cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
B
B abo b je druhi pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu beta a pismikej Б w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so B přez − · · ·.
Wšelćizny
B je mjezynarodna awtowa značka za Belgisku. Při němskich awtach steji B za stolicu Berlin.
Ostrow
thumb|left thumb|left Ostrow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1341 załožiło.
Tetri Ckaro
Tetri Ckaro je městačko w Georgiskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.
Horst
Horst je němske muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Tetri Ckaro
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Za čas ruskeho carstwa wobsteješe wobydlerstwo sydlišća hłownje z Rusow a Armenjanow. We wokolinje namakaše so tež wot němskich sydlerjow załožena wjeska Elisabethtal. Wot lěta 1966 ma Tetri Ckaro měšćanske prawa.
Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła
mini|Napohlad ze zapada z typiskej dwójnej wěžu swj. Pětra a Pawoła
Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła ( Stiftskirche St. Peter und Paul) je ewangelska wosadna cyrkej w Hodźiju, kotraž słuša k ewangelsko-lutherskej krajnej cyrkwi Sakskeje. Wona steji wosrjedź wsy na wyšinje nad Dołhej wodu a je dla toho połoženja hižo wotdaloka widźeć. Charakteristiske znamjo Hodźijskeje cyrkwje je jeje dwójna wěža.
Tuchwilny farar Hodźijskeje wosady je Krystof Rummel, kiž poskića sčasami tež bože słužby w serbskej rěči. Wot awgusta 2020 je wón zdobom serbski superintendent. Z Hodźijskim fararjom běchu w zašłosći mj. dr. Wjacław Warichius (1589–1618), Jaroměr Hendrich Imiš (1858–97) a Jan Pawoł Křižan (1897–1923).
Stawizny
mini|Hodźijska cyrkej do přetwara 19. lětstotka mini|W cyrkwi Jako přeńdźe dźěl Hodźija w lěće 1006 jako załožba do wobsydstwa Mišnjanskeho biskopstwa, wuzwoli so najwyše ležace městno we wsy za twar noweje cyrkwje, planowaneje jako nowy duchowny centrum tutoho dźěla Hornjeje Łužicy. Na zbytnej ležownosći mjez cyrkwju a Dołhej Wodu mějachu kěrchow a bydlenja duchownych nastać. Cyłkowna ležownosć mjenowaše so „wustawowa štwórć“ (wustaw = załožba). Prěnja kapałka, pozdźiše wołtarnišćo, nasta po lěće 1010.
Biskop Beno z Mišna załoži w lěće 1076 prěnju kamjentnu cyrkwju swjateju Pětra a Pawoła. Druhi romaniski twar nasta w běhu 13. lětstotka. Wot teje druheje cyrkwje je so mjez 1220 a 1230 nastaty podtwar dźensnišeje dwójneje wěže wobchował, kaž tež wokna na prědnim boku wěže.
Krótko do reformacije dožiwi Hodźij mjez 1505 a 1517 pod biskopom Janom VI. ze Saalhausena dalšu fazu cyrkwinskeho twarjenja. Za tutón čas nasta pózdnjogotiski twar jako chódbowa cyrkej. Tehdyši twarski mišter Wolff Hrabisch napisa swoje mjeno při kónčnym kamjenju wołtarnišća, při klětce, myjnicy, krjepjeńcy a wšelakorych stołpach, podobnje kaž tehdomniši farar Jan z Jabłońca.
Posledni katolski farar Hodźijskeje wosady bě Jan Jurij Temler (1500–1573), kiž dyrbješe swoju faru w lěće 1559 wopušćić, po tym zo bě Mišnjanski biskop Stołpin a Hodźij sakskemu kurwjerchej přepodał.
W lěće 1589 wobškodźi so cyrkej přez woheń. W běhu znowanatwara natwarichu masiwnu dwójnu wěžu.
Mjez 1702 a 1714 přetwari so cyrkej swj. Pětra a Pawoła wotnutřka po barokowym stilu. Započatk 19. lětstotka dyrbješe so cyrkwina wěža zakładnje wobnowić, při čimž so wěžowy časnik připrawi. 1862 přetworichu cyrkwinu třěchu z wysokeje šindźeloweje třěchi do sedłoweje. Nutřkownje so cyrkej w lěće 1892 nowogotisce wuhotowa, runje tak dóstaštej wěži wot architekta Christiana Gottfrieda Schramma swoju tuchwilnu nowogotisku podobu. Napisy w cyrkwi běchu tehdy z wjetšeho dźěla serbske, někotre tež němske. Tak steješe nad triumfowym wobłukom serbsce „Knježe zdźerž nam swoje słowo“ a při wulkim krucifiksu na wołtarje „Za was“. Tež na kěrchowje běchu napisy zwjetša serbske.
Twar
mini|upright|Cyrkej swj. Pětra a Pawoła ze zapada Cyrkej je nahladny wobmjetowany twar z łamaneho kamjenja ze zwonkownymi podpěrami a rjapnymi woknami w fasadźe. Při južnej stronje wjedu gotiske dwójne wrota do cyrkwje, hłowny portal so při zapadnym boku wěže namaka. Při južnej sćěnje wisa słónčny časnik z lěta 1515.
Połkulojte wołtarnišćo ma přitwaraj na južnym a sewjernym boku. Přikryw wołtarnišćo wobsteji z hwězdoweho wjelba a pokaza pózdnjogotiske wumolowanje z lěta 1505. Na sewjernej stronje wołtarnišća namaka so barbite wokno z lěta 1892, zwobraznjace modlenje pastyrjow. Přikryw w sewjernym přitwarje wobsteji z pomolowaneho syćoweho wjelba, mjeztym zo ma južny přitwar ze sakristiju jednory drjewjany přikryw.
Wěža je 62,5 metrow wysoka. We wysokosći zwonoweho poschoda namakaja so noworomaniske dwójne arkady pod wysokimaj, husće pódla so stejacymaj wěžowymaj helmomaj.
Wuhotowanje
Cyrkej wobsahuje slědowace předmjety wuhotowanja (wuběr):
Byrgle
Byrgle, natwarjene w lěće 1988 wot Budyskeho byrgletwarskeho zawoda Eule (tehdy VEB Orgelbau Bautzen) jako Opus 542, wobjimuja 1814 pišćelow w 27 registrach na dwěmaj manualomaj. Prospekt, to je wonkowne wuhotowanje pišćelow, je so wot Friedricha Pressa stworił.
