cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mužakow
Stawizny
Městnosć nasta něhdźe w 12. lětstotku jako słowjanske sydlišćo a so w lěće 1245 k prěnjemu razej jako sydło knjezow Berold a Thidricus de Muschow naspomni. Mjeno woznamjeni městnosć jako sydlišćo jednoho muža (muž, mužak). W lěće 1452 spožči so sydlišću měšćanske prawo.
Wot 14. hač do 20. lětstotka běše za čas němskeje kolonizacije jako wodowy hród nastaty Mužakowski hród srjedźišćo Mužakowskeho stawoweho knjejstwa, najwjetšeho w cyłej Hornjej Łužicy. Pod sławnym wjerchom Pücklerom nasta Mužakowski park a bu hród přetwarjeny.
Wobydlerstwo a rěč
Wokoło Mužakowa rěčeše so Mužakowska narěč serbšćiny, přechodny dialekt mjez hornjo- a delnjoserbšćinu. Hač do lěta 1945 steješe w měsće serbska cyrkej swj. Handrija (tež „Templum soraborum“), hdźež so hač do spočatka 20. lětstotka serbsce prědowaše. Posledni serbski wosadny farar bě Ota Jurk († 1907). W poslednich tydźenjach Druheje swětoweje wójny bu cyrkej zničena a jeje rozwaliny pozdźišo wottorhane.
Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 jenož hišće 68 wobydlerjow, kiž serbsce rěčachu abo zrozumichu.
Měšćanske dźěle
Město wobsteji ze slědowaceju dźělow:
Zajimawosće
Přez město wjedźe kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Xırdalan
Xırdalan (wurjekowanje: Chyrdalan) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa a je faktisce předměsto azerbajdźanskeje stolicy.
Ma 95 tysac wobydlerjow.
Wšědna brjohowka
Wšědna brjohowka (Littorella uniflora) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Miro Cerar
mini|Miro Cerar (2014)
Miro Cerar (* 25. awgusta 1963 w Ljubljanje) je słowjenski jurist a politikar, kotryž bě wot 18. septembra 2014 hač do 17. awgusta 2018 z ministerskim prezidentom Słowjenskeje.
Cerar płaći jako jedyn z najwažnišich słowjenskich juristow a skutkowaše hižo sobu při zdźěłanju słowjenskeje wustawy. Wón je profesor při juristiskej fakulće Uniwersity Ljubljana.
Po wotstupje ministerskeje prezidentki Alenki Bratušek w meji 2014 załoži Cerar nowu stronu Stranka Mira Cerarja (SMC, dźensa Stranka modernega centra) a doby hnydom parlamentske wólby dnja 13. julija 2014. Dnja 25. awgusta 2014 bu wot Statneje zhromadźizny, słowjenskeho sejma, za noweho ministerskeho prezidenta woleny.
Po dočasnych wólbach słowjenskeho parlamenta w nalěću 2018 přewza Marjan Šarec zastojnstwo ministerskeho prezidenta.
Zeleneč
Zeleneč je sydlišćo w srjedźnej Čěskej (wokrjes Praha-východ). Leži 255 m nad mórskej hładźinu při sewjerowuchodnej měšćanskej kromje Prahi a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1316.
Wonjaty sumak
Wonjaty sumak (Rhus aromatica) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Wopis
Wonjaty sumak je w lěću zeleny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 1 m a šěrokosć wot hač do 1,5 m. Rostlina je zmjerzkokruta.
Zelene łopjena su móškojće kosmate a zhruba zubate. Wone so w nazymje oranžowe a wioletne přebarbjuja.
Žołte kćenja steja w kłosach. Wone so před łopjenami jewja.
Płody su małke jahody.
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodnych Zjednoćenych statow Ameriki.
Písek
Písek je město w južnej Čěskej (Jihočeský kraj). Leži 378 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 30.000 wobydlerjow.
Radovan Karadžić
thumb|200px|Radovan Karadžić
Radovan Karadžić (kyrilisce Радован Караџић; * 19. junija 1945 w Petnjicy blisko Šavnika, Čorna Hora) bě psychiater, basnik, politikar a bywši hłowa bosniskich Serbow za čas wójny 1992–95, kaž tež prěni prezident Republiki Srpskeje.
Wón bě jako pozdatny wójnski złóstnik w Den Haag wobskorženy a bu zasudźeny na 40 lět jastwa.
Chrjebja-Nowa Wjes
Chrjebja-Nowa Wjes ( Kreba-Neudorf) je gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž bu w lěće 1973 z gmejnow Chrjebja a Nowa Wjes stworjena. Leži 143 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje a ma wokoło 1.000 wobydlerjow.
Gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma. Ke gmejnje słuša tež wjeska Černsk.
Geografija
Wobě wjesce nadeńdźetej so při Čornym Šepcu. Susodne gmejny su Rěčicy na sewjeru, Niska na wuchodźe, Kwětanecy a Mikow na juhowuchodźe a Hamor na zapadźe.
Stawizny
thumb|left|Serbski napis w Chrjebjanskej cyrkwi Prěnje historiske naspomnjenje Chrjebje jako Crobe je z lěta 1409 ; Nowa Wjes naspomni so 1490 k prěnjemu razej jako Newendorff in der heyde.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Chrjebja po Mukowej statistice 665 wobydlerjow, mjez nimi 465 Serbow (70 %). W Nowej Wsy běchu w samsnym lěće mjez 223 wobydlerjemi 214 Serbow. W cyłej wosadźe chodźachu tehdy 1350 wosadnych k serbskej a 450 k němskej spowědźi.
Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 35 % w Chrjebi a 32 % w Nowej Wsy.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Republika Krim
Republika Krim je awtonomna republika na połkupje Krim při sewjernym pobrjoze Čorneho morja. Po mjezynarodnym prawje je Krim dźěl Ukrainy, de facto słuša pak wot měrca 2014 jako federalny subjekt k Ruskej federaciji.
Stolica a zdobom druhe najwjetše město na Krimje je Simferopol.
Robert Fico
mini|upright|Robert Fico (2016) mini|Fico ze zastupjerjemi Visegrádskeje skupiny (2015): Fico, [[Beata Szydło, Bohuslav Sobotka, Viktor Orbán (wotlěwa)]]
Robert Fico (* 15. septembra 1964 w Topoľčanach, Čěskosłowakska) je słowakski jurist a politikar, kotryž je wot lěta 1999 předsyda strony Smer-SD a kiž bě wot 4. apryla 2012 hač do 15. měrca 2018 k druhemu razej z ministerskim prezidentom Słowakskeje. Do toho bě hižo wot 2006 do 2010 w tutym zastojnstwje.
