cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Třiłopješkaty kózlik
Wopis
Pjenk je tołsty, lězacy a rozhałuzowany.
Třiličbne łopjena su nahe a maja dołhe, mjasne stołpiki.
Kćěje wot meje hač julija. Kić wobsteji z 10 hač 20 běłych abo čerwjenojtych, brodatych kćenjow z wulkosć wot něhdźe 1,5 cm. Krónowe kónčki njesu trodle.
Stejnišćo
Rosće w bahnach, kotrež na suchi kraj so přeměnja, małkich jězorach, płonych tymjenjach a pochowišćach. Preferuje mokre, tež přepławjene, zwjetša małowapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje, ale tež w horinach južneje Europy rozšěrjena.
Gisela Oechelhaeuser
Gisela Oechelhaeuser (* 22. januara 1944 w Schmauchu, Wuchodna Pruska, dźensa pólske Skowrony) je němska kabaretistka.
Měšćanske dźěle Budyšina
thumb|upright=2|Měšćanske dźěle Budyšina
Město Budyšin wobsteji wot lěta 2020 z 29 měšćanskich dźělow (do toho 25). Do jadroweho města słušeja Nutřkowne město, Sewjerowuchodny wobkruh, Strowotna studnja, Wuchodne předměsto, Južne předměsto a Zapadne předměsto (tak mjenowane „nowe město“).
Po wobydlerstwje najwjetši dźěl města je Sewjerowuchodny wobkruh, kotryž leži wuchodnje a sewjernje Nutřkowneho města. Tam bydli wjace hač štwórćina Budyskeho wobydlerstwa. Najmjeńši dźěl je wjeska Nowe Małsecy na sewjeru měšćanskeho teritorija. Přerězna staroba Budyšanow wučini w lěće 2011 46,5 lět, štož wotpowěduje přibližnje sakskemu přerězkej. Najmłódše wobydlerstwo mějachu tehdy Ćemjercy (39,6 lět), Lešawa (39,7) a Nutřkowne město (40,9). Najstarše wobydlerstwo bydleše w Nadźanecach (50,6 lět), Debrikecach (50,3) a we Wuchodnym předměsće (50,3).
Demografiske daty
Slědowace z ludličenja pochadźace demografiske daty so na staw 9. meje 2011 poćahuja a tohodla nowe měšćanske dźěle njewobsahuja:
6. junija
6. junija abo '''6. smažnika''' je 157. dźeń gregorianiskeje protyki (158. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 208 dnjow hač do kónca lěta.
Duran Duran
thumb|Duran Duran (2005) Duran Duran je britiska hudźbna skupina, kotraž so 1978 w Birminghamje załoži a k pućrubarjam tak mjenowanych New Romantics słuša.
Lilijowe rostliny
Lilijowe rostliny (Liliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Oktoberklub
Oktoberklub (oktoberski klub) bě hudźbna skupina (NDR).
Znatej spěwaj stej Sag mir, wo Du stehst a Wir sind überall.
Prawa cypresa
Prawa cypresa (Cupressus sempervirens) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Puškino
thumb|left Puškino je město ze 106.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Leži něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy.
Sydlišćo je so w lěće 1499 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.
Wisconsin
Stat mjezuje z Hornim jězorom a Michiganom na sewjeru, z Illinoisom na juhu a z Iowu a Minnesotu na zapadźe. Na wuchodźe twori přibrjóh Michiganskeho jězora přirodnu hranicu.
Trubčewsk
thumb|left Trubčewsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Wisconsin
přiwza so dnja 29. meje 1848 jako 30. stat do unije a ma přimjeno Badger State („šwinči kraj“).
Něhdźe 43 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 11 % irskeho, 9 % pólskeho, 8,5 % norwegskeho a jenož 6,5 % jendźelskeho pochada.
Strowa sy, Marija
Strowa sy, Marija ( Ave Maria) je jedna z centralnych modlitwow katolskeho křesćanstwa. Słuša nimo Wótčenaša k najhusćišo wužiwanym křesćanskim modlitwam a je wobstatk róžowca.
Rólny lenčk
Rólny lenčk (Linaria arvensis) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Klóšter
mini|[[Klóšter Marijiny doł w dolinje Łužiskeje Nysy]]
Klóšter (z němskeho Kloster) je nabožinska institucija, w kotrejž su ludźo – zwjetša woznamjenjeni jako mniša a knježny resp. mniški – žiwi jako zhromadnosć, wusměrjeni na wukonjenje swojeje wěry a do wěsteje měry wotmjezowani wot zjawneje towaršnosće. Klóšter wobsteji zwjetša z kultowych, bydlenskich a hospodarskich twarjenjow.
W zapadnym kulturnym wobkruhu znajemy wosebje křesćanske klóštry, kotrež přisłušeja zwjetša katolskej abo prawosławnym cyrkwjam. Nimo toho wobsteja tež protestantske a ekumeniske klóšterske zhromadnosće, kaž na přikład Taizé. Wothladajo wot toho woznamjenjeja so tež podobne institucije aziskich nabožinow, wosebje buddhizma a hinduizma, jako klóštry.
W Hornjej Łužicy stej dwaj aktiwnej klóštraj, kotrejž přisłušatej wobaj katolskemu rjadej cisterciensow: Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje a Marijiny doł pola Wostrowca.
Nadwirna
thumb|left
Rólny lenčk
Po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Nadwirna
Nadwirna je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Iwano-Frankiwska.
Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1589 załožiło a ma wot lěta 1591 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Daški
Daški ( Döschko) su małe sydlišćo w srjedźnej Łužicy a wjesny dźěl Noweho Města w gmejnje Sprjewiny Doł.
Sydlišćo nadeńdźe so něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje Noweho Města při lěwym brjoze Sprjewje napřećo Rule (Ruhlmühle).
Stawizny
Wudwór Daški naspomni so prěni raz hakle w lěće 1568 jako Deschke a słušeše hač do 19. lětstotka k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu. K Daškami słušeše tež dalši wudwór z mjenom Łužki, kotryž pak hižo njewobsteji. Daški běchu hromadźe z Nowoměšćanskim hamorom ze starodawna zafarowane do Sprjejc.
W poslednich tydźenjach Druheje swětoweje wójny móžeše Čerwjena armeja dnja 18. apryla 1945 w Daškach Sprjewju překročić.
Kulturne pomniki
Tykowane domske a bróžnja dwustronskeho dwora z prěnjeje połojcy 19. lětstotka stej jako kulturny pomnik škitanej.
Bananowc
Bananowc je ród (Musa) ze swójby bananowych rostlinow ('Musaceae'').
Wobsahuje družiny:
Někotre družiny wutworja jědźne płody: banana.
Jakub Skala
Jakub Skala (* 18. februara 1851 w Chrósćicach; † 17. januara 1925 w Budyšinje) bě wot 1920 hač do swojeje smjerće dekan Budyskeho tachantstwa swj. Pětra.
