cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manturowo
Sydlišćo je so w lěće 1617 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Camenca
thumb|left Camenca (/ Kamjenka; / Kamjanka) je městačko w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Camencaskeho rajona.
Kokand
thumb|left Kokand (, / Kokand) je město w  Farg‘onskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana.
Camenca
Leži při lěwym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 150 kilometrow sewjernje Kišinjowa a něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje wot ukrainskeho města Odessa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1608 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2002 měšćanske prawa.
Kokand
Leži na juhozapadźe Ferganskeho doła něhdźe 70 kilometrow zapadnje Fergany a něhdźe 165 kilometrow juhowuchodnje Taškenta.
Ma něhdźe 233 tysac wobydlerjow.
Kružidło
Kružidło je nastroj w geometriji k rysowanju kružnicow a kružnicowych łukow. Kružidło a prawidło su dwaj fundamentalne nastroje płone geometrije.
Hacıqabul
thumb|left
Kružidło
thumb|Kružidła thumb|Rysowanje kružnicy z kružidłom
Kokand
Sydlišćo je so w lěće 1610 prěni raz naspomniło.
Sydlišćo je so w 10. lětstotku prěni raz naspomniło a wuwiwaše so do wuznamneho wikowanskeho suka při židźanej dróze. Wot 1709 do 1876 bě Kokand hłowne město Kokandskeho khanata. Hakle wot 1876 słušeše k Ruskemu carstwu.
Hacıqabul
Hacıqabul (wurjekowanje: Hadźikabul) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Bakuwa při železniskej čarje Baku–Tbilisi.
Kružidło
Symbol kružidła
thumb|left|Kružidło we woponje [[Němska demokratiska republika|Němskeje demokratiskeje republiki]] Kružidło bě symbol eksaktnosći a rjada. Je na přikład we woponje swobodneho murjerstwa a bě we woponje Němskeje demokratiskeje republiki.
Hacıqabul
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot 1939 do lěta 2000 rěkaše město Qaziməmməd.
Marg‘ilon
thumb|left Marg‘ilon ( / Margilan) je město w Farg‘onskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana.
Leži na juhu Ferganskeho doła něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Fergany.
Ma něhdźe 215 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 9. lětstotku prěni raz naspomniło.
Lešicy
Lešicy ( Weinhübel, hač do lěta 1936 Posottendorf-Leschwitz) su sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy a wot lěta 1949 měšćanski dźěl Zhorjelca. Leža na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej.
W běhu nacionalsocialistiskeje germanizacije serbskich wjesnych mjenow bu wjes w lěće 1936 přemjenowana na Weinhübel. Tute pomjenowanje so na prjedawšu winicu blisko wjeski poćahuje, kotraž bu prěni raz w 14. lětstotku naspomnjeny. Prjedawši Posottendorf leži na wuchodnym brjoze Nysy a słuša dźensa k Pólskej.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Leshewicz pochadźa z lěta 1305.
Walowy
Walowy ( Wohla) su hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubijej. Leža we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow pjeć kilometrow sewjernje Lubijskeho stareho města a mjez 280 a 300 m nad mórskej hładźinu pod Byčinom (346 m).
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Wal pochadźa z lěta 1348. Wjeska bě wot 16. lětstotka jako wudwór we wobsydstwje Nosačanskeho ryćerkubła.
Po statistice Arnošta Muki mějachu Walowy w lěće 1884 154 wobydlerjow, mjez nimi 112 Serbow (73 %) a 42 Němcow. Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy Walowčenjo přisłušeja wot 16. lětstotka přewažnje Ketličanskej wosadźe, dźěl pak Nosačanskej.
Njeja
Njeja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1906 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Crasnoe
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Wysoka (Łaz)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje hasowca jako Weissag pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wjesce samej. Cyrkwinsce słušeše Wysoka hižo w 16. lětstotku do Rakečanskeje wosady, tež po Wienskim kongresu lěta 1815, jako přińdźe pod pruske knjejstwo.
Crasnoe
Sydlišćo je so w lěće 1957 załožiło.
Wysoka (Łaz)
Stawizny
Hač do lěta 1938 bě Wysoka samostatna wjesna gmejna, kotraž so w tutym lěće do Hermanec zagmejnowa. Kónc Druheje swětoweje wójny bu přerjadowana do Šćeńcy, přińdźe pak hižo 1948 zaso do Hermanečanskeje gmejny.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Wysoka we 1880tych lětach cyłkownje 154 wobydlerjow, z nich 153 Serbow a jenož jedyn Němc.
Chórice
Chórice (prjedy tež Górice; Göritz) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 180 wobydlerjow a nadeńdu so tři kilometry sewjerozapadnje Wětošowskeho stareho města. Přez wjes wjedu zwjazkowa awtodróha 15 (Błóta–Baršć), krajna dróha L 49 do Lubnjowa kaž tež železniska čara Choćebuz–Berlin.
Susodne wjeski su Raduš na sewjeru, Tšadow na sewjerowuchodźe, Wóškalawa na juhowuchodźe kaž tež Běłośin na juhu. Na zapadźe nadeńdźe so Wótšowski jězor, něhdyša brunicowa jama, a na sewjerozapadźe Radušanske słowjanske hrodźišćo.
Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1452 jako Goritz. Po statistice Arnošta Muki mějachu Chórice we 1880tych lětach cyłkownje 178 wobydlerjow, z nich 60 Serbow (34 %) a 118 Němcow. W lěće 1956 zliči Arnošt Černik jenož hišće dweju serbskorěčneju wobydlerjow.
W lěće 1986 přesydlichu so tři swójby při zapadnej kromje Chóric dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Bzež-wuchod.
Njerjechta
thumb|left Njerjechta je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Chórice
Stawizny
Hač do 31. decembra 2001 běchu Chórice samostatna gmejna.
Njerjechta
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1214 a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa. Hižo do prěnjeho naspomnjenje wobstejachu pak w tutej kónčinje sydlišća słowjanskich a fino-ugriskich kmjenow. Wot 14. lětstotka słušeše Njerjechta k Moskowskemu wulkowojewódstwu.
Rishton
Rishton ( / Rištan; 1937–1977 Куйбышево / Kujbyšewo) je město w Farg‘onskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Rishtonskeho wobwoda.
