cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serbska młodźina
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Ćim wjetši bě nětko powójnski elan, sebi nowy Serbski dom natwarić. Maćica Serbska dósta w měrcu 1947 nowu ležownosć připokazanu – na Póstowym naměsće. Tam hromada rozwalinow Lessingoweje šule na Serbsku młodźinu čakaše. Do toho pak serbsku zjawnosć namołwjachu sebi naćisk wo nowym Serbskim domje w domowinskim běrowje wobhladać přińć. Wosebje witana bě tež kritika, wšako měješe być dom cyłeho serbskeho naroda. Twarski wuběrk rozsudźi jako prěnje natwarić ćišćernju. Dowolnosć ze strony sowjetskeje wobsadźenskeje mocy bě data a material čakaše w Čěskej. Započatk februara 1948 namołwja předsyda Domowiny Pawoł Nedo serbski lud, zo by so gratu přimał nowy serbski dom natwarić. Tydźeń pozdźišo pokaza Nedo Jurjej Brězanej nowu ležownosć, hdźež měješe so Serbski dom natwarić. Nedo prošeše Serbsku młodźinu do dźěła. Brězan tuž jězdźo prosy brigady do dźěła, tola žana brigada so nochcyše jako prěnja namakać. Młodźina měješe doma drje dźěła dosć a k tomu bě strašna zyma. Přiwšěm chcychu pomhać, ale nic jako prěni. Jurij Brězan to lóštnje na zetkanju serbskich brigadnikow 1988 z dopomnjenkow powědaše. Jemu rjeknychu ze wšěch stron: “Do prědka bratře, ja přińdu hnydom za tobu.” Potom dósta rjenje napisany lisćik ze Serbskich Pazlic: Změjemy póstnicy, pampuchi a bujacy kofej budźe. Dojědźe sebi do Serbskich Pazlic a tam zetka Pawoła Šenkarja. Tež jemu powěda wo nuznej pomocy za natwar Serbskeho domu. Pawoł to swojim powě. Jurij Brězan so mjeztym starym Serbskopazličanam přituli a powědaše jim, hačrunjež njebě Pawoł Šenkar jemu hišće připrajił, zo budźe jich młodźina prěnja na twarnišću Serbskeho domu – za to, wón pozdźišo praji, so hańbowaše. Stari pak běchu hordźi. Jan Handrik pak pozdźišo w serbskim rozhłosu podawiznu prawdźepodobnišo rysuje:
16. februara 1948 dojědźe sebi Serbskopazličanska brigada na tydźeń jako prěnja na twarnišćo Serbskeho domu. Dohromady šěsnaćo z Pawołom Šenkarjom zaćahnychu do wile, do pozdźišeho internata Serbskeje wyšeje šule, na Walskej – to organizowa Pawoł z Rozaliju Hrjehorjowej.
A spěwajo: “Do dźěła sej ruce dajmy, bratřa twarmy nowy dom, wšitke swoje mocy skalne do dźěła za serbski dom.”, dachu so w drjewjancach a naworštowani z drastu, wšako bě -16°C, do dźěła. Wot ranja hač do pózdnjeho wječora rumowachu rozpadanki z łopačemi na wóz, kotryž hewak kóń ćahaše a dowjezechu jón po šesćoch ćahajo, ćišćo na Pfaffowu won z města. Brigady přinjesechu sebi wšitko trěbne na jedyn tydźeń wot doma sobu, to rěka: běrny, chlěb, słomu, drjewo, wuhlo, dźěłowy grat atd. – tak zo bě tež zastaranje a nocowanje zaručene.
Po ćežkim ćělnym dźěle njeběchu sprócni, ale spěwachu a mějachu přednoški – stachu so zdźěłani na kulturnym, literarnym a stawizniskim polu. Přednošowachu mjez druhim Pawoł Nedo, dr. Jan Cyž, Jurij Wjela a Měrćin Nowak-Njechorński. W běhu tydźenja nazwučowachu mały program, prjedy hač so na dompuć nastajichu. Tutón potom doma pokazowachu.
19. februara 1948 čitaš w Nowej dobje wo dźěłosławnej brigadźe, kotraž je dźěłowu normu wo 34 % překročiła. To bě zjawne pochwalenje Serbskopazličanskeje brigady, kotraž njebě sebi jenož jónu, ale tři króć na twarnišćo Serbskeho domu dojěła. Po sławnej serbskej brigadźe poda so tež Krakečanska brigada na dźěło do Budyšina, tak w Nowej dobje tydźeń pozdźišo, 25. februara 1948, a na to sćěhowachu dalše, kotrež bě Pawoł Šenkar organizował a přewodźał. Brigadnicy dźěłachu rady, wšako wědźachu za čo dźěłachu, za přichod, to njewadźeše zyma, tajaty sněh a šlipot. Stajnje pak přewodźeše jich spěw. Jurij Brězan za nich wjele brigadnych spěwow zbasni. A dźěłajo nawuknychu nowe teksty spěwow připódla a po wječorach. Spěwy běchu wuraz elana brigadow. Euforiska bě młodźina, wuswobodźena wot smjertneho stracha ludu a přeswědčena wo móžnosći, sebi swój přichod sam natwarić.
Hač do lěta 1948/49 poby na twarnišću Serbskeho domu 580 młodostnych. Jich dźěło bě wjac hač 100.000 hriwnow hódne. Na oficialnym přepodaću serbskeho doma 1956 so brigadnicy, jich dźěło nahromadźene pjenjezy, drjewo atd. a tež čěscy a juhosłowjanscy darićeljo twarskich materialijow njenaspomnichu. Brigady mějachu wulku zasłužbu při přewinjenju wójnskich škodow a powójnskeje nuzy, na wozrodźenju Serbstwa, hajenju rěče a kultury, na přewinjenju letargije a strachoćiwosće tež mjez staršej generaciju po struchłych dožiwjenjach nacizma.
K prěnjemu razej podachu so serbscy młodostni 1946 do Juhosłowjanskeje, zo bychu tam pomhali natwarjeć, štož bě wójna zničiła. Skupina pućowacych so zahori – wosebje zahorjeny za brigadnu mysl bě Pawoł Šenkar, kotryž załoži hnydom po nawróće Serbskopazličansku brigadu.
1947 poda so serbska brigada na twar železniskeje čary Šamac–Sarajewo. Načolnik brigady bě młodźinski referent Domowiny Jurij Brězan. Z nazhonjenjemi wróćiwši dachu so doma we Łužicy do dźěła za natwar Serbskeho domu. 24. awgusta 1947 połoži so zakładny kamjeń za nowy Serbski dom.