Wosada
Do poměrnje wulkeje Hodźijskeje wosady słušeja nimo wosadneje wsy tež slědowace wjeski: Běčicy, Błohašecy, Bolborcy, Brěza, Čerwjene Noslicy, Čěškecy, Ćěchorjecy, Darin, Debrikecy, Delni Wunjow, Dobranecy, Dźiwoćicy, Horni Wunjow, Hornja Boršć, Chanecy, Janecy, Koblicy, Lešawa, Lutyjecy, Mała Boršć, Myšecy, Njezdašecy, Počaplicy, Praskow, Prěčecy, Spytecy, Sulšecy, Zemichow a Žičeń.
Hodźij je sobu najstarša wosada Hornjeje Łužicy a wobjimowaše do reformacije hišće wo wjele wjetši teritorij.
Wubrani fararjo
Z wotchadom fararja Lazarja do Bukečanskeje wosady serbska rěč w Hodźijskej cyrkwi za nimale 50 lět womjelkny. Hakle farar Rummel, kiž je serbšćinu nawuknył, zaso sčasami serbsce prěduje a w awgusće 2020 tež zastojnstwo serbskeho superintendenta wot Jana Malinka přewza.
Peter
Peter (serbsce: Pětr) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Quito
Quito (poprawom San Francisco de Quito, wurjekowanje [ˈkito]) je stolica južnoameriskeho Ekwadora a nadeńdźe so jenož 20 kilometrow južnje ekwatora w na 2.850 metrach ležacej žłobinje Andow pod wulkanom Cotopaxi (5.897 m). Tuž jedna so wo najwyše ležacu stolicu na swěće. Z něhdźe 2,2 milionomaj wobydlerjow je Quito po přistawnym měsće Guayaquil druhe najwjetše město w kraju. Nimo toho je zarjadniske sydło prowincy Pichincha a kantona Quito. Stare město Quita słuša do swětoweho herbstwa UNESCO.
Klima w měsće je – najebać tropiskeho połoženja – dla wysokosće měrna a włóžna. Přerězna temperatura je jenož 13° C.
Dźensniše město załoži so w lěće 1534 jako San Francisco de Quito wot španiskich dobywarjow na městnje stareho sydlišća indigenych wobydlerjow.
Jan Šołta
Jan Šołta (* 30. meje 1921 w Parchwitzu, Delnja Šleska; † 31. awgusta 2004 w Drježdźanach) bě serbski stawiznar. Wón bě dołholětny čłon Domowiny a Instituta za serbski ludospyt.
Šołta pochadźeše z burskeje swójby a přebywaše za čas dźěćatstwa husćišo pola přiwuznych we Wudworju. Wot 1935 wopyta pólski priwatny gymnazij w hornjošleskim Bytomju, wot 1937 gymnazij w Budyšinje. Wot 1940 słužeše jako wojak w Druhej swětowej wójnje.
W lěće 1945 studowaše krótka w Praze medicinu a sta so 1946 ze sobudźěłaćerjom znowazałoženeje Domowiny kaž tež SED. 1947 započa Šołta ze studijom prawnistwa we Wrócławju a studowaše potom hospodarske wědomosće w Poznanju a stawizny w Lipsku.
Wot 1950 bě Jan Šołta 1. sekretar wobwodneho wjednistwa Domowiny. 1954 sta so ze zaměstnikom direktora w Instituće za serbski ludospyt. Po promociji w hospodarskich wědomosćach wo ratarstwje na něhdyšich ležownosćach klóštra Marijina hwězda w lěće 1956 přewza znowa funkciju w Domowinje a bě wot 1958 zaso zastupowacy direktor Instituta. Nachwilnje bě tam tež stronski sekretar SED a wot 1960 nawoda stawizniskeho wotrjada. W lěće 1967 habilitowaše. 1976 złoži funkciju zaměstnika direktora, wosta pak nawoda stawizniskeho wotrjada. Po skónčenju swojeje dźěławosće w instituće 1986 skutkowaše dale jako publicist a poda so 1989 na wuměnk.
Jan Šołta bě čłon Stawizniskeje towaršnosće NDR a dalšich komisijow. Jako nawoda stawizniskeho wotrjada bě sobuwudawaćel Lětopisa kaž tež awtor a sobuwudawaćel někotrych twórbow wo serbskich stawiznach, mjez nimi štyrizwjazkowe Stawizny Serbow, kotrychž cyłkowne nawodnistwo Šołta měješe, kaž tež Noweho biografiskeho słownika a němskorěčneho přehlada serbskich stawiznow (1976).
Pismik
Pismik je pisanske znamjo, kotrež wužiwa so w alfabetowych pismach. Cyłkownosć pismikow jedneje spisowneje rěče twori alfabet, při čimž so zwuki (fonemy) w formje znamjenjow (grafemow) zwobraznjeja. We wjele pismach so mjez wulkimi a małymi pismikami rozeznawa.
Hornjoserbski alfabet wobsteji z 32 pismikow a dweju digrafow.
Telawi
thumb|left
Telawi je město na wuchodźe Georgiskeje a stolica regiona Kachetiskeje. Leži něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Tbilisija.
Paul
Paul (serbsce: Pawoł) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Telawi
Ma něhdźe 19 629 wobydlerjow
Město naspomni so prěni raz hižo w druhim lětstotku wot grjekskeho geografa Ptolemeja na swětowej karće Geographike Hyphegesisjako Teleda. Mjeno pochadźa wot georgiskeho słowa tela („wjaz“).
Guliston (Uzbekistan)
thumb|left Guliston ( / Gulistan; do 1922 – Голодная Степь/ Golodnaja Step; do 1961 – Мирзачуль/ Mirzačul) je město na wuchodźe Uzbekistana. Je stolica Sirdaryoskeje oblasće.
Leži na juhowuchodźe pusćiny pod mjenom Hlódna Stepa něhdźe 100 kilometrow juhozapadnje Taškenta.
Ma něhdźe 77 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa.
Tkibuli
thumb|left
Tkibuli je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži w předkraju Kawkaza něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Kutaisija.
Ma něhdźe 9770 wobydlerjow.
Wot druheje połojcy 19. lětstotka bě Tkibuli wuznamne stejišćo wudobywanja wuhla. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa.
Bjezdowy
Bjezdowy ( Klein Partwitz, serbsce tež Bjezdoły abo Bezdow) su hornjołužiska wjes w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži we Łužiskej jězorinje mjez Blunjanskim a Parcowskim jězorom.
Wjes naspomni so prěni raz hakle w lěće 1568 jako Klein Partitz. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach mějachu Bjezdowy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 165 wobydlerjow, z nich 163 Serbow (98 %) a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 83,2 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja z lěta 1875 Blunjanskej wosadźe (do toho Wojerowskej).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Bjezdowow
Jawornik
Jawornik ( Jauernick) je hornjołužiska wjeska w samym juhowuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 ke gmejnje Bukecy. Leži při wuchodnym kóncu Čornobóskeho rjećaza njedaloko Lubija při samej hranicy ze Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wsy su Lejno na sewjerje, Stwěšin a Njeznarowy na sewjerowuchodźe a Dažin na juhu.
