cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wšědny kokakerk
Wšědny kokakerk (Erythroxylum coca) je rostlina ze swójby kokakerkowych rostlinow  (Erythroxylaceae).
Podkarpatske wojewódstwo
Podkarpatske wojewódstwo ( Województwo podkarpackie) je wojewódstwo pod Karpatami na juhowuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom jeničke wulkoměsto je Rzeszów. Druhe wuznamne města su Przemyśl, Stalowa Wola a Mielec.
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow.
Podkarpatske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe z Ukrainu a na juhu ze Słowakskej. Najwjetša rěka je San.
Nikol Pašinjan
mini|upright|Nikol Pašinjan (2019)
Hižo po demonstracijach přećiwo Sargsjanej w lěće 2008 bu Pašinjan zajaty a přebywaše tři lěta w jastwje. Wot 2012 bě zapósłanc armenskeho parlamenta.
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito (* 25. meje 1892 jako Josip Broz w Kumrovecu w dźensnišej Chorwatskej; † 4. meje 1980 w Ljubljanje) běše juhosłowjanski komunistiski politikar, partizanski wjednik, předsyda Juhosłowjanskeje a wuznamna figura mjezynarodneje politiki.
Wón bě sedme dźěćo Franja Broza a Marije Brozoweje. Jeho nan Franjo Broz běše Chorwat a jeho mać Słowjenka. Josip Broz chodźeše dźěl swojeho dźěćatstwa w Posredźe po prošenju a pozdźišo na zakładnu šulu w Kumrovecu. Njeje pak hižo do druheje rjadownje postupił. 1905 wopušći šulu a w lěće 1907 započa jako mašinski wučomnik w Sisaku dźěłać. Tam dósta wědomje za wažnosć dźěła a je prěni raz 1. meju jako dźeń dźěła sławił. W lěće 1910 zastupi do Socialnodemokratiskeje strony Chorwatskeje a Słowjenskeje.
1937 wuzwoli so na generalneho sekretara Komunistiskeje strony.
Z lěta 1943 bě Josip Broz (z partizanskim přimjenom Tito) prezident "Antifašistiskeje rady narodneho wuswobodźenja", kotraž přewza wot 1945 prowizoriske knježerstwo we wot fašistow wuswobodźenych kónčinach. W samsnym lěće bu ministerski prezident a zakitowanski minister Zwjazkoweje republiki Juhosłowjanskeje. 1953 přewza funkciju statneho prezidenta, kotraž spožči so jemu 1963 na čas žiwjenja.
Pyšny indigo
Pyšny indigo (Amorpha fruticosa) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Pyšny indigo je zrunany kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 3 m. Jeho młode wurostki su mjechko kosmate, pozdźišo so pak wobnažuja.
Łopjena
Měnjate łopjena su 9ličbnje hač 25ličbnje njeporowje pjerite a docpěja dołhosć wot hač do 30 cm. Jich stołpik docpěje dołhosć wot 2 hač do 4 cm. Łopješka su dołhojće-owalne hač eliptiske, njesu prědku krótki kałačowy kónčk a docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 4 cm. Jich kroma je hładka. Na delnim boku na spočatku su swětłošěrje kosmate, ale so skoro wobnažuja.
Pódlanske łopješka su wusko-linealne a hižo krótko po rozwiću łopjenow wotpadnu.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta, rědko hač do septembra. Kćenja su małke a steja w 7 hač 15 cm dołhich, zrunanych, nakónčnych kićach abo dwójnych kićach. Jenož šěroka chorhojčka eksistuje wot typiskich krónowych łopješkow, mjeztym zo pódlanskej křidlešce a čołmik faluja. Wona je purpurmódra hač módrowioletna. Próšniki su žołte.
Płody
Płody njejsu typiske łušćiny, ale jednosymjenjowe, nabok wopłonjene, zmoršćene worješki. Jich sćěna je hruba.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lisćowych lěsach, na kromach, w prerijach a w suchich kerčinach. Ma radšo suche pódy.
Wužiwanje
Rostlina so jako pyšnu drjewinu plahuje.
Mały hróšnik
Mały hróšnik je kerk ze swójby łušćinowcow (łaćonsce: Caragana frutex, Fabaceae).
Molėtai
thumb|left
Molėtai je městačko w Utenskim wobwodźe na wuchodźe Litawskeje. Je zarjadniske sydło Molėtaiskeho rajona.
Leži něhdźe 35 kilometrow južnje Uteny a 65 kilometrow sewjernje Vilniusa.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1387 we wopismje pólskeho krala prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1539 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 81 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Hadrut
thumb|left
Hadrut ( Հադրութ; ) je wjes na zapadźe Azerbajdźana a město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Nahórski Karabach. Leži něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Stepanakerta.
Ma wokoło tři tysac wobydlerjow.
Čerwjeny malenowc
Čerwjeny malenowc (Rubus idaeus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow. Płód so malena mjenuje.
Wopis
Čerwjeny malenowc je w lěće zeleny, zrunany kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 0,6 hač 2 m.
Stołpik je dwulětny, wodrjewjowacy, na spočatku módrje zwobručowany a njese čerwjene ćernje z dołhosću wot 2 mm.
Jeho wurostki su hładke, kałate a čerwjenojće-brune.
Łopjena
Łopjena su tři-ličbnje hač sydom-ličbnje pjerite. Łopješka su rězane, swětło-zelene, na delnim boku běłopjelsćojte a hornim boku swětło-zelene a docpěja dołhosć wot 10 cm. Pódlanske łopješka su nitkojte.
Płody
Čerwjeny kompleksny kamjentny płód je po žnach znutřka dudławy a wobsteji z wjele płodźikow. Jara aromatiske płody su čerwjene, rědko běłe abo žołtojte a stejachu jako dźiwi sad hižo na jědźnej cedli ludźi za čas kamjentneje doby. Zrały płód so wot kćenjoweje wóski pušća. Płody buchu wot zwěrjatow, předewšěm wot ptačkow rozšěrjena.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych swětlinach, lěsnych pućach, skalnych walankowych polach a składźišćach za drjewo. Preferuje włóžne, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je cirkumpolarnje, w cyłej Europje, w juhu jenož w horinach, w Aziji a Sewjernej Americe rozšěrjena.
Wužiwanje
Płody so njewarjene jědźa, abo za zhotowjenje marmeladow wužiwaja. Wone wobsahuja witamin C, citronowu kisalinu, cokor a pektiny.
Z łopjenow da so hojenski čaj zhotowić.
Lipsčanska rěpnica
Lipsčanska rěpnica (Oenothera deflexa) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wukrančicy
Wukrančicy ( Weigersdorf) su wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc a słušeja wot 1995 ke gmejnje Wysoka Dubrawa. Leža 167 m nad mórskej hładźinu a maja wobydlerjow. Wjes je sydło starolutherskeje wosady St. Trinitatis.
Susodne wjeski su Lipinki na sewjerowuchodźe, Hornje Brusy na juhowuchodźe, Zubornica na juhu a Dubo na sewjerozapadźe.
