cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Njeznarowy
Geografija
mini|left|Napohlad Njeznarow ze sewjera Leža we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow a sewjerozapadnje Lubijskeho stareho města we wysokosći 314 metrow pod Popicu (333 m) při zwjazkowej dróze 6 do Budyšina. Susodne wjeski su Njechań na juhowuchodźe, Dažin na juhu a Stwěšin na zapadźe.
Bytom
Bytom ( Beuthen, šlesce Bytōm, Bytōń) je město w južnej Pólskej, kotrež leži w šleskim wojewódstwje. Ma něhdźe 180.000 wobydlerjow.
Kuša wšowica
Kuša wšowica (Pedicularis recutita) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Bytom
Prěni raz so w 12. lětstotku (1123) naspomni.
Powiat drawski
Powiat drawski je powiat (wokrjes) na juhowuchodźe Zapadopomorskeho wojewódstwa w Pólskej.
Bytom
upright=2|thumb|left|Bytom
Njeznarowy
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pěstowy, Hajk, Pjeńčina, Pod łužkom, Zahonc, Nad kulowej hórku, W łukach, Smordoły, Mordoły, Dźědowki, Na Sćěnach, Smjetana, Šołćic srač, Zamskecy, Za młynskec, Łužk, Pola brězynow, Pod Njeraškom, Lipiny, Kut, Wuštot, Jězory.
Powiat drawski
Města a gmejny
Powiat wobsteji z pjeć gmejnow, z nich štyri měšćansko-wjesne a jedna wjesna gmejna:
Gmejna Ostrowice (Wusterwitz) je so 1. januara 2019 rozpušćiła. Jeje wsy su so do susodneju gmejnow Drawsko Pomorskie a Złocieniec přerjadowali.
Njeznarowy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Ysenrode je z lěta 1354. Po statistice Arnošta Muki mějachu Njeznarowy w lěće 1884 166 wobydlerjow, mjez nimi 141 Serbow (85 %) a 25 Němcow. Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Ketličanskej wosadźe.
Při krajnej dróze nadeńdźe so něhdyši hosćenc „Buenos Aires“, kotryž dósta swoje mjeno wot korčmarja Jana Mikanje z Budyšinka. Wón bě spočatk 1860tych lět w Argentinskej jako wowčer dźěłał a po swojim nawróćenju do Łužicy hosćenc kupił.
14. nowembra
14. nowembra abo '''14. nazymnika''' je 318. dźeń gregorianiskeje protyki (319. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 47 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright=0.4|Jan Hejduška (* 1915)
Bobošojce
Bobošojce (tež Bowšojce; Bahnsdorf) su wjes w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž je wot 1. februara 2002 dźěl gmejny Nowa Jazorina. Nadeńdźe so we Łužiskej jězorinje něhdźe jednaće kilometrow sewjerowuchodnje Złeho Komorowa a słuša do serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija
Do gmejnskeho dźěla słušeja wjes Lěska a wjesne dźěle Cłonica (Zollhaus), Lambownja (Dörrwolf), Lindojske Pólo (Lindenfeld) a Žarnojske Budy (Sornoer Buden). Dohromady maja něhdźe 700 wobydlerjow.
Susodne wjeski su Lindow na sewjeru, Lěska na juhowuchodźe a do Ranja słušacy Wołobuz na zapadźe. Wuchodnje Bobošojc nadeńdźe so Wjelčanske lětanišćo a na juhu Sedličanski jězor. Njedaloko wsy běža zwjazkowej dróze B 96 (Budyšin–Rań), B 156 (přez Grodk a Běłu Wodu do Budyšina) kaž tež B 169 (Zły Komorow–Choćebuz). Nimo toho maja Bobošojce zastanišćo při železniskej čarje do Choćebuza.
Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska w lěće 1462 jako Baynstorff. Mjeno bu najskerje wotwodźene wot serbskeho słowa bahno.
Po statistice Arnošta Muki mějachu Bobošojce srjedź 1880tych lět cyłkownje 424 wobydlerjow, z kotrychž běchu 154 Serbow (36 %) a 270 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.
Šěra wróna
Šěra wróna (Corvus corone cornix) je ptak ze swójby rapačych ptakow (Corvidae). W někotrych žórłach je swójska družina Corvus cornix.
Bobošojce
Stawizny
W lěće 1965 wottorhachu dźěl wjeski za Sedličansku brunicowu jamu, při čimž dyrbješe so 20 wobydlerjow přesydlić. 1974 zagmejnowaštej so susodnej wjesce Wołobuz a Lěska.
Hron
Hron  je něhdźe 300 kilometrow dołha rěka w Słowakskej, lěwy přitok Dunaja.
Wužórli so w Niskich Tatrach a čeće najprjedy na zapad, potom na juhozapad a naposledk do južneho směra. Wažne města při Hronje su Brezno, Banská Bystrica, Zvolen, Žiar nad Hronom, Žarnovica a Štúrovo. Sewjernje madźarskeho města Esztergoma wuliwa so do Dunaja.
Wšědna žórłowka
Wšědna žórłowka je rostlina ze swójby słódkich trawow (łaćonsce: Catabrosa aquatica, Poaceae).
Hwězdata rězna
Hwězdata rězna (Carex echinata) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Hwězdata rězna docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Łopjena su proste, šěrozelene, krótše hač na wótro třihranity stołpik a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač 2 mm.
Kćěje wot meje hač julija. Kłosy su tři hač pjeć, kulowate a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 6 mm. Hadźicy su zwonka zhorbjene, znutřka płone.
Stejnišćo
Rosće w niłkich bahnach, na žórłach a w hrjebjach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Shade Empire
thumb|Shade Empire Shade Empire je finska metalowa hudźbna skupina.
1704
1704 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Wulka bimbawka
Wulka bimbawka (Pulsatilla grandis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Rabat
Rabat je wot lěta 1956 stolica Marokka ze sydłom knježerstwa a kralowej rezidencu. Ma połdra miliona wobydlerjow a leži na sewjerozapadźe kraja při brjoze Atlantiskeho oceana.
Šarhorod
thumb|left
Šarhorod je městačko w oblasći Winnycja na Ukrainje. Leži w historiskej Podolskej něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje města Winnycje.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so wokoło 1383 prěni raz naspomniło a ma dósta 1588 Magdeburgske měšćanske prawo. Hač do lěta 1795 słušeše do Pólskeje a wot třećeho dźělenja Pólskeje do Ruskeho carstwa. Wot 1985 ma tež moderny status města.
Južno-Kurilsk
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1646 załožiło jako ajnska wjes. Do kónca Druheje swětoweje wójny slušachu do Japanskeje. Wot lěta 1945 ma měšćanske prawa. Japanska žada sej přeco hišće wróćbu kupy Kunašir.
16. nowembra
Narodniny
thumb|[[Jan Bartko]]
Lubāna
thumb|left Lubāna (historiske němske mjeno – Lubahn) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Lubānskeho wobwoda.