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1276 jako Jawernic. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Lejnjanske ryćerkubło. We 1880tych měješe Jawornik po statistice Arnošta Muki štyrjoch wobydlerjow, kiž běchu wšitcy Serbja. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Ketličanskej wosadźe.
Chašuri
thumb|left
Pječory
Sydlišćo je so w lěće 1472 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa. Słušeše mjez 1920 a 1940 k njewotwisnej Estiskej.
Chašuri
Chašuri (do 1917 – Michajlowo/ Михайлово) je město w Georgiskej.
Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 26135 wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Michajlowo załožiło a ma wot lěta 1921 měšćanske prawa.
Brazilski maniok
Brazilski maniok (Manihot glaziovii) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Frunčaki
Frunčaki (Sphingidae, něm. Schwärmer) su swójba mjetelow (Lepidoptera).
Podswójba Sphinginae
thumb|200px|Smjertnik (Acherontia atropos)
Podswójba Macroglossinae
thumb|200px|Deilephila porcellus
Žórła
20px [http://de.wikipedia.org/wiki/Schwärmer_(Schmetterling) něm. wikipedija]
Chobi
Chobi je městačko na zapadźe Georgiskeje. Leži při rěce Chobi něhdźe 30 kilometrow južnje Zugdidija.
Ma něhdźe 4242 wobydlerjow (2014).
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.
Petropawl
Leži při rěce Išim, přitoku Irtyša, něhdźe 430 kilometrow sewjernje stolicy Astana.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1752 jako ruska twjerdźizna Petropawlowskaja krjepost załožiło a ma wot lěta 1807 měšćanske prawa.
Č
Č abo č (čej) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a štwórty w serbskim alfabeće. Wón wobsteji z pismika C a hóčki a reprezentuje konsonant. Pismik wustupuje nimo serbskeju rěčow tež w serbiskochorwatšćinje (bosnisce, chorwatsce, serbisce), čěšćinje, słowakšćinje a słowjenšćinje kaž tež w litawšćinje a letišćinje, hdźež je pjaty pismik alfabeta. Nimo toho wužiwa so w sewjerosamiskej rěči a w běłoruskej Łacince. Wotpowěduje pismikej Ч w kyriliskim alfabeće.
W kóždej rěči wurjekuje so Č kaž w serbšćinje jako /⁠ʧ⁠/.
Na ličakach
Unicode wobsahuje Č w bloku Latin Extended-A jako U+010C (wulki pismik) a U+010D (mały pismik). W HTML pisa so Č jako  a č jako. Móžno je tež zapodaće jako  resp.
Alfons Andricki
Alfons Andricki (* 1916 w Radworju, † 1940) běše najmłódši bratr Alojsa Andrickeho a syn wučerja Jana Andrickeho a jeho mandźelskeje Madleny (rodź. Cyžec).
Wón přisłušeše jezuitskemu rjadej a padny jako wojak w Druhej swětowej wójnje w lěće 1940.
Semej
thumb|left|Mošeja w Semeju Semej (, ; do 2007 – Semipalatinsk/ Семипалатинск) je wulkoměsto na wuchodźe Kazachstana. Ma něhdźe 340 tysac wobydlerjow a je wažny wobchadny suk za železnicu a dróhowy wobchad.
Geografija
Leži njedaloko ruskeje hranicy při rěce Irtyš něhdźe 620 kilometrow wuchodnje stolicy Astana. Něhdźe 40 kilometrow zdalene nadeńdźe so geografiske srjedźišćo Eurazije.
Drěwcy
Drěwcy ( Driewitz) su wjes na sewjeru sakskeje Hornjeje Łužicy. Leža w Budyskim wokrjesu a słušeja wot lěta 1994 k Łazej.
W Drěwcach markěrujetej serbska lipa a wulki błudźenk srjedźišćo oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Drewitz pochadźa z lěta 1509. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Drěwcami w lěće 1815 Pruskej. Saksko-pruska hranica wjedźeše přez holu južnje wsy.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 202 wobydlerjej, mjez nimi 200 Serbow (99 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 91 %, štož wotpowědowaše sobu najwyšemu podźělej w ewangelskej Hornjej Łužicy. Ewangelscy Drěwčenjo słušeja do Łazowskeje wosady.
Pustoška
thumb|left thumb|left
Pustoška je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1901 załožiło ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Jindřich Vacek
Jindřich Vacek (serbsce Hendrich Vacek, *1955 w Pilzenje) je čěski spisowaćel a přełožowar. Wón studowaše na Praskej Karlowej Uniwersiće romanistiku (rumunšćinu a francošćinu). Za čas studijow zajimowaše so za někotre orientaliske a romaniske rěče, mjez druhim zaběraše so z rěčemi južneje Francoskeje (z katalanšćinu, okcitanšćinu) a ze sardišćinu. W lětach 1980–1984 a 1985–1993 skutkowaše jako lektor čěšćiny na uniwersiće w Bukaresće, hdźež wuda štyri wučbnicy čěšćiny a wučbnicu serbšćiny. Tam nawjedowaše tež serbski rěčny kurs. Swój prěni přełožk (z katalanšćiny) wozjewi jako wosomnaćelětny w gymnazijowym časopisu, pozdźišo  přełožowaše wosebje fachowu literaturu z francošćiny (Claude Lévi-Strauss, Mircea Eliade) a naročnu beletristiku z hebrejšćiny (Agnon, Grossman, Šacham).
Za swoje přełožki dósta wjacore myta čěskeho Zjednoćenstwa přełožowarjow (1997, 2000 a 2002), w lěće 2007 dósta Josefa Jungmannowe myto za najlěpši přełožk l. 2006.
Redigowaše čěske přełožki knihow Umberta Eca, Orhana Pamuka a dalšich wuznamnych awtorow. Wot lěta 2021 publikuje swójske literarne tworjenje.
Někotre přełožki
Z francošćiny
Z rumunšćiny Z italšćiny
Z hebrejšćiny
Z jidišćiny
Alexander Ahrens
mini|Alexander Ahrens
Semej
Stawizny
Ruska twjerdźizna Semipalatinsk je so w lěće 1718 wot wójwody Wasilija Čeredowa na přikaz carja Pětra Wulkeho załožiła a měješe škitać wuchodny dźěl kraja, wuwiwaše so pak tež k wažnemu wikowanišću mjez Ruskej a Chinskej. Hižo w lěće 1782 dósta měšćanske prawa. W 19. lětstotku buchu wjacori ruscy spisowaćeljo do Semipalatinska wuhnaći, mjez druhim Fjodor Michailowič Dostojewskij.
