cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Augustusburg
Augustusburg je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži při Sapawje něhdźe dwanaće kilometrow Kamjenicy a ma 4.600 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1206 jako knježe sydło bratrow Wolframus et Petrus de Schellenberc a dósta swoje dźensniše mjeno hakle w lěće 1899 po wot 1568 do 1573 přez kurwjercha Awgusta natwarjenym hrodźe.
Geografija
Městačko leži při rěkomaj Sapawa a Flöha we wysokosćach mjez 300 a 516 metrow nad mórskej hładźinu a zapřija tež wjeski Erdmannsdorf, Grünberg, Hennersdorf a Kunnersdorf. Najwyša hora je Schellenberg (516 metrow) a najniši dypk leži při Sapawje na 300 metrach.
Susodne gmejny su Flöha na sewjeru, Oederan na sewjerowuchodźe, Leubsdorf na wuchodźe, Grünhainichen na juhowuchodźe, Gornau na juhozapadźe a Kamjenica na zapadźe.
Wobchad
W Augustusburgu je wot 1. februara 1866 dwórnišćo Erdmannsdorf, wot 1910 z mjenom Erdmannsdorf-Augustusburg železniskeje čary Kamjenica – Vejprty. W Hennersdorfje wobsteji wot 1. februara 1866 dwórnišćo Hennersdorf (Sachs).
Politika
Augustusburg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 18 (Srjedźna Sakska 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).
Gustaf John Ramstedt
thumb|right|Gustaf John Ramstedt Gustaf John RAMSTEDT ['gustav 'jon 'ramstet] (* 22. oktobra 1873 w Ekenäsu; † 25. nowembra 1950 w Helsinki) bě šwedskorěčny finski slědźer, wědomostnik, diplomat, politikar a jedyn z prěnich finskich esperantistow (1891).
Jalaquduq
Jalaquduq (wurjekowanje: Dźalakuduk; / Džalakuduk; do 1975 – Sufi-Kishlak; do 2015 – Oxunboboyev) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, blisko kirgiziskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Jalaquduqskeho wobwoda.
Gustaf John Ramstedt
Wot 1898 do 1912 činješe Ramstedt sydom slědźenskich pućowanjow do Sibirskeje, Srjedźneje Azije a do Mongolskeje, hdźež přepytowaše tamniše rěče. Wón bě jedyn ze zažnych slědźerjow altajskich rěčow a załožer moderneje mongolistiki.
Jalaquduq
Leži w Ferganskim dole něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Andijona.
Gustaf John Ramstedt
W lěće 1908 wón činaše seriju přednoškow w uniwersiće Helsinkow wo „Lingvoscienco kaj Esperanto“ (Rěčespyt a Esperanto).
Jalaquduq
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Gustaf John Ramstedt
Po njewotwisnosći Finskeje bě prěni wulkopósłanc Finskeje w Japanskej, Chinskej a Siamje a wostawaše w Japanskej tohodla z lěta 1919 hač do 1930. Tež za čas diplomatiskeje karjery přepytowaše rěče, mjez druhim korejšćinu.
Jalaquduq
Wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Gustaf John Ramstedt
Wón přełožowaše z finšćiny a japanšćiny wjele wersow, kotrež bu w rozdźělnych wudawkow wudate, mjez druhim w Voĉoj de popoloj (Kabe, Hłosy ludow).
Diližan
thumb|left
Diližan ( Դիլիջան) je město w Armenskej.
Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Idžewana.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1951 ma měšćanske prawa.
Irbit
thumb|left Irbit je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Nica we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1631 załožiło a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.
Kłubičkowy zdźer
Kłubičkowy zdźer (Rumex conglomeratus) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wopis
Kłubičkowy zdźer je hač do kónčka łopjenata a docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm.
Kćenja
Kwětnistwo wobsahuje wjele lancetojtych wysokich łopješkow. Znutřkowne tři kćenjowe łopješka su dołhojte, wuske, cyłokromne, nimaja zubki a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 mm. Wšě tři njesu mozl.
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Cyžecy
Cyžecy ( Zieschütz) su mała wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke Kubšiskej gmejnje a leža 180 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach při Wuježčanskej wodźe. Małe burske sydlišćo bě wot starodawna wjesny dźěl Bošec.
Susodne wjeski su Delnja Kina (město Budyšin) w sewjeru, Bošecy we wuchodźe, Jenkecy w juhu a Nadźanecy (dźěl Budyšina) w zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Stresewicz je z lěta 1359. 1558 wustupi prěni raz mjenowa forma Schzischiz (Cyžec). Burska wjeska bě sydło ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo w jednym dźělu wsy, mjeztym zo słušeše tamny dźěl Budyskej radźe.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 47 wobydlerjow, z nich 44 Serbow. Přewažnje ewangelske wobydlerstwo słušeše ze starodawna do serbskeje Michałskeje wosady.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Cyžec z juha (2019)
Soledar
thumb|left
Soledar ( do 1965 – Брянцевка/ Brjancewka; 1965–1991 Карло-Либкнехтовск/ Karlo-Libknjechtowsk) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje.
Małe Dobrynje
Małe Dobrynje su sydlišćo w Delnjej Łužicy z něhdźe 300 wobydlerjemi. Leža južnje Choćebuza a sewjernje Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa a słušeja wot 19. septembra 2004 ke gmejnje Kopańce.
Soledar
Leži něhdźe 80 kilometrow sewjernje Donjecka.
Małe Dobrynje
Stawizny
Wjesna cyrkej natwari so hižo kónc 13. lětstotka a bu w 15. lětstotku wutwarjena. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu wona ćežko wobškodźena a 1950/51 znowa natwarjena.
Powiat raciborski
Powiat raciborski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Racibórz. Wón ma přestrjeń wot 544 km² a něhdźe 110.000 wobydlerjow.
Soledar
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Małe Dobrynje
Stawizny
Hač do 20. lětstotka běchu Małe Dobrynje přewažnje serbska wjeska. Po Mukowej statistice měješe srjedź 1880tych lět cyłkownje 377 wobydlerjow, z kotrychž běchu 370 Serbow (98 %) a jenož sydom Němcow. Arnošt Černik nadeńdźe 70 lět pozdźišo jenož hišće jeničkeho wobydlerja, kiž serbsce rěčeše.
Brězow
Brězow ( Blösa) je wjeska we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži při Wuježčanskej wodźe mjez 220 a 238 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje.
Susodne wjeski su Kubšicy w sewjeru, Šekecy w sewjerowuchodźe, Sowrjecy we wuchodźe, Wysoka w juhu a Zrěšin w zapadźe.
Powiat raciborski
Geografija
Wokrjes nadeńdźe so na zapadźe Šleskeho wojewódstwa a zapadnje města Rybnik při pólsko-čěskej hranicy.
