cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chinska myrsina
Rozšěrjenje
Rostlina je wot Himalaje, přez Chinsku, na Acorach hač do wuchodneje a južneje Afriki rozšěrjena.
Myrtowe rostliny
Myrtowe rostliny (Myrtaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Eukalyptowc
Eukalyptowc (Eucalyptus) je ród ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Mužakowske stawowe knjejstwo
mini|Mužakowske knjejstwo (HM) na karće z lěta 1745
Mužakowske stawowe knjejstwo ( Standesherrschaft Muskau) bě najwjetše ze štyrjoch hornjołužiskich stawowych knjejstwow, kotrež wobsteješe wot 14. hač do 20. lětstotka. Wone wobjimowaše nimale cyły sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy. Jeho srjedźišćo bě Mužakowski hród, kotryž bě nastał z wodoweho hrodu, při Nysy za čas němskeje kolonizacije załoženeho.
Za čas jeho najwjetšeho rozpřestrěća kónc 17. lětstotka słušeše do knježeho wobsydstwa přestrjeń wot wjace hač 500 kwadratnych kilometrow. Do stawoweho knjejstwa słušachu nimo centralneho městačka Mužakowa ze swojim hrodom 36 zwjetša serbskich wsow, šěsć wazalskich wsow, 23 wudworow, tři hamory, 14 młynow, dwě cyhelnicy, papjerowy młyn, alawnowe podkopki a wjele rybjacych hatow. Serbske wjeski we wobsydstwje Mužakowskich knjezow běchu mjez druhim Trjebin, Jabłońc, Wuskidź, Podroždź a Čelno.
Ležo w rědko wobsydlenej holanskej krajinje bě stawowe knjejstwo wjetše hač někotrežkuli němske wjerchowstwo tehdyšeho časa.
Najsławniši knjez Mužakowskeho stawoweho knjejstwa bě wjerch Pückler, kotremuž słušeše knjejstwo wot 1811 do 1845. Za čas jeho knjejstwa nasta Mužakowski hród kaž tež Mužakowski park w swojej dźensnišej formje. Dnja 11. julija 1945 bu swójba Arnim-Muskau wuswojena, wobsydstwo přeńdźe na Rózborski wokrjes.
Myrsinowe rostliny
Myrsinowe rostliny (Myrsinoideae) su podswójba znutřka kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Systematika
Synonymy za Myrsinoideae Burnett su: Aegicerataceae Blume, Anagallidaceae Batsch ex Borkh., Ardisiaceae Juss., Coridaceae J.Agardh, Embeliaceae J.Agardh, Lysimachiaceae Juss. und Myrsinaceae R.Br.. Někotre rody, kotrež buchu prjedy k kropačkowym rostlinam (Primulaceae) abo Theophrastaceae zastajene, słuša dźensa (hlej Källersjö et al., 2000) k Myrsinoideae, kotraž chwilu stopjeń samostatneje swójby měješe. To su sćěhowace rody: kurymór (Anagallis), Ardisiandra, Asterolinon, Coris, Alpska fijałka (Cyclamen), sywowka (Glaux), žołtnica (Lysimachia), Pelletiera a Trientalis.
K podswójbje Myrsinoideae słuša něhdźe 41 hač 46 rodow z něhdźe 1435 družinami :
Tərtər
Tərtər (wurjekowanje: Tartar; 1949–1991 Mirbašir/ Мирбашир) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 330 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 19 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1940 ma měšćanske prawa.
Ucar
Ucar (wurjekowanje: Udźar) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 250 kilometrow sewjernje Bakuwa.
Ma wokoło 17 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1941 ma měšćanske prawa.
Piranha
Cyroba
Jeho sylne kusadło je bjez dźěrje kaž piła natwarjeny a sedźi kruty w čelesnowym kosću. Kónčkojte a wótre zuby móža hač do 4 cm dołhe być. Piranha móže ze zubami a ze swojej wurjadnej muskulatury wulke dźěle z druhich rybow wutorhnyć abo tež druhe ryby, kiž su samo wjetše hač wón sam morić. Za čłowjeka je njestrašny, jenož jara zrědka dawaja pady, hdźež su přez piranhe chutne zranjenja nastali. Piranhe tež zežeru sćerb a chore zwěrjata. Z tym su jara wažne za ekologiski system, dokelž zadźěwaja tak epidemijam.
Karp
Karp (Cyprinus carpio) je jedna z najznaćišich europskich družin rybow a woblubowana słódkowódna ryba, kotraž so tež we łužiskich hatach plahuje.
Žiwjenski rum
Karp je wodnjo spłóšiwy a přebywa we hłubokich wodźiznach abo w schowach. Hakle při ćmičkanju bywa aktiwny. Dźiwje karpy su wohrožene. Karpa namakaš najhusćišo w měrnych wodźiznach, ćopłych, stejacych z rostlinami a z mjechkim dnjom.
Piranha
Žiwjenski rum
Piranha pochadźa z Južneje Ameriki a so tam tež rozpřezdrěwaše. Ale tež we druhich kóncach swěta wón so rozpřezdrěwaše. Tak namakamy jeho dźensa tež w Orinoko, Guyana, Amazonas, Rio Sao Francisko, Rio Paraguay a jich pódlanskich rěkach. Potajkim namakamy jeho we wulkich rěkach a stejacych a běžacych wodźiznach ze słódkej wodu.
Likopłodowy eukalyptowc
Likopłodowy eukalyptowc (Eucalyptus coccifera) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Čerwjeny eukalyptowc
Čerwjeny eukalyptowc (Eucalyptus camaldulensis) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Karp
Rozšerjenje
Prěnjotnje pochadźa Karp z Azije, zwotkelž bu wot Romjanow do Europy donjeseny. W srjedźowěku přinjesechu mnichojo karpa do sewjerneje Europy. Dźensa je wón na cyłym kontinenće znaty jako jědźna ryba.
Rozmnožowanje
Karpy njerkaja w Europje mjez meju a junijom. K rozmnoženju trjechja so karpy w niskich, ćopłych a na rostliny bohatych wodźiznach. Njerkanje wotměwa so pola 17 do 200 °C.
Karpy so wonkownje wopłodźa a jejka wotpołoža na rostliny. Karpy njestaraja so wo jejka. Po wotnjerkanju płuwaja muzske a žónske karpy zaso do swojich poprawnych wodźiznow. Larwy wuhlanu so po 3-5 dnjach. Po třoch abo štyrjoch lětach su karpy zrałe.
Zežiwjenje
Młode karpy zežiwja so wot planktona, dorosćene wot dnownych zwěrjatkow (wačkow, šlinkow, mušlow, małorakow, insektowych larwow) a wot rostlinskich maćiznow.
Při ćmičkanju přewora karp pódu a błóto ze swojej klamu.
Wužiwanje
Karp je woblubowany za jědźenje, tradicionelnje wosebje k hodam a silwester. Podobnje kaž mušle dawa karp w měsacach z "r", potajkim wot apryla do septembra.
Xaçmaz
thumb|left
Xaçmaz (wurjekowanje: Chačmaz) je město na samym sewjeru Azerbajdźana. Leži sewjernje Kawkaza při rěce Kudialčaj něhdźe 160 kilometrow sewjernje Bakuwa a dwanaće kilometrow wot pobrjoha Kaspiskeho morja.
Ma wokoło 40 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Módry eukalyptowc
Módry eukalyptowc (Eucalyptus globulus) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Złotoryja
Złotoryja je město w Delnjošleskim wojewódstwje w juhozapadnej Pólskej. Ma někak 16.000 wobydlerjow a leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Lěhnicy při rěčce Kaczawa.
Šwižny eukalyptowc
Šwižny eukalyptowc (Eucalyptus gracilis) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Wšelakobarbny eukalyptowc
Wšelakobarbny eukalyptowc (Eucalyptus diversicolor) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Wšědna myrta
Wšědna myrta (Myrtus communis) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae). Dalše serbske mjeno je pócćiwy pjenčk.
Wulkołopjenaty eukalyptowc
Wulkołopjenaty eukalyptowc (Eucalyptus dalrympleana) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Myrta
Myrta (Myrtus) je ród ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Ichirō Mizuki
Ichirō Mizuki (水木一郎, Mizuki Ichirou, * 7. januara 1948, Tokyo) je japanski spěwar, komponist, dźiwadźelnik a sobustaw w rockband JAM Project.
Malakaski nalikowc
Malakaski nalikowc (Syzygium malaccense) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Tasmanski eukalyptowc
Tasmanski eukalyptowc (Eucalyptus gunnii) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Złota ryba
Złota ryba (serbsce tež Złoty karp; wědomostne mjeno Carassius gibelio forma auratus) je mała słódkowódna ryba. Słuša do swójby karpowych rybow (a z tym tež do rjada kosćowych rybow) a je jara woblubowane domjace zwěrjo a zdobom najstarše znate bjez někajkeho hospodarskeho wužitka. Znajmjeńša 120 plahowanskich družinow je dotal znate. Złote ryby móžeja starobu wot 20 do 30 lět docpěć druhdy samo starobu wot 40 lět. Złota ryba docpě wahu wot 1000 g; w někotrych padach docpěja samo 3000 g.
Napohlad
Złota ryba je čerwjeno-oranžojta do žołta a ma husto běłe abo čorne blaki. Ryby błyšća so złote. Docpěja dołhosć hač do 24 centimetrow, hdyž maja wjele městna samo hač do 50 centimetrow. Muske a žónske eksemplary njehodźa so wonkownje rozeznawać.
Žiwjenski rum
Tute ryby njemóžeš w přirodźe nadeńć. Su čiste plahowanske ryby (Zuchtfische). Wone su w měrnych wodźiznach z wjele rostlinami žiwe, dźerža so pak tež w akwarijach. Dźensa so złote ryby po cyłym swěće dźerža.
Stawizny
Hižo před lětstotkami so złota ryba prěnjotnje w Chinskej plahowaše. Jako prěni wopisa je Carl von Linné we 18. lětstotku. Spočatnje smědźachu jenož zemjenjo ryby plahować. Pozdźišo, někak w 13. lětstotku, měješe skoro kóždy dom hat abo basenk ze złotymi rybami. W 17. abo 18.lětstotka su so přez europskich wotkrywarjow złote ryby w Europje rozšěrili. Tež tam buchu jenož wot wyšich swójbow dźeržane.
Zastaranje
Hdyž chceš sej złote ryby wobstarać, potom wobstaraj sej znajmjeńša 5 eksemplarow (ale nic wjac pola 1000 l) dokelž čuja so potom hakle derje. Dawaja 20-30 wšelake plahownske formy. Za złote ryby dyrbi hat znajmjeńša meter hłuboki być. Ryby su wšožrački. Woni trjebaja lochko požitnu jěsć (trjebaja wjele jědźe). Złote ryby maja kóčki jako njepřećelow, tohodla je radźomnje, zo so ryba před kóčkami škita. Dnowna woršta wot hata abo akwarija dyrbi ze šćerka wobstać a dyrbi so z mnohimi mócnymi rostlinami posadźeć.
Rozmnoženje
Žonjace złote ryby połoža 500 do 3000 jejka, kotrež so hnydom wot muskich eksemplarow wopłodźa. Jejka dźerža na wodowych rostlinach. Po dwěmaj do třoch dnjach wulězu małe złote ryby, kotrež maja šěru-zelenu barbu. Hakle po 12 měsacach wuwiwaja najprjedy čornu, potom hakle złotu barbu a cyle na kóncu wuwiwaja hišće běłe blaki.
Zežiwjenje
Złote ryby su wšožrački. Žerja rady:
Korjeń
alternativtext=Korjeń|mini|Korjeń Korjeń je podzemski dźěl rostliny, kotryž rostlinje přiwzaće wody a žiwnych wutkow zmóžni.
Piment
Piment (Pimenta) je ród ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Družiny (wuběr)
Wobsahuje něhdźe 12 hač 15 družinow:
Synonymy
Synonymy za tutón ród su: Amomis O.Berg, Cryptorhiza Urb., Evanesca Raf., Krokia Urb., Mentodendron Lundell, Myrtekmania Urb., Pimentus Raf., Pseudocaryophyllus O. Berg.
Myšaca wěcha
Myšaca wěcha (Ruscus) je ród z podswójby ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědny piment
Wšědny piment (Pimenta dioica, syn.: Pimenta officinalis) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae). Dalše serbske mjeno je wšědny korjenjownik.
Korjenina
thumb|left|Sušene, njezrałe płody Njezrałe płody so wužiwaja, kotrež wobsahuja eteriske wolije.
Eteriski wolij pimenta
Pimentowy wolij so ze symjenjow wšědneho pimenta Pimenta dioica přez destilaciju z wódnej paru wottwari.
Nahlenc
Nahlenc (Oxalis) je ród ze swójby  nahlencowych rostlinow  (Oxalidaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Róžowy nalikowc
Róžowy nalikowc (Syzygium jambos) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae).
Wopis
Róžowy nalikowc je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 9 hač do 12 m. Króna je kulojta. Łopjena su błyšćace ćmowozelene. Móškate kćenja su nazeleń běłe a steja we wulkich, kulojtych promjenjach.
Wonjace płody su naběl róžojte hač žołte a ma formu jabłuka abo krušwy. Wone su jědźne a słodźa po róžowej wodźe.
Rozšěrjenje
Pochadźa z južneje Azije.
Wužiwanje
Płody so ke konserwam předźěłuja.
Nahlencowe rostliny
Nahlencowe rostliny (Oxalidaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
W swójbje nahlencowych rostlinow (Oxalidaceae) je pjeć rodow z něhdźe 770 družinami:
Taksony něhdyšeje swójby Averrhoaceae słuša dźensa k nahlencowym rostlinam.
Nalikowe rostliny
Nalikowe rostliny (Caryophyllaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Nalikowc
Wopis
Družiny su přeco zelene štomy abo kerki. Krónowe łopješka su swobodne abo wjace mjenje ke kapičce (kalyptra) zalěpjene.
Systematika
Synonymy za Syzygium P.Br ex Gaertn. su: Caryophyllus L. not Mill., Cleistocalyx Blume, Jambosa Adans. nom. cons.
Při někotrych awtorach so družiny roda Acmena DC. tež do tutoho roda zarjaduja.
Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 500 hač 800 Syzygium-družinow. Wuběrk :
Runy nahlenc
Runy nahlenc (Oxalis dillenii) je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow (Oxalidaceae).
Drobny bělenk
Drobny bělenk (Cerastium semidecandrum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Ruskusowe rostliny
Ruskusowe rostliny (Nolinoideae) su podswójba znutřka hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Lěsny bělenk
Lěsny bělenk (Cerastium sylvaticum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Ruskusowe rostliny
Systematika
Druhe swójby kaž Aspidistraceae Hassk., całtkowe rostliny (Convallariaceae Horan.), płonowe rostliny (Dracaenaceae Salisb., nom. cons.), Eriospermaceae Lem., Nolinaceae Nakai, Ophiopogonaceae Meisn., Platymetraceae Salisb., Polygonataceae Salisb. a Sansevieriaceae Nakai buchu mjeztym do tuteje swójby dla molekularbiologiskich  přepytowanjow integrowane. Prjedy buchu někotre rody tuteje swójby k lilijowym rostlinam (Liliaceae) stajene.
Tribusy a rody
Do swójby ruskusowe rostliny (Ruscaceae) liči dźensa 24 hač 30 rodow z něhdźe 475 družinami :
Jednokwětkaty bělenk
Jednokwětkaty bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium uniflorum, Caryophyllaceae).
Niski bělenk
Niski bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium pumilum, Caryophyllaceae).
Mjechki bělenk
Mjechki bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium tomentosum, Caryophyllaceae).
Sicilski bělenk
Sicilski bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium siculum, Caryophyllaceae).
Lěpjacy bělenk
Lěpjacy bělenk (Cerastium dubium) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Kwěćikaty bělenk
Kwěćikaty bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium brachypetalum, Caryophyllaceae).
Bělenk
Bělenk (Cerastium) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce Caryophyllaceae). Dalše serbske mjeno je rohownička, rohownik a rohownica.
Blědy bělenk
Blědy bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium glutinosum, Caryophyllaceae).
Bělenk
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Šěroki bělenk
Šěroki bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium latifolium, Caryophyllaceae).
Třipěstkaty bělenk
Třipěstkaty bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium cerastoides, Caryophyllaceae).
Azerbajdźanšćina
mini|left|Azerbajdźanski rěčny teritorij
Azerbajdźanšćina (azerbajdźansce Azərbaycan dili) słuša k juhozapadnej hałuzy turkowskich rěčow a je hłowna a hamtska rěč w Azerbajdźanje. Wona rěči so wot někak 20 do 30 milionow ludźi, při čimž njebydli wjetšina rěčnikow w Azerbajdźanje, ale w sewjerozapadnym Iranje. Južna azerbajdźanšćina, kotraž so tam rěči a kotraž je najwažniša turkowska rěč w Iranje, ma někak 17 milionow rěčnikow, sewjerna azerbajdźanšćina w Azerbajdźanje samym jenož sydom milionow. Azerbajdźanskorěčne mjeńšiny bydla tež na wuchodźe Georgiskeje a w Dagestanje.
Moderna spisowna rěč bazěruje na Bakuskim dialekće.
Alfabet
Azerbajdźanšćina pisaše so hač do lěta 1929 z persisko-arabskim alfabetom a bě husto z osmaniskej turkowšćinu zwjazana. Po zawjedźenju jednotneho turkowskeho alfabeta wužiwaše so wot 1929 łaćonski alfabet, doniž njezawjedźechu w lěće 1939 jako znamjo jednoty Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Jako prěni turkowskorěčny stat něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka zawjedźe Azerbajdźan krótko po njewotwisnosći w lěće 1991 znowa turkowsku wariantu łaćonskeho alfabeta z pjeć přidatnymi pismikami. W Iranje wužiwa so porno tomu hač do dźensnišeho arabski alfabet, w Dagestanje kyriliski.
Prawy nalikowc
thumb|Wusušene korjeninske naliki Prawy nalikowc (Syzygium aromaticum) je štom ze swójby myrtowych rostlinow (Myrtaceae). Serbske mjena su kuchinska nalika, korjeninowa nalika a korjeninska nalika.
Wopis
Prawy nalikowc je přeco zeleny štom.
Štyrimužny bělenk
Štyrimužny bělenk (Cerastium diffusum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wulkopłodaty bělenk
Wulkopłodaty bělenk (Cerastium lucorum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Prawy nalikowc
Wužiwanje a maćizny
Wusušene pupki kćenjow so jako korjeninske naliki wikuja. Wone docpěja dołhosć wot 12 hač do 17 mm a so hižo w 4. lětstotku do Europy dóstawachu.
Korjeninske naliki wobsahuja eteriske wolije (hač do 15%, tak mjenowany nalikowy wolij), předewšěm eugenol (70-85%), eugenolowy acetat (15%) a β-caryophyllen (wot 5 hač do 15%). Dalši wobstatk je oleonolowa kisalina (2%).
Wulki bělenk
Wulki bělenk je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (łaćonsce: Cerastium arvense, Caryophyllaceae).
Hordlica
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Komunistiska Platforma
thumb|200px|Logo - Komunistiska platforma Komunistiska platforma (krótko: KPF) je politiske zeskupjenje znutřka strony Lěwica. KPF je za komunistiski kurs w Lěwicy.
Rěčnica KPF je Sahra Wagenknecht.
Bahnowy hwězdnik
Bahnowy hwězdnik (Stellaria palustris) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Blědy hwězdnik
Blědy hwězdnik (Stellaria pallida) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Alpski bělenk
Alpski bělenk (Cerastium alpinum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopisanje
Alpski bělenk je čumpatotrawnikowy a ma wotstejo kosmate šěrozelene wurostki.
Lopjena su jejkojće-lancetojte, kosmate a docpěwaja 5 hač 20 cm.
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja su běłe. Krónowe łopješka su dwójce tak dołhe kaž cybaće kosmate keluškowe łopješka.
Stejnišćo
Rosće w małowapnitych pódach.
Niwowy hwězdnik
Niwowy hwězdnik (Stellaria neglecta) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Brunicowa jama Janšojce
mini|Jama z [[Janšojska milinarnja|Janšojskej milinarnju w pozadku]] mini|Powětrowy wobraz aktiwneho wotrězka jamy z [[Gubinom w pozadku (2017)]]
Janšojska jama ( Tagebau Jänschwalde) je wotkryta brunicowa jama w Delnjej Łužicy, kotraž so wot firmy Lausitz Energie Bergbau AG (LEAG) wobhospodarja. Wona bu pomjenowana po bliskej gmejnje Janšojce a je jedna ze štyrjoch hišće aktiwnych brunicowych jamow we Łužiskim brunicowym rewěrje. Njedaloko jamy nadeńdźe so Janšojska milinarnja, kotraž so zwjetša z brunicu z tuteje jamy zastaruje.
W Janšojskej jamje wudobywa so brunica z wósom do dwanaće metrow šěrokeje woršty, kotraž nadeńdźe so něhdźe 90 metrow pod zemi. Planowana doba wudobywanja saha něhdźe hač do lěta 2023. Prěnjotnje připowědźene rozšěrjenje Janšojskeje jamy dale do sewjera, kotrež by potrjechiło wjeski Wótšowaš, Keŕkojce a Grabk w gmejnje Derbno, bu w lěće 2017 wot noweho wobhospodarja jamy LEAG wotprajene.
Geografija
Aktiwna jama rozpřestrěwa so we wokrjesu Sprjewja-Nysa sewjerowuchodnje Choćebuza na teritoriju gmejnow Janšojce a Móst. Južny dźěl, kotryž so tuchwilu rekultiwěruje, słuša do gmejnow Kopańce a Łukojce kaž tež do městow Baršć a Choćebuz.
Přirodny běh rěki Małksy je so přez brunicowu jamu přetorhnył a ma so w přichodnych lětach zaso wobnowić.
Stawizny
Wudobywanja brunicy z Janšojskeje jamy zahaji so mjez 1974 a 1976 južnje wjeski Groźišćo pola Mosta. Wottam rozpřestrěwaše so jama najprjedy do južneho směra, zo by so blisko Klinki wobroćiła na sewjerowuchod. Prěnju brunicu wudobywachu w oktobrje 1976.
Za jamu dyrbjachu so wotbagrować wjeski Klinka (najwjetši dźěl; 1981), Wusoka (1985), Mały Borow (1986), Mały Rjasnik (1987), wuchodny dźěl Groźišća (1993) a naposledk Rogow (2004). Z tutych wsow přesydlichu so po hamtskich ličbach 1166 wosobow, při čimž wopušći něhdźe 300 wobydlerjow Klinki a Wusokeje swojej wjesce hižo do oficielneho přesydlenja.
Wosebje dołholětny protest Rogowčanow přećiwo 1977 wobzamknjenemu wotbagrowanju swojeje wsy žněješe nadregionalnu kedźbnosć w němskich a mjezynarodnych medijach. Cyłkownje bě a budźe přestrjeń we wulkosći 3165 hektarow direktnje potrjechena wot jamy.
Na juhu něhdyšeje jamy nastawa Klinčanski jězor. Tež na sewjeru jamy, w dźensa hišće aktiwnym wotrězku, ma přichodnje nastać jězor.
Mjechki nahlenc
Mjechki nahlenc (Oxalis corniculata) je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow (Oxalidaceae).
Wopis
Mjechki nahlenc je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 50 cm. Rostlina je často čerwjenojće přeběžena.
Ležace, na sukach korjenjace stołpiki njesu třiličbne, schódne łopjena.
Kćěje wot junija hač septembra. Žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1,2 cm.
Płód docpěwa dołhosć wot 1,2 hač 2,5 cm a je přilěhawje kosmaty.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach, na pućach, w kwětkowcach, sadźenskich čworach, plestrowych fugach a na pohrjebnišćach. Preferuje wutkate, zwjetša małowapnate pódy.
Rozšěrjenje
Družina pochadźa originalnje z južneje Europy a bu na spočatku 19. lětstotka jako pyšnu rostlinu zawjedźena. Dźensa wustupuje w ćopłych krajinach swětodaloko.
Hwězdnik
Hwězdnik (Stellaria) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Družiny
Ród słuša k podswójbje Alsinoideae a wobsahuje něhdźe 200 družinow.
W Europje něhdźe 18 družinow wustupuje. W srjedźnej Europje slědowace družiny su domjace.
Wódriny łuh
thumb|upright|[[Neuenhagenska kupa we Wódrinym łuze]] thumb|right|Dwórnišćo Zehden (Cedynia) při nalětnim powodźenju w lěće 1940
Wódriny łuh ( Odriny ług, Oderbruch,  Kotlina Freienwaldzka) je nutřkowny delta při Wódrje na hranicy mjez pólskimaj wojewódstwomaj Zapadna Pomorska a Lubuš na wuchodźe a braniborskim wokrjesom Markowsko-Wódrjanski kraj na zapadźe. Nadeńdźe so sewjernje Frankobroda a sewjerowuchodnje Berlina. Na juhu Wódrineho łuha, w Kostrinje, wuliwa so rěka Warta wotprawa do Wódry.
Němske mjeno -bruch pochadźa wot srjedźowysokoněmskeho słowa bruoch („bahno, łuh“).
Sydlišća we Wódrinym łuze
Na wuchodźe Wódry (w Pólskej): Kostrin, Gozdowice, Czelin a někotre wjesne dźěle gmejnow Mieszkowice, Cedynia a Górzyca.
Tołstołopjenaty hwězdnik
Tołstołopjenaty hwězdnik (Stellaria crassifolia) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Prosty nahlenc
Prosty nahlenc (Oxalis stricta, syn. Oxalis europaea Jord., Oxalis fontana Bunge) je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow (Oxalidaceae).
Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Jasnožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1,2 hač 1,5 cm a steja po jednym hač po sedmjoch w stołpikatym, rozporostejnym, čumpatym wokołku. Krónowe łopješka su prědku skulojćene.
Stejnišćo
Rosće na rolach, w zahrodach, na pohrjebnišćach a pućowych kromach. Preferuje ćopłe, wutkate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je neofyt ze sewjerneje Ameriki wot spočatka 19. lětostotka.
Lěsny nahlenc
Lěsny nahlenc (Oxalis acetosella) je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow (Oxalidaceae).
Wopis
Lěsny nahlenc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 12 cm.
Pjenk je lězucy a šupiznaty.
Łopjena
Na spódku stejace třiličbne, wutrobojte łopjena so wot jednotliwych kćenjow přesahaja.
Stejnišćo
Rosće w lěsach. Preferuje čerstwe a włóžne, stuchłe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, ale w juhu w horinach wustupuje.
Němska komunistiska strona
Němska Komunistiska Strona ( Deutsche Kommunistische Partei, skrótka DKP) je mała komunistiska strona w Němskej, kotraž bu w lěće 1968 załožena. Předsyda je Patrik Köbele.
Dla personelnych kontinuitow a wobsahowych zhromadnosćow z 1956 zakazanej Komunistiskej stronu Němskeje (KPD) płaći wona jako jeje naslědnica. Strona so wot wustawoweho škita wobkedźbuje a je jako lěwicarsko-ekstremistiska zastopnjowana. DKP sama widźi so jako rewolucionarna strona a złožuje so na teoriju Marxa, Engelsa a Lenina.
Wšědna jelenička
Wšědna jelenička (Corrigiola litoralis) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Jelenička
Jelenička (Corrigiola) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Běła kłubička
Běła kłubička (Scleranthus perennis) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Kołwróćik
Kołwróćik (Spergularia) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wšědna hordlica
Wšědna hordlica (Cucubalus baccifer) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Kołwróćik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Wšědna hordlica
Wopisanje
Wšědna hordlica docpěwa wysokosć wot 50 hač 150 cm.
Łopjena su jejkojte, wótre a krótko stołpikate.
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja steja w čumpatych kwětnistwach. Keluch je njerunje pjećzubkowje naduty. Krónowe łopješka su hłuboko dwudźělne, nazeleń běłe. Pěstki su tři.
Płody su čorne pozdatne jahody a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 8 mm.
Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach, kerčinach na wutkatych jiłowych pódach w rěčnych dołach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač južneje Jendźelskeje, rozšěrjena.
Kłubička
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Kałaty kołwróćik
Kałaty kołwróćik je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow łaćonsce: Spergularia echinosperma, Caryophyllaceae).
Čerwjeny kołwróćik
Čerwjeny kołwróćik je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow łaćonsce: Spergularia rubra, Caryophyllaceae).
Zelena kłubička
Zelena kłubička (Scleranthus verticillatus) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Přimórski kołwróćik
Přimórski kołwróćik je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow łaćonsce: Spergularia media, Caryophyllaceae).
Sywny kołwróćik
Sywny kołwróćik je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow łaćonsce: Spergularia segetalis, Caryophyllaceae).
Kaspar Peuker
mini|Kaspar Peuker mini|Kaspar Peuker Kaspar Peuker (* 6. januara 1525 w Budyšinje, † 25. septembra 1602 w Dessauwje) bě přichodny syn a wudawar spisow „wučerja Němskeje" Philippa Melanchthona we Wittenbergu, najwu­šeho sobuwojowarja reformatora dr. Mar­tina Luthera.
Peuker bě po cyłej Němskej wulce připóznaty humani­stiski uniwersitny wučenc druheje po­łojcy 16. lětstotka, kotryž bě medicinar, matematikar, astronom, wuběrny znajer stawiznow, teologije, geografije, filozofije a klasiskich rěčow. Wot 1553 do 1574 bě z profesorom a wjelelětnym rek­torom Wittenbergskeje uniwersity „Leucorea" a z dwórskim lěkarjom sak­skeho kurwjercha Awgusta I. kaž tež poz­dźišo Anhaltskeho wjercha Joachima Ernsta.
Młodosć a kubłanje
Kaspar Peuker narodźi so 6. januara 1525 jako syn Budyskeho bohat­eho rjemjeslnika Gregora Peukera, wobsydnika piwnicy a domow, kotryž wukonješe zdobom wažne zastojnstwo starosty Serbskeje měšćanskeje štwórće. Mać pozdźišeho wučenca Otilija Peu­kerowa, rodźena Simonec, bě serbskeho pochada. Jeje tu lětstotki bydlaca měšćan­ska swójba wobsedźeše přez generacije na Serbskej hasy ležownosće a twarjenja.
Kaspar Peuker je něšto lět na Budy­sku nowu radnicowu šulu cho­dźił, ale hižo zahe swoje ródne město wopušćił a w šleskim Goldbergu łaćonsku šulu wopy­tał. Z pjatnaće lětami poda so na studij mediciny, matematiki, klasiskich rěčow a astronomije do Wittenberga, hdźež je jeho zapisk „Casper Beutzer Budissensis" w lisćinje studentow lěta 1543 zachowa­ny. Sławny Philipp Melanchthon jeho wo­sobinsce spěchowaše. Rodźeny Budyšan bydleše w jeho domje a měješe tuž wuski zwisk z „wučerjom Němskeje", z jeho přećelom reformatorom dr. Martinom Lutherom, molerjom Lucasom Crana­chom-staršim a druhimi wosobinami. 1550 woženi so Peuker z najmłódšej dźowku Melanchthona Magdalenu, kotraž jemu dźewjeć dźěći porodźi.
Po zakitowanju magisterskeho dźěła je Peuker wot 1548 sam na Witten­bergskej uniwersiće „Leucorea" wu­wučował, 1553 bu za profesora matema­tiki powołany a je 1560 na doktora me­diciny promowował. Wón bu z dekanom a skónčnje z rektorom uniwersity. Zezna wosobinsce sakskeho kurwjercha Awgu­sta I., kotryž jeho 1563 za swojeho dwór­skeho lěkarja pomjenowa.
Peuker a słowjanstwo
mini|Hypotyposes orbium coelestium, 1568
Peuker je jako rektor wuske poćahi k słowjanskim studentam na Wit­tenbergskej uniwersiće wudźeržo­wał a bě jich protektor. Hižo w rozmołw­nym kole při blidźe přichodneho nana Philippa Melanchthona je wón ze sło­wjanskimi młodymi hosćimi přećelske zwiski pěstował kaž tež pozdźišo k wě­domostnikam a duchownym w słowjan­skich krajach. Na poćahi Peukera k Čě­skej bratrowskej cyrkwi pokazuja w 19. lětstotku awtorojo stawizniskich knihow wo njej. Profesor sorabistiki na Praskej Karlowej uniwersiće dr. Antonín Frinta je před 50 lětami na tute kontakty a listowanja Peukera k Čecham kaž tež na žórła wo nich skedźbnjał. Při tym je wuzběhnył, zo běše sławny Wittenberg­ski humanist Serb.
Ze spisow a listow Kaspara Peukera wěmy, zo je wón serbsku rěč derje wobknježił, ju hižo jako dźěćo w Budyšinje wšědnje nałožował a so čas žiwjenja k swojemu serbskemu pochadej wuznawał. W lisće we łaćonšćinje bisko­pej Čěskeje bratrowskeje jednoty Janej Blahoslavej w lěće 1566 mjenowaše Peu­ker serbšćinu swoju maćeršćinu, kotraž je čěšćinje přiwuzna a bliska. Hižo poł lěta do toho chwaleše Wittenbergski wě­domostnik w lisće samsnemu biskopej jeho přełožk Lutheroweho Noweho zako­nja do čěšćiny. Ze zapiska wobšěrneje, 1450 zwjazkow wopřijaceje knihownje zhoniš, zo słušachu tež čěske nabožne knihi kaž biblija do nich.
W swojej we łaćonšćinje basnjenej chronice a chwalospěwje na łužisku domiznu „Idyllium 'Patria' seu historia Lusatiae Superioris", ko­truž da 1594 pola Wolrabec w Budyšinje ćišćeć, wuznawa wón tohorunja swoju lubosć a přichilnosć k Serbam a Łužicy. Lěto po jeho smjerći bu kniha w Budyši­nje znowa nakładowana. Budyšan dr. Walter Biehl je zhromadnje z dr. Wer­nerom Fraustadtom 1948 „Idyllium 'Patria'" do němčiny přełožił a Kito Lorenc pod titlom „Město maš we kraju Serbow" do serbšćiny.
Nabožne rozestajenja
W nabožnych rozestajenjach mjez w Sakskej knježacymi orto­doksnymi lutheranami a při­wisnikami kalwinizma wosebje na uni­wersiće spytaše Peuker wujednać. Wšako bě sam, kaž jeho njeboh přichodny nan, jara wotewrjeny a tolerantny muž. Hdyž so pak tež kurwjerch přećiwo kalwini­stam wobroći, bu Kaspar Peuker pozdat­neje kalwinistiskeje zapřisahańcy dla 1. apry­la 1574 zajaty. Dwanaće lět tradaše pře­wažnje w Lipšćanskej twjerdźiznje Pleißenburg. Hakle na próstwu druheje mandźelskeje kurwjercha Agnes Hedwig bu 1586 pušćeny a poda so do jeje ródneje Anhaltskeje. W Dessauwje bě z dwórskim lěkarjom wjercha Joachima Ernsta An­haltskeho, nana kurwjerchowki Agnes Hedwig, a jeho syna. Tam je 25. septembra 1602 zemrěł.
Kolij
Kolij (Spergula) je ród ze swójby nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Šwižny bělenk
Šwižny bělenk (Cerastium holosteoides) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae). thumb|250px|B. [[Kwětnistwo]] thumb|250px|Kwětnistwo
Pjećmužny kolij
Wopis
Pjećmužny kolij ma symjenja ze šěrokej, běłej kožowej kromu. Krónowe łopješka su lancetojte.
Šwižny bělenk
Synonymy
Za rostlina Cerastium holosteoides Fr. je wjele synonymow (z literaturowej referencu w kotrejž bu wužiwany):
Wopis
Šwižny bělenk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 cm. Ćmowozelena rostlina je mjenje bóle kosmata.
Kćěje wot apryla hač do junija. Kwětnistwo je dichazij. Krónowe łopješka su hłuboko dwušpaltowe a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 7 mm, něhdźe tak kaž keluch.
Kapslowe płody su rohojte.
Japanska kormjenka
Japanska kormjenka (Sagina japonica) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Mikawčkata kormjenka
Mikawčkata kormjenka (Sagina apetala) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Horní Rápotice
Horní Rápotice je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 551 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 150 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1352.
Budíkov
Budíkov je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 495 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe tři sta wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.
Sólny kołwróćik
Wopisanje
Sólny kołwróćik docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.
Kormjenka
Kormjenka (Sagina) je ród ze swójby nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae).
Sólny kołwróćik
Wopisanje
Kćěje wot meje hač septembra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 6 hač 8 mm. Krónowe łopješka su ćmoworóžojte, na spódku běłe. Próškowe łopješka su 2-5.
Kormjenka
Systematika
Ród Sagina so znutřka nalikowych rostlinow do podswójby Alsinoideae stajeny. Swětodaloko je něhdźe 25 družinow, z kotrychž je 12 w Europje domjace.
Sólny kołwróćik
Stejnišćo a rozšěrjenje
Rostlina je na pobrjohach Europy rozšěrjena, ale w nutřkownym kraju je rědka.
Kormjenka
Systematika
W srjedźnej Europje wustupowace družiny su:
Dalše rostliny stej:
Přirěčny hwězdnik
Přirěčny hwězdnik (Stellaria nemorum) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Přirěčny hwězdnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač do 50 cm. Rostlina wutwori daloko lězuce wotnožki.
Stołpiki su postupowace, kulojte a łamliwe. Wone horjeka su žałzojće-mjechkokosmate.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena su jejkojte abo wutrobojte, kónčkojte, při čimž delnje a srjedźne su stołpikate. Wone su na kromje mikawčkate.
Skalna kormjenka
Skalna kormjenka (Sagina saginoides) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Normanowa kormjenka
Normanowa kormjenka (Sagina x normaniana) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Přirěčny hwězdnik
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Pjećličbne kćenja docpěja wulkosć wot 1,5 hač do 2,5 cm a steja we dwójce hač štyri króć widličkojće rozhałuzowanych kwětnistwach. Běłe krónowe łopješka su hłuboko dwustołpowe, tak zo kćenja wupadaja, jako bychu dźesać łopješkow měli. Króna je dwójce tak dołhe kaž keluch. Keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot 4 hač do 6 mm. Pěstki su tři.
Kćenja přiwabjeja muchi a bruki k wopróšenju.
Stejnišćo
Rosće w bohatych na zelo měšanych lěsach, we łučinach, w hórskich lěsach a wólšowych lěsach. Ma radšo chłódne, włóžne a małowapnite pódy.
Wódny hwězdnik
Wódny hwězdnik (Stellaria alsine) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Přirěčny hwězdnik
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, při čimž w Alpach hač do wysokosćach wot 2200 wustupje.
Kejžlice
Kejžlice su wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leža 470 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 360 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1378.
Wódny hwězdnik
Wopis
Wódny hwězdnik je ležaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Wón wutwori čumpate trawniki.
Łopjena
Zelene łopjena su dołhojće-jejkojte, wótre a nimale sedźace. Wone docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 2 cm a su na spódku mikawčkate.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Krónowe łopješka su hač do spódka dźělene a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 3 m a krótše hač keluškowe łopješka.
Přimórska kormjenka
Přimórska kormjenka (Sagina maritima) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wódny hwězdnik
Stejnišćo
Rosće na žórłowych honach a na lěsnych pućach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, při čimž w juhu jenož w horinach wustupuje.
Sučkata kormjenka
Sučkata kormjenka (Sagina nodosa) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Mjechka kormjenka
Mjechka kormjenka (Sagina subulata) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopisanje
Mjechka kormjenka (Sagina subulata) ma pjeć krónowych łopješkow a mikawčkatu kromu łopjenow.
Łučny hwězdnik
miniatur|
Łučny hwězdnik (Stellaria graminea) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Łučny hwězdnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 50 cm. Rostlina je trawuzelena.
Štyrihranite stołpiki su klunkate.
Łopjena
Łopjena su linealne-lancetojte, nahe a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 4 cm. Hornje łopjena njesu kóžku.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 10 hač do 12 mm abo 5 hač do 6 mm. Běłe krónowe łopješka su nimale hač do spódka dwustołpowe a z 3-5 mm něhdźe tak dołhe kaž třinerwne keluškowe łopješka abo tróšku dlěše.
Eksistujetej wulkokćenjowe a małokćenjowe warianće, při čimž wulke kćenja su dwusplažne a małke kćenja su žónske.
Rostlina so wot muchow a brukow wopytuje, ale móže so sam wopróšeć.
Płody
Płodowa kapsla njese tři zapadaki.
Stejnišćo
Rosće na płonych łuhojtych trawnikach, na suchich hórskich trawnikach, na suchich pastwach, na rolach a na pućowych kromach. Preferuje kisałe respektiwnje małowapnite pódy.
Pěskowy kolij
Pěskowy kolij (Spergula morisonii) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Pěskowy kolij docpěwa wysokosć wot 5 hač do 25 cm.
Łopjena
Łopjena su wusko-linealne a docpěwa dołhosć wot 1 hač do 2 cm, při čimž na delnim boku njejsu brózdźene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija. Krónowe łopješka su šěroko-jejkojte a tupe a so zetkawaja. Próškowe łopješka po 10 wustupuja.
Symjenja
Symjenja ze šěrokej, brunojtej kožowej kromu.
Stejnišćo
Rosće na pěskowych suchich trawnikach a w suchich chójnowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Jednolětna kłubička
Jednolětna kłubička (Scleranthus annuus) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Jednolětna kłubička je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.
Stołpiki su zrunane abo postupowace a na spódku rozhałuzowane.
Łopjena
Módrozelene, prynkojte łopjena su přećiwostejne, proste, mjasne, zhibnjene a na spódku po porach zrosćene.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač oktobra. Kćenjowe kłubički steja na kóncu hałuzow. Njenapadne kćenja su lědma stołpikate, nimaja krónu, docpěwaja wulkosć wot 3 hač 5 mm a steja w hustych kłubičkich. Keluch ma wusku, běłu kromu a wobsteji z pjeć wótrych, 3-4 mm dołhich łopješkow.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach w rolach, na pućach a na drjebiznowych městnach. Preferuje małowapnite, pěskowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Ćeńka kormjenka
Ćeńka kormjenka (Sagina micropetala) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Kruwowka
Kruwowka (Vaccaria) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Ptači hwězdnik
Ptači hwězdnik (Stellaria media) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae). Dalše serbske mjeno je myšonc.
Wopis
Ptači hwězdnik je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 3 hač do 40 (5-30) cm. Rostlina wutwori trawniki a płaći jako njerodź, dokelž dwě hač do tři generacije móžeja w jednym lěće rosć. Ale wona pódu włóžna dźerži a tohodla eroziji wobara.
Stołpiki su ležace abo postupowace, na podołhostnej lince kosmate a docpěja dołhosć wot 10 hač do 30 cm. Njesu mjez łopjenowymi sukami kosmowu wobkromu.
Łopjena
Přećiwostejne łopjena su pjeronerwne, jejkojte a wótre. Jich stołpik je jenož krótki.
Kćenja
Kćěje wot januara hač do decembra (wot měrca hač do oktobra). Kćenja docpěja wulkosć wot 4 hač 7 mm a steja we łopjenowych rozporach. Běłe krónowe łopješka su hłuboko dwustołpowe a tak dołhe kaž 3-5 mm dołhe, šěroko-lancetojte keluškowe łopješka abo małko krótše, ale často samo faluja.
Wukćěte kćenja su jasnje dozady zhibnjene.
Symjenja
Jedna rostlina móže hač do 15000 symjenjow wutworić.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach, na winicach, na rolach, wosebje mjez wobkopankam, na pustych płoninach, na pućach, na brjohach a w kwětkowcach. Ma radšo jara wutkate, na dusyk bohate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wužiwanje
Ekstrakt čerstweje rostliny so k lěkowanju reumatizma a bolosćow w zhibadłach wužiwa.
Lěsny hwězdnik
Lěsny hwězdnik (Stellaria holostea) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Lěsny hwězdnik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 15 hač do 30 cm (wot 10 hač do 45 cm).
Štyrihranite stołpiki su łamliwe, postupowace, deleka nahe a horjeka rozpjeršene kosmate.
Kukel
Kukel (Agrostemma) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Lěsny hwězdnik
Łopjena
Proste, přećiwostejne, sedźace łopjena su wusko-lancetojte a docpěja dołhosć wot wjace hač 5 cm. Wone njesu dołhi kónčk a su na kromje hrube.
Kukel
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Lěsny hwězdnik
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su dołho stopikate a docpěja wulkosć wot 1,5 hač do 2 cm a steja po 6 hač po 15 (60) w widličkojce rozhałuzowacych kwětnistwach. Běłe krónowe łopješka su něhdźe hač do srjedźišća dwustołpowe a dwójce tak dołhe kaž 6-8 mm dołhe, bjeznerwne keluškowe łopješka. Pěsty su tři. Nošne łopješka su zelišćowe.
Kćenja přiwabjeja wjele insektow, ale móžeja so sam wopróšeć.
Kwětnistwo
Hłowna wóska zahe rosćenje zastanje. Dwě pódlanskej hałuzy rosćenje pokročujetej, při čimž so tutej pozdźišo zaso wot pódlanskeju hałuzow přewjercholitej. Tajke kwětnistwo rěka dichazij.
Płody
Płody su kapsle, kotrež so ze šěsć zapadakami puknu.
Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, w kotrych wustupuja dosć zela na pódźe, pod žiwych płotach, na lěsnych kromach a na lěsnych pućach. Ma radšo pěskowe abo hlinjane, zwjetša njewapnite abo bjezwapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž na sewjer hač do južneje Skandinawiskeje wustupuje.
Lisćina serbskich wsow 1956
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1954 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow (wob), ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny (dor), ličba serbowacych dźěći a młodostnych (mł) kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow (ser). Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
Sywna kruwowka
Sywna kruwowka (Vaccaria hispanica, syn. Saponaria vaccaria L., Vaccaria pyramidata Medik.) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Kukelička
Kukelička (Lychnis) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Družina kałata kukelička (Lychnis coronaria) z lěta 1995 do roda lěpjenkow (Silene) liči.
Rólny kolij
Rólny kolij (Spergula arvensis) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Rólny kolij je zrunana jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 50 cm. Rostlina je žałzojće kosmata.
Łopjena
Tróšku mjasne, wusko-linealne łopjena docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 4 cm a steja w pozdatnych mutličkach. Wone maja na delnim boku podołhostnu brózdu.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 5 hač do 8 mm a steja w čumpatych, jako widlički rozhałuzowanych kwětnistwach. Pjeć běłych krónowych łopješkow je kulojte, njedźělene a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 4 mm. Keluškowe łopješka su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2,5 hač 4,5 mm. Kćenjowe stołpiki su po kćěwje wočinjene.
Kćenja so jenož při słónčinje puknu, mjeztym zo při złym wjedrje so same wopróša.
Płody a symjenja
Płody so z pjeć zubkami puknu. Symjenja su sokojte, njesu wusku kožowu kromu a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 1,8 mm.
Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na wobkopankowych rolach, na wotewrjenych stejnišćach a pustych płoninach. Preferuje wutkate, čumpate, małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Drobnuška kormjenka
Drobnuška kormjenka (Sagina procumbens) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
thumb|Ilustracija
Wopis
Drobnuška kormjenka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 2 hač 15 cm. Rostlina twori małke, polstrojte trawniki, kotrež tróšku jako moch wupadaja.
Stołpiki su deleka ležace abo postupjace.
Łopjena su přećiwostejne, nahe a docpěja dołhosć wot 0,5 hač 1,5 cm a šěrokosć wot 1 mm.
Kćěje wot meje hač septembra. Keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot 1 hač 2,5 cm. Štyri krónowe łopješka su maksimalnje poł tak dołhe abo faluja.
Jara małke symjenja wisajo wostanu na włóžnych črijach a jězdźidłach.
Stejnišćo
Rosće na rolach, pućach, w zahrodach, dłóžbowych dróhach a na krjeńčkach chódnikow. Ma radšo włóžne, zwjetša małowapnite pódy. Wutraje poćeženje přez kopnjenja a sól.
Kałata kukelička
Kałata kukelička (Silene coronaria. Zapřijimanje do roda lěpjenk (Silene) hakle z lěta 1995, hač do toho Lychnis coronaria) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopis
Kałata kukelička je krótko žiwa rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 75 cm a šěrokosć wot 45 cm.
Šěre stołpiki su rozhałuzowane.
Łopjena su slobroběłe.
Kćěje w lěću. Wulke kćenja su ćmoworóžojte hač šarlachčerwjene.
Łyšćica
Łyšćica (Gypsophila) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Přerosćena łyšćica
Přerosćena łyšćica (Gypsophila perfoliata) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wšědna kołmaznička
Wšědna kołmaznička (Lychnis viscaria, syn.: Viscaria vulgaris Bernh., Viscaria viscosa Aschers., Silene viscaria) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae). Dalše serbske ludowe mjena su kołmaznička, lěpjate zelo, smólnička, lěpinka, čertowy kołmaz a smólna kwětka.
Wopisanje
Wšědna kołmaznička je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 60 cm (45 cm) a šěrokosć wot 45 cm.
Stołpik pod hornimi łopjenami čornočerwjenu, lěpjatu rynčku njese.
Łopjena
Šwižne łopjena su ćmowozelene, steja w spódnjej rozetach a přećiwostejnje při stołpiku. Wone njesu lěpjate kosmy.
Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Purpurróžojte kćenja docpěja wulkosć wot 15 hač 20 mm a steja w dlěšich, pakićojtych kwětnistwach, kotrychž hłowne hałuzy su přećiwostejne.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a suchich pastwach, holach, we swětłych kerčinach a na lěsowych kromach. Ma radšo suche, małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje a zapadnej Aziji rozšěrjena.
Šlewjernička
Šlewjernička (Gypsophila paniculata) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Čerwjena kukelička
Čerwjena kukelička (Lychnis chalcedonica) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).
Wopisanje
Čerwjene kukelička je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 1,2 m.
Kćěje w lěću. Kćenja su swěćace oranžočerwjene. Nimo toho někotre rědke sorty maja běła abo róžojte ale tež pjelnjene kćenja.
Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneje Europy.
Zatkańcowa łyšćica
Zatkańcowa łyšćica (Gypsophila scorzonerifolia) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (Caryophyllaceae).