Kónc lěta 1947 prócowaše so wo rozšěrjenje wukrajneho brigadneho dźěła. Brigada „Pawoł Nedo“ pod nawodom Jurja Brězana poda so z połsta čłonami na dźěło na železniskej čarje k młodźinje pola Dubrovy w Słowakskej. Do jězby so brigada kubłaše, zo by Serbow hódnje reprezentowała, dźěłaše tři dny na twarnišću Serbskeho domu. 3. julija 1948 měješe so w Žandowje ze zastupjerjom hosćićelow zetkać, tři dny čakaše podarmo, njedósta dowolnosć sowjetskich a němskich instancow. Z Pólskej bě 30 čłonow sylna brigada na spočatk awgusta na pomoc při natwarje Waršawy zrěčana. Tež tuta brigada dźěłaše tydźeń při Serbskim domje – tež jej njedachu jěć, spytachu přez Praskeho žurnalista Jurja Wićaza do Bołharskeje, tež to so njeporadźi.
1948 podachu so brigadnicy, kotřiž běchu so wuznamjenili z dobrej dźěławosću doma we Łužicy, na dalše wukrajne brigadowanje. Wukrajna brigada „Alojs Andricki“ doběhńdźe sebi na twarnišćo awtodróhi Běłohród–Zagreb. Dźěławosć serbskich brigadow na Balkanje bu hišće w samsnym lěće dla konflikta mjez Stalinom a Titom zakazana, dokelž płaćeše Juhosłowjanska wotnětka jako njepřećelski kraj.
Georg Unland
mini|Georg Unland (2013)
Georg Johannes Unland (* 14. nowembra 1953 w Bocholće) je sakski wysokošulski wučer a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot 2008 do 2017 z finančnym ministrom Swobodneho stata Sakskeje. Do toho dźěłaše w hospodarstwje a wědomosći.
Wón studowaše wot 1972 mašinotwar w Darmstadće a bu 1980 promowowany. W lěće 1993 powołachu jeho za profesora na hórnistwowu akademiju do Freiberga. W februarje 2000 wolichu jeho za rektora akademije. Wot 2003 do 2007 bě nimo toho předsyda krajneje wysokošulskeje konferency.
Barbara Klepsch
mini|Barbara Klepsch w lěće 2015
Georg Unland
W juniju 2008 bu jako bjezstronjan powołany do kabineta Tilich I a sta so z naslědnikom dotalneho finančneho ministra Stanisława Tilicha. W januarje 2010 přistupi stronje CDU.
Oblasć Rjazań
thumb|left|Rěka [[Oka pola Konstantinowoho]]
Oblasć Rjazań ( Рязанская область/Rjazanskaja oblast) je oblasć w europskim dźělu Ruskeje. Leži w přitočnišću rěki Oka juhowuchodnje Moskwy we Wuchodoeuropskej nižinje. Jeje zarjadniske sydło a z 525.000 wobydlerjemi zdobom jeničke wulkoměsto je Rjazań, něhdyša stolica wjerchowstwa ze samsnym mjenom.
Zejicy
Zejicy (prjedy tež Zyjicy; Siebitz) su hornjołužiska wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin. Wot 1974 słušeja ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1957 běchu samostatna gmejna.
Barbara Klepsch
Barbara Klepsch (* 23. julija 1965 w Annaberg-Buchholzu) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kotraž je wot 20. decembra 2019 sakska statna ministerka za kulturu a turizm w kabineće Kretschmer II. Hižo do toho bě wot 13. nowembra 2014 ministerka za socialne a škit konsumentow.
Kosmaty kropačk
Kosmaty kropačk (Primula hirsuta) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Oblasć Rjazań
W lěće měješe Rjazanska oblasć  wobydlerjow. Z nich běchu 89 % Rusojo.
Barbara Klepsch
Do swojeho zastupa do krajneje politiki bě Klepsch wot 2001 do 2014 wyša měšćanostka města Annaberg-Buchholz.
Wona je wot lěta 2005 čłonka krajneho předsydstwa CDU a wot nowembra 2013 zastupowaca předsydka krajneho zwjazka.
Georg Unland
Georg Unland je woženjeny a ma štyri dźěći.
Zejicy
Wjes leži něhdźe 15 km sewjerozapadnje Budyšina.
Stawizny
Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1351 pod mjenom Siwycz.
Wobchad
Zejicy leža při křižowanišću statneju dróhow S100 (Budyšin–Kamjenc) a S101 (Rakecy–Horni Wujězd). Přez wjes wjedźe busowa linija 530, kotraž zwjazuje Zejicy hodźinsce z Budyšinom a Kamjencom.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Zejic
Wšědna třasawka
Wšědna třasawka (Apera spica-venti) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Wšědna třasawka docpěje wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Łopjena su na woběmaj bokomaj hrube, płone, a docpěja šěrokosć wot 3 hač 4 mm.
Kćěje wot junija hač julija. Pakić docpěje dołhosć wot 30 cm a ma dołhe hałuzy. Kłóski docpěja dołhosć wot 2 hač 3 mm a wobsteja z jednoho kćenja a njesu 5 hač 7 mm dołhi kocht.
Stejnišćo
Rosće na žitnych rolach, ruderalnych městnach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Kohren-Sahlis
Kohren-Sahlis je měšćanski dźěl sakskeho městačka Frohburg w Lipšćanskim wokrjesu, kotrež je znate předewšěm za hornčerstwo. Nadeńdźe so 40 kilometrow južnje Lipska a 11 kilometrow wuchodnje Starohroda při durinskej krajnej hranicy a rěčce Wyhra a ma něhdźe 2.500 wobydlerjow. Nasta w lěće 1934 přez zjednoćenje města Kohrena z wjesku Sahlis. Dnja 1. januara 2018 bu do Frohburga zagmejnowane.
Kohren naspomni so prěni raz w lěće 1010 we wopismje biskopa Thietmara z Mjezyborja. W běhu němskeje kolonizacije serbskeho kraja južnje Lipska bu hród w 12. lětstotku wutwarjeny. Sahlis bu w lěće 1350 naspomnjeny jako knježe sydło.
Wyborg
thumb|left thumb|left Wyborg je město w Ruskej federaciji. Leži w historiskej Karelskej mjez Pětrohrodom a finskej hranicu w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 79 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1293 załožiło a ma wot lěta 1403 měšćanske prawa. Wot njewotwisnosće Finskeje w lěće 1917 hač do Zymskeje wójny mjez Finskej a Sowjetski zwjazk słušeše Wyborg jako druhe najwjetše město kraja k finskej prowincy Viipuri. W měsće bydleštej nimo Rusow a Finow tež šwedska a němska mjeńšina.
Wiljučinsk
thumb|left Wiljučinsk ( Вилючинск; do 1970 – Sowjetskij/ Советский; do 1994 – Primorskij/ Приморский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w Sibirskej na połkupje Kamčatka při Awačaskim zaliwje w Kamčatskim regionje něhdźe 25 kilometrow zapadnje Petropawlowska-Kamčatskeho.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1968 pod mjenom Sowjetskij załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Bauska
thumb|left Bauska (historiske němske mjeno – Marienland, Bauske; historiske ruske mjeno – Бауск/ Bausk (do 1920)) je městačko na juhu Letiskeje, blisko litawskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Bauskskeho wobwoda.