Města a gmejny
Powiat raciborski wobsteji z cyłkownje wósom gmejnow: pjeć wjesnych a dwě měšćansko-wjesneju gmejnow. Gmejna Krzanowice/Kranowitz je wot lěta 2008 oficielnje dwurěčna pólsko-němska.
Brězow
Stawizny
Kulowc Brězow naspomni so prěni raz wokoło lěta 1400 jako Blesaw, njedaloko wsy namaka so pak wo wjele starše Brězowske hrodźišćo. W 15. lětstotku mjenuje so wjes jako knježe sydło. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada (1547 a 1777), cyrkwinsce słušeše Brězow ze starodawna do Michałskeje wosady.
Brězow běše hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym wjesny dźěl Sowrjec a skónčnje wot 1950 dźěl gmejny Kubšic.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 134 wobydlerjow, mjez nimi 133 Serbow.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hrodźiško, W Pječicach, Rišća (tež Žrišća), Škleńčeŕka, Wosancy, Hromadnik, Supš (36 kóncow), Wowči hatk, Pod šmrěkami, Žela (=na Želach).
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Brězowa z wuchoda (2019)
Ferganski doł
Ferganski doł ( Fargʻona vodiysi; Фергана өрөөнү/Fergana öröönü;  водии Фарғона/wodii Farghona;  Ферганская долина/Ferganskaja dolina) je husće wobsydlena dolina mjez horinami Tienšan a Alaj w srjedźnej Aziji. Přez wudolinu ćeče z wuchoda do zapada rěka Syrdarja, jedna z dweju najwjetšeju rěkow tutoho regiona.
W 300 kilometrow dołhim a hač do 110 kilometrow šěrokim dole bydli wjace hač dźesać milionow ludźi, štož wotpowěduje 20 % ludnosće cyłeje srjedźneje Azije. Politisce je Ferganski doł rozdźěleny mjez Uzbekistanom, Kirgiskej a Tadźikistanom. Ludnosć wobsteji z Uzbekow, Kirgizow, Tadźikow, Tatarow a wjacorych etniskich mjeńšinow. Wjetšina wobydlerstwa je muslimska.
Dolina je pomjenowana po měsće Fergana, dźensa uzbeksce Fargʻona.
Grönlandska
Grönlandska (serbsce tež Zelenska; grönlandsce Kalaallit Nunaat – „kraj Kalaalitow“ po najwjetšim ludźe) je najwjetša kupa na swěće a awtonomny teritorij danskeho kralestwa w sewjernym Atlantiskim oceanje. Wona je 1. januara 1985 z Europskeje unije wustupiła.
Geografija
Geografisce słuša kupa Grönlandska k Sewjernej Americe. Najwyša hora je Gunnbjørn (3.700 m nad normalnej nulu). Kraj, kotryž je nimale dospołnje lodźany, płaći jako třeća najwjetša pusćina swěta a ma najnišu hustosć wobydlerstwa wot wšěch krajow.
Wobsydlene městna namakaja so jeničce při pobrjoze. Najwjetše město a stolica Grönlandskeje je Nuuk, kiž ma jenož něhdźe 16.000 wobydlerjow, štož wotpowěduje wulkosći Kamjenca.
Nojemberjan
thumb|left
Nojemberjan ( Նոյեմբերյան;  do 1939 Barana) je městačko na samym sewjeru Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy.
Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 190 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 50 kilometrow sewjernje Idžewana.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło.
Egejske morjo
Egejske morjo ( – Aigaio Pelagos, ) je morjo mjez europskej Balkanskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlanske morjo Srjedźneho morja. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Mjezuje na sewjer a na zapad z Grjekskej twjerdźiznu, na juhu z grjekskej kupu Kreta a na wuchodźe z Turkowskej. Na sewjerozapad je přez mórsku wužinu Dardanele zwjazane z Marmarskim morjom (a dale přez mórsku wužinu Bosporus z Čornym morjom) a na wuchod je zwjazane přez Korintski kanal z Ioniskim morjom.
Wuznamne přistawy Egejskeho morja su na přikład Athen a Sołun w Grjekskej a Smyrna w Turkowskej.
Frankenberg/Sa.
Frankenberg/Sa. je sakske město w srjedźosakskim wokrjesu. Leži dwanaće kilometrow sewjerowuchodnje Kamjenicy při Sapawje a zwjazkowej awtodróze 4. Ma něhdźe 14.500 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1206 jako sydło knjeza Henricus de Frankenberc.
Strowotna studnja
Strowotna studnja ( Gesundbrunnen) je wulke bydlenske sydlišćo w Hornjej Łužicy a měšćanski dźěl Budyšina. thumb|left|Nowe twarjenje wohnjoweje wobory
Geografija
Strowotna studnja leži blisko centra wulkeho wokrjesneho města, na sewjerowuchod wot měšćanskeho dźěla Sewjerowuchodny wobkruh, na sewjerozapad wot Nadźanec, na juhowuchod wot Ćichońcy, na juhozapad wot Bórka a runje na juh wot Budyskeho spjateho jězora.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Strowotnej studni
Qorasuv
Qorasuv (wurjekowanje: Kurasuv; / Kurasu; do 1990 – Ильичёвск/ Iličjowsk) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana.
Leži w Ferganskim dole něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Andijona, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Na tamnym boku hranicy nadeńdźe so kirgiziske město Kara-Suu.
Wot lěta 1980 ma měšćanske prawa.
Sewjerny polarny ocean
thumb|Mapa Sewjerneho polarneho oceana Sewjerny polarny ocean (tež Arktiski ocean) je najmjeńši ocean na Zemi. Ma přestrjeń štyrnaće milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5449 metrow.
Leži wokoło sewjerneho čopa a mjezuje z kontinentami Aziju, Sewjernej Ameriku a Europu (wšě na juhu).
Je zwjazany z Ćichim oceanom přez Beringowy přeliw a z Atlantiskim oceanom přez Norwegske morjo.
Wuznamne přistawy Sewjerneho polarneho oceana su na přikład Murmansk a Archangelsk w Ruskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanadźe a Barrow w Zjednoćenych statach Ameriki.
Hruboćicy
Hruboćicy ( Grubditz) su wjeska na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja z lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje a leža mjez 220 a 235 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach.
Stawizny
Kulowc Hruboćicy naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1419 jako Groptitz. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Budyska měšćanska rada a 1777 Budyske tachantstwo.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 102 wobydlerjej, mjez nimi 99 Serbow. 1925 bě wot cyłkownje 234 wobydlerjow 227 ewangelskich a pjeć katolskich. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 26,2 %.
Hruboćicy běchu hač do lěta 1973 samostatna gmejna z Jaseńcu, Sokolcu, Bónjecami a Lubjencom (wot 1936) jako wjesnymi dźělemi.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Hruboćic (2019)
Jizerske horiny
mini|Napohlad [[Žitawa|Žitawy z Jizerskimi horinami w pozadku]]
Jizerske horiny ( Jizerské hory abo we wobchadnej rěči Jizerky; Isergebirge;  Góry Izerskie) su srjedźne horiny w sewjernej Čěskej a juhozapadnej Pólskej, kotrež słušeja k Sudetam. Wone tworjeja geografiski zwisk mjez Łužiskimi resp. Žitawskimi horinami na zapadźe a Kyrkonošemi na wuchodźe.
Mjeno je so hakle w 19. lětstotku přesadźiło; do toho ličachu Jizerske horiny ke Kyrkonošam. W srjedźowěku sydlachu na sewjernej kromje horin, wokoło dźensnišeho Frýdlanta tež Serbja.
Geografija
mini|Rozhladna wěža na [[Smrku w čěskim dźělu Jizerskich horin]] Horiny leža při čěsko-pólskej hranicy na juhowuchodnej kromje Hornjeje Łužicy. Jich najwyši wjeršk je Wysoka Kopa z 1126 metrami. W Jizerskich horinach nadeńdźe so nimo toho tež najwyši dypk historiskeje Hornjeje Łužicy, a to na 1072 metrach při Taflowym kamjenju pod horu Smrk (1124 m) w čěskim dźělu horin. Jizerske horiny su žórlišćo rěkow Jizery (po kotrejž su pomjenowane), Hwizdźa a Łužiskeje Nysy. Přez horiny běži wódny rozwod mjez Sewjernym a Baltiskim morjom. Dla bohatosće na wodu nadeńdźe so w Jizerskich horinach tež tójšto bahnow.
Najwjetše sydlišća wokoło horin su na čěskim boku Liberec, Jablonec nad Nisou a Tanvald a w Pólskej Bogatynia a Świeradów-Zdrój. Najlěpšej wuchadźišći za pućowanja stej Hejnice a Nové Město pod Smrkem w bjezposrědnej bliskosći horin.
Motörhead
Motörhead bě w lěće 1975 załožena rockowa respektiwnje metalowa skupina ze Zjednoćeneho kralestwa, kotraž měješe swoju najwuspěšnišu dobu mjez 1979 a 1982. Po smjerći spěwarja-basista Lemmy Kilmister w decembrje 2015 so skupina rozpušći.
Frauenstein
Frauenstein je sakske městačko w juhu srjedźosakskeho wokrjesa. Leži w Rudnych horinach blisko čěskeje hranicy, 20 kilometrow juhowuchodnje Freiberga a 35 kilometrow južnje Drježdźan. Ma něhdźe 3.000 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1218 jako sydło knjeza Henricus de Vrownsten.
1564
1564 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Stara Niwa-Wózwjerch
Stara Niwa-Wózwjerch je braniborska gmejna w Delnjej Łužicy. Leži při južnej kromje wokrjesa Dubja-Błóta.
Zajimawosći
W srjedźu Stareje Niwy steji pomnik woporam Prěnjeje swětoweje wójny.
Wjacław Warichius
Wjacław Warichius (tež Wenceslaus Warichius, Wawrich abo Worjech; * 1564 w Hrodźišću pola Wósporka, † 5. septembra 1618 w Hodźiju) bě serbski farar, pedagog a pioněr spisowneje hornjoserbšćiny.
Narodźi so jako syn Hrodźišćanskeho knježeho zarjadnika (šosarja) Michała Worjecha a wopytowaše wot 1576 do 1584 Budysku radnu šulu. Wot 1584 do 1586 studowaše we Wittenbergu ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše 1587–89 jako diakon a wot 1589 hač do swojeje smjerće w lěće 1618 jako farar w Hodźijskej wosadźe.
Hodźij bě tehdy administratiwne a cyrkwinske srjedźišćo Serbskeho wobkruha Mišnjanskeho hamta Stołpin a jeho farar bě jako zastupjer Biskopičanskeho superintendenta zamołwity za serbske naležnosće. Do nadawkow Warichiusa słušeše mjez druhim tež nawodnistwo Hodźijskeje łaćonskeje šule, kotraž měješe serbske dźěći přihotować za pozdźiši studij na jednej ze sakskich wjerchowskich šulow. Za čas Warichiusa docpě Hodźijski šulski wustaw najwyši rozkćěw.
W lěće 1595 přełoži a wuda Lutherowy Mały katechizm w serbskej rěči z němskim paralelnym tekstom, při čimž jedna so wo scyła najstarši znaty ćišć w hornjoserbskej rěči a zdobom prěnju serbsku agendu za spožčenje sakramentow, słyšenje spowědźe a katechizmowe pruwowanje. W zawodźe poda směrnicy za serbske pisanje a čitanje. Jedyn z třoch znatych eksemplarow tutoho čisća nadeńdźe so wot apryla 2019 zaso w Serbskej centralnej bibliotece w Budyšinje.
Warichius měješe dohromady jednaće dźěći, z toho sydom synow a štyri dźowki. Druhi syn Wjacław (1595–1633) běše runje tak z fararjom w Hodźiju.
Ajrum
thumb|left
Ajrum ( Այրում) je městačko na samym sewjeru Armenskeje, njedaloko georgiskeje hranicy.
Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 30 kilometrow zapadnje Nojemberjana a něhdźe 13 kilometrow juhowuchodnje georgiskeho města Sadachlo.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1937 załožiło a ma wot lěta 2006 měšćanske prawa.
1660
1660 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Ubuntu
Ubuntu je wutwarjene na zakladźe distribucije Debian a wobsahuje wjele programow (přewažnje z licencu GNU General Public License), na přikład grafiske wužiwarske powjerchi Gnome a KDE, webowy wobhladowak Iceweasel, emejlowy program Icedove a ličakowe hry FreeCol a Wesnoth.
Toreck
thumb|left
Toreck (do 1938 – Щербиновка/ Šćerbinowka; 1938–2016 Дзержинск/ Dźeržinsk) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje.
Leži něhdźe 80 kilometrow sewjernje Donjecka.
Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1806 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Qo‘rg‘ontepa
Leži w Ferganskim dole něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Andijona.
Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1976 měšćanske prawa.
Wuhlehirsk
Wuhlehirsk (do 1958 – Хацепетовка/ Chacepjetowka) je městačko w Donjeckej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Donjecka.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1879 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Wuhlehirsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.
Geringswalde
Geringswalde je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži 30 kilometrow sewjernje Kamjenicy njedaloko Doblina a ma něhdźe 4.400 wobydlerjow.
Přibrjóžny zdźer
Přibrjóžny zdźer (Rumex maritimus) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (Polygonaceae).
Wopis
Přibrjóžny zdźer docpěwa wysokosć wot 10 hač do 60 cm. Rostlina je za čas płodowanja złotožołta.
Łopjena
Łopjena su linealno-lancetojte.
Kćenja
Kćěje wot julija hač do septembra. Kćenja steja w kłubičkowych, jedyn na druhim stejacych pozdatnych mutličkach. Znutřkowne kćenjowe łopješka su žołtobrune, jejkojće-třiróžkate a njesu dołhe, wuske zubki.
Stejnišćo
Rosće w hrjebach, často sólnych hatach, w starych wodźiznach, w napojišćach a na łuhowach pódach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, w sewjernej Ruskej a Sibirskej rozšěrjena, při čimž na sewjer hač južneje Skandinawiskeje wustupuje.
Horodyšće
thumb|left
Horodyšće je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow zapadnje Čerkasow při rěce Wilšanka.
Powiat rybnicki
Geografija
Wokrjes wobsteji z třoch dźělow, kotrež nadeńdu so wuchodnje, južnje a zapadnje wokrjesneho města Rybnik, kotrež same wokrjesej njepřisłuša. Susodne wokrjesy su na sewjeru Gliwice, na wuchodźe Mikołów, na juhowuchodźe měšćanskej wokrjesaj Żory a Jastrzębie Zdrój, na juhu Wodzisław Śląski a na zapadźe Racibórz.
Města a gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje pjeć gmejnow: jedneje měšćansko-wjesneje a štyrjoch wjesnych gmejnow.
Koćina
Geografija
Koćina leži wokoło pjećadwaceći kilometrow na sewjer wot Budyšina, něhdźe dźesać kilometrow na juh wot Wojerec a někak štyri kilometry wot Kulowa. Na sewjernym kóncu wsy so Klóšterska woda do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Chotin je z lěta 1264.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Koćina kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodne Konjecy wostachu pak sakske. Hranica běžeše hač do lěta 1945 njedaloko wot modlerskeho stołpa „Mortwa holčka“ při puću mjez woběmaj wsomaj.
Žórła
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Koćiny
Horodyšće
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1050 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.
Bahnowa chójna
Bahnowa chójna (Pinus palustris) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Marseille
W lěće 2013 bě hromadźe ze słowakskimi Košicami kulturna stolica Europy.
Taras Šewčenko
Taras Hryhorowyč Šewčenko (* 9. měrca 1814 w Moryncach, guwernement Kijew; † 10. měrca 1861 w Pětrohrodźe) bě najwuznamniši ukrainski lyrikar.
Žiwjenje
mini|Taras Šewčenko na tuchwilnej ukrainskej bankowce 100 hriwnow Narodźi so jako syn roboćanow, kiž móžeštaj pak čitać a pisać. Hižo jako młodźenc dźěłaše jako pastyr, smědźeše pak připódla tež do šule chodźić. Z jednaće lětami bě Taras syrota a někotre lěta pozdźišo bu wot swojeho kublerja přistajeny jako słužownik. Z nim pućowaše do Pólskeje, Litawskeje a Pětrohroda. Jemu so dowoli, so pola Pětrohródskeho molerja wukubłać dać. W Pětrohrodźe započa basnić. Wot lěta 1838 studowaše při Akademiji wuměłstwow a financowaše sej swój studij jako moler.
Po wuswobodźenju w lěće 1857 bydleše hišće štyri lěta pod krutym dohladowanjom w Pětrohrodźe. W měrcu 1861 zemrě w kruhu přećelow na angina pectoris a bu 8. meje w Kaniwje wysoko nad Dnjeprom pochowany, kaž bě sej přał w swojej basni Zapowit. Dźensa nadeńdźe so na tutym městnje wopomnišćo.
Wuznam
Na Ukrainje płaći Šewčenko jako najwuznamniša historiska a literarna wosobina. Při politiskich manifestacijach kaž na přikład za čas Oranžojteje rewolucije lěta 2004 kaž tež na Euromaidanje so jeho basnje přeco znowa recitowachu.
Na Ukrainje su wjace hač 800 dróhow a naměstow a něhdźe 350 sydlišćow po nim pomjenowane, nimo toho su na swěće cyłkownje 1384 pomnikow a wopomnišćow w 35 krajach, z nich 1256 na Ukrainje. Tež najstarša wědomostna organizacija Ukrainy, Wědomostna towaršnosć Šewčenko, najwuznamniša Kijewska uniwersita a najwyše myto Ukrainy su po nim pomjenowane.
Twórby
mini|Rešetiliwka, mólba Šewčenka z lěta 1845
Birmingham
Birmingham je po Londonje druhe najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa. Leži w Jendźelskej a ma wjace hač milion wobydlerjow.
Gjumri
thumb|left|Centralne naměsto w Gjumriju
Großschirma
Großschirma je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži při Freibergskej Modłeji sewjernje Freiberga a 35 kilometrow zapadnje Drježdźan. Ma něhdźe 5.700 wobydlerjow.
Gjumri
Druhe najwjetše město Armenskeje leži we wysokosći 1600 metrow něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Jerjewan. Je zarjadniske sydło a najwjetše město Širakskeje prowincy a ma něhdźe 118 tysac wobydlerjow.
Městno bě hižo w starowěku wobsydlene. Dźensniše město bu pak hakle w lěće 1837 załožene.
Andrew Brons
Andrew Brons (* 3. junija 1947 w Londonje) je britiski prawicarski politikar, čłon British National Party a zapósłanc Europskeho parlamenta.
Alfred Mitaš
Alfred Mitaš ( Alfred Mittasch; * 24. meje 1890 w Budyšinje, † 5. februara 1956 runje tam) bě serbski wučer a słownikar.
Narodźi so jako syn małeho překupca w Budyšinje a wopytowaše po gymnaziju wot 1906 do 1912 Krajnostawski wučerski seminar. Wot 1912 do 1916 bě z pomocnym wučerjom w Pausnitzu a wot 1916 do 1918 wojak w Prěnjej swětowej wójnje. Wot 1918 skutkowaše jako wučer w ródnym Budyšinje.
Po kóncu Druheje swětoweje wójny dźěłaše Mitaš wot 1947 do 1951 jako přistajeny Domowiny a natwari tam wotrjad „Němsce rěčacy Serbja“. Zdobom bě wot 1948 do 1951 z redaktorom němskeje přiłohi Noweje doby. Wot 1951 hač do swojeje smjerće w lěće 1956 bě ze sobudźěłaćerjom Instituta za serbski ludospyt. Jeho row na Budyskim Hrodźišku njeje wobchowany.
Mitaš napisa a wobdźěła kapsne słowniki serbšćiny. Jeho Němsko-hornjoserbsko-delnjoserbski rozmołwnik zawostaji w rukopisu.
Frencel
Frencl
Marhamat
thumb|left Marhamat (wurjekowanje: Marchamat; / Marchamat; do 1974 – Русское Село/ Russkoje Selo) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Marhamatskeho wobwoda.
Leži w Ferganskim dole něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Andijona.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Russkoje Selo załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.
Wuhledar
thumb|left
Wuhledar je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje.
Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Donjecka.
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1964 załožiło a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.
Młoźe
Młoźe ( Mlode) su gmejnski dźěl města Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.
Geografija
Młoźe leža w Delnjej Łužicy w přirodnym parku Delnjołužiske wyšiny. Sewjernje wsy leži Wótšowc, gmejnski dźěl Lubnjowa. Na wuchodźe přizamknje so Zasłomjeń z wjesnym dźělom Kałkojce. Južnje Młoźow leži město Kalawa same, juhozapadnje sćěhuje Bukow. Na zapadźe mjezuje wjes z Batowkom. Přez wjesku ćeče rěčka Kleptna.
K Młoźam słuša wjesny dźěl Rochusowy Doł (Rochusthal).
Stawizny
Wjesne mjeno bu wotwodźene wot serbskeho słowa młode. Wjes mjenowaše so w zašłosći tež Mloda abo Mlodo.
Młoźe słušachu Kalawskej hrodowskej kapałce, kotraž je w lěće 1560 knjezej Otto von Zabeltitz předa. K slědowacym wobsedźerjam słušeštej mjez druhim swójbje Schlieben a von Barnheim. 1693 naspomnichu so Młoźe jako pusta wjes. Wot lěta 1764 běchu pak znowa wobydlene a dóstachu 1768 do wobsydstwa Lynarec hrabinstwa, při kotrymž wosta hač do lěta 1945. Zarjadnisce bě wjes dźěl Kalawskeho wokrjesa. Hakle 1951 přizamknychu so Młoźe na milinowu syć. Z twarom wulkeje wowčernje w Młoźach natwarichu tež dźesać rynkowych domow a bydlenski blok.
Dnja 1. januara 1926 so Młoźe do Bzeža zagmejnowachu. Po tym zo so Bzež za brunicowu jamu wotbagrowa, bu 1. januara 1969 z dotalnymaj gmejnskimaj dźělomaj Młoźe a Rochusowy doł zagmejnowany do Wótšowca. Dnja 1. junija 1987 so Młoźe z Wótšowskeje gmejny wurjadowachu a stachu so ze samostatnej gmejnu z Rochusowym Dołom. Dnja 26. oktobra 2003 přińdźechu hromadźe ze Změšowom, Kamjenami, Bólašojcami, Zasłomjenjom a Wjerchownju ke Kalawje.
Infrastruktura
Sewjerozapadnje wsy leži něhdyša brunicowa jama Bzež-zapad. Zapadnje Młoźow běži zwjazkowa awtodróha 13.
Artik
thumb|left
Artik ( Արթիկ) je město w Armenskej.
Leži w Širakskej prowincy něhdźe sto kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Gjumrija.
Wot lěta 1945 ma měšćanske prawa.
Wotrožnik (Delphinium)
Wotrožnik (Delphinium) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Anenii Noi
thumb|left Anenii Noi (/ Nowyje Anjeny; do 1926 – Старая Николаевка/ Staraja Nikolajewka) je městačko na wuchodźe Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Anenniinoiskeho rajona.
Wotrožnik (Delphinium)
Wopis
Družiny su jednolětne a wjacelětne rostliny.
Systematika a rozšěrjenje
Synonymaj wot Delphinium L. stej Chienia W.T.Wang a Diedropetala (Huth) Galushko.
Anenii Noi
Leži něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa.
Wotrožnik (Delphinium)
Systematika a rozšěrjenje
Něhdźe 300 hač 350 Delphinium-družinow su předewšěm w měrych conach Eurazije a Sewjerneje Ameriki (Holarktis) rozšěrjene. Nimo toho wustupuja někotre družiny w hórskich regionach centralneje Afriki. Jeničce w Chinskej wustupuja 173 družinow, z kotrychž su 150 tam endemiske. 61 družinow su w Sewjernej Americe domjace.
Anenii Noi
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Wotrožnik (Delphinium)
Systematika a rozšěrjenje
Na přikład tworja D. bulleyanum z D. delavayi, D. ceratophorum z D. grandiflorum a D. coleopodum z D. delavayi přirodne hybridy.
Anenii Noi
Sydlišćo je so w lěće 1731 prěni raz pod mjenom Paşcani pe Bîc naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Wotrožnik (Delphinium)
Systematika a rozšěrjenje
a jako hybridy:
Wjace k rodej Delphinium njesłušeja:
Ukrajinsk
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Poytug‘
Poytug‘ (wurjekowanje: Pojtug; / Pajtug) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy.
Leži w Ferganskim dole něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Andijona.
Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Jewpatorija
thumb|left
Jewpatorija ( - Eupatoria) je město na połkupje Krim, kotrež słuša pak k Awtonomnej republice Krim na Ukrainje, pak k ruskej Republice Krim.
Leži na juhozapadnej kromje połkupy, při brjoze Čorneho morja něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Simferopola.
Ma něhdźe 107 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2014 słuša Jewpatorija kaž cyła Krim de facto k Ruskej.
Maralik
thumb|left
Leži w Širakskej prowincy něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 25 kilometrow južnje Gjumrija.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.
Wulkobritaniska (kupa)
thumb|Połoženje Wulkobritaniskeje w Europje Wulkobritaniska je kupa w Atlantiskim oceanje a dźewjata najwjetša kupa na Zemi. Leži w sewjerowuchodnym dźělu oceana blisko sewjerozapadnych brjohow Europy. Je tež najwjetša kupa Britiskich kupow a tuž zdobom najwjetša Zjednoćeneho kralestwa, ke kotremuž dospołnje słuša.
Hartha
Hartha je sakske městačko w srjedźosakskim wokrjesu. Leži zapadnje Doblina nad dolinu Sapawy a ma něhdźe 7.300 wobydlerjow.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1223 jako sydło knjeza Heinricus de Hart.
Jenakijewe
thumb|left
Oleksandrija
thumb|left
Oleksandriia je druhe najwjetše město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 140 kilometrow sewjerowuchodnje Kropywnyckeho.
Jenakijewe
Ma něhdźe 79 tysac wobydlerjow.
Oleksandrija
Ma něhdźe 82 tysac wobydlerjow.
Jenakijewe
Sydlišćo je so w lěće 1782 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša město de facto k tak mjenowanej Ludowej republice Donjeck.
Oleksandrija
Sydlišćo je so w lěće 1746 jako wjes Usiwka załožiło a ma wot lěta 1784 měšćanske prawa.
Tolstoj
Tolstoj ( Толстой) je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Paraguay
Paraguay ( Tetã Paraguái, República del Paraguay) je nutřkokrajny stat wosrjedź Južneje Ameriki. Mjeno woznamjeni „woda, kotraž k wodźe dźe“ a bu wotwodźene z rěče prawobydlerjow, guaranišćiny: pará („ocean“), gua („k/wot“) a y („woda“). Wuraz so guaranisce zwjetša jenož na stolicu Asunción poćahuje, ale španisce na cyły kraj.
Geografija
mini|left|Krajina w sawanje [[Gran Chaco]] Paraguay leži při rěce Río Paraguay a mjezuje z Boliwiskej na sewjeru, Brazilskej na wuchodźe a z Argentinskej na juhu. Najwjetši dźěl kraja słuša k sawanje Gran Chaco. Najwyši dypk Paraguayja je hora Cerro San Rafael (850 m nad normalnej nulu).
Jenkecy (Kubšicy)
Jenkecy (prjedy tež Jeńkecy; Jenkwitz) su wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Druhi najwjetši gmejnski dźěl Kubšiskeje gmejnje leži mjez 190 a 200 m nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze 6 w hornjołužiskich honach hnydom wuchodnje Budyšina.
Geografija
Přez Jenkecy ćeče Wuježčanska woda, přitok Albrechtowki. Susodne wjeski su Cyžecy na sewjeru, Bošecy na sewjerowuchodźe, Kubšicy na wuchodźe, Rabocy na juhozapadźe a Wuricy (dźěl Budyšina) na zapadźe.
Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Křižeńcy, Kobučki (drje: Kłobučki), Na Sekerach, W Lipinach, Kokulic kerki, W hajach, We wulkich polach, We hłubinach, W brozy, Supč, W cyrkelach, Na pěskach, Na šancy, W hórkach, W murjach, W poplach, W Młynkec dołach, Wokobnišća, W starej drózy, W dubach, W kutach, Pola třoch mostow, Na wisatym, W jabłončcy, Pola ćernikow, Na Miklec, Na dźěłošćach, Weksel łucy, Na Pjekarju, W zahrodkach, Na wjele horach, Pěskowe jamy.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Jankewicz abo Jenkewicz je z lěta 1360.
W lěće 1813 wužiwaše so tak mjenowana Monarchowa hórka (215 m) blisko Jenkec wot pruskich a ruskich zwjazkarjow jako wobkedźbowarnja w běhu Bitwy pola Budyšina. Na hórce nadeńdźe so dźensa pomnik za bitwu kaž tež za w Prěnjej swětowej wójnje padłych Jenkečanow.
Jenkecy běchu hač do lěta 1994 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Wuricami, Rabocami, Torońcu, Zrěšinom, Hruboćicami, Bošecami, Cyžecami a Nadźanecami.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 251 wobydlerjow, z nich 243 Serbow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbski podźěl wot jenož hišće 23,7 %.
mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Jenkec a Cyžec (nalěwo) z juhozapada (2019)
Wólbny wokrjes Zhorjelc 1
Wólby 2004
Wólby za krajny sejm lěta 2004 mějachu slědowacy wuslědk :
Hainichen
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1276 jako Heynichen.
Geografija
Přez Hainichen ćeče rěka Kleine Striegis.
Susodne města a gmejny su Rossau na sewjeru, Striegistal na wuchodźe, Oberschöna na juhowuchodźe, Oederan na juhu a Frankenberg/Sa. na juhozapadźe a na zapadźe.
Žaškiw
thumb|left
Žaškiw je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 180 kilometrow zapadnje Čerkasow. Přez město wjedźe dalokodróha M 05 (Kijew–Odesa).
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.
Stawizny
Ze Žaškiwa pochadźa židowski spisowaćel a politikar Šmuel Dajan, nan generala a politikarja Moše Dajan, jednoho ze załožerjow Israela.
Paxtaobod
Paxtaobod (wurjekowanje: Pachtaobod; / Pachtaabad; do 1975 – Коканкишлак/ Kokankišlak) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Paxtaobodskeho wobwoda.
Leži při rěce Karadarja w Ferganskim dole něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Andijona.
Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Šiškaty dub
Šiškaty dub (Quercus robur) je štom ze swójby bukowych rostlinow (Fagaceae), z roda dubow (Quercus).
Wopis
Ma sylne hałuzy a hustu, šěroku krónu. Młode hałuzy su šěrozelene abo šěrobrune.
Skora je tołsta, po dołhosći hłuboko rozpukana a ćěmnošěra. Kmjen docpěje tołstosć wot 2 m.
Łopjena
Zymske pupki su jejojteje formy, docpěja dołhosć wot 5 hač do 8 mm. Nakónčny pupk je husto wot bóčnych pupkow wobdaty.
Łopjena su lapate, měnjate, jara krótko stołpikate (wot 2 hač do 7 mm). Łopjency su wopak jejkojte a docpěja dołhosć 10 hač do 15 cm a šěrokosć wot 5 hač do 8 cm, na wšěm boku z 5-6 kulojtymi buchtami a cyłokromnymi lapami. Zwjercha su ćmowozelene, błyšćate, wot spody jasniše a na žiłkach kosmate.
Kćenja
Šiškaty dub kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su njenahladne a steja w jednosplažnych kwětnistwach. Rostlina je jednodomna. Muske micki steja kopate na spódku młodych wurostkow w čumpatych, wisacych kłosach, docpěja dołhosć wot 2 hač do 4cm, su žołtozelene. Žónske kćenja steja na kónčku młodych wurostkow w dołho šiškatych, 1- hač do 3-kćenjowych kłóskach. Młode duby počinaja hakle w starosći wot 15-20 lět za kćeće zrałe być.
Płody
Dołho šiškate žołdźe su jejkojte abo dołhojte a docpěja dołhosć wot 2 hač do 3,5 cm a su w delnjej třećinje wot płodoweho keluška zawalowane. Wobsahuja hač do 30% škroba a tohodla su hódnotne za čerwjenu dźiwinu kaž picu.
Šiškaty dub je runja druhim dubam wětrny kćějak.
Stejnišćo
Šiškaty dub rosće na hłubokosahacych, włóžnych a wutkatych, hlinjanych a pěskowych pódach.
Rozšěrjenje
Šiškaty dub je w Europje, sewjernej Anatoliji, Kawkazu rozšěrjeny; w srjedźnej Europje wot nižiny hač do wysokosće wot 1000 metrow w Alpach.
Charcyzk
Charcyzk je město w Donjeckej oblasći na wuchodnej Ukrainje.
Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1869 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 steji Charcyzk pod kontrolu njepřipóznateje separatistiskeje „Ludoweje republiki Donjeck“.
Ameriska lipa
Ameriska lipa (Tilia americana) je rostlina z podswójby lipowych rostlinow (Tilioideae) znutřka swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Wopis
Króna je wuska a wysoko hrobata.
Zdónk je runy.
Skora je hładka, šěra, w starobje brózdźena.
Hałuzy přewisuja.
Mutnje zelene łopjena su wutrobojte, zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do 15 (20) cm.
Kćěje w lěće. Nažołć běłe, wonjace kćenja steja po pjećoch abo wjacorych we wotwisowacych promjenjach.
Małke, hrubje drjewjane płody su kosmate a njejsu rjapikate.
Rozšěrjenje
Rostlina je na wuchodźe Sewjerneje Americe rozšěrjena.
Ocnița
thumb|left Ocnița ( Oknica) je městačko na samym sewjeru Moldawskeje, bjezposrědnje při ukrainskej hranicy. Je zarjadniske sydło Ocnițaskeho rajona.
Leži něhdźe 185 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.
Bjedrich
Bjedrich je serbska forma předmjena Friedrich a zdobom serbske swójbne mjeno.
Kćenjowa jaseń
Kćenjowa jaseń (Fraxinus ornus) je štom ze swójby wolijowcow (Oleaceae).
Wopis
Kćenjowa jaseń je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 15 m.
Króna je kulojta. Zdónk je krótki, při čimž skora je hładka a šěra.
Młode hałuzy su wopłonjene abo žłobikowane, małko zhibujomne, oliwozelene hač šěre.
Zymske pupki su w směrje kónčkow sylnje spěchowane, při čimž kónčny pupk zwjetša je wjetši hač bóčne. Wone docpěwaja dołhosć wot 13 mm. Pupkowe šupizny su pjelsćojće kosmate a šěrobrune.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena wobsteji z pjeć hač dźewjeć owalnych, mutnozelenych łopješkow. Wone su njeporowje pjerite, na hornim boku nahe, delnim boku móškojće kosmate a docpěwaja dołhosć wot 15 hač do 25 cm. Łopjenowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 7 cm. Łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač do 7 cm a šěrokosć wot 2,5 cm, při čimž jich kónčki su dołho wućehnjene. Kroma łopjenow je tupje rězana.
Kćenja
Kćěje w pózdnim nalěću (w aprylu). Wonjace, napadnjace, běłojte, pjerite kćenja su běłe a steja w nakónčnych pakićach. Wone so z łopjenami jewja. Keluch je hłuboko štyridźělny, docpěwa dołhosć wot 1 mm a na płodźe zawostanje. Króna wobsteji z dweju abo štyri na spódku porowje zrosćenych, wuskich łopješkow, kotrež docpěwaja dołhosć wot 7 hač do 15 mm. Dwě próškowej łopješce stej zwjetša tak dołhej kaž króna.
Płódnik je hornjostejni a wusko kehelojty.
Płody
Płody su małke, wuske a křidłate. Wone docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 4 cm a šěrokosć wot 7 hač do 10 mm a w septembrje a oktobrje dozrawja.
Stejnišćo
Ma radšo suche, wapnite abo bazowe hlinjane a kamjentne pódy.
Rozšěrjenje
Wona rosće w južnej Europje a Małej Aziji dźiwja a při nas w parkach.
Sochumi
thumb|left Sochumi (, / Akwa'', ) je město w Georgiskej a stolica mjezynarodnje njepřipóznateho stata Abchaziska. Leži na zapadnej kromje stata při brjoze Čorneho morja.
Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 120 tysac wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło šěsćdźesat tysac.
Fiedler
Fiedler je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Michał Bjedrich
Michał Bjedrich (pseudonym Wjeleměr, Michael Bedrich; * 23. decembra 1855 w Smjerdźacej, † 12. awgusta 1876 w Pěskecach) bě serbski basnik.
Narodźi so jako syn Smjerdźečanskeho šewca-chěžkarja a starši bratr Mikławša Bjedricha. Po wopyće Budyskeje Tachantskeje šule a preparandźe w lěće 1869 bě wot 1870 do 1873 z chowancom Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše němskorěčny Małostronski gymnazij, dyrbi jón pak chorosće dla dočasnje wopušćić.
Bjedrich bě z čłonom Praskeje Serbowki a podawaše basnje, mjez nimi tež lubosćinske, powěsće a ludowe bajki do rukopisnych Kwětkow a do časopisa Łužičan. Jeho basnje su w stilu zažneho romantizma a połne elegiskeje a melancholiskeje žedźby.
Michał Bjedrich zawostaji powědančko Boži wječor (1877) a přełožk Iwana Sergejewiča Turgenjewoweje Stawizny poručnika Jergunowa (1873).
Konotop
thumb|left
Konotop ( a ) je druhe najwjetše město w Sumskej oblasći na sewjeru Ukrainy. Leži při rěce Jezuč něhdźe 130 kilometrow wot města Sumy.
Přez město wjedźe železniska čara Moskwa–Kijew.
Ma něhdźe 88 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1634 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1648 měšćanske prawa.
Macdonald
Macdonald je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Roth
Roth je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Pěskowa chójna
Pěskowa chójna (Pinus sylvestris) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae). Dalše ludowe mjena su šlejsa, holanska borojca a łučwowy štom.
Wopis
Pěskowa chójna je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 40 m. Jeje króna ma kehelojty abo předešćnikojty zróst.
Skora je zmjeńša w krónje zerzawočerwjena a delnim dźělu zdónka je ćěmno-bruna.
Jehły su zwjetša jedyn raz wokoło wóski wjerćane. Jich znutřkowny bok je módrozeleny. A wone steja po dwěmaj na krótkich wurostkach a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 7 cm.
Kćěje wot meje hač junija, mjeztym kćěw w starobje wot 30 hač 70 lět započina. Njeličomne próški maja dwaj powětrowej měchaj, a tohodla su jara lochke.
Hable su kulojte hač jejkojte, na bazy zwjetša křiwe a docpěwaja dołhosć wot 2,5 hač 6 (7) cm. Symjenja hakle w druhim lěću po kćěwje dozrawja.
Stejnišćo
Rosće w přirodźe na skałach, łukach, w nahłych zwisach a tymjenjach. Preferuje skerje ćopliše, suche pódy a potrjebuje wjele swětła.
Alwin Mitaš
mini|Alwin Mitaš w lěće 1902 Pawoł Alwin Mitaš ( Alwin Mittasch; * 27. decembra 1869 w Dažinje, † 4. junija 1953 w Heidelbergu) bě serbski wědomostnik, slědźer na polu analytiskeje chemije a profesor.
Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn wučerja w tehdy hišće poměrnje serbskim Dažinje pola Lubija a wopytowaše wot 1883 do 1889 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1889 do 1892 dźěłaše jako pomocny wučer při ludowymaj šulomaj w Klukšu a Komorowje. 1892 přesydli so do Lipska, hdźež bě z wučerjom. Připódla wopytowaše na uniwersiće čitanja w předmjeće chemija a zahaji w lěće 1895 tež studij chemije, hačrunjež žanu maturu njeměješe. Po zakónčenju studija a promowowanju we wotrjedźe Wilhelma Ostwalda w lěće 1901 dźěłaše najprjedy dwě lěće jako asistent w fyzikalsko-chemiskim instituće uniwersity a w lětomaj 1903/04 jako analytiski chemikar w Stolbergskich cynowych podkopkach pola Aachena. Wot 1904 měješe městno jako chemikar w slědźerskim laborje Badenskeje sodoweje analinoweje fabriki (BASF) w Ludwigshafenje, hdźež bě na započatku z asistentom Carla Boscha. Wot 1921 do 1933 bě z direktorom chemiskeje slědźernje Oppau. W lěće 1933 poda so na wuměnk do bliskeho Heidelberga.
Wuznam
Mitaš płaći jako wuznamny chemikar, kiž zaběraše so hłownje z katalyzatorami. 1911 wunamaka metodu za syntezu amoniaka, kotraž so mjenje abo bóle hač do dźensnišeho wužiwa; pozdźišo wuslědźi dalše katalyzatory za chemiske reakcije. Wón bě mějićel 80 ameriskich patentow a wozjewi nahladnu ličbu wědomostnych spisow. Za wulke zasłužby na polu analytiskeje chemije dósta wjacore čestne doktorske titule: dr. rer. nat. h.c., dr. agr. h.c. a dr. ing. h.c. Titul profesora dósta w lěće 1949 wot krajneho knježerstwa Badensko-Württembergskeje.
W Ludwigshafenje je naměsto po Mitašu pomjenowane.
Percy Jackson
Žórła
https://riordan.fandom.com/wiki/Percy_Jackson_and_the_Olympians
Pemzašen
thumb|left
Pemzašen ( Պեմզաշեն) je městačko na zapadźe Armenskej.
Leži w Širakskej prowincy něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 30 kilometrow južnje Gjumrija.
Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1915 załožiło.
Abaša
thumb|left
Zwenyhorodka
thumb|left
Abaša
Leži něhdźe 280 kilometrow zapadnje Tbilisi.
Zwenyhorodka
Zwenyhorodka je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Hnylyj Tikyč něhdźe 120 kilometrow zapadnje Čerkasow. Přez město wjedźe železniska čara Winnycja–Čerkasy.
Abaša
Ma něhdźe 4941 wobydlerjow.
Wot lěta 1962 ma měšćanske prawa.
Zwenyhorodka
Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1394 prěni raz naspomniło a dósta 1792 wot pólskeho krala měšćanske prawo. Lěto pozdźišo přińdźe přez rozdźělenje Pólskeje pod ruske knjejstwo. W lěće 1926 měješe ukrainsku wjetšinu wobydlerjow, ale tež wulku židowsku mjeńšinu (37 %). Židowscy wobydlerjo buchu zwjetša w holocausće zamordowani.
Xonobod
Xonobod (wurjekowanje: Chonobod; / Chanabad; do 1972 – Ханабадский/ Chanabadskij; do 1991 – Советабад/ Sowjetabad) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy.
Leži při rěce Karadarja w Ferganskim dole něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Andijona.
Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.
Konjecy (Kubšicy)
Susodne wjeski su Nowe Poršicy na sewjeru, Kumšicy na sewjerowuchodźe, Wadecy na juhu, Kubšicy na juhozapadźe a Bošecy na zapadźe.
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 176 wobydlerjow, mjez nimi 159 Serbow (90 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 36 %. Křesćanscy Konječenjo přisłušeja Poršiskej wosadźe.
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Konjec z juhowuchoda (2019)
Zolotonoša
thumb|left
Pawlowsk (Pětrohród)
thumb|left thumb|left
Zolotonoša
Zolotonoša je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Zolotonoška něhdźe 40 kilometrow sewjernje Čerkasow.
Pawlowsk (Pětrohród)
Pawlowsk (, 1777–1796 Pawlowskoje Selo/Павловское Село, 1796–1918 Pawlowsk, 1918–1944 Sluck/ Слуцк) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje a je wobwod Pětrohróda. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Kantela
Kantela (finsce kantele abo kannel, estisce kannel) je narodny hudźbny nastroj Finskeje a wona je znaty trunowy nastroj tež w druhich krajach při Baltiskim morju.
Zolotonoša
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Kantela
Struktura a stawizny
Tradicionalna kantela měješe pjeć trunow, kotrež přikrućowachu na drjewowym ramiku a delni bok je wotewrjeny. Nowšu tak mjenowanu dwudrjewowu pjećtrunowu kantelu najprjedy grifeluja. Potom stwarichu wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samsnej swójbje hudźbnych nastrojow.
Pawlowsk (Pětrohród)
Sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.
Kantela
Struktura a stawizny
Dźensniši dźeń je kantelowa hudźba jara žiwa a ličba hrajerjow pomałku přiběra. Tute wuwiće je so započało dla dźěła Kannelliitto w 1970tych lětach a traje dla zhromadneho dźěła hudźbnikow, hudźbnych šulow, firmow a zwjazkow dale.
Powiat tarnogórski
Powiat tarnogórski je powiat (wokrjes) w pólskim Šleskim wojewódstwje z wokrjesnym městom Tarnowskie Góry. Wón ma přestrjeń wot 643 km² a něhdźe 140.000 wobydlerjow.
Kantela
Struktura a stawizny
Kantela je hudźbny nastroj Väinämöinen w finskim narodnym eposu Kalevala.
Powiat tarnogórski
Gmejny
Powiat wobsteji z cyłkownje dźesać gmejnow: štyrjoch měšćanskich a šěsć wjesnych:
Zolotonoša
Sydlišćo je so w lěće 1576 prěni raz naspomniło a dósta 1635 Magdeburgske měšćanske prawo. Po 1654 přińdźe město kaž cyła Ukraina na lěwym brjoze Dnjepra pod ruske knjejstwo.
Kantela
Struktura a stawizny
W měsće Jyväskylä nadeńdźe so Finski kantelowy muzej (finsce Suomen kantelemuseo).
Zolotonoša
Wotkaz
Oficielne webstrony
Kantemirowka
thumb|left
Leži při rěce Kantemirowka, přitoku Dona, něhdźe 220 kilometrow južnje Woronježa, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.
Socialistiska Federatiwna Republika Juhosłowjanska
Socialistiska federatiwna republika Juhosłowjanska (krótko Juhosłowjanska) bě wot 1943 do 1991 wobstejacy socialistiski kraj w juhowuchodnej Europje, zwjetša na Balkanskej połkupje.