Leži na juhu Ferganskeho doła něhdźe 50 kilometrow zapadnje Fergany.
Sydlišćo je so w 9. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Porynsko-Pfalca
Porynsko-Pfalca (tež Porynsko-Pfalzowska; ) je zwjazkowy kraj na juhozapadźe Němskeje ze 4,1 milionom wobydlerjow. Stolica je Mohuč.
Geografija
Zwjazkowy kraj Porynsko-Pfalca mjezuje na sewjeru z Sewjerorynsko-Wesfalskej, na wuchodźe z Hessenskej a Badensko-Württembergskej, na juhu z Francoskej a Posaarskej a na zapadźe z Luxemburgskej a Belgiskej.
Najwjetšej rěce Porynsko-Pfalcy stej Ryn a jeho přitok Mosela.
Města
Najwjetše města Porynsko-Pfalcy su:
Debian
Debian je swobodny dźěłowy system, distribucija Linuxa. Wobsahuje tysacy programow (přewažnje z licencu GNU General Public License), na přikład grafiske wužiwarske powjerchi Gnome a KDE, webowy wobhladowak Iceweasel, emejlowy program Icedove a ličakowe hry FreeCol a Wesnoth. thumb|left|Grafiski powjerch [[KDE z webowym wobhladowakom Konqueror, španiski Debian]] Distribucija Debian bu załožena lěta 1993 wot Iana Murdocka.
Soligalič
thumb|left
Soligalič je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1335 załožiło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa.
Maiac
Maiac (/ Majak) je městačko w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje.
Tinchlik
Tinchlik ( / Tinčlik; do 1963 Ванновский / Wannowskij; do 1974 имени Хамзы Хакимзаде / imjeni Chamzy Chakimzade; do 2012 Хамза, Хамзаабад / Chamza, Chamzaabad) je město w Farg‘onskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy.
Maiac
Leži na wuchodźe Moldawskeje něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje wot města Tiraspol.
Dołhaćicy
Dołhaćicy (němsce Dolgowitz) su hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 1994 k Lubijej. Leža šěsć kilometrow sewjerowuchodnje stareho města a 280 m nad mórskej hładźinu pod horu Hrodźišćo (Rotstein) a njedaloko zwjazkoweje dróhi 6 a železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc.
Maiac
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Dołhaćicy
Prěnje naspomnjenje nawsowca serbskeho pochada jako Dolgawiz pochadźa z lěta 1241.
Maiac
Sydlišćo je so w lěće 1968 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1978 měšćanske prawa.
Dołhaćicy
Ewangelscy Dołhaćenjo přisłušeja wot 16. lětstotka wosadźe Biskopicy (Bischdorf), hdźež so hišće w druhej třećinje 16. lětstotka na wysokich swjedźenjach tež serbsce prědowaše. W Dołhaćicach samych rěčeše so hišće hač do 18. lětstotka serbsce.
Tinchlik
Leži na juhu Ferganskeho doła něhdźe 30 kilometrow zapadnje Fergany.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1941 załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Čuchloma
thumb|left Čuchloma je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Kósojce
Kósojce ( Koßwig, prjedy Kosswigk) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 230 wobydlerjow a nadeńdu so štyri kilometry zapadnje Wětošowskeho stareho města při krajnej dróze L 54 do Kalawy. Přez wjes ćeče Chóričanska rěčka (Göritzer Fließ).
Susodne wjeski su Chórice na sewjeru, město Wětošow na wuchodźe, Herpna na juhowuchodźe, Rudna a Zasłomjeń na juhozapadźe kaž tež Kałkojce na zapadźe. Na sewjerozapadźe ležacy wutwar Dubrawa słuša do gmejnskeho dźěla Kósojce a bu kónc 1980tych lět zwjetša wotbagrowany.
Stawizny
Pućowc naspomni so prěni raz w lěće 1312. Po statistice Arnošta Muki mějachu Kósojce we 1880tych lětach cyłkownje 206 wobydlerjow, z nich 55 Serbow (27 %) a 151 Němcow. W Černikowej statistice z lěta 1956 so Kósojce hižo njejewja.
Hač do 26. oktobra 2003 běchu Kósojce samostatna gmejna.
Pšyne
Pšyne (prjedy tež Pšyno; Missen) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 430 wobydlerjow a nadeńdźe so šěsć kilometrow južnje Wětošowskeho stareho města při rěčce Łukajcy.
Do gmejnskeho dźěla słušatej wjesce Jažyn (wot 1928) a Gołyń (wot 1957).
Susodne wjeski su Jažyn na sewjeru, Łaz na juhowuchodźe, Hogrozna na juhu a Gołyń na zapadźe. Južnje wsy nadeńdźe so solarny park Pšyne.
Stawizny
Cyrkej w nawsowcu Pšyne naspomni so prěni raz w lěće 1346. Po statistice Arnošta Muki měješe Pšyne we 1880tych lětach cyłkownje 351 wobydlerjow, z kotrychž bě hišće 30 Serbow (9 %) a 321 Němcow. W lěće 1956 zliči Arnošt Černik jenož hišće jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja.
Hač do 26. oktobra 2003 bě Pšyne samostatna gmejna.
Wjesna cyrkej je so w lěće 1887 w neogotiskim stilu město staršeho tykowaneho twarjenja natwariła. Wona słuša do kulturnych pomnikow města Wětošowa.
Černsk
Černsk ( Tschernske, prjedy tež Zschernske) je hornjołužiska wjeska w Zhorjelskim wokrjesu a słuša z lěta 1973 ke gmejnje Chrjebja-Nowa Wjes. Wjes je dźěl oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so w hornjołužiskej holi něhdźe kilometer sewjerowuchodnje Chrjebje na lěwym boku puća do Rěčic. Juhowuchodnje Černska leži jězor Čorna Truha a wosrjedź lěsa na wuchodźe wjeski Běły łuh.
Stawizny
Přidróžny nawsowc naspomni so k prěnjemu razej hakle w lěće 1423 jako Czirniski. 1490 mjenowachu jón Tschyrrnosc. Ležownostne knjejstwo nad wudworom měješe přez lětstotki Chrjebjanske ryćerkubło. Tež cyrkwinsce słušeše Černsk ze starodawna do Chrjebjanskeje wosady. Tam chodźachu Černšćanske dźěći tež do šule.
W běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dósta Černsk w lěće 1936 wumyslene němske mjeno Hirschwalde, bu pak po kóncu Druheje swětoweje wójny w lěće 1947 zaso přemjenowany.
Hač do 1. apryla 1938 bě Černsk samostatna gmejna a bu potom do susodneje Chrjebje zagmejnowany.
Čuchloma
Sydlišćo je so w lěće 1381 k prěnjemu razej naspomniło.
Černsk
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1825 měješe Černsk 181 wobydlerjow. Ličba stupaše hač do 1871 na 229 wobydlerjow.
Po Mukowej statistice měješe Černsk we 1880tych lětach cyłkownje 215 wobydlerjow, mjez nimi 207 Serbow (95 %) a jenož wosom Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 w cyłej Chrjebjanskej gmejnje, ke kotrejž Černsk mjeztym słušeše, serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 35,3 %. Dźensa so we wsy hižo njeserbuje.
Porno Nowej Wsy a Chrjebi so w Černšćanskej serbšćinje ł kaž w slepjanšćinje jako l wurjekowaše.
Krabatowy pućik
mini|Krabatowy młyn blisko [[Čorny Chołmc|Čorneho Chołmca]] Krabatowy pućik ( Krabat-Radweg) je kolesowanska šćežka w hornjołužiskim Budyskim wokrjesu. Šćežka je někak dwajasydomdźesat kilometrow dołha, spočina a kónči w Čornym Chołmcu a běži přez wuznamne městna z Krabatoweje powěsće.
Ağstafa
Ma wokoło dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1941 ma měšćanske prawa.
Tiraspolul Nou
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Pisana mlóčeń
Pisana mlóčeń (Euphorbia epithymoides) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Mandlowa mlóčeń
Mandlowa mlóčeń (Euphorbia amygdaloides) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Mandlowa mlóčeń je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 60 (70) cm. Ma wjele njekćějacych, husto łopjenatych stołpikow. Wone wodrjewja, njesu hrube łopjena a w sćěhowacym lěće kćějace stołpiki wubiwaja. Rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zymokruta.
Łopjena
Měnjate, w zymje zelene łopjena su jejko-lancetojte, kožane, cyłokromne a docpěja dołhosć wot 3 hač do 6 cm. Přezymowace łopjena su ćmowozelene, pozdźišo brune a docpěja dołhosć wot 3 hač do 7 cm.
Stejnišćo
Rosće w zelišćowych lěsach. Ma radšo wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje ale tež w Małkej Aziji rozšěrjena.
Ř
Ř abo ř (eř) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 26. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik w kombinacijach kř, př a tř. Wón wobsteji ze zakładneho pismika R a hóčki a reprezentuje konsonant, palatalizowany r.
Babajewo
thumb|left
Ř
Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow jenož hišće w čěšćinje, tam tež jako wulki pismik. Delnjoserbšćina jón porno tomu njeznaje. Pólšćina realizuje palatalizowany r jako rz.
Yaypan
Yaypan ( / Jajpan) je město w Farg‘onskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, blisko kirgiziskeje hranicy. Je zarjadniske sydło O‘zbekistonskeho wobwoda.
Babajewo
Babajewo je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži eOblasć Wologda|Wologodskej oblasći]] a ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1902 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Yaypan
Leži na juhu Ferganskeho doła něhdźe 105 kilometrow zapadnje Fergany a něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Kokanda.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Christian Wulff
Christian Wulff (* 19. junija 1959 w Osnabrücku) je němski jurist a politikar strony CDU, kotryž bě wot 30. junija 2010 hač do 17. februara 2012 dźesaty prezident Zwjazkoweje republiki Němskeje. Do toho bě Wulff wot 2003 ministerski prezident Delnjeje Sakskeje.
Wulff je romsko-katolskeje wěry, ženjeny a ma dwě dźěsći.
Šarja
thumb|left thumb|left Šarja je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1906 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Nukus
Leži w pusćinje Kyzylkum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 800 kilometrow sewjerozapadnje Taškenta.
Ma něhdźe 312 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 12. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.
Rachlowc
Rachlowc móže być:
Ń
Ń abo ń (eń) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 21. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji ze zakładneho pismika N a smužki a reprezentuje palatalizowany konsonant.
W serbšćinje njemóže ń před wokalom stać, w tajkim padźe pisa so nj (na př. dań, ale danja).
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ń w bloku Latin Extended-A jako U+0143 (wulki pismik) a U+0144 (mały pismik). W HTML pisa so Ń jako  a ń jako. Móžno je tež zapodaće jako  resp.
Ağsu
thumb|left
Ağsu (wurjekowanje: Agsu) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Agsu něhdźe 120 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.
Astara (Azerbajdźan)
Ma wokoło 16 tysac wobydlerjow. Wjetšina wobydlerstwa je muslimska.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Wologda
thumb|left thumb|left Wologda je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je najwjetše město a stolica Wologodskeje oblasće. Ma něhdźe 311 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1147 załožiło.
Pěskowa mlóčeń
Pěskowa mlóčeń (Euphorbia seguieriana) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Kofi Annan
mini|Annan w lěće 2012
Ó
Ó abo ó (ót) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 23. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji ze zakładneho pismika O a smužki a reprezentuje wokal mjez O a U.
Pěskowa mlóčeń
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, na wapnitych pěskowych nawěwach a stepowych trawnikach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Kofi Annan
Kofi Atta Annan (* 8. apryla 1938 w Kumasi, Złoty pobrjóh; † 18. awgusta 2018 w Bernje) bě ghanaski diplomat a wot 1997 hač do 2006 sedmy generalny sekretar Zjednoćenych narodow. W lěće 2001 dósta zhromadnje z organizaciju UN Měrowe Nobelowe myto za jeho zasłužby za „lěpje organizowany a měrniši swět“.
Z jeho wólbu za naslědnika Boutrosa Boutros-Ghali sta so z druhim generalnym sekretarom z Afriki a prěnim z tak mjenowaneje „čorneje Afriki“. Po skónčenju jeho zastojnstwa bě mjez druhim předsyda Aliancy za zelenu rewoluciju w Africe (AGRA) a w lěće 2012 skrótka pósłanc Zjednoćenych narodow za Syrisku.
Ó
Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow tež w druhich słowjanskich rěčach (pólšćina, kašubšćina, słowakšćina, čěšćina) kaž tež w rěčach z druhich rěčnych skupin, při čimž stej jeho woznam a wurjekowanje wšelakorej.
Hdyž steji ó w serbšćinje w jednozłóžkowych słowach, zhubi so wón při rozšěrjenju słowa a přeformuje so na normalne o (na př. hród, ale hrodu).
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ó w bloku Latin Extended-A jako U+00D3 (wulki pismik) a U+00F3 (mały pismik). W HTML pisa so Ó jako  a ó jako. Móžno je tež zapodaće jako  resp.
Bo‘ston
Leži w pusćinje Kyzylkum něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Beruniy a něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Nukusa.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1983 měšćanske prawa.
Tšadow (Wětošow)
Tšadow (prjedy tež Kšadow; Stradow) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 250 wobydlerjow a nadeńdźe so při južnej kromje Błótow, tři kilometry sewjernje Wětošowskeho stareho města při Wětošowskej młynskej rěčce (Mühlenfließ).
Susodne wjeski su Długi za Łučnym hatom na wuchodźe, Wóškalawa a město Wětošow na juhu, Chórice na juhozapadźe a Raduš na sewjerozapadźe. Na sewjeru nadeńdu so Tšadowske haty, kotrež słušeja do přirodoškitneho pasma.
Stawizny
Wjes w formje rjadowca naspomni so prěni raz w lěće 1355. Hižo w 9. lětstotku wobsteješe pak serbske hrodźišćo na městnje dźensnišeho hrodowskeho parka. W lěće 1878 załoži so prěnja Tšadowska šula. Hač do 20. lětstotka bě puć do Tšadowa slepa hasa a wjes sama poslednja před Błótami.
Po statistice Arnošta Muki měješe Tšadow we 1880tych lětach cyłkownje 414 wobydlerjow, z nich 400 Serbow a 14 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 6,2 %.
Hač do 31. decembra 2001 bě Tšadow samostatna gmejna.
Kublerski dom a wojerski pomnik słušatej do zapisanych kulturnych pomnikow města Wětošowa.
Wachow
Wachow ( Wachau; tež Wacha ) je wjes a gmejna w sakskim Budyskim wokrjesu. Ma něhdźe 4400 wobydlerjow. K Wachowej słušeja sydlišća Feldschlößchen, Leppersdorf, Łomnica a Seifersdorf.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Godeboldus de Wachowe je z lěta 1218.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).
Marko Suchy
Marko Suchy (* 30. julija 1953 w Sulšecach blisko Kulowa) bě wot 1992 do 2015 z direktorom Załožby za serbski lud. Wón je čłon CDU, romsko-katolski, woženjeny a ma šěsć dźěći. Bě wot 1990 hač do 1992 předsyda Budyskeho wokrjesneho zwjazka CDU.
Wot meje 2020 je Suchy předsyda Rady za serbske naležnosće w Sakskej.
Suchy je po wukubłanju diplomowy inženjer za elektrotechniku. Wón bydli w Sćijecach.
Michał Kokla
Michał Jan Kokla (po dworje tež Kokla-Lisak; Michael Kockel; * 25. oktobra 1840 we Worklecach, † 29. awgusta 1922 w Chrósćicach) bě serbski burski kubler, organizator towarstwoweho žiwjenja na wsy a dołholětny zapóslanc Sakskeho krajneho sejma.
Narodźeny we Worklecach wotrosće w Chrósćicach, hdźež nan Pětr Kokla – wulkobur a piwarc w słužbje hrabje Stollberga – Lisakec kubło wobsedźeše. Wot 1852 do 1854 wopyta Tachantsku šulu w Budyšinje a bě po tym zaso w Chrósćicach žiwy. 31. meje 1870 so woženi z Marju Nazdalic z Pěskec. Z njej měještaj pjeć dźěći. Wot lěta 1866 słušeše njemu Chróšćanske kubło.
Kokla słušeše k organizatoram serbskeho towarstwoweho a burskeho hibanja w poslednjej třećinje 19. lětstotka. Hižo na 1. schadźowance serbskich studentow 1875 w Chrósćicach wustupi jako rěčnik. Bě sobuzałožer Chróšćanskeho spěwarskeho towarstwa Jednota (1872) a jeho předsyda hač do lěta 1889. Runje tak bě wobdźěleny při załoženju dźiwadłoweje skupiny Jasčanskeje Bjesady, za kotruž wobdźěłaše kruchaj Nowe korčmarstwo a Dźěd Jakub (Budyšin 1911). 1888 załoži sobu Towarstwo serbskich burow (předsyda hač do 1910), 1891 Chróšćansku nalutowarnju.
Jako reakcija na załoženje Domowiny wokoło skerje doprědkarskeho Arnošta Barta, tohorunja čłon krajneho sejma, zesylnjachu katolscy wulkoburja swójsku organizaciju na wsach. Přiwšěm podpisa Kokla w nowembrje 1918 Bartowe wozjewjenje w krajnym sejmje ze žadanjom za garantowanymi prawami Serbow na jich maćeršćinu a narodnosć.
Kokla bě wot 1881 čłon Maćicy Serbskeje.
Prutojta mlóčeń
Prutojta mlóčeń (Euphorbia virgata) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Podsywna mlóčeń
Podsywna mlóčeń (Euphorbia falcata) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Düsseldorf
Düsseldorf je stolica zwjazkoweho kraja Sewjerorynsko-Westfalskeje a z něhdźe 620.000 wobydlerjemi po Kölnje druhe najwjetše město kraja a sedme najwjetše cyłeje Němskeje. Je sydło zarjada knježerstwoweho wobwoda ze samsnym mjenom, kotryž ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow. Město leži při delnim Rynje.
Bərdə
thumb|left
Qo‘ng‘irot
Qo‘ng‘irot (karakalpaksce Qon‘irat, Қоңырат; / Kungrad; do 1969 – Железнодорожный / Železnodorožnyj) je město w republice Karakalpakstanje na sewjerozapadźe Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Qo‘ng‘irotskeho wobwoda.
Leži w pusćinje Kyzylkum při rěce Amudarja něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Nukusa.
Bərdə
Ma wokoło 38 tysac wobydlerjow.
