cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Herta Wićazec
Spočatk jeje literarneho dźěła a znajomstwo z Mučinkom
Herta njeje wosobinski přikład měła, kak so serbsce pisa a kak ma serbsku kulturu podpěrać – wona kaž wjele Serbow njeje wědźała, što je serbska identita. Hakle Jan Bohuwěr Mučink je ju k tomu inspirował, serbsce pisać, ale najprjedy je so wona za němsku literaturu zajimowała a je pilnje němskich klasikarjow studowała a je wšitko přiwzała. Jako młoda šwalča bě so w lěće 1841 z Mučinkom zeznała, kotryž je so tež z lyriku wuznał a kotryž bě jako młody wučer a jako publicist předměrca znaty, wosebje bě za jeho powučace powědančko „Ribowčenjo“ z lěta 1849 – jedyn přećel Mučinka je ju na nje skedźbnił. Wona je jemu při wuchodźowanju swoje aforizmy a basnje pokazała a wón je ju pozbudźił, serbsce pisać a swoje basnje na Serbske Nowiny pósłać, ale njeje jasne, hdy je wona započała, serbsce pisać. Hačrunjež je so Herta Wićazec z Smolerjom, z Bartkom, z Radyserbom a pozdźišo z Hórnikom zeznała, a hačrunjež je ju jara inspirowało, hdyž je Smoler swoje spěwy na spěwanskim wječoru pola přećelow spěwał, móžemy zwěsćić, zo cyłe dźěło zwisuje ze znajomstwom z Mučinkom. Tón je samo w swojej knize „Boža krasnosć w stwórbi“ z lěta 1854 někotre basnje Herty wozjewił.
W cyłku bě wona rjana žona, ale z nohomaj je problem měła, tak zo je wona chromiła. Dokelž bě jedna noha krótša hač druha snadź njeje muža měła, a snano so tohodla Mučink z njej njeje ženił. Chcyše pak hač do kónca žiwjenja z njej w přećelskim kontakće wostać. Njeje jasne, hač je dla problemow z nohami bolosće měła, w basnjach so jenož aluzija namaka. Wothladajo wot Mučinka je tež Smoler ju pozbudźił, dale serbsce pisać, a wona je dale, jenož z mału přestawku mjez lětami 1851 a 1854, hač do lěta 1859 pisała. Hakle jako so Mučink z Julijanu Louisu woženi, je Herta přestała jemu listy pisać a basnić. Čehodla je wona womjelknyła? Radyserb je na prašenje wotmołwił: dokelž su powědanja eksistowali, zo je sej ze swojimi spěwami chcyła muža popadnyć, ale Radyserb je nas tež dopomnił, zo je dale pisała, mjenujcy němske basnje a aforizmy za sekle na narownych wěncach za přiwuznych a znatych, ale wona njeje swoje basnje wozjewiła.
Jan Ceśli je pozdźišo wo Herće Wićazec a Mučinku w swojej antologiji pisał: „Herta a Horisław“ (Horisław bě Mučinkowy pseudonym). Wo kóncu jeje žiwjenja njewěmy wjele, jenož zo je so woporniwje wo chorych starała a zo je hač k swojej smjerći w měrcu lěta 1885 w Budyšinje bydliła. Mučinkej bě měsac před swojej smjerću listy na nju wróćo dał a wón njeje je zničił abo zhubił, hačrunjež bě sej wona přała, zo so listy spala.
Jeje dźěło a hłowne fazy jeje dźěła
Herta Wićazec słuša k ewangelskim Serbam štyrcetych lět wosomnateho lětstotka. Bohužel su jenož třiceći basnjow wot njeje zwostali, tohodla njeměješe za serbsku literaturu wulki wuznam. Wobsah jeje basnjow je lubosć k přirodźe a mystika, ale tež jeje dźěło je „miły šlewjer, kotry wosłabi barby radosće“, je to předčuće wosebiteje bolosće. Hakle Róža Domašcyna a Christian Prunitsch stej ju a jeje dźěło znowa hódnoćiłoj - po nimaj je wona předchadnica subjektiwiskeje lyriki. Domašcyna je tři fazy jeje dźěła wopisała: mjez l. 1848 – 1850, mjez l. 1850 – 1854 a mjez l. 1856 – 1858. Spočatk jeje dźěło je „Njezapomnička“, prěnja prozowa baseń wot njeje, kotraž je so w Serbskich Nowinach wozjewiła w lěće 1848 a kiž dopomina na idylu němskeje literatury teje doby.
prěnja faza (1848 - 1850): wona je do zjawnosće stupiła a je swoje dźěła we wšelakich nowinach publikowała. Temy su lubosć a ćerpjenja jeje duše.
druha faza (1850 - 1854): wona njeje ničo publikowała, to bě čas metafyziskeje refleksije wo nabožinje a přihotowanja aktiwneje fazy jeje basnistwa z křesćanskimi wobsahami
třeća faza (1856 – 1858): To je transcendentna faza jeje dźěła. Herta je so w druhim swěće pozhubiła, je depresiju přežiwiła, jenož čistosć wutroby a wěra stej puć k zbožu. Ale po Herće njeje zbožo na swěće ničo trajace, wona je předstawy woneho swěta wo raju měła. Antagonizm mjez zemskim swětom a wonym swětom je so w jeje basnjach formował. Wona je wo wěcach wšědneho žiwjenja pisała, kaž na přikład wo spěwanskich swjedźenjach, wo lubosći, wo přirodźe. Tuta faza je so metafyziska refleksija wo zwjazanosći k přirodźe mjenowała.
Staw slědźenja wo Herće Wićazec
Michał Hórnik je w swojej Čitance z lěta 1863 na Hertu Wićazec skedźbnił. Po tym je Adolf Černý w lěće 1900 w Časopisu Maćicy Serbskeje (ČMS) podał zarys jeje žiwjenja a znowa wotkrył basnje Wićazec. W lěće 1906 slědowaše w samsnym časopisu dodawk k jeje žiwjenju – tež z němskimi basnjemi. Róža Domašcyna a Christian Prunitsch stej jeje dźěło 1993 znowa hódnoćiłoj – Wićazec so po tym jako předchadnica subjektiwneje lyriki wopisa.
Tekstowy přikład
Jedyn přikład jeje basnjow je „Čista wutroba“, baseń, na kotruž Michał Hórnik w jeho zhromadźenych basnjach skedźbnił.
Adamov
Adamov móže być:
Žizdra
Žizdra je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Zebnica (rěka)
Zebnica ( Sebnitz) je lěwa žórłowa rěka Lachsbacha a běži w Čěskej a w Sakskej přez Saksku Šwicu. Na čěskim teritoriju rěka wona Vilémovský potok (němsce Wölmsdörfer Bach).
Dawlekanowo
Dawlekanowo je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 90 kilometrow južnje Ufy a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Zebnica (rěka)
Geografija
Zebnica resp. Vilémovský potok wužórli so w čěskej Šluknowskej pahórčinje (čěsce Šluknovská pahorkatina) w šěrokim dole mjez 608 m wysokej horu Hrazený (Pirsken) a 593 m wysokej Plešný (Plissenberg), kilometraj sewjerozapadnje wsy Brtníky (Zeidler). Rěčka běži do sewjerozapadneho směra hač do Velkeho Šenova (Groß Schönau), hdźež, běžo podłu doły rěčki Šenovský potok, swój běh měnja a přez Vilémov (Wölmsdorf) a Mikulášovice (Nixdorf) běži.