Leži při zliwje rěkow Mūšy a Mēmele něhdźe 60 kilometrow južnje Rigi.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Roger Willemsen
mini|Roger Willemsen (2014)
Kryčaw
thumb|left
Roger Willemsen
Roger Willemsen (* 15. awgusta 1955 w Bonnje; † 7. februara 2016 we Wentorfu pola Hamburga) bě němski publicist, awtor a telewizny moderator.
Wot lěta 1991 moderěrowaše wjacore diskusijne formaty pola wšelakich němskich telewiznych a rozhłosowych sćelakow, tak na přikład Willemsens Woche na ZDF (1994–98), Literaturclub šwicarskeje telewizije (2004–06), literarny magacin SpielArt sćelaka WDR 5 (wot 2004). Za tydźenske wusyłanje 0137 na Premiere spožčichu jemu hižo 1993 Grimmowe myto. Nimo toho dósta připóznaće za swoje awtorske dźěło a bě prawidłownje z čitanskimi programami z hosćom w dźiwadłach cyłeho němskorěčneho ruma.
Kryčaw
Kryčaw je město w Mahiljowskej oblasći na wuchodźe Běłoruskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kryčawskeho rajona.
Kentucky
(hamtsce Commonwealth of Kentucky) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži zapadnje Appalachow. Ma něhdźe 4,3 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 104.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Frankfort.
Stat mjezuje na sewjeru z Indianu a Ohiom, na sewjerowuchodźe ze Zapadnej Virginiju, na wuchodźe z Virginiju, na juhu z Tennesseejom a na zapadźe z Missourijom a Illinoisom. Sewjernu hranicu twori Ohio River. Najwyša hora je Black Mountain (1263 m).
Kryčaw
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Kentucky
bě najprjedy dźěl Virginije a přiwza so dnja 1. junija 1792 jako 15. stat do unije. Ma přimjeno The Bluegrass State. Statne mjeno je indianskeho pochada a woznamjenja telko kaž „łuka, łučina“.
Kryčaw
Sydlišćo je so w lěće 1136 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.
Kentucky
Najwjetšej měsće stata su Louisville (597.000 wob.) a Lexington (296.000). Statna stolica Frankfort ma jenož 25.000 wobydlerjow. Něhdźe 15 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.
Kentucky je srjedźišćo produkcije ameriskeho whiskeyja a sydło znatych předewzaćow kaž na přikład Jack Daniels abo Jim Beam.
Osa
Osa je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kama w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 140 kilometrow južnje Perma. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1591 załožiło a ma wot lěta 1737 měšćanske prawa.
Woseč
Woseč ( Oschatz) je wulke wokrjesne město z něhdźe 15.000 wobydlerjemi w Sakskej. Leži we wokrjesu Sewjerna Sakska něhdźe 55 kilometrow wuchodnje Lipska.
Třepjetawka
Třepjetawka (Briza) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bahnowy dub
Bahnowy dub (Quercus palustris) je štom ze swójby bukowych rostlinow (Fagaceae).
Wopis
Bahnowy dub je přećiwo zmjerzkej kruty štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 25 m.
Zdónk je hładki a šěry. Hałuzy lochko wotwisuja.
Łopjena
Błyšćace zelene łopjena docpěwaja dołhosć wot 10 cm a su do wótrych lapow poddźělene.
Nazymske barbjenje je karmesinčerwjene.
Stejnišćo
Rosće tež na pěskowej pódźe, hačrunjež w lěće mam rady włóžnu hłuboku napławjeninu.
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchoda a srjedźišća Zjednoćenych statow Ameriki.
Piwdenne
Piwdenne je městačko w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Merefa něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Charkiwa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1906 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Racibórz
Racibórz ( Ratiboř,  Ratibor) je město w Šleskim wojewódstwje w južnej Pólskej. Leži při Wódrje blisko hranicy z Čěskej republiku. Wone ma něhdźe 55.000 wobydlerjow a je stolica Raciborskeho wokrjesa. thumb|left|Naměsto thumb|left|Cyrkej [[Duch Swjaty|Ducha Swjateho]] Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1108.
Pančicy-Kukow
Pančicy-Kukow ( Panschwitz-Kuckau) je hornjołužiska gmejna a wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe“ a k serbskemu sydlenskemu rumej a leži něhdźe dźewjeć kilometrow juhowuchodnje Kamjenca w serbskich Horjanach. Pančicy-Kukow ma wokoło 2.200 wobydlerjow, wot kotrychž je něhdźe połojca we wsy samej žiwa. W lěće 2001 rěčachu 49,7 % wobydlerstwa serbsce.
Geografija
Pančicy-Kukow leža mjez 165 do 185 m nad NN na něhdyšich zahonach klóštra Marijina hwězda. Přez Pančicy-Kukow běži Klóšterska woda, přitok Čorneho Halštrowa, kotraž dźěli historiskej wjesnej dźělej Pančicy a Kukow.
Wjesne dźěle
Pančicy-Kukow nasta w lěće 1957 ze samostatneju wjeskow Pančicy a Kukow. Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:
thumb|center|upright=2.0|Napohlad Pančic-Kukowa z juhozapada
Wobydlerstwo
mini|Klóšter Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje Po ludličenju z lěta 2011 bydlachu w gmejnje Pančicy-Kukow 2.141 wobydlerjow. Z tutych přisłušachu 1.662 romsko-katolskej cyrkwi (77,6 %), 201 ewangelskej cyrkwi (9,4 %) a 278 k druhej abo žanej nabožinskej zhromadnosći (13 %). Katolscy wobydlerjo słušeja ke Chróšćanskej wosadźe. Nimale wšitke wsy maja katolsku wjetšinu wobydlerstwa, nimo Žuric, Kašec a Hłupońcy na juhu gmejny, kotrež běchu tradicionelnje přewažnje ewangelske z katolskej mjeńšinu. Tamniši protestanća přisłušeja ewangelskej wosadźe w Hornim Wujězdźe.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
Kaczyński
Kaczyński (žónska forma: Kaczyńska) je pólske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:
Pančicy-Kukow
Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Pančic-Kukowa je Markus Kreuz (CDU) z Wotrowa. Wón bu dnja 31. awgusta 2014 z 84,5 % hłosow wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 67,5 %.
Kubłanje
W Pančicach-Kukowje nadeńdźe so Serbska zakładna „Šula Ćišinskeho“. Serbska srjedźna šula je so w lěće 2006 zawrěła.
Lubolinka
Lubolinka (Lobelia) je ród z podswójby lubolinkowych rostlinow (Lobelioideae) swójby zwónčkatych rostlinow (Campanulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Šćeńc
Šćeńc (prjedy tež Sćeńc; Steinitz) je wjes w Delnjej Łužicy a wobydleny gmejnski dźěl Drjowka we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Słuša k měšćanskemu dźělej Domašojce a bě hač do 1. januara 1973 samostatna gmejna.
Geografija
Cyrkwinska wjes leži tři kilometry južnje Drjowka na sewjernej kromje Wjelčanskeje brunicoweje jamy. Susodne wsy su Rakow na sewjeru, Jazorki na sewjerowuchodźe a Domašojce na sewjerozapadźe.
