cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serbski student
1988–1990
W atmosferje změny we wuchodnym bloku po nastupje zastojnstwa Michaila Gorbačowa přiwza kónc 1980tych lět skupina serbskich studentow časopis Serbski student z podtitulom časopis serbskeje studowaceje młodziny zaso, kotryž bě mjez 1988 a 1990 wušoł a měješe demokratisku tradiciju jeje předchadnika dale wjesć. Redakcija časopisa pak dósta so do konflikta z funkcionarami Domowiny, kotraž tehdy wot jeje prěnjeho sekretara Jurja Grósa nawjedowaše, wotewrjeneje kritiki na temy dla, wo kotrychž so w NDR njepřijomnje dokładnje mjelčeše. Tohodla bu wozjewjenje časopisa po prěnim wudaću w lěće 1988 zastajene. Hakle politiske změny w NDR nazymu 1989 zmóžnichu časopisej, zaso wuchadźeć a přinošk k demokratizaciji Łužiskeje towaršnosće wukonjeć. W lěće 1990, hdyž bu NDR dźěl znowazjednoćeneje Němskeje, bu wozjewjenje časopisa doskónčnje zastajene. Serbski student sta so z wažnym elementom towaršnostneje změny we Łužicy na přewróće 1980tych a 1990tych lět a we wěstej měrje ze symbolom za přechod serbskeje towaršnosće wot totalitarizma k demokratiji.
Drobny zdźer
Płody
Płody kćenjowe łopješka přilěhaja.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a pastwach, na nasypach, w lěsnych zahonach, na rolach, na holach a na pustych płoninach. Preferuje kisałe, humusowe, pěskowe abo łuhojte pódy.
Bělšecy
Stawizny
Słowjanska wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1365 jako Belczewicz, Belcschewicz. Němska mjenowa forma zjewi so hakle w lěće 1732 jako Ebendörffel. Hišće hač do kónca 19. lětstotka bě w oficielnych kartach alternatiwne mjeno Belschwitz zapisane. Tute pochadźa wot staroserbskeho muskeho mjena Běliš („tón běły“).
Stara wjes wobsteji ze sedmich wulkich statokow, při čimž najwjetši statok sudnisku móc wukonješe. Ležownostne knjejstwo měješe wot 15. hač do 19. lětstotka Budyske tachantstwo, čehoždla so wěsty katolski podźěl wobydlerstwa dźeržeše.
W lěće 1900 wotewri Bělšečanski bur Robert Fleischer nowu cyhelnju při Bobolčanskej wodźe, kiž přeńdźe 1904 do zhromadneje cyhelnje Budyskich twarskich mištrow. Hlinu wottwarichu w bliskich wotkrytych jamach.
Hač do lěta 1950 běchu Bělšecy samostatna gmejna, kiž so potom do Budestec zagmejnowa.
Wobydlerstwo
mini|left|Powětrowy wobraz Bělšec (2019)
W lěće 1822 bě w Bělšecach jednaće swójbow ze swójskej žiwnosću žiwych, cyłkownje 36 wosobow. 21 swójbow z 48 čłonami dźěłachu za dnjowu mzdu. Wothladajo wot toho běštej korčma a kowarnja we wsy, kaž tež 12 konjow, wołaj, 44 kruwow, wósom ćelatow a 200 wowcow.
We 1880tych lětach mějachu Bělšecy po Mukowej statistice 226 wobydlerjow, z nich 210 Serbow (93 %) a 16 Němcow.
Wot časa reformacije je wjetšina Bělšečanow ewangelska, bě pak dla ležownostneho knjejstwa dołho nuzowana, so w Budyskej Serbskej cyrkwi křćić a wěrować dać. Přisłušne pohrjebnišćo bě katolski kěrchow w Mnišoncu. W lěće 1925 bě mjez 368 wobydlerjemi 319 ewangelskich (86,7 %) a 49 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša wot spočatka 17. lětstotka k Budestečanskej wosadźe, katolscy chodźa ze starodawna do Budyskeju cyrkwjow.
Zajimawostki
thumb|upright|Serbski napis při wojerskim pomniku nad Bělšecami Wyše Bělšec při puću na Lubin steji wojerski pomnik z granodiorita wot Pichowa z dwurěčnymi němsko-serbskimi napisami, wěnowany padnjenym prěnjeje swětoweje wójny. We wsy samej nadeńdźemy při Hłownej dróze derje zdźeržanu tykowanu chěžu ze stołom. Na w zašłosći tule knježacu ekumenu pokazujetej katolski modlerski stołp wot 1865 a ewangelski Lutherowy kamjeń wot 1883.
Dastakert
thumb|left
Dastakert ( Դաստակերտ) je městačko na juhu Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy. Je z někak tři sta wobydlerjemi najmjeńše město Armenskeje.
Leži při rěce Dastakert w Sjunikskej prowincy něhdźe 230 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 120 kilometrow zapadnje Kapana.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1951 załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
15. januara
15. januara abo '''15. wulkeho róžka''' je pjatnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 350 dnjow (351 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|Martin Luther King w lěće 1964
Wbohow (Šěrachow-Korzym)
Geografija
Wjes leži mjez prěnim a druhim rjećazom Hornjołužiskich horin na wuchodnym boku Sprjewineho doła, něhdźe dźesać kilometrow južnje Budyšina a štyri kilometry sewjerowuchodnje Šěrachowa. Susodne sydlišća su Wuhančicy-Koblica a Kumwałd na wuchodźe, Carlsberg a Chróstawa na juhu, Bjedrusk na zapadźe a Jiłocy na sewjerozapadźe.
Stawizny
We wokolinje wsy su so germanske a słowjanske črjopy z 13. lětstotka namakali. Hižo tehdy wjedźeše wikowanski puć mjez Budyšinom a Žitawu přez dźensnišu wsu a dale přez sedło Wjerbjež do juha. Prěnje naspomnjenje wsy sameje jako Halbindorff sta so potom w lěće 1460. W lěće 1572 naspomni so tamniše ryćerkubło, kotrež měješe ležownostne knjejstwo we Wbohowje a někotrych susodnych wjeskach. W lěće 1936 zagmejnowa so sewjernje železnicy ležacy Supow, tak zo měješe Wbohowska gmejna na započatku Druheje swětoweje wójny nimale 300 wobydlerjow. Dnja 1. januara 1973 so wona do Chróstawy zagmejnowa.
We wsy steji póštowy stołp, kotryž bu hižo do lěta 1800 nastajeny.
