cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andorra la Vella
Wobydlerstwo
mini|center|upright=1.6|Napohlad města ze sewjera
Herman Cain
Herman Cain (* 13. decembra 1945) je US-ameriski politikar a bě kandidat za republikanske primarne prezidentowe wólby 2012.
Leninogorsk
thumb|left Leninogorsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan něhdźe 300 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1795 jako wjes Nowaja Pismjanka załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Bahnowy łuknadź
Bahnowy łuknadź (Caltha palustris) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjena su łokoćina, błótuch a libjaca kwětka.
Wopis
Łuknadź je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 50 cm (wot 15 hač 30 cm). Rostlina je słabje jědojta.
Stołpik je nižoležacy hač do wobłukaće postupowace abo zrunane, nahi a dudławy. W hornim dźělu stołpiki su rozhałužkowane.
Łopjena
Łopjena su schódne, wutrobojte, kruhojty abo jěrchenkojte a ćmowozelene. Spódnje łopjena su dołhostołpikate, docpěwaja šěrokosć wot 15 cm, su prědku tupe, na kromje karbikojte abo zubate. Hornje łopjena su sedźace.
Kćenja
Wón kćěje wot měrca hač do junija. Kćenja su čworkožołte, docpěwa šěrokosć wot 2,5 hač 5 cm, sedźa na kóncach bóčnych hałuzow a nimaja keluch, ale maja wjele próškowych łopješkow. Wona maja 5 šěroko-owalnych, tučnje błyšćacych kćenjowych łopjenow.
Płody
Płody docpěwaja dołhosć wot 2,5 cm a su hwězdoformowje rozšěrjene a dołhojte.
Stejnišćo
Wón rosće na brjohach rěčkow, na mokrych łukach a rěčnych lěsach. Preferuje mokre, wutkate a bazowe hlinjane a běłohlinowe pódy.
Rozšěrjenje
Bahnowy łuknadź je w Europje, w Alpach we wysokosćach wot hač do 2400 m, sewjernej Aziji a Americe rozšěrjeny.
Łukajcyny doł
Łukajcyny doł ( Luckaitztal) je delnjołužiska gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, sewjerozapadnje Stareje Darbnje a přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej. Gmejna je pomjenowana po rěčce Łukajcy.
Gmejna Łukajcyny doł mjezuje z Kalawu na sewjeru, z Wětošowom na sewjerowuchodźe, ze Starej Darbnju na wuchodźe a juhu a z Bronkowom na zapadźe.
Přez gmejnu wjedźe železniska čara Lubnjow–Kamjenc ze zastanišćom Luckaitztal blisko Bukowinki. Nimo toho nadeńdźe so Bronkowske lětanišćo na gmejnskim teritoriju.
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
Dalše sydlišća su
Róžowe rostliny
Róžowe rostliny (Rosaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Stralsund
Stralsund je štwórte najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjeru zwjazkoweho kraja při brjoze Baltiskeho morja. Město leži w Předpomorskej při Strelasundźe – mórskej wužinje Baltiskeho morja – napřećo Rujanam a ma něhdźe 57.000 wobydlerjow. Stare město z wjele twarskimi pomnikami słuša z lěta 2002 hromadźe z Wismarom k swětowemu herbstwu UNESCO.
Jako wuznamny turistiski centrum je Stralsund tohorunja znaty za Němski mórski muzej z tak mjenowanym Ozeaneum. Dla geografiskeho połoženja rěkaja jemu tež wrota k Rujanam. Z lěta 2007 zwjazuje Rujanski móst kupu ze Stralsundom. Wot 1991 je město sydło fachoweje wysokeje šule; w susodnym Parowje nadeńdźe so němska šula za namórsku techniku.
Wot lěta 2011 je Stralsund zarjadniske sydło wokrjesa Předpomorska-Rujany.
thumb|center|upright=1.8|Napohlad stareho města
Stawizny
Stralsund dósta w lěće 1234 wot rujanskeho wjercha Wicsława I. měšćanske prawa a bě załoženski čłon Hansy. Do toho bydlachu we wokolinje města słowjanske kmjeny. W 14. lětstotku bě Stralsund po Lubicy druhe najwuznamniše wikowanske město južneho Baltiskeho morja. W Třicećilětnej wójnje přińdźe Předpomorska pod šwedske knjejstwo, kotrež traješe hač do lěta 1803. Wot 1815 słušeše k Pruskej.
Malz (Oranienburg)
Malz ma 537 wobydlerjow (staw 31.12.2006) a je dźěl města Oranienburg. Wjesnjanosta je Manfred Hartmann (SPD).
Swóńca
Swóńca (tež Swidnica, Swódnica, Großschweidnitz) je hornjołužiska gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc, njedaloko Lubija. Leži 304 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1300 wobydlerjow. Gmejna je po přestrjeni jedna z dźesać najmjeńšich w Sakskej.
W Swóńcy namaka so znata psychiatriska klinika.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Sprjojcy
Sprjojcy ( Sproitz) su wjes na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy w Zhorjelskim wokrjesu. Wot 1994 słušeja ke gmejnje Kwětanecy při jězoru, do toho běchu samostatna gmejna z wjesnym dźělom Kamjentna Wólšinka (wot 1973). Wutwark Rězak (Rysak) słušeše hižo ze starodawna k Sprjojcam.
Geografija
mini|left|[[Čorny Šepc w Sprjojcach]] Wjes leži hłownje na prawym brjoze Čorneho Šepca při južnej kromje hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny a sewjernje Kwětanečanskeho spjateho jězora. Wokrjesne město Niska je sydom kilometrow zdalene. Při južnej kromje wsy kaž tež sewjerowuchodnje Sprjojcow nadeńdu so wjacore rybniki.
Susodne wsy su Jězor na wuchodźe, Chołm na juhozapadźe, Kamjentna Wólšinka na zapadźe a Hóršow na sewjerozapadźe. Južnje wsy nadeńdźechu so hač do lěta 1969 Kwětanecy, kotrež buchu potom w běhu natwarjenja rěčneje zawěry wottorhane.
Stawizny
Pućowc naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1399 jako Sprewitz. Tehdy mjenowaše so Čorny Šepc w ludźe hišće Sprjewja, zwotkelž pochadźa tež pomjenowanje wsy. Podobnje mjenje stej Sprjejcy a Sprjowje (při wuliwje Čorneho Šepca do Sprjewje). Sprjojcy mějachu swójske ryćerkubło, běchu pak ze starodawna do susodneho Jězora zafarowane.
W lěće 1815 přińdźechu Sprjojcy hromadźe ze cyłej sewjernej a wuchodnej Hornjej Łužicy k Pruskej. 1854 dósta wjes prěnju šulu, kotraž wobsteješe hač do lěta 1980. Dnja 1. měrca 1994 zjednoćištej so gmejnje Chołm a Sprjojcy k nowej gmejnje Kwětanecy při jězoru, pomjenowanej po zhubjenej wsy na městnje dźensnišeho spjateho jězora.
Wobydlerstwo
Hišće w 19. lětstotku ležachu Sprjojcy při kromje serbskeho rěčneho ruma. W lěće 1884 měješe wjeska po statistice Arnošta Muki 412 wobydlerjow, a to 382 Němcow (93 %) a 30 Serbow (7 %). Hač do lěta 1925 bě wobydlerstwo na 478 přiběrało. 2014 mějachu Sprjojcy 406 wobydlerjow.
Anona
Anona (Annona cherimola) je rostlina ze swójby anonowych rostlinow (Annonaceae).
mini|Rozrězany płód
Stawacy porstnik
Stawacy porstnik (Potentilla anglica) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Stawacy porstnik docpěje wysokosć wot 15 hač 30 cm a ma nižoležacy stołpik, kotryž na sukach často korjeni. Rostlina je k družinje wuwity bastard z družinow lěsny porstnik (P. erecta) a łažawy porstnik (P. reptans).
Łopjena
Spódnje łopjena su tři- hač pjećličbne, kotrychž łopješka maja na kóždym boku štyri hač šěsć zubkow. Stołpikowe łopjena su 1-2 cm dołho stołpikate. Pódlanske łopjena su zwjetša cyłokromne.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Žołte kćenja su štyriličbne abo pjećličbne. Krónowe łopješka docpěja dołhosć wot 5 hač 7 mm.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych pućach, we włóžnych lěsach, na bahnowych łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a sewjernej Europje rozšěrjena.
Mjezynarodny folklorny festiwal Łužica
thumb|Turkowska rejowanska skupina na festiwalu w lěće 2011.
Mjezynarodny folklorny festiwal Łužica je najwjetše folklorne zarjadowanje we Łužicy a wotměje so wot lěta 1995 kóžde druhe lěćo w Budyšinje, Chrósćicach a Hochozy. Wot organizaciskeho komiteja Domowiny wuhotowany a wot załožby spěchowany festiwal traje wot štwórtka do njedźele a ma cyłkownje něhdźe 10.000 wopytowarjow.
Festiwal započnje so štwórtk wječor ze swjedźenskim ćahom po Budyšinje a swjatočnym zahajenjom na hrodźe. Pjatk wustupuja serbske a mjezynarodne skupiny w delnjołužiskej Hochozy. Sobotu a njedźelu su Chrósćicy srjedźišćo programa. Na Chróšćanskich burskich statokach wotměje so sobotu wodnjo folklorny a hudźbny program. Sobotny wječor z wulkim koncertom je dalši wjeršk festiwala. Njedźelu dopołdnja slěduja wjacerěčne kemše pod hołym njebjom a swjedźenski ćah wobdźělnikow po wsy ze zakónčacym programom na swjedźenskej łuce při sewjernej kromje wsy.
Serbska skupina Wusmuž tematizuje folklorny festiwal „Łužica“ we swojim spěwje Festiwal.
Sobuskutkowacy
Nimo serbskich a druhich słowjanskich rejowanskich a folklornych ansamblow su za čas festiwala skupiny ze wšeho swěta z hosćom we Łužicy, wosebje pak zastupjerjo narodnych mjeńšin. Dotal skutkowachu skupiny ze slědowacych krajow sobu:
Delnje Brusy
Delnje Brusy ( Nieder Prauske) su hornjołužiska wjes a gmejnski dźěl Rěčic w Zhorjelskim wokrjesu. Hornje Brusy nadeńdu so někak 20 kilometrow do juhozapada. Mjeno wobeju wjeskow pochadźa wot serbskeho słowa brus.
Geografija
Delnje Brusy leža juhozapadnje Rěčic při do Hamora wjedźacej statnej dróze 131. Susodne wsy su Rěčičanske gmejnske dźěle Nowy Lubolń na zapadźe, Hamoršć na sewjerozapadźe, Wjerto na sewjeru, Rěčicy a Nowy Hamor na sewjerowuchodźe a Hatk na wuchodźe. Južnje Delnich Brusow nadeńdźe so wjeska Sedlik, kotraž słuša do Niskeje. Wosadna wjes Dubc, do kotrejež běchu Delnje Brusy hač do 20. lětstotka zafarowane, leži někak pjeć kilometrow do sewjerowuchodneho směra.
Stawizny
Wokolina wsy bě hižo w bronzowej dobje wobydlena, kaž dopokazachu namakane rownišća. Po tym zo bě wulki dźěl sewjerneje Hornjeje Łužicy wot ćahanja ludow sem wopušćeny, zasydlichu so tu hakle w 12. a 13. lětstotku zaso kolonisća.
Lěto prěnjeho naspomnjenja Delnich Brusow je dla podobneho mjena Hornich Brusow njejasny. Tak njeje na přikład znate, kotre Brusy su měnjene w dokumentomaj w Budyskim tachantskim archiwje z lěta 1293, hdźež je wjeska uilla Bruzk resp. villa Bruzch naspomnjena. Prěnje wěste naspomnjenje pod mjenom Prawsk pochadźa hakle z lěta 1456. Po sydlišćowej formje su Delnje Brusy rozšěrjeny kulowc, štož pokazuje na serbske korjenje sydlišća.
Nanajpozdźišo wot časa reformacije běchu Delnje Brusy zafarowane do Dubčanskeje wosady, hdźež so hač do lěta 1857 serbsce prědowaše. Wo Wienskim kongresu přeńdźe wjes z cyłym sewjernym dźělom Hornjeje Łužicy k Pruskej a słušeše nětko do Rózborskeho wokrjesa w Šleskej.
W lěće 1825 měješe wjes hišće 237 wobydlerjow, sto lět pozdźišo pak hižo 625. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 běchu Delnje Brusy tehdy hižo nimale dospołnje němskorěčne. Tak bě jenož dźesać Serbow mjez 408 wobydlerjemi (2,5 %).
1938 zagmejnowachu so Delnje Brusy do Rěčic.
Mamadyš
thumb|left
Mamadyš je město w Ruskej federaciji. Leži při Wjatce w republice Tatarstan něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Warta
Warta ( Warthe) je prawy přitok Wódry w Pólskej.
Mamadyš
Sydlišćo je so w lěće 1391 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Warta
Wona wuliwa so w Šleskej sewjernje Krakowa a južnje Częstochowy a běži potom hłownje do sewjerneho směra přez runinu Wulkopólskeje, mjez druhim přez měsće Poznań a Gorzów Wielkopolski. Pola Kostrina (Kostrzyn) w Lubušskim wojewódstwje wuliwa so wotprawa do Wódry, kotrejež najwjetši a najdlěši přitok wona je. Při zjednoćenju wobeju rěkow je Warta samo dlěša hač Wódra sama. Při wuliwje je so w lěće 2001 załožił narodny park Wuliw Warty (Park Narodowy Ujście Warty).
Iwacewičy
thumb|left
Iwacewičy su město w Brestskej oblasći w zapadnej Běłoruskej. Město je zarjadniske sydło Iwacewičskeho rajona.
Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerowuchodnje Bresta.
Monika Brodka
thumb|200px|Monika Brodka (2005) Monika Maria Brodka (* 7. februara 1987 w Żywiecu) je pólska pop-spěwarka.
Iwacewičy
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Jan Pawoł I.
mini|Jan Pawoł I. Jan Pawoł I. (z byrgarskim mjenom Albino Luciani; * 17. winowca 1912 w Forno di Canale; † 28. požnjenca 1978 we Vatikanskim měsće) bu 26. žnjenca 1978 jako naslědnik Pawoła VI. za 263. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Zemrě hižo po 33 dnjach w zastojnstwje. Jemu slědowaše Karol Wojtyła jako bamž Jan Pawoł II.
Iwacewičy
Sydlišćo je so w lěće 1512 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše – kaž hižo do 1795 – do Pólskeje.
Bjedrichecy
Bjedrichecy su wjes w sakskim Budyskim wokrjesu. Leža we wysokosći 127 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 200 wobydlerjow. Wot lěta 1994 słušeja k Łazej.
Geografija
Susodne wsy su Złyčin na sewjerowuchodźe, Hamory za hatami na wuchodźe, Šćeńca na juhu a Mortkow na sewjerowuchodźe. Přez wjes wjedźe wokrjesna dróha K9220. Wuchodnje Bjedrichec ćeče Mała Sprjewja.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako Friederßdorff pochadźa z lěta 1471. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 zdźěla Budyski krajny bohot a zdźěla hižo 1614 naspomnjene ryćerkubło we wsy samej. Do Bjedrichec słuša tež wutwark Womjatk (abo Nowe Bjedrichecy), kiž załoži so na spočatku 18. lětstotka při křižowanišću pućow Mortkow–Złyčin a Łaz–Bjedrichecy a naspomni so prěni raz 1746.
Hač do lěta 1957 běchu Bjedrichecy samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Złyčina.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 134 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 79 %, štož bě za ewangelsku Hornju Łužicu hišće poměrnje wysoka ličba. Cyrkwinsce słušachu Bjedrichečenjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.
Saint John’s
Saint John’s (hamtsce City of Saint John’s abo St. John’s City) je stolica a najwjetše město kupoweho stata Antigua a Barbuda w Karibice. Nadeńdźe so na sewjerozapadźe kupy Antigua při zaliwje Karibiskeho morja.
W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 21 do 28° C w januarje a 24 do 31° C w awgusće.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1632 załožiło wot jendźelskich kolonistow ze St. Kitts a Nevis a bě wot toho časa zarjadniske sydło Antigue a susodneje kupy Barbudy. Wot lěta 1663 zasydlichu so tule tež sydlerjow z Jendźelskeje sameje. We 18. lětstotku bě Saint John’s hłowne zepěranišćo za na Antilach zaměstnjeny dźěl kralowskeje floty. W lěće 1981 sta so ze stolicu njewotwisneho stata Antigua a Barbuda.
Město je wot lěta 1971 sydło romsko-katolskeho biskopstwa Saint John’s-Basseterre.
Wočornjacy šćedrjenc
Wočornjacy šćedrjenc (Cytisus nigricans, syn.: Lembotropis nigricans (L.) Griseb.) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Wočornjacy šćedrjenc je w lěću zeleny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 50 hač do 150 cm. Rostlina při wuschnjenju čornje.
Hałuzy su prućikojte a krótko kosmate.
Łopjena
Měnjate łopjena su třiličbne, na hornim boku nahe, na delnim boku kosmate. Łopješka docpěja dołhosć wot hač do 3 cm a šěrokosć wot 1 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w nakónčnych, hač do 30 cm dołhich kićach a přijomnje wonjeja. Jich stołpiki su 1-2 tak dołhe kaž zwónčkojty, krótki keluch. Króna je žołta a docpěje dołhosć wot 10 hač do 12 mm. Chorhoje, křidleška a čołmiki su někak jenak dołhe.
Płody
Płody su rune łušćiny, kotrež docpěja dołhosć wot 2 hač do 3 cm a šěrokosć wot hač do 5 mm. Wone su husto přilěhawje kosmate a wot septembra dozrawja.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach a na słónčnych lěsnych kromach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, na južnych Alpach a wuchodnej Europje rozšěrjena.
Myše
Myše su wot hłowy do tyłowa mjez 4,5 a 12,5 cm dołhe, k tomu maja mjez 3 a 11 cm dołhi wopuš. Waža wot 12 do 35 gramow.
Prěnjotny žiwjenski rum wobjimuje Afriku, južnu Europu a južnu kaž tež juhowuchodnu Aziju. Jako jenička družina je so domjaca myš, čłowjekej slědujo, tež do Ameriki a Awstralije rozšěrjała.
Systematika
Dotal su 39 družinow znate, kotrež so do štyrjoch podrodow rozdźěluja:
thumb|Nop Algeriskeje myše thumb|Mus musculoides, afriska družina thumb|Runje narodźenej myši
Rūdiškės
thumb|left
Rūdiškės je městačko w Trakaiskim rajonje Vilniuskeho wobwoda w Litawskej.
Leži něhdźe 15 kilometrow južnje města Trakai a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Vilniusa.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1774 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Sokal
thumb|left
Sokal je město w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, při samej pólskej hranicy. Leži při rěce Bug w historiskej Galiciskej něhdźe 85 kilometrow sewjernje Lwowa.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1377 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1424 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Usolje-Sibirskoje
thumb|left Usolje-Sibirskoje ( Усолье-Сибирское; do 1940 – Usolje/ Усолье) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Dobrjenkowa hubinka
Dobrjenkowa hubinka (Orobanche alsatica) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Usolje-Sibirskoje
Ma něhdźe 78 tysac wobydlerjow.
Euraziski rys
Euraziski rys (Lynx lynx) je zwěrjo ze swójby kóčkow (Felidae).
Usolje-Sibirskoje
Sydlišćo je so w lěće 1669 jako kozakske zepěranišćo Usolje załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Wenus z Věstonic
mini|Wenus z Věstonic Wenus z Věstonic ( a Věstonická Venuše   Venus von Dolní Věstonice, auch Venus von Unterwisternitz ) je keramiska skulptura, žónska postawa 11,5 cm wysoka a 4,3 cm šěroka, natwarjena. 29,000 an 25,000 v. Chr. Bohowka płódnosći. Wona je jedna z najstaršich skulpturow a najstarši artefakt z keramiki w swěće. W 1920tych lětach wotkrywachu archeologojo (Karel Absolon, Emanuel Dania a Josef Seidl) w archeologiskich namakankow juhozapadnje Delnich Věstonic na Morawje, při při sewjernym boku wjerška Děvína (Dźěwina)-při kromje s chětro nahłymi skłoninami, při kotrychž so wino plahuje. Na prawym brjoze rěki Morawske Dyje. Teritorij zasydlichu kmjeny Cro-Magnonskych hońtwjerjow. Wokolina wsy bě hižo w kamjenej dobje (paleolit-gravetien) wobydlena, kaž dopokazachu namakane mnoholičbne powostanki: artefakti (skulptury, tworjace wuměłstwo, kamjene dźěłowe graty, pyrlowe kliny, bróń, pěcy) plus  (pohrjebnišća, rownišća- powostanki -natwarjeni, wjele rowow, ritualne  powostanki, pigmenty).
Žołty len
Žołty len (Linum flavum) je rostlina ze swójby Lenowych rostlinow (Linaceae).
Wopis
Žołty len je zrunana, tróšku wodrjewjena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.
Ćmowozelene łopjena su prědku wótre abo tupe. Wone docpěwaja dołhosć wot 2,5 cm.
Kćěje w lěće. Złotožołte kćenja su trompetojte.
Mikławš Just
Mikławš Just ( Nikolaus Just, pseudonym Scriba; * 11. awgusta 1885 w Kukowje, † 11. septembra 1975 runje tam) bě serbski katolski farar a kulturny prócowar.
Wón narodźi so w lěće 1885 jako syn žiwnosćerja w Kukowje a bě po ludowej šuli we Łužicy wot 1900 do 1910 z chowancom Serbskeho seminara w Praze. Tam chodźeše wot 1900 do 1907 na němskorěčny Małostronski gymnazij, wot 1907 do 1910 studowaše filozofiju a teologiju. 1911 dokónči swój studij w Paderbornje.
Wot 1911 do 1928 skutkowaše jako kapłan w serbskich wosadach w Chrósćicach, Ralbicach, Njebjelčicach a Budyšinje. Wot 1928 do 1930 běše z fararjom w sakskim Doblinje (Döbeln), nawróći so pak hižo w lěće 1930 do Serbow, a to jako nowy Wotrowski farar. Za čas Druheje swětoweje wójny bu – kaž wšitcy katolscy serbscy duchowni – z Łužicy wuhnaty a nastupi swoje farske městno we Wotrowje hakle po kóncu wójny znowa. W lěće 1964 poda so w starobje 79 lět na wuměnk a přesydli so do Šěrachowa.
Wot 1916 do 1924 bě Mikławš Just z hłownym redaktorom Katolskeho Posoła. Nimo toho wozjewi wjacore nastawki a fejetony w časopisu Łužica a w Serbskich Nowinach. Dźěłaše tež na polu serbskeho rěčespyta.
Cokorowa rěpa
Cokorowa rěpa je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Beta vulgaris var. altissima, Chenopodiaceae). Dalše serbske mjeno je cokorica.
Just
Just je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Łučna mědlina
Łučna mědlina (Holcus lanatus) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Łučna mědlina je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 100 cm. Rostlina je šěrozelena a z mjechkimi kosmami přikryta.
Stwjelca su často deleka zhibnjene.
Łopjena
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 8 mm. Jich kožički su trodlate a docpěwaja dołhosć wot 2 mm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija (awgusta). Kćenja steja w často čerwjenojće přeběžanych pakićach z dołhosću mjez 6 a 12 cm, kotrež jenož za čas kćěwa su čumpaće rozšěrjene, hewak hromadu ćehnjene. Kłóski su tróšku splacnjene a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 5 mm. Přikrywne pluwizny su běłojte, horjeka čerwjenojte a na šipje a na kromje mikawčkate. Krywne pluwizny su běło błyšćace, při čimž te muskich kćenjow krótki kocht njesu.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Lew Rockwell
Llewellyn H. Rockwell (* 7. julija 1944 w Bostonje) je ameriski politiski aktiwist, publicist a předsyda Ludwig von Mises Institute.
Dunaj
Dunaj (serbsce prjedy tež Dónawa; Donau,  Dunaj,  Duna,  Dunav, / Дунав,  Dunărea,  Дунай) je wuznamna a dołha rěka w srjedźnej a juhowuchodnej Europje. Je 2.857 kilometrow dołhi a jeho rěčina wobsahuje 801.463 km². Nastawa ze zjednoćenja Brega a Brigacha w Donaueschingenje a ćeče přez Němsku, Awstrisku, Słowaksku, Madźarsku, Chorwatsku, Serbisku, Rumunsku, Bołharsku, Moldawsku a Ukrainu hač do Čorneho morja. Tam twori druha najdlěša rěka Europy wulki rěčny delta, kotryž steji pod přirodoškitom.
Najwjetše přitoki Dunaja su Inn, Tysa, Drawa a Sawa. Na wjacorych wotrězkach twori Dunaj mjezynarodne mjezy, tak mjez Słowakskej a Madźarskej, Chorwatskej a Serbiskej, Serbiskej a Rumunskej, Rumunskej a Bołharskej kaž tež mjez Rumunskej a Ukrainu.
Wuznamne města při Dunaju
thumb|left|Zliw [[Brega a Brigacha]] thumb|left|[[Wien]] thumb|left|[[Budapest]] thumb|left|[[Běłohród (nalěwo Sawa, naprawo Dunaj)]] thumb|left|[[Dunajska delta]]
27. februara
27. februara abo '''27. małeho róžka''' je 58. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 307 dnjow (308 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright|Anders Sparrman
Pawoł VI.
mini|upright|Pawoł VI.
Pawoł VI. (z byrgarskim mjenom Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; * 26. požnjenca 1897 w Concesio blisko Brescia; † 6. žnjenca 1978 w Castel Gandolfo) bu 21. smažnika 1963 jako naslědnik Jana XXIII. za 262. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny.
Jemu slědowaše Albino Luciani jako bamž Jan Pawoł I.
Křišow
Křišow ( Buchholz, do 1936 Krischa) je hornjołužiska wjeska z 280 wobydlerjemi na zapadźe Zhorjelskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Vierkirchen. Leži něhdźe štyri kilometry wuchodnje Wósporka.
Geografija
mini|left|Ewangelska cyrkej z kěrchowskej murju Wjes nadeńdźe so zapadnje Limasa a južnje zwjazkoweje awtodróhi 4 (Budyšin–Zhorjelc) při Křišowskej wodźe, prawym přitoku Lubaty. Sewjernje Křišowa běžeše hranica mjez pruskimaj wokrjesomaj Rózbork a Zhorjelc (w NDRskich časach Niska a Zhorjelc-kraj); zapadnje wsy běži hač do dźensnišeho hranica mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom, kotraž wotpowědowaše mjez 1815 a 1945 saksko-pruskej krajnej hranicy.
Susodne wsy su Prochnow na wuchodźe, Ćetow na juhowuchodźe, Malećicy za Lubatu na juhozapadźe, Wóspork na zapadźe a Hbjelsk na sewjerozapadźe.
Wotrězk Jakuboweho puća ze Zhorjelca do Budyšina wjedźe přez Křišow.
Stawizny
mini|left|Křišowski hród Křišow je po sydlišćowej formje nawsowc a naspomni so prěni raz w lěće 1305 w najstaršej Zhorjelskej měšćanskej knize (1305–1416) jako Chrisow. Mjeno pochadźa najskerje wot załožerja wsy, wěsteho Kriša (Křesćana). Ležownostne knjejstwo měješe znajmjeńša wot 15. lětstotka stajnje ryćerkubło we wsy, kiž běše wot 1422 hač do 1665 we wobsydstwje swójby von Gersdorff. Křišow bě hižo w lěće 1495 wosadna wjes, ke kotrejž słušeštej tež Malećicy a Ćetow z filialnej cyrkwju. Srjedźowěkowska cyrkej bu 1617 přetwarjena a znowa po wohnju lěta 1703, kotryž bě połojcu wjeski zničił. 1704 natwari so farski dom. Křišowscy fararjo běchu hač do wotchada fararja Bróska 1902 zwjetša Serbja, poslednje serbske kemše wotměchu so w samsnym lěće.
W lěće 1936 přemjenowachu nacionalsocialisća němski Krischa na Buchholz, dokelž běše jim stare mjeno přesłowjanske. Nowe mjeno nima žanoho zwiska z wjesnymi stawiznami a bu – hinak hač w druhich wsach tuteje kónčiny – po wójnje wobchowane. W Druhej swětowej wójnje padnychu 32 Křišowčenjo. Na kěrchowje buchu pochowani 216 němskich wojakow, kiž zemrěchu w běhu wojowanja wokoło Křišowa a Ćetowa mjez 18. a 24. aprylom 1945, při čimž so tež 15 twarjenjow we wsy ćežko abo samo dospołnje zničichu.
Susodny Ćetow bě hižo hač do lěta 1874 z wjesnym dźělom Křišowa a znowa wot 1974. Při gmejnskej reformje 1994 so Křišow, Měrjow a Arnsdorf-Hilbersdorf zjenoćichu k nowej wulkogmejnje Vierkirchen.
Wobydlerstwo a rěč
We 1880tych měješe wjes po statistice Arnošta Muki cyłkownje 518 wobydlerjow, z nich 368 Serbow (71 %) a 150 Němcow. Z tym bě tehdy hromadźe z Ćetowom jenička zwjetša serbska wjes Zhorjelskeho wokrjesa a ležeše při wuchodnej kromje serbskeho rěčneho teritorija. W cyłej Křišowskej wosadźe chodźachu tehdy hišće 498 wosadnych k serbskej spowědźi, ale hižo 581 k němskej. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće šěsć serbskich wobydlerjow, z nich jednoho jeničkeho młodostneho (1,2 %).
Šěry porstnik
Šěry porstnik (Potentilla inclinata) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Stozornik
Stozornik (Radiola) je ród ze swójby Lenowych rostlinow (Linaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
C'HWERTY
C'HWERTY je mjeno warianty kompjuteroweje tastatury QWERTY; tuta warianta bu wutworjena za bretonšćinu. Wolóžuje tipowanje w bretonšćinje dźak direktnemu zapřimnjenju na bretonske pismiki C'H, CH, Ñ kaj Ù.
Mjeno pochadźa wot pismikow šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury -     :
Wotkazy
thumb|left|500px|
Pawel Pjetrowič Bažow
thumb|right thumb|right Pawel Pjetrowič Bažow ( * 27. januara 1879, Sysert, Ruska; † 3. decembra 1950 w Moskwje) bě komunistiski rewolucionar a wuznamny ruski spisowaćel. Nošer Stalinskeho Myta.
Leonid Danylowyč Kučma
thumb|upright|Leonid Kučma (2001)
Leonid Danylowyč Kučma ( Леонiд Данилович Кучма; * 9. awgusta 1938 w Čajkinje, Nowhorod-Siwerskyj rajon, Černihiwska oblasć, Ukraina, Sowjetski zwjazk) je ukrainski politikar. Wot lěta 1992 hač do 1993 běše z premierministrom Ukrainy a wot 19. julija 1994 hač do 23. januara 2005 druhi prezident Ukrainy.
Lěsna přeslička
Lěsna přeslička (Stachys sylvatica) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
miniatur|links| Lěsna přeslička je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 100 cm. Rostlina wonja rozrybowana njepřijomna.
Stołpik je wotstejo kosmaty.
Łopjena
Łopjena su kopřiwam podobne, stołpikate, kosmate a wutrobojte, hrubje a wótře zubate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su ćmowobrunočerwjene z mustrowanymi delnimi hubkami a docpěja dołhosć wot 1,2 hač 1,6 cm. Wjele, zwjetša šěsćkćenjowych, mutličkow z małkimi łopješkami steji čumpaće jedna nad druhej na kóncu stołpika. Króna docpěje dołhosć wot 12 hač 15 mm z nimale dwójce tak dołhej delnjej hubku. Keluch docpěje dołhosć wot 4 hač 7 mm a je husto kosmaty.
Stejnišćo
Rosć w lěsach, kerčinach, na lěsnych žórłach, pućnych kromach. Ma radšo włóžne hač mokre, wutkate pódy na chłódkojtych abo połchłódkojtych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena, ale w juhu jenož w horinach.
Lěćna přeslička
Stejnišćo
Rosće na rolach a drjebiznowych městnach na słónčnych stejnišćach.
Pardelowy rys
Pardelowy rys (Lynx pardinus) je zwěrjo ze swójby kóčkow (Felidae).
Mak
Mak (Papaver) je ród ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Wopis
Ród wobsahuje něhdźe 100 družinow. Družiny su jednolětne, dwulětne rostliny abo trajne zelo.
Łopjena su lapate abo dźělene. Čerwjene, wioletne, žołte abo běłe kćenja su škličkojte. Płody su kulowate, jejkojte abo podołhojte kapslowe płody.
Rozšěrjenje
Rostliny su w měrnych conach Eurazije a Afriki rozšěrjene, při čimž někotre družiny tež we wuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki wustupuja. Jenož jedna družina (Papaver aculeatum) wustupuje w južnej Africe a juhowuchodnej Awstraliji.
Třělany
Třělany ( Strehla) su něhdyša wjes w Hornjej Łužicy, kotraž słuša dźensa k měšćanskemu dźělej Wuchodne předměsto města Budyšina.
Geografija
mini|left|Třělany na karće z lěta 1804 (wusměrjenej na sewjerozapad) Leža na juhowuchodźe města na směr Sokolcu při Čornobóskej a Lubinskej dróze. Na sewjernej kromje sydlišća, paralelnje k Čornobóskej, ćeče rěčka Albrechtowka. Statoki historiskeje wsy steja resp. stejachu zwjetša južnje rěčki, jenož jedyn jenički na sewjernym boku. Na južnej kromje sydlišća běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Wińca (we Wińcach), W hatkach, Pola Hornjeje Kiny, W Hrabkinach, Pod pěskami, Wurodźency, Sekera, Na Čornowskim (= niže wětrnika), Ruki, Zahončk, Pola dubow, Kiwcy (Kiebitzwiese = na horje), Pola Sokolcy, Haje, Pola Pjechec suchej łuki, Pode wsu, Tórfowe jamy, W chójnach, Pěski, Mjecki, Na dołhim, Na tobakowym, Na rołkach, W Hrabiškwinach.
Stawizny
mini|Budyska wodarnja wuchodnje Třělan Prěnje naspomnjenje Třělan jako sydło wěsteho knjeza Suikerus de Trelen (de Ztraele) pochadźa z Hornjołužiskeho hraničneho wopisma z lěta 1241. Hižo wokoło lěta 1400 běše wjeska we wobsydstwje Budyskeje rady, na čimž so hač do 19. lětstotka ničo njezměni. Jadro wjeski je kulowc.
Wjesne mjeno pochadźa wot staroserbskeho słowa *strěla („kłok“, přirunaj třělić), kotrež woznamjenja w městnych mjenach najskerje telko kaž „promjo wody, rěčne promjo“.
Ze zawjedźenjom komunalnych strukturow w Sakskej dóstachu Třělany w lěće 1839 gmejnsku zhromadźiznu, kotraž wuzwoli gmejnske předsydstwo. Za gmejnsku radu mějachu Třělany přemało wobydlerjow a dóstachu ju hakle w lěće 1908. W lěće 1893 bu Budyska wodarnja na Třělanskich zahonach natwarjena a Třělanjenjo buchu jako prěni z wodowodom přizamknjeni. Wot 1906 do 1910 nasta bjezposrědnje sewjernje Třělan hoberska Bjedricha Awgustowa kaserna.
Wot 1905 jednaše Třělanska gmejna z rozrosćacym Budyšinom wo zagmejnowanju, kotrež bu 1. oktobra 1913 zakónčene. Po zagmejnowanju twarjachu na Třělanskich zahonach hač do 1930tych lět nowe sydlišćo Damaschkowa dróha drustwa Gartenstadt mjez železnicu a Lubinskej kaž tež dale do Sokolčanskeho směra při Lubinskej samej (Priwatny puć). K tomu přińdźechu w 1930tych lětach dalše chěžki podłu Čornobóskeje wuchodnje stareje wsy.
Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice mějachu Třělany srjedź 1880tych lět cyłkownje 93 wobydlerjow, mjez nimi 78 Serbow (84 %). Dla spěšneho rozrosta susodneho města stupaše tež ličba wobydlerjow w Třělanach. Hač do lěta 1910 bě so wjace hač podwojiła na nětko 221. Přewažnje ewangelscy wobydlerjo přisłušachu Michałskej wosadźe.
Kulturne pomniki
W starej wsy steja hišće dźěle třoch wot něhdy pjeć Třělanskich burskich statokow pod pomnikoškitom (Čornobóska čo. 3, 6, 10/12). Štwórty statok na Lubinskej čo. 1, kotrehož domske bu w lěće 1867 wot Jana Awgusta Barta twarjene, bu mjez 2010 a 2014 wottorhnjene.
Mendelejewsk
thumb|left Mendelejewsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan při Kamje něhdźe 230 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1868 jako wjes Bondjužsk załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Ust-Ilimsk
Ma něhdźe 82 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1966 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
30. nowembra
30. nowembra abo '''30. nazymnika''' je 334. dźeń gregorianiskeje protyki (335. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 31 dnjow hač do kónca lěta.
19. lětstotk
mini|120px|Mark Twain (* 1835)
mini|120px| Winston Churchill (* 1874)
1901–1950
mini|125px|Gordon Parks (* 1912)
Do 20. lětstotka
mini|120px|Portrait Albrechta Dürera wot Michaela Wolgemuta († 1519) mini|120px|Bernardo de Gálvez y Madrid († 1786) mini|120px|Oscar Wilde († 1900)
20. lětstotk
mini|120px|Ernst Lubitsch († 1947) mini|120px|Wilhelm Furtwängler († 1954)
Fred Karger
Fred Karger (* 31. januara 1950) je US-ameriski homoseksualny aktiwist a politikar, kotryž bě kandidat za republikanske primarne prezidentske wólby 2012.
Zdźarowska cyrkej
mini|Zdźarowska cyrkej
Zdźarowska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej we Wulkich Zdźarach w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Wulke Zdźary w cyrkwinskim wokrjesu Šleska Hornja Łužica ewangelskeje cyrkwje Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica. Dźensniši cyrkwinski twar pochadźa z lěta 1782. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Wokoło Zdźarowskeje cyrkwje nadeńdźe so kěrchow z jeničkim wobchowanym narownym kamjenjom ze serbskim napisom. Při kěrchowskej muri steji tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny, kiž měješe prěnjotnje tež serbski napis.
Ewangelska cyrkej we Wulkich Zdźarach steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Wosada
1948 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń we Wulkich Zdźarach.
Braniborska
Braniborska ( Brandenburg, Bramborska,  Brannenborg) je zwjazkowy kraj na wuchodźe Němskeje z 2,5 milionami wobydlerjow. Stolica je Podstupim.
Geografija
Braniborska mjezuje z Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjeru, z Pólskej při Wódrje na wuchodźe, ze Sakskej na juhu, ze Saksko-Anhaltskej na zapadźe a z Delnjeje Sakskej na sewjerozapadźe při rěce Łobjo.
W Braniborskej je wjace hač 3.000 jězorow.
Najwyša hora zwjazkoweho kraja je Kutschenberg (201 m), kotryž so blisko sakskeje hranicy pola Wótranja nadeńdźe.
Rěki
Slědowace rěki so Braniborskeje dótkaja abo zdźěla abo dospołnje přez Braniborsku běža:
Města
Slědowace města su najwažniše w Braniborskej:
Stawizny
Braniborska bu w lěće 1991 jako kraj znowazałožena, po tym zo bě hižo raz wot 1945 do 1952 eksistowała. W lěće 1952 wotstronichu so pak kraje w Němskej demokratiskej republice a město toho wutworichu so wobwody Podstupim, Frankobrod nad Wódru a Choćebuz.
Ministerscy prezidenća po přewróće běchu Manfred Stolpe (1990–2002), Matthias Platzeck (2002–2013) a Dietmar Woidke (wot 2013, wšě SPD).
Wokrjesy a jich stolicy
W Braniborskej su slědowace wokrjesy.
Wokrjesy Braniborskeje
Krajny sejm
thumb|Rozrjadowanje wólbnych wokrjesow W sedmym braniborskim sejmje z cyłkownje 88 městnami je šěsć stronow zastupjenych: SPD (25 městnow), AfD (23), CDU (15) Zwjazk 90/Zeleni (10), Lěwica (10) a Braniborske zjednoćene byrgarske hibanja/Swobodni wolerjo (BVB/FW, 5 městnow). Poslednje wólby běchu dnja 1. septembra 2019; přichodne budu w lěće 2024.
Po wólbach 2019 tworichu SPD, CDU a Zwjazk 90/Zeleni prěni raz w Braniborskej tak mjenowanu kenijasku koaliciju pod ministerskim prezidentom Dietmar Woidke (SPD).
Židowska awtonomna oblasć
Židowska awtonomna oblasć ( Еврейская автономная область/Jewrejskaja awtonomnaja oblast,, yidishe avtonome gegnt) je awtonomny federaciski subjekt w aziskim dźělu Ruskeje. Leži na sewjernym boku Amura w juhowuchodźe Sibirskeje a mjezuje z Chinskej. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wjetše město je Birobidźan z 75.000 wobydlerjemi. Židowska awtonomna oblasć bu jako nowy Zion planowane, njeměješe pak ženje židowsku wobydlersku wjetšinu.
W lěće měješe Židowska awtonomna oblasć  wobydlerjow. Z nich běchu 90,7 % Rusojo, 2,8 % Ukrainjenjo a jenož 0,9 % Židźa.
30. apryla
30. apryla abo '''30. jutrownika''' je 120. dźeń gregorianiskeje protyki (121. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 245 dnjow hač do kónca lěta. We Łužicy a druhich kónčinach so na tutym dnju chodojtypalenje swjeći.
Trakai
thumb|left
Trakai je městačko w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Trakaiskeho rajona.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1337 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 34 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Joan Fuster
mini|Joan Fuster Joan Fuster i Ortells (* 23. nowembra 1922 w Sueca, Valencia, † 21. junija 1992 runje tam) bě španiski spisowaćel, kotryž pisaše hłownje w katalanšćinje.
Trudownikowe rostliny
Trudownikowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow (łaćonsce: Scrophulariaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Türkmenbaşy
thumb|left Türkmenbaşy (do 1993 Красноводск / Krasnowodsk) je přistawne město w Balkanskej oblasći na zapadźe Turkmenistana.
Leži při wuchodnym brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 520 kilometrow sewjerozapadnje Ašchabada a něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Balkanabata.
Ma něhdźe 79 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1869 załožiło. W lěće 1993 bu pomjenowane po tehdyšim turkmenskim prezidenće Saparmurat Nijazow, kiž měješe přimjeno Türkmenbaşy („nan Turkmenow“).
Nowa Jazorina
Nowa Jazorina ( Neu-Seeland) je delnjołužiska gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, zapadnje Wjelceje w sewjerozapadnym dźělu Łužiskeje jězoriny mjez Parcowskim a Sedličanskim jězorom na juhu a Starodarbnjanskim jězorom na sewjeru. Gmejna přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej a wot lěta 2017 serbskemu sydlenskemu rumej.
Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
Dalšej sydlišći bjez statusa gmejnskeho dźěla stej
Prauske
Prauske je němske mjeno dweju wjeskow na sewjeru Hornjeje Łužicy:
Wuchodochinske morjo
thumb|Wuchodochinske morjo na karće wuchodneje [[Azija|Azije]] Wuchodochinske morjo je nakromne morjo Ćicheho oceana. Mjezuje na zapadźe z Chinu, na sewjeru z Južnej Koreju, na wuchodźe z Japanskej a na juhu z Chinskej republiku.
Na sewjeru je zwjazane ze Žołtym morjom (kotrež płaći druhdy tež za dźěl Wuchodochinskeho morja), na sewjerowuchodźe z Japanskim morjom, na juhowuchodźe z Filipinskim morjom a na juhozapadźe z Južnochinskim morjom.
Ma přestrjeń 836.000 kwadratnych kilometrow (1.249.000 hromadźe ze Žołtym morjom) a maksimalnu hłubokosć 2719 metrow.
Lenowy stozornik
Lenowy stozornik (Radiola linoides) je rostlina ze swójby lenowych rostlinow (Linaceae).
Guillermo Lasso
mini|upright|Guillermo Lasso (2011)
Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza (* 16. nowembra 1955 w Guayaquilu, Ekwador) je ekwadorski politikar a bankownik, kiž budźe wot 24. meje 2021 z prezidentom južnoameriskeho kraja. Wón płaći jako konserwatiwny a neoliberalny. Wón je čłon arcykatolskeho zwjazka Opus Dei.
Do swojeho dobyća w aprylu 2021 bě Lasso hižo dwójce za zastojnstwo prezidenta kandidował. Při prezidentowych wólbach 2013 podleži z 22,68 % lěwicarskemu kandidatej Rafael Correa (57,17 %), při wólbach 2017 hakle w druhim wólbnym kole z 48,8 % přećiwo Lenínej Moreno.
Brusy
Brusy je serbske mjeno dweju wjeskow w sewjernej Hornjej Łužicy:
Nimo toho je Brusy mjeno městačka na sewjeru Pólskeje, hlej Brusy (Pólska)
Kamjanec
thumb|left
Kamjanec je městačko w Brestskej oblasći na juhozapadźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Kamjaneckeho rajona.
Leži něhdźe 35 kilometrow sewjernje Bresta.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1276 w galicisko-wołynskej chronice a słušeše wot 1366 k Litawskej. 1503 dósta sydlišćo prawa samozarjadnistwa, moderne měšćanske prawa pak hakle za čas Sowjetskeho zwjazka w lěće 1983. Mjez 1921 a 1939 słušeše Kamieniec do Pólskeje. Židowske wobydlerstwo města bu zwjetša w holocausće zamordowane.
Dubčicowa hubinka
Dubčicowa hubinka (Orobanche teucrii) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Jan XXIII.
mini|upright|Jan XXIII. Jan XXIII. (z byrgarskim mjenom Angelo Giuseppe Roncalli; * 25. nazymnika 1881 w Sotto il Monte; † 3. smažnika 1963 we Vatikanskim měsće) bu 28. winowca 1958 jako naslědnik Pija XII. za 260. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny.
Jemu slědowaše Giovanni Batista Montini jako bamž Pawoł VI. Jan XXIII. bu 3. požnjenca 2000 wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.
Južnochinske morjo
Južnochinske morjo (, pinyin Nán Hǎi, ) je nakromne morjo w zapadźe Ćicheho oceana při juhowuchodnej kromje Azije. Mjezuje z Chinu na sewjeru, z Chinskej republiku na sewjerowuchodźe, z Filipinami na wuchodźe, z Malajziju a sultanatom Brunei na juhowuchodźe, z Indoneskej na juhu a zapadźe a z Vietnamom, Kambodźu a Thailandskej na zapadźe. Je zwjazane z Wuchodochinskim morjom na sewjerowuchodźe, z Filipinskim morjom na wuchodźe, ze Suluskim morjom na juhowuchodźe, z morjom Java na juhu a přez Malakkaski přeliw z Andamanskim morjom w Indiskim oceanje na zapadźe.
Přestrjeń Južnochinskeho morja je 3,5 miliona kwadratnych kilometrow, maksimalna hłubokosć je 5559 metrow.
Matej Urban
mini|upright|Narowny pomnik Mateja Urbana na starolutherskim kěrchowje we Wukrančicach
Žiwjenje
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w holanskim Turjom a wopytowaše wot 1862 do 1869 Zhorjelski gymnazij. Wot 1869 studowaše teologiju w Hali a pokročowaše 1870 w Lipsku. Skónčnje wotzamkny swój studij 1872 we Wrócławju. Po někotrych lětach jako pomocny prědar we Wukrančicach (1872/73) a Schwirzu (1874) přewza w lěće 1875 farske městno Wukrančanskeje starolutherskeje wosady a wosta hač do lěta 1902 z jeje fararjom. W tutym lěće poda so hłuchosće dla na dočasny wuměnk, přesydli so 1903 do Budyšina a skónčnje w lěće 1910 do Chróstawje, hdźež 1931 zemrě. Bu na Wukrančanskim starolutherskim kěrchowje pochowany.