Žiwjenje
mini|upright|Narowny pomnik Jakuba Skale na Mikławšku Narodźi so jako syn Chróšćanskeho krawca a wopyta katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1865 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež pozdźišo tež teologiju studowaše. Připódla so wosebje ze słowjanskimi rěčnymi a kulturnymi slědźenjemi zaběraše, bě pjeć lět ze staršim Serbowki a dopisowaše do jeje časopisa Kwětki. Po měšniskej swjećizny 1876 bu z kapłanom w Radworju (1876–81) a Budyšinje (1881–91), 1891 z fararjom w měsće, 1898 šolastikar a 1905 senior kapitla. Nadźija serbstwa bě wulka, zo Skala so z prěnim biskopom nowowutworjeneho Mišnjanskeho biskopstwa sta, ale tomu tak njebě. Wón bě wot lěta 1882 do 1903 redaktor Katolskeho Posoła, wot 1905 do 1923 městopředsyda Maćicy Serbskeje a 1923–25 jeje předsyda. Nimo toho wuda wón dwójce, 1900 a 1909 serbski Wosadnik a přez wósom lět protyku Krajan.
Jakub Skala bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
Ob (město)
thumb|left Ob je město w Ruskej federaciji. Leži w aziskim dźělu Ruskeje při zapadnej kromje Nowosibirska w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1969 měšćanske prawa.
5. junija
5. junija abo '''5. smažnika''' je 156. dźeń gregorianiskeje protyki (157. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 209 dnjow hač do kónca lěta.
Kobeljaky
thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1620 załožiło a ma wot lěta 1648 měšćanske prawa.
Hamt Derbno-kraj
Hamt Derbno-kraj je braniborski hamt we wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotryž je so w lěće 1992 wutworiło. Sydło zarjadnistwa je městačko Derbno.
Wobsteji ze slědowacych sydom gmejnow:
Kimjelčka (ród)
Kimjelčka (Carum) je ród ze swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae).
Družiny
Ród wobsahuje něhdźe 20 družinow.
Wšědna čisćica
Wšědna čisćica (Clinopodium vulgare, [=Calamintha clinopodium]; prjedy Satureja vulgaris (L.) Fritsch) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjeno je lěsny płónčik.
Wopisanje
Wšědna čisćica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina wonja při rozrybowanju tróšku aromatisce.
Stołpik je wotstejo cybaće kosmaty.
Łopjena
Łopjena su w křižu přećiwostejne, jejkojte, cyłokromne, słabje karbowane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm.
Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Swětłopurpurowe kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm. Hornja hubka je płona, mjeztym zo delnja hubka je třidźělna. Kćenja steja po dźesaćoch hač po dwacećoch w hač štyri hustych, wjelekćenjowych, nimale kulowatych mutličkach w hornich łopjenowych porach. Keluškowe zubki su kochtate. Króna docpěwa dołhosć wot 1 hač 1,5 cm.
Stejnišćo
Rosće na kerčinowych, lěsnych a pućowych kromach, w žiwych płotach a swětłych lěsach a na połsuchich trawnikach. Preferuje bazowe pódy na słónčnych hač połchłódkojtych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.
Běłohród
Běłohród (serbisce Београд / Beograd) je stolica Serbiskeje a najwjetše město bywšeje Juhosłowjanskeje. Ma wjace hač 1 milion wobydlerjow a leži při wuliwje Sawy do Dunaja.
Unječa
Unječa je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Babyduška
Babyduška  (Thymus) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow  (Lamiaceae).
Wopis
Ród wobsahuje přeco zelene družiny wjacelětnych, zelišćowych rostlinow a połkerkow. Rostliny móžeja deleka ležace być abo docpěć wysokosć wot hač do něhdźe 20 cm. Jich małke, cyłokromne łopjena aromatisce wonjeja. Małke kćenja steja w pozdatnych mutličkach.
Rozšěrjenje
Družiny su w južnej Europje a Aziji domjace, při čimž wjace hač 30 družinow w Europje a sewjernej Africe wustupuja.
Systematika
Ród Thymus so do wósom sekcijow rozrjaduje, kotrež su zdźěla do podsekcijow podrjadowane. Cyłkownje so 214 družinow rozeznawa :
Mari El
thumb|left|[[Joškar-Ola, stolica republiki]] Mari El ( Марий Эл, Мары Эл,  Марий Эл) je awtonomna republika we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w lěsnej krajinje při srjedźnym běhu Wolgi něhdźe 400 do 800 kilometrow wuchodnje Moskwy. Jeje stolica je Joškar-Ola (263 wobydlerjow). Jeničke dalše wjetše město je Wolžsk z 55.000 wobydlerjemi.
Republika Mari-El je w lěće 1991 nastała z 1936 załoženeje Awtonomneje Socialistiskeje Sowjetskeje Republiki Mari.
Wisata cypresa
Wisata cypresa (Cupressus funebris) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae).
Njezdašecy
Njezdašecy ( Nedaschütz) su wjeska wosrjedź wuchodosakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot 1994 ke gmejnje Hodźij. Njezdašecy leža w Hornjej Łužicy.
Geografija
Njezdašecy leža w Hornjołužiskich honach něhdźe jědnaće kilometrow zapadnje Budyšina a něhdźe tři kilometry sewjerozapadnje gmejnskeho centruma Hodźija. Wjeska leži mjez 180–200 m nad mórskej hładźinu při Čornicy, kotraž tu přez wudrjeńcu Njezdaščanskeje skały čeće. Susodne wjeski su Koblicy a Běčicy w sewjeru, Darin we wuchodźe, Mała Praha w juhu, Lutyjecy w juhozapadźe a Dobranecy w zapadźe.
Njedaloko wsy nadeńdźetej so Kobličanske a Dobrančanske hrodźišćo.
Stawizny
thumb|Njezdašan hród. Sydlišćo je ze stawizniskeho wida kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Nedaswicz pochadźa z lěta 1317. Hač do lěta 1936 běchu Njezdašecy samostatna gmejna z Małej Prahu jako wjesny dźěl. Po tym přisłušachu ke Koblicam a wot lěta 1994 k Hodźijej.
W lěće 1884 měješe wjeska po Mukowej statistice 201 wobydlerjow, mjez nimi 181 Serbow (90 %).
Křesćanscy Njezdašenjo su přewažnje protestanća a přisłušeja Hodźijskej wosadźe.
Wosobiny
mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Njezdašec
Rohatyn
thumb|left
Pušćino
thumb|left
Rohatyn
Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.
