cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prawy mórski kał
Prawy mórski kał (Crambe maritima) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Bože słónčko
Bože słónčko ( Coccinella septempunctata) je bruk.
Uebigau-Wahrenbrück
Uebigau-Wahrenbrück je městačko z něhdźe 5.500 wobydlerjemi na juhu Braniborskeje, kotrež je so dnja 31. decembra 2001 z městow Uebigau a Wahrenbrück wutworiło. Nadeńdźe so při Čornym Halštrowje we wokrjesu Łobjo-Halštrow něhdźe štyri kilometry sewjernje Rukowa a 25 kilometrow wuchodnje Torhowa.
Uebigau ma dwórnišćo při železniskej čarje Hala–Choćebuz.
Bože słónčko
Žórła
<br style="clear:both;" />
18. apryla
18. apryla abo '''18. jutrownika''' je 108. dźeń gregorianiskeje protyki (109. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 257 dnjow hač do kónca lěta.
Armenšćina
Armenšćina ( Հայերեն / Hajeren) je indoeuropska rěč, kotraž so hłownje w Armenskej rěči, hdźež słuži jako hamtska rěč.
Armensce rěči něhdźe 6,7 milionow ludźi, nimo w Armenskej tež w Azerbajdźanje (wosebje w Nahórskim Karabachu), na Cypernje, w Iranje, Iraku, Israelu, Jordaniskej, Libanonje a Syriskej. Do genocida lěta 1915 rěčeše so tež we wulkim dźělu dźensnišeje wuchodneje Turkowskeje armensce.
Armenšćina je rěč armenskeho naroda. Wjele Armenjanow je dźensa w diasporje žiwych. Armenšćina drje eksistuje znajmjeńša ze 6. lětstotka do Chrystusa, prěnje dokumenty w klasiskej rěči (grabar) pak pochadźeja hakle z časa po zawjedźenju armenskeho pisma na spočatku 5. lětstotka přez Mesropa Maštoce. Z grabara, kotryž so hač do dźensnišeho jako cyrkwinska a liturgiska rěč armenskich křesćanow wužiwa, je w běhu lětstotkow nastała tak mjenowana „laiska“ rěč (ašxarhabar).
Dźensnišej dialektaj
Moderna armenšćina ma dwě zakładnej warianće.
Gramatika
Armenšćina ma dwaj numerusaj, ale nima žadyn genus.
Liščak
Liščak (Alopecurus) je ród ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mozdok
Mozdok je město z 39.432 wobydlerjemi w juhoruskej republice Sewjernej Osetskej-Alanskej. Leži 90 kilometrow sewjernje wot Wladikawkaza při rěce Terek.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1763 załožiło.
Małokwětkata hortensija
Małokwětkata hortensija (Hydrangea radiata) je kerk ze swójby hortensijowych rostlinow (Hydrangeaceae).
Łopjenata pólšica
Łopjenata pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium foliosum, Chenopodiaceae).
Bawly
thumb|left Bawly je město w Ruskej federaciji. Leži w republice Tatarstan něhdźe 65 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1755 załožiło jako wjes Bawly-Musljumowo a ma wot lěta 1997 měšćanske prawa.
Smužkaty łyknowc
Smužkaty łyknowc (Daphne striata) je kerk ze swójby łyknowcowych rostlinow (Thymelaeaceae).
Angarsk
thumb|left Angarsk ( Ангарск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskeje oblasće při zjednoćenju rěkow Angary a Kitoj něhdźe 40 kilometrow sewjernje Irkutska.
Ma něhdźe 226 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1945 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.
Wohnjowy alowej
Wohnjowy alowej (Aloe arborescene) je rostlina ze swójby alowejowych rostlinow.
Mjeno
Łaćonske słowo arborescene woznamjenja "štomojty".
Kowdor
thumb|left Kowdor je město w Ruskej federaciji.
Wohnjowy alowej
Wopis
Rostliny dosahuja wysokosć wot wjacorych metrow. Łopjena rostliny su šěrozelene, dele zhibowane a buchtojće zubate.
Kowdor
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 190 kilometrow juhozapadnje Murmanska. Je zarjadniske sydło Kowdorskeho rajona.
Wohnjowy alowej
Přestrjeń
Wohnjowy alowej je na Kap-Prowincy w Južnej Africe rozšěrjeny.
Kowdor
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
2019
2019 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Kerkojty porstnik
Kerkojty porstnik (Dasiphora fruticosa,, synonym Potentilla fruticosa) je kerkata rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Wopis
Kerkojty porstnik je niski kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 20 hač 100 cm.
Łopjena
Łopjena su pjećličbnje hač sydomličbnje pjerite. Łopješka su jejkojće-dołhojte, cyłokromne a njesu na delnim boku židźane kosmy.
Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Pjeć krónowych łopješkow je złotožołte, kulojte a docpěje dołhosć wot 10 hač 12 mm.
Stejnišćo
Rosće na skalnych zwisach južneje Europy a na włóžnych, hdys a hdys přepławjenych městnach w sewjernej Europje.
Dźěłošćik
Dźěłošćik (tež běłuška, Pieris brassicae) je mjetel ze swójby běłonkow (Zygaenidae).
Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr.
Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. (SBE) je železniska towaršnosć w Sakskej. Sydło SBE je w Žitawje. Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. je stoprocentowska wotnožka wobchadneje towaršnosće Hochwaldbahn z Hermeskeila. Dalšej sobuzałožerjej Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. a Čěska sewjerna železnica (Česká severní dráha s.r.o.) wopušćištej SBE w lěće 2005. Hromadźe z Bahnbetriebswerk Žitawa tzwr ma Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. swoje sydło w železniskim zawodźe w Žitawje, kotryž bu 2005 kupjeny. SBE je sobustaw w tarifowym zwjazku zwjazkowych a njezwjazkowych železnicow w Němskej (TBNE).
Wšědny rohowc
thumb|Ceratonia siliqua
Wšědny rohowc (Ceratonia siliqua) je štom z podswójby rohowcowych rostlinow (Caesalpinioideae) znutřka swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Wopis
Wšědny rohowc je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 12 m.
Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr.
Jězdźidła
SBE wobchadźuje z dwěmaj typomaj motorwozow: 798/796 resp. 998/996 (přiwozy) a 686, kotrejž stej z něhdyšich akuwozow nastałoj. Z motorwozami typa 798/796 so jězby do Prahi přewjedu.
