cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Powiat łobeski
Powiat łobeski je powiat (wokrjes) na sewjerozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa a po ludnosći najmjeńši we wojewódstwje. Załoži so dnja 1. januara 2002 po protestach wobydlerstwa.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so sewjerowuchodnje Šćećina. Susodne wokrjesy su Powiat kołobrzeski na sewjerowuchodźe, Powiat Świdwiński na wuchodźe, Powiat drawski na juhowuchodźe, Powiat stargardzki na juhozapadźe, Powiat goleniowski na zapadźe kaž tež Powiat gryficki na sewjerozapadźe.
Města a gmejny
left|mini|Gmejny we wokrjesu Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich štyri měšćansko-wjesne gmejny: a jedna wjesna gmejna:
Horliwka
Horliwka je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži na wuchodźe kraja w regionje Donbas něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka a je wuznamy centrum dobywanja wuhla.
Ma něhdźe 269 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1779 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa. W Ukrainskej wójnje lěta 2014 wojowachu ukrainske wójsko a separatisća tak mjenowaneje Ludoweje republiki Donjeck wo město.
Počajiw
thumb|left
Počajiw je městačko w Ternopilskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži při rěce Koropec w historiskej Wołyńskej něhdźe 70 kilometrow sewjernje Ternopila.
Šalkar
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Počajiw
Klóšter Marijineho wusnjenja w Počajiwje je druhi najwjetši cyłeje Ukrainy.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1450 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa. Wot 1340 do 1569 słušeše do pólskeho kralestwa, potom hač do prěnjeho dźělenja Pólskeje do Ruthenskeho wójwodstwa Pólsko-Litawskeje a wot 1772 do Ruskeho carstwa, hdźež ležeše we Wołyńskim guwernemenće blisko hranicy z rakuskim krajom Galiciskej. Po Prěnjej swětowej wójnje bě znowa dźěl Pólskeje. Wot septembra 1939 bě Počajiw wobsadźeny wot sowjetskeho wójska a wot lěća 1941 hač do 20. měrca 1944 wot Němskeje.
Wobydlerstwo
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Leni Riefenstahl
Leni Riefenstahl (Berta Helene Amalie Riefenstahl, * 22. awgusta 1902 w Berlinje; † 8. septembra 2003 w Pöckingu) bě němska rejowarka, dźiwadźelnica, režiserka a fotografka, kotraž bě wosebje znata dla swojich filmow za čas nacionalsocializma.
Helmut Faska
Helmut Faska (* 8. apryla 1932 we Wuježku) je hornjoserbski rěčespytnik a sobuawtor Serbskeho rěčneho atlasa.
Wot 1990 hač do jeho rozpušćenja a załoženja Serbskeho instituta bě Faska direktor Instituta za serbski ludospyt.
Wón bydli w Komorowje pola Rakec. Jeho syn je rozhłosownik Tomaš Faska.
Šalkar
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.
Thomas de Maizière
thumb|Thomas de Maizière w lěće 2012
Karl Ernst Thomas de Maizière (* 21. januara 1954 w Bonnje) je němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU), kiž bě wot 17. decembra 2013 hač do 14. měrca 2018 zwjazkowy minister nutřkowneho w kabineće Merkel III.
Wón bě wot 1994 do 1998 nawoda statneje kenclije w Mecklenburgsko-Předpomorskej pod ministerskim prezidentom Bernd Seite. Wot 1999 do 2001 měješe samsnu funkciju w Sakskej pod Kurtom Biedenkopfom. Wot 2001 do 2002 bě sakski statny minister financow, wot 2002 do 2004 statny minister justicy a 2004/05 statny minister nutřkowneho. Po dobyću CDU při wólbach 2005 dźěše do zwjazkoweje politiki a bě w prěnim kabineće Merkel ze šefom kanclerskeho zarjada. W druhim kabineće Merkel bě wot 2009 do 2011 minister nutřkowneho a wot 2011 do 2013 zwjazkowy minister zakitowanja. 2013 so do nutřkowneho ministerstwa wróći.
Thomas de Maizière bydli w Drježdźanach a je ewangelski, woženjeny a nan třoch dźěći. Nimo toho je kuzenk poslednjeho ministerskeho prezidenta Němskeje demokratiskeje republiki, Lothara de Maizière.
Při wólbach za Sakski krajny sejm w lěće 2004 dósta jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu Budyšin 1 47,9 % hłosow. Jeho wólbny wokrjes za zwjazkowy sejm je wot lěta 2005 Mišno.
Kamjensk-Šachtinskij
thumb|left Kamjensk-Šachtinskij je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 91 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1671 jako wjes Kamjenskaja załožiło a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.
Lipa Serbska
thumb|right|Titulna strona Lipy Serbskeje z lěta 1876. '''Lipa Serbska. Časopis młodych Serbow.''' bě serbski časopis młodoserbskeho hibanja, kotryž wuchadźeše měsačnje wot nazymy 1876 hač do 1881. Wón měješe wobsahi ze wšelakich studentskich towarstwow – kaž na přikład Praskeje Serbowki a Budyskeho Lubina – z wjesnymi towarstwami zwjazać.
Na prěnjej schadźowance serbskich studentow 1875 w Chrósćicach bě Jakub Bart do wustawkow za studentske schadźowanja zapisać dał: Lěto pozdźišo wuchadźa prěnje čisło Lipy Serbskeje pod hłownym redaktorstwom Arnošt Muka w Lipsku. W lěće 1877 dojednachu so studenća na Bukečanskej schadźowance, zo wukonja Jakub Bart w Praze dźěło redaktora, mjeztym zo přewza Muka zamołwitosć za wudawaćelstwo. Muka postara so wo to, zo so časopis pola Smolerja w Budyšinje ćišći, hdźež bě Jurij Nowak zamołwity za nakładnistwo. Wot 1878 do 1880 přewza Smoler dla pjenježnych problemow časopisa sam redaktorstwo a hłownu zamołwitosć, kotruž potom zaso Bartej přepoda. Dalši soburedaktor bě Jan Arnošt Holan.
Wulka popularnosć Lipy Serbskeje wuskutkowaše so tež negatiwnje na ličbu abonentow stareho Smolerjoweho Łužičana. Dwaj časopisaj běštej po zdaću přewjele za wobmjezowane móžnosće serbskeje inteligency. Tak dojednaštaj so Muka a Bart w nazymje 1881 na zjednoćenje wobeju časopisow a załožichu 1882 Łužicu jako jeju naslědnik, kiž pak předewšěm studentskeje podpěry zhubi.
Jan Wjela (1920)
Jan Wjela (* 24. awgusta 1920 w Komorowje pola Klukša; † 14. oktobra 1999) bě serbski wučer, awtor a nakładnistwowy lektor.