Połdra kilometra wuchodnje Šćeńca běše hač do lěta 1980 wjeska Górki, gmejnski dźěl Jazorkow. Dla škodow přez pohłubjenje dnjoweje wody jako sćěh bliskeje brunicoweje jamy dyrbjachu wobydlerjo Górkow swoju wjes wopušćić, kotraž bu pozdźišo wottorhana. Do južneho směra wjedźeše krajna dróha přez holu dale do Chuseje, kotraž bu 1995 přesydlena a potom wotbagrowana.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Šćeńc srjedź 1880tych lět cyłkownje 179 wobydlerjow, z kotrychž běchu 100 Serbja (56 %).
Hač do lěta 1893 wotměwachu so w Šćeńcu Bože słužby w delnjoserbskej rěči.
Pryskawc
Pryskawc (Impatiens) je ród ze swójby balsaminowych rostlinow (Balsaminaceae).
Herca
thumb|left
Herca je městačko w oblasći Černiwci na zapadnej Ukrainje, při rumunskej hranicy. Leži w historiskej Bukowinje něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje wot města Černiwci.
Sydlišćo je so w lěće 1408 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1709 ma měšćanske prawa. Wot 1775 słušeše Herca k rakuskemu krajej Bukowina. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Rumunskeje a wot kónca Druheje swětoweje wójny je dźěl Ukrainy.
Bettina Jürgensen
Bettina Jürgensen (* 1954 w Kielu) je něhdyša němska komunistiska politikarka, kotraž bě wot 2010 do 2013 předsydka Němskeje komunistiskeje strony (DKP).
Kłosa
thumb|Kłosa Kłosa (Spica) je njerozhałuzowane kwětnistwo, kotrež njese sedźace jednotliwe kćenja na podlěšenej hłownej wósce. Jeli hłowna wóska je stołstnjena, da je homoła (Spadix).
Warianty
Kłóska njese jenož 1-3 kćenja.
Při słódkich trawach a cachorowych rostlinach sedźa kłóski město jednotliwych kćenjow.
28. septembra
28. septembra abo '''28. požnjenca''' je 271. dźeń gregorianiskeje protyki (272. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 94 dnjow hač do kónca lěta.
Zahrodna bergenija
Zahrodna bergenija (Bergenia x schmidtii) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Korla
Korla je serbske muske předmjeno, pochadźace wot němskeho mjena Karl z woznamom „swobodny muž“, wot starowysokoněmskeho karal.
Šepcowy Doł
Šepcowy Doł ( Schöpstal) je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži něhdźe 230 m nad mórskej hładźinu při Běłym Šepcu a ma něhdźe 2.500 wobydlerjow.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Murmansk
thumb|left thumb|left Murmansk (, kildin-samisce Мурман ланнҍ) je wulkoměsto w samym sewjerozapadźe Ruskej federaciji.
Leži na sewjernym brjoze połkupy Kola při Kolskim zaliwje, 12 kilometrow daloko wot Barentsowa morja a blisko hranicy mjez Ruskej federaciju a Norwegskej.
Murmansk ma někak tři sta tysac wobydlerjow a je najwjetše město sewjernje polarneho kruha. Je jara wuznamny přistaw.
Sydlišćo je so w lěće 1916 załožiło.
Paltoga
thumb|left Paltoga je wjes w srjedźoruskej oblasći Wologda. W lěće 2002 měješe 295 wobydlerjow.
Kuši kropačk
Kuši kropačk (Primula vulgaris, syn.: Primula acaulis (L.) Hill) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Radensdorf
Radensdorf je němske mjeno slědowacych wsow:
Jan Awgust Kerk
Jan Awgust Kerk ( Johann August Strauch; * 31. julija 1865 w Čornjowje, † 2. měrca 1938 w Pěrnje) bě serbski wučer a spisaćel.
Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja w Čornjowje pola Bukec a wopytowaše wot 1879 do 1885 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1885 do 1888 dźěłaše jako pomocny wučer w Kotecach a w Nowej Wsy nad Sprjewju. Po tym běše hač do lěta 1890 z wučerjom w Rakecach samych. W tutym času woženi so z Almu Mukec z Wulkeho Wosyka, najmłódšej sotru Arnošta Muki. Wot 1890 do 1899 bě wučer w Rochlicy a po tym hač do 1930 wyši wučer w Pěrnje. W tutym lěće poda so na wuměnk.
Bjelorječensk
thumb|left Bjelorječensk je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1862 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Jan Awgust Kerk
Žiwjenje
Jeho dźowka Hilža Kerkec wuda so na wučerja a pozdźišeho redaktora Jana Bryla. Jan Awgust Kerk bu w Pěrnje pochowany. Jeho mandźelska Alma zemrě 85lětna 22. februara 1956 w Drježdźanach.
Skutkowanje
Jan Awgust Kerk skutkowaše aktiwnje sobu w Rakečanskim serbskim towarstwje „Lipa“ a po přesydlenju w Drježdźanskich serbskich towarstwach. Na wuměnku započa spisowaćelić a wozjewješe wosebje prozu a ludowědne přinoški w Serbskich Nowinach a Předźenaku (1934–36). Wot 1885 bě Kerk sobustaw Maćicy Serbskeje.
Naunhof
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1144. Měšćanska cyrkej pochadźa z lěta 1500.
Powiat wrocławski
Powiat wrocławski je powiat (wokrjes) južnje a wuchodnje delnjošleskeje stolicy Wrócławja w Pólskej. Přisłuša Delnjošleskemu wojewódstwu; wokrjesne město je Wrócław, kotryž jako bjezwokrjesne město k powiatej njesłuša. Na přestrjeni wot 1.116 km² ma wokrjes wokoło 100.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wrocławski wobsteji z třoch měšćansko-wjesnych a šěsć wjesnych gmejnow:
Domašojce
Domašojce su
Módra lubolinka
Módra lubolinka (Lobelia erinus) je rostlina z podswójby lubolinkowych rostlinow (Lobelioideae) znutřka swójby zwónčkatych rostlinow (Campanulaceae). Dalše serbske mjeno je módra lobelija.
Kemerowo
thumb|left Kemerowo ( Кемерово; 1918–1924 Šćeglow/ Щеглов, 1924–1932 Šćeglowsk / Щегловск) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tom něhdźe 3600 kilometrow wuchodnje Moskwy a je najwjetše město a stolica Kemerowskeje oblasće. Ma něhdźe 549 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1918 załožiło.
Fyzika
Fyzika (z grjekskeho φυσικός (physikos): přirodny, ze zakładu φύσις (physis): přiroda) je wědomostny wobłuk, kiž wupruwuje masu, jeje kajkosće a zadźerženje při wotběhach. Kajkosće a poměry mjez nimi wopisuje zwjetša rěču matematiki přez fyzikaliske wulkosće.