Wón studowaše wot 1982 do 1986 prawnistwo na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje, wot 1988 do 1992 absolwowaše postgradualny studij na statnym a prawniskim instituće Słowakskeje akademije wědomosćow. Zdobom dźěłaše wot 1986 do 1995 na Prawniskim instituće Słowakskeho ministerstwa za justicu. Wot 1994 do 2000 bě zastupjer Słowakskeje při Europskej komisiji za čłowjeske prawa a při Europskim sudnistwje za čłowjeske prawa.
Wot 1987 do 1990 bě z čłonom Komunistiskeje strony. Po přewróće zastupi 1990 do postkomunistiskeje Strony demokratiskeje lěwicy (SDĽ), za kotruž bě wot 1992 jako zapósłanc w Słowakskej narodnej radźe. W lěće 1999 wustupi ze strony, byrnjež był hižo z jeje wicepředsydu, załoži swójsku stronu Smer a sta so z předsydu.
Po dobyću při wólbach 2006 sta so Robert Fico z ministerskim prezidentom koalicije stronow Smer-SD, nacionalistiskeje SNS a HZDS něhdyšeho ministerskeho prezidenta Vladimíra Mečiara. We wonkownej politice haješe přećelne poćahi mjez druhim z Ruskej, Serbiskej, Běłoruskej, Venezuelu a Chinskej. Wotpokazowaše njewotwisnosć Kosowa a steješe nastupajo Kawkasku wójnu 2008 za poziciju ruskeho knježerstwa. Do doby knježerstwa Roberta Fica słuša pak tež přistup Słowakskeje do Schengenskeho zrěčenja 2007 a europasma 2009.
Wot 2010 do 2012 bě Fico z wjednikom opozicije, po tym zo běchu tamne strony w parlamenće stworili nowe knježerstwo bjez najsylnišeje strony Smer-SD. Při wólbach 2012 dósta Smer-SD ze 44 procentami hłosow absolutnu wjetšinu w sejmje a móžeše k prěnjemu razej sama knježić.
2014 kandidowaše Fico při prezidentowych wólbach a doby prěnje koło. W druhim kole přesadźi so pak bjezstronski kandidat Andrej Kiska, kiž měješe podpěru wšěch stron opozicije.
Při wólbach 2016 doby Ficowa strona znowa prěnje městno, zhubi pak tójšto hłosow a dósta jenož hišće 28 procentow, tak zo stwori koaliciju z nacionalistiskej SNS, liberalnej Most–Híd (stronu Madźarow w Słowakskej) a konserwatiwnej #Sieť („Syć“).
W zwisku ze zamordowanjom kritiskeho žurnalista Jána Kuciaka dóńdźe w měrcu 2018 ke knježerstwowej krizy, kiž skónči z wotstupom Fica dnja 14. měrca. Tydźeń pozdźišo sta so zastupowacy premier Peter Pellegrini z Ficowym naslědnikom.
Iršćina
Iršćina (tež irska gelšćina) je goidelska (gelska) rěč ze skupiny keltiskich rěčow ze swójby indoeuropskich rěčow, blisko přiwuzna šotiskej gelšćinje. Irsce rěči wokoło 350.000 ludźi.
Irsce rěči so w Irskej a Sewjernej Irskej jako mjeńšinowa rěč pódla jendźelšćiny, ma pak status narodneje a prěnjeje hamtskeje rěče Irskeje. Irskorěčne wobydlerstwo bydli předewšěm w kónčinach Gaeltacht, kotrež leža zapadnje města Galway z bliskimi Aranskimi kupami kaž tež we wokolinje města Bangor a bliskeje połkupy. Nimo toho je iršćina jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.
Na zapadźe Irskeje je iršćina maćeršćina wokoło 40.000 ludźi. W Sewjernej Irskej njeje hamtska rěč, ale liči oficialnje k mjeńšinowym rěčam. Dźensa prócuje so irske knježerstwo wo zasowožiwjenje iršćiny na zakładźe wšelakich programow, na př. zawjedźenje iršćiny na zarjadach, w šulach, w telewiziji a rozhłosu. Turist móže před problemom stać, hdyž so dóstanje do kónčin Gaeltacht. Namaka jenož tafle w iršćinje, na karće su zapřijeća pak zwjetša jenož jendźelsce zapisane. Po cyłym kraju su wšě tafle dwurěčne jendźelsko-irske. Jenož mały dźěl młodeje generacije móže rěč prjedownikow rěčeć, wjetši dźěl ludnosće ju hišće rozumi. Něhdźe 30.000 šulerjow wopytaja zwonka Gaeltachta zakładne a srjedźne šule z wučbu iršćiny, při čimž jich ličba rosće. Wo tute šule stara so njeknježerstwowa organizacija Gaelscoileanna. Wobsteji móžnosć, někotre přednoški z poskitka uniwersity w iršćinje słyšeć, předewšěm při Narodnej uniwersiće w Galway (Ollscoil na hÉireann).
W Irskej eksistuje statna telewizija w iršćinje, runje tak rozhłosowa stacija. W Sewjernej Irskej je mały dźěl wusyłanjow BBC w iršćinje.
Zažna barmowka
Zažna barmowka (Barbaraea verna) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Horjanka
Horjanka (Epimedium) je ród ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Družiny (wuběrk)
Na stejnišćach, hdźež so rozšěrjenske teritorije jednotliwych družinow křižuja, so přez křižowanje přirodne hybridy tworja.
Putnik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sawana
thumb|Typiska sucha sawana w tansaniskim narodnym parku Tarangire
Sawana je tropiski abo subtropiski typ wegetacije, při čimž namakamy zwisowacu kerčinu a skerje wotewrjenu a dźěratu drjewinu. Sawana je tuž zhromadne zapřijeće za wegetaciske pasmo mjez tropiskim dešćowym lěsom a pusćinu. Słowo sawana woznamjenja přibližnje „daloka runina“. Rozeznawamy po wegetaciji a mnóstwje spadkow włóžnu, suchu a ćernjojtu sawanu.
Utena
thumb|left
Utena je město na sewjerowuchodźe Litawskeje. Je zarjadniske sydło rajona a wobwoda ze samsnym mjenom.
Leži něhdźe 90 kilometrow sewjernje Vilniusa při dalokodróze z Waršawy přez Kaunas do Pětrohroda. Město je stejišćo znateje litawskeje piwarnje Utenos.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1261 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1599 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 73 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Myanmar
Myanmar (prjedy Birma abo Burma) je njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji při pobrjohu Bengalskeho zaliwa w Indiskim oceanje. Na sewjerje kraja nadeńdu so hory Himalaje, na zapadźe hórske pasmo zakónčene přez Arakanske hory. Na wuchodźe je Šanska płonina, w srjedźu nižina rěki Irawadi.