Přichod
W februaru lěta 2009 je wobchadny zwjazk ZVON hromadźe z krajomaj Liberec a Ústí nad Labem wobchad na čarje Liberec - Žitawa - Varnsdorf - Wodowe Hendrichecy/ - Rybniště wupisał. Wuměnjenjow wupisanja dla (mj. dr. nowe jězdźidła z minimalnej spěšnosću 100 km/h) njeje SBE wupisanje za sebje rozsudźić mohła. Na městnje SBE budźe Bohotska železnica, kotraž słuša k Arriva-koncernej, wobchad na čarje za znajmjeńša 10 lět přewzać. Bohotska železnica budźe motorwozy typa Desiro (642) zasadźeć. Z tym je prawdźepodobnje zo so Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. w lěće 2010 rozpušći.
Wšědny rohowc
Wopis
Błyšćace łopjena su w porach pjerite.
Kćenja
Kćěje w nalěću a nazymje. Čerwjene kćenja nimaja krónowe łopješka. Družina je zdźěla dwudomna, tak zo za rozmnoženje so wjacore štomy potrjebuja.
Płody
Płody su łušćiny, kotrež docpěja dołhosć wot hač do 12 (15) cm. Wone w zrałosći wostanu začinjene a wobsahuja jědźnu płodowu mučku.
Stejnišćo
Štom potrjebuje suche, horce lěća a njeje zmjerzkokruty.
Rozšěrjenje
Rostlina je we wuchodnym regionje Srjedźneho morja domjaca.
Wužiwanje
Łušćiny so tež jako skótnu picu a za zhotowanje zarunanku kofeja wužiwaja. Relatiwnje runostajnje wulke symjenja buchu prjedy jako wahu wot apotekarjow a juwelěrjow wužiwane.
Lěpjaca pólšica
Lěpjaca pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium botrys, Chenopodiaceae).
Kwěćikaty porstnik
Kwěćikaty porstnik (Potentilla micrantha) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Kudźerjata mjetlička
Kudźerjata mjetlička (łaćonsce: Mentha nemorosa) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (łaćonsce: Lamiaceae).
Jelec
thumb|left thumb|left Jelec je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Lipjeck. Ma něhdźe 105 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło
Wijata hortensija
Wijata hortensija (Hydrangea petiolaris) je kerk ze swójby hortensijowych rostlinow (Hydrangeaceae).
Marmarske morjo
thumb|Mapa Marmarskeho morja Marmarske morjo je małe nutřkokrajne morjo Srjedźneho morja. Na juhu a wuchodźe mjezuje z aziskim dźěłom Turkowskeje a na zapadźe a sewjeru z europskim dźěłom Turkowskeje. Na juhozapadźe je zwjazane přez mórsku wužinu Bosporus z Egejskim morjom a na sewjerowuchodźe je zwjazane z Čornym morjom přez mórsku wužinu Dardanelle.
Rodos
thumb|Rodos na karće Grjekskeje Rodos je grjekska kupa w Egejskim morju. Leži we wuchodnym dźělu Egejskeho morja blisko brjohu Turkowskeje. Ma přestrjeń 1407,9 km² a 117 tysac wobydlerjow.
Pilowa kopřiwa
Pilowa kopřiwa (Urtica pilulifera) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae). Dalše serbske mjeno je žahalca.
Mykolajiw (Lwówska oblasć)
thumb|left
Mykolajiw je město w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 35 kilometrow južnje Lwowa.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1570 załožiło a ma wot lěta 1578 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
19. apryla
19. apryla abo '''19. jutrownika''' je 109. dźeń gregorianiskeje protyki (110. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 256 dnjow hač do kónca lěta.
Rólna woka
Rólna woka (Vicia sativa) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae). thumb|left|200px|Poddružina Vicia sativa ssp. nigra
Lisćina kulturnych pomnikow w Delnim Wunjowje
thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Delni Wunjow w Budyšinje Lisćina kulturnych pomnikow w Delnim Wunjowje wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Delni Wunjow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Bajkalsk
thumb|left Bajkalsk ( Байкальск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći při brjoze Bajkalskeho jězora něhdźe 80 kilometrow južnje Irkutska.
Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Baruth
Baruth je mjeno slědowaceju sydlišćow w Němskej:
Wjesny šćěrjenc
Wjesny šćěrjenc (Amaranthus blitum, syn. Amaranthus lividus) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Wopis
Wjesny šćěrjenc je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 20 hač do 70 cm. Rostlina je ćmowozelena hač módrozelena, naha a ležaca abo wustupowaca.
Stołpik často je čerwjenojty.
Łopjena
Łopjena su dołho stołpikate a často njesu swětły abo čerwjenojty blečk.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Kwětnistwo je jara huste. Kćenja steja w łopjenowych rozporach a nakónčnych kwětnistwach. Jich tři kćenjowe łopješka su běłokožowe.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach, na winicach, na pućowych kromach a na drjebiznowych městnach. Ma radšo wutkate pódy.
Mała kopřiwa
Mała kopřiwa (Urtica urens) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae). Dalše serbske mjeno je žahalca.
Wopis
Mała kopřiwa je jednodomna, jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 60 cm.
Stołpik je njewobšěrny a štyrihranity.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, eliptiske abo jejkojte, tupe, swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 4 (5) cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Pakić njese muske a žónske kćenja a je krótša hač łopjenowy stołpik.
Palne kosmy a wobsahowe maćizny
Při dótknjenju špicy palnych kosmow wotłamaja, kaž kanile do kože so drěja a jich wobsah wuprózdnja. Wobsah wobsteji z histamina, acetylcholina, mrowjaceje kisaliny a hišće nic dokładnje identifikowaneho jěda. Palenje je při tutej družinje sylniše hač při wulkej kopřiwje.
Pawownik
Pawownik (Inachis io) je mjetel ze swójby kadźencow (Nymphalidae).
Běrnjacy ryženk
Wědomostne mjeno
Po němskej wikipediji wědomostne mjeno Leptinotarsa decemlineata woznamjenja němsce někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbsce potajkim "lochka noha ze dźesać smužkami" abo "dźesaćsmužkowa lochka noha".
Mała kopřiwa
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Bałcar
Bałcar je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Běrnjacy ryženk
Wopis
7 hač 15 milimetrow dołhi běrnjacy ryženk je žołty, při čim jeho šijowa taflička (němsce de:Halsschild) čorne blečki ma a na třěškach (tež pokryw křidłow) dźesać ćěmnych podołhostnych smužkow je.
Rozšěrjenje
Bruk je swětadaloko rozšěrjeny. Originalnje pochada, kaž tež běrnowa rostlina, z Ameriki. Jeho originalna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće Colorado. W Ameriskej jendźelšćinje bu běrnjacy ryženk tež "Colorado beetle" mjenowany. Jeho originalna picowa rostlina bě de:Büffelklette, kotraž tež k swójbje wrónidłowych rostlinow słuša. Přechod na běrnu so poprawom připadnje stał. Přez předobywanje běłych sydlerjow a z nimi jich běrnjacymi rostlinami) bu brukej jeho nowa picowa rostlina praktisce napřećo přinjesata.