Stawizny
thumb|left|upright|Cyrkej we Wukrančicach Prěnje historiske naspomnjenje jako Wecnandisdorff je z lěta 1334. Mjez 1848 a 1854 bě Jan Kilian z Wukrančanskim fararjom. Wosada słušeše w tym času k srjedźišćam starolutherskeje cyrkwje w južnych kónčinach Pruskeje a k wuchadźišćam serbskeho wupućowanja do Ameriki.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 625 wobydlerjow, mjez nimi 530 Serbow (85 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 25,4 %. Při starolutherskej cyrkwi a při starej šuli nadeńdu so hišće serbske napisy.
Wukrančicy maja dwaj kěrchowaj, starolutherski zady cyrkwje a gmejnski při južnej kromje wsy.
Zažna chudobka
Zažna chudobka (Erophila verna ssp. praecox) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Prezident Zwjazkoweje republiki Němska
Prezident Zwjazkoweje republiki Němska (Zwjazkowy prezident) je najwyši dostojnik němskeho stata, kotryž so wot Zwjazkoweje zhromadźizny na pjeć lět woli. Tuchwilny prezident je wot 19. měrca 2017 Frank-Walter Steinmeier.
thumb|Standarta prezidentow Zwjazkoweje republiki Němska
Ječmjeń
Ječmjeń (Hordeum) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kaledźinowa wjerbička
Kaledźinowa wjerbička (Physocarpus opulifolius) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Dźankoj
Dźankoj ( a ; ) je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži někak 90 kilometrow sewjerowuchodnje Simferopola. Dźankoj je wuznamne železniske křižowanišćo, přez kotrež wjedźetej dwukolijowa čara Moskwa–Charkiw–Zaporožje–Dźankoj–Simferopol–Sewastopol a jednokolijowa čara Mykolajiw–Cherson–Dźankoj–Feodosija/Kerč.
7. februara
7. februara abo '''7. małeho róžka''' je 38. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 327 dnjow (328 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Dźankoj
Město ma wjace hač štyrceći tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1855 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Dźankoj kaž cyła Krim de facto k Ruskej.
7. februara
Narodniny
mini|upright=0.4|[[Fryco Latk (* 1895)]]
Wumrěće
mini|upright=0.4|[[Vuk Stefanović Karadžić († 1864)]]
Slěbro
mini|Pjeć kilogramow slěbra
Slěbro je chemiski element ze symbolom Ag a rjadowej ličbu 47. Wone słuša k přechodnym metalam. W periodowym systemje steji słěbro w 5. periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupina 11) resp. koporowej skupinje. Elementowy symbol Ag je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa argentum za „slěbro“. Slěbro je jedyn z drohometalow.
Wone je mjechke, derje formujomny ćežkometal, kotryž ma najlěpšu kmanosć elektriskeho powoda wot wšěch elementow a najlěpšu kmanosć powoda ćopłoty wot wšěch metalow.
Čłowjek wužiwaše slěbro něhdźe wot pjateho lěttysaca do Chrystusa. Sčasami płaćeše jako drohotniše hač złoto. W srjedźowěku hrajachu Rudne horiny wulku rólu při wudobywanju slěbra w srjedźnej Europje, pozdźišo bu wjetšina slěbra wudobywana w Južnej Americe.
Heidelberg
Heidelberg je němske wulkoměsto na sewjerozapadźe Badensko-Württembergskeje při rěce Neckar. Ma něhdźe 150 tysac wobydlerjow a je z tym pjate najwjetše město Badensko-Württembergskeje.
Karol Duchoň
Karol Duchoň (* 21. apryla 1950, Galanta; † 5. nowembra 1985 w Bratisławje) bě słowakski spěwar.
Žiwjenjoběh
Mać Karola Duchoňa, Oľga, pochadźała z Báčskeho Petrovca, nan bě direktor strojotwarstwoweho kubłanišća w Galante. Na zakładnej šule w Galante bě jeho sobušulerka (nětko znata słowakska spěwarka) Eva Máziková. Po skónčenju zakładneje šule, Karol Duchoň studowaše na techniskej wysokej šuli w Partizánskom, kotruž njedokónčił. Wjace so wěnowaše hudźbje, spěwej a hrě na gitaru. Studij přetorhnył za čas dowole staršeju w Juhosłowjanskej, hdyž wotešoł wustupować z orchestrom Jaroslava Mikulu do wukraja.
W lěću 1968 so spóznał z Robom Kazíkom, kotryž měł tehdy bitowu skupinu The Ice Boys (Lodowi mužojo). Sobu započeli zahrać na rozdźělnych zarjadowanjach, nimo toho tež na čajowych wječerjach w klubje w Zlatých Moravciach. W lěću 1969 Karol Duchoň započał spěwać z Evou Mázikovou w skupinje Braňa Hronca. W telewizji wustupił ze swojej prěnju pěsnju w programje Malá televízna hitparáda. Pěseń so wołała „Uber pary“ (bě to coververzia hita „Sugar, sugar“ wot skupiny The Archies ze słowakskim tekstom Alexandra Karšaya). Duchoňow spěwarki debit sputał zjawnosć a za Karola so započeli zajimać słowakske profesionalne hudźbne komponisća a tekstarjo. Nimo orchestra Braňa Hronca pozdźišo sobu dźěłał tež z orchestrom Juraja Velčovského.
W lěću 1970 Karol Duchoň spěwał prěni raz na Bratislavskej lýre. Wustupił ze składbu – „Kto má ťa rád“ z hudźbu awtora - Pavla Zelenaya a tekstom Milana Lasicu. Tež hdyž tuta pěseń sej njewudobyła žane myto, toto wustupjenje bě spočatk jeho profesionalneje kariery. Karol Duchoň započał sobu dźěłać z spěwarku Evu Kostolányiovu, sobu z kotruž w lěću 1973 sej wudobyli Striebornú Bratislavskú lýru za interpretaciju pěsnje „Chvála humoru“ (hudźba: Igor Bázlik, tekst: Tomáš Janovic). W lěću 1974 Karol Duchoň sej wudobył za interpretaciju pěsnje „Zem pamätá“ wot awtorow Pavla Zelenaya a Tibora Grűnnera) ocenenie Zlatá Bratislavská lýra a w mjezynarodnym wubědźowanju Bronzovú Bratislavskú lýru za tu wěstu pěseń. w tutym lěću załožił swoju kapału z mjenom Prognóza.
W lěću 1975 so Karol Duchoň předstajił w Tokiju, hdźež spěwał pěseń „Čardáš dvoch sŕdc“ z hudźbu Petra Hanzelyho a tekstom Ľuboša Zemana. Ľuboš Zeman jeho na wustupjenje do Tokija tež přewodźił. Pěseń so publikumej jara spodobała. Hačrunjež tekst njerozumili, muzikalne zajimała. W tutej dobu Karol zwěsćował wuspěchi w rozhłósu, telewiziji tež na koncertach.
W lěću 1976 nahrał Karol Duchoň w Němskej swój prěni album při towarstwje RCA. Němska kritika reagowała pozitiwne na jeho spěw a pomjenowali jeho „Slovenský Tom Jones“. W Němskej naspěwał wjacore pěsnje w němčinje např. „Edelttraut“, „O Maria“, „Las uns ein Nacht lang tanzen“, „Sonnenblumen blühen“,… W lěću 1977 započał wustupować ze skupinu Ľuba Beláka.