Alexander Ahrens
Žiwjenje
Ahrens studowaše wot 1985 do 1990 w Berlinje sinologiju a po tym prawiznowědu. Druhi studij wobzamkny z druhim juristiskim statnym eksamenom. Po zakónčenju studija dźěłaše w Chinskej jako zawodowy jurist za wulke němske industrijne předewzaća. Po 2002 absolwowaše w Němskej dalše wukubłanje jako fachowy prawiznik za dawkowe prawo a dźěłaše zdobom hižo wot lěta 2000 jako samostatny prawiznik w Berlinskej kencliji. Wot 2007 do 2012 bě samostatny financowy planowar pola MLP AG w Berlinje. 2008 přećahny do Budyšina.
Ahrens je woženjeny a ma štyri dźěći.
Semej
Stawizny
Za čas Sowjetskeho zwjazka běše bliske město Kurčatow centrum atomoweho testowanišća Semipalatinsk, jednoho z najwjetšich na swěće. Přez radioaktiwne poćežowanje wokoliny dóńdźe hač do dźensnišeho k strowotniskim škodam pola tamnišich wobydlerjow.
Alexander Ahrens
Politika
W meji 2019 bu na lisćinje SPD do Budyskeho wokrjesneho sejmika woleny.
Gremije
Hižo wot lěta 2014 je Ahrens čłon dohladowanskeje rady BBB (Wobdźělenskeho a zawodoweho towarstwa Budyšina). Wot apryla 2016 je jako zastupjer Zwjazka sakskich městow a gmejnow z čłonom załožboweje rady Załožby za serbski lud.
Porchow (Ruska)
thumb|left|Rěka Želoń w Porchowje thumb|left Porchow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Pskowskej oblasći při rěce Želoń. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1239 jako Porchowskij Gorodok załožiło.
Choni
Choni (1936–86 Culukidze) je město na zapadźe Georgiskeje, w regionje Imeretiskej. Leži při rěce Cchenisckali něhdźe 25 kilometrow zapadnje Kutaisija a něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Senakija.
Ma něhdźe 8987 wobydlerjow.
Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa. Za čas sowjetskeho knjejstwa bu pomjenowane po georgiskim komunisće Aleksandr Culukidze (1876–1905).
Mała Sprjewja
Mała Sprjewja (tež Sprjewica, Kleine Spree) je něhdźe štyrceći kilometrow dołha rěčka w Sakskej, kotraž so blisko Wulkeje Dubrawy jako promjo wot Sprjewje wotšćěpuje a so blisko Šprjejc zaso do njeje wuliwa. Cyła rěka běži we wuchodnym a sewjernym dźělu Budyskeho wokrjesa. Wuchadźa so wot toho, zo běži Mała Sprjewja přez prěnjotne rěčnišćo Sprjewje.
Lima
Lima je stolica južnoameriskeho Peruwa a z wulkim wotstawkom zdobom najwjetše město w kraju. Nadeńdźe so při brjoze Ćicheho oceana nad rěku Río Rímac na zapadźe Peruwa. Centrum města leži 160 metrow nad mórskej hładźinu, mjeztym zo sahaja so měšćanske dźěle hač do wysokosće wot 1000 metrow. W měsće samym bydli na přestrjeni wot 2672 kwadratnych kilometrow něhdźe dźewjeć milionow wobydlerjow. Hromadźe ze susodnym přistawnym městom Callao ma metropolowy region (Área Metropolitana de Lima) wjace hač 10 milionow wobydlerjow.
Mała Sprjewja
Městna při Małej Sprjewi su na přikład Minakał, Łaz a Běły Chołmc.
Hlej tež: Nastawki wo při Małej Sprjewi ležacych sydlišćach
Lima
Lima je wažne wobchadne křižowanišćo kaž tež najwuznamniši hospodarski a kulturny centrum Peruwa z uniwersitami, wysokimi šulemi, muzejemi a twarskimi pomnikami. Stare město słuša wot lěta 1991 do swětoweho herbstwa UNESCO.
Sirdaryo
thumb|left Sirdaryo ( / Syrdarja) je město w Sirdaryoskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Sirdaryoskeho wobwoda.
Leži na juhowuchodźe pusćiny pod mjenom Hlódna Stepa něhdźe 40 kilometrow sewjernje Gulistona.
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Kórka
Kórka (Cucumis sativus) je zeleninowa rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae).
Podobne słowa
Podobnej słowje eksistujetej w čěšćinje (okurka) a pólšćinje (ogórek). Nimo toho němčina ma słowo (Gurke) z pólšćiny. Pólske mjeno so wot grjekskeho słowa wotwodźuje.
Wopis
Rostlina je dele ležaca abo lězuca.
Łopjena
Łopjency lisćowych łopjenow su pjećróžkate hač do rukoformowe. Jich kónčki su wótre.
Kćenja
Muske kćenja su často čećikojte, króna docpěwa dołhosć wot dweju hač do třoch centimetrow. Žónske kćenja wobsedźa tři staminodije.
Płody
Płód docpěwa dołhosć mjezy 30 a 40 centimetrami, je šwižna, walcoformowa a sćeńša so na kóncomaj. Kaž wšě jahodowe płody pušći wona jich symjenja hakle, hdyž płodowe mjaso spada. Wona wobsahuje hač do 97 procentow z wody. Z 9,7 kcal na 100 g płaći kaž małokalorijowa.
Powjerch płoda wariěruje po sorće, tak zo eksistuja płody z hładkim, brózdźenym, rozpukanym, brodawkojtym abo horbikatym powjerchom. Ale tež barba zrałych płodow wariěruje: čerwjene, oranžobrune, běłe abo kremojte. Zwjetša pak su zelene. Nimo toho su přez plahowanje rozdźělne formy nastali: kulowaće-jejkojte, krótko-walcojte hač dołho-walcojte a dołho křiwjene.
Wužiwanje
Kórki su syrje jědźne. Najčasćišo bu wone do plackow rězane a ze solotwjowej jušku resp. Vinaigrette přihotowane. Woblubowane su tež kaž wobstatk sandwichow. Wone bu přez mlóčnokisalinowe droždźenje kaž selowe kórki (prawe kisałe kórki), z kisałowym kropom zawarjene kaž korjeninowe kórki abo kaž žonopowe kórki konserwowane móhłe.