Zakładne wulkosće
Zakładnych wulkosćow je sydom (system SI): meter, kilogram, sekunda, kelvin, amper, kandela, mol.
Janšojce
Janšojce ( Jänschwalde) su wosadna wjes a přisłušaca gmejna w Delnjej Łužicy, na wuchodźe wokrjesa Sprjewja-Nysa w Braniborskej. Leža na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej a słušeja do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Janšojce su wot lěta 2003 dźěl Picnjanskeho hamta.
Na zakładnej šuli w Janšojcach so WITAJ-wučba poskića.
Na teritoriju gmejny nadeńdźetej so Janšojska brunicowa jama a lětanišćo Choćebuz-Drjejce.
Stawizny
Prěni raz naspomni so cyrkwinska wjes w lěće 1346 jako Genschwalde w tak mjenowanej Mišnjanskej matrikli, dokelž měješe wosada biskopstwu lětnje płaćić tři najgroše dawkow.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow mějachu Janšojce srjedź 1880tych lět cyłkownje 792 wobydlerjow, z kotrychž bě 768 Serbow (97 %) a 24 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Janšojskeje gmejny wot 58,5 %, mjez nimi hišće poměrnje wjele serbskich dźěći a młodostnych.
Hórska serlica
Hórska serlica (Asperula cynanchica) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wopis
Hórska serlica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 30 cm.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 4 cm a šěrokosć wot jenož 1 hač 2 mm a su wuskolancetojte, jednonerwne, wótre, krótko kosmate abo nahe. Delnje łopjena steja po štyrjoch w mutličkach.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Jasnoróžojte, jasnolila abo běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač 7 mm a maja štyri rozšěrjene krónowe kónčki. Króna ma fromu lika a je štyristołpowa.
Płody
Płód je zornaty-hruby.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, słónčnych zwisach, skłoninach, nawěwach a lěsnach kromach. Preferuje ćopłe, słónčne, suche, zwjetša wapnite, čumpate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Balykčy
thumb|left Balykčy (do 1993 – Рыбачье, Иссык-Куль/ Rybačje, Issyk-Kul) je město w Issyk-Kulskej oblasći na sewjeru  Kirgiskeje.
Ma něhdźe 47 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku jako ruska wjes Rybačje załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Lěpjaca serlica
Lěpjaca serlica (Asperula aparine) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Gabriela Šmajdźina
mini|upright|Gabriela Marija Šmajdźina w lěće 2015
Gabriela Marija Šmajdźina ( Gabriela Maria Schmeide; * 10. julija 1965 w Budyšinje jako Gabriela Kubicec) je serbska dźiwadźelnica.
Gabriela Marija Šmajdźina je zmandźelena a ma jednu dźowku.
Wysock
thumb|left thumb|left Wysock (1532–1917 Trongzund/ Тронгзунд; ) je městačko w Ruskej federaciji. Leži na połkupje při Baltiskim morju mjez Pětrohrodom a finskej hranicu w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 1.100 wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1532 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa. Mjez 1917 a 1940 słušeše k njewotwisnej Finskej.
Módra jěrnica
Módra jěrnica (Polemonium caeruleum) je rostlina ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae).
Wopisanje
Módra jěrnica docpěwa wysokosć wot 30 hač 80 cm. Rostlina ma wodoruny ricom.
Stołpik je zrunany, hraniće brózdźeny a nahi.
Łopjena su njeporowje pjerite z 15-30 jejko-lancetojtymi łopješkami.
Kćěje wot junija hač julija. Kćenja su pjećličbne a steja w 10-30 dołhich, žałzojće kosmatymi pakićach. Króna je kolojta hač zwónčkojta, njebjomódra, rědko běła a docpěwa šěrokosć wot něhdźe 2 cm a njese kulojćene krónowe kónčki. Keluch je hač do srjedźišća dźěleny.
Stejnišćo
Rosće w lěsach ze šěrymi wólšami, kerčinach a wapnitych niłkich bahnach
Jednora jěželnja
Jednora jěželnja (Sparganium emersum) je rostlina ze swójby rohodźowych rostlinow (Typhaceae).
W někotrych žórłach so swójbje jěželnjowych rostlinow (Sparganiaceae) přirjaduje.
Wopis
Jednora jěželnja je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm. Rostlina je zrunana, rědko wodźaca.
Stołpik je njerozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena su zrunane abo klunkotate, we wodźe wodźace, na spódku třihranity a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 12 mm (3-10 mm).
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Kwětnistwo njeje ženje rozhałuzowane. Hłójčki su kulowate. Žónske su morgenšternojte a steja po jednu we łopjenowych rozporach. Najprjedy žónske hłójčki kćěja. Po jich zwjadnjenju so muske hłójčki wuwija.
Kosowo
Kosowo mjezuje ze Serbiskej na sewjeru a wuchodźe, Sewjernej Makedonskej na juhu, Albanskej na juhozapadźe a Čornej Horu na zapadźa.
Jednora jěželnja
Stejnišćo
Rosće w słabje běžacych, rědko stejacych, wutkatych hač w prawim měrje womazanych wodźiznach z hłubokosćemi hač 1 m.
Kosowo
Dotal připózna 110 wot 193 čłonskich statow Zjednoćenych narodow njewotwisnosć Kosowa wot Serbiskeje.
Hamtskej rěči Kosowa stej albanšćina a serbišćina.
Ochansk
Ochansk je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kama w zapadnym předkraju Uralskich horin w Permskim regionje něhdźe 120 kilometrow zapadnje Perma. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1547 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Čuhujiw
Čuhujiw je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sewjerski Donjec něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Charkiwa.
Ma něhdźe 32 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1638 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Pyšowka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Twjerdačk
Twjerdačk (Catapodium) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
21. julija
21. julija abo '''21. pražnika''' je 202. dźeń gregorianiskeje protyki (203. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 163 dnjow hač do kónca lěta.
Lěsny sparik
Lěsny sparik (Melampyrum pratense) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je čornowc.
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Darin
Darin ( Dahren) je hornjołužiska wjeska w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 1923 do Hodźijskeje gmejny.
Geografija
Wjeska, po sydlišćowej formje rozšěrjeny kulowc, leži we wysokosći wot 176 metrow nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach nad Dołhej wodu.
Susodne wjeski su Debiškow w sewjerowuchodźe, Bóšericy we wuchodźe, Hodźij w juhowuchodźe, Njezdašecy w zapadźe a Běčicy w sewjeru.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Darin abo Daryn pochadźa z lěta 1373. W lěće 1377 płaći Darin jako allodium (swobodne kubło), kotrež słušeše 1562 Njezdaščanskemu ryćerkubłu, běše pak hižo 1586 zaso samostatne. Tež w slědowacych lětstotkach wukonješe ležownostne knjejstwo we wjesce Darinske ryćerkubło same. Cyrkwinsce słuša Darin ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
Hač do lěta 1923 tworješe Darin samostatnu gmejnu, doniž so do Hodźija njezagmejnowa.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 89 wobydlerjow, z kotrychž bě 72 Serbow (81 %).