W 1980tych lětach započa Karol Duchoň zhromadne dźěło z orchestrom VV-Systém Vlada Valoviča a pozdźišo wot lěta 1982 ze skupinu Za-ja-ce kapałnika Pavla Zajáčka.
Karol Duchoň naspěwał někotre duety ze znatymi spěwarjemi jako su na přikład Marcela Laiferová („Kamenný kvietok“), Dušan Grúň („Elena, ty si život môj“, „Vonia kakao“), Jana Kociánová a druhe. Wjele koncertował tež w wukraju - w Němskej, Sowjetskim zwjazku, Šwicarskej, Francoskej, Pólskej, Madźarskej, Bołharskej, na Kubje, abo w Somaliskej.
Přirunanje „Slovenský Tom Jones“, kotrež sy wusłužił wot němskich kritikow so hač do dźensnišeho přiwzało tež na Słowakskej. Swoje wobdźiwanje přirodnemu talentej tutoho spěwarka po jednym wustupjenju w Banskej Bystrici na wubědźowanju Bystrické zvony wuprajił tež čěs(kosłowaks)ki sołobik Karel Gott.
Priwatnje
W lěću 1973 so ženił z Elenu Šurákovu, potom so jim narodźiła dźowka Danka. Pozdźišo so sobu rozwjedli. W lěću 1985 so ženił druhi króć - z hudźbnej režiserku Alenu Čermákovu.
Karol Duchoň bě čłowjek ze zmysłom za humorom, kotryž rady zabawjał druhich, bě jara dobrodušny a rady hinašim pomhał. Žiwy bě spěšnje, njechał ničo skomdźić abo njedožiwić. Měł złe wašnje žiwjenja a to so podpisało na jeho přezažnym wotchadźe. Zemrěł 5. nowembra 1985 w Bratisławje.
Sorabija
Sorabija je studentske towarstwo w Lipsku. Załožiła je so wona na 10. decembra 1716 jako prědarske towarstwo.
Prěnje 50 lět
Dwaj lětstotkaj po reformaciji bě so Lutherowe žadanje, ewangelij cyłemu ludej w maćernej rěči spřistupnić tež w serbskej Łužicy přesadźiło. Serbscy studenća teologije na Alma Mater Lipsinensis žadosćachu za zwučowanjom w maćernej rěči, zo bychu móhli pozdźišo we Łužicy prědować. Najprjedy napisachu woni – wurazne pozbudźowanje jednotliwych profesorow k tomu dopomha – serbske prědowanja a přednjesechu sebi tute mjez sobu. Dnja 10. decembra 1716 załoži na to šěsć serbskich studentow duchownstwa pod nawodom Hadama Zachariasa Šěracha a z dowolnosću senata Alma Mater prěnje serbske towarstwo docyła: "Wendisches Predigerkolloquium". Zasada kaž tež postrowjenje bě: "Soraborum saluti!"
Dekanat teologiskeje fakulty dowoli towarstwu "Wendisches Predigerkolloquium" sobotu wot 13.00 hač do 14.00 hodźin w cyrkwi swjateho Pawoła prědować zwučować. W sćěhowacych lětach pak towarstwowe žiwjenje skoro dospołnje wusny; Euforija spočatka bě wučerpana. Nowe impulsy 1728: W Budyšinje bě wušła prěnja dospołna ćišćana biblija. Na to rozsudźi so mnoho serbskich młodźencow za studij teologije. Towarstwowe žiwjenje zaso wotući a so wobstajnje dale wjedźeše - wosebje serbske prědowanske zwučowanja.
Z lěta 1755 přiwzachu so tež serbscy studenća druhich fakultow a zajimowani němscy studenća jako wurjadni sobustawojo do towarstwa. Bórze wutwari so tež skutkowanje towarstwa: Njezwučowachu so jenož prědowanja, ale přełožowachu so tež teksty wosebje z němčiny do serbšćiny. Tute přednjesechu so na měsačnych zetkanjach a so diskutowachu. Dale připołožichu sebi - bjez dwěla po přikładźe towarstwa swobodnych murjerjow - slěbornu trianglu z napismom "Soraborum saluti". Značka smědźeše so jenož k towarstwo-internym přiležnosćam nosyć. Tajke tajne počinanja pak so kurwjerchowskemu krajnemu knježerstwu w Drježdźanach njelubjachu, tohodla sćaza rektor Dr. Plaz na jeho přikaz w lěće 1765 wšitke znački.
Dalše něhdźe 50 lět
W jubilejnym lěće 1766 da towarstwo "Wendisches Predigerkolloquium" krótke stawizny swojeho mjeztym 50-lětneho wobstaća ćišćeć. Dźeń załoženja swjećeše so z božej mšu w Pawołej cyrkwi; přizamknyštej so swjedźenska rěč a jědź. Mjeztym dósta prědarske towarstwo tež podpěru z Łužicy: někotři serbscy duchowni, mjez nimi tójšto z bywšich sobustawow kaž Jurij Mjeń z Njeswačidła, pisachu list na prěnjeho profesora teologiskeje fakulty, wěsteho Christiana Augusta Crusiusa, w kotrymž jeho prošachu předsydstwo prědarskeho towarstwa přewzać. Crusius próstwu přiwza. Wot toho časa měješe prědarske towarstwo stajnje profesora za prezesa, kotryž njewodźeše jenož zwučowanja, ale so tež powšitkownje wo prawidła a porjad towarstwoweho skutkowanja staraše a přez swoju reputaciju njemało nahladnosć powyši.
Wot toho wothladajo pak piše Korla Awgust Jenč w swjedźeńskim pismje k 150. jubilejej towarstwa, zo w sćěhowacym času liwkosć a njeporjad přiwzaštej. A jako 1773 najwjetši dźěl sobustawow towarstwa Lipsk wopušći, dyrbješe so prědarske towarstwo samo rozpušćić. Hakle w lěće 1778 dźěławosć zaso wožiwi. Prěnje zjawne serbske prědowanske zwučowanje wotmě so znowa w Pawołej cyrkwi, kaž bě to z lěta 1716 z wašnjom. Potom přizamkny so swjedźeń z wječerju, hudźbu, piwom a tobakom, kaž Jenč to wopisuje.
Hač do spočatka 19. lětstotka so prědarske towarstwo z měnjatej angažowanosću dale wjedźeše a wuwi čiłe wědomostne dźěło. Pod wjednistwom profesora Carusa bu towarstwo w lěće 1807 rozšěrjene, štož wuskutkowaše so njesměrnje na přichod: Sprěnja poskići so němskim studentam, kotřiž běchu hač dotal jenož wurjadni sobustawojo, móžnosć, so z połnohódnimi sobustawami stać. Zdruha přemjenowa Carus "Wendische Predigergesellschaft" - prawdźepodobnje pod wliwom Zhorjelskeje Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow – do "Lausitzer Predigergesellschaft" a da střeća dweju staršeju (seniorow) wolić: jednoho za serbske, tamneho za němske naležnosće. To bu trěbne, dokelž njepřińdźe wjac telko serbskich studentow do Lipska, kaž hišće před lětami; w lěće 1809 na přikład njebě něhdźe dwě njedźeli ani jedyn Serb sobustaw towarstwa.