Pušćino
Pušćino je město z 21.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Prěnja swětowa wójna
Prěnja swětowa wójna wjedźeše so wot 1914 do 1918 w Europje, Bliskim wuchodźe, Africe, wuchodnej Aziji a na swětowych morjach a sebi něhdźe 17 milionow smjertnych woporow žadaše. Wójna započinaše so po atentaće w Sarajewje z wójnskim připowědźenjom Rakusko-Wuherskeje Serbiskej 28. julija 1914 a skónči so 11. nowembra 1918 z přiměrom w Compiègne, kotryž dobyće mocow Triple-Entente a zwjazkarjow woznamjenješe. Hłowni wobdźělnicy wójny běchu Němska, Rakusko-Wuherska, Osmaniske mócnarstwo a Bołharske carstwo na jednej stronje kaž tež Třeća francoska republika, Wulka Britaniska a Britiski imperij, Ruske kejžorstwo, kralestwo Serbiskeje, Belgiska, kralestwje Italskeje a Rumunskeje, Japanske kejžorstwo a USA na tamnej stronje. 40 statow wobdźělichu so na hač do teje doby najwobšěrnišej wójnje w stawiznach – cyłkownje běchu přibližnje 70 milionow ludźi wobrónjeni. mini|hochkant=2|Wobdźělnicy Prěnjeje swětoweje wójny – zelene: Entente a aliěrowani; žołte: srjedźne mocy; šěre: neutralne mocy.
Rohatyn
Sydlišćo je so w lěće 1184 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1415 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Pušćino
Leži při rěce Oka něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Moskwy.
Prěnja swětowa wójna
Přehlad podawkow
mini|Rakuske wozjewjenje 1. awgusta 1914 wo mobilizowanju. mini|Němske mobilizowanje. mini|Nowemberska rewolucija: Wudaće nowiny Vorwärts wot 9. nowembra 1918. Při atentaće w Sarajewje 28. junija 1914 so rakuski naslědnik na trónje, arcywójwoda Franc Ferdinand wot čłonow ilegalneje rewolucionarneje organizacije Mlada Bosna morješe, kotraž w zwisku z oficielnymi instancami Serbiskeje steješe respektiwnje so z nimi do zwiska staješe. Hłowny motiw běše wuswobodźenje Bosniskeje a Hercegowiny wot rakusko-wuherskeho knjejstwa ze zaměrom zjednoćenstwa južnych Słowjanow pod wjednistwom Serbiskeje.
Pušćino
Sydlišćo je so w lěće 1956 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.
Prěnja swětowa wójna
Přehlad podawkow
Za postupowanje přećiwo Serbiskej, štož móžeše Rusku na plan zwołać, pytaše Rakuska z misiju Hoyos (Alexander Hoyos, 1876–1937) škit přez Němske kejžorstwo. Kejžor Wilhelm II. a kancler Theobald von Bethmann Hollweg slubištaj Rakusko-Wuherskej spočatk julija 1914 bjezwuměnitu podpěru a wupisachu z tym tak mjenowany blankošek. Z pokročowanjom julijskeje krizy staješe Rakusko-Wuherska po třoch tydźenjach 23. julija ultimatum na kralestwo Serbiskeje. W nim kazaše sebi wot Serbiskeje mj. dr. sudniske přepytowanje wobdźělnikow komplota wot 28. junija, zwisowace ze žadanjom, zo so kejžorsko-kralowske organy při tym wobdźěleja. Tuto so wot serbiskeho knježerstwa, posylnjene wot ruskeho připrajenja wojerskeje podpěry w konfliktowym padźe, jako njepřijimajomne pomjeńšenje suwerenity wotpokaza. Ruske wot panslawizma sobupostajowace stejišćo so přez statny wopyt Francoskeje w Pětrohrodźe (20. do 23. julija) skrući, kotraž z francosko-ruskej aliancu Ruskej w padźe wójny z Němskej podpěru garantowaše.
Dnja 28. julija 1914 připowědźi Rakusko-Wuherska kralestwu Serbiskeje wójnu. Zajimy wulkomocow a němske wojerske plany (Schlieffenowy plan) dachu lokalnu wójnu z wobdźělenjom Ruskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 1. awgusta 1914) a Francoskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 3. awgusta 1914) eskalěrować. Politiske konsekwency Schlieffenoweho plana – wuhibujo so francoskich twjerdźiznow mjez Verdunom a Belfortom nadpadnychu němske wójska Francosku ze sewjerowuchoda a zranichu při tym neutralitu Belgiskeje a Luxemburgskeje – bě wobdźělenje Wulkobritaniskeje, garantijoweje mocy Belgiskeje z přisłušnymi dominionami (britiske wójnske připowědźenje wot 4. awgusta 1914).
Postup Němskeje so w septembrje při Marne zahaći, mjez nowembrom 1914 a měrcom 1918 fronta w zapadźe sprostny. Dokelž so Ruska hač k Oktoberskej rewoluciji 1917 a separatnemu měrowemu zrěčenju w Brjest-Litowsku dale na wójnje we wuchodźe wobdźěli, běše Němska dołhi čas přećiwo planam w dwufrontowej wójnje. K typiskim znamjam wojowanja bu zakopowa wójna a materialowe bitwy z wulkej škodu při snadnym dobyću krajiny. To potrjechi na přikład Bitwu wo Verdun, Bitwu při Somme, Bitwy při Soči w dźensnišej Słowjenskej a štyri Flandernske bitwy. Jako wosebite stopjenja eskalacije płaća płunowa wójna, njewobmjezowana wójna z podnurjakami – kotraž wuskutkowa 1917 zastup USA přećiwo srjedźnym mocam – a w zwisku z wójnskim jednanjom stejacy genocid Armenjanow w Turkowskej.
Ruski wustup z wójnskeho jednanja po separatnym měrje z Bolšewikami zmóžni drje ofensiwu Němskeje w nalěću 1918, ale tež tuta zwosta na kóncu bjez wuspěcha. Falowace zastaranje přez britisku mórsku blokadu, rozpad zwjazkarjow a wuwiće na zapadnej fronće za čas stodnjowskeje ofensiwy aliěrowanych wjedźeše k posudźowanju němskeje wojerskeho wjednistwa, zo bu němska fronta njedźeržomna. Dnja 29. septembra 1918 informowaše Najwyše wójskowe wjednistwo přećiwo wšěm dotalnym wozjewjenjam němskeho kejžora a knježerstwo wo bjezwuhladnym połoženju wójska a sebi přez Ericha Ludendorffa ultimatiwnje žadaše přiměrske jednanja přewzać. Mócnarski kancler Max von Baden poprosy 4./5. oktobra 1918 aliěrowanych wo přiměr. Z flotowym rozkazom wot 24. oktobra 1918 chce mórske wójnske wjednistwo w zmysle „čestneje smjerće“ dotal wobeńdźenu rozsudnu bitwu z britiskej Grand Fleet pytać, zbudźi pak spjećowanje namórnikow, kotřiž w přiběracej ličbje přikazy zapowědźa a jako sćěh Nowembersku rewoluciju wubudźa. Dnja 11. nowembra 1918 naby přiměr w Compiègne płaćiwosć. Měrowe wuměnjenja so w lětach 1919 do 1923 w Pariskich předměšćanskich zrěčenjach, do kotrychž tež Versailleske zrěčenje liči postajowachu. Přěhrawarske mocy móžachu jeničce Bołharsku konstituciju dowójnskeho časa zdźeržeć, Osmaniske mócnarstwo a Rakusko-Wuherska rozpadnyštaj, w Ruskej so carstwo powali, w Němskej kejžorstwo.