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Darina
Montsoreau
Montsoreau // je gmejna z něhdźe 400 wobydlerjemi na zapadźe Francoskeje. Nadeńdźe so blisko rěki Loire a hrodu Montsoreau z 15. lětstotka.
Burgundski dub
Burgundski dub (Quercus cerris) je štom ze swójby bukowych rostlinow (Fagaceae).
Wopis
Burgundski dub je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 35 m. Wón je tróšku mjerzliwy.
Zdónk je sylny. Skora je hruba a hłuboko brózdźena a ćmowa.
Łopjena
Šěrozelene łopjena su wuske a docpěwaja dołhosć wot hač do 10 cm. Wone su njeprawidłownje zubate.
Stejnišćo
Rosće tež w bliskosći pobrjoha a na bazowych pódach.
Rozšěrjenje
Štom je w srjedźnej a južnej Europje domjacy.
Mscislaw
thumb|left
Mscislaw je město w Mahiljowskej oblasći w Běłoruskej, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Mscislawskeho rajona.
Leži při rěce Wichra něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Mahiljowa.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Georgij Konstantinowič Žukow
Georgij Konstantinowič Žukow (* 1. decembra 1896 w Strjelkowce, Kalužska gubernija, Ruske carstwo; † 18. junija 1974 w Moskwje) bě šef generalneho staba Čerwjeneje armeje, maršal Sowjetskeho zwjazka a wot 1955 do 1957 sowjetski zakitowanski minister. Wón dósta štyri króć wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1939, 1944, 1945, 1956).
Žukow bě hłowny zamołwity za wuspěšne zakitowanje Moskwy w lěće 1941 a sowjetskej dobyći w bitwje wo Stalingrad (1942/43) kaž tež jako wyši rozkazowar I. běłoruskeje fronty w bitwje wo Berlin (1945). W nocy na 9. meje 1945 přiwza w Berlinje-Karlshorsće jako zastupjer Sowjetskeho zwjazka kapitulaciju Němskeje.
Jelizowo
thumb|left Jelizowo ( Елизово; do 1897 – Staryj Ostrog/ Старый Острог; do 1924 – Zawojko/ Завойко) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1848 pod mjenom Staryj Ostrog załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Łučny kropačk
Łučny kropačk (Primula elatior) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Kłóska
Kłóska je kwětnistwo, při kotrymž w kłosojtym přirjadowanju kćenja po přikrywnych łopješkach, pluwiznach, sedźa.
Słódke trawy
thumb|250px|Dwukćenjowa kłóska słódkeje trawy A: Cyła kłóska je wot dweju, rědko jedneje abo wjace přikrywnych pluwiznow (Glumae) wobdata.
B: Kryjaca pluwizna (Palea inferior = delnja abo Palea exterior = zwonkowna pluwizna) slěduje, kotraž je nošne łopješko. W jeho rozporje kćenje steji.
C: Na kónčku kryjaca pluwizna často njese prosty seršćik, kocht. Při přikrywnych pluwiznach kochty su rědke.
1: Prěnja pluwizna (Palea superior = hornja abo Palea interior = znutřkowna pluwizna) so wot dweju zrosćeneju łopješkow zwonkowneho kćenjołopješkoweho kružka twori.
2: Pochad dweju, rědko třoch, sprosćakow (Lodiculae) wróći na znutřkowny kćenjołopješkoweho kružka.
3: Přez wustupowanje rozepěraja Lodiculae pluwizny, kćenje so puka a so próškowe łopješka jewja. Kłóska je nětko zakćěta a so móže wopróšować.
4. Płódnik wobda anatropne abo słabje kampylotropne symjenišćo. 5: Pěsta
Wjacore kłóski so k kłosam abo pakićam na hłownej wósce (Rachis) zjednoćuja. Jeli kłóski sedźa pakiće jara krótko an hłownej wósce, da wupada kaž kłosa a so rěči wot pozdatneje kłosy.
1828
1828 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
29. septembra
29. septembra abo '''29. požnjenca''' je 272. dźeń gregorianiskeje protyki (273. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 93 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.5|[[Mikławš Bjedrich-Radlubin (* 29. septembra 1859)]]
Oblasć Rostow
thumb|left|Rostow nad Donom
Oblasć Rostow ( Ростовская область/Rostowskaja oblast) je oblasć w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži při sewjernym pobrjoze Azowskeho morja w přitočnišću rěki Don a mjezuje na zapadźe z Ukrainu. Jeje zarjadniske sydło a jeničke milionowe město je Rostow nad Donom (1.089.000 wobydlerjow). Dalše wulkoměsta su Taganrog (257.000), Šachty (240.000), Wolgodonsk (171.000) a Nowočerkask (169.000).
W lěće měješe Oblasć Rostow  wobydlerjow. Z nich běchu 88,7 % Rusojo, 2,6 % Armenjenjo a 1,8 % Ukrainjenjo. Nimo toho je w oblasći něhdźe 4.000 Němcow žiwych.
Kónčiny wokoło Rostowa słušeja hakle z 18. lětstotka k Ruskej. Strategisce wuznamnej stej přistawaj Azow a Taganrog.
Wšědny twjerdačk
Wšědny twjerdačk je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Catapodium rigidum, Poaceae).
Kózle-Gólsk
Kózle-Gólsk ( Kasel-Golzig) je gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, na sewjerozapadźe Delnjeje Łužicy. Nadeńdźe so při rěčce Brěšći, kotraž dźěluje Kózle wot Gólska, něhdźe dźesać kilometrow sewjernje Łukowa. Gmejna słuša k hamtej Delnje Błóta.
Přez gmejnu wjedźe zwjazkowa dróha 96 (Budyšin–Berlin).
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z gmejnskich dźělow Kózle, Gólsk a Sucha (Zauche) a z wobsydlenych městnow Jetš (Jetsch) a Sypice (Schiebsdorf).
Stawizny
Kózle naspomnichu so k prěnjemu razej w lěće 1346, Gólsk jako Golcz w lěće 1396. 1926 zjednoćištej so gmejnje Kózle a Gólsk.
Pegau
Pegau je sakske městačko w Lipšćanskim wokrjesu. Nadeńdźe so 22 kilometrow južnje Lipska při Běłym Halštrowje a saksko-anhaltskej krajnej hranicy a ma něhdźe 6.000 wobydlerjow. Přez město wjedźe železniska čara Lipsk–Gera.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1096 w zwisku ze załoženjom klóštra Pegau přez Wiprechta z Groitzscha. Narowny kamjeń Wiprechta nadeńdźe so w Pegauskej cyrkwi.
Thrakičenjo
|thumb|right|Thrakiske a dalše kmjeny na teritoriju a we wokolinje [[Thrakiska|Thrakiskeje.]] thumb|right|Thrakiski wojak z 5.–4. lětstotka do Chr. thumb|right|Thrakiski jěchar. right|thumb|Thrakiski złoty pokład z [[Panagjurište (Bołharska).]]