Dawlekanowo
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1942 měšćanske prawa.
Zebnica (rěka)
Geografija
Spody tutych sydlišćow sta so Vilémovský potok mjez horu Spálený vrch (Hillebrand) (443 m) a Wolfstein (392,9 m) pola Doliny (Franzthal) z namjeznej rěčku mjez Čěskej a němskim wuběžkim Zebničanskeho lěsa, kotryž do čěskeho teritorija nutř saha. Wot tutoho wotrězka mjenuje so Zebnica abo Zebničanska rěčka. Za namjeznym přechodom Zebnica–Dolní Poustevna běži hišće něšto stow metrow jako namjezna rěčka a běži potom přez Zebnicu a molowniski Zebničanski doł, zo by so po 30,8 kilometrach z rěku Pólnicu pola Porschdorfa k Lachsbachej zjednoćiła. Delni dźěl Zebničanskeho doła je předewšěm přez železnisku čaru Sebnitztalbahn z jeje 7 tunlemi znaty.
Sigmar Gabriel
miniatur|Sigmar Gabriel (2015)
Zebnica (rěka)
Přitoki
Wuznamne přitoki Zebnicy su
Sigmar Gabriel
Sigmar Gabriel (* 12. septembra 1959 w Goslaru) je politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje a bě wot 17. decembra 2013 naměstnik zwjazkoweje kanclerki a zwjazkowy minister za hospodarstwo a energiju w kabineće Merkel III. Dnja 27. januara 2017 přewza wot Franka-Waltera Steinmeiera zastojnstwo wonkowneho ministra, kotrež wukonješe hač do 14. měrca 2018. Kabinetej Merkel IV hižo njepřisłušeše.
Módry kozylist
Módry kozylist (Lonicera caerulea) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Zebnica (rěka)
Přitoki
w Čěskej:
Sigmar Gabriel
Wot 2009 do 2017 bě Gabriel zwjazkowy předsyda strony SPD.
Zebnica (rěka)
Přitoki
w Němskej:
Módry kozylist
Wopis
Módry kozylist je kerk, kotryž ma po porach zrosćenych płódniki.
Oblučje
thumb|left Oblučje ( Облучье; אָבלוטשיע; do 1915 – Sololi/Сололи) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Židowskej awtonomnej oblasći něhdźe 150 kilometrow zapadnje Birobidźana.
Módry kozylist
Wopis
Łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 cm.
Kćenja su nažołć běłe.
Čerwjena lilija
Čerwjena lilija (Lilium bulbiferum) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wopis
Čerwjena lilija docpěwa wysokosć wot 50 hač 100 cm. Ma w rozporach hornich stołpikowych łopjenow lehnjenske cyble.
Łopjena
Łopjena su linealno-lancetojte, schódne a docpěwaja dołhosć wot 10 cm.
Módry kozylist
Wopis
Jahody su po porach zrosćene a čorne, módrje zwobručowane.
Čerwjena lilija
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Kćenja su zrunane, oranžowe, z čornymi blečkami a steja po dwěmaj hač po pjećoch.
Módry kozylist
Stejnišćo
Rosće w hórskich lěsach a w towarstwach z małoróstnych kerkow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje, w Alpach, w Pyrenejach a w Karpatach rozšěrjena.
Sigmar Gabriel
Žiwjenje
Gabriel narodźi so jako druhe dźěćo komunalneho zarjadnika Waltera Gabriela a chorobneje sotry Antonie Gabriel w Goslaru. Po dźělenju staršeju bě w prěnich dźesać lětach pola nana a wowki žiwy, potom pola maćerje. Gabriel je ewangelski a wot 2012 w druhim mandźelstwje z Anke Gabriel woženjeny. Wón ma dorosćenu dźowku z prěnjeho mandźelstwa (* 1989) a druhu z nětčišej mandźelskej (* 2012).
Sigmar Gabriel złoži 1979 na Goslarskim radnym gymnaziju maturu. Po wobornej słužbje studowaše wot 1982 w Göttingenje germanistiku, politiku a sociologiju, štož 1987 ze statnym eksamenom za gymnazialne wučerstwo absolwowaše.
Politiska karjera
Dnja 15. decembra 1999 přewza zastojnstwo delnjosakskeho ministerskeho prezidenta, po tym zo bě jeho předchadnik Gerhard Glogowski po jenož 14 měsacach dla porokowanjow korupcije wotstupił. Pola wólbow ke krajnemu sejmej dnja 2. februara 2003 zhubi SPD z Gabrielom přećiwo CDU pod načolnym kandidatom Christianom Wulffom swoju knježerstwowu wjetšinu.
Zwjazkowa politika (wot 2005)
thumb|Sigmar Gabriel z [[Angela Merkel|Angelu Merkel a Horstom Seehoferom pola podpisowanja koaliciskeho zrěčenja za wulku koaliciju dnja 16. decembra 2013]] Při wólbach k zwjazkowemu sejmej w lěće 2005 doby Sigmar Gabriel direktny mandat we wólbnym wokrjesu Salzgitter–Wolfenbüttel z 52,3 procentami hłosow. We wólbach wot 2009 (44,9 %) a 2013 (46,6 %) móžeše mandat zakitować.
Wot 22. nowembra 2005 hač do 27. oktobra 2009 bě we wulkej koaliciji ze zwjazkowym ministrom za wobswět, přirodoškit a wěstotu reaktorow w kabineće Merkel I. Po přěhratych wólbach 2009 bu 13. nowembra na zwjazkowym stronskim zjězdźe SPD w Drježdźanach z 94,2 procentami hłosow za noweho zwjazkoweho předsydu woleny. Na zjězdomaj w decembru 2011 a w nowembru 2013 bu z 91,6 resp. 83,6 procentami znowa wuzwoleny.
Na mjezynarodnej runinje bě wot 2009 do 2012 jako zastupjer SPD z wiceprezidentom Socialistiskeje internacionale.
Oblučje
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1911 załožiło jako wjes Sololi a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Zebnica (rěka)
Fawna
Wot lěta 1995 eksistuje krajnopřesahowy projekt Łobjowy łosos, kotrehož zaměr je znowawobsydlenje Łobja a někotrych přitokow, mj. dr. Zebnicy, z łososami. Tutón projekt je wuspěšny a je k tomu wjedł, zo je so łosos w Zebnicy zaso zdomjacnił.
Peter O'Toole
Peter Seamus Lorcan O'Toole (* 2. awgusta 1932 w Connemarje, † 14. decembra 2013 w Londonje) bě irski dźiwadźelnik a filmowy hrajer.
David Gilmour
thumb|David Gilmour (2006) David Jon Gilmour (* 6. měrca 1946 w Cambridge) je jendźelski rockowy hudźbnik, komponist a producent kotryž hraješe mjez 1968 a 1995 na gitarje pola skupiny Pink Floyd.