Leži při rěce Aiviekste něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Rigi.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1455 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.
Nokturnal Mortum
thumb|Nokturnal Mortum Nokturnal Mortum je ukrainska metalowa hudźbna skupina.
Nikolskoje (město)
thumb|left
Nikolskoje je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1710 załožiło a ma wot lěta 1990 měšćanske prawa.
Běła paederija
Běła paederija (Paederia scandens) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Temnozor
Temnozor je ruska folk-metalowa hudźbna skupina.
Jěžikojta rězna
Jěžikojta rězna (Carex pairaei) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Rólny šešerjačk
Rólny šešerjačk (Sherardia arvensis) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae). Wona je jenička družina roda šešerjačk (Sherardia).
Wopisanje
Rólny šešerjačk je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.
Stołpik je ležacy abo postupowacy, štyrihranity a hrubje kosmaty.
Łopjena
Łopjena su jednonerwne, wótre, dołhojće-lancetojte a steja w mutličkach. Wone docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 5 mm a dołhosć wot 4 hač 15 mm. Deleka mutlički wobsteja ze štyrjoch łopjenow, horjeka pak z pjeć do šěsć.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Małke lila kćenja njesu štyri kónčki a docpěwaja wulkosć wot 5 mm. Wone twori małokćenjowe kwětnistwo, kotrež je hwězdźičkojće wobdate wot wósom hač dźesać wysokich łopješkow.
Płody
Płód rozpadnje do dźělnych płodow.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach w rolach, zahrodach, na njewobdźěłanych a pustych płoninach, na pućowych kromach. Preferuje wutkate, zwjetša wapnite pódy na lětoćopłych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, při čimž z regiona Srjedźneho morja pochadźa.
Słónčničkowe rostliny
Słónčničkowe rostliny (Cistaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Zamosty
Zamosty ( Zweibrücken) běchu holanske sydlišćo na sewjeru Hornjeje Łužicy, kotrež bu w lětach 1992–95 wopušćene a po lěće 2010 za Rychwałdsku brunicowu jamu wotbagrowane. Po hamtskich ličbach měješe so 15 wosobow přesydlić, zwjetša do druhich gmejnskich dźělow Rěčic abo do Běłeje Wody.
Jedna bróžnja ze Zamostow bu w lěće 1995 do muzejoweho sydlišća „Erlichtec dwór“ w Rěčicach přeměstnjena.
Geografija
mini|Běły Šepc w Zamostach (1986) Zamosty ležachu na prawym boku Běłeho Šepca sewjerozapadnje Štyrjoch Dubow, sewjernje Mochowca a wuchodnje Publika. Wobstejachu z jenož štyrjoch burskich statokow a ležachu při dwěmaj mostomaj přez Běły Šepc a Hamorsku hrjebju.
Stawizny
Hižo z lěta 1600 pochadźa pokazka na dwaj mostaj při křižowanišću pućow Štyri Duby–Publik a Mochowc–Wuskidź. Sydlišćo same naspomni so prěni raz hakle w lěće 1759 jako Zweybrück. Wone słušeše jako kolonija k susodnemu Publikej. Jako historiske serbske pomjenowanje znajemy Smostow z lěta 1800.
W lěće 1777 słušachu Zamosty do Mužakowskeho stawoweho knjejstwa a cyrkwinsce hromadźe ze susodnym Publikom do Rychwałdskeje ewangelskeje wosady.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki běchu Zamosty w 1880tych lětach hišće ryzy serbske sydlišćo. Do přesydlenja mějachu Zamosty w lěće 1989 hišće jednaće wobydlerjow, 1993 jenož hišće dweju.
Ewangelscy Zamosćenjo přisłušachu Rychwałdskej wosadźe.
Malyje Djerbjety
Malyje Djerbjety je  wjes ze 6.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 190 kilometrow wot Elisty а 98 kilometrow južnje wot Wolgograda.
Mała wšowica
Mała wšowica (Pedicularis sylvatica) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Lejno (Halštrowska Hola)
Lejno ( Geierswalde) je holanska wjes w Sakskej w Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1995 słuša ke gmejnje Halštrowska Hola. W lěće měješe  wobydlerjow.
Lejno leži na sewjeru wokrjesa při hranicy z Braniborskej, dwanaće kilometrow na juhowuchod wot Złeho Komorowa a dwanaće kilometrow na sewjerozapad wot Wojerec. Južnje wot Lejnoho ćeče Čorny Halštrow a sewjerne leži Lejnjanski jězor.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Gysirswalde je z lěta 1401. Po statistice Arnošta Muki měješe Lejno we 1880tych lětach cyłkownje 395 wobydlerjow, z nich 388 Serbow a jenož sydom Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 49,3 %. Poslednje serbske kemše běchu so hižo za čas Prěnjeje swětoweje wójny wotměli.
Žórła
mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Lejnoho z Lejnjanskim jězorom
Citrusowe płody
mini|[[Grapefruit]] Citrusowe płody (Citrus) je ród ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Chrzanów
Chrzanów (1941–45 Krenau) je město w južnej Pólskej, w małopólskim wojewódstwje, nad rěku Chechło. Chrzanów je stolica wokrjesa ze samsnym mjenom a ma wokoło 38.000 wobydlerjow.
Město nadeńdźe so něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Katowic a 40 kilometrow zapadnje Krakowa při rěce Chechło.
Politika
Zapis měšćanostow Chrzanowa wot 1990:
thumb|255px|right|Krakowska droga w Chrzanowje
Jacques Chirac
mini|upright|Jacques Chirac w lěće 2003
Jacques Chirac (* 29. nowembra 1932 w Parisu; † 26. septembra 2019) bě francoski politikar konserwatiwneje gaullistiskeje strony Rassemblement pour la République („Zhromadźizna za republiku“). Bě mjez 1974 a 1976 a hišće raz mjez 1986 a 1988 francoski premier, nimo toho wot lěta 1977 hač do lěta 1995 měšćanosta stolicy Paris a naposledk mjez 1995 a 2007 statny prezident Francoskeje.
Južnosamiska rěč
Južnosamišćina (južnosamisce åarjelsaemien gïele) je rěč samiskeje hałuzy finougriskich rěčow. Zhromadnje z sewjerosamišćinu, Pite-samišćinu a Lule-samišćinu wona słuša k zapadnej kupku samiskich rěčow.
thumb|300px|Južnosamiski rěčny teritorij: č. 1 na karće Rěčny teritorij južnosamišćiny leži předewšěm w Norwegskej, w prowincy Nord-Trøndelag, zdźěla tež w šwedskich prowincach Jämtland a Västerbotten. W norwegskej gmejnje Snåsa (Snåase), hdźež tu rěči něhdźe 5% wobydlerstwa, je južnosamišćina z lěta 2008 druha hamtska rěč.
