cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Korosteń
Ma něhdźe 65 tysac wobydlerjow.
Vietnam
Mjez 1954 a 1976 wjedźeštej komunistiski Sewjerny Vietnam a ze Zjednoćenymi statami zwjazany Južny Vietnam mjez sobu krawnu wójnu, na kotrejž wobdźělichu so tež Zjednoćene staty.
Korosteń
Sydlišćo je so w lěće 945 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1589 ma měšćanske prawa.
Vietnam
center|thumb|upright=1.3|Při pobrjohu Južnochinskeho morja
Pisana wijawka
Pisana wijawka (Convolvulus tricolor) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Wopis
Małke łopjena su lancetojte.
Kćěje wot pózdnjeho nalěća hač do zažneje nazymy. Kćenja su purpurmódre abo běłe a njesu žołtu wobkromu a běły póžěrk.
Stejnišćo
Pochadźa z regiona Srjedźneho morja.
Ćěmna dychnička
Ćěmna dychnička (Armeria maritima subsp. purpurea) je rostlina ze swójby dychničkowych rostlinow (Plumbaginaceae).
Mark Rutte
mini|upright|Mark Rutte (2010)
1732
1732 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Mark Rutte
Mark Rutte (* 14. februara 1967 w Den Haagu) je nižozemski politikar a wot 14. oktobra 2010 jako naslědnik Jana Petra Balkenende z ministerskim prezidentom Nižozemskeje. Wot 2006 je wón politiski nawoda strony Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD, „Ludowa strona za swobodu a demokratiju“). Wot 2006 do 2010 bě jeje frakciski předsyda w nižozemskim sejmje.
Brunšwik
Brunšwik je wulkoměsto we wuchodnym dźělu Delnjeje Sakskeje. Leži sewjerne Smolin při rěce Oker a je z něhdźe 250.000 wobydlerjemi po Hannoverje druhe najwjetše město zwjazkoweho kraja.
Parukownik
Parukownik (Cotinus) je ród ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Handrij Zejler
mini|upright|Handrij Zejler Handrij Zejler ( Andreas Seiler; * 1. februara 1804 w Słonej Boršći; † 15. oktobra 1872 we Łazu) bě basnik serbskeho narodneho wozrodźenja a ewangelski farar.
Žiwjenje
mini|Zejlerjowy pomnik na Łazowskim torhošću Handrij Zejler narodźi so 1. februara 1804 w Słonej Boršći (dźensa Zejlerjowa čo. 6), dźensnišim měšćanskim dźělu Budyšina. Handrij, prěnje dźěćo žiwnosćerja a studnjerja Jana Zejlerja (1767–1844) a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Běrkec ze Sokolcy (1773–1847), wopytowaše ludowu šulu w Bolborcach a Wulkim Wjelkowje a mjez 1818 a 1825 gymnazij w Budyšinje. Měješe młódšej sotru a bratra, Marju (* 1805) a Jana Michała (* 1806).
Po nawróće do Łužicy w lěće 1830 bě najprjedy pomocny prědar a wot 1832 diakon w Klukšanskej cyrkwi a wot 1835 hač do swojeje smjerće w lěće 1872 z fararjom we Łazowskej wosadźe. Tam natwari a spěchowaše serbske towaršnostne žiwjenje.
Hromadźe z mandźelskej Hanu (rodź. Krawcec, * 1815, † 16. měrca 1866) měještaj dwě dźowce, Madlenu Hilžu (1855–1915) a Marju Olgu (1857–1928). Po smjerći nana w lěće 1872 wopušćištej wonej swoju łužisku domiznu.
Skutkowanje
Zejler płaći jako załožer moderneho serbskeho basnistwa. Nimo toho bě wón wudawaćel wšelakorych serbskich časopisow (n.př. Tydźenskeje Nowiny zhromadnje z Janom Arnoštom Smolerjom) a serbskeje gramatiki. 1847 bě Zejler sobuzałožer Maćicy Serbskeje.
Myto Zejlerja
Wot lěta 2014 spožči sakske statne knježerstwo kóžde druhe lěto po Handriju Zejlerju pomjenowane myto za wosebite zasłužby na polu serbskeje, wosebje hornjoserbskeje, rěče.
Hainewalde
Hainewalde je hornjołužiska wjes a gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 322 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1600 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1272.
Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).
Kózlica
Kózlica (Goodyera) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Ameriski parukownik
Ameriski parukownik (Cotinus obovatus) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Košla
Košla ( Kaschel) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Hamor. Leži něhdźe dwaj kilometraj juhozapadnje Klětnoho při puću do Lěskeje we wysokosći wot 135 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Kamjentny pućnik wosrjedź wsy Wjeska leži wosrjedź biosferoweho rezerwata Hornjołužiskeje hole a hatow. Susodne wsy su Jamno, Klětno a Wolešnica na sewjerowuchodźe, Cympl na juhowuchodźe kaž tež Wotpočink a Lěskej na juhozapadźe. Zapadnje Košle nadeńdu so někotre rybniki a do sewjerozapadneho směra Bjerwałdski jězor.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Koschele bie deme Cletin („Košla pola Klětnoho“) je z lěta 1419. We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 177 wobydlerjow, z nich 171 Serbow (97 %) a šěsć Němcow.
Hač do lěta 1938 bě Košla samostatna gmejna, potom bu zagmejnowana do Klětnoho.
Skuodas
thumb|left
Skuodas je město w Klaipėdskim wobwodźe na samym sewjerozapadźe Litawskeje w regionje Delnjeje Litawskeje. Je zarjadniske sydło rajona ze samsnym mjenom a ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Leži bjezposrědnje při hranicy Letiskeje něhdźe 80 kilometrow sewjerowuchodnje Klaipėdy a 35 kilometrow wot pobrjoha Baltiskeho morja.
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz jako Scoden abo Sckoden naspomniło a ma wot lěta 1572 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 60 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Sebastian Gemkow
Sebastian Gemkow (* 27. julija 1978 w Lipsku) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Wot 20. decembra 2019 je wón sakski statny minister za wědomosć a wuměłstwo w kabineće Kretschmer II. Do toho bě hižo wot 13. nowembra 2014 jako statny minister za justicu čłon kabinetow Tilich III a Kretschmer I.
Gemkow bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 26 (Lipsk 2) z 28,5 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta we wólbnym wokrjesu 30 (Lipsk 4) 24,9 % hłosow.
Wón bydli w Lipsku a je ewangelski, ženjeny a nan jedneje dźowki.
Łažata kózlica
Łažata kózlica (łaćonsce Goodyera repens) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (łaćonsce Orchidaceae).
