cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ma'anar Aure
HAƘƘIN MATA A KAN MIJINTA
An ruwaito daga Abdullahi Ɗan zama'a (R.A) cewa: Annabi (S.A.W) yayi wa'azi dangane da al'amarin mata, yace yanzu ɗayanku zai tasarwa matarsa ya yi mata duka irin dukan bawa, sannan kuma idan dare ya yi ya kwanta da ita? Bukhari da Muslim suka ruwaito.
HAƘƘIN MIJI A KAN MATARSA
Akwai haƙƙi mai nauyi kuma mai girma da miji ke da shi a kan matarsa wanda ya shafi na girmamawa na, bin umarni ko hani. Haƙƙin biyayya ga miji ba ƙaramin al'amari ba ne, saboda ko da sha'awa ta taso wa miji in ya buƙaci matarsa to dole ne ta masa kira, domin kuwa matuƙar taƙi to lallai za ta shiga fushin Allah, saboda in har mijinta na fushi to sai ta bashi haƙuri sannan za ta kuɓuta. وعن أبى هريرة رضى الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا دعا الرجل امرأته إلى فراشة فلم تأته فبتا غضبان عليها العنتها الملائكة حتى تصبع. متفق عليه. An karɓo daga Abu-Hurairah (R.A), yace Manzon Allah (S.A.W) yace: Idan miji ya kira matar sa zuwa shimfiɗarsa, watau ya nufi ya kwanta da ita amma ta ƙi, ma'ana ta ƙi yarda da shi, har shi mijin ya yi fushi da ita, Mala'iku zasu yi ta tsine ma ta har zuwa asuba. Bukhari da Muslim suka ruwaito.
فى رواية قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: والذين نفسى بيده ما من رجل يدعوامرأته إلى فراشة فتأبى غليه إلاكان الذى فى السماء ساخطا عليها حتى يرضى عنها. A wata ruwayar, an ce Manzon Allah (S.A.W) yace: Na rantse da wanda raina ke hannun sa, babu wani miji wanda zai kira matar sa zuwa shimfiɗarsa don su kwanta amma ta ƙi, har sai waɗanda suke sama (Mala'iku) sun yi fushi da ita har sai ya yafe ma ta.
Akwai wani hadisi ya ƙara nuna ƙarfin yin biyayya ga miji, kamar inda Manzon Allah (S.A.W) ya ce da zan yi umarnin wani ya yi wani sujada da na umarci mata ta yi wa mijinta sujada. Bayan wannan kuma akwai wani hadisi kuma da yake nuna matsayin haƙƙin miji kamar inda aka yi bayanin cewa Aljannar mace tana ƙarƙashin duga-dugin mijin ta in ta bi shi, ta shiga Aljannah.
Bugu da ƙari, akwai inda aka nuna cewa ko da ibada ce mace za ta yi, sai ta nemi izinin mijin ta, kamar misalin azumin nafila, hadisi ya nuna cewa ta sanar da miji, ko ta nemi izini sannan ta ɗauka. Duk dai a kan nuna girman biyayya ga miji, inda aka nuna ko da mace tana tuya gurasa ko waina, in har miji ya nuna yana buƙatar ta, wato sha'awa, manufa yana so ya kwanta da ita, to dole ta amsa kira, ta je su kwanta, ya biya buƙatarsa ko da kuwa gurasar ko wainar za su ƙone.
Akwai bayani da ya zo da ya nuna a lokacin Manzon Allah (S.A.W) yana raye a zamanin wata matar wani sahabi ya yi tafiya sai aka aiko cewa mahaifin ta bashi da lafiya, don haka sai ta aika tana neman izini daga wurin Annabi (S.A.W) don ta tafi ta dubo shi, Annabi yace shin mijin ta ya bata izini? Sai tace a'a, sai yace to ta haƙura. Bayan haka sai kuma aka aiko cewa mahaifinta ya rasu, duk da haka ba ta fita ba, ta haƙura har sai da mijin ta ya dawo. A kan wannan ne Annabi (S.A.W) ya aiko cewa an sanar da shi cewa an gafarta wa mahaifinta, saboda biyayyar da ta yi, duk da mijin ta baya nan, kuma ta haƙura har ya dawo.