Thrakičenjo běchu indoeuropski lud respektiwnje ludowa skupina za čas antiki. Naspomnjeni su woni hižo w Homerowym Iliasu a tež Herodot, kotryž pisa, zo běchu Thrakičenjo po Indičanach druhi najwjetši lud, jich wopisa. Thrakiske kmjeny sydlachu na Balkanje, w poprawnej Thrakiskej, w Rumunskej, Moldawskej, Serbiskej, Kosowje, Makedonskej, Bołharskej, sewjernej Grjekskej, mjez sewjernymi Karpatami a Egejskim morjom a w Małej Aziji, w Mysiskej, Bithynskej a Paphlagonskej.
Stawizny
Wo Thrakičenjow swědča jenož mało žórłow, tak zo wo nastaću ludoweje skupiny wšelakore měnjenja eksistuja. Po wšěm zdaću nasta wona z nomadiskich kmjenow indoeuropskeho pochada za čas zažneje bronzoweje doby.
Po měnjenjach modernych rěčewědnikow słušeja Thrakičenjo, z Iranjanami, Słowjanami a Baltiskimi narodami, do wuchodneje skupiny indoeuropskich narodow. Přiwuznosć ze staroiranskimi narodami Skythow, Sarmatow a Kimmerow podpěra so přez archeologiske namakanki a historiske dopokazy wo žiwjenju a wuměłstwje.
Zastawna
Zastawna je městačko w oblasći Černiwci na zapadnej Ukrainje, blisko rumunskeje hranicy. Leži w historiskej Bukowinje něhdźe 40 kilometrow sewjernje města Černiwci.
Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1589 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa. Wot lěta 1775 słušeše Zastawna k rakuskemu krajej Bukowina. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Rumunskeje a wot kraja Druheje swětoweje wójny je dźěl Ukrainy.
Wšědna třepjetawka
Wšědna třepjetawka (Briza media) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae). miniatur|
Wopis
Wšědna třepjetawka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Łopjena docpěja šěrokosć wot 2 hač 5 mm a su na kromje hrube. Łopjenowa kóžka je 1 mm dołha.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja w něžnej pakići, kotrež wobsteji z wutrobojtych kłóskow. Kłóski docpěja dołhosć wot 5 hač 7 mm a sedźa na ćeńkich stołpikach a su zelene abo wioletne, nabok splacnjene a třepotaja při kóždym wětřičku. Pakićowe hałuzy su často wijate. Pluwizna njenjesu žadyn kocht.
Stejnišćo
Rosće na krótkotrawnikowych łukach, suchich trawnikach, wysokich łukach, suchich mjezach a lěsnych kromach. Ma radšo suche hač słabje włóžne pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Měrćin
Serbska wotwodźenka je swójbne mjeno Měrćink.
Čolpon-Ata
thumb|left|Petroglify blisko města Čolpon-Ata je město w Issyk-Kulskej oblasći na sewjeru  Kirgiskeje. Je zarjadniske sydło Issyk-Kulskeho wobwoda.
Leži při sewjernym brjoze Issyk-Kulskeho ježora něhdźe 110 kilometrow zapadnje Karakola a něhdźe 210 kilometrow wuchodnje Biškeka.
Sydlišćo je so w lěće 1922 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Ferdinand von Lindemann
thumb|right|Ferdinand von Lindemann Ferdinand von Lindemann (* 12. apryla 1852; † 1. apryla 1939) bě matematikar, kotryž je dopokazał, zo je konstanta π transcendentna a potajkim kwadratura koła móžna njeje.
Andrzej Duda
mini|upright|Andrzej Duda (2019) frameless|upright|Podpismo Andrzeja Dudy]]
Andrzej Sebastian Duda (* 16. meje 1972 w Krakowje) je pólski politikar a wot awgusta 2015 z prezidentom republiki Pólskeje.
Reynaldo Gianecchini
Reynaldo Cisotto Gianecchini Júnior (* 12. nowembra 1972, Birigui, Brazilska) je brazilski filmowy hrajer.
Pi
Pi móže być:
Andrzej Duda
Duda studowaše na Jagiełłonskej uniwersiće w Krakowje, hdźež bu w lěće 2005 z dźěłom wo pólskim zarjadniskim prawje promowowany.
Wón je woženjeny a ma jednu dźowku (* 1995).
Chinska pyšowka
Chinska pyšowka (Astilbe chinensis) je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow (Saxifragaceae).
Augusto Pinochet
Augusto Pinochet (* 25. nowembra 1915 we Valparaíso; † 10. decembra 2006 w Santiago de Chile) bě chilski general a prawicarski politikar. Bě wot wojerskeho puča w lěće 1973 sem hač do lěta 1990 prezident Chilskeje.
Walter Womacka
Wustajeńcy
tukrajne
wukrajne
30. septembra
30. septembra abo '''30. požnjenca''' je 273. dźeń gregorianiskeje protyki (274. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 92 dnjow hač do kónca lěta.
Powiat ząbkowicki
Powiat ząbkowicki je powiat (wokrjes) w pólskim Delnjošleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Ząbkowice Śląskie. Wokrjes ma přestrjeń wot 802 km² a něhdźe 70.000 wobydlerjow.
Gmejny
Powiat wobsteji ze sydom gmejnow, z nich
štyri měšćansko-wjesne gmejny; a tři wjesne gmejny;
Gelendžik
thumb|left Gelendžik je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Čorneho morja. Ma něhdźe 69 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1831 załožiło a ma wot lěta 1915 měšćanske prawa.
Zwilc
Zwilc (Bidens) je ród rostlinow ze swójby zestajenkow.
Družiny (wuběr)
<br style="clear:both;" />
Finšćina
Finšćina słuša k finougriskim rěčam, kotrež su swójba znutřka uralskich rěčow. W tutej swójbje twori skupinu baltofinskich rěčow hromadźe z blisko přiwuznymi rěčemi: Estišćina, karelšćina a dalše małe rěče.
Finsce rěči 6 mil. ludźi, z toho we Finskej přez 5 mil, tuž něhdźe 92 % wobydlerjow. Něhdźe 6% wobydlerjow rěči Šwedšćinu jako maćeršćinu.
Finsce so tež rěči we Šwedskej, Norwegskej a Ruskej a druhich krajach.
Kajyndy
Kajyndy (/ Kaindy) je město w Čujskej oblasći na sewjeru Kirgiskeje, blisko kazachskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Panfilowskeho wobwoda.
Finšćina
Finšćina je aglutinowaca rěč a so njesnadnje wot susodnych indoeuropskich rěčow rozeznawa, hačrunjež bu wot lěttysacow wot tych wobwliwowana. Tohodla finšćina ma mnoholičbne požčonki z rozdźělnych indoeuropskich rěčow, předewšěm germanskich, baltiskich a słowjanskich rěčow.
Kajyndy
Leži w Čujskim dole něhdźe 80 kilometrow zapadnje Biškeka.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow a wot lěta 2012 měšćanske prawa.