Wobydlerstwo a rěč
Po Arnošta Mukowej statistice wo serbskej ludnosći we Łužicy měješe Wbohow w lěće 1884 cyłkownje 172 wobydlerjow, z nich 127 Němcow (74 %) a 45 Serbow (26 %). W susodnym Supowje bě wot 27 wobydlerjow hišće 14 serbskich. Gmejna ležeše tehdy hišće na samej južnej kromje serbskeho rěčneho ruma. Arnošt Černik liči w lěće 1956 w cyłej gmejnje jenož hišće šěsć Serbow.
Wbohow nima swójsku cyrkwju, tak zo su protestantiscy wobydlerjow wot 17. lětstotka na tři susodne wosady rozdźělene, a to na Budestečansku (něhdyši serbski podźěl ludnosće), Chróstawsku a Kumwałdsku.
Wobchad
Přez Wbohow wjedźe zwjazkowa dróha 96 (Budyšin–Žitawa), stara kejžorska dróha. Wot lěta 1890 měješe Wbohow swójske zastanišćo při železniskej čarje Budestecy–Kumwałd a wot 1928 sahaše čara samo hač do Lubija. W lěće 1997 bu wona zawrjena a 2008 wottwarjena.
G‘ijduvon
thumb|left G‘ijduvon (wurjekowanje: Gižduwon; / Gižduwan) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło G‘ijduvonskeho wobwoda.
Sydlišćo je so w 10. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.
Powiat częstochowski
Powiat częstochowski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z něhdźe 130.000 wobydlerjemi.
Geografija
Z přestrjenju wot 1.519 km² najwjetši wokrjes Šleskeho wojewódstwa wobsteji z wjesnych kónčin wokoło wokrjesneho města Częstochowa, kotrež same pak wokrjesej njepřisłuša. Susodne wokrjesy su na sewjeru Pajęczno a Radomsko we Łódźskim wojewódstwje, na sewjerowuchodźe Włoszczowa w Swjatokřižskim wojewódstwje, na juhowuchodźe Zawiercie, na juhu Myszków a Lubliniec a na zapadźe Kłobuck.
Města a gmejny
Powiat częstochowski wobsteji ze 16 gmejnow, z nich dwě měšćansko-wjesnej gmejnje a 14 wjesnych gmejnow.
Kadźaran
thumb|left
Kadźaran ( Քաջարան) je městačko na juhu Armenskeje, njedaloko hranicy z azerbajdźanskej eksklawu Nachičewan.
Leži při rěce Wochči w Sjunikskej prowincy něhdźe 350 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 25 kilometrow zapadnje Kapana.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Bogdanowič (město)
thumb|left Bogdanowič je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kunara we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Wostašecy
Wostašecy ( Irgersdorf) su hornjołužiska wjes, kotraž słuša z lěta 1936 k Wjelećinej.
Geografija
Wostašecy su jedna z najwyše ležacych wsow Budyskeho wokrjesa a namakaja so trochu wotležane nad Wjelećinom w dólčku mjez horami Čertowa klětka (463 m) na sewjeru, Mnišonc (447 m) na sewjerowuchodźe a Pichow (499 m) na zapadźe. Přez wjes wjedźe statna dróha z Wjelećina do Huski. We Wostaščanskim dole wužórli so rěčka Butřanka, kotraž přeběži Wjelećin a Bójswecy a so w Rozwodecach do Sprjewje wuliwa.
Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1420 jako Ergirstorf a je so prawdźepodobnje w nadawku Wjelećanskeho ryćerkubła wot serbskich ratarjow jako wudwór na horje załožiła. Nanajpozdźišo wot lěta 1493 mějachu Wjelećenjo ležownostne knjejstwo we wjesce. Dla podobneho mjena a dokelž bydleše Wjelećanski hońtwjer najskerje tež we Wostašecach, je so wjeska hdys a hdys tež jako Jegers- abo Jägersdorf naspomniła. Tež cyrkwinsce słušeše hižo w 16. lětstotku do Wjelećina, hdźež mějachu hač do 20. lětstotka serbske kemše.
Po statistice Arnošta Muki mějachu Wostašecy w lěće 1884 cyłkownje 108 wobydlerjow, z nich 96 Serbow (89 %) a 12 Němcow, a ležeše tuž při samej južnej kromje serbskeho rěčneho ruma. W prěnjej połojcy 20. lětstotka je so serbšćina we Wostašecach dospołnje zhubiła.
Oblasć Lwów
Oblasć Lwów abo Lwówska oblasć je oblasć na zapadźe Ukrainy, sewjernje Karpatow. Stolica a zdobom najwjetše město je Lwów (Lwiw). Oblasć ma něhdźe 2,5 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 21.800 kwadratnych kilometrow a słuša tuž k wjetšim oblasćam Ukrainy.
Geografija
Oblasć mjezuje na zapadźe z Pólskej a tuž z Europskej uniju. Susodne ukrainske oblasće su Wołynska na sewjeru, Riwne a Ternopilska na wuchodźe, Iwanofrankiwska na juhowuchodźe a Zakarpatska na juhu.
Zarjadnistwo
Oblasć Lwów wobsteji z 20 rajonow a dźewjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1772 do rakuskeho kraja Galiciska a sta so po Prěnjej swětowej wójnje z dźělom Pólskeje. Za čas Druheje swětoweje wójny wojowachu tu Polacy, sowjetske wójsko, ukrainscy zběžkarjo kaž tež němske wójsko.
Wobydlerstwo
Lwówska oblasć ma sobu najwjetši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch oblasćow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.
Demokratiska republika Kongo
thumb|left|Čołmy na jězoru Kiwu we wuchodźe DR Kongo Demokratiska republika Kongo (mjez 1971 a 1997 Zaïre) je njewotwisny stat w srjedźnej Africe. Druhi najwjetši kraj kontinenta wupřestrěwa so na woběmaj bokomaj ekwatora mjez Atlantiskim oceanom w zapadźe a Tanganjikaskim jězorom we wuchodźe. Mjezuje ze Centralnoafriskej republiku w sewjeru, z Južnym Sudanom w sewjerowuchodźe, z Ugandu, Ruandu, Burundijom a Tanzaniju we wuchodźe, ze Sambiju a Angolu w juhu kaž tež z republiku Kongo w zapadźe. Stolica je wulkoměsto Kinshasa, kotrež so namaka při rěce Kongo w zapadźe kraja.
W Demokratiskej republice Kongo knježi włóžna tropiska klima z přerěznymi temperaturami wokoło 20 °C w suchim času a 30 °C w dešćowym času. We wjetšim dźělu kraja dešćuje so pak cyłolětnje. W horinach blisko wuchodnej hranicy so druhdy tež sněhuje. Najwyše městno kraja je Margherita Peak (5.109 m) blisko ugandiskeje hranicy w horinach Ruwenzori, kotrež je tež třeća najwyša hora Afriki.
Kyoto
Kyoto je město Japanskeje. Je to turistiske město, kotrež Japansku reprezentuje.
Rodynske
Rodynske je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Donjecka.
Sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Wjerchnij Tagil
Wjerchnij Tagil je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tagil we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1716 jako Wjerchnje-Tagolskij zawod załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Megri
thumb|left
Megri ( Մեղրի) je městačko na samym juhu Armenskeje při iranskej hranicy.
Leži při pomjeznej rěce Aras w Sjunikskej prowincy něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Kapana.
Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.
Bagdad
Bagdad je hłowne a najwjetše město Iraka. Ma někak 5,5 milionow wobydlerjow. Leži w prowincy ze samsnym mjenom při rěce Tigris we wysokosći 40 metrow nad mórskej hładźinu.
Baškiršćina
Baškiršćina je rěč ze skupiny Turkskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Baškirskej. Rěči ju wokoło 2 milionaj ludźi w Baškirskej (Ruska) a kónčinach na teritoriju Kazachstana a Uzbekistana.
Alfabet
Jako baškirski alfabet so kyriliski alfabet z někotrymi přidatnymi diakritiskimi znamješkami wužiwa. Wón bu w lěće 1940 akceptowany. . Charakteristiski pismik w alfabeće baškiršćiny je, kotryž w žanym hinašim kyriliskim alfabeće njewustupuje.
Łaćonski alfabet
Wot lěta 1929 hač 1940 je so warianta łaćonskeho alfabeta wužiwała.
Azowske morjo
Azowske morjo ( - Azowske more, - Azowskoje more, ) je małke morjo w juhowuchodnym dźělu Europy. Mjezuje na zapadźe z Ukrainu a na wuchodźe z Ruskej federaciju. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana a je wažene za dźěl wjetšeho Čorneho morja, wot kotrehož je na juhozapadźe wotdźělene połkupu Krim a z kotrymž je zwjazane na juhu přez Kerčsku wužinu njedaloko Kerča.
Azowske morjo ma přestrjeń nimale 40 tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 15 metrow. Jeho najwjetši přitok je Don. Azowske morjo ma jara nisku sólnosć.
Wuznamne přistawy su Mariupol a Berdjansk na Ukrainje a Taganrog a Jejsk w Ruskej federaciji.
Mărculești
thumb|left thumb|right|Židowske pohrjebnišćo Mărculești ( Merkelesht, Markulešty) je městačko w  Moldawskej.
Leži při lěwym brjoze rěki Reut něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 10 kilometrow zapadnje wot města Florești.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1837 jako židowska wjes Starowka załožiło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Oederan
Oederan je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži juhozapadnje Freiberga při zwjazkowej dróze 173 a ma něhdźe 8.200 wobydlerjow.
Sydlišćo nasta w 12. lětstotku jako wjes a naspomni so prěni raz w lěće 1286 jako Oderen.
Geografija
Oederan leži něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Kamjenicy.
Susodne města a gmejny su Hainichen w sewjeru, Oberschöna w sewjerowuchodźe, Brand-Erbisdorf we wuchodźe, Eppendorf w juhowuchodźe, Leubsdorf w juhu, Augustusburg w juhozapadźe, Flöha w zapadźe a Frankenberg/Sa. w sewjerozapadźe.
Politika
Oederan słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 18 (Srjedźna Sakska 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).
Kongo
Kongo móže być:
Pólny klon
Pólny klon (Acer campestre) je štom ze swójby mydłowcow (Sapindaceae).
Po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (Aceraceae).
Wopis
Pólny klon je za čas lěća zeleny kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć mjezy 10-15 m (druhdy 20 m). Rosće w kerčinach často jako husty kerk. Rostlina je zmjerzkokruta a so hodźi ze čerstwych symjenjow wuplahować.
Króna je kulojta hač šěroko kehelojta. Kmjen je krótki a zwjetša zhibowany.
Zdónkowa skora je nimale praworóžkaće połata.
Młode hałuzy su oliwozelene hač čerwjenobrune a mlokowu mězu wobsahuja. Ma typiske korkowe lajsty na hałuzach.
Łopjena
Zymske pupki su jejkojte a docpěwaja wulkosć wot 2 hač do 4 mm.
Přećiwostejne, jasnozelene łopjena maja 3-5 tupe lapy a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 8 cm (4-12 cm) a šěrokosć wot 5 hač do 10 cm. Lapy su słabje karbowane. Łopjena su na hornim boku ćmowozelene a so wobnaža, mjeztym na delnim boku su šěrozelene a sćeńka kosmate. Wone njesu 2-7 dołhe stołpiki. Łopjency docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 9 cm a su zwjetša tróšku šěrše.
Nazymske barbjenje je žołtooranžowe hač čerwjene.
Płody
Płody su křidłate worjechi, kotrež po dwěmaj škałobny płód wutworja. Jich křidlešce wodorunje wotstejitej a docpěwatej dołhosć wot 2,5 hač 3 cm a šěrokosć wot 6 hač do 10 mm. Płody wot septembra hač do oktobra zezrawja.
Stejnišćo
Wón rosće na wutkatych a baziskich, mokrych hač do změnosuchich hlinowych pódach, w měšanych lěsach z dubami a hrabami, w bukowych a rěčnych lěsach, na pólnych mjezach a lěsnych kromach. Preferuje wapnite, tróšku włóžne pódy.
Rozšerjenje
Pólny klon je w Europje hač do sewjerneje Persiskeje a sewjernej Africe rozšěrjeny, z wuwzaćom sewjera britiskich kupow a Skandinawiskeje.
Sprjewiny Doł (wjes)
Sprjewiny Doł je sydlišćo w sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša ke gmejnje ze samsnym mjenom. Je najmjeńši wjesny dźěl a jenički, kotryž so ani při Sprjewi ani při Sprjewicy njenamaka.
Wjes leži w sewjeru gmejny mjez Sprjewinodołskim jězorom a Čornej Pumpu blisko hranicy z Braniborskej. Zapadnje wsy wjedźe zwjazkowa dróha 97 z Grodka do Wojerec.
Fumio Kishida
Fumio Kishida je japanski politikar. Wón je čłon reprezentantneho domu Liberaldemokratiskeje strony (10. hamtski čas), premierminister (100. a 101.), prezident Liberaldemokratiskeje strony (27.) a předsyda Kochikai (9.). Minister za wonkowne naležnosće (143., 144., 150.), zakitowanski minister (16.), minister za wosebite misije, kabinetny běrow (Okinawa a sewjerne naprawy, Regulowanska reforma, ludowe žiwjenje, wědomostna a technologiska politika) (prěnje přetworjenje kabineta Abe, kabinet Yasuo Fukuda), minister za spěchowanje zarjadnistwa přetrjebarjow (kabinet Yasuo Fukuda), statny minister za swětnišćowe wuwiće (kabinet Yasuo Fukuda), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), Wón słužeše jako zastupowacy minister za kubłanje, kulturu, sport, wědomosć a technologiju (1. kabinet Koizumi), parlamentariski wiceminister za twarstwo (Obuchis druhu přetworjene wutworjenje kabinetow a prěni kabinet Mori), předsyda wuběrka za strowotu, Dźěło a spomóženje reprezentantneho domu, předsyda wuběrka za politiske slědźenje Liberaldemokratiskeje strony (58.), předsyda parlamenta-taskforce Liberaldemokratiskeje strony (52.), direktor zličbowanja liberaldemokratiskeje strony a předsyda Hiroshima Prefectural Branch Federation Liberaldemokratiskeje strony.
16. januara
16. januara abo '''16. wulkeho róžka''' je šěsnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 349 dnjow (350 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright|Johannes Rau w lěće 1986
Nintendo
Nintendo je japanski zhotowjer widejohrow a widejowych hrajnych konsolow, kiž je aktiwny po cyłym swěće. Znate konsole su Game Boy a Nintendo DS, k woblubowanym hrajnym serijam Super Mario, Donkey Kong, The Legend of Zelda a Pokémon.
Hač do lěta 2018 su cyłkownje wjace hač 700 milionow hrajnych konsolow předali.
Penig
Penig je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži 20 kilometrow sewjerozapadnje Kamjenicy při Šwikawskej Modłeji a ma něhdźe 9.000 wobydlerjow. Zwjazkowa awtodróha 72 (Kamjenica–Lipsk) wjedźe přez Penig.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1264 jako Penic.
Sisian
thumb|left
Sisian ( Սիսիան) je město na juhu Armenskeje.
Leži při rěce Worotan w Sjunikskej prowincy něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Kapana.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1974 ma měšćanske prawa.
Kiyomizu-dera
Kiyomizu-dera(清水寺) je templ w Kyoto, Japanskej. Je najwyši twar w Kyoto a je jedyn z najznaćišich symbolow swěta.
Lubušske wojewódstwo
Lubušske wojewódstwo je wojewódstwo při zapadnej kromje Pólskeje. Ma přestrjeń wot 13.985 km² a něhdźe milion wobydlerjow. Jedna so tuž wo po wobydlerstwje najmjeńše z pólskich wojewódstwow. Sydło parlamenta je Zielona Góra, sydło wójwody Gorzów Wielkopolski.
Mjezuje na juhu z Delnjošleskim wojewódstwom, na wuchodźe z Wulkopólskim wojewódstwom, na sewjeru ze Zapadopomorskim wojewódstwom a na zapadźe z němskimaj zwjazkowymaj krajomaj Sakskej a Braniborskej. Dźěl wojewódstwa słuša do historiskeje Delnjeje Łužicy.
Wojewódstwo bu pomjenowane po starym městačku Lubuš (němsce Lebus) na lěwym boku Wódry blisko Frankobroda.
Powiaty
K Lubušskemu wojewódstwu słušeja slědowace powiaty (wokrjesy):
(ličby wobydlerstwa dnja )
Wulkoměsće Zielona Góra a Gorzów Wielkopolski stej bjezwokrjesnej.
Města
Najwjetše města we wojewódstwje su Zielona Góra ( wobydlerjow), Gorzów, Nowa Sól , Žarow , Žahań a Gubin.
Arabske morjo
Arabske morjo je dźěl Indiskeho oceana mjez Aziju a Afriku. Na wuchodźe mjezuje z Indiskej połkupu, na sewjeru z Iranom a Pakistanom, a na zapadźe z Omanom a Jemenom na Arabskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabske morjo je přez Adenski zaliw z Čerwjenym morjom zwjazane (a dale přez Suezski kanal ze Srjedźnym morjom) a přez Omanski zaliw z Persiskim zaliwom.
Lubušske wojewódstwo
Města
Hlej tež: Lisćina městow w Lubušskim wojewódstwje
Arabske morjo
Morjo ma přestrjeń wot nimale štyrjoch milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 4 625 metrow.
Wuznamne města a přistawy Arabskeho morja su na přikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.
Powiat kłobucki
Powiat kłobucki je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje. Wokrjes nadeńdźe so sewjerozapadnje města Częstochowa, ma přestrjeń wot 889,15 km² a něhdźe 85.000 wobydlerjow.
Měsće
Kłobuck a Krzepice matej měšćanske prawa.
Ramoń
thumb|left
Leži nad rěku Woronjež, přitoku Dona, něhdźe 40 kilometrow sewjernje Woronježa.
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1615 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Jelań-Kolenowskij
Jelań-Kolenowskij je sydlišćo měsćanskeho typa w juhoruskej oblasći Woronjež. Leži nad rěku Jelań, přitoku Dona, něhdźe 190 kilometrow wuchodnje Woronježa.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Wjerchnjaja Pyšma
thumb|left Wjerchnjaja Pyšma (1821–1457  Mjednyj Rudnik/ Медный Рудник) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Pyšma we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe jednoho kilometra sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 65 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1821 jako wjes Mjednyj Rudnik zawod załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.
Přiwćicy
Přiwćicy ( Preititz) su wjes při Albrechtowce w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja wot lěta 1994 k Malešecam.
Geografija
Wjes leži we wotewrjenej krajinje w Hornjołužiskich honach. Albrechtowce přiběži tule z juha Stara woda. Do regulacije wobeju rěčkow běchu Přiwćicy husćišo wot wulkeje wody potrjechene. Susodne wjeski su Hlina na sewjerowuchodźe, Bart a Rakojdy na wuchodźe, Skanecy na juhowuchodźe, Budyšink na juhozapadźe a Malešecy na sewjerozapadźe.
Alčewsk
Alčewsk (, ; 1931–1961 Ворошиловськ/Worošylowsk, 1961–1991 Комунарськ/Komunarsk) je město w Luhanskej oblasći na wuchodźe Ukrainy. Leži něhdźe 45 kilometrow na zapad wot Luhanska.
Přiwćicy
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hlinjane jamy, Šócec hat (=Schützenteich), Nowy hat, Mały Poprjanc, Wulki Poprjanc, Husćina, Přitoki, Zapal, Hodr hat (=Haderteich), Dołhe kliny, Kuše kliny, Młynski hat, Na Plecach, Sucha łuka, Dołha łuka, Skanečanska łuka, Bartska łuka, Wowči móst, Suchi hat, Libijska woda [sic!].
Alčewsk
Ma něhdźe 109 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Alčewsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.
Přiwćicy
Stawizny
mini|left|Přiwčanski hród wokoło 1859 Wokoło lěta 1000 słušeše kónčina mjez Přiwćicami a Delnjej Kinu k wudwórej Budyskeho hrodu, kotryž tutón zastarowaše. Prěnje historiske naspomnjenje jako Priwiticz je z lěta 1250. Dźensniša forma mjena je prěni raz 1791 zapisana. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno wotwodźuje so wot wosoboweho mjena Priwit abo Priwět (přirunaj staročěsce Přívět, staropólsce Przywit) a tuž woznamjenja „sydlišćo ludźi wěsteho Priwěta“.
W Husitskich wójnach bu kubłowe sydlišćo wjacekróć zničene, dokelž mějachu Husitojo swoje lěhwo pola Barta. 1655 přińdźe ryćerkubło z wokolnymi honami do wobsydstwa zemjanskeje swójby Nostitz, kotrejž něhdźe hač do lěta 1700 słušachu.
W běhu bitwy pola Budyšina bu wjeska w meji 1813 nimale dospołnje zničena, dokelž ležeše w kónčinje hłowneho bitwišća mjez jednotkami maršalow Ney a Kleist. 1838 bě sakski kral Bjedrich Awgust II. składnostnje kwasa z hosćom w Přiwćicach.
Hač do 1. apryla 1936 běchu Přiwćicy samostatna gmejna, kotraž bu potom do Budyšinka zagmejnowana.
Wobydlerstwo a rěč
thumb|Přiwčanski knježi dom (2012) Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 272 wobydlerjow, z nich 254 Serbow (93 %) a 18 Němcow. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Budyšinskeje wosady.
Kogon
thumb|left Kogon (/ Kagan; do 1935 – Новая Бухара/ Nowaja Buchara) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Kogonskeho wobwoda.
Leži něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Buchary při Transkaspiskej železnicy. Blisko Kogona nadeńdźe so mawsolej Baha-ud-Dina Nakšbanda ze 14. lětstotka.
Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1888 jako ruska wjes Nowaja Buchara załožiło. Za čas Ruskeje byrgarskeje wójny bě wuchadźišćo dobywanja Bucharskeho emirata přez Čerwjenu armeju. W lěće 1929 dósta měšćanske prawa.
Powiat gliwicki
Powiat gliwicki je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje. Wokrjes ma přestrjeń wot 663 km² a něhdźe 110.000 wobydlerjow.
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so zapadnje wokrjesneho města Gliwice, kotrež jemu pak njepřisłuša. Přez wokrjesny teritorij ćečetej rěce Kłodnica a Drama. Gliwicki wokrjes mjezuje z wokrjesami a městami Powiat tarnogórski, Gliwice, Zabrze, Powiat mikołowski, Ruda Śląska, Rybnik, Powiat rybnicki a Powiat raciborski Šleskeho wojewódstwa kaž tež z wokrjesomaj Powiat strzelecki a Powiat kędzierzyńsko-kozielski Opolskeho wojewódstwa.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje wósom gmejnow, dweju měšćanskeju, dweju měšćansko-wjesneju a štyrjoch wjesnych gmejnow:
Zdźar (Wjelećin)
Zdźar (lok. na Zdźeri abo w Zdźarju; Sora) je z pjeć dworow wobstejaca hornjołužiska wjeska, kotraž słuša z lěta 1936 k Wjelećinej.
Mała wjeska leži we wysokosći wot wjace hač 400 metrow něhdźe wósom kilometrow južnje Budyšina na hórskim hrjebjenju prěnjeho rjećaza Hornjołužiskich horin, mjez Mnišoncom a Čertowej klětku (463 m) na wuchodźe a Ćeleńcom (367 m) na zapadźe. Wona je tuž hromadźe z Motydłom pola Šěrachowa najwyše ležace sydlišćo Budyskeho wokrjesa a dla čerstweho powětra a rjaneho wuhlada na Budyšin a hač do Kamjenca woblubowane wulětnišćo. Susodne wsy su 100 metrow nišo ležace Warnoćicy na juhozapadźe a Wostašecy na juhowuchodźe. Při sewjernej skłoninje Zdźarjanskeje hory do směra naČorne Noslicy so w skale wudobywa granodiorit.
Stawizny
Sydlišćo je so k prěnjemu razej w lěće 1477 jako Sahir naspomniło a słušeše wot započatka jako wudwór k Hornjohórčanskemu ryćerkubłu. Hač do 19. lětstotka njesłušeše Zdźar kaž tež Wjelećin sam administratiwnje k Hornjej Łužicy, ale do Stołpinskeho hamta.
Lisćina serbskich wsow 1884/85
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Mukoweje Statistiki Łužiskich Serbow, kotruž w lětomaj 1884/85 wozjewi. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow, ličba Serbow a Němcow, podźěl Serbow a dalše přispomnjenja wo wsach. Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wjeski, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
Hlej tež: Lisćina serbskich wsow 1956
Qorovulbozor
Qorovulbozor (wurjekowanje: Korowulbozor; / Karaulbazar) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qorovulbozorskeho wobwoda.
Wšědna morchej
miniatur| Wšědna morchej (Daucus carota) je rostlina ze swójby wokołkowych rostlinow.
Delnja Hórka
Delnja Hórka ( Niedergurig) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 1994 k Malešecam.
Wšědna morchej
Ma někotre poddružiny:
Delnja Hórka
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz (2017) Wjes leži w Hornjołužiskich honach na južnej kromje hatoweje krajiny na lěwym brjoze Sprjewi někak pjeć kilometrow sewjernje Budyšina a hnydom sewjerowuchodnje Budyskeho spjateho jězora. Susodne wjeski su Brězynka na sewjeru, Dobrošecy na juhowuchodźe a Ješicy na zapadźe. Wuznamny je tak mjenowany „Delnjohórčanski hoberski dub“ blisko wsy, kotryž je wokoło 800 lět stary.
Qorovulbozor
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Qorako‘l
Qorako‘l (přełožene „čorny jězor“; wurjekowanje: Korakul; / Karakul) je oazowe město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qorako‘lskeho wobwoda. Wotwodźene wot měšćanskeho mjena je pomjenowanje Karakulskich wowcow.
Leži při delnim běhu rěki Zarafšon něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Buchary.
Rochlica
Rochlica ( Rochlitz) je wulke wokrjesne město w srjedźosakskim wokrjesu. Leži 25 kilometrow sewjernje Kamjenicy a 45 kilometrow juhowuchodnje Lipska při Šwikawskej Modłeji a ma něhdźe 6.000 wobydlerjow.
Qorako‘l
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Rochlica
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 995 jako Rochilinze a słuša tuž k najstaršim znatym městam Sakskeje.
Delnja Hórka
Geografija
Přez Delnju Hórku wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Budyšina do Běłeje Wody, kotraž ma so přichodnje ze wsy won połožić a přez wobjězdku wjesć. Wot njeje wotbočuje statna dróha S107 do Radworja.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Křič = na Křiču, Pod Křičom, Hrodźiško, Kopačk, W Ščawnu, Čertownja (rěčka), Cyhelski hat, Wulki dub, Pastwišća, Přesady, W lodowej jamje, Spadnjeny móst, Na haleji, Kruwjacy móst, W Žurowach, Ščawny móst, Křudowy, Trawnik, Trjebjeny, Šibjeńca, Na chopu, Šěroki puć, Goliatowy kamjeń (kamjeń z nožicami a naporstnikom), Kopany, Pod Wosykom, Radowcy, Šonowc, Hajki, W Wosyku, Cyhelčiny, Módra skała, Zrěčišćo, Kolesko, Wjelča hora, Mała rěčka, Dučmanec truhi, Wosowy hat, Brancelec jězor, Korčmarjec hory, Bukičany, Šwejske, Šołćic łuže, Křižowy kamjeń, Kunowcy, Hajšoc, Bukowc, Mały Wosyk, Hrjebja, Luboz, Při Lubozu, Lubozna hora, Lubozny hat, Łukowy hat, Dźěłošća, Hantl, Hrodźišćo, Wisate, Běłe kamjenje, Zezady Wjeńka, Ruselcy?, Mjedawka, Deleńči móst, Hilbjeńcec hory, Sekera.
Stawizny
mini|left|Lutherowy pomnik na [[Křiču]] Prěnje historiske naspomnjenje jako Gorg je z lěta 1349.
Na hórce Křič južnje wsy poswjećichu ewangelscy Serbja w lěće 1883 pomnik składnostnje 400. narodnin Martina Luthera.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 389 wobydlerjow, mjez nimi 364 Serbow (94 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 48,7 %. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Malešanskeje wosady.
Na Křiču južnje Delnjeje Hórki nadeńdźetej so serbskorěčny Lutherowy pomnik z lěta 1883 a wojerski pomnik za padłych Prěnjeje swětoweje wójny z němskim a serbskim napisom. Na Delnjohórčanskim pohrjebnišću bu serbski prócowar a sobuzałožer Domowiny Arnošt Bart-Brězynčanski pochowany.
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 355 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47 lět (Sakska: 46,4).
Literatura
mini|center|700px|Napohlad wsy
Kisały zdźer
Kisały zdźer (Rumex acetosa) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae). Dalše serbske mjena su kisałc, (reg.) kisalc , (reg.) kiselc.
Wopis
Kisały zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 100 cm.
Łopjena
Tróšku stołpikate spódnje łopjena su kłokojte a njesu wótre, dele měrjene róžki. Stołpikowe łopjena stołpik wobdadźa a su sedźace.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Čerwjene hač zelene, njenahladne kćenja steja w rozhałuzowanych, čumpatych, zrunanych kwětnistwach ze zwjetša jednorych bóčnymi hałuzami. Muske a žónske kćenja su zwjetša na rozdźělnych rostlinach. Znutřkowne kćenjowe łopješka su kulojte abo šěrše hač dołhe, njezubate a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 4 mm.
Qorako‘l
Wot lěta 1980 ma měšćanske prawa.
Kisały zdźer
Płody
Płody njesu wočinjene zwonkowne kćenjowe łopješka.
Wobsahowe maćizny
Rostlina wobsahuje oksalnu kisalinu a kaliumowy oksalat.
Idźewan
thumb|left
Kisały zdźer
Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, suchich łukach, na pastwach, na pućowych kromach, na přirěčnych a rěčnych brjohach. Preferuje wutkate, humusowe pódy.
Idźewan
Idźewan ( Իջևան; do 1961 Karawansaraj) je město na sewjeru Armenskeje.
Kisały zdźer
Wužiwanje
Młode łopjena so hodźa jako solotwjowy přidawk a w supach wužiwać. Ale wjetše mnóstwa wjedu k běhawje a bluwanju a móžeja dla tworjenja kalciumoweho oksalata škody na jěrchenjow zawinować.
Idźewan
Leži při rěce Agstew něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Tawušskeje prowincy. Přez Idźewan wjedźetej dalokodróha M4 a železniska čara z Jerjewana do Bakuwa, kotrejž stej pak wot časa wójny wo Nahórski Karabach přetorhnjenej.
Město ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow a je sydło wotrjada Jerjewanskeje statneje uniwersity.
Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Roswin
Roswin ( Roßwein) je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži 35 kilometrow sewjerowuchodnje Kamjenicy a 40 kilometrow zapadnje Drježdźan při Freibergskej Modłeji a ma něhdźe 7.500 wobydlerjow. Zwjazkowa awtodróha 17 (Drježdźany–Lipsk) wjedźe přez město.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1220 jako Ros(s)ewin.
Republika Kongo
thumb|left|Alima, prawy přitok rěki Kongo Republika Kongo (mjez 1969 a 1991 Ludowa republika Kongo, tež Kongo-Brazzaville) je njewotwisny, rědko wobsydleny stat w srjedźnej Africe. Namaka so na prawym boku rěki Kongo a mjezuje z Kamerunom a Centralnoafriskej republiku w sewjeru, z Demokratiskej republiku Kongo we wuchodźe, z angolskej eksklawu Cabinda w juhu, z Atlantiskim oceanom w juhozapadźe kaž tež z Gabunom w zapadźe. Stolica je Brazzaville, kotrež so namaka při rěce Kongo w juhu kraja.
Poplołopjenata wijawka
Poplołopjenata wijawka (Convolvulus althaeoides) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Republika Kongo
W Republice Kongo knježi włóžna tropiska klima z dešćowymaj časomaj mjez januarom a meju a mjez oktobrom a decembrom. Přewažaca krajinowa forma je dešćowy lěs. Najwyše městno přewažnje płoneho kraja je bjezmjenita hora (1.040 m) blisko gabunskeje hranicy.
Poplołopjenata wijawka
Wopis
Poplołopjenata wijawka je wjacelětna rostlina, kotraž so z podzemskimi ricomami rozšěrjuje. W miłym klima móže druhe rostliny přerosć.
Stołpiki su wijace abo lězuce. Łopjena su owalne, wutrobojte a sylnje lapate. Wone lochko slěbrojće błyšća.
Kćěje w pózdnim nalěću. Kćenja su róžojte a docpěja rozměr wot 2,5 hač do 4 cm.
Rozšěrjenje
Pochadźa z regiona Srjedźneho morja.
Kumšicy
Kumšicy ( Kumschütz) su wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja z lěta 1973 ke Kubšiskej gmejnje a leža w hornjołužiskich honach mjez 175 a 185 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Konjec a naposledk wot 1973 dźěl gmejny Kubšic.
Susodne wjeski su Droždźij we wuchodźe (město Wóspork), Konjecy w juhozapadźe a Nowe Poršicy w sewjerozapadźe.
Kulturne pomniki
Pod pomnikoškitom steja dźěle třoch burskich statokow (čisła 2, 6 a 8), mjez nimi dwě chěži ze stołom, a dwaj kamjentnej pućnikaj. Na statoku čo. 8 wisa při bróžni restawrowana kamjentna tafla ze serbskim napisom z lěta 1864.
Wjerchnjaja Salda
thumb|left Wjerchnjaja Salda je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Salda we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 170 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.
21. nowembra
21. nowembra abo '''21. nazymnika''' je 325. dźeń gregorianiskeje protyki (326. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 40 dnjow hač do kónca lěta.
Wjerchnjaja Salda
Sydlišćo je so w lěće 1778 jako wjes Wjerchnje-Saldinskij zawod załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
21. nowembra
Do 19. lětstotka
thumb|120px|Voltaire (* 1694)
19. lětstotk
thumb|120px|René Magritte (* 1898)
20. lětstotk
thumb|upright=0.4|Abdus Salam († 1996)
Powiat lubliniecki
Powiat lubliniecki je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje. Nadeńdźe so na poł puću mjez Częstochowej a Opolom, ma přestrjeń wot 822 km² a něhdźe 75.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje wósom gmejnow, jedneje měšćanskeje, jedneje měšćansko-wjesneje a šěsć wjesnych gmejnow.
Raduš
Raduš je wjes  w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a je dźěl Wětošowa. Ma něhdźe sydom stow wobydlerjow a je tuž najwjetši gmejnski dźěl Wětošowa nimo města samoho.
Nadregionalnje znate je rekonstruowane słowjanske hrodźišćo blisko Raduša, kotrež so jako zarjadowanišćo a archeologiski muzej wužiwa.
We wsy je zastanišćo železniskeje čary Berlin–Zhorjelc.
Wobydlerstwo
Po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 869 wobydlerjow 854 serbskorěčnych (98 %) a jenož pjatnaće Němcow. Srjedź 1950tych lět rěčachu po Arnošće Černiku hišće 22,1 % wobydlerstwa serbsce.
Kudźerjawy zdźer
Wopis
Kudźerjawy zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 150 cm.
Łopjena
Łopjena su čmowošěrozelene a dołhojće-lancetojte. Jich kroma je kudźerjawa. Delnje docpěwaja dołhosć wot hač do 30 cm a šěrokosć wot 8 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w promjenjach, mjeztym zo bóčne hałuzy wulkeho kwětnistwa njejsu abo lědma su rozhałuzowane. Znutřkowne kćenjowe łopješka su šěroko-jejkojte a maja wutrobojty spódk, při čimž zwjetša wšě tři maja mozl.
Płody
Tři powjetšene, kulojte kćenjowe łopješka płodej přilěhaja, mjeztym zo jedne ma maksimalnje 2 mm dołhi mozl a druhej nimatej mozl abo jara mjeńši mozl. Łopješka płodoweje wobalki su cyłokromne.
Stejnišćo
Rosće na mokrych pastwach, na brjohach, w hrjebach, na rolach, na łukach, na pustych płoninach a na nadróžnych kromach. Preferuje włóžne pódy.
Wjerchnjaja Tura
Wjerchnjaja Tura je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tura we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga a něhdźe wósom kilometrow sewjernje Kušwy. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1737 załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Prawy kobołk
Prawy kobołk (Allium sativum) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutřka amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
miniatur|200px|Allium sativum, William Woodwill: Medical botany, 1793 <br style="clear:left;" />
Wopis
Prawy kobołk je wutrajne zelo, kotrež sylnje wonja. Łopjena su płone a docpěja šěrokosć wot něhdźe 1 cm. Kćenja steja we wokołkojtych kwětnistwach. Cyblička je kulowata a wot wjele skupinow małkich lehnjenskich cybličkow wobdate.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Azije.
Běły klon
Běły klon (Acer saccharinum) je štom ze swójby mydłowcowych rostlin (Sapindaceae).
Po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (Aceraceae).
Wopis
Wustupowaca króna njesu přewisowace hałuzy.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena su hłuboko pjećlapate a docpěwaja dołhosć a šěrokosć wot 8 hač do 15 cm. Wone su wótro rězane, na hornim boku čerstwozelene a na delnim boku slěbrošěre. Nazymske barbjenje je žołte.
Kćenja
Kćěje w měrcu. Zelene hač čerwjenojte kćenja so dołho před zazelenjenju lisća jewja. Wone steja w hustych promjenjach. Žónske kćenja su dołho stołpikate a njesu čerwjene pěsty. Muske kćenja su krótko stołpikate.
Kćenja so wot wětra wopróša.