Hromadźe ze swojej mandźelskej Annu, rodźenej Liebec (1851–1892) měještaj dweju synow.
Skutkowanje
Urban wotrosće w duchu Jana Kiliana. Jako Wukrančanski farar zasadźowaše so energisce za serbsku wučbu, kotruž wěsty čas tež sam podawaše, čehoždla měješe ćeže z pruskej wyšnosću.
Matej Urban bě wot 1897 čłon a wot 1921 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.
Žórła
(online)
Wiktor Andrijowyč Jušćenko
thumb|upright| Wiktor Jušćenko
Wiktor Andrijowyč Jušćenko ( Вiктор Андрiйович Ющенко; * 23. februara 1954 w Choružiwkje, Nedryhajliwskyj rajon, Sumska oblasć, Ukraina, Sowjetski zwjazk) je ukrainski politikar. Wot lěta 1999 hač do 2001 běše z premierministrom Ukrainy a po oranžojtej rewoluciji w zymje 2004/05 wot 23. januara 2005 hač do 23. februara 2010 třeći prezident Ukrainy.
Rólna přeslička
Rólna přeslička (Stachys arvensis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Staryj Sambir
thumb|left
Staryj Sambir je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, blisko pólskeje hranicy. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 85 kilometrow juhozapadnje Lwowa.
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1199 załožiło a ma wot lěta 1553 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Menzelinsk
Menzelinsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan při južnym pobrjoze Nižnekamskeho spjateho jězora rěki Kama něhdźe 290 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma wokoło 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1586 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Pius XII.
mini|upright|Pius XII.
Pius XII. (z byrgarskim mjenom Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; * 2. nalětnika 1876 w Romje; † 9. winowca 1958 w Castel Gandolfo) bu 2. nalětnika 1939 jako naslědnik Pija XI. za 259. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny.
W zwisku ze znowazałoženjom Mišnjanskeho biskopstwa wopyta tehdyši nuncius Pacelli dnja 26. apryla 1921 Budyšin a Chrósćicy a dźeń pozdźišo tež Radwor.
Jemu slědowaše Angelo Roncalli jako bamž Jan XXIII.
Lěsna mědlina
Lěsna mědlina (Holcus mollis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Lěsna mědlina je módrozelena abo šěrozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm. Wona wutwori podzemske wuběžki.
Łopjena su hrube a docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 8 mm.
Kćěje wot julija hač do awgusta. Přikrywne pluwizny su nahe. Kocht je kolenaty a z kłóskow wusahuja.
Stejnišćo
Rosće w na pódach kisałych dubowych lěsach, na holach a na lěsnych zahonach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Aleksander Aleksandrowič Blok
thumb|right thumb|right| Leiden, [[Nižozemska]] Aleksander Aleksandrowič Blok (* 28. nowembra 1880, Pětrohród, Ruska – 7. awgusta 1920, runje tam) bě wuznamny ruski basnik.
Greifswald
Uniwersitne a hansowe město Greifswald (delnjoněmsce Griepswold) je pjate najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjerowuchodźe zwjazkoweho kraja w Předpomorskej při brjoze Baltiskeho morja. Leži při wuliwje rěčki Ryck (= „rěka“) do Greifswaldskeho zaliwa mjez kupomaj Rujany a Usedom a ma něhdźe 56.000 wobydlerjow.
W lěće 1456 załožena uniwersita w Greifswaldźe je po Roztokskej druha najstarša w baltiskim rumje a ma něhdźe 11.000 studentow.
Z lěta 2011 je Greifswald zarjadniske sydło wokrjesa Předpomorska-Greifswald.
thumb|center|upright=1.8|Torhošćo z radnicu (naprawo) a tachantskej cyrkwju (w pozadku)
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako oppidum Gripheswald pochadźa z lěta 1248. W dalšim wopismje nadeńdźe so pokiw, zo je němske mjeno města Gripeswald, štož pokaza na to, zo měješe město hišće druhe, snadź słowjanske abo danske mjeno. 1250 dósta Greifswald wot wójwody Wartisława III. měšćanske prawa. 1278 mjenuje so město prěni raz jako čłon Hansy. 1456 załoži wójwoda Wartisław IX. po iniciatiwy města pomorsku krajnu uniwersitu w Greifswaldźe. Wot 1631 hač do 1815 słušeše město kaž nimale cyły pomorski pobrjóh k Šwedskej. W Druhej swětowej wójnje njebu město wulce wobškodźene.
Stebnyk
Stebnyk je město w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 85 kilometrow juhozapadnje Lwowa.
Sydlišćo je so w lěće 1400 załožiło. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Komunistiska strona Awstriskeje
Kommunistiska strona Awstriskeje ( Kommunistische Partei Österreichs) je lěwicarska politiska strona w Awstriskej. Předsyda je Mirko Messner.
Łupjanska cyrkej
mini|Łupjanska ewangelska cyrkej
Łupjanska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej we Łupoji w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Minakał-Łupoj w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej a słuša k najmłódšim wosadnym cyrkwjam Budyskeho kraja.
Stawizny
Łupjanska cyrkej bu hakle we 1870tych lětach na iniciatiwu Minakałskeho fararja Prawosława Kordiny a z podpěru Imiša a Gustava Adolfoweho towarstwa twarjena, dnja 27. oktobra 1879 poswjećena a bě spočatnje filialnja cyrkej Minakałskeje wosady. 1889 sta so z wosadnej cyrkwju, do kotrejež su nimo Łupjanskich protestantow tež tući z Łupjanskeje Dubrawki kaž tež ewangelska diaspora z Bronja zafarowani.
Natwar cyrkwje we Łupoji a załoženje tamnišeje wosady dachu Serbam wokoło Chwaćic nastork za załoženje swójskeje wosady.
Fararjo
Fulant bě posledni serbski farar a zdobom posledni njewotwisneje Łupjanskeje wosady. Wot 2022 słuša Minakałsko-Łupjanska wosada k wulkowosadźe Hornjołužiska hola a haty.
Truskalcojty porstnik
Truskalcojty porstnik (Potentilla sterilis) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Truskalcojty porstnik dosahuje wysokosć wot 15 cm. Wón kćěje wot apryla hač do meje.
Čerwjeny rys
Čerwjeny rys (Lynx rufus) je zwěrjo ze swójby kóčkow (Felidae).
Truskalcojty porstnik
Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych měšanych lěsach, na lěsowych a pućnych kromach.
Rozšěrjenje
Truskalcojty porstnik je w nimale cyłej Europje z wuwzaćom regiona Srjedźneho morja rozšěrjeny.