Finšćina
Přiwuznosć
Finšćina słuša k finougriskim rěčam, kotrež so w sewjerowuchodnej Europje a sewjerozapadnej Azija rěča. Jenož madźaršćina so w srjedźnej Europje rěči. Finšćina je chětro blisko přiwuzna z estišćinu, karelšćinu, wepsišćinu, wotišćinu a liwišćinu, mjeztym zo přiwuznosć z madźaršćinu je něhdźe tak mało kaž ta mjez němčinu a persišćinu. Baltofinskim rěčam su samiske rěče podobne, mjeztym zo so druhe rěčne skupiny sylnišo rozeznawaja.
Alfabet a wurjekowanje
We finšćinje so łaćonski alfabet z třomi přidatnymi pismikami wužiwa, a to ä, ö, å (jenož za šwedske mjena). Wone w alfabetiskim porjedźe po pismiku z sćěhuja, tak zo ä a ö njestejitej při a a o kaž w němčinje. Stawiznow dla finski alfabet faktisce je identiski ze šwedskim alfabetom.
Ale jenož sćěhowace pismiki we woprawdźitych finskich słowach wustupuja:
Sćěhowace pismiki so jenož w cuzych słowach wužiwaja:
Při tym wurjekowanje je bóle prawidłowna hač we wjele druhich rěčach. Nimo toho dołhosć wokalow a konsonantow je wažna. Na př. tuli "woheń", tulli "cło", tuuli "wětr". Konsonanty b, d a g so tróšku mjechše hač w němčinje wurjekuja, mjeztym zo p, t a k přeco su njeaspirowane.
Pismik n wotwisuje we wurjekowanju wot sćěhowaceho konsonanta. T.r. hromadźe z pismikom k, tuž jako nk so kaž // wurjekuje, mjeztym zo hromadźe z pismikom g, tuž jako ng samo k // zjednoćuje. Před pismikom p wón so kaž m wurjekuje, na př. kunpa (kaž kumpa).
Při zestajenych słowach kóždy wobstatk wobchowuje swoje přizwuk.
Fonemy
Finšćina ma wósom wokalow, 18 diftongow a 14 konsonantow, při čimž přidatne konsonanty jenož w cuzych słowach wustupuja.
Wokale
Finšćina ma wósom wokalow, při čimž wšě wokale móžeja krótke abo dołhe być. Krótke wokale so jedyn raz pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so dwójce pisaja. Transkripcija po IPA so w sćěhowacej tabeli mjez porom / jewi. Nimo toho je w finšćinje wotwisnje wot wašnja ličenja 16 hač 18 rozdźělnych diftongow, kotrež so jako fonemy hódnoća: ai [], au [], ei [], eu [], ey [], ie [], iu [], iy [], oi [], ou [], ui [], uo [], yi [], yö [], äi [], äy [], öi [] a öy []. Status diftongow wot ey a iy njeje jednozmyslny. Powšitkownje so by mjez diftongami a dwuzłóžkowymi wokalowymi wjazbami rozeznawać dyrbjało, při čimž so přeco njehodźi hranica jasnje ćahnyć. Tak je au w kaula [] (šija) diftong, ale w kulaus [] (lunk) wokalowa wjazba.
Konsonanty
Finšćina ma jenož 14 samostatnych konsonantowych fonemow. Wona tohodla słuša k rěčam, kotrež su chude na konsonantach. Dalše štyri konsonanty, kotrež tu w spinkomaj steja, jenož w požčonkach wustupuja. Zwuk ʔ so jenož při substantiwach na krótkim -e a při někotrych werbowych formach jewi, kaž na př. Tule tänne! "Přińdź sem!". Při tym je jako podlěšk nazwukoweho konsonanta sćěhowaceho słowa słyšomny.
Wokalna harmonija
thumb|Diagram wokalneje harmonije Nimo toho finšćina ma wokalnu harmoniju. Zažne wokale a, o a u njemóžeja w samsnym słowje z prědnimi wokalemi ä, e, a y wustupować. Kóncowki a sufiksy so wotpowědujo po wokalemi w zdónku přiměrjeja.
Wokalej e a i stej neutralnej. Tohodla wonej móžetej z wokalemi wobeju skupinow wustupować. Jeli słowo jenož wobsahuje neutralne wokale, hodźa so za kóncowki prědnje wokale wužiwaja.
W zestajenych słowach wokalna harmonija płaći za kóždy dźěl. Wokale kóncowki so po wokalach poslednjeho dźěla zrjaduja.
Cuze słowa druhdy wobsahuja wokale wobeju skupinow. Ale při njeporjadnym wurjekowanju so wokale připodobnjuja, kaž na př. Olympia so jako Olumpia wurjekuje.
Stopnjowa změna
Konsonanty k, p a t podleža w deklinaciji kaž w konjugaciji finskich słowow stopnjowej změnje. Wustupuja w „sylnym“ a „słabym“ stopjenju. Sylny stopjeń steji we wotewrjenych, tuž na wokalu kónčacych, złóžkach (na př. katu „dróha“) kaž tež před dołhimi wokalemi a diftongemi (na př. katuun „do dróhi“). Hewak steji słaby stopjeń (na př. kadun „dróhi“).
Rozeznawa so mjez kwantitatiwnej a kwalitatiwnej stopnjowej změnu. Při kwantitatiwnej stopnjowej změnje so dwójne konsonanty w słabym stopjenju do jednorych redukuja:
Wot kwalitatiwneje stopnjoweje změny su jednotliwe konsonanty k, p a t kaž tež mnoholičbne konsonantowe wjazby potrjechene. Tute wašnje stopnjoweje změny njeje wjace produktiwna, t. r., nowše słowa njejsu wjace wot toho potrjechene (přir. katu „dróha“ – kadun „dróhi“, ale auto „awto“ – auton „awta“).
Wosebite pady:
Gramatika
Finšćina je aglutinowaca rěč, kotraž ma 15 padow. Genusy a nominalne klasy faluja.
Słowjesa
Finšćina ma konjugacije. W sćěhowacej tabeli su někotre přikłady za prezensowe formy werbow, při čimž mjenowane słowjeso olla je tróšku njeprawidłowne.
! colspan="2" | Wosoba || Pronomen || Olla (być) || Puhua (rěčeć) || Etsiä (pytać)
¹ Hän woznamjenja “wón/wona”, a se woznamjenja “wono”.
² He je pluraliski hän, ne je pluraliski se.
Pronomeny třećeje wosoby su nuzne, ale je móžno pronomeny prěnjeje a druheje wosoby wuwostajić.
Negowace słowjeso
Zo by negowacu sadu tworiła, finšćina wužiwa negowace pomocne słowjeso. Za nim wužiwaja słowjeso, kotrež so neguje: namakaš formu słowjesa, jeli bjerješ formu prěnjeje wosoby a wotstroniš kónčny N. Na př., “ja njerěču” je: “minä en puhu”. Konjugacija słowjesa je kaž sćěhuje:
! colspan="2" | Wosoba || Pronomen || Słowjeso