Kermuša
mini|Hans Bol: Burska kermuša w Flamskej (druha połojca 16. lětstotka)
Jan Wjela (1920)
Narodźi so jako syn Jurja a Anny Elisabeth Wjelic w Komorowje, hdźež bě nan z wučerjom. Po ludowej šuli poda so 1930 na gymnazij do Budyšina. Wot 1936 do 1939 wuknješe na wobchodnej šuli w Žitawje, hdźež złoži tež maturu. W Druhej swětowej wójnje słužeše jako němski wojak a běše po kóncu wójny w Italskej w ameriskej wójnskej jatbje. 1947 poda so na hospodarski studij do juhosłowjanskeje stolicy Běłohród, kotruž dyrbješe pak hižo lěto pozdźišo dla konflikta mjez Titom a Stalinom zaso wopušćić. Po krótkim času wučerjenja a dźěła w Serbskim zarjedźe přińdźe 1954 jako lektor do nowozałoženeje Redakcije serbskich wučbnicow, hdźež bě hłowny zamołwity za zestajenje serbskich čitankow. Nimo sam spisanych powědančkow za dźěći bě tež sobuawtor někotrych twórbow swojeho nana, kaž na přikład Bjez prócy a potu njepřińdźeš k złotu (1965) a Wulke přećelstwo (1968).
Kermuša
Kermuša (němsce Kirmes) je cyrkwinski swjedźeń w nazymje, z kotrymž so spomina na dźeń poswjećenja cyrkwje. Po kemšach přizamkuje so zwjetša ludowy swjedźeń, zdźěla z wikami. Swjedźeń bě hižo w srjedźowěku znaty a ma w jednotliwej cyrkwi rólu wysokeho swjedźenja.
Hdyž je dokładny datum poswjećenja cyrkwje njeznaty, swjeći so husto tež na dnju cyrkwineho patrona. W někotrych wosadach su sobotu wječor kermušne reje.
Kermuše w Serbach
W ewangelskich wosadach swjeći so kermuša kónc septembra abo spočatk oktobra. Katolscy Budyšenjo swjeća srjedź septembra, Kulowčenjo spočatk oktobra, Pančenjo tydźeń pozdźišo a Chrósćicy kónc oktobra. Slěduja Baćoń, Njebjelčicy a Zdźěr započatk nowembra a Radwor srjedź samsneho měsaca. Poslednja serbska kermuša swjeća so do 25. nowembra w Ralbicach.
Po přikładźe cyrkwinskeje kermuše swjeća tež druzy swjedźeń pod tutym mjenom, kaž na přikład Sorabija w Lipsku.
Molodohwardijsk
Molodohwardijsk je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Luhanska a něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Sorokyne.
Sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Jan Krušwica
Jan Krušwica ( Johann Kruschwitz; * 22. awgusta 1811 w Radšowje, † 2. januara 1882 w Dołhej Boršći) bě serbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Wón narodźi so jako syn wowčerja a wopytowaše wot 1827 do 1835 Budyski gymnazij. Wot 1835 studowaše w Lipsku teologiju. Po nawróće do Łužicy běše najprjedy raz z domjacym wučerjom w Křišowje a wot 1844 hač do swojeje smjerće 1882 farar w Dołhej Boršći.
W Lipsku bě Krušwica čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa a zezna słowakskeho rěčespytnika Ľudovíta Štúra. Zhromadnje ze Slepjanskim fararjom Juliusom Eduardom Wjelanom wojowaše wo serbšćinu w šuli a cyrkwi na teritoriju pruskeje Hornjeje Łužicy. Wuda tež někotre přełožene wučbnicy, kaž Bibliske stawizny Stareho a Noweho zakonja (Lipsk 1864). Nimo toho přełoži a wuda wjacore traktaty towarstwa nutřkowneho misionstwa. Do Misionskich powěsćow a Misionskeho Posoła podawaše kěrluše a do Serbskich Nowin dopisowaše pod titulom Z wječorneje strony Dubrawow. W lěće 1854 wuda knižce z hrónčkami za dźěći.
Jeho syn bě farar a kěrlušer Jan Bjarnat Krušwica (1845–1919).
Wendenabteilung
Wendenabteilung („serbski wotrjad“) bě tajna statna institucija za čas Weimarskeje republiki, kotraž měješe politiske aktiwity Serbow a wosebje serbskeho narodneho hibanja dohladować. Wona bu załožena w lěće 1920 jako reakcija na serbske prócowanja wo awtonomiju po Prěnjej swětowej wójnje pod wjednistwom Arnošta Barta a měješe swoje sydło w rumnosćach hamtskeho hejtmanstwa w Budyšinje.
Tauriske črijki
Tauriske črijki je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow łaćonsce: Aconitum tauricum, Ranunculaceae).
Wendenabteilung
Wobdźělene běchu statne institucije Sakskeje a Pruskeje, někotre pruske wokrjesy a sakske hamtske hejtmanstwa w serbskim sydlenskim rumje kaž tež němskonacionalistiske organizacije kaž na přikład Deutscher Schutzbund. Wotrjad zběraše informacije ze serbskeho nowinarstwa, ale tež přez čušlerjow w serbskim hibanju. Wón dźěłaše tež pod knjejstwom nacionalsocialistow dale a přinošowaše informacije wo serbskich organizacijach, kiž buchu zwjetša w lěće 1937 zakazane.
Dźěławosć wotrjada da so po archiwalijach hač do lěta 1943 sćěhować.
31. decembra
31. decembra abo '''31. hodownika''' je 365. (w přestupnych lětach 366.) a tuž posledni dźeń gregorianiskeje protyki. Wón swjeći so nimale wšudźe na swěće jako silwester.
Jězončik
Jězončik (Prunella, syn.: Brunella Mill., Prunellopsis Kudô) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Druhej serbskej mjenje stej jěžončik, brunawka.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pidhajci
thumb|left
Pidhajci su městačko w Ternopilskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leža w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Ternopila.
Maja něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1397 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1463 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Miłe mydleško
Miłe mydleško (Sedum mite) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Mariinskij Posad
thumb|left Mariinskij Posad je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 8 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1620 jako wjes Sundyr załožiło a ma wot lěta 1856 měšćanske prawa.
Buguruslan
thumb|left Buguruslan je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Bolšoj Kinel w europskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Orenburga a něhdźe 150 kilometrow sewjerowuchodnje Samary. Ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1748 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Jurij Józef Šimon
Jurij Józef Šimon ( Georg Josef Schimon; * 1646 w Ćemjercach, † 18. decembra 1729 w Praze) bě serbski katolski duchowny a sobuzałožer Serbskeho seminara w Praze.
Wón a jeho bratr Měrćin Norbert Šimon běštaj synaj roboćana z Ćemjerc pola Budyšina a studowaštaj w Čechach teologiju. Jurij Józef Šimon měješe jako młody duchowny wot 1668 do 1673 farske městno w Hodkovicach a bě wot 1673 spowědnik karmelitkow a administrator jich cyrkwje swj. Józefa na Małej stronje w Praze.
W lěće 1694 kupi mały dom njedaloko cyrkwje swj. Pětra a Pawoła na Małej stronje a 1704 k tomu kruch zahrody njedaloko Karloweho mosta, hdźež natwari chěžu. Tuta pak so jako přemała wopokaza, tak zo přikupi 1716 susodnu chěžu. Na hromadźe połoženej ležownosći nasta hač do dźensnišeho zdźeržane twarjenje Serbskeho seminara, do kotrehož zaćahnychu nazymu 1727 prěni serbscy studenća. Jurij Józef Šimon bě prěni prezes seminara.
Jeff Garlin
Jeffrey Todd "Jeff" Garlin (5. junija 1962 w Chicago, Illinois) je US-ameriski dźiwadźelnik, awtor scenariskich knihow a režiser.
Bahamy
Mjeno pochadźa wot španiskeho Baja Mar („niłke morjo“). Hač do lěta 1973 běchu Bahamy britiska krónowa kolonija.
Geografija
Wot wjace hač 700 kupow su jenož 30 zasydlene.
Lazdijai
thumb|left
Lazdijai ( Lasdien, Łoździeje) je město w Alytuskim wobwodźe na juhu Litawskeje, njedaloko pólskeje hranicy.
Leži něhdźe 45 kilometrow juhozapadnje Alytusa a wosom kilometrow wot hraničneho přechoda z Pólskej.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1561 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1597 Magdeburgske měšćanske prawa.
Wšědna mórska syć
Wšědna mórska syć (Bolboschoenus maritimus, syn.: Scirpus maritimus L., Schoenoplectus maritimus L.) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Linealne łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 5 mm.
Kćěje wot junija hač awgusta. Kwědnistwo je mjenje bóle tłóčene a so wot nošnych łopješkow přesahuje. Kłóski su (čerwjeno)brune a docpěwaja dołhosć wot 1-2 (-4) cm. Kćenja su dwusplažne.
Baranawičy
Baranawičy ( Баранавічы; Барановичи/Baranowiči) su wulkoměsto z něhdźe 180.000 wobydlerjemi w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Baranawičskeho rajona.
Nadeńdu so při awtodróze 1 (Minsk–Brest) w Brestskej oblasći, něhdźe 330 kilometrow juhozapadnje stolicy Minsk a něhdźe 195 kilometrow sewjerowuchodnje Bresta. Přez město wjedźetej železniskej čarje Waršawa–Minsk–Moskwa a Wilna–Kijew.
Stawizny
Sydlišćo je so hakle w 1870tych lětach při wažnym železniskim křižowanišćo na zapadźe Ruskeho carstwa wuwiło a ma hač do dźensnišeho dwě dwórnišći za regionalny a dalokowobchad. W Prěnjej swětowej wójnje běchu Baranawičy městno jedneje z najwjetšich bitwow mjez Němcami a Rusami při wuchodnej fronće, w kotrejž wumrě cyłkownje nimale 100.000 wojakow. Mjez wójnomaj słušeše město do Pólskeje a měješe hač do němskeho wobsadźenja w Druhej swětowej swójnje měšane pólsko-židowske wobydlerstwo. Wot lěta 1919 ma měšćanske prawa. Wot junija 1941 do julija 1944 bě w Baranowičach němski ghetto.
Chromtau
Chromtau ( a ) je město w sewjerozapadnym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Chromtauskeho rajona.
Leži něhdźe 90 kilometrow wuchodnje města Aktobe a 70 kilometrow wot ruskeje hranicy. We wokolinje nadeńdu so wuznamne łožišća chromoweje rudy.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Rólny hłowač
Rólny hłowač (Knautia arvensis) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae). Dalše serbske mjeno je hłowate zelo.
Wopis
Rólny hłowač je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 80 cm.
Stołpik je jednory abo rozhałužkowany, krótkokosmaty a dozady seršćaty-wiwlaty.
Łopjena
Spódnje łopjena su njerozdźělne, jejko-lancetojte, stołpikate, cyłokromne abo zubate.
Stołpikowe łopjena su sedźace, přećiwostejne, šěrozelene a mutne.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja steja w małkich, 2-4 cm šěrokich, płonych hłójčkach. Keluch ma 8-10 swětłych, 2-3 mm dołhych seršćow. Króna je módrowioletna abo čerwjenowioletna a docpěje wot 1,8 cm, mjeztym zo štyri krónowe kónčki maja rozdźělne dołhosće. Jeje zwonkowne kónčki wosebitnje kromnych kćenjow su powjetšene. Nakromne kćenja su wjetše.
Stejnišćo
Rosće na łukach, połsuchich trawnikach, pućowych a lěsnych kromach a na rolach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wbohow (Njeswačidło)
Wbohow ( Uebigau) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Njeswačidło a leži 157 m nad mórskej hładźinu při Čornicy.
Susodne wjeski su Njeswačidło a Mały Holešow na sewjeru, Łuh na juhowuchodźe, Króńca na juhu a Wětrow (gmejna Bóšicy) na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Obegow pochadźa z lěta 1353. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Króńca.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 142 wobydlerjow, z nich 135 Serbow (95 %).
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 87 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,2 lět (Sakska: 46,4).
Ewangelscy Wbohowčenjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.
Theresa May
mini|upright|Theresa May w lěće 2016
Theresa Mary May (* 1. oktobra 1956 jako Theresa Mary Bresier w Eastbourne, Jendźelska) je britiska politikarka a bywša předsydka Konserwatiwneje strony. Wot 13. julija 2016 hač do 24. julija 2019 bě wona jako naslědnica Davida Camerona z premierku Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě w jeho kabineće wot lěta 2010 z ministerku nutřkowneho.
Po tym, zo so jej njeporadźi, Zjednoćene kralestwo k dojednanemu terminej z Europskeje unije wjesć, zhubi podpěru swojeje strony. Za naslědnika na čole konserwatiwnych wolichu něhdyšeho wonkowneho ministra Borisa Johnsona, razny zastupjer „Brexita“.
Lěsnica
Lěsnica ( Lößnitz) je sakske městačko w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so třiceći kilometrow juhozapadnje Kamjenicy a dwaceći kilometrow juhowuchodnje Šwikawy při zwjazkowej dróze 169 a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow.
Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w lěće 1238 we wopismje naspomnjene. W lěće 1382 załoži so na městnje tuteje wjeski hórnistwowe město Lěsnica.
Geografija
Městačko leži w Rudnych horinach we wysokosći 432 metrow nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Hirschberg (579 metrow). Přez Lešnicu běžitej rěce Lößnitzbach a Aubach.
Susodne města a gmejny su Stollberg w sewjeru, Zwonica we wuchodźe, Grünhain-Beierfeld w juhowuchodźe, Lauter-Bernsbach w juhu, Aue-Bad Schlema w zapadźe a Hartenstein w sewjerozapadźe.
Politika
Lěsnica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 15 (Rudne hory 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Nowodružesk
Nowodružesk je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1963 załožiło.
Frank-Walter Steinmeier
thumb|upright|Frank-Walter Steinmeier w lěće 2016
Frank-Walter Steinmeier (* 5. januara 1956 w Detmoldźe) je němski politikar Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD) a wot 19. měrca 2017 dwanaty zwjazkowy prezident Němskeje. Wot 17. decembra 2013 hač do 27. januara 2017 bě k druhemu razej wonkowny minister Němskeje w kabineće Merkel III. Do toho bě wot 2009 do 2013 jako frakciski předsyda SPD w zwjazkowym sejmje wjednik opozicije.
Hižo wot 2005 do 2009 bě z němskim wonkownym ministrom a zdobom wot 2007 do 2009 wicekancler Němskeje. Wot 1999 do 2005 skutkowaše pod Gerhardom Schröderom jako šef kanclerskeho zarjada. Při wólbach za zwjazkowy sejm w lěće 2009 bě kanclerski kandidat SPD.
Frank-Walter Steinmeier přisłuša ewangelsko-reformowanej cyrkwi, je woženjeny a ma jednu dźowku.
Dnja 12. februara 2017 bu wot zwjazkoweje zhromadźizny za 12. zwjazkoweho prezidenta woleny. 13. februara 2022 bu w zastojnstwje wobkrućeny.
5. měrca
5. měrca abo '''5. nalětnika''' je 64. dźeń gregorianiskeje protyki (65. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 301 dnjow hač do kónca lěta.
Wumrěće
thumb|[[Hugo Chavez (1954–2013)]]
Kurčaloj
thumb|left Kurčaloj (, ; wot 1944 do 1957 – Čkalowo/ Чкалово) je wulka wjes na juhu Ruskeje federacije.
Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Grozneho.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Žytomyr
thumb|left Žytomyr je wulkoměsto na sewjeru Ukrainy. Leži něhdźe 120 kilometrow na zapad wot Kijewa a někak 150 kilometrow južnje hranicy mjez Ukrainu a Běłoruskej a je najwjetše město kaž tež zarjadniske sydło Žytomyrskeje oblasće.
Ma něhdźe 267 tysac wobydlerjow.
Viktoriaski jězor
Viktoriaski jězor je najwjetši jězor w Africe a po Kaspiskim morju a Hornym jězoru třeći najwjetši cyłeho swěta. Słuša k wuchodoafriskim statam Ugandźe, Tansaniji a Keniji. Ma přestrjeń wot nimale 69.000 km², štož wotpowěduje Bayerskej abo Irskej, a je hač do 85 metrow hłuboki. Podłu jeho přibrjohow je wjace hač 30 milionow ludźi žiwych.
Larry David
Lawrence Gene "Larry" David (2. julija 1947 w Brooklyn, New York) je US-ameriski komikar, awtor scenariskich knihow, a dźiwadźelnik.
Žytomyr
Sydlišćo je so w lěće 884 załožiło a ma wot lěta 1444 měšćanske prawa.
Viktoriaski jězor
Jězor leži wosrjedź wuchodoafriskeje wysokeje runiny. Najwjetši přitok je w Ruandźe so wužórlaca Kagera; jenički wulki wottok je Viktoriaski Nil w sewjeru, kiž je zdobom najwažniši přitok Nila.
Viktoriaski jězor bu přez natwarjenje haćenja „Owen Falls Dam“ při Viktoriaskim Nilje w lěće 1954 kumštnje powjetšeny a wužiwa so wot toho časa tež za dobywanje energije. Dla husteho wobsydlenja podłu přibrjohow ma jězor wjele ekologiskich problemow, kaž na přikład womazanje wody a njedostatk kislika.
Fawna
Nimo wodosłonja je we Viktoriaskim jězorje wokoło 550 rybowych družin žiwe - w cyłej Europje mamy jenož 200. Zasydlenje Niloweho pjerska (Lates niloticus) w 1960tych lětach bě pak ekologiska katastrofa, dokelž bě cuza družina wutłóčowała domjace pjerski.
Žołty hłowač
Žołty hłowač (Knautia kitaibelii) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Njechorń
Njechorń ( Nechern) je hornjołužiska wjeska při Kotołce w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša k městu Wóspork w serbskim sydlenskim rumje. Ma wobydlerjow.
Susodne wjeski su Brězecy w sewjeru, Hrodźišćo w sewjerowuchodźe, Kotecy w juhowuchodźe a Worcyn w zapadźe.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1413 jako sydło knjeza Hannesa von Necherin. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 190 wobydlerjow, mjez nimi 187 Serbow (98 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 56 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe.
Wosobiny
W Njechornju staj so narodźiłoj moler, grafikar, publicist a spisowaćel Měrćin Nowak-Njechorński (1900–90) kaž tež pismikistajer a awtor Pawoł Grojlich (1908–92).
Pomniki
mini|left|Wobchowany wotrězk kamjentneje šćežki přez łučinu Lubaty Jako kulturne pomniki připóznate su wjacore twarjenja a wobhrodźenske murje Njechorńskeho ryćerkubła, tak mjenowany šwedski kamjeń sewjerozapadnje wjeski, tři domske z bróžnju, Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a kamjentny pućnik při nawsy. Nimo toho steja pod pomnikoškitom stary móst přez Lubatu sewjernje Njechornja, bliski Riegelowy młyn kaž tež ze zornowcowych ławkow wobstejaca kamjentna cyrkwinska šćežka z 19. lětstotka, kotraž zmóžnješe Njechornjanam tež při wulkej wodźe wopyt Hrodźišćanskeje wosadneje cyrkwje.
25. decembra
25. decembra abo '''25. hodownika''' je 359. dźeń gregorianiskeje protyki (360. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće šěsć dnjow hač do kónca lěta. Jako prěni hodowny dźeń je wón we wjele europskich krajach oficielny swjatk.
Skalat
Skalat je městačko w Ternopilskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Ternopila.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1512 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1600 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Zajdow
Zajdow ( Kleinseidau) je hornjołužiska wjeska, kotraž je wot lěta 2007 měšćanski dźěl Budyšina.
Geografija
mini|left|Wjesny hat na Zajdowskej nawsy Wjes leži při južnej kromje Małeho Wjelkowa a je z nim zwjazana. Historiska sydlišćowa forma kulowca wokoło wjesneho hata je pak hač do dźensnišeho derje spóznajomna. Přez Zajdow wjedźe puć z Małeho Wjelkowa do Słoneje Boršće. Nimo toho zwjazuje špatnje asfaltowana šćežka Zajdow z južnje ležacymi Ćemjercami. Něhdźe 600 metrow zapadnje wsy nadeńdźe so Sawrjerowy park a zady njeho zběha so hórka Wiwalca (249 m).
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1419 jako Sawyda a pjeć lět pozdźišo jako Sayda. We 18. lětstotku dósta – k rozeznawanju wot Židowa – přimjeno Klein-. Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot prasłowjanskeho předmjena Zawid (wot za a widźeć, přirunaj Zawidow w Pólskej abo Zavidovići w Bosniskej). Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska měšćanska rada.
Hač do lěta 1936 bě Zajdow samostatna gmejna a potom so do Małeho Wjelkowa zagmejnowa. Jako přińdźe gmejna w lěće 1999 k Budyšinej, běše Zajdow najprjedy wobstatk měšćanskeho dźěla Mały Wjelkow a wot 2007 tworja swójski měšćanski dźěl.
Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Zajdow po Arnošta Mukowej statistice cyłkownje 93 wobydlerjow, z kotrychž běchu 88 Serbow (95 %) a jenož pjeć Němcow.
W lěće 1925 bě wot 114 wobydlerjow 94 ewangelskich a dwaceći katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja ze starodawna Budyskej Michałskej wosadźe.
Pomniki
Hlej tež: Lisćina kulturnych pomnikow w Zajdowje
Pjeć twarjenjow w starym jadrje kulowca steji jako kulturny pomnik pod škitom: dwustronskej dworaj na Zajdowskej čo. 29 a 40 kaž tež domske z hródźu čo. 23, 35 a 42. Nimo toho je tež kamjentny pućny stołp napřećo wjesnemu hatej jako pomnik škitany.
Republikanska strona (Zjednoćene staty Ameriki)
Republikanska strona je wulka politiska strona we Zjednoćenych statach Ameriki, hłowny konkurent Demokratiskeje strony. Bu załožena w lěće 1854.
Posledni republikanski prezident Zjednoćenych statow Ameriki bě wot 2017 do 2021 Donald Trump.
Republikanska strona
Republikanska strona wobsteji we wšelakich statach:
Alga
thumb|left Alga je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Alginskeho rajona.
Leži při rěce Ilek, přitoku Urala, něhdźe 45 kilometrow južnje města Aktobe při dalokodróze A27 do Astrachanja.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Carlos Alazraqui
Carlos Jaime Alazraqui (20. julija 1962 w Yonkers, New York) je US-ameriski dźiwadźelnik a synchrony rěčnik.
Načerwjene mydleško
Načerwjene mydleško (Sedum rubens) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Matteo Renzi
mini|upright|Matteo Renzi (2015)
Matteo Renzi (* 11. januara 1975 we Florencu) je italski politikar strony Partito Democratico (PD), kiž bě wot februara 2014 hač do decembra 2016 jako naslědnik Enrica Letty prezident ministerskeje rady Italskeje republiki, potajkim ministerski prezident. Do toho bě wot 2009 do 2014 měšćanosta swojeho ródneho města Florenca a wot 2004 do 2009 prezident Florencskeje prowincy. Dnja 8. decembra 2013 wolichu jeho čłonojo strony PD za předsydu. Wón płaći jako reformowar.
Warnoćicy (gmejna)
Warnoćicy su gmejna wuchodnje Drježdźan při južnej hranicy Budyskeho wokrjesa w Sakskej.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1350 jako Arnoldistorf.
Wobchad
Přez Warnoćicy běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc a kónči tu čara z Kamjenca. Jeje podlěšowanje směr Pěrna je dźensa zawrjena.
Karlowy móst
mini|Karlowy móst ze Starym městom w pozadku
Karlowy móst ( Karlův most, Karlsbrücke) je stary kamjentny wobłukowy móst přez Wołtawu w centrumje čěskeje stolicy Prahi, kotryž zwjazuje Stare město na prawym brjoze z Małej stronu a Hradčanami na lěwym brjoze rěki. W 14. lětstotku natwarjeny móst je najstarša zdźeržana přez Wołtawu a słuša k najstaršim kamjentnym mostam Europy. Wón dósta swoje dźensniše mjeno hakle w lěće 1870, do toho rěkaše prosće Kamjentny móst abo Praski móst. Je jedna z najznaćišich twarjenjow města a zapisany jako narodny kulturny pomnik.
Kral
mini|upright=0.6|Wobraz [[Korla Wulki|Korle Wulkeho z pjera Albrechta Dürera]]
Karlowy móst
Karlowy móst je 516 metrow dołhi a dźesać metrow šěroki. Twar započa so w lěće 1357. Do toho běše tu znajmjeńša wot 10. lětstotka drjewjany móst přez rěku, kotryž bu pak přez wulku wodu přeco zaso wobškodźeny a 1157 abo 1158 doskónčnje zničeny. Mjez 1158 a 1170 nasta prěni Praski kamjentny móst w romaniskim stilu, Judićiny móst, kotryž bu přez wulku wodu lěta 1342 skóncowany.
Někotre z wulkich pěskowcowych postawow na mosće buchu wuhotowane wot serbskeho rězbarja Maćija Wjacława Jakule. Njedaloko Karloweho mosta na Małej stronje nadeńdźe so Serbski seminar.
Kral
Kral (abo kralowna) je pomjenowanje najwyšeho monarchiskeho dostojnika w suwerenym kralestwje. Nad kralom steji jenož hišće kejžor, jedna-li so wo kralestwo we wobłuku kejžorstwa. W Europje pózdnjeho srjedźowěka a zažneho nowowěka – do załoženja modernych republikow – bě kral zwjetša najwyši suweren swojeho kraja: hłowa knježerstwa (eksekutiwa), najwyši sudnik (judikatiwa), zakonjedawar (legislatiwa) a zwjetša tež wjeršny rozkazowar wójska w jednej wosobje. K tomu běše w někotrych statach, kaž na přikład w Jendźelskej, tež duchowna hłowa kraja. Swoju móc dósta po sebjezrozumjenju bjezposrědnje wot Boha.
W načasnych europskich monarchijach je kral zwjetša reprezentatiwny hłowa stata z ceremonielnymi nadawkami, mjeztym zo leži politiska móc pola parlamenta.
Kral abo kralowna zarěči so z „majestota“.
Słowo
Prěnjotne słowjanske słowo za krala bě knjez, pozdźišo wotwodźi so titul wot mjena tehdy najmócnišeho knježićela Korle Wulkeho, podobnje kaž titul car, kotryž bu wot mjena Cesara wotwodźeny. Druhe słowjanske rěče wužiwaja warianty král (čěsce), król (pólsce), kralj (słowjensce, chorwatsce, bosnisce, južnoserbsce) a кopoль/korol (rusce). Tež madźarske słowo király wotwodźi so ze słowjanskeho zapřijeća.
Kigali
Kigali je stolica a najwjetše město srjedźnoafriskeho kraja Ruandy. Leži wosrjedź kraja při rěce Kagery we wysokosći mjez 1.433 a 1.645 m a ma wokoło 1,2 mio. wobydlerjow. Kigali namaka so jenož sto kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje jara miła.
Kalmus
Systematika
Kalmusowe rostliny su najbóle bazalna skupina monokotyledonow. Prjedy bu tutón ród swójbje aronowych rostlinow (Araceae) přirjadowana.
Kigali
Město bu hakle w lěće 1907 wot němskeho rezidenta Richarda Kandta mjez dolinu rěki Nyabarongo a horomaj Jali a Kigali załožene. Hač do lěta 1916 bě Kigali dźěl Němskeje wuchodneje Afriki. Po njewotwisnosći Ruandy w lěće 1962 bu Kigali stolica noweho stata.
Kalmus
Systematika
Eksistuje šěsć družinow a někotre poddružiny.
Kigali
Ludomordarstwo lěta 1994 zahaji so w Kigaliju; w měsće samym zamordowachu so w běhu jenož sto dnjow wjace hač 100.000 ludźi.
Bahnowa rězna
Bahnowa rězna (Carex acutiformis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Bahnowa rězna docpěje wysokosć wot 30 hač do 120 cm.
Kłosy docpěja dołhosć wot 2 hač do 8 cm. Žónske hadźicy su pysčičkate a docpěja dołhosć wot 4 hač do 5 mm.
Stejnišćo
Rosće na mokrych łukach, na brjohach a we łuhojtych hrjebach.
Ludmila Mětškowa
Ludmila Mětškowa (rodź. Holanec; * 21. měrca 1923 w Budyšinku, † 21. februara 1999 w Budyšinje) bě serbska wučerka, awtorka a redaktorka časopisa „Serbska šula“.
Narodźi so jako prěnje ze štyrjoch dźěći wučerja Arnošta Holana w Budyšinku, hdźež bu wot fararja Božidara Dobruckeho křćena. Jeje młódša sotra bě Lubina Holanec, z kotrejž přińdźe w lěće 1948 do Prahi, hdźež studowaše na Karlowej uniwersiće knihownistwo. Hromadźe z mandźelskim Fridom Mětškom měještaj dwě dźěsći, Jura a Wandu. Po tym zo běštej wonej dorosćenej, nawjedowaše Mětškowa něhdźe 13 lět hudźbny wotrjad w Domje serbskeho ludoweho wumělstwa.
Wona bu dnja 12. měrca 1999 na Budyskim Tuchorskim kěrchowje pochowana.
Onjega
Onjega móže być:
Nožaj-Jurt
thumb|left Nožaj-Jurt (, ; wot 1944 do 1957 – Andalaly/ Андалалы) je wjes na juhu Ruskeje federacije.
Buzuluk
thumb|left Buzuluk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 230 kilometrow sewjerozapadnje Orenburga a něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Samary. Ma něhdźe 85 tysac wobydlerjow.
Nožaj-Jurt
Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 110 kilometrow juhowuchodnje Grozneho.
Buzuluk
Sydlišćo je so w lěće 1736 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Nožaj-Jurt
Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1810 załožiło.
Antonia Rados
mini|upright|Antonia Rados (2018)
Antonia Rados (* 15. junija 1953 w Celowcu) je awstriska žurnalistka a awtorka.
Promowowana politologowka dźěłaše najprjedy wot 1979 do 1991 za awstriski rozhłós ORF jako korespondentka mjez druhim w Chilskej, Južnej Africe, Somaliji a Iranje. Wot 1995 do 2008 bě za sćelaki skupiny RTL jako wukrajna korespondentka we wójnskich a krizowych regionach po puću. Mjez druhim rozprawješe za čas Irakskeje wójny 2003 live z Bagdada.
Rados bydli ze swojim partnerom w Parisu.
Franc Rajš
Franc Rajš ( Franz Reisch; * 16. oktobra 1925 w Trachenbergu, dźensa Żmigród, Delnja Šleska, † 10. julija 2000 w Budyšinje) bě serbski wučer, stawiznar a publicist.
Rodźeny Delnjošlezičan wopyta gymnazij swj. Mateja we Wrócławju a słužeše jako wojak w Druhej swětowej wójnje. Z pomocu Domowiny, ke kotrejž bě z wójnskeje jatby styki nawjazał, poradźi so jemu přesydlenje k staršimaj, kotrajž běštaj mjeztym jako wusydlencaj we Łužicy žiwaj. Tam wopytowaše w lěće 1948 Serbski wučerski wustaw w Radworju a nastupa 1949 prěnje městno jako nowowučer w Čornym Chołmcu. 1950 złoži swoje 1. a 2. wučerske pruwowanje. W lěće 1954 přewza načolnistwo tehdy załoženeje redakcije za serbske wučbnicy. 1958 powabi so na městno prěnjeho direktora nowozałoženeho Ludoweho nakładnistwa Domowina. Po zwrěšćenju kandidatury dźěłaše wěsty čas jako sekretar Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. W 1960tych a 1970tych lětach běše wědomostny sobudźěłaćer Akademije pedagogiskich wědomosćow w Budyšinje. Wot 1976 do 1982 skutkowaše jako nawoda dokumentacije a archiwa w LND a potom jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt.
Wón bě mjez druhim jedyn z hłownych zamołwitych za němske wudaće štyrizwjazkowych Stawiznow Serbow. Rajš bě wot 1951 do 1965 čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a přez 35 lět předsyda Budyskeje měšćanskeje skupiny.
Rajš bě wot lěta 1955 woženjeny a měješe tři dźowki, mjez nimi serbska basnica Měrana Cušcyna. Jeho mandźelska Erika pochadźeše z Mješic a bě serbska wučerka.
Embi
Embi je městačko w sewjerozapadnym Kazachstanje.
Zwönitz
Zwönitz je němske mjeno
Embi
Leži na lěwym brjoze rěki Emba něhdźe 180 kilometrow juhowuchodnje města Aktobe.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo załoži so spočatk 20. lětstotka w běhu twarjenja železniskeje čary Orenburg–Taškent a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Simnas
thumb|left
Simnas je městačko z něhdźe 1.400 wobydlerjemi w Alytuskim wobwodźe na juhu Litawskeje.
Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje Alytusa.
Sydlišćo je so w lěće 1382 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1626 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897 – 34 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
30. julija
30. julija abo '''30. pražnika''' je 211. dźeń gregorianiskeje protyki (212. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 154 dnjow hač do kónca lěta.
Hodźij
Hodźij ( Göda) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, zapadnje Budyšina. Wjes sama ma wobydlerjow, gmejna wokoło 3.000.
Cyła gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
mini|left|Napohlad ze zapada z [[Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła|cyrkwju swj. Pětra a Pawoła]] Wjes Hodźij leži w Hornjołužiskich honach zapadnje Budyšina při Dołhej wodźe a statnej dróze S 111 do Biskopic. Juhowuchodnje wjesneho jadra nadeńdźe so wot 1960tych lět Hodźijske spjatnišćo, spjaty jězor Dołheje wody. Za Hodźijom zastupuje rěčka do Darinskeje skały.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za tehdyšu Hodźijsku gmejnu: Šibjeńčna hora (tež Palaca hora), Podjanska šćežka, Kurowic hory (= Kurec hory, Kulec hory), Chimjelec wjerby, Valtynec chójny, Tymješća (= w Tymjenjach), Chimjelec doły, Chimjelec wódnik, Ryćerjec kerki, Pjechec hora, Hrodźiško, Murjanskec wary, Tórfowe jamy, Fararjec móst, Fararjec łuka, Stara zemja, Zeleny doł, Ratarjowska łuka, Stara dróha, W Chaponec haće, Praskowski lěsk, Harnapec skała, Wićežkec kerki, Škrahoncy, Fórbark, Cenklerjec hatk, Rychtarjec kubło.
Stawizny
mini|left|Hodźijska nawjes z cyrkwju w pozadku Sydlišćo Hodźij ma wjace hač 1000-lětne stawizny. Naspomni so prěni raz w lěće 1007 jako Godobi. Po Budyšinje bě Hodźij z lěta 1076 druhe farske městno Mišnjanskeho biskopstwa w Hornjej Łužicy. Hodźij a přisłušne hrodźišćo słušachu hižo wot spočatka 11. lětstotka do wobsydstwa biskopow. W lěće 1010 běchu prěnju kapałku na městnje dźensnišeje cyrkwje swj. Pětra a Pawoła natwarili. W pózdnim srjedźowěku słušeše sydlišćo k mišnjanskemu klóšterskemu teritoriju wokoło Stołpina a Biskopic a přeńdźe po jeho sekularizaciji 1559 do wobsydstwa sakskich kurwjerchow.
Kurwjerch Awgust da Hodźijsku Łaćonsku šulu wutwarjeć a spěchować. Młodźi Serbja so na tutej šuli za studij teologije přihotowachu. Wulki dźěl serbskorěčnych protestantiskich duchownych w kurwjerchowstwje započny swoje wukubłanje w Hodźiju.
Wot srjedźowěka hač do spočatka 19. lětstotka bě Hodźij schadźowanišćo serbskeho wěca. Při tutym sudnistwje wotměchu so procesy po starych serbskim prawje. Wone bě zamołwite za serbsku ludnosć we wjetšej wokolinje.
Rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 468 wot cyłkownje 574 Hodźijčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 w Hodźijskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 23,6 %.
Nabožina
Po ludličenju 2011 bě 38,9 % gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 13,8 % katolskeje konfesije (přewažnje w sewjernym dźělu).
Přewažnje katolske wjeski na sewjeru Hodźijskeje gmejny su Baćoń, Haslow, Pozdecy, Čornecy a Liboń, kotrež přisłušeja Baćońskej wosadźe a w kotrychž so hač do dźensnišeho serbsce rěči. Wjetšina ewangelskich wsow słuša k Hodźijskej wosadźe.
Wjesne dźěle
Ke gmejnje słuša slědowacych 32 wsow:
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Kubłanje
W Hodźiju wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina jako cuza rěč wuwučuje. Srjedźna šula je so w lěće 2006 zawrěła.
Wosobiny
mini|upright=0.4|Jan Pawoł Křižan
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Hodźijskej cyrkwi.
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Hodźija
Perwomajsk (Oblasć Luhansk)
thumb|left
Perwomajsk (1765–1865 Александровка/ Aleksandrowka; 1865–1920 Петро-Марьевка/ Petro-Marjewka) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Luhań něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1765 jako wjes Aleksandrowka załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Chrustalnyj k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Gregor Gysi
mini|Gregor Gysi (2018) Gregor Florian Gysi (* 16. januara 1948 w Berlinje) je němski prawiznik a politikar Lěwicy. Wón bě w decembrje 1989 posledni předsyda SED a wot 2005 do 2015 předsyda lěwicarskeje frakcije w zwjazkowym sejmje.
Warnoćicy (Čěska)
Warnoćicy su město w samym sewjeru Čěskeje republiki. Leža we wysokosći wot 350 metrow nad mórskej hładźinu při rěčce Mandawje blisko hranicy ze Sakskej napřećo Wulkemu Šunowej a Wodowym Hendrichecam.
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1352.
We Warnoćicach běše po Druhej swětowej wójnje wot 1946 do 1949 prěnja serbska wyša šula zaměstnjena (hlej: Warnočanska generacija).
Rinus Gerritsen
thumb|Rinus Gerritsen w lěće 2015 Rinus Gerritsen (* 9. awgusta 1948 w Haag, Nižozemska) je nižozemski basist rockoweje skupiny Golden Earring, kotruž bě sobu załožił.
Něžne mydleško
Něžne mydleško (Sedum forsterianum) je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow (Crassulaceae).
Beata Szydło
mini|Beata Szydło (2016)
Pinsk
Pinsk ( Пінск; Пинск/ Pinsk) je wulkoměsto z něhdźe 140.000 wobydlerjemi w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Pinskeho rajona.
Nadeńdźe so nad rěku Pina w Brestskej oblasći blisko ukrainskeje mjezy wosrjedź Pripjatskich bahnow. Město ma widźenja hódny barokowy centrum.
Beata Szydło
Beata Maria Szydło (* 15. apryla 1963 w Oświęcimje jako Beata Maria Kusińska) je pólska politikarka strony Prawo i Sprawiedliwość (PiS), kotraž bě wot 16. nowembra 2015 hač do decembra 2017 ministerska prezidentka Pólskeje. Wona je wot 2005 zapósłanča pólskeho sejma za wólbny wokrjes Chrzanów.
Kamjanske
thumb|left
Pinsk
Leži něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Bresta. Blisko Pinska wuliwa so Dnjepro-Bugowy kanal do Pripjata.
Beata Szydło
Wona studowaše w Krakowje etnografiju a bě wot 1989 do 1995 doktorandka při filozofsko-historiskej fakulće Jagiellonskeje uniwersity. Wot 1998 do 2005 bě z měšćanostku městačka Brzeszcze.
Beata Szydło je zmandźelena a ma dweju synow.
Kamjanske
Kamjanske (, /Kamjenskoje) je město na Ukrainje. Leži na prawym brjoze Dnjepra w srjedźišću stata něhdźe 50 kilometrow zapadnje Dnipra.
Ma něhdźe 239 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1750 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa. Wot 1936 do 2016 rěkaše město po komunistiskim rewolucionarje a wjedniku tajneje słužby Feliksu Dzeržinskim Dniprodzeržynsk.
Šwjela
Šwjela (němsce Schwele) je swójbne mjeno slědowaceju wosobow::
Wšědny kalmus
Wšědny kalmus (Acorus calamus) je rostlina ze swójby kalmusowych rostlinow (Acoraceae).
Konstantinowsk
Konstantinowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1864 jako wjes Konstantinowskaja załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Beno
Beno je muske předmjeno a skrótšena warianta mjena Benedikt, kotraž so předewšěm w słowjanskich rěčach wužiwa, tak na přikład w serbšćinje a słowjenšćinje.
Liša Hora
Liša Hora ( Lissahora) je małe sydlišćo w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša wot lěta 1936 ke gmejnje Njeswačidło a leži 166 m nad mórskej hładźinu. Je ze starodawna wjesny dźěl Łomska.
Susodne wjeski su Koslow na sewjeru, Łomsk na wuchodźe, Nowe Bóšicy na juhowuchodźe a Dobrošicy na zapadźe.
Stawizny
Jako kulturnej pomnikaj škitanej stej twarjeni Liša Hora čo. 2 (domske z bróžnju a pódlanskej twarjeni, 1842) a čo. 4 (katowy dom, 1792). Dom kata běše hač do 1970tych lět wobydleny a w slědowacych lětdźesatkach poněčim rozpadowaše. W lěće 2020 bu wottwarjeny a 2021 blisko něhdyšeho Zarěčanskeho wětrnika na hórce Łóžko pola Łuha znowa natwarjeny.
22. decembra
22. decembra abo '''22. hodownika''' je 356. dźeń gregorianiskeje protyki (357. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće dźewjeć dnjow hač do kónca lěta.
19. lětstotk
thumb|120px|Gustaf Gründgens (* 1899)
20. lětstotk
thumb|120px|Samuel Beckett († 1989)
Désirée Nick
Désirée Nick (*30. septembra 1956 w Berlinje-Charlottenburgu) je němska entertainerka, dźiwadźelnica, awtorka a kabaretistka.
Radobyle
Radobyle ( Radebeul) su wulke wokrjesne město w sakskim wokrjesu Mišno. Leža na prawym boku Łobja při sewjerozapadnej měšćanskej kromje krajneje stolicy Drježdźan a juhowuchodnje Mišna. Wot lěta 2011 su Radobyle po wobydlerstwje najwjetše město Mišnjanskeho wokrjesa.
Geografija
Zahrodowe město wobsteji z wósom historiskich sydlišćowych jadrow a namaka so podłu stareje póštoweje dróhi mjez něhdyšim rezidencnym městom Drježdźanami a sydłom biskopstwa w Mišnje kaž tež mjez Łobjom na juhu a winicami na sewjeru.
Dla tutoho rjaneho geografiskeho połoženja we hórkatej winicowej krajinje tak mjenowaneje Lěsnicy (Lößnitz) pomjenowachu so Radobyle druhdy tež jako Sakske Nizza, bazěrujo na přispomnjence sakskeho krala Jana wokoło lěta 1860. Radobylska kónčina běše a je hač do dźensnišeho jedyn z najwoblubowanišich bydlenskich wobwodow Drježdźanskeho regiona.
Stawizny
Městnostne mjeno je so k prěnjemu razej w lěće 1349 jako Radebůl přispomniło a pochadźa wot staroserbskeho mužaceho mjena.
Politika
Radobyle słušeja k sakskemu wólbnemu wokrjesej 40 (Mišno 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 155 (Mišno).
Temir
Temir je městačko w sewjerozapadnym Kazachstanje.
Anglicizm
Anglicizm woznamjeni wliw jendźelšćiny na druhe rěče, na přikład serbšćinu abo němčinu. Tutón je móžny nic jenož na wšěch polach rěčneho systema, kaž na přikład w słowoskładźe abo w syntaksy, ale tež na wšěch rěčnych runinach, potajkim w spisownej a wobchadnej rěči kaž tež w žargonje a druhich. Sylnje jendźelsce wobwliwowana forma němčiny bu tež jako „Denglisch“ woznamjena.
Temir
Leži při rěce Temir něhdźe 130 kilometrow južnje města Aktobe.
Anglicizm
Wliwy z britiskeje jendźelšćiny rěkaja briticizm, tele z ameriskeje jendźelšćiny amerikanizm.
Temir
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1879 jako wjes Karakamys załožiło a ma wot lěta 1896 měšćanske prawa.
Kanariske kupy
Najwjetša kupa na ludnosć a na přestrjeń je Tenerife, z 865 070 wobydlerjemi na ludnosć najwjetša kupa wšeje Španiskeje.
Gaj
Gaj je město w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći něhdźe 240 kilometrow wuchodnje Orenburga. Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow. aziskim
Sydlišćo je so w lěće 1959 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa.
Terebowlja
thumb|left
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1097 załožiło a ma wot lěta 1389 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Nowočeboksarsk
thumb|left Nowočeboksarsk je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w republice Čuwašiskej. Ma něhdźe 124 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1960 jako wjes Sputnik załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
31. julija
31. julija abo '''31. pražnika''' je 212. dźeń gregorianiskeje protyki (213. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 153 dnjow hač do kónca lěta.
Krasnyj Sulin
thumb|left Krasnyj Sulin je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Krajnostawski wučerski seminar
mini|Twarjenje krajnostawskeho seminara w Budyšinje
Krajnostawski wučerski seminar bě w lěće 1817 załožena wukubłanska institucija krajnych stawow Hornjeje Łužicy, kotrež měješe so starać wo wučerski dorost za hornjołužiske šule. Na spočatku běše zaměstnjeny na Mnišej hasy při róžku Jerjoweje w starym měsće a wot 1857 měješe swoje sydło w tehdy twarjenym seminarje při Schillerowych zelenišćach w Budyšinje, dźensnišim powołanskim šulskim centrumje (BSZ).
Pakićojte črijki
Pakićojte črijki (Aconitum paniculatum) je rostlina ze swójby maslenkych rostlinow (Ranunculaceae), z roda črijkow.
Krajnostawski wučerski seminar
Mjeztym so wukubłachu při seminarje zwjetša ewangelskich wučerjow, dóstachu katolscy Serbja swoje wukubłanje wot 1851 w přidatnym katolskim seminarje w „Klóšterskim domje“ při Pětrowej cyrkwi. Wot 1817 do 1851 měješe seminar cyłkownje 47 katolskich seminaristow, z kotrychž běchu 15 Serbow.
Pakićojte črijki
Wopis
Pakićojte črijki docpěwaja wysokosć wot 50 hač do 150 cm.