BIYAYYA GA MIJIN TA
Biyayyar mace ga mijinta wajibi ne, saboda wani hadisin da Annabi (S.A.W) yai umarni cewa: Da mutum zai iya yiwa wani mutum sujada da an umarci mata ta yi wa mijinta sujada. To amma da yake ba zai yiwu ba, ba a yi wa kowa sujada sai Allah (S.W.T), amma shari'a ta yi umarni mace ta yi wa mijin ta biyayya matuƙar dai bai umarce ta da ta yi saɓon Allah ba.
Da Wani Zai Iya Yiwa  Wani Sujada, DaMata Ta Yi Wa Mijin Ta. وعن أبى هريرة رضى الله عنه، عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: "لوكنت أمرا أحدا أنيسجد لأحد، لأمرة المرأة أن تسجد لزوجها. رواه الترمذى حديث حسن صحيح. An karɓo daga Abu hurairah (R.A), daga Manzon Allah (S.A.W) yace: Da mutum zai iya yiwa wani mutum sujada da an umarci mata ta yi wa mijinta sujada. Tirmiziy ne ya ruwaito shi.
MACE BA ZA TAYI AZUMIN NAFILA BA SAI DA IZININ MIJIN TA      وعن أبى هريرة رضى الله عنه أيضا، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:لايحل لأمرأة أن تصوم وزوجها شاهدا إلا بإذنه، ولا تأذن فى بيته إلا بإذنه. متفق عليه، وهذا لفظ البخارى. An karɓo daga Abu hurairah (R.A) yace: Manzon Allah (S.A.W) yace: "Bai halatta ba ga mace ta yi azumin nafila ba kuma mijin ta na nan, sai da izinin sa. Kuma ba za ta shigar da wani cikin gidansa ba sai da izinin mijinta. Bukhari da Muslim suka ruwaito.
HAƊARIN BUTULCEWA MIJI. عن ابن عساكر، عن عائشة رضى الله عنهما: قال النبى صلى الله عليه وسلم: إذا قالت المرأة لزوجها ما رأيت منك خيرا قط فقد حبط عمنها.
An karɓo daga Ɗan Askar, daga Aisha (R.A) tace: Annabi (S.A.W) yace: "Duk macen da ta cewa mijinta bata taɓa ganin alheri daga wurin sa ba, to haƙiƙa ta ɓata ayyukan ta.
ADADIN MATAN ZA A IYA AURA
A tsari irin na shari'ar musulunci, ba a bar komai haka ba, sai da aka yi masa iyaka tare da ƙa'idoji. A kan wannan ne, aure ma ba a bar shi haka ba, sai da aka shimfiɗa ƙa'idoji da hukunce-hukunce. Allah (S.W.T) a cikin Al-ƙur'ani ya ƙayyade ko iyakance adadin mata da za a iya aura tun daga mata biyu ko uku ko huɗu, amma sai aka yi gargaɗi in mutum ya san ba zai yi adalci a tsakanin matansa ba, to ya auri mace ɗaya.
وإن خفتم ألا تفسطوا فى اليتامى فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع، فإنخفتم ألا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم، ذالك أدنى ألاتعولو. MATAN DA SUKA HALASTA A AURA
Allah (S.W.T) cikin hikimar sa ya halasta yin aure, to amma duk da haka, sai ya tsara mata kashi biyu, kashi na farko ya haramta aurensu ga dukkan mutum musulmi, kashi na biyu kuwa waɗanda basu faɗa cikin waɗancan da aka ambata ba da farko, ya halasta su, watau za a iya auren su.
MATAN DA SUKA HARAMTA A AURA
Shari'ar musulunci ta haramta auren wasu mata ga musulmai maza. Wannan haramci ya dogara ne bisa ga wasu dalilai, sannan kuma an kasa kashi huɗu kamar haka:- 1- Akwai mata waɗanda dangantaka ta jini (haihuwa). 2- Akwai mata waɗanda alaƙar auratayya ta hana (surukai). 3- Akwai mata da alaƙar shayarwa ta hana (mariƙiya). 4- Akwai mata da saɓanin addini ya hana (mushirikai).
