cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bantuske rěče
Přehlad stawiznow slědźenja
Hižo so je w lěće 1659 wot Giacinto Brusciotto łaćonsce pisana gramatika rěče Kongo wudawała. Wilhelm Bleek wopisa prěni raz w lěće 1856 nominalne klasy Bantuskich rěčow (hlej deleka) a tworješe zapřijeće Bantu. Carl Meinhof nadźěłał jich prěnju přirunowacu gramatiku (1901). Malcolm Guthrie je je 1948 klasifikował a 1967–71 do 16 geografiskich skupinow („cony“) rozdźělował, kotrež wón z pismikami A–S (bjez I, O, Q) woznamjenił. Znutřka tutych conow su rěče do dźesatkowych jednotkow grupěrowane a přenumerowane (hlej: rozdźělenje Bantuskich rěčow po Guthrie). Guthrie je tež Proto-Bantu jako hypotetisku předchadnikowu rěč wšěch dźensnišich Bantuskich rěčow rekonstruowana. Joseph Greenberg klasifikował Bantuskupinu jako pod-pod-jednotku Niger-Kongo-rěče (hlej deleka). Prjedy buchu Bantuske rěče, wosebje wot Carl Meinhof a jeho wučomcow, jako samostatnu rěčna swójba wobhladowałe, kotrež so su w rozšěrjenskim teritoriju čornoafriskich rěčow Sudanrěče napřećo stajiłe.
Wuwiće teorijow wo pochadźe Bantuskich rěčow
Z problemom pochada (pradomizna) a nastaća Bantuskich rěčow dłzěłali wot lěta 1860 mnoholičbne rěčne slědźerjo. Někotre historisce wažne hypotezy su tu mjenowane, zo by ćežki proces hač do dźensnišeho rozjasnjenja Bantu jako podjednotku Niger-Kongo-rěčow wujasnjował.
Richard Lepsius
Primarne přiznamjenja tutych rěčnych skupinow by klasowy system Bantuskich a genusowy system hamitow był, kotrež bychu wot zapadneje Azije do Afriki zapućowali. Přez jich předobywanje wottłóčachu dźěle prawobydlerstwa k južnej Africe (dźě Bantu, kotrež su jich „čistu“ rěčnu formu wobchowowali); druhe skupiny naměšachu so z hamitami a wutworjachu měšane rěče – Sudanrěče –, kotrež ani wurazny klasowy ani genusowy system nimaja. Jich gramatika woznamjenićł jako „bjezformna“, „zurückgegangen“ a „entblättert“.
August Schleicher
Při tym je z toho wuchadźał, zo su sudanske Nigrity hižo rudimentarny, njedospołny klasowy system měli, kotrež su to Bantuske ludy wudokonjeli a wurazyli. Za jeho běchu potajkim Nigritiske abo Sudanske ewolucionarny předchadnik Bantuwa, a nic wuslědk rozpada kaž při Lepsiusu.
Carl Meinhof
Afrikanista Carl Meinhof so je mjez 1905 a 1935 wjace króć wo nastaću Bantuskich rěčow jewił; wón steji w jasnym přećiwku k hypotezam wot Lepsiusa a Schleichera. Za jeho nic su Bantuske rěče, ale Sudanske rěče pra-nigritiske. Bantu by měšana rěč z nigritiskej „maćerju“ (Substrat) a hamitiskim „nanom“ (Superstrat). Wobsydlenje Afriki so stało po Meinhof potajkim w tři rěčnych worštach: (1) nigritiske Sudanske rěče, (2) hamitiske rěče a (3) Bantuske rěče jako měšana forma Nigritiskich a Hamitiskich.
Diedrich Westermann a Joseph Greenberg
Diedrich Westermann je najprjedy jako Meinhof-wučomc wot zhromadneho nigritiskeho substata Sudanskich a Bantuskich rěčow wuchadźał. Wot lěta 1948 so je pak přiběrajo wot genetiskeje prapřiwuznosće zapadnych Sudanskich rěčow a Bantuskich rěčow přeswědčował, kaž je w wjacorych publikowanjach rozkładował. Při tym je zakład za Niger-Kongo-nasadu Greenberga tworił.
Joseph Greenberg je nasady Westermanna konsekwentnje dale sćěhował a etablěrował 1949 Niger-Kongo-fylum jako wulku rěčnu swójbu w zapadnej a južnej Africe, kotrež Bantuske rěče sobu zapřijimaja a kotrež z zapado-sudaniskeho „nigritiskeho“ jadra wuchadźał. Struktura tuteje swójby je wot tuteje prěnjotneje nasady hišće wjace króć změnił; poslednja wersija Greenberga je jeho twórba „Languages of Africa“ wot lěta 1963.
Tež po Greenbergu so je interna struktura Niger-Kongo-fyluma hišće wjace króć změniła (hlej Niger-Kongo-rěče), wězo sej wšě wersije – tež aktualne (na př. Heine-Nurse 2000) – při tym wotpowěduja, zo Bantuske rěče pod-pod-jednotka Niger-Kongo su, kotrež su najbliže z tak mjenowanymi Bantoidiskimi rěčemi wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna přiwuzne.
Pozicija Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo
Wulki wuznam Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo-rěčow (a z tym w konteskće afriskich rěčow generelnje) pokaza slědowace ličby:
Tola je po dźensnišich spóznaćach, kotrež předewšěm na dźěłach wot Joseph Greenberg bazuja, Bantuska skupina jenož pod-pod-jednotka Niger-Kongo. Dokładna pozicija Bantuskeje skupiny znutřka Niger-Kongo-rěčow pokaza slědowace tróšku zjednorjeny genetiski diagram:
rodoštom Bantuskich rěčow
Kompleksna pochadowa linija Bantuskich rěčow je potajkim ze wšěmi mjezyčłonami:
Bantoid - Cross River > Bantoid > Južno-Bantoid > Bantu.
Kim Simmonds
thumb|upright|Kim Simmonds w lěće 1975 Kim Simmonds (poprawom Kim Maiden Simmonds, * 5. decembra 1947 w Newbridge, Waliziska) je britiski bluesowy a rockowy hudźbnik (gitarist, spěwar, pianist). Znaty je jako załožer a nawoda bluesoweje skupiny Savoy Brown.
Bantuske rěče
Pradomizna Bantuskich rěčow
Po jeho klasifikaciji – Bantu jako podskupina hewak w Nigeriji a Kamerunje rozšěrjene Bantoidske rěče – je Joseph Greenberg pradomiznu Bantuskich rěčow w srjedźnym Benue-dole (wuchodna Nigerija) a w zapadnym Kamerunje wobličował. To je dźensnišo wot najwjetšich slědźerjow akceptowane a zastupowane měnjenje.
Kim Simmonds
Simmonds słuša k wodźacym bluesowym gitaristam Wulkeje Britaniskeje.
Peruska měchawka
Peruska měchawka (Physalis peruviana) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae).