Kattegat
mini|upright|Karta regiona
Wuhančicy-Koblica
Wuhančicy-Koblica ( Weigsdorf-Köblitz) je něhdyša gmejna na samym juhu Budyskeho wokrjesa a wot lěta 1999 gmejnski dźěl Kumwałda.
Kattegat
Kattegat ( Kattegatt, z nižozemskeho katt, „kóčka“ a gatt, „dźěra“) je mórski zaliw mjez Jütlandskej (Danskej) na zapadźe a Šwedskej na wuchodźe, kotryž zwjazuje Baltiske morjo přez Skaggerak ze Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Tuž je jedyn z hospodarsce najwuznamnišich mórskich přeliwow w Europje. Je zwadne, hač słuša Kattegat k Sewjernemu abo Baltiskemu morju. Přestrjeń Kattegata wučini něhdźe 22.000 km², přerězna hłubokosć 80 metrow.
Běła Hora
Běła Hora je pomjenowanje:
Wuhančicy-Koblica
Gmejna nasta w lěće 1930 přez zjednoćenje dotal samostatneju gmejnow Wuhančicy a Koblica.
Kattegat
Wažne města při brjoze Kattegata su Göteborg, Aarhus, Halmstad a Frederikshavn.
Wuhančicy-Koblica
Geografija
Wjes leži w Hornjej Łužicy něhdźe dźesać kilometrow južnje Budyšina při zwjazkowej dróze 96 do Žitawy, kotraž přeprěkuje zapadny dźěl wsy. Wuhančicy-Koblica leži na zapadnym zachodźe Kumwałdskeho doła mjez Wbohowom na zapadźe a Kumwałdom na wuchodźe. Južnje Wuhančic nadeńdźe so wjeska Wjerbjež a přesmyk dróhi ze samsnym mjenom.
Kumwałdźanka běži na sewjernej kromje wsy z wuchoda do zapada, hdźež so do Sprjewje wuliwa.
Alaska
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na samym sewjerozapadźe Sewjerneje Ameriki mjez Ćichim oceanom na juhu a Arktiskim oceanom na sewjeru. Ma něhdźe 740.000 wobydlerjow a je z přestrjenju wot 1,72 milionow km² najwjetši zwjazkowy stat. Stolica je Juneau (31.000 wobydlerjow), najwjetše město pak Anchorage z 292.000 wobydlerjemi. Dalše wuznamne sydlišćo je Fairbanks (31.000).
Wuhančicy-Koblica
Stawizny
Wokoło hata na wuchodźe gmejnskeho dźěla ležace Wuhančicy naspomnichu so prěni raz pisomnje w lěće 1350 jako Wygandistorf, Koblica w lěće 1419 jako Cobelitz. Wuchadźejo z wjesneju mjenow nastachu Wuhančicy prawdźepodobnje hakle za čas němskeje kolonizacije Hornjeje Łužicy, mjeztym zo je Koblica serbskeho pochada. Cyrkwinsce słušatej wobě wjesce do Kumwałdskeje ewangelskeje wosady.
Wobydlerstwo
W lěće 1890 mějachu Wuhančicy 386 wobydlerjow a Koblica 278. Do Druheje swětoweje wójny ležeše ličba wobydlerstwa pola 875 (1939). Wulki skok wučini přichad přesydlencow z něhdyšich wuchodnych kónčin Němskeje po 1945, tak zo bydlachu 1950 hižo 1171 wobydlerjow w gmejnje. Přez industrielne wuwiće za čas NDR rosće tuta ličba hač do lěta 1990 na 2127.
Alaska
Stat njemjezuje z druhimi dźělemi Zjednoćenych statow, ale z Kanadu na wuchodźe. Na zapadźe rozwodźa Beringowy přeliw Alasku wot Ruskeje. Tež najwyša hora Sewjerneje Ameriki, Denali, so w Alasce nadeńdźe. Najwažniša rěka je Yukon River.
Wuhančicy-Koblica
Wobydlerstwo
Arnošt Černik zwěsći w 1950tych lětach 27 serbsce rěčacych wobydlerjow, mjez nimi třo młodostni. To wotpowědowaše 2,5 % cyłkowneho wobydlerstwa.
Wšědna rjapuška
Wšědna rjapuška je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Sclerochloa dura, Poaceae).
Wuhančicy-Koblica
Wobchad
We Wuhančicach-Koblicy wotbočuje statna dróha S115, kotraž wjedźe přez Kumwałd do Lubija, wot zwjazkoweje dróhi 96 (Budyšin–Žitawa). Wot 1890 do 1998 měješe gmejna zdobom zastanišćo při železniskej čarje Budestecy–Lubij (do 1928 jenož hač do Hornjeho Kumwałda), při kotrymž zastawachu hač do lěta 1997 tež wosobowe ćahi na relaciji Budyšin–Lubij.
Wšelćizny
Na skłoninje wyše Wuhančic-Koblicy nadeńdźe so awtocrossowa čara Matschenberg Offroad Arena.
Šmrěk
Šmrěk (Picea) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Alaska
přiwza so dnja 3. januara 1959 jako 50. a tuž dotal posledni stat do unije a ma přimjeno „Last Frontier“ („poslednja mjeza“). Američenjo běchu teritorij hakle w lěće 1867 wot Rusow kupili. Dźensa ma Alaska hospodarski wuznam jako jedne z najwažnišich wudobywanišćow zemskeho wolija w Sewjernej Americe.
W lěće 2000 měješe 89,7 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, 5,2 % rěčeše awtochtone mjeńšinowe rěče.
Bochotnica
Bochotnica je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe Pólskeje, w Powiaće Puławskim w Lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku Wisła.
Chlumec u Chabařovic
Chlumec ( Kulm) je městačko we Wusčanskim kraju na sewjeru Čěskeje.
Połoženje
Chlumec nadeńdźe so pjeć kilometrow sewjerowuchodnje Krupki a słuša k Wusćanskemu wokrjesej. Město při Chlumeckým potoku leži při južnej kromje wuchodnych Rudnych horin pod horu Mravenčí vrch (557 m). Domjaca hora je Horka při sewjerowuchodnej kromje města. Susodne wsy su Stradov a Přestanov na zapadźe, Chabařovice a Český Újezd na juhu kaž tež Žandov na sewjerowuchodźe.
Chlumec leži při statnej dróze 13 z Teplic do Děčína, z kotrejež wotbočuje při kromje města statna dróha 30 do Wusćow. Sewjernje běži Železniska čara Děčín–Chomutov.
Južnje Chlumca, za rěčku Ždírnický potok rozpřestrěwa so něhdyša brunicowa kónčina.
Gmejnske dźěle
Město Chlumec wobsteji z gmejnskich dźělow Český Újezd, Chlumec, Hrbovice, Stradov, Střížovice a Žandov. , die zugleich auch Katastralbezirke bilden
Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz jako cłownja hromadźe z Wusćemi w lěće 993. Chlumec ležeše tehdy při křižowanišćo Łužiskeje dróhi a Serbskeho puća, dweju wuznamneju wikowanskeju pućow. 1228 zhubi Chlumec dla přeměnjenja čary swoju funkciju jako cłownja. 1352 bu cyrkej we wsy k prěnjemu razej naspomnjena.
Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.
Dnja 21. awgusta 2012 dósta Chlumec status města.
