cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Majskij (Kabardino-Balkarska)
Leži pod Kawkazom něhdźe 45 kilometrow sewjerowuchodnje Nalčika a 12 kilometrow južnje Prochladneho.
Sydlišćo je so w lěće 1824 załožiło jako wjes Prišibskaja a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Handrij Lubjenski
Handrij Lubjenski ( Andreas Lubensky; * 11. apryla 1790 w Rachlowje pod Čornobohom, † 19. měrca 1840 w Budyšinje) bě serbski farar, serbowědnik a narodny prócowar.
Lubjenski narodźi so jako syn zahrodnika-hajnika a wopytowaše 1805–12 Budyski gymnazij. Wot 1812 do 1815 studowaše w Lipsku teologiju. Po zakónčenju studija dźěłaše najprjedy dwě lěće jaku wučer w Lipsku, po nawróće do Łužicy sta so z diakonom při Michałskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1827 do 1831 bě tam z fararjom. Wot 1831 hač do zažneje smjerće w lěće 1840 bě pastor primarius při Pětrowej cyrkwi.
Lubjenski płaći jako jedyn ze zbudźićelow serbskeho narodneho hibanja. Hižo jako gymnaziast zběraše serbske pěsnički, přisłowa a stare knihi. Hromadźe z Bjedrichom Adolfom Klinom wobnowi 1814 jako student Serbske prědarske towarstwo w Lipsku. Do nabožinskeho pismowstwa Serbow přinošowaše z nowowudaćom biblije (1821/23) a serbskich kěrlušow (1839). Wón měješe zwisk z wuznamnymi słowjanskimi prócowarjemi z wukraja, kaž z Dobrovským, Hanku, Šafaříkom, Palackým, Štúrom a Purkynjom.
Wobchował je so hornjoserbsko-němski rukopisny słownik z pjera Lubjenskeho.
Kolski zaliw
Kolski zaliw je 57 kilometrow dołhi fjord Barentsoweho morja na sewjernym přibrjoze połkupy Kola w europskej Ruskej. Je hač do sydom kilometrow šěroki a hač do 200 metrow hłuboki.
Při wuchodnym brjoze zaliwa ležitej měsće Murmansk a Sewjeromorsk.
Pětr
Pětr je serbske muske předmjeno, kotrež pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja „skalisko“ (πέτρος petros).
Tučnokorjenjawkowe rostliny
Tučnokorjenjawkowe rostliny (Dioscoreaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
Prěnjotne wozjewjenje swójbneho mjena so je w lěće 1810 přez Robert Brown w Prodromus Florae Novae Hollandiae, 294 přewjedował. Typusowy ród je Dioscorea L.. Za dołhi čas su słušeli jenož družiny, kotrež dźensa su do roda Dioscorea zarjadowane, k tutej swójbje; družiny někotrych něhdyšich rodow su z lěta 2000 do Dioscorea zarjadowane. Někotři awtorojo zarjadowachu tež Taccasem, kotrež předstaja swójsku swójbu Taccaceae. Rody něhdy samostatnych swójbow Avetraceae, Stenomeridaceae, Tamaceae, Tamnaceae a Trichopodaceae so nětko swójbje tučnokorjenjawkowych rostlinow přirjaduja.
Zboriw
thumb|left
Zboriw je městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Strypa w historiskej Galiciskej něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Ternopila. Přez Zboriw wjedźe železniska čara Lwów–Ternopil.
Njeftekumsk
Njeftekumsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1958 załožiło a ma wot lěta 1968 měšćanske prawa.
Lipšćanska uniwersita
Lipšćanska uniwersita ( Universität Leipzig, Alma mater lipsiensis)  je sakska uniwersita w Lipsku. Wona bu załožena 2. decembra 1409 a je tuž po Heidelbergskej druha najstarša uniwersita na dźensnišim teritoriju Němskeje. Wot 1953 do 1990 rěkaše wona Karla Marxowa uniwersita Lipsk.
Lipšćanska uniwersita je wot lěta 1951 stejišćo jeničkeho instituta za sorabistiku na swěće.
mini|left|[[Pječat Lipšćanskeje uniwersiće]]
W zymskim semestrje 2017/18 měješe uniwersita někak třiceći tysac studentow.
Wšědna akelaja
Wšědna akelaja (Aquilegia vulgaris) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjena su worjołčka, přećiwne zelo , módry zwónčk a zahrodne zwónčki. thumb|Aquilegia vulgaris
Wopis
Wšědna akelaja je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 40 hač do 80 cm.
Stołpik je zrunany a jara rozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena su měnjate, dwójce třiličbne a wobsteja z stołpikatych łopješkow. Wone su často módrozelene. Spódnje łopjena su dołho stołpikate, mjeztym hornje su sedźace.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Nygace kćenja su módrowioletne, rědko róžojte abo běłe. Wone wobsteja z pjeć wotstejacych a pjeć titkojtych, dołho wotrohatych łopješkow a docpěja dołhosć wot 3 hač 5 cm. Jich próškowe łopješka jenož mało wusahuja.
Płody
Płody su zrunane a pjećdźělne.
Njewa
Njewa ( Нева) je 74 kilometrow dołha rěka, kotraž běži wot Ladogaskeho jězora do Baltiskeho morja, při čimž přeběži Pětrohród.
Wšědna akelaja
Stejnišćo
Rosće w swětłych lisćowych lěsach, w kerčinach, na kromach žiwych płotow a na łukach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Njewa
thumb|left|Njewa před twjerdźiznu Pětra a Pawoła w Pětrohrodźe Hačrunjež je Njewa sama poměrnje krótka rěka, ma wulke rěčnišćo wot 281.000 kwadratnych kilometrow, ke kotremuž płaćitej tež rěčnišći najwjetšeju jězorow Europy, Ladogaskeho a Onjegaskeho jězora, kaž tež jeju přitokow, kaž na přikład Wolchowa. Tohodla ma z 2.500 m³/s wjetši přerězny přeběh wody hač Ryn.
Rěka wuběži pola Šlisselburga z Ladogaskeho jězora a wuliwa so w zapadźe Pětrohroda z deltu do Njewskeho zaliwa, dźěla Finskeho zaliwa a z tym Baltiskeho morja.
W Pětrohrodźe wjedźe wósom ćahawych mostow přez Njewu, kotrež su w nocy wot dwěmaj do pjećich wočinjene, tak zo njejsu wěste měšćanske dźěle w tym času mjez sobu zwjazane.
Njewa je dźěl syće ruskich wódnych pućow a přez wšelakore kanale a jězory zwjazana z Běłym, Kaspiskim a Čornym morjom. Z tym hraje wulku rólu jako zwisk cyłeje europskeje Ruskeje z Baltiskim rumom a Atlantiskim oceanom.
Olaine
thumb|left Olaine (historiske němske mjeno – Olai; do 1919 rusce Олай/Olaj) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Olaiskeho wobwoda.
Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Rigi.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1819 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Kypuče
Kypuče (do 1923 – Новоекатериновка/ Nowojekaterinowka; 1923 – 2016 Аpтемiвськ/ Artemiwsk; w Luhanskej republice – Artemiwsk) je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 125 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1910 jako wjes Nowojekaterinowka załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Artemiwsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Max Jason Mai
Max Jason Mai (powšitkownje znaty jako Miro Šmajda, * 27. nowembra 1988 w Košicach) je słowakski spěwar a spěwydźěłar.
Kózle
Kózle je mjeno wjacorych sydlišćow w Delnjej Łužicy:
Brunow
Brunow ( Brauna) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej. Do lěta 1994 bě samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Rohrbach, Petershain (wot 1957), Lubnjow (wot 1968) a Šwobicy (wot 1972) a wot 1994 do 2018 po wobydlerstwje třeći najwjetši dźěl gmejny Schönteichen.
Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Brunowe a bě hižo w lěće 1284 knježe sydło.
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 17 wot cyłkownje 366 Brunowčanow serbsce (5 %).
Wšědna opuntija
Wšědna opuntija je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow (łaćonsce: Opuntia vulgaris, Cactaceae).
The Doors
The Doors běchu US-ameriska rockowa hudźbna skupina z Los Angeles, kotraž eksistowaše mjez 1965 a 1973.
Pamplmuza
mini|Pampelmuza Pamplmuza je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Zahor
Zahor ( Berge) je wjesny dźěl gmejny Budestecy w Sakskej.
Geografija
Zahor leži juhowuchodnje Budyšina při dróze z Budestec do Hornjeje Hórki we Łužiskich horach. Wjeska leži při sewjerowuchodnej skłoninje 384 m wysokeje Słónčneje Hory nad dolinje Sprjewje. na zapadźe přesaha 447,4 m wysoki Mnišonc Zahor.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Dźělinach, W Dolinach, W Liwinach.
Stawizny
Prěni króć naspomni so wjeska w lěće 1374 jako Bergk a 1486 jako Perig. Hač do lěta 1486 přisłušeše wjeska najprjedy k ležownosćam w Jiłocach a po tym ke klóštrej Marijina hwězda. Zahor so 1936 do Budestec zagmejnowaše.
Wosobiny
W Zahorju so 1822 serbski komponist Korla Awgust Kocor narodźi. Před jeho ródnym domom dopomina 22. septembra 1929 poswjećeny pomnik na njeho. W lěće 1912 narodźi so nakładnistwowy lektor a serbski spisowaćel Albert Wawrik w Zahorju, hdźež 1988 tež zemrě.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Zahorja (2019)
20. měrca
20. měrca abo '''20. nalětnika''' je 79. dźeń gregorianiskeje protyki (80. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 286 dnjow hač do kónca lěta.
Angola
Angola je stat w juhozapadnym dźělu Afriki. Leži při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Republiku Kongo a Demokratiskej Republiku Kongo w sewjeru, we wuchodźe ze Sambiju a w juhu z Namibiju. Stolica Luanda namaka so při brjoze Atlantika w sewjerozapadźe kraja a ma něhdźe 5 milionow wobydlerjow.
Geografia
Najwyše městno je Morro Môco (2 620 m nad normalnej nulu).
Města
Najwjetše města su :
Prowincy
Angola zestaji so ze slědowacych 18 prowincow:
Podporožje
thumb|left
Jill-Francis Ketlicojc
Jill-Francis Ketlicojc ( Jill-Francis Käthlitz, pseudonym Źilka; * 1991) je delnjoserbska spisowaćelka, basnica a redaktorka Noweho Casnika.
Podporožje
Podporožje je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći, 260 kilometrow sewjerowuchodnje Pětrohróda při rěce Swir. Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1563 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Jill-Francis Ketlicojc
Jill-Francis Ketlicojc pisa basnje a powědančka, kotrež su wozjewjene w Rozhledźe, Nowym Casniku, Serbskej šuli, Płomjenju a Pratyji.
Kwětanecy při jězoru
Kwětanecy při jězoru ( Quitzdorf am See) su gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 154 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 1.300 wobydlerjow. Gmejna bu pomjenowana po wsy ze samsnym mjenom, kotraž Kwětanečanskeho spjateho jězora dla hižo njeeksistuje.
Gmejnskej dźělej Hóršow a Hóznica słušatej oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Makinsk
Makinsk ( a ) je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Bulandinskeho rajona.
Leži něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Astany a něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje města Kokšetau.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1928 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.
Słónčnica (ród)
thumb|Kćenjowy košik [[topinambura (Helianthus tuberosus)]] thumb|Horni wurostkowy dźěl [[topinambura (Helianthus tuberosus)]]
Słónčnica (Helianthus) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae).
Najwažnišej družinje stej słónčnica (Helianthus annuus) a topinambur (Helianthus tuberosus), kotrejž so w Europje jako kulturnej rostlinje plahujetej.
Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne rostliny, kotrež su na ameriskim kontinenće domjace. Rostliny su zwjetša kosmate.
Stołpiki su dołhe a hrube.
Kosmate łopjena su zwjetša lěpjate, cyłokromne abo zubate.
Systematika
W rodźe słónčnicow (Helianthus) je něhdźe 52 hač 67 družinow:
Čkalowsk (oblasć Nižny Nowgorod)
thumb|left Čkalowsk je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 12. lětstotku jako wjes Wasiljewa Sloboda a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Nartkala
thumb|left Nartkala (, ; do 1967 – Dokšukino/ , ) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej.
Leži pod Kawkazom něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Nalčika.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1913 załožiło jako wjes Dokšukino a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.
Nowoaleksandrowsk
Nowoaleksandrowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1804 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
David Shulist
David Shulist (* 14. oktobra 1951 we Wilno w kanadiskej prowincy Ontario) je politikar organizacije kašubskeje mjenšiny w Kanadiskej. Shulist je šef gmejny Madawaska Valley.
Čemjerca
Čemjerca (Helleborus) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Radviliškis
thumb|left
Leži něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje wot města Šiauliai a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a dósta 1710 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897 – 17 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
W měsće nadeńdźe so najwjetše tworowe dwórnišćo cyłeho Baltikuma, kotrež leži při křižowanišću wažnych čarow z Litawskeje a Letiskeje.
Pěskowa rězna
Pěskowa rězna (Carex arenaria) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Pěskowa rězna je rostlina z podzemskimi wotnožkami, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač do 40 cm.
Łopjena
Łopjena su proste a rynojte. Wone docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 4 mm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kwětnistwo docpěwa dołhosć wot 4 hač do 6 cm a wobsteji ze 6 do 16 kłóskow. Delnje su žónske, mjeztym zo hornje su muske a srjedźne su na spódku žónske a na kónčku muske.
Płody
Płodowe hadźicy su žołtojte, křideškate a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 5 mm.
Stejnišćo
Rosće na nawěwowym pěsku a w suchich chójnowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je na pobrjohach Europy rozšěrjena.
Arditi (hudźbna skupina)
Arditi je šwedska hudźbna skupina.
Schönau-Berzdorf
Schönau-Berzdorf (oficielnje Schönau-Berzdorf a. d. Eigen) je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 220 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1.600 wobydlerjow.
Čemjerca
Wuběrk družinow
družiny:15-25
Schönau-Berzdorf
thumb|left|Rozhladna wěža (Neuberzdorfer Höhe)
1724
1724 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Schönau-Berzdorf
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Tučnokorjenjawka
Tučnokorjenjawka (Dioscorea) je ród ze swójby tučnokorjenjawkowych rostlinow (Dioscoreaceae).
Synonymy
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Thailandski zaliw
thumb|Thailandski zaliw na karće regiona Thailandski zaliw je zaliw Juhochinskeho morja a słuša tuž k Ćichemu oceanej. Mjezuje z Thailandskej, Kambodźu a z Vietnamom. Ma přestrjeń něhdźe 320 000 km² a maksimalnu hłubokosć někak 80 metrow.
Syrenie Stawy
Syrenie Stawy (něhdyši Park Arendta ) je mjeno skupiny słódkowódnych jězorow w Lěsnym Arkońskim Parku w pólskim měsće Šćećinje, něhdźe tři kilometry wot měšćanskeho centruma. Wodu jemu zastaruje rěčka Osówka. Syrenie Stawy leža blisko kupanskeho městna Arkonka. Přepytowanje bakterijow z wody pokaza, zo su Syrenie Stawy jara brudne, dokelž so tu wotwody wuliwaja.
20. decembra
20. decembra abo '''20. hodownika''' je 354. dźeń gregorianiskeje protyki (355. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće jednaće dnjow hač do kónca lěta.
19. lětstotk
thumb|120px|Ferdinand Buisson (* 1841)
20. lětstotk
thumb|120px|Anita Augspurg († 1943) thumb|120px|John Steinbeck († 1968) thumb|120px|Arthur Rubinstein († 1982)
Błyšćak
Błyšćak (wulki přebłyšćowak) je mjetel (łaćonsce: Apatura iris).
Prawy kuklik
Prawy kuklik (Geum urbanum) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Dalše serbske ludowe mjena su sadnik, zadnik , sadnica a kuknik.
Wopis
Prawy kuklik je trajne zelo, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 cm (wot 30 hač do 120 cm).
Korjenje wobsahuja gein.
Rozrosćeny stołpik njese jara čumpate kwětnistwo.
Łopjena na stołpiku su třidźělne.
Wón kćěje wot meje hač do oktobra. Kćenjowa hłójčka je ćělčkojta. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 2 cm.
Stejnišćo
Wón rosće w włóžnych lisćowych a měsanych lěsach, na žiwych płotach, we smjećišćach a na murjach.
Rozšěrjenje
Prawy kuklik je w nimale cyłej Europje rozšěrjeny.
Hamilton
Hamilton ma rozdźělne woznamy:
w Zjednoćenych statach:
Pomeranča
Pomeranča (Citrus × aurantium) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Lisćina rěkow w Europje
Najdlěše rěki w Europje
miniatur|[[Europa|Europske přitočnišća a hłowne wodowe rozwody]] Najdlěše do morja abo kónčneho jězora běžace rěki w Europje su:
Najdlěše přitoki w Europje
Najdlěše europske rěki, kotrež njewuliwaja so do morja, ale do druheje rěki:
Bad Cat
Bad Cat ( Kötü Kedi Şerafettin) je turkowski animaciski film z lěta 2016 pod režiju Mehmeta Kurtuluşa a Ayşe Ünal, kotryž pokazowaše so wot 5. meje 2016 w němskich kinach. Zakład filma bě turkowska comicowa serija ze samsnym mjenom.
Nowopawlowsk
Nowopawlowsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
21. měrca
21. měrca abo '''21. nalětnika''' je 80. dźeń gregorianiskeje protyki (81. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 285 dnjow hač do kónca lěta. Na sewjernej połkupje započnje so na tutym dnju astronomiski nalětnik.
Podawki
mini|Wrota Dachauskeho koncentraciskeho lěhwa z napismom „Arbeit macht frei“
Paul McCartney
thumb|Paul McCartney w lěće 2010 Paul McCartney (* 18. junija 1942 w Liverpoolu) je britiski rockowy hudźbnik, spěwar, basist a komponist, kotryž hraješe mjez 1960 a 1970 pola skupiny The Beatles, kotruž bě sobu załožił. Po rozpušćenju skupiny započa wuspěšnu solowu karjeru.
Brjanka
thumb|left
Brjanka je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 45 kilometrow zapadnje Luhanska.
Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1696 jako wjes Nowojekaterinowka załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Brjanka k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Akkol
Akkol (1887 – 1997 Алексеевка/ Aleksejewka) je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Akkolskeho rajona.
Leži něhdźe 110 kilometrow sewjernje stolicy Astany a něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje města Kokšetau.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1887 jako wjes Aleksejewka załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Lubnjow (wjes)
Lubnjow ( Liebenau) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej. Hižo wot lěta 1968 bě z wjesnym dźělom Brunowa a potom wot 1994 do 2018 gmejnski dźěl Schönteichena.
Wjeska leži zapadnje Kamjenskeho nutřkowneho města při Šwobičanskej wodźe.
Naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Liebenowe a bě hižo 1261 z knježim sydłom.
Šližik
thumb|Šližik
Šližik (abo tež Šliž; łać. Lepisma saccharina) je mały, na swětło čućiwy a tohodla w nocy aktiwny překasanc. Budźe hač 1 cm dołhi a je wosebje w ćopłej, włóžnej wokolnosći žiwy, potajkim n.př. w kupjelnjach abo kuchnjach. Šližiki žeru mjez druhim plěsniwcy a roztoče, tuž poprawom njejsu škódniki. Přirodny njepřećel šližikow je wuchač.
Figowa opuntija
Figowa opuntija (Opuntia ficus-indica) je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je figowy kaktus.
Kopyčynci
thumb|left
Kopyčynci su městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leža při rěce Nilčawka w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Ternopila.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1349 a ma wot lěta 1564 měšćanske prawa. Do 1772 kaž tež mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje. Za čas němskeho wobsadźenja w Druhej swětowej wójnje wobsteješe ghetto w Kopyčyncach.
Pochowa rězna
Pochowa rězna (Carex heleonastes, syn. C. glareosa) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Jurij Kubaš-Worklečan
Jurij Kubaš-Worklečan (* 15. měrca 1902 we Worklecach; † 7. decembra 1983) bě serbski wučer, awtor wučbnicow a spisowaćel, wosebje dźěcacych knihow.
Narodźi so jako syn skałarja we Worklecach, hdźež wopytowaše wot 1908 do 1915 ludowu šulu. Wot 1915 do 1924 bě šuler Tachantskeje šule a wučerskeho seminara w Budyšinje. Po zakónčenju seminara dźěłaše jako wučer, na přikład w Radworju. Wottam bu w lěće 1937 hromadźe z Michałom Nawku a Hańžu Welsec wot nacionalsocialistow do zapadneje Sakskeje přesadźeny. Po Druhej swětowej wójnje so do Łužicy nawróći a skutkowaše jako docent při Serbskim wučerskim wustawje.
Dźiwi drapalc
Wopis
Dźiwi drapalc je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 70 hač 200 cm.
Stołpik je kałaty.
Łopjena
Łopjena ma často kałate srjedźne nerwy. Spódnje łopjena docpěwaja dołhosć wot 30 hač do 40 cm a su krótkostołpikate, jejkojte, zwjetša njerozdźělne, zubate, wutworja rozetu a ze spočatkom kćěwa wuschnu. Stołpikowe łopjena su lancetojte, zubate abo cyłokromne, přećiwostejne a na spódku w formje titki zarosćene.
Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Štyrikónčkowe, lila kćenja steja w hustych, (dołhojće)jejkojtych, walcojtych, kehelojtych abo cylindrojtych hłójčkach z dołhosću wot 3 hač 8 cm. Njesu dołhe, wobłukate, kałace přikrywne łopješka w dwěmaj rjadomaj a seršćate pluwowe nošne łopješka, kotrež su dlěše hač kćenja a hišće dołho po kćěwje zawostanu. Króna je štyrikónčna. Jeje rołka docpěwa dołhosć wot něhdźe 1 cm. Keluch je štyrihranity. Kćenja so w rynčce wokoło hłójčki puknu.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na pućach, nasypach, brjohach a pustych płoninach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, juhozapadnej Aziji, sewjernej Americe a na Kanariskich kupach rozšěrjena.
Gröditz (Mišno)
Gröditz je sakske městačko w Mišnjanskim wokrjesu, kotrež leži při braniborskej hranicy w Rědorinej nižinje mjez Ryzawu a Wikowom.
K městu słušeja nimo jadroweho města samoho tež gmejnske dźěle Nauwalde, Nieska, Reppis, Spansberg a Schweinfurth.
Stawizny
Gröditz naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1363, bu pak najskerje hižo w 12. lětstotku załoženy. Mjeno je – kaž pola łužiskeho Hrodźišća – wotwodźenka staroserbskeho słowa grod.
W lěće 1836 běše Gröditz hišće mała wjeska w formje pućowca z jenož 150 wobydlerjemi, kotraž wuwiwaše so hakle po wotewrjenju železniskeje čary Cytań–Wikow a po załoženju woclownje.
Dnja 5. oktobra 1967 dósta Gröditz status města. 1. oktobra 1928 bu susodna wjeska Reppis zagmejnowana. W lěće 2013 slědowa zagmejnowanje susodneje gmejny Nauwalde.
Kubłanje
W měsće su dwě šuli a štyri pěstowarnje.
Wobchad
Přez město wjedźe zwjazkowa dróha 169 z Kamjenicy přez Ryzawu, Gröditz, Wikow a Zły Komorow do Choćebuza.
Tytuvėnai
thumb|left|Marijina cyrkej a klóšter Bernhardinow
Frankenthal
thumb|left|Frankenthal thumb|left|Frankenthalska cyrkej
Šachunja
Sydlišćo je so w lěće 1921 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.
Jurij Wuješ
Jurij Wuješ (pseudonym Mandawski; Georg Wujesch; * 15. januara 1905 w Njebjelčicach, † 22. decembra 1968 w Budyšinje) bě serbski wučer, basnik, redaktor a dźiwadźelnik.
Frankenthal
Frankenthal je sakska gmejna w Budyskim wokrjesu a najmjeńša gmejna tohole wokrjesa. Leži wokoło pjeć kilometrow zapadnje wulkeho wokrjesneho města Biskopic na zapadnej kromje Hornjeje Łužicy a přisłuša zarjadniskemu zwjazkej Großharthau.
Tytuvėnai
Leži něhdźe 45 kilometrow južnje města Šiauliai a něhdźe 20 kilometrow wuchodnje města Kelmė.
Jurij Wuješ
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a młynka w Njebjelčicach a wopytowaše wot 1919 do 1926 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1926 do 1929 běše z wučerjom w Chrósćicach a wot 1929 do 1940 w ródnych Njebjelčicach. Mjez 1940 a 1945 słužeše jako němski wojak w Druhej swětowej wójnje. Po załoženju Serbskeho gymnazija w Čěskej Lipje skutkowaše tam a pozdźišo hač do lěta 1949 we Warnoćicach.
Wot 1949 do 1954 běše Wuješ šefredaktor Noweje doby a wot 1954 do 1958 šeflektor Ludoweho nakładnistwa Domowina. W lěće 1958 přiwobroći so dźiwadłu a skutkowaše hač do lěta 1963 jako intendant tehdy hišće samostatneho Serbskeho ludoweho dźiwadła kaž tež po jeho zjednoćenju z měšćanskim dźiwadłom hač do swojeje smjerće jako naměstnik intendanta a šefdramaturg w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle.
Frankenthal
Najwyši kopc na gmejnskej přestrjeni je 335 m wysoki Pfarrberg njedaloko wjesneho srjedźišća. Tam so w lěće 1783 sadźena Farska lipa namaka. Blisko Frankenthala wužórli so Čorna Rědora, najwjetši přitok Rědory. Přez wjesku běži nimo toho rěčka Gruna.
Tytuvėnai
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Jurij Wuješ
mini|upright|Narowny kamjeń Jurja Wuješa na Budyskim [[Mikławšk (Budyšin)|Mikławšku]] W młodych lětach bě Jurij Wuješ angažowany w studentskim a sokołskim hibanju. 1948 zastupi do Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje a bě čłon Centralneho akciskeho wuběrka Serbow w ČSR. W samsnym lěće wusyłachu so jeho basnje prěni raz w serbskej połhodźince Praskeho rozhłosa, dalše so ćišćachu w Našim puću, časopisu serbskich šulerjow a wučerjow w Čěskosłowakskej. 1958 wuńdźe zběrka basnjow Hdyž rěči wutroba. Jako powědančkar wozjewi Wuješ awtobiografiske skicy a wěnowaše so tež politiskim a towaršnostnym změnam na serbskej wsy z jasneje politiskeje perspektiwy. W samsnym zmysle přełoži 1954 awtobiografisku knihu sakskeho politikarja Otto Buchwitz pod titulom 50 lět funkcionar němskeho dźěłaćerskeho hibanja.
Tytuvėnai
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło. W 17. lětstotku załoži so tule klóšter Bernhardinow, kotryž je hač do dźensnišeho zdźeržany, jako klóšter pak hižo njewobsteji.
Frankenthal
Stawizny
Sydlišćo pochadźa z časa němskeho wobsydlowanja tutoho teritorija, štož je hač do dźensnišeho spóznajomne we wjesnym mjenje („Frankenthal“ = dolina Frankow). Prěnje historiske naspomnjenje jako Vrankental, Frankintal abo Vrankendale je z lěta 1241.
Jurij Wuješ
Za serbske jewišćo přełožowaše twórby ze swětoweje dramatiki a skutkowaše zdobom sam jako hrajer.
Lisćina narodnych parkow w Estiskej
W Estiskej zarjadowachu šěsć narodnych parkow. Přirodoškit w Estiskej započa so 1910 z ptačkowym škitnym pasmom na kupje Vaika (dźensa dźěl narodneho parka Vilsandi). Přirodoškitny zakoń bu 1935 za čas prěnjeje njewotwisnosće schwaleny. Za čas sowjetskeho wobsadźenja 1971 bu w Estiskej prěni narodny park cyłeho Sowjetskeho zwjazka wuwołany. Po tym zo bě Estiska swoju njewotwisnosć zaso docpěła, bu zakoń změnjeny a pjeć nowych parkow załoženych.
Olaf Rose
thumb|upright|Olaf Rose, 2017 Olaf Rose (* 1958 w Arnsbergu) je němski stawiznar, awtor w prawicarskim spektrumje a komunalny politikar Nacionalnodemokratiskeje strony Němskeje (NPD), kiž běše w lěće 2012 jeje kandidat při wólbach němskeho zwjazkoweho prezidenta.
Frankenthal
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Přibuzk
Přibuzk ( Klein Priebus) je sydlišćo we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słuša wjes ke gmejnje Krušwica.
Geografija
mini|left|upright|Přibuzk, Podroždź a Přibuz na pruskej karće z lěta 1823 Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej, napřećo pólskej wsy Bucze. Sewjerozapadnje wsy leži Podroždź a na juhowuchod Steinbach.
Stawizny
Wjeska naspomni so w lěće 1382 prěni raz pisomnje w Zhorjelskej sudniskej knize jako minore Prebuschin. Dalše naspomnjenje jako Pribeßgen pochadźa z lěta 1521. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Mužakowske stawowe knjejstwo.
Hač do lěta 1994 běše Přibuzk samostatna gmejna, wot 1950 z gmejnskimi dźěłomaj Podroždź a Wjertko.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Černika rěčeše w Přibuzku srjedź 1950tych lět wot cyłkownje 465 wobydlerjow hišće jedyn jenički serbsce. W Mukowej statistice so wjes scyła njejewi, dokelž ležeše hižo we 1880tych lětach zwonka serbskeho rěčneho ruma. Cyrkwinsce słušeše wjes hač do lěta 1666 do Přibuza a potom do Podroždźanskeje wosady.
Terek (město)
thumb|left Terek (, ; do 1920 – Murtazowo/ , ) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej.
Leži pod Kawkazom něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Nalčika.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1876 załožiło jako wjes Murtazowo a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Pāvilosta
thumb|left|Muzej Pāvilosta (historiske němske mjeno – Paulshafen) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Pāvilostskeho wobwoda.
Leži při Baltiskim morju něhdźe 180 kilometrow zapadnje Rigi a něhdźe 40 kilometrow sewjernje wot města Liepāja.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Žmórc
Žmórc abo Šmórc je 410,5 metrow wysoka hora, kotraž słuša k sewjernemu hórskemu rjećazej Łužiskich horow a leži njedaloko Budyšina.
Połoženje
Susodnej horje stej tróšku wyši Lubin w zapadźe a niši Lubjenc w sewjerowuchodźe. W juhowuchodźe přizamknje so Čornobóski rjećaz. Pod Žmórcom leža wsy Bónjecy w sewjerozapadźe, Lubjenc w sewjeru, Splósk we wuchodźe, Chójnica w juhowuchodźe a Chójnička kaž tež Kózły w juhu. Wjeršk namaka so na teritoriju Budestečanskeje gmejny.
Mjeno
Mjeno hory pochadźa wot serbskeho słowa šmrěk (regionalnje tež šmrjok).
Stawizny
mini|left|Digitalny model Žmórca z derje spóznajomnym nasypom Na Žmórcu nadeńdźe so kamjentny, dwójny kołojty nasyp ze zornowcowych blokow, kotrehož twarcy znaći njejsu. Nutřkowny nasyp ma přeměr wot 60 do 90 metrow a wysokosć wot hač do 3 metrow. Wonkowny nasyp měri wokoło 170 metrow w přeměrje. W srjedźišću nutřkowneho koła namaka so kumštnje wuhrjebana jama, kotraž so jako rubježna jama mjenuje. Po powědkach bě hród na wjeršku něhdy přez tajny tunl z Budyskim starym městom zwjazany.
Při wurywanju w lětach 1904–06 namaka Richard Needon tam mjez druhim železowu žahlinu, wuhlo, powostanki małych škrěwakow a keramiku. Cyły kompleks je husće zarosćeny a steji wot lěta 1971 jako zemski pomnik pod škitom.
W lěće 1584 kupi město Budyšin wjesku Lubjenc hromadźe ze Žmórcom jako narunanje za zhubjeny Lubin a wužiwa hórski lěs wot tutoho časa jako hajniski rewěr.
Kabinet Milbradt II
Kabinet Milbradt II bě wot 11. nowembra 2004 hač do 17. junija 2008 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w štwórtej legislaturnej periodźe po znowazałoženju zwjazkoweho kraja. Po zhubjenju absolutneje wjetšiny při wólbach w oktobrje 2004 stwori ministerski prezident Georg Milbradt (CDU) nowe knježerstwo hromadźe ze SPD. Z wotstupom Milbradta dnja 27. meje 2008 a přewzaće zastojnstwa přez Stanisława Tilicha so jeho słužbna doba dočasa skónči.
22. měrca
22. měrca abo '''22. nalětnika''' je 81. dźeń gregorianiskeje protyki (82. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 284 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|[[Jan Kilian]]
Drapalcowe rostliny
Drapalcowe rostliny (Dipsacaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Mórska słonjel
Mórska słonjel (Ruppia maritima) je rostlina ze swójby słonjelowych rostlinow (Ruppiaceae).
Wopis
Mórska słonjel je so podnurjace rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 15 hač 40 cm.
Stołpiki su nitkojte a na kolenkach korjenja.
Łopjena su dwurynčkowe, 1 mm šěroke.
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su njenapadne, nimaja kćenjowu wobalku a steja w dwukćenjowej kłosy.
Stejnišćo
Rosće w pobrjóžnych wodźiznach w słabje słonej wodźe a w słonych nutřkownych wodźiznach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Kutná Hora
Kutná Hora ( Kuttenberg) je wokrjesne město w Čěskej republice. Ma někak jedynadwaceći tysac wobydlerjow.
Město je so w 11. lětstotku załožiło jako sydlišćo hórnikow a wuwiwaše so kónc 13. lětstotka k jednomu z najwuznamnišich a najbohatšich městow w Čechach. Dźensa słuša stare město Kutneje Hory k swětowemu herbstwu UNESCO.
Lubin (hora)
Lubin ( abo Drohmberg, Thronberg, Traumberg) je 429 metrow wysoka hora we Łužiskich horach Budyskeho wokrjesa. Wón twori „róžkowy stołp“ Čornobóskeho rjećaza a leži někak šěsć kilometrow juhozapadnje Budyšina; sewjerowuchodnje Budestec, wuchodnje Rašowa, juhowuchodnje Bělšec a Lubjenca, južnje Bónjec a sewjerozapadnje Kózłow. Najbliša susodna hora je Žmórc we wuchodźe.
Po powědkach je sydom serbskich kralow na horje pochowane a čaka tam hač k dnjej, na kotrymž serbski lud jich na pomoc woła.
Tangelo
Tangelo (Citrus x tangelo) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae). Družina je hybrid z mandariny (Citrus reticulata) a grapefruita (Citrus x paradisi).
Wopis
Tangelo je přecozeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 6 hač do 9 m a šěrokosć wot hač do 3 m.
Chołm
Chołm ( Kollm) je cyrkwinska wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Je zarjadniske sydło gmejny Kwětanecy při jězoru a leži 165 m nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe 270 wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kolme je z lěta 1396.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 401 wobydlerjow, mjez nimi 200 Serbow (50 %). W cyłej Chołmjanskej wosadźe chodźachu tehdy hišće 80 wosadnych k serbskej a 433 k němskej spowědźi.
Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1 %.
Wusmuž
Wusmuž je serbska hudźbna skupina, kotraž hraje wšelakore stile, předewšěm rock, pop, ska a reggae. Wona wobsteji z hudźbnikow Marko Njek, Marek Rjelka, Florian Jurenc, Beno Šołta a Jan Čórlich a załoži so w lěće 2004 na póstnicy w tehdyšej „Bjesadźe“ w Budyskim Serbskim domje.
W dźesać lětach su spisali tójšto swójskich serbskich spěwow, wot kotrychž je Z tobu najpopularniši na swjedźenjach. 2013 su z podpěru Załožby za serbski lud prěnju tačel produkowali a wudali.
Hoberski kaktus
Hoberski kaktus je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow (łaćonsce: Cerceus giganteus, Cactaceae).
Bokowo-Chrustalne
thumb|left
Bokowo-Chrustalne (do 2016 – Вахрушеве/ Wachrušewe; w Luhanskej republice – Wachrušewe) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži při rěce Mius něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Wachrušewe k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Zwahr
Zwahr je (němske) swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
Jesil
thumb|left Jesil je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Jesilskeho rajona.
Leži při rěce Išim, něhdźe 360 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Astany a něhdźe 250 kilometrow juhozapadnje města Kokšetau.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Bjedrich II. (Pruska)
miniatur|Bjedrich II. w lěće 1763, wudźěłany přez [[Johann Georg Ziesenis|Johanna Georga Ziesenisa]]
Baryš
Baryš je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Uljanowskej oblasći. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Bjedrich II. (Pruska)
Šleske wójny, kotrež Bjedrich přećiwo Rakuskej wodźi, předstaja spočatk Němskeho dualizma. Wuspěch Bjedricha w poslednjej tutych wójnow, Sydomlětnej wot 1756 do 1763, dowjedźe k doskónčnemu připóznaću Pruskeje jako pjata wulkomóc w europskej Pentarchiji pódla Francoskeje, Wulkeje Britaniskeje, Rakuskeje a Ruskeje.
Bjedricha maja za reprezentanta rozswětleneho absolutizma. Wón sam so jako „prěni słužownik stata“ woznamjenješe.
Bjedrichowe přimjeno Stary Fryca so w někotrych serbskich prajidmach wotbłyšćowa:
Pisanc
Pisanc (Cerura vinula) je nócna mjetel.
Brunčak
Brunčak (Sphinx ligustri) je nócna mjetel ze swójby frunčakow (Sphingidae).
thumb|left|180px|husańca (Sphinx ligustri)
<br style="clear:left;" />
Žórła
<br style="clear:both;" />
Joachim Gauck
mini|upright|Joachim Gauck, 2012 [[Dataja:Joachim Gaucks signature.svg|frameless|upright|Podpismo Joachima Gaucka]]
Dnja 11. měrca 2016 wopyta Gauck město Budyšin.
Přibrjóžna słonjel
Přibrjóžna słonjel (Ruppia cirrhosa) je rostlina ze swójby słonjelowych rostlinow (Ruppiaceae).
Kózle (Drjowk)
Kózle ( Casel) je delnjołužiska cyrkwinska wjes we wokrjesu Sprjewja-Nysa z 340 wobydlerjemi, kotraž słuša wot lěta 2001 k městu Drjowk. Leži při juhowuchodnym brjoze Grabicańskeho jězora, něhdyšeje brunicoweje jamy, něhdźe sydom kilometrow sewjerozapadnje Drjowka a wósom kilometrow sewjerowuchodnje Stareje Darbnje. Ke Kózlemu słušatej gmejnski dźěl Njamorojce (Illmersdorf) a sydlišćo Chórice (Göritz).
W Kózlom pěstuje so kóžde lěto w juniju Janske jěchanje jako lětstotki stary serbski nałožk.
Geografija
Susodne wsy su Brodkojce na sewjeru, Njamorojce na wuchodźe, Maliń a Chórice na juhu kaž tež Rědoŕ na zapadźe. Přez wjes wjedźe krajna dróha L 52.
Stawizny
Cyrkej je so jako Marijina kapałka w 13. lětstotku natwariła. Hač do lěta 1830 wotměwachu so w Kózlom Bože słužby w delnjoserbskej rěči. Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow so połsta lět pozdźišo, srjedź 1880tych lět, we wsy hižo serbsce njerěčeše.
Swjetlograd
thumb|left Swjetlograd je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1786 jako wjes Pjetrowskoje załožiło a ma wot lěta 1800 měšćanske prawa.
Kremenec
thumb|left|Napohlad nutřkowneho města
Kremenec je město w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Irwa w historiskej Galiciskej něhdźe 70 kilometrow sewjernje Ternopila.
Ritopek
Ritopek (Serbisce kyrilisce: Ритопек) je městny dźěl města Běłohróda, kotryž słuša k městnej gmejnje Grocka.
Kremenec
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1064 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1431 měšćanske prawa. Nad městom nadeńdźe so rozwalina srjedźowěkowskeho hrodu, kotryž njezamóžachu Mongolojo w lěće 1241 dobyć. Wot 1382 do 1569 bě Kremenec z dźělom Litawskeho wulkowjerchowstwa a potom hač do lěta 1795 dźěl Pólsko-Litawskeje. Po třećim dźělenju Pólskeje přeńdźe pod ruske knjejstwo a mjez 1918 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje.
Kralowna nocy
Kralowna nocy je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow (łaćonsce: Cerceus grandiflorus, Cactaceae).
Wólby do sakskeho krajneho sejma 2014
Wuslědk
mini|Dobyćerjo direktnych mandatow we wólbnych wokrjesach Křesćansko-demokratiska unija (CDU) z načolnym kandidatom a amtěrowacym ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom dósta z 39,4 % najwjetši podźěl lisćinowych hłosow a zdoby tež nimale wšitke direktne mandaty we wólbnych wokrjesach. Jeničke wuwzaće bě wólbny wokrjes Lipsk 2, hdźež bě kandidatka Lěwicy wuspěšna. Lěwica bě z 18,9 % na druhim a SPD z 12,4 % na třećim městnje. Lěto do toho załožena AfD zaćahny z 9,7 % k prěnjemu razej do krajneho sejma. Zeleni dóstachu 5,7 %, mjeztym zo so prawicarskej NPD z 4,9 % njeporadźi, w sejmje wostać. Tež FDP, kotraž bě hač dotal hromadźe z CDU w čorno-žołtej koaliciji knježiła, dyrbješe krajny sejm wopušćić a zhubi z tym jeje poslednje wobdźělenje w jednym krajnym knježerstwje a tuž tež wliw w zwjazkowej radźe.
Užventis
thumb|left
Wólby do sakskeho krajneho sejma 2014
Wuslědk
Po wólbach wutwori so „wulka koalicija“ ze stronow CDU a SPD a kabinetom Tilich III.
Užventis
Užventis je městačko z někak 700 wobydlerjemi w Kelmeskim rajonje Šiauliaiskeho wobwoda w Litawskej.
Leži při rěce Venta něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje wot města Šiauliai a něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadne wot města Kelmė.
Sydlišćo je so w lěće 1527 prěni raz naspomniło a dósta w lěće 1537 Magdeburgske měšćanske prawa.
Wulka židowska wosada (1897 – 35 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Jan Karlo Fryco Swora
Narodźi so jako syn Tšadowskeho fararja Hanza Jura Swory a studowaše po zakónčenju Choćebuskeho gymnazija w Berlinje teologiju. Po studiju njenamaka farske městno w Serbach, tak zo sta so najprjedy z wučerjom pola Dabita Boguwěra Głowana w Berlinskim wustawje za zanjerodźene dźěći. Pozdźišo skutkowaše jako pomocny farar w Choćebuzu a kubłar w tamnišej syrotowni. Wot 1857 do 1884 bě z fararjom w Ranju.
Šwobicy
Šwobicy ( Schwosdorf) su hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 2019 ke Kamjencej. Do toho bě hižo wot 1972 z wjesnym dźělom Brunowa a mjez 1994 a 2018 gmejnski dźěl Schönteichena.
Leža zapadnje Kamjenskeho nutřkowneho města pod Radobičom (Walberg, 360 m) a běchu zdobom najjužniši a najwyše ležacy wjesny dźěl bywšeje gmejny Schönteichen.
Stawizny
Šwobicy naspomnichu so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Swavesdorf („šwabska wjes“) a bě hižo 1245 z knježim sydłom. 1580 a 1777 buchu zapisane jako wudwór Połčničanskeho resp. Brunowskeho ryćerkubła.
Čorna čemjerca
Čorna čemjerca (Helleborus niger) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjena su hodownička, bože nócne zelo, božonócne zelo , patoržične zelo, čorny porskaty korjeń, čorna porskawa a hodowne zelo.
Wopis
Čorna čemjerca twori kopcy, kotrež docpěja wysokosć wot 30 cm a šěrokosć wot 30 hač do 50 cm. Srjedźnozelene łopjena su hłuboko lapate a přeco zelene. Kćěje w zymje. běłe hač ćmowočerwjene kćenja.
Stejnišćo
Rostlina potrjebuje wurunanu włóžnotu.
Rozšěrjenje
Rosće w Alpach.
Rafael Orozco Maestre
Wón bu wot wobrónjenych muži w swojim domje zamordowany.
Čegem (město)
thumb|left Čegem (, ; ; do 1920 – Kundetowo/ , ; do 2000 – Čegem Pjerwyj/ ) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1822 załožiło jako wjes Kundetowo a ma wot lěta 2000 měšćanske prawa.
Jerejmjentau
Jerejmjentau ( a ) je město w sewjernym Kazachstanje. Je zarjadniske sydło Jerejmjentauskeho rajona.
Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerowuchodnje stolicy Astany a něhdźe 310 kilometrow juhowuchodnje města Kokšetau.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1948 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Židow
mini|Napohlad Židowa z wěže [[Tachantska cyrkej swj. Pětra|Tachantskeje cyrkwje]] mini|Zapadny dźěl Židowa prědku, Budyske stare město w pozadku mini|Wuchodny dźěl Židowa, Budyski hród a hasa Pod hrodom mini|Kapałka na Hrodźišku
Židow ( Seidau) běše hač do lěta 1922 samostatna gmejna w Sprjewinym dole niže Budyskeho hrodu a słuša wot toho časa k měšćanskemu teritorijej, dźensa k měšćanskemu dźělej Zapadne předměsto.
Při zapadnym kóncu Židowa namaka so něhdyše kubło Smolicy, po kotrymž je hač do dźensnišeho dróha w Zapadnym předměsće – Smoličanski puć – pomjenowana.