Fijałkomódra dornica
Fijałkomódra dornica (Festuca violacea) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Peruska měchawka
Wopis
Łopjena su owalne hač wutrobojte a docpěja dołhosć wot hač do 10 cm.
Syćina
Syćina (Juncus) je ród ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae). Druhej serbskej mjenje stej syćel a syćizna.
Marina Iwanowna Cwjetajewa
thumb|right thumb|right|Leiden, [[Nižozemska]] Marina Iwanowna Cwjetajewa ( * 8. oktobra 1892 w Moskwje; † 31. awgusta 1941, Jelabuga, Sowjetski zwjazk) bě wuznamna ruska basnjerka.
Bantuske rěče
Pradomizna Bantuskich rěčow
Malcolm Guthrie přećiwo tomu wuprajił hišće 1962 na bazy słowo-wěc-argumentacije (zwisk mjezy archeologisce greifbaren wěcami abo plahowanymi družinami rostlinow a rěčnymi pomjenowanjemi za te), Proto-Bantu by w teritoriju juhowuchodnje ekwatorialneho tropiskeho dešćikoweho lěsa nastał. Z tutoho jadroweho teritorija so bychu we hwězdnej formje migracije do dźensnišich sydlerskich teritorijow stałe. Problem přiwuznych Bantoidiskich rěčow w daloko zdalenej zapadnej Africe rozrisował přez přijeće, zo někotre Pre-Bantuske skupiny bychu pralěsa z pomocu łódźemi do sewjera předrěwałe. Tuta pozicija Guthrie w dźensnišim slědźenju žanu rólu wjace njehra; w cyłku so pradomizna Bantuwow sewjernje tropiskeho dešćoweho lěsa přijima, wulka wjetšina přihłosuje nasadu Greenberga wuchodna Nigerija-zapadny Kamerun.
Peruska měchawka
Wopis
Kćenja su žołće blakate, wioletne a docpěja wulkosć wot hač do 1 cm. Wone so spěšnje wot kelucha zawrěja.
Andreas Heinz
miniatur|Andreas Heinz (2016) Andreas Heinz (* 27. februara 1960 w Pławnom) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 1991 zapósłanc wólbneho wokrjesa 2 (Bohotska 1) w sakskim krajnym sejmje.
Peruska měchawka
Wopis
Płody su swětłožołte abo wioletne, jědźne jahody.
Bantuske rěče
Rozšěrjenje Bantuskich ludow
Zapadne a wuchodne ruty rozšěrjenja
Peruska měchawka
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Americe rozšěrjena.
Bantuske rěče
Rozšěrjenje Bantuskich ludow
Rozšěrjenje Bantuskich ludow z jich zapadoafriskeje pradomizny do cyłeje subsaharaniskeje Afriki je jedne z najwjetšich pućowanskich pohibowanjow čłowjestwa. Kotre puće su tuž Bantuske skupiny wot jich pradomizny nastupiłe? Eksistujetej dwě teoriji, kotrejž so pak nic wzajomnje wuzamkuja, ale jenož rozdźělne ćežišća sadźa. Prěnja wupraji (na př. Heine-Hoff-Vossen 1977), zo su zažne Bantujo wosebje blisko pobrjoha „zapadnje nimo dešćoweho lěsa“ do juha přećahowałe, dalša grupěrowanje na sewjernym kromje dešćoweho lěsa najprjedy do wuchodneho, to južneho směra pućowało. Zapadna hłowna skupina potom je nowy nukleus na delnim běhu Kongowa tworiła, z kotrehož wjetšina Bantuskich kmjenow w sawanje a w wuchodoafiskej wysočinje nastała. Druha teorija wuchadźa wosebje wot sewjerneho wuhibowanja dešćoweho lěsa. Tute skupiny su to pozdźišo wot teritorija wulkich wuchodoafriskich jězorow do juha pućowałe a bychu to Kongo-nukleus tworjeny (abo so z jim zjednoćowałe), wot kotrehož so dalše wobsydlenje juhowuchodneje a južneje Afriki stało. Generelnje wo wuchadźa wot zažnych zapadnych a wuchodnych Bantuskich skupinow, kotrež wobě hłownymaj pućowanskimaj pućomaj wotpowěduja.
Zelenokwětny stawač
Zelenokwětny stawač je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (łaćonsce: Epipactis phyllanthes, Orchidaceae).
Bantuske rěče
Rozšěrjenje Bantuskich ludow
Po Vansina (1995) a Iliffe (1995) so móže z rekonstruowaneho Proto-Bantuskeho wokabulara (ratarstwo, produkowanje keramiki), archeologiskich namakankow (předewšěm keramiki) a wot zažnich Bantuskich skupinow ratarsce wužiwanych produktow (wolijowa palma, Yams, ale hišće žane žito) konkludować, zo prěnje wupućowanje z zapadoafriskeje pradomizny w wuchodnej Nigeriji po zawjedźenju ratarstwa a hornčerstwa so stało dyrbjało. Z tym wuchadźa z archeologije wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna jako prawdźepodobny časowy wotrězk něhdźe 3000–2500 v. Chr. jako spočatk wupućowanja. Najprjedy pućowałe zažne Bantujo do Kamerunowych łukow, hdźež su dalše zapřijeća za ratarstwo, skotarstwo (koza, howjado), plahowanje rybow a čołmotwarstwo wokabular wobohaćiłe.
1500–1000 v. Chr. potom so stało wotpućowanje Bantuskich skupinow zapadnje so sušaceho dešćoweho lěsa do juha hač do delnjeho běha Kongo. Tam nastanja Bantuske kultury archeologisce něhdźe 500–400 v. Chr. dopokazujomne. Wone njeznajachu hišće žane předźěłanje metalow. Někotre tutych skupinow su pućowałe dale do juha hač do sewjerneje Namibije, druhe wotbočiłe do wuchoda, sćahnychu přez wulke rěkowe doły a zjednoćichu so z wuchodnej skupinu w Kongo-nukleusu (hlej deleka).
(najskerje wjetša) wuchodna skupina sćahny wot 1500 v. Chr. wot Kameruna na sewjernej kromje podłu dešćoweho lěsa hač do teritorija wulkich jězorow wuchodneje Afriki. Tam eksistuja wot 1000 v. Chr. dokłady za prěnje plahowanje žita (sorghum), intensiwne skotarstwo a – wot 800 v. Chr. – prěnje archeologiske dokłady za předźěłanje metalow a produkowanje železa (wuškrěwanske pěcy w Ruanda a Tansanija). Přijeća za metale a předźěłanje metalow so tež rěčnje w Proto-zapadnej-Bantušćinje wotbłyšćuja, mjeztym zo Proto-Bantušćina je hišće njeznajachu. Snano so stało tute kulturelne rozwiće Bantuskich ludow w ratarstwje, skotarstwje a předźěłanju metalow přez wliw nilosahariskich skupinow z hornjeho Niloweho doła, hdźež so je tutón kulturny schodźenk jasnje prjedy docpěł. Bantuske ludy předstaja po zdaću jadro železočasoweje Urewe-kultury, kotraž bě w regionje wulkich wuchodoafriskich jězorow rozšěrjena. Z bóle intensiwnym ratarskim wužićom přez palne rodowanje a potrjebu na palnym drjewje za produkowanje železa je daloko sahace pobiwanje lěsow we wuchodoafriskim regionje jězorow zwjazane, potajkim prěnje wulkopłoninowe přeformowanje natury Afriki přez čłowjeka.