Bengalšćina
Bengalšćina (বাংলা Bāṇlā) je indoariska rěč ze swójby indoeuropejskich rěčow w južnej Aziji. Tutu rěč rěči wokoło 207 mil. ludźi, hłownje w Bangladešu a w indiskim zwjazkowym staće Zapadna Bengalska.
Tsuga
Tsuga (Tsuga) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Běłohłowny kosćełamak
Běłohłowny kosćełamak (Haliaeetus leucocephalus) je ptak ze swójby (Accipitridae).
Benetice (Světlá nad Sázavou)
Benetice su wjesny dźěl města Světlá nad Sázavou w Čěskej, w regionje Vysočina. Benetice leža 4 km sewjerozapadnje wot Světlá nad Sázavou a słušeja k wokrjesej Havlíčkův Brod.
W Beneticach je škleńčana fabrika.
8. awgusta
8. awgusta abo '''8. žnjenca''' je 220. dźeń gregorianiskeje protyki (221. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 145 dnjow hač do kónca lěta.
Uetersen
Uetersen je małe město w bliskosći Hamburga w Schleswigsko-Holsteinskej.
Tute město nasta wokoło 1234. Wobydlerstwo tutoho městačka je rozrostło na 17.800 (staw 31.12.2006) ludźi, na 11,43 km². Měšćanosta je Andrea Hansen. Łobjo leži 10 kilometrow w sewjernym směrje a Hamburg něhdźe 30 kilometrow wuchodnje.
Černý
Černý móže być:
Pidźin na Salomonach
Pidźin (Pijin, Neu-Salomonisch, Salomonen-Pidgin) je kreolska rěč na zakładźe jendźelšćiny, kotraž ma na Salomonach jako wobchadna rěč wulki woznam. Wona ma něhdźe 15.000 maćernorěčnikow a 300.000 dalšich rěčnikow.
Lachdenpochja
thumb|left thumb|left
Pidźin na Salomonach
Wokabular so bóle na jendźelšćinje orientuje hač tón tokpisinšćiny na Papuwa-Nowej Gineji. Gramatika pokazuje melaneziske wosebitosće. Historisce wuměnjena přiwuznosć wobsteji tež k Bislamje na Vanuatuwje.
Lachdenpochja
Lachdenpochja (, Lahdenpohja) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w republice Karelskej při sewjernym pobrjoze Ladogaskeho jězora a njedaloko finskeje hranicy. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Pidźin na Salomonach
Wobsteja prócowanja k standardizaciji prawopisa.
Wuježk
Wuježk ( Wuischke) je pomjenowanje:
Clive Dunn
Clive Robert Benjamin Dunn (* 9. januara 1920 w Londonje – 6. nowembra 2012) bě britiski hrajar.
Garabogaz
Garabogaz (do 2002 – Бекдаш/ Bekdaš) je městačko w Balkanskej oblasći na samym zapadźe Turkmenistana.
Duchcov
right|thumb|Pohlad na Duchcov right|thumb|Naměsto republiki z morowym stołpom right|thumb|Morowy stołp, tež stołp swj. Trojicy, wot [[Matthias Kühnel|Matthiasa Kühnela]] Duchcov (němsce Dux) je město z něhdźe 9.000 wobydlerjemi a leži we wokrjesu Teplice w sewjeročěskim regionje Ústí pod Rudnymi horami, wósom kilometrow juhozapadnje wot Teplic.
Garabogaz
Leži při wuchodnym brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 350 kilometrow sewjerozapadnje Balkanabata.
Duchcov
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje sydlišća "Tockczaw" pochadźa z lěta 1240, sydlišćo bu wšak najskerje hižo w 11. lětstotku załožene. Pozdźišo bu sydlišćo do Duchczow a Dux přemjenowane. Po započatku hórnistwa wosrjedź 14. lětstotka wobsydlowaše dale a bóle němskich hórnikow dotal čěske město. Hižo w lěće 1389 staješe němske wobydlerstwo mnohotu měšćanow. Nimo toho měješe město sylna židowsku wosadu. W lěće 1390 bu prěnja šula zahajena, nawjedowana wot Mištra Jakoba. W tym času bě tež hižo měšćanostu a sudnistwo starcow. Nimo romaniskeje cyrkwje Swj. Jurja twarješe Agatha von Schumburg dominikanski klóšter, kotryž bu za husitske wójny zaso rozpušćeny. Hač do lěta 1398 słušeše Duchcov knjezam z Riesenburga, potom kupi jón Wilhelm z Wettina wot dospołnje zadołženeho Borsa VI.. dokelž so wikowanje bjez kralowskeho schwalenja wotměwaše, bě Duchcov předmjet lětdźesatki dołheje zwady. W lěće 1412 přechadźa město na čěskeho krala Wjacław IV.. Na zakładźe měroweho zrěčenja mjez markhrabjemi z Mišna a čěskej krónu bu město w lěće 1417 zaso Němcam přeswojene.
Garabogaz
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2002 měšćanske prawa.
Duchcov
Stawizny
Za husitske wójny bu město po bitwje mjez Andreasom Prokopom (Holý) a Bjedrichom II. Sakskeje wotpalene. Hakle po kóncu husitskich wójnow dóńdźe k znowanatwarjej. W samsnym času pokročowachu zwady mjez čěskej krónu a markhrabjemi z Mišna, doniž njebu Duchcov 27. meje 1459 z Egrowym zrěčenjom doskónčnje Čecham přizamknjeny. 12. septembra 1460 buchu měšćanske priwilegije potwjerdźene, města dósta wot čěskeho krala Jurja z Podźebrad měšćanski wopon a zygl kaž tež piwarske prawo. Zarjadowanje bu Zbynku Zajacej z Hasenburga a potom Prokopej z Rabštejna přenjesene. Přez nabožinske wójny w Čechach dóńdźe zaso a zaso k wojerskim konfliktam. Poslědnik Prokopa, Hendrich z Rabštejna, wohrozy samo wobsydstwa sakskich wójwodow, kotřiž na to chłostanske wuprawy do Čech přewjedźechu.
Po wujednanju sydlowachu knježa Kapler ze Sulewic na hrodźe, kotřiž potom w lěće 1491 do města přesydlowachu. W lěće 1512 twarjachu nowi knježa renesancnu radnicu w měsće. W lěće 1527 bu Duchcov znowa předaty, tónkróć na Depolta Popela z Lobkowic. Wjacław Popel z Lobkowic wutwarješe měšćansku twjerdźiznu Sulewičanow do hrodu.
Za čas Třicećilětneje wójny dóńdźe k wjacorym wobsadźenjam přez Šwedsku, kotřiž 5. awgusta 1634 wulki dźěl města wotpalachu. Po tym zo posledni bě knježacy Lobkowičan Franc Józef bjez dźěći zemrěł, přewza jeho wudowa Polyxena z Lobkowic (rodźena z Talmberga) město, kotraž w lěće 1642 hrabju Maksimiliana z Wallenštajna za muža wza. Jeho naslědnik, biskop Hradca Kraloweje Jan Bjedrich z Waldštajna da w lěće 1671 piwarnju twarić a złahodźi po swojim pomjenjenjom za Praskeho arcybiskopa swojim poddanam roboćanstwo. Dochody z robotow a dalšich financnych dawkow słušachu nětko měsće. W lěće 1675 bu prěnja piwarnja natwarjena, w lětach 1675-1695 bu hród dospołnje renowěrowany. Po smjerći Jana Bjedricha přewza jeho bratr Arnošt Józef z Waldštajna knjejstwo. Jeho nefa Jan Józef z Waldštajna sta so w lěće 1707 z uniwersalnym namrěwcom.
Tež wón wobohaći Duchcov wo mnoholičbne wuměłske twórby, mj. dr. přez sochi z dźěłarnje Matthiasa Bernharda Brauna. Po wubuchu mora, na kotryž tež jeho mandźelska Josefa zemrě, da morowy stołp Swjateje trojicy natwarić.
W Sydomlětnej wójnje bu město, w kotrymž mjeztym Emanuel Filibert z Waldštajna knježeše, přez pruske wójsko dospołnje wurubjene. Po wójnje natwari hrabja w Duchcovje nohajcarnju. W lěće 1763 bu prěni brunicowy šacht do słužby stajeny.
Zdźěłany Józef Korla Emanuel z Waldštajna nastupi w lěće 1774 jeho naslědnistwo. Wobdawaše so rady z wuměłcami a wědomostnikami. W lěće 1785 přinjese filozofa, swětodundaka a dyrdomdejnika Giacomo Casanova na hród. Tón přebywaše třinaće lět jako hrodowski bibliotekar w Duchcovje, hač do swojeje smjerće w lěće 1798. Z tutoho časa pochadźa wulki dźěl jeho wozjewjenkow. Tež Friedrich Schiller, Johann Wolfgang von Goethe, Ludwig van Beethoven a ruski car Aleksander I. ličachu k hosćam Józefa Korle Emanuela z Waldštajna.
Po jeho smjerći w lěće 1814 přewza jeho bratr Adam z Waldštajna, wuznamny botanikar, knjejstwo. Přetwarješe hród w klasicistiskim stilu, załožeše jendźelski park w hrodowskej zahrodźe a natwarješe hrodowski muzej. W slědowacych lětach dóńdźe přez zahe smjertne pady ke chwatnej wotměnje w knjejstwje.
Pod Antonom z Waldštajna wopytowachu hród zaso wuměłcy, mjez nimi tež spisowaćel František Palacký a Fréderić Chopin. Tež město měnješe so a powjetšeše so. Stare wrota buchu wottorhnjene a nastawachu nowe předewzaća, mjez nimi w lěće 1849 cokorownja a škleńčernja. W lěće 1853 so pórclinowa manufaktura mějićela Eduarda Eichlera přida.
W prusko-rakuskej wójnje přinjesechu přećahowace wójska choleru do Duchcova. W druhej połojcy 19.lětstotka bu železnica natwarjena a w meji 1867 zahajena. Duchcov sta so z tym z wažnym wobchadnym křižnišćom.
Duchcov stawaše so přez wudobyte wuhlo, cyhelnicy, wapnownje, lijernje, keramikowe fabriki a pozdźišo škleńčernje z wažnym industrijowym městom. Hórnistwo wjedźeše dźeń a wjace ludźi do Duchcova a bě nimale tež jeho zahin. Přez wudobywanje a podrywanje dyrbjachu so zaso a zaso dźěle města wottorhować. Industrielny rozmach wuskutkowaše so tež na ličbu wobydlerstwa. Měješe Duchcov spočatk 19. lětstotka hišće 772 wobydlerjow, běchu to w lěće 1900 hižo 11.921. Češa tworjachu tehdy jenož mjeńšinu.
Lachdenpochja
Sydlišćo je so w lěće 1600 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Duchcov
Stawizny
Industrija wšak trjebaše tež derje wukubłanych fachowych dźěłaćerjow. W lěće 1872 bu tohodla hórniska fachowa šula załožena. Ale hórnistwo tež wopory požada. Při hórskich njezbožach w lětach 1879, 1893, 1900 a při najwjetšim 3. januara 1934 přińdźe přez 240 hórnikow wo žiwjenje. Kónc 19. lětstotka bu Duchcov na telefonowu syć (1881), elektriske wobswětlenje do słužby stajene (1892) a póstowy zarjad zahajeny (1893). Dalše zjawne twarjenja buchu zjawnosći přepodate, tak w lěće 1896 měšćanski muzej a wobwodne hejtmanstwo. W lěće 1902 so ewangelska cyrkej poswjeći, planowana wot Drježdźanskeju architektow Schilling & Graebner, w lěće 1911 so wobwodna chorownja přida a w lěće 1914 twarjenje gymnazija.
Po załoženju Čěskosłowakskeje w lěće 1920 ličeše město Duchcov 12.513 wobydlerjow, mjez nimi 5.965 Čechow, 1. decembra 1930 13.040 wobydlerjow, 17. meje 1939 bě 9.646 a 22. meje 1947 8.229 wobydlerjow.
Duchcov njeje so w času do Druheje swětoweje wójny z wjetšinu Sudetskoněmskej stronje Konrada Henleina přidružił. W lěće 1933 steješe na čole němski antifašist a socialdemokrat Karl Schlein, kiž krótko do okupacije města 9. oktobra 1938 do eksila do Šwedskeje ćekny. Po wobsadźenju sćahny so najwjetši dźěl čěskeho wobydlerstwa do nutra kraja wróćo. Po wuswobodźenju přewza 8. meje 1945 Čěskosłowakski narodny wuběrk pod wjednistwom Josefa Skalníka dóńty města.
Pod wobtřělenjom Čerwjeneje armeje so 10. meje 1945 cyrkej přizjewjenje swj. Marije wupalowaše a z njej so někotre hódnotne pokłady zhubichu. Na zakładźe Benešowych dekretow bu tón dźěl wobydlerstwa, kotryž njebě so přećiwo Čěskosłowakskeje přez nacionalsocialistow wuprajił, w lěće 1945 wuswojeny a wuhnaty. Hakle poněčim dóńdźe k zasydlenju z čěskim wobydlerstwom. Pod komunistiskim režimom dóńdźe k dalšim zničenjam kulturnych pomnikow, kotrež dyrbjachu hórnistwa dla preč, na př. najwjetši dźěl hrodowskeho parka, hospital a cyrkej Marije donjebjeswzaće. Ale tež wobchadne puće buchu wottorhnjene a jenož zdźěla zaso natwarjene. Hakle w dźewjećdźesatych lětach 20. lětstotka dóńdźe k restawrowanju kulturnych a pomnikowych objektow.
Zajimawostki
right|thumb|Gymnazij, 22. meje 1927 zahajeny
Hinterhermsdorf
Hinterhermsdorf je měšćanski dźěl města Zebnica w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory w Sakskej a leži direktnje při čěskej hranicy.
Sergej Michajlowič Prokudin-Gorskij
thumb|upright|Wurězk ze samoportreta z lěta 1912 thumb|Klóšter swjateho Nila w Twerskej oblasći (1910) Sergej Michajlowič Prokudin-Gorskij ( * 30. awgusta 1863, wjes Funikowa Gora, Wladimirska gubernija, Ruska, † 27. septembra 1944 w Parisu) bě ruski fotograf a pioněr barbneje fotografije.
Hinterhermsdorf
Hinterhermsdorf liči k najbóle woblubowanym turistiskim cilam w Němskej. Doby w lěće 2002 titul „Najrjeńše sydlišćo Němskeje“ a wobsadźi w europskim přirunanju druhe městno.
Sergej Michajlowič Prokudin-Gorskij
Wot lěta 1905 pućowaše přez cyłe ruske carstwo, zo by ze swojimi nowymi barbnymi filmami dokumentował města a krajiny swojeho kraja. Fotografije Prokudina-Gorskeho su wuznamne historiske dokumenty z časa do Prěnjeje swětoweje wójny. Wone pokazaja srjedźowěkowske klóštry a cyrkwje, ale tež nowe železniske čary, mosty a fabriki tehdyšeje moderneje industrije. Jedyn z prěnich wobrazow pokaza spisowaćela Lewa Tolstoja.
Po Oktoberskej rewoluciji wopušći Prokudin-Gorskij swoju domiznu a zasydli so w Parisu. Cyłkowna zběrka jeho fotografijow je so w lěće 1948 přez US-amerisku Library of Congress kupiła a zjawnosći spřistupniła.
Zahrodna rjetkej
Wobsahuje sćěhowace warjetety:
Wopis
Družina jara wariěruje, při čimž předewšěm korjeń wotwisnje wot warjetety rozdźělnje wupada. Při radisce korjeń ma běłu abo čerwjenu běliznu.
Blědy naporst
Blědy naporst (Digitalis grandiflora) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórło so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wopisanje
Blědy naporst je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 60 hač 120 cm.
Stołpik je horjeka kudźerjawje kosmaty.
Łopjena
Ćmowozelene łopjena su přećiwostejne a lancetojte a njesu na delnim boku proste kosmy. Wone maja nadpadne žiłki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Wisace, zwónčkojte, swětłožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač 4,5 cm a steji w dołhich kićach. Wone nimaja kosmy a su znuřka swětłobrunje syćojće blakate. Króna je zwónčkojta-brjuchata a docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 cm.
Kćenja čmjeły přiwabjuja, kotrež hłuboko do kćenjow nutř lězu a tam nektar cycaja.
Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach, lěsnych swětlinach, lěsnych zahonach a kamjentnych nasypach. Preferuje čerstwe pódy w słóncu abo w połsćinje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, južnje hač do južnych Alpow, w sewjernej Grjekskej a w Kawkazu rozšěrjena.
Elektrougli
thumb|left
Elektrougli je město z 20.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Moskwy а 20 kilometrow juhozapadnje Noginska.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Indiski oleander
thumb|right
Indiski oleander je rostlina ze swójby barbjenkowych rostlinow. Dalše mejno je indiska bobkownica.
Aldan
Aldan móže być:
Fulda (rěka)
Fulda je rěka w srjedźnej Němskej, kotraž běži přez Hessensku a Delnju Saksku. Wona je lěwa a z 220 kilometrami krótša žórlica Wesera, dokelž je wuchodna žórlica Werra něhdźe 80 kilometrow dlěša. Fulda ma pak wjetše přitočnišćo a při zliwje něšto wjace wody hač Werra.
Najwjetši přitok Fuldy je z Rothaarskich horin pochadźaca rěka Eder.
Spočatk 20. lětstotka měješe so rěka stać z dźělom hoberskeho kumštneho wodoweho puća mjez Sewjernym a Čornym morjom. Planowany bě kanal přez Weser, Fuldu, Kinzig, Mohan a Dunaj.
Přestupničkowe rostliny
Přestupničkowe rostliny (Smilacaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowacej rodaj:
Djurtjuli
Djurtjuli je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 120 kilometrow sewjernje Ufy a ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1795 załožiło a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.
Arsenjew (město)
thumb|left Arsenjew ( Арсеньев; do 1952 – Semjonowka/Семёновка) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 250 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.
Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.
Ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1902 załožiło jako wjes Semjonowka a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Lyndon B. Johnson
mini|upright|Lyndon B. Johnson (1964) [[Dataja:Lyndon B. Johnson - Signature.svg|right|frameless|upright|Johnsonowe podpismo]]
Lyndon Baines Johnson (* 27. awgusta 1908 w Stonewallu, Texas; † 22. januara 1973 runje tam) bě US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1963 do 1969 jako naslědnik Johna F. Kennedyja 36. prezident Zjednoćenych statow. Dotal bě wón hižo wot 1960 z wiceprezidentom pod Kennedyjom był a přewza jeho zastojnstwo po zamordowanju prezidenta dnja 22. nowembra 1963 w Dallasu.
Johnson bě wot 1937 do 1949 zastupjer Texasa w Domje reprezentantow a wot 1949 do 1961 čłon senata, hdźež skutkowaše wot 1953 jako předsyda demokratiskeje frakcije. Při prezidentowych wólbach lěta 1964 docpě wón z 61,1 procentom přećiwo Barryjej Goldwaterej dotal najwyše dobyće w stawiznach Zjednoćenych statow.
Žukow (město)
thumb|left Žukow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1656 jako wjes Ugodskij Zawod załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa. Wot lěta 1974 nosy mjeno sowjetskeho maršala Georgija Žukowa.
4. měrca
4. měrca abo '''4. nalětnika''' je 63. dźeń gregorianiskeje protyki (64. w přestupnych lětach), tuž wostawatej 302 dnjej hač do kónca lěta.
Druhdźe
4. měrca bě wot lěta 1793 hač do lěta 1933 dźeń přewzaća zastojnstwa noweho prezidenta Zjednoćenych statow.
mini|upright=0.4|Kolumbus
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Jurij Wjela (* 4. měrca 1892)]]
Konstanta π
thumb|Symbolom konstanty π je [[grjekski alfabet|grjekski pismik π]] Konstanta π (po grjekskim słowje περιφέρεια, wobjim) je wuznamna matematiska konstanta, poměr wobjima kružnicy k jeje přeměrej. Konstanta π je iracionalna a transcendentalna ličba (je dopokazał Ferdinand von Lindemann), kotraž ma hódnotu wokoło.
thumb|left|[[Animacija zwisku wobjima kružnicy z konstantu π]]
Eksistenca konstanty π bě znata hižo w Babylonje 2000 lětow do Chrystusa, jeje hódnota bě tehdy wuměrjena jako 25/8 = 3,125.
Wołmjany naporst
Wołmjany naporst (Digitalis lanata) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wopis
Wołmjany naporst je dwulětna abo krótkožiwjace wjacelěta rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 90 cm.
Kćěje we wysokim lěću a pózdnim lěću. Kćenja su swětłobeige hač brune, ale tež sćeńka žiłkate. Jich znutřkowny bok je bruna, mjeztym zo delnja hubka je beige.
Dubrowycja
thumb|upright|left|Katolska cyrkej w Dubrowycy
Dubrowycja je městačko w oblasći Riwne na sewjeru Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži w historiskej Wołyńskej při rěce Horyn něhdźe 125 kilometrow sewjernje Riwneho.
Stawizny
Sydlišćo je so hižo w lěće 1005 prěni raz naspomniło a bě tehdy hłowne městno wjerchowstwa. Hač do lěta 1793 słušeše do Pólsko-Litawskeje, potom do Ruskeho carstwa. Wot lěta 1940 ma měšćanske prawa. Mjez swětowymaj wójnomaj słušeše znowa do Pólskeje.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Rožka
Rožka (Secale) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae). Regionalne słowo je žito, kotrež hewak ma druhi woznam.
Systematika
Ličba družinow wariěruje po kóždym žórle mjez 3 a 8..
Žałzata wišnja
Žałzata wišnja (Prunus glandulosa) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Swjetlahorsk
thumb|left|Muzej
Swjetlahorsk (do 1961 Шацiлкi/Šaсilki) je město w Homelskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Swjetlahorskeho rajona.
Žałzata wišnja
Wopis
Žałzata wišnja je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1,5 m.
Swjetlahorsk
Leži při prawym brjoze rěki Bjareziny něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje Homela.
Žałzata wišnja
Wopis
Hałuzy su krute a ćeńke.
Francoska Guayana
Francoska Guayana ( Guyane) je wotwisny teritorij Francoskeje w sewjernym dźělu Južneje Ameriki. Płaći jako zamórski departement Francoskeje a zdobom jako region. Jako tajki je dźěl Europskeje unije, europasma a NATO.
Žałzata wišnja
Łopjena
Łopjena su małke, eliptiske hač dołhojće-lancetojte. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm a husto žałzaće rězane.
Francoska Guayana
Město Kourou je stejišćo europskeho swětnišćoweho dwórnišća.
Miłoćicy
Miłoćicy ( Miltitz) su wjes w gmejnje Njebjelčicy w Budyskim wokrjesu. Leža wuchodnje Kamjenca při rěčce Jaworje mjez Njebjelčicami a Pančicami-Kukowom.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Miłoćic z Kamjenskimi horami w pozadku
Stawizny
mini|Swjaty křiž a pomnikaj za padnjenych wobeju swětoweju wójnow wosrjedź Miłoćic Wjeska Miłoćicy so 1348 prěni raz z mjenom Mylticz naspomni. Mjeno wotwodźuje so wot staroserbskeho mjena Miłota – městnosć wěsteho Miłoty. Ležownostne knjejstwo njewukonješe – porno wokolnym wsam – klóšter, ale Budyske tachantstwo.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach mějachu Miłoćicy po Mukowej statistice cyłkownje 170 wobydlerjow, z nich 162 Serbow (95 %) a wósom Němcow. Arnošt Černik zwěsći po přićahu wusydlencow po Druhej swětowej wójnje w lěće 1956 serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 68 %.
1925 bě wot cyłkownje 179 wobydlerjow 174 katolskich (97 %) a jenož pjeć ewangelskich.
Přisłušnosć
Gmejna: Hač do 1957 bě wjeska samostatna gmejnska wjeska, po tym so Wěteńčanskej gmejnje přizamknje, doniž so 1974 do Njebjelčanskeje gmejny njepřiwza. Wokrjes: 1777 wokrjes Budyšin, 1843 Krajny sudnistwowy wobwod Budyšin (Landgerichtsbezirk Bautzen), 1856 Sudnistwowy zarjad Kamjenc (Gerichtsamt Kamenz), 1875 Zarjadowe stotnistwo Kamjenc (Amtshauptmannschaft Kamenz), 1952 wokrjes Kamjenc, 1994 wokrjes Kamjenc, 2008 wokrjes Budyšin Wosada: Romsko-katolsce je wjeska hižo přeco k Chróšćanskej wosadźe přisłušaca. Ewangelsce słuša wjeska z lěta 1875 k Protecam, wot 2001 k cyrkwinskej wosadźe Smječkecy.
Wosebitosće
Hlej tež: Lisćina kulturnych pomnikow w Miłoćicach
Prašyjca
Prašyjca ( Schönheide) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Do toho bě hižo wot 1974 gmejnski dźěl Syjka. Leži wuchodnje Grodkowskeho centruma při Mužakowskej krajnej dróze (B156), jenož połdra kilometra wot sakskeje hranicy a ma něhdźe sto wobydlerjow.
Swjetlahorsk
Ma něhdźe 68 tysac wobydlerjow.
Toronto
Toronto je najwjetše město Kanady a stolica prowincy Ontario. Wone leži při sewjerozapadnym brjoze jězora Ontario. Město ma połtřeća miliona wobydlerjow.
Swjetlahorsk
Sydlišćo je so w lěće 1560 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Toronto
thumb|center|upright=1.8|Toronto
Žałzata wišnja
Płody
Jědźne, ale kisałe płody su ćmowočerwjene a něhdźe poł tak wulke kaž wišnje.
Sorće 'Sinensis' a 'Alba Plena'
thumb|left|Kćenja sorty 'Alba Plena'
Rozšěrjenje
Rostlina je w Chinskej a Korejskej rozšěrjena.
Francoska Guayana
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz stolicy Cayenne, Atlantiski ocean w pozadku Francoska Guayana leži při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Brazilskej na wuchodźe a juhu a ze Surinamskej na zapadźe. Kraj je nimale tak wulki kaž Awstriska, ma pak jenož telko wobydlerjow kaž Kamjenica.
90 % krajneho přestrjenje su wot tropiskeho dešćoweho lěsa zarosćene, štož wotpowěduje najwjetšej lěsowej kónčinje cyłeje Europskeje unije.
Alabama
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhowuchodźe kraja. Ma něhdźe 4,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 136.000 km². Stolica je Montgomery. Najstarše město je Mobile, kotrež bu wot francoskich kolonistow załožene.
Stat mjezuje z Tennessee na sewjeru, Georgia na wuchodźe, Floridu a Mexiskim golfom na juhu a Mississippijom na zapadźe.
přiwza so dnja 14. decembra 1819 jako 22. stat do unije a ma přimjeno „Heart of Dixie“.
Najwjetše města w Alabamje su Birmingham (212.000 wob.), Montgomery (202.000), Mobile (195.000) a Huntsville (195.000). W lěće 2000 měješe 95,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu.
Aleksander Sergejewič Puškin
Aleksander Sergejewič Puškin (* 6. junija 1799 w Moskwje, † 10. februara 1837 w Pětrohrodźe) bě wuznamny ruski spisowaćel romantiki a płaći jako najwažniši ruski basnik a załožer moderneje ruskeje literatury.
Sixto Durán Ballén
Sixto Alfonso Durán-Ballén Cordovez (* 14. julija 1921 w Bostonje, Zjednoćene staty; † 15. nowembra 2016 w Quito, Ekwador) bě ekwadorski socialistiski politikar a wot 10. awgusta 1992 hač do 10. awgusta 1996 z prezidentom južnoameriskeho kraja.
Warnočanska generacija
mini|Gymnazij we Warnoćicach
Warnočanska generacija je zapřijeće za łužiske dźěći, kotrež mjez 1945 a 1950 w sewjeročěskich Warnoćicach, Čěskej Lipje a Liberecu studowachu, hdźež bě so po Druhej swětowej wójnje prěni króć šulske wukubłanje w serbšćinje za nje zarjadowało.
Tute dźěći w starobje wot 10 do 16 lět mějachu po nawróće do Łužicy a zakónčenju šulskeho a powołanskeho wukubłanja nowu elitu Serbow tworić. Naspomnjene gymnazije iniciěrowaštej Ústřední matice školská (ÚMŠ) a Towarstwo přećelow Łužicy (SPL), na jich organizaciji so Domowina a Serbska narodna rada (SNR) wobdźělištej.
Tuta epizoda łužisko-serbskich stawiznow so za čas NDR nimale pozaby. Hakle 1993 bu wuznam wukubłanja wjacorych stow šulskich dźěći w Čěskosłowakskej republice za wutworjenje elity, kotrež zjawne žiwjenje Łužiskich Serbow w NDR na wšěch runinach wobwliwowaše, wotewrjenje rozjimany. Serbski institut zběra a slědźi wot lěta 2018 memoary a interviewy bywšich šulerjow „Warnočanskeje generacije“ w interdisciplinarnym projekće.
K najznaćišim čłonam teje generacije liča Jurij Koch, Ben Budar, Helmut Faska a Hanka Fascyna. Mjez serbskim wučerjemi běchu Filip Jakubaš, Rudolf Jenč, Herman Šleca, Jurij Šołta a Jurij Wuješ.
Sewjerna Amerika
Sewjerna Amerika je kontinent na sewjernej połkupje Zemje a zdobom sewjerny dźěl ameriskeho dwójneho kontinenta. Mjezuje z Atlantiskim oceanom na wuchodźe, z Južnej Ameriku na juhu, z Ćichim oceanom na zapadźe.
Najwyša hora Sewjerneje Ameriki je Denali (prjedy Mount McKinley, 6195 m) w Alasce. Nimo štwórteho najdlěšeho rěčneho systema swěta, Mississippi-Missouri (6051 km), namakaja so tule tež pjeć wot dźesać najwjetšich jězorow, mjenujcy Horni, Huronski, Michiganski, Wulki mjedwjedźacy a Wulki njewólniski jězor. Při sewjernym brjoze Sewjerneje Ameriki zwjazuje Sewjerozapadna pasaža jako najkrótši puć Atlantiski z Ćichim oceanom.
Středočeský kraj
Středočeský kraj (serbsce Srjedźočěski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w srjedźnych Čechach a ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow, z čimž je po wobydlerstwje a přestrjeni najwjetši čěski kraj. Zarjadniske sydło je čěska stolica Praha, kotraž pak sama krajej njepřisłuša. Najwjetše město w kraju je Kladno.
Středočeský kraj nadeńdźe so kołowokoło Prahi a mjezuje z Ústeckim a Libereckim krajom na sewjeru, z Královéhradeckim a Pardubickim krajom na wuchodźe, z Vysočinu na juhowuchodźe, Juhočěskim krajom na juhu a Pilzeńskim na zapadźe. Wobsteji z 1.148 gmejnow w dwanaće wokrjesach. Najwažnišej rěce w Srjedźočěskim kraju stej Łobjo a Wołtawa.
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Města
Najwjetše města Srjedźočěskeho kraja su:
9. awgusta
9. awgusta abo '''9. žnjenca''' je 221. dźeń gregorianiskeje protyki (222. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 144 dnjow hač do kónca lěta.
Region Chabarowsk
Region Chabarowsk ( Хабаровский край) je zarjadniska jednotka w aziskim dźělu Ruskeje. Leži při pobrjoze Ćicheho oceana (Ochotskeho morja) w juhowuchodnej Sibirskej.
Jeho zarjadniske sydło je Chabarowsk. Dalšej wulkoměsće stej Komsomolsk nad Amurom (251.000) a Amursk (40.000).
Najwažniša rěka je Amur w juhu regiona.
W lěće měješe Region Chabarowsk  wobydlerjow. Z toho běchu 89,8 % Rusojo.
Mucha
Mucha je mjeno slědowacych wosobinow:
Kevin Costner
Kevin Costner (* 18. januara 1955 w Lynwoodźe) je US-ameriski filmowy hrajer, producent, předewzaćel a režiser.
Telšiai
thumb|left
Telšiai je město w sewjerozapadnej Litawskej. Je zarjadniske sydło rajona a wobwoda ze samsnym mjenom kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.
Leži něhdźe 240 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa a něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Kaunasa w regionje Žemaitija (Delnja Litawska).
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Louchi
Louchi (, Louhi) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži na sewjeru republiki Karelskeje při puću do Murmanska a ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1913 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Telšiai
Sydlišćo je so w lěće 1450 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1791 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 51 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła. Hač do lěta 1940 bě tule wuznamna židowska ješiwa (wysoka šula), kotraž słušeše k najznaćišim we wuchodnej Europje.
Hojambaz
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 205 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Běła rjetkej
Běła rjetkej (Raphanus sativus var. albus) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Friziska
rechts|miniatur|Friziska Friziska (hamtsce Fryslân,  Friesland) je prowinca na sewjerje Nižozemskeje ze 646.000 wobydlerjemi. Hłowne město je Leeuwarden. Wone ma 91.000 wobydlerjow. Dźěl wobydlerstwa rěči frizisce a frizišćina je prěnja hamtska rěč w prowincy.
Tradow
Tradow ( Trado) je wjeska na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wóslink a leži 137 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy gmejnski dźěl Skaskowa-Debric a wot lěta 1994 dźěl Wóslinčanskeje gmejny.
Susodne wjeski su Sulšecy na sewjerowuchodźe, Šunow zady lěsa na juhowuchodźe, Debricy na zapadźe a Skaskow na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako sydło wěsteho Matei Tradow je z lěta 1374.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 96 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 33 %. Ewangelscy Tradowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
Jachroma
thumb|left
Jachroma je město z 13.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 55 kilometrow sewjernje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Bernau
Město je so spočatk 13. lětstotka załožiło.
Bernau leži při awtodróze A 11 (Berlin–Šćećin) a při železniskej čarje Berlin–Šćećin. Bernauske dwórnišćo je kónčny dypk linije S 2 Berlinskeje S-Bahn.
Kosćełamak
Kosćełamak (Haliaeetus)  je ród ptakow ze swójby (Accipitridae). Dalše serbske mjeno je mórski worjoł.
Družiny
Ród wobsahuje wósom družinow, fosilnje je dalša družina, H. piscator, ze srjedźneho miocena Francoskeje znata.
Rězna
Rězna (Carex) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Dźěli so do třoch podrodow.
Přestupnička
Přestupnička (Smilax) je ród ze swójby přestupničkowych rostlinow (Smilacaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jirásek
Jirásek móže być:
Aruba
Aruba je južnokaribiska kupa z něhdźe 100.000 wobydlerjemi, kotraž słuša k Małym Antilam a je awtonomny dźěl nižozemskeho kralestwa. Kaž druhe dźěle kralestwa ma swójsku wustawu a swójske knježerstwo.
Stawizny
Dnja 1. januara 1986 bu Aruba wot teritorija Nižozemskich Antilow wotdźělena.
Išimbaj
thumb|left Išimbaj je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 160 kilometrow južnje Ufy, něhdźe 20 kilometrow zapadnje Sterlitamaka a 10 kilometrow zapadnje Salawata. Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.