W Europje był běrnjacy ryženk prěni raz w lěće 1877 w přistawach wot Liverpool a Rotterdam zawohladany. W Němske su prěnje namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) tež za lěćo 1877 dopokazowane. Hižo w tutym času bu wo njesnadnych napinanjach rozprawjene, plagu zamjezować. W lětomaj 1887 a 1914 su nowe wulke nadpadowe wuchadźišća w Europje wustupowali. W lěće 1922 so je běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda her do znutřkowneho kraja předobywał a 250 km² běrnjacych wobrostow wokoło Bordeaux skóncował. W lěće 1936 je po Rynje dochadźał a so z spěšnosću wot 20-30 km na lěće do wuchoda rozšěrjował. W lěće 1945 je na Łobjo dochadźał, w lěće 1950 na Odru. W lěće 1960 je skónčnje Pólsku přeprěkował a UdSSR docpěł. W Europje běrnjacy ryženk žane přirodne žratne njepřećele nima, jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali (hlej tež Mimikry wosy). Hakle w poslednich lětdźesatkach su domjace ptače družiny započinali, kaž bažanty, běrnjacy ryženk jako žratwa akceptować. Nimo toho přepytuja, nad brukowej plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami dobyć.
thumb|left|300px|Pućaj bruka a běrny [[Image:Potato beetle diffusion.jpg|thumb|right|300px|
Pica
thumb|Běrnjacy ryženk thumb|left|Jejka běrnjaceho ryženka thumb|larwy běrnjaceho ryženka thumb|larwa běrnjaceho ryženka Běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny (a druhich wrónidłowych rostlinow ). Wottud tež mjeno "běrnjacy ryženk". Běrnjace ryženki móžeja w krótkim času cyłe poła donaha wužrać.
Wuwiće
thumb|left|Bronzowa statura běrnjaceho ryženka w Hédervár, Madźarska Bruki wotpołožuja w juniju na łopjenowych delnich stronach běrnjacych rostlinow kóždy raz pakety z 20-80 oranžožołtych jejkow. Cyle su na sančka něhdźe 1200 jejkow. Z jejkow so po 3 hač 12 dnjach larwy wulahnu. Su čerwjenojte a maja na bokach a na hłowje čorne dypki. Larwy jara spěšnje wurostu a so tři raz slěkaja. Po 2 hač 4 tydźenjach lězu do zemje, zo by so tam zakuklowali. Něhdźe po dalšimaj tydźenjomaj wulězu běrnjace ruženki, kotrež pak hišće znajmjeńša tydźeń w pódźe wostanu. Wob lěto je jedna abo dwě brukowej generaciji, při čimž so w srjedźnej Europje jenož jedna generacija wuwiwa, w ćoplišich regionach porno tomu hač do třoch generacijow. Běrnjace ryženki přezymuja we pódźe.
Meksikanska pólšica
Meksikanska pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium ambrosioides, Chenopodiaceae).
Mutličkata mjetlička
Mutličkata mjetlička (Mentha x verticillata) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Konjaca mjetlička
Konjaca mjetlička (Mentha longifolia) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Konjaca mjetlička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 50 hač 100 cm abo wot 30 hač 80 cm.
Stołpik je štyrihranity a kosmaty.
Łopjena
Łopjena su dołhojte-lancetojte, wótro rězane, na delnim boku pjelsćojće kosmate, w srjedźišću abo wyše srjedźišća najšěrše a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač 4 mm a steja w nakónčnych, hustych, šwižnych kwětnistwach, kotrež su podobne na kłosy. Króna je blědźe lila abo blědźe čerwjena. Keluch je husto kosmaty a pjeczubaty.
Stejnišćo
Rosće na brjohach, mokrych pastwach, hrjebjach, pućowych kromach.
Paide
thumb|left Paide (historiske němske mjeno – Weißenstein) je město w Estiskej. Je zarjadniske sydło wobwoda Järvamaa.
Leži něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1265 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1291 měšćanske prawa.
Juba
Juba ( جوبا, Dźuba) je stolica Južneho Sudana w Africe. Nadeńdźe so na juhu kraja při zapadnym brjoze Nila, něhdźe 1200 kilometrow južnje Khartuma. Město ma něhdźe 500.000 wobydlerjow, při čimž dokładne ličby njepředleža. Jubaski móst přez Nil je jenička w cyłym kraju.
W měsće knježi horca, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 30,6° C w juliju a 37,6° C w februarje. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny
Prěnje sydlišćo bu hakle w lěće 1922 na sewjernym brjoze Nila załožene wot małeje skupiny Grjekow, kiž běchu z Osmaniskeho mócnarstwo ćěkali. Na jeje wjeršku wobsteješe grjekska gmejna w Jubje z 10.000 wosobow.
12. a 13. junija 1947 wotmě so w měsće Sudan Administration Conference, na kotrejž wobzamknychu Britojo a zastupjerjo sewjerneho Sudana zjednoćenje južneho a sewjerneho dźěla Sudana. Byrgarska wójna wo njewotwisnosć Južneho Sudana traješe wot 1955 do 1972 a znowa wot 1983 hač do lěta 2005. Wot měroweho zrěčenja lěta 2005 bě Juba hłowne město awtonomneho Južneho Sudana a wot 9. julija 2011 je stolica njewotwisneje republiki.
Bilabial
Bilabial je wobsah z rěčespyta. Wono pomjenuje zwuki, kotrež móže čłowjek ze swojimaj hubomaj tworić. W hornjoserbšćinje mamy štyri bilabialne zwuki: "w / ł", "p", "b" a "m".
Tute zwuki (nic "ł"!) pódla welarow tež zawinuja nastaće delnjoserbskeho "ó".
Přehlad wo bilabialnych zwukach:
Wulka hortensija
Wulka hortensija (Hydrangea paniculata) je kerk ze swójby hortensijowych rostlinow (Hydrangeaceae).
Zwjazkowa dróha 169
Zwjazkowa dróha 169 (němsce Bundesstraße 169, skrótšenka B 169) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž so wjedźe wot Neuensalza w Sakskej do Choćebuza w Braniborskej. Dróha je něhdźe 257 km dołha.
Murjowa pólšica
Murjowa pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow (łaćonsce: Chenopodium murale, Chenopodiaceae).