Wot regiona wulkich jězorow sćahnychu Urewe-Bantujo (po dokładu jich specifiskeje keramiki) něhdźe wot 500 v. Chr. sčasom do wšěch regionow wuchodneje a južneje Afriki. Na Sambesi je Urewe-keramika wot 300 v. Chr. dopokazujomna. W prěnim pokřesćanskim lětstotku so Angola, Malawi, Sambia a Simbabwe docpěja, w 2. lětstotku Mosambik, skónčnje wokoło 500 n. Chr. Južna Afrika. njemobilne žiwjenske formy (z rekultiwowanjom lada) su Bantuske ludy hakle wot 1000 n. Chr. wuwiwałe, před tym je je technika palneho rodowanja k stajnym dalećahnjenju a wotedaće wutrjebanych płoninow nuzowałe.
Ćišćej Bantuskich ludow dyrbja Khoisanjo so zdalować, kotřiž tehdy hišće wjele wjetše teritorije južneje Afriki wobsydlowali hač dźensnišo. Jich wotchadowy teritorij nasta pusćinowe a stepowe cony južneje Angole, Namibije a Botswany, kotrež za plahowanje wot Sorghum njepřihódne a z tym za Bantujo njewužiwajomne běchu.
Přehlad Bantuskich rěčow
W tutym přehledźe su Bantuske rěče, kotrež su relatiwnje derje znate:
Syćina
Wobsahuje sćěhowace družiny:
MDR
MDR je němski rozhłosowy wustaw z rezidencu w Lipsku. MDR wusyła tež hornjoserbski telewizijny magacin Wuhladko.
Andreas Heinz
Heinz bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 42,2 % hłosow woleny.
Wón je ženjeny a nan dweju dźěsći.
Serbski kral
Serbski kral (něm. Wendenkönig) je kral w serbskich powědkach.
Smjerdźaca
Smjerdźaca ( Schmerlitz) je wjes w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži 144 m nad mórskej hładźinu mjez Róžantom a Debricami w serbskich Delanach. Hač do lěta 1974 bě Smjerdźaca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Łazk, po tym dźěl Róžeńčanskeje gmejny. Nadregionalnje znaty je ródna wjes ludoweho powědarja Mikławša Bjedricha-Radlubina dźensa za Smjerdźečansku rejowansku skupinu.
Geografija
Smjerdźaca leži něhdźe dźewjeć kilometrow sewjerowuchodnje Kamjenca a 20 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina při zapadnej kromje płódneje łučiny Klóšterskeje wody. Na sewjeru a zapadźe rozpřestrěwaja so wulke lěsy, kotrež wotmjezuja zdobom serbsko-katolski kraj wot ewangelskich a dźensa němskorěčnych susodnych kónčin. Wuchodnje Smjerdźaceje, pola Łazka, nadeńdźe so Łazkowski niwowy lěs, posledni přirodźepodobny dźěl rěčneje łučiny Klóšterskeje wody. Přez wjesku samu běži Pěskečanska woda, lěwy přitok Klóšterskeje wody.
Susodne wjeski su Šunow na sewjeru, Róžant na juhowuchodźe, Pěskecy na juhozapadźe a Debricy (gmejna Wóslink) na sewjerozapadźe. Wosrjedź Klóšterskeho lěsa mjez Smjerdźacej a Debricami nadeńdźe so sydlišćo Bušenka, kotrež wobsteji z dweju chěžkow. Přez Smjerdźacu wjedźe sakska statna dróha 92.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Smjerdźaceje
Stawizny
Po sydlenskich stawiznach je Smjerdźaca kulowc, kotryž je so pozdźišo do sewjerozapadneho směra wutwarił. Kubło nadeńdźe so wosrjedź wjeski a nasta prawdźepodobnje ze stareho wodoweho hroda. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Joris de Smerdacz pochadźa z lěta 1374. Hižo wot lěta 1529 wužiwa so tež dźensniša němska forma mjena. Hač do lěta 1669 měješe Worklečanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad tehdy do Chrósćic zafarowanej Smjerdźacu. W tutym lěće załoži so we wsy swójske kubło, kotrež knjejstwo potom přewza.
Kulturne pomniki
K připóznatym kulturnym pomnikam w Smjerdźacej słušeja kamjentny pokutny křiž při wotbóčce do Łazka, kamjentnej pućnikaj (při křižowanišću na sewjernym kóncu wsy a při Šunowskej wotbóčce), swjaty křiž z lěta 1859 před Šunowskej čo. 4 a zornowcowy podstołp křiža z lěta 1860 při južnym kóncu wsy.
Wosobiny
mini|upright=0.5|[[Mikławš Bjedrich-Radlubin]]
Štomowa orchideja
Štomowa orchideja (Dendrobium) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Krasnoslobodsk (Oblasć Wolgograd)
thumb|left Krasnoslobodsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1870 jako wjes Bukatin załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Jan Hempel
Hempel narodźi so w Budyšinje jako syn mějićela zahrodnistwa. Po dokónčenju šule činješe najprjedy wukubłanje jako dekoraciski moler a studowaše potom na Drježdźanskej akademiji za tworjace wuměłstwo. Pozdźišo dźěłaše hač do wójny jako wuhotowar jewišćow.
Po wójnje bě Hempel zhromadnje z Alfredom Krawcom, Konradom Herrmannom a Tonijom Brukom jedyn ze załožerskich čłonow Koła serbskich tworjacych wuměłcow.
W lětomaj 1950/1951 produkowaše zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim a Kurtom Hajnu priwatnje prěni klankowy trikowy film NDR – bajku „Bity njebiteho njese“, ze serbskimi podtitulemi. Wot lěta 1955 natwarješe wón w Drježdźanach tamniše studijo trikowych filmow a bu pozdźišo jeho nawjednik.
Politiskich přičin dla, njemóžeše wón wot lěta 1962 dale pola DEFA dźěłać a skutkowaše wot toho časa jako priwatny filmowy producent.
Dohromady zhotowi Hempel wjace hač 60 filmow, mjez nimi tež poměrnje znaty animaciski film Als es noch Wassermänner gab (1991).
Sněžka
Sněžka ( Sněžka, Śnieżka,  Schneekoppe) je z wysokosću wot 1.603 m najwyše wuhorbjenje w Kyrkonošach a najwyša hora Sudetow, srjedźohorinskeho proha a Čěskeje. Přez wjeršk běži statna hranica mjez Pólskej a Čěskej. Tež hdyž leži wjeršk Sněžki nad lěsnej mjezu, je wón za turistam spřistupny. Na pólskim boku wjerška namaka so mjez 1665–81 natwarjena kapałka swj. Ławrjenca (kaplica św. Wawrzyńca) a futuristiska hórska hospoda, kotraž so mjez 1969–74 natwari. Na čěskim boku wjerška je póstowy zarjad a wjeršna stacija sedłoweho lifta.
Klima
Ze stron klimy a wegetacije so wysokostne połoženje Kyrkonošow jako alpiniske wopisuje, hačrunjež so wotpowědna wysokosć njedocpě. Na Sněžce knježi přerězna lětna temperatura wot 0,2 °C. upright=2.5|thumb|center|Panorama ze Sněžki do sewjerozapada.
Maćij Bulank
Maćij Bulank ( Matthias Bulang; * 18. apryla 1956) je serbski fotograf, kiž dźěła hłownje za Serbske Nowiny.
Wón je nan bubonarja skupiny Silbermond, Andreasa Nowaka, a bydli w Budyšinje.
Dźěwin (město)
Dźěwin ( Magdeburg,  ) je wulkoměsto w srjedźnej Němskej kaž tež krajna stolica Saksko-Anhaltskeje a jeje druhe najwjetše město po Hali. Ma něhdźe 240.000 wobydlerjow.
Leži při Łobju we wysokosći 50 metrow nad mórskej hładźinu, 64 kilometrow na juhowuchod wot Wolfsburga, 75 kilometrow na sewjer wot Hale, 105 kilometrow na zapad wot Podstupima a 130 kilometrow na zapad wot Berlina.
Wuchodne předměsto
Wuchodne předměsto ( Ostvorstadt) je bydlenske sydlišćo w Hornjej Łužicy a měšćanski dźěl Budyšina. Ma někak 5.900 wobydlerjow.
Geografija
Wuchodne předměsto leži na wuchod wot Južneho předměsta, na juhowuchod wot Sewjerowuchodneho wobkruha, na juhozapad wot Nadźanec, na zapad wot Wuric a na sewjerowuchod wot Hornjeje Kiny. Do měšćanskeho dźěla słuša tež něhdyša wjes Třělany, kotraž tworješe hač do lěta 1913 samostatnu gmejnu.
Hlej tež: Kulturne pomniki we Wuchodnym předměsće
thumb|left|Wuchodne předměsto – pohlad z [[Wuricy|Wuric]]
Lisćina serbskich komponistow
K
thumb|upright=0.4|Bjarnat Krawc
Mórska syć
Mórska syć (Bolboschoenus maritimus) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Systematika
Družiny roda Bolboschoenus buchu a so zdźěla k rodej škripina (Scirpus), zdźěla tež k rodej de:Teichbinsen (Schoenoplectus) zarjaduja. Tež interna systematika hišće njeje dospołnje wujasnjena, po kóždym awtorje so mjez 6 a 15 družinow rozeznawa, při čimž činitej předewšěm B. maritimus a B. fluviatilis ćeže, dokelž wonej najskerje stej kompleksaj. de:Systematik der Bedecktsamer nach APG so zrjaduje po Angiosperm Phylogeny Group. Tam so ród njemjenuje.
Smažny dźećel
Wopis
Smažny dźećel je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 20 cm.
Łopjena
Łopjena su třiličbne. Srjedźne łopješko je dlěšo stołpikate hač bóčnej. Łopješka su wopak jejkojte, prědku zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do 17 mm. Pódlanske łopjena su jejkojte, na spódku wušěrjene a krótše hač łopjenowy stołpik.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Swětłožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 5 mm a steja po dwacećoch hač po třicećoch (štyrcećoch) w hustych, 7-10 mm dołhich hłójčkach. Po překćěću su swětłobrune a njewotpadnu.
Kćenja maja wobłuki, kotrež absorbuja UV-swětło, ale tež wobłuki, kotrež reflektuja UV-swětło. Tohodla su za pčołki dwubarbne.
Stejnišćo
Rosće na wapnite suchich trawnikach, na pěskowych polach a na pućach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Přerosćena žerchej
Přerosćena žerchej (Lepidium perfoliatum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Spódnje łopjena su dwójce našćěpane a wobsteja z linealnych, mjenje hač 1 mm šěrokich wotrězkow. Stołpikowe łopjena su njedźělene, cyłokromne a jejkojte a hłuboko z wotrobojtym spódku stołpik wobpřimnu.
Kćěje wot meje hač junija. Blědožołte kćenja docpěja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.
Truki su šěroko-jejkojte abo rombiske.
Stejnišćo
Rosće na pućach, na brjohach, na drjebiznje a na ladźe.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a wuchodnej Europje rozšěrjena.
Lěwanćikowa wjerba
Lěwanćikowa wjerba (Salix eleagnos, abo tež Salix elaeagnos pisane) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Wopis
Lěwanćikowa wjerba je w lěću zeleny wulki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot něhdźe 3 hač do 6 m. Rědko je štom.
Łopjena
Jeje łopjena su krótko stołpikate, na delnim boku husto pjelsćojće kosmate. Łopjeńcy su wusko lancetojte, wótre abo linealne a docpěwaja dołhosć wot hač do 15 cm a šěrokosć wot hač do 2 cm. Zwjetša pódlanske łopješka faluja.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Zelenojće žołte kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so krótko před abo z łopjenami jewja. Křiwjene micki docpěwaja dołhosć wot hač do 2,5 cm (muske) resp. wot 3 hač do 5 cm (žónske).
Stejnišćo
Rosće na alpiskich rěčkach, ale tež na hórskich holach. Ma radšo na chwilu suche pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Pyrenejach, w Alpach, w Karpatach, w Abrucach, na Balkanje, ale tež w regionje hornjeho Ryna hač do Karlsruha rozšěrjena.
Dubo
Dubo (prjedy tež Duby; Dauban) je wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Wysoka Dubrawa. Ma wobydlerjow.
Geografija
Wjes leži njedaloko hranicy mjez Zhorjelskim a Budyskim wokrjesom při južnej kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiskeje hole a hatow a při statnej dróze S 109 z Budyšina do Niskeje. Susodne wsy su Dołha Boršć na sewjerowuchodźe, Lipinki na wuchodźe, Wukrančicy na juhu a Zubornička na juhowuchodźe. Na zapadźe a sewjeru rozpřestrěwa so hola.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Duban je z lěta 1377. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 285 wobydlerjow, mjez nimi 262 Serbow (92 %).
Wosobiny
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Duboho
Hugo Gunckel Lüer
thumb|upright|Hugo Gunckel
Šwedski dźećel
Šwedski dźećel (Trifolium hybridum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
miniatur Šwedski dźećel je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 cm. Rostlina je zrunana.
Zrunane stołpiki su dudławe a na sukach njekorjenja.
Łopjena
Łopjena su třiličbne a nimaja běły prěčny pask. Łopješka su šěroko owalne abo jejkojte a fajn zubate.
Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. 30-50 kćenja su najprjedy běłe a pozdźišo róžojte a steja w kulowatej, 1,5-3 cm wulkej hłójčce. Kćenja su po času kćěwa dele zhibnjene. Kćenjowe stołpiki su dwójce hač trójce tak dołhe kaž pjećnerwna keluškowa rołka.
Chromozomy
Rostlina ma 2n = 16 chromozomow.
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, włóžnych łukach, pastwach w kónčinach łučinow, na brjohach, pućach a w šćerkownjach.
Korla Awgust Kocor
thumb|Korla Awgust Kocor. rechts|rahmenlos|Podpismo Korle Awgusta Kocora Korla Awgust Kocor (němsce Karl August Katzer; * 3. decembra 1822 w Zahorju; † 19. meje 1904 w Ketlicach) bě serbski komponist, dirigent a wučer.
Žiwjenje
Korla Awgust Kocor narodźi so jako syn chěžkarja 3. decembra 1822 w Zahorju. Po zakónčenju ludoweje šule w Budestecach, wopyta Kocor 1836 do 1838 wučersku preparandu na Židowje. W lěće 1838 zastupi Kocor do Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje, zo by so na wučerja wukubłał. Po tym zo skutkowaše mjez 1842 a 1844 najprjedy jako wikar, běše wot 1844 do 1852 wučer w Stróži. Wot 1852 do wuměnka w lěće 1888 běše Kocor prěni wučer, kantor a organist w Ketličanskej cyrkwi.
Zhromadnje z Janom Arnoštom Smolerjom a serbskim basnikom Handrijom Zejlerjom, z kotrymž so w nazymje 1844 prěni raz zetka, załoži Kocor serbske spěwanske swjedźenje. Prěni chórowy koncert wotmě so 17. oktobra 1845 w „Třělerni” Budyšinje. Za swjedźeń skomponowa Kocor, předewšěm na teksty Zejlerja, 18 titulow kaž na přikład Na serbsku Łužicu (dźensniša narodna hymna) a Serbska meja. Přez wulki wuspěch přińdźe k intensiwnym zhromadnym dźěle mjez Kocorom a Zejlerjom a slědowace spěwne swjedźenje wuwichu so k popularnym a markantnym podawkam w Hornjej Łužicy. Cyłkownje dźewjeć spěwnych swjedźenjow wotměchu so hač do 1851 tež we Wojerecach, Marijinych kupjelach a Lubiju. Wosebje za swoju twórbu Počasy po štyri episkich basnjach Zejlerja je wón w hudźbnych stawiznach připóznaty.
Kocor běše wot lěta 1847 čłon Maćicy Serbskeje a mjez 1895 a 1897 předsyda jeje hudźbneho wotrjada. Wot lěta 1895 běše čestny čłon Maćicy Serbskeje.
W ródnym Zahorju bu 22. septembra 1929 Kocorowy pomnik před domom čo. 4 poswjećeny a na Ketličanskim kěrchowje je so Kocorowy row wobchował.
Twórby
mini|Kocorowy pomnik w Zahorju mini|W Ketličanskej cyrkwi skutkowaše Kocor přez lětdźesatki jako kantor mini|Narowna plata na Ketličanskim kěrchowje
Trawny dźećel
Trawny dźećel (Trifolium thalii) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Tjumeń
thumb|left Tjumeń ( Тюмень) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tura něhdźe 2160 kilometrow wuchodnje Moskwy a je najwjetše město a stolica Tjumenskeje oblasće. Ma něhdźe 697 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1586 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Torsten Herbst
Torsten Herbst (* 23. awgusta 1973 w Drježdźanach) je němski politikar (FDP) a překupc. Wón je pokładnik FDP Sakskeje a woleny čłon zwjazkoweho předsydstwa FDP, wot decembra 2021 je zdobom parlamentariski jednaćel frakcije FDP w zwjazkowym sejmje. Wot 2017 je Herbst čłon Němskeho zwjazkoweho sejma. Do toho přisłušeše wot 2004 do 2014 jako zapósłanc Sakskemu krajnemu sejmej.
Žiwjenje a powołanje
Torsten Herbst wotrosće w Drježdźanskim měšćanskim dźělu Zschertnitz, wopyta Polytechnisku wyšu šulu „Gottfried Semper“ a pozdźišo gymnazij Drježdźany-Plauen. Swoju ciwilnu słužbu wukonješe w chorowni. Po tym přiwza hospodarski studij na Wysokej šuli za techniku a hospodarstwo Drježdźany, kotryž zakónči ze zakónčenjom diplomoweho překupca „International Business Studies“. Za čas studija wopyta 1995/96 tež Liverpool John Moores University.
Torsten Herbst je nježenjeny a nima dźěći.
Zažna štomowa orchideja
Zažna štomowa orchideja (Dendrobium moniliforme) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Mandlowa wjerba
Wopis
Hałuzy su žołtozelene hač čerwjenobrune a lochko wotłamaja. Skora starych zdónkow so w platach pušći.
Łopjena
Stołpikate łopjena su dołhojće eliptiske, při čimž najšěrše městno je w srjedźišću. Wone su na kromje sćeńka zubate, na woběmaj bokomaj nahe a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 cm a šěrokosć wot hač do 2 cm. Na hornim boku su błyšćace ćmowozelene, mjeztym zo w delnim boku namódreń zelene. Pódlanske łopješka su jěrchenkojte hač połwutrobojte.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so z łopjenami jewja. Micki docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 8 cm. Žónske micki su ćeńke. Płódniki su nahe. Jich stołpik je 1/4 hač 1/2 tak dołhe kaž płódnik. Muske kćenja wobsahuja tři próškowe łopješka. Nošne łopješka kćenjow su jednobarbne.
Stejnišćo
Rosće we łučinowych kerčinach a na rěčnych brjohach.
Rozšěrjenje
Rostlina je wot Europy hač do wuchodneje Azije rozšěrjena, při čimž wot płoniny hač do wysokich horow wustupuje.
Truskalcowy dźećel
Truskalcowy dźećel (Trifolium fragiferum) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Bahnowa syćina
Bahnowa syćina (Juncus subnodulosus, syn.: Juncus obtusiflorus Ehrh. ex Hoffm.) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Šěroka žerchej
Šěroka žerchej (Lepidium latifolium) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Jurij Młynk
mini|upright|Jurij Młynk
Jurij Młynk ( Georg Möller; * 13. apryla 1927 w Šunowje; † 16. junija 1971 w Drježdźanach) bě serbski basnik, dźiwadłowy a literarny stawiznar a přełožowar.
Aleksandar Vučić
Aleksandar Vučić (kyrilisce Александар Вучић;* 5. měrca 1970 w Běłohrodźe, Juhosłowjanska) je serbiski politikar konserwatiwneje Serbiskeje postupoweje strony (Srpska napredna stranka, SNS) a wot 31. meje 2017 z prezidentom Serbiskeje. Do toho bě hižo wot apryla 2014 ministerski prezident.
