Jeje poezija je na webowych stronach Zhromadźenstwa spisowaćelow Praha a nakładnistwa Žár, Ostravaskeje wotnožki Zhromadźenstwa spisowaćelow zastupjena.
1023 Thomana
1023 Thomana je asteroid, kotryž ma přeměr 60 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 25. junija 1924.
Věra Bartošková
Wobdźěla so na awtorskich čitanjach w Tepličanskim Šlauchu, w cyklusu Nebojte se poezie (Njebojće so poezije) w Mosće, we wědomostnej knihowni w Ústí nad Labem, w Měšćanskej knihowni w Teplicach, w Módrym klubje w Litoměřicach a w Praze. We swojich wjeršach wuzběhuje jónkróćnosć přirody a krajiny a dótka so stracha wo nju, wosebje wo Rudne hory a Čěske srjedźne hory. Pyta skryte a wudźěłane zwiski z antikskej a keltiskej mytologiju. Jeje najnowša zběrka basnjow Šupiny hlubin (Šupizny hłubinow) wuńdźe w lěće 2007.
Handrij Rheniš
Handrij Rheniš ( Andreas Rhenisch; * 6. februara 1731 w Hnašecach, † 21. nowembra 1805 w Slepom) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.
Narodźi so jako syn krawca w Hnašecach a wopytowaše Klukšanski wučerski seminar pola Johanna Gottfrieda Kühna. Wot 1743 do 1749 bě chowanc Franckoweje syrotownje w Hali a 1749 započa studij ewangelskeje teologije w Lipsku, z kotrymž dyrbješe chudoby dla w lěće 1750 w Hali pokročić. Připódla bě z wučerjom w syrotowni. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1752 do 1778 jako farar we Wochozach a wot 1778 hač do swojeje smjerće w lěće 1805 w Slepjanskej wosadźe.
Rheniš bě w lěće 1749 sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa. Hromadźe z Hadamom Bohuchwałom Šěrachom spisa Horne łužičke serske šul-knižki (Budyšin 1778, 1803).
Perečyn
thumb|left
Perečyn ( a ; ) je městačko w Zakarpatskej oblasći na zapadnej Ukrainje, při zapadnej kromje stata při hranicy ze Słowakskej. Leži při rěce Už něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Užhoroda. Přez město wjedźe regionalna dróha R39 z Užhoroda přez Karpaty do Sambira w Lwówskej oblasći.
Městačko ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1427 a ma wot lěta 2004 měšćanske prawa. Do 1919 słušeše do Madźarskeje, potom hač do Druheje swětoweje wójny do Čěskosłowakskeje a wot 1945 je dźěl Ukrainy.
Jan Gotthelf Běmar
W lěće 1734 nastupi swoje prěnje farske městno w Rychwałdźe pola Hamora, hdźež hač do 1738 wosta. 1738–45 bě z fararjom w Hornim Wujězdźe a wot 1745 hač do swojeje zažneje smjerće z diakonom při Pětrowej cyrkwi w Budyšinje.
Hižo jako 28-lětny wozjewi Běmar Přidawk k tym němskim a serskim kyrlišowym kniham (Budyšin 1732) a pozdźišo wuda rozšěrjene serbske spěwarske. Jeho rozwučowanje Wučba wot spočatka toho křesćijanstwa wuda so hač do srjedź 19. lětstotka dźesać króć.
Měchawka
Wopis
Ród wobsahuje něhdźe 80 družinow, kotrež su jednolětne zela abo trajne zela. Łopjena maja wariabelne formy, ale zwjetša su lancetojte, owalne abo třihranite. Wone často su lapate abo połnje zubate.
Čorna Pumpa
Čorna Pumpa ( Carna Plumpa, ) je měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Sydlišćo leži w Delnjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje. Hač do 27. septembra 1998 bě Čorna Pumpa samostatna gmejna.
Wjes leži něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Grodkowskeho centruma při zwjazkowej dróze 156.
Měchawka
Wopis
Małke kćenja su zwjetša běłe abo žołte a wioletnje blakate. Płody su žołte, oranžowe abo čerwjene jahody.
Słónco
mini|Wobraz słónca dnja 7. junija 1992
Słónco (astronomiska symbol: ) je hwězda w srjedźišću našeho słónčneho systema. Wono je přeměrnje wulka hwězda we wonkownej třećinje mlóčneje dróhi. Słónco wobsahuje 99,86 % masy cyłkowneho słónčneho systema a ma přeměr wot 1,4 milionow kilometrow, 109 króć wjace hač zemja.