W šmjatańcy napoleonskich wójnow dźěławosć towarstwa znowa wolemi.
Najpłódniši čas
Z ćim wjetšim entuziazmom bu "Lausitzer Predigergesellschaft" w lěće 1814 wožiwjena. Najprjedy poča so natwarjeć zamóženje towarstwa, kotrež so tež w dalšim času rozmnoži. Zo by so zaměrnišo a efektiwnišo wědomostnje dźěłać móhło, załožichu so mnohe dalše podtowarstwa, kotrymž tak mjenowani subseniorojo předstejachu: Tak eksistowaše na přikład eksegetiske, homilitiske, psychologiske, filologiske a katechetiske towarstwo. Wosebje intensiwnu dźěławosć wuwi serbske towarstwo SORABICUM respektiwnje SORABIJA. Tak započa so pod seniorom Handrijom Lubjenskim serbsko-němski słownik zestajeć. W dwacetych lětach, jako Handrij Zejler w Lipsku studowaše, zesylni "Sorabija" swoju aktiwitu: Serbske ludowe spěwy, přisłowa a bajki so hromadźachu, sobustawojo komponowachu, basnjachu, spisachu serbske pojednanja a wudawachu mjez 1826 a 1828 rukopisnu tydźensku nowinu "Serbska Nowina".
Přez dalše wotewrjenje smědźachu z lěta 1844 tež mužojo, kotřiž njepochadźachu z Łužicy, do towarstwa zastupić. Tući dóstachu wot 1851 samo połne prawa.
Bijaca korporacija
Ale kak jara smědźeše so nowym prudam, w kotrychž so dale bóle zwjazkownosć manifestowaše, wotewrić? Wotmołwa na prašenje bu ćim nuzniša, čim bóle w druhej połojcy 19. lětstotka zwjazki rozkćěwachu. Wone skoro wšitke druhe studentske zjednoćenstwa wustorčichu. Prědarske towarstwo prócowaše so spadowaceje ličby sobustawow dla swoju atraktiwnosć zwyšić, ale problematiske wosta, hač hodźi so zwjazkowe wašnje žiwjenja bjeze wšeho na prědarske towarstwo přenjesć.
Naposledk so towarstwo modźe podwoli. "Lausitzer Predigergesellschaft" so sta z bijacej korporaciju – 1899 so prěnje tesakowanje wotmě. W samym času załoži so, kaž bě to za tajke zwjazki z wašnjom, t. mj. "Altherrenverband", kotryž polěpši financielnu situaciju towarstwa. Tak zamó zwjazk 1908 do swojeho domu zaćahnyć. Hladajo na 500-lětny jubilej uniwerzity da sej towarstwo 1909 nowe mjeno: Wot toho časa mjenowaše so wone jenož hišće "Sorabija". Mjeno měješe bóle łužiski pochad sobustawow wuzběhnyć hač přisłušnosć k serbskemu ludej.Z tutym noworjadowanjom pak so wědomostne a wobsahowe dźěło pomjeńši, doniž so spočatk 20. lětstotka cyle njezhubi. Jako mały zwjazk pak měješe so "Sorabija" w sćěhowacych lětach jara ćežko, dokelž dyrbješe so napřećo druhim zjednoćenstwam přesadźić.
Po změnje
Wot lěta 1991 eksistuje "Sorabija" jako zapisane towarstwo nic jenož serbskich studentow. Tež nimale 300 lět po załoženju je hłowny nadawk pěstowanje serbskeje rěče a nałožkow. Kóžde lěto swjeći so na přikład kermuša, chodojtypalenje, mejemjetanje abo druhe serbske nałožki. Tam a sem přeprošuja so tež znaći serbscy spisowaćeljo na literarne wječorki.
Tuchwilu ma "Sorabija" Lipsk 26 aktiwnych sobustawow a jednoho čestneho sobustawa.
Holanska jahodka
Holanska jahodka (Vaccinium myrtillus) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae).
Wopis
Holanska jahodka je w lěće zeleny małoróstny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 15 hač do 50 cm. Rostlina je sylnje rozhałuzowana.
Ma wótro hranite, w zymje zelene hałuzy.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač (junija) awgusta. Kulowate kćenja steja po jednym w łopješkowych rozporach. Króna docpěje dołhosć wot 4 hač 7 mm a je zelenojće hač blědźe róžojće abo purpurowje přeběžane.
Płody
Płód je jahoda z módročerwjenym mjasom a docpěje wulkosć wot 5 hač 8 mm. Aromatiske płody wobsahuja cokor, płodowe kisaliny, třěski, anthocyanowe barbizny, flavonoidy a witaminy.
Čerstwje wone skerje wotwodźejo skutkuja, mjeztym zo sušene a jako brěčku běhawu złahodźuja.
Stejnišćo
Rosće w lěsach, tymjenjatych holach a hórskich holach. Ma radšo čerstwe, małowutkate, małobazowe, tež drjebiznowe abo płonodnowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž wustupuje w Alpach nad 2500 m, w Pyrenejach, na Korsice, w Apenninach a horinach Balkanskeje połkupy.
Wužiwanje
Jahody so k brěčce, winu, želejej, marmeladźe a kompotej předźěłuja.
Nalětnja chudobka
Nalětnja chudobka (Erophila verna) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je ničotka.
Wopis
Nalětnja chudobka je jednolětna rostlina, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 hač do 15 cm. Wona je něžna a wutwori spódnju rozetu.
Stołpiki su bjezłopjenowe a njerozhałuzowane.
Łopjena
Łopjena su klinojte, cyłokromne abo tróšku zubate a na hornim boku kosmate. Wone docpěwaja dołhosć wot hač do 3 cm.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su běłe abo róžojte a steja na spočatku w hustych, pozdźišo w čumpatych kićach. Štyri krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 5 mm.
Płody
Płody su owalne, nahe a wopłonjene truki, kotrež docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 12 mm. Wone wobsahuje mnoholičbne symjenja a maja šěroku, swětłu dźělensku sćěnu.
Wšědna bukwica
Wšědna bukwica (Stachys officinalis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjena su dobra přeslička, pomjatkowe zelo, serpinka a botentki. Družina so prjedy rodej Betonica přirjadowaše.
Nalětnja chudobka
Stejnišćo
Rosće na rolach, pućach, murjach, kolijowych připrawach, třěchach, suchich a pěskowych trawnikach, pustych płoninach.
Wšědna bukwica
Wopis
Wšědna bukwica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm. Rostlina je na spódku wodrjewjena.
Stołpik njese 1-3 pory lisćowych łopjenow.
Nalětnja chudobka
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wšědna bukwica
Łopjena
Spódnje łopjena su dołho stołpikate a wusko-jejkojte.
Nalětnja chudobka
Podobny ród
Při skalinkach (Draba) krónowe łopješka njejsu rozpačene.
Wšědna bukwica
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja su ćěmnoróžojte a docpěwaja dołhosć wot 8 hač 15 mm. Hornja hubka je nimale płona. Tworja huste, kłosojte kwětnistwo, kotrež steji na kóncu stołpika.
Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach, hórskich łukach a holach. Preferuje włóžne, bazowe, často małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač do Skandinawiskeje rozšěrjena.