Južnosamiska rěč ma jenož mało rěčnikow, jich cyłkowna ličba njeje wjetši hač 600 ludźi. Rěč je tohodla sylnje wohrožena. Ličba rěčnikow je tola w zańdźenych lětach tróšku přiběrała. W lěće 2010 mějachu po statistice 18 šulerjow zakładneje šule južnosamišćinu jako prěnju rěč.
Alfabet a wurjekowanje
W južnosamišćinje wužiwa so łaćonski alfabet z přidatnymi pismikami ï, å, æ a ø. W Šwedskej wužiwa so město æ a ø pismiki ä a ö.
Južnosamiski prawopis bu nasćinjeny na zakładźe prawopisow skandinawiskich rěčow, čehoždla rozdźěl wot sewjerosamišćiny je so tež optisce hišće powjetšił, přir. sewjerosamisce čáhci [] : južnosamisce tjaetsie [] ‘woda’ abo sewjerosamisce boahtit [] : južnosamisce båetedh [] ‘přińć'.
Wokale
W njepřizwukowanych złóžkach wurěkuje so e jako redukowany wokal [], na př. maaneste [] ‘wot dźěsća’. Tón wokal móže často tež dospołnje wotpadnyć, na př. gïetese [] abo [] ‘w ruce’.
Nimo jednorych wokalow ma sewjerosamišćina hišće diftongy ea [], ie [], ïe [], oe [], ua [], ue [], yø [], åa [], åe [].
1630
1630 bě normalne lěto z 365 dnjemi.
Hólnička
Hólnička (Fumana) je ród ze swójby słónčničkowych rostlinow (Cistaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Južnosamiska rěč
Konsonanty
Wšě konsonanty móža wustupić tež jako dołhe, na př. manne ‘ja’, orre ‘nowy’, voessjedh ‘warić’ abo mænngan ‘pozdźišo’, ale jenož mjezy prěnim a druhim złóžku.
Před wokalemi ï [], æ [] a diftongami ie [], ïe [], ea [] a yø [] konsonanty k a g so palatalizěruja.
W cuzych słowach wustupuja hišće aspirěrowane konsonanty [], [] a []: pryøvedh ‘probować’, tååge ‘ćah’, kaamraate ‘towarš’.
Stopnjowa změna
Na rozdźěl wot druhich samiskich a baltofinskich rěčow (nimo wepsišćiny), južnosamišćina nima stopnjowu změnu. Rěčespytnicy hišće njejsu wěsći, hač je južnosamišćina stopnjowu změnu w běhu časa zhubiła abo hač ta njeje tu ženje wutworiła.
Přezwuk
Typiska wosebitosć južnosamiskeje rěče je přezwuk wokalow. Při tym změni so wokal prěnjeje złóžki pod wliwom wokala druheje złóžki. Přezwuka dla eksistuja w južnosamiskej rěči tež prědnje wokale jako [] a [], kotrež druhe samiske rěče njeznaja. Dokelž dźensniše e je nastate z prěnjotneho *ə kaž tež z prěnjotneho *i abo *u, móže e zawinić wšelake přezwuki:
Substantiwy
Kaž tež druhe samiske rěče, ma južnosamišćnina posesiwowe sufiksy. W dźěnsnišnjej rěči te ale so wužiwaja jenož pola woznamjenjow přiwuznistwa, na př. tjædtjeme ‘mója mać’, tjædtjene ‘mojeje maćerje’, tjædtjanadth ‘z twojej maćerju’.
Adjektiwy
Adjektiwy ma w južnosamišćinje dwě zakładnej formje – atributiwnu a predikatiwnu, kiž ale so husto njerozeznawaja. Zwjetša adjektiwy so njedeklinuja, jeničke wuwzaće je, hdyž te funguja kaž substantiw, na př. Kaarreh leah noere ‘Mužojo su młodźi’, noere kaarreh ‘młodźi mužojo’, ale dah noerh ‘te młodźi’.
Werby
Južnosamiski werb ma tři numerusy, tři wosoby, štyri časy a štyri modusy. Na rozdźěl wot substantiwow a adjektiwow maja werby w južnosamišćinje tež formy duala.
Za negaciju werbow wužiwa so wosebity negacijowy werb. W prezensu sćěhuje negacijowemu werbej forma z kóncowku -h, na př. båatam ‘ja přińdu’, im båetieh ‘ja njepřińdu’.
Zestajane formy eksistuja za perfekt a pluskwamperfekt (Leam tjaaleme ‘Sym pisał’) a za progresiw (Leam tjaelieminie ‘Ja pisam’, posłownje „ja sym pisacy“).
Stawizny
Prěni přełožk Biblije do južnosamisčiny wuńdźe 1811. 1957 wuńdźe čitanka za dorosćenych („Sámien lukkeme-gärjá“) a 1993 prěnja čitanka za šulerjow („Lohkede Saemien“).
Z lěta 1997 wuńdźe raz w kwartalu cyrkwinski časopis Daerpies Dierie z nastawkami južnosamisce, norwegsce a šwedsce.
Radijowe programy wusyła norwegski statni sćelak NRK dwójce w tydźenju za 15 minutow, te wospjetuje šwedski SR na slědowacym dnju.
Z lěta 1968 eksistuje w gmejnje Snåsa samiska šula (Åarjelsaemien skuvle), hdźež samišćina bu wučina njajprjedy pak jenož jako šulny předmjet. Ze spočatka 90ych lět so wuči južnosamišćina tež jako maćeršćina.
Prěnje rěčespytne wopisanje wozjewi norwegski slědźer Knut Bergsland w lěće 1946 (Røros-lappisk grammatikk). Bergsland bě tež w rozsudnej měrje zamołwity za dalše wuwiće južnosamišćiny k spisownej rěči. Najwjetši słownik južnosamiskeje rěče – Südlappisches Wörterbuch (3 zwjaski) šwedskeho rěčespytnika Gustav Hasselbrink – wuńdźe w lětach 1981–1985. Słownikaj za dźensnišu spisownu rěč wuńdźeštej w Norwegskej 1993 a w Šwedskej 2007.
Lukojanow
thumb|left Lukojanow (, Лугаян ош) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Filipinska jendźelšćina
Filipino English je dialekt jendźelšćiny, kotryž so na Filipinach rěči, inkluziwnje prěnjotneje jendźelskeje rěče, kotraž so wot medijow a přewažneje wjetšiny tworjenych filipinosow wužiwa. Jendźelšćina so w šulach jako jedna z hamtskeju rěčow kraja wuwučuje, tamna je Filipino (Tagalog). Dla wjacerěčnosće Filipinow stej konwertěrowanja kaž Taglish (jendźelšćina měšana z tagalogom) a Bislish (jendźelšćina měšana z lubowólnej Bisaya-rěču) we wšěch sektorach wot hdys a hdys hač k formalnym situacijam z wašnjom.
Berežany
thumb|left
Berežany je město w Ternopilskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Ternopila.
Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1375 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1530 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Kotmarjecy
Kotmarjecy ( Kottmarsdorf) su wjesny dźěl hornjołužiskeje gmejny Kotmar, ležacy w sakskim wokrjesu Zhorjelc južnje Lubija.
Sebastian Krumbiegel
Sebastian Krumbiegel (* 5. junija 1966 w Lipsku) je němski spěwar a hudźbnik, kiž je hłownje jako spěwar skupiny Die Prinzen znaty, ale tež jako solowy hudźbnik aktiwny.
Kotmarjecy
Wjes, kotraž je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, leži při statnej dróze S148 pod Kotmarjom we wysokosći wot 420 metrow nad mórskej hładźinu a ma 593 wobydlerjow.
Sebastian Krumbiegel
Wón je so jako syn hudźbneje wědomostnicy a něhdyšeje direktorki Bachoweho muzeja Cornelije Krumbiegel a chemikarja Petera Krumbiegela w Lipsku narodźił a wopytowaše wot 1976 do 1985 tamnišu Thomasowu šulu, hdźež bě tež z čłonom Thomanerow. Wot 1987 do 1991 studowaše při Lipšćanskej hudźbnej wysokej šuli bijadło a spěw. Za čas studija załoži z komilitonami skupinu Die Herzbuben, z kotrejež nastachu 1991 Die Prinzen, jedna z najwuspěšnišich němskich skupin 1990tych lět.
Nimo hudźby je tež politisce aktiwny, hdźež wustupuje hłownje přećiwo rasizmej.
Kotmarjecy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Khotdemersdorpp abo Khotemersdorff pochadźa z lěta 1306. Wot 17. hač do 19. lětstotka wukonješe ryćerkubło we wsy samej ležownostne knjejstwo. Kotmarječanska cyrkej bě wot 1530 do 1931 srjedźišćo swójskeje wosady a je to znowa wot lěta 2001.
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc (čo. 6212) je wuznamna dwukolijowa čara we wuchodnej Sakskej. Wjedźe přez Hornju Łužicu, z Drježdźan přez Biskopicy, Budyšin a Lubij do Zhorjelca. Wona je z dźělom paneuropskeho koridora III.: Brüssel–Köln–Drježdźany–Wrócław–Krakow–Lwów–Kijew.
Wjazba ze železniskej syću
Z Drježdźan wjedu železniske čary do Lipska, Dźěčina a Njedźichowa.
We Warnoćicach wotbočuje čara do Kamjenca. Jeje podlěšowanje do Pěrna je dźensa zawrjena.
Z Biskopic wjedźe železniska čara do Wjazońcy a dale do Žitawy. Něhdyša čara do Kamjenca so w lěće 1998 zawrě, wot lěta 2004 su kolije wottorhane.
Budyšin bě do zawrjenja čarow do Žandowa a Wojerec hornjołužiske železniske křižowanišćo. Čara do sewjera je so mjeztym wottwariła.
Z Lubija wjedźetej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja so w lěće 2004 wottorhachu a něhdyša čara do Budestec bu demontowana w lěće 2008. Na ćělesu tuteje čary natwarichu kolesowansku šćežku přez Kumwałd.
Ze Zhorjelca wjedu čary do Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa, Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.
Paederija
Paederija (Paederia) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Tuchorski kěrchow
Tuchorski kěrchow ( Taucherfriedhof) je najwjetše pohrjebnišćo w Budyšinje. Nadeńdźe so wuchodnje stareho města w měšćanskim dźělu Sewjerowuchodny wobkruh mjez Lubijskej dróhu na juhu a Mužakowskej na sewjeru.
Prěni kěrchow na tutym městnje bu w lěće 1523 wot města załoženy před tehdyšimi wonkownymi Bohatymi wrotami. Swoje mjeno dósta wot Tuchorskeje kapałki, kotruž bě měšćanska rada z Tuchorskeho lěsa blisko Hornjeho Wujězda tamle přepołožiła. Dla přiběraceje ludnosće dyrbješe so pohrjebnišćo wjacekróć rozšěrić, wosebje w 19. lětstotku. Dźensa ma přestrjeń wot 7,9 hektarow a skići městno za 5000 rowow.
Wobchowali su so mnohe historiske narowne kamjenje kaž tež rownišća bohatych Budyskich swójbow, kaž na přikład Franckec rownišćo. W zadnim dźělu leži wojerske pohrjebnišćo z rowami wojakow Bitwy pola Budyšina 1813 kaž tež wobeju swětoweju wójnow. Nimo toho je tam rownišćo wójnskich jatych z Prěnjeje swětoweje wójny, zwjetša z ruskeho wójska. Na nich dopomina monumentalny pomnik pólskeho wuměłca Romualda Zerycha, kiž bě sam w Budyšinje jaty.
Na Tuchorskim resp. wot njeho wobdatym Michałskim kěrchowje nadeńdu so tež rowy wjacorych wuznamnych ewangelskich Serbow, kaž na přikład Bjedricha Adolfa Klina, Arnošta Muki, Jurja Wjele, Božidara Dobruckeho, Měrćina Kaspera a Pětra Malinka.
François Mitterrand
François Mitterrand (* 26. oktobra 1916 w Jarnacu, Francoska; † 8. januara 1996 w Parisu) bě francoski politikar socialistiskeje strony a mjez 1981 a 1995 statny prezident Francoskeje.
Šachtjorsk (Sachalin)
thumb|left Šachtjorsk ( Шахтёрск; do 1947  塔路 Toro) je  sydlišćo měsćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 350 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska a 10 kilometrow zapadnje Uglegorska.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so 1905 załožiło a słušeše hač do lěta 1945 do Japanskej. Wot lěta 1946 ma pod tučasnym mjenom měšćanske prawa. Wot 1946 do 2016 běše městom.
1955
Wumrěće
mini|upright=0.4|Jakub Cyž
Nowaja Ladoga
thumb|left|Nowaja Ladoga w lěće 1911 thumb|left
Uebigau
Uebigau je:
Nowaja Ladoga
Sydlišćo je so w lěće 1704 w zwisku z natwarom noweje stolicy Pětrohród wot carja Pětra Wulkeho někotre kilometry zdalene wot twjerdźizny Stareje Ladogi załožiło.
Charles III.
mini|upright|Charles jako Prince of Wales w lěće 2021
Charles III. (serbsce Korla III.; * 14. nowembra 1948 jako Charles Philip Arthur George w Buckingham Palace w Londonje) je wot 8. septembra 2022 kral Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje kaž tež wot 14 dalšich, jako Commonwealth Realms pomjenowanych suwerenych statow inkluziwnje swojich teritorijow a wotwisnych kónčin. Nimo toho je wón hłowa 56 statow wopřijaceho Commonwealth of Nations, wićežny knjez britiskich krónowych wobsydstwow kaž tež swětna hłowa anglikanskeje statneje cyrkwje.
Do smjerće swojeje maćerje kralowny Hilžbjety II. bě Charles jako jeje najstarši syn wot 1952 Duke of Cornwall a Duke of Rothesay. Wot smjerće swojeho nana princa Philipa w lěće 2021 bě zdobom Duke of Edinburgh. Tradicionalny titul britiskeho trónoweho naslědnika, Prince of Wales, dósta w lěće 1958, swjatočna inwestitura wotmě so 1969 w Caernarfon Castle. Wón měješe dostojnosć Waliziskeho wjercha dlěje hač wšitcy jeho předchadnicy a bě při swojim postupjenju na trón z 73 lětami starši hač kóždy britiski monarch před nim.
W lěće 1981 zmandźelištaj so Charles a Lady Diana Spencer. Z 1996 dźěleneho mandźelstwa pochadźataj dwaj synaj: princaj William (* 1982) a Harry (* 1984). W druhim mandźelstwje je Charles wot 2005 ze swojej młodźinskej přećelku Camilla Parker-Bowles woženjeny, kotraž nosy wot jeho postupjenja na trón titul Queen Consort.
Keltiske rěče
[[Dataja:Celtic_Nations.svg|thumb|Keltiske kraje
]] Keltiske rěče tworja staru skupinu indoeuropskich rěčow. Na přewróće ličenja časa rěčeše je wobydlerstwo wulkeho dźěla zapadneje, srjedźneje a juhowuchodneje Europy. Hač do 21. lětstotka su jenož štyri z nich přetrali, wužiwane w Bretani, w Irskej a w Wulkej Britaniskej. Wšě su na swojich teritorijach mjeńšinowe rěče, wustajene ćišćej jendźelšćiny respektiwnje francošćiny.
Prijutnoje (Kalmykska)
thumb|left Prijutnoje je  wjes ze 6.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 66 kilometrow wot Elisty.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1850 załožiło.
Lyskowo
thumb|left Lyskowo je město w Ruskej federaciji. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1410 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa.
Kałačkata rězna
Kałačkata rězna (Carex contigua) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Jan Arnošt Holan
Jan Arnošt Michał Holan ( Ernst Holan, Иван Михайлович Голан/Iwan Michailowič Golan; * 25. měrca 1853 w Drječinje, † 1. februara 1921 w Lukojanowje, Ruska) bě serbski gymnazialny wučer a spisowaćel.
Žiwjenje
Jan Arnošt Holan narodźi so jako syn małoratarja. Wón wopytowaše Drječinjansku ludowu šulu pola wučerja Michała Rostoka a wot 1866 do 1874 Budyski gymnazij. Po wojerskej słužbje studowaše 1875–78 w Lipsku klasisku a němsku filologiju a běše ze stipendiatom Ruskeho filologiskeho seminara. Po zakónčenju studija so do Ruskeje přesydli. Wot 1878 do 1881 běše wučer łaćonšćiny a grjekšćiny w Jekaterinoslawje, 1881–86 w Tartuwje a 1886–1908 na zemjanskim gymnaziju w Nižnym Nowgorodźe. Wot 1908 do 1917 běše z direktorom gymnazija w Tallinnje a po přesydlenju gymnaziju do Lukojanowa w běhu rewolucije a wójny hišće hač do 1919 předsyda šulskeje rady. 1919 poda so na wuměnk.
Ebenowc
Ebenowc (Diospyros) je ród ze swójby ebenowych rostlinow (Ebenaceae).
Jan Arnošt Holan
Skutkowanje
Holan bě hromadźe z Arnoštom Muku sobuzałožer schadźowanki serbskeje studowaceje młodźiny, hłowny starši na druhej schadźowance 1876 w Chrósćicach a soburedaktor Lipy Serbskeje. W młodych lětach wozjewi někotre basnje a dwě nowelce. Hłowne polo jeho literarneje dźěławosće běchu pak reportaže, najprjedy z Delnjeje Łužicy, hdźež z Muku pućowaše, a pozdźišo z Ruskeje a dalšich słowjanskich krajow. Nimo toho přełoži tež někotre bajki Lewa Tolstoja. Ze serbskimi prócowarjemi w domiznje wudźeržowaše stajny zwisk přez listowanje a wopyty. Za swoje pedagogiske zasłužby w Ruskej bu tam 1911 do zemjanstwa pozběhnjeny. Wot 1874 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Žórło
(online)
Ebenowc
Systematika
Hižo Linné je w lěće 1753 dwě družinje wopisał: Diospyros lotus a Diospyros virginiana w Species Plantarum, 2, 1057–1058. Synonymy za Diospyros L. su: Cargillia R.Br., Cavanillea Desr., Ebenus Kuntze, Embryopteris Gaertn., Guaiacana Duhamel, Idesia Scop., Maba J.R.Forst. & G.Forst., Mabola Raf., Macreightia A.DC., Noltia Thonn., Paralea Aubl., Pimia Seem., Rhaphidanthe Hiern ex Gürke, Ropourea Aubl., Royena L., Tetraclis Hiern.
Dźensa wobsahuje ród Diospyros něhdźe 400 hač 500 družinow. Na př. wustupuje 60 družinow w Chinskej. Někotre wuběrane su tu naspomnjene :
Eksistuje křižowanki / hybridy z Diospyros kaki a Diospyros virginiana z
Wužiwanje
Z někotrych družinow, hłownje prawy ebenowc (Diospyros ebenum), so ebenowe drjewo zhotuje.
Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach
Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach wobsahuje připóznate pomniki Chrósčanskeje gmejny a jeje wjesnych dźělow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).
Bruce Kulick
thumb|Bruce Kulick w lěće 2002 Bruce Kulick (* 12. decembra 1953 w New York City, New York) je US-ameriski gitarist, hudźbnik a čłon skupiny Grand Funk Railroad. Wón bě wot 1984 do 1996 gitarist pola Kiss.
Abchaziska
Abchaziska (Аҧсны/Aṗsny, Абхазия/Abchazija,  აფხაზეთი/Apchazeti) je mała samopostajena republika w zapadnym Kawkazu z něhdźe 240 tysac wobydlerjemi. Stolica a najwjetše město je Sochumi při Čornym morju.
Stawizny
Abchaziska běše za čas Sowjetskeho zwjazka wot lěta 1931 awtonomna republika w Georgiskej socialistiskej sowjetskej republice, je so pak w běhu krizy spočatk 1990tych lět a njewotwisnosće Georgiskeje dnja 23. julija 1992 wot njeje wotšćěpiła, za swoje stejišćo we wójnje lěta 1993 wojowała a je wot kónca Kawkaskeje wójny lěta 2008 wot Ruskeje, Nikaraguwy, Nauru a Venezuele jako njewotwisny stat připóznata. Druhe staty maja ju dale za dźěl Georgiskeje.
Teicha
Teicha je:
Powiat goleniowski
Powiat goleniowski je powiat (wokrjes) z wokrjesnym městom Goleniów na sewjerozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa. Nadeńdźe so sewjerowuchodnje wulkoměsta Šćećin a słuša k jeho metropolowemu regionej.
Geografija
Susodne wokrjesy su Powiat kamieński na sewjeru, Powiat gryficki na sewjerowuchodźe, Powiat łobeski na wuchodźe, Powiat stargardzki na juhu, bjezwokrjesne město Šćećin na juhozapadźe a Powiat policki na zapadźe. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so Šćećinski zaliw.
Města a gmejny
Powiat Goleniowski wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich štyri měšćansko-wjesne a dwě wjesnej gmejnje.
Ličby wobydlerstwa dnja
Hóznja
Hóznja ( Hosena) je měšćanski dźěl Złeho Komorowa w braniborskim dźělu Hornjeje Łužicy. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow a leži njedaloko Złokomorowskeho jězora.
Městnostne mjeno pochadźa wot delnjoserbskeho słowa gózd („hola, lěs“). Wjes so w lěće 1420 k prěnjemu razej naspomni.
Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 560 wobydlerjow, z nich 370 Serbow (66 %) a 190 Němcow. Muka wo Hózni slědowace pisa: ''„W Hóznej rěčitej dwě třećinje wobydleri hišće stajnje serbski a to tež z dźěćimi, w šuli pak so wšo němski wuči, runjež je wučeŕ rodźeny Serb. Za to je korčmaŕ Němc. Wšitcy ludźo, z kotrymiž rěčach, wotmołwjachu mi serbscy, jenož jena žona, kotraž bě z Němcow rodźena, rozumješe drje, ale njemóžeše serbski powědać.“''
Lěniwc
Lěniwc móže być:
Wšědna hólnička
Wšědna hólnička je rostlina ze swójby słónčničkowych rostlinow (łaćonsce: Fumana procumbens, Cistaceae).
Kroda
Kroda je ukrainska metalowa hudźbna skupina.
1708
1708 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Securigera
Securigera je ród ze swójby łušćinowcow.
Systematika
P. Lassen je w lěće 1989 podtribus Coronillinae wobdźěłał a při tym rody Coronilla, Hippocrepis a Securigera znowa zrjadował a jedyn přećiwo druhemu wobmjezował. Při tym bu na př. kerčkata čećorička Coronilla emerus L. do roda Hippocrepis jako Hippocrepis emerus (L.) Lassen stajena.
Družiny
Po předźěłanju Lassena wostanje dwaceći družinow w rodźe Securigera: thumb|120px|Zwobraznjenje łušćinoweho płoda wot Securigera securidaca.
Lynyrd Skynyrd
thumb|Lynyrd Skynyrd, 2008 Lynyrd Skynyrd je ameriska rockowa hudźbna skupina.
Diskografija
Originalne wobsadźenje
Nowa formacija
Pěsta (botanika)
mini|Płódnik z pěstu (g). Pěsta (łaćonsce stylus) w kćenju je dźěl pěstki, kotryž plěšk njese.
Pěsta móže jako dźěl płodoweho łopješka jenož při krytosymjenjakach wustupować.
Šěn
Šěn (zněmčene zwjetša Schön) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:
Namibija
Namibija ( Republic of Namibia, Republika Namibija) je njewotwisny stat w juhozapadnej Africe. Hłowne město je Windhoek. Namibija ma něhdźe 2,2 milionaj wobydlerjow. Bě hač do lěta 1918 jako Deutsch-Südwestafrika z němskej koloniju a pozdźišo hač do lěta 1990 wot Južneje Afriki wobsadźena. Po dołhej byrgarskej wójnje sta so 1990 z njewotwisnej republiku.
Mjeno stata pochadźa wot pusćiny Namib, kotraž leži při atlantiskim pobrjoze.
Geografija
Namibija nadeńdźe so při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Angolu na sewjeru, ze Sambiju na samym sewjerowuchodźe, z Botswanu na wuchodźe a z Južnej Afriku na juhu.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
miniatur|Znamješko při dwórnišću – jězdźenka je woblubowany souvenir. (wurěkowanje: [ˌɬan.ˈvair.puɬ.ɡwɪn.ɡɘɬ.ɡo.ˌɡe.rɪ.ˌχwɪrn.ˌdro.buɬ.ˌɬan.tɘ.ˈsi.lio.ˌɡo.ɡo.ˈɡoːχ]) je gmejna w juhu kupy Anglesey w hrabinstwje ze samsnym mjenom w sewjerozapadźe Waliziskeje. W lěće 2001 měješe wona 3.040 wobydlerjow.
Wjesne mjeno
Poprawne mjeno waliziskeje wjeski běše jenož Llanfair Pwllgwyngyll. W 19. lětstotku je sebi pak jedyn šewc tute jazykłamate hrónčko wumyslił, zo by wikowanje w tehdyšej wjesce atraktiwniše było. Nimo toho chcyše wón železniske towarstwo k tomu pohnuwać, na hłownej železniskej čarje London–Manchester–Holyhead dwórnišćo zarjadować. Z walizišćiny pochadźace mjeno woznamjenja:
„Cyrkej swj. Marije (Llanfair) w dole (pwll) běłych lěskow (gwyn gyll) při (ger) spěšnym kužole (chwyrn drobwll) a cyrkwje swj. Thysilioa (llantysilio) při čerwjenej prózdnjeńcy (ogo goch).“
Z 58 pismikami ma wjeska najdlěše hamtske wjesne mjeno w Europje. Po přemjenowanju wuwi so sydlišćo k najznaćišej wjesce we Walesu a wažnym cilej turistow. Mjeno so husto z Llanfair PG, Llanfair abo Llanfairpwllgwyngyll wotkrótši, při čimž Walizojo wjesku přewažnje Llanfairpwll abo jednorišo Llanfair („St. Mary's“) a Jendźelčenjo wjesku Gogogoch mjenuja.
Chwalecy
Chwalecy ( Quolsdorf) su wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša wot lěta 1994 gmejnje Wosečkej.
Geografija
Wjes leži juhowuchodnje Rěčic na prawym brjohu Běłeho Šepca. Zapadnje wote wsy wjedźe zwjazkowa dróha 115 z Rěčic do Niskeje.
Stawizny
mini|left|Historiska karta z Chwalecami Po sydlišćowej formje wobsteji wjes z dweju dźělow – słowjanskeho kulowca a najskerje pozdźišo załoženeho dróhowca. Prěnje stawizniske naspomnjenje jako Quolsdorf pochadźa z lěta 1390. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.
Hač do lěta 1994 běchu Chwalecy samostatna gmejna.
Kabinet Biedenkopf II
Kabinet Biedenkopf II bě wot 6. oktobra 1994 hač do 26. oktobra 1999 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w druhej legislaturnej periodźe po znowazałoženju zwjazkoweho kraja. Dla dobyća absolutneje wjetšiny při wólbach móžeše ministerski prezident Kurt Biedenkopf (CDU) ze swojej stronu sam knježić.
Boršćiw
thumb|left
Boršćiw je město w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 110 kilometrow južnje Ternopila.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Pěskowa lubka
Pěskowa lubka (Tuberaria) je ród ze swójby słónčničkowych rostlinow (Cistaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Toruń
Toruń ( Thorn) je wulkoměsto při Wisle na sewjeru Pólskeje. Je – nimo Bydgoszcza – jedna ze stolicow a zdobom druhe najwjetše město Kujawsko-pomorskeho wojewódstwa. Město je sydło wojewódstwoweho sejmika, maršala, uniwersity a romsko-katolskeho biskopstwa. Toruńske stare město je zapisane do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.
Město leži w historiskej Zapadnej Pruskej něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Bydgoszcza.
Najznaćiši syn Torunja je Mikławš Kopernik, jedyn z najwuznamnišich astronomow swěta. Serbski spisowaćel Jurij Brězan złoži w Torunje swoju abituru.
Nawašino
Sydlišćo je so w lěće 1891 jako wjes Mordowšćikowo załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Rosenthal
Rosenthal je
Franc
Franc je muske předmjeno w serbšćinje a słowjenšćinje a skrótšena forma Franciskusa.
Krawfordska rězna
Krawfordska rězna (Carex crawfordii) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Žołta cycawka
Žołta cycawka abo złota cycawka (Lamium galeobdolon; syn.: Galeobdolon luteum, Lamiastrum galeobdolon L.) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow.
Wopis
Žołta cycawka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 60 cm (wot 15 hač do 80 cm). Rostlina twori zwjetša dołhe, nadzemske wotnožki.
Łopjena
Łopjena su dołho stołpikowe, kulojte hač do šěroko lancetojte, hrubje zubate, křižowanje přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 8 cm. Forma rostliny z běłymi blečkami na łopjenach prěnjotnje jenož wustupowaše w zahrodach, ale z někotrych lětdźesatkow wustupuje tež wodźiwjena.
Kćenja
Wona kćěje wot apryla hač do awgusta (wot meje hač do julija). Žołte kćenja su sedźace we mutličkojtych kwětnistwach po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenkowych porow. Króna docpěwa dołhosć mjezy 1,7 a 2,5 cm. Hornja huba je nahłownikojta. Delnja huba ma brune abo brunočerwjene blečki a je 3-lapata. Keluch docpěwa dołhosć wot 1 cm a ma dołho přikónčene zubki. Krónu je žołta a docpěwa dołhosć wot 15 hač 25 mm. Próšniki a próšk su žołte.
Poddružiny
Poddružina galeobdolon ma stołpikowy spódk, kotryž jenož na kanće je kosmaty a kotrejež hornje łopjena su jejkojte, karbowane a kćenjowe mutlički wobsteja z 2 hač 3 kćenjow.
Poddružina montanum ma stołpikowy spódk, kotryž kołowokoło kosmaty a kotrejež hornje łopjena su lancetojte a na wótro zubate a kćenjowe mutliški wobsteja ze 4 do 8 kćenjow.
Stejnišćo
Wona rosće w lisćowych měšanych lěsach, kerčinach. Preferuje čerstwe, wutkate, čumpate pódy.
Rozšěrjenje
Žołta cycawka je nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Zelenokumsk
Zelenokumsk je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1781 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Mutličkata wšowica
Mutličkata wšowica (Pedicularis verticillata) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Wopisanje
Wjacelětna zelišćowa rostlina docpěwa wysokosć mjez pjeć a 20 cm a ma kosmate stołpiki.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w hustym, nakónčnym kwětnistwje. Króna je purpurowa z přikušenej, bjezpysčičkowej hornjej hubu a dosahuje dołhosć wot něhdźe 12 hač 18 mm.
Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (5. wólbna doba)
Tuta lisćina skići přehlad wo wšěch '''zapósłancach 5. sakskeho krajneho sejma''', kotryž so dnja 30. awgusta 2009 woli.
Led Zeppelin
thumb|Led Zeppelin Led Zeppelin bě jendźelska rockowa / heavy-metalowa hudźbna skupina, kotraž eksistowaše mjez 1968 a 1980. Słuša k najwuspěšnišim skupinam 20. lětstotka.
Henry Vestine
Henry Vestine (* 25. decembra 1944 w Takoma Park, Maryland; † 20. oktobra 1997 w Parisu) bě US-ameriski gitarist, kiž bě wot 1966 do 1969 z čłonom skupiny Canned Heat.
Valéry Giscard d’Estaing
mini|Giscard d’Estaing w lěće 1978
Valéry Giscard d’Estaing (skrótka tež Giscard abo VGE; * 2. februara 1926 w Koblenzu, Němska, † 2. decembra 2020) bě francoski politikar byrgarsko-liberalneje strony Union pour la démocratie française („Unija za francosku demokratiju“) a bě mjez 1974 a 1981 statny prezident Francoskeje.
Do toho bě předsyda liberalneje strony Républicains indépendants a 1962–66 kaž tež 1969–74 finančny a hospodarski minister. Po prezidentstwje bě předsyda wot njeho załoženeje byrgarskeje strony UDF a wot 1986 do 2004 prezident regionalneje rady wobwoda Auvergne.
Omsukčan
thumb|left Omsukčan ( Омсукчан) je sydlišćo měsćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Magadanskej oblasći něhdźe 400 kilometrow sewjerowuchodnje Magadana.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Zdeněk Hajný
Zdeněk Hajný (* 30. januara 1942) je čěski moler.
Hórnikečanski jězor
Hórnikečanski jězor ( Knappensee) je jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe štyri kilometry wuchodnje Kulowa a juhowuchodnje Wojerec blisko Hórnikec. Wón je najstarši kumštny jězor we Łužiskej jězorinje a ma přestrjeń wot 2,86 km².
Dla saněrowanskich dźěłow LMBV je jězor wot lěta 2014 zawrjeny a měješe so poprawom 2022 znowa wotewrěć. Po hoberskim suwanju wuchodneho pobrjoha na dołhosći 500 metrow dnja 11. měrca 2021 njeje jasne, hdy hodźi so Hórnikečanski jězor zaso za wólnočasne aktiwity wužiwać.
Staraja Ladoga
thumb|left|Twjerdźizna Staraja Ladoga thumb|left
Staraja Ladoga ( Старая Ладога, do lěta 1703 Ladoga/Ладога) je wjes w Ruskej federaciji. Leži při Wolchowje w Leningradskej oblasći, něhdźe 15 kilometrow před jeho wuliwom do Ladogaskeho jězora. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 753 załožiło a słuša tuž k najstaršim ruskim městam. W srjedźowěku bě jedyn z najwažnišich wikowanskich přistawow sewjerneje Europy. Měješe hač do lěta 1703 měšćanske prawa. W zwisku z natwarom noweje stolicy Pětrohród załoži car Pětr Wulki w tymle lěće twjerdźiznu Nowaja Ladoga při wuliwje Wolchowa a přemjenowa stare město do Staraja Ladoga.
19. decembra
19. decembra abo '''19. hodownika''' je 353. dźeń gregorianiskeje protyki (354. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće dwanaće dnjow hač do kónca lěta.
19. lětstotk
thumb|upright=0.4|Albert Abraham Michelson (* 1852)
thumb|upright=0.4|Jan Cyž-Hajničanski w młodych lětach
1956
1956 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Wumrěće
mini|upright=0.4|Arnošt Bart († 15. februara)
Petr Eben
Petr Eben (* 22. wulkeho róžka 1929 w Žamberku, Čěskosłowakska; † 24. winowca 2007 w Praze) bě čěski komponist, pišćeler a wučer Karloweje uniwersity.
Manama
Manama je hłowne a najwjetše město Bahraina. Ma někak 162 tysac wobydlerjow a je wuznamny historiski wikowanski centrum při Persiskim zaliwje.
Hwězdne zwónčki
Hwězdne zwónčki (Campanula isophylla) su rostlina ze swójby zwónčkatych (Campanulaceae).
Wopis
Hwězdne zwónčki je małoróstne, přeco zelene, lězuce trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot hač do 10 cm a šěrokosć wot wjace hač 30 cm. Rostlina je jenož słabje zmjerzkokrute.
Kćěje w lěću. Hwězdne kćenja su módre abo běłe. Jich małke łopješka su wutrobojte.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernych hórskich regionach Italskeje domjaca.
Słowjanske rěče
thumb|400px|Mapa Słowjanske rěče su podskupina indoeuropskich rěčow. Słowjansce rěči wokoło 300 milionow ludźi, wosebje we wuchodnej a juhowuchodnej Europje kaž tež we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy.
Zapadoarmenšćina
mini|Armenske narěče zažneho 20. lětstotka; -gë-dialekty w žołtej barbje (po Adšarjanje)
Zapadoarmenšćina ( Արեւմտահայերէն, tež Aschcharapar Աշխարհաբար; hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka turkowskoarmensce Թրքահայերէն ) je jedna ze standardneju formow pluricentriskeje armenskeje rěče, kotraž rěčeše so hač do zažnjeho 20. lětstotka we wuchodnym a južnym dźělu dźensnišeje Turkowskeje. Najzapadnišo sahaše armenski sydlenski rum do města Yozgat njedaloko wot stolicy Ankara. Tamna warianta je wuchodoarmenšćina, kotraž je dźensa w republice Armenskej z hamtskej rěču.
Wot osmanskeho ludomordarstwa přećiwo Armenjanam lěta 1915 rěči so zapadoarmenšćina jenož hišće w diasporje wot něhdźe miliona ludźi. W Ruskej, Iranje, Belgiskej, Francoskej, Zjednoćenych statach a druhich krajach, hdźež bě zapadoarmenšćina do 1915 rěč wjetšiny Armenjanow, je wona dźensa wotemrěwaca rěč, kotruž diaspora lědma hišće dale dawa. W europskich krajach dawa znatny podźěl wobydlerstwa z armenskimi korjenjemi. W Istanbulu je ličba rěčacych zapadoarmenšćiny jedna z najwažnišich.
Powiat gryficki
Powiat gryficki je powiat (wokrjes) při Baltiskim morju na sewjerozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa. Wokrjesne město je Gryfice.
Geografija
Susodne wokrjesy su Powiat kołobrzeski na wuchodźe, Powiat łobeski na juhu, Powiat goleniowski na juhozapadźe a Powiat kamieński na zapadźe. Na sewjeru nadeńdźe so pobrjóh Baltiskeho morja.
Města a gmejny
mini|left|upright|Karta powiata z gmejnskimi hranicami Powiat Gryficki wobsteji ze šěsć gmejnow, z nich tři měšćansko-wjesne a tři wjesne gmejny:
Wotkazaj
Webstrona powiata (pólsce, němsce)
Apelsina
Apelsina (Citrus sinensis) je štom ze swójby rutowych rostlinow (Rutaceae). Dalšej serbskej mjenje stej apelsinowc a oranžowc. Jeho płód je oranža.
Wopis
Apelsina je přecozeleny kerk abo małki štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 8 m.
Króna je kulojta. Jeje hałuzy často njesu ćernje.
Łopjena
Dołhojće-jejkojte łopjena su kožane a błyšća. Jich stołpiki su słabje křidłate.
Kćenja
Běłe kćenja słódkojće wonjeja.
Płód
mini Płody su dolhojte hač kulowate, swětooranžowe hač ćmowočerwjene jahody. Jich bělizna so hodźa lochko wotbělić. Płodowe mjaso słodźi słódko-nakisal aromatisce.
Charles de Gaulle
mini|upright|Charles de Gaulle
Apelsina
Rozšěrjenje
Rostlina je w tropach a subtropach, ale tež w regionje Srjedźneho morja rozšěrjena.
Charles de Gaulle
Charles Andŕe Joseph Marie de Gaulle (* 22. nowembra 1890 w Lille, † 9. nowembra 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) bě francoski general, politikar a w Druhej swětowej wójnje nawoda francoskeho spjećowanja přećiwo nacionalsocialistam. Bě w lěće 1958 jako premier ze załožerjom pjateje francoskeje republiki a mjez 1959 a 1969 statny prezident. Jeho naslědnik bu Georges Pompidou.
Apelsina
Wužiwanje
Płody so jako čerstwy sad jědźa abo k marmeladam a płodowe brěčki předźěłuja. Z płodoweje bělizny młodych płodow, kćenjow a łopjenow so eteriske wolije zhotowjeja.
Charles de Gaulle
Politiski směr gaullizma ma hač do dźensnišeho wliw na francosku politiku.
Pisana wšowica
Pisana wšowica (Pedicularis oederi) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).
Izobilnyj
Izobilnyj je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Stawropolskim regionje a ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Jawora
Jawora je pomjenowanje:
Wšědna pěskowa lubka
Wšědna pěskowa lubka (Tuberaria guttata) je rostlina ze swójby słónčničkowych rostlinow (Cistaceae).
Kuluchojta rězna
Kuluchojta rězna (Carex diandra) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Pěchč
Pěchč ( Pechern) je sydlišćo na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Słuša wot lěta 1994 ke Krušwiskej gmejnje.
Geografija
Pěchč leži na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy, kotraž tworja tule statnu hranicu z Pólskej. Na sewjerozapad wot Pěchča leža Skarbišecy a na juhowuchod Wjertko.
Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Pechir pochadźa z lěta 1406. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w Pěchču samym. Pěchčanska cyrkej podsteješe wot 16. lětstotka hač do lěta 1855 jako filialna cyrkej Mužakowej a wot toho lěta Podroždźej.
Ludza
thumb|left|Cyrkej w Ludzy
Ludza (historiske němske mjeno – Ludsen; do 1920 rusce Люцин/Lucin, Lutsi) je městačko na wuchodźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Ludzaskeho wobwoda. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Geografija
Leži něhdźe 225 kilometrow juhowuchodnje Rigi a sto kilometrow sewjerowuchodnje Daugavpilsa. Hranica z Ruskej je 20 kilometrow zdalena. Wokoło městačka nadeńdu so wjacore wjetše jězory.