Ze serbskich kulturnych prócowarjow padnychu Jan Rječka, Franc Kral-Rachlowc, Hajno Jordan a Jurij Delenk.
Přispomnjenje
<references group="A" />
Kytlice
Kytlice ( Kittlitz) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, sydom kilometrow sewjernje Noweho Bora. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Dolní Falknov, Falknov, Hillův Mlýn, Kytlice a Mlýny.
Kytlice leža při hornim běhu rěčki Kamenice we Łužiskich horinach a su dospołnje wobdate wot horow a lěsow. Znate wjerški we wokolinje su Stožec (6 km sewjerowuchodnje), Jedlová (6 km sewjernje) a Klíč (4 km juhozapadnje). Přez Kytlice wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.
W Kytlicach wotměwachu so husto serbske prózdninske, treningowe a chórowe lěhwa kaž tež wjacore olympiady serbskeje rěče.
Stawizny
Wjeska Kittelwitz nasta hakle w 1750tych lětach na zahonach kubła něhdyšeje škleńčernje Falkenau. Barokna cyrkej swj. Antoniusa bu wot 1777 do 1782 natwarjena. Wjes bě hłownje wot škleńčerstwa žiwa a měješe w lěće 1900 hižo tysac wobydlerjow. W samsnym času wuwiwaše so k woblubowanemu wulětnišću. Po Druhej swětowej wójnje spadny ličba wobydlerstwa wo dwě třećinje a škleńčerstwo w Kytlicach zhiny.
Lěćo
Astronomisce započina so lěćo z lětnim zawrótom słónca: časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad wobrotnikom steji a dny najdlěše su. Na sewjernej połkuli stanje so to 21. junija, na južnej połkuli 21. abo 22. decembra. Po tym bywaja dny zaso krótše a nocy dlěše. Lěćo kónči z nazymskim runonócnosću 22. abo 23. septembra w sewjerje a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcej w juhu.
Dokelž je wobkružna čara zemje wokoło słónca lochko eliptiska, wot eksaktneho kruhoweho orbita wotchilaca, njejsu wšě štyri počasy dokładnje samsne dołhe. Sewjerne lěćo je snadnje dlěše a miliše hač južne lěćo, dokelž za čas sewjerneho lěća so směr ze zemje k słóncu tróšku pomałšo změni a zemja tróšku dalešo wot słónca zdalena je. center|600px|Šema za počasy, přehlad nad referencowymi linijemi zemskeje čary
rechts|thumb|W lěću schadźa słónco hižo jara zahe (tu: 05.48 hodź.)
Fenologiski spočatk lěća móže so wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) tež přez spočatne wjedrowe wulkosituacije a mnohe regionalne faktory wobwliwuje. Rozeznawa so nimo toho mjez zažnym lěćom, wysokim lěćom a pózdnym lěćom. W lodowcowych regionach wotwisuje ablacija rozsudnje wot toho, hdy (zwjetša w septembrje) prěni sněh pada.
Meteorologisce so sewjernemu lěću měsacy junij, julij a awgust přirjaduja, južnemu lěću měsacy december, januar a februar. Při geografiskich čopach knježi poł lěta dołho tak mjenowany polarny dźeń, w arktiskich regionach po tydźenjach połnócne słónco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze spočatkom lěća nałožki a rity zwjazane, w Němskej na přikład woheń zawróta słónca abo swjatojanski woheń.
Lěćo liči tež jako počas stopnjowaneje žiwjenskeje radosće. To so wosebje na, přez wyše temperatury wabjene, přebytkach pod hołym njebjom pokaza, přez čož čłowjek přirodu sylnišo zaznawa.
Černjachowsk
thumb|left thumb|left Černjachowsk (,, , Insterburg) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1336 jako hród Němskeho rjada na městnje staršeho pohanskeho hrodźišća při rěce Inster załožiło a słužeše rjadej jako wuchadźišćo wuprawow do Litawskeje. W lěće 1583 dósta měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Türkmenabat
thumb|left|Při měšćanskich wrotach (1890) Türkmenabat (w antice: Amul; do 1924 a 1927–40: Чарджуй/ Čardźuj; 1924–27: Ленинск-Туркменский/ Leninsk-Turkmenskij; 1940–1999: Чарджев/ Čardźew) je město na sewjeru Turkmenistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je stolica Lepabskeje oblasće.
Z něhdźe 409 tysac wobydlerjemi je druhe najwjetše město srjedźoaziskeho kraja a wažne industrijne stejišćo, mjez druhim za předźěłanje bałmy, kotraž so we wokolinje plahuje.
Stawizny
Sydlišćo Čardźuj ma wjace hač 2000-lětne stawizny a bě w srjedźowěku wuznamny wobchadny suk při židowej dróze kaž tež křižowanišćo mjez oazami Buchara, Chiwa a Merw. Moderne město bu pak hakle w lěće 1886 załožene při Transkaspiskej železnicy a dósta 1918 swoje měšćanske prawa. 1999 bu wot turkmenskeho prezidenta a diktatora Saparmurata Nijazowa w narodnym duchu přemjenowane a dósta swoje dźensniše mjeno.
Wšědny wódny bónčk
Wšědny wódny bónčk (Nymphoides peltata) je rostlina ze swójby kótwicowych rostlinow (Menyanthaceae).
Wopis
Wšědny wódny bónčk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 80 hač do 150 cm. Rostlina je zmjerzkokruta.
Łopjena
Łopjena su kožane, błyšćate a kulojte, docpěwaja wulkosć wot 3 hač do 10cm. Wobšěrne nerwy ze centruma won běža.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Złotožołte kćenja jenož mało z wody wusahuja, docpěwaja wulkosć wot 3 hač do 3 cm. Kćenja maja 5 wupřestrětych kónčkow. Kroma krónowych łopješka njese trodle.
Symjenja
Symjenja so přez wodowy prud rozšěrja. Nimo toho při pjerju, pysku a płuwanskej koži wódnych ptačkow wisajo wostanu, jeli ptačk wodu wopušći.
Stejnišćo
Rosće w stejacych abo pomału bězatych, wutkatych, ćopłych wodźiznach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w dźělach Europy a w Japanskej rozšěrjena.
Drogojce
Drogojce su delnjołužiska gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, kotraž słuša do hamta Delnje Błóta. Maja wjace hač šěsć stow wobydlerjow.
Geografija
Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Drogojce z gmejnskim dźělom Krosnom a Sokolnik z gmejnskim dźělom Schäcksdorf.
Horst Seehofer
Do toho bě wot 1992 do 1998 ze zwjazkowym ministrom za strowotu w kabinetomaj Kohl IV a Kohl V a wot 2005 do 2008 z ministrom za zežiwjenje, ratarstwo a škit konsumentow w kabineće Merkel I. Wón bě wot 1980 do 2008 z čłonom němskeho zwjazkoweho sejma a wot 2008 do 2019 předsyda strony CSU.
Horst Seehofer płaćeše přez wjele lět jako najwažniši socialny politikar strony CSU a zastupowaše jako bayerski ministerski prezident husto hinaše pozicije hač kanclerka Angela Merkel.
Wón přisłuša romsko-katolskej cyrkwi, je druhi raz woženjeny a ma tři dorosćene dźěći z mandźelstwa kaž tež přidatnu njemandźelsku dźowku.
2003
2003 bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.
Kobjela
Kobjela je swójbne mjeno tuteju wosobinow:
Hwěžkan
Hwěžkan (Ornithogalum) je ród ze swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).
Po někotrych žórłach so swójskej swójbje hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae) přirjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
8. junija
8. junija abo '''8. smažnika''' je 159. dźeń gregorianiskeje protyki (160. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 206 dnjow hač do kónca lěta.
Stachow
Stachow ( Stacha) je wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leži mjez 280 a 290 m nad mórskej hładźinu na wyšinje mjez dolinomaj Klóšterskeje a Slěborneje wody. Hač do lěta 1936 bě Stachow samostatna gmejna a po tym najprjedy dźěl gmejny Palow-Stachow.
Geografija
Susodne wjeski su Lutyjecy (gmejna Hodźij) na sewjerowuchodźe, Počaplicy na juhowuchodźe, Wjelkowy na juhu, Palow na juhozapadźe a k Porchowej słušace Ledźborecy na sewjerozapadźe. Sewjernje Stachowa rozpřestrěwa so Tuchorski lěs.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Nicze Stachow je z lěta 1374. Znajmjeńša ze 17. lětstotka bě wjes tež z knježim sydłom.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 303 wobydlerjow, wot tych 125 Serbow (41 %).
Smužkaty lenčk
Smužkaty lenčk (Linaria repens) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Sulšecy (Kulow)
Sulšecy ( Sollschwitz) su wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k městu Kulow a leža 134 m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Čorneho Halštrowa. Běchu hač do lěta 1994 samostatna gmejna; wot 1950 z Lubhozdźom jako wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Salow na sewjerowuchodźe, Koćina na wuchodźe, Šunow na juhu, Tradow na juhozapadźe, Skaskow na zapadźe a Lubhozdź na sewjerozapadźe.
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 205 wobydlerjow, mjez nimi 200 Serbow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 54 %. Katolscy a ewangelscy Sulšečenjo přisłušeja Kulowskimaj wosadomaj.
Alpska lilija
Alpska lilija (Lloydia) je ród ze swójby lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Skoworodino
thumb|left Skoworodino ( Сковородино, do 1909 – Zmjeinyj/ Змеиный; do 1911 – Njwjer-1/ Невер-1; do 1938 – Ruchkowo/ Рухлово) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 670 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1908 załožiło jako wjes Zmjeinyj a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.
Snjatyn
thumb|left
Snjatyn je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 80 kilometrow jihowuchodnje Iwano-Frankiwska.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1158 załožiło a ma wot lěta 1448 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.
Michigan
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjeru kraja při Wulkich jězorach a kanadiskej hranicy. Ma něhdźe dźesać milionow wobydlerjow na 147.000 km² krajnej přestrjeni. Dalše 103.000 km² su wodowa přestrjeń. Stolica je Lansing z 115.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Detroit z něhdźe 700.000 wobydlerjemi. Mjeno Michigan pochadźa z rěče Ojibwe a woznamjenja „wulki jězor“. Michigan je historiske srjedźišćo ameriskeje awtomobiloweje industrije.
Stat wobsteji z dweju dźělow. Sewjerny dźěl nadeńdźe so na tak mjenowanej Hornjej połkupje mjez Hornim jězorom na sewjeru a Michiganskim jězorom na juhu a mjezuje na zapadźe z Wisconsinom a na wuchodźe – při rěce Saint Marys River – z kanadiskej prowincu Ontario. Južny a wjetši dźěl Michigana wobsteji z Delnjeje połkupy mjez Michiganskim jězorom na zapadźe a Huronskim jězorom na wuchodźe. Wón mjezuje na juhu z Ohiom a Indianu a ma pola Detroita mały podźěl na pobrjoze Erieskeho jězora. Tuž je Michigan jenički stat, kotryž leži při štyrjoch wot pjeć Wulkich jězorow. Móst přez 8 kilometrow šěroki Mackinacowy přeliw zwjazuje wobaj dźělej ze sobu.
přiwza so dnja 26. januara 1837 jako 26. stat do unije a ma přimjeno Great Lakes State („Kraj Wulkich jězorow“). Do toho bě teritorij dźensnišeho stata wot 17. lětstotka hač do lěta 1762 w francoskim wobsydstwje.
Něhdźe 21 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 11 % irskeho, 9 % jendźelskeho a 8 % pólskeho.
Běžnica
Běžnica je sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež je wot lěta 1951 měšćanski dźěl Zhorjelca. Ma přestrjeń něhdźe 5,2 km², leži juhozapadnje Zhorjelskeho centruma pod Sedłom a měješe w lěće 2011 nimale štyri tysac wobydlerjow.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Businc bě hižo w lěće 1015.
Lochwycja
thumb|left
Lochwycja je město w Poltawskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sula něhdźe 200 kilometrow sewjerozapadnje Poltawy.
Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1320 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1644 měšćanske prawa.
Mordwinska
Mordwinska (ersjansce, mokšansce a Мордовия) je awtonomna republika w europskim dźělu Ruskeje. Leži mjez Moskwu a Wolgu něhdźe 500 juhowuchodnje ruskeje stolicy. Stolica republiki je Saransk.
W lěće měješe Mordwinska 0 wobydlerjow, z nich su 53 % Rusojo a něhdźe 40 % Mordwinojo. Wjetšina ludnosće přisłuša rusko-ortodoksnej cyrkwi.
Najwažniša rěka Morwinskeje je Mokša.
Republika Mordwinska je w lěće 1990 nastała z 1934 załoženeje Awtonomneje Socialistiskeje Sowjetskeje Republiki Mordwinskeje.
Würzburg
Würzburg je stejišćo Juliusa Maximilianoweje uniwersity a słuša tuž ke klasiskim uniwersitnym městam w Němskej.
Město leži při křižowanišćo awtodróhow A 3 (Nižozemska–Awstriska), A 7 (Danska–Awstriska) a A 87 (do Stuttgarta).
Stawizny
Město naspomni so hižo w lěće 704 k prěnjemu razej jako Castellum Virteburch a bu w srjedźowěku wažny hospodarski, duchowny a administratiwny centrum. Hač do industrijneje rewolucije měješe wulki nadregionalny wuznam. Historiske stare město je so w Druhej swětowej wójnje ćežko wobškodźiło. Po wójnje znowa natwarjena Würzburgska rezidenca słuša wot 1981 k swětowemu herbstwu UNESCO.
Wosobiny
Wuznamne wosobiny z Würzburga su fyzikar Werner Heisenberg (1901–1976), medijowy předewzaćel Leo Kirch (1926–2011), politikarka Jutta Ditfurth (* 1951) a basketballowc Dirk Nowitzki (* 1978).
Jantarnyj
thumb|left thumb|left Jantarnyj (,, , Palmnicken) je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1654 załožiło. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Kujbyšew (Oblasć Nowosibirsk)
thumb|left thumb|left Kujbyšew (, 1722 – 1955 Kainsk/ Каинск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Zapadosibirskej nižinje mjez Nowosibirskom a Omskom w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe 44 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1722 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Adolf Černý
thumb|Adolf Černý (1914) Adolf Černý (* 19. awgusta 1864 w Hradcu Královym; † 23. decembra 1952 w Praze) běše spisowaćel, ludowědnik, słowjanski kulturny prócowar, diplomat Čěskosłowakskeje republiki a čěski přećel Serbow. Swoju lyriku wozjewi pod pseudonymom Jan Rokyta.
Žiwjenje
thumb|Wopomnjenska tafla při ródnym domje Adolfa Černeho. Adolf Černý narodźi so 19. awgusta 1864 w Hradcu Králové (tehdy w Rakusko-Wuherskej), hdźež wopyta mjez 1875 a 1884 realnu šulu a wučerski wustaw. Wot lěta 1884 skutkowaše tam jako wučer, dyrbješe pak so toho w lěće 1891 chorowatosće dla zdać. Swój basniski debit poda Černý 1894 w čěskim časopisu Světozor pod pseudonymom Jan Rokyta. Přimjeno, z kotrymž so wón na Jana Rokytu, znateho duchowneho čěskeje bratrowskeje jednoty poćahowaše, zdźerži sebi Černý tež za pozdźiše basniske twórby. Duchowny Rokyta so wokoło 1525 w čěskim Litomyšlu narodźi, 1553 w pólskej wjesce Koźminek na fararja wuswjeći a spyta 1570 ruskeho cara Iwana Hrozneho wo ewangelskej wěrje přeswědčić. Jako basnik běše wón předewšěm wot Jaroslava Vrchlickeho a Jana Nerudy wobwliwowany.
Černý přesydli so jako spisowaćel do Prahi, hdźež po wotewrjenju Narodopisneho muzeja (Národopisné muzeum českoslovanské) mjez 1898–1904 jako kustos dźěłaše. W zmysle słowjanskeje wzajomnosće a jědnaće lět po zastajenju Jelínekoweho Slovanskeho sborníka, załoži a wuda Černý mjez 1899–1914 a 1925–1931 časopis Slovanský přehled. W aprylu 1901 powoła so wón na lektora serbšćiny a pólšćiny, pozdźišo tež serbochorwatšćiny, na Prasku Karlowu uniwersitu.
Ramjenskoje
Ramjenskoje je město ze 103.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa.
Adolf Černý
Žiwjenje
Po tym zo so 1918 njewotwisny čěskosłowakski stat proklamowaše, bu Černý eksperta za słowjanske prašenja. Zhromadnje ze Serbom Arnoštom Bartom dojědźe sebi Černý po Prěnjej swětoweje wójnje na měrowu konferencu do Parisa. Jako čłon čěskosłowakskeje delegacije zastupi tam tež za wjetše samopostajenje a kulturnu awtonomiju Serbow, za čož so po jeho měnjenju přizamknjenje Łužicy k Čěskosłowakskej najlěpje hodźeše. Tute ideje wozjewi w knize Łužická otázka (Praha 1918 a 1945). Po nawróće do Čěskej powoła so Černý na ministerskeho radźićela ministerstwa za wukrajne naležnosće, hdźež skutkowaše hač do 1927.
Harjana
thumb|Harjana w Indiskej
Ramjenskoje
Leži něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Moskwy.
Adolf Černý
Žiwjenje
W lěće 1946 wuznamjeni so Černý z titulom čestneho doktora (dr. h. c.) Praskeje, lěto pozdźišo pak tež Jagiellonskeje uniwersity w Krakowje, Běłohrodźe a Sofiji. Adolf Černý zemrě 23. decembra 1952 w Praze.
Harjana
Harjana (Hindi: हरियाणा, Haryana) je wot lěta 1966 zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 24,4 miliony wobydlerjow a přestrjeń wot 44.212 km², tuž 552 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Čandigar. Harjana ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Pandźabi (10,6%) rěči.
Ramjenskoje
Sydlišćo je so w lěće 1760 załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.
Harjana
Stat leži blisko Delhija a mjezuje z Pandźabom a Himačalpradešom na sewjeru, Utarpradešom a Delhi na wuchodźe, kaž tež z Radźastanom na zapadźe.
Adolf Černý
Styki do Łužicy
Hižo w lěće 1884 wopyta Černý prěni króć Budyšin a jeho wokolinu, na čož w přichodnych lětach tež mnoho jezbow do cyłeje Łužicy slědowachu. Při tym nawukny serbšćinu a nawjaza wuske kontakty mjez druhim z Michałom Hórnikom, Arnoštom Muku a Jakubom Bartom-Ćišinskim. Černý wuznamjeni so wosebje za swoje etnografiske studije wo Serbach, kaž Mytiske bytosće łužiskich Serbow (w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1890–1897), jeho basniske a přełožowanske dźěło (Výbor básní Čišinskeho a Zejlerja) a njeličomne mnóstwo nastawkow wo Serbach do čěskich, serbskich a pólskich nowinow. Wón běše wot lěta 1887 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1921 tež jeje čestny sobustaw.
Detlef Kobjela
Detlef Kobjela (* 7. apryla 1944 w Rogoznje; † 18. meje 2018 w Budyšinje) bě serbski komponist a hudźbny wědomostnik. Wot 1970tych lět přinošowaše we wulkej měrje k wuwiću serbskeje hudźbneje krajiny w Delnjej a Hornjej Łužicy.
Narodźi so jako syn pjekarja Ewalda Kobjele a jeho žony Elfriedy w Rogoznje a dósta wot pjateho žiwjenskeho lěta wučbu na klawěrje. Wot šesteho lětnika wopytowaše prawidłownje ludowu hudźbnu šulu w Choćebuzu a bě wot wosmeho lětnika šuler Delnjoserbskeje wyšeje šule. Jako asistent hudźbneho wučerja wodźeše šulski chór. Po maturje w lěće 1962 zahaji najprjedy wukubłanje ke knihiwjednikej, doniž njedósta studijne město při Berlinskej Humboldtowej uniwersiće za pedagogiskej předmjetaj hudźbu a němčinu. 1967 wotzamkny studij w předmjetach hudźbna pedagogika, germanistika a hudźbna wědomosć. Hižo w poslednim studijnym lěće dósta městno jako dramaturg při Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje, měješe pak najprjedy hišće absolwować wojersku słužbu při policiji w Choćebuzu.
Wot 1967 do 1980 bydleše Kobjela najebać Budyskeho dźěłoweho městna w Choćebuzu, hdźež skutkowaše paralelnje hišće hač do lěta 1981 jako hudźbny wučer. Wot 1970 do 1990 měješe nimo toho poziciju wědomostneho sekretara dźěłoweho kruha serbskich hudźbnikow, při čimž bě na wažnym městnje wobdźěleny na organizaciji a spěchowanju serbskeje hudźby.
Ke Kobjelowym kompozicijam liča twórby z nimale wšěch hudźbnych žanrow, mjez nimi tež filmowa hudźba, chórowa hudźba kaž tež wjele spěwow.
W lěće 1978 dósta Kobjela Myto Ćišinskeho II. rjadownje.
Jan Šěca
Jan Šěca ( Johannes Schütze, pseudonym Jan Šur; * 2. nowembra 1883 w Rachlowje, † 8. julija 1949 w Budyšinje) bě serbski wučer, ludowy spisowaćel a přełožowar.
Žiwjenje
Narodźi so jako prěnje dźěćo Rachlowskeho wučerja a přirodospytnika Korle Bohuwěra Šěcy a jeho žony Anny Emilije rodź. Albertec a wopytowaše wot 1898 do 1904 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Potom bě najprjedy wjesny wučer na Sokolcy a pozdźišo wučer a kantor w Bukecach a Malešecach. Za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa bě wot 1934 do 1945 mały překupc w Pěrnje.
Po Druhej swětowej wójnje zastupi znowa do šulskeje słužby a wučerješe wot 1945 do 1947 w Bošecach. 1947 so na wuměnk poda a do ródneho Rachlowa pod Čornobohom přesydli.
Skutkowanje
Šěca bě jedyn z hłownych zastupjerjow serbsko-słowjenskeje wzajomnosće za čas Weimarskeje republiki. 1928 wozjewi pućowansku reportažu Nazaj, nazaj, v planinski raj (Serbske Nowiny 213–223/1928, přiłoha), w kotrejž wustupi mjez druhim přećiwo germanizaciji. Serbam předstaji klasiskeho słowjenskeho basnika Prešerena a přełožowaše do serbšćiny powědančka Franca Ksavera Meška a episku baseń Rudolfa Baumbacha ''Zlatorog. Alpska baja.'' (Budyšin 1931), kotraž wobspěwa słowjenske horiny wokoło Triglava, jich přiroda a ludnosć. Jako wuměnkar dźěłaše wot 1947 w nadawku Domowiny na němsko-serbskim słowniku, kotryž hižo njedokónči.
W lěće 1920 bě Jan Šěca mjez załožerjemi Serbskeho sokołskeho zwjazka a hižo wot 1912 z čłonom Maćicy Serbskeje.
7. junija
7. junija abo '''7. smažnika''' je 158. dźeń gregorianiskeje protyki (159. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 207 dnjow hač do kónca lěta.
Jan Neruda
thumb|Jan Neruda
Jan Nepomuk Neruda (* 9. pražnika 1834 w Praze; † 22. žnjenca 1891 runje tam) bě čěski žurnalist, basnik a spisowaćel. Płaći jako załožer realizma w čěskej literaturje a załožer čěskeho fejetona, wot kotrychž spisa přez 2000, kotrež wuchadźachu najbóle w Praskich Narodnych listach.
Neruda studowaše w Praze zhromadnje z Michałom Hórnikom, z kotrymž jeho wjazaše wutrobne přećelstwo.
Jeho swójbne mjeno bu wot Chilskeho lyrikarja, marksista a nošerja Nobeloweho myta Pablo Neruda (poprawom Neftali Richard Reyes Basualto) jako pseudonym wužiwane.
Darganata
Darganata (do 2003 – Дарган-Ата/ Dargan-Ata; do 2007 – Бирата/ Birata) je městačko w Lebapskej oblasći na sewjeru Turkmenistana, bjezposrědnje při uzbekskej hranicy. Je zarjadniske sydło Darganatskeho wobwoda.
Banćikaty hwěžkan
Banćikaty hwěžkan je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce: Ornithogalum angustifolium, Hyacinthaceae).
Darganata
Leži na sewjeru pusćiny Karakum při lěwym brjoze rěki Amudarja něhdźe 220 kilometrow sewjerozapadnje Türkmenabata.
Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Fokino (Oblasć Brjansk)
thumb|left Fokino je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Brjansk. Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło jako «Cemjentnyj Zawod» a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.
Labská Stráň
Labská Stráň ( Elbleiten) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, njedaloko sakskeje hranicy a sydom kilometrow sewjernje Děčína. Leži na wysočinje nad prawym brjohom Łobja a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj).
Do wsy wjedźe jenički puć ze susodnych Arnoltic. W bliskosći nadeńdźe so wuhladnišćo Belvedér nad Łobjowej wudrjeńcu.
Sydlišćo nasta wokoło lěta 1400 na trjebjenišću w lěsach Čěskeje Šwicy a naspomni so prěni raz 1467 jako Hinteres Neudorf. Mjeno Elbleuten abo Elbleiten přesadźi so hakle w běhu 18. lětstotka.
Palow
Palow ( Pohla) je wjes na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leži mjez 270 a 315 m nad mórskej hładźinu na wyšinje mjez dolinomaj Klóšterskeje a Slěborneje wody. Hač do lěta 1936 bě Palow samostatna gmejna a po tym najprjedy dźěl gmejny Palow-Stachow.
Susodne wjeski su Ledźborecy (gmejna Porchow) na sewjeru, Stachow na wuchodźe a k Biskopicam słušacy Šumborn na juhozapadźe.
Stawizny
Sydlerskostawiznisce je Palow lěsny łanowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Palow je z lěta 1276.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 213 wobydlerjow, z nich 40 Serbow (19 %). Arnošt Černik ličeše 1956 jenož hišće 1 % wobydlerstwa gmejny jako serbske.
Palow ma wot 16. lětstotka sem swójsku ewangelsku wosadu, kotrejž přisłušeja tež Šumbornscy a Stachowscy protestanća. Hač do lěta 1895 prědowaše so tam tež w serbskej rěči.
Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow
thumb|left|Při rěce [[Taz (rěka)|Taz]] thumb|left|Nency Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow ( Ямало-Ненецкий автономный округ/Jamalo-Nenecki awtonomnyj okrug, Ямалы-Ненёцие автономной ӈокрук/Jamaly-Nenjocije awtonomnoj ŋokruk) je awtonomny federaciski subjekt w aziskim dźělu Ruskeje. Leži wuchodnje Urala w sewjerozapadnej Sibirskej při brjoze Karaskeho morja, pódlanskeho morja Sewjerneho polarneho oceana. K awtonomnemu wokrjesej słuša tež Jamalska połkupa najwažniše wudobywanišćo zemskeho płuna w Ruskej, kaž tež Obski zaliw, šěroki wuliw rěki Ob do morja.
Zarjadniske sydło awtonomneho wokrjesa je Salechard při prawym brjoze rěki Ob, najwjetše město pak „płunowa stolica“ Nowy Urengoj ze 105.000 wobydlerjemi.
George W. Bush
George W. Bush (* 6. julija 1946, New Haven) je ameriski politikar a bě w lětach 2001–2009 prezident Zjednoćenych statow Ameriki za Republikansku stronu. Je syn něhdyšeho prezidenta George Bush.
Nićata banana
Nićata banana (Musa textilis) je štom ze swójby bananowych rostlinow (Musaceae).
Aleksander VII.
thumb|Bamž Aleksander VII.
Aleksander VII. (z byrgarskim mjenom Fabio Chigi; * 13. małeho róžka 1599 w Siena; † 22. róžownika 1667 w Romje) bě zemjanski duchowny, wot lěta 1635 inkwizitor na Malće, wot 1639 nuncius (diplomat) w Kölnje, mjez 1644 a 1649 bamžowski pósłanc pola wuradźowanjow k Westfalskemu měrej a wot lěta 1652 kardinalny statny sekretar. Wón bu 7. jutrownika 1655 w starobje 56 lět jako naslědnik Innocenca X. wuzwoleny za 236. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1667 Giulio Rospigliosi jako bamž Klemens IX.
Swobodny społk
Swobodny społk z.d. je wot 2021 eksistowace zapisane drustwo, kotrež ma zaměr, serbsku kulturu, serbske žiwjenje a wuměłstwo přez předań swojich kulturnych, zežiwjenskich a wuměłskich wudźěłkow přisporjeć. Sydło Swobodneho społka je w Drježdźanach, čłonki a čłonojo bydla pak tež w dalšich městach. Swobodny społk ma hornjo- a delnjoserbsku wotnožku. Drustwo so financuje přez předań swójskich produktow, kaž tež přinoški sobustawow.
Swobodny społk skutkuje w štyrjoch hłownych wobłukach: awdiowizuelny archiw (skawp.org), wšědne žiwjenje (produkty), medij a nakładnistwowy wobłuk. Tak wuda Swobodny społk 2021 wuměłsku protyku, w lěće 2022 buštej dwě nowej protyce zaplanowanej. Swobodny społk podpěruje mjez druhim wuměłske projekty.
Swobodny społk wudawa online medij Serbski informator.
Pózdnja alpska lilija
Pózdnja alpska lilija (Lloydia serotina) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Arnošt Fürchtegott Šołta
Arnošt Fürchtegott Šołta ( Ernst Fürchtegott Schulze; * 6. meje 1793 we Wojerecach, † 20. decembra 1858 w Křišowje) bě serbski ewangelski farar, superintendent a zakitowar serbstwa w pruskej Hornjej Łužicy.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše wot 1804 do 1811 gymnazij w Budyšinje. Wot 1811 studowaše ewangelsku teologiju we Wittenbergu, hdźež běše z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Napoleonskich wójnow dla dyrbješe město wopušćić a přihotowaše so w samostudiju na dalše teologiske pruwowanja. Po nawróće do Łužicy w lěće 1815 dźěłaše najprjedy hač do lěta 1818 jako domjacy wučer w Lěwałdźe. 1818 dósta swoje prěnje farske městno w tehdy hišće serbskim Chołmje, kotryž pak hižo lěto pozdźišo zaso wopušći, zo by nastupił městno w Křišowje. Tam bě hač do swojeje smjerće w lěće 1858 nimale 40 lět z fararjom. Wot 1834 bě zdobom superintendent Rózborskeho wokrjesa.
Skutkowanje
Arnošt Fürchtegott Šołta słušeše k wonym wosobinam w pruskim dźělu Hornjeje Łužicy, kotřiž kritizowachu w prěnjej połojcy 19. lětstotka asimilacisku politiku pruskeho stata a žadachu sej wjace rěčnych prawow. Mjez druhim měrješe so přećiwo germanizatoriskemu skutkowanju Wojerowsko-Grodkowskeho superintendenta Philippa Wilhelma Meußera, kotryž w 1820tych lětach přikaza, w serbskich wosadach němske prědowanja a němsku šulsku wučbu dźeržeć. W lěće 1833 žadaše sej přistajenje serbskich superintendentow, štož so potom w Rózborskim wokrjesu z jeho wosobu tež zwoprawdźi.
Šołta zastupowaše serbske zajimy, zasadźeše so za přistajenje serbskich fararjow a polěpšenje šulstwa a spěchowaše wukubłanje serbskich duchowniskich kandidatow.
Wot lěta 1835 bě ze sobustawom Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow a spěchowaše tež w swojej diecezy wědomostne žiwjenje.
Rjeutow
thumb|left
Rjeutow je město ze 94.000 wobydlerjemi w ruskej oblasći Moskwa. Leži při wuchodnej kromje ruskeje stolicy.
Sydlišćo je so w lěće 1492 załožiło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa.
Ernst Busch
thumb|250px|wopomnjenska tafla w Berlinje
Friedrich Wilhelm Ernst Busch (* 22. januara 1900 w Kielje; † 8. junija 1980 w Berlinje) bě němski spěwar, kabaretist, dźiwadźelnik a režiser.
Filmografija
dokumentarny:
Kozylistowe rostliny
Kozylistowe rostliny (Caprifoliaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Systematika
K swójbje kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae) słuša jenož hišće pjeć rodow z něhdźe 220 družinami:
Při tu wužiwanej systematiku buchu porno prjedy wužiwanym systemam wjacore swójby z kozylistowych rostlinow wurjadowane:  Diervillaceae z wajgelijemi, Linnaeaceae z abelijemi, Kolkwitzia a mochowy zwónčk (Linnaea) a Morinaceae. Rodaj bozanka (Sambucus) a kaledźina (Viburnum) so dźensa do pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae) liča.
Sonja Zietlow
Sonja Zietlow (* 13. meje 1968 w Bonnje) je němska telewizijna moderatorka.
Lěsna hojawa
Lěsna hojawa (Sanicula europaea) je družina z roda hojawa ze swójby wokołkowych rostlinow (Apiaceae).
Wopis
Lěsna hojawa je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 45 (50) cm.
Łopjena
Łopjena su nimale ekskluziwnje na spódku stejace, přeco zelene, dołho stołpikate, na kromje rězane a na delnim boku błyšćace. Nimo toho su ruhojće třilapate hač pjećlapate a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 8 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja w hustych, hłójčkojtych, nakónčnych małkich wokołkach z wulkosću wot 1 cm, kotrež wutworja wokołk. Kwětnistwo ma wjacore (4-8), hłuboko rozpačene přikrywne łopješka. Króna je běła abo žołtojta a docpěwa šěrokosć wot 3 mm. Próškowe łopješka dołho wuwisuja.
Płody
Płód je kulojty a husto z kałačkami wobsadźeny a docpěwa šěrokosć wot 4 hač 5 mm.
Stejnišćo
Rosće w bukowych lěsach, lisćowych měšanych lěsach, ze zelišćowym podrostom. Preferuje čerstwe, zwjetša wapnite, čumpate, humusowe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Tlumač
thumb|left
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.