cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swjata Zdźisława
Žiwjenje
W lěće 1947 zahaji kardinal Šćěpan Trochta, Litoměriski biskop, diezesowy proces swjatoprajenja. We wobłuku lětdźesatka duchowneho wobnowjenja naroda bu lěto 1991 (tehdy hakle) zbóžnoprajenej Zdźisławje a temje swójba wěnowane. Tehdy bu zběrka studijow "Zdislava" wudata a sta so hišće wjele dalšich zajimawych aktiwitow.
Hlynjany
thumb|left
Swjata Zdźisława
Swjatoprajenje
Zdźisławu pak bamž Jan Pawoł II. we Wołomucy dnja 21. meje 1995 swjatopraji. Dnja 24. oktobra 2000 - w lěće Wulkeho jubileja – postaji ju za hłownu patronku Litoměriskeje diecezy. Wo swjatoprajenju Knjenje Zdźisławy je so tehdyši prowincial dominikanow pater Ambrož Maria Svatoš wjele zasłužbow dobył, a to z hromadźenjom Zdźisławskich studijow a historiskich dokumentow. Nětko ma mjenujcy nimale sto w rukopisu dokumentowanych padow dźiwotwornych wusłyšenjow přez zasadźenje Knjenje Zdźisławy ze zańdźenosće. Jako dźiw trěbny k swjatoprajenju bu medicinsce a wědomostnje njewujasnjomne wustrowjenje MUDR. Straki připóznate, swójbneho nana, pola kotrehož dnja 19. septembra 1989 w Brnje w chorowni k zastaću wutroby, k na nul spadowacemu krejnemu ćišćej, ke kliniskej smjerći mozow dóńdźe; tutón staw přez tři hodźiny traješe. W běhu tuteje doby mandźelska, dźěći, wyša sotra, knjez farar a dalši intensiwnje k zbóžnoprajenej Zdźisławje wo dźiw modlachu, a buchu wusłyšeni: wobnowještej so motoriska a zmysłowa aktiwiće, wšě organy póčachu normalnje fungować. Jabłońska cyrkej bu wot bamža k bazilice minor (mjeńši) z titulom "Bazilika swjateho Ławrjenca a swjateje Zdźisławy" powyšena.
Hlynjany
Hlynjany je městačko w Lwówskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Perehnojiwka w historiskej Galiciskej něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Lwowa a něhdźe 35 kilometrow zapadnje Zoločiwa.
Swjata Zdźisława
Swjatoprajenje
Smjertne powostanki swjateje Zdźisławy su wěrićelam nimo w Jablonnym tež w Litoměriskej katedrali swj. Šćěpana (na wołtarju swj. Jana Nepomuka) a we Wołomucy w dominikanskej cyrkwi Knježny Marije (na wołtarju swj. Dominika) k česćowanju wustajene. Při 750. róčnicy smjerće zbóžnoprajeneho Česlava w lěće 1992 je swjata Zdźisława tutoho swjateho wopytała: jeje nop pućowaše z Jablonneho do pólskeho Wrócławja a bu tu ze statniskimi česćemi přijata. Swoju tuchwilu poslednje dušepastyrske pućowanje přewjedźechu smjertne powostanki swjateje Zdźisławy z Litoměrjec na lětanišćo we Wołomucy - na swjatoprajenje přez bamža Jana Pawoła II. dnja 21. meje 1995.
Hlynjany
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Swjata Zdźisława
Swjatoprajenje
Dnja 24. oktobra 2000 postaji bamž Jan Pawoł II. swjatu Zdźisławu za hłownu patronku Litoměričanskeje diecezy. Wot nalěća 2002 je wona po postajenju wokrjesneho zastupnistwa patronka cyłeho Liberecskeho wokrjesa.
Hlynjany
Sydlišćo je so w lěće 1379 prěni raz naspomniło a dósta 1397 Magdeburgske měšćanske prawo. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje; w Druhej swětowej wójnje bě najprjedy wot sowjetskeho a wot 1941 přez němske wójsko wobsadźene. Wulka židowska wosada je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Swjata Zdźisława
Swjatoprajenje
K swjatej Zdźisławje so do dźensnišeho Waldsteinowi hrabjojo jako z njej zdaleni přiwuzni přiznawaja, wopytuja jeje row w Jablonnym.
Poselstwo Swj. Zdźisławy
Je ta swěca, kotruž Zdźisława wupromjenja: wona je na ewangelij nic jenož posłuchała, ale běše za njón žiwa. A to na žadyn pad w klóštrje wotzamknjena, ale běše w swojej swójbje a w tym swěće, kotryž ju wobdawaše. Wěra njeběše jenož priwatna naležnosć za jeje hrodowsku kapałku, ale běše to tež wěc za žiwjenje. Zdźisława hród wopušći a běše za ewangelij wšudźe wokoło žiwa, hdźež chudźi a wbozy běchu. Běše za Chrystusowe słowo žiwa: ,Lubujće swojich blišich!'
Knjeni Zdźisława je wozjewjerka prawa čłowjeka, prawa žony: za druhich lubować a žiwe być. A to je jeje poselstwo za swójby. Jako mać praji wšěm žonam, ale tež wšěm, kotřiž su w swójbje žiwi: je trjeba lubować a za wostatnych žiwy być.
Hórska woka
Hórska woka (łaćonsce: Oxytropis jacquinii) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Łastojčnikowe rostliny
Łastojčnikowe rostliny (Asclepiadoideae) su podswójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta) znutřka swójby (Apocynaceae).
Tradicionalne bu jako swójsku swójbu Asclepiadaceae wobjednawana.
Systematika
Podswójba so rozrjaduje do štyrjoch tribusow ze cyłkownje jědnaće subtribusami. Wobsahuje 200 hač wjace 250 rodow a něhdźe 2400 družinow: miniatur|[[Kronenblume (Calotropis gigantea).]] miniatur|[[Gomphocarpus fruticosus.]] miniatur|[[Funastrum cynanchoides.]] miniatur|[[Larryleachia cactiformis.]] miniatur|[[Traubige Leuchterblume (Ceropegia racemosa).]] miniatur|[[Kletternde Leuchterblume (Ceropegia sandersonii), eine rankende Pflanze.]] miniatur|[[Oxystelma bornouense, Kaboré-Tambi-NP, Burkina Faso.]] miniatur|[[Microloma calycinum am Naturstandort: Richtersveld.]] miniatur|[[Hoya pubicalyx.]] miniatur|[[Urnenpflanze (Dischidia rafflesiana), Illustration.]] miniatur|[[Kranzschlinge (Stephanotis floribunda), wird auch als Zimmerpflanze genutzt.]] Njewěsta pozicija znutřka Asclepiadoideae
Lěkarski kokrik
Lěkarski kokrik (Fumaria officinalis) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae). thumb|Ilustracija Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (Fumariaceae) přirjaduje.
