cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Korla Jan Smoler
Korla Jan Smoler (* 10. februara 1791 w Złyčinje; † 3. januara 1848 we Łazu) bě serbski wučer a kulturny prócowar.
Žiwjenje
Korla Jan Smoler narodźi so w Złyčinje jako syn tkalca a šołty a wopyta we Wulkim Wjelkowje a Delnim Wujězdźe wučerskej seminaraj. Wón běše wučer w Złyčinje (wot 1809) a wot 1812 we Łuću, hdźež so tež jeho syn Jan Arnošt Smoler narodźi. We Łazu, do kotrehož so swójba w lěće 1823 přesydli, skutkowaše jako wučer a ewangelski kantor.
Za čas Zejlerjoweho redaktorstwa Tydźenskeje Nowiny wobdźěli so Smoler aktiwnje na dźěle nowiny a dopisa mnoho nastawkow. Jako angažowany kulturny prócowar spěwaše wot lěta 1845 na prěnich serbskich spěwanskich swjedźenjach a běše w lěće 1847 sobuzałožer Maćicy Serbskeje.
Wylem Nowy
Wylem Nowy ( Friedrich Wilhelm Nowy; * 15. januara 1870 w Bórkowach, † 1. oktobra 1933 w Choćebuzu) bě serbski ewangelski farar a jedyn z najwažnišich delnjoserbskich kulturnich prócowarjow.
Žiwjenje
mini|Wopomnjenska tafla na Sewjernym kěrchowje w Choćebuzu Wylem Nowy bě syn bura Fryca Noweho a jeho mandźelskeje Marjany, rodźeneje Starikojc a bratr Hajna Noweho. Wot 1881 do 1891 wopyta gymnazij w Gubinje. Po tym studowaše teologiju w Hali a Berlinje. Wot 1895 do 1902 bě domjacy wučer w Podstupimje. Swoju prěnju staciju skutkowanja we Łužicy měješe wot 1902 do 1904 jako farar w Budestecach. Po tym skutkowaše wot 1904 do 1910 w Ketlicach, wot 1910 do 1917 w delnjołužiskej Brjazynje a wot 1917 hač do swojeje smjerće w lěće 1933 při Choćebuskej klóšterskej cyrkwi.
Skutkowanje
Nowy organizowaše zhromadnje z Bogumiłom Šwjelu wot 1890 delnjoserbske studentstwo. Bě prěni předsyda 1891 załoženeho studentskeho zjednoćenstwa Zwěsk serbskich pśijaśelow. Měješe wažny podźěl na přewjedźenju zjawnych młodoserbskich zarjadowanjow, kotrež so jako spěwarske swjedźenje wot 1893 hač do 1906 přewjedźechu. W Berlinje nawjedowaše rozwučowanje a zwučowanje serbskich studentow w maćeršćinje.
Dopisowaše wosebje pod rubriku Z božego kralejstwa do Serbskeho Casnika mjeńše rozpominanja a podawaše do Časopisa Maćicy Serbskeje nekrologi wuznamnych prócowarjow.
Michał Čoch
mini|upright|Michał Čoch w młodych lětach
Michał Čoch (* 2. nowembra 1851 w Porchowje; † 1922 w Nižnim Nowgorodźe (Ruska)) běše gymnazialny wučer a składnostny basnik.
2013
2013 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Krzysztof Kamil Baczyński
thumb|Krzysztof Kamil Baczyński w lěće 1939.
Krzysztof Kamil Baczyński (* 22. januara 1921 we Waršawje, † 4. awgusta 1944 runje tam) bě pólski basnik a wojak Waršawskeho zběžka.
Žiwjenje
Nan Krzysztofa Kamila Baczyńskeho bě pólski spisowaćel Stanisław Baczyński a mać (Stefania Zieleńczyk) je napisała humanistiske a pedagogiske spisy. Wón wopyta gymnazij „Stefan Bartory“ we Waršawje a přistupi w lěće 1935 młodźinskej, socialistiskej organizaciji „Spartakus“.
Baczyński spřećeli so w lěće 1940 ze spisowaćelom Jerzymom Kamilom Weintraubom. Wón pisaše pod pseudonymom „Jan Bugaj“. Wojowaše we Waršawskim zběžku a zemrě 4. awgusta 1944.
2011
2011 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
2010
2010 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Józef Nowak
thumb|Nowakowy row na Radworskim kěrchowje
Józef Nowak (tež Nowak-Radworski, pseudonym Wotrowski; * 5. januara 1895 we Wotrowje, † 1. januara 1978 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, basnik, dramatikar a redaktor. Běše jedyn z poslednich w rjedźe serbskich duchownych, kotřiž artikulowachu so tež přez serbske wuměłske słowo, pisaše předewšěm dramy (24 scenow, hrow a wobdźěłkow) a basnje (přez 300, wjetšina je wozjewjena w zběrkomaj »Z duchom swobody«, 1919, 1947, a »Njedźělena wutroba«, 1965, kaž tež w knize »Pěseń — družka swěrna«, 1994).
Nowak bě skerje składnostny spisowaćel, »swjedźenski basnik«, kaž Marja Kubašec praji, ale nimoměry tworjawy.
Jeho basnje a sceny nastawachu husto k cyrkwinskim, wosobinskim a swětnym jubilejam. Wuměłske poselnistwo wo traću Serbow překisa ze spočatka cyłe jeho literarne tworjenje. Pod namocu restriktiwneje politiki přećiwo cyrkwjam a pod zaćišćom wuzamknjenja ze zjawneho serbskeho dźěła, wosebje na kóncu pjećdźesatych lět, přiwobroći so Nowak w pózdnich dźiwadłowych hrach sylnišo nabožnemu powučenju w maćernej rěči.
Józef Nowak bě wot 1931 do 1940 farar w Radworju. Wot 1941 do 1945 bě jako naslědnik Alojsa Andrickeho kapłan Drježdźanskeje dwórskeje cyrkwje. 1945 nawróći so jako farar do Radworja, doniž so 1968 na wuměnk njerozžohnuje. 1978 zemrě w Budyšinje a bu na Radworskim kěrchowje pohrjebany.
37. swjedźeń serbskeje poezije w lěće 2015 bě składnostnje Nowakowych 120. posmjertnych narodnin jemu wěnowany.
Android
Android (wot jendźelsce android // wot grjeksce androïdes ) je dźěłowy system kaž tež softwarowa platforma za mobilne graty kaž smartfony, mobilne telefony, medijowe wothrawaki, netbooki a tabletowe kompjutery, kotraž so wot Open Handset Alliance (załoženy wot Google) wuwiwa. Zakład je jadro Linux. Android je swobodna softwara, kotraž so z wotewrjenym žórłom wuwiwa.¨Android měješe jako smartfonowy dźěłowy system w druhim kwartalu 2014 swětodaloki wičny podźěl 84,6 procentow, po 79,3 procentow w druhim kwartalu 2013, 68,1 procentow w druhim kwartalu 2012, 52,5 procentow w třećim kwartalu 2011 a 25,5 procentow w třećim kwartalu 2010. W aprylu 2013 připowědźi Eric Schmidt, Executive Chairman pola Google, zo so wob dźeń połdra miliona gratow z Android aktiwizuja. To su nic cyle trójce telko kaž hišće w juliju 2011. Hač do septembra 2013 su so swětodaloko wyše jedneje miliardy Androidowych gratow aktiwizowali.