Łučny liščak
Łučny liščak (Alopecurus pratensis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Łučny liščak je trawozelena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Łopjena
Łopjena su na hornim boku šěre a docpěwaja šěrokosć wot 6 hač 10 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Ma 3-8 cm dołhe a 6-10 mm tołste, tupe kwětnistwo. Kłosowa pakić je husta, walcojta a docpěwa dołhosć wot 10 cm a šěrokosć wot 1 cm. Kłóski su jejkojte hač eliptiske, krótko stołpikate a steja po štyrjoch hač po šesćoch na pakićowej hałuzy. Přikrywne pluwizny su na třećinje zrosćene a docpěwaja dołhosć wot 5 mm. Kochty kryjacych pluwiznow su zwjetša husto nad spódkom zasunjene a docpěwaja dołhosć wot maksimalnje 9 mm.
Stejnišćo
Rosće na čerstwych a włóžnych łukach a na brjohach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Ukrainska kopřiwa
Ukrainska kopřiwa (Urtica kioviensis) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae). Dalše serbske mjeno je žahalca.
Horodnja
Horodnja je město w  Černihiwskej oblasći na sewjeru Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži při rěce Čybryž něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Černihiwa.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Zeleny šćěrjenc
Zeleny šćěrjenc (Amaranthus powellii) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Mejski bruk
Mejski bruk (Melolontha melolontha) je překasanc ze swójby Scarabaeidae.
Měrćin Bałcar
Měrćin Bałcar ( Martin Baltzer; * 9. nowembra 1711 w Baćonju, † 5. měrca 1785 w Grunauje) bě serbski katolski farar a awtobiograf.
Narodźi so jako syn Baćońskeho roboćana a wopytowaše wot 1724 do 1728 łaćonsku šulu w čěskim Chebje a po tym do 1729 seminar jezuitow w Chomutovje. Wot 1732 do 1735 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1734 gymnazij, před tym zo studowaše w lětomaj 1734/35 logiku, filozofiju a teologiju. Dokónči swój studij w Olomoucu.
Po nawróćenju do Łužicy bě wot 1738 do 1746 z kapłanom w Lubanju a wot 1746 do 1749 w Jawerniku pola Zhorjelca. Wot 1749 hač do swojeje smjerće w lěće 1785 skutkowaše jako farar w Grunauje (dźensa Krzewina pola Bogatynje).
Bałcar zawostaji tři wobšěrne rukopisne dźeniki, kotrež su wažne stawizniske a kulturnostawizniske žórła. Jedyn nadeńdźe so w farskim archiwje w Jawerniku a dwaj w Krzewinje.
Morawa
left|thumb|Morawska stolica [[Brno]] thumb|left|Morawska chorhoj
Morawa ( Morava, Mähren) je jedyn z historiskich krajow Čěskeje. Rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu Čěskeje republiki, historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo U Sabotů (wot 1998 přemjenowane na "Měšćanski dźěl Šancy"), kotrež leži wot lěta 1997 w Słowakskej.
Z Morawu mjezuja na zapadźe Čechi (344 km), na juhu awstriski zwjazkowy kraj Delnja Awstriska, na juhowuchodźe słowakski Trnawski kraj, na wuchodźe słowakski Trenčinski kraj, na sewjerowuchodźe słowakski Žilinski kraj a Čěska Šleska a na sewjerozapadźe pólska Šleska, konkretnje Kłodzki region.
Jako stolica Morawy płaći Brno, a to hižo wot lěta 1641. Před tym bě hłowne město Olomouc, kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam Morawy.
Srjedźowěkowe Wulkomorawske mócnarstwo płaći jako prěni wjetši słowjanski stat.
Saky
thumb|left
Saky ( a ; ) je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži w zapadnym dźělu połkupy Krim njedaloko brjoha Čorneho morja něhdźe 45 kilometrow sewjerozapadnje Simferopola. Přez Saky wjedźe železniska čara Simferopol–Jewpatorija.
Město ma nimale třiceći tysac wobydlerjow.
Birjusinsk
thumb|left Birjusinsk ( Бирюсинск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 680 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Zahrodna hortensija
Zahrodna hortensija (Hydrangea macrophylla) je kerk ze swójby hortensijowych rostlinow (Hydrangeaceae).
Wšědna kałata kuntwora
Wšědna kałata kuntwora (Culex pipiens) je družina kuntworow. Druhe serbske mjeno je čura.
Tapa
thumb|left Tapa je městačko w Estiskej. Leži něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Rokotnikowe rostliny
Rokotnikowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Elaeagnaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Žołty łyknowc
Žołty łyknowc (Daphne laureola) je kerk ze swójby łyknowcowych rostlinow (Thymelaeaceae).
Hałžkaty sćěnowc
Hałžkaty sćěnowc (Parietaria judaica) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae).
Nowojaworiwsk
thumb|left
Nowojaworiwsk (do 1959 Янтарне/Jantarne; do 2008 Новояворiвске/Nowojaworiwske) je město w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje, blisko pólskeje hranicy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Lwowa.
Sočna woka
Sočna woka (Vicia ervilia) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Nowojaworiwsk
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1965 załožiło a ma wot lěta 1986 měšćanske prawa.
Čorny Gózd
Čorny Gózd ( Schwarzheide, do 1998 Schwarzheide/N.L.) je industrijne město z něhdźe 5.700 wobydlerjemi na juhu Braniborskeje. Nadeńdźe so we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica na juhozapadźe Delnjeje Łužicy, něhdźe 50 kilometrow sewjernje Drježdźan.
Město Čorny Gózd je so dnja 1. oktobra 1936 z gmejnow Zschornegosda (Čorny Gózd) a Naundorf wutworiło, při čimž so stare mjeno serbskeho pochada w němčinje zhubi. Wjeska Čorny Gózd bě so k prěnjemu razej w lěće 1449 jako Cschörnegast naspomniła, Naundorf hižo 1421 jako Nuwendorff. Wot 1635 do 1815 słušeštej wobě wjesce do Sakskeje.
Čorny Gózd leži při awtodróze 13 (Berlin–Drježdźany) a při železniskimaj čaromaj Falkenberg–Choćebuz a Wulki Hojn–Choćebuz.
Põlva
thumb|left Põlva je městačko na wuchodźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Põlvamaa.
Leži něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Njeprawa pólšica
Njeprawa pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium hybridum, Chenopodiaceae).
Dźiwi wolijowc
Dźiwi wolijowc (Elaeagnus) je ród ze swójby rokotnikowych rostlinow (Elaeagnaceae).
Kotołka
Kotołka (tež Kotečanska woda; Kotitzer Wasser abo Kotitz) je rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž wužórli so blisko Jawornika w Bukečanskej gmejnje a běži mjez druhim přez Wujezd, wusku Łušćansku skału, Kotecy, Worcynsku łučinu a Skanecy. Poslednja wjes při běhu Kotołki je Hlina w Malešanskej gmejnje. Před Hućinu so rěčka wotlěwa do Lubaty wuliwa.
Horni běh Kotołki mjez Jawornikom a Kołwazom mjenuje so tež Butřanka (němsce Buttermilchwasser).
Hlej tež: Nastawki wo při Kotołce ležacych sydlišćach
Šěroka mjetlička
Šěroka mjetlička (łaćonsce: Mentha rotundifolia) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (łaćonsce: Lamiaceae).
Zhibnjeny šćěrjenc
Zhibnjeny šćěrjenc (Amaranthus deflexus) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Chust (Ukraina)
thumb|left Chust je město w Zakarpatskej oblasći na samym juhozapadźe Ukrainy, při hranicy z Madźarskej a Rumunskej. Leži při prawym brjoze rěki Tysa něhdźe 110 kilometrow juhowuchodnje Užhoroda.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo załoži so po Mongolskich wójnow srjedź 13. lětstotka; prěnje naspomnjenje pochadźa pak hakle z lěta 1329. Hač do lěta 1919 bě město dźěl madźarskeho kralestwa a mjez swětowymaj wójnomaj słušeše do awtonomneje Zakarpatskeje w Čěskosłowakskej. Wot měrca 1939 hač do kónca wójny bě znowa dźěl Madźarskeje.
Bodajbo
thumb|left Bjdajbo ( Бодайбо) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 1100 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska nad rěku Witim.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1864 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Bolgar
Bolgar je město w Ruskej federaciji. Leži při lěwym pobrjoze Wolgi w republice Tatarstan něhdźe 200 kilometrow južnje Kazanja a ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.
Stawizny
mini|left|Mošeja w Bolgarje Bolgar bě wot 8. hač do 15. lětstotka stolica Wolgaskich Bołharow. W lěće 922 měješe po arabskim pućowacym Ibn Fadlan něhdźe 10.000 wobydlerjow a 500 chěžow. Město słužeše jako wuznamne wikowanske stejišćo mjez Ruskej, Srjedźnej Aziju a Kawkazom.
Wot lěta 1781 měješe Bolgar měšćanske prawa. Pod ruskim resp. sowjetskimknjejstwom rěkaše wot 1781 do 1926 Spassk (Спасск), wot 1926 do 1935 Spassk-Tatarskij (Спасск-Татарский) a wot 1935 do 1991 Kujbyšew (Куйбышев). Po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka dósta swoje prěnjotne mjeno wróćo.
Pensylwaniski sćěnowc
Pensylwaniski sćěnowc (Parietaria pennsylvanica) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae).
Krejenk
Krejenk (Vanessa atalanta) je mjetel ze swójby kadźencow (Nymphalidae).
Prawa pólšica
Prawa pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium virgatum, Chenopodiaceae). Dalše serbske mjeno je žminda.
Slěborny dźiwi wolijowc
Slěborny dźiwi wolijowc (Elaeagnus commutata) je štom ze swójby rokotnikowych rostlinow (Elaeagnaceae).
Jõgeva
thumb|left Jõgeva (historiske němske mjeno – Laisholm) je městačko na wuchodźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Jõgevamaa.
Žarowacy šćěrjenc
Žarowacy šćěrjenc (Amaranthus hypochondriacus) je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Jõgeva
Leži při rěce Pedja něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.
Sydlišćo je so w lěće 1599 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Rólna mjetlička
Rólna mjetlička (Mentha arvensis) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).
Wopis
Rólna mjetlička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm (10-40, 60). Rostlina je kosmata a aromatisce wonja.
Stołpik je štyrihranity.
Łopjena
Łopjena su w křižiku přećiwostejne, přilěhawje kosmate, owalne abo lancetojte, słabje rězane abo karbowane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 8 cm.
Stejnišćo
Rosće we włóžnych łukach, njerodźowych wobrostach na mokrych rolach a na drjebiznowych městnach. Preferuje wutkate, zwjetša słabje kisałe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Pyšnica
Pyšnica (Sprekelia) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Jedna z jich družinow ma w někotrych žórłach wědomostne mjeno Amaryllis formosissima, dokelž bu rodej Amarylis přirjadowana.
Systematika
Ród Sprekelia bu w lěće 1755 wot Lorenz Heister w Beschreibung eines neuen Geschlechts, 15, 19. najprjedy wozjewjeny. Mjeno roda Sprekelia česći Johann Heinrich von Spreckelsen (1691–1764), kotryž je prědnje Sprekelia-eksemplarje do Lorenz Heister pósłał.
Eksistujetej něhdźe dwě Sprekelia-družinje:
Přiwuznosć Sprekelia z Hippeastrum je tak bliska, zo hdys a hdys křižowanki su móžne.
Wroblacy jazyk
Wroblacy jazyk (Thymelaea) je ród ze swójby łyknowcowych rostlinow (Thymelaeaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Smjerdźaca pólšica
Smjerdźaca pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium vulvaria, Chenopodiaceae). Dalše serbske mjeno je smjerdźawa.
Türi
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1347 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Sucha woka
Sucha woka (Vicia cassubica) je rostlina ze swójby łušćinowcow.
Mólički porstnik
Mólički porstnik (Potentilla brauneana) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Rólny liščak
Rólny liščak (Alopecurus myosuroides) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Rólny lišćak je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 80 cm. Rostlina rosće w małkich promjenjach.
Łopjena
Łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 9 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do oktobra. Huste kwětnistwo su blědozelenje, zelenje abo wioletnje přeběžene docpěwa tołstosć wot 3 hač do 6 mm a dołhosć wot 5 hač do 10 cm. Wone łopjena daloko přesahuja.
Stejnišćo
Rosće na rolach, na drjebiznje, na winicach a na pućowych kromach. Preferuje wutkate pódy.
Lěska (Delnja Łužica)
Lěska ( Lieske) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša do gmejnskeho dźěla Bobošojce w gmejnje Nowa Jazorina.
Geografija
Wjeska nadeńdźe so w južnym dźělu gmejny při wuchodnym brjoze Sedličanskeho jězora a zwjazkowej dróze 156, kotraž wjedźe z Ranja přez Grodk do Běłeje Wody.
Susodnej wsy stej Prožym na wuchodźe a Bobošojce na sewjerowuchodźe. Sewjerowuchodnje Lěskeje nadeńdźe so městačko Wjelcej a na sewjeru Wjelčanske lětanišćo.
Stawizny
Prěni raz naspomni so dróhowc Lěska w lěće 1474 jako Leszk. Słušeše runje tak kaž susodny Žarnow do Złokomorowskeho hamta. Tykowana cyrkej we wsy natwari so w lěće 1628.
Hač do lěta 1974 tworješe wjes samostatnu gmejnu, doniž so do Bobošojc njezagmejnowa.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Lěska srjedź 1880tych lět cyłkownje 254 wobydlerjow, z kotrychž bě 244 Serbow (96 %) a jenož dźesać Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće jednoho jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja.
Wuski dźiwi wolijowc
Wuski dźiwi wolijowc (Elaeagnus angustifolia) je štom ze swójby rokotnikowych rostlinow (Elaeagnaceae).
Kola (město)
thumb|left Kola je městačko w Ruskej federaciji.
Leži w europskim dźělu Ruskeje w Murmanskej oblasći něhdźe 10 kilometrow južnje Murmanska. Je zarjadniske sydło Kolskeho rajona.
Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1517 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Nowyj Kalyniw
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 1950tych lětach załožiło a ma wot lěta 2005 měšćanske prawa.
Pažonop
Pažonop (Hirschfeldia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Bratsk
thumb|left|Rěčna zawěra w Bratsku Bratsk ( Братск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 460 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska při Angarje.
Ma něhdźe 234 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło.
Lebjedjań
thumb|left
Lebjedjań je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Donje oblasći Lipjeck a ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1605 załožiło a ma wot lěta 1613 měšćanske prawa.
20. apryla
20. apryla abo '''20. jutrownika''' je 110. dźeń gregorianiskeje protyki (111. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 255 dnjow hač do kónca lěta.
Wjelk
Wjelk ( Canis lupus) je rubježne zwěrjo ze swójby psow. Wón je zwjetša w swójbnym zwjazku žiwy, kiž rěka stadło. Wjelki zežiwjeja so hłownje wot dźiwich kopytačow kaž na přikład sornow.
Družina bě wot pózdnjeho pleistocena, potajkim wjace hač sto tysac lět, rozšěrjena po cyłej Europje a we wulkich dźělach Azije kaž tež w Japanskej a Sewjernej Americe, je so pak w 19. lětstotku w nimale wšěch kónčinach přez hońtwu jara zdeciměrowała a w srjedźnej a zapadnej Europje nimale dospołnje dowutupiła. Wot kónca 20. lětstotka steji wjelk pod přirodoškitom, štož wjedźe k wočerstwjenju wobstatka. W Němskej narodźichu so w lěće 2000 zaso prěnje šćenjata. W nowembrje 2013 zwěsćichu 25 stadłow, předewšěm we Łužicy, lěto na to hižo 34 a w awgusće 2016 69.
Dla mnohich mytosow a bajkow słušeja wjelki k najznaćišim rubježnym zwěrjatam.
Wjelki we Łužicy
W Hornjej Łužicy bě w lěće 2016 cyłkownje 18 stadłow, a to pola Róžanta, Minakała, Hórnikec, Njedźichowa, Duboho, Niskeje, Běhan, Dubca, Wochoz, Noweho Města, we Łužiskej jězorinje, w Kinsporskej holi, Łužničanskej holi, pola Raschütza, w Gorischskej holi, na Hohwaldźe pola Wjazońcy, pola Kumwałda a na Limasu. Dalše stadło bě snadź we wokolinje Žitawy žiwe.
Tež w Delnjej Łužicy su wjacore wjelkowe stadła, wosebje w kónčinje něhdyšich brunicowych jamow Łužiskeho rewěra.
Hrjebjenačk
Hrjebjenačk (Celosia) je ród ze swójby šćěrjencowych rostlinow (Amaranthaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lěsny porstnik
Lěsny porstnik (Potentilla erecta, Syn.: Potentilla tormentilla) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Druhe serbske mjeno je zawjaznik.
Wopis
Lěsny porstnik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Wón je kosmata rostlina z njestajnje dulatym abo walcojtym, wonka ćmowobrunym, nutřka krejčerwjenym pjenkom.
Stołpiki steja zrunanje a su najčasćišo wot spódka wobšěrne.
Kćenja
Wón kćěje wot apryla hač do julija (wot meje hač do awgusta). Kćenja docpěja wulkosć wot 1 cm a njesu 4 tróšku zažłobjene krónowe łopješka.
Stejnišćo
Wón rosće na suchich łukach, płonych bahnach, holach, słónčnych zwisach, skłoninach, we swětłych lěsach a na lěsnych pućach. Ma radšo małowutkate, často kisałe pódy.
Přestrjeń
Lěsny porstnik je w Europje, Aziji a sewjerej Americe rozšěrjeny.
Gelsenkirchen
Gelsenkirchen je wulkoměsto z něhdźe 260.000 wobydlerjemi při rěce Emscher w Sewjerorynsko-Westfalskej. Poruhrske město je domizna koparskeho towarstwa 1. FC Schalke 04, kotrež hraje w prěnjej zwjazkowej lize.
Dźensniši měšćanski dźěl Buer naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1003 jako Puira.
upright=3|center|mini|Měšćanski panorama Gelsenkirchena
Sokolnik
Sokolnik je z 586 metrami najwyše wuhorbjenje Łužiskich hór w Sakskej Hornjej Łužicy. Při južnym zwisu je w starym podkopku žórło Wjazońcy, kotraž so pola Pirny do Łobja wuliwa. Wjeršk a sewjerozapadny bok hory zestajetej so z biotitskeho granodiorita, mjeztym zo so pod horu granodiorit namaka.
Nastaće mjena
Hišće we 18. lětstotku bě němske pomjenowanje Falckenberg (po słowje: Sokolowa hora) z wašnjom, kotremuž hornjoserbske mjeno Sokolnik wotpowěduje. Z tehdyšeho němskeho pomjenowanja nasta dźensa zwučene němske mjeno Valtenberg.
Stawizny
mini|Wěža krala Jana na wjeršku Sokolnika Wot 1752 hač 1762 bě na južnym zwisu Valentin-Erbstolln am Falckenberge, hdźež kwarcowa chódba bě předmjet hórnistwoweho pospyta. Zakulenu podkopkowu wotwěru maja dźensa za žórło rěki Wjazońca.
W lěće 1857 so hišće dźensa eksistowaca kamjentna rozhladna wěža po planach Carla Augusta Schramma natwari a tehdy hižo wobstejacy drjewjany nahórski hosćenc naruna so trochu pozdźišo přez kamjentny. Nahórski hosćenc wupali w lěće 1951, je so wšak pozdźišo znowa natwarił.
