cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Socialistiska Federatiwna Republika Juhosłowjanska
Stawizny
Mjez 1943 a 1945, hdyž bě teritorij Juhosłowjanskeje hišće wot Němskeje a Italskeje wobsadźeny, bě kral Pětr II. z hłownym reprezentantom stata (Kralj Petar II Karađorđević). Po wuswobodźenja wot fašizma přewzachu komunistiscy partizanojo pod wjednistwom Josipa Broza Tita knjejstwo. Po Titowej smjerći w meji 1980 započa pod wliwom ćežkeje hospodarskeje krizy rozpadowanje juhosłowjanskeho stata, na kotrehož teritoriju so dźensa sydom njewotwisnych statow namaka.
Prezidenća
Předsydy statneho prezidija:
Mandawa
Mandawa ( Mandau,, Mandava) je něhdźe 41 kilometrow dołha rěčka w Čěskej republice a Sakskej. Wona wužórli so w Šluknovskim róžku při Vlčej horje, běži potom hłownje do wuchodneho směra přez Rumburk, Wodowe Hendrichecy, Warnoćicy a Wulki Šunow, prjedy hač so w Žitawje wotlěwa do Łužiskeje Nysy wuliwa.
Rick Riordan
mini|Rick Riordan (2018)
Rick Riordan (z połnym mjenom Richard Russell Riordan Jr.; * 5. junija 1964 w San Antonio, Texas) je US-ameriski spisowaćel, kotryž je wosebje za swoju knižnu seriju kołowokoło Percyja Jacksona znaty.
Žórła
https://riordan.fandom.com/wiki/Rick_Riordan
Bart (wjacezmyslnosć)
Bart móže być:
Magadan
thumb|left Magadan je město a přistaw w Ruskej federaciji. Leži na wuchodnej kromje stata při brjoze Ochotskeho morja a je hłowne město Magadanskeje oblasće.
Bart (wjacezmyslnosć)
Bart je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Magadan
Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Oslo
Oslo (1624–1924 Christiania) je hłowne a najwjetše město Norwegskeje. Leži w južnym dźělu kraja a ma wjace hač šěsć stow tysac wobydlerjow. Metropolowy region ma 1,9 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje wjace hač třećinje norwegskeho wobydlerstwa.
Fischer
Fischer je němske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Podgorjenskij
thumb|left
Podgorjenskij je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Podgorenskeho rajona.
Leži při rěce Suchaja Rossoš, přitoku Dona, něhdźe 190 kilometrow južnje Woronježa.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Z nich su 86 % Ukrainojo.
Sydlišćo je so w lěće 1740 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Pólska chorhoj
thumb|right|Pólska chorhoj Pólska chorhoj wobsteji z dweju wodoruneju barbojteju pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) běła a čerwjena.
Ukrainska chorhoj
thumb|right|Ukrainska chorhoj Ukrainska chorhoj wobsteji z dweju wodoruneju barbojteju pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) módra a žołta.
Stange
Stange je němske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Orhei
thumb|left Orhei (/ Orgejew) je město w srjedźnej Moldawskej. Je zarjadniske sydło Orheiskeho rajona.
Leži při brjoze rěki Reut něhdźe 40 kilometrow sewjernje Kišinjowa.
Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1470 prěni raz naspomniło.
Wulka židowska wosada (1897 – 58 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Pjelageja (spěwarka)
thumb|right Pjelageja (poprawom Pjelageja Sergejewna Chanowa; ; * 14. julija 1986, Nowosibirsk, Ruska) je ruska spěwarka.
Pjetergof
Pjetergof (, Peterhof, 1944–1997 Pjetrodworjec/ Петродворец) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje při brjoze Finskeho zaliwa a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 76 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1711 załožiło. thumb|center|800px
Dmitrij Mjedwjedjew
mini|upright|Dmitrij Mjedwjedjew (2016)
Dmitrij Anatoljewič Mjedwedjew ( Дмитрий Анатольевич Медведев; * 14. septembra 1965 w Leningradźe) je ruski politikar strony Jednotna Ruska.
Wot 7. meje 2008 do 7. meje 2012 běše wón z prezidentom Ruskeje, mjeztym zo přewza dotalny prezident Wladimir Putin, kiž njesmědźeše hižo kandidować, zastojnstwo ministerskeho prezidenta. Wot 8. meje 2012 hač do 16. januara 2020 bě Dmitrij Medwedjew premierminister Ruskeje pod Putinom, nětko znowa z prezidentom.
15. januara 2020 připowědźi Mjedwjedjew wotstup ruskeho knježerstwa pod jeho nawodom, štož w zwisku z předwidźanej změnu ruskeje wustawy a kóncom zastojnskeje doby Wladimira Putina w lěće 2024 interpretowane. Z nowym ministerskim prezidentom sta so Michail Mišustin.
Putin a Mjedwjedjew dźěłaštaj hižo w 1990tych lětach w Pětrohródskim měšćanskim zarjadnistwje hromadźe. Kónc 1990tych lět slědowa wón Putinej do prezidialneho zarjada do Moskwy.
Xo‘jaobod
Xo‘jaobod (wurjekowanje: Chudźaobod; / Chodźaabad) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Xo‘jaobodskeho wobwoda.
Leži w Ferganskim dole něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Andijona.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Čerwjena lěsna mrowja
Čerwjena lěsna mrowja (Formica rufa) je zastupnik swójby mrowjow. Wone słušeja do skupiny insektow. Tute wobydlerjo lěsa ličimy do porjada insektow z kožnymi křidłaškami. Pilne zwěrjata a jich hnězda su škitane po zwjazkowym postajenju za škit družinow. Mrowja je holometaboliski insekt. To su insekty, kotrež maja cyłu metamorfozu. Čerwjene lěsne mrowje tworja stat. Jako pola pčołki su kralowki, dźěłaćerki a truty (mužiki) w mrojowišću, kotrež so něhdźe 2 metra pod zemju wupřestrěwa a w kotrymž je někak 500 000 zwěrjatow žiwe. Najwjetši dźěl luda mrowjow wučinjeja dźěłaćerki (4-9 mm wulke), kiž pak njemóžeja so rozmnožować. Wone wukonjeja wšitke trěbne dźěła. To je na přikład twarjenje pućow a komorow w hnězdźe. Nimo toho so staraja wo cyrobu a wo młode zwěrjata a zaškituju swoju twar přećiwo winikam. Mužiki (9-11 mm wulke) su wažne jenož za wosymjenjenje a wopłodźenje kralowki. Po tradicionalnym kwasowym lěće wone zemrěja. Mrowje so zežiwjeja předewšěm wot insektow a druhich małych zwěrjatow, jako su na př. muški (listowe wšě), kotrež mjedźik wotedawaja, kiž ja za mrowju jara wažne zežiwjenske žórło. Nimo toho trjeba mrowja mězu štomow a płodow a tučne symjenja rostlinow, kiž tež dale rozšěrja. Lud mrowjow zežerjo wšědnje někak 100 000 insektow. Mrowje su jara wužitne, dokelž wjele škódnych insektow a chóre abo marłe zwěrjata žeru, a tohodla su pod škitom přirody. Čerwjenu mrowju namakamy w Europje, w Sibirskej a w sewjernej Americe.
Spale
Spale ( Spohla) su wjes w sakskej Hornjej Łužicy. Leža w Budyskim wokrjesu a słušeja ke Kulowej. Wjeska płaći jako ródne městno powěstneho kuzłarja Měrćina Pumpota.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Spole pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki zwjetša Wojerowske stawowe knjejstwo.
Estiska chorhoj
300px|thumb|Estiska chorhoj Estiska chorhoj wobsteji z třoch wodorunych barbojtych pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) módra, čorna a běła.
Spale
Stawizny
We wobłuku nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dóstachu Spale w lěće 1936 ze serbšćiny přełožene němske mjeno Brandhofen. Hnydom po kóncu Druheje swětoweje wójny rozsudźi so nowowolena wjesna rada na swojim prěnim posedźenju w nowembrje za wróćenje stareho mjena.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 374 Spalowčenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 76 %. Ewangelscy Spalowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Spalow ze zapada
Uruguay
Uruguay (hamtsce República Oriental del Uruguay, „Republika wuchodnje Uruguaya“) je mały njewotwisny stat z něhdźe 3 milionami wobydlerjow při juhowuchodnym pobrjoze Južneje Ameriki. Stolica a jeničke wulkoměsto je Montevideo při Atlantiskim oceanje. Jedna so wo najmjeńši španiskorěčny kraj w Južnej Americe.
Geografija
Uruguay mjezuje z Argentinskej na zapadźe a Brazilskej na sewjerowuchodźe. Na juhu twori Atlantiski ocean z mórskim zaliwom Río de la Plata přirodnu hranicu. Zapadna hranica z Argentinskej twori rěka Uruguay. Najwyši dypk je hora Cerro Catedral (513 m nad mórskej hładźinu).
Města
Najwjetše města su :
Trapezuntske mócnarstwo
Trapezuntske mócnarstwo (pon. Βασίλειον τής Τραπεζούντας; Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας) bě wot 1204 do 1461 eksistowacy stat w Aziji a na Krimje. thumb|1204 thumb|1400
Obolensk
Obolensk je sydlišćo měsćanskeho typa w oblasći Moskwa w Sjerpuchowskim rajonje.
Leži něhdźe 90 kilometrow južnje Moskwy wokoło Sjerpuchowa.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Howannes Tumanjan
thumb|right
Howannes Tumanjan ( * 19. februara 1869, wjes Dsech, Ruske carstwo, dźensa Armenska; † 23. měrca 1923 w Moskwje, Ruska, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny armenski basnik a spisowaćel.
Madźarska chorhoj
300px|thumb|Madźarska chorhoj Madźarska chorhoj wobsteji z třoch wodorunych barbojtych pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) čerwjena, běła a zelena.
Ambrolauri
thumb|left
Ambrolauri (1934–1937 Jenukidze) je městačko na sewjeru Georgiskeje.
Leži  při rěce Rioni něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 2047 wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Wšědny šmrěk
Wšědny šmrěk (Picea abies) je štom ze swójby chójnow (Pinaceae).
Wopis
Wšědny šmrěk je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 50 m.
Skora je čerwjenobruna.
Króna je kehelojta a jehły su přecozelene, štyrihranite, błyšćace zelene, proste, wotstejo ke kóždym bokam a docpěja dołhosć wot 1 hač 2,5 cm.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija, při čimž to w starobje wot 30 hač 60 lět započina. Žónske kwětnistwo je čerwjenojte, mjeztym zo młode muske kwětnistwo je čerwjene.
Hable
Wisace hable docpěja dołhosć wot 10 hač 15 cm a jako cyłk wotpada.
Stejnišćo
Rosće w přirodźe we wysokosćach wot wyše hač 800 m a je časty lěsniski štom. Ma radšo skerje włóžne pódy na chłódnych, powětrowłóžnych, zymozymnych kónčinach. Dźensa je přez sadźenje daloko rozšěrjena a narunuje druhe družiny štomow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena.
Žórła
<br style="clear:both;" />
Powiat wodzisławski
Powiat wodzisławski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Wodzisław Śląski. Wón ma přestrjeń wot 286,92 km² a něhdźe 158.000 wobydlerjow.
Wokrjes nadeńdźe so na zapadźe Šleskeho wojewódstwa, juhozapadnje wulkoměsta Rybnik, a mjezuje na juhu z Čěskej.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z dźewjeć gmejnow: štyrjoch měšćanskich a pjeć wjesnych.
Falklandske kupy
Falklandske kupy ( Falkland Islands, Islas Malvinas) su wotwisny teritorij Zjednoćeneho kralestwa w južnym Atlantiskim oceanje. Wone słušeja geografisce k Južnej Americe a nadeńdu so něhdźe 400 kilometrow wuchodnje argentinskeho pobrjoha. Wobsteja z dweju wulkeju a něhdźe 200 małych kupow.
Wot lěta 1833 žada sej Argentinska kontrolu nad Falklandskimi kupami. W lěće 1982 wobsadźi argentinske wójsko kupy, kotrež so pak po dźewjeć tydźenjach zaso wot Wulkobritaniskeje wróćo zdobychu.
Geografija
Najwyše městno je Mount Usborne (705 m nad normalnej nulu), a najniše pobrjóh Atlantiskeho oceana (0 m nad normalnej nulu).
Finska chorhoj
thumb|Finska chorhoj Finska chorhoj pokaza módry skandinawiski křiž na běłym pozadku. Finsce so siniristilippu („módrokřižowa chorhoj“) mjenuje. Wona bu po zakonju dnja 29. meje 1918 jako oficielny symbol Finskeje zawjedźena.
Michail Afanasjewič Bulgakow
thumb|right Michail Afanasjewič Bulgakow ( * 15. meje 1891 w Kijewje; † 10. měrca 1940 w Moskwje) bě wuznamny ruski spisowaćel. Jeho hłownej twórbje „Mišter a Margarita“ („Мастер и Маргарита“) a „Běła garda“ („Белая гвардия“) stej klasikarjej ruskeho romana. Wón płaći jako wulki satirikar ruskeje literatury.
Zdeněk Miler
mini|upright|Wopomnjenska tafla při ródnym domje w Kladnje
Zdeněk Miler (* 21. februara 1921 w Kladnje, Čěskosłowakska; † 30. nowembra 2011 w Novej Vsy pod Pleší pola Dobříša) bě čěski rysowar a tworićel rysowanych filmow. Jeho najznaćiša figura je Knoćik (Krtek), wo kotrymž jedna wokoło 50 jeho cyłkownje 70 filmow.
Zdeněk Miler bu na Wyšehradskim kěrchowje w Praze pochowany.
Norwegske morjo
thumb|Norwegske morjo Norwegske morjo je nakromne morjo Atlantiskeho oceana. Mjezuje na wuchodźe z Norwegskej, na juhu z Färöjemi, na zapadźe z Islandskej a na sewjeru ze Svalbardom. Je zwjazane z Sewjernym morjom na juhu, z Grönlandskim morjom na sewjerozapadźe a z Barentsowym morjom na sewjerowuchodźe.
Ma přestrjeń wot 1.383.000 km² a maksimalnu hłubokosć wot 3.970 metrow.
Ruanda
thumb|left|W „kraju tysac kopcow“
Ruanda (, a  Rwanda) je husće wobsydleny nutřkokrajny stat při Kiwuskim jězorje we wuchodnej Africe. Mjezuje z Ugandu na sewjeru, z Tansaniju na wuchodźe, z Burundijom na juhu a z Demokratiskej republiku Kongo na zapadźe. Stolica je Kigali, kotryž so w srjedźišću małeho kraja při rěce Kagera nadeńdźe.
W Ruandźe knježi wysokosće dla miła, włóžna klima z přerěznymi temperaturami wokoło 18 °C bjez wulkich přeměnjenjow. Dešćowej časaj trajetej wot septembra do decembra (umuhindo) a wot februara do spočatka junija (itumba). Najwyše městno tak mjenowaneho „kraja tysac kopcow“ je wulkan Karisimbi (4.519 m) při kongoskej hranicy na sewjerozapadźe Ruandy. Ruanda je tež žórlišćo najdlěšeje rěki swěta; najwjetši přitok Nila, rěka Kagera, je najwažniša rěka w kraju.
Ruanda je nimo toho předewšěm znata za najhórše ludomordarstwo po Druhej swětowej wójnje, kotrež je so stało w lěće 1994.
Hačrunjež ženje z britiskej koloniju njebě, přisłuša Ruanda wot lěta 2009 Commonwealthej.
Hniduš
Hniduš (Delphinium staphisagria) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Zdeněk
Zdeněk je jedne z najčasćišich čěskich muskich předmjenow, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Jedna so wo čěsku wariantu mjena Sidonius. Žónska forma je Zdena abo Zdeňka.
Wólbny wokrjes Zhorjelc 2
Wólbny wokrjes Zhorjelc 2 (wólbny wokrjes 58) je wólbny wokrjes za Sakski krajny sejm. Wón wobjimuje měsće Zhorjelc a Rychbach kaž tež gmejny Kralowski haj, Markoćicy a Vierkirchen w Zhorjelskim wokrjesu. Wólbokmani běchu za zašłe wólby krajneho sejma (w lěće 2014) 54.146 wobydlerjow.
Leszek Engelking
Leszek Engelking (2. februara 1955, Bytom) je pólski basnik, spisowaćel, wysokošulski wučer, literarny kritikar, literarny historikar a přełožowar.
Mětšk
Mětšk je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Edinburgh
Edinburgh je hłowne město Šotiskeje, po Glasgowje druhe najwjetše město w kraju a sedme najwjetše město cyłeho Zjednoćeneho kralestwa. Ma nimale poł miliona wobydlerjow a leži na wuchodnej kromje Šotiskeje njedaloko brjoha Sewjerneho morja.
Berdyčiw
thumb|left Berdyčiw (,, jidisce בערדיטשעוו, Berdičev) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Hnylopjat něhdźe 40 kilometrow južnje Žytomyra.
Ma něhdźe 77 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1320 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1546 ma měšćanske prawa.
Bernie Sanders
thumb|Bernie Sanders (2007) Bernie Sanders (* 8. septembra 1941 w New York City) je US-ameriski bjezstronski politikar. Wot lěta 2007 zastupi Sanders zwjazkowy stat Vermont w senaće zjednoćenych statow Ameriki. We wólbnym boju wo prezidentstwo Zjednoćenych statow kandidowaše za předwólby Demokratiskeje strony přećiwo Hillary Clinton.
Rólny šišmanc
Rólny šišmanc (Aphanes) je ród ze swójby róžowych rostlinow  (Rosaceae).
Achalkalaki
thumb|left
Rólny šišmanc
W srjedźnej Europje dwě družinje wustupujetej:
Achalkalaki
Achalkalaki ( Ախալքալաք/ Achalkalak) je město na juhu Georgiskeje, w regionje  Samcche-Dźawachetiskej.
Shahrixon
Leži w Ferganskim dole něhdźe 30 kilometrow zapadnje Andijona.
Achalkalaki
Leži blisko turkowskeje hranicy něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.
Shahrixon
Ma něhdźe 75 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1817 załožiło a ma wot lěta 1970 měšćanske prawa. W 19. lětstotku słušeše ke khanatej Kokand. Wot lěta 1876 steješe pod ruskim knjejstwom.
Achalkalaki
Ma něhdźe 8295 wobydlerjow. Z nich su 93,8 % Armenjenjo.
Luanda
Luanda (prěnjotnje São Paulo da Assunção de Loanda, do 19. lětstotka tež Loanda) je stolica a zdobom najwjetše město, hospodarske, kulturne a wobchadne srjedźišćo Angole. Leži při pobrjoze Atlantiskeho oceana w sewjerozapadźe afriskeho kraja, sewjernje mórskeho wuliwa rěki Cuanza, a ma wjace hač šěsć milionow wobydlerjow znutřka měšćanskich hranicow. W cyłym metropolnym rumje je něhdźe 10 milionow ludźi žiwych. Z tym słuša Luanda k najwjetšim městam Afriki a je po São Paulo a Rio de Janeiro třeće najwjetše portugalskorěčne město na swěće.
Sydlišćo załoži so dnja 25. januara 1576 wot portugalskich sydlerjow pod nawodom kapitana Paulo Dias de Novais a dósta 1605 měšćanske prawo. Wot lěta 1627 hač do njewotwisnosće Angole w lěće 1975 bě Luanda ze srjedźišćom portugalskeje kolonialneje prezency w Angoli a jako tole hač do 19. lětstotka tež z wažnym překładowanišćom za wikowanje z njewólnikami z Brazilskej, Karibiku a Zjednoćenymi statami. Wjetšina portugalskich wobydlerjow je město po angolskej njewotwisnosći wopušćiło. Hač do 1930tych lět Luanda wjace hač 20.000 wobydlerjow njeměješe.
thumb|center|upright=1.5|Luandaski zaliw
Motydło
Motydło ( Weifa) je hornjołužiska wjes a wot 1999 dźěl sakskeje gmejny Wołbramecy. Wočerstwjenišćo je najwyše ležaca wjes we Budyskim wokrjesu.
Geografiski přehlad
Motydło leži we Łužiskich horach, při hranicy Šluknovskeho wuběžka w Čěskej a něhdźe kilometraj wot Wołbramec zdalene. Sewjerowuchodnje Motydła namaka so hora Weifaer Höhe (505 m), jedna z najwyšich horow tuteje kónčiny. Sydlišćo je po formje łanowc a přituli so krajinje Łužiskich horow. Chěže ze stołom su za kónčinu typiske a swědča wo starym ručnym tkanju w 17. do 19. lětstotku.
Pomjenowanje
Němske kaž tež serbske pomjenowanje wotwodźuje so wot słowa motydło, na kotrež so napředźene předźeno wot cywki wije. Němske pomjenowanje jako Weiffener je w lěće 1417 a serbske mjeno Motoldlo w lěće 1730 dokładźene.
Nabožina
Motydło je hłownje ewangelsko-lutherska wjes, njewobsedźi pak žanu swójsku cyrkej.
Zajimawostki
W Motydle namaka so wjedrowa stacija předewzaća MeteoGroup Schweiz AG, kotrež běše Jörg Kachelmann 1990 załožił. Dróha w bliskosći stacije je po Jörgu Kachelmannu pomjenowana.
Motydło ma domiznowědny muzej a něšto chěžow ze stołom, kotrež pod pomnikoškitom steja.
Oblasć Ternopil
Oblasć Ternopil abo Ternopilska oblasć je oblasć na zapadźe Ukrainy, na Podolskej plaće. Stolica a zdobom najwjetše město je Ternopil (Tarnopol). Oblasć ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow na přestrjeni wot 13.800 kwadratnych kilometrow.
Geografija
mini|Kanjon [[Dnjestra w Zališćykach]] Susodne oblasće su Riwne na sewjeru, Chmelnyckyj na wuchodźe, Černiwci na juhu, Iwanofrankiwska oblasć na juhozapadźe a Lwówska na sewjerozapadźe.
Najwažniše rěki na teritoriju oblasće su Dnjestr, kotrež twori južnu hranicu oblasće a jeho lěwej přitokaj Zbruč (při wuchodnej hranicy) a Seret.
Zarjadnistwo
Wjetše města nimo Ternopila su Čortkiw, Kremenec, Berežany, Terebowlja, Zbaraž, Bučač a Boršćiw.
Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1920 do 1939 do Pólskeje.
Wobydlerstwo
Ternopilska oblasć ma sobu najwjetši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch oblasćow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.
Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy
Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy (jendźelsce South Georgia and the South Sandwich Islands) su wotwisny teritorij Wulkeje Britaniskeje w južnym Atlantiskim oceanje, něhdźe 3.700 kilometrow zdalene wot južneho pola.
Geografija
Najwyše městno je Mount Paget (2 934 m nad normalnej nulu), a najniše pobrjóh Atlantiskeho oceana (0 m nad normalnej nulu).
Leicester
Leicester je jendźelske město w Zjednoćenym kralestwje. Ma nimale tři sta tysac wobydlerjow.
Otaci
thumb|left Otaci ( Otik, Otač; historiske ruske mjeno: Атаки Ataki) je městačko na samym sewjeru Moldawskeje, bjezposrědnje při ukrainskej hranicy.
Leži při prawym brjoze pomjezneje rěki Dnjestr něhdźe 175 kilometrow sewjernje Kišinjowa a něhdźe 25 kilometrow wuchodnje wot města Ocnița. W samym měsće nadeńdźe so hraničny přechod mjez Moldawskej a Ukrainu. Jemu napřećo na tamnym brjoze Dnjestra nadeńdźe so ukrainske pohranične město Mohyliw-Podilskyj.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1419 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1897: 67% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Kamjanka
Kamjanka je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow južnje Čerkasow.
Sydlišćo je so spočatk 17. lětstotka załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Kamjanka je znata jako wuměłska kolonija, w kotrejž skutkowaštaj mjez druhimi Aleksander Puškin (w 1820tych lětach) a Pjotr Iljič Čajkowskij (mjez 1865 a 1891).
Wysoki wotrožnik
Wysoki wotrožnik (Delphinium elatum) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wšědna jaseń
Wšědna jaseń (Fraxinus excelsior) je štom ze swójby wolijowcow (Oleaceae).
Wopis
Wšědna jaseń je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 m.
Łopjena
Jeje zymske pupki su načorń pjelsćate.
Łopjena su přećiwostejne, njeporowje pjerite z 9 hač 15 zubatymi łopješkami.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. W pakićach stejace mnoholičbne kćenja so před łopjenami jewja. Kćenja nimaja kćenjowy přikrywny kelušk.
Płody
Wisace płody dołhosć wot 5 cm docpěwaja a jednobóčne křidła njesu.
Mytologija
Po germanskej mytologiji wulka jaseń, swětowa jaseń "Yggdrasil" wot zemje hač do njebjeskeho wjelba.
Derby Museum and Art Gallery
thumb|Nowe twarjenje muzeja a knihownje thumb|Stare twarjenje muzeja a knihownje Derby Museum and Art Gallery (hornjoserbsce Derbski muzej a wuměłska galerija) je muzej a wuměłska galerija w jendźelskim měsće Derby w hrabinstwje Derbyshire. Institucija bu załožena w lěće 1879 hromadźe z Derbskej centralnej knihownju w nowym twarjenju architekta Richarda Knilla Freemana z čerwjenych cyhelow.
Galerija wosebje wustajuje wulku kolekciju wobrazow molerja a derbskeho měšćanka Josepha Wrighta z Derby. Wustajene su tež wobrazy dalšich molerjow, na přikład: Williama Fredericka Austina, E.E. Clarka, Harolda Gresleya, Alfreda Johna Keenea, Georgea Baileya, Williama Edwina Mosleya, Davida Paynea, Georgea Turnera, Williama Wooda, Ernesta Townsenda, Georgea Francisa Yarnella, Samuela Raynera a Louisea Raynera.
Muzej wustajuje woptanki porcelana regionalnych pórclinownjow, wosebje předewzaća Royal Crown Derby. Tež su tu archeologiske, geologiske, přirodopisne a wojerske wustajeńcy.
Hanuš
Hanuš je čěske a serbske předmjeno, wotwodźene wot Jana, kaž tež swójbne mjeno.
Derby
Město ma někak 233 tysac wobydlerjow.
Železnica
Prěnja železniska čara w Derby bu natwarjena w lěće 1840 do Rotherhama a Leedsa. W samsnej dobje bu tež natwarjena železniska čara do Nottinghama a Leicestera.
Dróhi
Dźesać kilometrow na wuchod wot Derby wjedźe w sewjerojužnym směrje wuznamna (a historisce prěnja) britiska awtodróha M1 z Londona přez Northampton, Leicester a Nottingham do Leedsa.
Dalše wuznamne dróhi we wokolinje su A6 (z Lutona přez Manchester do Carlisle), A38 (z Bodmina přez Plymouth a Birmingham do Mansfielda), A50 (z Warringtona do Leicestera přez Stoke on Trent), A52 (z Mablethorpe do Newcastle-under-Lyme) a A61 (z Derby do Thirska).
Liverpool
Sławna hudźbna skupina The Beatles pochadźa z Liverpoola.
Mosambik
thumb|left|Taflowc na sewjerowuchodźe Mosambika
Mosambik ( Moçambique) je njewotwisny stat při Indiskim oceanje w juhowuchodnej Africe. Mjezuje z Malawijom a Tansaniju w sewjeru, z Južnej Afriku a Swaziskej w juhu, ze Simbabwe w zapadźe a ze Sambiju w sewjerozapadźe. Stolica je Maputo, kotraž so namaka při pobrjoze w juhu kraja.
W najwjetšim dźělu Mosambika knježi ćopła, sawanowa klima z horcym dešćowym časom wot nowembra do apryla. W suchim času su předewšěm nocy zymniše. Přerězne dnjowe temperatury leža cyłolětnje mjez 25 a 30 °C. Najwyše městno je Monte Binga (2.436 m) při simbabweskej hranicy. Najwažniša rěka w kraju je ze Simbabwe pochadźacy Sambesi, kotryž so blisko města Quelimane z deltu do oceana wuliwa. Přewažaca krajinowa forma je sawana.
Mosambik bě hač do lěta 1975 portugalska kolonija, je pak wot 1995 čłon Commonwealtha.
Achmeta
thumb|left
Wšědna wušnička
Wšědna wušnička je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow łaćonsce: Isopyrum thalictroides, Ranunculaceae).
Achmeta
Achmeta je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej.
Ma něhdźe 7105 wobydlerjow.
Kabinet Kretschmer II
Kabinet Kretschmer II je wot 20. decembra 2019 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w sedmej legislaturnej periodźe. Kabinet prěnjeje čorno-zeleno-čerwjeneje koalicije stronow CDU, Zwjazk 90/Zeleni a SPD pod ministerskim prezidentom Michaelom Kretschmerom (CDU) je dźesaty kabinet swobodneho stata po přewróće.
W štwórtym posedźenju 7. Sakskeho krajneho sejma dnja 20. decembra 2019 bu wot 2017 amtěrowacy ministerski prezident Kretschmer z 61 hłosami při 57 přećiwnych hłosach znowa do zastojnstwa woleny.
Jair Bolsonaro
mini|upright|Jair Bolsonaro (2019)
Jair Messias Bolsonaro (* 21. měrca 1955 w Glicério, São Paulo) je brazilski politikar, kotryž budźe jako wuslědk wólbow w oktobrje 2018 wot 1. januara 2019 jako naslědnik Michel Temer 38. prezident Brazilskeje. W druhim kole wólbow dósta 55,1 % wotedatych hłosow.
Waršawske wojewódstwo
thumb|1807–[[1809]]
Rozrjadowanje
Stat wobsteješe z departamentow, kotrež rozrjadowachu so do powiatow (wokrjesow).
Sudogda
thumb|left Sudogda je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1552 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Achalciche
thumb|left|Twjerdźizna Rabati w Achalcichu
Achalciche (do 1936 Achalcich) je město na juhu Georgiskeje, w regionje Samcche-Dźawachetiskej.
Leži blisko turkowskeje hranicy něhdźe 150 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Chójnička
Chójnička je wjeska w Hornjej Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Budyšin a słuša wot lěta 1936 ke gmejnje Budestecy.
Wjeska namaka so w Łužiskich horach južnje Budyšina pod Lubinom a Žmórcom.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Chójnički jako Coynitz parvum je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyska rada. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 31 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot spočatka 17. lětstotka Budestečanskej wosadźe, do toho Budyskej.
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Chójnički z Lubinom (nalěwo) a Žmórcom
Michał Frencel (1667)
Michał Frencel ( Michael Frentzel; * 14. februara 1667 w Budestecach, † 1752 we Wojerecach) bě serbski ewangelski farar a basnik.
Narodźi so jako syn Budestečanskeho fararja Michała Frencla a młódši bratr Abrahama Frencla a studowaše po zakónčenju Budyskeho gymnaziju wot 1690 do 1693 teologiju we Wittenbergu. 1693 do 1695 bě tam z magistrom. Po nawróćenju do Łužicy skutkowaše wot 1695 w Čornym Chołmcu, a to do 1701 jako pomocny farar a wot 1701 do 1725 jako farar. Wot 1725 hač do swojeje smjerće w lěće 1752 bě z diakonom we Wojerecach.
Kaž nan a bratr pisaše po baroknym wašnju składnostne basnje w němskej a tež w serbskej rěči. Z lěta 1701 je so tajka serbska baseń wuchowała, wěnowana nanej składnostnje 50. měšniskeho jubileja.
Rîșcani
thumb|left Rîșcani ( Ryškany) je město na sewjeru Moldawskej. Je zarjadniske sydło Rîșcaniskeho rajona.
Leži něhdźe 175 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1602 prěni raz jako wjes Ryškanowka naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1897: 69% ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wernarjecy
Wernarjecy (tež Wednarecy; Wehrsdorf) su wjes w južnym dźělu sakskeje Hornjeje Łužicy. Słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Załom w Budyskim wokrjesu.
Geografija
Wjes leži na samym juhu Budyskeho wokrjesa při zwjazkowej dróze B98 njedaloko čěskeje hranicy. Susodnej wsy stej Załom na wuchodźe a Wołbramecy na zapadźe.
Stawizny
mini|left|Karta z lěta 1882
Prěnje historiske naspomnjenje lěsneho łanowca jako Wernharstorff pochadźa z lěta 1419. Wjes bě so wot němskich sydlerjow załožiła a njeměješe ženje domoródnych serbskich wobydlerjow. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Budyska měšćanska rada, 1566 ryćerkubło w susodnym Hainspachu w Čechach a we 18. lětstotku Budyske tachantstwo. W 19. lětstotku wobsteješe samostatne ryćerkubło we wsy samej.
Cyrkwinsce słušachu Wernarjecy hač do lěta 1618, to rěka do wudyrjenja Třicećilětneje wójny, do Hainspacha a potom hač do lěta 1725 do Załomskeje wosady. Wot tutoho lěta maja Wernarjecy swójsku wosadnu cyrkej.
Powiat zawierciański
Powiat zawierciański je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Zawiercie. Wón ma přestrjeń wot 1.003 km² a něhdźe 120.000 wobydlerjow.
Wokrjes nadeńdźe so na sewjerowuchodźe Šleskeho wojewódstwa a mjezuje na wuchodźe ze Swjatokřižskim wojewódstwom a na juhu z Małopólskim.
Gmejny
Powiat wobsteji z dźesać gmejnow: dweju měšćanskeju, štyrjoch měšćansko-wjesnych a štyrjoch wjesnych gmejnow.
Jizzax
thumb|left Jizzax (wurjekowanje: Dźizach; / Dźizak) je oazowe město w Uzbekistanje. Je stolica Jizzaxskeje oblasće.
Leži něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Taškenta a něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Samarkanda.
Ma něhdźe 165 tysac wobydlerjow.
Bagdati
thumb|left
Bagdati (1940–1990 Majakowskij) je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 100 kilometrow zapadnje Tbilisija.
Ma něhdźe 3707 wobydlerjow.
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.
Leeds
Leeds je jendźelske wulkoměsto w Zjednoćenym kralestwje. Ma nimale 475.000 wobydlerjow a nadeńdźe so we West Yorkshire něhdźe 310 kilometrow sewjernje Londona.
Zymnička
Zymnička (Eranthis) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Tupi-Guaraniske rěče
Tupi-Guaraniske rěče tworja najwažnišu podskupinu Tupiskich rěčow w Južnej Americe. Wone wobsahuja 53 rěčow w 11 skupinach. Najbóle znate zastupnicy su Guaraniska podskupina ale tež dźensa wumrěte rěče Tupišćina a Tupinambá. Słowje carioca a jaguar matej jeju pochad w Tupí. Nimo toho ma wjele brazilske měšćanske a městne mjena jich pochad w Tupi-Guaraniskich rěčach.
Drawa
Drawa ( Drau;, , Drava;  Dráva) je prawy přitok Dunaja, kotryž so w južnotirolskich Alpach wužórli a Awstrisku, Słowjensku, Chorwatsku a Madźarsku přeběži. Wona je ze 749 kilometrami po Tysy, Pruće a Sawje štwórty najdlěši přitok Dunaja.
Běh
Drawa wužórli so w južnotirolskim Pusterskim dole a docpěwa po někotrych kilometrach hranicu awstriskeho zwjazkoweho kraja Wuchodny Tirol. W susodnej Korutanskej běži přez město Beljak (Villach) a wjacore spjate jězory. Před Dravogradom wopušća awstriski teritorij a běži do Słowjenskeje. Tamniši Maribor je ze 120.000 wobydlerjemi najwjetše město při rěce a wažny regionalny centrum. Za Ptujom započnje so chorwatski wotrězk Drawy. Wot wuliwa Mury, najwjetšeho lěweho přitoka Drawy, twori wona chorwatsko-madźarsku mjezu. Při poslednim wotrězku před zjednoćenjom z Dunajom leži druhe wulkoměsto při Drawje, chorwatski Osijek ze 110.000 wobydlerjemi.
Drawa je wot chorwatskeho městačka Čađavica hač k Dunajej pławna.
Drava Verlag, najwažniše nakładnistwo korutanskich Słowjencow, bu po rěce pomjenowane.
Hołbin
Hołbin ( Taubenheim/Spree) je wjes nad hornim běhom Sprjewje w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži při samej čěskej hranicy w juhu Hornjeje Łužicy a přisłuša wot lěta 1994 gmejnje Załom. Do toho bě samostatna gmejna. Na tamnym boku hranicy namaka so čěske městačko Šluknov.
Stawizny
mini|left|Delni młyn (1987) Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1346 (Jutta de Tubinheym). )
Joschka Fischer
mini|Joschka Fischer w lěće 2014 mini|Fischerowe podpismo
Joschka Fischer (poprawom Joseph Martin Fischer; * 12. apryla 1948 w Gerabronnje) je něhdyši němski politikar Zwjazka 90/Zelenych a bywši wonkowny minister Němskeje (1998–2005).
Narodźi so jako syn z Madźarskeje pochadźaceje němskeje swójby, kotraž měješe 1946 swoju domiznu wopušćić. Wot 1967 angažowaše so w studentskim hibanju a w Zwonkaparlamentariskej opoziciji (APO) we Frankobrodźe nad Mohanom. Hač do lěta 1975 bě z čłonom radikalneje lěwicarskeje skupiny Revolutionärer Kampf a wobdźěleše so na wjacorych namócnych bojach z policiju. W lěće 1982 zastupi do nowozałoženeje Zeleneje strony a přisłušeše wot 1983 prěnjeje zeleneje frakcije w zwjazkowym sejmje. Jako dóńdźe 1985 w Hessenskej k wutworjenju prěnjeho čerwjeno-zeleneho knježerstwa, sta so Fischer ze statnym ministrom za wobswět a energiju. Po rozpadźe knježerstwa 1987 a nowowólbach zaćahny do krajneho sejma. Tež w druhej, wot 1991 knježacej čerwjeno-zelenej koaliciji pod ministerskim prezidentom Hans Eichel (SPD) bě z wobswětowym ministrom.
W oktobrje 1994 złoži wšě hessenske zastojnstwa a sta so po za Zelenych wuspěšnych wólbach do zwjazkoweho sejma hromadźe z Kerstin Müller z rěčnikom tamnišeje zeleneje frakcije. Pod wjednistwom Fischera přeměnjachu so Zeleni bóle do realpolitiskeho směra a wzdawachu so radikalnych pozicijow.
Po wólbach do zwjazkoweho sejma w lěće 1998 poradźi so SPD a Zelenym, po 16 lětach wotwjazać knježerstwo Helmuta Kohla a wutworić prěnju čerwjeno-zelenu koaliciju na zwjazkowej runinje z kanclerom Gerhardom Schröderom (SPD). Joschka Fischer sta so z wonkownym ministrom a wicekanclerom Zwjazkoweje republiki Němska. W jeho dobje zastojnstwa wobdźěli so Němska na Kosowskej wójnje přećiwo Juhosłowjanskej, nic pak na Třećej Golfowej wójnje.
Powiat żywiecki
Powiat żywiecki je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje. Wón ma přestrjeń wot 1.040 km² a něhdźe 153.000 wobydlerjow.
David Knopfler
thumb|David Knopfler w lěće 2002
David Knopfler (* 27. decembra 1952 w Glasgowje) je britiski spěwar, komponist a gitarist a hromadźe ze swojim bratrom Mark Knopfler załožer skupiny Dire Straits.
Powiat żywiecki
Wokrjes nadeńdźe so na samym juhu Šleskeho wojewódstwa w Sudetach a mjezuje na juhu a juhowuchodźe ze Słowakskej.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje 15 gmejnow: jedneje měšćanskeje a štyrnaće wjesnych gmejnow.
Salomon Bohuchwał Frencel
Salomon Bohuchwał Frencel ( Salomon Gottlob Frentzel; * 25. januara 1701 w Čornym Chołmcu, † 22. měrca 1768 we Wojerecach) bě serbski ewangelski farar, spisaćel a Wojerowski chronikar.
Narodźi so jako syn tehdyšeho Čornochołmčanskeho fararja Michała Frencla a wopytowaše wot 1713 do 1723 Budyski gymnazij. Po zakónčenju gymnazija studowaše wot 1723 do 1729 teologiju we Wittenbergu. Nawróćiwši so do Łužicy nastupi farske městno w Lejnje pola Wojerec, hdźež hač do lěta 1752 skutkowaše. Wot 1752 hač do swojeje smjerće w lěće 1768 bě z diakonom we Wojerecach. Jako tajki pisaše chroniku města a knjejstwa, kotraž so hač do dźensnišeho jako domiznowědne žórło wužiwa.
São Tomé a Príncipe
thumb|left|Pobrjóh na kupje São Tomé São Tomé a Príncipe (portugalsce São Tomé e Príncipe, „Swj. Tomaš a princowa kupa“) je njewotwisny kupowy stat w Ginejskim golfu před pobrjohom Afriki. Kupy leža něhdźe 200 km zapadnje gabunskeho resp. ekwatorialnoginejskeho pobrjoha. Stolica druheho najmjeńšeho stata Afriki je São Tomé, kotrež so namaka w sewjeru hłowneje kupy.
Na kupach knježi horca, włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami mjez 20 a 28 °C a dešćowym časom wot oktobra do meje. Najwyše městno je Pico do São Tomé (2.024 m), kotryž namaka so na horjatej hłownej kupje ze samsnym mjenom.
São Tomé a Príncipe bě hač do lěta 1975 portugalska kolonija.
Hanuš Knjez
Hanuš Knjez ( Johann Georg Knees, pseudonym K. z Doła; * 22. februara 1863 w Budyšinje, † 14. januara 1887 runje tam) bě serbski wučer, spisaćel a litograf.
Knjez wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju. Wot 1881 do 1884 bě starši literarneho wotdźěla w lěće 1877 załoženeho seminarskeho towarstwa Swoboda. W tutym času podawaše młodym Serbam pomocne hodźiny w serbšćinje. Do Serbskich Nowin a do Łužicy dopisowaše nastawki pedagogiskeho razu a mjeńše powučace přinoški. Jako litograf portretowaše mjez druhim Jana Arnošta Smolerja a rysowaše stary Maćičny dom při Lawskich hrjebjach.
Wón bě wot 1884 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Suzdal
thumb|left|Suzdal při Kamjence w lěće 1912 thumb|left|Klóšter swjateho Eutymiusa
Sydlišćo je so w lěće 999 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Gagarin (Uzbekistan)
Gagarin (do 1974 – Ержар/ Jeržar) je město w Jizzaxskej oblasći w Uzbekistanje, blisko kazachskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Mirzacho`lskeho wobwoda.
Leži něhdźe 85 kilometrow sewjerowuchodnje Jizzaxa.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1974 měšćanske prawa.
George Kooymans
thumb|George Kooymans w lěće 1974 George Kooymans (* 11. měrca 1948 w Haag, Nižozemska) je nižozemski gitarist, spěwar a komponist rockoweje skupiny Golden Earring.
Běły jěrowc
Běły jěrowc (Aesculus hippocastanum) je štom ze swójby mydłowcowych rostlinow. Prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow (Hippocastanaceae), kotraž nětko je podswójba (Hippocastanoideae).
Wopis
Běła jěrowc je lěćozeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 25 m z krótkim zdónkom, sylnymi hałuzami a njesymetriskej krónu. Jeho pupki su tołsty a lěpjate.
Króna je kulojta.
Łopjena
Łopjena su porstate a wobsteja z 5 hač 7 łopješkow.
Kćenja
Wón kćěje wot apryla hač do meje; po někotrych žórłach wot meje hač do junija. Krónowe łopješka su běłe, hornje z žółtym abo čerwjenym blečkom.
Njewopróšene kćenja maja žołte blečki, mjeztym starše abo wopróšene kćenje oranžowe a čerwjene blečki.
Płody
Kałačojty płód wobsahuje błyšćaće brune symjenja. Symjenja wobsahuja saponiny a hórke maćizny.
Škódnicy
Často hižo za čas lěća so łopjena přebarbja. Za to stej dwě hłownej přičinje.
Stejnišćo
Wón rosće na wutkatych, hłuboko sahacych, humoznych, pěskowych a hlinowych pódach.
Rozšěrjenje
Běła jěrowc je na sewjernej balkanskej połkupje rozšěrjeny. Nimo toho bu wón w srjedźnej Europje nasadźany.
Sorty
Sorta 'Baumannii' njese dospołnje kćějace kćenja a docpěwa wysokosć wot 20 hač do 25 m. Wona kćenja su šikwane a běłe.
Sorta 'Pyramidalis' rosće šěroko pyramidalnje a docpěwa wysokosć wot hač do 8 m.
Rezina
thumb|left Rezina je město na wuchodźe Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Rezinaskeho rajona.
Leži při prawym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 105 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa. Jemu napřećo na tamnym brjoze Dnjestra nadeńdźe so město Rîbnița, kotrež słuša do mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Podnjesterska.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Ajagoz
Ajagoz (do 1860 – Ajaguz/ Аягуз; do 1931 – Sergiopolskaja/ Сергиопольская; do 1994 – Ajaguz/ Аягуз) je město we wuchodnym Kazachstanje, kotrež słuša k Wuchodokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło Ajagozskeho rajona.
Leži něhdźe 270 kilometrow juhozapadnje Oskemena při rěce Ajagoz.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1831 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Dashtobod
Dashtobod (wurjekowanje: Daštobod; / Daštabad; do 1974 – Обручево/ Obručewo; do 1990 – Ульяново/ Uljanowo) je město w Jizzaxskej oblasći w Uzbekistanje.
Leži něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Jizzaxa.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Obručewo załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Gustaw Mertin
Gustaw Mertin ( Gustav Mertin; * 23. februara 1901 w Delnim Wujězdźe, † 9. apryla 1984 runje tam) bě serbski hórniski dźěłaćer, politikar, wjesnjanosta a čłon Sakskeho krajneho sejma.
Hromadźe z bratrom Maksom bě Gustaw Mertin 1924 sobuzałožer Wujězdźanskeje Sokołskeje jednoty. 1928 kandidowaše w nadawku Zwjazka narodnych mjeńšin w Němskej za mócnarstwowy sejm. Jako hórnik bu w lěće 1933 za SPD do gmejnskeje rady Delnjeho Wujězda woleny a w aprylu po zakazu strony přez nacionalsocialistow zaso z njeje wuzamknjeny.
Po wuswobodźenju bě wot 2. awgusta 1945 hač do 30. nowembra 1962 Wujězdźanski wjesnjanosta. Wot 1946 do 1950 bě zdobom za SED čłon Sakskeho krajneho sejma kaž tež Wojerowskeho wokrjesneho sejmika. W nadawku frakcije SED předpołoži w februarje 1948 prěni Serbski zakoń krajnemu sejmej a wopodstatni jón z narěču.
Wot lěta 1921 přisłušeše Gustaw Mertin Wujězdźanskemu serbskemu towarstwu Zahrodka kaž tež Domowinje.
Batumi
thumb|left
Batumi ( do 1878 Batom, do 1936 Batum) je wulkoměsto na zapadźe Georgiskeje, blisko turkowskeje hranicy. Je stolica a najwjetše město Adźarskeje kaž tež druhe najwjetše město cyłeje Georgiskeje
Očakiw
Očakiw ( Очаків; Очаков) je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Mykolajiwa a 70 kilometrow wuchodnje Odesy.
Batumi
Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 260 kilometrow zapadnje Tbilisija.
Očakiw
Wobydlerstwo
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Batumi
Ma něhdźe 152 839 wobydlerjow.
Esiw
Esiw (wot łaćonskeho esse = „być“) je pad w finougriskich rěčach, kotryž staw wupraji.
W serbšćinje wotpowěduje esiwej často słowo „jako“ we wobrotach kaž na př. „jako wučer“.
Finsce
W finšćinje ma esiw kóncowku -na resp. -nä, na př. lapsena = „jako dźěćo“. Kóncowka so złožuje po wokalnej harmoniji. Při słowach z stopjenjowej změnu (němsce Stufenwechsel) so „sylny“ stopjeń wužiwa. Přikłady:
Esiw so tež jara často temporalnje wužiwa, mjez druhim při wšědnych dnjach, na př.: Tulen perjantaina. = „Přińdu pjatk.“
Estisce
W estišćinje je kóncowka -na, na př. müüjana „jako předawar“, müüjatena „jako předawarjo“, jalana „jako noha“, jalgadena abo jaluna „jako nohi“. Na rozdźěl wot finšćiny steji słowo zwjetša w słabym stopjenju. We wobchadnej estišćinje bě esiw so zminył a bu na spočatku 20. lětstotka kumštnje zaso do spisowneje rěče zawjedźeny.
Samisce
W samišćinje ma esiw kóncowku -n, při čimž so mjez singularom a pluralom njerozeznawa. W słowach z stopjenjowej změnu ma esiw samsny stopjeń kaž nominatiw w singularje.
Přikład: Son lea isidin dálus. = „Wón je bur na dworje.“ (po słowach.: „jako bur“)
Madźarsce
Madźaršćina znaje dwě formje esiwa. Wobě formje stej we wobchadnej rěči skerje rědkej a so normalnje jenož w pisanej formje (literatura) namakatej.
Esiw-modal
Esiw-modal so ze sufiksom -ul abo -ül twori. Wón je po słowach kaž přirunace „kaž“ abo „jako“ rozumić. Přikłady:
Esiw-formal
Esiw-formal so ze sufiksom -ként twori. Wón woznamjenja w serbšćinje tak wjele kaž „jako“. Přikłady:
Jurjew-Polskij
thumb|left thumb|left Jurjew-Polskij je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1152 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Izmajil
thumb|left|Kapała při Dunajskim přistawje
Izmajil (1812—1856 Tučkow/ Тучков) je město a wažny rěčny přistaw při Dunaju w Odeskej oblasći na juhu Ukrainy.
Geografija
Leži něhdźe 235 kilometrow juhozapadnje Odesy w historiskim regionje Budźak při hranicy mjez Ukrainu a Rumunskej a na sewjernym brjoze Dunajskeje delty, něhdźe 80 kilometrow zapadnje čornomórskeho pobrjoha.
Stawizny
Genua załoži na tutym městnje hižo w 12. lětstotku twjerdźiznu, kotraž słušeše hač do lěta 1484 do Moldawskeho wjerchowstwa. Pod sultanom Bayezidom II. zdobychu Osmanojo město a kontrolowachu je hač do kónca 18. lětstotka. Wot 1812 słušeše do Ruskeho carstwa, wot 1856 do 1877 kaž tež mjez 1918 a 1940 a znowa za čas Druheje swětoweje wójny bě z dźělom Rumunskeje.
Nico
Jako dźěćo bydleše někotre lěta w Lubnjowje.
Randy California
Randy California (* 20. februara 1951 w Los Angeles; † 2. januara 1997 w Molokaʻi) bě US-ameriski spěwar a gitarist, kiž bě z čłonom skupiny Spirit.
Mexiski zaliw
thumb|[[3D mapa Mexiskeho zaliwa]] thumb|[[Tóčna platforma w Mexiskim zaliwu]] Mexiski zaliw (jendźelsce Gulf of Mexico abo jenož Gulf, španisce Golfo de México) je zaliw Atlantiskeho oceana. Na sewjerowuchodźe, sewjeru a sewjerozapadźe mjezuje ze Zjednoćenymi statami Ameriki, na juhowuchodźe a juhu z Mexikom a na juhozapadźe z Kubu. Ma wobjim někak 1500 kilometrow, přestrjeń někak 1,6 mil. km2 a maksimalnu hłubokosć 4384 metrow.
Vorjohann
Vorjohann je swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Wšědna zymnička
Wšědna zymnička (Eranthis hyemalis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalšej serbskej ludowej mjenje stej zymnik a zymska kwětka.
Wopisanje
Wšědna zymnička docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm.
Stołpik je čerwjenobruny.
Spódnje łopjena so hakle po času kćěwa jewja a su kulojte a hač k spódkej pjećdźělne hač sydomdźělne. Wotrězki su dwulapate hač třilapate.
Kćěje wot februara hač měrca. Žołte kćenja docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 3 cm.
Płody docpěwaja dołhosć wot 15 mm.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće we włóžnych lisćowych lěsach juhowuchodneje Europy, ale w srjedźnej Europje w zahrodach, parkach, winicach a kerčinach. Pochadźa originalnje z južneje a juhowuchodneje Europy.
Oblasć Riwne
Oblasć Riwne je oblasć na sewjerozapadźe Ukrainy, we Wuchodoeuropskej nižinje. Stolica a zdobom najwjetše město je Riwne. Oblasć ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow na přestrjeni wot 20.000 kwadratnych kilometrow.
Kobjelin
Kobjelin je wjes na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Zhorjelc při lěwym brjoze Łužiskeje Nysy a słuša wot lěta 1950 k městu Mužakow.
Oblasć Riwne
Geografija
Oblasć mjezuje w Pripjatskich bahnach na sewjeru z Běłoruskej. Susodne oblasće su Žytomyrska na wuchodźe, Oblasć Chmelnyckyj na juhowuchodźe, Ternopilska oblasć na juhu, Lwówska na juhozapadźe a Wołynska na zapadźe.
Wšě wjetše rěki su přitoki Pripjata a ćeku do sewjerneho směra.
Kobjelin
Geografija
Wjes nadeńdźe so sewjernje Mužakowskeho stareho města mjez Młynskej hrjebju, z Jemjelicy pochadźacej, a Nysu na wuchodźe. Wjesne hona mjezuja na sewjeru a zapadźe z braniborskim teritorijom a na wuchodźe, za Nysu, z pólskim. Saksko-braniborska mjeza je tule zdobom historiska hranica mjez Hornjej a Delnjej Łužicu.
Kobjelin je najsewjerniše sydlišćo we wuchodnej Sakskej a z 98 metrami nad mórskej hładźinu zdobom najniši dypk Zhorjelskeho wokrjesa.
Oblasć Riwne
Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1920 do 1939 do Pólskeje. W lěće 1939 bu teritorij wot Sowjetskeho zwjazka wobsadźeny a wot 1941 do 1944 steješe pod němskej kontrolu.
Kobjelin
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje Kobjelina jako Gobelin abo Cobelin na karće Hornjeje Łužicy pochadźa z lěta 1590. Serbske mjeno je starše hač němske a ma swój pochad najskerje w słowje kobła.
Oblasć Riwne
Wobydlerstwo
mini|Riwne Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.
Zyrjanowsk
thumb|left Zyrjanowsk ( a ; do 1937 – Zyrjanowskoje/ Зыряновское; do 1941 – Zyrjanowskij/ Зыряновский) je město wе wuchodnym Kazachstanje, kotrež słuša k Wuchodokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło Zyrjanowskeho rajona.