Qo‘ng‘irot
Ma něhdźe 80 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1927 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Wjelikij Ustjug
thumb|left thumb|left
Wjelikij Ustjug je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při zjednoćenju rěkow Suchona a Jug do Sewjerneje Dwiny we Wologodskej oblasći a ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1147 załožiło.
Rîbnița
thumb|left Rîbnița ( Ribnitse, Rybnica,  Rybnycja) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Rîbnițaskeho rajona.
Leži při lěwym, wuchodnym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 105 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje podnjesterskeje stolicy Tiraspol.
Beruniy
Beruniy (karakalpaksce Biruniy, Бируний; / Beruni) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana. Je zarjadniske sydło Beruniyskeho wobwoda.
Rîbnița
Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1628 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1978 měšćanske prawa.
Beruniy
Leži w pusćinje Kyzylkum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 145 kilometrow juhowuchodnje Nukusa.
Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Mang‘it
Mang‘it (karakalpaksce Man‘g‘i‘t, Маңғыт; / Mangit) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana, bjezposrědnje při turkmenskej hranicy. Je zarjadniske sydło Amudaryoskeho wobwoda.
Leži w Chorazimskej oazje w pusćinje Kyzylkum při rěce Amudarja něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Nukusa. Na tamnym boku hranicy nadeńdźe so turkmenske město Gubadag.
Ma něhdźe 48 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Balakən
thumb|left
Balakən (wurjekowanje: Balaken; awarsce Билкан; do 1991 – Belokany) je město w Azerbajdźanje, blisko georgiskeje hranicy. Leži při rěce Belakenčaj něhdźe 450 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 12. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1930 měšćanske prawa.
Wytegra
thumb|left thumb|left
Wytegra je městačko w Ruskej federaciji. Leži při rěce ze samsnym mjenom w europskim dźělu Ruskeje a słuša k Wologodskej oblasći. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1496 załožiło a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.
Dažin
Dažin ( Großdehsa) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 1994 k Lubijej.
Geografija
Pućowc Dažin leži štyri kilometry sewjerozapadnje Lubijskeho stareho města a mjez 313 a 345 m nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskej pahórčinje mjez Wowčej horu (419 m) na sewjeru a Bubnikom (372 m) na juhu. We wsy wužórli so Dažinska woda, přitok Kotołki. Susodne wsy su Jawornik (gmejna Bukecy) a Njeznarowy na sewjeru, Njechań na sewjerowuchodźe, Wolešnica na juhowuchodźe a Dažink (gmejna Lěwałd) na zapadźe.
Přez Dažin wjedźe statna dróha S115 (Kumwałd–Lubij) kaž tež kolesowanska šćežka na něhdyšej železniskej čarje mjez tutymaj městnomaj.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Dyzin abo Desen pochadźa z lěta 1242. Ewangelska wjes bě hač do 19. lětstotka z wobsydstwom Budyskeho tachantstwa. Ewangelscy Dažinjenjo přisłušeja wot 16. lětstotka Ketličanskej wosadźe.
Wot lěta 1827 měješe Dažin swójsku pódlansku šulu – prěnju w Ketličanskej wosadźe –, kotraž słužeše zdobom jako wjesna chudownja. Prěni wučer bě młody Jakub Ryćer, pozdźišo wučerješe tu Jan Mitaš, nan serbskeho chemikarja Alwina Mitaša.
Mjez 1928 a 1997 měješe Dažin swójske dwórnišćo při železniskeje čary Budestecy-Lubij, kotraž bu w lěće 1998 zawrjena.
Beyləqan
thumb|left
Beyləqan (wurjekowanje: Bejlagan; 1939–1989 Ždanowsk) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Runa mlóčeń
Runa mlóčeń (Euphorbia stricta) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Jakub Rachlowc
Jakub Rachlowc ( Jacob Rachlitz; * 4. meje 1817 w Hućinje, † 6. julija 1858 runje tam) bě serbski muler a ludowy basnik.
Narodźi so jako syn małeho zahrodnika w tehdy hišće dospołnje serbskorěčnej Hućinje a nawukny mulerstwo. Dźěłaše tež jako młóck pola burow a w zymje jako nócny stražnik. W lěće 1840 přewza w starobje 23 lět nanowu žiwnosć, na kotrejž ležeše wysoka renta, dyrbi ju pak dołha dla 1851 předać. Po tym bě na podrustwje w Brězynje, Jamnom a Hućinje. Prěnja žona a wšě jeho sydom dźěći jemu zemrěchu. Wón sam wumrě wochudnjeny w lěće 1858 w starobje jenož 41 lět.
Jakub Rachlowc wozjewi za čas wozrodźenja w 1840tych a 1850tych lětach w Tydźenskej Nowinje a w Serbskich Nowinach něhdźe 30 składnostnych basnjow, mjez druhim pryzlojte přeprošenja na kermušu abo hermank. Ze socialnostawizniskeho wida su jeho basnje wo žiwjenju mulerjow hódnotne, w kotrychž předstaja jich bědu w swojim času. Wón hraješe tež na huslach a dźiwaše na dodźerženje kwasnych nałožkow.
Š
Š abo š (eš) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 28. w hornjoserbskim alfabeće. Wón wobsteji ze zakładneho pismika S a hóčki a reprezentuje konsonant, palatalizowany r. Jemu wotpowěduje w kyriliskim alfabeće pismik Ш.
Pismik dósta so kaž ž w 15. lětstotku přez rěčne reformy Jana Husa do čěšćiny a wužiwa so dźensa nimo njeje a serbskeju rěčow tež w nimale wšěch druhich słowjanskich rěčach z łaćonskim alfabetom, nimo pólšćiny, hdźež so samsny zwuk přez sz realizuje. Tež baltiskej rěči letišćina a litawšćina kaž tež njesłowjanskej estišćina a sewjerosamišćina jón wužiwaja. Zwjetša so we wšěch tutych rěčach jako /ʃ/ wurjekuje ( sch).
Na ličakach
Unicode wobsahuje Š w bloku Latin Extended-A jako U+0160 (wulki pismik) a U+0161 (mały pismik). W HTML pisa so Š jako  a š jako   abo alternatiwnje jako   a.