1. Haramci a dalilin nasabar jini (haihuwa).
a. Kaka (mahaifiyar uwa ko uba.
Moses Mabengba Bukari
Rayuwa ta sirri
Moses (Musa) Kirista ne.
Pinhas Rubin
Pinhas Rubin (an haife shi a shekara ta 1949) lauyan Isra'ila ne kuma shugaban Gornitzky &amp; Co., ɗaya daga cikin manyan kamfanonin lauyoyi a kasar Isra'ila.
Tarihin Rayuwa
Pinhas Rubin shine shugaban kamfanin kuma babban abokin tarayya a Gornitzky & Co.
Ma'anar Aure
MATAN DA SUKA HARAMTA A AURA
b. Uwa.
d. Gwaggo (Ƴar uba, ƙanwar uba)
e. Ƴar tsatso.
. JikanyG. g. Ƴar jia. h.	Yaya da Ƴaƴanta mata. i.	Ƙanwa da Ƴaƴanta mata.
2. Haramci a dalilin auratayya. a.	Matan uba (kishiyoyin uwa). b.	Uwar mata (Suruka). c.	Ɗiyar mata (agola). d. Matar ]a (suruka). e.	 Ƙanwar ko Ƴar mata (idan tana da rai), ba a haɗa su a lokaci ɗaya.
3. Haramci a dalilin shayarwa (raino). a.	Matar da ta shayar da mutum nonon ta. b.	Ƴaƴan ta.
4. Haramci a dalilin saɓanin Addini (waɗanda ba musulmi ba, ba kiristoci ba, ba Yahudawa ba). a.	Maguzawa. b. Riddaddu (waɗanda suka yi ridda). c. Matsafa.
HARAMCIN ƘAURACEWA MIJI A SHIMFIƊA
Shari'ar Musulunci ta yi hani ko haramta mace ta ƙauracewa mijinta a shimfiɗa, watau lokacin kwanciya in ya buƙaceta, ma'ana ya kirata saboda haka zata shiga fushin Allah, mala'iku zasu yi ta tsine mata har sai gari ya waye. وعن أبى هريرة رضى الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا دعا الرجل امرأته إلى فراشة فلم تأته فبتا غضبان عليها العنتها الملائكة حتى تصبع. متفق عليه.
An karɓo daga Abu-Hurairah (R.A), yace Manzon Allah (S.A.W) yace: Idan miji ya kira matar sa zuwa shimfiɗarsa, watau ya nufi ya kwanta da ita amma ta ƙi, ma'ana ta ƙi yarda da shi, har shi mijin ya yi fushi da ita, Mala'iku zasu yi ta tsine ma ta har zuwa asuba.Bukhari da Muslim suka ruwaito.
JIRWAYEN AURE A ADABIN BAKA
Kisa
Kisa sau da yawa yana nufin:
Ma'anar Aure
HARAMCIN ƘAURACEWA MIJI A SHIMFIƊA
Tabbas an samu jirwayen jigon a adabin bakan Bahaushe, musamman a rassansa guda biyar. Kamar Karin Magana, da take da kirari, da tatsuniya, da almara, da maganganun azanci da sauransu.Wannan ya ƙara nuna matsayin aure a al’adar Bahaushe.
Kisa
Kisa na iya kasancewa:
Ma'anar Aure
HARAMCIN ƘAURACEWA MIJI A SHIMFIƊA
1.Aure jibadau kayan nauyi. 2.Auren fari na dakushe haukar balaga duk wanda aka yi wa zai yi hankali. 3.Auren fari dabaibayi ga tuzuru. 4.Aure yaƙin Ƴanmata. 5. Na guga marmari daga nesa. 6. Aure kafi ƙarfin yaro.
IRE-IREN AURE
Aure dai kalma ɗaya ce manufa ɗaya, sai dai kuma yana da rabe-rabe kamar kashi goma sha biyu. Duk da rabe-raben zaka samu ƙudurin su ɗaya ne, ko da za a samu bambanci, sai dai kaɗan abin da ba a rasa ba.
Don kuwa zaka sami mata da miji suna ƙaunar juna da girmama juna ko da haihuwa ko babu. Muna da aurarraki kamar haka: - 1- Auren Kuɗi.(wanda aka biya sadaki, da sauran Ɗawainiya.) 2- Auren Sadaka.( wanda aka sadaukar da sadakin) 3- Auren Zumunci.(aure na Ƴan uwa, dangin uwa ko na uba.) 4- Auren Dole/ƙi.(an yi bisa tilas, ko ango, ko amaryar wani bai so.) 5- Auren Ɗauki sandar ka/takalmi.(a auri mace tana gidanta daban) 6- Auren Jeka da kwarinka.(a auri mace tana wani gari daban.) 7- Auren Jari.(a auri mace saboda kuɗinta ko na iyayanta.) 8- Auren Ɗaukar buta.(auren tsoho da tsohuwa,don ta zuba mai ruwa). 9- Auren ɓoyon wata.(auren da akan yi kafin azumi, in ya wuce a fita). 10- Auren kashe wuta.(auren da akan yi don a koma gun tsohon miji). 11- Auren huce takaici.( auren da akan yi don a share  hawaye) 12- Auren kangara. (auren da masu arziki kan yi, a tayar baikon wasu).
TATSUNIYA:Akwai tatsuniyoyi da dama da aka samu jirwayen jigon aure a a cikinsu.misali: 1.Tatsuniyar Barewa ta auri mutum. 2.Tatsuniyar auren gaurakiya da biri. 3.Tatsuniyar shaida kurciya. 4.Tatsuniyar kaza ta mazuru. 5.Tatsuniyar Gizo da ƙoƙi.
KAMMALAWA
A ƙarshe wannan muƙala ta taɓo, wani abu da ya shafi rayuwar aure da matsayinsa. Haka nan an nazarci matsayin aure da muhimmancinsa ga dukkan wani abu mai rai. Tun daga mutum har dabbobi, da tsuntsaye, ƙwari, da tsirrai. An kuma fito da dalilai da suka sanya  Bahaushe ya bai wa aure babban matsayi. An bayyana yadda Bahaushe ke kallon duk namijin da ya riƙa (balaga), ma’ana ya isa aure amma bai yi ba, a matsayin mai rauni kuma ba cikakken mutum ba. Bugu da ƙari kuma, an kawo yadda Bahaushe ya karkasa mutane marasa aure zuwa gida uku ko huɗu. Kowane daga  cikinsu akwai irin matsayinsa a al’adar Bahaushe, tare da dalilai da suka sa aka bashi suna. Haka kuma, an kawo falalar dake tare da aure, sannan ga jirwayen adabin bakan  Bahaushe  da sauransu.
Domin haka,ina fatan wannan muƙala, ta zama kamar matashiya ce ga masu hankali daga cikinmu maza da mata.
MADOGARA
A SuyuɗI Jami’ul Hadisi.
Bargery G.F.(1993)A Hausa-English Dictionary English-Hausa Vocabulary Ahmadu Bello University Zaria
Yaro Y.I.(1971)Tatsunniyoyi da Wasanni.Oxford University Press, Ibadan.
S.Aliyu (2001) Addu’a’u min kibabi was’sunnah Maktabatu Anwaru Abdullahi, Kurmi Market, Kano.
Zaid A.A Risala Fassarar Hausa. Kurmi Market, Kano.
Gumi A M. (1980) Al-ƙur’ani mai girma,Tarajamar Hausa. Hadimil haramaini, Sharifaini Makkah. Malik I.(1970) Muwaɗɗa Malik. Darul fikri, Beirut Lebanon. Annawawi I. Riyadus salihin. Darul fikri, Beirut Lebanon.
