cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Topki
thumb|left Topki ( Топки) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Kemerowa a ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1914 załožiło a ma wot lěta 1933 měšćanske prawa.
Dnipro
Ma nimale milion wobydlerjow a je po Kijewje a Charkiwje třeće najwjetše město Ukrainy.
Sydlišćo je so w lěće 1776 załožiło.
Běła poćel
Mjeno
Wědomostne mjeno pochadźa wot grjekskeho słowa βρυωνία.
Wopis
Běła poćel je ze wobwitkami lězuca, njewodrjewjena rostlina a trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 200 hač 400 cm. Rostlina je jednodomna. Wobwitki su spiralne pjera.
Korjeń je rěpojty a běły.
Łopjena su seršćaće kosmate, rukojte a pjećkónčkowje lapate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Muske kćenja docpěwaja wulkosć wot hač do 1,2 cm, mjeztym zo žónske kćenja su tróšku mjeńše. Pěsta je hoła. Króna je nazeleń běła a docpěwa šěrokosć wot něhdźe 1 cm.
Płody
Jara jědojte płody su čorne, 8 mm wulke jahody.
Stejnišćo
Rosće w (žiwych) płotach, na pućach. Preferuje w lěću ćopłe, wutkate, čumpate hlinjane pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Přeslička
miniatur|Stachys sylvatica Přeslička (Stachys, syn.: Betonica L.) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Prjedy běchu dźěl družinow roda do swójskeho roda betonija (Betonica) rjadowane, dźensa płaći tute mjeno jako synonym. Druhe serbske mjeno je čist.
Liski
thumb|left
Liski je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Liskinskeho rajona.
Leži něhdźe 100 kilometrow južnje Woronježa.
Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.
Tavo Burat
Tavo Burat (* 22. meja 1932 w Stezzanoje; † 8. decembra 2009 runje tam, je pseudonym Gustavo Buratti Zanchi) běše italski žurnalist a politikar.
Z lěta 1964 Burat bě sekretar mjezynarodneho zjednoćenstwa, kotrež su rěče a kultury zdźeržeć chcyło, kotrež su wot wumrěća wohrožane. Wón wosebje so prócowaše wo wuchowanje Piedmontšćiny a Franko-Provencalšćiny.
Rudnja
thumb|left Rudnja je městačko w samym zapadźe Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Smolenskej oblasći jenož dźesać kilometrow wot běłoruskeje hranicy. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1363 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Durinska
Swobodny stat Durinska ( Freistaat Thüringen) je zwjazkowy kraj w srjedźišću Němskeje z 2,1 milionom wobydlerjow. Stolica a zdobom najwjetše město je Jarobrod (Erfurt), druhe wulkoměsto je Jena.
Kraj Durinska wobsteješe prěni raz wot 1920 do 1952, hdyž buchu kraje w Němskej demokratiskej republice rozpušćene a do wobwodow rozdźělene. Po přewróće so w lěće 1990 znowa załoži.
Města
Najwjetše města Durinskeje su:
22. junija
22. junija abo '''22. smažnika''' je 173. dźeń gregorianiskeje protyki (174. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 192 dnjow hač do kónca lěta.
Durinska
Dialekty w Durinskej
thumb|Dialekty|left|150px W Durinskej so dźewjeć regionalnych dialektow rozeznawa:
22. junija
Wumrěće
mini|upright=0.4|Michał Handrik-Ćěsla († 22. junija 1928)
Durinska
Zwjazkowy sejm
thumb|Rozrjadowanje wólbnych wokrjesow W tuchwilnym Jarobrodskim sejmje je sydom stronow zastupjenych:
Maja hromadźe 90 sydłow.
Lěwica, SPD a Zwjazk 90/Zeleni tworja knježerstwowu koaliciju Durinskeje pod ministerskim prezidentom Bodo Ramelow.
Krajne wokrjesy
thumb|300px|Krajne wokrjesy w Durinskej
Bjezwokrjesne města
Slědowace města su bjezwokrjesne:
Pózdnička
Pózdnička (Colchicum) je ród ze swójby pózdničkowych rostlinow (Colchicaceae). thumb|150px|[[Colchicum antilibanoticum]] thumb|150px|[[Colchicum bivonae]] thumb|150px|[[Colchicum bornmuelleri]] thumb|150px|[[Colchicum bulbocodium]] thumb|150px|[[Colchicum feinbruniae]] thumb|150px|[[Colchicum lusitanum]] thumb|150px|[[Colchicum montanum]] thumb|150px|[[Colchicum ritchii]] thumb|150px|[[Colchicum speciosum]] thumb|150px|[[Colchicum stevenii]] thumb|150px|[[Colchicum szovitsii subsp. brachyphyllum]] thumb|150px|[[Colchicum troodi]] thumb|150px|[[Colchicum tunicatum]] thumb|150px|[[Colchicum variegatum]]
Systematika
Tu je lisćina něhdźe 100 družinow po Kew Checklist, při čimž so stajnje awtorojo a po tym městno a lěto publikacije akceptowaneho wopisa mjenuja:
Ẋ
Ẋ ẋ je pismik łaćonskeje wersije čečenskeho alfabeta, kotryž steji za zwuk [ħ]. Wotpowědny pismik w husćišo wužiwanym kyriliskim alfabeće je хъ.
Ekliptika
thumbnail|300px|Skica ekliptiki Ekliptika je (imaginarna) runina w kosmosu, w kotrejž so w orbiće zemja wokoło słónca pohibuje.
Orbity druhich planetow słónca njejsu runje w ekliptice, ale tež nic přejara daloke wot toho.
Karsten Hilse
mini Karsten Hilse (* 12. decembra 1964 we Wojerecach) je němski policist a politikar strony AfD. Při wólbach do zwjazkoweho sejma 2017 zdoby direktny mandat we wólbnym wokrjesu 156 (Budyšin I) a slěduje tuž Serbowce Mari Michałkowej jako zastupjer tutoho wokrjesa w němskim parlamenće.
Hilse je wukubłany elektromonter, dźěłaše pak wot lěta 1986 pola ludoweje policije NDR. Po přewróće dźěłaše připódla při lokalnej telewiziji a jako model.
Wón je k druhemu razej woženjeny, ma tři dźěći a bydli we Łazu.
Politika
Hilse je wot januara 2016 čłon AfD. W měrcu tutoho lěta słušeše k załožerjam Wojerowskeje městneje skupiny a wot junija 2016 bě čłon Budyskeho wokrjesneho předsydstwa AfD. Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 24. septembra 2017 dósta 33,2 % hłosow; přećiwny kandidat Roland Ermer (CDU) podleži z 30,6 %. Z tym bu Hilse jako jedyn z třoch kandidatow AfD direktnje do sejma woleny.
Dnja 3. oktobra kritizowaše na swojej facebookowej stronje dźiwadłowe předstajenje Muzej Němcow w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle jako „prowokaciju“, bjez toho zo by sej je wobhladał. Po jeho měnjenju chcedźa dźiwadźelnicy z kruhom konflikty mjez Němcami a Serbami zapyrjeć.
Salomony
Salomony (jendźelsce Solomon Islands) su kupowy stat na juhowuchodźe ćicheho oceana, na wuchod wot Noweje Gineje. Wón wobsteji ze južnych Salomonskich kupow, Renellowych kupow, Ontong-Java-kupow a Santakrucowych kupow. Sewjerne kupy Salomonych kupow słuša k Papuwa-Nowej Gineji.
Stolica stata, kotryž bě hač do lěta 1978 z britiskej koloniju, je Honiara.
Šimanowsk
thumb|left Šimanowsk ( Шимановск, do 1914 – Pjora/ Пёра; do 1920 – Gondatti/ Гондатти; do 1950 – Wladimir- Šimanowskij/ Владимир-Шимановский) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 300 kilometrow sewjernje Blagowešćenska při Transsibirskej železnicy.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1910 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.
Donald Trump
Donald John Trump (* 14. junija 1946 w New York City) je US-ameriski imobilijowy předewzaćel a politikar Republikanskeje strony. Wot 20. januara 2017 hač do 20. januara 2021 bě jako naslědnik Baracka Obamy 45. prezident Zjednoćenych statow. We wólbach dnja 3. nowembra 2020 podleži něhdyšemu wiceprezidentej Joe Bidenej ze 46,8 % wotedatych hłosow (Biden: 51,3 %).
Trump bě wot 1971 do 2017 jednaćel (CEO) měšaneho koncerna Trump Organization.
Wón ma šotiske a němske korjenje. Je woženjeny ze słowjenskim modelom Melania Trump, rodź. Knavs a ma cyłkownje pjeć dźěći wot třoch žonow.
Jurij Gustaw Zarjenk
Jurij Gustaw Zarjenk ( Georg Gustav Säring; * 15. februara 1871 w Załomju, † 28. januara 1946 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a kantora a wopytowaše wot 1882 do 1890 Budyski gymnazij. Wot 1890 do 1894 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy bě w lěće 1895 najprjedy pomocny prědar w Bukecach a Łupoji a potom wot 1896 do 1899 diakon při Michałskej cyrkwi w Budyšinje. 1899 přewza farske městno w nowozałoženej Chwačanskej wosadźe, hdźež hač do lěta 1936 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk.
Jako student wobdźěleše so Zarjenk na serbskim prědarskim seminarje pola Jaroměra Hendricha Imiša na Hodźijskej farje. 1931 sta so sam jako naslědnik Franca Morica Domaški ze serbskim wyšim fararjom a nawodu prědarskeho seminara. Zdobom bě posledni předsyda serbskeho ewangelskeho knihoweho towarstwa a ma zasłužby wo wudaće Spěwarskich w lěće 1931.
Wot lěta 1897 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Lědy
Lědy ( Lehde) su wjeska ze 150 wobydlerjemi wosrjedź Błótow, kotraž słuša wot lěta 1974 k Lubnjowej. Cyła wjes steji pod pomnikoškitom.
Na Lědach nadeńdźe so Błótowski muzej pod hołym njebjom z třomi typiskimi Błótowskimi statokami.
Geografija
Lědy leža něhdźe połdra kilometra juhowuchodnje Lubnjowskeho stareho města na wjacorych kupach wosrjedź Błótow a běchu přez lětstotki jeničce přez jednu z wjele rěkow přistupne. Najwažniše ze zwjetša jenož meter hłubokich kanalow a rěčkow su Dolska, kotraž wjedźe do sewjera, Lěška, kotraž wjedźe z Lubnjowa přez same Lědy dale do Hornich Błótow a Giglica, kotraž zwjazuje Lědy z hłownej Sprjewju na juhu. Prěni kruty puć mjez Lubnjowom a Lědami bu hakle w lěće 1929 wotewrjeny. Dodawanje póšty kaž tež wotstronjenje wotpadkow so hač do dźensnišeho přez rěki wotměwatej.
Dla swojeho njewšědneho połoženja a do dalokeje měry zdźeržaneho charaktera jako tradicionelna Błótowska wjeska su Lědy woblubowany turistiski cil. Sewjerowuchodnje wsy leži historiski hosćenc Wótšowska.
Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1315 we wopismje wo předawanju Lubnjowa. Ze serbšćiny pochadźace mjeno woznamjenja telko kaž „prózdne, njewobtwarjene městno“ (přir. lědma, lědom, lědy). W lěće 1719 zasadźeny wučer Martin Müller rozprawješe, zo je wón jenički we wsy, kiž němsce rěči. Poslednje serbske kemše w Lubnjowskej cyrkwi swj. Mikławša wotměchu so 1874, ale na Lědach so tež we 1880tych lětach hišće zwjetša serbsce rěčeše (74 %), kaž Arnošt Muka w swojej Statistice naspomni. Porno tomu zwěsći Arnošt Černik něhdźe 70 lět pozdźišo jenož hišće jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja. Poslednja Lědźanska žona, kotraž serbska chodźeše a serbsce rěčeše, zemrě w lěće 1976. We wjele ležownostnych mjenach je so serbska rěč pak wobchowała.
Česká Lípa
Česká Lípa (serbsce tež Čěska Lipa; Böhmisch Leipa) je wjes a gmejna na juhu Łužiskich horin w sewjernej Čěskej, 90 kilometrow sewjernje Prahi a 50 kilometrow zapadnje Libereca. Je zarjadniske sydło wokrjesa Česká Lípa w Libereckim kraju a nadeńdźe so nad rěčku Ploučnice.
Přez město wjedźetej železniskej čarje Bakov nad Jizerou–Habrachćicy a Děčín–Česká Lípa. Nimo toho leži Česká Lípa při awtobusowych linijach z Prahi do Rumburka a Warnoćic.
Stawizny
Sydlišćo Lípa dósta w lěće 1381 měšćanske prawa. 1850 sta so z wobwodnym městom a zdobom ze železniskim křižowanišćom na sewjeru Rakusko-Wuherskeje.
Po Druhej swětowej wójnje załožichu dnja 2. decembra 1945 na gymnaziju w Čěskej Lipje docyła prěnje serbske gymnazialne rjadownje, kiž přesydlichu so pozdźišo do Warnoćic a Libereca.
Widźenja hódne su něhdyši Awgustinski klóšter, kotryž bu w lěće 1627 wot Wallensteina załoženy a słuži dźensa jako muzej, kaž tež Měšćanske torhošćo, cyrkej Marje Madleny z 13. lětstotka a stare židowske pohrjebnišćo.
Wulka kitelnička
Wulka kitelnička (Muscari neglectum, syn. Muscari racemosum (L.) Mill.) je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae).
Wopisanje
thumb|left|[[Kćenje|Kćenja]] Wulka kitelnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm.
Cyblička ma někotre pódlanske cyblički.
Safonowo
thumb|left Safonowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.
Wulka kitelnička
Stejnišćo
Rosće jako sćěhowar kultury wina na něhdyšich winicach. Pochadźa originalnje z ruma Srjedźneho morja. Preferuje suche, najwjetša wapnite pódy na ćoplišich, najwjetša k juhej měrjacych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Chebulowe rostliny
Chebulowe rostliny ( Menispermaceae) su swójba symjencowych rostlinow (łaćonsce Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowacy ród:
Chebule
Chebule (Anamirta) je ród ze swójby chebulowych rostlinow (Menispermaceae).
Kabinet Schröder II
Kabinet Schröder II bě wot 22. oktobra 2002 hač do 22. nowembra 2005 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 14. legislaturnej periodźe. Druhi kabinet tak mjenowaneje čerwjeno-zeleneje koalicije stronow SPD a Zwjazk 90/Zeleni pod zwjazkowym kanclerom Gerhardom Schröderom (SPD) bě 20. kabinet zwjazkoweje republiki.
Nachileny pyr
Nachileny pyr (Elytrigia x laxa) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Křesćan Bohuchwał Šěrach
Narodźi so jako syn fararja Pětra Šěracha a jeho mandźelskeje Jěwy Doroteje a přirodny bratr Hadama Zachariasa Šěracha w Chrjebi a wopytowaše wot 1727 do 1731 Budyski gymnazij. Wot 1731 do 1733 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju dźěłaše najprjedy hač do lěta 1737 jako dwórski mišter pola knjeza von Gersdorfa w Drježdźanach.
Po nawróće do Łužicy skutkowaše Šěrach wot 1737 do 1742 jako farar w serbskich Nosaćicach, wot 1742 do 1749 w delnjošleskim Holzkirchu (dźensa Kościelnik) pola Lubanja a skónčnje hač do swojeje smjerće w lěće 1776 w Tiefenfurće (dźensa Parowa pola Węglinieca).
Niederwiesa
Niederwiesa je wjes a gmejna w srjedźosakskim wokrjesu. Leži něhdźe wosom kilometrow wuchodnje Kamjenicy při Sapawje a ma 5.000 wobydlerjow.
Geografija
Niederwiesa leži při zwjazkowej dróze 173 w juhowuchodnym dźělu wokrjesa na hranicy z bjezwokrjesnym městom Kamjenicu we wysokosći 300 metrow nad mórskej hładźinu. Ke gmejnje słušeja wjesce Braunsdorf a Lichtenwalde.
Susodne města su Frankenberg/Sa. na sewjeru, Flöha na wuchodźe a Kamjenica na juhu a na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Wissen je z lěta 1346.
Ufa (město)
thumb|left Ufa je milionowe město w Ruskej federaciji a stolica republiki Baškirskeje. Leži w europskim dźělu Ruskeje něhdźe 1 350 kilometrow wuchodnje Moskwy při zliwje rěkow Bjeleje a Ufy. Ma wjace hač 1,1 milion wobydlerjow a je dźesate najwjetše město cyłeje Ruskeje.
Niederwiesa
Wobchad
W Niederwiesach je wot lěta 1869 dwórnišćo železniskeje čary Drježdźany–Šwikawa–Dwórc.
Politika
Niederwiesa słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 18 (Srjedźna Sakska 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).
Ufa (město)
Sydlišćo je so w lěće 1574 załožiło a ma wot lěta 1586 měšćanske prawa.
Wobwody
thumb|left
Tim Pawlenty
Tim Pawlenty (* 27. nowembra 1960) je US-ameriski politikar a bě kandidat za republikanske primarne prezidentowe wólby 2012.
Královéhradecký kraj
Královéhradecký kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w sewjerowuchodnych Čechach a ma něhdźe 550.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 92.000 wobydlerjemi najwjetše město je Hradec Králové.
Královéhradecký kraj mjezuje z Delnjošleskim wojewódstwom na sewjeru a wuchodźe, z Pardubickim krajom na juhu, ze Srjedźočěskim krajom na zapadźe a z Libereckim na sewjerozapadźe. Wobsteji ze 448 gmejnow w pjeć wokrjesach. Najwažniša rěka w Královéhradeckim kraju je Łobjo, kotrež so w Kyrkonošach na sewjeru kraja wužórli. Tute horiny, w kotrychž nadeńdźe so ze Sněžku (1602 m) tež najwyša hora Čěskeje, tworja přirodnu hranicu ze Šleskej.
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města
Najwjetše města Královéhradeckeho kraja su:
Wšědny ćernjowc
Wšědny ćernjowc (Rubus vulgaris) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Bolšije Wjazjomy
thumb|left
Bolšije Wjazjomy su sydlišćo měsćanskeho typa w oblasći Moskwa w Odincowskim rajonje.
Leža něhdźe 20 kilometrow zapadnje wot města Odincowo.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1526 prěni raz naspomniło a maja wot lěta 2001 měšćanske prawa.
Šatura
thumb|left
Šatura je město z 33.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 140 kilometrow wuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1928 załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Rjaponka
Rjaponka (Valerianella) je ród ze swójby bałdrijanowych rostlinow (Valerianaceae).
Königstein
Königstein je:
Mała cycawka
Mała cycawka (Lamium amplexicaule) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow.
Wopis
Mała cycawka je jednolětna zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 25 cm (hač do 30 cm). W rozhałuzowanym spódku postupuje zwjetša wjacore stołpiki.
Łopjena
Rostlina ma stołpik napoł wobpřimowace, šěroke nošne łopjena, kotrež w hornim kćenja njesacym dźělu často jara husto sedźa. Napřećostejne lisćowe łopjena w delnim stołpikowym dźělu su porno tomu často tež stołpikate a łopjency ma přeměr wot 2 hač do 3 cm. Łopjena sedźa přez křiž přećiwostejne na stołpiku.
Kćenja
Rostlina kćěja wot meje hač do julija (wot apryla hač do awgusta). Dwusplažne, zygomorfowe kćenja su jasnopurpurowe, docpěwaja dołhosć mjezy 12 a 18 mm a sedźa po wosmoch hač po šěsnaćoch po rozporach hornich łopjenow. Někotre kćenja so njepukaja a so wopłodźuja sam (Kleistogamija). Delnja hubka ma běło-purpurne rysowanku.
Rozšěrjenje
Prěnjotny přestrjeń rozšěrjenja su cyłu Euraziju a sewjernu Afriku. Přez čłowjek bu tež do sewjerneje Ameriki nutř njesł.
Žołty hrymzyčnik
Žołty hrymzyčnik (Erythronium tuolumnense) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Kralowc (Sakska Šwica)
Kralowc (němsce Königstein) je małe město při Łobju w sakskim wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Ma wokoło 2.200 wobydlerjow a leži we wysokosći 212 metrow nad mórskej hładźinu. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1233.
Debricy
Debricy ( Döbra) su wjes na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Wóslink a leža 139 m nad mórskej hładźinu při Čornym Halštrowje. Běchu hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl gmejny Skaskow-Debricy a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Wóslinka.
Susodne wjeski su Skaskow na sewjerowuchodźe, Tradow na wuchodźe, Smjerdźaca zady lěsa na juhowuchodźe, Jitro na juhozapadźe a Lěska na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Dobyr je z lěta 1374.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, mjez nimi 133 Serbow (82 %). Rěčna změna k němčinje sta so w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Tak zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,4 %. Ewangelscy Debričenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Debric (2018)
1900
thumb|[[Lipsk wokoło 1900]] thumb|Wobkruhowa dróha a parlament we [[Wienje]]
Tři podawki su za lěto 1900 wosebje bytostne: Pariska swětowa wustajeńca, Druha Buriska wójna w Južnej Africe kaž tež započatk Boxerskeho zběžka w Chinje.
Błótowska železnica
Błótowska železnica ( Błośańska zeleznica, Spreewaldbahn) bě wuskokolijowa pódlanska čara w juhowuchodnej Braniborskej, kotraž wjedźeše w Delnej Łužicy wot Choćebuskeho Błótowskeho dwórnišća přez Tšupc do Gojaca, Luboraza a Lubina. Kolijowy wotstawk čary bě 1000 milimetrow.
Wosobowy wobchad na Błótowskej železnicy zahaji so w lěće 1898; poslednje wosobowe ćahi jědźechu hač do lěta 1970.
1900
Katastrofy
thumb|Wot hurrikana zničene město [[Galveston]]
Narodniny
mini|upright=0.4|Měrćin Nowak-Njechorński (* 13. junija)
Wumrěće
mini|upright=0.4|Korla Awgust Kalich († 12. septembra)
Bałdrijanowe rostliny
Bałdrijanowe rostliny (Valerianaceae) su swójba.
Wobsahowe sćěhowace rostliny:
Bycantiniska pózdnička
Bycantiniska pózdnička je rostlina ze swójby pózdničkowych rostlinow łaćonsce: Colchicum byzantinum, Colchicaceae).
David Bowie
mini|David Bowie w lěće 2006
David Bowie (poprawom David Robert Jones; * 8. januara 1947 w Brixtonje, London; † 10. januara 2016) bě britiski popowy hudźbnik, spěwar, producent, dźiwadźelnik a moler. Je wjace hač 140 milionow zynkonošakow předał a płaći jako jedyn z najwuznamnišich hudźbnikow 20. lětstotka kaž tež – z trochowanym zamóženjom wot 900 milionow dolarow – jako jedyn z najbohatšich.
Šěrokemu publikumej bu nanajpozdźišo znaty z albumom The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Wot 1976 do 1978 bydleše w Berlinskim měšćanskim dźělu Schöneberg, hdźež nahra hromadźe z producentom Brian Eno albumy Low, Heroes (z titulnym spěwom w němskej wersiji) a Lodger. Dalše swětoznate spěwy z pjera Bowieja su Space Oddity (1969), Life on Mars (1971), Under Pressure (1981, ze skupinu Queen), This Is Not America (1985) a Absolute Beginners (1986).
David Bowie bě wot 1992 woženjeny ze somaliskim modelom Iman Abdulmajid a bydleše z njej a zhromadnej dźowku w New Yorku. Wón zemrě jenož dwaj dnjej po swojich 69. narodninach a wozjewjenju poslednjeho albuma Blackstar po 18-měsačnym boju přećiwo rakej.
Solo-diskografija
mini|Bowie na festiwalu Rock am Ring w lěće 1987
Róžant
Róžant ( Rosenthal) je serbska wjes a putniske městno w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. W nim bydli tuchwilu wobydlerjow.
Stawizny
Kónc Druheje swětoweje wójny běštej wjes a wokolina potrjechenej wot ćežkeho wojowanja mjez němskim wójskom a Čerwjenej armeju kaž tež pólskim wójskom. Dnja 1. meje 1945 wupali Róžeńčanska putniska cyrkej dospołnje.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Róžant po Mukowej statistice cyłkownje 148 wobydlerjow, z nich 147 Serbow a jenički Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 85,5 %.
Literarny institut Maksima Gorkeho
thumb|right
Literaturny institut mjena Maksima Gorkeho je literarno-wuměłska wysoka šula w ruskej stolicy Moskwje. Załoži so 17. septembra 1933 na nastork znateho sowjetskeho spisowaćela Maksima Gorkeho a dósta po jeho smjerći w lěće 1936 swoje dźensniše mjeno.
Ma něhdźe 680 studentow (2014).
Pěskowy pyr
Pěskowy pyr je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Elytrigia arenosa, Poaceae).
Homole u Panny
Homole u Panny ( Hummel) je gmejna na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so dwanaće kilometrow juhowuchodnje Wusćow a słuša k Wusćanskemu wokrjesej.
Geografija
mini|left|Gmejnski zarjad (nalěwo) a bywša šula, dźensniši muzej naprawo Homole u Panny nadeńdźe so wuchodnje Łobja w Čěskich srjedźnych horinach w dolinje rěčki Homolský potok. Na sewjeru pozběhujetej so Kamenná hora (601 m) a Pláň (596 m), na juhu Smetánka (491 m) a Panna (593 m), juhozapadnje Zadní vrch (533 m) a na sewjerozapadźe Magnetovec (520 m).
Susodne wsy su Nová Ves u Pláně, Pláň a Liškov na sewjeru, Bláhov na sewjerowuchodźe, Doubravice na wuchodźe, Haslice na juhowuchodźe, Řepčice a Všeradiště na juhu, Řetouň na juhozapadźe, Lhota pod Pannou na zapadźe kaž tež Suletice na sewjerozapadźe.
Jurga
thumb|left Jurga ( Юрга) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tom w Kemerowskej oblasći něhdźe 110 kilometrow sewjerozapadnje Kemerowa,  něhdźe 100 kilometrow  južnje Tomska a něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Nowosibirska. Ma něhdźe 81 tysac wobydlerjow.
Homole u Panny
Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska Hrzibogedy w lěće 1407 we wopismje klóštra Liběšice. 1630 dósta Litoměřičanski rjad Dominikanow ležownostne knjejstwo a měješe je hač do srjedź 19. lětstotka.
Jurga
Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Homole u Panny
Stawizny
Po Mnichowskim zrěčenju přińdźe wjes w lěće 1938 k Němskemu mócnarstwu a słušeše hač do lěta 1945 k Litoměřičanskemu wokrjesej. Němske wobydlerstwo bu po 1945 wućěrjene.
Gmejnske dźěle
Gmejna Homole u Panny wobsteji z gmejnskich dźělow Babiny II, Bláhov, Byňov, Doubravice, Haslice, Homole u Panny, Lhota pod Pannou, Nová Ves u Pláně a Suletice (Sulotitz). Ke gmejnje słušeja nimo toho sydlišća Dolní Lhota, Jivina, Jankův Mlýn, Liškov a Pláň.
Gary Davis
Reverend Gary Davis, tež znaty jako Blind Gary Davis (* 30. apryla 1896 w Laurens, South Carolina; † 5. meje 1972 w Hammontonje, New Jersey) bě US-ameriski spěwar a gitarist bluesoweje a gospeloweje hudźby. Jeho wosebite wašnje gitaru hrać je z inspiraciju za wjele druhich wuměłcow.
Žiwjenje
W štyrcetych lětach 20. lětstotka poča hudźbna scena w Durhamje rozpadować, tak zo Davis přećahny do New Yorka. Wozrodźenje folk-hudźby wot lěta 1960 da swojej karjery nowy elan, wjeršk bě jeho wustup na Newport Folk Festival. Nimo toho nahrawachu wšelake skupiny jeho spěwy znowa na přikład Peter, Paul and Mary spěw „Samson and Delilah“.
Diskografija
Wulki dźěl nahrawanjow bu hakle po smjerći Davisa wozjewjeny.
Cachorowe rostliny
Cachorowe rostliny (Cyperaceae) su swójba symjencowych rostlinow. Dalše serbske mjeno w singularu je cachorowc.
Rozšěrjenje
Rody cachorowych rostlinow z zastupnikami w srjedźnej Europje:
Družiny
Wobsahuje sćěhowace rody:
Wuběrny ćernjowc
Wuběrny ćernjowc (Rubus egregius) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Syčjowka
thumb|left Syčjowka je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Wołmjana kaledźina
Wołmjana kaledźina (Viburnum lantana) je kerk ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae).
Syčjowka
Sydlišćo je so w lěće 1488 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Wołmjana kaledźina
Po někotrych žórłach rostlina je swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) zarjadowana.
Wopis
Wołmjana kaledźina je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 3 m.
Łopjena
Łopjena su zmoršćene, na delnim boku šěrozelenje pjelsćojte, na hornim boku ćmowozelene, přećiwostejne, jejkojte, fajn zubate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija. Kćenja su mazanje běłe a docpěwaja wulkosć wot 6 hač 8 mm a steja w 5 hač 10 cm šěrokich wokołkowych pakićach. Króna je běła a docpěwa šěrokosć wot 6 hač 8 mm. Dla methylamina kćenja njepřijomnje po moču abo rybje ćahnu.
Płody
Płody su najprjedy čerwjene a pozdźišo čorne, jejkojte a wopłonjene a docpěwaja dołhosć wot 7 hač 9 mm.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych lěsnych kromach, we swětłych lěsach, skalnych, suchich zwisach a w žiwych płotach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Stepan Andrijowyč Bandera
thumb|right
Póstowe čisło w Němskej
thumb|Zwobraznjenje prěnjeju dweju čisłow pjećcyfroweho póstoweho čisła w [[Němska|Němskej.]]
Póstowe čisło eksistuje w Němskej hižo wot lěta 1941, hdyž so w Němskim reichu dwucyfrowe ličby za roznošenje paketow a pakćikow zawjedźechu. Wot lěta 1944 płaća tute ličby tež za listowy wobchad, kotrež so tež po Druhej swětowej wójnje dale wužiwachu. W lěće 1962 so w Zwjazkowej republice Němskej a 1965 w Němskej demokratiskej republice samostatnej systemaj póstowych čisłow zawjedźetej. W zjednoćenej Němskej wotměni 1993 pjećcyfrowy system Zwjazkoweje póšty starej systemaj.
Nimo póstowych čisłow za geografiske kónčiny eksistuja tež póstowe čisła za wulkopřijimarjow a za póstowe kašćiki. Němska póšta AG je jako naslědnica Zwjazkoweje póšty za wudźělenje nowych póstowych čisłow zamołwita.
Amursk
thumb|left Amursk ( Амурск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při Amurje w Chabarowskim regionje něhdźe 300 kilometrow sewjernje Chabarowska.
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1958 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Jabłučina
Jabłučina  (tež jabłoń  , Malus) je ród ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Ród wobsahuje něhdźe 40 hač do 55 družinow lisćomjetacych štomow a kerkow z lěsow a husćinow sewjerneje měrneje cony w Europje, Aziji a sewjernej Americe, z kotrychž tež wulka ličba je na často ćežko so rozeznawacych hybridow nastawała.
Najwažniše družiny:
Swětodaloko z wotstawkom najznaćiše a hospodarsce jara wuznamna družina je kultiwowana jabłučina (Malus × domestica). Nimo toho buchu někotre z wuchodneje Azije pochadźane družiny z jenož něhdźe wišničkowulkimi płodami, kaž na při. Japanska jabłučina (Malus floribunda), wišnjojta jabłučina (Malus baccata) a Malus × zumi w měrnych klimowych regionach kaž pyšne kerki a štomy nasadźane. Nic zaměnjować z jabłučinami su nic bliže přiwuzne granatowcy (Punica granatum).
Systematika
Ród Malus słuša k subtribusej Pyrinae tribusa Pyreae w podswojbje Spiraeoideae znutřka swójby Rosaceae. Mjeno roda Malus bu w lěće 1754 wot Philip Miller w ''Gard. Dict. Abr.'', 4. nakład, S. 835, najprjedy wozjewjene. Synonymy za Malus su Docyniopsis , Eriolobus ({{Person|DC.) {{Person|M.Roem.}}
Wo znatych sortami płody dawacych jabłučinow hlej zahrodna jabłučina a sorty jabłučinow. miniatur|Jabłučina sorty [[James Grieve]] miniatur|Jabłučina wot wjercha miniatur|Schadźenk wot Idared
Agidel
Agidel je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při zliwje rěkow Bjeleje a Kamy něhdźe 200 kilometrow sewjernje Ufy a něhdźe 45 kilometrow južnje Njeftekamska. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1980 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Hillary Clinton
mini|upright|Hillary Clinton (2016)
Wona je mandźelska bywšeho prezidenta Billa Clintona, z kotrymž je z lěta 1975 zmandźelena, a bě tuž wot 1993 do 2001 first lady Zjednoćenych statow. Wot 2001 do 2009 zastupowaše zwjazkowy stat New York w ameriskim senaće. Pod prezidentom Barackom Obamu, přećiwo komuž kandidowaše w předwólbach demokratow 2008, bě wona wot 2009 do 2013 wonkowna ministerka.
Ostrogožsk
thumb|left
Ostrogožsk je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Ostrogožskeho rajona.
Leži něhdźe 110 kilometrow južnje Woronježa.
Sydlišćo je so w lěće 1652 załožiło a ma wot lěta 1765 měšćanske prawa.
Pontiski pyr
Pontiski pyr je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Elytrigia obtusiflora, Poaceae).
Kalinkawičy
Kalinkawičy je město w Homelskej oblasći na juhu Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Kalinkawičskeho rajona.
Leži něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Homela při awtodróze M10 (Homel–Brest).
Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1560 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Šćolkowo
Šćjolkowo je město ze 116.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži při rěce Kljazma něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Horjany
mini|Hórkata krajina pola [[Wotrowa]]
Horjany su krajina w zapadnym dźělu Hornjeje Łužicy a tworja južny, wyše ležacy a mjeńši dźěl katolsko-serbskeho kraja při hornim běhu Klóšterskeje wody.
Jako so reformacija srjedź 16. lětstotka tež we Łužicy přesadźi, wostachu tute wjeski, w kotrymž wukonješe klóšter Marijina hwězda ležownostne knjejstwo, katolske. Tuta „katolska kupa“ na něhdyšim klóšterskim teritoriju wobsteji mjenje abo bóle hač do dźensnišeho a předstaji jadrowu kónčinu serbskeho sydlenskeho ruma, mjeztym zo so serbšćina we wokolnych ewangelskich wosadach hač do druheje połojcy 20. lětstotka zhubješe.
Klóšterski teritorij na woběmaj brjohomaj Klóšterskeje wody wobsteješe z bóle hórkateho južneho a chětro płoneho sewjerneho dźěla. Mjeztym zo profitowachu burja w Horjanach na juhu wot płódnych hlinojtych pódow Hornjołužiskich honow, bě póda w Delanach bóle pěskojta a powšitkownje mjenje płódna. Mjez woběmaj kónčinomaj wobsteji – nimo sociokulturnych a hospodarskich rozdźělow – wěsta konkurenca, kotraž so mjez druhim w přisłowach a žortach wotbłyšćuje.
Do Horjan słušeja wšitke wjeski w gmejnach Chrósćicy, Worklecy, Pančicy-Kukow a Njebjelčicy (nimo Pěskec), kaž tež katolske dźěle gmejnow Bóšicy a Hodźij.
Bikin
thumb|left Bikin ( Бикин) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při chinskej hranicy w Chabarowskim regionje něhdźe 200 kilometrow južnje Chabarowska. Město nadeńdźe so při prawym brjoze rěki ze samsnym mjenom.
Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Eksodus
Wućah z Egyptowskeje (1–18)
1.kap. Derjeměće Hebrejow w Egyptovksej
2.kap. Mójzes so narodźi
3.kap. Palacy so kerk
4.kap. Mójzes dóstawa móc znamjenjow
5.kap. Prěnja rozmołwa z faraonom
6.kap. Nowa rozprawa wo powołanju Mójzesa
7.kap. Pokročowanje z rozprawu wo powołanju
8.kap. 2.čwěla: Žaby
9.kap. 5.čwěla: mrětwa skotu
10.kap.8.čwěla: skóčki
11.kap.Připowědźenje smjerće prěnjorodźenych
The Velvet Underground
thumb|John Cale (2010) The Velvet Underground je US-ameriska rockowa hudźbna skupina.
Eksodus
Wućah z Egyptowskeje (1–18)
12.kap.Pascha
13.kap.Njekisane chlěby
14.kap.Wot Etama k Čerwjenemu morju
Max Švabinský
Max Švabinský (poprawom Maxmilian Theodor Jan Švabinský; * 17. septembra 1873 w Kroměřížu (Čěska); † 10. februara 1962 w Praze) běše čěski moler a grafikar.
Eksodus
Wućah z Egyptowskeje (1–18)
15.kap.Spěw dobyća
Max Švabinský
Žiwjenje
Max Švabinský narodźi so 17. septembra 1873 w Kroměřížu. Zhromadnje z Janom Preislerjom, Antonínom Slavíčekom a Milošom Jiránekom bě wón jedyn z załožerjow moderneho čěskeho wuměłstwa. Švabinský a jeho žona Ela přebywaštaj spočatk 20. lětstotka často ze swójbu Vejrych w Kozlovje blisko města Česká Třebová w Pardubickim kraju. Tam bu wón k mnohim krajinowym wobrazam inspirěrowany. W tutym času molowaše wón někotre z jeho najsławnišich twórbow, kaž na přikład „Chudy kraj“. Wysokeje kwality grafiskeho tworjenja dla, bu 1910 na profesora na Prasku akademiju wuměłstwa powołany. Mjez druhimi běše Měrćin Nowak-Njechorński, kotryž 1923 do 1927 při Praskej akademiji studowaše, tu jeho šuler.
Eksodus
Wućah z Egyptowskeje (1–18)
16.kap.Mana a pocpule
Max Švabinský
Žiwjenje
Švabinský naćisnje mnoho čěskosłowakskich listowych znamkow, mjez kotrymiž běše tež trajna marka z portretom statneho prezidenta Masaryka. 1945 spožči so jemu čestny titl narodneho wuměłca a z tym prawo, swój atelier w Praskej akademiji na čas žiwjenja wužiwać. Wón zemrě 10. februara 1962 w Praze.
Twórby (wuběr)
K najznaćišim mólbam Švabinskeho liča:
Eksodus
Wućah z Egyptowskeje (1–18)
17.kap.Woda ze skały
Žórlo: Biblija
Pućowanje přez pusćinu a hora Sinai (19–40)
300px|right|thumb|Mójzes z dwěmaj kamjentnymaj taflomaj Mólba wot José de Ribera, 1638
20.kap. Dekalog
21.kap. Zakonje wo nejwólnikach
22.kap. Pokradnjenje skotu
23.kap. Sprawnosć. Winowatosće napřećo njepřećelam
24.kap. Wobzamknjenje zwjazka
25.kap. Dawk za swjatnicu
26.kap. Bydlenje. Přestrjency a přikrywy
27.kap. Wołtar za palne wopory
28.kap. Drasta měšnikow
29.kap. Swjećizna Aarona a jeho synow.Přihotowanje
30.kap. Kadźidłowy wołtar
31.kap. Twarcy swjatnicy
32.kap. Złote ćelo
33.kap. Přikaz: Dale ćahnyć
34.kap. Wobnowjenje zwjazka.Tafli zakonja
36.kap. Zakónčenje zběrki
38.kap. Wołtar za palne wopory
39.kap. Drasta wyšeho měšnika
40.kap. Postajenje a swjećizna swjatnicy
Žórlo: Biblija
Dubrawa (Grodk)
Dubrawa ( Trattendorf) je delnjołužiske sydlišćo w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotrež słuša wot lěta 1946 do Grodka. Leži južnje stareho města při lěwym brjoze Sprjewje a sakskej hranicy a ma něhdźe 2.000 wobydlerjow.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 410 wobydlerjow, z nich 390 Serbow (95 %) a 20 Němcow. Spěšneje industrializacije regiona a natwara wulkeje milinarnje dla wotmě so rěčna změna k němčinje w prěnjej połojcy 20. lětstotka.
Kroměříž
Kroměříž ( Kremsier) je město we wuchodnej Čěskej z něhdźe 30.000 wobydlerjemi. Nadeńdźe so na historiskej Morawje.
Wšědna popróšnica
Wopis
miniatur|links Wšědna popróšnica je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 65 cm (20-70 cm). Cyła rostlina je napadnje šěropjelsćojta a ma ćeńki čopojty korjeń.
Stołpik je zrunany, zwjetša rozhałuzowany.
Kroměříž
thumb|left|Torhošćo w Kroměříže <br style="clear:left;" />
Wšědna popróšnica
Wopis
Łopjena su lancetojte, zwjetša cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 cm.
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja steja w chětro hustych, pozdźišo sylnje podlěšenych kićach. Štyri běłe krónowe łopješka su nimale hač do srjedźišća rozpaćene a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 6 mm.
Truki su šěroko eliptiske, tróšku wopłonjene a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 9 mm (7-10 mm) a tołstosć wot 3 hač 5 mm.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Alpski kozylist
Alpski kozylist (Lonicera alpigena) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Alpski kozylist je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Łopjena su eliptiske a docpěwaja dołhosć wot 7 hač 10 cm.
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja su mutnje čerwjene.
Porowe, zrosćene jahody su čerwjene a błyšćace.
Stejnišćo
Rosće w hórskich měšanych lěsach, w Alpach we wysokosćach wot hač do 2300 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.
Bajmak
Sydlišćo je so w lěće 1748 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Bärenstein (Rudne horiny)
Bärenstein je wjes a gmejna w sakskim Rudnohórskim wokrjesu při hranicy Čěskeje a Němskeje. Leži při zwjazkowej dróze 95 w Rudnych horinach we wysokosći 710 metrow nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Geografija
Gmejna leži při hrjebjenju srjedźnych Rudnych horin bjezposrědnje při čěskej hranicy a při rěčce Pöhlbach.
Na čěskim boku leža Vejprty na wuchodźe. Susodne gmejny w Sakskej su Königswalde na sewjeru, Sehmatal na zapadźe, a Oberwiesenthal na juhu.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako městnosć am Pernstein pochadźa z lěta 1525. Wjes bě so započatk 16. lětstotka załožiła. Bärensteinska kapałka bě hač do lěta 1657 filiala Königswaldskeje a wot toho lěta samostatna wosadna cyrkej.
Politika
Bärenstein słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 16 (Rudne hory 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Čerwjena poćel
Wopisanje
Čerwjeny poćel je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 200 hač do 400 cm. Rostlina ma 20 (2n) chromozomow.
Korjeń je rěpojty.
Stołpik je hruby a wutworja kaž spirale wjerćace, lězace ranki.
Łopjena su schódne, rukojte, pjećkónčkojće lapate abo tupje zubate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Muske a žónske nažołć běłe kćenja sedźa na rozdźělnych rostlinach. Žónske kćenja maja přeměr wot 10 hač do 12 mm a njesu sprašiwjene husto kosmate zbytki próškowych łopješkow. Jich kelušk je někak poł tak dołhi kaž króna. Plěšk je hrubje kosmaty. Muske kćenja maja přeměr wot 12 hač do 18 mm.
Kćenja so wot insektow wopróšuja.
Stejnišćo
Rosće pod žiwymi płotami, při płotach, na smjećowych městnach a pućach. Ma radšo wutkate, čumpate hlinjane pódy na ćoplišich stejnišćach.
Irkutsk
thumb|left Irkutsk je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskej federaciji. Leži w Sibirskej při rěce Angara něhdźe pjeć tysac kilometrow wuchodnje Moskwy, ruskeje stolicy. Ma wjace hač poł miliona wobydlerjow a je tam wuznamne dwórnišćo Transsibirskeje železnicy. Irkutsk je zarjadniske sydło oblasće ze samsnym mjenom.
Kondopoga
thumb|left thumb|left
Kondopoga (, karelsce Kondupohju, Kontupohja) je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Karelskej při zaliwje Onjegaskeho jězora, 60 kilometrow sewjernje Pjetrozawodska. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1495 k prěnjemu razej naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Delany (krajina)
mini|upright=1.5|[[Róžant w Delanach]]
Delany su krajina w zapadnym dźělu Hornjeje Łužicy a tworja sewjerny, niže ležacy a wjetši dźěl katolsko-serbskeho kraja při delnim běhu Klóšterskeje wody.
Jako so reformacija srjedź 16. lětstotka tež we Łužicy přesadźi, wostachu tute wjeski, w kotrymž wukonješe klóšter Marijina hwězda ležownostne knjejstwo, katolske. Tuta „katolska kupa“ na něhdyšim klóšterskim teritoriju wobsteji mjenje abo bóle hač do dźensnišeho a předstaji jadrowu kónčinu serbskeho sydlenskeho ruma, mjeztym zo so serbšćina we wokolnych ewangelskich wosadach hač do druheje połojcy 20. lětstotka zhubješe.
Klóšterski teritorij na woběmaj brjohomaj Klóšterskeje wody wobsteješe z bóle hórkateho južneho a chětro płoneho sewjerneho dźěla. Mjeztym zo profitowachu burja w Horjanach na juhu wot płódnych hlinojtych pódow Hornjołužiskich honow, bě póda w Delanach bóle pěskojta a powšitkownje mjenje płódna. Mjez woběmaj kónčinomaj wobsteji – nimo sociokulturnych a hospodarskich rozdźělow – wěsta konkurenca, kotraž so mjez druhim w přisłowach a žortach wotbłyšćuje.
Do Delan słušeja wšitke katolske wjeski w gmejnach Kulow a Ralbicy-Róžant, a nimo toho tež Pěskecy, Koslow a Jitk.
Bill Clinton
mini|Bill Clinton (1993) [[Dataja:Signature of Bill Clinton.svg|rechts|frameless|Podpis Billa Clintona]]
Wot lěta 1975 je woženjeny z Hillary, rodźenej Rodham, kiž zahaji po kóncu Billoweho prezidentstwa swójsku politisku karjeru. Hromadźe mataj dźowku Chelsea (* 1980).
Chlorantus
Chlorantus (Chloranthus) je ród ze swójby chlorantusowych rostlinow (Chloranthaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Žołty munčik
Žołty munčik (Odontites luteus) je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (Orobanchaceae).
Po někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wopisanje
Žołty munčik je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač do 50 cm. Rostlina je kosmata.
Stołpik njese horjeka sylnje wotstejace, dołhe bóčne hałužki.
Łopjena su deleka přećiwostejne, horjeka schódne a nimale cyłokromowe.
Kćěje wot julija hač do oktobra. Lisćata, husta kłóska wobsahuje złotožołte kćenja, kotrež docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 8 mm. Hornja hubka je płonje helmojta. Delnja hubka ma dwaj wottykanej bóčnej kónčkaj. Póžěradło steji šěroko wotewrjene.
Rostlina je kaž čerwjeny munčik połpřižiwnik.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, słónčnych zwisach, nawěwach a kromach chójnowych lěsow. Preferuje suche, bazite, zwjetša wapnite pódy na ćopłych stejnišćach.
Liboń
Liboń ( Liebon) je jednotliwe kubło w sakskim wokrjesu Budyšin, kotrež přisłuša Hodźijskej gmejnje. Leži njedaloko Kamjenskeje dróhi we wysokosći 210 metrow nad mórskej hładźinu a měješe w lěće 2009 wósom wobydlerjow.
Geografija
Liboń nadeńdźe so na poł puću mjez Kamjencom a Budyšinom něhdźe 12 do 15 kilometrow zdalene wot wobeju. 150 metrow sewjernje sydlišća běži statna dróha S 100, něhdźe kilometer južnje zwjazkowa awtodróha 4. Susodne wsy su Čornecy na sewjerowuchodźe, Čěškecy na juhu a Pozdecy na sewjerozapadźe.
Stawizny
W lěće 1953 wurywachu so pod nawodom Drježdźanskeho Krajneho muzeja za prastawizny při sobudźěle Jurja Knebela mjez Libonjom a Čornecami staroserbske rownišća z 10. a 11. lětstotka.
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća samoho jako Leubobel pochadźa z lěta 1332. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Klóšter Marijina hwězda.
Po Mukowej statistice měješe Liboń we 1880tych lětach 21 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Dla přisłušnosće ke klóštrej wostachu Libonjenjo tež po reformaciji katolscy, tak zo wobsteješe ludnosć w lěće 1925 z 18 katolikow a dweju protestantow. Woni chodźachu do Chrósćic kemši.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Libonja
Wyši ćernjowc
Wyši ćernjowc (Rubus elatior) je kerk ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Rosendorf
Rosendorf je:
Virbalis
thumb|left
Virbalis je městačko z 900 wobydlerjemi w Vilkaviškiskim rajonje Marijampolskeho wobwoda w Litawskej.
Leži něhdźe 15 kilometrow zapadnje Vilkaviškisa, při hranicy z Kaliningradskej oblasću.
Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1593 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 37 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Berezne
Berezne je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Riwneho.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1445 prěni raz naspomniło a steješe tehdy pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1584 ma měšćanske prawa. Wot 1793 słušeše Berezne do Ruskeho carstwa a wot 1921 do 1939 znowa do Pólskeje.
Jarcewo
thumb|left Jarcewo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1610 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Nazymska pózdnička
Nazymska pózdnička (Colchicum autumnale) je rostlina ze swójby pózdničkowych rostlinow (Colchicaceae). Dalše serbske ludowe mjeno su pózdnja holčka, jědojty pózdnik, nahula a nječasnica.
Synonimy
Colchicum commune, Colchicum crociflorum a Colchicum multiflorum.
Bobolce
Bobolce ( Boblitz) su Błótowska wjes z něhdźe 700 wobydlerjemi we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubnjowej. Do toho běchu samostatna gmejna w Lubnjowskim hamće.
Geografija
mini|left|Krajna dróha pola Bobolc Bobolce leža něhdźe tři kilometry južnje Lubnjowskeho stareho města na južnej kromje Błótow. Bobolčanski čołmikowy přistaw je přez hrjebju z Błótowskimi rěkami zwjazany. Južnje wsy běži zwjazkowa awtodróha 15 z wujězdom Bobolce (2) a na zapadnej kromje wsy železniska čara z Kalawy do Lubnjowa, při čimž Bobolce žane swójske zastanišćo nimaja. Přez Bobolce wjedźetej nimo toho krajnej dróze L49 (do Lubnjowa a Wětošowa) a L55 (do Kalawy).
Stawizny
Wjesne mjeno nawsowca je jedne z mało mjenow w Delnjej Łužicy, kotrež su patronymiskeho razu, potajkim na załožerja wjeski pokazuja. W tutym padźe bě to wěsty Bobol(a), runja hornjołužiskim Bobolcam, přirunaj bob („buna“). Mjeno je so prěni raz pisomnje hakle w lěće 1461 jako Babelicz jewiło, 1591 jako Bobelitz.
Po Wienskim kongresu 1815 přeńdźe cyła Delnja Łužica k Pruskej a Bobolce słušachu wot toho časa do Kalawskeho wokrjesa. 1950 buchu do Lubinskeho wokrjesa přerjadowane, 1952 pak znowa do Kalawskeho. Wot 1960tych lět wudobywachu južnje Bobolc z jamow Bzež-zapad a Bzež-wuchod brunicu. Wjacore susodne wjeski, mjez druhim Bzež, Tornow, Tłukom a Wóškalawa so wotbagrowachu.