Hórkowc (Gentianopsis)
Cankojty hórkowc (Gentianopsis, syn.: Crossopetalum Roth, Gentiana sect. Crossopetalae Froelich ex Grisebach, Gentiana subgen. Eublephis Rafinesque.) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).
Družiny (wuběrk) a rozšěrjenje
Ród Gentianopsis wobsahuje 16 hač 24 družinow.
Biləsuvar
thumb|left
Biləsuvar (wurjekowanje: Bilasuwar; do 1938 – Pilesuwar; do 1991 – Puškino)  je město w Azerbajdźanje, blisko iranskeje hranicy. Leži něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Taxiatosh
Taxiatosh (karakalpaksce Taqıyatas, Тахиаташ; / Tachiataš) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana, bjezposrědnje při turkmenskej hranicy. Je zarjadniske sydło Taxiatoshskeho wobwoda.
Leži w pusćinje Kyzylkum při lewym brjoze rěki Amudarja něhdźe 15 kilometrow južnje Nukusa.
Kadnikow
thumb|left
Taxiatosh
Ma něhdźe 51 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Kadnikow
Kadnikow je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wologodskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1492 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Bjelozersk
thumb|left thumb|left
Bjelozersk je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při južnym pobrjoze Běłeho jězora we Wologodskej oblasći. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 862 jako město Bjeloozero a słuša tuž k najstaršim městam Ruskeje.
Xalqobod
Xalqobod (karakalpaksce Xalqabad, Халқабад; / Chalkabad) je městačko w republice Karakalpakstan na sewjerozapadźe Uzbekistana.
Leži w pusćinje Kyzylkum něhdźe 45 kilometrow sewjernje Nukusa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1986 měšćanske prawa.
O
O abo o je 14. pismik klasiskeho a 15. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 22. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu omega (Ω, ω). W kyriliskim alfabeće pisa so runje tak kaž we łaćonskim. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so O přez − − −.
Wšelćizny
O je znamješko za element kislik.
Grjazowjec
thumb|left thumb|left
Krasawino
Krasawino je městačko w Ruskej federaciji. Leži při Sewjernej Dwinje w europskim dźělu Ruskeje we Wologodskej oblasći. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1848 załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Qəbələ
thumb|left
Qəbələ (wurjekowanje: Gabala; do 1920 – Kutkašin; do 1991 – Kutkašen) je město w Azerbajdźanje. Leži w Kawkazu při rěce Damiraparanča něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Kirillow
thumb|left thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1397 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Mo‘ynoq
thumb|left|Łódźi w suchim Aralskim jězorje
Mo‘ynoq (karakalpaksce Moynaq, Мойнақ; / Mujnak) je městačko w republice Karakalpakstan na sewjerozapadźe Uzbekistana.
Qazax
thumb|left
Mo‘ynoq
Nadeńdźe so w pusćinje Kyzylkum něhdźe 200 kilometrow sewjerozapadnje Nukusa. Něhdźe ležeše Mo‘ynoq bjezposrědnje při brjoze Aralskeho jězora a bě wuznamny centrum rybarstwa w srjedźneje Azije. Dla wuschnjenja jězora w druhej połojcy 20. lětstotka je tuta industrija dźensa zničena. Jědojty proch z prózdneho jězora wuskutkuje w ludnosći wšelake chorosće, kaž na přikład rak.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Qazax
Ma wokoło 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1909 měšćanske prawa.
Chimboy
Chimboy (karakalpaksce Shımbay, Шимбай; / Čimbaj) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana.
Leži w pusćinje Kyzylkum něhdźe 60 kilometrow sewjernje Nukusa.
Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Goranboy
Goranboy (wurjekowanje: Goranboj; do 1938 – Goranboj; do 1991 – Kasum-Ismailow) je městačko na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 250 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1909 měšćanske prawa.
Wot lěta 1966 ma měšćanske prawa.
To‘rtko‘l
thumb|left To‘rtko‘l (karakalpaksce To‘rtku‘l, Төрткүл; / Turtkul; do 1920 Петроалександровск / Petroaleksandrowsk) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana, blisko turkmenskeje hranicy. Je zarjadniske sydło To‘rtko‘lskeho wobwoda.
Leži w pusćinje Kyzylkum při prawym brjoze rěki Amudarja něhdźe 150 kilometrow juhozapadnje Nukusa.
Ma něhdźe 79 tysac wobydlerjow.
Göyçay
Göyçay (wurjekowanje: Gjojčaj) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce  Gjojčaj něhdźe 200 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Sokol (město)
thumb|left
Sokol je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Suchona we Wologodskej oblasći a ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Nikolsk (oblasć Wologda)
thumb|left
Nikolsk je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wologodskej oblasći. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Shumanay
Shumanay (karakalpaksce Shomanay, Шoманай; / Šumanaj) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana, bjezposrědnje při turkmenskej hranicy. Je zarjadniske sydło Shumanayskeho wobwoda.
Leži w pusćinje Kyzylkum něhdźe 70 kilometrow zapadnje Nukusa.
Nikolsk (oblasć Wologda)
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Shumanay
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Alpska njezapomnička
Alpska njezapomnička (Myosotis alpestris) je družina swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Shumanay
Wot lěta 1983 měšćanske prawa.
R
R abo r (při pismikowanju: er) je 18. pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 25. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant ze skupiny likwidow. Jemu wotpowěduje grjekski rho (Ρ, ρ) kaž tež pismik Р resp. р w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so R přez · − ·.
Stróža (Rakecy)
Přez Stróžu wjedźetej zwjazkowa dróha 96 a Krabatowy kolesowarski pućik.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz Stróže (2018) Stróža nadeńdźe so při dróze B 96 něhdźe pjeć kilometrow sewjernje Rakec a dwaj kilometraj juhowuchodnje Wulkich Zdźarow. Dalše susodne wsy su Šćeńca na wuchodźe, Kamjenej na juhowuchodźe a Komorow na juhozapadźe.
Rěčka Čornica ćeče při zapadnej kromje wjeski a zastaruje wulke rybniki na sewjeru Stróže z wodu. Tute słušeja k biosferowemu rezerwatej Hornjołužiska hola a haty.
Stróžanski hród steji w juhozapadnym róžku wsy njedaloko Cyheloweho hata.
