cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Wornar
Jan Wornar (* 7. decembra 1934 w Hórkach pola Chrósćic, † 20. meje 1999 we Worklecach) bě serbski spisowaćel. Dźěłaše jako wučer na serbskej wyšej šuli w Budyšinje a wot lěta 1974 na serbskej šuli w Ralbicach.
Pisaše předewšěm dźěćace a młodźinske knihi. W lěće 1970 spožči so jemu Literarne myto Domowiny.
Jidišćina
thumb|400px|Elia Levita (1542), někotre słowa w němčinje, łaćonšćinje, hebrejšćinje a judn-tajč, z kotrehož so moderna jidišćina wuwi
Jidišćina (ייִדיש) - je germanska rěč.
Jidišćinu rěča 3 mil. ludźi na cyłym swěće, do holocausta bě přibližnje 12 mil. rěčnikow. Jidišćina je zapadogermanska rěč, ale wona je blisko z němčinu přiwuzna a wobsahuje semitiske a słowjanske elementy.
Nick Griffin
Nick Griffin (* 1959) je jendźelski prawicarski politikar, předsyda strony British National Party a zapósłanc Europskeho parlamenta.
Jidišćina
Přirunanje teksta w jidišćinje a w němčinje
און זיי האָבן געזאָגט׃ קומט לאָמיר אונדז בויען אַ שטאָט, און אַ טורעם מיט זיַיַו שפּיץ אין הימל, און לאָמיר אונדז מאַכן אַ נאָמען, כּדי מיר זאָלן ניט צעשפּרייט ווערן אויפֿן געזיכט פֿון דער גאַנצער ערד. האָט גאָט אַראָפּגעידידערט צו זען די שטאָט און דעם טורעם, וואָס די מענטשנקינדער האָבן געבויט. און גאָט האָט געזאָגט׃ זע, זיי זיַיַנען איין פֿאָלק, און איין שפּראַך איז ביַיַ זיי אַלעמען, און דאָס איז ערשט אַן אָנהיב פֿון זייער טאָן, און אַצונד וועט פֿון זיי ניט פֿאַרמיטן ווערן אַלץ וואָס זיי טראַכטן צו טאָן. קומט לאָמיר אַראָפּנידערן, און צעמישן דאָרטן זייער שפּראַן, אַז זיי זאָלן ניט פֿאַרשטיין איינער דעם אַנדערנס שפּראַך. און גאָט האָט זיי צעשפּרייט פֿון דאָרטן אויפֿן געזיכט פֿון דער גאַנצער ערד, און זיי האָבן אויפֿגהערט בויען די שטאָט. דרום האָט מען גערופֿן איר נאָמען בבל, וויַיַל דאָרטן האָט גאָט צעמישט די שפּראַן פֿון דער גאַנצער ערד, און פֿון דאָרטן האָט זיי גאָט צעשפּרייט אויפֿן געזיכט פֿון דער גאַנצער ערד.
4. Un zej hobn gezogt: kumt lomir undz bojen a štot, un a turem mit zajn špic in himl, un lomir undz machn a nomen, k'dej mir zoln nit cešprejt vern afn gezicht fun der gancer erd. 5. Hot Got aropgenidert cu zen di štot un dem turem, vos di menčnkinder hobn gebojt. 6. Un Got hot gezogt: ze, zej zajnen ejn folk, un ejn šprach iz baj zej alemen, un dos iz eršt an onhejb fun zejer tun, un acund vet fun zej nit farmitn vern alc vos zej trachtn cu tun. 7. Kumt lomir aropnidern, un cemišn dortn zejer šprach, az zej zoln nit farštejn ejner dem anderns šprach. 8. Un Got hot zej cešprejt fun dortn afn gezicht fun der gancer erd, un zej hobn afgehert bojen di štot. 9. Drum hot men gerufn ir nomen bovel, vajl dortn hot Got cemišt di šprach fun der gancer erd, un fun dortn hot zej Got cešprejt afn gezicht fun der gancer erd.
4. Und sie sprachen: Wohlan, laßt uns eine Stadt und einen Turm bauen, dessen Spitze bis an den Himmel reicht, daß wir uns einen Namen machen, damit wir ja nicht über die ganze Erde zerstreuet werden! 5.Da fuhr der HERR herab, daß er die Stadt und den Turm sähe, den die Menschenkinder bauten. 6. Und der HERR sprach: Siehe, es ist nur ein einziges Volk, und sie sprechen alle nur eine Sprache, und dies ist der Anfang ihres Unternehmens! Nun wird es ihnen nicht unmöglich sein, alles auszuführen, was sie sich vorgenommen haben. 7. Wohlan, laßt uns hinabfahren und daselbst ihre Sprache verwirren, daß keiner des andern Sprache verstehe! 8. Also zerstreute sie der HERR von dannen über die ganze Erde, daß sie aufhörten die Stadt zu bauen. 9. Daher gab man ihr den Namen Babel, weil der HERR daselbst die Sprache der ganzen Welt verwirrte und sie von dannen über die ganze Erde zerstreute.
Mjechka maslenka
Mjechka maslenka (Ranunculus lanuginosus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Łopjena
Na spódku stejace łopjena su dołhostołpikate a rukojće rozdźělne.
Płody
Płodźiki njesu hóčkojty pysčičk.
Stejnišćo
Rosće w lisćowych, wudolinowych a łučinowych lěsach. Preferuje čerstwe hač włóžne, wutkate a wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Mała pawkowa orchija
Wopisanje
Mała pawkowa orchija ma hubku z dołhosću wot 5 hač 9 mm a jasnej žołtej kromu. Zwonkowne kćenjowe łopješka su swětłozelene.
Přeměnita maslenka
Přeměnita maslenka (Ranunculus hybridus) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Čmjełowa orchija
Čmjełowa orchija (Ophrys holoserica) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Wopisanje
Čmjełowa orchija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm.
Na spódku dwě hač šěsć dołhojtych łopjenow steji, mjeztym zo wyše toho dwě hač tři łopjena steja.
Kćěje wot meje hač junija. Čumpate kwětnistwo wobsteji z dweju hač dźesać kćenjow. Bruna hubka ze žołtym mustrom je njerozdźělena, wjelbowana, somotowje kosmata, nimale štyriróžkata, podoba zadnje ćěło čmjeły a docpěwa šěrokosć wot 14 hač 20 mm. Dalše kćenjowe łopješka su owalne, róžojte abo běłojte, maja zeleny srjedźny nerw a docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm. Znutřkowne kćenjowe łopješka su třiróžkate.
Stejnišćo
Rosće na suchich łukach, połsuchich trawnikacha a w lěsnych swětlinach. Preferuje w prawej měrje suche, wapnite pódy na swětłych, w lěću ćopłych, w nazymje miłych stejnišćach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Prawa wrónica
Prawa wrónica (Lepidium coronopus, Syn.: Lepidium squamatum Forssk., Cochlearia coronopus L., Coronopus procumbens Gilib., Coronopus ruellii All., Senebiera coronopus (L.) Poir., Coronopus squamatus (Forssk.) Asch. ) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
W někotrych žórłach so rodej wrónicow (Coronopus) zarjaduje.
Sučkata rězna
Sučkata rězna (Carex loliacea) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Hamorska milinarnja
thumb|Hamorska milinarnja w lěće 2007... thumb|...a w lěće 2012
Nahi člunkačk
Nahi člunkačk (Teesdalea nudicaulis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Hamorska milinarnja
Hamorska milinarnja ( Kraftwerk Boxberg) je ćopłotna milinarnja na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, na teritoriju Hamorskeje gmejny. Je to brunicowa milinarnja, kotraž ma wukon 1900 megawattow. Brunica, kotraž so w Hamorskej milinarni wužiwa, přińdźe z brunicoweju jamow Wochozy a Rychwałd.
Hamorska milinarnja je z lěta 2016 we wobsydstwje firmy LEAG.
Branko Crvenkovski
200px|thumb|Branko Crvenkovski - 2008 Branko Crvenkovski (makedonsce: Бранко Црвенковски; * 12. oktobra 1962 w Slatinje blisko Sarajewa) je makedonski politikar a bě prezident republiki mjez lětomaj 2004 a 2009.
Crvenkovski je dóstał swój diplom na Elektromasinskej fakulće (Uniwerzita Sw. Ciril a Methodius), na wotrjadźe za Informatiku a awtomatizaciju.
Po rozpadźe Socijalistiskeje Federatiwneje Republiki Juhoslowjanskeje je so Branko Crvenkovski na prěnich swobodnich wolbach zapósłanc knježerstwa Makedonskeje stał, po dołhočasnym dźěłanju w kompaniji Semos w Skopje. Bywšeho komunista Crvenkovskeho su jako předsydu strony Socialdemokratiski zwjazk Makedonskeje (SDSM) w aprylu 1991 wuzwolili. 5. septembra 1992 je so stał z prěnim premierom njewotwisneje Makedonskeje a je tu funkciju hač do wólbow w decembrje 2002 měł.
Po smjerći bywšeho prezidenta Borisa Trajkovskeho je Crvenkovski dobył wólby za prezidenta Makedonskeje w aprylu 2004 přećiwo Saškej Kedevej a je přewzał funkciju 12. meje 2004. Jeho naslědnik je Gjorge Ivanov.
Anykščiai
thumb|left|Cyrkej swjateho Maćija (natwarjena 1899–1909), najwyša cyrkej Litawskeje
Anykščiai ( Onikschten) je město w Utenskim wobwodźe w Litawskej a zarjadniske sydło rajonoweje gmejny ze samsnym mjenom.
Leži při rěce Šventoji něhdźe 30 kilometrow zapadnje Uteny.
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1442 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 69 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Prawy česnak
Prawy česnak (Alliaria officinalis) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je kobołkowe zelo.
Wopisanje
Prawy česnak je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač 100cm.
Stołpik steji zrunanje a je hranity.
Delnje łopjena su dołho stołpikate.
Kćěje wot apryla hač junija. Kćenja steja w nakónčnych kićach a docpěwaja wulkosć wot 0,6 hač 1cm.
Trukowe płody docpěwaja dołhosć wot 20 hač 70 mm.
Stejnišćo
Rosće na chłódkojtych lěsnych kromach, žiwych płotach, zahrodach a parkach. Preferuje wutkate, humozne, čumpate hlinowe pódy, předewšěm na powětrowłóžnych stejnišćach.
Miriam Makeba
Miriam Makeba (* 4. měrca 1932 w townshipu Prospect, blisko Johannesburga, Južna Afrika; † 10. nowembra 2008 w Castel Volturnoje, Italska; dospołne mjeno Zenzile Makeba Qgwashu Nguvama Yiketheli Nxgowa Bantana Balomzi Xa Ufun Ubajabulisa Ubaphekeli Mbiza Yotshwala Sithi Xa Saku Qgiba Ukutja Sithathe Izitsha Sizi Khabe Singama Lawu Singama Qgwashu Singama Nqamla Nqgithi, tež jako Mama Afrika) bě južno-afrikanska spěwarka a reprezentantka swětowej muzice. Zasadźiše přećiwo apartheid w Južnej Africe a angažowaše so politisce a humanitarnje.
Chinska mahonija
Chinska mahonija (Mahonia lomariifolia) je kerk ze swójby kisycowych rostlinow (Berberidaceae).
Cimljansk
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1672 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Časopis Maćicy Serbskeje
right|150px Časopis Maćicy Serbskeje (krótko ČMS, 1848–72 Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje) bě periodiska publikacija a centralny organ serbskeho wědomostneho towarstwa Maćicy Serbskeje, kotryž be w lěće 1848 – potajkim hižo lěto po załoženju Maćicy – k prěnjemu razej wušoł. Z hłownym redaktorom časopisa, w kotrymž wozjewjachu so předewšěm ludowědne a rěčespytne nastawki, ale tež zličbowanja towarstwa, běchu přez lěta Jan Arnošt Smoler (1848–52), Jakub Buk (1853–67), Michał Hórnik (1868–94), Arnošt Muka (1894–1932) a Ota Wićaz (1933–37). Poslednje čisło časopisa (90. lětnik) wuńdźe w lěće 1937. Po Druhej swětowej wójnje přewza Lětopis w lěće 1952 rólu serbskeho wědomostneho časopisa.
Naha trójnička
Naha trójnička (Bougainvilla glabra) je rostlina ze swójby dźiwničkowych rostlinow (Nyctaginaceae).
Şərur
thumb|left
Ma sydom tysac wobydlerjow.
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa. Do 1991 bě pomjenowane po załožerju Sowjetskeho zwjazka Wladimira Iljiča Lenina. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.
Marc Bolan
Marc Bolan (* 30. septembra 1947, Hackney, East London, Zjednoćene kralestwo; † 22. měrca 2005, Barnes, London, Zjednoćene kralestwo) bě britiski basnik, komponist, gitarist a spěwar rockowe skupiny T. Rex.
1748
1748 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.
Bóšicy
Bóšicy ( Puschwitz) su wjes a gmejna něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Budyšina w Hornjej Łužicy. Słušeja ke zarjadniskemu zhromadźenstwu Njeswačidło. Gmejna je po ličbje wobydlerstwa najmjeńša w Budyskim wokrjesu a pjata najmjeńša cyłeje Sakskeje.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej. Wosebje w Jaseńcy, Łusču, Nowej Jaseńcy a na Horje rěči wulki dźěl wobydlerstwa serbsce.
Wšědny pomurnik
Wšědny pomurnik (Parthenocissus vitacea) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae). Dalše serbske ludowe mjeno je dźiwje wino.
Bóšicy
Geografija a wobchad
mini|left|Powětrowy wobraz Bóšic z Wětrowskej deponiju w pozadku Bóšicy leža w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Južnje gmejny běži awtodróha A 4. Tuta je přez wujězdaj Słona Boršć a Horni Wujězd(něhdźe 8 km) docpějomna. Wuchodnje gmejny běži B 96. Přez gmejnske dźěle Wětrow, Bóšicy a Jaseńca wjedźe statna dróha S 98.
Wšědny pomurnik
Systematika
Basionym je Ampelopsis quinquefolia var. vitacea ; dźensa připóznate prěnje wopis wot US-amerikaniskeho botanikarja Albert Spear Hitchcock bu w lěće 1894 wozjewjeny. Dalši synonym za tutu družina je Parthenocissus inserta.
Bóšicy
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje wsy jako Bisziz pochadźa z lěta 1245.
Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 244 wobydlerjow, z nich 204 Serbow (80 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,8 %.
W samsnym lěće bě 49 % gmejnskich wobydlerjow katolskeje a 17 % ewangelskeje konfesije. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe, katolscy Chróšćanskej.
Wjesne dźěle
Do Bóščanskeje gmejny słušeja slědowace wsy:
Politika
mini|Napohlad wjeski z ryćerkubłom (1976) Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada
Bóšičanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby lěta 2019 mějachu slědowace wuslědki:
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowacy radźićeljo:
Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Bóšic je wot lěta 2008 Stanisław Ryćer, kiž bu posledni raz při wólbach 2014 ze 57,6 % w zastojnstwje wobkrućeny.
Laucha
Laucha je pomjenowanje:
kaž tež:
Şahbuz
thumb|left
Şahbuz (wurjekowanje: Šachbuz) je městačko na sewjeru azerbajdźanskeje enklawy Nachičewan. Leži něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Naxçıvana.
Ma tři tysac wobydlerjow.
Wot lěta 2007 ma měšćanske prawa.
Čěskosłowakska
thumb|Čěskosłowakska na karće Europy Čěskosłowakska ( a do lěta 1990, potom ) bě stat w srjedźnej Europje, kotryž wobsteješe wot 1918 do 1992. Wona bu oficielnje załožena dnja 28. oktobra 1918 w Praze jako demokratiski prawniski stat po zapadnym přikładźe a bě jedyn z naslědnych statow Rakusko-Wuherskeje, kotraž ke kóncej Prěnjeje swětoweje wójny rozpadowaše. Z prěnim prezidentom Čěskosłowakskeje sta so filozof a spisowaćel Tomáš Garrigue Masaryk.
Wot 1939 do 1945, za čas Druheje swětoweje wójny, bě wona wot nacistiskeje Němskeje wobsadźena. Tak mjenowany Sudetski kraj, kotryž bě zwjetša wot Němcow wobsydleny, słušeše hižo po Mnichowskim zrěčenju w nazymje 1938 k Němskemu mócnarstwu. Po februarje 1948 steješe pod knjejstwom komunistiskeje strony a słušeše do tak mjenowaneho wuchodneho bloka pod wjednistwom Sowjetskeho zwjazka. Reformowe hibanje Alexandra Dubčeka, tak mjenowane „Praske nalěćo“, bu w lěće 1968 wot sowjetskeho wójska poraženy.
Knjejstwo komunistiskeje strony skónči so ze „somoćanej rewoluciju“ w nazymje 1989. Dnja 31. decembra 1992 so zhromadny stat Čechow a Słowakow rozpušći.
Christian Hartmann
Christian Hartmann (* 6. apryla 1974 w Calbe při Solawje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 47 (Drježdźany 5) w sakskim krajnym sejmje a komunalnopolitiski rěčnik frakcije CDU. Wot 25. septembra 2018 je wón jako naslědnik Franka Kupfera předsyda frakcije CDU w sejmje.
Hartmann bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 33,3 % hłosow woleny.
Wón je ewangelski a bydli w Langebrücku.
Lukáš Krivošík
Lukáš Krivošík (* 1983, Bojnice) je słowakski publicist.
Syriska róžowa popla
Syriska róžowa popla (Hibiscus syriacus) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (Malvaceae).
Wopis
Kćenja ma wšelake barby: róžojte, módre a běłe.
Johannes Rau
Johannes Rau (* 16. januara 1931 we Wuppertal; † 27. januara 2006 w Berlinje) bě němski politikar. Rau bě mjez 1969 a 1970 wyši měšćanosta města Wuppertal, mjez 1977 a 1998 předsyda SPD Sewjerorynsko-Westfalskeje a ministerski prezident zwjazkoweho kraja wot 1978 do 1998. Wot 23. meje 1999 hač do 29. junija 2004 běše ze zwjazkowym prezidentom Němskeje.
thumb|250px|Johannesa Rauowy narowny kamjeń
Wšědna efedra
Wšědna efedra (Ephedra distachya) je rostlina ze swójby efedrowych rostlinow (Ephedraceae).
Sučkata wrónica
Sučkata wrónica (Lepidium didymum) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Mina Witkojc
mini|upright|Mina Witkojc w serbskej narodnej drasće (wokoło 1930) mini|upright|Row Miny Witkojc na Bórkowskim kěrchowje
Sučkata wrónica
W někotrych žórłach so rodej wrónicow (Coronopus) zarjaduje.
Oblasć Winnycja
Oblasć Winnycja je oblasć na juhu Ukrainy, w historiskej Podolskej. Stolica a zdobom najwjetše město je Winnycja. Oblasć ma něhdźe 1,6 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 26.500 kwadratnych kilometrow.
Mina Witkojc
Mina Witkojc ( Anna Wilhelmine Wittke; * 28. meje 1893 w Bórkowach; † 11. nowembra 1975 w Popojcach) bě najwažniša delnjoserbska basnjerka a publicistka.
Šachty
thumb|left Šachty je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Rostow a ma něhdźe 237 tysac wobydlerjow.
Mina Witkojc
Žiwjenje
Wona narodźi so nalěto 1893 jako njemandźelska dźowka Marjany Witkojc w Bórkowach, hdźež hač do 1907 šulu wopyta. W lěće 1917 dźěłaše w Berlinje jako słužowna a wot 1918 do 1921 w Bórkowach jako dnjowa dźěłaćerka. Wot 1923 do 1933 běše wona sobudźěłaćerka nowiny Serbski Casnik. W Budyšinje je so wona z Arnoštom Muku a Janom Cyžom zeznajomiła. Dokelž za čas wójny we Łužicy bydlić njesmědźeše, dyrbješe wot 1943 do 1945 do Jarobroda přećahnyć. Wot lěta 1946 bydleše a dźěłaše znowa w Budyšinje jako sobudźěłaćerka Domowiny. Mina Witkojc płaći jako basnjerka, kotraž je serbske sebjewědomje w Delnjej Łužicy znowa wožiwiła. Wona zemrě 11. nowembra 1975 w Popojcach a bu na Bórkowskim kěrchowje pochowana.
Lětopis
Lětopis (dospołnje: „Lětopis – Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow“) je wědomostny časopis Serbskeho instituta w Budyšinje, kotryž wot lěta 1952 połlětnje wuchadźa. Historiski přikład bě Časopis Maćicy Serbskeje. Přinoški w Lětopisu su předewšěm w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči, husto pak tež rusce, pólsce abo čěsce. Lětopis informuje wo aktualnym slědźenju na polu serbskeje kultury, stawiznow a rěče.
W časach NDR wuchadźachu lětnje štyri samostatne zwjazki (A, B, C a D). Zwjazk A zaběraše so ze serbskim rěčespytom, zwjazk B ze stawiznami a narodnej politiku, zwjazk C z ludowědu a zwjazk D z kulturnej a wuměłstwowej wědomosću.
Šachty
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1805 załožiło a ma wot lěta 1867 měšćanske prawa.
Sučkata wrónica
Synonymy
Synonymy za Lepidium didymum L. su: Carara didyma (L.) Britton, Coronopus didymus (L.) Sm., Coronopus pinnatifida DC., Senebiera pinnatifida DC., Senebiera didyma (L.) Pers., Senebiera incisa Willdenow. ,
Mina Witkojc
Žiwjenje
Wot lěta 2018 spožči kraj Braniborska kóžde druhe lěto Myto Miny Witkojc za angažement na polu serbskeje rěče.
Nowoslicy
Nowoslicy ( Naußlitz) su wjes w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin a słušeja wot lěta 1994 do gmejny Ralbicy-Róžant. Hač do lěta 1957 běchu Nowoslicy samostatna gmejna, po tym dźěl Ralbičanskeje gmejny.
Geografija
Wjes leži we wysokosći 146 metrow nad mórskej hładźinu w serbskich Delanach. Susodne wjeski su Ralbicy na sewjeru, Jitk (gmejna Rakecy) na sewjerowuchodźe, Koslow (gmejna Njeswačidło) na wuchodźe, Dobrošicy na juhowuchodźe, Sernjany na juhozapadźe a Róžant na zapadźe.
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako Nouosedlitz pochadźa z lěta 1248. . Mjeno woznamjenja „nowe sydlišćo“. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki katolski klóšter Marijina hwězda. Cyrkwinsce słušachu Nowoslicy do wutworjenja Ralbičanskeje wosady w lěće 1716 do Chrósćic.
Zubica
Zubica (Dentaria) bě ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Nětko wšě družiny słušeja k rodej žerchwicow (Cardamine).
Wobsahowaše sćěhowace družiny:
Nowoslicy
Wosobiny
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Nowoslic
Mina Witkojc
Twórby
mini|W tutym hosćencu bydleše Mina Witkojc
Šwižna rězna
Šwižna rězna (Carex acuta; syn. C. gracilis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Šwižna rězna docpěje wysokosć wot 40 hač do 150 cm. Stwjelco je wótro třihranite a hrube.
Na spódku stejace póšwy su błyšćace brune. Łopjena docpěja šěrokosć wot 5 hač do 10 mm a dołhosć wot hač do 150 cm.
Kćěje wot meje hač do junija. 3-6 žónskich kłosow docpěje dołhosć wot 2 hač do 10 cm. Wótre hadźicy su njejasne pyskate a docpěja dołhosć wot 3 mm. Delnje nošne łopješko daloko kwětnistwo přesahuje.
Stejnišćo
Rosće na brjohach, na mokrych łukach, w přiliwowych wužłobinach.
Oblasć Winnycja
Geografija
Při Dnjestrje na juhozapadźe mjezuje oblasć na 202 kilometromaj z Moldawskej. Susodne oblasće su Žytomyrska na sewjeru, Kijewska na sewjerowuchodźe, Čerkaska na wuchodźe, Kirowohradska na samym juhowuchodźe, Odesaska na juhu, Oblasć Černiwci na juhozapadźe a Chmelnyckyj na zapadźe. Město Winnycja nadeńdźe so w sewjernym dźělu oblasće.
Najwjetšej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kiž twori moldawsku hranicu na juhu, a Južny Bug, kotryž ćeče mjez druhim přez Winnycju.
Zarjadnistwo
Oblasć Winnycja wobsteji ze 27 rajonow a šěsć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
Stawizny
Oblasć nasta dnja 27. februara 1932. W lěće 1937 wotšćěpichu so 33 rajonow na zapadźe, kiž stworichu potom oblasć Kamjanec-Podilskyj, dźensnišu oblasć Chmelnyckyj.
Krasny pomurnik
Krasny pomurnik (Parthenocissus tricuspidata) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (Vitaceae).
Běła zubica
Běła zubica je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Dentaria enneaphyllos, Brasicaceae).
Kalmykšćina
thumb|left|250px Kalmykšćina (Хальмг келн Chaľmg keln) je rěč ze skupiny mongolskich rěčow a hłowna rěč w k Ruskej słušacej republice Kalmykskej. Rěči so wot něhdźe 80.000 ludźi na teritoriju Ruskeje a Chiny (w Ujgurskej).
Rólna maslenka
Rólna maslenka (Ranunculus arvensis) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Mazowske wojewódstwo
thumb|right|250px|Fyziska mapa Mazowskeho wojewódstwa 250px|thumb|Gmejny mazowskeho wojewódstwa
250px|thumb|Waršawa - stare město 250px|thumb|[[Ostrołęka - radnica]] 250px|thumb|[[Płock - radnica]] 250px|thumb|[[Ciechanów - radnica]] 250px|thumb|[[Radom (Pólska)|Radom]] 250px|thumb|[[Płock - katedrala]] 250px|thumb|[[Siedlce]] 250px|thumb|[[Ostrołęka - cyrkej]] right|250px 250px|thumb|Kampinoski Narodny Park 250px|thumb|[[Wisła blisko města Nowy Dwór Mazowiecki]]
Mazowske wojewódstwo ( województwo mazowieckie) je wojewódstwo w srjedźnej Pólskej. Hłowne město je pólska stolica Waršawa. Po přestrjeni je wone najwjetše z pólskich wojewódstwow.
W lěće měješe wojewódstwo  wobydlerjow.
Města
We Mazowskim wojewódstwje su slědowace města:
Krajne wokrjesy
We Mazowskim wojewódstwje su slědowace krajne wokrjesy (pol. powiaty ziemskie):
Rěčna maslenka
Rěčna maslenka (Ranunculus flammula) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).
Wopis
Rěčna maslenka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 50 cm. Rostlina je bahnowa rostlina, kotrejež stołpik zwjetša je wobłukaće postupowacy a rozhałuzowany.
Łopjena
Łopjena su njerozdźělene. Na spódku stejace łopjena su dołho stołpikate, zwjetša klinojte abo skulojćene. Stołpikowe łopjena su krótko stołpikate a wusko lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 10 cm.
Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Kćenja su blědźe žołte, docpěwaja wulkosć wot 0,8 hač 1,7 cm a so wot muchow wopróšuja.
Stejnišćo
Rosće w bahnach, małodusykowych bahnowych łukach, žórłach a na brjohach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Wšědna kisyca
Wopis
mini|Kwětnistwo Wšědna kisyca je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 m. Wona njese 1-7-dźělne ćernje na hałuzach.
Rostlina je nachwilny hosćićel žitneho čorneho womjatka.
Łopjena
Łopjena su w lěće zelene, zubate, wopak jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 6 cm. Jich kroma je sćeńka kałaće zubate.
Kćenja
Kćěje wot apryla hač do junija. Swětłožołte kćenja steja w čumpatych, wisacych kićach a sylnje wonja, ale skerje njepřijomnje. Wone wobsteji ze šěsć krónowych a ze šěsć keluškowych łopješkow.
Płody
Płody su čerwjene jahody, kotrež docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 11 mm. Zrałe jahody su njejědojte a jara kisale słodźa.
Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, w žiwych płotach, w kerčinach a w swětłych chójnowych lěsach. Preferuje wutkate, w lěće ćopłe pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač do južneje Skandinawiskeje rozšěrjena.
Třirjapikojta rězna
Třirjapikojta rězna (Carex trinervis) je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow (Cyperaceae).
Sprjewja
thumb|left|Sprjewja w Błótach blisko Lubina thumb|left|Jedne z třoch žórłow Sprjewje - při Kotmarje
Sprjewja ( tež Rěka;, ) je něhdźe 400 kilometrow dołha rěka we Łužicy na wuchodźe Němskeje a sewjeru Čěskeje, kotraž běži přez zwjazkowe kraje Sakska, Braniborska a Berlin.
Wužórli so we Łužiskich horach z třoch žórłow: w Habrachćicach, Nowych Jěžercach a při Kotmarje. Z horow běži rěka přez Šěrachow-Korzym, Budestecy a hłuboki doł mjez Hornjej Hórku a Budyšinom do Łužiskeje nižiny a přez holansku a hatowu krajinu kaž tež Łužiski brunicowy rewěr a městačko Grodk dale do Delnjeje Łužicy. Jako znutřkowne delta Sprjewje nadeńdu so za Choćebuzom Błóta, kotrež so w Gójackim jězorje kónča. W Berlinje wuliwa so Sprjewja do Habole.
Na swojim běhu wužiwa so rěka dwójce za zastaranje spjateju jězorow, mjenujcy w Budyšinje a pola Grodka. Wobaj jězoraj słužitej zastaranju łužiskich brunicowych milinarnjow z wodu.
Wódrino-Sprjewiny kanal zwjazuje Sprjewju blisko Přibora z Wódru.
Hlej tež: Nastawki wo při Sprjewi ležacych sydlišćach
Muchowa orchija
Muchowa orchija (Ophrys insectifera) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow  (Orchidaceae).
Wopisanje
thumb|left|Kćenja Muchowa orchija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 15 hač 40cm.
Şəki
Şəki (wurjekowanje: Šaki; do 1968 – Nucha) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži něhdźe 240 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa w Kawkazu.
Muchowa orchija
Wopisanje
Stołpik je ćeńki a nazeleń žołty a njese deleka 3 hač 5 lancetojtych łopjenow a horjeka 1 hač 2 łopjenow.
Şəki
Ma 64 tysac wobydlerjow.
Muchowa orchija
Wopisanje
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja docpěje dołhosć wot 1,2 hač 1,8 cm a nimaja ćerń. Maja formu muchi a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch w kwětnistwje. Zwonkowne kćenjowe łopješka su owalne, zelenojte a docpěja dołhosć wot 5 hač 8 mm, mjeztym zo dwě bóčnej, znutřkownej łopješce stej nitkojtej a čerwjenobrunej. Hubka je purpurowobruna, somotowa z wulkim, šěrym blečkom, třilapata, dwójce tak dołha kaž šěroka, ale njenjese přiwisk.
Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, suchich chójnowych lěsach. Ma radšo w prawej měrje suche, wapnite, čumpate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž sewjernje hač do Irskeje, Šotiskeje a južnje hač do sewjerneje Španiskeje a srjedźneje Italskeje wustupuje.
Wrónicowy putnik
Wrónicowy putnik (Plantago coronopus) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Glinjany
Glinjany (němsce: Linonen, Limonen, pólsce: Glinianie, Linianie, Gliwianie, Liwianie) běchu połobski kmjen pola rěki Łobjo wokoło wsy Lenzen.
Efedrowe rostliny
Efedrowe rostliny (Ephedraceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Warinojo
Warinojo ( Warnower, Warnowie) běchu połobski kmjen, kotryž bydleše při rěce Warnow južnje dźensnišeho Roztoka w Mecklenburgskej.
Słódke trawy
Słódke trawy (Poaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophyta).
Wobsahuje sćěhowace rody:
Nazaret
Nazaret (tež Nacaret, hebrejsce נָצְרַת‎ nacrat, arabsce الناصرة‎ al-Nāṣira) je město na sewjeru Israela. Leži w Galileji a je to hłowne město Sewjerneho distrikta. Dźensa ma něhdźe 66 000 wobydlerjow.
Nazaret płaći jako pochadźišćo swjateju Józefa a Marije.
thumb|center|upright=1.5|Napohlad města
Wolžskij
thumb|left Wolžskij je město w juhu Ruskeje federacije. Leži při Wolze w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 326 tysac wobydlerjow.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1951 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.
Vrané nad Vltavou
Vrané nad Vltavou je gmejna w Čěskej (wokrjes Praha-západ). Leži nad Wołtawu něhdźe 16 kilometrow južnje Praskeho stareho města we wysokosći 196 metrow nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 2500 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 993.
Pawkowa orchija
Wopisanje
Pawkowa orchija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 40 cm.
Łopjena su brunojće zelene.
Kćěje wot apryla hač meje. Hubka je wjelbowana, somotowje kosmata, čerwjenobruna, njese H-formowy, módry muster, docpěwa dołhosć wot 9 hač 14 mm, je njerozdźělena abo słabje třidźělna, ale njenjese přiwisk. Tři zwonkowne kćenjowe łopješka su žołtozelene. Dwě znutřkownej kćenjowej łopješce stej wusko-lancetojtej, zelenožołtej hač brunojće žołtej.
Stejnišćo
Rosće na ćopłych, suchich łukach, w swětłych kerčinach a w swětłych chójnowych lěsach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Bogatynia
Bogatynia je městačko při Witce na juhowuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži někotre kilometry wuchodnje Žitawy w samym juhozapadnym róžku Pólskeje mjez sakskej hranicu na zapadźe a čěskej na wuchodźe a słuša k Delnjošleskemu wojewódstwu. Ma nimale 25.000 wobydlerjow.
Wjazowe rostliny
Wjazowe rostliny (Ulmaceae) su swójba symjencowych rostlinow (Spermatophytina).
Systematika
W swójbje wjazowych rostlinow je dźensa jenož wjace sydom rodow z něhdźe 35 družinami
Bogatynia
Najwažniša hospodarska hałuza je wudobywanje brunicy z Turówskeje jamy a dobywanje energije w Turówskej milinarni.
Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Bogatynia měješe dnja cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy (w spinkach němske a, jeli znate, serbske mjena):
Wjeski Gościszów, Pasternik, Biedrzychowice Górne, Strzegomice a Wigancice Żytawskie su so za Turówsku brunicowu jamu wotbagrowali. Wot njeje su runje tak dźěle sydlišćow Turoszów, Zatonie, Opolno Zdrój a Bogatynia potrjechene.
Rudne horiny
thumb|right|Rudne horiny. Rudne horiny ( tež Rudne hory abo Rudohory, Erzgebirge,  Krušné hory) su horiny na hranicy Němskeje (Sakska) a Čěskeje. Najwyšej horje stej Klinovec (1.244 m) na čěskej a Šmrěčnik (1.215 m) na němskej stronje. W zańdźenosći běchu tam wuznamne namakanišća rudy, kaž na přikład slěbra, cyna abo urana.
Chinska róžowa popla
Chinska róžowa popla (Hibiscus rosa-sinensis) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow.
Rudne horiny
Topografiske połoženje
We wuchodźe Rudnych horinow nawjazuja so Połobske pěskowčiny, w zapadźe Halštrowske horiny a druhe dźěle Bohotskeje, w juhu Sewjeročěska žłobina, Čěske srjedźne horiny a Doupovske horiny. Dokelž su Rudne horiny typiski přikład za (pulto-) škrutowe horiny, spaduja horiny w sewjeru jenož pomału.
Chinska róžowa popla
Synonymy
<br style="clear:both;" />
Louňovice pod Blaníkem
Louňovice pod Blaníkem je sydlišćo w srjedźnej Čěskej (wokrjes Benešov). Leži 396 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sydom stow wobydlerjow.
Běła hórčica
Běła hórčica (Eruca sativa) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).
Pawoł Nedo
mini|upright|Pawoł Nedo wokoło 1970
Pawoł Nedo (* 1. nowembra 1908 w Kotecach blisko Wósporka; † 24. meje 1984 w Lipsku) bě serbski wučer, ludowědnik, narodny prócowar a předsyda Domowiny wot 1933 hač do jeje rozpušćenja w lěće 1937, kaž tež mjez 1945 a 1950. Jeho naslědnik bě komunist Kurt Krjeńc.
Šulski čas
Pawoł Nedo narodźi so jako syn Jana Awgusta Neda (* 10. měrca w Žarkach; † 25. septembra 1968 w Lipsku) a Ernestine Berthy (* 31. decembra 1881 w Kotecach; † 1. decembra 1961 w Budyšinje) w Kotecach blisko Wósporka. K jutram lěta 1915 zastupi Nedo do wjesneje šule, w kotrejž běše kubłanje wobstejnosćow Prěnjeje swětoweje wójny dla wobmjezowane. Swójba přećahny 1919 do Wósporka, hdźež bě nan Jan jako dźěłaćer přistajeny. Hačrunjež so we wsy a w šuli přewažnje němcowaše a serbske towarstwowe žiwjenje falowaše, nadeńdźe swójba lěpše žiwjenske a šulske poměry. Byrnjež staršej mjez sobu serbowałoj, rěčeštaj ze synom němsce. Wotpowědnje staj staršiski dom a wokolina skerje mjenje Nedowu serbsku identitu wowliwowałoj. Wot apryla 1922 sem chodźeše na krajnostawsku wyšu šulu w Budyšinje z cilom abituru złožić, zo by móhł studować. Nóclěh namaka w internaće na Schillerowych zelenišćach. Na wyšej šuli poskićachu so fakultatiwnje dwě hodźinje serbšćiny za tydźeń, na kotrychž so Nedo wot 1924 sem dobrowólnje wobdźěli. Wo serbskej wučbje a wo wučerju Arnošće Polanje zludany praješe, zo „nawuknył tam wjele njej[e], a serbskeho wědomja [jim] [wučer] njezamó (abo nochcyše) zašćěpić” (Brězanowa 2002: 21). Alternatiwu namaka w serbskich šulskich towarstwach, kaž na přikład w towarstwje serbskich seminaristow „Swoboda” za ewangelskich wučerjow, w kotrymž so čłonojo ze serbskej literaturu zaběrachu a serbsce spěwachu. Finančneho połoženja staršeju dla přizasłuži sej něšto z dopomocu a złoži w lěće 1928 abituru.
Studij
Poprawom běše so Nedo za žurnalistiku zajimował, tola lěpšich powołanskich móžnosćow dla rozsudźi so za studij wučerstwa. Wot apryla 1928 sem studowaše tři lěta na filologiskej fakulće na Lipšćanskej uniwersiće, štož wón z pomocu stipendija financowaše. Wopytowaše mjez druhim zarjadowanja w pedagogice, germanistice a ludowědźe, za kotruž so wosebje zajimowaše. Pochadźacy z etnisce njerozsudneje swójby a bjez kmaneho serbskeho rěčneho kubłanja w šuli, zaběraše so hakle w běhu studija ze swójskeje iniciatiwy ze serbskej rěču a kulturu. Zahorjeny student pospyta so 1929 w Lipsku kaž tež na Schadźowance prěnjej razaj w přednošowanju k etnografiskim temam. Idealistiski Nedo staji do fokusa eksaktnosć wědomosće, objektiwnosć a kooperaciju, to rěka zhromadne dźěło. Tute hesło zakitowaše wón jako program we wědomosći, kaž tež pozdźišo w swojej politice. Wot julija 1930 sem běše sobustaw Maćicy Serbskeje, hdźež pak wón bórze pasiwnosć sobustawow propagowaše. W času studentskeho hibanja so sam zwjetša jenož pasiwnje w towarstwach wobdźěli, snano falowacych rěčnych znajomosćow dla. Bórze pak namaka Nedo serbskich přećelow a wobdźěli so aktiwnje na studentskich zetkanjach a serbskich blidach. K wažnym korespondowacym partneram we Łužicy ličachu Ota Wićaz, pozdźišo Dr. Jan Cyž a Měrćin Nowak-Njechorński. Wowliwowany wot idejow wědomostneje ludowědy a patriotiskich ambicijow nowych serbskich přećelow, wěnowaše so młody student mjez druhim ludowym spěwam, domjacym zwěrjatam w ludowych nałožkach (wosebje plahowanju lěsnych pčołkow we Łužicy) a dźěłu w Serbskim muzeju. Pytajcy za nowymi materialijemi, zběraše zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim po puću z kolesom wokoło Wojerec bajki, prajidma a fotografije. Młodźencow zwjazowaše, zo běštaj wobaj němsce wotrostłoj. Runje to rozbudźi ćim wjetšu zahoritosć so ze serbskej kulturu a literaturu zaběrać. Ćišinski wjedźeše jeho k mjeńšej zhromadnosći serbskich patriotow, kotřiž bóle Domowinu a lokalne towarstwa podpěrachu, hač Maćicu Serbsku. Tuta nowa serbska zhromadnosć w Lipsku twori ramik Nedoweho narodneho kubłanja. Tež w studentskim towarstwje serbskich akademikarjow „Arnošt Muka“, załoženym w lěće 1928, w kotrymž so studenća mjez sobu wuwučowachu, běše z čłonom.
Młody wučer
W lěće 1931 zakónči Nedo studij a bu 1932 jako probowy wučer w Klukšu přistajeny. We wjesnym chórje a w towarstwje „Zernička” w Lichanju so aktiwnje w serbskim towarstwowym žiwjenju angažowaše. Hižo zahe widźeše nuzu w serbskim ludźe a chcyše na praktiske wašnje pomhać, nic jenož wědomostnje. Charismatiski Nedo sympatizowaše z wažnymi serbskimi wosobinami, mjez druhim z komponistom Bjarnatom Krawcom a z Křesćanom Křižanom (synom Jana Křižana, fararja w Klukšu, předsydy Domowiny 1930–1933). Wot lěta 1932 bě ze sobustawom zjednoćenstwa serbskich wučerjow. Organizowanje kubłanskich a wědomostnych strukturow wosta čas žiwjenja jeho najlubši nadawk. W samsnym lěće bu do Chwaćic přesadźeny. Wuspěšnje so we woběmaj šulomaj za serbskorěčnu wučbu zasadźowaše.
Předsyda Domowiny
Woblubowany, angažowany wučer znaješe wliwapołnych Serbow a móžeše so wuběrnje zwuraznjować. Nimo toho měješe za swoju starobu hižo sebjewědome wustupowanje a wědźeše lud zahorić. Tuž bu Nedo jako kandidat za předsydstwo Domowiny namjetowany a bu 1933 jednohłósnje woleny. Skónčnje namaka kruh, kotryž bě zwólniwy nowe ideje přesadźić. Steješe před ćežkim nadawkom přestrukturowanje Domowiny přihotować: wudźěłanje nowych statutow a znowawobsadźenje funkcijow. Jako wučer, přistajeny w zjawnej słužbje, bu z wusměrjenjom Sakskeho wučerskeho zwjazka awtomatisce ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka. Běše tež stajnje zwólniwy, loyalnosć napřećo nacionalsocialistiskej wyšnosći pokazać, z čimž nježněješe pola wšitkich kolegow wothłós. Měješe wotpohlad, Domowinu po nacionalsocialistiskich zasadach znowa rjadować a mocy za skutkowanje za serbski lud wjazać. Widźeše w tym jeničku móžnosć, akceptancu němskeje wyšnosće zdobyć. Wědomje stajnje jara na formulacije kedźbowaše, zo by w statutach zapisany zaměr docpěł, Domowinu k jeničkej zastupnicy serbskeho ludu wutwarić. Klučowe słowo w skutkowanju Neda běše „narodna disciplina“ pod ćežišćomaj wuwić wědomje serbskeho luda a kultury a wonkowne zastupowanje serbskich zajimow. W nowym organizatoriskim organje „Naša Domowina“ jako wotdźěl Serbskich Nowin, wudawaše Nedo wot 1935 do 1937 swoje napohlady. Wón spyta po přikładźe nacionalsocialistiskeje propagandy serbsku narodnosć a identitu do srjedźišća stajić a z konceptom ludoweje zhromadnosće wšě serbske mocy do cyłka zhromadźić. Wosebje wažne bě jemu při tym natwar młodźinskich zarjadow, zo by zaměrnje młodźinu za serbsku kulturu zahorił. Dobromyslny, młody Nedo namołwješe tež serbski lud Hitlera a NSDAP wolić, dokelž spočatnje wočakowaše, zo so druhe ludy w Němskej njepřeněmča. Tola wot lěta 1935 dźeń a wjac antiserbskich naprawow sćěhowachu, kaž tež wobmjezowanja a zakazy Serbam napřećo. Z tym so tež Nedowe nastajenje režimej napřećo raznje změni. Wón, kaž tež druzy aktiwisća, su přepozdźe spóznali, zo so NS-ideologija ze zaměrami Serbow hromadźe njehodźi. Rozsudźichu so za spjećowanje w formje serbskich swjedźenjow a zarjadowanjow, kotrež so pak stajnje bóle bojkotowachu. Nedo, hišće jara młody, jako so za politiske zajimy Serbow angažowaše, zdaše so być wyšnosći napřećo wobwliwujomny. Tola jemu njezby ničo druhe, dokelž steješe wot 1936 sem pod stajnej kontrolu knježerstwa. Tute zadźerženje wjedźeše k tomu, zo płaćeše pola Němcow jako „poměrnje měrny a rozumny serbski wjednik” (Brězanowa 2002: 109).
Wot 1933 běše Nedo sobustaw SA, snano falowacych pjenjez dla, dokelž běše jenož jako probowy wučer přistajeny. Lěto pozdźišo bu pak zaso ze SA wuzamknjeny, dokelž so přemało na zarjadowanjach wobdźěleše. Bjez swójskeho přičinjenja bu tež ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka (Nationalsozialistischer Lehrerbund, NSLB), kiž běše wotdźěl NSDAP. Na politiske abo wosobinske wuwiće Neda njeměještej ani sobustawstwo SA, ani NSLB wliw. Dale so w tutym ćežkim času, jako steješe Smolerjec drustwo 1934 před zawrjenjom, sylnišo za serbske nowinarstwo zasadźowaše. Dźěłaše jako redaktor, pisaše artikle a přewza tydźenske Serbske Nowiny za dźěći. W samsnym lěće bu do Rakojd na ludowu šulu přesadźeny, na kotrejž so wón znowa wo serbsku wučbu prócowaše. Přewza běrokratiske nadawki šulskeho wjednika, organizowaše šulske swjedźenje a nazwučowaše dźiwadłowe hry, z čimž wón připóznaće pola šulerjow a staršich žněješe. Tež priwatnje namaka Nedo w Rakojdach žiwjenski puć, jako zezna přichodnu mandźelsku Marju Budarjec (* 13. nowembra 1914, † 25. měrca 1998). Nedowy angažement za Serbstwo wowliwowaše tež jeho powołanski puć jako přistajeny w zjawnej šulskej słužbje. Chłostanja a poroki zarjadow Neda njewottrašachu, hačrunjež so w zjawnosći trochu měrnišo zadźeržeše. Jako pak jemu přesadźenje do němskorěčneje šule hrožeše, rozsudźi so 1937 powołanje dobrowólnje wupowědźić a Łužicu z ćežkej wutrobu wopušćić. Přez poćahi ze zwjazkom Polakow w Němskej dósta dźěło na pólskej nalutowarni w Berlinje. Tak dyrbješe z 28 lětami swójbu, žonu a Łužicu wopušćić. Krótko po tym so serbske towarstwowe dźěło přez zakaz zhromadźiznow nimale znjemóžni, pod čimž tež dźěło Domowiny ćerpješe. Zwonka Łužicy měješe Nedo wšak jenož wobmjezowane móžnosće, tola zasadźowaše so dale za Serbow a namołwješe wšitkich, dale wojować.
Druha swětowa wójna
Ze spočatkom Druheje swětoweje wójny, jako Němska 1. septembra 1939 Pólsku nadpadny, zlikwidowachu so pólske towarstwa a zarjady w Němskej a Nedo zhubi dźěło. Namaka nowe přistajenje jako knihiwjednik na ryćerkuble pola Wilmersdorfa, 90 kilometrow sewjerozapadnje Berlina. Dwaj měsacaj pozdźišo so njejapcy zaja a měsac w jastwje přebywaše. Wot 1940 sem běše jemu zakazane, we wokrjesu Drježdźany-Budyšin přebywać. Namaka pak nowe přistajenje jako domjacy wučer a sekretar w Rietz-Neuendorf (Wulkim Rěcu). W juniju samsneho lěta woženi so z Marku Budarjec w Chwaćicach. Nowozmandźelenaj wuhotowaštaj sej bydlenčko we Wulkim Rěcu, daloko wot domizny zdalenym a dnja 19. oktobra 1941 narodźi so jimaj syn Michał.
Powójnski čas
Domowina spyta z kulturnym programom serbsku kulturu a rěč wožiwić. We fokusu steješe wutwarjenje serbskeho šulskeho kubłanja, wuhotowanje rěčnych kursow, hajenje kultury ze spěwami, hudźbu, basnjemi, swjedźenjemi, rejemi a přednoškami. Formulowaše so šulski program a dźěłaše so na nowonatwarje institucijow a strukturow. Intensiwnje zasadźowaše so Nedo za to, zo so Serbja w za Serbow wažnych powołanskich městnach zasadźa, kaž na přikład jako wjesnjanosta, pola policije a w zarjadach. Skrótka fungowaše Domowina jako dźěłowa bursa w lěće 1947, jako so referat za powołanske poradźowanje tam zarjadowaše. Nedo widźeše w tym móžnosć, młodźinu za powołanje wučerja wabić, wšako knježeše hoberski deficit tutych po wójnje. Z połoženjom zakładneho kamjenja Serbskeho domu na Póstowym naměsće njesteješe nowonatwarej ničo wjac napřećo.
Jako šulski rada steješe před ćežkim nadawkom, so mjez druhim wo wučbne plany starać, wo wabjenje a wukubłanje wučerjow, přihoty šulow a wučbnych materialijow. Nedo liči tež jako iniciator pedagogiskeho časopisa „Serbska šula” a staraše so wo wudawanje serbskich wučbnicow. Je dźiw, kak je so jemu poradźiło, swójbu, naročne powołanje a čestnohamtske předsydstwo Domowiny a z tym wulku zamołwitosć zwjazać. Wšitke prócowanja docpěchu swój wjeršk ze schwalenjom Zakonja za zdźerženje prawow Serbow 23. měrca 1948 w Sakskim krajnym sejmje, kaž tež z paragrafom za zdźerženje serbskorěčneje wučby w šulach. Lěto pozdźišo so Domowina jako towarstwo zapisa. Tola přichodne problemy so bližachu. Załoži so Serbski zarjad (Serbski zarjad za kulturu a ludowe kubłanje) jako statna institucija z Nedom jako nawodu. To pak woznamjenješe krizu za Domowinu, dokelž sobudźěłaćerjo k statnej instituciji měnjachu. Proces sowjetizacije wuchodoněmskeje towaršnosće wjedźeše k intensiwnej wuměnje elity a wažne funkcije towaršnostneho žiwjenja so z kadrami SED wobsadźowachu. Nedo bu konfrontowany z wotpokazanjom druhich stronskich funkcionarow a so jako nacionalist a suspektny intelektuelny denuncowaše. Z tutych a ze strowotniskich přičin wotstupi wón 1951 po 17 lětach na čole Domowiny. Jeho naslědnik běše komunist Kurt Krjeńc, kotryž njewidźeše jako hłowny nadawk Domowiny, zastupować zajimy Serbow, ale přesadźić statnu a stronsku politiku zawjedźenja socializma w Serbach.
Zwonka Łužicy
Po 1951 započa so druhi žiwjenski wotrězk Pawoła Neda z nowym powołanskim a bydlenskim městnom, z nowymi činitostnymi wobłukami a přećelskimi kruhami. Dźěło jako předsyda Domowiny je jeho stajnje wupjelniło, tola žedźba za měrnym wědomostnym dźěłom běše wulka. Tuž skutkowaše Nedo wot prěnjeho měrca 1951 sem we hłownym wotrjedźe wuměłstwa a literatury w Sakskim ministerstwje za ludowe kubłanje w Drježdźanach. Z nowym bydlenskim a dźěłowym městnom njebě aktiwny angažement we Łužicy kaž dotal móžny. Přećelske styki do domizny pak dodźeržowaše a swójba so krótko po tym do Drježdźan přidruži. Wón přewza komentowacu funkciju a pisaše recensije a rozprawy wo wšelakich serbskich zarjadowanjach.
Karjera dowjedźe jeho dale do Sakskeho krajneho sejma, hdźež přepoda so jemu 10. januara 1952 wjednistwo zarjadnistwa za wuměłske naležnosće. Tež na institucionalizowanju sorabistiki měješe Nedo podźěl. Tak załoži so 1. meje 1951 Institut za serbski ludospyt w Budyšinje a w samsnym lěće Serbski institut na Lipšćanskej uniwersiće. Wot 16. awgusta 1952 bu wón z wjednikom wědomostneho wuměłskeho dźěłoweho wobłuka w centralnym domje za lajske wuměłstwo w Lipsku. Z nowym přistajenjom měješe dosć swobody, so dale intensiwnje ze sorabistiskimi wědomostnymi temami rozestajeć a dźěłaše wusko hromadźe z Budyskim institutom. Móžeše so skónčnje temam wěnować, za kotrež bě so hižo jako student zahorił: Zaběraše so ze slědźenjom wo bajkach a powědkach, z přirunowacymi studijemi k spěwam, bajkam a prajidmam. Wot lěta 1954 inwentarizowaše so pod jeho nawodom serbska narodna drasta a wón běše wudawaćel pjećzwjazkoweho rjada k narodnej drasće w zhromadnym dźěle z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim.
Za swoju promociju hromadźeše Nedo bajki, kiž běchu do toho jenož zdźěla předleželi. W njej naliča so zhromadnosće zapadosłowjanskich bajkow a paralele k němskim bajkam. Dale wudawaše monografiju k wušiwanju narodnych drastow, hromadźeše materialije k ludowej hudźbje wokoło Slepoho a napisa rozjimanje wo ludowym powědančku wo Krabaće. Swoju disertaciju wo Łužiskim hornčerstwje zakitowaše w lěće 1955 ze summa cum laude a dósta z tym titul doktor filozofije. Po namjeće Pawoła Nowotneho bu Nedo jako direktor serbskeho instituta na Karla Marxowej uniwersiće powołany, na kotrejž w lětach 1951 do 1958 serbsku ludowědu wuwučowaše. Studentam běše wón jako woblubowany docent z měrnym, přećelnym wustupowanjom a ze zajimawymi čitanjemi w pomjatku wostał. Nimo toho měješe Nedo mnoho funkcijow a sobustawstwow w nacionalnych kaž tež internacionalnych wědomostnych gremijach, čehoždla běše wón husto w republice a we wukraju po puću. Hakle w lěće 1953 sćěhowaše jemu swójba do Lipska, hdźež namaka nowu domiznu.
Prócy na uniwersiće so wupłaćichu, tak zo poskići so jemu w lěće 1959 profesura z wuwučowanskim nadawkom za serbski ludospyt a literaturu, kaž tež za němsku ludowědu na filozofiskej fakulće na Karla Marxowej uniwersiće. Byrnjež to połne městno njebyło, rozsudźi so wón za dalše dźěło při uniwersiće. W lěće 1963 habilitowaše Nedo pod temu „Podrys serbskeho ludoweho basnistwa“ a lěto na to dósta wón połne městno profesury z wuwučowanskim nadawkom za powšitkownu a serbsku ludowědu. Tež jeho prócowanja za wróćo zdobyće wukubłanja serbskich wučerjow do Lipska pokazachu w tutym lěće wuspěch. Po pjećoch lětach na Lipšćanskej uniwersiće dósta Nedo poskitk profesury za ludowědu na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje, kotruž wón 1964 přiwza. Bydlacy pak wosta ze swójbu w Lipsku.
Wuměnk
Dalši naročny wobłuk, kotremuž so wón wěnowaše běchu serbske kulturne stawizny. Tute dźěło pak njeje ženje dokónčił. Zhromadnje z Wolfgangom Jacobeitom a muzejom za ludowědu w Berlinje, wuhotowaštaj Nedo a Pawoł Nowotny wustajeńcu pod titulom „Serbja w NDR – Ze žiwjenja najmjeńšeho słowjanskeho luda”, kotraž so wot julija 1973 do apryla 1974 tam a po tym w Drježdźanach a w Lipsku wustaješe. Tež muzeje jemu hižo přeco na wutrobje ležachu. Nic jenož jako młodostny w Serbskim muzeju, ale tež we wyšej starobje so čestnohamtsce w Lipšćanskim ludowědnym muzeju angažowaše. Zwjazanosć z Łužicu jeho pak ženje njepušći. Hakle w 70-tych lětach, po wotstupje Krjeńca, so ekstremny pohlad na Nedowu politisku dźěławosć rewidowaše. Nic za konfrontaciju ale stajnje za narunanjom pytacy měješe wón skónčnje móžnosć, sebi zaso dobry poćah k domiznje natwarić.
Pawoł Nedo zemrě 24. meje 1984 z pjećasydomdźesat lětami a bu dnja 2. junija na Južnym pohrjebnišću w Lipsku pochowany.
Dźewjećłopjenkata zubica
Dźewjećłopjenkata zubica je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Dentaria heptaphyllos, Brasicaceae).