cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dusyk
Molekularny dusyk je z 78 % hłowny wobstatk powětra. Je za žiwochow esencielny element, kotryž so přez dusykowe fiksěrowanje na přirodnym wašnju organisce wjaza. W organiskej formje je jako strukturny element proteinow wažny hłowny element wšěch organizmow. Dusyk je centralny element w dusykowym kołoběhu ekosystemow a bu wot žiwochow w energijointensiwnym procesu organisce wjazany a k dispoziciju činjeny. Wustupuje w mineralach jara rědko. Na zemskim powjerchu a w powětrje je nimale bjezwuwzaćnje abiotisce w spočatkowym času zemje nastał a bu pozdźišo wot žiwochow zwjazany.
Elementiski symbol N so wot łaćonskeho pomjenowanja nitrogenium (wot starogrjech. νιτρον „Laugensalz“ a starogrjech. γενος „pochad“) wróćo wjedźe. Němske pomjenownaje Stickstoff dopomina na tym, zo molekularny dusyk płomjenja haša („dusy“) abo zo žiwoch (na př. čłowjek) w čistym dusyku dusy.
Oksidy
Dusyk wustupuje w někotrych oksidach, při tym ma rozdźělnu hódnosć.
Wulke Sundaske kupy
Wulke Sundaske kupy su skupina wulkich kupow Malajiskeje skupiny kupow. Wone wobsahuja kupy Sumatry, Java, Borneo,  a Sulaveso.
Z Małymi Sundaskimi kupami wone tworja skupinu kupow Sundaskich kupow.
Zarjadowanje
Wulke Sundaske kupy su hłownje teritorij Indoneskeje. Tola kupa Borneo je dźělena mjez statami Brunej, Indoneska a Malajzija. Wona wobsahuje najwjetši dźěl Bruneje, indoneske prowincy Centralny, Wuchodny, Zapadny, a Južny Kalimantan, a dźělnej stataj Malajzije a to Sabah a Saravako.
Marko Šiman
Marko Jurij Šiman ( Marko Georg Schiemann, * 3. pražnika 1955 w Budyšinje) je sakski serbski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot oktobra 1990 zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Wón je prawniskopolitiski rěčnik frakcije CDU w sejmje, předsyda dźěłoweho kruha za wustawu, prawo a Europu a čłon centralneho komiteja němskich katolikow. Šiman je předsyda parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud
Wón je ženjeny, nan štyrjoch dźěći a bydli w Budyšinje.
23. junija
23. junija abo '''23. smažnika''' je 174. dźeń gregorianiskeje protyki (175. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 191 dnjow hač do kónca lěta.
Narodniny
mini|upright|Jan Bohuwěr Pjech (* 23. junija 1838)
Bohosudov
Bohosudov  ( Mariaschein) je měšćanski dźěl Krupki (němsce Graupen) w Čěskej. Je předewšěm přez putnisku cyrkej Bolosćiweje maćerje Božeje znaty, kotraž so tež po něhdyšim wjesnym mjenje pomjenuje.
Geografiske połoženje
Bohosudov leži w sewjernych Čechach, 7 km sewjerozapadnje wot Teplic. Přez měšćanski dźěl Krupki wjedźe dróha čo. 253, po kotrejž so Bohosudov z Dubí abo z Ústí nad Labem docpě.
Stawizny
Mariaschein wuwiwaše so poněčim ze wsy Althof z jeho z 13. lětstotka pochadźacym wodowym hrodom a w lěće 1446 naspomnjenej wsu Scheine (tež Schein, Scheune). W lěće 1591 připadny wjes Scheine Chomutovskim jezuitam, kotřiž wokoło lěta 1650 twarjenje konwenta a putniskeje cyrkwje započachu, kotruž Mariaschein mjenowachu. Tute mjeno bu wot lěta 1670 tež na wobě gmejnje Althof a Scheine přenjesene. Na zakładźe Benešowych dekretow dyrbješe němske wobydlerstwo Mariaschein po Druhej swětowej wójnje wopušćić. W lěće 1961 bu Bohsudov do Krupki zagmejnowany.
Stawizny putnikowanja a putniskeje cyrkwje
W lipje zakryta Marijina postawa je so pječa pozdźišo holcy w nuzy zjewiła. Na to bu na tutym městnje drjewjana kapałka natwarjena, w kotrejž so hnadowny wobraz bolosćiweje maćerje Božeje postaji a kotraž bu w lěće 1443 přez kamjentny twar narunana.
Prěnje Marijine putnikowanje je so hižo w lěće 1610 wotměło. Někak štyrceći lět pozdźišo započachu jezuića putnisku cyrkej twarić, kotraž bu w lětach 1701–08 w nadawku hrabjow Kolowrat wot Litoměričanskeho diecezanskeho twarskeho mištra Giulio Broggio a jeho syna Sohn Octavio Broggio w barokowym stilu přetworjeny.
Nad zachodowym portalom je mjez dwěmaj přetorhnjenymaj kulowatymaj wobłukomaj powjetšene zwobraznjenje hnadowneho wobraza. W nišomaj naprawo a nalěwo wot zachoda stejetej soše jezuitskeju swjateju Ignac z Lojole a Franc Xaver. Južny bok debja sochi čěskich krajnych patronow Wjacław, Ludmila, Jan Nepomuk a Prokop, sewjerny bok swjeći Hana, Titus, Józef a Wojćech.
Cyrkej ma praworóžkaty podrys z jenož jednej podołhostnej łódźu a po třoch pódlanskimi kapałkami na dołich stronach. Ma bohate nutřkowne wuhotowanje:
Cyrkej je přez křižowu chódbu ze sydom kapałkami wobdata, kotraž bu wot 1584 do 1590 natwarjena. Kapałki symbolizuja sydom bolosćow Marije a njesu mjena załožerjow: 37 freskowych mólbow křižoweje chódby zwobraznja stawizny hnadowneho městna. Dohromady je 31 spowědnych stołow w křižowej chódbje, nad kotrymiž so w połreliefach bibliske sceny zwobraznjeja.
Mjez cyrkwju a křižowej chódbu bu studnjowa kapałka natwarjena, w kotrejž bu žórło, kotremuž so hojiwe skutkowanje připisuje, zasadźena. W lěće 1853 bu pódla hnadowneje cyrkwje holči seminar připrawjeny, kotryž so w lěće 1882 rozšěrił. Gymnazij bu w lěće 1906 natwarjeny a dósta w lěće 1922 zjawnostne prawo. Hač do lěta 1925 bu jeničce tu 652 měšnikow wukubłane. K 500-lětnemu wobstaću putnikowanja w lěće 1924 docpě Litoměričanski biskop Josef Gross zběhnjenje putniskeje cyrwje k bazilice minor přez bamža Pius XI. Podrys cyrkwje je samsna kaž tón cyrkwje Al Gesù z Vignola w Romje. Po Druhej swětowej wójnje putnikowanske wobchad přesta. Hakle w lěće 1968 směješe dušepastyr zastaranje farstwa přewzać. Wot politiskeho přewróta w lěće 1989 putnikuja zaso kóžde lěto w juliju sta Łužiskich Serbow do Bohosudova. Nimo toho so wot lěta 1992 kóžde lěto z Drježdźan sem dźěćace putnikowanje wotměwa.
Chuderov
Geografija
mini|left|upright|Cyrkej swj. Pětra a Pawoła w Žežicach Chuderov nadeńdźe so na lěwym boku Łobja w Čěskich srjedźnych horinach při hornim běhu rěčki Chuderovský potok. Sewjerowuchodnje pozběhuje so Radešín (Gratschen, 550 m), na wuchodźe Farský vrch (520 m), juhowuchodnje Dobětická výšina (459 m), na juhu Brandtova výšina (436 m) kaž tež sewjerozapadnje Čepek (477 m) a Ostroh (454 m).
Bohosudov
Stawizny putnikowanja a putniskeje cyrkwje
Cyły załožk ma bórzomnu renowaciju trjeba.
Konwentowe twarjenje a gymnazij
Konwentowe twarjenje nasta po lěće 1668. Pódla konwenta postajichu jezuića w lěće 1679 šulu łaćonšćiny. W běhu Józefinskich reformow bu konwent w lěće 1773 rozpušćeny a w lěće 1779 bu šula a preparandija za kandidatow wučbneho zastojnstwa připrawjenej. W lěće 1853 bu biskopski gymnazij zahajeny, kotryž w lěće 1950 Čěskosłowakski stat začini. W samsnym lěće bu konwentowe tworjenje za interněrowanske lěhwo za čěskich jezuitow a přisłušnych druhich rjadow postajene. Někotre lěta pozdźišo buchu twarjenja jako kaserna por čěskosłowaksku, po lěće 1968 za sowjetsku armeju wužite, kotraž Bohusudov hakle po 1991 wopušći. Hižo w lěće 1993 móžeše biskopstwo Litoměricy gymnazij w něhdyšim konwentowym twarjenju, kotrež je w špatnym twarskim stawje, zahajić.
Chuderov
Geografija
Susodne wsy su Chuderovec na sewjeru, Radešín na sewjerowuchodźe, Sovolusky, Ryjice a Žežice na wuchodźe, Mlýniště, Krásné Březno a Dobětice na juhowuchodźe, Ústí nad Labem, Stříbrníky a Kočkov na juhu, Nový Kočkov, Ovčárna a Severní terasa na juhozapadźe, Božtěšice na zapadźe kaž tež Studánka, Strážky a Neznabohy na sewjerozapadźe.
Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje dwora Chuderova pochadźa z lěta 1348.
1921 wobsteješe wjes z 79 chěžkow a měješe 715 wobydlerjow, zwjetša Němcow. Po Mnichowskim zrěčenju přińdźe Groß Kaudern k Němskemu mócnarstwu. Po Druhej swětowej wójnje bu němska ludnosć wućěrjena.
Gmejnske rozrjadowanje
Gmejna Chuderov wobsteji z gmejnskich dźělow Chuderov (Groß Kaudern), Chuderovec (Klein Kaudern), Libov (Lieben), Lipová (Spansdorf), Radešín (Gratschen) a Žežice (Seesitz). Ke gmejnje słušeja nimo toho sydlišća Mlýniště (Leinisch), Neznabohy (Niesenbahn) a Ovčárna (Schäferei).
Kirow (Oblasć Kaluga)
Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1744 jako wjes Pjesočnja załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Dósta dnja 19. januara 1936 mjeno zamordowaneho komunistiskeho statnika Sergeja Kirowa.
Rašín (wjacezmyslnosć)
Rašín móže być:
Oleander
Oleander (łaćonsce Nerium oleander) je rostlina ze swójby barbjenkowych rostlinow (łaćonsce Apocynaceae). Dalše mejno je bobkownica. Wšě rostlinske dźěle su jědojte.
Galiciska
mini|Topografiska karta kralestwa Galiciskeje (1846–1918) mini|Wopon Galiciskeje
Galiciska (prjedy serbsce tež Haliska; /Halyčyna, ) je historiska krajina na zapadnej Ukrainje (Wuchodna Galiciska) a w juhowuchodnej Pólskej (Zapadna Galiciska). Wona běše wot lěta 1772 we wobsydstwje Rakuskeje a wot 1804 oficielny dźěl rakuskeho kejžorstwa. Mjez 1867 a 1918 běše jako Kralestwo Galiciskeje a Lodomerskeje z dźělom rakuskeje połojcy Rakusko-Wuherskeje. Zarjadniske sydło kralestwa běše Lwów.
Mjeno regiona pochadźa wot města Halič na dźensnišej Ukrainje, kotrež běše stolica historiskeho wjerchowstwa na tutym teritoriju.
Po rozpadźe Rakusko-Wuherskeje słušeše Galiciska wot 1918 do 1939 dospołnje k Pólskej; wot 1945 je mjez Pólskej a Ukrainu (tehdy hišće dźěl Sowjetskeho zwjazka) rozdźělena.
K tradicionelnje wjacerěčnemu a multikonfesionelnemu wobydlerstwu krajiny słušeše hač do Druheje swětoweje wójny tež wjele Židow.
Bělsko
Bělsko ( Bad Belzig, do 2010 jenož Belzig) je městačko w braniborskim wokrjesu Podstupim-Srjedźna marka a sydło jeho krajnoradneho zarjada. Nadeńdźe so w přirodnym parku Wysoki Fleming něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Podstupima a 80 kilometrow zdalene wot Berlina.
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 997, štož je za wuchodne kónčiny dźensnišeje Němskeje jara zahe. Wot 13. lětstotka słušeše Bělsko k Sakskemu wojewódstwu. W Třicećilětnej wójnje so město w lěće 1636 nimale dospołnje zniči.
Krasnojarsk
Je tu wuznamne dwórnišćo Transsibirskeje železnicy, wažny rěčny přistaw při Jeniseju a wulka produkcija aluminija.
Wobwody
thumb|left
Altenberg (wjacezmyslnosć)
Altenberg móže być:
Rybniště
Rybniště ( Teichstatt) je wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, něhdźe wósom kilometrow juhozapadnje Warnoćic. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Přez gmejnu běži europski wódny rozwod mjez Sewjernym a Baltiskim morjom.
Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Nová Chřibská (Neu Kreibitz) a Rybniště. Susodne gmejny su Krásná Lípa a Warnoćicy na sewjeru, Horní Podluží a Jiřetín pod Jedlovou na wuchodźe, Kytlice na juhu a Chřibská na zapadźe.
Přez Rybniště wjedźetej železniskej čarje Bakov nad Jizerou–Ebersbach a Rybniště–Varnsdorf. Jenički železniski přechod přez Łužiske horiny zmóžni zwisk mjez Děčínom, Rumburkom a Žitawu.
Stawizny
Cyrkej swj. Józefa bu w lěće 1912 natwarjena.
Turkowska lilija
Turkowska lilija (Lilium martagon) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (Liliaceae).
Wopis
Turkowska lilija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 40 hač do 100 cm.
Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 8 hač 15 cm, maja sydom hač jědnaće paralelnych nerwow a steja po štyrjoch hač po wosmjoch w stołpikowej srjedźišću w mutličkach.
Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Nygace, turbanojte kćenja maja šěsć jasnopurpurnych kćenjowych łopjenow z ćěmnymi blakami a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 8 cm.
Stejnišćo
Rosće w lěsach z zelišćowym podróstom, w hornišich połoženjach tež mjez wysokimi trajnymi zelemi. Preferuje čerstwe, čumpate pódy w połsćinje.
Artjom
Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.
Ma něhdźe 105 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1924 załožiło jako wjes Zybunnyj a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
24. junija
24. junija abo '''24. smažnika''' je 175. dźeń gregorianiskeje protyki (176. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 190 dnjow hač do kónca lěta.
Wysoka (Wóslink)
Wysoka ( Weißig) je wjes na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wóslink a leži mjez 155 a 179 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1996 samostatna gmejna.
Susodne wjeski su Lěska na sewjerowuchodźe, Jitro na juhowuchodźe a Nadrózna Hrabowka na zapadźe.
Johanngeorgenstadt
Johanngeorgenstadt je městačko w sakskim Rudnohórskim wokrjesu při hranicy Čěskeje a Němskeje. Druhe najwyše połožene město cyłeje Sakskeje leži w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 700 a 1.000 metrow nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe 3.900 wobydlerjow.
Wysoka (Wóslink)
Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Wisok je z lěta 1374.
Johanngeorgenstadt
Geografija
Městačko leži při hrjebjenju srjedźnych Rudnych horin bjezposrědnje při čěskej hranicy a při rěčce Breitenbach. Wone wobsteji z měšćanskich dźělow Altstadt, Mittelstadt, Neustadt, Schwefelwerk, Jugel, Henneberg, Wittigsthal, Pachthaus, Heimberg, Steigerdorf, Steinbach a Sauschwemme.
Himalajaska cedra
Himalajaska cedra (Cedrus deodara) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Wopis
Himalajaska cedra je štom, kotryž dźiwje docpěwa wysokosć wot 60 m. Młode štomy spěšnje rostu. Wona je ze wšěch cedrow najbóle čućiwa přećiwo zmjerzkej.
Johanngeorgenstadt
Geografija
Na čěskim boku ležitej wjesce Potůčky na juhowuchodźe a Nové Hamry na juhozapadźe. Susodnej wjesce w Sakskej stej Eibenstock na sewjerozapadźe a Breitenbrunn na sewjerowuchodźe.
Wysoka (Wóslink)
Stawizny
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 274 wobydlerjow, mjez nimi 228 Serbow (83 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7 %. Dźensa leži wjes zwonka oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.
Johanngeorgenstadt
Stawizny
Johanngeorgenstadt załoži so po wotkrywanju wulkich łožišćow cyna we wokolinje dnja 5. měrca 1654. Nowy rozkćěw wuskutkowaše wudobywanje urana po Druhej swětowej wójnje přez SAG Wismut. Hač do lěta 1990 w NDR wuwiwaše so tekstilna industrija na wuznamnu hospodarsku hałuzu.
Himalajaska cedra
Wopis
Króna je kehelojta, při čimž wjerškowy wurostk je nygacy.
Wysoka (Wóslink)
Stawizny
Ewangelscy Wysočenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Wysokeje
Himalajaska cedra
Wopis
Wšě hałuzy njesu přewisowace kónčki.
Johanngeorgenstadt
Politika
Johanngeorgenstadt słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 15 (Rudne hory 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).
Himalajaska cedra
Jehły
Zelene abo módrozelene jehły docpěwaja dołhosć wot hač do 6 cm a steja po dwacećoch hač po třicećoch rozetojće na krótkich wurostkach, ale šrubojće na dołhich wurostkach.
Hable
Hable su zrunane, tonojte a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 12 cm. Jich kónčk je tupo-jejkojty. Na spočatku su namódry šědźiwiznojte, pozdźišo čerwjenobrunje.
Stejnišćo
Wona so hodźa jenož regionach z miłych zymach a při wysokej włóžnosću powětra bjez problemow kultiwować.
Rozšěrjenje
W Europje so často jako pyšne drjewa w parkach a w zahrodach plahuje.
Conservapedia
Conservapedia je konserwatiwna online-encyklopedija. Ma něhdźe 33.000 artiklow (2010). Załožer je Andrew Schlafly.
Saýat
Saýat (wurjekowanje: Sajat) je město w Lebapskej oblasći na wuchodźe Turkmenistana. Je zarjadniske sydło Saýatskeho wobwoda.
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při lěwym brjoze rěki Amudarja něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Přecozeleny kozylist
Přecozeleny kozylist (Lonicera sempervirens) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Jerica
Jerica (Secale aestivum) je rostlina ze swójby słódkich trawow (Poaceae).
Zdolbuniw
thumb|left|Napohlad města
Zdolbuniw (, Zdołbunów) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe dźesać kilometrow južnje Riwneho.
Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1497 prěni raz naspomniło a słušeše hač do lěta 1793 do Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 bě znowa dźěl Pólskeje.
Žołty naporst
Žołty naporst (Digitalis lutea) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wopis
Žołty naporst je wjacelětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 60 cm. Wona wutwori skupiny.
Ćmowozelene, błyšćace łopjena su njekosmate.
Kćěje w lěću. Běłe hač kanarikžołte kćenja su wusko zwónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 2,5 cm. Wone su znutřka kosmate a w klamje purpurčerwjenje dypkate.
Płótny kozylist
Płótny kozylist (Lonicera xylosteum) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).
Wědomostne mjeno
Mjenowy dźěl xylosteum znamjenja "kosćodrjewo" (němsce Beinholz, Knochenholz) dla twjerdosće hałuzow, kotrež při rozłamanju wótře knakaja.
Russell Crowe
Russell Crowe (* 7. apryla 1964 w Wellingtonje) je nowoseelandski-awstralski hrajar.
Płótny kozylist
Wopis
Płótny kozylist je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 2 m.
Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, šěroko-lancetojte, šěroko-eliptiske abo šěroko-owalne, mjechkokosmate, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku jasniše a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 cm.
Rečyca
thumb|left
Płótny kozylist
Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja maja štyridźělnu hornju hubku a jednoru delnju hubku a sedźa po dwěmaj na stołpiku, kotryž je dwójce tak dołhi kaž kćenje. Krónowe łopješka su nažołć běłe a docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm. Płódnikaj wobeju kćeni stej jenož na spódku zrosćenej.
Rečyca
Rečyca je město w Homelskej oblasći na juhowuchodźe Běłoruskeje. Je zarjadniske sydło Rečyсkeho rajona.
Płótny kozylist
Stejnišćo
Rosće w na zelu bohatych lisćowych a měšanych lěsach a žiwych płotach. Preferuje wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.
Rečyca
Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 40 kilometrow zapadnje Homela.
Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1213 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1511 měšćanske prawa.
Awstralska přestupnička
Awstralska přestupnička (Smilax glyciphylla) je rostlina ze swójby přestupničkowych rostlinow (Smilacaceae).
Kozelsk
thumb|left
Kozelsk je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło.
Terpje
Terpje (prjedy tež Terp; Terpe) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1998 do Grodka. Do toho bě wot 1959 gmejnski dźěl Čorneje Pumpy. Terpjanska gmejna bě so we wobłuku wutwara bliskeho kombinata přemjenowała.
Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 545 wobydlerjow, z nich 525 Serbow (96 %) a 20 Němcow. Spěšneje industrializacije regiona dla wotmě so rěčna změna k němčinje zwjetša w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 10,2 %.
Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča Terpjanske dźěći serbsce.
Pisana marja
Pisana marja (Mimulus) je ród ze swójby (Phrymaceae).
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Wobsahuje sćěhowace družiny:
Arkansas
je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhu kraja. Ma něhdźe tři miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 138.000 km². Stolica a z něhdźe 200.000 wobydlerjemi zdobom jeničke wulkoměsto je Little Rock.
Stat mjezuje z Missouri na sewjeru, Tennessee na sewjerowuchodźe, Mississippi na juhowuchodźe, Louisianu na juhu, Texasom na juhozapadźe a z Oklahomu na zapadźe. Najwjetšej rěce stej Mississippi, kotryž tworja wuchodnu mjezu stata, a Arkansas River, kotryž so do njeho wuliwa.
přiwza so dnja 15. junija 1836 jako 25. stat do unije a ma přimjeno „The Natural State“. Bywši US-ameriski prezident Bill Clinton bě wot 1979 do 1981 a znowa wot 1983 do 1992 z guwernerom stata.
W lěće 2000 měješe 94 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 4,5 % španišćinu. Jendźelšćina je oficielna statna rěč.
Hornjoserbšćina
Hornjoserbšćina je zapadosłowjanska rěč, kotraž so w Hornjej Łužicy wokoło městow Budyšin, Kamjenc a Wojerecy rěči. Wona je přiwuzna z delnjoserbšćinu w susodnej Delnjej Łužicy, čěšćinu, pólšćinu, słowakšćinu a kašubšćinu. Jako słowjanska rěč hornjoserbšćina k indoeuropskim rěčam słuša.
Prawniski status hornjoserbšćiny w Sakskej rjaduje Sakski serbski zakoń.
Alfabet
Hornjoserbšćina pisa so z wariantu łaćonskeho alfabeta z přidatnymi pismikami č [], ć, ě, ł, ń, ó, ř, š a ž kaž tež digrafomaj dź a ch.
Prawopis
thumb|[[Dwurěčne znamješka|Dwurěčna němsko-hornjoserbska wjesna tafla w Lubjencu]] Moderny, tak mjenowany analogny prawopis po čěskim přikładźe wuwiwaše so za serbšćinu pod wliwom Jana Pětra Jordana, Jana Arnošta Smolerja a Michała Hórnika w běhu 19. lětstotka a přesadźi so najprjedy w katolskim a hakle po nanuzowanej přestawce serbskeho pismowstwa mjez 1937 a 1945 tež w ewangelskim wobłuku. Do toho wužiwaše so za serbske teksty frakturne pismo z diakritiskimi znamješkami za wěste zwuki. Zdobom eksistowachu wjacore prawopisne normy, kotrež buchu doskónčnje hakle w 1950tych lětach zjednoćene.
Gramatika
Hornjoserbšćina ma sydom padow (nominatiw, genitiw, datiw, akuzatiw, lokatiw, wokatiw, instrumental) a tři gramatiske čisła, nimo singulara (jednota) a plurala (mnohoty) tež dual (dwojota).
Narěče
thumb|Serbski sydlenski rum w lěće 1843 po [[Jan Arnošt Smoler|Smolerju, zapisane je tež pasmo přechodnych dialektow]] Hornjoserbšćina wobsteji resp. wobsteješe z wjacorych dialektow, kotrež so zdźěla chětro wot so rozeznawachu. Nimo hłowneju narěčow, z kotrejuž je so dźensniša spisowna rěč do dalokeje měry wuwiła (Katolska a Budyska narěč) běchu to po Hincu Šewcu Kulowska narěč sewjernje poprawneho katolskeho dialekta, Holanska narěč wuchodnje njeje mjez Wulkimi Zdźarami a Delnim Wujězdom, Wuchodna holanska narěč zady Delnjeho Wujězda přez Klětno a Chrjebju hač do Nisčanskeje kónčiny, mjeztym wotemrěta Lubijska narěč na juhowuchodźe a Wóslinčanska narěč zapadnje Kulowskeje. Wyše Budestec mějachu runje tak wosebity dialekt, kotryž so druhdy jako Horinska narěč mjenowaše.
Wšě narěče na sewjeru runje naličenych (Złokomorowska, Wojerowska, Sprjejčanska, Slepjanska, Wochožanska a Mužakowska narěč) njesłušeja po linguistiskich aspektach hižo do sameje hornjoserbšćiny, ale tworja přechodne dialekty mjez hornjo- a delnjoserbšćinu.
Varniai
thumb|left
Varniai je městačko z 1000 wobydlerjemi w Telšiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w zapadnej Litawskej.
Leži něhdźe 30 kilometrow južnje wot města Telšiai.
Sydlišćo je so w lěće 1314 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1417 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 39 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wot lěta 1993 wotměwa so tam kóžde lěćo bluesowy festiwal Bliuzo naktys („Bluesowe nocy“).
Mjedwježjegorsk
thumb|left
Sydlišćo je so w lěće 1916 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Čorna rjetkej
Žórła
Radish
Sachalinska wišnja
Sachalinska wišnja (Prunus sargentii) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae).
Xochiquetzal
Xochiquetzal ([], nah.: "kwětkowe pjero") - actekiska a toltekiska bohowka zemje, měsaca, lubosće a rejow.
Sachalinska wišnja
Wopis
Sachalinska wišnja je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 6 hač do 10 (25) m. Rostlina je čućiwa přećiwo poćeženju powětra, ale zymokruta.
Xochiquetzal
Wona je dwójniska sotra boha Xochipilli a žónska boha Tlaloca.
Argun (město)
Argun je město w Ruskej federaciji. Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej něhdźe 10 kilometrow wuchodnje Grozneho.
Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.
Sachalinska wišnja
Wopis
Skora je kastanijowa.
Łopjena
Dołhojte, wótre, dwójce rězane łopjena docpěja dołhosć wot 7 hač do 12 cm. Jich nazymske barbjenje je oranžowe abo (šarlach)čerwjene.
Kćenja
Kćěje srjedź nalěta, wot apryla hač do meje. Róžojte kćenja njesu ćmowe próškowe łopješka. Wone so před łopjenami jewja, docpěja přeměr wot hač do 4 cm a steja po dwěmaj hač po pjećoch we wokołkach.
Płody
Płody su błyšćace a njejědźne. Wone docpěja tołstosć wot něhdźe 1 cm.
Stejnišćo
Wona so jako pyšna drjewina w parkach a wulkich zahrodach plahuje. Ma radšo čerstwe hač włóžne, hłubokosahace, wutkate, wapnite pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Japanskej, Korejskej a wuchodnej Siberiskej.
Rostow nad Donom
thumb|left Rostow nad Donom (/Rostow-na-Donu) je milionowe město na juhu europskeje Ruskeje. Leži nad rěku Don 46 kilometrow před Azowskim morjom a sto kilometrow wot rusko-ukrainskeje hranicy. Rostow nad Donom ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow a je zarjadniske sydło federaciskeho wokrjesa Južna Ruska a Rostowskeje oblasće. Město je politiske, kulturne a hospodarske srjedźišćo južneje Ruskeje a ma přimjeno „wrota Kawkaza“.
Kumjertau
thumb|left Kumjertau je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej něhdźe 250 kilometrow južnje Ufy a něhdźe 100 kilometrow južnje Sterlitamaka. Ma něhdźe 61 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Rostow nad Donom
Sydlišćo je so w lěće 1749 załožiło a ma wot lěta 1807 měšćanske prawa.
Brěčica
thumb|Skora stareje brěčicy thumb|Habitus stareje brěčicy Brěčica (Sorbus torminalis) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (Rosaceae). Dalše serbske mjena su brěčkowc, brěkowčka a mučkowc.
Region Kamčatka
thumb|left Region Kamčatka ( Камчатский край) je zarjadniska jednotka w aziskim dźělu Ruskeje. Leži zwjetša na połkupje samsneho mjena w dalokim wuchodźe Sibirskeje a je wot Ochotskeho morja w zapadźe a Ćicheho oceana we wuchodźe wobmjezowany. Jeho zarjadniske sydło je Petropawlowsk-Kamčatskij.
Brěčica
Wopis
Brěčica je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 3 hač do 12 (15) m.
Region Kamčatka
W lěće měješe Region Kamčatka  wobydlerjow. Z toho běchu 78,4 % Rusojo. W regionje su tež wjacore mjeńše ludy žiwe, na přikład Korjakojo (2,1 %), Itelmenojo (0,74 %), Ewenojo (0,58 %), Kamčadalojo (0,48 %) a Čukčojo (0,46 %).
Brěčica
Wopis
Króna je jejkojta hač kulojta. Młode hałuzy su pjelsćojte.
Łopjena
Ćmowozelene łopjena su błyšćace, we wobrysu šěroko jejkojte, maja na kóždym boku 3 hač 4 přikónčene lapy a docpěja dołhosć wot 5 hač do 10 cm. Wone njesu na delnim boku šěru pjelsć, ale pozdźišo so wobnaža. Jich lapy su wótre, při čimž delnje su wulke a horicontalnje wotsteja. Jich nazymowe barbjenje je nabruń žołte hač oranžočerwjene.
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Běłe kćenja docpěja wulkosć wot 1,5 cm a steja we wokołkojty pakićach.
Płody
Jabłukowy płód je jejkojty a na spočatku žołte hač načerwjeń žołte, w zrałosći načerwjeń bruny z swětłymi dypkami, docpěje dołhosć wot 2 cm. Wone su jenož při přezezrawjenosći jědźne, při čimž su ćěstojte a słodźa jara kisale.
Stejnišćo
Rosće w dubowych a dubo-hrabowych lěsach a na lěsnych kromach. Ma radšo w prawej měrje suche, w lěću ćopłe, najwjetša wapnite, kamjenjate pódy.
Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.
Gotika
miniatur|Gotiska katedrala [[Notre-Dame de Reims, wusahowacy přikład francoskeje gotiki.]]
Gotika woznamjeni epochu europskeje architektury a wuměłstwa srjedźowěka. Wona nasta wokoło 1140 w Île-de-France (Paris a wokolina) a traješe sewjernje Alpow hač do něhdźe 1500–1550. W dobje do toho přewahowaše twarski a wuměłski stil romaniki, w dobje po tym stil renesansy. Gotiski twarski stil dobu zdźěla hač do baroka přetraje a zbudźi w neogotice jako družina historizma nowy zajim. Gotiski stil hodźi so jenož w architekturje jasnje wotmjezować, mjeztym zo so w plastice a molerstwje stilistiske elementy zdźěla z druhimi dobami kryja.
Gotika běše doba zwobraznjenja křesćanskich idejow a so při tym we wulkej měrje symboliki a alegorije posłuži. Wusahowaca wuměłska stwórba doby je gotiska katedrala, kotraž jako wšowopřijaca wuměłska twórba architekturu, plastiku a (škleńčne) molerstwo srjedźowěka zjednoći. W architekturje so nimo toho doby zažneje, wysokeje a pózdnjeje gotiki rozeznawaja, kotrež so we wšelakorych europskich kulturnych krajinach k rozdźělnemu časej přewzachu a so potom zdźěla njewotwisnje wot so dale wuwichu.
Mórska bažička
thumb|right
Mórska bažička je rostlina ze swójby bažičkowych rostlinow.
Strana svobodných občanů
Strana svobodných občanů (Svobodní) je prawicarska strona w Čěskej.
Łožo
mini|Łožo Łožo je mebl, na kotrymž móže so čłowjek ležo wotpočować, spać abo seks měć.
Jihočeský kraj
Jihočeský kraj (serbsce Juhočěski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w južnych Čechach a ma něhdźe 640.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 95.000 wobydlerjemi najwjetše město su České Budějovice.
Jihočeský kraj mjezuje ze Srjedźočěskim krajom na sewjeru, z Vysočinu na wuchodźe, z Delnjej a Hornjej Rakuskej na juhu, Bayerskej na juhozapadźe a z Pilzeńskim krajom na zapadźe. Wobsteji ze 623 gmejnow w sydom wokrjesach. Najwažniša rěka w Juhočěskim kraju je Wołtawa, kotraž so tule wužórli. Přirodnu hranicu z Němskej a Awstriskej twori Šumawa.
Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( okres):
Dwojołopjenaty pstruhačk
Dwojołopjenaty pstruhačk (Maianthemum bifolium) je rostlina ze swójby całtkowych rostlinow (Convallariaceae), kotraž je nětko dźěl podswójby ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Dalše serbske mjena su dwěnka (wobkedźbuj zo je dwěnka tež mjeno orchideje), mužik a žónka, dwułopješko a dźiwje całtki.
Jihočeský kraj
Wokrjesy
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Dwojołopjenaty pstruhačk
Wopis
Dwojołopjenaty pstruhačk je wjacelětna rostlina, kotraž dosahuje wysokosć wot 5 hač do 20 cm.
Jihočeský kraj
Města
Najwjetše města Juhočěskeho kraja su:
Dwojołopjenaty pstruhačk
Kćenja
Kćěje wot meje hač do junije. Kwětnistwo je wjelekćenjowa, na kóncu stejaca kić, kotraž docpěwa dołhosć wot 5 cm. Kćenja su běłe, štyriličbne, małe, šiškate, docpěwaja dołhosć wot 5 mm a steja po jednym w pažach šupiznojtych nošnych łopjenow. Kćenjowy stołpik je łopjenaty. Kćenjowe łopješka su swobodne, owalne, wróćozhibowane a docpěwaja dołhosć wot 3 mm. Kćenja ma šěsć próškowych łopješkow. Płódnik je horje stejacy.
Gibraltar
Gibraltar (často The Rock – „skała“) je zamórski teritorij a něhdyša krónowa kolonija Zjednoćeneho kralestwa na małej połkupje w zapadnym Srjedźnym morju.
Dwojołopjenaty pstruhačk
Płody
Płód je kulojta, žołta hač do čerwjena jahoda z najčasćišo jenož 1 symjenjom a dosahuje wulkosć wot 6 mm.
Gibraltar
Nadeńdźe so na juhu Iberiskeje połkupy, na tymle městnje, kotrež je Africe najbliže. Tute strategiske połoženje zmóžni kontrolować Gibraltarsku wužinu a tuž zajězd Srjedźneho morja z Atlantiskeho oceana. Wot 1. januara 2021 přisłuša Gibraltar jako jenički britiski teritorij Schengenskemu rumej.
Dwojołopjenaty pstruhačk
Płody
Rostlina je jědojta. Młode rostliny ćěrja w prěnich lětach jenož jedne łopjeno, bjez toho zo bychu kćěłe. Po prěnim kćenju rostlina dale rosće z bóčnym pupkom z paže podzemskeho šupiznojteho łopjena. Kćenja wonjeja něžnje a wotdźěluja něšto nektara, z tym předewšěm přiwabjuja muchi.
Gibraltar
Wjetšina wobydlerjow přisłuša romsko-katolskej cyrkwi.
25. junija
25. junija abo '''25. smažnika''' je 176. dźeń gregorianiskeje protyki (177. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 189 dnjow hač do kónca lěta.
Dwojołopjenaty pstruhačk
Płody
Dwojołopjenaty pstruhačk je typiska sćinowa rostlina, kotraž bu wot insektow wopróšowana.
Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych a jehłowych lěsach a so wostaji wapno.
Rozšěrjenje
Dwojołopjenaty pstruhačk je we wulkich dźělach Europy z wuwzaćom iberiskeje połkupy, Islandskeje, Irskeje, južneho Balkana a Małeje Azije, w sewjernej Aziji, hač do Japanskeje rozšěrjeny.
Bolšoj Kamjeń
thumb|left Bolšoj Kamjeń ( Большой Камень; do 1938 – Strojka UNR-261/ Стройка УНР-261) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje při brjoze Japanskeho morja něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Wladiwostoka.
Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.
Sakar
Sakar je město w Lebapskej oblasći na wuchodźe Turkmenistana.
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při lěwym brjoze rěki Amudarja něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Bayerska
Swobodny stat Bayerska (serbsce tež Baworska; Freistaat Bayern) je zwjazkowy kraj na juhowuchodźe Němskeje, při hranicy z Čěskej a Awstriskej. Stolica je Mnichow. Z něhdźe 70.500 km² je po přestrjeni najwjetši kraj Němskeje a z 13 milionami wobydlerjow po wobydlerstwje druhi najwjetši.
Geografija
Najwažnišej rěce Bayerskeje stej Dunaj a Mohan, kiž stej přez kanal ze sobu zwjazanej a dźěl transeuropskeho łódźnistwoweho puća. Najwjetši jězor swobodneho stata je Chiemski jězor, zdobom třeći najwjetši cyłeje Němskeje.
Města
Najwjetše města Bayerskeje su:
Nižozemske Antile
Nižozemske Antile běchu wot 1954 do 2010 wotwisny kupowy teritorij Nižozemskeje w Karibiskim morju. Po noworjadowanju politiskich strukturow w lěće 2010 stej Curaçao a Sint Maarten nětko – runje kaž Aruba – awtonomnej krajej w kralestwje Nižozemskeje. Kupy Bonaire, Saba a St. Eustatius płaća jako wosebite gmejny Nižozemskeje.
Stawizny
Do 1. januara 1986 słušeše tež susodna kupa Aruba k teritoriji Nižozemskich Antilow.
Georges Pompidou
thumb|right|Georges Pompidou Georges Jean Raymond Pompidou (* 5. julija 1911 w Montboudif, department Cantal; † 2. apryla 1974 w Parisu) bě francoski gaullistiski politikar a wot lěta 1969 hač do jeho smjerće w lěće 1974 jako naslědnik Charlesa de Gaulle prezident Francoskeje.
Delnjoserbšćina
Delnjoserbšćina (delnjoserbsce dolnoserbšćina, Niedersorbisch abo Wendisch,  dolnołużycki,  dolní lužická srbština) je zapadosłowjanska rěč, kotraž rěči so w Delnjej Łužicy, we wokolinje města Choćebuza a w Błótach. Wona je samostatna spisowna rěč, kotraž so we wurjekowanju, pisanju a w gramatice wot hornjoserbšćiny, jeje najblišeje přiwuzneje rěče, rozeznawa. Po ličbje rěčnikow je wona mjeńša z dweju serbskeju rěčow a akutnje wot wotemrěća wohrožena. Porno Hornjej Łužicy njejsu w Delnjej Łužicy hižo žane wsy, hdźež so přewažnje serbsce rěči.
Delnjoserbska rěč so jako cuza rěč a po modelu 2plus na wjacorych zakładnych a wyšich šulach kaž tež na Delnjoserbskim gymnaziju w Choćebuzu wuwučuje. RBB produkuje rozhłosowe wusyłanja kaž tež měsačny telewizny magacin Łužyca w delnjoserbšćinje. Jenička nowina w delnjoserbskej rěči je tydźenik Nowy Casnik.
Afriska pyšnica
Afriska pyšnica (Agapanthus africanus) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
Delnjoserbšćina
Fonetika
thumb|[[Dwurěčne znamješka|Dwurěčna němsko-delnjoserbska tafla w Choćebuzu]]
Afriska pyšnica
W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (Liliaceae) přirjaduje.
Delnjoserbšćina
Fonetika
Delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće, z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow.
Afriska pyšnica
Wopis
Afriska pyšnica ma krótše łopjena hač Agapanthus praecox.
Delnjoserbšćina
Konsonanty
<br style="clear:both;" />
Afriska pyšnica
Wopis
Kćěje wot wysokeho lěća hač do spočatka nazymy. Módre kćenja steja na 45 cm dołhich stołpikach, po dwacećoch hač po pjećdźesaćoch we wokołkach.
Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej kapowej prowincy rozšěrjena.
Delnjoserbšćina
Delnjoserbski alfabet
Digraf ch płaći jako swójski pismik a namaka so jako tajki tež w słownikach.
Rěčne pomniki
Najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk Noweho zakonja Mikławša Jakubicy z lěta 1548. Prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot Albina Mollera z lěta 1574. Dalšej wažnej rěčnej pomnikaj stej Enchirideon Vandalicum Handrija Tary (1610) a rukopisna gramatika Jana Chojnana (1650).
Žórła a literatura
<br style="clear:both;" />
Cypernska
Cypernska je wot 1. meje 2004 čłon Europskeje unije, 1. januara 2008 je so Europskej měnowej uniji přizamknyła.
Myto Miny Witkojc
Prěni raz bu myto dnja 24. nowembra 2018 spožčene pěstowarni „Mato Rizo“ w Žylowje.
W lěće 2020 dósta rěčewědnik a słownikar Manfred Starosta krajne myto.
Blečkata pisana marja
Blečkata pisana marja je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow (łaćonsce: Mimulus guttatus, Scrophulariaceae).
Rafael Correa
Rafael Correa (* 6. apryla 1963 w Guayaquilu) je ekwadorski socialistiski politikar a wot 15. januara 2007 z 43. prezidentom južnoameriskeho kraja.
Kałata přestupnička
Kałata přestupnička (Smilax aspera) je rostlina ze swójby přestupničkowych rostlinow (Smilacaceae).
Eberswalde
Eberswalde (1970–93 Eberswalde-Finow) je němske město na sewjerowuchodźe Braniborskeje a zarjadniske sydło Barnimskeho wokrjesa. Je z něhdźe 39.000 wobydlerjemi sedme najwjetše město zwjazkoweho kraja a leži 45 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1276 jako eversvolde a měješe najskerje hižo w 14. lětstotku měšćanske prawa. Njedaloko měšćanskeho jadra je so tež słowjanske hrodźišćo namakało.
Město leži při železniskej čarje Berlin–Šćećin a njedaloko awtodróhi A 11 (Berlin–Šćećin). Přez Eberswalde wjedźe Wódro-Habolski kanal kaž tež starši Finowski kanal. Zapadnje města nadeńdźe so lětanišćo Eberswalde-Finow.
Bycantinske mócnarstwo
thumb|Najwjetša přestrjeń mócnarstwa w lěće 550 Bycantinske mócnarstwo ( – Byzantine autokratoria, abo Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων – Basileia ton Romaion – po słowje Romske mócnarstwo) bě historiski stat w dobje pózdnjeje antiki a srjedźowěka. Bycantinske mócnarstwo bě bjezposrědni nastupnik Romskeho imperija w jeho wuchodnym dźělu, tuž je znate tež pod mjenom Wuchodoromske mócnarstwo. Hłowny jazyk mócnarstwa bě grjekšćina město łaćonšćiny, kotraž bě wužiwana w Romskim imperiju a w tak mjenowanym Zapadoromskim mócnarstwje. Hłowna (a wot lěta 380 oficialna statna) nabožina bě křesćanstwo.
Stolica Bycantinskeho mócnarstwa bě Konstantinopel a teritorij stata bě we wuchodnym dźělu Srjedźneho morja, předewšěm w Małej Aziji.
Bolšije Dwory
Leža něhdźe pjeć kilometrow sewjernje Pawlowskeho Posada a maja něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.
Ačinsk
Ačinsk je město w Ruskej federaciji w Krasnojarskim regionje. Leži w Sibirskej na prawym brjoze rěki Čulym něhdźe 160 kilometrow zapadnje Krasnojarska. Ačinsk ma wjace hač 100 tysac wobydlerjow. Je tu lětanišćo a tež dwórnišćo Transsibirskeje železnicy.
Sydlišćo je so w lěće 1683 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.
Christopher Plummer
Arthur Christopher Orme Plummer (* 13. decembra 1929 w Toronće, † 5. februara 2021, we Westonje) bě kanadiski dźiwadźelnik.
Fijałkowa rjetkej
Fijałkowa rjetkej (Raphanus sativus var. violaceus) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brassicaceae).
Korec
Korec (, Korzec) je městačko w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej při rěce Korčik něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Riwneho.
Sydlišćo je so w lěće 1150 prěni raz naspomniło a słušeše hač do lěta 1793 do Pólsko-Litawskeje. Mjez 1920 a 1939 bě znowa dźěl Pólskeje a pod mjenom Korzec přimjezne město ze Sowjetskim zwjazkom. Po sowjetskim wobsadźenju w septembrje 1939 dósta 1940 měšćanske prawa.
Demokratiska strona (Zjednoćene staty Ameriki)
Demokratiska strona ( Democratic Party) je jedna z dweju wulkeju politiskeju stronow w Zjednoćenych statach Ameriki a hłowna konkurentka Republikanskeje strony. Wona bu załožena w lěće 1828.
Posledni demokratiski prezident Zjednoćenych statow Ameriki bě Barack Obama. Joe Biden, wot 2009 do 2017 demokratiski wiceprezident pod prezidentom Barackom Obamu, je wot 20. januara 2021 46. prezident Zjednoćenych statow.
Tirolska rězna
Tirolska rězna (Carex baldensis) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).
Wopis
Tirolska rězna docpěwa wysokosć wot 15 hač do 40 cm.
Łopjena
Płone, šěrozelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.
Stejnišćo
Rosće na słónčnych, wapnitych kamjentnych trawnikach, na čumpatych horach hórskich chójnow a na přirěčnym šćerku.
Rozšěrjenje
Rostlina je w Hornjej Bayerskej a w južnych Alpach rozšěrjena.
Halaç
Halaç (wurjekowanje: Chalač) je městačko w Lebapskej oblasći na wuchodźe Turkmenistana.
Leži na wuchodźe pusćiny Karakum při lěwym brjoze rěki Amudarja něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Türkmenabata.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa.
Janusz Palikot
Janusz Marian Palikot (* 26. winowca 1964 w Biłgoraju) je pólski politikar.
Wón je předsyda strony Twój Ruch (Twoje hibanje), kotraž je ze strony Ruch Palikota a wjacorych małych lěwicarskich stronow nastała.
Gudermes
thumb|left Gudermes je město w Ruskej federaciji w Čečenskej něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Grozneho a něhdźe 130 kilometrow zapadnje Machačkale.
Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Tonidłowa bažička
Tonidłowa bažička (Triglochin palustre) je rostlina ze swójby bažičkowych rostlinow (Juncaginaceae).
Jurij Rjenč
Jurij Jakub Rjenč ( Georg Jakob Rentsch; * 18. julija 1910 w Chrósćicach, † 29. meje 2002 w Budyšinje) bě serbski prawiznik a zastupjer Łužiskeje narodneje rady po Druhej swětowej wójnje.
Wón narodźi so 1910 jako syn znateho Chróšćanskeho braški a hospodarja Jana Rjenča a jeho mandźelskeje Hany. Po ludowej šuli w Chrósćicach – mjez druhim pola wučerki Marje Kubašec – a Katolskej natwarnej šuli w Budyšinje, hdźež złoži 1931 pruwowanje zrałosće, studowaše Rjenč prawnistwo w Lipsku, Zagrebje a Běłohrodźe. Po pruwowanju 1938 pak žane přistajenje jako jurist njedósta, štož prawdźepodobnje z jeho přebywanjom w Juhosłowjanskej kaž tež z dźěłom za serbstwo za čas studija zwisowaše. Tak bě wón posledni senior Serbskeho studentskeho towarstwa "Arnošt Muka". Hižo wot 1933 steješe dla swojich kontaktow do Juhosłowjanskeje pod dohladowanjom Wendenabteilunki. Jeho pućowanski pas bu w samsnym lěće dla podhlada spionaže za Čěskosłowaksku sćazany. Hakle 1936 dósta pas wróćo.
Dla operacije na noze w lěće 1919 bě Jurij Rjenč wot wójnskeje słužby w Druhej swětowej wójnje wuswobodźeny. Po kóncu wójny dźěłaše najprjedy wot meje do septembra 1945 jako juristiski poradźowar na Kamjenskim wokrjesnym zarjedźe a potom jako juristiski sobudźěłaćer Domowiny w Budyšinje. Dnja 8. septembra 1946 załoži so pod nawodnistwom Rjenča, kiž bě do toho ze sowjetskej komandanturu wo dowolnosć jednał, delnjołužiska Domowina we Wjerbnje znowa. Zdobom zasadźi so Rjenč pola sowjetskeje wobsadniskeje mocy wuspěšnje za wuswobodźenje někotre dny do toho zajateho Měta Laškeho, kotryž měješe Domowinu w Delnjej Łužicy nawjedować. Po wotstupje fararja Jana Cyža-Hajničanskeho ze zastojnstwa předsydy Narodneje rady sta so z jeje 2. městopředsydu a ze sekretarom Łužisko-serbskeho zemskeho narodneho wuběrka. 1946 wotewrě swójsku kencliju w twarjenju Domowiny na Sukelnskej čo. 27, dźensnišim domicilu LND. W kencliji, pozdźišo na Walskej čo. 8, měješe sčasami pjeć do šěsć přistajenych a staraše so mjez druhim tež wo zakitowanje burow, kiž stejachu dla rólneje reformy w konflikće z nowymi instancami. W samsnym lěće pobywaše w nadawku Narodneje rady dwójce w Juhosłowjanskej a zetka so tam tež wosobinsce z Titom. Tež z juhosłowjanskej wojerskej misiju w Němskej jednaše Rjenč w nadawku rady wo přizamknjenju Łužicy k Čěskosłowakskej.
mini|Narowny křiž Jurja a Hańže Rjenčec na Budyskim Mikławšku Po rozkorje mjez Stalinom a Titom w lěće 1948 bu Rjenč dnja 30. septembra 1950 wot Budyskeje kriminalneje policije w swójbnym bydlenju na Liebknechtowej zajaty, sowjetskej tajnej słužbje přepodaty a wot njeje do přepytowanskeho jastwa na Budyskej w Drježdźanach dowjedźeny. Při přepytowanju bydlenja sćazachu mjez druhim wobraz Tita z originalnym podpisom, zapisniki, adresowu knižku, časopisaj a wujimki z nowin. Dnja 20. januara 1951 buštaj Rjenč a Bjarnat Rachel wot wojerskeho sudnistwa dla přeńdźenja přećiwo artiklej 58 wotrězkej 10 chłostanskeje knihi RSFSR (antisowjetska propaganda) na 25 lět dźěłoweho lěhwa zasudźenaj. W samsnym času zaja so tež Jan Nalij dla pozdatneje spionaže za Titowu Juhosłowjansku. Ani wuchodoněmska statna bjezstrašnosć ničo wo přebytku Rjenča njewědźeše; z Domowiny bu wuzamknjeny. W jatbje podpisa dojednanje ze stasi, njepoda pak žanu jeničku rozprawu. Po smjerći Stalina so 21. januara 1954 dla amnestije z jastwa pušći. To bu hižo w juniju 1953 wobzamknjene, Rjenč kaž tež Rachel wostaštaj pak hišće poł lěta zajataj, dokelž chcyše stasi z jeju pomocu wjace wo powójnskim serbskim hibanju a móžnych powostankach zhonić.
Hakle wot 1957 smědźeše Rjenč zaso jako prawiznik w Budyšinje dźěłać. W samsnym lěće nawjazaštej Juhosłowjanska a NDR diplomatiske styki. Zdobom steješe dale pod dohladowanjom statneje bjezstrašnosće. Jurij Rjenč poda so 1975 na wuměnk. Po politiskim přewróće spožči so jemu 1996 Myto Domowiny; 1997 bu ze strony Ruskeje rehabilitowany.
Jurij Rjenč bě woženjeny z Hańžu rodź. Lešawic (1918–2005). Jeju row nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.
Kondrowo
thumb|left Kondrowo je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Kaluga. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1615 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
26. junija
26. junija abo '''26. smažnika''' je 177. dźeń gregorianiskeje protyki (178. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 188 dnjow hač do kónca lěta.
Mujezerskij
thumb|left Mujezerskij je sydlišćo měšćanskeho typa w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w republice Karelskej. Ma něhdźe 2.900 wobydlerjow. Sydlišćo je so w 16. lětstotku jako wjes Mujezero załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.
Tibetska wišnja
Wopis
Tibetska wišnja je zymnokruty štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 15 m.
Viekšniai
thumb|left
Tibetska wišnja
Wopis
Króna je elegantnje kulojćena.
Viekšniai
Viekšniai  je městačko w Mažeikiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w Litawskej.
Tibetska wišnja
Wopis
Skora błyšći mahagonijočerwjenje.
left|mini|[[Łopjeno|Łopjena]] Łopjena su ćmowozelene. Jich nazymske barbjenje je žołte.
Viekšniai
Leži při rěce Venta něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Telšiai a něhdźe 15 kilometrow juhowuchodnje wot města Mažeikiai.
Tibetska wišnja
Wopis
Kćěje w nalěće. Małke, běłe kćenja steja w promjenjach a so z łopjenami jewja.
Kulojte, čerwjene abo čorne płody su jara małke.
Viekšniai
Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1725 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 56 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.
Wonjata pisana marja
Wonjata pisana marja (Mimulus moschatus) je rostlina ze swójby (Phrymaceae).
Tibetska wišnja
Rozšěrjenje
Pochadźa ze zapada Chinskeje.
Wonjata pisana marja
Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) přirjaduje.
Tibetska wišnja
Galerija
<Gallery> Image:Muscliff, Tibetan cherry tree in the arboretum - geograph.org.uk - 735033.jpg|Napohlad tibetskeje wišnje w zymje Image:Tibetan, Birch-bark, or Paperbark Cherry, Prunus serrula - geograph.org.uk - 1240184.jpg|Detail zdónka w typiskej barbu mahagonija, z lišawu Image:Chesters Walled Garden - the Tibetan cherry tree - geograph.org.uk - 1589381.jpg|Tibetska wišnje na kóncu nazymy Image:Prunus serrula 458.JPG|Kćenje tibetskeje wišnje </Gallery>