Wopis
Lěkarski kokrik je cunja, módrozelena jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm.
Stołpik je rozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena ma kónčki, kotrež su 3-4 razy tak dołhe kaž šěroke. Wone su dwójce třiličbne a módrozelene a maja 2 hač 3 mm dołhe kónčki.
Kćenja
Kćěje wot meje hač oktobra. 10-50 róžojtych, purpurowych abo ćmowočerwjenych, šwižnych kćenjow steji w kićach a docpěwa dołhosć wot 5 hač 9 mm. Keluškowe łopješka lochko wupadnu. Keluch docpěwa dołhosć wot 5 mm.
Płody
Płód je horjeka tróšku zatłóčeny worjech.
Stejnišćo
Rosće na rolach, zahrodach, winicach, wotewrjenych stejnišćach twarnišćow a druhich pustych płoninow.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wužiwanje
Rostlina wobsahuje alkaloidy, kaž na př. fumarin, ale tež fumarowu kisalinu. Tohodla so w ludowej medicinje přećiwo bolosćam žołčnika, žołdka a črjewa a schorjenjam kaže wužiwa.
Baltoji Vokė
thumb|left
Baltoji Vokė je městačko z tysac wobydlerjemi w Šalčininkaiskim rajonje Vilniuskeho wobwoda na juhowuchodźe Litawskej.
Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje města Šalčininkai a něhdźe 30 kilometrow južnje litawskeje stolicy Vilniusa.
Sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Uta Windisch
mini|upright|Uta Windisch (2013)
Uta Windisch (* 20. januara 1949 w Niederwürschnitzu) je něhdyša sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kotraž bě wot 1994 do 2014 zapósłanča sakskeho krajneho sejma, čłonka prezidija a městopředsydka kaž tež turistiskopolitiska rěčnica frakcije CDU.
Diplomowana informatikarka bu posledni raz w lěće 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 16 (Stollberg) z 43,8 % hłosow wolena. Wot 2014 je wokrjesna radźićelka w Rudnohórskim wokrjesu.
Windisch je ewangelska, zwudowjena a mać třoch dźěći.
Świdnica
Świdnica ( Schweidnitz) je město z nimale 60.000 wobydlerjemi w pólskim wojewódstwje Delnja Šleska a zarjadniske sydło wokrjesa ze samsnym mjenom. Nadeńdźe so na juhozapadźe Pólskeje při rěce Bystrzycy pod Sowjacymi horinami.
Tołste kosćadło
Tołste kosćadło (Symphytum tuberosum) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Tołste kosćadło je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm. Rostlina je husto wotstejo kosmata.
Pjenk je sukojće stołstnjeny.
Stołpik je kulojty.
Stołpikowe łopjena su jasnje stołpikate. Wone njewotběžu na stołpiku.
Kćěje wot apryla hač do meje. Nygace, rołkojte kćenja su blědožołte a docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2 cm.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach a w parkach, rědko wodrjewjena na lěsnych kromach, we winicach, pod žiwych płotach. Preferuje čerstwe hač włóžne, zwjetša małowapnite pódy w połsćinje.
Hórkowc (Gentianella)
Hórkowc (Gentianella) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae). Dalše mjeno je encian.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Něžny kokrik
Něžny kokrik (Fumaria parviflora) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (Fumariaceae).
Encyklopedija
right|thumb|Brockhaus Konversations-Lexikon, 1902
Encyklopedija (grjeksce εγκυκλοπαιδεία, egkyklopaideia, sformowana ze starogr. enkýklios kružny a paideía wučba, kubłanje) je strukturowane, po móžnosći wobsažne zwobraznjenje čłowjeskeje wědy, kotrež je dosć podrobne za wšědne wužiće. Zapřijeće, z kotrymž běše w pjatym lětstotku do Chrystusa uniwersalne kubłanje měnjene, dźe na Hippiasa z Elisa wróćo. Nimo uniwersalnych encyklopedijow su tež fachowe encyklopedije z wobmjezowanjom na wěsty temy.
Powšitkowne charakteristika
Encyklopedije hodźa so z pomocu kajkosćow předmjet, zaměr, metoda, rozrjadowanje a proces nastaća definować.
Encyklopediji w serbskim wobłuku stej (němskorěčny) Serbski kulturny leksikon a serbska Wikipedija. Projekt Mačičneje encyklopedije so ženje njezwoprawdźi.
Maćijowa wěža
mini|upright|Maćijowa wěža na kóncu Hrodowskeje hasy
Złyčin
Złyčin ( Litschen) je hornjołužiska wjes w sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazowskej gmejnje. Leži při prawym brjoze Małeje Sprjewje njedaloko Slěborneho jězora při kromje něhdyšeho Łužiskeho brunicoweho rewěra.
Maćijowa wěža
Maćijowa wěža ( Matthiasturm) je wrotowa wěža z pózdnjeho 15. lětstotka při sewjerowuchodnym boku Budyskeho hrodu. Po Wołomuckim měrje lěta 1479, po kotrymž přińdźe Łužica pod nadknjejstwo madźarskeho krala Maćija Corvinusa, bu Budyski hród mjez 1483 a 1486 w jeho nadawku přez krajneho bohota w pózdnjogotiskim stilu přetwarjeny. Z tutoho časa pochadźa tež po kralu pomjenowana wěža z reliefom.
Złyčin
Geografija
Złyčin je něhdźe kilometer zdaleny wot susodnych Bjedrichec. Na wuchodźe su Drěwcy susodne sydlišćo. Mjez Złyčinom a k Radworej słušacym Lipičom namaka so wjace hač 20 km² wulka Minakałska hola, kotraž je jedne wot najwjetšich njewobsydlenych lěsnišćow we Łužicy. We wokolinje wsy namaka so wjele rybjacych hatow.
Maćijowa wěža
Přez Maćijowe wrota běše hród ze strony Hrodowskeje hasy přistupny. Nimo wodoweje wěže a murje je Maćijowa wěža jenički dźěl hrodu z teje doby, kotryž je so wobchował. Hač do kónca 18. lětstotka, hdyž so nowe wrota na južnym kóncu hrodowskeje murje twarjachu, bě wěža jenički zjawny přistup do hrodu. Před wrotami běše ćahawy móst přez hrodowske hrjebje.
Złyčin
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Lytczschin pochadźa z lěta 1516. Złyčinske knježe sydło wobsteji znajmjeńša wot lěta 1549. Po Wienskim kongresu słušeše wjeska k Pruskej. Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach 276 wobydlerjow, wot toho 268 serbskich (97 %) a jenož wósom němskich. Tež srjedź 1950tych lět zwěsći Arnošt Černik hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 65,5 % wobydlerstwa. Ewangelscy Złyčinjenjo słušeja do Łazowskeje wosady.