Mikławš Jacsławk
Mikławš Jacsławk ( Nikolaus Jaczwauk; * 3. februara 1827 w Nowoslicach, † 29. julija 1862 w Njebjelčicach) bě serbski duchowny, basnik wótčinskeje lyriki a satiriski spisowaćel. Wustudowawši w Praskim Serbskim seminarje sta so z kapłanom w Njebjelčicach.
Žiwjenje
Jacsławk narodźi so jako syn Nowosličanskeho ratarja a wopytowaše najprjedy gymnazij w Chomutovje. Wot 1845 do 1852 bě chowanc Serbskeho seminara a wot 1845 do 1847 šuler němskorěčneho Małostronskeho gymnazija. W lětomaj 1847/48 bě chorosće dla dlěši čas doma we Łužicy. Po nawróće do Prahi studowaše wot 1848 do 1852 tamle filozofiju a teologiju.
Skutkowanje
Mikławš Jacsławk bě sobuzałožer Praskeho serbskeho towarstwa Serbowka a wot 1850 do 1852 jeho starši. Swoje prěnje, hłownje romantiske, basnje podawaše do Kwětkow, wot 1848 tež do Jutnički, hdźež bě jedyn z najaktiwnišich sobudźěłaćerjow. Z čěšćiny přełoži Tylowe powědančko Šwanda dudak (1850) a pěseń Pod hrodźišćom niže klóštra.
W rewoluciskim času mjez 1848 a 1850 napisa někotre satiriske fejetony a skicy, mjez nimi Zaječu zhromadźiznu (1849), parodiju na Narodnu zhromadźiznu w Frankobrodźe. 1855 předpołoži Maćicy Serbskej 200 stronow wobšěrnu knihu Powěsće z Delan, kotraž pak njebu wozjewjena a kotrejež manuskript so na njeznate wašnje zhubi.
Sam bě wot 1847 čłon Maćicy a w lětomaj 1854/55 jeje wuběrkownik.
Marokko
Marokko ( المغرب al-Maghrib = „zapad“; tamazight ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ Elmaɣrib abo ⵎⵓⵕⵕⴰⴽⵓⵛ Muṛṛakuc) je njewotwisne kralestwo na sewjerozapadźe Afriki. Stolica je Rabat, dalše wulke města su Casablanca, Marakeš a Agadir.
Arabski kraj je wot lěta 1956 njewotwisny a po wustawje z lěta 1992 konstitucionelna monarchija. Oficielna statna nabožina je islam, kotremuž přisłuši wjace hač 98 % ludnosće.
Geografija
mini|left|Mošeja Koutoubia w [[Marakešu]] Marokko je přez wuski Gibraltarski přeliw wot europskeje twjerdźe dźělene. Susodne kraje su na wuchodźe Algeriska, na juhu wot Marokka wobsadźena Zapadna Sahara a na sewjerje dwě małej španiskej eksklawje Ceuta a Melilla. Na zapadźe twori Atlantiski ocean přirodnu hranicu, na sewjerje Srjedźne morjo.
Najwyše hory Marokka nadeńdu so w horinach Atlas, kotrež so přez cyły kraj rozpřestrěwaja.
Kokornakowe rostliny
Kokornakowe rostliny (Aristolochiaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
Wobsteji z dweju podswójbow. Asaraceae prjedy je so jako swójska swójba wobhladali, ale nětko so podswójbje Asaroideae přirjaduja.
Tryčk
Tryčk (Ononis) je ród ze swójby łušćinowcow  (Fabaceae).
Družiny
Eksistuje něhdźe 70 hač 80 družinow.
W srjedźnej Europje su sćěhowace družiny:
Dalše družiny su :
Thomas Schmidt
miniatur|Thomas Schmidt (2016)
Thomas Schmidt (* 7. měrca 1961 w Burgstädće) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU), wot lěta 2004 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot julija 2011 městopředsyda frakcije CDU. Nimo toho je wón městopředsyda parlamentskeho wuběrka za wobswět a ratarstwo. Wot 20. decembra 2019 je wón sakski statny minister za regionalne wuwiće w kabineće Kretschmer II. Hižo do toho bě Schmidt wot 2014 jako minister za wobswět a ratarstwo čłon statneho knježerstwa.
Diplomowany agrarowy inženjer bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 22 (Mittweida 2) z 41,4 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta we wólbnym wokrjesu Srjedźna Sakska 3 samo 47,3 % hłosow.
Wuričanski stołp
mini|Wuričanski stołp ([[:c:Category:Auritzer Stele|dalše wobrazy)]]
Stołp so prěnjotnje postaji wokoło lěta 1790 wot Bohuměra Arnošta Běmarja, kublerja we Wuricach a potomnika Budestečanskeju serbskeju fararjow Jana Běmarja a Michała Frencla. Wokoło 1980 bu wón w běhu ratarskich dźěłow we Wuričanskej pěskowej jamje zasypany. Dwójce złamany stołp so w lěće 2009 wuchowa, bu wot Budyskeho kamjenjećesarja Uwy Konjena restawrowany a w decembrje tutoho lěta na prěnjotnym městnje znowa postajeny.
Stołp měri cyłkownje 5,35 metrow, z toho pjeć metrow nad zemju, a waži 1,95 tonow. Na južnym boku stołpa je w serbskej rěči zadypane:
Na sewjernym boku steji samsny wobsah w němskej rěči. Napisaj stej dźensa lědma hišće čitajomnej.
Uniwersita Leiden
thumb|150px|Logo Leidenskeje uniwersity.
Leidenska uniwersita je najstarša uniwersita w Nižozemskej. Załoži so w lěće 1575. Za čas wosomdźesatlětneje wójny (1568–1648) přećiwo Španiskej bu město woblěhowane. Třećeho oktobra 1574 bu město wot tak mjenowanych "Geuzen" wuswobodźeny. Princ Wilhelm Oranski da Leidenčanam, jako myto za spjećowanje přećiwo Španičanam, uniwersitu. Hłowne twarjenje uniwersity leži na Rapenburgu, najrjeńšim kanalu Leidena. Twarjenje bě prěnjotnje klóšterska cyrkej. Pódla tutoho twarjenja leži Hortus Botanicus, botaniska zahroda. Ta zahroda eksistuje hižo štyri sta lět a ma rjanu rostlinarnju, w kotrejž rědke rostliny kćěja.
Čorny ćernjowc
Čorny ćernjowc (Rubus fruticosus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Dalšej serbskej mjenje stej ćernjowka a ćernjowa jahoda.
Wopis
mini|250px|Płód Čorny ćernjowc je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač 4 m (wot 50 hač 200 cm).
Łopjena
Łopjena su w zymje zelene, po třoch hač po sedmjoch (najčasćišo pjećoch) pjerite, na hornim boku zelene a na delnim boku často běłopjelsćojte. Łopješka su jejkojte, wótre, rězane, sedźace hač rozdźělnje stołpikate. Pódlanske łopješka su nitkojte.
Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Běłe abo čerwjenojte kćenja steja we wjelekćenjowych, často nimale pyramidojtych pakićach a docpěja wulkosć wot 1,5 hač 3 cm.