Android wobsahuje jadro Linux, njeje wšak klasiska distribucija Linux, kaž su za desktop a serwer znate. Zdźěla su so zakładne kajkosće, kotrež bychu so za unixoidowy system wočakowali, mócnje změnili. Najebać toho so Android zdźěla ma za distribuciju Linux, kotraž ma wjele kajkosćow, kotrež z mnoholičbnymi distribucijemi Embedded-Linux dźěli.
Stawizny
W lěće 2005 kupi Google předewzaće Android załožene wot Andy Rubina w nazymje 2003, wo kotrymž bě jenož jara mało znate, hač zo softwaru za mobilne telefony wuwiwaše a w prěnim rjedźe z stejnišćowymi słužbami wobchadźeše. Najprjedy bě Android jenož za wodźenje digitalnych kamerow mysleny. 5. nowembra 2007 wozjewi Google, zo chcyše hromadźe z 33 druhimi čłonami konsorcija Open Handset Alliance dźěłowy system za mobilne telefony z mjenom Android wuwiwać. Wot 21. oktobra 2008 je Android oficielnje k dispoziciji. mini|T-Mobile G1 je prěni smartfon z dźěłowym systemom Android. Jako prěni grat z dźěłowym systemom Android so 22. oktobra 2008 HTC Dream pod mjenom T-Mobile G1 w Zjednoćenych statach na wikach jewi. Zo hižo tutón grat móžeše na Global Positioning System (GPS) přistup měć a bě z pospěšenskimi sensorami wuhotowany, słušeše k Androidowemu konceptej. Wot januara 2010 přinjese Google z produktowej seriju Nexus tež sam graty z Androidom na wiki. Tute so wot rozdźělnych partnerjow za hardwaru zhotowjeja, kotrež tohorunja w swójskich gratach na Android stajeja. Softwara wšak pochadźa direktnje wot Google a dodawa so bjez hewak zwučeneho zhotowjerskeho nadstawka. Z toho sćěhuja krótke čakanske časy za aktualizacije, dokelž přiměrjenja softwary trěbne njejsu.
Powjerch a posłužowanje
Wužiwar wodźi Android z pomocu rozdźělnych tak mjenowanych nawigaciskich tastow. Pola nowych gratow (staw: 2015) su te „Wróćo“ (dźe k předchadnej aktiwiće), „Home“ (wočinja startowu wobrazowku) a „Poslednje nałoženja“ (dowola spěšnje šaltowanje tam a sem mjez runočasnje běžacymi nałoženjemi). Pola staršich gratow hodźi so funkcija tłóčatka „Multitasking“ přez tłóčace dźerženje tłóčatka startoweje wobrazowki docpěć. Tłóčatko „Multitasking“ je tam opciske tłóčatko. Android 4.0 a pola jednotliwych zhotowjerjow je tež „Meni“ abo „Pytanje“. Samsung staješe dołho w swojich gratach na tłóčatko „Meni“ město „Multitasking“ a wuměni tež porjad tłóčatkow „Meni“ a „Wróćo“. Hakle w nowšich modelach so tłóčatko poručene wot Google wužiwa.
Rozeznawaja mjez softwarowymi a hardwarowymi tastami. Prěnje su na wobrazowce, druhe jako fyziske tłóčatka na graće samym. Lěpšina wirtuelnych tastow je, zo tute hodźa so při potrěbnosći wjerćeć resp. schować a z tym hodźi so žadny rum na wobrazowce wuprózdnić. Modus połneje wobrazowki wšak funguje jenož wot wersije 4.4. Do toho hodźi so jenož nawigacisku lajstu při wobhladowanju fotow a widejow schować.
mini|Standardna startowa wobrazowka Android 4.4 mini|Standardna wobrazowka Nexus 5 wot Google (Android 4.4)
Startowa wobrazowka, jendźelsce homescreen, słuži w prěnim rjedźe startowanju nałoženjow. Wot toho přindźe tež jendźelske pomjenowanje „launcher“ (jendź. „to launch“ = startować). Hinak hač pola dźěłoweho systema iOS firmy Apple wšě zwiski nałoženjow na jednej ze stronow startoweje wobrazowki přeco njejsu, ale su w ćaharje nałoženjow, kotryž je hač do Androida 1.6 z lašu, potom z tłóčatkom na delnjej kromje. Tute je direktnje pódla štyrjoch hłownych nałoženjow w doku nałoženjow, kotryž je widźomny na wšěch stronach. Na hornjej kromje so po startowej wobrazowce pytanska lajsta Google zwobraznja, kotraž so tež prosće přez rěčenje słowow „Ok Google“ startuje a jeho rěčenske zapodaće so aktiwizuje. Mjez dokom a pytanskej lajstu hodźa so w rastru zwiski (k nałoženjam, zapołožkam, kontaktam atd.) abo asistenty wotkładować. Tute su zwjetša wjetše zwobraznjenja powšitkownych datow, na př. wjedro, čas/datum, terminy abo tež kapsny ličak.
Wulka lěpšina dźěłoweho systema Android, přiměrjomnosć, hraje předewšěm pola startoweje wobrazowki rólu. Tak móža wuwiwarjo asistenty do swojich programow zatwarić, kotrež wužiwar móže na startowej wobrazowce wotkładować. Nimo toho hodźa so alternatiwne startowanske nałoženja z wjace nastajenjemi abo z druhim posłužowanskim konceptom sćahnyć. Přez tłóčenje tasty „Home“ hodźi so wubrać, kotre nałoženja maja so jako standardne nałoženja za startowu wobrazowku wužiwać. Tež druhe dźěle systema hodźa so wuměnić, na přikład tastatura abo standardny wobhladowak.
mini|Symbole statusoweje abo zdźělenskeje lajsty (Android 4.4) mini|Zdźělenski centrum Android 5 (Lollipop)
Dalše přiznamjo dźěłoweho systema je zdźělenska lajsta na hornjej kromje wobrazowki, kotraž hodźi so z gestu wot cyle horjeka hač do cyle deleka wočinić. Kóžde nałoženje móže same při wěstych podawkach zdźělenku wutworić, na př. při nowej e-mejlce, nowym terminje, sćehnjenskim procesu abo nowoinstalowanym nałoženju. Jeli lajsta je začinjena, widźi wužiwar horjeka nalěwo za kóždu zdźělenku přihódny symbol. Prawy bok informuje tohorunja hłownje ze symbolemi wo zwisku Bluetooth, zwonjenskim modusu, WLAN-zwisku, pólnej mocu a datowym zwisku abo lětanskim modusu, stawje akuwa a čas (wotlěwa naprawo). Zdźělenki móža trajne być, da njedadźa so kaž hewak přez trěće wotstronić, ale zhubja so same wot so, hdyž wěste wuměnjenje hižo njeje spjelnjene abo proces je wotzamknjeny (na př. zdźělenka „USB-debugging“ při přizamknjenju na PC abo informacija wo sćehnjenju). Tež su rozšěrjujomne zdźělenki, kotrež přez delećahanje dalše tłóčatka pokazuja, na př. „Wotmołwić“, „Dalesposrědkować“ abo „Zhašeć“ při e-mejlce, abo při awdiowothrawanju wjetšy cover, mjeno albuma a tłóčatko za wróćonawiwanje.