Wopisanje
thumb|left|Kćenja
Karl-Heinz Gerstenberg
Dr. Karl-Heinz Gerstenberg (* 7. oktobra 1951 w Grimje) je bywši sakski politikar Zwjazka 90/Zelenych, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma a parlamentariski jednaćel zeleneje frakcije. Do toho bě hižo mjez 1990 a 1994 čłon sejma. Gerstenberg bě w lěće 1991 sobuzałožer Zwjazka 90/Zelenych w Sakskej.
Jaseń
Jaseń (Fraxinus) je ród štomow ze swójby wolijowcow (Oleaceae). Druhe serbske mjeno je jasnik.
Karl-Heinz Gerstenberg
Wón je ženjeny, nan třoch dźěći a bydli w Drježdźanach.
Jaseń
W Europje tři družiny su domjace, a to wšědna jaseń (Fraxinus excelsior), kćenjowa jaseń (Fraxinus ornus) a (Fraxinus angustifolia).
Systematika
Ród jasenjow (Fraxinus) wobsahuje něhdźe 65 družinow. Wone so do dweju sektijow poddźělitej:
Dalše družiny:
Nowošachtinsk
thumb|left Nowošachtinsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 109 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.
Płótna wijawka
Płótna wijawka (Calystegia) je ród ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
António Costa
mini|upright|António Costa (2014)
António Luís Santos da Costa (* 17. julija 1961 w Lissabonje) je portugalski jurist a politikar Socialistiskeje strony, kotryž je wot 26. nowembra 2015 z ministerskim prezidentom Portugalskeje. Do toho bě wot 2007 do 2015 wyši měšćanosta stolicy Lissabon.
Wot 1997 do 1999 bě minister za parlamentariske naležnosće a wot 1999 do 2002 minister za justicu. Po poražce socialistow při wólbach 2002 skutkowaše jako jich frakciski předsyda w portugalskim sejmje. Wot 2004 do 2005 bě čłon Europskeho sejma a jedyn z jeho wiceprezidentow, prjedy hač so jako statny minister za nutřkowne naležnosće do Portugalskeje nawróći. Dnja 15. julija 2007 bu woleny za wyšeho měšćanosty Lissabona a 2009 kaž tež 2013 znowa woleny.
António Costa je woženjeny a ma dwě dźěsći.
Mariah Carey
Mariah Carey (* 27. měrca 1969 w Huntington, Long Island, New York) je US-ameriska R&B-spěwarka, song-spisarka, producentka a filmowa hrajerka.
Diskografija
{| width="100%"
Wšědny parukownik
Wšědny parukownik (Cotinus coggygria, syn.: Rhus cotinus) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae). Dalše serbske mjeno je włosencowy sumak.
Blušćojta wijawka
Blušćojta wijawka (Calystegia hederacea) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Korecy
Korecy (němsce Georgewitz) su hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubijej. Leža we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow 3,5 kilometry sewjerowuchodnje stareho města a 225 m nad mórskej hładźinu na lěwej stronje Lubaty. Njedaloko wsy twori rěčka znatu Korečansku skału.
Stawizny
Po statistice Arnošta Muki mějachu Korecy w lěće 1884 250 wobydlerjow, mjez nimi 186 Němcow a 64 Serbow (26 %). Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy Korečenjo přisłušeja wot 16. lětstotka Ketličanskej wosadźe
Thailandska
Thailandska (thailandsce ประเทศไทย, Prathet Thai) je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej Aziji. Hłowne město je Bangkok (Krung Thep). Wjetšina něhdźe 70 milionow wobydlerjow su buddhisća.
Thailandska mjezuje z Myanmarom na sewjerozapadźe, z Laosom na sewjerowuchodźe, z Kambodźu na wuchodźe a z Malajziju w samym juhu. Na zapadźe tworja Indiski ocean přirodnu mjezu, na juhowuchodźe Thailandski golf, dźěl Ćicheho oceana.
Annekathrin Giegengack
Annekathrin Giegengack (* 1970 w Karla Marxowym měsće) je sakska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. 2014 hižo njekandidowaše.
Wona je ewangelska, dźělena a ma z Volkmarom Zschocku zhromadne dźěćo.
Čeljabinsk
Čeljabinsk ( Челябинск) je milionowe město w ruskim Uralu a zarjadniske sydło Čeljabinskeje oblasće. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Miass něhdźe 1500 kilometrow wuchodnje Moskwy a něhdźe 200 kilometrow južnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow a je z tym sedme najwjetše město Ruskeje federacije.
Sydlišćo je so w lěće 1736 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Wobwody
thumb|left
Družina (biologija)
Družina je hierarchiska runina biologiskeje systematiki. Čłonojo družiny móžeja so ze sobu křižować, jich potomnicy zhubja pak kmanosć, sami płódnych potomnikow porodźić.
Na př. njetworja mule, kotrychž staršej stej kóń a wosoł, swójsku družinu, dokelž su njepłódne hybridne zwěrjata.
Wolešnica (Hamor)
Wolešnica ( Klein-Oelsa; 1936–47 Oelbrück) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži 133 m nad mórskej hładźinu a ma wobydlerjow.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Olsen parva je z lěta 1419. We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 140 wobydlerjow, z nich 135 Serbow a pjeć Němcow.
Rólna wijawka
Rólna wijawka (Convolvulus arvensis) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae). Dalšej serbskej ludowej mjenje stej sedłač a sobołk.
Wopis
thumb|left|Běłe kćenje z čerwjenymi blečkami Rólna wijawka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 20 hač do 80 cm.
Stołpiki su ćeńke a deleka ležace, lězuce abo nalěwo wijace.
Łopjena
Łopjena su wutrobojte hač šipojte a 3 hač 6 raz tak dołhe kaž šěroke. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 cm.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Kćenja su likojte, běłe abo róžojte a docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Wone sedźa na dołhich stołpikach w łopjenowych rozporach.
Stejnišćo
Rosće na rolach, winicach, w zahrodach, na smjećowych městnach, pućnych kromach a pustych płoninach. Ma radšo małohumozne pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Finski zaliw
thumb|Satelitowy wobraz Finskeho zaliwa Finski zaliw je najwuchodniši zaliw Baltiskeho morja. Leži mjez Finskej na sewjeru, Estiskej na juhu a Ruskej na wuchodźe; wuchodny dźěl zaliwa saha hač do Pětrohróda. Je 390 kilometrow dołhi, hač do 130 kilometrow šěroki a ma přestrjeń 30.000 km². Přerězna hłubokosć zaliwa je 38 metrow a maksimalna hłubokosć 115 metrow.
Wuznamne města na brjohach Finskeho zaliwa su wosebje Pětrohród, Helsinki a Tallinn.
Trojodripkata koralička
Trojodripkata koralička (Corallorrhiza trifida) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Trojodripkata koralička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 8 hač 25 cm.
Stołpik je nahi, nažołć zeleny hač brunočerwjeny.
Nimaja zelene łopjena, ale šupiznowe łopješka.
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1 cm. Nimaja wotrohu. Šěsć kćenjowych łopješkow je wuske a docpěwa dołhosć wot 3 hač 6 mm. Hubka je tupa, njerozdźělena abo słabje třilapata a běła z wuhorbjenymi, čerwjenymi dypkami a smužkami. Wostatne łopješka su nažołć zelene, zwonka často brune.
Stejnišćo
Rosće w mochowych šmrěkowych a jědlowych lěsach. Preferuje skerje kisałe, stuchłe pódy. Potrjebuje sćiny a wysoku włóžnotu powětra.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž tež w Alpach, Pyrenejach, Apeninach a hornach balkanskeje połskupiny wustupuje.
Ród (biologija)
Ród je schodźenk w biologiskej systematice, kotraž słuži rozrjadowanju žiwych stworjenjow. Wón steji nad družinu a pod swójbu.
Krasna wijawka
Krasna wijawka (Calystegia pulchra) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Kukawka
Kukawka (Gymnadenia) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Pistacija
Pistacija (Pistacia) je ród ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
thumb|left|[[Terpentinowa pistacija (Pistacia terebinthus)]]
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Swójba (biologija)
Swójba ( familia) je schodźenk w biologiskej systematice, kotraž słuži rozrjadowanju žiwych stworjenjow. Wona steji nad rodom a pod rjadom.
Barmowka
Barmowka (Barbaraea) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Rjad
Rjad ( ordo) je schodźenk biologiskeje systematiki, kotraž słuži rozrjadowanju žiwych stworjenjow. Steji w systematice mjez rjadownju a swójbu.
Dacian Cioloș
mini|Dacian Cioloș (2012)
Dacian Cioloș (* 27. julija 1969 w Zalău, Sedmihródska) je rumunski agrarny inženjer a bjezstronski politikar, kotryž bu dnja 17. nowembra 2015 wot rumunskeho sejma woleny za noweho ministerskeho prezidenta pod prezidentom Klausom Iohannisom. Do toho bě wot 2010 do 2014 europski komisar za ratarstwo a nakrajne wuwiće a zasadźeše so za spěchowanje ekologiskeho ratarstwa. Po jeho wotstupje w januarje 2017 sta so Sorin Grindeanu z nowym premierom.
Wón studowaše na uniwersiće za agrarne wědomosće a weterinarnu medicinu w Cluj-Napoca a wotzamkny studij jako diplomowy inženjer za zahrodnistwo. Promomowaše na polu ludoweho hospodarstwa w Montpellieru (Francoska).
Dacian Cioloș je woženjeny a nima žane dźěći.
Staropólšćina
Staropólšćina je pomjenowanje pólskeje rěče w staropólskej dobje, kotraž wot IX. do XVI. lětstotka traješe. W spočatkach staropólskeje doby su so prěnje rozdźěle mjez jednotliwymi zapadosłowjanskimi rěčemi pokazali, wosebje mjez čěsko-słowakskej a lechiskej skupinu (pólšćina, kašubšćina, pomoršćina, połobšćina).
Po křćenju Pólskeje w lěće 966 je wjele požčonkow z łaćonšćiny do staropólšćiny přišło (pak přez posrědnistwo čěšćiny, kaž wjetšina nabožninskeje terminologije, pak njeposrědnje w pozdźišim času) na př. ańjoł → jandžel wot łat. angelus)
Pisanje
366px|thumb|right|Pisanje w Henrykowskej knize thumb|150px|Kompjuterowe pisanje pismika "ą" w pisanju [[Swjatokřižne prědowanja|swjatokřižnych prědowanjow]] Ćežkosć, na kotruž srjedźowěkowscy pisarjo, kotřiž su spytali, rěč kodifikować, bě njepřiměrjenje łaćonskeho alfabeta do někotrych zwukow pólskeje rěče, na přikład cz, sz. Z teje přičiny je so staropólska rěč zrědka zapisała a njeje měła standardny prawopis. Jeden pismik je móhł někotre zwuki podawać – na př. s je so čitało jako s, sz abo ś. Pisanje słowow kryješe so nimale dospołnje z prawopisom łaćonšćiny, na př. Bichek – Byczek, Gneuos – Gniewosz a p. Prěnja zapisana staropólska sada, wo kotrejž wěmy, je so wokoło lěta 1270 na Šleskej w t. mj. Henrykowskej knize zapisała: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai (originalny zynk: "Daj, uć ja pobrusza, a ti pocziwaj" – dźensniša pólšćina: "Daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj" abo "Pozwól, że ja będę mełł, a ty odpocznij").
Staryj Krim
thumb|left
Staryj Krim  je městačko na połkupje Krim w Awtonomnej republice Krim Ukrainy resp. w ruskej Republice Krim.
Leži něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Simferopola.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2014 steji město kaž cyła połkupa faktisce pod kontrolu Ruskeje.
Saint Vincent a Grenadiny
Saint Vincent a Grenadiny je njewotwisny kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša ke Commonwealthej. Stolica a najwjetše město kraja je Kingstown.
Geografija
Geografisce słušeja kupy Saint Vincent a Grenadiny kaž wšitke Zapadoindiske kupy k Sewjernej Americe. Leža južnje St. Lucije a sewjernje Grenady. Něhdźe 180 kilometrow dale do wuchoda namaka so Barbados. Ke kupowemu statej słušeja nimo kupy St. Vincent tež 32 kupow sewjernych Grenadinow, mjeztym zo słušeja južne Grenadiny k teritorijej Grenady.
Najwyši wjeršk kupow je Soufriere (1234 m nad normalnej nulu), a najniši dypk pobrjóh Karibiskeho morja (0 m).
Stawizny
Hač do lěta 1979 běchu Saint Vincent a Grenadiny z britiskej koloniju.
Kambodźa
Kambodźa (hamtsce Kralestwo Kambodźa; khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa) je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej Aziji. Stolica a zdobom najwjetše město je Phnom Penh při Mekongu, jednej z dźesać najdlěšich rěkow na swěće. Kraj słuša k najchudšim krajam w regionje.
mini|left|Swjatnišćo Angkor Wat, dźěl swětoweho herbstwa Zakład Kambodźe běše srjedźowěkowske mócnarstwo Kambuja mjez 9. a 15. lětstotkom, kotrehož powostanki kaž na přikład swjatnišćo Angkor Wat słušeja dźensa k swětowemu herbstwu UNESCO. Po njewotwisnosći Kambodźe wot Francoskeje slědowachu lětstotki byrgarskeje wójny a surowe knjejstwo „Čerwjenych khmer“ wot 1975 do 1979, w kotrymž zamordowachu něhdźe 2 milionaj wobydlerjow.
Geografija
mini|left|Powětrowy wobraz stolicy Phnom Penh Kambodźa leži na Indochinskej połkupje při sewjerowuchodnym pobrjoze Thailandskeho zaliwa. Mjezuje z Laosom na sewjerowuchodźe, z Vietnamom na wuchodźe a z Thailandskej na sewjerozapadźe. Na juhozapadźe twori 443 kilometrow dołhi pobrjóh Thailandskeho zaliwa přirodnu hranicu. Do Kambodźe słuša nimo toho 64 kupow.
Wosrjedź kambodźaskeje wužłobiny, na třoch bokach wot horinow wobmjezowaneje, leži wulki a niłki jězor Tonle Sap, kiž přeměnja swoju wulkosć wot 2.500 km² w suchim počasu na něhdźe 20.000 km² w dešćowym počasu.
Najwyši dypk Kambodźe je wjeršk hory Phnom Aural (1813 m) w Kardamomskich horinach.
Domena (biologija)
Domena je hierarchiska runina biologiskeje systematiki.
Lěsna wijawka
Lěsna wijawka (Calystegia silvatica, syn. Calystegia sepium silvatica, C. inflata, a C. sylvestris) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Wolijowcowe rostliny
Wolijowcowe rostliny (Oleaceae) su swójba ze symjeńcow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Podswójba (biologija)
Swójba je hierarchiska runina biologiskeje systematiki.
Vystrkov
Vystrkov je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 580 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe třista wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1599.
Přimórski suchi bozyk
Přimórski suchi bozyk (Limonium vulgare) je rostlina ze swójby dychničkowych rostlinow (Plumbaginaceae).
Wopis
Přimórski suchi bozyk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 20 cm, su cyłokromowe, přecozelene a kožane.
Kćenja
Kćěje wot awgusta hač septembra. Módrofijałkojte kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač 8 mm a steja w pakićach. Keluch je likojty.
Rozšěrjenje a stejnišćo
Rosće na přibrjóžnych trawnikach, na jiłowych watach Sewjerneho a Baltiskeho morja. Preferuje sólne pódy.
Zahrodna morchej
Zahrodna morchej (Daucus carota ssp. sativus, něm. Gartenmöhre, Mohrrübe, ...) je kultiwowana poddružina wšědneje morchwje (Daucus carota) ze swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae). Wona je kulturna forma dźiwjeje morchwje (Daucus carota ssp. carota), při čimž buchu tež druhe dźiwje rosćace poddružiny zakřižowane.
Tuta družina so jako korjenjowu zeleninu abo picowansku rostlinu kultiwuje.
Přimórska wijawka
Přimórska wijawka (Calystegia soldanella) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Zahrodna morchej
Wopis
Zahrodna morchej je dwulětna rostlina. Dimensija wšěch rostlinskich dźělow su tróšku wjetša hač při dźiwjej formje.
Mastiks
thumb| Mastiks (Pistacia lentiscus) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Zahrodna morchej
Wopis
Korjeń je tołsty a mjasny, mjeztym zo barba wariěruje: běła, žołta, wioletna, oranžočerwjena. Wón je dołho-špindlojty hač krótko-boblojty. Wón wobsahuje karotin. Jeho znutřkowna cona je tróšku jasniša hač zwonkowna.
Kćenja
Kćenja su běłe, rědko nažołć-běle abo róžojte a wutworja wokołk, kotryž je bóle wjelbowany a mjenje płony hač tón dźiwjeje morchwje. Druhdy w srjedźišću wokołka je ćmowočerwjenje abo čornopurpurowje barbjene kćenje, při čimž wono rědšo hač při dźiwjej morchwi wustupuje.
thumb|Morchwišćo thumb|Eksistuja morchwje we wšelakich barbach
Płody
Płody su jejkojte.
Čapkata kukawka
Čapkata kukawka (Neottianthe cucullata (L.) Schltr. (1919), syn. Gymnadenia cucullata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Pajasla
Pajasla (Ailanthus, syn.: Hebonga) je ród ze swójby simarubowych rostlinow (Simaroubaceae).
Systematik
Prěnjotne wozjewjenje wot Ailanthus so je stało w lěće 1786 přez René Louiche Desfontaines w ''Mém. Acad. Sci. (Paris)'', S. 265.
Eksistuje něhdźe dźesać Ailanthus-družinow, z kotrychž šěsć w Chinskej a pjeć je tam endemiske:
Bangui
Bangui je stolica, najwjetše město kaž tež hospodarske a kulturne srjedźišćo Centralnoafriskeje republiki. Leži při rěce Ubangi na juhozapadźe kraja. Rěka twori tule hranicu z Demokratiskej republiku Kongo.
Město je so w lěće 1889 załožiło jako francoske wojerske zepěranišćo a bě wot 1910 oficielna stolica prowincy Ubangi-Shari, dźěla Francoskeje ekwatorialneje Afriki. Wot 1960 je stolica njewotwisneje republiki. W měsće nadeńdźe so 1969 załožena Banguiska uniwersita.
Róžowa popla
Družiny
200 - 300 družinow, wuběr:
Hanys
Hanys je to słowo, kotryž so w šlešćinje do indigenych wobydlerow Šleskeje wužiwa. Hanysom je tež wosoba, kajkaž njewobydla na Šleskej, ale jeho abo jeje swójba tu wobydliła.
Chinska pistacija
Chinska pistacija (Pistacia chinensis) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Wopis
Chinska pistacija je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 8 m.
Łopjena wobsteji z hač do 10 porow pjerow. Jich nazymske barbjenje je žołte hač šarlachčerwjene.
Njenahladne kćenja steji w pakićach.
Płody su małke, kulowate a čerwjene kapsle, kotrež nazymje bywaja módre.
Swět (biologija)
Jako swět pomjenowaše so dołho najwyša kategorija w biologiskej systematice žiwych stworjenjow.
Prěnjotnje rozeznawachu so jenož swětaj zwěrjatow (animalia) a rostlinow (plantae). Pozdźišo dodachu so jednobańkowe organizmy pod mjenom protisty (protista). Potom so hriby (fungi) wot rostlinow wotšćěpichu.
Suchi bozyk
Suchi bozyk (Limonium) je ród ze swójby dychničkowych rostlinow (Plumbaginaceae).
Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Putnikołopjenata hrimanka
Putnikołopjenata hrimanka (Echium plantagineum) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Putnikołopjenata hrimanka je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot hač do 60 cm. Wutwori na spódku stejacu rozetu.
Łopjena su seršćate a docpěwaja dołhosć wot hač do 15 cm.
Kćěje w lěću. Kćenja su módrowioletne, druhdy čerwjene.
Rozšěrjenje
Rostlina je ćopłych a suchich regionach Europy domjaca.
Wšědna dychnička
Wšědna dychnička (Armeria maritima) je rostlina ze swójby dychničkowych rostlinow (Plumbaginaceae). Dalše serbske mjeno je suchi nalik.
Wopis
Wšědna dychnička je na formy bohate trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 50 cm. Wona rosće w hustych polstrach.
Łopjena
Ćmowozelene łopjena su lancetojte abo šwižnje linealne, docpěja šěrokosć wot 3mm, su tołstojte a maja 1 abo 3 paralelnje přeběžace nerwy. Wone wutworja hustu rozetu.
Kćenja
Kćěje wot meje hač nowembra (septembra). Kćenja su róžojta a na spódku zarosćene. Kwětnistwo je hłójčkojte a steja na maksimalnje 30 cm dołhim, bjezłopjenatym stołpiku. Hłójčka je kulowata a docpěje šěrokosć wot hač 3 cm. Róžojta króna je likojta.
Stejnišćo
Rosće na přibrjóžnych a selowych łukach pobrjoha, na kromach ze selu trusanych dróhow, na dźěratych pěskowych suchich trawnikach nutřkowneho kraja. Ma radšo małkowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w pobrjóžnym rumje Europy rozšěrjena.
Systematika
Družina je jara mnohotwarna a mjeztym zo rozdźěluja wšědnu dychničku do wjacorych poddružinow, kotrež zdźěla prjedy jako samostatne družiny płaćachu:
Dalše poddružiny su sćěhowace:
Wšědna wijawka
Wšědna wijawka (Calystegia sepium, syn.: Convolvulus sepium) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae). Dalše serbske ludowe mjena su frónčk, frónčkowc a popletka.
Luchow
Luchow ( Laucha) je hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubijej. Leži tři kilometry sewjernje stareho města a 293 m nad mórskej hładźinu při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc.
Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako Luchowe pochadźa z lěta 1306. Wjeska bě we 18. a 19. lětstotku wudwór Wujerskeho ryćerkubła.
Po statistice Arnošta Muki měješe Luchow w lěće 1884 105 wobydlerjow, mjez nimi 75 Serbow (71 %) a 30 Němcow. Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy Luchowčenjo přisłušeja wot 16. lětstotka Ketličanskej wosadźe.
1736
1736 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Jan Cyž
Jan Cyž je mjeno tutych wosobinow:
Proletarsk
Proletarsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło jako wjes Wjelikoknjaženskaja a ma wot lěta 1970 měšćanske prawa.
Zahrodna popla
Zahrodna popla (Alcea rosea, Syn.: Althaea rosea (L.) Cav.) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow.
Wopis
thumb|150px|left|[[Łopjeno|Łopjena]] thumb|150px|left|[[Kćenje|Kćenja]] thumb|150px|left|[[Płód|Płody]] thumb|150px|left|[[Kćenje|Kćenja]]
thumb|300px|Ilustracija (Koehler, 1887)
Zahrodna popla je wobstajna, zelišćowa, zwjetša dwulětna rostlina z krutymi, runymi stołpikami.
Zahrodna popla kćěje wot julija hač do oktobra. Lěkarska popla docpěwa wysokosć wot jednoho do třoch metrow.
Pochad
Najskerje zahrodna popla pochadźa z krajow při wuchodnym Srjedźnym morju. Do Europy bu wona wot Turkow donjesena.
Stejnišćo
Zahrodna popla rosće při železniskich nasypach, w pobrjóžnych pasmach a při płotach. Kultiwěruja zahrodnu poplu jako wozdobnu rostlinu wot 16. lětstotka.
Rostlina preferuje přesakliwu, wutkatu pódu.
Wobsahowe maćizny
Droga wobsahuje slinowe maćizny, třěski a barbiznu anthocyan.
Wužiwanje w žiwidłach
W Turkowskej a we Francoskej barbjachu z barbiznu wino, liker a zelo.
W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kwěty (łaćonsce Flores Malvae arboreae). Zběraja kwěty wot julija do septembra.
Wužiwaja rostlina při kašelo, zahorjenjach dychanskych pućow a žołdkowych abo črjewowych katarrhach.
Synonym
<br style="clear:left;" />
Bože drěwčko
thumb|left|250px|detail Bože drěwčko (Artemisia abrotanum) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow.
Žołta róža
Žołta róža (Rosa lutea) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Echium pininana
(Echium pininana) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Česnak
Česnak (Alliaria) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Echium pininana
Wopis
Łopjena so w prěnim lěće jewja.
Česnak
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Echium pininana
Wopis
Lěwanćikomódre kćenja su likojte, so w druhim lěće jewja a steja w 3 m wysokich kwětnistwach.
Rozšěrjenje
Rostlina je na La Palma domjaca.
Dešćowy čas
thumb|Finnis River w [[Awstralska|Awstralskej w dešćowym a suchim počasu]]
Balica (ród)
Balica (Artemisia) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae).
Dešćowy čas
Dešćowy čas je w tropiskich a subtropiskich kónčinach swěta tón čas, hdyž so wjetšina lětnych spadkow dźe. Mjez sewjernym a južnym wobrotnikom so přibližnje potom dešćuje, hdyž steji słónco tam w ceniće, potajkim w sewjernych tropach mjez aprylom a oktobrom a w južnych tropach mjez oktobrom a aprylom. W někotrych krajach blisko ekwatora maja tuž dwaj dešćowaj časaj w jednym lěće.
Počasy so potajkim w tropach na temperaturach njeorientuja. Město zymy a lěća maja tam dešćowy a suchi čas.
Balica (ród)
Wužiwanje
<br style="clear:both;" />
Pyšna wijawka
Pyšna wijawka (Ipomoea) je ród ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae). Hospodarsce najbóle wažna družina je słódke dulki (Ipomoea batatas).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Terpentinowa pistacija
Terpentinowa pistacija (Pistacia terebinthus) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Makušino
Makušino ( Макушино) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kurtamyš w Kurganskej oblasći něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Kurgana. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Milčenjo
Milčenjo (delnjoserbsce: Milcany, Milčané;  Milzener;  Milczanie) běchu zapadosłowjanski kmjen w Hornjej Łužicy, kotryž naspomni so prěni raz we wopisanju bayerskeho geografa srjedź 9. lětstotka. Tutón připisuje Milčanam hižo 30 sydlišćow (civitates), snano hižo z centralnym hrodźišćom srjedź přisłušnych sydlišćow.
Dokładne wotmjezowanje sydlenskeho teritorija Milčanow je w slědźenju dwělomne. Wono wobsahowa hłownje krajinu z płódnymi hlininowymi pódami a z rozměrom něhdźe 50 kilometrow wot wuchoda do zapada a něhdźe 20 kilometrow wot sewjera do juha. Sewjernu hranicu drje tworješe bahnojta a zdźěla njepłódna nižina a južnu hranicu tworjachu Łužiske horiny. W zapadźe tworja Porchowske hory zapadnje Kamjenca přirodny ryhel. Na wuchod, k susodnemu teritorijej Bjezunčanow, je wotmjezowanje mjenje jasne. Kmjenowy centrum bě centralny hród w Budyšinje. Po Milčanach mjenowaše so region wokoło Budyšina w pisomnych žórłach 10. do 12. lětstotka Gau Milsca. Hišće dźensa bydla w regionje słowjanscy Serbja, potomnicy Milčanow.
Towarstwo Die Milzener e.V. z Měrjowa zaběra so z kulturu a tradicijemi pohanskich Milčanow.
Cyrkej Jězusoweje wutroby
mini|Baćońska cyrkej z kěrchowom
Cyrkej Jězusoweje wutroby je serbsko-katolska wosadna cyrkej w Baćonju, kotraž słuša do Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa. Wona steji wosrjedź małeje wjeski při hłownym puću, něhdyšeje wikowanskeje dróhi Via regia, a je najmłódša katolska wosadna cyrkej w Serbach.
Tuchwilny farar Baćońskeje wosady je Gerat Wornar (wot 1978).
Twarske stawizny
mini|upright|Narowny pomnik [[Jakub Buk|Jakuba Buka při zadnjej stronje cyrkwje]] Baćońska wosadna cyrkej Jězusoweje wutroby natwari so w lětach 1882–87 po tym, zo bě so Towarstwo Cyrila a Metoda pod Michałom Hórnikom w lěće 1869 za nowotwar serbskeje cyrkwje rozsudźiło. Dokelž njesmědźachu po rozsudźe biskopstwa kolektu za nazběranje trěbnych pjenjez wužiwać, organizowachu wulku darjensku akciju w Serbach. Dnja 2. meje 1878 schwalichu Łužiske stawy wotmysleny twar cyrkwje a na to da sakski kral twarsku dowolnosć.
Cyrkej nasta na najwyšim dypku wjeski wot Drježdźanskeho architekta Gustav Hermann Knothe-Seeck planowana, do juha wusměrjena nowogotiska pseudobazilika z 49 metrow wysokej wěžu, kiž je hižo wotdaloka widźeć. Wona bu dnja 8. nowembra 1885 wot seniora Budyskeho tachantstwa, Jakuba Kućanka, poswjećena. Konsekracija cyrkwje sta so po nutřkownym dowuhotowanju a natwarje hłowneho wołtarja w lěće 1888, njedźelu po swjedźenju Najswjećišeje wutroby Jězusoweje, dnja 19. junija 1888. Hakle wot 3. januara 1893 měješe Baćońska cyrkej z Jurjom Libšom prěnjeho stajneho prědarja na městnje, kotryž smědźeše so wot lěta 1902 farar mjenować. Jutry 1892 wotmě so prěni Baćoński křižerski procesion do Radworja.
W pobóčnymaj cyrkwinskimaj łódźomaj namakaja so Marijiny wołtar, dalši wołtar ze słowjanskimaj swjatymaj Cyrilom a Metodom a pěskowcowa postawa swjateho Bena. Wot prěnjotnych Baćońskich zwonow z lěta 1885 (swj. Michał, swj. Józef, swj. Jurij, swj. Beno) wosta jeničce najmjeńši, swj. Beno, w cyrkwi Jězusoweje wutroby. Wone pochadźachu z dźěłarnički zwonolijerja Bjedricha Gruhla w Małym Wjelkowje.
Hač do lěta 1911 bě Baćońska cyrkej filiala Chróšćanskeje wosady a je wot toho časa samostatna wosadna cyrkej.
W poslednich wójnskich dnjach apryla 1945 so wona wobškodźi. 1967 a 1983 so wotnutřka přetwori a w lětach 1986–89 tež wotwonka wobšěrnje zrestawrowa.
Zady cyrkwje rozpřestrěwa so Baćoński kěrchow, hdźež nadeńdu so mjez druhim rowy fararjow Jakuba Buka (1825–1895), Jurja Libša (1857–1927) a Bena Špitanka (1910–1996).
Bože słužby
Kemše swjeća so póndźelu, wutoru a pjatk rano w 7 hodź. kaž tež štwórtk wječor w 19:30 hodź. w serbskej rěči a njedźelu najprjedy rano w sedmich němsce a w dźewjećich serbsce.
Wosada
Katolska kapałka w Smochćicach je Baćońska filiala.
Běła wijawka
Běła wijawka (Ipomoea alba) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Martin Gillo
mini|upright|Martin Gillo w lěće 2013
Prof. Dr. Martin Gillo (* 23. měrca 1945 w Lipsku) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a bě wot 2004 do 2014 zapósłanc wólbneho wokrjesa 20 (Freiberg 2) w sakskim krajnym sejmje. Do toho bě wón mjez meju 2002 a nowembrom 2004 jako statny minister za hospodarstwo a dźěło čłon sakskeho knježerstwa w kabineće Milbradt I. Wot 2009 do 2014 bě Gillo społnomócnjeny krajneho sejma za wukrajnikow.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan třoch dźěći.
Sumak
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Oblasć Žytomyr
Oblasć Žytomyr abo Žytomyrska oblasć je oblasć na sewjeru Ukrainy, zapadnje Kijewa we Wuchodoeuropskej nižinje. Stolica a zdobom najwjetše město je Žytomyr. Oblasć ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot nimale 30.000 kwadratnych kilometrow a je tuž chětro rědko wobsydlena a po přestrjeni pjata najwjetša ukrainska oblasć.
Geografija
W Pripjatskich bahnach na sewjeru mjezuje Žytomyrska oblasć z Běłoruskej. Susodne oblasće su Kijewska na wuchodźe, Winnycja na juhu, Chmelnyckyj na juhozapadźe a Riwne na zapadźe. Město Žytomyr nadeńdźe so w južnym dźělu oblasće.
Najwjetše rěki na teritoriju oblasće su Sluč na zapadźe, Už na sewjeru a Teteriw, kotryž ćeče přez Žytomyr, na juhowuchodźe.
Rječka
Rječka (němsce Retschke, tež Rötschke) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Oblasć Žytomyr
Zarjadnistwo
Žytomyrska oblasć wobsteji z 23 rajonow a pjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
Oblasć nadeńdźe so zdźěla we wuchodnym dźělu historiskeje Wołyńskeje.
Wobydlerstwo
Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu. Nimo toho ma oblasć poměrnje wulku pólsku mjeńšinu.
Prawa pistacija
Prawa pistacija (Pistacia vera) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Wopis
Prawa pistacija je w lěće zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 9 m.
Łopjena wobsteji z pjeć porow owalnych pjerow. Jich nazymske barbjenje je čerwjenozłote.
Rostlina je dwudomna. Muske a žónske kćenja su čerwjene.
Płody
Płody su owalne, mjasne, čerwjenojte worjechi. Jich jadra su zelene abo žołte.
Wone najlěpje w miłych hač chłódnych zymach a horcych a suchich lěćach dozrawja.
Rozšěrjenje
Pochadźa ze zapadneje Azije a bliskeho wuchoda.
David Thomas
thumb|David Thomas w lěće 2009
David Lynn Thomas (* 13. decembra 1953 w Miami, Florida) je US-ameriski hudźbnik, komponist a spěwar. Čłon skupiny Pere Ubu a Rocket from the Tombs.
Žrawcy
mini|Tigrowy žrawc
Žrawcy su ryby z rjadownje chrymstatych rybow. Hižo před 500 milionow lětami běchu žrawcy w swětowych morjach žiwe. Ludźo maja před nimi strach, dokelž wjele z nich honja wulke tamne zwěrjata a tež bjez dalšeho čłowjeka nadpadnu. Při tym njeje kóždy žrawc strašny. Wot 450 znatych družinow je połojca we hłubokim morju pod 300 metrami žiwa a njepřińdźe ženje do bliskosće čłowjeka. K tomu přińdźe hišće, zo so někotre družiny žrawca jenož wot algow a planktona zežiwja, a druhe su zaso přemałe, zo bychu za čłowjeka strašne byli.
Rozšěrjenje
Swětodaloko w měrnych regionach, ale tež w subtropiskich a tropiskich morjach (jenož w zymje) k namakanju.
Zapadny Atlantik: wot Nowofundlandskeje do Florida, Bahamow, Kuba a sewjerny dźěl Mexiskeho golfa, Brazilska a Argentinska.
Wuchodny Atlantik: južna Jendźelska, Francoska, Senegal, Ghana, Kongo, srjedźne morjo, Južna Afrika.
Indiski ocean: Seychelle, Čerwjene morjo.
Zapadny Pacifik: Sibirska, Japanska, Koreja, China, Filipiny, Awstralska (bjez sewjernych regionow), Tasmaniska, Nowoseelandska, Nowokaledoniska.
Centralny Pacifik: Marshallowe kupy, Hawaii.
Wuchodny Pacifik: wot Kaliforniskeho golfa hač do Chilskeje.
Skelet
Skelet žrawca wobsteji z chrymsta. Z tym móže so wón spěšnje hibać a wotstorkować. Jeho koža ma móličke zubiki. Jeli by přećiwo smužce hacał by to było kaž pěskowa papjera. Koža je jara kruta a robustna. mini|305x305px
Kusadło
Žrawc ma tak mjenowane "rewolwerowe kusadło" štož rěka, zo po kóždym wotdźěłanym zubnym rynkom hnydom wjacore druhe narostu. Zwjetša je tuta dozady klapnjena a při čelesnju přileži. Dawa pak tež žrawcow, pola kotrychž su hnydom wjacore zubne rynki zasadźene. Wupadnje jedyn zub, klapnje hnydom za tym ležacy horje a zawrěje dźěru.
Zmysłowe organy
W morju wučini dalokosć wida maksimalnje 50 metrow. Woči njetrjebaja jara jasne być, dokelž wužiwa je žrawc jenož za spóznaće swohich woporow. Za to je wušo jara dobre. Wone je – tak prajene – powabkowy přijimowar. Wón móže zwukowe žołmy kaž tak mjenowany Infra-zwuk z 650 m dalokosće słyšeć. Nós je najskerje najwažniši organ žrawca. Žrawc móže z nim zranjene zwěrjata z 450m zdalenosće čuć.
Dychanje
Ryby dychaja tak, zo přez žabra wodźe žiwjenjowažny kislik wzaja a jón do kreje wjedu. Najwjace rybow móže aktiwnje wodu přez žabra klumpać. Žrawcy pak dyrbja přeco płuwać, zo by woda přez jich ert běžeć móhła.
Rozpłodźenje a wuwiće
Pola někotrych družinow wotpušći žónka z urinom rozhorjensku a slědnu wóń. Mužik, kotryž na tutón wóń trjechi, jej z wulkej spěšnosću slěduje, doniž wón partnerku namakał njeje. Druha metoda je, zo so w porowanskim počasu porowanske zhromadnosće stworja.
Muski žrawc wobsedźi kopulaciski organ. Nutřkowny dźěl brjušneje pjericy dźěli so do dweju penisow, kotraž so „klasper“ mjenujetaj. Přeco jedyn móže so za nutřkowne wopłodźenje wužiwać.
Porod
mini|upright|Žrawcowy fetus w jejku
Žrawcy porodźa swoje dźěći na troje wašnje:
Njepřećeljo
Wot Druheje swětoweje wójny buchu přerěznje na lěto někak 100 ludźi wot žrawcow nadpadnjeni: jako kupacy, sportowscy nurjakojo, z čołma padnjeni, přežiwjacy wopory čołmowych a lětadłowych njezbožow. Někak 75 – byrnjež ćežko zranjeni – přežiwi.
Na tamnym boku steji čłowjek. Wón je žrawcowy najwjetši wohrožowar. Na lěto mori so přerěznje 4,5 mio. žrawcow, z iracionalneje hidy, z "wjesela" na tutym sporće, k škitej přibrjohow, najwjace pak k jědźi. Najmjenje ludźi pak wě, zo žrawca jě, dokelž přińdźe wón z tarnowanskim mjenom do wobchodow.
Persiski zaliw
thumb|[[Satelitowy wobraz Persiskeho zaliwa]] Persiski zaliw abo Persiski golf je zaliw Indiskeho oceana na juhozapadźe Azije. Leži mjez Arabskej połkupu a Iranom. Ma přestrjeń 251.000 km² a maksimalnu hłubokosć 104 m.
Namakaja so tu wuznamne łožišća nafty. Wuznamne přistawne města su Bandar Abbas a Bušehr w Iranje, Kuwait City w Kuwaiće, Damman w Sawdi-Arabskej, Doha w Katarje kaž tež Abu Dhabi a Dubai w Zjednoćenych arabskich emiratach.
Žandow
Žandow ( Bad Schandau, hač do lěta 1920 jenož Schandau; hornjoserbsce tež Žandawa) je městačko w Sakskej we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Ma něhdźe 4.000 wobydlerjow a leži na prawym brjoze Łobja při wuliwje rěčki Kirnitzsch a blisko hranicy z Čěskej republiku. Susodna gmejna na čěskim boku je Hřensko.
Persiski zaliw
Najwjetša rěka, kotraž so do Persiskeho zaliwa wuliwa, je Šat al-Arab, kotryž wobsahuje wodu Eufrata a Tigrisa.
Žandow
thumb|left|Cyrkej [[swjaty Jan|swjateho Jana w Žandowje]]
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1408 (Heinrich von Schandow).
Člunkačk
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wildpretowa hrimanka
Wildpretowa hrimanka (Echium wildpretii ) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Wildpretowa hrimanka je nadpadna dwulětna rostlina.
Slěbrojte łopjena wutworja rozetu.
Likojte kćenja su małke, koralobarbne, so w druhim lěće jewja a steja w hač do 2 m wysokim a 60 cm šěrokim kwětnistwje.
Rozšěrjenje
Rostlina je w na kanariskich kupach rozšěrjena.
Heiderose Gläß
miniatur|Heiderose Gläß
Heiderose Gläß (* 12. januara 1951 w Aue) je něhdyša sakska politikarka Lěwicy a běše wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wona mjez 1999 a 2008 wokrjesna radźićelka we wokrjesu Lubij-Žitawa.
Wona je ženjena, mać dweju dźěsći a bydli w Dažinku (gmejna Lěwałd).
Dźiwja morchej
Dźiwja morchej (Daucus carota ssp. carota) je rostlina ze swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae). Wona je dźiwja forma wšědneje morchwje (Daucus carota).
Wopis
thumb|left|Kwětnistwo dźiwjeje morchwje Wona je zwjetša dwulětna, naćowa rostlina. Dźiwja morchej docpěwa wysokosć mjezy 50 - 120 cm (wot 30 hač 100 cm) a ma na stołpikach seršćate kosmy. Rostlina je šěrozelena a ma swětły, ćeńki, kruto-nićaty čopojty korjeń.
Kćenja
Wona kćěje wot junija hač do oktobra (septembra). Kwětnistwo je dwójny wokołk a docpěwa wulkosć mjezy 3 a 7 cm, kotrež za čas kćěwa je płone abo horbjene, za čas nasadźenja płodow je hněžkojće zapadnjene. Wokołk je mjenje wjelbowany a bóle płony hač tón zahrodneje morchwje. W jeho srjedźišću je zwjetša čerwjena abo nimale čorna "morchejowe kćenje". Kćenja su běłe, nimaja žane keluškowe łopješka a docpěwaja wulkosć wot 5 mm. 5 kćenjowych łopjenow su wutrobojće kromate. Kćenjowe łopjena na wonkowne kromje wokołka su jasnje wjetše. Kćenje wosrjedźa cyłkowneho wokołka najčasćišo ma purpurowu krónu.
Płody
Płody maja kałački w podołhostnych rjadach.
Rozšěrjenje
Dźiwja morchej je nimale po cyłym swěće rozšěrjena.
Suchi čas
thumb|Finnis River w [[Awstralska|Awstralskej w suchim a dešćowym počasu]]
Wonjata kukawka
Wopis
Wonjata kukawka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm.
Stołpik je ćeńki.
Łopjena su nimale trawojte a docpěwaja šěrokosć wot jenož 2 hač do 7 cm. Wone so w nalěće jewja.
Šilutė
Šilutė je město w Klaipėdskim wobwodźe w Memelskim kraju na zapadźe Litawskeje. Je zarjadniske sydło rajona ze samsnym mjenom a ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Wonjata kukawka
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Róžojte, swětłolila abo rědšo běłe kćenja kaž wanilja wonja, docpěwaja šěrokosć wot 0,7 hač do 1,2 cm a steja hač po wósomdźesaćoch we wuskim kwětnistwje. Hubka docpěwa šěrokosć wot 3 hač do 5 mm a je třilapata abo njerozdźělena. Wotroha je maksimalnje tak dołha kaž płódnik a tróšku dele křiwjena.
Šilutė
Geografija
Leži něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Klaipėdy při kromje Njemenskeje delty, sydom kilometrow wot Njemena, kotryž twori tule hranicu z ruskej oblasću Kaliningrad, a dwanaće kilometrow wot pobrjoha Kurskeho zaliwa. Pławna rěčka Šyša zwjazuje město z Atmatu, promjenjom Njemena, a tuž ze zaliwom a Baltiskim morjom.
Wonjata kukawka
Stejnišćo
Rosće w chójnowych lěsach, w dźěratych kerčinach, na zwisach a na wapnitych łuhojtych łukach.
Šilutė
Stawizny
Město nasta z korčmy na městnje historiskeho torhošća při přistawje a naspomni so prěni raz w lěće 1511. Wuwiwaše so k najwuznamnišim wikam mjez Memelom (Klaipėdu) a Tilsitom (Sowjetskom). Torhošćo je hač do dźensnišeho spóznajomne. Po Prěnjej swětowej wójnje bu Memelski kraj wot Němskeje wotdźěleny a steješe wot 1923 hač do 1939 pod kontrolu Litawskeje. W Druhej swětowej wójnje bě zaso dźěl Němskeho mócnarstwa. Synagoga a židowske pohrjebnišćo buštej hižo 1939 zničenej. W tutej dobje dósta Heydekrug w lěće 1941 měšćanske prawa. Wot lěta 1945 słuša k Litawskej.
Blušćojta pyšna wijawka
Blušćojta pyšna wijawka (Ipomoea hederacea) je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow (Convolvulaceae).
Garbarski sumak
Garbarski sumak (Rhus coriaria) je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow (Anacardiaceae).
Łužičenjo
Łužičenjo (delnjoserbsce: Łužycanarje (stare Łužycany), łaćonsce Lusitzi abo Lusici, němsce: Lusizer, pólsce: Łużyczanie) běchu zapadosłowjanski kmjen w Delnjej Łužicy.
Po sydlenskim hiatusu wot něhdźe 200 hač do 300 lět po daloko sahacym wotpućowanju Germanow z tutoho regiona w 4./5. lětstotku dóńdźe drje wokoło 700 (dotal najstarši dendrodatum ze sćěny pod słowjanskim hrodźišćom z Lubnjowa) a w sylnišej měrje we 8. lětstotku k wobsydlenju Delnjeje Łužicy přez słowjanske skupiny.
Prěni raz buchu wone pod mjenom Lusitzi w Bayerskim geografje zesrjedź 9. lětstotka naspomnjene. Wokoło lěta 870/880, najpozdźišo 890, započa so po nowych dendrochronologiskich přepytowanjach w Delnjej Łužicy twarjenje hrodźišćow. Swój wjeršk docpě tute wuwiće wokoło lěta 920, jako mějachu Łužičenjo něhdźe 30 hrodźišćow w kraju mjez Brěšću a Dubju w zapadźe a Nysu a Bobrom we wuchodźe. Tute wuwiće bě bjezdwěla reakcija na přiběrace wohroženje přez wuchodofrankowske mócnarstwo, kotrež wuwjercholi potom w znatej wójnskej wuprawje krala Hendricha I. z lětow 928/29 přećiwo Habolanam, Dalemincam a Čecham a lěta 932 přećiwo Łužičanam we Łužicy. Słowjanska elita bu přez markhrabju Gera w druhej połojcy 10. lětstotka do dalokeje měry wotstronjena. Mjezy lětomaj 1002 a 1031 běštej Delnja a Hornja Łužica (něhdyši kmjenowy teritorij Milčanow) pod pólskej wyšnosću.