Maćijowa wěža
Kapałka
Hižo do twara wěže bu w druhim poschodźe Maćijowych wrotow hrodowska kapałka zarjadowana, kotraž je z měšćanskeho boka přez dwě wysokej gotiskej woknje derje spóznajomna. Znutřka ma kapałka přestrjeń wot jenož někotrych kwadratnych metrow a je škitana přez wobornu chódbu wěže. Pod woknomaj steješe něhdy wołtar. Napřećo nadeńdźe so loža. Kapałka bu hižo w lěće 1225 přez Mišnjanskeho biskopa Bruna II. z Porstendorfa poswjećena a měješe swjateho Jurja jako patrona, čehoždla je tež jako Jurjowa kapałka (Georgenkapelle) znata. Za čas Třicećilětneje wójny wona w lěće 1639 wupali a so hižo njewobnowi.
Relief
mini|Relief krala Maćija Při měšćanskim boku wěže je wot lěta 1486 monumentalny, dźewjeć metrow wysoki a štyri metry šěroki pěskowcowy relief krala Maćija Corvinusa mištra Bricciusa Gauskeho připrawjeny. Relief pokazuje krala pod baldachinom a z nohomaj na před nim ležacym lawje, symbolu Čechow. Horjeka stej widźeć čěski a madźarski wopon, nalěwo a naprawo wopony tehdyšich čěskich resp. madźarskich prowincow Chorwatskeje, Dalmaciskeje, Rakuskeje, Šleskeje, Štyrskeje, Morawy kaž tež Delnjeje Łužicy. Po rozprawach bě krajny bohot Georg von Stein trójce do Budy ke kralej pućował, dokelž njeběštej prěnjej naćiskaj kralej dosć podobnej.
Pomnik je so 1925/26 wobnowił. W lěće 1993 so falowacej woponaj wobnowištej. Kopije tutoho Budyskeho originala su w Budapesće, Szegedźe a Králowej Lehoće w Słowakskej.
Njaswiž
thumb|left
Njaswiž je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Njaswižskeho rajona.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1446 prěni raz naspomniło. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Šěra wjerbinka
Šěra wjerbinka (Epilobium lamyi, syn. Epilobium tetragonum subsp. lamyi) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Kobołkata dubčica
Kobołkata dubčica (Teucrium scordium) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Šepšecy
mini|Šepšecy na karće z lěta 1935 mini|Wopomnišćo za Šepšecy a Łućo
Šepšecy (prjedy tež Šepc; Schöpsdorf) běchu holanska wjeska na sewjeru Hornjeje Łužicy, kotraž bu w lěće 1981 wopušćena a potom za Bjerwałdsku brunicowu jamu wotbagrowana. Po hamtskich ličbach mějachu so 70 wobydlerjow přesydlić. Wjetšina z nich přećahny do susodneho Delnjeho Wujězda.
Geografija
Šepšecy ležachu na prawym boku Sprjewje sewjernje Delnjeho Wujězda a juhozapadnje Łuća, w dźensnišim zapadnym zaliwje Bjerwałdskeho jězora. Sydlišćo steješe na kopcu, zo by před wulkej wodu Sprjewje škitane było.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje městna jako Schewbsdorf pochadźa z lěta 1418. Přez lětstotki podsteješe wjeska ryćerkubłu w Delnim Wujězdźe. Hač do lěta 1957 běchu Šepšecy samostatna gmejna; potom buchu do Łuća zagmejnowane.
Kamjenka (Oblasć Penza)
thumb|left Kamjenka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Penza. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Šepšecy
Stawizny
Šepšečenjo zhonichu wot planowaneho přesydlenja swojeje wsy hakle 1976 w běhu přesydlenja susodneho Łuća. W lěće 1981 rozpušći so gmejna a dnja 8. měrca wotmě so rozžohnowanska swjatočnosć w Šepšecach.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki mějachu Šepšecy w 1880tych lětach 122 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Tež Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 w Šepšečanskej gmejnje hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 73,9 % wobydlerstwa.
Ewangelscy Šepšečenjo přisłušachu Łućanskej wosadźe.
Błyšćata łoboda
Błyšćata łoboda (Atriplex sagittata, syn.: A. nitens Schkuhr, A. acuminata Waldst. & Kit., A. hortensis ssp. nitens E.Pons) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Ukrajinka (město)
thumb|left|Powětrowy wobraz Ukrajinki
Pisana škleńčica
Pisana škleńčica (Iris variegata) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Ukrajinka (město)
Ukrajinka je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při prawym brjoze Kaniwskeho jězora, spjateho jězora Dnjepra, něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Kijewa. Ukrajinka je stejišćo wulkeje wuhloweje milinarnje, kotraž bu w lěće 1966 natwarjena.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Patricia Wissel
Patricia Wissel (* 24. oktobra 1975 w Budyšinje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanča sakskeho krajneho sejma.
Horodok (Lwówska oblasć)
thumb|left
Patricia Wissel
Wukubłana běrowowa překupča bu 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 51 (Budyšin 1) z 49,2 % hłosow wolena. 2014 dósta 46,4 %. Při wólbach 2019 zhubi swój direktny mandat z mało hłosami na Franka Peschela wot AfD, zaćahny pak přez krajnu lisćinu přiwšěm do sejma.
Horodok (Lwówska oblasć)
Horodok je město w Lwówskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 25 kilometrow zapadnje Lwowa.
Patricia Wissel
Patricia Wissel je ewangelska a bydli we Wjazońcy.
Horodok (Lwówska oblasć)
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1213 załožiło. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Zahrodne kosćadło
Zahrodne kosćadło (Symphytum x uplandicum) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Jan Nuk
Jan Nuk ( Jan Nuck, * 13. junija 1947 w Koslowje) běše mjez 2000 a 2011 předsyda Domowiny.
Jan Nuk wopyta serbskej šuli w Ralbicach a Pančicach. Po tym wuwuknje powołanje elektrikarja w milinarni w Lubnjowje. Wot 1967 dźěłaše we Wětrowje, w Budyskej redakciji Nowa doba a wot 1969 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Wot lěta 1969 studowaše na wysokej šuli w Žitawje inženjerstwo na polu energijoweho hospodarstwa. Studij zakónči 1973 z diplomom. Hač do lěta 2012 bě mějićel a jednaćel Budyskeho zawoda „Nukec napoje“.
Za čas přewróta so Nuk w Serbskej narodnej zhromadźiznje angažowaše. Dnja 25. měrca 2000 wuzwolichu jeho delegaća 7. hłowneje zhromadźizny Domowiny za noweho předsydu serbskeho třěšneho zwjazka. K wólbam 2009 bě Nuk jenički kandidat za zastojnstwo. Čestnohamtske předsydstwo wukonješe hač do lěta 2011. Jeho naslědnik je Dawid Statnik.
Nuk je woženjeny, nan štyrjoch dźěći a bydli w Radworju. Wot lěta 2013 je wuměnkar.
Seoul
Stawizny
Hižo wot 18 do Chrystusa hač do lěta 475 bě Seoul ze stolicu historiskeho kralestwa Baekje. Wot 1394 do 1910 bě potom hłowne město mócnarstwow Joseon a Wulka Koreja. Wot lěta 1945 je stolica Južneje Koreje. Oficielnje (de jure) měješe hač do lěta 1972 tež Sewjerna Koreja Seoul jako stolicu, doniž so tamniše sydło knježerstwa Pjöngjang jako oficielna stolica do wustawy njezapisa.
Ćěmna wjerbinka
Ćěmna wjerbinka (Epilobium obscurum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Přeměnita škleńčica
Přeměnita škleńčica (Iris spuria) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Bombawka
Bombawka (Prunus cerasifera) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Zrunany, kerčinaty, bjezćernjowy štom docpěje wysokosć wot hač do 9 m. Rosće jako štom wjacezdónkowje a je často njećernjata.
Króna je kulojta.
Łopjena
Łopjena su małke, tróšku bronzowe, dołho jejkojte. Wone docpěja dołhosć wot 4 hač do 8 cm.
Kćenja
Běłe kćenja so w nalěće (w chłódnych regionach) abo pózdnim zymje (w ćopłych regionach) na hišće nahich hałuzach jewja. Steja zwjetša po jednym. Wone su při formach ze zelenymi łopjenami běłe a při formach ze čerwjenymi łopjenami róžojte a docpěja přeměr wot hač do 2,5 cm. Jich stołpiki su nahe.
Dołhołopjenata łoboda
Dołhołopjenata łoboda (Atriplex oblongifolia) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Bombawka
Płody
Jědźne płody su kulojte a docpěja přeměr wot hač do 3 cm. Mjaso zwjetša žołteho, rědko čerwjeneho płoda so špatnje wot kamjenja pušći.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Małkej Aziji a w Kawkazu, a so w Europje kultiwuje.
Němska škleńčica
Němska škleńčica (Iris germanica) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (Iridaceae).
Wopis
Němska škleńčica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 100 cm.
Łopjena
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 3 cm a su mječojte, šěromódre-zelene a šědźiwiznojte.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. 3 hač 5 krótko stołpikatych, wonjacych kćenjow je zwjetša módrofijałkojte. Zwonkowne kćenjowe łopješka su dele wočinjene a docpěwaja dołhosć wot 8 cm a njesu žołtu brodaćicu, mjeztym znutřkowne łopješka su horja měrjene a šěroko eliptiske.
Stejnišćo
Pyšna rostlina wustupuje tež wodźiwjena a potom rosće na murjach, skałach, zwisach, skłoninach, wosebje w regionach winoweho plahowanja. Preferuje zwjetša wapnite pódy.
Čornobyl
thumb|left
Čornobyl je wopušćene město w Kijewskej oblasći na sewjeru Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži na prawym brjoze rěki Prypjat něhdźe 130 kilometrow sewjernje Kijewa.
Sydlišćo je so w lěće 1193 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1919 měšćanske prawa. Po nuklearnej katastrofje w bliskej jadrowej milinarni W. I. Lenin dnja 26. apryla 1986 bu město wopušćene.
Grigiškės
thumb|left
Grigiškės je město w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej. Leži při rěce Vilija něhdźe 15 kilometrow zapadnje Vilniusa.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo nasta po załoženju papjeroweje fabriki w lěće 1923 a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Oleśnica
Oleśnica ( Oels) je město z něhdźe 37.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe pólskeho wojewódstwa Delnja Šleska a zarjadniske sydło wokrjesa ze samsnym mjenom. Nadeńdźe so na juhozapadźe Pólskeje, něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje při puću do Waršawy.
Sydlišćo so w lěće 1189 prěni raz naspomni a dósta 1255 měšćanske prawa. Wot lěta 1312 bě město z rezidencu wojewódstwa Oleśnica.
Šěrokostnik
thumb|Šěrokostniki thumb|Šěrokostnik (čerwjeny) Šěrokostniki su kruhi na (idealizowanym) zemskim powjerchu z konstantnej geografiskej šěrokosću β, kotrež paralelnje k ekwatorowej runinje k wuchodo-zapadnemu směrej běža.
Mjeztym zo wšě dołhostniki, kotrež běža padorunje k šěrokostnikam, su wulke kruhi, su šěrokostniki powšitkownje małe kruhi – nimo ekwatora, kotryž jako nulowy šěrokostnik zemju do sewjerneje a južneje hemisfery dźěli. Dalše wosebite šěrokostniki su wobrotnikaj a polarnej kruhaj, kotrež dobywaja wuznam za słónčny staw w běhu počasow přez křiwosć ekliptiki. Tež definicija klimowych pasmow poćahuje so na wěste šěrokostniki.
Wotstawk dweju šěrokostnikow z rozdźělom jednoho stopnja šěriny je přerěznje něhdźe 111 km, je wšak zemskeho wopłonjenja dla w bliskosći ekwatora mjeńši hač w ekstremnje sewjernych a južnych šěrinach. Podobny zmylk by wobličenje dołhosće šěrokostnikow jako 2πR·cos β z konstantnym zemskim radiusom R było.
Šěrokostniki jako hranicy
Šěrokostniki wužiwaja so často jako hranicy mjez krajemi abo regionami, předewšěm w Sewjernej Americe a Africe.
Kuznjeck
thumb|left Kuznjeck je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Penza. Ma něhdźe 85 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1699 jako wjes Trujowo załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Vievis
thumb|left|Prawosławna cyrkej
Vievis je městačko we Vilniuskim wobwodźe w Litawskej.
Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 35 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa. Přez město wjedźetej dalokodróha a železniska čara z Vilniusa do Kaunasa.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow, z nich někak 11 % Polakow.
Sydlišćo je so w lěće 1539 prěni raz naspomniło a płaćeše hižo tehdy jako městačko. Wulka židowska wosada (1897: 89 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wódrjeńca
Wódrjeńca ( Oderwitz) je gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži w južnej Hornjej Łužicy 350 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 5.200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1320.
Gmejna nasta w lěće 1999 z dotal samostatneju gmejnow Hornja Wódrjeńca (Oberoderwitz) a Delnja Wódrjeńca (Niederoderwitz).
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Sandźak
mini|Połoženje Sandźaka w Serbiskej a Čornej Horje mini|Krajina w Sandźaku (mjez Sjenicu a Tutinom)
Na Berlinskim kongresu lěta 1878 připóznachu europske wulkomocy njewotwisnosć Serbiskeje a Čorneje Hory, mjeztym zo wostachu prowincy Bosniska a Hercegowina a Kosowo prawnisce pod osmaniskim knjejstwom. Sandźak (prowinca) Novi Pazar, ležacy mjez Bosniskej a Kosowom, měješe Osmanam słužić jako koridor do Bosniskeje a zdobom zjednoćenju Serbiskeje a Čorneje Hory zadźěwać. Přez dalewobstaće osmaniskeho knjejstwa njebu muslimske wobydlerstwo tuteje kónčiny wuhnate, porno Muslimam w druhich kónčinach. Hakle z Balkanskej wójnu lětow 1912/13 bu Sandźak mjez Serbiskej a Čornej Horu rozdźěleny.
Hač do dźensnišeho maja předewšěm gmejny na wuchodźe Sandźaka (Novi Pazar, Sjenica, Tutin) muslimsku wjetšinu. Přeco zaso žadaja sej zastupjerjo sandźakskich muslimow wjace awtonomije wot Běłohroda, nic pak wjace zjednoćenje ze susodnej Bosniskej kaž w 1990tych lětach.
Wisata wjerbinka
Wisata wjerbinka (Epilobium nutans) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
New York (stat)
New York je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Leži na sewjerowuchodźe kraja mjezy Wulkimi jězorami a Atlantiskim oceanom. Ma přestrjeń 141.299 km² a nimale 20 milionow wobydlerjow. Mjezuje na sewjeru z Kanadu, na juhu ze statami New Jersey a Pennsylvania a na wuchodźe ze statami Connecticut, Massachusetts a Vermont.
Hłowne město je Albany, ale najwjetše město je New York City z wjace hač 8 milionami wobydlerjow.
Pyskowy kokrik
Pyskowy kokrik (Fumaria rostellata) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Sluck
thumb|left
Leži při rěce Sluč něhdźe 100 kilometrow južnje Minska.
Ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.
Sluck je jedne z najstaršich městow w dźensnišej Běłoruskej a naspomni so hižo w lěće 1116 k prěnjemu razej. 1160 sta so ze stolicu samostatneho Sluckeho wjerchowstwa. Wot 14. lětstotka hač k třećemu dźělenju Pólskeje w lěće 1793 słušeše jako dźěl wojewódstwa Nowogródek k wulkowjerchowstwu Litawskej resp. k Pólsko-Litawskej a potom hač do Prěnjeje swětoweje wójny k Ruskemu carstwu. Wot 1941 do 1944 bě mjeztym sowjetske město Sluck wot němskeho wójska wobsadźene.
Žałzata wjerbinka
Žałzata wjerbinka (Epilobium ciliatum) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Dołhostopikata łoboda
Dołhostopikata łoboda (Atriplex longipes) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Pokrowsk (Jakutska)
thumb|left Pokrowsk (   Покровскай, Эргис) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži nad rěku Lena něhdźe 70 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Srjednjekolymsk
Srjednjekolymsk (  Орто Халыма) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži na lěwym brjoze rěki Kolyma něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Jakutska a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1643 załožiło jako kozakske zepěranišćo Jarmanka a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.
Georg Milbradt
mini|Georg Milbradt w lěće 2008
Georg Hermann Milbradt (* 23. februara 1945 w Eslohe, Sauerland) je němski hospodarski wědomostnik a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije. Wón bě wot apryla 2002 hač do meje 2008 jako naslědnik Kurta Biedenkopfa z druhim ministerskim prezidentom Sakskeje po přewróće.
Milbradt studowaše w Münsterje ludowe hospodarstwo, prawnistwo a matematiku. W lěće 1973 bu tam promowowany. W samsnym lěće zastupi do CDU a bě wot 1975 do 1983 měšćanski radźićel w Münsterje a wot 1983 do 1990 finančny decernent města. Po přewróće bu wot ministerskeho prezidenta Biedenkopfa nominowany za finančneho ministra Sakskeje. Tute zastojnstwo wukonješe hač do januara 2001. Wot 1994 bě jako direktny kandidat wólbneho wokrjesa Kamjenc tež z čłonom sakskeho krajneho sejma. Po Biedenkopfowym wotstupje wuzwoli jeho krajny sejm dnja 18. apryla 2002 za noweho ministerskeho prezidenta. Do wólbow 2004 nawjedowaše knježerstwo CDU, po wólbach koaliciju z CDU a SPD.
Dnja 27. meje 2008 wotstupi dla swojeje róly w aferje wokoło sakskeje krajneje banki ze zastojnstwa ministerskeho prezidenta. Za naslědnika bu woleny Stanisław Tilich.
Milbradt je romsko-katolski, woženjeny a nan dweju synow.
Marek Benda
Marek Benda (* 10. nowembra 1968 w Praze) je čěski politikar. Wón je zapósłanc delnjeje komory čěskeho parlamenta za Wobydlersku demokratisku stronu (ODS).
Kosmaty kozync
Kosmaty kozync (Oxytropis pilosa) je rostlina ze swójby łušćinowcow. Dalše serbske ludowe mjeno je kosmate ptački.
Wopis
Łopjena wobsteja z 19-27 lancetojtych, nahich abo na delnim boku přilěhawje kosmatych pjeritych łopješkow z dołhosću mjez 5 a 20 mm.
Kćěje wot junija hač julija. Kćenja steja po pjećoch w zrunanych kićach. Keluškowe zubki su nimale tak dołhe kaž keluškowa rołka. Króna je swětłožołta a docpěwa dołhosć wot 10 hač 12 mm. Čołmik njese stajeny kónčk.
Łušćina je linealna a krótko kosmata.
Kurt Krjeńc
mini|upright|Kurt Krjeńc wokoło 1975
Kosmaty kozync
Stejnišćo
Rosće na słónčnych stepowych trawnikach, skalnych zwisach, we swětłych chójnowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, Durinskej, južnej Šwedskej, Alpach, Apenninach a wuchodnej Europje rozšěrjena.
Kurt Krjeńc
Kurt Krjeńc ( Kurt Krenz; * 7. julija 1907 w Malešecach, † 28. nowembra 1978 w Budyšinje) bě serbski komunistiski politikar a dołholětny předsyda Domowiny.
Karibiske morjo
thumb|Karta Karibiskeho morja Karibiske morjo (druhdy tež Karibske morjo) je pódlanske morjo Atlantiskeho oceana. Leži na zapadźe Atlantiskeho oceana před brjohom Ameriki a ma přestrjeń wot 2.754.000 km².
Kurt Krjeńc
Krjeńc narodźi so jako syn Malečanskeho skałarja a wuknješe we Wulkej Dubrawje powołanje pórclinoweho tružerja. Hižo 1923 zastupi wón do KPD a bě tež aktiwnje w Serbskim Sokole. 1933 bu Krjeńc nachwilnje w koncentraciskim lěhwje Hohnstein (Sakska Šwica) zajaty. Po Druhej swětowej wójnje bě Krjeńc najprjedy wokrjesny a pozdźišo wobwodny sekretar KPD resp. Zjednoćeneje socialistiskeje strony Němskeje; wot 1949 hač do jeho smjerće tež zapósłanc Ludoweje komory NDR za SED.
mini|Krjeńcowy row na Malešanskim kěrchowje Skónc 1950 rozsudźi so wobwodne wjednistwo SED za Krjeńca jako naslědnik předsydy Domowiny Pawoł Nedo, kotryž bě zwjazk łužiskich Serbow wot 1933 hač do zakaza 1937 a znowa wot 1945 nawjedował. Nedo bu 1951 do Drježdźan přesadźeny a Krjeńc jako přiwisnik SED předsyda. Pod nim wjednistwom bu organizacija přestrukturowana a do systema NDR zawjazana. Posrědkowanje socializma pola Serbow bě wot toho hłowny cil Domowiny.
Dobromyl
thumb|left
Dobromyl je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, kotrež nadeńdźe so w Lěsnych Karpatach bjezposrědnje při pólskej hranicy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Lwowa a něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje Stareho Sambira.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1374 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1566 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Nižnij Lomow
thumb|left Nižnij Lomow je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Penza. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1636 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Plećawy kokrik
Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (Fumariaceae) přirjaduje.
Wopis
Plećawy kokrik je naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Łopjena
Łopjena su módrozelene, dwójce pjerite.
Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Běłojte kćenja docpěwaja dołhosć wot 10 hač 12 mm a njesu wioletny kónčk. Wone steja mnohličbnje w čumpatych kićach.
Płody
Płodowe stołpiki su wróćo zhibnjene.
Lěsna dubčica
Lěsna dubčica (Teucrium scorodonia) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Lěsna dubčica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 (60) cm. Rostlina je kosmata a při wotrybowanju njepřijomnje wonja.
Plećawy kokrik
Stejnišćo
Rosće na winicach, w zahrodach a na drjebiznje. Preferuje małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Lěsna dubčica
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, owalne, na spódku wutrobojte, zmoršćene, tupje zubate a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 7 cm.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja su žołtojće běłe hač žołtozelene, docpěwaja dołhosć wot něhdźe 1 cm a steja w čumpatych, šwižnych kłosach. Keluch docpěwa dołhosć wot 4 hač 6 mm. Hornja hubka je jednora, mjeztym zo delnja hubka je štyrizubkowa.
Kćenja so wot čmjełow, pčołow wopróša, při čimž wone su bohate na nektar.
Stejnišćo
Rosće w swětłych dubowych a chójnowych lěsach a na holach. Preferuje małowutkate, kisałe, zwjetša pěskowe abo kamjentne pódy w regionach, hdźež zyma ja miła.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, sewjernje hač južneje Skandinawiskeje, južnje hač južneje Francoskeje, hornjeje Italskej, zapadnej Chorwatskej rozšěrjena.
Roland Wöller
Prof. Dr. Roland Wöller (* 19. julija 1970 w Duisburgu) je němski wysokošulski wučer a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU). Wón je wot lěta 1999 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 18. decembra 2017 nutřkowny minister Sakskeje, najprjedy w kabineće Kretschmer I a wot 20. decembra 2019 w kabineće Kretschmer II.
Do toho bě wón hižo mjez 2007 a 2012 najprjedy jako statny minister za wobswět a ratarstwo a wot 2008 jako minister za kultus a sport čłon sakskeho knježerstwa pod Stanisławom Tilichom. 20. měrca 2012 bě ze zastojnstwa wotstupił, přetož nochcyše kubłanskopolitiski kurs knježerstwa − zwjazany z financnymi skrótšenjemi − dale zamołwjeć.
Promowowany ludowy hospodar bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 41 (Weißeritzkreis 1) z 47,7 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta 45,1 %.
Wón je ewangelski, ženjeny a bydli w Freitalu.
Karl-Friedrich Zais
thumb|upright|Karl-Friedrich Zais w lěće 2013
Karl-Friedrich Zais (* 19. oktobra 1951 w Stollbergu) je něhdyši sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 1999 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a hospodarskopolitiski rěčnik swojeje frakcije.
Zais bu jako jedyn z dweju zapósłancow Lěwicy direktnje do sejma woleny, a to w lěće 2009 z 33,7 % hłosow we wólbnym wokrjesu 15 (Kamjenica 4).
Diplomowy inženjer za elektrotechniku je nan dweju dźěsćow a bydli w Kamjenicy.
Jahotyn
thumb|left
Jahotyn je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 105 kilometrow wuchodnje Kijewa w Dnjeprskej nižinje při brjoze Supijskeho jězora.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1552 załožiło a ma wot lěta 1957 status města. Wot 1648 do 1781 bě garnizonowe město Perejaslawskeho regimenta. Wokoło Jahotyna nadeńdu so wjacore wojerske pohrjebnišća z rowami němskich wojakow Druheje swětoweje wójny.
Smaljawičy
thumb|left
Smaljawičy je město w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Smaljawičskeho rajona.
Leži při rěce Plisa něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Minska.
Bahnowy hórkowc
Bahnowy hórkowc (Gentianella uliginosa) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Dripkata łoboda
Dripkata łoboda (Atriplex laciniata) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje pólšicowych rostlinow (Chenopodiaceae) přirjaduje.
Wodołžička
Wodołžička (Ludwigia) je ród ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Republika Krim (secesiski region)
Republika Krim bě republika na połkupje Krim, kotraž njebě mjezynarodnje připóznata.
Ćěmny kokrik
Ćěmny kokrik (Fumaria schleicheri) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).
Po někotrych žórłach słuša k swójbje kokrikowych rostlinow (Fumariaceae).
Konjaca mrowja
Konjaca mrowja (Camponotus) je ród mrowjow (Formicidae) z podswójby (Formicinae).
Systematika
Dalše njeeuropske družiny (wuběrk):
Tommot
thumb|left
Tommot ( a Томмот) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije w republice Sacha. Leži nad rěku Aldan něhdźe 400 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1923 załožiło a dósta dwě lěće pozdźišo měšćanske prawa.
Holger Zastrow
thumb|Holger Zastrow (2013)
Zastrow bě zdobom wot 1999 do 2019 krajny předsyda sakskeje FDP a bě wot 2011 do 2013 městopředsyda zwjazkoweje strony. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014, hdyž bě načolny kandidat swojeje strony, zhubi swój mandat w krajnym sejmje. Po wospjetnym zwrěšćenju strony při wólbach 2019 złoži swoju funkciju jako krajny předsyda.
Wón je ženjeny a bydli w Drježdźanach.
Michał Hórnik
mini|upright|Michał Hórnik
Michał Hórnik (* 1. septembra 1833 we Worklecach; † 22. februara 1894 w Budyšinje) bě serbski duchowny a jedyn z najwažnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa 19. lětstotka.
Žiwjenje
Michał Hórnik wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše katolsku teologiju a słowjanski rěčespyt na Karlowej uniwersiće w Praze. Wón zasadźowaše so za lěpše zhromadne dźěło mjez Serbami, njedźiwajo toho hač su ewangelscy, katolscy, hornjo- abo delnjołužiscy. Tak załoži na přikład w lěće 1860 hromadźe z ewangelskim Smolerjom nowy časopis „Łužičan“ w analognym prawopisu. Dokelž bě Serb, je so z druhimi słowjanskimi ludami jara zwjazany čuł, předewšěm z pólskimi a čěskimi dźěłaćerjemi, kotřiž w Němskej bydlachu. Wón spytaše jich w boju přećiwo socialnym njerunosćam a wušparanjam podpěrać. 13. decembra 1862 załoži Hórnik Towarstwo Cyrila a Metoda, zo by serbske katolske pismowstwo spěchować móhł. Pod jeho wjednistwom twari so tež cyrkej Jězusoweje wutroby w Baćonju jako nowa serbska wosadna cyrkej.
Dźěła
mini|upright|left|Row na Budyskim [[Mikławšk (Budyšin)|Mikławšku]] Wón bě załožer hišće dźensa wuchadźaceje katolskeje nowiny Katolski Posoł (1863), dołholětny redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje (1868–94) a nimo toho tež wažny awtor 1881 załoženych ratarskich měsačnych nowinow Serbski Hospodar. Hromadźe z Křesćanom Bohuwěrom Pfulom a Handrijom Zejlerom wuda wón „Lausitzisch-wendisches Wörterbuch – Luziski serbski slownik“ (1866). W lěće 1884 publikowaše wón hromadźe z pólskim stawiznarjom Wilhelmom Bogusławskim „Stawizny Serbskeho naroda“. Pod sobupomocy Jurja Łusčanskeho je Hórnik Nowy zakoń do katolskeje (modernizowaneje) wersije hornjoserbšćiny přełožił (digitalizat). Přez jeho dźěła je při zjednotnjenju hornjoserbskeje spisowneje rěče sobu skutkował.
Posmjertna sława
mini|Hórnikowy pomnik we Worklecach z lěta 1956 Worklečanscy wobydlerjo su sławnemu synej wjeski w lěće 1956 pomnik stajili a srjedźnu šulu, kaž tež dróhu po nim pomjenowali. W Budyskim wuchodnym předměsće a w Chrósćicach stej nimo toho dróze po nim pomjenowanej.
Monumentalny row Michała Hórnika nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.
Holanska woka
Holanska woka (Vicia orobus) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Słowacy
mini|Słowački w tradicionelnych drastach z Kisača
Słowacy ( Slováci; singular muski Slovák, žónski Slovenka) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Słowakskej žiwy. Woni předstaja titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2011: 80,7 %). W preambli słowakskeje wustawy z lěta 1992 su definowani jako statny lud Słowakskeje.
Na swěće je cyłkownje něhdźe šěsć milionow Słowakow, při čimž su wulke skupiny mjez druhim w druhich europskich krajach žiwe (n. př. w Serbiskej, Čěskej a Madźarskej), ale tež zwonka Europy kaž na přikład w Zjednoćenych statach a Kanadźe.
Wjetšina Słowakow w Słowakskej samej je romsko-katolskeje konfesije.
Češa
mini|Podźěl Čechow na ludnosći w Čěskej (2011). Předewšěm na [[Morawa|Morawje njewuznawa so wjele wobydlerjow k čěskej, ale k morawskej narodnosći.]]
Češa (serbsce tež Čechojo abo Češi; Češi; singular muski Čech, žónski Češka) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Čěskej žiwy. Woni su titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2001: 90,5 %), něhdźe dźesać milionow.
Naspomnjenja hódne čěske mjeńšiny wobsteja předewšěm w susodnych krajach Słowakska, Pólska a Awstriska, ale tež w Chorwatskej (hłownje w Slawonskej wokoło Daruvara) a w Serbiskej (Wojwodina) kaž tež zwonka Europy w Zjednoćenych statach.
Wjetšina Čěchow w Čěskej je bjezkonfesionelna.
Udačnyj
thumb|left|Dejmantowa jama blisko města
Udačnyj (  Удачнай) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 1100 kilometrow sewjerozapadnje Jakutska a ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1967 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.
Blisko města nadeńdźe so jedna z najwjetšich dejmantowych jamow Ruskeje.
Holca (wjacezmyslnosć)
Holca steji za:
Pjerkojta kowjel
Pjerkojta kowjel (Stipa pennata) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Pjerkojta kowjel je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 25 hač do 100 cm. Rostlina wutwori małke, huste kupy.
Łopjena
Módrozelene łopjena su proste a zwjetša zakulene. Wone docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Pakić wobsteji z małko kłóskow a je šwižna. Kochty su husto pjeriće kosmate, jako wobłuk přewisuja, docpěwaja dołhosć wot 40 cm a njejsu do so zahoknjene. Kóžda kłóska njese jedyn dołhi kocht a dwaj krótkej kochtaj. Přikrywne pluwizny docpěwaja dołhosć wot 15 hač do 20 mm. Kryjace pluwizny njesu 20 hač 30 cm dołhi kocht.
Stejnišćo
Rosće na ćopłych suchich trawnikach, na słónčnych skalnych zwisach, na skalnych trawnikach. Preferuje bazowe, často wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Šwedskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Salihorsk
thumb|left
Salihorsk je wulkoměsto w Minskowskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Salihorskeho rajona a najmłódše wulkoměsto kraja.
Ma něhdźe 106 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo załoži so w lěće 1958 jako planowe město južnje Slucka, hdźež nadeńdu so wulke łožišća kaliuma.
Běły łastojčnik
Běły łastojčnik (Vincetoxicum hirundinaria) je rostlina z podswójby łastojčnikowych rostlinow (Asclepiadoideae) znutřka swójby barbjenkowych rostlinow (Apocynaceae).
thumb|Vincetoxicum hirundinaria
Wopis
Wjacelětna zelišćowa rostlina docpěje wysokosć mjezy 30 a 120 centimetrami.
Ricom je lězucy.
Stołpiki je njerozhałuzowane a dudławe.
Kćenja
Čas kćěwa traje wot meje hač awgusta. Kćenja steja w małkich kićach w hornich łopjenowych rozporach. Króna docpěje šěrokosć wot něhdźe pjeć hač sydom milimetrow, je nažołć běła a kołoformowa abo likojta. Próškowe łopješka a pěsta wutworja centralny kompleks. Płódnik je horjeka stejny a z pjeć próšnikami k stołpej zrosćeny.
Olešky
thumb|left
Běły łastojčnik
Płody
Płody docpěja dołhosć wot 3 hač 5 cm. Symjenja njesu předźenojće błuyšćace kosmy.
Olešky
Olešky (1928–2016 Cjurupinsk/Цюрупинск) je město w Chersonskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při lěwym brjoze Dnjepra napřećo Chersonej.
Běły łastojčnik
Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, kamjentnych drjebiznowych nasypnišćach a skalnych trawnikach. Ma radšo za čas lěća ćopłe, w prawym měrje suche, zwjetša wapnite pódy.
Olešky
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Běły łastojčnik
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Olešky
Sydlišćo je so w lěće 1084 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1854 měšćanske prawa.
Bahnowa wodołžička
Bahnowa wodołžička (Ludwigia palustris) je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow (Onagraceae).
Nikolsk (Oblasć Penza)
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1761 jako wjes Nikolo-Pjestrowka załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Baworski hórkowc
Baworski hórkowc (Gentiana bavarica) je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Rohačkowe rostliny
Rohačkowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Ceratophyllaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Wisate wutrobički
Wisate wutrobički (Lamprocapnos spectabilis) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae). Rostlina bu dołho rodej wutrobički (Dicentra) přirjadowana, ale po molekulargenetiske přepytowanja pokazachu, zo je samostatna. thumb|Jednotliwe kćenje
Tychy
thumb|left thumb|left|Naměsto w starym měsće
Tychy (wurjekowanje, šlesce Tychy) su wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje a słuša k Šleskemu metropolowemu regionej. Jeho němske mjeno je Tichau.
Město je předewšěm znate dla najwjetšeje piwarnje Pólskeje, Tyskie.
Włosojta kowjel
Wopis
Włosojta kowjel ma 10-15 cm dołhe kochty, kotrež njejsu pjeriće kosmate, ale su často do so zahoknjene.
Brěškowc
Brěškowc  (Prunus persica) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Jeho płód je brěšk, brěška.
Jeli bělizka płoda je hładka, potom je nektarina.
Wopis
Brěškowc je w lěću zeleny kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 3 hač 10 m.
Króna často je wustupowaca a płona.
Łopjena
Měnjate, stołpikate łopjena su wótro rězane, šěroko-lancetojte, hładke, nahe, nad srjedźišćom najšěrše a docpěja dołhosć wot 8 (6) hač do 15 cm.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Róžojte abo čerwjeno wioletne kćenja so před abo z łopjenami jewja. Wone docpěja přeměr wokoło 3 cm.
Płody
Blědoróžojte, swětłoróžojte, žołtočerwjene, žołte abo šarlachčerwjene póčkate płody docpěja wulkosć wot 5 hač do 7 (wot 4 hač do 8) cm a wobsahuja poroznu, hłuboko brózdźenu, lochko so wotdźělowacu póčku. Brěški su kosmate, mjeztym zo nektariny su njekosmate. Eksistuja sorty ze žołtym a běłym płodowym mjasom.
Stejnišćo
Ma radšo ćopłe stejnišća a je mjerzliwe drjewa. Rosće najlěpšo na přesakliwych, humusowych a čerstwych pódach.
Rozšěrjenje
Pochadźa originalnje z Chinskeje a je přišła přez Persiskeje do antikneje Grjekskeje a Romskeje mócnarstwa a wottam k srjedźnej a zapadnej Europje.
Wužiwanje
Někotre sorty so jako płodowe štomy plahuja, mjeztym zo druhe sorty jako pyšne rostliny plahuja.
Anžero-Sudžensk
thumb|left Anžero-Sudžensk ( Анжеро-Судженск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 115 kilometrow sewjernje Kemerowa a ma něhdźe 81 tysac wobydlerjow.
Hrochowa woka
Hrochowa woka (Vicia pisiformis) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Sćerbinka
Sćerbinka (Stapelia) je ród z podswójby łastojčnikowych rostlinow (Asclepiadoideae) znutřka (Apocynaceae).
Systematika
Někotre prjedy tu zarjadowane družiny so nětko rodam Caralluma, Huernia, Orbea abo Duvalia přirjaduja.
Kerčkata hłuchawa
Kerčkata hłuchawa (Phlomoides tuberosa; syn.: Phlomis tuberosa L.) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Wot njedawna so tuta družina hižo k rodej (Phlomis) njeliči.
Wopis
Kerčkata hłuchawa docpěje wysokosć wot 1,5 m. Ma wulke korjentne boble.
Łopjena su dołhojte, wutrobojte, njesu ćeńke kosmy a docpěja dołhosć wot hač do 25 cm. Jich kroma je zubata.
Kćěje w lěću. Małke kćenja su róžojte hač wioletne a steja po něhdźe 40 na jednym přaslenku.
Rozšěrjenje
Rostlina je w juhowuchodnej Europje a srjedźnej Aziji rozšěrjena.
Sćerbinka
Systematika
Ród Stapelia wobsahuje po Müller a Albers (w Albers a Meve, 2002) sćěhowace družiny:
Genitiw
Genitiw (prjedy tež rodźak) je pad substantiwow a adjektiwow we wjacorych rěčach (na př. łaćonšćinje a němčinje), kotryž wupraji wobsydstwo a druhe semantiske poćahi (łaćonsce, canis puellae = pos-NOM holca-GEN = "pos holcy"). Někotre rěče nimaja genitiw, a tohodla prepoziciju město toho wužiwaja.
Genitiw
W někotrych rěčach genitiw prědku steji, mjeztym zo w druhich sćěhuje. Přikłady:
Dodatna posesiwna kóncowka
Někotre rěče, wosebite turkowske, dodatnje přidaja posesiwnu kóncowku třećeje wosoby k wobsydstwu. Přikłady:
Prepozicije
Wjele rěčow nima genitiw a tohodla wužiwa prepoziciju město toho.
Přikłady:
W astronomiji
W astronomiji wužiwa so genitiw łaćonskeho mjena hwězdna z pismikom grjekskeho alfabeta jako systematiske mjeno hwězdy; tak je na př. genitiw Oriona Orionis, tuž rěka Beteigeuze, najjasniša hwězda w Orionje, wědomostnje α Orionis.