D
D abo d (při pismikowanju: dej) je štwórty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a šesty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu delta (Δ) a pismikej Д w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so D přez − · ·.
Wšelćizny
D je mjezynarodna awtowa značka za Němsku. Při němskich awtach steji za město Düsseldorf.
Montevideo
Montevideo je stolica a najwjetše město južnoameriskeho stata Uruguay. Z 1,3 milionami wobydlerjow je wone hospodarske, zarjadniske a kulturne srjedźišćo w kraju. Nadeńdźe so napřećo argentinskej stolicy Buenos Aires při sewjernym pobrjoze Río de la Plata, mórskeho zaliwa Atlantiskeho oceana. Po studiji je Montevideo južnoameriske město z najwyšej žiwjenskej kwalitu.
Mjeno města pochadźa wot 132 metrow wysokeje hórki napřećo přistawej, kotraž rěka španisce Monte („hora“) a w guaranišćinje Yvyty („skała“). Z wobeju słowow nasta po dobywanju kraja přez Europjanow w 16. lětstotku nowe mjeno Montevidi jako zestajenka. Město same załoži so hakle w lěće 1726 jako španiske sydlišćo San Felipe y Santiago de Montevideo.
W měsće knježi přecowłóžna subtropiska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězna temperatura wob lěto leži pola 16,3° C. Najhorcyšej měsacaj stej januar a februar.
Digraf
Digraf je dwójny pismik, kotryž steji za jedyn zwuk.
Wón wobsteji w šěršim zmysle z dweju grafemow, kotrejž hodźitej so jednemu fonemej přirjadować. We wušim zmysle su digrafy pismikowe poriki, kotrež w datej rěči tak wusko zwisuja, zo so jako jenički pismik wobhladuja a jako tajke tež w słownikach abo při pismikowanju wustupuja. W serbšćinje potrjechi to digrafaj dź a ch.
Runje při němskim pisanju słowjansce wobwliwowanych swójskich mjenow wustupuja tež tetragrafy (ze štyrjoch pismikow) abo samo pentagrafy (pjeć pismiki). Přikłady za to su wjesne mjena kaž Zscharnitz (zsch jako tetragraf) abo Pietzschwitz (tzsch jako pentagraf) abo tež wjele swójbnych mjenow słowjanskeho abo słowjansko-germanskeho pochada, wosebje w něhdy słowjanskich kónčinach na wuchodźe dźensnišeje Němskeje.
Cageri
Cageri je městačko na sewjeru Georgiskeje, w regionje  Samcche-Dźawachetiskej. Leži při južnej kromje Kawkaza při rěce Cchenisckali něhdźe 60 kilometrow sewjernje Kutaisija.
Pytalowo
Pytalowo (, 1925–1937 Jaunlatgale, 1938–1945 Abrene) je městačko w Ruskej federaciji. Leži něhdźe 10 kilometrow wuchodnje rusko-letiskeje hranicy w Pskowskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Cageri
Ma něhdźe 1320 wobydlerjow.
Hižo w srjedźowěku bě Cageri sydło georgisko-ortodoksneje eparchije. W lěće 1968 dósta sowjetske měšćanske prawa.
Pytalowo
Sydlišćo je so w lěće 1863 załožiło ma wot lěta 1933 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1941 słušeše Pytalowo k njewotwisnej Letiskej.
Wokrjes Šwikawa
Wokrjes Šwikawa ( Landkreis Zwickau) je krajny wokrjes na zapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma wokoło 338.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 949 kwadratnych kilometrow. Najmjeńši wokrjes Sakskeje ma najwyšu hustosć wobydlerstwa wšěch wuchodoněmskich wokrjesow.
Wokrjes mjezuje na sewjeru z durinskim wokrjesom Altenburgski kraj, na sewjerowuchodźe ze Srjedźosakskim wokrjesom, na wuchodźe z Kamjenicu a Rudnohórskim wokrjesom, na juhozapadźe z Bohotskim wokrjesom a na zapadźe z wokrjesom Greiz.
Wulke wokrjesne města su Crimmitschau, Hłuchow (Glauchau), Hohenstein-Ernstthal, Limbach-Oberfrohna, Šwikawa a Werdau.
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Šwikawska Modłej. Najwyša hora je Hirschenstein (610 m) blisko Kirchberga.
Města a gmejny
(Ličba wobydlerjow )
Wulka bónčawa
Wulka bónčawa abo běła bónčawa (Nymphaea alba) je rostlina ze swójby bónčawow. Dalše ludowe mjena za bónčawu su wódna knježička, hatna knježička, wódna lilija, wódna kanka, hatna lilija a hatna husyčka.
Wopis
Wulka bónčawa je wódna rostlina, kotraž maja hač do 3 m dołho stołpikate, na wodźe płuwace łopjena.
Pjenk je tołsty a łažacy.
Rostlina ma z 3 m najdlejše łopjenowe a kćenjowe stołpiki z domjaceje flory.
Łopjena
Łopjena su wulke, kulojte, na spódku hłuboko zarězowane a maja přeměr wot 10 hač 30 cm. Łopjenate nerwy su hač do kromy kaž widły dwójce abo trójce dźělene z prěčnymi nerwami. Wone su jenož na nasadźe dołhich, elastiskich stołpikow hłuboko zarěznjene. Jich dychawki su na hornim boku.
Kćenja
Płódnik je kulojty a ma płony, žołty plěšk z 12 hač do 20 plěškowymi promjenjemi. Wón so po wopróšenju wot insektow pod wodu nuri a so k jahodowemu płodej wuwiwaja, kotryž potom zhni a symjenja pušći.
Płody
Płód je krušwojta tobołka, kotrež maja horjeka radialnje rozrjadowane plěški.
Stejnišćo
Wona rosće we małowutkatych abo wutkatych, stejacych abo pomału běžacych wodach, a to w hatach, starych wodach a měrnych jězorach.
Rozšěrjenje
Wulka bónčawa je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Prawy maniok
Prawy maniok (Manihot esculenta) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wědomostne mjeno
Wědomostne mjeno Mánihot pochadźa přez starše francoske słowo manihot (nětko manioc) z tupiskeho słowa mandioca a guaraniskeho słowa mandio „na škrobje bohate dule při M. esculenta.
Shirin
Shirin ( / Širin) je město w Sirdaryoskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, blisko tadźikiskeje hranicy.
Leži na juhowuchodźe pusćiny pod mjenom Hlódna Stepa něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Gulistona.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1972 załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Tajynša
Tajynša ( a ; do 1997 – Krasnoarmjejsk/ Красноармейск) je město w sewjernym Kazachstanje, kotrež słuša k Sewjerokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło Tajyšinskeho rajona.
Leži něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Petropawla.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1962 załožiło.
Sebjež
thumb|left thumb|left
Sebjež je městačko w Ruskej federaciji. Leži na samym zapadźe Ruskeje w Pskowskej oblasći, něhdźe 20 kilometrow wot letiskeje a 30 kilometrow wot běłoruskeje hranicy. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1414 załožiło a ma wot lěta 1772 měšćanske prawa.
Narć
Narć ( Nardt; 1936–47 Elsterhorst) je hornjołužiska wjes na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži južnje Čorneho Halštrowa při zwjazkowej dróze 96. Blisko Narća namakatej so wulke wojerske pohrjebnišćo a sportowe lětanišćo, kotrež so prjedy wot wójska wužiwaše.
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako Nart a bě tehdy ze stejnišćom hamorownje. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach měješe Narć po statistice Arnošta Muki 296 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 55,2 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Wojerowskej wosadźe.
Mortkow
Mortkow ( Mortka; 1936–47 Grube Ostfeld) je hornjołužiska wjes w sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Łazowskej gmejnje. Leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow při južnym brjoze Slěborneho jězora na kromje Łužiskeje jězoriny.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1359 jako Mortkaw. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Łazowske ryćerkubło. We 1880tych měješe Mortkow po statistice Arnošta Muki 166 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 51,7 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Łazowskej wosadźe.
Wosobiny
W Mortkowje narodźi so serbska ludowa basnjerka Hańža Budarjowa (1860–1937).
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Mortkowa
Calendźicha
thumb|left
Calendźicha je městačko na sewjerozapadźe Georgiskeje, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Kutaisija.
Ma něhdźe 3847 wobydlerjow.
Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.
Njedaloko Calendźichy – blisko městačka Dźwari – nadeńdźe so při rěce Enguri najwjetša wodowa milinarnja Kawkaza z najwyšej wobłukowej spjatnej murju na swěće (271,5 m).
Bulajewo
Bulajewo je město w sewjernym Kazachstanje, kotrež słuša k Sewjerokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło rajona Magžana Žumabajewa.
Leži při rěce Išim něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Petropawla, blisko ruskeje hranicy.
Yangiyer
thumb|left Yangiyer ( / Jangijer) je město w Sirdaryoskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, blisko tadźikiskeje hranicy.
Leži na juhowuchodźe pusćiny pod mjenom Hlódna Stepa něhdźe 30 kilometrow južnje Gulistona.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Asunción
Asunción je stolica a z něhdźe 550.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město južnoameriskeho stata Paraguay. Jeho mjeno (španisce za donjebjeswzaće) poćahuje so na Marije donjebjeswzaće, dokelž bu město na tutym dnju w lěće 1537 załožene. Połne španiske mjeno je La Muy Noble y Leal Ciudad de Nuestra Señora Santa Maria de la Asunción. W guaranišćinje rěka Asunción Paraguaŷ, mjeztym zo je mjeno kraja Paraguái.
Město nadeńdźe so při lěwym, wuchodnym pobrjoze rěki Paraguay při hranicy z Argentinskej.
W měsće knježi tropiska klima. Najhorcyši měsac je januar z přerěznymi temperaturami mjez 23 a 33 stopnjemi, najzymniši je julij (13–23° C).
Borowiči
thumb|left thumb|left
Asunción
Asunción je so dnja 15. awgusta 1537 wot španiskeho dobywarja Juan de Salazar y Espinosa załožił a je tuž jedne z najstaršich španiskich městow w Južnej Americe.
Borowiči
Borowiči su město w Ruskej federaciji. Leža w europskim dźělu Ruskeje w Nowgorodskej oblasći a maja něhdźe 52 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1770 měšćanske prawa.
Angren
thumb|left thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći Angren ( / Angren; do 1946 Ангреншахтстрой / Angrenšachtstroj) je město w Taškentskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, blisko tadźikiskeje hranicy.
Leži při rěce Ohangaron něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Taškenta.
Ma něhdźe 175 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1942 załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Baxt
thumb|left Baxt ( / Bacht; do 1947 Великоалексеевка / Wjelikoaleksejewka; do 1980 Великоалексеевский / Wjelikoaleksejewskij) je město w Sirdaryoskej oblasći w Uzbekistanje, blisko kazachskeje hranicy.
Leži w pusćinje Hlódna Stepa něhdźe 25 kilometrow sewjernje Gulistona.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Wjelikoaleksejewka załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Husacy jazyčk
Husacy jazyčk (Plantago lanceolata) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow. (Plantaginaceae), z roda putnikow (Plantago). Serbske botaniske mjeno je dołhi putnik.
thumb|150px|left|Kwětnistwo thumb|left|150px|Symjenja
thumb|300px|ilustracija (Jacob Sturm, 1796)
Etymologija
Botaniske mjeno „Plantago“ wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa planta. Woznamjenja telko kaž póduš.
Wopis
Husacy jazyčk je wjacelětna, zelišćowa, naha abo słabje kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 - 50 cm.
Koruški su jara rozhałužkowane. Korušk docpěwa dołhosć wot 60 centimetrow.
Kćenja
Rostlina kćěje wot apryla hač do septembra. Kćenja su jara małe w najprjedy kehelojtych, 3-cm-dołhich, pozdźišo walcoformowych, hač do 6 cm dołhich, dołhostołpikatych kłóskach. Stołpik kćenjowych kłóskow je zrunany a dlěši hač łopjena. Nošne łopjena su kónčkojte a dlěši hač keluch. Keluch a króna su 4-dźělene. Stameny dołho wustupuja.
Płody
Płód je tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 3 a 3,5 cm a wobsahuje 2 symjeni.
Stejnišćo
Wón rosće na syčołukach, pastwach, rolach, pućnych kromach a smjećišćach.
Rozšěrjenje
Husacy jazyčk je w cyłej Europje z wuwzaćom najekstremnišeho sewjera rozšěrjeny. Do wjacorych krajow je zanjeseny. Tohodla dźensniši dźeń je nimale swětodaloko rozšěrjeny.
W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja zelka (Herba Plantaginis lanceolatae). Zběraja zelka wot meja do junija.
E
E abo e je pjaty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a wosmy w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu epsilonej (Ε, ε). W kyriliskim alfabeće pisa so runje tak kaž we łaćonskim. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so E přez ·.
E je najhusćiši pismik w němčinje a wjele dalšich europskich rěčach.
Wotwodźeny wot E je w serbšćinje pismik ě.
Wšelćizny
E je mjezynarodna awtowa značka za Španisku (španisce España). Při němskich awtach steji za město Essen.