Jako stacija č-o 6 Valtenberg bě wjeršk w 1860ych lětach stacija 1. rjada kralowsko-sakskeje triangulacije. Z tuteje přičiny bě so na wjeršku krajměrjenski stołp nastajił, kotryž dźensa hižo njeeksistuje.
Rozhlad
Z wěže krala Jana saha wuhlad přez Hornjołužiske hory hač do Žitawskich horin a tež hač do Połobskich pěskowčin a k hrjebjenju Rudnych hór. Při dobrych wobstejnosćach stej tež hrjebjeni Jizerskich horin a Kyrkonošow widźomnej.
Maseru
Maseru je stolica a z něhdźe 220.000 wobydlerjemi (2009) tež najwjetše město a scyła jeničke wulkoměsto Lesotha w južnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja bjezposrědnje při južnoafriskej hranicy. Móst přez rěku Caledon, kotraž twori statnu hranicu, je najwažniši hraničny přechod mjez woběmaj krajomaj.
W měsće knježi subtropiska horinska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězne temperatury leža mjez 14 a 28° C w januarje a mjez 0 a 15° C w juniju. Suchi čas traje wot meje hač do septembra.
Stawizny
Maseru bě hač do druheje połojcy 19. lětstotka mała wikowanska stacija při brodźe přez rěku Caledon, kotraž tworješe tule hranicu mjez Swobodnym statom Oranje a Basutolandom. W lěće 1869 bu wot hejtmana Basutow, Moshoeshoe I., za nowu stolicu pomjenowane. Maseru je w rěče Sesotho słowo za wosebitu družinu pěskowca, kotraž so w tejle kónčinje namaka.
Wot 1869 do 1871 a znowa wot 1884 do 1966 bě Maseru stolica britiskeho protektorata a pozdźišeje krónoweje kolonije Basutoland a słužeše kolonialnym knježićelam jako bydlišćo. Wot 1871 do 1884 steješe Basutoland pod zarjadnistwom Kapoweje kolonije. W lěće 1905 zahaji so železniski wobchad ze Swobodnym statom Oranje; 1933 dóstachu prěnje měšćanske štwórće milinu. W lěće 1948 bydlachu 2000 Basotow a 600 Europjanow w Maseru.
1966 sta so Maseru – tehdy městačko z 15.000 wobydlerjemi – ze stolicu noweho njewotwisneho kralestwa Lesotho.
Wódna mjetlička
Wódna mjetlička (Mentha aquatica) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjeno je rólnik. thumb|[[Kwětnistwo]]
Wopis
Wódna mjetlička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 80 cm. Rostlina aromatisce wonja.
Łopjena
Łopjena su owalne a maja hrube, doprědka měrjene zubki.
Kćenja
Kćěje wot julija hač oktobra. Róžojte abo lila kćenja docpěwaja dołhosć wot 5 hač 7 mm a steja w jednej hač tři kćenjowej mutličce na kóncu stołpika. Keluch je runostajnje pjećzubaty.
Stejnišćo
Rosće na brjohach, hrjebjach, w sćinach, na mokrych łukach a łuhojtych łukach. Preferuje bazowe a wutkate, stuchło-humozne pódy na słónčnych hač połchłódkojtych stejnišćach.
20. februara
20. februara abo '''20. małeho róžka''' je 51. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 314 dnjow (315 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|Jan Blahoslav
Wysokaje
thumb|left
Wysokaje (do 1939 Wysokie Litewskie) je městačko w Brestskej oblasći w Běłoruskej, blisko pólskeje hranicy.
Leži při rěce Pulwa něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Bresta.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Rapla
thumb|left mini|Rapla 2021 Rapla (historiske němske mjeno – Rappel) je městačko w Estiskej. Je zarjadniske sydło wobwoda Raplamaa. Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Tallinna.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Oblasć Wolgograd
thumb|left|Stepowa krajina we Wolgogradskej oblasći
Oblasć Wolgograd ( Волгоградская область‎/Wolgogradskaja oblast) je oblasć w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w hórkatej stepowej krajinje při delnjej Wolze a srjedźnym Donje a mjezuje na wuchodźe z Kazachstanom. Jeje zarjadniske sydło a jeničke milionowe město je Wolgograd, něhdyši Stalingrad. Dalšej wulkoměsće stej Wolžskij (314.000 wobydlerjow) na tamnym, wuchodnym boku Wolgi a Kamyšin (119.000) na sewjeru oblasće.
W lěće měješe Oblasć Wolgograd  wobydlerjow. Z nich běchu 88,5 % Rusojo. Najwjetše mjeńšiny su kazachska (1,8 %), ukrainska (1,4 %) a armenska (1,1 %).
Runy sćěnowc
Runy sćěnowc (Parietaria officinalis, syn.: Parietaria erecta Mert. & W.D.J.Koch) je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow (Urticaceae).
Wopis
Runy sćěnowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 100 cm. Rostlina nima palne kosmy.
Kulojte stołpiki su zrunane a njerozhałuzowane.
Łopjena
Ćeńke, měnjate łopjena škleńcojće błyšća a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 (3-12) cm. Wone su cyłokromne, jejkojće-lancetojte, wótre, na woběmaj kónčkomaj wušene a při wuschnjenju transparentne bywaja.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Móliške, njenahladne, zelenojte kćenja steja w hustych kulowatych promjenjach, kotrež su w rozporach łopjenow. Štyri kćenjowe łopješka docpěwaja wulkosć wot něhdźe 1 mm.
Załhozdź
Załhozdź ( Załgozdź, tež Załgosć; ) je wjes a přisłušaca gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow a ma někak połdra tysac wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Załhozdźanski hród Wjetše města w bliskosći su Grabin 14nbsp;km zapadnje, Zły Komorow 18nbsp;km juhowuchodnje, Łuchow 24nbsp;km južnje, Lubnjow 48nbsp;km sewjernje a Choćebuz 52nbsp;km sewjerowuchodnje.
Nazran
thumb|left Nazran je ze 105.823 wobydlerjemi najwjetše město w ruskej republice Ingušetskej. Leži 1500 kilometrow južnje wot Moskwy pod Kawkazom a běše wot 1992 do 2002 stolica awtonomneje republiki. Nowa ingušetska stolica Magas je jenož štyri kilometry zdalena.
Runy sćěnowc
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Nazran
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1781 załožiło.
Rólny wroblacy jazyk
Rólny wroblacy jazyk (Thymelaea passerina) je rostlina ze swójby łyknowcowych rostlinow (Thymelaeaceae).
Jan Skala
mini|upright|Jan Skala (wokoło 1930)
Jan Skala (pseudonymy: Luboměr, Serbomił, Kukowski, Ahaswer, Jan Lipski; * 17. junija 1889 w Njebjelčicach, † 22. januara 1945 w Dziedzitzu, Delnja Šleska, tehdy Erbenfeld) bě serbski publicist a spisowaćel. W mjezywójnskim času angažowaše so w „Zwjazku narodnych mjeńšinow w Němskej“ za prawa njeněmskich ludow w němskim mócnarstwje.
Žiwjenje
mini|Ródny dom při Hłownej w Njebjelčicach Jan Skala bě syn skałarja a šwalče a wotrosće w Njebjelčicach. 1901 wopytowaše wón jenož chwilku katolsku tachantsku šulu w Budyšinje, dokelž njemóžachu jeho staršej šulski pjenjez dozapłaćić. Tohodla wuknješe wot 1902 w Kamjencu na keramikarja a dźěłaše po tym hač do 1916 na wšelakich městnach w zawodach chemiskeje a keramiskeje industrije. Připódla kubłaše so w kubłanskich towarstwach za dźěłaćerjow a pisaše artikle do socialdemokratiskich nowin. 1910 so prěni raz někotre z jeho serbskich basnjow wozjewichu; 1912 zastupi do Maćicy.
1919/20 bě Jan Skala redaktor Serbskeho Dźenika w Běłej Wodźe. Kónc lěta 1919 wobdźěli so při załoženju Łužiskeje ludoweje strony, kotraž měješe politiske zajimy Serbow zastupować. Strona bu 1924 do "Serbskeje ludoweje strony" přemjenowana. Při wólbach njezdoby pak ženje žane mandaty.
Tohorunja wobdźěli so Skala při załoženju Serbskeho Sokoła. 1921 dźěłaše Skala někotre měsacy při Serbskich Nowinach w Budyšinje. Tu zapřimny mjez druhim do publicistiskeho rozestajenja wo zawrjenju Serbskeho seminara ze strony Budyskeho tachantstwa. W samsnym lěće dósta městno při „Prager Presse“, oficielneje němskorěčneje nowiny čěskosłowakskeho knježerstwa. 1923 wozjewi w Budyšinje mału zběrku basnjow „Škrě. Zběrka z lubosće khwilow“.
Skala natwari 1925 redakciju časopisa „Kulturwille“ (wot 1926 „Kulturwehr“) a wodźeše jón jako hłowny redaktor hač do jeho zakazanja w lěće 1936. Bě to časopis „Zwjazka narodnych mjeńšinow w Němskej“.
W samsnym lěće zakazachu jemu nacisća tež kóždźičku žurnalistisku a spisowaćelsku dźěławosć. Skala wróći so do Budyšina a bu tam 1938 wot Gestapo zajaty a dźewjeć měsacow bjez wobskóržby w přepytowanskim jastwje w Drježdźanach zawrjeny. Po pušćenju dźěłaše wón we wšelakich Budyskich a Berlinskich zawodach.
1943 wopušći Berlin a přećahny do Erbenfelda w Delnjej Šleskej k přiwuznym swojeje žony. W bliskim městačku Namslau přistajichu jeho w elektrotechniskej firmje. Tam měješe kontakty k pólskim spjećowarjam.
Jako w januarje 1945 Čerwjena armeja do Erbenfelda zaćahny, witaše Skala wojakow jako wuswobodźerjow. Krótko na to zwadźi so ze sowjetskim wojakom, kotryž jeho zatřěli.
Počesćowanja
mini|upright|Pomnik Jana Skale w [[Namysłów|Namysłowje]]
W Njebjelčicach, Budyšinje a Kamjencu su dróhi po Janu Skale pomjenowane. W pólskim Namysłowje dopomni pomnik na njeho.
Twórby
Jan Skala wozjewi jenož mało swójskich knihow. Wjetšina swojich basnjow, nastawkow a artiklow publikowachu so w serbskich a němskich nowinach a w časopisu „Kulturwehr“.
Radeberg
Radeberg je wulke wokrjesne město na zapadźe sakskeho wokrjesa Budyšin a zdobom jeho třeće najwjetše město. Leži njedaloko krajneje stolicy Drježdźan při zapadnej kromje Łužiskich horow we wysokosći 250 metrow nad mórskej hładźinu. Radeberg ma něhdźe wosomnaće tysac wobydlerjow.
thumb|left|[[Katolska cyrkej w Radebergu]]
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Thimo miles de Radeberch je z lěta 1233.
Geografija
Přez Radeberg ćeče rěka Rědora.
Susodne gmejny su Wachow na sewjeru, Rědorjecy na sewjerowuchodźe, Warnoćicy na wuchodźe a Drježdźany na juhu a na zapadźe.
Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).
Prosta pólšica
Prosta pólšica je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow łaćonsce: Chenopodium urbicum, Chenopodiaceae).
Ryzy liščak
Ryzy liščak (Alopecurus aequalis) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wopis
Ryzy lišćak ma kochty, kotrež su nad srjedźišćom kryjaceje pluwizny zasunjene. Próškowe łopješka su běłojte, pozdźišo cyhelčerwjene.
Stejnišćo
Rosće w hrjebach a na hatnych kromach.
Pruhowy lykoris
Pruhowy lykoris (Lycoris radiata) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Petrokalis
Petrokalis (Petrocallis) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pólšćina
Pólšćina je zapadosłowjanska rěč. Wona je najbóle přiwuzna kašubšćinje, słowakšćinje, čěšćinje, hornjoserbšćinje a delnjoserbšćinje. Pólska rěč słuša k słowjanskim rěčam, do swójby indoeuropskich rěčow.
Pólsce rěči 50 mil. ludźi z toho w Pólskej wyše hač 39 mil.
Pólsce rěči so tež w Němskej, Litawskej, Běłoruskej, Zjednoćenych statach Ameriki, Ukrainskej a druhich krajach.
Prawopis
Pólšćina ma 3 časy a 7 padow, hlej tabulka:
Dale znaje pólska rěč jednotu, mnohotu, ale tež zbytki duala su zachowane.
Pismo
Pólske pismiki s diakritikami:
Narěče
thumb|Rěče a narěče srjedźo-wuchodnej Europy
W etniskej pólskej rěči so rozeznawaja:
Podstawowe dialekty pólskeje rěče su:
Poza tymi podstawowymi dialektami eksistuja tež měšane dialekty, wosebje na wróćo dóstawanych teritorijach.
Bugulma
Sydlišćo je so w lěće 1736 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Šwižna woka
Šwižna woka (Vicia parviflora) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).
Rokotnik
Rokotnik (Hippophaë) je ród ze swójby rokotnikowych rostlinow (Elaeagnaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kokorč
Kokorč (Corydalis) je ród ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae).