cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Jurij Temler
Wón běše wot 1540 hač do lěta 1559 z poslednim katolskim duchownym w Hodźiju, doniž so w tamnišej wosadźe reformacija njezawjedźe. W tutym lěće dyrbješe před ewangelsku dohladowarsku komisiju do Biskopic přińć, dokelž bě Mišnjanski biskop hamt Stołpin ze wšěmi wsami sakskemu kurwjerchej wotstupił. Temler so na městnje nowej wěrje njepodwoli, ale wuprosy sej štyri dny k přemyslenju. Dnja 8. januara 1559 napisa komisaram, zo je cyła wosada z wuwzaćom knježkow hišće katolska a spokojom z nim. Komisija pak postaji Jakuba Finklerja z Měrjowa za noweho fararja, kiž tam dnja 2. februara hižo ewangelsce prědowaše. Temler woteńdźe do Chrósćic, hdźež skutkowaše hač do swojeje smjerće w lěće 1573 dale jako katolski farar.
Tradicija powěda, zo při tutej składnosći tež hnadowne swjećo z něhdyšeje Tuchorskeje kapały sobu přinjese, kotrež so dźensa w Róžeńčanskej putniskej cyrkwi namaka. Wone bě po zawjedźenju reformacije w Hornim Wujězdźe w lěće 1551 do Hodźija přišło.
Qovlar
Qovlar (wurjekowanje: Gowlar) je město na samym sewjerozapadźe Azerbajdźana, blisko armenskeje hranicy. Leži něhdźe 450 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 14 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2012 ma měšćanske prawa.
Bäherden
thumb|left|Bäherden, 1888 Bäherden (do 1993 – Bäherden; do 2018 – Baharly) je město w Ahalskej oblasći na juhu Turkmenistana. Je zarjadniske sydło Bäherdenskeho wobwoda.
Leži na juhu pusćiny Karakum něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Ašchabada.
Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 2008 měšćanske prawa.
Horadiz
Horadiz je městačko na juhu Azerbajdźana při iranskej hranicy. Leži při rěce Aras něhdźe 300 kilometrow juhozapadnje Bakuwa a ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2007 ma měšćanske prawa.
Qusar
thumb|left
Qusar (wurjekowanje: Gusar; lezgisce КцӀар) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 16 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.
Sywowa mlóčeń
Sywowa mlóčeń (Euphorbia segetalis) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Rólna njezapomnička
Rólna njezapomnička (Myosotis arvensis) je družina ze swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Rólna njezapomnička je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 cm. Rostlina je šěro kosmata.
Stołpiki su zrunane.
Łopjena
Łopjena su owalne abo lancetojte a steja w spódnjej rozeće a na stołpiku. Wone docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 5 cm. Delnje łopjena znjenahła do stołpika zwužeja, mjeztym zo hornje łopjena su sedźace.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do septembra. Swětłomódre, likojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm a njesu žołtu rynčku. Wone steja na spočatku zakulenym, pozdźišo so k jednomu bokej wobroćacym kwětnistwje, kotrež nima nošne łopješka. Keluch njese wotstejace, hokate kosmy.
Móličke kćenja so zwjetša same wopróšuja.
Płody
Płody su wot kelucha wobdate. Płodowe stołpiki su dwójce hač trójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka.
Andrianampoinimerina
thumb|upright|Kral Andrianampoinimerina thumb|upright|Rozšěrjenje kralestwa Imerinow 1787 a 1810 Andrianampoinimerina (* něhdźe 1745, † 1810) bě załožer kralestwa Madagaskar a kral tuteje kupy.
Quba
Quba (wurjekowanje: Guba; lezgisce Къуба) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži při rěce Kudialčaj něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Andrianampoinimerina
Jako syn krala Andriamiaramanjaka z dynastije Imerinow přewza w lěće 1787 móc w małym kralestwje Ambohimanga něhdźe 20 kilometrow sewjernje Antananariva. 1794 zdoby tež susodne kralestwo Antananarivo a přepołoži kralowske sydło do tutoho města. Poněčim rozšěrješe swoju móc nimale přez cyłu kupu a natwarješe takle kralestwo Madagaskar. Organizowaše zarjadnistwo kraja a spisa mjez druhim chłostanski zakonik.
Quba
Ma wokoło 24 tysac wobydlerjow.
Andrianampoinimerina
Jeho mjeno woznamjenjenja „princ we wutrobje Imerinow“. Z naslědnikom sta so po jeho smjerći w lěće 1810 jeho syn Radama I.
Dəliməmmədli
Dəliməmmədli (wurjekowanje: Dalimammadli) je městačko na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Gəncəja.
Ma wokoło pjeć tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1991 ma měšćanske prawa.
Wysoke Tatry
mini|Powětrowy wobraz Wysokich Tatrow
Wysoke Tatry ( Tatry Wysokie; Vysoké Tatry) su wjelhoriny we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy a najwyši hórski masiw Karpatow.
mini|Hórski jězor Morskie Oko na pólskim boku Tatry su poměrnje młode sfałdowane horiny a nadeńdu so na sewjeru Słowakskeje resp. na juhu Pólskeje na hranicy wobeju krajow. Najwyši wjeršk Tatrow je Gerlachovský štít (2655 metrow) na słowakskim boku. W pólskim dźělu je to Rysy (2500 m), najwyša hora Pólskeje. Dalšej wuznamnej horje stej Lomnický štít (2632 m) a Kriváň (2494 m), słowakska narodna hora. Cyłkownje je 24 wjerškow wyše hač 2500 metrow.
Wot lěta 1999 su słowakske gmejny pod Tatrami zjednoćene jako město Vysoké Tatry. Pólski dźěl słuša do Małopólskemu wojewódstwu. Bliskej měsće stej Zakopane na pólskim a Poprad na słowakskim boku.
Z přestrjenju wot jenož 340 km² a dołhotu wot 27 kilometrow płaća Wysoke Tatry jako „najmjeńše wjelhoriny swěta“. Wone su woblubowane tež za zymski sport.
We woběmaj krajomaj steja horiny jako narodny park pod wosebitym škitom; zdobom su připóznate jako biosferowy rezerwat UNESCO. Tatry su domizna wjacorych w Europje wohroženych družin kaž na přikład brunych mjedwjedźow, rysow, bobakow, šubutow a worjołow.
Cəlilabad
Cəlilabad (wurjekowanje: Dźalilabad; do 1967 – Astrachan-Bazar) je město na juhu Azerbajdźana. Leži něhdźe 170 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 43 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1952 ma měšćanske prawa.
Yevlax
Yevlax (wurjekowanje: Jewlach) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 220 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 64 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.
Daşkəsən
Daşkəsən (wurjekowanje: Daškesan; do 1948 – Wjerchnij Daškesan/ Верхний Дашкесан) je město na zapadźe Azerbajdźana. Leži při rěce Koškarčaj něhdźe 400 kilometrow zapadnje Bakuwa a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Gəncəja.
Ma wokoło dźesać tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1948 ma měšćanske prawa.
Křćeńca
mini|Křćeńca nad [[dupa|dupu w šwedskej cyrkwi]]
Křćeńca je křesćanski ritus, kotryž wobsteji wot časa Noweho zakonja. Wona so wukonja přez poliwanje křćenca z wodu abo přez podnurjenje we wodźe, při čimž so přepowěda křćenske hrónčko. Křćeńca woznamjenjenja přiwzaće křćency do zhromadźenstwa křesćanow. Wuměnjenja, wotběh a wuskutki křćeńcy so po konfesijach rozeznawaja. Swjedźeń křćeńcy rěka křćizna.
Prěnja křćeńca, kotraž so w Nowym zakonju naspomnja, je Jězusowa křćeńca přez Jana Křćenika we wodźe Jordana.
Mlóčeń (Chamaesyce)
Mlóčeń (Chamaesyce) je ród ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Blečkata mlóčeń
Blečkata mlóčeń je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow  łaćonsce: Chamaesyce maculata, Euphorbiaceae).
Wijata mlóčeń
Wijata mlóčeń je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow  łaćonsce: Chamaesyce serpens, Euphorbiaceae).
Zərdab
thumb|left
Zərdab (wurjekowanje: Zardab) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 250 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło dźesać tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1968 ma měšćanske prawa.
Wisata mlóčeń
Wisata mlóčeń je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow  łaćonsce: Chamaesyce nutans, Euphorbiaceae).
Ležaca mlóčeń
Ležaca mlóčeń je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow  łaćonsce: Chamaesyce humifus, Euphorbiaceae).
Gədəbəy
Gədəbəy (wurjekowanje: Gadabaj) je město na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 350 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Ma wokoło jednaće tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1990 ma měšćanske prawa.
Ismayıllı
thumb|left
İsmayıllı (wurjekowanje: Ismajilli) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Imişli
Ma wokoło 35 tysac wobydlerjow.
Zaqatala
Zaqatala (wurjekowanje: Zagatala) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži při rěce Talačaj něhdźe 300 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 21 tysac wobydlerjow.
Ismayıllı
Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1967 ma měšćanske prawa.
Změrniwka
Změrniwka (Cichorium intybus) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae).
Systematika
Změrniwki słušeja znutřka podswójby Cichorioideae k tribusej Cichorieae (syn. Lactuceae) a k podtribusej Cichoriinae. W rodźe je něhdźe šěsć hač wósom družinow.
Družiny su:
Culfa
Culfa (wurjekowanje: Dźulfa) je město na juhu Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Naxçıvana při lěwym brjoze pomjezneje rěki Aras.
Ma wokoło 12 tysac wobydlerjow.
Bucovăț
thumb|left Bucovăţ (/ Bykowjec) je městačko w srjedźnej Moldawskej. Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe jedyn tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1420 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.
Kürdəmir
Kürdəmir (wurjekowanje: Kjurdamir) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 150 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.
Slobozia
thumb|left Slobozia (/ Slobodzeja; / Slobodzeja) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Sloboziaskeho rajona.
Leži na wuchodźe Moldawskeje při lěwym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 90 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 20 kilometrow južnje wot města Tiraspol.
Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2002 měšćanske prawa.
Grys
Grys je swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:
Gəncə
thumb|left
Gəncə (wurjekowanje: Gandźa; 1804 – 1918 Jelizawjetpol/ Елизаветполь; 1918 – 1935 Gandźa; 1918 – 1935 Kirowabad/ Кировабад) je wulkoměsto na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 300 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Awtonomna republika Nachičewan
Na wuchodźe mjezuje z Armenskej a na zapadźe z Iranom. Pomjezna rěka mjez Nachičewanom a Iranom je Aras. Přez wuski koridor je nimo toho tež z Turkowskej zwjazany. Zwisk mjez eksklawu a hłownym dźělom Azerbajdźana wobsteji jenož přez lětadło.
Gəncə
Ma wokoło 300 tysac wobydlerjow.
Zürich
Zürich (,, , , hornjoserbsce tež Curich) je najwjetše město Šwicarskeje a stolica kantona Zürich. Je to technologiski a ekonomiski centrum cyłoswětoweje wažnosće. Město same ma něhdźe štyrista tysac wobydlerjow, ale aglomeracija wokoło města wokoło dwaj milionaj.
Gəncə
Wot meje hač do septembra 1918 bě Gandźa nachwilna stolica Azerbajdźanskeje demokratiskeje republiki, dołhož steješe Baku hišće pod kontrolu bolšewistiskeho wójska.
Zürich
Město nadeńdźe so na sewjeru Šwicarskeje při pobrjoze Zürichskeho jězora
Awtonomna republika Nachičewan
Stolica a najwjetše město je Naxçıvan. Dalšej wulkoměsće stej Culfa (12.000) a Ordubad (10.000).
Ranavalona I.
thumb|upright|Ranavalona I. Ranavalona I. (poprawom Rabodoandrianampoinimerina; * něhdźe 1782, † 15. awgusta 1861, Antananarivo, Madagaskar) bě kralowna Madagaskara wot lěta 1828 do 1861. Wona bě mandźelska Radamy I.
Zahrodna mlóčeń
Zahrodna mlóčeń (Euphorbia peplus) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Lənkəran
thumb|left
Zahrodna mlóčeń
Wopis
Zahrodna mlóčeń je jednolětna rostlina, kotrejež stołpik docpěje dołhosć wot (5) 10 hač do 30 cm. Łopjena su stołpikate, jejkojte-kulowate, prědku tupe a hładkokromne a docpěja dołhosć wot 0,5 hač do 2 cm. Stołpikowe łopjena zahe wotpadnu.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Kćenja su nažołć zelene a steja w třipromjenjowych pozdatnych wokołkach. Při tym wšě promjo je dwójce hač trójce dźělene. Přikrywne łopješka su jejkojte a jako čołmik zhorbjene. Žałzy kćenjoweho keluška ma formu połměsačka a njesu 2 kónčacej róžkaj z dołhosću wot 1 mm. Pod wšěm pozdatnym kćenjom je 2 njezrosćenej, jejkojtej, zelenej abo słabje nažołtej wysokej łopješce.
Lənkəran
Lənkəran (wurjekowanje: Lenkaran) je wulkoměsto na juhu Azerbajdźana. Leži na brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 200 kilometrow južnje Bakuwa.
Ma wokoło 241 tysac wobydlerjow.
Zahrodna mlóčeń
Płody
Płody su kapsle z wuskimi křidleškemi. Zrałe płody so při wuschnjenju jako 3 dźělne płody wot rostliny pušća. Při tym so wočinja a symjenja preč storkaja.
Stejnišćo
Rosće na rolach, na prózdnych rolach, w zahrodach a na winicach. Ma radšo wutkate, zwjetša wapnite hlinjane pódy.
Bahnowa njezapomnička
Bahnowa njezapomnička (Myosotis scorpioides) je družina swójby wódrakowych rostlinow (Boraginaceae).
Wopis
Bahnowa njezapomnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 100 cm.
Stołpiki su na spódku zwjetša ležace, korjenjace, mjeztym zo su deleka wotstejo kosmate a horjeka přilěhawje kosmate.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Kćenja docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm a njesu žołtu rynčku. Wone steja w na spočatku zakulenym kwětnistwje, kotrež nima łopješka. Keluch je přilěhawje kosmaty a nima hokate kosmy. Króna je na spočatku čerwjenojta, pozdźišo njebjomódra a docpěje šěrokosć wot 4 hač do 8 mm.
Próškowe łopješka su w krónowej rołce schowane. Na zachodźe k rołce je město toho rynka z pjeć žołtych šupiznow. Dla formoweje a barboweje podobnosće z woprawdźitymi próškowymi łopješkami so insekty přiwabjeja. Naraz zadźěwa, zo so móžeja małke insekty do kćenjow zadobywać.
Nektar na spódku jenož 3 mm dołheje rołki so móže wot pčołkow, mjetelow a wjele družinow muchow docpěć.
Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, w hrjebach, na brjohach a w łučinowych lěsach. Ma radšo wutkate pódy.
Lerik
Lerik je městačko na juhu Azerbajdźana, blisko iranskeje hranicy. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Lənkərana.
Ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.
Wšědny ricinus
Wšědny ricinus (Ricinus communis) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Dalše serbske mjeno je wšědny skočenc.
Rutwica
Rutwica (Achillea) je ród ze swójby zestajenkow (Asteraceae).
Wopis
Łopjena su paproćojte, aromatiske a často kosmate.
Systematika
Rozeznawa so w rodźe Achillea něhdźe 115 hač 200 družinow (wuběrk) :
Šćěr
Šćěr (Mercurialis) je ród ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
W
W abo w (při pismikowanju: wej) je 23. pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 31. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje w najwjace rěčach, kiž jón wužiwaja, konsonant, při čimž ma husto wěste wokaliske kajkosće, tež w serbšćinje. Jemu wotpowěduje pismik В resp. в w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so W přez · − −.
Pismik nasta hakle w srjedźowěku jako ligatura, potajkim dwojenje pismika V resp. U, štož hodźi so na přikład z jendźelskeho mjena pismika double-u hišće wučitać.
Žana ze słowjanskich rěčow mjez W a V njerozeznawa, tuž maja jich alfabety pak W (serbšćina, pólšćina, kašubšćina), pak V (wšě druhe). W serbšćinje reprezentujetej tež pismikaj w a ł samsny zwuk, při čimž wobsteji etymologiski rozdźěl.
Wšelćizny
W Němskej steji awtowa značka W za město Würzburg.
Ricinus
Ricinus (Ricinus) je ród ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Dalše serbske mjeno je skočenc.
Chrystowy ćerń
Chrystowy ćerń (Euphorbia milii, Syn.: Euphorbia bojeri Hook., Euphorbia splendens Bojer ex Hook., Euphorbia splendens var. bojeri (Hook.) Leandri) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow  (Euphorbiaceae).
Ricinus
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Chrystowy ćerń
Wopis
Chrystowy ćerń je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 2 m. Njese čornobrune ćernje. Łopjena njesu krótke stołpiki. Zdónk je sukulentny.
Kwětnistwo
Jara redukowane kćenja tworja pozdatne kćenja ze cinoberčerwjenym abo swětłožołtym wysokim łopješkom, kotrež steja w njeprawych wokołkach.
Maćizny
Rostlina wobsahuje běłu brěčku z triterpenami.
Rozšěrjenje
Rostlina je na Madagaskarje rozšěrjena.
Wužiwanje
Chrystowy ćerń je jako rostlina w horncu wužiwa.
Galerija
Warietety
Nürnberg
Nürnberg (, serbsce tež Norimberk ) je bjezwokrjesne město w Bayerskej, kotrež leži něhdźe 170 kilometrow sewjernje Mnichowa při rěce Pegnitz. Ma něhdźe 520.000 wobydlerjow a je tuž druhe najwjetše město Bayerskeje a najwjetše w Frankowskej. thumb|left|[[Nürnbergski hród]]
Žabjaca mlóčeń
Žabjaca mlóčeń (Euphorbia palustris) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Wopis
Žabjaca mlóčeń je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač do 150 cm. Rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zymokruta.
Łopjena
Srjedźnozelene łopjena su lancetojte, cyłokromne abo sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot 3 hač do 8 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Ćmowožołte kćenja steja w płonych pozdatnych wokołkach. Žołte žałzy su owalne. Wysoke łopješka su njezrosćene a na spočatku nazeleń žołte. Po kćěwje wysoke łopješka často su čerwjenojte.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje a prědnjej Aziji rozšěrjena. W Němskej je škitana, dokelž je wjele jeje prěnjotnych stejnišćow je wusuchnjene.
Jejkojty šćěr
Jejkojty šćěr (Mercurialis ovata) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae).
Naftalan
Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.
Masallı
thumb|left
Masallı (wurjekowanje: Masally) je město na juhu Azerbajdźana. Leži něhdźe 250 kilometrow južnje Bakuwa a 30 kilometrow sewjerozapadnje Lənkərana.
Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1960 ma měšćanske prawa.
Sucha mlóčeń
thumb|Kćenja w dźělnym kwětnistwje
Wopis
Sucha mlóčeń je wjacelětna rostlina (trajne zelo), kotraž docpěje wysokosć wot 15 hač do 30 (40 abo 50) cm. Rostlina je naha, wobsahuje běłu brěčku a ma podzemske wotnožki. Stołpiki su deleka wodrjewjene, njesu hač do 20 njekćějacych, husto łopjenatych a hač do 10 kćějacych bóčnych hałuzow.
Łopjena
Měnjate łopjena su wuske, jasnozelene, linealiske hač nimale nitkojte, cyłokromne a docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 3 (4) cm a šěrokosć wot 2 hač do 3 mm. Njekćějace wurostki su husto łopjenate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do julija (awgusta). Kćenja steja w njeprawych wokołkach z 10 hač 20 promjenjemi. Přikrywne łopješka kwětnistwow su njezrosćene, šěroko-třiróžkate a najprjedy žołte ale pozdźišo čerwjenojte. Žołte žałzy kćenjoweho keluška ma formu połměsačka a njesu 2 róžkaj.
Płody
Płody su kapsle z połkulowymi brodawkami.
Maćizny
Rostlina wobsahuje toksiske triterpeny w běłej brěčce.
Stejnišćo
Rosće na suchich pěskowych pódach, předewšěm na suchich trawnikach, na kamjentnych skłoninach, w swětłych kerčinach, na wobkromach a na pućowych kromach. Ma radšo skerje suche a bazowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž w Němskej w sewjerozapadnej nižinje faluje.
Škódnicy a choroby
Rostlina je často wot wotmjatkow podeńdźena, při čimž je nachwilny hosćićel hrochoweho womjatka (Uromyces pisi). To skutkuje typiske patwory rostliny, kotraž nimo toho njekćěje. Potom je jasnozelena, šwižna a njerozhałuzowana. Nimo toho njese na delnim boku skrótšenych łopjenow oranžowe pucherki.
Wona je hłowna picowanska rostlina husańcow mlóčenjoweje chodojty.
Wšědna změrniwka
Wšědna změrniwka (Cichorium intybus) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae).
Wopis
Wšědna změrniwka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 150 cm. Rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu.
Korjeń je sylny.
Łopjena
Spódnje łopjena su lancetojte, zwjetša jara rozdźělene a ćmowozelene. Stołpikowe łopjena su małke, šěroko-lancetojte, cyłokromne abo zdaleno zubate. Łopjena su nahe abo na delnim boku prosće kosmate.
Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Kćenjowe hłójčki su stołpikate abo sedźace, steja bóčnje a na kóncach hałuzow a docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 5 cm. Króny su jazyčkojte. Wobalka je walcojta. Zwonkowne łopješka su krótke, wotstejace, mjeztym zo znutřkowne su zrunane.
Liman (Azerbajdźan)
thumb|left Liman (1924–1999 Port-Iljič/ Порт-Ильич) je přistawne město na juhu Azerbajdźana. Leži při brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 10 kilometrow sewjernje Lənkərana a něhdźe 190 kilometrow južnje Bakuwa.
Mingəçevir
thumb|left
Wšědna změrniwka
Kćenja
Hłójčki so wokoło 6. hodźiny puka a so wokoło popołdnišeho časa začinjeja.
Liman (Azerbajdźan)
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1921 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa. Wot 1924 do 1999 bě pomjenowane po załožerju Sowjetskeho zwjazka Wladimira Iljiča Lenina. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1999.
Mingəçevir
Mingəçevir (wurjekowanje: Mingečewir; do 1948 – Minčegaurges/ Минчегаургэс) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 270 kilometrow zapadnje Bakuwa.
Wšědna změrniwka
Stejnišćo
Rosće na pućnych a rólnych kromach, na pustych płoninach a na pastwach. Preferuje zwjetša suche, wotewrjene, wutkate pódy. Znjese tež sól.
Mingəçevir
Ma wokoło 115 tysac wobydlerjow.
Wšědna změrniwka
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wužiwanje
Rozdźělne warjetety so kultiwuja.
Jurij Arnošt Wanak
Jurij Arnošt Wanak (* 7. meje 1817 w Njeswačidle, † 27. meje 1887 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a spisowaćel.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn Njeswačanskeho wučerja a kantora Jurja Wanaka a wopytowaše wot 1830 do 1836 Budyski gymnazij, hdźež běštaj mjez jeho sobušulerjemi Jan Arnošt Smoler a Julius Eduard Wjelan. Přizamkny so studij ewangelskeje teologije w Lipsku (1836–39). Wot 1839 do 1843 dźěłaše jako domjacy wučer w Schöneichu a Rakecach kaž tež jako šulski wikar w ródnym Njeswačidle a w Poršicach.
Kito Grys
Kito Grys ( Christian Grüss; * 10. meje 1766 w Hajnku, † 26. februara 1855 w Žylowje) bě delnjoserbski wučer a kěrlušer.
Jurij Arnošt Wanak
Žiwjenje
W lětomaj 1858/59 bě znowa z Kotečanskim fararjom a 1859 přewza wot Jaroměra Hendricha Imiša farske městno we Wóslinku, hdźež hač do 1886 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk do Budyšina, hdźež jenož lěto po tym zemrě.
Kito Grys
Narodźi so w delnjołužiskim Hajnku pola Gołkojc a bě po powołanju krawc, kiž kubłaše so awtodidaktisce na wučerja. Wot 1782 do 1850 bě z wjesnym wučerjom w Žylowje.
Jurij Arnošt Wanak
Skutkowanje
Wanak běše wot lěta 1837 z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku a někotre lěta jeho starši. W tutym času wozjewi w rukopisnej Serbskej nowinje basnje a powědančka z ludu. Pod jeho wjednistwom so Lipšćanske towarstwo znowa wožiwi a kontakty k druhim serbskim studentskim zjednoćenstwam nawjaza. Po nawróće do Łužicy podpěrowaše Handrija Zejlerja při wudawanju Tydźenskeje Nowiny, wobstara korektury, pisaše nastawki a druhdy tež cyłe wudaće nowin.
Kito Grys
W lěće 1789 wuda zběrku Wendisches Sterbeliederbüchlein z kěrlušemi za přeběh cyłeho lěta. Poezija je lěpša hač w mnohich staršich delnjoserbskich kěrlušowych knihach. Grys je dotal najstarši znaty kěrlušer z wučerskeho powołanja.
Jurij Arnošt Wanak
Skutkowanje
Hromadźe z diakonom Theodorom Wjacku staraše so wo nowowudaće serbskeje biblije, kotrež wuńdźe 1849 a znowa 1857. Z łaćonšćiny přełoži Domaša Kempenskeho štwore knihi wot chodźenja za Chrystusom.
Wón słušeše do bóle konserwatiwnych, kraloswěrnych kruhow serbskeje inteligency. Po přikładźe Bjedricha Adolfa Klina a druhich přećiwnikow rewolucije lětow 1848/49 njepodpisa tak mjenowanu Wulku próstwu Serbow. Po 1849 dósta wot sakskeho knježerstwa wažne funkcije na šulskim a cyrkwinskim polu. Wot 1851 bě generalny inspektor za serbske cyrkwje a šule Budyskeje wokrjesneje direkcije, přewza serbšćinu a nabožinu na wučerskim seminarje a nawjedowaše wučersku preparandu.
Wanak bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje, jeje pismawjedźer a sekretar a wot 1854 z městopředsydu towarstwa. Jako tajki prócowaše so tež wo pjenježne srědki za wudaće Pfuloweho słownika.
Banská Bystrica
Geografija
Město nadeńdźe so na poł puću mjez słowakskej stolicu Bratisławu a druhim najwjetšim městom Košice. Wobě měsće stej něhdźe 210 kilometrow zdalenej. Leži w Zvolenskim kótle při rěce Hron, do kotrejež wuliwa so tule rěčka Bystrica. Banská Bystrica je wobdata wot horin: Wulkeje Fatry, Starohórskich wjerchow a Nižeje Tatry na sewjeru, Słowakskich Rudohór a Poľany na juhowuchodźe kaž tež Kremnickich horow na zapadźe.
Stawizny
mini|left|Hłowne naměsto w Banskej Bystricy Dźensniše sydlišćo je so załožiło wot Słowjanow. Prěni němskorěčni sydlerjo-hórnicy přińdźechu hižo w 12. lětstotku, wosebje pak po napadźe Mongolow lětow 1241/42, zo bychu tule wudobyli rudu z podkopkow. W lěće 1255 dósta w tutym zwisku prěni raz pisomnje jako Noua villa Bystrice prope Lypcham („nowe město Bystrica pola Ľupče“) naspomnjene sydlišćo wot madźarskeho krala měšćanske prawa, prawo na wudobywanje złota a slěbra a dalše priwilegije. Wot 1350 wudobywachu tež kopor, w 14. lětstotku žiwe slěbro a w 15. lětstotku wołoj. Dla toho słušeše „koporowa“ Banská Bystrica nimo „złoteje“ Kremnicy a „slěborneje“ Banskeje Štiavnicy do třoch najbohatšich městow srjedźneje Słowakskeje. W prěnjej połojcy 16. lětstotka běše tež Augsburgska Fuggerec swójba aktiwna w hórnistwowym měsće a wobhospodarješe podkopki.
Po wulkim wohenju lěta 1761 dósta město nowy napohlad w baroknym stilu. Wot 1776 bě město sydło biskopa a 1788 zawrěchu so poslednje podkopki.
mini|Napohlad nowšich měšćanskich štwórćow z horinami w pozadku W 19. lětstotku hraješe Banská Bystrica wuznamnu rólu w kulturnym a politiskim žiwjenju Słowakow. Běše srjedźišćo słowakskorěčneho šulstwa a sydło 1845 załoženeho towarstwa Spolok pohronský. W lěće 1830 wotewrichu prěnju fabriku, 1845 prěnju nalutowarnju. Přez wotewrjenje železniskeju čarow 1873 a 1884 so wuwiće města hišće bóle pospěši. 1918 sta so město z dźělom nowozałoženeje Čěskosłowakskeje a dósta prěni raz oficielne słowakske mjeno Baňská Bystrica, kotrež bu 1927 na dźensnišu formu korigowane.
Za čas Druheje swětoweje wójny běše město w awgusće 1944 srjedźišćo Słowakskeho narodneho zběžka. Po wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.
Wobchad
Spěšnodróha R1 zwjazuje Bansku Bystricu ze Zvolenom, Nitru a Bratisławu.
Cahul
thumb|left Cahul (/ Kagul) je město na juhu Moldawskeje, blisko rumunskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kahulskeho rajona.
Leži něhdźe 175 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa a šěsć kilometrow zdaleny wot hraničneho přechoda z Rumunskej.
Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1502 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1835 měšćanske prawa.
Naxçıvan
thumb|left
Naxçıvan (wurjekowanje: Nachčiwan) je město w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži při prawym brjoze rěki Nachičewančaj něhdźe 400 kilometrow juhozapadnje Bakuwa. Je najwjetše město a stolica Nachičewanskeje Awtonomneje republiki.
Ma wokoło 75 tysac wobydlerjow.
Escopetarra
Escopetarra je gitara, kotraž je z modifikowaneje třělby stworjena. Wona wužiwa so jako symbol měra. Mjeno hudźbneho nastroja je portmanteau španiskeju słowow escopeta (třělba/flinta) a guitarra (gitara).
Escopetarry wunamaka kolumbiski měrowy aktiwist César López w lěće 2003 za čas schadźowanja po bombowym atentaće na klub "El Nogal" w Bogoće, jako wuhlada wojaka, kotryž dźeržeše třělbu kaž gitaru. Prěnja escopetarra natwari so lěta 2003 z třělby znački "Winchester" a elektriskeje gitary znački "Stratocaster".
Spočatnje stwori López pjeć escopetarrow, z kotrychž rozdawachu so štyri na kolumbianskeho hudźbnika Juanes, argentinskeho hudźbnika Fito Páez, wuwićowemu programej UN a měšćanskemu zarjadnistwu Bogoty. Jednu zdźerži sej sam. Juanes předa swoju escopetarru pozdźišo pola jednoho fundraisera w Beverly Hills za 17.000 US$ na dobro woporow krajnych minow. Escopetarra, kotraž bě so UN přepodała, wustaji so w juniju 2006 na UN konferency wo wotbrónjenju.
W lěće 2006 wobstara López dalše 12 mašinowych třělbow typa AK-47 z běrowa Kolumbianskeho zamołwiteho za měr. Budu-li wone přetworjene na gitary, chce je sławnym hudźbnikam kaž Shakirje, Carlosej Santanje a Paulej McCartneyjej kaž tež politiskim wosobinam kaž Dalajej Lamje přepodać. Sobudźěłaćer Dalaja Lamy wšak wotpokaza Lópezowy dar, prajo, zo njeje bróń kmany dar. López praji, zo chce spytać, swoje wotmysły jasnišo zwuraznić.
Olsztyn
Olsztyn (serbsce tež Olštyn; Allenstein) je stolica a z něhdźe 175.000 wobydlerjemi tež najwjetše město Warminsko-mazurskeho wojewódstwa w sewjernej Pólskej.
Město je sydło Warminskeho arcybiskopstwa romsko-katolskeje cyrkwje kaž tež Mazurskeje diecezy pólskeje ewangelskeje cyrkwje.
Hohenwutzen
Hohenwutzen je wjes při lěwym brjoze Wódry w braniborskim wokrjesu Markowsko-Wódrjanski kraj a wot lěta 2003 dźěl města Bad Freienwalde. Leži sydom metrow nad mórskej hładźinu mjez Šćećinom a Schwedtom na sewjeru a Kostrinom a Frankobrodom na juhu. Ma wokoło 750 wobydlerjow.
Olsztyn
Geografija
Město leži při rěce Łyna w historiskej Warminskej (Ermland), při přechodźe do Hornjeho kraja. Olsztyn nadeńdźe so něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Elbląga, sto kilometrow južnje Kralowca a 140 kilometrow juhowuchodnje Gdańska.
Stawizny
mini|left|Olsztynski hród Město załoži so dnja 31. oktobra 1353 pod mjenom Allensteyn při rěce Alle wot warminskeho tachantstwa. Tute běše na samsnym městnje hižo natwariło hród.
Hohenwutzen
Połojca wsy słuša wot lěta 1946 k Pólskej a rěka Osinów Dolny. Do Hohenwutzena słuša wot lěta 1945 wjesny dźěl Neuglietzen.
Olsztyn
Stawizny
Wot 1516 do 1519 skutkowaše Mikławš Kopernikus jako tachantski administrator w měsće.
Přez dźělenje Pólskeje přińdźe město w lěće 1772 jako dźěl Warminskeje pod pruske knjejstwo. Nimo Kralowca a Gumbinnena sta so w lěće 1905 ze sydłom třećeho wuchodopruskeho knježerstwoweho wobwoda.
Hohenwutzen
Wobchad
Hohenwutzen leži při zwjazkowej dróze 158a (Bad Freienwalde–Berlin). Nimo toho započina so tule krajna dróha 283 do Herzsprunga. Do 1945 přeprěkowaše železniska čara Bad Freienwalde–Zehden tule Wódru.
Olsztyn
Stawizny
Po Prěnjej swětowej wójnje rozsudźi so wulka wjetšina wobydlerstwa za přichod we wobłuku Němskeho mócnarstwa.
Molemór
Molemór (Myrica) je ród ze swójby molemórowych rostlinow (Myricaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Olsztyn
Stawizny
Kónc Druheje swětoweje wójny bu město dnja 22. januara 1945 wot Čerwjeneje armeje zdobyte. Němska ludnosć bu w slědowacych měsacach z města wućěrjena.
Neftçala
Neftçala (wurjekowanje: Neftčala; do 1952 – Posjolok Trest/ Посёлок Трест) je město w Azerbajdźanje. Leži při brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 180 kilometrow južnje Bakuwa.
Olsztyn
Stawizny
W lěće 1999 sta so Olsztyn ze stolicu Warminsko-mazurskeho wojewódstwa. W samsnym lěće so tule uniwersita Warminsko-Mazurskeje załoži.
Neftçala
Wot lěta 1959 ma měšćanske prawa.
Molemórowe rostliny
Molemórowe rostliny su swójba symjencowych rostlinow ( Myricaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:
Ordubad
Ordubad je město na juhu Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži při rěce Ordubadčaj něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Naxçıvana.
Ma wokoło dźesać tysac wobydlerjow.
Oğuz
thumb|left
Oğuz (wurjekowanje: Oguz; do 1991 – Վարդաշեն/ Wartašen) je město na sewjeru Azerbajdźana, blisko ruskej hranicy. Leži něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1968 ma měšćanske prawa. Do lěta 1991 wobsteješe wobydlerstwo sydlišća hłownje z Udinow a Armenjanow. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.
Costești
Costeşti je městačko na sewjerozapadźe Moldawskej, blisko rumunskeje hranicy.
Leži při wuchodnym brjoze spjateho jězora pomjezneje rěki Prut něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje wot města Rîșcani.
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło.
Paul Ziemiak
Paul Ziemiak (* 6. septembra 1985 jako Paweł Ziemiak w Šćećinje) je němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU) a wot 8. decembra 2018 z generalnym sekretarom swojeje strony. Wot septembra 2014 je zwjazkowy předsyda Młodeje unije (JU), dorostoweje organizacije CDU. Při wólbach do zwjazkoweho sejma 2017 kandidowaše we wólbnym wokrjesu Herne–Bochum II a zdoby mandat přez krajnu lisćinu strony.
Ziemiak je syn pólskeju wupućowarjow, kiž přesydlištaj so w lěće 1988 z nim do Iserlohna. Po maturje studowaše najprjedy prawowědu w Osnabrücku a Münsterje bjez wobzamknjenja a potom předewzaćelsku komunikaciju w Iserlohnje. Ziemiak je woženjeny a nan jednoho syna.
Wón bu na 31. stronskim zjězdźe CDU po namjeće dźeń do toho woleneje noweje předsydki Annegret Kramp-Karrenbauer z 62,5 % woleny.
Ceadîr Lunga
thumb|left Ceadîr Lunga (gagawsce Çadır Lunga) je město na juhu Moldawskeje z přewažnje gagawskim wobydlerstwom.
Leži w Gagauskej při brjoze rěki Lunga něhdźe 135 kilometrow južnje Kišinjowa a něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje wot města Comrat.
Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Saatlı
thumb|left
Saatlı (wurjekowanje: Saatli) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Aras něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 18 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1971 ma měšćanske prawa.
Mórskorěznowe rostliny
Mórskorěznowe rostliny (Zosteraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Jan Józef Hawštyn Hauptmann
Narodźi so w Kulowje a bě wot 1728 do 1731 jedyn z prěnich chowancow Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše wot 1728 do 1730 gymnazij a w lětomaj 1730/31 studowaše filozofiju a teologiju. Za tutón čas bě tež z prefektom seminara. Po nawróće do Łužicy bě wot 1734 do 1741 kapłan w Budyšinje a zdobom prědar w Zdźěri, wot 1741 do 1759 bě kanonik Budyskeho tachantstwa a wot 1759 senior.
Hauptmann bě awtor prěnjeho rukopisneho kataloga łužiskeho katolskeho duchownstwa Catalogus Cleri Lusatii (1768) a spisa tež serbske prědowanja (1736–39) kaž tež Wučby, napominanja a próstwy za chorych. Jeho rukopisy so chowaja w Tachantskim archiwje.
Mólička mórska rězna
Mólička mórska rězna (Zostera nana) je rostlina ze swójby mórskorěznowych rostlinow (Zosteraceae).
Annegret Kramp-Karrenbauer
mini|upright|Annegret Kramp-Karrenbauer (2018)
Annegret Kramp-Karrenbauer (husto skrótšene AKK; * 9. awgusta 1962 we Völklingenje) je němska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU), kotraž bě wot julija 2019 hač do decembra 2021 zwjazkowa ministerka za zakitowanje w kabineće Merkel IV. Wot 7. decembra 2018 hač do 16. januara 2021 běše wona naslědnica Angele Merkel jako zwjazkowa předsydka swojeje strony.
Wona bě wot awgusta 2011 hač do februara 2018 ministerska předsydka Posaarskeje a je wot lěta 2010 čłonka zwjazkoweho prezidija CDU. W februarje 2018 wopušći krajnu politiku a sta so na přeće zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel za nowu generalnu sekretarku CDU.
Kramp-Karrenbauer skutkowaše hižo pod ministerskim prezidentom Peterom Müllerom wot 2000 do 2011 jako ministerka w posaarskim knježerstwje na wšelakich polach (nutřkownym, kubłanskim, socialnym). Wot měrca 1998 hač po wólbach w nazymje tutoho lěta bě wona zapósłanča zwjazkoweho sejma a wot septembra 1999 hač do měrca 2018 zapósłanča posaarskeho krajneho sejma.
Na 31. zwjazkowym stronskim zjězdźe CDU dnja 7. decembra 2018 bu wolena za naslědnicu Angele Merkel jako zwjazkowu předsydku. Wona dósta w druhim wólbnym kole přećiwo kandidatej Friedrichej Merzej 51,75 % hłosow.
Kramp-Karrenbauer je woženjena a ma tři dźěći.
Wittenberg
Wittenberg, wot lěta 1938 oficialnje Lutherstadt Wittenberg ( abo Wytpark ) je město we wuchodźe němskeho zwjazkoweho kraja Saksko-Anhaltska a wokrjesne město wokrjesa Wittenberg. Město leži při Łobju, zapadnje zliwa z Čornym Halštrowom, něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Dessau-Roßlau, 100 kilometrow juhozapadnje wot Berlina a 70 kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska.
thumb|left|Postawa [[Martin Luther|Martina Luthera.]] Dźensa je Wittenberg z něhdźe 50 000 wobydlerjemi poměrnje małe město. Stawiznisce wuznamne běše jako sydło sakskich kurwjerchow a tež jako centrum skutkowanja wažneho teologa a reformowarja Martina Luthera w 16. lětstotku.
Salyan
thumb|left
Salyan (wurjekowanje: Saljan) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 36 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1916 ma měšćanske prawa.
Mórska rězna
Mórska rězna (Zostera) je ród ze swójby mórskorěznowych rostlinow (Zosteraceae).
Sabirabad
Sabirabad (do 1931 – Petropawlowka/ Петропавловка) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 29 tysac wobydlerjow.
Siyəzən
thumb|left
Siyəzən (wurjekowanje: Sijazan; do 1954 – Kyzyl-Burun/ Кызыл-Бурун) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.
Ma wokoło 24 tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1954 ma měšćanske prawa.
Samux
Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.
Muskatownik
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Comrat
thumb|left Comrat (gagawsce Komrat) je město na juhu Moldawskej a stolica awtonomneho regiona Gagauskeje.
Leži při hornim běhu rěki Ialpug něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa.
Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow a je tuž sedme najwjetše město Moldawskeje.
Tovuz
Ma wokoło 13 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1812 wot němskich sydlerjow pod mjenom Traubenfeld załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa.
Mydłowcowe rostliny
Mydłowcowe rostliny (Sapindaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Udinšćina
thumb|left|250px Udinšćina (Udin muz) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow, kotraž rěči so wot něhdźe 6.000 rěčnikow na sewjeru Azerbajdźana.
Udinski alfabet
thumb|400px|right|Udinski alfabet, 1934
Tomata
Tomata (Solanum lycopersicum) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (Solanaceae).
Wopis
Tomata je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 0,3 hač do 1,5 m. Rostlina je mjerzliwa.
Wulke łopjena su přetorhnjene pjerite.
Žołte kćenja steja we wijelach.
Płody
Płód je wjelesymjenjowa čerwjena abo žołta jahoda. Wona wobsahuje na 100 gramow něhdźe 94 g wody, jenož mało wuhlikowych hydratow, předewšěm 24 mg witamina C, ale tež witaminy z b-skupiny.
W zelenym stawje wobsahowany jědojty alkaloid solanin so za čas zezrawjenja wottwarjuje.
Prawa mórska rězna
Prawa mórska rězna (Zostera marina) je rostlina ze swójby mórskorěznowych rostlinow  (Zosteraceae).
Wopisanje
Prawa mórska rězna je podnurjena rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.
Łopjena su trawojte, třinerwne a docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 10 cm.
Sumqayıt
thumb|left
Prawa mórska rězna
Wopisanje
Kćěje wot junija hač septembra. Kwětnistwo docpěwa dołhosć wot 9 hač 12 m. Kćenja su małke a nimaja kćenjowu wobalku.
Sumqayıt
Sumqayıt (wurjekowanje: Sumgajit) je wulkoměsto w Azerbajdźanje. Leži při brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 30 kilometrow sewjernje Bakuwa.
Prawa mórska rězna
Stejnišćo
Rosće w přimórskich wodźiznach hač do hłubokosćow wot 10 m.
Sumqayıt
Ma wokoło 336 tysac wobydlerjow.
Prawa mórska rězna
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Wšědny mydłowc
Wšědny mydłowc je štom ze swójby mydłowcowych rostlinow  łaćonsce: Sapindus drummondii, Sapindaceae).
Sumqayıt
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1938 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.
Mydłowc
Mydłowc (Sapindus) je ród ze swójby mydłowcowych rostlinow (Sapindaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:
Domjaca kóčka
Wopis
Domjaca kóčka je mjeńša hač dźiwja kóčka a stadłowa forma płoweje kóčki (Felis silvestris libyca). Wona je po jednu žiwa.
Wužiwanje
Kóčki so mnoholičbnych rasach plahuja.
Stawizny
Domjace kóčki buchu hižo něhdźe 7000 lět před našim ličenjom časa w Prědnim orienće dźeržane. Woprawdźita domestikacija je so w druhim lěttysacu před n.l.č. w Egyptowskej stała. Kóčka je hakle někak we wosmym lětstotku do srjedźneje Europy přišła.
Europski molemór
Europski molemór (łaćonsce Myrica gale) je rostlina ze swójby molemórowych rostlinow (łaćonsce Myricaceae).
Wopisanje
Europski molemór dosahuje wysokosć mjez 0,5 a 1,5 m. Wón je zymohoły kerk, kotryž su husto z žałzami wobsadźeny. Tute žałzy wudźěluja eteriske wolije z α-peninom, D- a Y-kadinami a limonami. Łopjena maja aromatiski, hórki słód.
Trajacy šćěr
Trajacy šćěr (Mercurialis perenni) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Dalše serbske mjeno je lěsny šćěr.
Muskatownikowe rostliny
Muskatownikowe rostliny (Myristicaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
Swójba Myristicaceae bu w lěće 1810 wot Robert Brown w Prodromus Florae Novae Hollandiae, s. 399 nastajena.
W swójbje muskatownikowych rostlinow (Myristicaceae) je 18 hač 21 rodow a 475 hač 500 družinow :
thumb|250px|Płody a symjenja wot [[Horsfieldia kingii) ze ćeńkim, žołtym arilusom.]]
Völklingen
Völklingen je město z něhdźe 40.000 wobydlerjemi w Posaarskej, kotrež słuša do regionalneho zwjazka Saarbrücken. Wone je po Saarbrückenje, Neunkirchenje a Homburgu štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja.
Geografija
Město nadeńdźe so někotre kilometry zdalene wot krajneje stolicy Saarbrücken při brjoze rěki Saar. Měšćanske dźěle na lěwym boku rěki słušeja do regiona Warndt a mjezuja z Francoskej. W měšćanskim dźělu Wehrden wuliwa so rěčka Rossel do Saary.
mini|left|Radniska dróha z wěžomaj cyrkwje swj. Eligija a stareje radnicy
Stawizny
Völklingen słuša k najstaršim sydlišćam w Posaarskej a bě hižo w keltiskej dobje wobsydleny. Za čas Romjanow bě na městnje dźensnišeho města w płódnej dolinje Saary wažne křižowanišćo za regionalny wobchad a hospodarstwo.
W zažnym srjedźowěku sta so sydlišćo w běhu zasydlenja Frankow mjez 5. a 9. lětstotkom ze srjedźišćom wokolnych wjeskow a statokow. Tule steješe jedne z třoch wuznamnych kralowskich kubłow při Saarje; nimo toho zetkaštej so dwaj wažnej pućej: čara z Köllerskeje doliny k Saarje ze starej romskej dróhu, wjedźacej ze Saarbrückena do Triera. Tak nabywa Völklingen wuznam w frankowskim zarjadnistwje a sudnistwje.
Dnja 27. oktobra 822 naspomni so wjes prěni raz pisomnje jako Fulcolingas. Hišće za čas Karolingow natwari so Völklingenska cyrkej swj. Měrćina. W slědowacych lětstotkach wostawaše Völklingen ratarske sydlišćo, kotrež podsteješe Saarbrückenskim hrabjam. Hakle w 19. lětstotku wuwiwaše so w běhu industrializacije do města. 1860 dósta dwórnišćo při nowej železniskej čarje Saarbrücken–Merzig–Trier; w lěće 1862 sta so ze sydłom hamtskeho sudnistwa. 1869 wotewri so druhi móst přez Saaru pola Wehrdena.
Swójbne předewzaće Röchling a jeho železniska hěta kaž tež wudobywanje wuhla přetworjachu Völklingen w běhu někotrych lět do wulkoindustrielneho centruma. Dźensa je město hišće sydło předewzaća Saarstahl AG.
Wuwiće wobydlerstwa
mini|400px|Wuwiće wobydlerstwa wot 1822 do 2017
žórło: webstrona města Völklingen
Wobchad
Přez Völklingen wjedźetej zwjazkowa awtodróha 620 (Saarlouis–Saarbrücken) a zwjazkowa dróha 51. Völklingenske dwórnišćo nadeńdźe so při čarje Saarbrücken–Trier. Zwiski wobsteja nimo tuteju městow do Koblenza, Kaiserslauterna a Mannheima. Město ma tež rěčny přistaw při Saarje.
Trajacy šćěr
Wopis
Trajacy šćěr je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm. Rostlina ćehnje rozrybowana njepřijomnje.
Prawy muskatownik
Prawy muskatownik (Myristica fragrans) je štom ze swójby muskatownikowych rostlinow (Myristicaceae). Dalše serbske mjeno je mušotownik.
Rozšěrjenje
Pochadźa z Molukkow. Ale so nětko w druhich krajach plahuje.
Wužiwanje
Wusušene symjenja je najbóle znata korjenina.
Trajacy šćěr
Wopis
Stołpik je njerozhałuzowany a njese jenož horjeka přećiwostejne, dołhojće-lancetojte, tupje zubate, ćmowozelene łopjena z dołhosću wot 4 hač 12 cm.
Prawy muskatownik
Eksterne wotkazy
Myristica fragrans
Osinów Dolny
Osinów Dolny (do 1945 němsce Niederwutzen) je wjes ze 180 wobydlerjemi při Wódrje w Zapadopomorskim wojewódstwje. Słuša ke gmejnje Cedynia.
Centrum wsy nadeńdźe so někak kilometer sewjerowuchodnje pomjezneje rěki Wódry. Bjezposrědnje při hranicy nasta w něhdyšej papjerowni tak mjenowane „pólske wiki“, najwjetše při tutej hranicy.
Trajacy šćěr
Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Zwjetša muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach. Žónske kćenja maja tołsty płódnik. Muske kćenja steja w dołhich kłosach. Keluch je třidźělny a zeleny.
Osinów Dolny
Wobchad
Osinów Dolny leži při wojewódstwymaj dróhomaj 124 přez Cedyniu do Chojny a 126 do Dębnoho. Do 1945 přeprěkowaše němska železniska čara Bad Freienwalde–Zehden na tutym městnje Wódru.
Trajacy šćěr
Stejnišćo
Rosće w lěsach. Preferuje włóžne, wutkate pódy na skerje chłódkojtych stejnišćach.
Osinów Dolny
Stawizny
Hač do kónca Druheje swětoweje wójny bě dźensniši Osinów Dolny wuchodne předměsto Hohenwutzena a słušeše k Braniborskej.
Jednolětny šćěr
Jednolětny šćěr (Mercurialis annua) je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow (Euphorbiaceae). Dalše serbske mjeno je mały šćěr.
Aziska ardizija
Aziska ardizija (Ardisia crenata) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Jednolětny šćěr
Wopis
Jednolětny šćěr je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm.
Stołpik je nahi a štyrihranity z wjele přećiwostejnymi hałuzami.
Łopjena
Łopjena su jejkojto-lancetojte a přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 10 (8) cm, při čimž jich kroma je tupje zubata.
Kćenja
Kćěje wot meje hač oktobra. Kwětnistwa steja w hornich łopjenowych rozporach. Zwjetša muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach. Kćenjowa wobałka je małka a wobsteji z třoch zelenojtych łopješkow. Žónske kćenja su nimale sedźace a steja w małkokćenjowych rozporostejnych kłubičkach, mjeztym zo muske kćenja steja we wjelokćenjowych, kłosojtych kłubičkach.
Stejnišćo
Rosće w zahrodach, na winicach, pustych płoninach a rolach. Preferuje bazowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž originalnje z južnej Europy pochadźa.
Trajacy šćěr
Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Ardizija
Ardizija (Ardisia) je ród z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Myrsina
Myrsina (Myrsine) je ród z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Hejnik
Powšitkowne informacije
Hejniki słušeja k swójbje žrawca.Maja mjeno dokelž maja sylnu wupřestrejenu hłowu.Maksimalna dołhosć je 5,50 do 6,10 metrow.Su swětodaloko wosebje w subtropiskich přibrjóžnych kónčinach žiwy. Su samotarja, ale móža so tež do małkich abo do jara wulkich skupinow namakać hač do 100 zwěrjatow.
Přiznamjenja
Hejniki maja wrjećenkojty ćěło.Wupadaja bruny do šery z běłym bruchom.Ma w hornym čelesnom 25 do 37 a w delnym čelesno 24 do 37 zuby. Ryba wobsedźi 5 žabrowe škabła.
Rozsěrjenje
Su swětodaloko wosebje w subtropiskich přibrjóžnych kónčinach žiwy. Ryby su tež w ćopłotych klimowych zonach zaso widźeć.
Zežiwjenje
Zežiwja so wo kosćatych rybach kaž na přikład Sardiny Makrely abo tamne družiny.Žerja pak tež hłowonohačo(čornicy abo kalmany) abo tež raki.
Chinska myrsina
Chinska myrsina (Myrsine africana) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (Myrsinoideae) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae).