cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hłowna sudetska šćežka
Přeběh
500px|thumb|Hłowna sudetska šćežka na karće horin W běhu wjele lět přeměnješe so přeběh šćežki. Dźensa so započina w Świeradowje-Zdroju, wjedźe přez Jizerske horiny (Wysoka Kopa, 1126 m a Wysoki Kamień, 1058 m) do Szklarskeje Poręby, potom přez Kyrkonoše (Wodopad Kamieńczyka, Wielki Szyszak - 1509 m, Přechod pod Sněžku - 1398 m) do Karpacza; dalše etapy su horiny Rudawy Janowickie (Skalnik, 945 m) do Krzeszowa, Kamjentne a Čorne hory do Jedliny-Zdroju, Sowje hory (Wielka Sowa, 1015 m), Slěborny přechod dźělacy ju wot Bardzkich hor. Dale přez Wambierzyce, šćežka wjedźe w Taflojte hory a do bliskich sudetskich kupjelow: Kudowa-Zdrój, Duszniki-Zdrój; dale Orlicke a Bystrzycke hory, wodopad Wilczki, Masiw Śnieżnika, hory Krowiarki, Londek-Zdrój, Złote hory do Paczkowa (hdźe so w běhu wjelu lět na dwórnišću kónčiše) a dale přez Kałków, Głuchołazy, Opawske hory do Prudnika. Šćežka wobjima někotre wažne sudetske dypki, kaž wjerškaj Sněžki a Śnieżnika. Dołhosć šćežki je něhdźe 440 kilometrow, a čas přechoda je 104 hodźiny. Jizerske hory – pol. Góry Izerskie, čes. Jizerské hory, Kyrkonoše – pol. Karkonosze, čes. Krkonoše, Přechod pod Sněžku – Przełęcz pod Śnieżką, Kamjentne hory – pol. Góry Kamienne, čes. Meziměstská vrchovina, Čorne hory – Góry Czarne, Sowje hory – Góry Sowie, Slěborny přechod – Przełęcz Srebrna, Bardzke hory – Góry Bardzkie, Taflojte hory – pol. Góry Stołowe, čes. Stolové hory, Orlicke hory – pol. Góry Orlickie, čes. Orlické hory, Bystrzycke hory – pol. Góry Bystrzyckie, čes. Bystřické hory, Masiw Śnieżnika – pol. Masyw Śnieżnika, čes. Králický Sněžník, Złote hory – pol. Góry Złote, čes. Rychlebské hory, Opawske hory – pol. Góry Opawskie, čes. Zlatohorská vrchovina
Pěši turizm
Šćežka steji přez cyłe lěto k dispoziciji, wšak móža někotre z jeje wotrězkow w zymje dla strachu lawinow (Kyrkonoše) respektiwnje strašnych bahnow (Taflojte hory) zawrjene być. Je wjele hórskich chat w rjadowanju PTTK (Pólskeho turistiskeho towarstwa). Pólske hórske chaty su winowate kóždeho zaměstnjeć, kiž njemóže do chowanja słónca žane druhe městno nańć abo w nuzowym padźe.
Kaledźina
Po někotrych žórłach rostlina je swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) zarjadowana.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Sylt
Sylt ( Sild, Söl) je najwjetša ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju a zdobom najsewjerniša kupa Němskeje. Nadeńdźe so něhdźe 10 do 16 kilometrow před zapadnym brjohom Schleswigsko-Holsteinskeje a Danskeje a słuša do wokrjesa Nordfriesland. Z wulkosću wot nimale 100 km² je wona štwórta najwjetša kupa Němskeje a najwjetša němska kupa w Sewjernym morju. Hłowne sydlišćo je Westerland. Sylt je woblubowany turistiski cil a je wot lěta 1927 přez Hindenburgowy nasyp zwjazany z twjerdźu.
Sylt je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.
Rachlow (Kulow)
Rachlow ( Rachlau; 1936–47 Wiesdorf) je wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 130 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna; po tym najprjedy gmejnski dźěl Hózka a wot lěta 1994 je Rachlow dźěl Kulowa.
Geografija
Susodne wjeski su k Łazej słušace Wulke Zdźary na sewjerowuchodźe, Komorow (gmejna Rakecy) na juhowuchodźe, Koćina na zapadźe a Hózk na sewjerozapadźe.
W Rachlowje nadeńdźe so korčma „Häuslerschenke“, kotraž słuži tež serbskim skupinam jako zetkawanišćo.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Rachelow pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Rachlow kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez dróhu mjez woběmaj wsomaj.
W běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanje łužiskich wsow dósta Rachlow w lěće 1936 nowe wumyslene mjeno Wiesdorf. Wot 1947 ma znowa swoje originalne wjesne mjeno.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 147 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Katolscy Rachlowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe, ewangelscy Zdźarowskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Rachlowa
Hoberski banjowc
Hoberski banjowc (Cucurbita maxima) je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (Cucurbitaceae).
Hwězdne njebjo
Hwězdne njebjo je
Geodeziji a nawigaciji słuži wono při měrjenju absolutnych směrow, při ortowanju a při zwěsćenju formy Zemje. Fyzice pomóže hwězdne njebjo při postajenju inercialneho systema z pomocu zdalenych hwězdow a galaksijow.
Poćahowanski system za čas, koordinaty a fyzikaliske měrjenja so na kóncu wotwodźa wot hwězdneho njebja. Wažne parametry so mjezynarodnje jednotnje definuja, při čimž třěšne towarstwa astronomow (IAU), fyziki, geofyziki (IUGG) a geodetow (IAG, FIG) wusko kooperuja.
Galerija wobrazow: hwězdne njebjo štyrjoch počasow
Spody: napohlad njebja štyrjoch počasow (z hwězdnymi wobrazami) za srjedźnu Europu wokoło 21 hodźin wosrjedź měsaca w januarje, aprylu, juliju a oktobrje. Wobrazy su wusměrjene za napohlad do juha.
Lobendava
Lobendava ( Lobendau) je wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na samym sewjeru Čěskeje. Najsewjerniša gmejna Čěskeje republiki leži we Łužiskich horinach a mjezuje na sewjeru a zapadźe ze sakskimi gmejnami Załom, Wołbramecy a Neustadt w Sakskej. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Lobendava nasta prawdźepodobnje w 12. abo 13. lětstotku, naspomni so pak hakle w lěće 1449 k prěnjemu razej. Přez wjes wjedźeše Čěska šćežka, wikowanski puć mjez Čechami a Hornjej Łužicu.
Pyrjatyn
thumb|left
Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1155 załožiło a ma wot lěta 1592 měšćanske prawa.
Memel
Memel je němske mjeno
Portłak
Portłak (Portulaca) je ród ze swójby portłakowych rostlinow (Portulacaceae).
Nowa Jendźelska
mini|Geografiska karta Noweje Jendźelskeje
Nowa Jendźelska ( New England, ) je kónčina na sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow při wuchodnym pobrjoze Sewjerneje Ameriki, kotraž płaći nimo Virginije jako jedne z wuchadźišćow europskeho wobsydlenja kontinenta. Do regiona słušeja dźensniše zwjazkowe staty Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island a Vermont.
Mjeno pochadźa z knihi A Description of New England jendźelskeho zóldnarja a dyrdomdejnika Johna Smitha, kiž pućowaše w lěće 1614 přez tule kónčinu. Kolonizacija Noweje Jendźelskeje zahaji so w zažnym 17. lětstotku při brjohach Atlantiskeho oceana. 1620 załoži so kolonija Plymouth. Po 1629 wupućowachu tysacy puritanow z Jendźelskeje do tutoho regiona a załožichu tam dalše sydlišća kaž Boston, Salem a Roxbury.
Boston sta so w běhu 18. lětstotku z jednym wot najwuznamnišich ameriskich přistawnych městow a je hač do dźensnišeho najwjetše město Noweje Jendźelskeje. Njeměr wokoło tak mjenowaneje Boston Tea Party dnja 16. decembra 1773 płaći jako wuwołacy faktor Ameriskeje wójny wo njewotwisnosć, čehoždla je Nowa Jendźelska tak rjec „kolebka“ Zjednoćenych statow.
Pjetrozawodsk
thumb|left
Mjedźojz
Susodne wjeski su Nowe Spytecy (gmejna Hodźij) na sewjeru, Cokow na wuchodźe, k Dobruši-Husce słušaca Kosarnja zady železnicy na juhu, Brězyšćo na zapadźe a Karlecy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Medewicz je z lěta 1362. Znajmjeńša ze 16. lětstotka bě wjes knježe sydło.
Pjetrozawodsk
Sydlišćo je so w lěće 1703 załožiło a ma wot lěta 1777 měšćanske prawa.
Mjedźojz
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 146 wobydlerjow, mjez nimi 119 Serbow (82 %). Dźensa njesłuša Mjedźojz k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej.
Křesćanscy Mjedźojženjo přewažnje su protestanća a přisłušeja Hušćanskej wosadźe.
Jednozorno
Jednozorno (Triticum monococcum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Wjazma
thumb|left Wjazma je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1239 załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Wólka Babska
Wólka Babska je wjes w Pólskej.
Wólka Babska leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 126 ludźi.
<br style="clear:both;" />
Karnataka
Karnataka (Kannada: ಕರ್ನಾಟಕ) je wot lěta 1956 zwjazkowy stat w juhu Indiskeje. Ma 57,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 191.791 km², potajkim wjace hač 300 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Bengaluru (tež Bangalore), jedyn indiskich centrow informaciskeje technologije. Karnataka ma drawidsku rěč Kannada jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Urdu (10,5%), Telugu (7,0%) a wjele druhich rěčow rěči.
Tropiski stat mjezuje z Gowu na sewjerozapadźe, Maharaštru na sewjeru, Andrapradešom na wuchodźe, Tamil Nadu na juhowuchodźe a Keralu na juhozapadźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica.
Wasilewičy
thumb|left
Leža něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Homela.
Maja něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.
Jurij Ludovici
Jurij Ludovici (* 1619 w Bukojnje, † 9. decembra 1673 w Barće) bě serbski ewangelski farar, rěčespytnik a basnik. Wón bě awtor najstaršeje hornjoserbskeje gramatiki Rudimenta grammaticae Sorabo-Vandalicae idiomatis Budissinatis delineata.
Po studiju teologije w Lipsku skutkowaše jako farar we Łuću (1640), Minakale (1641–48) a Barće (1648–73).
Haša
Haša (zněmčene zwjetša Hasche) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Bern
Bern je stolica Šwicarskeje a z něhdźe 140 tysac wobydlerjemi tež štwórte najwjetše šwicarske město. Leži w kantonje Bern a je jeho zarjadniske sydło.
Ruza
thumb|left
Ruza je město z 13.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Europska unija
Europska unija je europski zwjazk statow, kotryž bu załožene z cilomaj zničenja hranicow a polěpšenja mjezsobneho dźěła na kontinenće. Tuchwilu ma wona 27 čłonskich statow.
Čłonske staty
Čłonske staty su:
Tež Zjednoćene kralestwo bě wot 1973 hač do swojeho wustupa w lěće 2020, tak mjenowaneho Brexita, čłon Europskeje unije.
Tuchwilne přistupne kandidaty su Albanska, Čorna Hora, Sewjerna Makedonska, Serbiska a Turkowska. Islandska je swoje požadanje wo čłonstwo dnja 12. měrca 2015 wróćo wzała. Wo přistup prosyli su dale Bosniska a Hercegowina kaž tež – po ruskej inwaziji do Ukrainy w februarje 2022 – Ukraina, Georgiska a Moldawska.
Nominatiw
Nominatiw (wot łaćonskeho nōmināre "mjenować"), tež mjenowak, je gramatiski pad, kotryž subjekt sady w nominatiwnych rěčach wupraji.
W serbšćinje
Nominatiw w serbšćinje je najčasćiši ze sydom (šěsć) padow. Prašenje na tutón pad je štó? při žiwochach a što? při wěcach a idejach.
W němčinje
Nominatiw w němčinje je najčasćišo wužiwany ze štyrjoch padow. Prašenje na tutón pad je wer? při žiwochach a was? při wěcach a idejach.
Při někotrych werbach móže dwójny nominatiw stać, kaž na př. heißen, bleiben atd.
W druhich rěčach
W někotrych rěčach je nominatiw njemarkěrowany zakładny pad a ma tohodla tak mjenowany nulowy morfem (němsce Nullmorphem) w někotrych składowanskich paradigmach (na př. při maskulinych substantiwach w němčinje, rušćinje a serbšćinje) abo samo we wšěch (na př. w mongolšćinje a esperanto).
In-Grid
In-Grid (* 11. septembra 1978, Guastalla) je pseudonym Ingrid Alberini, italska spěwarka.
Pyramidojty hwěžkan
Pyramidojty hwěžkan (Ornithogalum pyramidale) je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae).
Górnej
Górnej ( Milkersdorf) je delnjołužiska wjes w braniborskim4233629 wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě samostatna krajna gmejna. Leži něhdźe dwanaće kilometrow zapadnje Choćebuza při železniskej čarje do Berlina a ma wokoło 230 wobydlerjow.
Wjes so hakle w lěće 1652 k prěnjemu razej naspomni.
Abelija
Abelija (Abelia) je ród ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wopis
Družiny su pak lisćo mjetuce pak přecozelene kerki, kotrež docpěja wysokosć wot hač do 2 (4) m. Ćmowozelene łopjena su zwjetša přećiwostejne a sedźa na lochko wodrjewjacych zdónkach. Kćenja su běłe abo róžojte a maja formu rołki, trubki abo zwónčka.
Rozšěrjenje
Družiny pochadźa z Aziji a Mexiko.
Wužiwanje
Někotre družiny so jako pyšnje kćějace rostliny w hołym polu abo w horncu plahuja.
Systematika a stawizny slědźenja
miniatur|hochkant|Kwětnistwa družiny [[Abelia chinensis]] miniatur|hochkant|[[Abelia mosanensis]] miniatur|hochkant|[[Abelia parvifolia]] miniatur|hochkant|[[Abelia serrata]] miniatur|hochkant|[[Abelia spathulata]] miniatur|hochkant|[[Abelia triflora]] miniatur|hochkant|Ilustracija k [[Abelia uniflora]] Abelije (Abelia) su ród w swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae), tam so wona hromadu z rodami Dipelta, Kolkwitzia a Linnaea podswójbje Linnaeoideae přirjaduje. Wón bu w lěće 1818 wot Robert Brown nastajeny. Mjeno Abelia česći britiskeho lěkarja, botanikarja a přirodospytnika Clarke Abel. Rodej słuša něhdźe 40 družinow:
Wjazońca
Wjazońca je pomjenowanje:
Jaremče
thumb|left
Jaremče je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w Karpatach při rěce Prut w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow južnje Iwano-Frankiwska.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1787 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
12. junija
12. junija abo '''12. smažnika''' je 163. dźeń gregorianiskeje protyki (164. w přestupnych lětach), tuž wostawatej hišće 202 dnjej hač do kónca lěta.
Koblenz
Koblenz (do 1926 Coblenz) je bjezwokrjesne němske wulkoměsto na sewjeru Porynsko-Pfalcy. Je z něhdźe 111.000 wobydlerjemi po Mohuču a Ludwigshafenje třeće najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při wuliwje Mosele do Ryna, tak mjenowanym „Němskim róžku“. Mjeno pochadźa wot łaćonskeho słowa confluentes za „zliw rěkow“. Najblišej wulkoměsće stej Bonn (55 km do sewjerozapada) a Mohuč (65 km do juhowuchoda).
Město poswjeći w lěće 1992 swoje 2000-lětne wobstaće a słuša tuž k najstaršim městam cyłeje Němskeje. Wot lěta 1962 je z wulkoměstom. Dźěle města słušeja k swětowemu herbstwu UNESCO.
Ludvíkovice
Ludvíkovice ( Loosdorf) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so při dróze z Děčína do Čěskeje Kamenicy něhdźe štyri kilometry sewjerowuchodnje Děčínskeho stareho města. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Lěsny łanowc nasta prawdźepodobnje srjedź 13. lětstotka a bu w lěće 1425 prěni raz naspomnjeny jako Ludwici villa. 1816 zahaji so tak mjenowana Kejžorowa dróha z Děčína do Kamenicy.
Nazywajewsk
Nazywajewsk ( Называевск; 1910–1917 Sibirskij posad/ Сибирский посад, 1917–1933 Sibirskoje/ Сибирское, 1933–1947 Nazywajewka/ Называевка, 1947–1956 Nowonazywajewsk/ Новоназываевск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije.
Leži w Omskej oblasći něhdźe 210 kilometrow sewjerozapadnje Omska. Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Zjednoćenstwo Cyrila a Metoda
W lěće 1985 załoži so Zjednoćenstwo Cyrila a Metoda jako biskopske zjednoćenstwo Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa. Wuchadźišćo załoženja bě zakaz Němskeje demokratiskeje republiki, Towarstwo Cyrila a Metoda znowazałožić w tej formje, kaž je wone před nacionalsocialistiskim časom wobstało. Dla toho bě to pospyt, na druhe wašnje lajkow sylnišo do pastoralneho dźěła zawjazać. Po přewróće přeńdźe tute zjednoćenstwo do 28. januara 1991 załoženeho Towarstwa Cyrila a Metoda z. t.
Zebnica (město)
Zebnica (němsce Sebnitz) je wot 1. awgusta 2008 wulke wokrjesne město w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Zebnica. Do 31. julija 2008 słušeše ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica, kotryž wot 1. awgusta 2008 hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis dźensniši krajny wokrjes twori. Je statnje připóznate wočerstwjenišćo we wuchodnej Sakskej na kromje Narodneho parka Sakska Šwica. Zebnica so tež „město kumštnych kwětkow“ abo „město židźanych kwětkow“ mjenuje.
Geografija
Město Zebnica leži w dole rěki Zebnicy a jeho bóčnych dołach mjez 250 a 460 m nad NN mjez Sakskej Šwicu a Łužiskimi horami. Přirodorumje leži měšćanski wobwod w Zapadołužiskej pahórčinje, mjezuje pak ze samym přirodnym rumom Hornjołužiski hórski kraj. Dokelž přirodny rum Sakska Šwica je tohorunja jara blisko, je krajina wokoło Zebnicy jara wotměnjawa. Domjaca hora Zebnicy je Tanzplan (čěsce: Tanečnice), kotraž leži hižo w Čěskej. Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf leži nad dołom rěki Kirnitzsch něhdźe 5 km juhowuchodnje wot hłowneho wobwoda města. Wobaj měšćanskej dźělej stej přez gmejnu Kirnitzschtal dźělenej. mini|Rozhladna wěža na horje Taněčnice (Tanzplan)
Stawizny
Zebnica je najskerje słowjanske załoženje. Mjeno dźe najskerje na mjeno Sebenica (=  * Zybnica, zybjaca rěčka) wróćo. Najstarši dokumentariski dokład namaka so w Hornjołužiskim hraničnym wopismje z lět 1223/1241, w kotrymž bu hranica mjez kralestwom Čechi a biskopstwom Mišno postajena. Tamniše naspomnjenje mjena Zebnicy poćahuje so jenož na rěčku Zebnicu. W běhu wuchodneje kolonizacije postupuja Frankojo do tutych kónčin a město wuwiwa so k městačku rólnikow a tkalcow. Jako srjedźišćo wičneho sydlišća nastawa w druhej połojcy 12. lětstotka praworóžkate torhošćo jako srjedźišćo hospodarskeho žiwjenja wičneho městna, pozdźišeho města. Měšćanski status so w lěće 1451 prěni raz dokumentarisce jako stetlin naspomnja. Radnica, natwarjena w lětomaj 1714/15 w srjedźiznje torhošća, so w lěće 1854 přez woheń zniči. Šupiznojty domčk pódla, jětki jako předawanišća rěznikow, zniči so w lěće 1804 přez wulku wodu. Wosrjedź 19. lětstotka ma město 4.000 wobydlerjow a 375 domow, w lěće 1881 je to 6.354 wobydlerjow a w lěće 1900 8.648 wobydlerjow. 15. septembra 1854 niči wulki měšćanski woheń cyłe měšćanske žro a starozwučeny srjedźowěkowski měšćanski wobraz. Dohromady padny 72 bydlenskich domow, 42 bróžnjow a zadnich domow, radnica a šula płomjenjam za wopor. Ze spadom manuelneho tkalcowstwa, předewšěm přez industrializaciju tuteje industrijneje hałuzy w Jendźelskej zawinowany a přez wulki měšćanski woheń lěta 1854 pospěšeny, při kotrymž su so nimale wšě krosna zničili, nabywa pod wliwom čěskich rjemjeslnikow zhotowjenje kumštnych kwětkow wjetši wuznam. Bě wyše 100 mjeńšich a wjetšich kwětkowych fabrikow z kruće přistajenymi dźěłaćerkami a dźěłaćerjemi a nimo toho z tysacami tak mjenowanych domjacych dźěłaćerjow. 17. měrca 1894 namjetuje domizniski slědźer Alfred Meiche w lokalnej nowinje "Grenzblatt" (Namjezne łopjeno) domizniski muzej załožić. W nalěću 1908 so přemysłowe towarstwo wo tutu wěc stara a prěnje eksponaty buchu w měšćanskej šuli při cyrkwi zaměstnjene. W lěće 1909 so natwar wustajeńcy stawa a 23. meje 1909 bu měšćanski muzej zahajeny, kotryž w lěće 1930 nowe rumnosće dósta. 11. meje 1945 so měšćanosta Dr. Steudner wotsadźa a z nowym měšćanostu sta so lěkar Dr. Muder. 30. septembra 1945 měješe Zebnica 14.500 wobydlerjow. 12. nowembra 1945 so Karl Seewald z nowym měšćanostu sta. 1. junija 1946 měješe Zebnica 13.203 wobydlerjow, 1304 bydlenskich domow a 183 zawodow. 16. februara 1948 wopyta 1.847 dźěći w 47 klasach z 35 wučerjemi zakładnu šulu. Na nowozałoženej fachowej šuli za hospodarstwo a zarjadnistwo bu 12. julija 1948 prěni raz matura złožena. Za časy NDR bě VEB Kunstblume Sebnitz jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w regionje. Po zasozjednoćenju a wotłamanju wotbytnišćow so wšak zawody nimale dospołnje zhubichu. Dźensa so jenož w snadnej měrje a předewšěm w pokazkich dźěłarnjach "kwětkuje". W lěće 1952 so Zebnica z wokrjesnym městom Zebničanskeho wokrjesa sta. Tutón status so přez wokrjesnu reformu w lěće 1992 zhubi. W lěće 1995 sta so Zebnica z wulkim wokrjesnym městom. W lěće 2003 wuhotowa město Dźeń Saksow. mini|Pohlad na Zebnicu z katolskej cyrkwju
Wobchad
mini|Zebničanske dwórnišćo
Rozčłonkowanje města
Oficielne měšćanske dźěle su Zebnica, Schönbach, Hainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorf.
Wuwiwanje ličby wobydlerjow
Žórła: 1444-1871: Meiche 1927 / 1892-1918: Schober 1988 / 1990-2004: Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen
Kultura a zajimawosće
mini|W Zebničanskim prawěkowym parku
Dom Afriki
Muzej Afrikahaus (Dom Afriki) w Sebnitzu je etnografiska zběrka, kotraž stawizny a přitomnosć afriskeho kontinenta předstaja. Wopřijima multimedialnu wustajeńcu a knihownju Nold-Namibia.
Stajny dźěl wustajeńcy pokazuje eksponaty ze štyrjoch zběrkow.
Zběrka Nold pokazuje eksponaty z doby němskich kolonijow a entografiske objekty z Namibije a Južneje Afriki. W druhim rumje čaka zběrka Siegfried NEUKIRCH na wopytowarjow. Tam widźa maski z Gabuna a fotodokumentaciju wo pralěsnej klinice Alberta Schweitzera. Ze zběrki Werner KÜPPER so etnofrafiske objekty předstajeja, kotrež ze zapadneje a wuchodneje Afriki pochadźeja. W rumje, hdźež so Heinrich BARTH česćuje, kotraž so ze swojimi dyrdomdejstwami a slědźenjemi w Africe zeznajomi, su objekty ze zběrki towarstwa Heinrich-Barth-Gesellschaft.
Stajnu wustajeńcu wudospołnjeja mjeńše wuměłske eksponaty, na př. fota Leni Riefenstahloweje a wo zaznaću Afriki w myslach Němcow.
Kontakt:
Afrikahaus Sebnitz Hertigswalder Str. 14 01855 Sebnitz Tel. 035971 - 80590 Faks 035971 - 80830 Webstrona: http://www.afrikahaus-sebnitz.de/
Knebel
Knebel je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
Ramygala
Ramygala je městačko z 1400 wobydlerjemi w Panevėžyskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.
Leži něhdźe 25 kilometrow južnje Panevėžysa.
Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.
Jurij Knebel
Jurij Józef Knebel ( Jurij Josef Knebel; * 24. měrca 1934 w Baćonju, † 14. apryla 2020) bě serbski prastawiznar a archeologa, kotryž zaběraše so předewšěm z prastawiznami Hornjeje Łužicy.
Wón maturowaše na Serbskej wyšej šuli a studowaše na namjet swojeho gymnazialneho wučerja Antona Nawki, kiž jeho za słowjanske prastawizny zahori, w Lipsku archeologiju a zažne stawizny. Z pomocu direktora Instituta za serbski ludospyt Pawoła Nowotneho móžeše na studijnym přebywanju w pólskej Łódźi teoretiske a praktiske nazhonjenja zběrać, so na wurywanjach wobdźělić a pólsce nawuknyć. We Łužicy bě wobdźěleny mjez druhim na wurywanjach nimale tysac lět stareho pohrjebnišća w Libonju a delnjołužiskeho hrodźišća w Tornowje.
Wot 1957 bě prěni při Instituće za serbski ludospyt skutkowacy archeologa a jako wědomostny sobudźěłaćer mjez druhim tež wobdźěleny na prěnim zwjazku Stawiznow Serbow a na wulkostudiji wo Parcowje w 1970tych lět a zamołwity za někotre zapiski w Nowym biografiskim słowniku. 1992 poda so na wuměnk.
Wón bě woženjeny a bydleše w Hodźiju.
Helmut Hupac
Helmut Hupac ( Helmut Huppatz; * 1950) je delnjoserbski ewangelski farar na wuměnku. Dołholětny předsyda Spěchowanskeho towarstwa za serbsku rěč w cyrkwi bydli w Prjawozu.
Hupac bě jenički absolwent Serbskeje wyšeje šule w Choćebuzu, kotryž studowaše teologiju.
W lěće 1987 bě jedyn ze załožerjow cyrkwinskeje dźěłoweje skupiny Serbska namša. Tehdy dźeržeše w Dešnje serbske wosadne popołdnje, kotrež płaći dźensa jako prěnje delnjoserbske kemše nowšeho časa.
Carjownica
Carjownica (Fritillaria) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Föhr
Föhr ( Feer) je jedna ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju. Nadeńdźe so juhowuchodnje Sylta a wuchodnje Amruma a słuša do wokrjesa Nordfriesland w Schleswigsko-Holsteinskej. Z wulkosću wot nimale 83 km² je wona pjata najwjetša kupa Němskeje a druha najwjetša němska kupa w Sewjernym morju kaž tež najwjetša bjez kruteho zwiska z twjerdźu. Dla swojeje poměrnje bohateje wegetacije dźakowano škitaneho połoženja za Syltom a Amrumom mjenuje so Föhr tež „zelena kupa“.
Föhr je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.
Sacha
thumb|left|Diamantowe podkopki w [[Mirnyj|Mirnym]] thumb|left|Při [[Lena|Lenje blisko Jakutska]]
Sacha (tež Jakutska; jakutsce Саха Сирэ; Якутия) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje, najwjetši federaciski subjekt wšeho kraja a zdobom najwjetša njestatna zarjadniska jednotka cyłeho swěta. Jara rědko wobsydleny teritorij republiki namaka so w Sibirskej a je dźewjeć króć wjetši hač Němska.