Płody
płodysu křidłate worjechi. Jich křidleška su zhibnjene a tupokućikaće jedyn k druhemu steja. Płody w juniju zezrawja.
Staroba a drjewo
Štom móže starobu wot maksimalnje 125 lět, při čimž wón so z přiběracej starobu jara łamliwy stanje. Nimo toho jeho drjewo je porno drjewu druhich klonowych družinow wot złeje kajkosće, dokelž je lochke a chětro mjechke.
Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa z sewjerneje Ameriki, hdźež wot wuchodneje a centralneje sewjerneje Ameriki a wulkich jězorow hač do Texasa wustupuje. Štom so w Europje w zelenišćach, parkach a zahrodach plahuje.
Pisana bónčawa
Pisana bónčawa (Nymphaea colorata) je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow (Nymphaeaceae).
Romitan
Romitan je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Romitanskeho wobwoda.
Leži něhdźe 20 kilometrow sewjernje Buchary.
Mala Wyska
thumb|left
Romitan
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Mala Wyska
Mala Wyska je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow zapadnje Kropywnyckeho při rěčce Mala Wys, 40 kilometrow dołhim přitoku rěki Welika Wys.
Romitan
Sydlišćo je so w 7. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Mala Wyska
Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło wot zapućowarjow z Moldawskeje a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. W lěće 1915 dósta železniske zastanišćo. W Druhej swětowej wójnje bě Mala Wyska wot 1. awgusta 1941 hač do 13. měrca 1944 wot němskeho wójska wobsadźene.
17. januara
17. januara abo '''17. wulkeho róžka''' je sydomnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 348 dnjow (349 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.
Narodniny
thumb|upright=0.5|Eartha Kitt w lěće 1973
Wumrěće
thumb|upright=0.5|Jan Grólmus
Morchej
Morchej (Daucus) je ród ze swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae). W Europje domjaca je jenož wšědna morchej z dwěmaj poddružinomaj: dźiwja morchej a zahrodna morchej.
Wopis
Wone su jednolětne abo dwulětne rostliny a zwjetša seršćojće kosmate.
Łopjena su wjacekróć pjerite.
Wokołk je zestajeny a na spódku zwjetša wot přikrywnych łopješkow wobdaty. Kćenja su běłe, žołtojte abo róžojte.
Płody su jejkojte, rjepikate a njesu kałače abo kótwički.
Družiny a rozšěrjenje
Ród wokołkowych rostlinow wobsahuje něhdźe 60 družinow w regionje Srjedźneho morja, při čimž jednotliwe družiny tež na druhich kontinentach wustupuja. Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sayda
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1207 jako Saidow.
Oblasć Wołynska
Oblasć Wołynska abo Wołynska oblasć (tež Wołyńska; ) je oblasć na sewjerozapadźe Ukrainy. Stolica a zdobom najwjetše město je Luck. Oblasć ma něhdźe milion wobydlerjow na přestrjeni wot 20.000 kwadratnych kilometrow a je tuž chětro rědko wobsydlena.
Geografija
Oblasć mjezuje z Běłoruskej na sewjeru a z Pólskej na zapadźe. Susodnej ukrainskej oblasći stej Riwne na wuchodźe a Lwówska na juhu.
Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Zapadny Bug, kotryž twori mjezynarodnu hranicu z Pólskej, kaž tež Pripjat w Pripjatskich bahnach při běłoruskej hranicy na sewjeru.
Zarjadnistwo
Oblasć Wołynska wobsteji ze 16 rajonow a štyrjoch městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
mini|Hród w Lucku W 12. lětstotku wobsteješe na teritoriju dźensnišeje oblasće wuchodosłowjanske wjerchowstwo, kotrež so w lěće 1188 z wjerchowstwom w Halyču zjednoći. Wot 14. lětstotka słušeše Wołynska přez lětstotki do Pólsko-Litawskeje. Hakle z dźělenjom Pólskeje 1793 resp. 1795 přińdźe pod rusku kontrolu. W 19. lětstotku zasydlichu so cyłkownje někak 250.000 Němcow we Wołynskej. Po Prěnjej swětowej wójnje a Pólsko-sowjetskej wójnje bu Wołynska w lěće 1921 rozdźělena mjez Pólskej a sowjetskej Ukrainu. Po Druhej swětowej wójnje přińdźe tež zapadny dźěl k Sowjetskemu zwjazkej. Němska ludnosć dyrbješe so přesydlić („Heim ins Reich“). Židźa, kotřiž wučinichu do Druheje swětoweje wójny sylny podźěl ludnosće, buchu zwjetša w holocausće zamordowani.
Nowomyrhorod
thumb|left
Nowomyrhorod je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Welyka Wys něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Kropywnyckeho.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1773 ma měšćanske prawa.
Bukojna
Bukojna je pomjenowanje bukoweho lěsa a serbske mjeno:
Switlodarsk
thumb|left
Switlodardk je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1970 załožiło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Taflowa kryda
thumb|Běła taflowa kryda thumb|Barbna taflowa kryda thumb|Francoska taflowa kryda Taflowa kryda je material, kotryž so wužiwa zo by na hrubych powjerchach pisać, wosebje na taflach. Wona zawostaja partikle, kotrež so jenož słabje njepušća a so hodźa lochko wottrěwać.
Kajkosće
Taflowa kryda zwjetša je dołha z kwadratowym abo kulojtym prěčnym profilom. Taflowa kryda so zhotuje w Němskej, Awstriskej a Skandinawiskej předewšěm z kalcijoweho sulfata (sadra), dokelž tam najwjetše krydźišća su škitane. We Francoskej so wužiwa za tak mjenowanu šampansku krydu mineral kryda, tuž kalcijowy karbonat. Něhdźe 55 procentow w Němskej předateje tafloweje krydy wobsteji ze sadry.
Nowoukrajinka
thumb|left
Nowoukrajinka je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Kropywnyckeho.
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1769 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Powiat mikołowski
Powiat mikołowski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Mikołówom. Ma přestrjeń wot něhdźe 232 km² a wokoło 97.000 wobydlerjow.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje pjeć gmejnow, třoch měšćanskich a dweju wjesneju:
Bosćan Tecelin Mět
Bosćan Tecelin Mět ( Sebastian Tecelin Mieth; * 24. oktobra 1759 w Kukowje, † 18. julija 1835 w Róžeńće) bě serbski duchowny a spisowaćel nabožneje (katolskeje) literatury, kotrejež ćišć sam zapłaći.