Zo byšće spěšne nastajenja wočinił, su tři móžnosće: Ze začinjenej lajstu prosće přez dwuporstowu gestu wot horjeka dele, we wočinjenym modusu (wot wersije 5.0) pak přez dalše trěće dele pak přez podótknjenje hornjeje statusoweje lajsty (nimo datuma). Meni nastajenjow wobsahuje regulator swětłosće a zapinak za WLAN, Bluetooth, barbowe wobroćenje wobrazowki, pólna móc, lětanski modus, awtomatiska rotacija wobrazowki, kapsna lampa (z pomocu LED-błyska), stejnišćo, přenjesenje wobrazowki a mobilny WLAN-hotspot. Přez dołhe tłóčenje dóstawa so do wotpowědneje sekcije systemowych nastajenjow. Někotare nastajenja pokazuja hišće mały meni při dótknjenju, na př. zhoni wužiwarm po tłóčenju na pólnu móc hišće wokomikne mobilne wužiće datow a jeho limit a móže tež mobilne daty hnydom znjemóžnić. Při WLAN a Bluetooth da so (wot wersije 5.1) hišće zwjazana syć resp. grat wubrać.
Wjele zhotowjerjow Androidowych gratow instaluje swójske zhotowjerske nadstawki, na př. HTC z HTC Sense, Xperia UI Sony, Samsung z TouchWiz UI a Optimus UI LG. Woni měnjeja design powjercha drastisce, při čimž principielna struktura zwjetša jenaka wostawa. Najbóle woblubowane graty z lutym Androidom, tež mjenowany „Vanilla Android“ abo „Stock Android“, su graty Nexus, kotrež su při Google w direktnym zhromadnym dźěłu z normalnym zhotowjerjom Android nastate a so wot internetneho hobra direktnje, spěšnje a dołho z aktualizacijemi wobstaruja (2 lěće). Podobny status maja tak mjenowane edicije Google Play, kotrež so ze Stock Android město powjercha zhotowjerja dodawaja. Hačrunjež při tutych aktualizacije wot zhotowjerja samoho přińdu, wuchadźeja chětro spěšnje.
Disponibelnosć žórłow
Android je swobodna softwara. Najwjetši dźěl platformy je pod licencu Apache – wuwzaća su jadro Linux, kotrež so pod licencu GPL 2 rozšěrja a jednotliwe předinstalowane nałoženja firmy Google, kotrychž žórłowy tekst k dispoziciji njeje. Žórłowy tekst wersije 3, kotraž je so jenož za tablety napisała a bě najprjedy jenož za wubranych zhotowjerjow gratow k dispoziciji, je so wot Google hakle za wozjewjenje žórłow wersije 4 přepodała, kotraž powjerch smartfona a tablety zjednoći.
Wersije
mini|Android 6.0, 7.0, 8.0 Wot wersije 1.5 njesu wšě wersije nimo wersijoweho čisła jendźelske mjeno desserta, kotrehož spočatny pismik je postupowacy w alfabeće.
Wšě wersije hač do wersije 2.3.x „Gingerbread“ běchu jenož za smartfony myslene, su so pak tež w nawigaciskich a druhich gratach wužiwali. Z wersiju 3 z přimjenom „Honeycomb“ přińdźe dźěłowy systemo, kotryž bě wot Google jenož za tablety mysleny. Dźělenje mjez woběmaj gratowymaj klasomaj je so z „Ice Cream Sandwich“ zběhnyło, kotryž je za wobaj systemaj mysleny.
Tübingenska uniwersita
Tübingenska uniwersita ( Eberhard Karls Universität Tübingen, łaćonsce Universitas Eberhardina Carolina) je uniwersita w Tübingenje. Wona bu w lěće 1477 załožena.
Android
Wersije
Dokelž tabletowe wiki dźeń a mócnišo rosćachu, a Google „Honeycomb“ chětro pozdźišo wozjewi, su někotre zhotowjerjo tablety na wiki přinjesli, kotrež přećiwo doporučenjam firmy Google z wersiju „Gingerbread“ fungowachu. Nawopak chcyše Google wobeńć, zo so wersija „Honeycomb“ za smartfony wužiwa, tak zo je so žórłowy kod hakle ze zapózdźenjom wozjewił.
Za kóždu Androidowu wersiju naćisnje konsorcij Open Handset Alliance abo Google maskotku z přisłušnym dessertom. Tuta maskotka hodźi so wot wersije 2.3 přez wjacekróćne dótknjenje Androidoweje wersije w systemowych nastajenjach pokazać.
Eksistowaca softwara
W Google Play Store (prjedy Android Market) běše w juliju 2013 přez 1.000.000 nałoženjow. Z tym ma Googles Play Store wot toho časa wjetši poskitk nałoženjow hač prjedy nawjedowacy poskićowar nałoženjow na wikach, Apple. W SDK so přidatnje retomas nałoženjow sobu dodawa, mjez nimi webwobhladowak, kartowe nałoženje Google Maps, nałoženje za SMS, e-mejl a adresniki, hudźbny program, kamerowe a galerijowe nałoženje a sadźba demonałoženjow.
Wuwiwarjo móža swoju wutworjenu softwaru pola Google Play poskićić. Ale softwara da so tam jenož předawać, jeli wuwiwarjo su we wěstych statach žiwi, mj. dr. w Němsce, Awstriskej kaž tež Šwicarskej. Darmotna softwara wučinja něhdźe 69 procentow.
Nimo Google Play steja wuwiwarjam a kónčnym wužiwarjam wjele druhich wikow a platformow za Androidowu softwaru wočinjene; někotre, pozdatne samostatne wšak pokazuja zaso na Google Play.
Google wobchowuje wěstu kontrolu nad Androidowej softwaru. Jenož licencowane Androidowe distribucije smědźa nałoženja, kotrež Google słušeja (closed-source), wužiwać, kaž na př. Google Mail abo Google Maps a na Google Play Store za dalše nałoženja přistup měć. Wšelake tablety wužiwaja njelicencowany Android 4; „rootowane“ graty wužiwaja husto Custom-ROM. Tute maja po flašowanju wotpowědnych nałoženjow Google tež prawo za přistup na Google Play Store a na druhe nałoženja Google słužbow Google Mobile Services (GMS). Ale njeje móžno, nałoženja z Google Play Store na druhim systemje hač Android sćahnyć (na př. na normalnym PC), zo by je potom přez USB na Androidowym graće instalowało. Někotre zhotowjerjo softwary wšak poskićeja swoje nałoženja w alternatiwnych wobchodach nakoženjow abo direktnje jako instalacisku dataju; tuta dataja da so potom na kóžde wašnje sćahnyć a na Androidowym graće sćahnyć.
Ždźarki
Ždźarki je pomjenowanje:
Android
Rjadowanje datajow
Po standardźe na lutym Androidowym systemje zrjadowak datajow instalowany njeje. Zo by datajowy system Androidoweho grata rjadowało, su třeće rozrisanja kaž na př. słužby PC-Remote abo na druhe zrjadowakow datajow trěbne. Tež rjadowanje přez přizamknjenje na ličaku je móžno, dokładny ličba funkcijow a funkciske wašnje wšak stej wotwisnej wot zhotowjerja. Wot Androida 4.4 „KitKat“ je nimo toho medijowy system, přez kotryž da so indirektnje na datajowy system přistup měć, hdyž na př. so pozadkowy wobraz wuběra abo e-mejlowy přiwěšk wotesyła. Ale najebać toho njeje móžno, tutón powjerch direktnje startować abo dataje zhašeć, přesunyć, kopěrować abo přemjenować.
Bjezbarjernosć
Wot wersije 4.0 (Ice Cream Sandwich) ma dźěłowy system wulki stopjén na bjezbarjernosć. Trěbna softwara je hižo instalowana a da so teoretisce wot slepych samostatnje aktiwizować. Android ma lěpšinu, zo datej so rěčenske wudaće (čitak wobrazowki) a powjetšenje wobrazowki paralelnje wužiwać. Podpěru za Brailleowe linki poskića Android wot wersije 4.1 a přez rozšěrjenje BrailleBack.
Dalokopřistup na graty
Google ma móžnosć, jeli nałoženja Google su instalowane, softwaru bjez woprašowanja wužiwarja zhašeć a instalować. Přez ewentuelne trajne zwiski ze serwerami Google dadźa so nałoženja přez dalokopřistup bjez sobuskutkowanja, ale z wědźenjom wužiwarja zhašeć a instalować. Jeli Google płaćomnu softwaru zhaša, dóstanje kupc kupnu płaćiznu wróćo. W juniju 2010 je Google prěni raz nałoženja na kónčnych gratach nałožowarjow přez dalokopřistup zhašał, po tym zo běchu wěstotni eksperća škódny program do tehdyšeho Android Market zasmykali, zo bychu na falowace kontrole skedźbnili.
Disponibelnosć aktualnych wersijow za eksistowace graty
600px|mini|Častosć rozdźělnych Androidowych wersijow. Wšě wersije, kotrež su starše hač wersija 2.3 su so nimale zhubili. Androidowe smartfony so často ze staršej wersiju dźěłoweho systema předawa. Zwjetša nimaja zhotowjerjo napřećo kupcam žane zrěčenske zawjazki, nowše wersije k dispoziciji stajić; tež bjezporočne fungowanje gratow w stawje dodawanja dyrbi předewšěm předawar zawěsćić, nic zhotowjer. Naposledk je tuž zhotowjerjej přewostajene, hač techniski nałožk, kotryž po situaciji rozdźělnje wysoki, čini abo nic. Zo aktualne Androidowe wersije „ze zapozdźenjom“ abo docyła nic za wěsty smartfon wuńdu, so najebać toho wot kupcow raznje kritizuje. .
Na konferency wuwiwarjow Google I/O  w meji 2011 skedźbni Google na to, zo bychu mnoholičbni zhotowjerjo za kóždy nowy grat znajmjeńša 18 měsacow runje aktualnu wersiju k dispoziciji stajili. Ale hižo krótki čas po tym běchu zdźělenki, po kotrychž zhotowjerjo tutón samozawjazk łamaja. Na konferency Google I/O w juniju 2012 wozjewi Google tak mjenowany platform development kit, kotryž zhotowjerjam zahe zmóžnja, nowe Androidowe wersije na jich hardwaru portěrować.
Z druheje strony je přez wotewrjenosć žórłow Androida a jadra Linux techniski a juristiski předpokład za to spjelnjeny, zo wuwiwarske skupiny, kotrež su njewotwisne wot zhotowjerja, móža „inoficielne“ Androidowe portěrowanja, tak mjenowane Custom-ROM, za Androidowe graty k dispoziciji stajić. Kotre graty wot toho profituja, wotwisuje wot motiwacije wotpowědnych wuwiwarjow a disponibelnosće trěbnych softwarowych komponentow, kotrež su blisko hardwary (ćěrjaki).
Frido Mětšk
mini|upright|Frido Mětšk
Frido Mětšk (* 4. oktobra 1916 w Annabergu jako Alfred Mietzschke, † 9. julija 1990 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, stawiznar, přełožowar a wudawaćel.
Žiwjenje
Frido Mětšk wopytowaše wot 1927 do 1936 Křižny gymnazij w Drježdźanach a nawukny hišće do studija ze zajima za serbski pochad swojeje maćerje awtodidaktisce delnjoserbšćinu. Wot 1937 do 1940 studowaše klasisku filologiju, stawizny a slawistiku w Hali a Jenje. W swojej disertaciji zaběraše so pod titulom Heinrich Milde (1676–1739), ein Beitrag zur Geschichte der slawistischen Studien in Halle z wědomostnohistoriskej temu ze slawistiskej relewancu. Po krótkim času jako wučerski referendar bě wot 1941 do 1945 z wojakom w Druhej swětowej wójnje. Po nawróće ze sowjetskeje wójnskeje jatby w Karelskej w lěće 1949 sta so na próstwu Oty Wićaza z direktorom runje załoženeje Serbskeje wyšeje šule w Budyšinje. Za serbsku wučbu spisa sam material wo serbskich stawiznach.
Wot lěta 1955 dźěłaše Mětšk jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt a wot lěta 1959 bě z nawodu Serbskeho kulturneho archiwa a wěnowaše so jeho wutwarej na serbski centralny archiw. W lěće 1960 dósta Frido Mětšk Myto Ćišinskeho. 1964 habilitowaše na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće wo Kurmarkowsko-serbskim distrikće w Braniborskej wot 16. do 18. lětstotka.
Hromadźe z mandźelskej Ludmilu – dźowku Arnošta Holana a sotru Lubiny Holanec – měještaj dwě dźěsći, Wandu a Jura.
Särchen
Särchen móže być:
Kubšicy
Kubšicy ( Kubschütz) su wjes a gmejna w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Gmejnski teritorij rozpřestrěwa so w hornjołužiskich honach wot wjerškow Hromadnika a Čornoboha w juhu hač k zwjazkowej awtodróze 4 a Albrechtowce w sewjeru.
Cyła gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Stawizny
W 20. lětstotku zagmejnowachu so Brězow, Šekecy, Sowrjecy (1950), Konjecy (1973), Rachlow (1974), Jenkecy a Poršicy (1994).
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Kubšicy we 1880tych lětach cyłkownje 245 wobydlerjow, z nich 228 Serbow (93 %) a 17 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa Kubšiskeje gmejny wot jenož hišće 49,8 %.
Po ludličenju lěta 2011 bě 43,9 % wobydlerjow Kubšiskeje gmejny ewangelskeje a 4,5 % katolskeje konfesije.
Wjesne dźěle
mini|[[Hruboćicy]] mini|[[Poršiska cyrkej|Poršiska wosadna cyrkej]] mini|[[Rachlow pod Čornobohom]] Ke gmejnje słuša slědowacych 24 wsow:
Do Hruboćic słuša kublerske sydlišćo Jaseńca.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Gmejnska rada ma tuchwilu třinaće čłonow. Komunalne wólby lěta 2019 mějachu slědowace wuslědki:
Wjesnjanosta
Wjesnjanosta Kubšic je Olaf Reichert (bjezstronski). Wón bu dnja 7. junija 2015 ze 70 % hłosow w zastojnstwje wobkrućeny. Wolerske wobdźělenje wučini 68,9 %.
Wosobiny
mini|upright=0.4|Spisowaćel [[Jurij Wjela, rodźeny Kubšičan]]
Wobchad
Kubšicy su wot lěta 1846 zastanišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc a wjedźe tu zwjazkowa dróha 6 (z Bremerhavena do Zhorjelca).
Jan Awgust Warko
Jan Awgust Warko (* 26. julija 1821 w Běłej Wodźe, † 27. julija 1862 w Jabłońcu) běše serbski ewangelski farar a spisowaćel.
Žiwjenje
Jan Awgust Warko běše syn wučerja Jana Warka w Běłej Wodźe (* 20. februara 1800 na Horach, † 2. junija 1864 w Běłej Wodźe) a bratr Korly Hendricha Warka. Po tym zo wopyta měšćansku šulu w Mužakowje, běše w lětach 1836 do 1840 na gymnaziju w Zhorjelcu. We Wrócławju studowaše hač do 1843 teologiju, hdźež słyšeše mjez druhim čitanja Čelakovskeho. We Wrócławju běše jako čłon Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče aktiwny w serbskim, stawizniskim a zemjepisnym wotrjedźe.
Tübingen
Tübingen je město w němskim zwjazkowym kraju Badensko-Württembergska a leži južnje krajneje stolicy Stuttgart při rěce Neckar.
Jan Awgust Warko
Žiwjenje
Wot 1843 do 1854 běše Warko domjacy wučer w Šleskej. Zhromadnje ze Smolerjom přełoži zběrku basnjow Čelakovskeho Wothłós pěsni ruskich (originalny titul „Ohlas písní ruských”), kotraž wuńdźe 1846 w Praze. Wot 1850 běše čłon Maćicy Serbskeje a dopisa z jeho bratrom Janom Bohuwěrom Warkom (* 8. nowembra 1826 Běła Woda, † 7. septembra 1898 Niska) do Tydźenskeje Nowiny resp. do prěnich lětnikow Serbskich Nowin. W lětomaj 1854 a 1855 běše Warko wokrjesny wikar a wot lěta 1855 farar ewangelskeje cyrkwje w Jabłońcu.
Tübingen
mini|left|[[Neckar w Tübingenje]] Tübingen ma uniwersitu z něhdźe 27.000 studentami (Tübingenska uniwersita).
Chitań
Chitań ( Geithain) je małe sakske město na juhu Lipšćanskeho wokrjesa. Leži w sakskej pahórčinje při rěčce Eula.
thumb|left|Cyrkej swj. Mikławša a delnje měšćanske wrota w Chitanju
Stawizny
Sydlišćo a městne mjeno stej serbskeho pochada a městno bu w lěće 1186 k prěnjemu razej jako Chiten naspomnjene. Tehdy słušeše Chitań ze swojej cyrkwju swj. Mikławša k Mjezyborskemu biskopstwu. W Třicećilětnej wójnje bu městačko cyłkownje sydomnaće razow wurubjene.
W Druhej swětowej wójnje bu Chitań jenož jónu bombardowany a hižo dźeń pozdźišo – dnja 14. apryla 1945 – wot US-ameriskich jednotkow wobsadźeny.
Wot 1952 do 1994 bě město zarjadniske sydło krajneho wokrjesa Chitań.
Anggun
miniatur|Anggun (2005) - Fete de l'Espoir, Genf, Šwicarska Anggun (* 29. apryla 1974 w Jakarće, Indoneska jako Anggun Cipta Sasmi) je indoneska popowa spěwarka, kotraž ma wot lěta 2000 tež francoske staćanstwo.
Ray Manzarek
thumb|Ray Manzarek (2009) Ray Manzarek (* 12. februara 1939; † 20. meje 2013) bě US-ameriski rockowy hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1965 a 1973 pola skupiny The Doors.
Hornja Hórka
Hornja Hórka ( Obergurig) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna přisłuša zarjadniskemu zhromadźenstwu Budestecy-Hornja Hórka.
Geografija
Gmejna leži južnje Budyšina pod Mnišoncom w Sprjewinym dole a mjezuje z městom Budyšinom na sewjerowuchodźe, z Budestecami na wuchodźe, z Wjelećinom na juhu a z Dobrušu-Husku na zapadźe. Po přestrjeni je wona druha najmjeńša gmejna Budyskeho wokrjesa.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Inzla (= kupa), Wódnik, Při šlagu, Róžowc (Blumenthal), Kukač, Kłobučk, Wowča hora, Čertowa klětka, Na Heńzy, Haje, Pola hłohončka, Pola worješnikow, W fuksu, Mnišonska šćežka, W rěčkach kaž tež za wjesny dźěl Małe Bobolcy: Plončk, Čěski móst, Šćeńca (hórka z chójnami).
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe Hornja Hórka we 1880tych lětach 380 wobydlerjow, z nich 330 Serbow (87 %) a 50 Němcow. Dla wuwiwanja industrije w Sprjewinym dole a přićehnjenja wjele němskorěčnych dźěłaćerjow zhubi so serbska rěč w prěnjej połojcy 20. lětstotka spěšnje z wšědneho žiwjenja, tak zo zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 za Hornjohórčansku gmejnu serbskorěčny podźěl wot jenož hišće 35,9 %.
Po ludličenju lěta 2011 bě 27 % gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 7,2 % katolskeje konfesije. Ewangelscy Hornjohórčenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.
Wjesne dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych wsow:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Gmejnska rada ma tuchwilu šěsnaće čłonow. Komunalne wólby lěta 2019 mějachu slědowace wuslědki:
Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Hornjeje Hórki je wot lěta 2007 Thomas Polpitz (CDU). Wón bu posledni raz dnja 22. junija 2014 ze 57,7 % hłosow w zastojnstwje wobkrućeny. Wolerske wobdźělenje wučini 62,5 %.
Wosobiny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Hornjeje Hórki (2019)
Solawski wokrjes
Solawski wokrjes ( Saalekreis) je krajny wokrjes w juhu Saksko-Anhaltskeje. Wobsteji wot 1. julija 2007 a ma wokoło 195.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1433 kwadratnych kilometrow.
Wokrjes mjezuje w sewjeru z wokrjesom Anhaltsko-Bitterfeld, we wuchodźe ze sakskomaj wokrjesomaj Sewjerna Sakska a Lipsk, w juhu z Hrodowskim wokrjesom, w juhozapadźe z durinskim Kyffhäuserskim wokrjesom, w zapadźe z wokrjesom Mansfeld-Južne Smoliny a w sewjerozapadźe ze Selowym wokrjesom. Wosrjedź teritorija Solawskeho wokrjesa leži bjezwokrjesne město Hala nad Solawu.
Wažne rěki su nimo Solawy tež Běły Halštrow, Luppe, Geisel, Laucha a Salza.
Ždźark
Ždźark (, hač do lěta 1936 Särchen) je delnjołužiska wjes a gmejnski dźěl Šejkowa w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Lužica.
František Ladislav Čelakovský
František Ladislav Čelakovský (* 7. měrca 1799 w Strakonicach; † 5. awgusta 1852 w Praze) běše čěski slawist a basnik.
Žiwjenje
Čelakovský běše syn čěsle w Strakonicach. Wot lěta 1812 wuknješe na gymnaziju w Českich Budějovicach a w Píseku. W Praze zahaji studij filozofije, kotryž pak z financielnych přičinow njedokónči. W tutym času skutkowaše Čelakovský jako přełožowar a wučer. Z Ruskeje dósta 1830 namjet, zhromadnje Šafárikom a Hanku słowjansku knihownju w Pětrohrodźe natwarić a nawjedować. Čelakovský dósta pak tež poskitk Palackeho a přiwza dźěło w Praze pola čěskeho patriota, wjercha Kinskeho.
Wot lěta 1833 běše redaktor Pražských novin. Jeje přiłohu Rozmanitosti přetwori 1834 na samostatny časopis Česká Wčela. Po tym zo so w Pražských novinach kritiski nastawk wo postupowanju ruskeho carja přećiwo Pólskeje wozjewi, dyrbješe Čelakovský redakciju wopušćić.
Nawjazujo na jeho dźěło jako knihownik pola wjerchowskeje swójby Kinskeho powoła so w lěće 1842 na uniwersitu do Wrócławja (w Pruskej), hdźež běše profesor za słowjanske rěče a literaturu a mjez druhim wučer Smolerja. Wot lěta 1849 běše profesor za čěsku rěč a literaturu na Karlowej uniwersiće w Praze.
Zwiski ze Serbami
W třoch dźělach (w lětach 1822, 1825 a 1827) wuda Čelakovský Slovanské národní písně, hdźež so w druhim zwjasku tež serbske wobkedźbuja. Jeho zběrku basnjow Ohlas písní ruských, kotraž wuńdźe 1829 w Praze, přełoži Smoler zhromadnje z Warkom do serbšćiny (Wothłós pěsni ruskich, Praha 1846). Tež w jeho zběrce słowjanskich přisłowow Mudrosloví národa slovanského v příslovích, kotraž so w Praze 1852 wuda, su serbske přisłowa zastupjene.
Wot lěta 1847 běše Čelakovský tež čłon Maćicy Serbskeje a měješe tež zwisk ze Zejlerjom, Pfulom a druhimi serbskimi studentami we Wrócławju.
Korla Bohuwěr Šěca
mini|upright|Korla Bohuwěr Šěca
Korla Bohuwěr Šěca ( Karl Traugott Schütze; * 26. awgusta 1858 w Klukšu, † 17. nowembra 1938 w Rachlowje) bě serbski wučer, přirodospytnik a spisowaćel.
Narodźi so jako syn wojnarja w ewangelskej wsy Klukš a wopytowaše wot 1872 do 1877 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Potom bě wot 1877 do 1921 z wučerjom wjesneje šule w Rachlowje pod Čornobohom. Jako slědźer wo mjetelach je sej mjezynarodnje připóznaće nadźěłał. Dokładnje přeslědźeše kónčinu wokoło Čornoboha. W serbskich a němskich časopisach wozjewješe wědomostne a popularnowědomostne studije kaž tež domiznowědne nastawki, wosebje wo serbskich kónčinach južnje a wuchodnje Budyšina, ale tež pućowanske wobrazki z Triesta, Helgolanda a Mecklenburgskeje.
Korla Bohuwěr Šěca woženi so w lěće 1881 z Annu Emiliju Albertec z Rachlowa. Najmłódše z jeju pjeć dźěći bě domiznowědnik, wučer a botanikar Božidar Šěca (1900–1986). Tamne dźěći běchu Jan Jurij (* 1883), Hana Rejza (* 1886), Jurij Marko (* 1888) a Pětr Wladimir (* 1894). Šěcowy row nadeńdźe so na nowym kěrchowje w Bukecach.
Šěca bě wot lěta 1879 čłon Maćicy Serbskeje.
Kralowa pfalca
Srjedźowěkowski kral abo kejžor njeměješe stolicu jako knježerstwowe sydło, ale pućowaše po kraju, zo by swoju awtoritu we wšěch kónčinach mócnarstwa a wosobinski kontakt k wazalam zdźeržał. Pfalcy namakachu sej zwjetša we wokolinje biskopskich sydłow a wulkich klóštrow abo w swobodnych městach a běchu dosć wulke, krala a jeho družinu hospodować a ze žiwidłami zastarać. Wosebje wažne běchu pfalcy, w kotrychž kral z družinu přezymowaše, tak mjenowane zymske pfalcy.
Wuznamne pfalcy namakachu so na přikład w Aachenje, Goslaru a Memlebenje.
Volker Bandmann
Volker Bandmann (* 6. awgusta 1951 w Zhorjelcu) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot lěta 1990 zapósłanc wólbneho wokrjesa Zhorjelc w sakskim krajnym sejmje kaž tež nutřkownopolitiski rěčnik swojeje frakcije. Při wólbach 2014 hižo njenastupi.
Bandmann bu jako direktny kandidat swojeje strony w lěće 2009 z 38,4 % woleny.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Carsten Biesok
Carsten Biesok (* 27. decembra 1968 w Oldenburgu) je němski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a prawniskopolitiski rěčnik swojeje frakcije.
Žič
Žič (, serbsce tež Žitč) je město z něhdźe 30.000 wobydlerjemi na juhu Saksko-Anhaltskeje. Leži w dolinje Běłeho Halštrowa mjez Geru na juhu a Lipskom na sewjeru a wobsteji z delnjeho města při rěce a hornjeho města na prawej stronje doliny. Měšćanski teritorij mjezuje na juhu z Durinskej.
Carsten Biesok
Wón je bjezkonfesionelny a ženjeny.
Klaus Bartl
Klaus Bartl (* 23. septembra 1950 w Oberwiesenthalu) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 1990 do 2019 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc Sakskeho krajneho sejma. Wot 1990 do 1994 bě tam tež předsyda frakcije Lěwicarska lisćina/PDS. Při wólbach 2019 hižo njekandidowaše.
Bartl bě wot 1969 do 1971 inoficielny sobudźěłaćer statneje bjezstrašnosće NDR. Wot 1979 do 1989 bě, mjeztym jako diplomowany jurist, politiski sobudźěłaćer wobwodneho nawodnistwa SED w Kamjenicy.
Žič
Žič bě w srjedźowěku wažne biskopske sydło při wuchodnej hranicy Swjateho romskeho mócnarstwa ze Serbami a wot 1652 do 1718 stolica wójwodstwa Saksko-Žič.
Klaus Bartl
Wón je bjezkonfesijny, ženjeny a nan třoch dźěći.
Lothar Bienst
thumb|Lothar Bienst
Bienst bu w lěće jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 56 (Delnjošleska Hornja Łužica 1) z 31,2 % hłosow woleny. 2014 dósta we wólbnym wokrjesu 57 (Zhorjelc 1) 41,4 % wotedatych hłosow. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.
Lothar Bienst (* 26. oktobra 1956 w Hatku) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 direktnje woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Stefan Brangs
Stefan Brangs (* 30. septembra 1964 w Solingenje) je sakski politikar Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD), kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2007 parlamentariski jednaćel frakcije SPD. Do toho bě wot 1994 hač 2004 čłon Budyskeho wokrjesneho sejma. Wot decembra 2014 hač do decembra 2019 bě statny sekretar w Statnym ministerstwje za hospodarstwo, dźěło a wobchad a sakski społnomócnjeny za digitalizaciju.
Wón je bjezkonfesionelny, ženjeny a nan třoch dźěći.
Holger Apfel
Holger Apfel (* 29. decembra 1970 w Hildesheimje) je němski prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma kaž tež předsyda frakcije NPD.
Gerhard Besier
miniatur|Gerhard Besier
Holger Apfel
Wot 13. nowembra 2011 hač do 19. decembra 2013 bě nimo toho zwjazkowy předsyda swojeje strony.
Gerhard Besier
Prof. Dr. Dr. Dr. h. c. Gerhard Besier (* 30. nowembra 1947 we Wiesbadenje) je sakski wysokošulski wučer, politikar Lěwicy a bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma.
Wón bě předsyda wuběrka za wědomosć a wysoke šule, kulturu a medije.
Norbert Bläsner
mini|upright|Norbert Bläsner
Norbert Bläsner (* 8. decembra 1980 w Dohnje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma.
Doblin
Doblin ( Döbeln) je wulke wokrjesne město w srjedźosakskim wokrjesu. Leži w srjedźosakskej pahórčinje w šěrokej kótlinje Freibergskeje Modłeje, něhdźe w srjedźišću třiróžka Drježdźany−Lipsk−Kamjenica.
thumb|left|Doblinske stare město
Stawizny
W Sydomlětnej wójnje wojowachu Prusy a Rakušenjo w lěće 1762 blisko Doblina. To bě jeničke znate wójnske rozestajenje we wokolinje města. W Druhej swětowej wójnje wosta Doblin nimale njewobškodźeny a bu 6. meje 1945 wot zwjazkarjow wobsadźeny.
Worcyn (město)
Worcyn ( Wurzen) je sakske město na sewjeru Lipšćanskeho wokrjesa. Městno leži při wuchodnym pobrjoze Modłeje, wokoło 30 kilometrow wuchodnje Lipska.
Město je nadregionalnje znate mjez druhim dla produkowanja žiwidłow (Wurzener).
Stawizny
Sydlišćo a městne mjeno stej serbskeho pochada. Worcyn bu hižo w lěće 961 we wopismje němskeho kejžora Oty I. k prěnjemu razej jako civitas Vurcine naspomnjeny. Worcynski hród – ležacy při přechodźe wikowanskeje dróhi Via regia přez rěku Modłej a jeje křižowanišću ze Selowej dróhu wot Prahi do Hale – měješe wulki strategiski woznam. Spočatnje słušeštej hród a wikowanske sydlišćo k Mjezyborskemu biskopstwje a wot lěta 995 k Mišnjanskemu. W 15. a 16. lětstotku běše město na chwilu samo z rezidencu Mišnjanskich biskopow, štož so tež na architekturu we Worcynje wuskutkowaše.
Doblin
Stawizny
Sydlišćo nastawaše po 1200 pódla staršeho hroda, kotryž běše ze srjedźišćom w 10. lětstotku załoženeho hrodowskeho wobwoda. Prěnje naspomnjenje hroda jako Doblin pochadźa z lěta 981, hdyž bu hromadźe z wokolinu wot kejžora Oty II. Memlebenskemu klóštrej darjeny. Wokoło lěta 1220 dósta městno měšćanske prawa. Doblinski hród bu najskerje w lěće 1450 přez Čechow zničeny.
Julia Bonk
Julia Anastasia Bonk (* 29. apryla 1986 w Burgu pola Dźěwina) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Wona bě tehdy ze starobu 18 lět najmłódša zapósłanča we wšěch němskich krajnych parlamentach. Wot 2012 do 2014 bě zdobom čłonka krajneho předsydstwa strony.
Worcyn (město)
Stawizny
W lěće 1838 natwari so we Worcynje prěni železniski móst w cyłej Němskej přez Modłej, štož wuwołaše rapidne wuwiwanje k industrijnemu městu. Wot 1850 do 1914 podwoješe so ličba wobydlerstwa dwójce.
Thietmar z Mjezyborja
miniatur|Nowočasne zwobraznjenje biskopa Thietmara při měšćanskej studni w Tangermündźe
Worcyn (město)
Stawizny
W Třicećilětnej wójnje spali so město w lěće 1637 po šwedskim nadpadzé nimale dospołnje.
Thietmar z Mjezyborja
Thietmar skutkowaše wot 1009 do 1018 jako biskop Mjezyborja a bu w tamnišej katedrali pochowany. W jeho mjez lětomaj 1012 a 1018 nastatej chronice wopisa stawizny Mjezyborja, Sakskeje, Pólskeje a serbskich kónčin mjez Solawu a Wódru kaž tež němskich kralow Hendrich I., Ota I., Ota II., Ota III. a Hendrich II.. Originalna chronika so při bombardowanju Drježdźan w februaru 1945 ćežko wobškodźi, eksistuje pak wysokohódnotne faksimile z lěta 1905.
Thietmar z Mjezyborja (němsce Thietmar von Merseburg; * 25. julija 975, † 1. decembra 1018 po zdaću w Mjezyborju) bě Mjezyborski biskop a wuznamny chronikar w času Otonow. Jeho chronika płaći jako jedne z najwažnišich žórłow za stawizny wuchodofrankowskeho mócnarstwa wokoło wróćicy lěttysaca.
W Thietmarowej chronice so město Budyšin w lěće 1002 k prěnjemu razej pisomnje naspomni.
Worcyn (město)
thumb|left|Worcynska katedrala swj. Marje thumb|left|Město wokoło 1850
Julia Bonk
miniatur|Julia Bonk w lěće 2009
Achim Brankačk
Achim Brankačk ( Achim Brankatschk; * 21. awgusta 1926 w Měrkowje; † 18. februara 2013 w Kamjencu) bě serbski wučer, chórowy nawoda a awtor.
Brankačk skutkowaše nimo toho jako awtor, přełožowar a wudawaćel wěcnych knihow. Wěnowaše so přewažnje hudźbnym temam, kaž na přikład zestajenju serbskich spěwnikow, žiwjenju serbskeje organistki Lubiny Holanec-Rawpoweje abo listowanju serbskeho komponista Bjarnata Krawca.
Achim Brankačk wumrě w starobje 86 lět w Kamjenskej chorowni a bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Po studiju stawiznow a jendźelšćiny w pólskim Wrócławju dźěłaše jako wučer na Budyskej Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli (dźensnišim Serbskim gymnaziju). Běše dołholětny nawoda tamnišeje Prěnjeje serbskeje kulturneje brigady a nawjedowaše 47 lět Radworski chór Meja.
Otfried Preußler
Otfried Preußler (* 20. oktobra 1923 w dźensnišim Liberecu, něhdyšim Reichenbergu, Čěskosłowakska; † 18. februara 2013 w Prien am Chiemsee ) bě němski awtor dźěćacych knihow. Jeho najznaćiše dźěła su Der kleine Wassermann, Der Räuber Hotzenplotz, Krabat, Das kleine Gespenst a Die kleine Hexe. Swětodaloki cyłkowny nakład jeho 32 knihow, kotrež su so do dohromady 55 rěčow přełožili, leži pola 50 milionow eksemplarow. We Łužicy je wosebje znaty za swoje wobdźěłanje Krabatoweje powěsće.
Młodosć a šulski čas
Preußlerowi prjedownicy běchu zwjetša škleńčerjo a dadźa so hač do 15. lětstotka w Čechach dopokazać. Jeho staršej běštaj wučerjej, nan nimo toho tež domizniski slědźer a ludowědnik. Z čěskeje domizny čerpaše Preußler wjele powědarskich maćiznow. Wulki wliw na njeho měješe jeho wowka Dora, kotraž měješe wulku wědu wo ludowych bajach. Preußler mjenowaše stawiznisku knihu swojeje wowki jako jednu, kotraž ženje njeeksistowaše a najebać toho bě tuta kniha najwažniša jeho žiwjenja. Tež jeho nan, z kotrymž bě jako mały hólc husto po puću a kotryž baje čěskeho dźěla Izerskich hór hromadźe znosy, podpěra Preußlerowu nachilnosć.
Preußler chodźeše do Rudolfoweje šule w Liberecu. Jeho najlubše předmjety běchu němčina a wšě cuze rěče. Jeho powołanske přeće bě profesor za němske krajne stawizny na Karlowej uniwersiće w Praze.
Wojerska słužba a jatba
Hnydom po jeho abiturje w lěće 1942, kotruž z wuznamjenjenjom wobsta, zwołachu Preußlera do wojerskeje słužby w Druhej swětowej wójnje. Přetra bój na wuchodnym fronće, dósta so wšak w lěće 1944 jako 21-lětny oficěr do sowjetskeje wójnskeje jatby. Přichodne pjeć lět přebywaše w rozdźělnych lěhwach jatych w Tatarskej republice, mjez druhimi w Jelabuze. Ćerpješe na tyfusu, malariji a blakatej zymicy a wottučni hač na 40 kilogramow.
Po pušćenju z jastwa w juniju 1949 namaka w hornjobayerskim Rosenheimje swojich z domizny zahnatych přiwuznych a swoju slubjenu z Libereca Annelies Kind zaso. Hišće w samsnym lěće staj so wzałoj. Por ma tři dźowki.
Bónjecy
Bónjecy (prjedy tež Bynjecy, ) su wjeska w Hornjej Łužicy a gmejnski dźěl Budestec we wokrjesu Budyšin w Sakskej.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Bódła, Kopany, Kałojca, Ćelaca zahrodka, Srěnje hona, Truhi, Na dołhim, Na prěčnym, Hajki, Poslědki, Bahno, Haty, Wopuš, Wumjeńska łuka, Tři rjady, Wólšina, Žmórc, Rubježna pinca, Sucha łuka, Wulka łuka, Pola złeje studnički, Mała łuka, Srěnja łuka, W Murjowanej.
Geografija
Wjeska leži sewjernje horow Lubin a Žmórc, zapadnje Lubjenca a južnje Hruboćic (gmejna Kubšicy). Susodna wjes na zapadźe su Bělšecy. Na skłoninje Lubina wyše Bónjec wužórli so Bónječanska woda, kotraž ćeče najprjedy přez Bónjecy same a potom dale do sewjerneho směra nimo Jaseńcy, přez Sokolcu a Budyski "Park přirody", prjedy hač so blisko stareje Třělanskeje wodarnje při Čornobóskej droze do Albrechtowki wuliwa.
Otfried Preußler
Studij a dźěło jako pedagog
Jeho situaciju jako pódzni nawrótnik před wočemi, rozsudźi so Preußler, z wučerjom stać. Za jeho studij zasłuži sej přidatnje pjenjezy jako lokalny reporter a jako pisar stawizničkow za dźěćacy rozhłós. Wot 1953 hač do 1970 dźěłaše Preußler najprjedy jako wučer ludoweje šule, potom jako rektor (pozdźišo po nim pomjenowaneje) Otfrieda-Preußleroweje šule w Stephanskirchenje. Sčasami dyrbješe 52 dźěćom dźěło dać. Tu jeho powědarski a rysowarski talent dźěćom tyješe; nic zrědka powědaše swojim njeměrnym šulerjam stawiznički, kotrež pozdźišo napisa a wozjewi.
Karjera jako spisowaćel
Na spočatku dźěłaše Preußler jenož nimopowołansce jako spisowaćel; pisaše mjez druhim słuchohry za dźěćacy rozhłós. Pozdźišo so prěnje dźěćace knihi a tež někotre přełožki přidachu. W lěće 1956 wuńdźe jeho prěnja kniha Der kleine Wassermann (Mały wódny muž). Dohromady napisa 32 dźěćacych a młodostnych knihow. Jeho knihi maja němskorěčny cyłkowny nakład wot přez 15,2 milionow eksemplarow a předleža w 55 rěčach a w něhdźe 275 přełožkach.
Bónjecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Bunowicz pochadźa z lěta 1242. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyska rada. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 116 wobydlerjow, mjez nimi 113 Serbow (97 %). Ewangelscy Bónječenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.
Otfried Preußler
Sfilmowanja
Wot Preußlerowych knihow je wjele sfilmowanjow, někotre z nich su so hižo wjacekróć sfilmowali. Najmłódšej filmaj stej Der Räuber Hotzenplotz (2006) a Krabat (2008).
Jako přełožowar
Otfried Preußler je nimo toho prěnje tři zwjazki pentalogije Die Chroniken von Prydain wot Lloyda Alexandra zněmčił.
Karjera jako spisowaćel
Preußler bě na kóncu jako swobodny spisowaćel w Haidholzenje pola Rosenheima žiwy. Podawši so do dalokeje měry na wuměnk, zapisa swoje dožiwjenja w ruskich lěhwach jatych. Maja so po jeho smjerći wozjewić.
Bónjecy
Stawizny
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Bónjec (2019)
Słona Boršć
Słona Boršć ( Salzenforst) je wjeska we wuchodosakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1999 k wulkemu wokrjesnemu městu Budyšin a płaći wot 2007 oficielnje jako měšćanski dźěl. Wona leži w serbskim sydlenskim rumje w Hornjej Łužicy.
Stawizny
Ladko Słoneje Boršće, kotraž je sydlerskostawiznisce přidróžny nawsowc, leži při dźensnišej dróze Handrija Zejlerja. Wjeska sama so prěni króć w lěće 1359 jako Salczforst naspomni. Dołho přisłuša ležownostne knjejstwo Budyskemu tachanstwu. Hižo wot srjedźowěka přeběži njedaloko wjeski nadregionalnje wuznamna Wysoka dróha, kotraž tu ze Židowa dale do Kamjenca wjedźeše.
Serbske a němske mjeno sydlišća matej samsny woznam a poćahowatej so na sól, kotryž so tež po Wysokej dróze transportowaše. Z tym hodźeše so Słona Boršć wot druhich sydlišćow we wokolinje, kotrež so tež Boršć mjenowachu rozeznawać. Serbske mjeno je při tym přełožk němskeho mjena.
Geografija
Susodne sydlišća su Zajdow a Mały Wjelkow na sewjerowuchodźe, Ćemjercy na wuchodźe, Tři Hwězdy na juhu a Horni Wunjow a Bolborcy na zapadźe.
Stawizny
thumb|Pomnik zamordowanym židowskim žonam na [[Tchórje]] Wuchodnje Tchórja namakachu so popjelnicy, brónje a druhe powostanki sydlišćow, z kotrychž so na wobsydlenje před 4000 lětami slědować hodźi.
Na zakładźe wuhlada na Słonoboršćanskim Tchórju wudźěła Napoleon 19. meje 1813, dźeń do bitwy pola Budyšina, plan bitwišća. W lěće 1865 staji so na horje Tchór měrjenski stołp kralowsko-sakskeje triangulacije.
Hač do lěta 1969 běše Słona Boršć samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Smochćicy, Horni Wunjow a Lešawa (wot 1948) a Ćemjercy (wot 1950). W lěće 1969 zjednoćeštej so Słona Boršć a Bolborcy ke gmejnje Słona Boršć-Bolborcy, kotraž so 1994 Małemu Wjelkowej a 1999 zhromadnje Budyšinej přizamkny.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Jamy, Brězyny = na Brězynach, Klinčk, Tchóŕ, Podtchóŕ, Stołpiki, W Šimanach, Wopalnišća (hdźež prjedy wjes "Pětrowskecy" steješe), Močidła, Syćizny, Dołki (tež: na Dołach), Wiwalca (hórka), Pod Wiwalcu, Pusćina.
Wosobiny
thumb|upright|Pomnik za Handrija Zejlerja w jeho ródnej wsy Słonej Boršći