Jurij Młynk
Narodźi so w Šunowje jako syn skałarja-chěžkarja a wopytowaše wot 1933 do 1941 ludowu šulu w Konjecach a wot 1941 do 1943 wobchodnu šulu w Kamjencu. W lětomaj 1944 a 1945 bě jako němski wojak w Druhej swětowej wójnje. Po kóncu wójny sta so z nowowučerjom a skutkowaše hač do lěta 1948 jako wučer a šulski nawoda w Ralbicach. Wot 1949 do 1953 studowaše germanistiku, najprjedy we Wrócławju a potom dale (hromadźe ze sorabistiku) w Lipsku. W lěće 1960 promowowaše na Instituće za serbski ludospyt w Budyšinje.
Aleksandar Vučić
Wón je so w Běłohródskim měšćanskim wobwodźe Zemun narostł a studowaše prawnistwo na Běłohródskej uniwersiće. W lěće 1993 zastupi do nacionalistiskeje Serbiskeje radikalneje strony a bu k prěnjemu razej woleny do serbiskeho sejma. 1995 sta so w starobje jenož 25 lět z generalnym sekretarom strony. W knježerstwje Mirka Marjanovića bě wot 1998 do 2000 z informaciskim ministrom. 2004 a 2008 přěhra dwójce přećiwo kandidatam Demokratiskeje strony při wólbach za měšćanostu Běłohroda. W lěće 2008 přestupi k nowej stronje SNS Tomislava Nikolića. Wot 27. julija 2012 bě jako naslědnik Ivica Dačić (SPS) zastupowacy ministerski prezident a zdobom hač do septembra 2013 zakitowanski minister.
Jurij Młynk
Jurij Młynk bě wot 1960 do 1969 předsyda Koła serbskich spisowaćelow a wot 1970 hač do swojeje smjerće 1971 nawoda literarnostawizniskeho wotrjada Instituta za serbski ludospyt.
thumb|Row Marje a Jurja Młynkec na Budyskim Mikławšku Wón bě mandźelski Marje Młynkoweje a nan Měrki Mětoweje. Zemrě krótko po swojej mandźelskej w starobje jenož 44 lět w Drježdźanach a bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Aleksandar Vučić
Dnja 2. apryla 2017 doby Vučić absolutnu wjetšinu hłosow při prezidentowych wólbach w Serbiskej.
Kulkata syć
Kulkata syć (Scirpoides, němsce Kugelbinse) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Phil Collins
mini|upright|Phil Collins w lěće 2007
Philip David Charles „Phil“ Collins (* 30. januara 1951 w Chiswick, London) je britiski bubonar, spěwar, spěwytwórc, producent, dźiwadźelnik a awtor kaž tež komponist filmoweje hudźby.
Wón je znaty jako bubonar a spěwar skupiny Genesis (1970–1996) kaž tež jako solowy wuměłc a słuša z wjace hač 250 milionami předatych zynkonošakow k najwuspěšnišim popowym wuměłcam na swěće.
Collins bě trójce woženjeny a ma pjeć dźěći.
Alpski šišmanc
Alpski šišmanc (Alchemilla alpina) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.
Wopis
Alpski šišmanc docpěwa wysokosć wot 10 hač do 20 cm.
Łopjena
Łopjena su rukojte a wobsteja z 5-9 wuskich, na hornim boku zelenych, na kromje a na delnim boku slěbro-předźenokosmatych, prědku zubatych wotrězkow.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Žołtezelene kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 3 mm a steja w hustych kwětnistwach, kotrež su zwjetša krótše hač łopjena.
Stejnišćo
Rosće na silikatowych suchich trawnikach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a sewjerneje Europy rozšěrjena.
Blědozeleny šišmanc
Blědozeleny šišmanc (Alchemilla pallens) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Ćeńka syćina
miniatur|Ćeńka syćina Ćeńka syćina (Juncus filiformis) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Wopis
Ćeńka syćina je lězuca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 40 cm.
Stołpik je ćeńki, šmórnjeny a bjezłopjenowy.
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenjowe łopješka su běłojte a sćeńka kónčkojte. Nošne łopješka su něhdźe tak dołhe kaž stołpik.
Stejnišćo
Rosće na płonych a žórłowych tymjenjach a na mokrych łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Michail Jurjewič Lermontow
thumb|right
Zajacy
Zajacy su porjad cycakow. Su małe, hrymzakopodobne zwěrjata, kotrež maja dołhej wuši a  zadnjej noze a krótku wopušku.
Najznaćišej družinje stej zajac a nukl.
Michail Jurjewič Lermontow
Michail Jurjewič Lermontow ( * 15. oktobra 1814, Moskwa, Ruska, † 27. julija 1841, Pjatigorsk, Ruska) bě wuznamny ruski basnik, spisowaćel a moler.
Pochowa fijałka
Pochowa fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola epipsila, Violaceae).
Mnohopružna wjerba
Mnohopružna wjerba (Salix x multinervis) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Smjerdźaca žerchej
Smjerdźaca žerchej (Lepidium ruderale) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Smjerdźaca žerchej je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Rostlina wosebje při rozrybowanju jara njepřijomnje za urinom smjerdźi.
Stołpiki su horjeka zwjetša rozhałuzowane a jara krótko kosmate.
Łopjena
Delnje łopjena su našćěpane, mjeztym zo hornje łopjena su lědma 2 mm šěroke.
Płody
Owalne truki su sćeńka křidłate a docpěja dołhosć wot 3 mm. Jich stołpiki křiwje wotsteja.
Stejnišćo
Rosće na pućach, na železniskim terenje a na nadróžnych kromach. Ma radšo suche, krute pěskowe, šćerkowe abo hlinjane pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wirginska žerchej
Wirginska žerchej (Lepidium virginicum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Žołtoběły dźećel
Žołtoběły dźećel (Trifolium ochroleucon) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Žołtoběły dźećel wustupowaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 40 cm.
Thomas Jurk
miniatur|Thomas Jurk (2020) Thomas Jurk (* 19. junija 1963 w Zhorjelcu) je sakski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot lěta 1990 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a předsyda parlamentskeho wuběrka za wobswět a ratarstwo. Jako statny minister za hospodarstwo a dźěło a zastupowacy ministerski prezident bě wón mjez 2004 a 2009 čłon sakskeho knježerstwa, zastupowacy ministerski prezident a předsyda sakskeje SPD. W lěće 2013 bu jako načolny kandidat sakskeje SPD do zwjazkoweho sejma woleny.
Čorna syćina
Čorna syćina (Juncus atratus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Thomas Jurk
Wón je ženjeny, nan dweju dźěsćow a bydli we Wuskidźu.
Žołtoběły dźećel
Wopis
Stołpiki su husto kosmate.
Bulank
Bulank (zněmčene zwjetša Bulang) je časte serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:
Žołtoběły dźećel
Łopjena
Łopjena su husto kosmate a třiličbne. Łopješka su dołhojće-lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 3 cm. Pódlanske łopjena njesu rozćehnjeny kónčk.
Marion Junge
Marion Junge (* 24. julija 1963 w Lipsku) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a komunalnopolitiska rěčnica frakcije Lěwicy. Nimo toho je Junge wot 1990 měšćanska radźićelka w Kamjencu.
Hórski šišmanc
Hórski šišmanc (Alchemilla alpigena) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Marion Junge
Diplomowana wučerka bě wot lěta 1989 čłonka SED a po přewróće čłonka PDS a Lěwicy. Wona je bjezkonfesionelna, ženjena a mać dweju dźěsćow.
Baltiska syćina
Baltiska syćina (Juncus balticus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Zubičkaty hryst
Zubičkaty hryst (Camelina alyssum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Antje Hermenau
miniatur|Antje Hermenau (2013)
Kosmaty dźećel
Kosmaty dźećel je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Antje Hermenau
Antje Hermenau (* 3. julija 1964 w Lipsku) je něhdyša sakska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž běše wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanča sakskeho krajneho sejma a předsydka zeleneje frakcije w sejmje. Do toho bě wona hižo mjez 1990 a 1994 čłonka sakskeho sejma a mjez 1994 a 2004 čłonka němskeho zwjazkoweho sejma. Jeje wobydlerski běrow namakaše so w Budyskim starym měsće. Po wólbach w Sakskej 2014, jako bě nastupiła jako načolna kandidatka swojeje strony, wotstupi w septembrje samsneho lěta z politiskich přičin wot zastojnstwa a mandata a w januarje 2015 wozjewi wustup ze strony po 25 lětach.
Wona je ewangelska, ženjena a wot 2006 mać jednoho syna.
Zaječi dźećel
Zaječi dźećel (Trifolium arvense) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). Dalše serbske mjena su habrik, bluwane zelo , wiwawe zelo.
Wšelakołopjenata žerchej
Wšelakołopjenata žerchej (Lepidium heterophyllum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Prawa wanilija
Prawa wanilija (Vanilla planifolia) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Ewangelij po Mateju
Ewangelij po Mateju ( – to euangelion kata Matthaion) je prěnja kniha Noweho Zakonja, jedyn z ewangelijow. Wopisuje žiwjenje, smjerć a zmortwychstanjenje Jězusa.
Hnašecy-Dobruša
Hnašecy-Dobruša ( Gnaschwitz-Doberschau) běše politiska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž wobsteješe jenož pjeć lět, wot 1994 hač do lěta 1999. Bu wutworjena z dotal samostatneju gmejnow Hnašecy a Dobruša a w lěće 1999 zjednoćena z Husku k nowej gmejnje Dobruša-Huska. Gmejnski zarjad wosta w Hnašecach.
Gmejnske dźěle běchu nimo Dobruše a Huski wsy Běłe Noslicy, Ćěchorjecy a Słónkecy z Hnaščanskeje gmejny a Přišecy a Hrubjelčicy z Dobrušanskeje.
Dudleyowa syćina
Dudleyowa syćina (Juncus dudleyi) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Radšow
thumb|left|upright|Radšowska cyrkej
Wanilija
Wanilija (Vanilla) je ród tropiskich a subtropiskich rostlinskich družinow ze swójby  orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wobsahuje 110 družinow, napřikład sćěhowace družiny:
Radšow
Radšow ( Groß Radisch) je cyrkwinska wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž přisłuša wot lěta 1995 gmejnje Wysoka Dubrawa. Leži mjez 225 a 275 metrami nad mórskej hładźinu pod Monumentowej horu a ma wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Radeschaw je z lěta 1419. W 19. lětstotku słušeše Radšowska wosada k centram starolutherskeje cyrkwje w tych kónčinach Pruskeje.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 510 wobydlerjow, mjez nimi 389 Serbow (76 %). W cyłej Radšowskej wosadźe chodźachu tehdy 352 wosadnych k serbskej a 427 k němskej spowědźi.
Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2 %.
Kłubkojty šišmanc
Kłubkojty šišmanc (Alchemilla glomerulans) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Dešno
Dešno ( Dissen) je delnjołužiska wjes w Błótach sewjernje Choćebuza, kotraž wot lěta 2002 ke gmejnje Dešno-Strjažow słuša. Wjeska leži we wokrjesu Sprjewja-Nysa. We wsy rěči so hač do dźensnišeho tež delnjoserbsce.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 815 Dešnjanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 74,8 %.
Maćica Serbska
thumb|Stary Serbski dom při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach, sydło Maćicy Serbskeje]]
Maćica, kotraž bu na spočatku tež jako zastupjerka serbskich zajimow załožena, je dźensa čłonske towarstwo Domowiny a ma sama 111 čłonow. Tuchwilna předsydka je wot septembra 2020 rěčespytnica Anja Pohončowa.
Zwjazk serbskich wuměłcow
mini|Logo Zwjazka serbskich wuměłcow
Zwjazk serbskich wuměłcow z. t. je zjednoćenje serbskich wuměłcow, kotrež so w lěće 1990 załoži. Čłonstwo wobsteji z něhdźe 100 dźiwadźelnikow, rejowarjow, hudźbnikow, molerjow, spěwarjow a spisowaćelow.
Zwjazk serbskich wuměłcow je jako towarstwo z čłonom Domowiny a zastupuje so wot jednoho sobustawa w jeje zwjazkowym předsydstwje.
Wot lěta 1979 wuhotuje ZSW kóžde lěto mjezynarodny Swjedźeń serbskeje poezije.
Elke Herrmann
Wona bě katolska, ženjena a mać štyrjoch dźěći.
Wuhladko
Wuhladko je połhodźinski telewizijny magacin Srjedźoněmskeho rozhłosa w hornjoserbskej rěči, kotryž so wot 8. septembra 2001 kóždu prěnju sobotu w měsacu z němskimi podtitulemi wusyła. Moderatorka je Bogna Korjeńkowa.
Delnjoserbski wotpowědnik je wusyłanje Łužyca w RBB.
Wotkaz
Strona wusyłanja Wuhladko pola MDR
Kathrin Kagelmann
miniatur|Kathrin Kagelmann
Kathrin Kagelmann (* 15. februara 1965 w Budyšinje) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2004 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a rěčnica frakcije Lěwicy za ratarstwo a zwěrinoškit. Při wólbach 2019 hižo njekandidowaše.
Kagelmann bě wot 1984 čłonka SED. Wona je ženjena, mać třoch dźěći a bydli w Niskej.
Drobnotručkaty hryst
Drobnotručkaty hryst (Camelina microcarpa) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wjertulka
Wjertulka (Spiranthes) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rólny hryst
Rólny hryst (Camelina sativa) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je złota kazylen.
Wopis
Rólny hryst je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač 90 cm.
Kćěje wot meje hač junija. Krónowe łopješka su žołte a docpěja dołhosć wot 4 hač 5 mm.
Truki su krušwojte a docpěja dołhosć wot 7 hač 8 mm.
Stejnišćo
Rosće na žitnych polach, rolach a suchich ruderalnych městnach.
Jan Hippold
mini|upright|Jan Hippold (2013)
Naha wjerba
Naha wjerba (Salix glabra) je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow (Salicaceae).
Jan Hippold
Jan Hippold (* 26. septembra 1974 w Rochlicy) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 11 (Kamjeničanski kraj 2) w sakskim krajnym sejmje.
Žerchej (Cardaria)
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Jan Hippold
Hartmann bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 40,2 % hłosow woleny.
Wón je bjezkonfesionelny, ženjeny a nan dźěsća.
Dobříš
Dobříš je městačko w srjedźnej Čěskej (wokrjes Příbram). Leži 371 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1252.
Přerědka fijałka
Přerědka fijałka je rostlina ze swójby Fijałkowych rostlinow (łaćonsce: Viola schultzii, Violaceae).
Frank Hirche
Hirche bu 2014 jako direktny kandidat swojeje strony z 41,7 % hłosow woleny. Při wólbach 2019 zhubi swój mandat na kandidatku strony AfD.
Zahrodna žerchej
Zahrodna žerchej (Lepidium sativum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wopis
Zahrodna žerchej njesu běłe krónowe łopješka. Ma typiski wóń žercheje.
Frank Hirche
Wón je ženjeny, nan dźěsća a bydli we Wojerecach.
Henning Homann
Henning Homann (* 8. oktobra 1979 w Düsseldorfu) je sakski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje, wot lěta 2009 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik frakcije SPD za dźěćacu a młodźinsku politiku a demokratisku kulturu.
Wón je bjezkonfesionelny, nježenjeny a bydli w Roswinje.
Bórkowy
Bórkowy ( Burg) su wjes a gmejna w Błótach, we wokrjesu Sprjewja-Nysa (Braniborska, Němska). Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Jedna so wo najwjetšu wjes w samych Błótach a wuznamny turistiski centrum. Bórkowy su zarjadniske sydło Bórkowskeho hamta, kotremuž přisłuša pjeć dalšich gmejnow.
Law
Law (Panthera leo) je rubježne zwěrjo. Wón je žiwy w Africe a w dźělu južneje Azije.
Błyšćata syćina
miniatur Błyšćata syćina (Juncus articulatus) je rostlina ze swójby syćinowych rostlinow (Juncaceae).
Bórkowy
Geografija
thumb|left|Bismarckowa wěža na Hrodowskej horje Gmejna nadeńdźe so 15 kilometrow sewjerozapadnje Choćebuza a wosom kilometrow sewjerowuchodnje Wětošowa we wuchodnym dźělu Błótow. Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Prizaŕske Bórkowy (Burg-Kolonie), rozbrojene Kupaŕske Bórkowy (Burg-Kauper) a Myšyn (Müschen) ze sydlišćom Pawlikojc Młyn.
Stawizny
thumb|left|Dwurěčny napis při nalutowarni (delnjoserbsce žarjabnica) Mjeno wjeski wotwodźuje so wot staroserbskeho zapřijeća za jehlinowy lěs (bork). 1315 so Borkowy prěni raz pisomnje naspomnichu. Wo wjele starša hač sydlišćo je Hrodowa hora, kotraž hižo něhdźe we wosmym abo dźewjatym lětstotku nasta. Tež Serbja tutón nasyp wobsydlichu. W 10. lětstotku bu pak wot Němcow doskónčnje zničeny. Wo Hrodowej horje eksistuja mnoho serbskich bajkow a powědkow. Prěnjotnje wobsta jenož wjesny dźěl Wobsedne Bórkowy (Burg-Dorf). W prěnjej połojcy 18. lětstotka nasta rozbrojene sydlišćo Kuparske Bórkowy a srjedź 18. lětstotka přidružichu so Prizarske Bórkowy.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki mějachu Bórkowy srjedź 1880tych lět 4506 wobydlerjow, z nich 4106 Serbow a štyri sta Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 41,4 %, při čimž bě podźěl w Prizarskich Bórkowach (67,4 %) a Kuparskich Bórkowach (47,2 %) wyši hač we wsy samej (29,4 %).
Kubłanje
Na zakładnej šuli w Bórkowach so WITAJ-wučba poskića, na wyšej šuli serbšćina jako cuza rěč.
Kerčkaty dźećel
Kerčkaty dźećel (łaćonsce: Dorycnium germanicum) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Eva Jähnigen
mini|Eva Jähnigen, 2012 Eva Jähnigen (* 2. nowembra 1965 w Drježdźanach) je sakska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž je wot septembra 2015 přirjadnica za wobswět a komunalne hospodarstwo w krajnej stolicy Drježdźanach. Do toho bě wot 2009 do 2015 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma.
Błyšćata husowka
Błyšćata husowka (Arabis soyeri) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Anja Jonas
Anja Jonas (* 16. nowembra 1973 w Lipsku) je sakska politikarka Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kotraž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a přirodopolitiska rěčnica frakcije FDP. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat.
Wona je bjezkonfesionelna, ženjena a mać dweju dźěsći.
Bušenka
Bušenka (tež Nowa Smjerdźaca; Neu-Schmerlitz) je małe sydlišćo w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotrež ma jenož jednoho jeničkeho wobydlerja. W lětomaj 2014/15 bě samo njewobydlene. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži 145 m nad mórskej hładźinu w lěsu mjez Debricami na sewjerozapadźe a Smjerdźacu na juhowuchodźe. Bušenka bě hač do lěta 1974 wjesny dźěl Šunowa, po tym słušeše do Ralbičanskeje gmejny.
Stawizny
Hižo 1780 wobsteješe na tutym městnje wosrjedź Klóšterskeho lěsa hosćenc z móžnosću přenocowanja, po kotrymž bu městnosć pomjenowana. W lěće 1855 wobsteješe Bušenka z pjeć domskich z cyłkownje 22 wobydlerjemi.
Stara Bušenka, kotraž steješe naprawo puća do Debric, wotpali w lěće 1918 a njebu znowa natwarjena.
Twjerdy dźećel
Twjerdy dźećel (łaćonsce: Dorycnium herbaceum, něm. Krautiger Backenklee) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Miro Jennerjahn
Miro Jennerjahn (* 31. měrca 1979 w Berlinje) je sakski politikar Zwjazka 90/Zelenych, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho studowaše mjez 1998 a 2005 politiske wědomosće na Swobodnej uniwersiće w Berlinje. Při wólbach 2014 njebu hižo woleny.
Žołtoběły dźećel
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, na suchich łuhojtych łukach a na lěsnych kromach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž na sewjer hač do Jendźelskeje, južneje Pólskeje a južneje Ruskeje wustupuje.
Jurij Kral
mini|upright|Jurij Kral
Jakub Jurij Kral ( Jacob Georg Krahl; * 16. apryla 1864 w Radworju, † 27. nowembra 1945 we Worklecach) bě serbski katolski farar, słownikar a gramatikar.