Geografija
Židow leži zwjetša na lěwym boku Sprjewje, direktnje sewjernje Budyskeho stareho města. Wobsydlene dźěle namakaja so w dolinomaj Sprjewje (při Židowskej dróze a Pod hrodom) a Jordanki (při Słonoboršćanskej dróze) we wysokosći wot přerěznje 170 metrow nad normalnej nulu. Židow bu wobmjezowany wot wyšiny stareho města na juhu, Hrodźiška na zapadźe a Kamjentneje hory na sewjerowuchodźe. Na juhu kónči historiski Židow při něhdyšim radźinym młynje niže Młynskeje bašty. Dla połoženja w Sprjewinym dole słuša Židow k mało měšćanskim dźělam, kotrež su wot wulkeje wody wohrožene.
Židowski gmejnski kěrchow namaka so na Hrodźišku a je mjez druhim pohrjebnišćo Jana Arnošta Smolerja, Marka Smolerja, Ivana Smolerja, dr. Jana Cyža, Hermana Šlecy, Jurja Winarja kaž tež Rudolfa a Helmuta Jenčec.
Muraši
Muraši je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kirowskej oblasći něhdźe 110 kilometrow sewjernje Kirowa. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Židow
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hrodźiško, Paleńki, Tóčki, Žehle, Pola stołpa, Kloric hora, Na skale, Libšic murička, Na klinach.
Muraši
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.
Židow
Stawizny
Sydlišćo naspomni so w lěće 1359 k prěnjemu razej jako Sydaw. W 16. lětstotku słušeše južny dźěl (chěžki pod hrodom) jako suburbium k wićestwu Budyskeho hrodu. Tež dale w sewjeru ležaca wjeska Židow přisłušeše wokoło 1550 k wićestwu a bu wot krajneho bohotstwa zarjadowana. Někotre ležownosće při sewjernym zwisu Hrodowskeje wyšiny běchu we wobsydstwje tachantstwa. Tuž mějachu Židowčenjo tři rozdźělne prawodawstwa we wjesce, štož bě předewšěm nastupajo piwarske, rězne a palne prawa pytnyć. Hakle w lěće 1839 zjednoćichu so Židowske teritorije krajneho bohotstwa, krajneho hejtmanstwa a tachantstwa do zhromadneje gmejny. Hižo tehdy chcychu někotři Židowčenjo so do Budyšina zagmejnować, štož pak Budyska měšćanska rada 1842 wotpokaza.
Hač do lěta 1804 namakaše so Budyska třělernja na skalnym plateauwje nad wuchodnym Židowom, kotryž tohodla hač do dźensnišeho Třělernja rěka. Po hóršenjow Židowskich wobydlerjow wo harje a wohroženju přez wotražki přepołoži so třělernja do juha Budyšina.
W awgusće 1866 wudyri na Židowje a Pod Hrodom cholera. Epidemija žada sej hač do septembra tutoho lěta wjele smjertnych woporow.
1867 prosy Židowska gmejnska rada znowa wo zagmejnowanje, štož so w lěće 1870 wot Budyskeje strony zaso wotpokaza. W běhu industrializacije a dla njedostatka městna w měsće přeměnichu swoje měnjenje a po krutych jednanjach zagmejnowa so Židow w nowembru 1922 do Budyšina.
W běhu bitwy wo Budyšin zapalichu němscy zakitowarjo dnja 21. apryla 1945 předměsto Židow, zo bychu dalšemu postupej sowjetskich jednotkow na hród a třělernju zadźěwali.
Městne mjeno
Po Arnošće Muce pochadźa mjeno Židow pak wot serbskeho słowa žid, pak wot słowa žida, za čož pak žadyn historiski zakład njedawa. Mjenowědnikaj Ernst Eichler a Hans Walther mataj pochad wot staroserbskeho žid („ćečity, běžity“, přirunaj židki abo rusce žiža, „błóto, bahno“) za prawdźepodobniši, přetož leži Židow w bahnojtej dolinje Sprjewje při wuliwanju Jordanki.
Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice měješe Židow we 1880tych lětach 2662 wobydlerjow, wot kotrychž běchu 1976 Serbow (74 %) a 686 Němcow. W lěće 1910 bydlachu hižo nimale 3500 wobydlerjo na Židowje.
W 19. lětstotku wobhospodarješe Ochranowska bratrowska wosada na Židowje swoju jeničku societu na dźensnišim Budyskim teritoriju. Na rozdźěl wot Židowskeje gmejny njebě město skutkowanju nabožinskeje konkurency ewangelsko-lutherskeje cyrkwje w Budyšinje přihłosowało.
Infrastruktura
thumb|Móst něhdyšeje Sprjewinodołskeje železnicy Židowska dróha stwori dźensa najkrótši zwisk mjez nutřkownym městom a awtodróhu 4, je pak jara wuska a njepřewidna. Po hóršenju na Židowje bydlacych zawrě so dróha w lěće 2007 za přechodny wobchad.
Židow měješe hač do lěta 1965 zastanišćo při dźensa zawrjenej železniskej čarje Budyšin–Wojerecy. Wottam wjedźeše mjez 1893 a 1994 tak mjenowana Sprjewinodołska železnica jako industrijowa železnica k Židowskim fabrikam při Sprjewi.
Wosobiny
W domje na Židowskej dróze čo. 28 narodźi so 1807 Amalija Šołćic, pozdźiša mandźelska fararja Handrija Bróska, znata ze Zejlerjoweho spěwa „Lubka lilija“, kotryž so na nju poćahuje.
Drapalc
Drapalc (Dipsacus) je ród ze swójby drapalcowych rostlinow (Dipsacaceae).
Tři Žony
Tři Žony ( Dreiweibern) su wjesny dźěl sakskeje gmejny Łaz w krajnym wokrjesu Budyšin.
Geografija
Wjes leži wuchodnje Wojerec a sewjernje Łaza. Južnje namaka so Třižonjanski jězor. Wudobywanja brunicy dla zniči so dźěl wjeski, kotraž leži dźensa njeposrědnje přibrjoha jězora.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Dreyweibern sta so hakle w lěće 1509. Z toho časa přisłušeše wjeska Łazowskej ewangelskej wosadźe, bu pak w 1920tych lětach do Delnjeho Wujězda přerjadowana. 1938 zagmejnowachu so Tři Zony do Łaza.
Po statistice dr. Arnošta Muki běchu w lěće 1884 wšitcy Třižonjenjo (105) serbsce rěčacy. Dźensa tu jenož hišće někotre starše žony serbsce rěča.
W Třoch Žonach njewobsteji žadyn wjesny předstejićer. Wjeska je Běłemu Chołmcej podrjadowana.
Hirske
Hirske je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Luhanska.
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.