Płody
Čorny abo čornočerwjeny kompleksny kamjentny płód wobsteji z 20 hač 50 małkich płodźikow. Jeho brěčka je wioletna. Zrały płód so wot kćenjoweje wóski pušća.
Klěšnik
Klěšnik ( Wolkenberg) bě delnjołužiska holanska wjeska a gmejna juhowuchodnje Drjowka a sewjerozapadnje Grodka, kotraž bu w lětomaj 1991/92 wotbagrowana za brunicowu jamu Wjelcej-juh. Teritorij gmejny słuša wot 1. januara 1991 ke Grodkej. Dźensa nadeńdźe so na městnje něhdyšeje wsy kumštna winica. Ke Klěšnikej słušeštej wutwaraj Dolań a Gribownja.
Čorny ćernjowc
Formy
Rostlina je na formach bohata družina z wjele małkimi družinami (100-200), kotrež so hodźi jenož ćežko rozeznawać.
Klěšnik
mini|left|Winica na městnje wotbagrowaneje wsy Wjeska namakaše so w hórkatej krajinje při kromje Łužiskeje wuhrody a bu prěnjotnje załožena wosrjedź bahnow. Hižo w 13. lětstotku steješe tu prěnja cyrkej, nimo toho nadeńdźechu při wurywanjach powostanki ze słowjanskeje doby a srjedźowěka. Někotre z nich su dźensa w słowjanskim hrodźe w Radušu widźeć. Klěšnik bě kulowc, ke kotremuž słušachu wot 18. lětstotka tež wudwór Gribona a wutwaraj Dolań a Michojc. Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1353.
Čorny ćernjowc
Stejnišćo
Rosće w kerčinach, na lěsnych kromach, w skałach a na suchich trawnikach. Najčasćišo na wapno chudych pódach wustupuje.
Klěšnik
Cyrkej, kotraž steješe na hórce wosrjedź Klěšnika, bě twarjenje z 15. lětstotka. Wona bu hromadźe z wjesku wokoło 1990 wottorhana. Jeničce jeje drjewjana wěža zaměstni so do Pricyna.
Čorny ćernjowc
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje z wuwzaćom sewjera rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač do 1700 m wustupuje.
Klěšnik
Wobydlerstwo a rěč
mini|upright|Model Klěšanskeje cyrkwje Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 wot cyłkownje 329 wobydlerjow Klěšnika 318 delnjoserbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow. Hač do lěta 1889 wotměwachu so w Klěšniku Bože słužby w delnjoserbskej rěči.
Čorny ćernjowc
Kucharstwo
Płód je purpurowo-čorny a ma kisały a słódki słód. Čini so konfitira, wino, liker a zyrop z płodow.
Klěšnik
Wobydlerstwo a rěč
Hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka nošachu žony z Klěšnika serbsku drastu. Wjes słušeše k Grodkowsko-Złykomorowskej drastowej kónčinje. Po Druhej swětowej wójnje dóńdźe k wožiwjenju serbskeje drasty, tak zo předstajichu Klěšničenju w lěće 1983 składnostnje 700-lětneho wobstaća Wjelceje serbski kwasny ćah. Po přesydlenju załožichu drastowe towarstwo Grodkowski serbski kwasny ćah z.t., kiž dale serbske tradicije haješe.
Čorny ćernjowc
Medicina
Z łopjenow da so zelo zhotowić. Wono ma krej čisćacy a krejny cokor znižacy wuskutk. Jahody su dobre žórło za witaminaj A a C, wobsahujo kalium, magnezij a kopor.
Jahody čornych ćernjowcow překrawjenje podpěruju a pomhaja za čas zymnicy. Tróšku woćoplowany brěčka čornych ćernjowcow je jara dobry lěk přećiwo škropawemu abo womučnjenemu hłosej.
Něhdy so korjeń jako lěk nałožowaše, ale to dźensa hižo z wašnjom njeje.
Wulka Britaniska
Wulka Britaniska je:
Wulki hróšnik
Wulki hróšnik (Caragana arborescens) je kerk ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Mincivan
thumb|left
Mincivan ( Հադրութ;  (wurjekowanje: Mindźiwan)) je wjes na zapadźe Azerbajdźana, kotrež steji pod kontrolu Nahórskeho Karabacha. Leži při samej iranskej hranicy něhdźe 90 kilometrow južnje Stepanakerta.
Ma wokoło 300 wobydlerjow.
Hriwaty ječmjeń
Hriwaty ječmjeń (Hordeum jubatum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Jan Laras
Jan Laras ( Hans Laras; * 12. nowembra 1845 w Lejnje, † 6. oktobra 1921 w Jablunkovje) bě serbski pedagog a spisowaćel, profesor w čěskej Šleskej a přełožer psalmow.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Lejnjanskeho žiwnosćerja a bě wot 1861 hač do 1870 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1867 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1867 do 1870 studowaše teologiju a filozofiju. Přestawši studować sta so přez posrědkowanje přiwuznych z domjacym wučerjom pola hrabje Larischa w Prostřednej Suchej a pozdźišo w Karvínje a Ćěšinje w čěskej Šleskej. Tam załoži w lěće 1889 hólči pensionat a žiwješe so jako priwatny wučer. Za čas Prěnjeje swětoweje wójny přesydli so k dźowce do Jablunkova.
Skutkowanje
Laras bě sobustaw Praskeho serbskeho towarstwa Serbowki a wot 1868 do 1870 jeho starši. Do Kwětkow podawaše basnje a nastawki. Přełoži z hebrejšćiny Psalmy, kotrež wuńdźechu 1872 w Budyšinje. Jako wučer w Ćěšinje wuda pedagogisku přiručku Der Hofmeister (Teschen 1876) a didaktiske powědančko Vater Niklas (1907), kotrež wuńdźe 1911 w serbskim přełožku jako Šibakec nan. W reportaži Kamjenjo-wuhlowe podkopki pod Karpatami (Łužica 1883) zaběraše so ze socialnej problematiku podkarpatskeje industrijoweje krajiny.
W Ćěšinje skutkowaše nimo toho jako spěwar a dirigent we wuměłskich towarstwach Čechow a Polakow. Krótko do swojeje smjerće wotkaza Maćicy Serbskej, kotrejež čłon bě hižo wot 1864, wulki dźěl swojeho zamóženja.
Wichita
thumb|300px|Wichita, Kansas.
Wichita je najwjetše město w ameriskim staće Kansas a namaka so praktisce w geografiskim centrumje Zjednoćenych Statow. Město ma dźensa nimale poł miliona wobydlerjow. Klima je tam kontinentalna – w zymje móže hustodosć jara zyma być, tola druhdy tež skerje ćopło a sucho. W lěću je nimale přeco jara horco, husto nad 40 stopnjow.
Wichita mjenuje so "powětrowa stolica swěta", přetož ma tam cyły rjad předewzaćow swoje sydło, kaž Boeing, Bombardier, Cessna, Learjet a tež jedyn projektowy běrow europskeho towarstwa Airbus.
Jětrowka
Jětrowka  (Thlaspi) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Adolf Sommer
mini|upright|Adolf Sommer Adolf Sommer (tež Žemr, Gustav Adolph Sommer; * 25. februara 1862 w Budyšinje, † 3. septembra 1909 runje tam) bě serbski wučer, spisowaćel a kulturny prócowar. Swoje twórby wozjewješe zdźěla pod pseudonymom Hrodźišćan.
