cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konfucius
Nadobny
Puć nadobneho je kóždemu wotewrjeny, kotryž so wo to prócuje. Srědk za to je po Konfuciusu kubłanje a wuknjenje. Wosebite kmanosće njejsu tuž trěbne, zo by so čłowjek z nadobnym stał (XVII, 2): „Konfucius rjekny: „Z natury sem su ludźo na so podobni. Přez rozdźělne kubłanje so woni wot so zdaluja.“ Tuž žada sej Konfucius (XV, 39): „Kubłanje dyrbi kóždemu přistupne być. Mjez stawami njesmě so rozeznawać.“
Tautiška giesmė
Originalny tekst wot Vincas Kudirka
Tegul meilė Lietuvos
Konfucius
Kubłanje
Wuknjenje ma pola Konfuciusa wysoku prioritu. Prěnje hrono w Lunyu rěka: „Wuknyć a to hdys a hdys wospjetować, njeje tež to wjeselo?“ Po Konfuciusu stanje so čłowjek hakle přez wuknjenje z čłowjekom. Jako kulturna bytosć je wón k tomu postajeny, zo wón wědu z pomocu tradicije dale dawa. Bytostne při tym je, zo je zdźěłanosć zwjazana z moraliskim žadanjom kultiwěrowanja sebje samoho (XIV, 24):
Sachalinski kapralc
Sachalinski kapralc (Euonymus planipes) je rostlina ze swójby kapralcowych rostlinow (Celastraceae).
Konfucius
Kubłanje
„Konfucius rjekny: „W starowěku wuknjechu, zo bychu so sami wukmanili; porno tomu wuknu dźensa, zo bychu napřećo druhim něšto płaćili.“
Bejerecy
Bejerecy ( Beiersdorf ) su gmejna w Zhorjelskim wokrjesu w sakskej Hornjej Łužicy. Gmejna leži pod Běłobohom 384 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1200 wobydlerjow. Wona je po přestrjeni jedna z najmjeńšich w Sakskej a najmjeńša w Zhorjelskim wokrjesu.
Stawizny
thumb|left|Młyn (1972) Prěnje historiske naspomnjenje jako Begerstorf abo Beyerstorp je z lěta 1272.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Konfucius
Kubłanje
Kubłanje njeje jeničce srědk za egoistiske a njekničomne zaměry. Wuknyć a so kubłać, je po Konfuciusu nadawk, kotryž płaći za kóždeho (XI, 25):
Buksowc
Buksowc (Buxus) je ród ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae).
Konfucius
Kubłanje
„[Šuler] Zi-lu pomjenowa [druheho šulerja] Zi-gao za prefekta stata Bi. Konfucius rjekny k tomu: „Z tym skazyš cuzych ludźi syna.“ Zi-lu so wusprawnješe: „Wón je tam z knjezom nad krajom a ludźimi. Čehodla dyrbi něchtó na kóždy pad knihi čitać, zo by něšto nawuknył?“ Ale mištr jemu wotmołwi: „Tajkich wurěčow dla mje zrěčniwi ludźo twojeho razu wograwaja.“
Buksowc
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Konfucius
Kubłanje
Tohorunja rozeznawa Konfucius mjez „mortwej wědu“ a woprawdźitej zdźěłanosću (XIII, 5):
Tautiška giesmė
Originalny tekst wot Vincas Kudirka
Dega mūsų širdyse,
Konfucius
Kubłanje
„Konfucius rjekny: „Dopušćmy, zo zamóže něchtó wšě tři sta spěwow „Knihi spěwow“ z pomjatka přednjesć. Dowěrja jemu pak zamołwity nadawk, zwrěsći. ... Tajki čłowjek je drje wjele wuknył, ale kotry ma to wužitk?“
thumb|traditionelne zwobraznjenje
Tautiška giesmė
Originalny tekst wot Vincas Kudirka
Vardan tos Lietuvos
Wšědny pupnik
Wšědny pupnik (Hydrocotyle vulgaris) je rostlina z podswójby pupnikowych rostlinow (Hydrocotyloideae) znutřka swójby (Araliaceae).
Konfucius
Tak-to-je-filozofija
„Jeli přińdźe přećel z daloka, njeje tež to wjeselo?“
„Wot ludźi być přepóznaty, ale so tohodla njerudźić, njeje to zadźerženje nadobneho?“
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Die litauische Nationalhymne Litauen, du Land der Väter,
Land der Heldengrößen,
Konfucius
Tak-to-je-filozofija
Konfucius wučeše Tak-to-je – filozofiju: „Jeli přińdźe přećel z daloka, njeje tež to wjeselo?“ - Štó by tu ně prajił? Twórba, kotraž je na wuchodoaziske duchowne stawizny najwjetši wliw wukonjała, započnje z jednorym zwěsćenjom. Njezapočnje ze spekulacijemi wo prěnich přičinach swěta abo wo najwyšich principijach, kaž na přikład w grjekskej filozofiji.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Dass aus den vergang’nen Tagen
Šachtarsk
Ma něhdźe 49 tysac wobydlerjow.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Kraft den Söhnen sprösse.
Konfucius
Tak-to-je-filozofija
Konfuciusa nječwěluja tež žane dwěle Descartesa, hač wonkowny swět we woprawdźitosći scyła eksistuje. Swět tu je a w nim mamy žiwi być. Pola Konfuciusa přewahuje potajkim pragmatiske stejišćo swětej napřećo.
Wšědny pupnik
Wopisanje
Wšědny pupnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 100 cm.
Dievs, svētī Latviju
Dievs, svētī Latviju (Dio, benu Latvion) je narodna hymna Letiskeje.
Wšědny pupnik
Wopisanje
Stołpiki su lězuce a korjenjace na sukach.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Tugendwege wandeln,
Wšědny pupnik
Wopisanje
Łopjena su tarčojte. Jich łopjency su kulojte a na kromje karbowane a docpěwaja wulkosć wot 2 hač do 4 cm.
Kćěje wot julija hač do awgusta. Kćenja su běłe abo čerwjenojte a docpěwaja wulkosć wot wjace hač 2 mm. Wone steja po třoch hač po pjećoch w hłowojtych wokołkach.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Mögen sie zu deinem Heile,
Pazorkowa rězna
Płody
Płodowe hadźicy su jara kosmate.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Dem des Volkes handeln.
Möge die Sonne Litauens
Šachtarsk
Sydlišćo je so w lěće 1764 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Šachtarsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Finsternis verscheuchen,
John McCain
mini|upright|John McCain (2009)
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Hell und klar, recht und wahr
Wšědny pupnik
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Pazorkowa rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Unsre Schritte lenken.
Möge die Liebe zu dir heiß
Konfucius
Porjadk jako wuměnjenje za swobodu
Centralny předmjet wučby Konfuciusa je (towaršnostny) porjadk, potajkim poměr mjez dźěsćom a staršimaj a předstojnikom a podstajenym, česćowanje prjedownikow a ritusy. Konfucius wučeše, zo so hakle z pomocu porjadka čłowjekej swoboda wotkrywa. Tak kaž su prawidła kopańcy wuměnjenje za to, zo swoboda hry nastanje, wutwori derje rjadowana towaršnosć struktury za swobodne žiwjenje čłowjeka. Tak kaž kopar swobodnje prawidła akceptuje, tak akceptuje tež nadobny moraliskosć, pócćiwosć a winowatosće. Porjadk njepodusy swobodu, ale wotewri hakle rum za skutkowanje, w kotrymž so čłowjeskim činitosćam zmysł přidawa. Porno tomu je chaos, jako napřećiwk porjadka, kotryž wutwori sferu přinućenja a ćěsnosće.
Tautiška giesmė
Němski přełožk
Uns im Herzen brennen,
Dein Bestand, Vaterland,
Eintracht allen schenken!
Konfucius
Porjadk jako wuměnjenje za swobodu
Konfucius wuzběhny, zo njesmě so moraliskosć a pócćiwosć, kotrejž regulujetej towaršnostne poćahi, njewotwisnje wot konkretneho čłowjeka wužadać. Mjezyčłowjeski porjadk nima so potajkim po krutym organigramje (XI, 22):
„Zi-lu prašeše so mištra, hač ma to, štož je słyšał wo zakładach praweho moraliskeho zadźerženja, hnydom nałožować. Konfucius jemu wotmołwi. „Ty maš tola staršich a bratrow. Kak móžeš ty so potajkim hnydom po tym měć?“
Rólna skopička
Rólna skopička (Arabidopsis thaliana) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae). mini|Přerěz přez próškowe łopjenko
Wopis
Rólna skopička je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač 30cm.
Stołpik je deleka wotstejo kosmaty.
John McCain
McCain bě wot lěta 1987 hač do swojeje smjerće 2018 senator za zwjazkowy stat Arizonu.
Rólna skopička
Wopis
Łopjena su cyłokromowe abo zubate a so rozhałužkowace kosmy maja.
Arabska połkupa
Arabska połkupa so wupřestrěwa na Bliskim Wuchodźe mjez Aziju a Afriku. Wona je z 2,73 milionami kwadratnych kilometrow najwjetša połkupa na swěće. Najwjetši stat na połkupje je Sawdi-Arabska.
Konfucius
Porjadk jako wuměnjenje za swobodu
W samsnym powučacym kruchu wujasni Konfucius: „Ran Qiu je čłowjek, kotryž so jenož wahajo k jednanju rozsudźi. Tohodla ja jeho pozbudźuju. Zi-lu je nawalnik. Tohodla jeho zadźeržam.“ Porjadk postaji tuž jenož směr, do kotrehož ma kóždy čłowjek po swojich mocach hić.
Arabska połkupa
Geografija
Na zapadźe mjezuje ze Čerwjenym morjom a Zaliwom Akaby, na juhowuchodźe z Arabskim morjom a na sewjerowuchodźe ze Zaliwom Omana a Persiskim zaliwom. Jeho přestrjeń je 2 780 000 km².
Rólna skopička
Wopis
Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja su 4 hač 7 mm wysoke. Truki wodorunje abo zrunanje wotsteja.
Bě prěnja kćenjowa rostlina, kotrejež genom je so dospołnje rozklučić był. Ma jenož 5 kromosomow.
Stejnišćo
Rosće na rolach, suchich trawnikach, murjach, smjećach, pustych płoninach.
Wužiwanje
Rostlina so rady za laborowe pospyty wužiwa. Dla jeje krótkeho rosćenskeho časa wot jenož 6 tydźenjow wjace generacijow w lěće su móžne.
Hórska maslenka
Hórska maslenka (Ranunculus montanus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Hórska maslenka je wšelakora rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 30 cm.
Wladimir Iljič Lenin
Wladimir Iljič Uljanow ( Владимир Ильич Ульянов, wědomostna transliteracija Vladimir Il'ič Ul'janov, mjenowany Lenin, rusce Ленин; * 22. apryla 1870 w Simbirsku (nětko Uljanowsk); † 21. januara 1924 w Gorkiju blisko Moskwy) bě nawjedowar oktoberskeje rewolucije 1917 w Ruskej, předsyda radoweje republiki a jako tajki załožer Sowjetskeho zwjazka, wažny awtor marxizma a załožer tak mjenowaneho marxizma-leninizma.
Hórska maslenka
Łopjena
Spódnje łopjena su stołpikate, błyšćace a třidźělne hač pjećdźělne a wobsteja z wopak-jejkojtych, zubatych, ćmowozelenych wotrězkow. Hornje stołpikowe łopjena su sedźace a maja linealne wotrězki.
Wladimir Iljič Lenin
Leninowy cil bě proletariska swětowa rewolucija.
Hórska maslenka
Kćenja
Kćěje wot apryla hač awgusta. Kćenja su złotožołte a docpěwaja šěrokosć wot 12 hač 25 mm.
Płody
Płodźiki su bóčnje splacnjene a maja krótki, křiwjeny pysčičk.
Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach a pastwach, ale tež w swětłych lěsach, hač do wysokosćow wot 1000-3000 m.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Alpach, Čornym lěsu, Jurje a Karpatach rozšěrjena.
Křidłaty kapralc
Křidłaty kapralc (Euonymus alatus) je rostlina ze swójby kapralcowych rostlinow (Celastraceae).
Wopis
Křidłaty kapralc šěroko rosćacy, w lěću zeleny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 5 m. Wón njese šěroke skorowcowe křidła podłu zelenych, małki hałuzow.
Nazymske barbjenje je čerwjene.
Kćěje w nalěću. Małke kćenja su zelene na njenapadnych hałuzach.
Płody su purpurowe kapsle ze štyrjomi fachami. Wone so w nazymje puknje. Symjenja su oranžočerwjene.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Japanskeje, Chiny a Korejskeje.
Litium
mini|Lithium battery Litium (wědomostnje Lithium), [] (z líthos „kamjeń“) je chemiski element ze symbolom Li a rjadowym ličbnikom 3. Swoje mjeno dósta element, dokelž bu porno natriumej a kaliumej w kamjeniznje namakany. Wón je alkaliski kow druheje periody periodoweho systema elementow. Litium je lochkometal a ma pod standardnymi wuměnjenjemi najmjeńšu hustosć mjez krutymi elementami. W elementarnej formje reaguje kaž wšě alkaliske kowy hižo při dótkanju z kóžnej włóžnotu a zawinuje tak ćežke spalenja. Litiumowe wjazby su strowoće škódne, ale we wo wjele snadnišim rozměrje hač wone jeho periodoweho susoda Berylium. 200px|thumb|left|Litium w parafinje
Litium bu 1817 wot Johana Augusta Arfwedsona wotkryty. Dla swojeje wysokeje reaktiwnosć w přirodźe w elementarnej formje njewustupuje. Při rumowej temperaturje je jenož na cyle suchim powětrje za dlěši čas stabilny, na włóžnym powětrje so na powjerchu spěšnje mutnošěra woršta z litiumoweho hydroksida wutwori. Pomału reaguje tež na suchim powětrje k litiumowemu nitridej. Jako mikroelement je w formje swojich selow časty wobstatk mineralneje wody.
W čłowjeskim organizmje su małe mnóstwa litium składowane; element pak njeje esencielny a žanu znatu biologisku funkciju nima. Přiwšěm maja někotre litiumowe sele mediciniski wuskutk a zasadźuja so pola bipolarnych afektowych mylenjow, manije, depresije a kluserowych hłowybolenjow.
Balearski buksowc
Balearski buksowc (Buxus balearica) je rostlina ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae), kotraž je domoródna wosebje na Balearach a Sardiniskej.
Pjelsćowa rězna
Pjelsćowa rězna (Carex tomentosa) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Z
Z abo z (při pismikowanju: zet) je 23. a posledni pismik klasiskeho a 26. a runje tak posledni pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 33. a předposledni w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje we wšelakich rěčach rozdźělnje wurjekowany konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski zeta (Ζ, ζ) kaž tež pismik З resp. з w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so Z přez − − · ·.
Nová Ves u Světlé
Nová Ves u Světlé je wjes a gmejna w srjedźnej Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1378.
Lijepa naša domovino
thumb|Monument wo Chorwatskej Hymnje natwarjeny z přičinu jeje stolětneho jubileja při dróze mjez [[Klanjec a Kumrovec.]] Lijepa naša domovino (serbsce: "Naša rjana domizna") je narodna hymna Chorwatskeje. Wona před tym bě hymna socialistiskeje republiki Chorwatska, a bywa tuta noweje republiki Chorwatskeje po jeje njewotwisnosći w lěće 1991.
Z
W najwjace rěčach, kiž jón wužiwaja, steji pismik za spěwny konsonant, nic pak w němčinje, hdźež wotpowěduje zwukej serbskeho c.
Lijepa naša domovino
Originalny tekst je so dźěłał wot Antun Mihanović, a prěni raz bu publikowany pod titulom Horvatska domovina ("Chorwatska domizna") w lěće 1835. Hudźba je wot Josif Runjanin w lěće 1846 komponowana. Wona bu prěni raz kaž chorwatska hymna w lěće 1891 hrana.
Chorwatsce
Lijepa naša domovino,
Oj junačka zemljo mila,
Z
Wšelćizny
Z je mjezynarodna awtowa značka za Sambiju (jendźelsce Zambia). Při němskich awtach steji za město Šwikawu.
Lijepa naša domovino
Chorwatsce
Stare slave djedovino,
da bi vazda sretna bila!
Šwedska skopička
Šwedska skopička je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Arabidopsis suecica, Brasicaceae).
Lijepa naša domovino
Chorwatsce
Mila, kuda si planina!
Nit' ti Dunav silu gubi,
Sinje more svijetu reci,
Da svoj narod Hrvat ljubi.
Dok mu njive sunce grije,
Dok mu hrašće bura vije,
Dok mu mrtve grobak krije,
Dok mu živo srce bije!
Esperantorěčny přełožk
Nia bela hejmlando, O do sentima kaj kompleza, Nia patra antikva gloro, vi ..u esti benis (por) cxiam. Kara, vi estas nia nura gloro, Kara, vi estas nia nur unu, Kara, ni amas viajn ebenajxojn, Karan, ni amas viajn montojn. Drava, Sava, dauxre fluu, Danubo, ne perdi vian viglecon, Profundan bluan maron, diri al la mondo, Kiu(j) Kroato amas lin homojn. Dum li kampoj estas kisita de sunbrilo, Dum li kverkoj estas vipita de sovagxaj ventoj, Dum li karuloj iras al la Cxielo, Dum li viva koro venkas.
Ewangelij
thumb|174px|right|Najstarši fragment ewangelija po Janu (papyrus 52), kotryž je wokoło 125 po Chr. nastał. Jako ewangelij abo sćenje płaća prěnje štyri knihi Noweho zakonja. Woni so po mjenje spisaćela (ewangelista) do ewangelija po Mateju, Marku, Lukašu a Janu rozrjaduja. Ewangelisća rozprawjachu wo Jězusowym skutkowanju a napisachu ewangelije něhdźe poł lětstotka po jeho žiwjenju.
Pomjenowanje pochadźa z grjekšćiny (εὐαγγέλιον euangelion) a woznamjeni „dobre poselstwo”.
Karl Liebknecht
mini|upright|Karl Liebknecht
Karl Liebknecht (* 13. awgusta 1871 w Lipsku; † 15. januara 1919 w Berlinje) bě wuznamna wosobina mjezynarodneho socializma a anti-militarist w Němskim kejžorstwje.
Přisłušeše hač do lěta 1917 radikalnej lěwicy w Socialdemokratiskej stronje Němskeje (SPD). Wón rozsudźił hač do 1914 politiska liniju zwjazka Spartakus a sta so w lěće 1918 ze sobuzałožerjom KPD.
W januarje 1919 bu Liebknecht zhromadnje z Rosu Luxemburg wot prawicarskich korpsowych jednotkow zamordowany.
Literatura
Přitomnostne
Ben Budar
Ben Budar (* 28. oktobra 1928 w Koslowje; † 27. oktobra 2011 w Chrósćicach) bě serbski spisowaćel, přełožowar a dołholětny sobudźěłaćer Ludoweho nakładnistwa Domowiny.
mini|upright|Row Bena a Marki Budarjec na Budyskim Mikławšku Po tym zo bě gymnazij a Serbsku wyšu šulu wopytał poda so syn małoratarja wot 1951 do 1954 na studij žurnalistiki do Lipska. Po tym dźěłaše mjez druhim jako nowinarski a rozhłosowy redaktor, lektor LND a wot 1981 tež jako redaktor Rozhlada. Naposledku bydleše w starowni swj. Ludmile w Chrósćicach. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Ben Budar pisaše prozu a přełožowaše ze čěšćiny a pólšćiny.
Hurtova Lhota
Hurtova Lhota je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 455 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe dwěsćě wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1436.
Pjenježkata rězna
Pjenježkata rězna (Carex pilulifera) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Slěborniki
Slěborniki (Lunaria) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wuska dróstnica
Wuska dróstnica je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (łaćonsce: Potamogeton zizii, Potamogetonaceae).
Wšelakołopjenaty stolistnik
Wšelakołopjenaty stolistnik (Myriophyllum heterophyllum) je rostlina ze swójby stolistnikowych rostlinow (Haloragaceae).
Bónčawowe rostliny
Bónčawowe rostliny (Nymphaeaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
Swójba Nymphaeaceae bu w lěće 1805 wot Salisb. w ''Ann. Bot.'' (König & Sims), 2, Junija 1805, S. 70 wozjewjene.
Barclayaceae H.L.Li, Euryalaceae J.Agardh und Nupharaceae A.Kerner su byli najprjedy samostatne swójby, kotrychž rody so dźensa Nymphaeaceae přirjaduja.
Podswójbje z rodami
Eksistujetej dwě podswójbje ze šěsć rodami a 58 hač 75 družinami w swójbje Nymphaeaceae :
Kronos
Kronos je w grjekskej mytologiji najmłódši syn Gaie (zemja) a Uranosa (njebjo) a nawjedowar Titanow. W romskej mytologiji wotpowěduje jemu Saturn(us).
Etymologija
Jeho mjeno zwjazachu w antikskej ludowej etymologiji hižo jara zahe z mjenom boha časa Chronosom, štož je pak etymologisce wopaki. Spočatnje běštaj to dwaj bohaj, kotrajž so potom w někotrych tradicijach zjednoćeštej. Prašenje za prawej etymologiju je zwadne; tuka so, zo je so słowo Kronos wot kraino wotwodźiło. Po tym je Kronos tón, kiž zakónči, zdokonja.
Prawdźepodobniše pak je, zo je mjeno předgrjekskeho pochada a Kronos z někajkeje předgrjekskeje tradicije přewzaty.
Mytologija
W zažnym času mytologije njeměješe Kronos hišće žane krute městno w genealogiji bohow. Ze wšelakorych wersijow mytosa je so Hesiodowa přesadźiła, w kotrejž so Kronos jako syn Uranosa a Gaie wobhladuje.
Dokelž je Uranos swoje dźěći – kyklopow a hekatoncheirrow – tak hidźił, zo je jich do Tartarosa, do podswěta, zatamał, porodźi Gaia swoje dalše dźěći – titanow – skradźu. Wona naštyka skónčnje Kronosa, zo by swojeho nana ze serpom kastrěrował.
Kronos bu z tym knježićel nad swětom a załožićel Złoteje doby. Po rysowanju Hesioda wuda so jeho sotra Rhea na njeho. Ze stracha, zo jeho dźěći jemu móc wozmu, zežra wón je: Hestiu, Demetera, Hera, Hadesa a Poseidona, tych Kronidow. Najmłódšeho syna pak, Zeusa, schowa Rhea po radźe Gaie a Uranosa w prózdnjeńcy hory Aigaion na Kreće, mjeztym zo poda Kronosej kamjeń do pjeluškow wity, kotryž tutón spóžrě, bjez toho zo by jebanstwo pytnył. Tak móžeše Zeus njemyleny wotrosć. Pozdźišo poradźi so Zeusej, swojeho nana z lesću a namocu přewinyć, na čož Kronos najprjedy kamjeń a po tym swoje spóžrěne dźěći wupluny. Zeus staji kamjeń na kultowe městno Pytho (Delphi), zo bychu jón smjertni wobdźiwowali.
Orphikojo powědaja, zo Kronos jednoho zakrasneho dnja wot mjeda, kotryž z dubow ćečeše, wopojeny ležeše a Zeus jeho tak sputać zamó a jeho na to do elyziskich honow, na „kupu zbóžnych“, wotwjedźe, hdźež Kronos do dźensnišeho přebywa. Tohodla traje Złota doba na elyzionje dale, mjez tym zo je so z kastrěrowanjom Kronosa na zbytnej zemi skónčiła.
Skalnička
Skalnička (Petrorhagia) je ród ze swójby nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Batromjecy
Batromjecy (tež Bartromecy; Berthelsdorf) su hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 290 m nad mórskej hładźinu a běchu hač do 31. decembra 2012 samostatna gmejna z wjesnym dźělom Rennersdorf.
Bunhe
Bunhe (do 1924 Рудник Бунге/Rudnik Bunge; 1924–1965 Юнком/Junkom; 1965–2016 Junokomunariwsk, w LRD dale tak) je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje.
Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1908 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 steji Bunhe pod kontrolu njepřipóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Donjeck“.
Liane Deicke
miniatur|Liane Deicke (2013)
Dr. rer. nat. Liane Deicke (* 10. februara 1954 w Salzwedelu) je sakska politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje, kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. 2014 hižo njenastupi.
Wona je ženjena a ma jedne dźěćo.
Barbuměnjerka
Barbuměnjerka (Houttuynia) je ród ze swójby saururowych rostlinow (Saururaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kornišćina
Kornišćina bě keltiska rěč, kotraž eksistowaše w swojej klasiskej formje hač do 18. lětstotka. Wužiwaše so w Korniskej w juhozapadnej Jendźelskej. Najebać falowaceje maćernorěčneje tradicije najskerje wot 18. lětstotka njebě ženje dozabyta, a wot 20. lětstotka zesylnja so prócowanja wo zasowožiwjenje, najbóle na bazy srjedźneje kornišćiny. Dźensa rěči zaso wokoło 3.500 ludźi kornisce.
Armenska
Armenska ( Hajastani Hanrapetut'jun, Հայաստանի Հանրապետություն, Republika Armenska) je nutřkokrajny stat w Kawkazu na zapadźe Azije, kotryž bu w lěće 1991 wot Sowjetskeho zwjazka njewotwisny.
Na sewjerje mjezuje z Georgiskej (164 km), na wuchodźe z Azerbajdźanom (566 km), na juhu z Iranom (35 km) a na zapadźe z azerbajdźanskej enklawu Nachičewan (221 km) a Turkowskej (268 km).
Wobwody
thumb|left|250px
Wuskołopjenata dróstnica
Wuskołopjenata dróstnica je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow (łaćonsce: Potamogeton x angustifolius, Potamogetonaceae).
Iuridictum
Iuridictum je čěska encyklopedija wo prawu. Ma 639 artikulow (18. 5. 2008).
Wijaty kapralc
Wijaty kapralc (Euonymus fortunei) je rostlina ze swójby kapralcowych rostlinow (Celastraceae).
Wopis
Wijaty kapralc je kerk, kotryž móže kaž błušć na murje hač do wysokosće wot 6 m horje lězć. Ale rozšěrjene sorty su zwjetša bóle kompaktne.
Kćěje wot nalěća hač do srjedźneho lěća. Kćenja su nazeleń běłe a steja na njelězucych starowurostkach.
Koran
thumb|Prěnja sura [[al-Fatiha w rukopisu wot Hattat Aziz Efendi (Transkripcija a přełožk stej na stronje za wopisowanje wobraza)]]
Islam
mini|upright=1.3|Staty z podźělom nad 10 % islamskich wobydlerjow Zelene : sunnitiske kónčiny, čerwjene : šiitiske kónčiny, módre : Ibadića (Oman) mini|Putnik při modlitwje w swjatym měsće [[Mekka]]
Koran
Koran je swjata kniha muslimow. Wona je na 114 surow dźělena.
Islam
Islam je jedna wot wulkich monoteistiskich swětowych nabožinow. Swjata kniha islama je koran. Nabožina załoži so w prěnjej połojcy 7. lětstotka wot profeta Mohammeda (tež Muhammad) na Arabskej połkupje w městomaj Medina a Mekka a rozšěrješe so potom spěšnje na cyłym Bliskim wuchodźe a w sewjernej Africe. Dźensa je we swěće něhdźe 1,6 miliardow muslimow, tuž je islam po křesćanstwje druha najwjetša swětowa nabožina. Hłownej prudźeni islama stej sunna a šia. Cyłk muslimskich wěriwych mjenuje so umma.
Koran
Prěnja sura z korana
Małołopjenaty buksowc
Małołopjenaty buksowc (Buxus microphylla) je rostlina ze swójby pušponowych rostlinow (Buxaceae).
Islam
Je pjeć stołpow islamskeje wěry:
Koran
W mjenje Allah, miłosćiweho a smilneho. Chwała Allah, knjezej wšeho swěta, miłosćiwemu, smilnemu kralej sudneho dnja! Tebi słužimy, a tebje prosymy wo pomoc. Wjedź nas po runym puću, po puću tych, kotrymž sy miłosć wopokazał a kiž njepodleža hněwej a njekroča po wopačnych pućach.
Wšědna barbuměnjerka
Wšědna barbuměnjerka (Houttuynia cordata) je rostlina ze swójby saururowych rostlinow (Saururaceae).
Čerwjena bananowa ćerpjenka
Čerwjena bananowa ćerpjenka (Passiflora antioquiensis) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae).
Sólnička
Sólnička (Honckenya) je ród ze swójby nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědna sólnička
Wšědna sólnička (Honckenya peploides) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Saururus
Saururus (Saururus) je ród ze swójby saururowych rostlinow (Saururaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mamljutka
Mamljutka je městačko w sewjernym Kazachstanje, kotrež słuša k Sewjerokazachskemu wobwodej. Je zarjadniske sydło Mamljutskeho rajona.
Leži blisko ruskeje hranicy něhdźe 40 kilometrow zapadnje Petropawla.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1786 jako tatarska wjes Mamljutka załožiło a ma wot lěta 1969 měšćanske prawa.
Čerwjena ćerpjenka
Čerwjena ćerpjenka (Passiflora coccinea) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae).
Wšědny truskawc
Wšědny truskawc (Hippuris vulgaris) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
thumb|left|150px|[[Kćenje|Kćenja wšědneho truskawca]] thumb|300px|ilustracija (Otto Wilhelm Thomé, 1885)
Wopis
Wšědny truskawc je wódna rostlina.
Stołpiki docpěja dołhosć hač do 2 m a su zrunane z mutličkami z 8 hač 12 jehłojtych łopjenow.
Łopjena su linealne, 1 mm šěroke a 1 hač 3 cm dołhe.
Stejnišćo
Wón rosće w stejacych a pomału běžacych, wutkatych, zwjetša wapnojtych, čistych, chłódnych wodach, kotrež docpěwaja maksimalnu hłubokosć wot 2 m.
Rozšěrjenje
Wšědny truskawc je nimale swětodaloko rozšěrjeny.
Dołhe slěborniki
Dołhe slěborniki je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Lunaria rediviva, Brasicaceae).
Hybridna ćerpjenka
Hybridna ćerpjenka (Passiflora x allardii) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae).
Runa štyrjenka
Runa štyrjenka (Moenchia erecta) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Hłójčkata skalnička
Hłójčkata skalnička (Petrorhagia prolifera) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopisanje
Hłójčkata skalnička je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm.
Łopjena steja w spódnjej rozece a přećiwostejne na stołpiku, mjeztym zo su porowje na bazy zrosćene. Wone docpěwaja dołhosć wot hač do 4 cm.
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su róžojte, docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1 cm a steja po małkich w nakónčnych hłójčkach. Krónowe łopješka su słabje zarězane.
Jeli rostlina hižo za čas nazymy kochory pušća, da so rozety wuwiwaja a w nalěću rozhałuzowane rostliny. Jeli rostlina hakle za čas nalěta kochory pušća, da rostiiny wostanu njerozhałuzowane.
Stejnišćo
Rosće na dźěratych pěskowych a suchich trawnikach, na nawěwach, skalnych hłowach, kamjentnych nasypach a železniskim šotrje.
Alexander Delle
Alexander Delle (* 16. septembra 1973 w Mutlangenje, Badensko-Württembergska) je němski prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma.
Pardubicy
Pardubicy ( Pardubice, Pardubitz) su město w srjedźišću Čěskeje, wuchodnje Prahi. Maja něhdźe 90.000 wobydlerjow a su zarjadniske sydło Pardubickeho kraja. Přez město běži rěka Łobjo.
Štyrjenka
Štyrjenka (Moenchia) je ród ze swójby nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Orchidejowe rostliny
Orchidejowe rostliny (Orchidaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Kralowska ćerpjenka
Kralowska ćerpjenka (Passiflora quadrangularis) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae). Dalše mjeno je kralowska granadila.
Žórła
Passionsblumen
Bjezwotrožka
Bjezwotrožka (Aceras) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Módra ćerpjenka
Módra ćerpjenka (Passiflora caerulea) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae).
Şanlıurfa
thumb|Pohlad na město
Şanlıurfa je město na juhowuchodźe Turkowskeje, hač do wosomdźesatych lět 20. lětstotka rěkaše město Urfa. Arabsce Raha الرها, kurdsce Riha, tež jednory Urfa. W antice Edessa. aramejsce ܐܘܪܗܝ / Urhoy. Wobydlerstwo zestaja so z Kurdow, Turkow a Arabow. Wulki dźěl wobydlerjow města su křesćenjo, Aramejčenjo a Armenjenjo. Město ma 390.000 wobydlerjow.
Beno Budar
Beno Budar (* 19. měrca 1946 w Kulowje) je serbski lyrikar, prozaist, wudawaćel a přełožowar.
Narodźi so w Kulowje jako syn serbskeje maćerje a sowjetskeho wojaka. Po tym zo wopytowaše šule w Kulowje, Dobrošicach, Ralbicach a Konjecach, poda so 1960 na Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu w Małym Wjelkowje. Po maturje studowaše wot 1964 do 1969 slawistiku na Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Přidatnje absolwowa mjez 1967 a 1968 dźělny studij rusistiki w Rostowje nad Donom. Wot lěta 1969 bě lektor za beletristiku w Ludowym nakładnistwje Domowina.
Za čas politiskeho přewróta 1989/90 angažowaše so Budar hromadźe z mandźelskej Ludmilu w opozicionelnej Serbskej narodnej zhromadźiznje. Prěnje zetkanja wotměwachu so w Budarjec Budyskim bydlenju. Jako załoženski čłon Zwjazka serbskich wuměłcow wobdźěleše so mjez druhim tež prawidłownje na Swjedźenjach serbskeje poezije.
Wot 1990tych lět běše Budar redaktor Płomjenja a wot 1994 tež zamołwity za delnjoserbske wudaće Płomje. Wot 1998 nawjeduje Róžeńčanski kružk pisacych.
Beno Budar bydli w Hornim Hajnku. Jeho syn je direktor Załožby za serbski lud Jan Budar.
Chinski saururus
Chinski saururus (Saururus chinensis) je rostlina ze swójby saururowych rostlinow (Saururaceae).
Wšědny saururus
Wšědny saururus (Saururus cernuus) je rostlina ze swójby saururowych rostlinow (Saururaceae).
Ždírec (wokrjes Havlíčkův Brod)
Ždírec je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 483 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 140 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1350.
Purpurowa ćerpjenka
Purpurowa ćerpjenka (Passiflora edulis) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae). Dalšej mjenje stej purpurowa granadila a marakuja.
Błyšćawka
Błyšćawka (Liparis) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mužikowa bjezwotrožka
Mužikowa bjezwotrožka je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow   łaćonsce: Aceras anthropophorum, Orchidaceae.
Anti-Defamation League
Anti-Defamation League je židowska organizacija w USA.
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski je město w Pólskej, kotrež leži w lublinskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Meseritz.
Bahnowa błyšćawka
Bahnowa błyšćawka je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow   łaćonsce: Liparis loeselii, Orchidaceae.
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Tuta strona ma přehlad wo dotal zeserbšćenej softwarje dać, za hornjuserbšćinu a delnjoserbšćinu. Dotal wjele serbskorěčneje softwary njeje, ale su hižo někotre programy. Nimo toho móže tuta strona snano nastork dać, zo bychu so dalše programy přełožili.
Softwara za dźěłowy system
KDE hsb
HTML-editory
KompoZer hsb
Nvu hornjoserbski pakćik
Komponenta HTML-editor w SeaMonkey hsb
Tekstowe editory
Simredo hsb (w programje wobsahowane)
Webowe wobhladowaki
Firefox hsb | dsb
Komponenta Nawigator w SeaMonkey hsb
Bojko Borisow
mini|upright|Bojko Borisow (2014)
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Webowe wobhladowaki
Přidatki za Firefox a SeaMonkey hsb
Bojko Borisow
Bojko Metodiew Borisow ( Бойко Методиев Борисов; * 13. junija 1959 w Banki) je bołharski politikar konserwatiwneje strony GERB. Wón bě wot 2009 do 2013 a je znowa wot nowembra 2014 z ministerskim prezidentom Bołharskeje.
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Programy za e-mejl a diskusijne skupiny
Thunderbird hsb | dsb
Bojko Borisow
Hišće za čas komunistiskeho knjejstwa absolwowaše Borisow Akademiju bołharskeho ministerstwa nutřkowneho a dźěłaše wot lěta 1982 w tutym ministerstwje. Po přewróće załoži wěstotnu firmu a dźěłaše mjez druhim za něhdyšeho šefa komunistiskeje strony Todora Žiwkowa a premierministera Simeona Sakskoburggotskeho. Wot 2001 bě ze šefom bołharskeje policije a wot 2005 jako zapósłanc strony „Nacionalne hibanje Simeon Druhi“ z čłonom sejma. Hišće w samsnym lěće bu woleny za měšćanostu Sofije. W lěće 2006 załoži swójsku stronu GERB (Byrgarjo za europske wuwiće Bołharskeje), kotraž sta so hižo po krótkim z najwažnišej politiskej stronu w kraju.
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Programy za e-mejl a diskusijne skupiny
Komponenta za e-mejl a diskusijne skupiny w SeaMonkey hsb
Bojko Borisow
Po dobyću při parlamentskich wólbach bu Bojko Borisow dnja 27. julija 2009 za ministerskeho prezidenta woleny. W lěće 2013 dyrbješe po tydźenje trajacych protestach wotstupić, bu pak lěto pozdźišo znowa woleny.
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Programy za e-mejl a diskusijne skupiny
Přidatki za Thunderbird hsb
Bojko Borisow
W přestawce jako ministerski prezident hraješe Borisow w lětomaj 2013/14 w starobje 54 lět jako kopar pola FK Witoša Bistrica a bě z tym oficielnje najstarši profijowy kopar Bołharskeje.
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Programy za protyki a zrjadowanje terminow
Sunbird hsb
Žołta ćerpjenka
Žołta ćerpjenka (Passiflora laurifolia) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae).
Lisćina zeserbšćeneje softwary
Programy za protyki a zrjadowanje terminow
Lightning - protykowe rozšěrjenje za Thunderbird hsb
Forumowe programy
FUDforum hsb
Hry
Billy hsb/dsb
Programy za zwobraznjenje geodatow
OpenStreetMap hsb a dsb
Sypacy płód
Sypacy płód je płód, kotryž so po zrawjenju puknje a tak jich symjenja wuswobodźuje.
Bletila
Bletila (Bletilla) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Ź
Ź abo ź je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta, kotryž w hornjoserbšćinje jenož w kombinaciji z d jako digraf dź wustupuje a jako swójski pismik njeliči. Wón wobsteji ze zakładneho pismika Z a smužki a reprezentuje konsonant, palatalizowany z.
Pismik wužiwa so mjez druhim w delnjoserbšćinje (husto město dź), pólšćinje, čornohóršćinje a w běłoruskej Łacince.
Berlin
Berlin (serbsce tež Barlin) je stolica a samostatny zwjazkowy kraj Němskeje. Z wokoło 3,6 milionami wobydlerjow na 892 km² je wone po wobydlerjach najwjetše město kraja. Berlin je jedne wot politiskich, kulturelnych a medijowych srjedźišćow Europy. Wón je dospołnje wot Braniborskeje wobdaty. Přez Berlin běžitej rěce Sprjewja a Habola. Nimo toho namaka so na měšćanskim teritoriju wjele jězorow a lěsow. Prěni raz naspomni so město w lěće 1244, měšćanski dźěl Cölln pak hižo w lěće 1237.
W běhu stawiznow běše Berlin stolica a rezidencne město Braniborskeje, Pruskeje a wot 1871 Němskeho mócnarstwa. Po lěće 1949 běše wuchodny dźěl města faktisce ze stolicu Němskeje demokratiskeje republiki. Mjez 1961 a 1989 běše město přez Berlinsku murju dźělene. Po přewróće a němskeho znowazjednoćenju w lěće 1990 bu Berlin zaso cyłoněmska stolica a pozdźišo tež sydło knježerstwa, zwjazkoweho prezidenta, zwjazkoweho sejma, zwjazkoweje rady kaž tež wjele ministerstwow a wulkopósłanstwow.
Jako sydło třoch uniwersitow (HU, FU a TU) kaž tež Charité a mnohich wysokich šulow je Berlin wuznamne europske stejišćo slědźenja a wučby.
Wobwody
Wot zarjadniskeje reformy w lěće 2001 wobsteji němska stolica ze slědowacych dwanaće wobwodow:
Marseillaise
thumb|right|250px|[[Claude Joseph Rouget De Lisle|Rouget de Lisle, awtor „La Marseillaise“, spěwa jón prěni raz.]] La Marseillaise je narodna hymna Francoskeje. W francošćinje woznamjenja La Marseillaise marseilleska. Tekst je strasbourgski hejtman Claude Joseph Rouget de Lisle (1760–1836) w lěće 1792 spisał, praja, w rewoluciskej periodźe Francoskeje. Spěw najprjedy mjenowa Chant de Guerre pour l'Armée du Rhin (wójnski spěw Rynowej Armeji); w lěće 1792 su marseillescy regimentarjo do Parisa pochodowali, spěwajo tutón spěw, kotryž su Parisčenjo pozdźišo do La Marseillaise přemjenowali. Francoska adoptowa ju jako narodnu hymnu k prěnjemu razej w lěće 1795 (Prěnja Francoska Republika); wot lěta 1879 je zaso narodna hymna.
Spěw wobsteji ze sydom štučkow, wot kotrychž bu sedma pozdźišo spisana. Dźensa so jenož hišće tři spěwaja (prěnja, šesta a sedma).
Tekst Marseillaise
Kapitl z Sternstunden der Menschheit wot Stefana Zweiga ma jako tema nastaće Marseillaise.
Smužkata bletila
Smužkata bletila (Bletilla striata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Kulojte slěborniki
Kulojte slěborniki je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Lunaria annua, Brasicaceae).
Potulena rězna
Potulena rězna (Carex nutans) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Ćisowcowe rostliny
Ćisowcowe rostliny (Taxodiaceae) běchu swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta). Dźensa rody słušeja k swójbje cypersowym rostlinam (Cupressaceae). Jenož ród sćinowa jědla (Sciadopitys) słuša k swójskej swójbje (Sciadopityaceae).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Lípa
Lípa je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 505 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1380.
Pyšny kokorč
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje kokrikowych rostlinow (Fumariaceae) zarjaduje.
Wopis
Pyšny kokorč je naha, njewobšěrna rostlina z kulojtej, w starobje dudławej boblu. Rostlina docpěwa wysokosć wot 20 cm (wot 10 hač do 35 cm).
Stołpik je zrunany a najčasćišo nosy 2 łopjenje, pod prěnim łopjenom bjez šupizki.
Łopjena
Łopjena su stołpikojte, hłuboko dźělene, na hornim boku módrozelene a na delnim boku naběl zelene, maja zubate wotrězki.
Kćenja
Wón kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su purpurowe abo běłe a steja po dźesaćoch hač dwacećoch w hustym kiću. Njesace łopjena su owalne a cyłokromowe. Keluchowe łopješka su małe a docpěwaja dołhosć wot 0,5 mm. Króna je 2-hubowa, docpěwa dołhosć wot 3 cm a nosy na spódku wotrohu, kotraž na kónčku je dele křiwjena.
Symjenja
Mrowje roznošuja symjenja, zo by jich wutkate připowěšatka žrali.
Maćizny
Rostlina wobsahuje alkaloidy, kotrež k widlišćam zajědojćenja dla wjedu.
Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych lěsach a parkach, na włóžnych, wutkatych pódach.
Rozšěrjenje
Pyšny kokorč je we wuskich dźělach Europy, sewjernje hač do južneje Šwedskeje rozšěrjeny.
Hannelore Dietzschold
mini|upright|Hannelore Dietzschold (2013)
Byklinka
Byklinka (Himantoglossum) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Hannelore Dietzschold
Hannelore Dietzschold (* 6. oktobra 1953 we Worcynje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, kotraž bě wot 2009 do 2019 zapósłanča wólbneho wokrjesa 34 (Muldental 1) w sakskim krajnym sejmje.
Byklinka
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hannelore Dietzschold
Dietzschold bu 2009 jako direktna kandidatka swojeje strony z 42,3 % hłosow wolena. 2014 dósta samo 45,9 %. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.
Porsćikata rězna
Porsćikata rězna (Carex digitata) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Hannelore Dietzschold
Wona je ewangelska, ženjena a mać dweju dźěsćow.
Porsćikata rězna
Wopis
Porsćikata rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm.
Łopjena
Ćmowozelene kćenja su klunkate a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 4 mm.
Kćenja
Kćěje wot měrca hač do meje. Muska kłosa je nakónčna, mjeztym zo žónske kłosa je ćeńka, wobsteji z 5-10 kćenjow a docpěwa dołhosć wot 15 hač do 20 mm, při čimž jich stołpik docpěwa dołhosć wot 1 hač do 2 cm. Płodowe hadźicy su žołtozelene hač swětłobrune.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych a jehlinowych měšanych lěsach.
Xızı
thumb|left
Xızı (wurjekowanje: Chyzy) je městačko w Kawkazu na sewjeru Azerbajdźana. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.
Ho Chi Minh
Wuskutk a wuznam
Ho Chi Minh doby z jeho zasadźenjom za wuswobodźenje Vietnama wot kolonialneho knjejstwa swětodaloku popularitu. Płaći kaž tež Ernesto Che Guevara jako wažny zastupjer socialistiskeho guerilloweho boja.
Wšědna byklinka
Wšědna byklinka (Himantoglossum hircinum) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Tranje
Tranje ( Drehna, 1936–47 Grünhain) su wjeska w sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž k Hamorej słuša. Leža 133 m nad mórskej hładźinu a maja wobydlerjow.
Susodne wsy su Delni Wujězd na wuchodźe, Drěwcy na zapadźe a Lipiny na sewjerozapadźe. Južnje Tranjow rozpřestrěwa so Minakałsko-Drěwčanska hola.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Drene je z lěta 1501. Mjeno je wotwodźene wot drěn, kerka z twjerdym drjewom, kiž tu rosćeše.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 81,9 %. Ewangelscy Tranjenjo słušeja do Łazowskeje wosady.
Bjerwałd
Bjerwałd ( Bärwalde) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Słuša wot lěta 1998 ke gmejnje Hamor a leži we wysokosći 123 metrow nad mórskej hładźinu při Sprjewi. Ma wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Berwalt je z lěta 1400. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Bjerwałdom w lěće 1815 Pruskej.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 145 wobydlerjow, mjez nimi 138 Serbow (95 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 38,5 %.
Chinska hlebjojta jědla
Chinska hlebjojta jědla (Cunninghamia lanceolata) je rostlina ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Družina bu prjedy do swójby ćisowcowych rostlinow (Taxodiaceae) přirjadowana. Dźensa je jenička družina w rodźe (Cunninghamia) znutřka podswójby (Cunninghamioideae).
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Gregoriusowe kěrlušowe knižki su jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow. Jedna so wo rukopis, kotryž pochadźa prawdźepodobnje z lěta 1593. W lěće 1884 bě jón Hendrich Jordan w Popojcach namakał. Dźensa je tekst wobstatk Serbskeho kulturneho archiwa w Budyšinje (signatura: MS VI 16 A).
Jěra maslenka
Jěra maslenka (Ranunculus acris) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjeno je nochan.
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Awtor rukopisa njehodźeše so dotal z wěstosću identifikować, wjele pak rěči za to, zo jedna so wo katolskeho duchowneho. Na prěnim łopjenu je spóznać připis Gregorius a spočatk swójbneho mjena (jenož pismik B). W swojim wobšěrnym pojednanju pokaza S. Wölkowa (2007:8), zo móhło so při tym ewtl. wo Georgiusa Brenarja jednać. Wěnowany je rukopis Gregoriusej Leisentrittej.
Jěra maslenka
Wopisanje
Jěra maslenka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Hrymzaki
Hrymzaki je rjad zwěrjatow, kotryž słuša do rjadownje cycakow. Znate rody su myš, wjewjerčki, bobr, činčil, atd.
Jěra maslenka
Wopisanje
Stołpik je nahi abo čumpaće přilěhace kosmaty.
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Rěč rukopisa
Jako najstarši wobšěrny hornjoserbski rukopis pokazuje wobjednawany rěčny pomnik tójšto archaiskich formow.
Hrymzaki
Z něhdźe 2280 recentnymi družinami wučinja něhdźe 42 % wšěch cycakowych družinow a su tuž na družiny najbohatši rjad tuteje rjadownje.
Systematika
──┐ Euarchontoglires │ ├──┐ Euarchonta │ ├─── Spitzhörnchen (Scandentia) │ └──┬─── Riesengleiter (Dermoptera) │    └─── Primaty (Primates) │ └──┐ Glires ├─── Hasenartige (Lagomorpha) └─── Hrymzaki (Rodentia)
Jěra maslenka
Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 2 hač 3 cm a su złotožołće błyšćace a pjećličbne. Žołtojte keluškowe łopješka přilěhaja kćenjowym łopješkam. Kćenjowe stołpiki su kulojte a njebrózdźene.
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Rěč rukopisa
We wobłuku fonetiki su to:
Křižničkowe rostliny
Křižničkowe rostliny (Polygalaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Rěč rukopisa
Po rěči rozeznawa so Gregoriusowy rukopis zdźěla wot rěče Warichiusa. Njeje pak móžno, rukopis rěčnje jasnje lokalizować. Wěste přiznamjenja pak na to pokazaja, zo pochadźa rukopis ze zapadnych resp. sewjerozapadnych kónčin hornjoserbskeho rěčneho teritorija.
Křižničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Swójba křižničkowych rostlinow (Polygalaceae) wustupuje nimale swětodaloko, nimo polarnymaj regionomaj, polynesije a Neuseeland, a wobsahuje 21 rodow z něhdźe 1000 hač 1300 družinami.
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Rěč rukopisa
Cyły rukopis w transliteraciji a transkripciji a jako faksimile originala je w lěće 2007 S. Wölkowa spřistupniła a wědomostnje komentowała.
Jěra maslenka
Płody
Nahe płodźiki maja krótki pysčičk.
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Literatura
Wölkowa, S., Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami (= Mały rjad Serbskeho instituta 10), Budyšin: 2007.
Křižničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Swójba so do štyrjoch tribusow rozrjaduje:
Jěra maslenka
Stejnišćo
Rosće na łukach a pastwach. Preferuje tróšku włóžne pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Křižničkowe rostliny
Systematika a rozšěrjenje
Rozdźělenje družinow na kontinentach: 400 Amerika, 206 Afrika, 32 Europa, 70 Azija a 12 Awstralija.
Rodoštom:
o Fabales ├─o Polygalaceae │ └─o Xanthophylleae │  └─o │    ├─o Polygaleae │    ├─o Carpolobieae │    └─o Moutabeae └─o ├─o Surianaceae └─o ├─o Quillajaceae └─o Fabaceae
Jasynuwata
thumb|left
Jasynuwata  je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje.
Leži něhdźe 20 kilometrow sewjernje Donjecka.
Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1872 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Jasynuwata k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Wurličkata skalnička
Wurličkata skalnička (Petrorhagia saxifraga) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae). thumb|250px
Wopisanje
Wurličkata skalnička docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm.
Łopjena su prynkojte a docpěwaja dołhosć wot 1 cm.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a skalnych zwisach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, dołach centralnych a južnych Alpach a w južnej Europje rozšěrjena.
Oj, svijetla majska zoro
Spěw "Oj, svijetla majska zoro" je titul hymny Čorneje hory.
Woprawdźe spěwana wersija
Dla rytmiki a melodije dyrbja so wjacore linki wospjetować. Tekst spěwaneje wersije je tajki:
Azerbajdźan
thumb|left Azerbajdźan ( Azərbaycan) je stat na zapadźe Azije při Kawkazu. Leži při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja. Stolica je Baku, wuznamne přistawne město.
Na sewjerje mjezuje z Georgiskej (322 km) a ruskej republiku Dagestan (284 km), na juhu z Iranom (611 km), na zapadźe potom z Armenskej (787 km) a přez enklawu Nachičewan z Turkowskej (9 km).