Stawizny
thumb|left|Stary kamjentny křiž w Stróži Po sydlišćowej formje jedna so wo nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Petir von der Warte pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe ryćerkubło we wsy samej. Cyrkwinsce słušeše Stróža hižo w 16. lětstotku kaž dźensa do Rakečanskeje wosady. Po přizamknjenju Pruskej chodźachu Stróženjo sčasami tež do Zdźarowsku cyrkej.
Po Wienskim kongresu 1815 słušeše Stróža hač do lěta 1945 k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hnydom južnje wjeski.
Hač do lěta 1995 bě Stróža samostatna gmejna, kotraž so w tutym lěće z Wulkimi Zdźarami a Koblicami do noweje gmejny Hórnikečanski jězor zjednoći. Tuta bu w lěće 2005 zaso rozpušćena, při čimž přińdźeštej Wulke Zdźary a Koblicy do Łazowskeje gmejny, Stróža pak do Rakečanskeje.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 306 wobydlerjow, z nich 301 Serbow (98 %) a pjećo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53,1 %.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 377 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,8 lět (Sakska: 46,4).
P
P abo p (při pismikowanju: pej) je 15. pismik klasiskeho a 16. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 24. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski pi (Π, π) kaž tež pismik П resp. п w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so P přez · − − ·.
R
W serbšćinje je pismik ř wotwodźenka tutoho pismika. Delnjoserbšćina znaje nimo toho hišće pismik ŕ, kotryž so w hornjoserbšćinje wjace njewužiwa.
Wšelćizny
R je němska awtowa značka za město Rězno.
P
Wšelćizny
P je mjezynarodna awtowa značka za Portugalsku. Při němskich awtach steji za město Podstupim.
Alpska njezapomnička
Wopis
Zwjetša jako jednolětnu abo dwulětnu rostlinu kultiwowana rostlina wutwori kupy z wysokosću a šěrokosću wot 10 hač do 15 cm.
Stołpiki rozetowych łopjenow su jasnje wot jejkojće-dołhojtych łopjeńcow wotsadźene.
Xo‘jayli
Xo‘jayli (karakalpaksce Xo‘jeli, Хожели; / Chodžejli) je město w republice Karakalpakstan na zapadźe Uzbekistana, blisko turkmenskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Xo‘jayliskeho wobwoda.
Alpska njezapomnička
Wopis
Kćěje wokoło kónca nalěta a podlěću. Kćenja su swětłomódre, róžojte abo běłe z cremežołtym wóčkom.
Xo‘jayli
Leži w pusćinje Kyzylkum při rěce Amudarja něhdźe 15 kilometrow juhozapadnje Nukusa.
Alpska njezapomnička
Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach a zasypkowych zahonach.
Xo‘jayli
Ma něhdźe 104 tysac wobydlerjow.
Alpska njezapomnička
Rozšěrjenje
Rostlina je w hornich srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena a we wysokosćach wot něhdźe 1600-3000 m wustupuje.
Xo‘jayli
Wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Akdepe
Akdepe je město w Daşoguzskej oblasći na samym sewjeru Turkmenistana, blisko hranicy z uzbekskej awtonomnej republiku Karakalpakstan. Je zarjadniske sydło Akdepskeho wobwoda.
Leži na sewjeru pusćiny Karakum při kromje wot rěki Amudarja powodźeneje krajiny něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Daşoguza.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow a wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Totma
thumb|left thumb|left
Totma je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Suchona we Wologodskej oblasći a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1137 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa.
Słódka mlóčeń
Słódka mlóčeń (Euphorbia dulcis) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Słódka mlóčeń je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Łopjena
Schódne, dołhojte-jejkojte łopjena su na delnim boku módrozelene a na hornim boku ćmowozelene.
Kćenja
Kćěje w meji. Kwětnistwo je zwjetša pjećpruhowe. Žałzy pseudokćenjow su owalne, na spočatku žołtozelene, pozdźišo čerwjene. 3-5-pruhowy wokołk njesu pod kóždym pseudokćenjom dwaj nic zarosćenej, słabje zubatej wysokołopjeni.
Płódy
Kapslowy płód je kosmaty, rozpjeršeny brodawkojty.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, na lěsnych pućach a lěsnych kromach. Ma radšo wutkate a bazowe, zwjetša wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, južnje hač sewjerneje Španiskeje, srjedźneje Italskeje a na Balkanowej połkupje rozšěrjena.
Qax
thumb|left
Qax (wurjekowanje: Gach; awarsce КахІиб; do 1991 – Kachi) je město w azerbajdźanskim Kawkazu, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Kurmuchčaj něhdźe 340 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 13 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1967 ma měšćanske prawa.
U
U abo u je 21. pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 30. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu ypsilon (Υ, υ) a kyriliskemu pismikej У resp. у. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so U přez · · −.
Pismik ma dołhe zhromadne stawizny z pismikomaj V a Y a je so hakle poměrnje pozdźe zesamostatnił. Romjenjo započachu w 40tych lětach mjez U a V rozeznawać. Doskónčnje je so tute rozeznawanje pak hakle we 18. lětstotku.
Ž
Ž abo ž (žet) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 34. a posledni w hornjoserbskim alfabeće. Wón wobsteji ze zakładneho pismika Z a hóčki a reprezentuje konsonant, palatalizowany z. Jemu wotpowěduje w kyriliskim alfabeće pismik Ж.
Na ličakach
Unicode wobsahuje Ž w bloku Latin Extended-A jako U+017D (wulki pismik) a U+017E (mały pismik). W HTML pisa so Ž jako  a ž jako   abo alternatiwnje jako   a.
Miroslav Lajčák
mini|Miroslav Lajčák w lěće 2009
Miroslav Lajčák (* 20. měrca 1963 w Popradźe, Čěskosłowakska) je słowakski diplomat a bjezstronski politikar. Wón bě wot 2009 do 2010 a znowa wot 2012 hač do nowembra 2018 z wonkownym ministrom a wicepremierom Słowakskeje pod premierom Robertom Ficom.
Dnja 28. nowembra 2018 złoži swoje zastojnstwo jako wonkowny minister, protestujo přećiwo wotpokazanju migraciskeho pakta Zjednoćenych narodow ze strony słowakskeho knježerstwa.
Änew
Leži na juhu pusćiny Karakum něhdźe 12 kilometrow wuchodnje Ašchabada.
Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow a wot lěta 2008 měšćanske prawa.
Słónčna mlóčeń
Wopis
Słónčna mlóčeń je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 (40) cm. Jeje stołpik je zrunany. Rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zwjetša rozhałuzowana.
Łopjena
Stołpikowe łopjena su měnjate, wopak-jejkojte hač klinate a jasnozelene. Wone su krótko stołpikate, prědku kulojte a sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot 2 hač do 4 cm. Při tym wone spody horje wjetše bywaja.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija (nowembra). Kćenja steja w pjećpromjenjowych, nažołć zelenych pozdatnych wokołkach. Promjenja su často kaž widlički rozhałuzowane. Přikrywne łopješka su stołpikowym łopjenam podobne. Štyri žołte žałzy na kromje kćenjoweho keluška su kulowate-owalne. Pod wšěm pozdatnym kćenju je stołpikowym łopjenam podobne wysoke łopješko.
Płody
Płody su hładke kapsle, třidźělne, kulowate a docpěja wulkosć wot 2,5 hač do 3 mm. Wone do třoch dźělnych płodow rozpadnu.
S
S abo s (při pismikowanju: es) je 18. pismik klasiskeho a 19. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 27. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje we wšelakich rěčach rozdźělnje wurjekowany konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski sigma (Σ, σ/ς) kaž tež pismik С resp. с w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so S přez · · ·.
Babadaýhan
Babadaýhan (do 1992 Кировск / Kirowsk) je městačko w Ahalskej oblasći na juhu Turkmenistana. Je zarjadniske sydło Babadaýhanskeho wobwoda.
Leži w pusćinje Karakum něhdźe 240 kilometrow wuchodnje Änewa.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow a wot lěta 2018 měšćanske prawa.
T
T abo t (při pismikowanju: tej) je 19. pismik klasiskeho a 20. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 29. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski tau (Τ, τ) kaž tež pismik Т resp. т w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so T přez −.
Wotwodźeny wot t bu w serbšćinje pismik ć (nastaty z tj), kotryž so tohodla w alfabetiskim rjedźe dołho po t mjenowaše.
Wšelćizny
T je mjezynarodna awtowa značka za Thailandsku.
Qobustan
Qobustan (wurjekowanje: Gobustan; do 2008 – Mərəzə/ Maraza) je městačko w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 90 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło wósom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.
Poprad
Poprad ( Poprád; Deutschendorf) je słowakske město pod Wysokimi Tatrami. Z něhdźe 51.000 wobydlerjemi je město dźesate najwjetše w Słowakskej.
Ustjužna
thumb|left thumb|left
Poprad
Geografija
mini|left|Panorama Wysokich Tatrow z Poprada Město leži w Podtatranskim kótle južnje Tatrow při rěce ze samsnym mjenom w historiskej krajinje Spiš (němsce Zips) a słuša dźensa do Prešovskeho kraja. Na juhozapadźe nadeńdu so Niže Tatry. 15 kilometrow zapadnje Poprada běži wódny rozwod mjez Baltiskim a Čornym morjom. Centrum města leži we wysokosći wot 670 metrow nad mórskej hładźinu.
Ustjužna
Ustjužna je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži we Wologodskej oblasći a ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1252 k prěnjemu razej w Ugličanskej chronice naspomniło a ma wot lěta 1738 měšćanske prawa.
Poprad
Stawizny
Dźensniši Poprad nasta hakle w 20. lětstotku přez zjednoćenje do toho samostatnych gmejnow Poprad, Spišská Sobota (Georgenberg), Veľká (Felka), Stráže pod Tatrami (Michelsdorf) a Matejovce (Matzdorf). W lěće 1940 měješe jenož 11.000 wobydlerjow; 1980 hižo 38.000.
Sydlišća dźensnišeho Poprada naspomnichu so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1256, a to pod swojimi słowjanskimi mjenami: Poprad, Forum Sabbathe (Spišská Sobota) a Vylka (Veľká). Hižo 1268 su pak tež jich němske mjena we łaćonskej formje zapisane, a to Villa Theutonicalis (Poprad) a Sanctus Georgius (Spišská Sobota). Po napadźe Mongolow lěta 1242 zasydlichu so němscy sydlerjo we wopušćenych wjeskach, tak zo běše wjetšina ludnosće wot toho časa němskorěčna. Spišská Sobota dósta jako prěnje z Popradskich sydlišćow měšćanske prawa.
Wot 18. lětstotka wuwiwaše so Poprad dla swojeje bliskosće k Wysokim Tatram do turistiskeho stejišća. Dalši postup přinjese wotewrjenje železnicy w lěće 1871.
Göytəpə
thumb|left
Göytəpə (wurjekowanje: Gjojtepe; do 1992 – Prišib/ Пришиб) je město na juhu Azerbajdźana. Leži něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 14 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1840 wot ruskich sydlerjow pod mjenom Prišib załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Jurij Wanak
Jurij Wanak ( Georg Wannack abo George Warnack; * 27. apryla 1764 w Chelnje, † 2. septembra 1837 w Njeswačidle) bě serbski wučer a přełožowar.
Narodźi so jako syn bura a bu wot 1781 do 1787 na Wulkowjelkowskim wučerskim seminarje pola Michała Haupta wukubłany. Připódla dźěłaše hižo jako pomocny wučer w tamnišej šuli. W lěće 1787 přewza město wučerja w Njeswačidle, hdźež hač do swojeje smjerće w lěće 1837 wosta.
Šěroka mlóčeń
Šěroka mlóčeń (Euphorbia platyphyllos) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Jurij Wanak
Wanak słušeše do teje generacije serbskich wučerjow, kotraž so kubłaše na wučerskich wustawach, wot zemjanow pod wliwom rozswětlerstwa załoženych. Wón je dwě knižce do serbšćiny přełožił.
Wón bě nan ewangelskeho fararja a spisowaćela Jurja Arnošta Wanaka.
Charowsk
thumb|left thumb|left
Charowsk je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži we Wologodskej oblasći a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1903 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Wjerbowa mlóčeń
Wjerbowa mlóčeń (Euphorbia salicifolia) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Jan Jurij Temler
Jan Jurij Temler (tež Themler; * wokoło 1500, † 1573 w Chrósćicach) bě serbski nabožinski prócowar a romsko-katolski farar.