Wobsteji na juhu zwjetša z horatych lěsnych krajinow (tajga) a na sewjeru z tundry. Přirodnu hranicu twori Sewjerny polarny ocean. Jeje stolica a jeničke wulkoměsto je Jakutsk při Lenje, kotraž je najwažniša rěka w Jakutskej. K republice słušeja tež Nowosibirske kupy. Swětodaloko znaty je tak mjenowany zymnotny čop Ojmjakon na wuchodźe Jakutskeje, hdźež je so w lěće 1933 z –67,8° C dotal najniša temperatura we wobsydlenych kónčinach swěta měriła. W lěću docpěja pak temperatury wot wjace hač +30° C.
W lěće měješe Sacha 0 wobydlerjow, z nich běchu 49 % turkowskorěčni Jakutojo a 37 % Rusojo. Nimo toho je w Jakutskej wjele mjeńšich sibirskich ludow žiwych, kaž na přikład Ewenkojo (2,2 %) a Ewenojo (1,6 %).
Jakutska je bohata na zemskich pokładach kaž na přikład na diamantach, złoće, wuhlu, nafće a zemskim płunje.
Niemirowice
Niemirowice su wjes w Pólskej.
Euro
[[Dataja:European union emu map en.png|thumb|right|upright=1.5|Europske kraje, hdźež so euro wužiwa
]] thumb thumb|Prěnja serija bankowkow thumb
Niemirowice
<br style="clear:both;" />
Euro
Euro (EUR, €; grjeksce tež ευρώ) je wot 1999 respektiwnje 2002 jako hotowe pjenjezy płaćaca zhromadna europska měna a płaći w tak mjenowanym europasmje, tuchwilu wobstejacym z 20 čłonow Europskeje unije.
Europasmo
K europasmu słušeja:
Wothladajo wot toho je euro jenička oficielna měna slědowacych štyrjoch małostatow, kotrež njejsu z čłonami Europskeje unije, maja pak prawo, swójske pjenjezy razyć:
Slědowacej krajej wužiwataj euro jako oficielnu měnu, nimataj pak prawo, pjenjezy razyć:
Pjenjezy a bankowki
Jednotliwe pjenjezy eksistuja za hódnoty 0.01, 0.02, 0.05, 0.10, 0.20, 0.50, 1.00 a 2.00 € a maja we wšěch krajach europasma jenake wuhotowanje na prědnjej stronje. Zadnje strony su w kóždym kraju rozdźělnje wuhotowane.
Bankowki eksistuja za hódnoty 5, 10, 20, 50, 100, 200 a 500 €
Vaduz
Vaduz je stolica Liechtensteina. Ma jenož pjeć tysac wobydlerjow a je tuž jedna z najmjeńšich stolicow na swěće. Leži na prawym brjoze Ryna napřećo Šwicarskej při zapadnej kromje stata.
Albanšćina
Albanšćina (gjuha shqipe IPA /ˈɟuˌha ˈʃciˌpɛ/) je indoeuropska rěč, kotraž twori swójsku rěčnu skupinu. Wona je z hamtskej rěču w Albanskej, ale tež na Kosowje a w Sewjernej Makedonskej. Dźěli so do dweju hłowneju dialektow – gegiskeho a toskiskeho.
Jako mjeńšinowa rěč ma na lokalnej runinje na juhu Čorneje Hory a w južnej Serbiskej wěsty prawniski status.
Stawizny
Prěni pisomny dokument w albanskej rěči pochadźa z lěta 1462. Dźensniši alfabet bu w lěće 1908 tworjeny.
Alfabet
Wot lěta 1908 so bjezwuwzaćnje łaćonski alfabet wužiwa. Do toho pisaše so albanšćina tež w grjekskim a arabskim pismje.
Albanšćina pisa so konsekwentnje fonetisce. Wona wužiwa pismiki a, b, c, ç, d, e, ë, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y, z. Dalše zwuki buchu přez digrafy dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh a zh pisane. Tute digrafy płaća jako njerozdźělomne jednoty a buchu (na př. w albanskich słownikach) kaž swójske pismiki wobjednawane.
Nomina
Albanšćina ma kaž němčina a słowjanske rěče tři genusy, a to muski, žónski a srjedźny.
Albanske substantiwy maja dwě zakładnej formje, definitnu a indefinitnu. Definitny substantiw ma kóncowku. Na přikład (një) dollap = (jedyn) kamor; dollapi = (tón) kamor.
Jara mnohotwarne a njeprawidłowne je tworjenje plurala substantiwow. Cyłkownje eksistuja něhdźe 100 klasow, po kotrychž bu plural tworjene. Někotre wobsahuja jenož jara mało słowow, druhe su často zastupjene.
Deklinacija wobsahuje pjeć padow kaž we łaćonšćinje, a to nominatiw, genitiw, datiw, akuzatiw a ablatiw. Často su pak formy genitiwa, datiwa a ablatiwa identiske. Deklinacija wotwisuje wot genusa, definitnosće a numerusa. Fleksija so přewjedźe pak přez słowne kóncowki pak z pomocu předstajenych artiklow. Přirunajo z tworjenjom plurala su deklinacije jednore a prawidłowne.
Slědowaca tabela pokaza deklinaciju muskeho substantiwa mal (hora):
Slědowaca tabela pokaza deklinaciju žónskeho substantiwa vajzë (holca) Definitny artikl so po substantiwje leži jako we wjele druhich Balkanskich rěčach, na př. Rumunšćina a Bołharšćina.
Pronomina
Wosobinski pronomina w Albanšćinje su: 1. wosoba singulara: unë = ja 2. wosoba singulara: ti = ty 3. wosoba singulara: ai, ajo = wón, wona 1. wosoba plurala: ne = my 2. wosoba plurala: ju = wy ale tež jako wykanje 3. wosoba plurala: ata, ato = woni (muski), wone (žónski)
Jako zdwórliwostnu formu so w Albanšćinje 2. wosoba plurala wužiwa.
Adjektiwy
Adjektiwy steja normalnje po substantiwje, kotrež wone bliže wopisuja. Wjetši dźěl z nich ma předstajeny artikl i (muski) abo e (žónski). Přikład: qyteti i madh = wulke město; motra e madhe = wulka sotra. Druhi dźěl adjektiwow nima žadyn artikl. Přikład: qyteti plak = stare město (dokelž "plak" ma wjace čłowjekski staroba postajować, so w wšědnym rěčnym wužiwanju w tutym padźe "qyteti i vjetër" wužiwa, při čimž "vjetër" najčasćišo nječłowjekse wróći).
Prepozicije
Prepozicije sej kazaja w albanšćinje pak datiw pak akuzatiw.
Werby
Albanšćina je wuwiła analytisku werbalnu strukturu město prjedawšeho syntetiskeho systema, kotryž je z Proto-Indo-Europskeje rěče namrěwał. Jeje kompleksny system modus (6 typow) a tempusow (3 jednore a 5 kompleksnych konstrukcijow) je charakteristiski mjez Balkanskimi rěčemi. Eksistujetaj dwaj powšitkownej typaj konjugacije. W albanšćinje słowoslěd je subjekt werb objekt a negacija so přez partiklu nuk abo s' před werbom zwuraznjuje, na př.: W imperatiwowych sadach so partikla mos wužiwa:
Někotre werby maja změna wokalow. Na př. (po gramatice wot Buchholz a Fiedler, na stronach 75, 91-95)
Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow
miniatur|Chorhoj Zjednoćenstwa njewotwisnych krajow miniatur|Karta Zjednoćenstwa njewotwisnych krajow
Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow ( Содружество Независимых Государств (СНГ) - Sodružestwo Nezawisimych Gosudarstw) je mjezynarodna organizacija dwanaćich něhdyšich republikow Sowjetskeho zwjazka w Europje a Aziji. Jeje sydło je běłoruska stolica Minsk.
Stawizny
Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow załoži so dnja 8. decembra 1991 wot prezidentow Běłoruskeje, Ukrainy a Ruskeje.
Chorol
thumb|left|Muzej
Chorol je město w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Rudka něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Poltawy.
Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1083 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.
Měrćin Salowski
Měrćin Salowski ( Martin Salowski; * 8. junija 1932 we Worklecach; † 26. apryla 2010) bě serbsko-katolski farar, awtor a přełožowar přewažnje nabožinskich spisow kaž tež redaktor a wudawaćel Katolskeho posoła a Krajana.
Po studiju katolskeje teologije w Paderbornje, Jarobrodźe a Nowej Cali bu wón dnja 29. junija 1956 w Budyšinje na měšnika wuswjećeny. 1975/76 bě Salowski z fararjom Njebjelčanskeje a wot 1978 do 1997 Chróšćanskeje wosady. W lěće 1990 dósta Myto Ćišinskeho I. rjadownje. 2006 wuda předźěłanu cyłkownu wersiju biblije w serbskej rěči.
Salowski bu na Chróšćanskim kěrchowje při cyrkwinskej muri pochowany.
Dwurěčne znamješka
Dwurěčne znamješka su wobchadne abo druhe znamješka, kotrež maja napisy we wjace hač jednej rěči. Su-li tři abo wjace rěčow napisane, rěči so tež wo wjacerěčnych znamješkach. K tomu słušeja nadróžne taflički z mjenami pućow kaž tež oficielne wobchadne znamješka kaž pućniki a wjesne tafle.
Wužiwanje dwurěčnych znamješkow je w někotrych kónčinach zakonsce předpisane, tak na přikład w serbskim sydlenskim rumje we Łužicy. Dale wužiwaja so dwurěčne znamješka tež we wulkoměstach a turistiskich kónčinach, potom zwjetša z jendźelšćinu a lokalnej rěči.
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe
Při Klóšterskej wodźe ( Am Klosterwasser) je zarjadniski zwjazk w sakskim wokrjesu Budyšin, kotryž wobsteji z pjeć gmejnow ze srjedźišća serbskeho sydlenskeho ruma. Wón je pomjenowany po Klóšterskej wodźe, kotraž kónčinu wot juha do sewjera přeběži. Sydło zarjadnistwa je w Pančicach; předsyda zarjadnistwa je wot 2022 Stefan Anders.
Dwurěčne znamješka
Funkcija
mini|Wandalizm při wjacerěčnym znamješce w [[Kosowo|Kosowje: serbiske a turkowske mjena su přemórane]] Dwurěčne znamješka maja we wjacerěčnych kónčinach předewšěm symbolisku funkciju. Wone pokazaja, w kotrym teritoriju so nimo hłowneje rěče kraja hišće dalša rěči. Na te wašnje su jedyn z najbóle widźomnych symbolow za prezencu wjacorych rěčow. Přez dwurěčne znamješka so nimo toho geografiske mjena w mjeńšinowej rěči ludnosći wuwědomja, a to přisłušnikam wjetšiny, mjeńšiny kaž tež hosćom regiona.
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe
Po statistice Měrćina Wałdy z lěta 2001 rěči 67 % wobydlerjow serbsce.
Dwurěčne znamješka
Funkcija
Dla tuteje symboliskeje hódnoty su dwurěčne znamješka na jednym boku tema rěčneje politiki we wjacerěčnych kónčinach, na tamnym boku we wjele kónčinach tež přeco zaso cil nadpadow, kotrež so pak přećiwo mjeńšinowej rěči, pak přećiwo statnej rěči měrja.
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe
Čłonske gmejny su:
Dwurěčne znamješka
Wjesne tafle
We wjele horjeka naspomnjenych kónčinach su předewšěm wjesne tafle w dwěmaj rěčomaj wuhotowane. W serbskim sydlenskim rumje su tute wot 1950tych lět zakonsce předpisane. Při tym maja so při nowych wjesnych taflach wobě mjenje w samsnej wulkosći pokazać (w Braniborska wot lěta 2014, w Sakskej wot 2019). Do toho běchu serbske mjena husto mjeńše napisane, štož njewotpowědowaše zasadźe wo runoprawosći serbskeje rěče. W Němskej a wjetšinje druhich krajow steji wjesne mjeno w němskej rěči při oficielnych znamješkach zasadnje na prěnim městnje. Za čas NDR mějachu někotre serbske wjeski tež wjesnu taflu, na kotrejž bě serbske mjeno horjeka napisane.
Pućniki
Tež nadróžne pućniki su w dwurěčnych kónčinach husto dwurěčne, tak kaž we Łužicy. Tež při nich maja so wobě mjenje w samsnej wulkosći pokazać, štož płaći w Braniborskej wot 2014, w Sakskej wot 2018. W někotrych krajach poćahuje so dwurěčnosć při znamješkach jeničce na wjesne tafle, nic pak na pućniki. W Němskej njepłaći dwurěčnosć porno druhim krajam (Italska, Słowjenska, Waliziska a dalše) za pućniki na awtodróhach, štož so wot serbskeje strony přeco znowa kritizuje.
Nadróžne taflički
Nadróžne taflički, potajkim tafle z mjenami pućow a dróhow, su w Němskej a tak tež w serbskim sydlenskim rumje naležnosć komuny. Kóžda komuna sama wo jich wuhotowanju rozsudźi. Zasadnje dwurěčne su tute taflički we Łužicy na přikład w Budyšinje a Choćebuzu, w gmejnach Při Klóšterskej wodźe, we Wojerecach a dalšich gmejnach. Druhe gmejny, předewšěm na kromje serbskorěčneho ruma, tajke taflički husto nimaja.
Tež tule steja němske mjena zwjetša horjeka a su zdźěla tež wjetše pisane, na přikład w Budyšinje. Jeničce w Chrósćicach, Ralbicach-Róžeńće a Njebjelčicach maja nadróžne taflički ze serbskim mjenom na prěnim městnje.
Wobchadne znamješka
Nimo horjeka naspomnjenych nimamy w Němskej dalše oficielne wobchadne znamješka z dwurěčnym napisom, kaž su na přikład we Waliziskej abo Južnym Tirolu z wašnjom.
Zjawny wobchad
Za čas NDR běchu taflički při busowych zastanišćach w Budyšinje dwurěčnje wuhotowane.
Guatemala
Guatemala je na wobydlerstwo najbohatši kraj w srjedźnej Americe. Nimo hamtskeje španišćiny su sydom domoródnych rěčow připóznate.
Geografija
Guatemala leži w srjedźnej Americe. Na sewjeru a na zapadźe mjezuje z Mexikom, na wuchodźe z Belize, z Karibiskim morjom a z Hondurasom, na juhu z El Salvadorom a na juhozapadźe z Ćichim oceanom.
Stawizny
Hač do lěta 1821 steješe kraj jako kolonija pod španiskej kontrolu, potom bě z dźělom Centralnoameriskeje konfederacije. Wot lěta 1840 je Guatemala njewotwisny stat. Wot 1960 do 1996 knježeše byrgarska wójna mjez knježerstwom a lěwicarskimi rebelemi, w kotrejž wumrě wjace hač 200.000 ludźi.
Gagauska
thumb|left|200px thumb|right Gagauska (abo tež Gagauzija) je awtonomny teritorij, kotryž so namaka w južnym dźělu Moldawskeje.
Gagauska ma přestrjeń wot 1.832 km². Zestawa so z jadra teritorija wokoło hłowneho města Comrat, kónčiny wokoło města Vulcănești a dweju dalšeju enklawow, wsow Kopceac a Karbolia.
Wobydlerstwo
W Gagauskej bydli 134 000 wobydlerjow. Wobydlerstwo Gagauskeje je přewažnje turkowskeho pochada.
The Carpenters
The Carpenters běchu US-ameriska popowa hudźbna skupina z Downey, kotraž eksistowaše mjez 1968 a 1983.
Celowc
Celowc ( Klagenfurt am Wörthersee, Celovec ob Vrbskem jezeru) je wulkoměsto na juhu Awstriskeje a krajna stolica Korutanskeje. Ze sto tysac wobydlerjemi je Celowc najwjetše korutanske město a šeste najwjetše w cyłej Awstriskej. Město leži wosrjedź Celowskeho korta a ma přestrjeń wot 120 km².
Celowc je so 1192 abo 1199 k prěnjemu razej pisomnje naspomnił a běše hač do darjenja města přez kejžora Maksimiliana I. korutanskim krajnym stawam małe městačko bjez wulkeho wuznama. Po darjenju sta so město z korutanskej stolicu a kulturnym centrumom.
Dźensa je Celowc sydło korutanskeho krajneho knježerstwa, romsko-katolskeje diecezy Gurk, uniwersity Alpow a Adrije, mjezynarodneho lětanišća a wjele institucijow korutanskich Słowjencow kaž na přikład jich gymnazija a młodźinskeho domu. Dla swojeho stareho města, wjele kulturnych poskitkow a bliskosće k jězorej ma město tež turistiski wuznam.
Gerhard Gundermann
mini|upright|Gerhard „Gundi“ Gundermann (1994)
Gerhard Rüdiger Gundermann (* 21. februara 1955 we Weimarje; † 21. junija 1998 w Sprjewinym Dole) bě němski spěwytwórc, rockowy hudźbnik a tekstowar za skupiny kaž Silly. Wón bu znaty jako „spěwacy bagrownik z Łužicy“.
Do znowazjednoćenja Němskeje płaćeše Gundermann wosebje jako zastupjer ludźi we Łužiskim brunicowym rewěrje. Někotre z jeho tekstow rozestajichu so jara direktnje z mjeńšimi a wjetšimi problemami ludnosće w rewěrje. Po přewróće wěnowaše so wjace přirodoškitej a nowym socialnym problemam we wuchodnej Němskej.
Husto melancholiske spěwy zaběraja so na jara wosobinske wašnje z powšitkownymi towaršnostnymi problemami, podpěrowane přez Gundermannowe wosobinske nazhonjenja we wšědnym dnju, a skutkuja přez to awtentiske. Sam bě Gundermann wot 1975 do 1997 dźěłał w brunicowej jamje Sprjewiny doł, najprjedy jako pomocny dźěłaćer a pozdźišo jako bagrownik.
Gundermann běše wot 1976 někotre lěta inoficielny sobudźěłaćer (IM) statneje bjezstrašnosće NDR, bu pak w lěće 1984 ze stasi kaž tež ze SED wuzamknjeny dla „principielneje swojowólnosće“.
Wón bě wot lěta 1983 zmandźeleny z Conny a měješe štyri dźěći. Bu pochowany na Wojerowskim lěsnym pohrjebnišću.
Film
W awgusće 2018 wuńdźe hrajny film režisera Andreasa Dresena wo žiwjenju Gundermanna z Alexanderom Scheerom we hłownej roli.
Diskografija
mini|Row na Wojerowskim lěsnym pohrjebnišću
Nowa Wjes (Kulow)
Nowa Wjes ( Neudorf-Klösterlich) je wjeska w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 120 m nad mórskej hładźinu při wuchodnej kromje Dubrjenskeho bahna. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna.
Susodne wjeski su k Wojerecam słušace Němcy na sewjeru, Kulowc na juhowuchodźe, Kulow na juhu a Michałki zady hatow na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako nova villa je z lěta 1264.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 92 wobydlerjow, mjez nimi 84 Serbow. Katolscy a ewangelscy Nowšenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Noweje Wsy z Dubrjenskim bahnom w pozadku
Wjetka
thumb|left
Wjetka ( a ) je městačko w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Wjetkawskeho rajona.
Leži při rěce Sož něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Homela.
Sydlišćo je so w lěće 1685 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Radźastan
thumb|Radźastan w Indiskej
Je najwjetši stat Indiskeje a mjezuje z Pandźabom a Harjanu na sewjeru, Utarpradešom na wuchodźe, Madjapradešom na juhowuchodźe, Gudźaratom na juhozapadźe, kaž tež z Pakistanom na zapadźe. W zapadnym dźělu Radźastana so pusćina Thar namaka.
Radźastan je z městami Jaipur, Jodhpur, Udaipur, Jaisalmer a Bikaner a jich palastami jedyn z najwažnišich turistiskich cilow Indiskeje.
Sjergijew Posad
thumb|left
Sjergijew Posad je město ze 106.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1347 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Iluzija
Iluzija ( Илузија) je makedonsko-awstriski film z lěta 2004 z Mustafu Nadarević, Vladom Jovanovskim, Nikolu Gjuričkom, Dejanom Aćimovićom a Markom Kovačevićom w hłownych rólach. Režiser filma bě Svetozar Ristovski, kiž zestaji scenarij w kooperaciji z Grace Lea Troye. Podawki filma wotměwaja so we Velesu. Iluzija je stawiznička wo jednym nadarjenym, ale znjewužiwanym hólčecu, kotrehož nadźije k lěpšemu přichodej jeho přeradźichu a kotryž so naposledk z kriminelnym subjektom sta. Film spožča ćmowy wotkaz post-juhosłowjanskeje Makedonskeje, ju jako městno korupcije a namocy portretujo.
Iluzija bě prěni film Ristovskeho. Po premjerje w Kanadźe a Zjednoćenych statach bu derje wot tamnišich kritikarjow akceptowany, kiž wuchwalichu jeho bjezkompromisny realizm a wustup Marka Kovačevića we hłownej róli. Filmej spožči so najlěpše myto na Mjezynarodnym festiwalu Anchorage w lěće 2005.
Wobsah
Marko Trifunovski (Marko Kovačević) je nadarjeny hólčec, kiž narosće w swójbje žlokarja Laza (Vlado Jovanovski), a wostróženeje maćerje Angja (Elena Mosevska), wot kotrejež žanu podpěru nima a kotraž je promiskuitiwna. Marko ma jednu sotru, kiž rěka Fani. W šuli bywa Marko stajnje wot Levi (Martin Jovčevski) maltretowany, syn albanskeho šefa policije Blaško (Dejan Aćimović). Zo by so problemam na šuli wuwinył, hraje Marko šach na kěrchowje pola dwórnišća. Dwaj mentoraj zbudźataj w nim nadźiju za lěpši přichod – bosanski wučer makedonšćiny (Mustafa Nadarević) a płóšiwy wojak Paris (Nikola Gjuričko), ale po tym jeho wobaj přeradźitaj, štož so na njeho zlě wuskutkuje. Naposledku zabije Marko swojeho wučerja.
Dobytk
W Zjednoćenych statach měješe film dnja 17. měrca 2006 premjeru a docpě $ 1,511 w běhu jednotydźenskeho předstajenja.
Brězyšćo
Brězyšćo ( Birkenrode) je wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1968 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leži při wuchodnej kromje Tumic we wysokosći wot 239 metrow nad mórskej hładźinu na prawym boku hornjeho běha Čornicy. Bě ze starodawna wjesny dźěl Mjedźojza.
Susodne wjeski su Karlecy na sewjerowuchodźe, Mjedźojz na wuchodźe, Zemicy na juhozapadźe a Tumicy na zapadźe.
Stawizny
Sydlišćo załoži so poměrnje pozdźe a wobsteješe w lěće 1783 hakle z jednaće chěžkarskich domjacnosćow. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 19. lětstotku ryćerkubło Huska-Mjedźojz.
Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 140 wobydlerjow, z kotrychž běchu 50 Serbow (36 %).
Křesćanscy Brězyšćenjo su přewažnje protestanća a přisłušeja Hušćanskej wosadźe.
Johannes Heesters
Johannes Heesters, poprawom Johan Marius Nicolaas Heesters (* 5. decembra 1903 w Amersfoorće, Nižozemska; † 24. decembra 2011 w Starnbergu) bě nižozemsko-awstriski dźiwadźelnik a spěwar. Jeho žona bě Simone Rethel-Heesters (* 1949). Płaćeše w poslednich lětach jako najstarši aktiwny wuměłc na cyłym swěće.
Zernička
Zernička móže być:
Krupnik
Krupnik (Triticum spelta) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Gagarin (Oblasć Smolensk)
thumb|left Gagarin je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Smolensk. Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1705 jako wjes Gžatsk załožiło a ma wot lěta 1776 měšćanske prawa.
Jědźny portłak
Jědźny portłak (Portulaca oleracea) je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow.
Ma sćěhowacu poddružinu:
Wopis
Jědźny portłak je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 10 hač 30 mm a su dołhojte abo wopak jejkojte.
Rostlina je čućiwa napřećo mjerznjenju a potrjebuje tohodla za kołochowanje temperatury wyše hač 25 °C.
Stejnišćo
Rosće w zahrodźe, na winicach, pućnych kromach, plestrowych fugach, pohrjebnišćach.
Wužiwanje
Wona je so hižo w starej Egyptowskej jako zeleninowa a hojenska rostlina wužiwała.
Breinigerberg
Breinigerberg je štwórć města Stolberga w Sewjerorynsko-Westfalskej. Breinigerberg ma 971 wobydlerjow (staw 31.12.2005). thumb|left|Breinigerberg
Kozylist
thumb|300px|Dwójna jahoda módreho kozylista Kozylist (Lonicera) je ród ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Myto Zejlerja
thumb|Myto Zejlerja spožči so wosobinam, za wusahowace wukony na polu přiswojenja, nałožowanja a posrědkowanja serbšćiny. Z Mytom Zejlerja wuznamjeni Sakske statne ministerstwo za wědomosć a wuměłstwo wusahowace wukony „na polu přiswojenja, nałožowanja a posrědkowanja serbskeje rěče,“ wosebje hornjoserbšćiny. Wěnowane je myto basnikej, publicisće a duchownym Handrijej Zejlerjej (1804–1872), kotryž jako załožer moderneje serbskeje literatury płaći a kotrehož twórby hač do dźensnišeho wuznam za serbsku rěč maja. Myto Zejlerja je z 5.000 eurami dotěrowane a so wot lěta 2014 dwulětnje w serbskim sydlenskim rumje Swobodneho stata Sakskeje wosobinje abo skupinje wosobow jónkrótnje spožči.
Lawreaća
Z prěnim Mytom Zejlerja počesći Sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo Sabine von Schorlemer 20. junija 2014 w Kamjenskej klóšterskej cyrkwi swj. Hany fararja a něhdyšeho redaktora Katolskeho Posoła Gerata Wornarja (* 1942), za jeho „dołholětne wobstajne skutkowanje na dobro spěchowanja a šěrjenja dobreje spisowneje serbšćiny jako čestnohamtski šefredaktor a publicist.“
Třeće Zejlerjowe myto spožči so w lěće 2018 Dieterej Redźe a Julianje Kaulfürstowej za swój angažement za wobchowanje Slepjanskeje serbšćiny. 2020 dósta Chrysta Meškankowa Myto Zejlerja za swoje zasłužby wosebje na polu serbskeje cyrkwinskeje hudźby.
Składnostnje 150. posmjertnin Handrija Zejlerja wotmě so mytowanje 19. oktobra 2022 prěni raz we Łazowskej ewangelskej cyrkwi, hdźež bě mjenodawar přez lětdźesatki skutkował. Myto Zejlerja 2022 spožči so Witej Bejmakej, wosebje za jeho zasłužby při zakótwjenju serbskeje rěče w digitalnym swěće.
Rosławowice
Rosławowice su wjes w Pólskej.
Rosławowice leža w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2006 je tam bydliło 145 ludźi.
<br style="clear:both;" />
New Hampshire
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja w Nowej Jendźelskej. Ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na 24.000 km² a je tuž po přestrjeni pjaty najmjeńši stat. Stolica je Concord z 43.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Manchester z něhdźe 110.000 wobydlerjemi.
Stat mjezuje z kanadiskej prowincu Québec na sewjeru kaž tež z US-ameriskimi zwjazkowymi statami New Hampshire na wuchodźe, Massachusetts na juhu a Vermont na zapadźe. Na samym juhu ma New Hampshire podźěl na pobrjoze Atlantiskeho oceana. Horiny zwjazkoweho stata su dźěl Appalachow. Najwyši dypk je Mount Washington (1917 m).