Nowa burmaska stolica je Naypyidaw w srjedźišću kraja, najwjetše město a hospodarski centrum wostanje pak stara stolica Rangun blisko pobrjoha Indiskeho oceana. thumb|center|Wulka pagoda w starej stolicy [[Rangun]]
Şabran
Şabran (wurjekowanje: Šabran; do 2010 – Diwiči) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa sewjernje Kawkaza.
Ma 23 tysac wobydlerjow a wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Kisyca
Kisyca (Berberis) je ród ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kargopol
thumb|left thumb|left Kargopol je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Archangelskej oblasći. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło a ma wot lěta 1784 měšćanske prawa.
Dźiwnička
Dźiwnička (Mirabilis) je ród ze swójby dźiwničkowych rostlinow (Nyctaginaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Murjowy wonječk
Murjowy wonječk (Diplotaxis muralis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Saaremaa
Saaremaa ( Ösel) je z 2672 km² najwjetša kupa Estiskeje a po Seelandźe, Gotlandźe a Fünenje štwórta najwjetša w cyłym Baltiskim morju. Nadeńdźe so před zapadnym brjohom Estiskeje na sewjeru Rigaskeho zaliwa.
Wona je hłowna kupa wokrjesa Saare, do kotrehož słušeja tež mjeńše kupy kaž Muhu, Abruka, Vilsandi a Ruhnu. Sewjernje kupy Saaremaa a zdźěla jenož šěsć kilometrow zdalene nadeńdźe so druha najwjetša estiska kupa Hiiumaa (Dagö). Wot wuchodneho hač k zapadnemu kóncej kupy Saaremaa je někak 90 kilometrow.
Hłowne město kupy a wokrjesa je Kuressaare (němsce Arensburg) při zaliwje ze samsnym mjenom na juhu kupy. Wone ma někak 16.000 wobydlerjow. Na cyłej kupje bydli něhdźe 36.000 ludźi, štož wotpowěduje 3 % estiskeje ludnosće.
Najwyša hórka kupy, Viidu Raunamägi, je jenož 54 metrow wysoka.
Manjow
Manjow ( Mönau) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Hamor. Leži 136 m nad mórskej hładźinu.
Geografija
Manjow a susodna Rudej ležitej wosrjedź hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny při puću mjez Delnim Wujězdom a Minakałom. We wokolinje nadeńdźe so wjele rybjacych hatow.
Susodne wsy su Lěskej na juhowuchodźe, Rudej na zapadźe a Delni Wujězd na sewjeru.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Maynaw pochadźa z lěta 1394. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej, kotrež wobhospodarješe tež wudwór w susodnej Rudeji. Cyrkwinsce słušeštej wobě wjesce hač do lěta 1823 do Minakałskeje ewangelskeje wosady a wot toho časa do Delnjeho Wujězda.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Manjow kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 južnje wsy přez Komorowske haty.
Hač do lěta 1994 běše Manjow samostatna gmejna, do kotrejež słušeše wot 1938 tež Rudej.
André Hahn
mini|upright|André Hahn w lěće 2014
Dr. André Hahn (* 20. apryla 1963 w Berlinje) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 1994 do 2013 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Wón bě mjez 1995 a 2007 parlamentariski jednaćel frakcije PDS a po tym do 2012 frakciski předsyda Lěwicy w sejmje. Wot nazymy 2013 je čłon němskeho zwjazkoweho sejma.
Bambruch
Bambruch ( Bernbruch) je wjes w sakskej Hornjej Łužicy, kotraž słuša wot lěta 1999 ke Kamjencej.
André Hahn
Wón je ženjeny a nan jedneje dźowki.
Bambruch
Geografija
mini|left|Wjes na karće z lěta 1904 Wjes leži sewjernje nutřkowneho města při woběmaj brjohomaj Schwosdorfskeje wody, lěweho přitoka Čorneho Halštrowa. Rěčka ćeče přez dołhojtu nawjes. Na sewjeru stareje wsy nadeńdźe so najwjetši přemysłowy park Kamjenca, na juhu nakupowanišćo Kaufland. Sewjerna dróha zwjazuje Bambruch z Kamjenskim starym městom. Přez statnu dróhu S 94, wobjězdnu dróhu Kamjenca, wobsteji dobry wobchadny zwisk k awtodróze A 4 pola Porchowa kaž tež z A 13 w Rólanach.
Susodne wsy su Běła na sewjeru, Čornow na sewjerowuchodźe, město na juhu a Lubnjow na zapadźe.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Bambruch srjedź 1880tych lět cyłkownje 265 wobydlerjow, z kotrychž běchu pak jenož sydom Serbow.
W lěće 1925 běchu wot 506 wobydlerjow 446 ewangelskich a 53 katolskich. Ewangelski podźěl přisłuša Kamjenskej wosadźe, katolscy wobydlerjo pak do Špitla.
Stojaty šlěz
Stojaty šlěz (tež stojata malwa, regionalnje stojaty šlez, Malva alcea) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Wopis
Stojaty šlěz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot hač 40 hač 125 cm.
Stołpik je na hornim boku jako łopjena a keluch přilěhawje hwězdźičkokosmaty.
Łopjena
Delnje łopjena su kulojte, mjeztym zo najbóle hornje su nimale hač k spódkej 3-7-dźělne maja tupje zubate wutrězki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 7 cm a steja po jednym we łopjenowej rozporje a w kićach na kóncu stołpika. Zarěznjene krónowe łopješka su blědźe róžojte abo purpurwioletne z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm. Zwonkowne, tři keluškowe łopjena su jejkojte abo šěroko lancetojte a na spódku rozšěrjene a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm. Próškowe nitki su k rołce zrosćene.
Ginejski golf
thumb|Karta Ginejskeho golfa
Stojaty šlěz
Stejnišćo
Rosće na nadróžnych kromach, skłoninach, pustych płoninach a słónčnych pastwach. Preferuje wutkate, zwjetša małowapnate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Ginejski golf
Ginejski golf je tutón dźěl Atlantiskeho oceana, kotryž mjezuje z pobrjohom zapadneje Afriki w sewjeru a srjedźneje Afriki we wuchodźe. Stawiznisce rěka region při sewjernym pobrjoze Hornja Gineja a při wuchodnym pobrjoze Delnja Gineja. Přimórske staty su Ghana, Togo, Benin a Nigerija w Hornjej Gineji kaž tež Kamerun, Ekwatorialna Gineja, Gabun a republika Kongo w Delnjej.
Najwjetše kupy w golfu su k Ekwatorialnej Gineji słušace Bioko, São Tomé a Príncipe a Annobón. Nastachu - kaž tež Kamerunska hora na afriskej twjerdźi - wulkaniskeho hot spota dla.
W Ginejskim golfu překřižuje nulowy meridian ekwator.
Dave Peverett
thumb|upright|Dave Peverett w lěće 1973
Dave Peverett (* 16. apryla 1943, Dulwich, Zjednoćene kralestwo; † 7. februara 2000, Orlando, Zjednoćene staty Ameriki) bě britiski spěwar a gitarist, kiž hraješe w rockowymaj skupinomaj Savoy Brown a Foghat.
Karl Marx
mini|upright|Karl Marx na fotografiji z lěta 1875 thumb|Podpismo Karla Marxa
Karl Heinrich Marx (* 5. meje 1818 w Trierje; † 18. měrca 1883 w Londonje) bě němski filozof, ekonom, towaršnostny teoretikar, politiski žurnalist, protagonist dźěłaćerskeho hibanja a załožer komunistiskeje wučby. Hromadźe z Friedrichom Engelsom sta so z najwuznamnišim teoretikarjom socializma a komunizma.
Mahonija
Mahonija (Mahonia) je ród ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kompleksny worjechowy płód
thumb|Truskalca jako přikład kompleksneho worjechoweho płoda. Zelene worješki so hodźa na čerwjenej kćenjowej pódźe spóznać. Kompleksny worjechowy płód je papłód, dokelž jednotliwe płody sedźa na horbatej do wysokosći kćenjowej pódźe. Někotre rody róžowych rostlinow wutworja kompleksne worjechowe płody:
Tute njejsu botanisce wobhladane tuž žane jahody, runje tak małko kaž maleny a ćernjowki, kotrež su kompleksne póčkate płody.
Petuchowo
thumb|left Petuchowo ( Петухово) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při kazachskej hranicy w Kurganskej oblasći, něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Kurgana. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Porto Novo
Porto Novo ( za „nowy přistaw“) je stolica a z 270.000 wobydlerjemi po Cotonou druhe najwjetše město Benina w zapadnej Africe. Porto Novo je sydło parlamenta, prezidenta a někotrych ministerstwow. Hospodarske srjedźišćo je Cotonou.
Porto Novo je přistawne město při lagunje Ginejskeho golfa na samym juhu Benina, jenož pjeć kilometrow zapadnje statneje hranicy z Nigeriju. Město je so załožiło w 16. abo 17. lětstotku a steješe wot 18. lětstotka pod wliwom Portugalskeje, hdyž bě jedyn z najwažnišich přistawow za wikowanje z njewólnikami. Wot 1863 steješe pod škitom Francoskeje, kotraž chcyše sej nowu koloniju při brjoze Ginejskeho golfa wutworić. Wot 1883 bě město dźěl francoskeje kolonije Dahomey. Jako wuchadźišćo francoskeje kolonizacije wubrachu město w lěće 1900 jako stolicu.
Prutowy wonječk
Prutowy wonječk (Diplotaxis viminea) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Şəmkir
thumb|left|Annenfeld
Şəmkir (wurjekowanje: Šamkir; do 1914 – Annenfeld; do 1939 – Annino; do 1991 – Šhamchor) je město w zapadnym Azerbajdźanje. Leži při rěce Dźagirčaj něhdźe 320 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma 67 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1818 wot němskich sydlerjow z Württembergskeje pod mjenom Annenfeld załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.
Republika Srpska
Republika Srpska (kyrilisce Република Српска) je z časa Bosniskeje wójny jedna z dweju entitetow Bosniskeje a Hercegowiny. Wona wobjima 49 % krajneje přestrjenje, předewšěm na sewjeru a wuchodźe. Zarjadniske sydło Republiki Srpskeje je Banja Luka.
Wopon
Do 15. julija 2008 wužiwachu město wopona oficielnje emblem Republiki Srpskeje.
Alpska horjanka
Alpska horjanka (Epimedium alpinum) je rostlina ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Andreas Hähnel
Andreas Hähnel (* 27. apryla 1966 w Erlabrunnje, Bayerska) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kiž bě wot 2004 do 2014 zapósłanc wólbneho wokrjesa 13 (Kamjenica 2) w sakskim krajnym sejmje a europskopolitiski rěčnik frakcije CDU.
Hähnel bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 33,8 % hłosow woleny. 2014 hižo njenastupi.
Wón je ewangelski a bydli w Kamjenicy.
Sprjowje
Sprjowje ( Sprey) su wjeska na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž wot 1974 k Hamorskej gmejnje słuša. Leža 123 m nad mórskej hładźinu při prawym brjoze Čorneho Šepca krótko před wuliwom do Sprjewje a maja wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sprey pochadźa z lěta 1597. Wjeska – po sydlišćowej formje dróhowc z kulowcom jako jadrom – podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu. Tež cyrkwinsce słušeše hišće hač do lěta 1890 do Mužakowa, bu potom pak přefarowana do Čelnoho.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice 128 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 90,7 %, štož bě jedna z najwyšich ličbow w serbskej holi.
Brětnja-Michałki
Brětnja-Michałki ( Bröthen-Michalken) je wjesny dźěl Wojerec w sakskej Hornjej Łužicy, kotrež wobsteji ze wsow Brětnja a Michałki. Po wobydlerstwje je najwjetši z pjeć Wojerowskich wjesnych dźělow.
Stawizny
Gmejna Brětnja-Michałki bu w lěće 1950 stworjena a dnja 1. julija 1993 zagmejnowana do Wojerec.
Orchija
Orchija (Ophrys) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rod Price
thumb|upright|Rod Price w lěće 2013
Rod Price (* 22. nowembra 1947, Willesden, North London, Zjednoćene kralestwo; † 22. měrca 2005, Wilton, New Hampshire, Zjednoćene staty Ameriki) bě britiski gitarist, kiž hraješe w bluesrockowymaj skupinomaj Black Cat Bones a Foghat.
Wrónica
Wrónica (Coronopus) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae). Družiny nětko słušeja k rodej žerchej.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Winowc
Winowc móže woznamjenjeć:
Alpski putnik
Alpski putnik (Plantago alpina) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Trójnička
Trójnička (Bougainvilla) je ród ze swójby dychničkowych rostlinow (Nyctaginaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hadźacy putnik
Hadźacy putnik (Plantago strictissima) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Junior Watson
Junior Watson (poprawom tež Michael Watson) je US-ameriski bluesowy gitarist a spěwar, kotryž hraješe mjez 1988-1990 a 1992-1997 pola bluesrockowe skupiny Canned Heat.
Banćikaty wonječk
Wopisanje
Banćikaty wonječk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 80 cm.
Stołpik je na bazy wodrjewjeny a bohaće łopjenaty.
Łopjena su módrozelene, nahe, hłuboko našćěpane, mjeztym zo hornje často su njerozdźělne. Wotrězki su dołhojte hač linealne a doprědka měrjene. Wone wudychaja při rozrybowanju wótru wóń, kotruž někotři ludźo jako njepřijomna začuwaja.
Trukowe płody docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 cm, su tróšku wopłonjene a wobstejace a wobsahuja wjele symjenjow w dwěmaj rjadomaj. Jich stołpiki maja samsnu dołhosć.
Stejnišćo
Rosće na pućach, drjebiznowych městnach, rolach, pustych płoninach, dwórnišćach a přistawach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Winowe rostliny
Winowe rostliny (Vitaceae) je jenička swójba znutřka porjada Vitales symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
miniatur|Sukulentnje rosćaca [[Cyphostemma elephantopus.]] miniatur|Kerkojće rosćaca [[Leea rubra.]] miniatur|Sukulentnje wijata rostlina: [[Cissus quadrangularis.]] Vitales su najbóle bazalny porjad Rosidow a Sotroska skupina klady z Eurosidow I a Eurosidow II.
K swójbje winowych rostlinow (Vitaceae) słuša 16 rodow z 850 družinami :
Filipiny
Filipiny su njewotwisny kupowy stat w juhowuchodnej Aziji, juhowuchodnje Chinskeje, sewjernje Indoneskeje a sewjerowuchodnje Malajzije. Jich stolica je Manila. Stat wobsteji z archipela z wjace hač 7000 kupami a ma wjace hač sto milionow wobydlerjow. Nimo Wuchodneho Timora su Filipiny jenički stat w Aziji z katolskej wjetšinu.
Dobry winowc
Dobry winowc (Vitis vinifera subsp. vinifera) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae). Z płodow tuteje družiny so wino prasuje.
Göygöl
Ma 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1819 wot němskich sydlerjow pod mjenom Helenendorf załožiło.
Winowc (ród)
Winowc (Vitis) je ród ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae). Z płodow někotrych družinow so wino prasuje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hórski putnik
Hórski putnik (Plantago atrata) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Węgliniec
Węgliniec je městačko na wuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži na pólskim boku w Delnjošleskim wojewódstwje někak dwaceći kilometrow sewjerowuchodnje Zhorjelca. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Węgliniec je wažne železniske křižowanišćo. Přez tamniše dwórnišćo wjedu nimo 1846 přepodateje čary Berlin–Wrócław tež čary do Zhorjelca (wot 1847), do Lubanja (1865) a do Wojerec (1874).
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Węgliniec měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Ke gmejnje słušeja nimo městačka samoho tež slědowace wsy: Czerwona Woda (Rothwasser), Jagodzin (Neuhammer), Kieszków, Kościelna Wieś (Steinkirchen), Kuźnica, Łężek, Okrąglica (Schnellförtel), Piaseczna (Schönberg), Piaski, Polana (Brand), Ruszów (Rauscha), Stary Węgliniec (Alt Kohlfurt) a Zielonka (Grube Stadt Görlitz).
Zapadopolešćina
Zapadopolešćina rěči so jako mjeńšinowa rěč we wjacorych wariantach we wuchodnej Pólskej, juhozapadnej Běłoruskej a w sewjerowuchodnej Ukrainje.
Zapadopolešćina je přechodna rěč z elementami běłorušćiny a ukrainšćiny.
Pawoł Völkel
Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Tuchorskim kěrchowje.
Japanski putnik
Japanski putnik (Plantago japonica) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Semikarakorsk
Semikarakorsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1672 jako wjes Karakory załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Wochozy
Wochozy ( Nochten) su wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Hamor. Leža 129 m nad mórskej hładźinu a maja wobydlerjow. Njedaloko wsy namaka so Wochožanska jama, za kotruž bu połojca wsy wotbagrowana. Nadregionalnje znaty je Wochožanski park błudźenkow při sewjernej kromje wsy.
Stawizny
mini|left|Napohlad wsy z parka błudźenkow Nawsowc naspomni so k prěnjemu razej pisomnje wokoło lěta 1400 jako Ochoze a podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu.
Wochožanska ewangelska cyrkej bě hač do lěta 1588 filialna cyrkej Jabłońca a podsteješe wot tutoho lěta Čelnjanskej wosadźe. Wot lěta 1627 bě wona z wosadnej cyrkwju Wochožansko-Čelnjanskeje wosady. Cyrkej je nutřka wupyšena z hrónčkami w serbskej a němskej rěči. Bogumił Šwjela bě tu wot 1908 do 1913 z wikarom. Hišće 1925 zwěsći Rózborski superintendent Nay w swojej rozprawje, zo bě serbska Boža słužba wo wjele lěpje wopytana hač němska a wosebje młodźina so jeničce na serbskej wobdźěleše. Hižo pjeć lět pozdźišo pak rysowaše bóle pesimistiski wobraz.
Drjewjana farska bróžnja, tak mjenowana „Šwjelowa bróžnja“, pochadźa z lěta 1817. Wona je jenička zdźeržana kładźita bróžnja we Wochozach a jedne z najstaršich twarjenjow we wsy.
1952 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń we Wochozach.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 392 wobydlerjow, z nich 390 Serbow a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,2 %.
W lětomaj 1987/88 dyrbješe so połojca wobydlerstwa přesydlić dla planowaneho wotbagrowanja sewjerneho dźěla Wochoz za Wochožansku brunicowu jamu. Ličba wobydlerstwa spadny wot 545 w lěće 1964 na jenož hišće 274 w lěće 1990. Tež Wochožanski kěrchow bu přeměstnjeny.
Lodowcowa maslenka
Lodowcowa maslenka (Ranunculus glacialis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Žórła
Беквичия ледниковая
Łazk
Łazk ( Laske) je wjeska w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži 138 m nad mórskej hładźinu při Klóšterskej wodźe w serbskich Delanach. Hač do lěta 1957 bě Łazk samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Smjerdźaceje a wot 1974 dźěl Róžeńčanskeje gmejny.
Susodne wjeski su Šunow na sewjeru, Ralbicy na wuchodźe, Róžant na juhu a Smjerdźaca na zapadźe. Bliski Łazkowski niwowy lěs je přirodoškitne pasmo.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Laske pochadźa z lěta 1417. W lěće 1568 bě Łazk sydło ryćerkubła, kotrež wukonješe tehdy tež ležownostne knjejstwo we wsy. 1616 kaž 1777 słušeše pak do wobsydstwa klóštra Marijineje hwězdy. Cyrkwinsce bě wjeska do wutworjenja Ralbičanskeje wosady w lěće 1716 zafarowana do Chrósćic.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe Łazk po Mukowej statistice 74 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 89 %.
Drježdźanski moler Fritz Tröger (1894–1978) měješe tu wot lěta 1936 swoju druhu domiznu a ateljej na wsy.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz wjeski
Kowel
thumb|left|Drjewjana cyrkej w Kowelu Kowel je město we Wołynskej oblasći na sewjerozapadnej Ukrainje, blisko hranicow Ukrainy z Pólskej a Běłoruskej.
Stawizny
Kowel dósta jako dźěl wójwodstwa Halyč-Wołynskeje w lěće 1518 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Wobydlerstwo
Město ma wjace hač 69 tysac wobydlerjow.
Stwěšin
Stwěšin ( Peschen) je hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 1994 k Lubijej. Leži pjeć kilometrow sewjerozapadnje stareho města a 320 m nad mórskej hładźinu we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow mjez Wowčej horu (419 m) na juhu a Popicu (334 m) na sewjeru. Susodne wsy su Njeznarowy na wuchodźe, Jawornik na juhozapadźe a Lejno na zapadźe.
Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Stwěšin w lěće 1884 38 wobydlerjow, mjez nimi 32 Serbow (84 %) a šěsć Němcow. Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy wobydlerjo su znajmjeńša ze 16. lětstotka do Ketličanskeje wosady zafarowani.
Adorf
Adorf je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so na juhu Bohotskeje něhdźe 21 kilometrow južnje Pławna a štyri kilometry wot čěskeje hranicy a ma něhdźe 5.000 wobydlerjow. Adorf leži při hornim běhu Běłeho Halštrowa. Jadro města z torhošćom a cyrkwju nadeńdźe so nad lěwym brjohom rěčki.
Runa rězna
Runa rězna (Carex elata) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Adorf
Freibergske wrota w Adorfje su jeničke zwostawace měšćanske wrota w cyłej Bohotskej.
Runa rězna
Wopis
Runa rězna docpěje wysokosć wot 50 hač do 120 cm. Wutwori wulke kupy.
Adorf
Wot 11. awgusta 2006 rěka město oficielnje Adorf/Vogtl., do toho prosće Adorf.
Runa rězna
Wopis
Na spódku stejace póšwy su žołtobrune a syćonićojte. Proste łopjena su šěrozelene a docpěja šěrokosć wot 4 hač do 5 mm.
Kćěje wot apryla hač do meje. Kłosy su zwjetša sedźace a docpěja dołhosć wot 2 hač do 6 cm. Delnje kłosy su jenož žónske, mjeztym zo hornje kłosy su jenož muske. Hadźicy docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 mm a zahe wotpadnu.
Stejnišćo
Rosće na brjohach, w bahnach, we wólšowych tonidłach a w conach, kotrež so na suchi kraj přeměnjuja.
Dźiwi winowc
Dźiwi winowc (Vitis vinifera subsp. sylvestris) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae).
Sahara
Sahara je z dźewjeć milionami kwadratnych kilometrow najwjetša pusćina na zemi. Wupřestrěwa so w sewjernej Africe mjez Atlantiskim oceanom a Čerwjenym morjom a je ze zapada do wuchoda wokoło 5000 km šěroka, ze sewjera do juha wokoło 2000 km. Jeje połoženja dla płaći Sahara kaž jako wobrotnikowa pusćina. Rěčna oaza Nila přetorhuje Saharu w Egyptowskej.
Sewjernje Sahary namaka so Maghreb (arabsce za „zapad“), južnje tak mjenowany sahel („pobrjóh“). Staty w Saharje su Egyptowska, Libyska, Mali, Niger, Čad, Sudan, Mawretanska, Zapadna Sahara, Marokko, Algeriska a Tuneziska.
Najwjetši dźěl Sahary zestaje so z kamjentneje abo skalneje pusćiny (hammada) abo tež ze šćerkoweje pusćiny (serir). Sławna pěskowa pusćina (erg) twori jenož pjećinu cyłeje přestrjenje. Najwyše městno w Saharje je Emi Koussi w horinach Tibesti (3.415 m). Jenička stajna rěka je Nil.
Klima w Saharje je sucha a wodnjo horca, cyłolětnje z pasatowym wětrom. Nocy pak móža być jara zymne, w zymje samo z temperaturami pod nul stopnjemi. Přerězne mnóstwo spadkow je jenož 45 mm; w někotrych lětach so scyła njedešćuje.
Mały putnik
Mały putnik (Plantago intermedia) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Obodritojo
Obodritojo ( Abodriten, Obodriten, Obotriten, Bodrizen; Obodrzycy właściwi, Reregowie) běchu połobski kmjenowy zwjazk, kotryž sydleše wot 8. lětstotka předewšěm při Baltiskim morju w dźensnišej Mecklenburgskej a Schleswigsko-Holsteinskej.
Woni wojowachu hromadźe z germanskimi Sakskami we wójsku Korle Wulkeho přećiwo słowjanskim Wjeletam. Po smjerći Korle dóńdźe pak k zhromadnemu zběžkej mecklenburgskich a braniborskich Słowjanow přećiwo frankowskemu knjejstwu. W lěće 931 podćisny sej kral Hendrich I. Obodritow, lěto pozdźišo tež Milčanow a Łužičanow, zhubi jich kónčiny pak krótko po tym zaso. Hač do 12. lětstotka móžachu so Obodritojo přećiwo frankowsko-sakskej a danskej ekspansiji wobarać.
Wukranojo
Wukranojo ( Ukranen,  Wkrzanie)  běchu połobski kmjen, kotryž sydleše podłu rěki Ukra w dźensnišim regionje Uckermark. Woni słušachu k zwjazkej Lutycow.
Redarojo
Redarojo (němsce: Redarier, Redaner, pólsce: Redarowie, Ratarowie) běchu połobski kmjen.
Wuchodne wino
Wuchodne wino je rostlina ze swójby winowych rostlinow (łaćonsce: Ampelopsis orientalis, Vitaceae).
Pěskowy putnik
Pěskowy putnik (Plantago arenaria) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Karl Heinrich Koch
Karl Heinrich Koch běše němski botanikar.
Kosmata popla
Etymologija
Botaniske mjeno „althaea“ wotwodźuje so wot grjekskeho słowa „άλδανω“. Woznjamjenja telko kaž hojić.
Wopis
Kosmata popla je kosmata, jednolětna abo dwulětna rostlina. Łopjena su pjećlapate z jěrchenjowej formu. Kwěty su róžojte.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Dźiwje wino
Dźiwje wino (Ampelopsis) je ród ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae). Dźiwje wino je tež serbske ludowe mjeno za wšědny pomurnik.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Habolenjo
Habolenjo ( Heveller, Stodoranen; Hawelanie, Hawolanie, Oblanie, Stodoranie) běchu połobski kmjen, kotryž sydleše při srjedźnej Haboli wokoło hroda Branibor, něhdźe 70 kilometrow zapadnje dźensnišeho Berlina.
Wjerchowstwo Habolanow tworješe słowjanske jadro pozdźišeho markhrabinstwa Braniborska.
Njechań
Njechań ( Nechen) je hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 1994 k Lubijej. Leži tři kilometry sewjerozapadnje stareho města a 288 m nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze 6.
Geografija
Wjes nadeńdźe so při žórlicy Kotołki juhozapadnje 320 m wysokeje Wowčeje hory we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow. Přez wjes wjedźe Budysko-Lubijska šoseja (B6), sewjernje běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc a na wuchodźe wutwarjena B 178 (Wóspork–Žitawa).
Susodne sydlišća su Młynčki při železnicy na sewjeru Njechanja, Luchow za B 178 na sewjerowuchodźe, město Lubij na juhowuchodźe, Dažin na juhozapadźe a Njeznarowy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Kulowc Njechań naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1306 jako Neechan, hdyž bu wot Braniborskich markhrabjow stajeny pod sudnisku móc Lubija. Najebać bliskosće k Lubijej kupi pozdźišo Budyska měšćanska rada wjes a měješe ju tež we 18. lětstotku hišće w swojim wobsydstwje.
Hač do lěta 1939 běše Njechań samostatna wjesna gmejna a bu potom zagmejnowany do susodnych Njeznarow. Wot 1. januara 1994 słušatej wobě wsy k městu Lubijej.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Njechań w lěće 1884 93 wobydlerjow, mjez nimi 83 Serbow (89 %) a 10 Němcow. Wjeska ležeše tehdy při juhowuchodnej kromje serbskeho rěčneho teritorija. Tule rěčeše so Lubijska narěč hornjoserbšćiny, kotraž je mjeztym wotemrěta. Rěčna změna k němčinje sta so w Njechanju w prěnjej połojcy 20. lětstotka a bu po Druhej swětowej wójnje hižo wotzamknjena, tak zo so we wjesce dźensa hižo njeserbuje. Ewangelscy Njechanjenjo přisłušeja ze starodawna Ketličanskej wosadźe.
Wosobiny
mini|upright=0.4|Jan Bohuwěr Mučink
Lěsna maslenka
Lěsna maslenka (Ranunculus nemorosus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Hušćanska cyrkej
mini|Hušćanska cyrkej
Lěsna maslenka
Wopis
Lěsna maslenka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 80 cm.
Łopjena
Łopjena su mjechko kosmate a maja klinčkojte, lapate a zubate wotrězki. Spódnje łopjena su často nimale hač spódka třidźělne, ćmowozelene we wobrysu pjećróžkate.
Hušćanska cyrkej
Husčanski kěrchow, mjez druhim z narownym pomnikom Michała Rostoka, nadeńdźe so kusk zdalene wot cyrkwje zady Ewangelskeho šulskeho kompleksa na tamnym boku Hłowneje dróhi. Před cyrkwju steji pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny bjez serbskeho napisma.
Lěsna maslenka
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 2 hač 3 cm a steja zwjetša wjacekćenjowych, čumpatych kwětnistwach. Keluškowe łopješka su přilěhawe. Krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 15 hač 20 mm. Kćenjowe stołpik su brózdźene.
Hušćanska cyrkej
Ewangelska cyrkej w Husce steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Lěsna maslenka
Płody
Płody njesu 1,5 mm dołhi, hóčkojty pysčičk.
Hušćanska cyrkej
Stawizny
Hušćanska cyrkej je so hižo wokoło lěta 1400 prěni raz naspomniła. Stary twar je so w lěće 1873 wottorhał a přez dźensniši narunał.
Lěsna maslenka
Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, suchich hórskich łukach a pastwach w swětłych lisćowych lěsach a płonych tymjenjach.
Hušćanska cyrkej
Wosada
Do wulkeje Hušćanskeje wosady słušeja wjeski Běłe Noslicy, Brězynka, Cokow, Demjany, Drječin, Družkecy, Hnašecy, Holca, Hunćericy, Kočica, Kosarnja, Mała Huska, Nowa Wjes, Nowe Demjany, Słónkecy a Warnoćicy.
Sprjewjenjo
Sprjewjenjo ( Sprewanen, Sprewianie) běchu połobski kmjen při rěce Sprjewja, kotrež sydlachu w dźensnišej Braniborskej a Berlinje na sewjer wot Łužičanow a na wuchod wot Habolanow.
Lěsna maslenka
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač do Danskeje, Wulkeje Britaniskeje a Skandinawiskeje rozšěrjena.
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg bě němski general a politikar, kaž tež Němskostatny prezident wot 1925 hač do jeho smjerće 1934.
Wislenjo
Wislenjo (němsce: Wislanen, pólsce: Wiślanie)  běchu lechiski kmjen.
Severus
Severus (ze łačonskeho: chutnosć, njesmilny, njenaprošny) běše serbska band, kotraž so 2003 w Jaseńcy wot šulerjow Serbskeho gymnazija załoži. Hudźbnje orientowaše so na metalowych kolijach. Sobustawojo skupiny mjenowachu stil „happy metal“. Eksistuja wšelakore natočenja skupiny w syći. Wot 2005 skupina wjac njeeksistuje.
Wysoka Dubrawa
Wysoka Dubrawa ( Hohendubrau) je gmejna na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 132 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 2100 wobydlerjow. Nasta w lěće 1995 z gmejnow Hbjelsk, Radšow a Wukrančicy a pomjenowa so po rjećazu hórkow ze samsnym mjenom.
Gmejna přisłuša hromadźe z Kwětanecami, Mikowom a Waldhufenom zarjadniskemu zwjazkej Dźěže.
Lěsne wino
Lěsne wino (Parthenocissus quinquefolia, syn. Ampelopsis quinquefolia) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae).
Wysoka Dubrawa
Gmejnske dźěle Borštka, Dubo, Hbjelsk, Hornje Brusy, Wukrančicy a Zubornica słušeja oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
thumb|left|Něhdyši knježi dom w Hbjelsku, dźensa zakładna šula left|thumb|upright|Rozhladna wěža na Monumentowej horje pola Radšowa left|thumb|Hbjelsčanska cyrkej
Gmejna nadeńdźe so w lěsojtej kónčinje při južnej kromje Hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny a juhozapadnje Kwětanečanskeho jězora. Susodne gmejny su Hamor (gmejnski dźěl Cympl-Turjo) na sewjeru, Mikow a Kwětanecy na sewjerowuchodźe, Waldhufen na wuchodźe, Vierkirchen na juhowuchodźe, město Wóspork na juhu a Malešecy na zapadźe.
Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych wsow:
Čornjow
Čornjow ( Zschorna) je wjes we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Bukečanskej gmejnje. Leži sewjerowuchodnje hłowneje wsy gmejny.
Wysoka Dubrawa
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Čornjow
Geografija
Susodne wjeski su Łusk na sewjeru, Špikały na juhowuchodźe, Wujezd na juhu a Kołwaz na juhozapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Smjetanca, Šibjeńca, Dołki, Knopinka, Hribowka, Sowiny, Na Kozołskim, Wětrowy.
Stawizny
mini|left|Fiedlerjowy młyn při Kotołce w Małym Čornjowje
Prěnje historiske naspomnjenje jako Czornaw je z lěta 1381. Ležownostne knjejstwo we wsy měješe přez lětstotki Čornjowske ryćerkubło.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 189 wobydlerjow, z nich 167 Serbow (88 %) a 22 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 62,3 %.
Hač do lěta 1977 běše Čornjow samostatna krajna gmejna a potom hač do 1994 gmejnski dźěl Kotec. Při gmejnskej reformje 1994 bu přerjadowany do Bukečanskeje gmejny. Hižo ze starodawna bě słušał do Bukečanskeje wosady.
Rudej
Rudej ( Rauden) je wjeska w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Hamor. Leži 137 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Geografija
Rudej a susodny Manjow ležitej wosrjedź hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny při puću mjez Delnim Wujězdom a Minakałom. We wokolinje nadeńdźe so wjele rybjacych hatow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako Rauden pochadźa hakle z lěta 1542. We 18. a 19. lětstotku wobsteješe w Rudeji wudwór Manjowskeho ryćerkubła, kotrež wukonješe tež ležownostne knjejstwo we wsy. Cyrkwinsce słušeštej wobě wjesce hač do lěta 1823 do Minakałskeje ewangelskeje wosady a wot toho časa do Delnjeho Wujězda.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Rudej kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Wjesel wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 při samej južnej kromje wsy přez Komorowske haty.
Hač do lěta 1938 bě Rudej z wudworom Manjowskeho ryćerkubła samostatna krajna gmejna, potom so do Manjowa zagmejnowa.
Retkinia
mini|Napohlad sydlišća w lěće 1999
Rudej
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Rudej po Arnošta Mukowej statistice 152 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća serbscy. Ewangelscy Rudźenjo słušeja do Wujězdźanskeje wosady.
Retkinia
Retkinia je něhdyša wjes a nětčiše nowotwarske sydlišćo z 1970tych lět w zapadnym dźělu Łódźe w Pólskej. Bywša wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1398.
W lěće 2006 je tam bydliło 80–90.000 ludźi.
Přimórski putnik
Přimórski putnik (Plantago maritima) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Kittlitz
Kittlitz je němske městnostne a swójbne mjeno:
Wjesne mjeno:
Swójbne mjeno:
Sněžična rězna
Sněžična rězna (Carex lachenalii, syn: Carex bipartita All. nom. rejic., Carex tripartita All. nom. rejic., Carex lagopina Wahlenb., Vignea lachenalii (Schkuhr) Soják) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Thunbergowa kisyca
Thunbergowa kisyca (Berberis thunbergii) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
thumb|Kćenja thunbergoweje kisycy
Wopis
Thunbergowa kisyca je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1,5 hač do 3 m.
Łopjena
Łopjena su mjenje bóle cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 1-2 cm. Wone so w nazymje oranžowožołće hač čerwjenje zbarbja.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja a płody steja po dwěmaj hač po štyrjoch jedyn při druhim.
Stejnišćo
Ma radšo přesakliwe, w prawym měrje suche hač čerstwe pódy ze srjedźnym podźělom na wutkach.
Rychwałd
Rychwałd ( Reichwalde) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Hamor. Leži 136 m nad mórskej hładźinu při Čornym Šepcu a južnje Rychwałdskeje jamy. Ma wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Rychenwald je z lěta 1364. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Rychwałdom w lěće 1815 Pruskej.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 625 wobydlerjow, z nich 505 Serbow (81 %) a 120 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 19,9 %.
Słony putnik
Słony putnik (Plantago winteri) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Wonjaty šlěz
Wonjaty šlěz (regionalnje wonjaty šlez, Malva moschata) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Wopis
Wonjaty šlěz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 80 cm (hač do 1 m). Rostlina je zmjerzkokruta, rosće kerkojće a daloko wustupowace.
Stołpik a łopjena njesu jednore kosmy.
Łopjena
Delnje łopjena su pjećdźělnje lapate, mjeztym hornje łopjena su hač do spódka rukojće 3-7-dźělne, při čimž jich wotrězki su do wuskich, paskojtych kónčkow rozpačene. Jich powjerch je lěpjaty a kosmaty.
Duck MacDonald
thumb|Duck MacDonald w lěće 1997
Wonjaty šlěz
Łopjena
Při rozmlěću mošusojće resp. twarožkojće wonja.
Duck MacDonald
Duck MacDonald (poprawom tež Andrew MacDonald;* 17. septembra 1953, Auburn, New York, Zjednoćene staty Ameriki) je US-ameriski heavymetalowy a hardrockowy gitarist a spěwar skupiny Blue Cheer.
Wonjaty šlěz
Kćenja
Kćenja a zwjadnjene młode rostliny słabje po mošusu wonja.
Płody
Dźělpłody su na chribjeće sylnje kosmate.
Stejnišćo
Rosće na suchich, słónčnych łukach a pastwach, nadróžnych kromach a skłoninach. Preferuje zwjetša małowapnate pódy na třóšku ćoplišich stejnišćach.
Pomurnik
Pomurnik (Parthenocissus) je ród ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Taganrog
thumb|left Taganrog je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow při pobrjoze Azowskeho morja. Ma něhdźe 253 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.
Mjetlička
Mjetlička (tež mjatwička , Mentha) je rostlinski ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Družiny su aromatisce wonjace wjacelětne zela.
Wulkosć saha wot łazych typow hač do kerkojtych rostlinow.
Słód wariěruje wot wočerstwjowaceho hač jara intensiwneho.
Rozšěrjenje
Rostliny su w Europje, Aziji a Africe rozšěrjene.
Družiny
Ród wobsahuje něhdźe 25 družinow.