La Paz
La Paz (poprawom Nuestra Señora de La Paz, „Naša knjeni měra“; w aymarašćinje Chuquiyapu Marka) je z něhdźe 750.000 wobydlerjemi třeće najwjetše město Boliwiskeje a sydło knježerstwa južnoameriskeho stata. Stolica je Sucre. Nadeńdźe so na wysokoruninje Altiplano w Andach we wysokosći wot 3600 metrow w 400 metrow hłubokim kanjonje rěki Chokeyapu a je tuž najwyše ležace knježerstwowe sydło na swěće.
Na wysokoruninje zapadnje města samoho nasta – najprjedy jako dźěl města La Paz – nowe sydlišćo El Alto, kotrež je mjeztym z 850.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Boliwiskeje. Tam nadeńdźe so tež mjezynarodne lětanišćo La Paz-El Alto. Město leži pod druhej najwyšej horu Boliwiskeje Illimani (6.439 m).
Klima je přez cyłe lěto chětro runostajna, tak leži přerězna maksimalna temperatura pola 19 stopnjow w oktobrje a 17 stopnjow w juniju a juliju. Minimalne temperatury wučinja 1° C w juniju a juliju a 6°C mjez nowembrom a měrcom. Spadki padaja přewažnje wot oktobra do měrca.
Ohangaron
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1960 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Calka
Calka je městačko w Georgiskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1829 załožiło.
Ě
Ě abo ě (ět) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a dźewjaty w serbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji z pismika E a hóčki a reprezentuje wokal.
Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow (wurjekowanje: /ʲɪ/) tež w čěšćinje (/jɛ/) a steji zwjetša na městnje prěnjotneho starosłowjanskeho „jat“ (Ѣ). W druhich słowjanskich rěčach je zrealizowany jako ie (pólšćina, słowakšćina), (i)je (serbiskochorwatšćina) abo jednory e (rušćina, běłorušćina).
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ě w bloku Latin Extended-A jako U+011A (wulki pismik) a U+011B (mały pismik). W HTML pisa so Ě jako  a ě jako. Móžno je tež zapodaće jako  resp.
Groß Särchen
Groß Särchen je pomjenowanje:
Bože ćěło
mini|Procesion w Ottersweierje, Badenska (2017)
Bože ćěło ( Corpus Christi abo dospołnje Sollemnitas Sanctissimi Corporis et Sanguinis Christi, „swjedźeń najswjećišeho ćěła a kreje Chrysta“) je wysoki swjedźeń w cyrkwinskim lěće katolskeje cyrkwje, z kotrymž swjeći so ćělna přitomnosć Jězusa w sakramenće eucharistije (Božeho blida). Ewangelske cyrkwje tutón swjedźeń njeznaja.
F
F abo f (při pismikowanju: ef) je šesty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a dźesaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu phi (Φ, ϕ) a pismikej Ф w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so F přez · · − ·.
Bože ćěło
Štwórtk jako termin steji we wuskim zwisku ze zelenym štwórtkom, na kotrymž swjećeše Jězus sam poslednju wječer. Najwažniši dźěl swjedźenja su kemše, po kotrychž slěduje we wjele kónčinach – tak tež w katolskich Serbach – procesion přez wupyšenu wjes abo město. Husto swjeća so tež kemše same pod hołym njebjom.
F
F je mjezynarodna awtowa značka za Francosku. Při němskich awtach steji za město Frankobrod nad Mohanom.
Santiago de Chile
Santiago de Chile (španisce, Santiago) je hłowne a najwjetše město Chilskeje. links|mini
Bože ćěło
Termin
Dokładny termin swjedźenja je wotwisny wot jutrow a leži na štwórtku po prěnjej njedźeli po swjatkach. Najzaši termin je tuž 21. meje, najpozdźiši 24. junija.
Zakonski swjaty dźeń
W Němskej je Bože ćěło zakonski swjaty dźeń w Badensko-Württembergskej, Bayerskej, Hessenskej, Sewjerorynsko-Westfalskej, Porynsko-Pfalcy a Posaarskej kaž tež w někotrych gmejnach z přewažnje katolskej ludnosću w Sakskej (serbsko-katolske wosady) a Durinskej (Eichsfeld).
Po postajenju sakskeho nutřkowneho ministerstwa płaći Bože ćěło w slědowacych gmejnach jako zakonski swjaty dźeń:
Nimo toho je Bože ćěło swjaty dźeń mjez druhim w Awstriskej, Chorwatskej a Pólskej kaž tež we wěstych dźělach Šwicarskeje.
Zabrod
Zabrod ( Sabrodt; 1936–47 Wolfsfurt) je hornjołužiska wjes w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži při krajnej hranicy z Braniborskej při zwjazkowej dróze B156.
Blisko Zabroda zatřěli so w lěće 1904 posledni wjelk w Němskej.
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Zabroda
Roholń
Roholń ( Riegel) je hornjołužiska wjeska w sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Łazowskej gmejnje. Leži we Łužiskej jězorinje mjez Łazom a Wojerecami njedaloko južneho přibrjoha Šibojskeho jězora.
Wjeska naspomni so prěni raz hakle w lěće 1537 jako die Heyde am Rigell. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach měješe Roholń po statistice Arnošta Muki cyłkownje 89 wobydlerjow, z nich 86 Serbow (97 %) a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 86,5 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Wojerowskej wosadźe.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz wjeski
Bekobod
thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći Bekobod ( / Bekabad; do 1954 Хилково, Беговат / Chilkowo, Bjegowat) je město w Taškentskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při tadźikiskej hranicy.
Ma něhdźe 101 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Denis Wladimirowič Pušilin
thumb|upright|Denis Pušilin Denis Wladimirowič Pušilin ( Денис Владимирович Пушилин; Денис Володимирович Пушилін/ Denis Wolodymyrowič Pušylin; 9. meje 1981, Makejewka, Ukrainska SSR, Sowjetski zwjazk) je politikar Donjeckeje ludoweje republiki.
Wot 14. Nowembra 2018 z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje Donjeckeje ludoweje republiki a zdobom jeje ministerski president.
Waldaj
thumb|left thumb|left Waldaj je město w Ruskej federaciji. Leži na Waldajskich wysočinach w europskim dźělu Ruskeje w Nowgorodskej oblasći. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Na kupje w bliskim Waldajskim jězorje nadeńdźe so Iwerski klóšter.
Sucre
Město załoži so dnja 30. nowembra 1538 pod mjenom Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo a bě wot 1559 zarjadniske sydło španiskich teritorijow w dźensnišich statach Paraguay, Peru, Argentinska, Chilska a Boliwiska. Wot 1609 je wone tež sydło arcybiskopstwa. Po njewotwisnosći Boliwiskeje dósta město w lěće 1839 status stolicy a nowe mjeno po rewolucionarnym wjedniku Antonio José de Sucre. W lěće 1898 přepołoži so knježerstwowe sydło do La Paz.
W měsće knježi subtropiska wysočinska klima z přerěznej temperaturu wot 15,6 °C.
Malaja Wišera
thumb|left Malaja Wišera je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Nowgorodskej oblasći. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1843 załožiło a ma wot lěta 1921 měšćanske prawa.
G
G abo g (při pismikowanju: gej) je sedmy pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a jědnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a je so wokoło 230 do Chr. wot romskeho pisarja jako warianta pismika C zawjedł. Jemu wotpowěduje pismik Г w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so G přez − − ·.
W hornjoserbšćinje wustupuje g nimale jenož w cuzych resp. z druhich rěčow wotwodźenych słowach (požčonkach), mjeztym zo je so prěnjotny słowjanski g kaž w čěšćinje, słowakšćinje a ukrainšćinje na h přeměnił.
Cnori
thumb|left
Cnori je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži při rěce Alazani něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Tbilisija.
Ma něhdźe 4815 wobydlerjow.
Wot lěta 1965 ma měšćanske prawa.
Bo‘ka
thumb|left thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći Bo‘ka ( / Buka) je město w Taškentskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, blisko tadźikiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Bo‘kaskeho wobwoda.
Leži něhdźe 65 kilometrow južnje Taškenta.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1943 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Mlóčeń
Mlóčeń (Euphorbia) je ród ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Znatej pyšnej rostlinje stej chrystowy ćerń (Euphorbia splendens) a (Euphorbia pulcherrima).
Wopis
Družiny su kerki, trajne zela, jednolětne rostliny abo kaktusojte sukulenty.
Kwětnistwa
Kwětnistwa su jara podobne a tak mjenowany cyathium. Wone wobsteja z redukowanych jednotliwych kćenjow, kotrež maja jenož jedyn płódnik resp. próškowe łopješko. Nimo toho njesu wysoke łopjeno. Płód je třidźělna kapsla.
Maćizny
Rostliny wobsahuja běłu brěčku, kotraž žrawje skutkuje. Brěčka je zwjetša jědojta, ale při někotrych družinach móže fosforeskowaca być abo samo wot parazitiskich flagelatow bydlena być.
Rozšěrjenje
Družiny su w tropach a subtropach rozšěrjene.
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Cchaltubo
thumb|left
Cchaltubo je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Kutaisija.
Ma něhdźe 11281 wobydlerjow.
Wot lěta 1953 ma měšćanske prawa.
Króńca
Króńca ( Krinitz) je hornjołužiska wjeska w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k Njeswačanskej gmejnje. Sydlišćo, kotrež je ze starodawna wjesny dźěl Wbohowa, leži zapadnje Čornicy.
Geografija
Susodne wsy su Wbohow na sewjeru, Łuh na wuchodźe a Zarěč na juhu. Zapadnje Króńcy nadeńdźe so Wětrowska deponija.
Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Rudźina, Sekera a Smažki.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako Crebenitz. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Wbohowske ryćerkubło. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Króńcy (2018)
Čiatura
thumb|left
Čiatura je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži při rěce Kwirila něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Kutaisija.
Ma něhdźe 12803 wobydlerjow.
Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa.
Leonid Iwanowič Pasečnik
thumb|upright|Leonid Pasečnik Leonid Iwanowič Pasečnik ( Леонид Иванович Пасечник; Леонід Іванович Пасічник/ Leonid Iwanowyč Pasičnyk; * 15. měrca 1970 we Worošilowgradźe, Ukrainska SSR, Sowjetski zwjazk) je politikar mjezynarodnje njepřipóznateje Luhanskeje ludoweje republiki.
Pasečnik bě hižo wot lěta 2014 jako minister statneje wěstoty nawoda tajneje słužby. Wot 24. nowembra 2017 skutkuje wón jako hłowa republiki, po tym zo dyrbješe dotalny prezident Igor Plotnickij z njejasnych přičin wróćo stupić a kraj wopušćić.
Ga‘zalkent
thumb|left thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći G‘azalkent ( / Gazalkent) je město w Taškentskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana, blisko kazachskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Bo‘stonliqskeho wobwoda.
Leži při lewym brjoze rěki Čirčik něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Taškenta.
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.
Okulowka
thumb|left thumb|left Okulowka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Nowgorodskej oblasći. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1851 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
H
H abo h (při pismikowanju: ha) je wosmy pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a dwanaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so H přez · · · ·.
W hornjoserbšćinje wustupuje h poměrnje husto, dokelž je so prěnjotny słowjanski g kaž w čěšćinje, słowakšćinje a ukrainšćinje na h přeměnił. Wot pismika h wotwodźeny digraf ch twori w serbskim alfabeće swójski pismik.
Wšelćizny
H je mjezynarodna awtowa značka za Madźarsku (jendźelsce Hungary). Při němskich awtach steji za město Hannover.
Rudnohórski wokrjes
Rudnohórski wokrjes ( Erzgebirgskreis) je krajny wokrjes na juhozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. awgusta 2008 a ma wokoło 350.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1828 kwadratnych kilometrow. Sydło krajnoradneho zarjada je Annaberg-Buchholz.
Wokrjes mjezuje z městom Kamjenica na sewjeru, z wokrjesom Srjedźna Sakska na wuchodźe, z Čěskej na juhu, z Bohotskim wokrjesom na juhozapadźe a z wokrjesom Šwikawa na zapadźe.
Wulke wokrjesne města su Annaberg-Buchholz, Aue, Marienberg, Sapawa (Zschopau), Schwarzenberg a Stollberg.
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Šwikawska Modłej. Najwyša hora wokrjesa a cyłeje Sakskeje je Šmrěčnik (1215 m) blisko Oberwiesenthala.
Pjestowo
thumb|left Pjestowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Nowgorodskej oblasći. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Ağdaş
thumb|left
Do‘stobod
thumb|right|Mapa Taškentskej oblasći D‘ostobod ( / Dustabad; do 1991 Солдатский / Soldatskij; do 1996 Аскарлик / Askarlik) je město w Taškentskej oblasći na wuchodźe Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Quyichirchiqskeho wobwoda.
Pjestowo
Sydlišćo je so w lěće 1918 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Ağdaş
Ağdaş (wurjekowanje: Agdaš) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 210 kilometrow zapadnje Bakuwa a ma wokoło 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1900 měšćanske prawa.
Do‘stobod
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.