Žiwjenje
Adolf Sommer narodźi so 1862 jako syn mulerja w Budyšinje. Wón wopytowaše měšćansku šulu a přihotowaše so wot lěta 1876 na Krajnostawskim seminarje w Budyšinje na wučerstwo. Wot lěta 1881 skutkowaše jako pomocny wučer w Hućinje a powoła so 1884 do Budyšina na hólču a ratarsku šulu, na kotrejž hač do 1909 wuwučowaše. Wot lěta 1894 běše zdobom wučer serbšćiny na gymnaziju. W lěće 1909 Sommer na sćěhach zahorjeneje žiły w noze zemrě a bu 6. septembra 1909 na Tuchorju pochowany.
Skutkowanje
Korla Awgust Fiedler zdoby Sommera za serbske kulturne skutkowanje. Wón dopisowaše do Serbskich Nowin a do časopisow Łužica a Pomhaj Bóh. Sommer přiswoješe sej rušćinu, připóznawaše so při sudnistwje jako tołmačer a přełožowaše wšelake twórby Lewa Nikolajewiča Tolstoja, Wladimira Korolenka a Aleksandra Sergejewiča Puškina do serbšćiny. Jan Arnošt Holan pohnu jeho so z nim 1898 na pućowanje do Ruskeje podać, wo čimž pozdźišo w reportaži we Łužicy rozprawješe. Sommer přełoži a připrawi wjacore wjesolohry za serbske dźiwadło (předewšěm za Budysku Bjesadu) a skutkowaše zdobom sam w nich sobu.
W Hućinje bu Sommer wot tamnišeho kantora Handrija Bajerja za pčołarstwo zahorjeny, załoži a skutkowaše we wšelakich pčólnych towarstwach sobu. Wón zawostaji fragmentaj, serbska pčólna kniha a historija serbskeho pčołarstwa, kotrež chcyše dopisawši je jako knize wudać.
Podlaske wojewódstwo
Podlaske wojewódstwo ( Województwo podlaskie) je wojewódstwo na sewjerowuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Białystok. Druhe wuznamne města su Suwałki, Łomża, Augustów a Bielsk Podlaski.
Adolf Sommer
Skutkowanje
Sommer běše wot lěta 1881 sobustaw Maćicy Serbskeje a zdobom jeje dołholětny wuběrkownik.
Podlaske wojewódstwo
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow. Je tuž po wobydlerstwje třeće najmjeńše z pólskich wojewódstwow.
Podlaske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe z Běłoruskej a na sewjerowuchodźe z Litawskej. Najwjetše rěki su Narew, Biebrza a Bug, kiž twori južnu hranicu wojewódstwa.
Podlaske wojewódstwo je srjedźišćo běłoruskeje mjeńšiny w Pólskej. W někotrych gmejnach wužiwa so běłorušćina jako druha hamtska rěč. Někotre wjeski při wuchodnej hranicy wojewódstwa maja muslimsko-tatarske wobydlerstwo.
Serbski ćernjowc
Serbski ćernjowc (Rubus sorbicus) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
8. februara
8. februara abo '''8. małeho róžka''' je 39. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 326 dnjow (327 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|Pětr Wulki
Troškūnai
thumb|left
Troškūnai je městačko z 380 wobydlerjemi w Anykščiaiskim rajonje Utenskeho wobwoda w Litawskej. Jedna so wo druhe najmjeńše město baltiskeho kraja.
Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1696 wot Władysława Sokołowskeho, kotryž wołaše tam mnichow z rjada Bernhardinow, kiž natwarichu na tutym městnje cyrkej a klóšter. Wulka židowska wosada (1897: 63 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
W lěće 1956 dósta status města.
Nalěćo
thumb|Nalětni aspekt na [[trawnišća|łuce z łuknadźom, lučnej žercheju a w pozadku dorničel]]
Za tym, hač nalěćo na južnej abo sewjernej połkuli knježi, so mjez sewjernym a južnym nalěćom rozeznawa. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so nalěćo w kóždej hemisferje w lětnym turnusu. Tohodla je tež móžne, z južneho nalěća sewjernu nazymu sćěhować a nawopak.
Časowy rum
Spočatk nalěća da so pak astronomisce, tuž po połoženju zemje k słóncu, pak fenologisce po stadiju wuwića rostlinow postajić.
Astronomisce započina so z nalětnim ekwinoktiumom:
thumb|Kćějaca wišnina w nalěću
Z astronomiskim spočatkom lěća k lětnjemu zawrótej słónca 21. junija so kónči nalěćo nětko přeco na samsnym dnju.
Po fenologiji započina so nalěćo z prěnim kćěwom regionalnje rozdźělnych družinow rostlinow. W sewjernej hemisferje to zastupi powšitkownje w měsacach měrc, apryl a meja, w južnej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowembrje.
W srjedźnej Europje započina so potajkim přednalěćo hižo z prěnim kćěwom sněhowkow, dospołne nalěćo je pak hakle z spočatkom kćěwa jabłučinami docpěne. Tutón časowy rum, w kotrymž přiroda wožiwjuje, so w němskim rěčnym wužiwanju tež jako Frühjahr woznamjenja.
W meteorologiji nalěćo započina přeco 1. měrca. Wono bu z přičinow bóle jednoreho wjedźenja statistika na prěni dźeń měsaca kładźene a je (meteorologisce hladane) – kaž tež tři druhe počasy lěto, nazyma a zyma – dokładnje tři měsacy dołhe. Tak hodźa so počasy jednorišo do „suchich“, „horcych“, „zymnych“ atd. rozrjadować.
Wuskutk na čłowjeka
thumb|Wot sněha wobdata [[sněhowka]] Z stupacej swětłowej intensitatu so wosebitnje při primitiwnych ludach bóle serotonina a dopamina wusypuja (w ciwilizowanych kulturach so njezměni přez wuměłsku swěcu přiwzata swětłowa intensitata). Tute so staraja za w cyłku lěpše strowotny staw a wuskutkuja lochku euforiju. Tež přeće po partnera je při najwjetšich ludach w nalěću sylne, wowołowany mjez druhim přez powyšene wusypowanje hormonow. To je pak wědomostnje njeje dopokazane. Prawdźepodobnje hraja optiske powabki přez lóšu drastu wjetšu rólu.
Na rozdźěl wot tutych tak mjenowanych nalětnich začućow nastanje při někotrych ludach nalětnja mučnosć. Tuta so předewšěm hišće sylnje w kreji přitomnemu spanskemu hormonej melatonin přicpěwa, ale je dokładna přičina hišće njewujasnjena.
Lubowarjow přirody a pućowarjow přiwabjeja časćišo do pod hołe njebjo, a wjele hromadźi nalětnje zela (na př. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje podnalětnjeje kuchiny.
Almetjewsk
thumb|left Almetjewsk je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan něhdźe 260 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 151 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Małokwětna rěpnica
Małokwětna rěpnica (Oenothera parviflora) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wopis
Kćenja docpěwaja wulkosć wot 2 hač do 3,5 cm. Krónowe łopješka krótše abo lědma dlěše hač próškowe łopješka.
Srěnja cycawka
Srěnja cycawka (Lamium moluccellifolium) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Slopišća
Slopišća su delnjołužiska gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Maja wjace hač šěsć stow wobydlerjow a słušeja wot 2016 do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Geografija
Wjes leži sewjernje města Lubina w delnich Błótach, bjezposrědnje při Sprjewi. Do gmejny słušeja tež wobydlena městna Błotny młyn (Buschmühle), Gólnica Slopišća (Forsthaus Schlepzig), Pětkamcojc Góra (Petkamsberg) a Forsthaus Buchenhain.
Budestečanska cyrkej
mini|upright|Budestečanska cyrkej
Wokoło cyrkwje nadeńdźe so stary Budestečanski kěrchow z někotrymi historiskimi narownymi pomnikami, mjez nimi tež tajke ze serbskim napisom (na př. za Jana Michała Budarja). Pomnikaj za padnjenych Němsko-němskeje wójny a Prěnjeje swětoweje wójny, wobaj ze serbskim napisom, nadeńdźetej so pak na wjetšim nowym pohrjebnišću zady gmejnskeho zarjada. W zachodnej hali stejitej narownej pomnikaj fararjow Michała Frencla a Jana Běmarja.
Ewangelska cyrkej w Budestecach steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny
Budestečanska cyrkej je so hižo w lěće 1331 pisomnje naspomniła. Mjez 1726 a 1732 je so cyła cyrkej z wěžu dospołnje nowo twariła. Stara fara, wulki tykowany twar, je so w lěće 1881 wottorhnyła.
Wot lěta 1922 wotměwaše so kóždolětny serbski prědarski seminar pola fararja Domaški na Budestečanskej farje. Domaška podpěrowaše tež čiłe serbske towarstwowe hibanje mjezywójnskeho časa wokoło Budestec.
Wosada
Do Budestečanskeje wosady słušeja nimo Budestec tež wjeski Bjedrusk, Bónjecy, Čorne Noslicy, Debsecy, Dźenikecy, Hajnicy, Hornja Hórka, Chójnica, Chójnička, Jiłocy, Kózły, Lejno, Lubjenc, Małe Debsecy, Rašow, Rozwodecy, Splósk, Supow, dźěl Wbohowa a Zahor kaž tež ewangelscy wobydlerjo Mnišonca a Dźěžnikec.
Günther Schneider
mini|upright|Günther Schneider (2016) Prof. Dr. Günther Schneider (* 8. januara 1955 we Werdorfu, Hessenska) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot decembra 2017 hač do decembra 2019 statny sekretar w sakskim Statnym ministerstwje za nutřkowne.
Do toho bě wot 2004 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2010 předsyda parlamentariskeje kontrolneje komisije. Mjez 2004 a 2009 bě wón předsyda wuběrka za wustawu, prawo a Europu w sejmje.
Promowowany prawowědnik bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 18 (Srjedźne Rudne horiny) z 41,9 % hłosow woleny.
Wón je ewangelski, ženjeny a ma pjeć dźěći.
Wolešnica (Rudne horiny)
Wolešnica ( Oelsnitz/Erzgeb.) je sakske město w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so 15 kilometrow wuchodnje Šwikawy a 19 kilometrow juhozapadnje Kamjenicy a ma něhdźe 11.000 wobydlerjow. Najebać mjena njeleži Wolešnica w samych Rudnych horinach, ale w Rudnohórskej žłobinje, potajkim w předkraju horin.
Městnostne mjeno je serbskeho pochada a bě prěnjotnje prawdźepodobnje pomjenowanje za rěčku, kotraž běžeše přez wólšinu. Kónc 12. lětstotka załožichu ryćerjo z Wolešnicy tule wjesku. Tuta so w lěće 1386 k prěnjemu razej we wopismje naspomni, wosadna cyrkej pak hižo 1286. Po wotkrywanju wuhlowych łožišćow w 19. lětstotku wuwiwaše so Wolešnica spěšnje k wuznamnemu hórnistwowemu stejišću a dósta w lěće 1924 měšćanske prawa.
Najznaćiši syn Wolešnicy je spisowaćel Reiner Kunze (* 1933).
Politika
Wolešnica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 13 (Rudne hory 1).
Stawropol
thumb|left|W centrumje města
Zjednoćene kralestwo
Zjednoćene kralestwo Wulkobritaniskeje a Sewjerneje Irskeje ( United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ze skrótšenku UK) je kupowy stat w sewjerozapadnej Europje. Britiske kupy wobdawa na wuchodźe Sewjerne morjo a na zapadźe Atlantiski ocean. Wot twjerdźe je dźělena přez Ärmelski kanal. Zjednoćene kralestwo tworja Jendźelska, Šotiska, Waliziska na kupje Wulkobritaniska) a Sewjerna Irska na sewjeru Irskeje kupy. Knježerstwowa struktura je konstitucionalna monarchija, kotrejež hłowa je kral Charles III.
Stawropol
Stawropol (, z grjekšćiny stawros „křiž“ a polis „město“) je wulkoměsto w juhu Ruskeje federacije. Leži 1410 kilometrow južnje wot Moskwy w europskim dźělu Ruskeje a ma něhdźe 420 tysac wobydlerjow. Stawropol leži w sewjernym předkraju Kawkaza a je zarjadniske sydło Stawropolskeho regiona.
Zjednoćene kralestwo
Zjednoćene kralestwo je załoženski čłon Zjednoćenych narodow a wojerskeho zwjazka NATO. Wot 1973 hač do swojeho wustupa dnja 31. januara 2020 bě tež čłon Europskeje unije a po wobydlerstwje jeje třeći najwjetši čłonski stat.
Najwjetša rěč w Zjednoćenym kralestwje je jendźelšćina, nimo toho rěči so pak tež walizisce a šotisko-gelsce.
Stawropol
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.
Płonowe rostliny
Płonowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Dracaenaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Tuone Udaina
Tuone Udaina ( Antonio Udina; * wokoło 1840, † 10. junija 1898), po swojim powołanju mjenowany Burbur (dalmatisce frizer), bě posledni znaty rěčnik dalmatišćiny, romaniskeje rěče, kotraž so w zańdźenosći na přibrjohu Dalmaciskeje a na bliskich kupach Krk, Cres a Rab rěčeše. Wón móžeše sewjernu abo vegliotsku narěč (dalmatisce viklasun), wužiwanu na kupje Krk/Vikla. Jeho smjerć bě wuskutk njezboža na dźěle, hdyž wón z minu manipulowaše.
Dalmatišćina njebě Udainowa woprawdźita maćeršćina. Wón bě ju jako dźěćo nawuknył, hdyž ju jeho staršej druhdy doma rěčeštaj, hdyž nochcyštej, zo by jeju rozumił. Do swojeje smjerće wón rěčespytnikej Matteo Giulio Bartoli praji: "E-l mi tuota e la maja niena favlua cosaic, in veclisun, jali favlua ce jali kredua ce ju non kapaja, ma ju toč." (Mój nan a moja mać staj takle rěčałoj, wonaj staj veklisunsce rěčałoj, dokelž staj sej mysliłoj, zo ja njerozumju, ale ja /sym/ wšo /rozumił/.)