Ladan Y.(1980)Zaman Duniya Iyawa ne.Northern Nigerian Publication Company,	Zaria.
East R.(1966)Ikon Allah (Dabbobi). Northern Nigerian Publication Company,Zaria.
Imam Z.(	)Kitabul Kaba’ir, Darul fikri, Beirut Lebanon.
Gizella Tetteh Agbotui
Rayuwar farko da ilimi
An haife ta a ranar 30 ga Nuwamba a Cape Coast, Central Region, Ghana, Gizella Tetteh Agbotui ta yi karatun farko daga 1975 zuwa 1981 a makarantar firamare ta jami'a, Cape Coast. Ta halarci makarantar sakandare ta 'yan mata ta Wesley Daga 1981 zuwa 1988. Ta samu digirin BSc In Environmental Design da kuma takardar shaidar kammala digiri a Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah (KNUST). daga 1990 zuwa 1997. A 2007 ta samu MBA a fannin kasuwanci a Jami'ar Ghana Business School, Legon.
Siyasa
Agbotui ita mamba ce ta National Democratic Congress. A watan Disamba 2020, an zabe ta a matsayin ‘yar majalisa mai wakiltar mazabar Awutu Senya ta Yamma bayan ta fafata a babban zaben Ghana na 2020 a karkashin tikitin jam’iyyar National Democratic Congress kuma ta yi nasara. Ta samu kuri'u 32,708 wanda ke wakiltar kashi 51.58% na yawan kuri'un da aka kada. An zabe ta a kan George Andah na New Patriotic Party, Edith Mansah Dzonyrah na Ghana Union Movement da Samuel Yawson na Jam'iyyar Conventions People's Party. Wadannan sun samu kuri'u 29,832, 678 da 193 bi da bi cikin jimillar kuri'un da aka kada. Waɗannan sun yi daidai da 47.05%, 1.07% da 0.30% bi da bi na jimlar ingantattun ƙuri'un da aka jefa.
Aiki
Misis Gizella Tetteh Agbotui ita ce Shugaba/Babban Mashawarci na Zella Architects, wani kamfanin gine-gine a Ghana. Ita ce ta nemi kwarewar gine-gine tare da kwarewar shekaru 21 a bangaren gine-gine; ƙwararren Ƙwararrun Jirgin Sama na Ƙasashen Duniya (IAP) da ƙwararren Gudanar da Ayyuka (PMP).
Rayuwa ta sirri
Agbotui ‘yar uwar Hannah Tetteh ce wacce ta taba zama ‘yar majalisa mai wakiltar mazabar Awutu Senya ta Yamma kuma ministar harkokin waje. Ta auri Mista Agbotui, Serlom Tare da ‘ya’ya mata biyu, Annalize Elikem Agbotui da Arlene Emefa Agbotui.
Bori Da Girka
Bori Da Girka
Bori Wata hanƴa ce ta bautar Iskoki, kamar yadda Musulmai ke bautar Allah (SWT) da nufin neman biyan buƙata.
Ilimin magunguna
Ilimin magunguna kafin fara bayani ya kamata mufahimci kowa ce kalma ɗaya bayan ɗaya.
Ilimin magunguna
Wannan kalmar na nufin wani ilimi ko baiwa da mutum yaje ya koya ko ya iya don bada magani ko haɗa magani ga marasa lafiya. Rabe-raben masu bada magani sun rabu kamar haka:
Bori Da Girka
Bori Da Girka
Uba 2006:304 Sai dai sharuɗan dake cikin wannan addini na Bori shi ne, dole ne sai ka kasance kana da Iskoki da suke a kan ka ko kan ki, kafin ka zamo Ɗan Bori. Idan kuma kana da sha’awar ka shiga wannan addini kuma baka da irin waɗancan Iskoki, sai ka zauna da manƴan Sarakunan Bori da manƴan Bokaye a girka ka, kafin ka samu shiga cikin irin wannan addini.
Haka kuma Bunza, (2006:25) Ya raba Bori ya zuwa kashi huɗu kamar haka:
1- Borin Fage
2- Borin magani
3- Borin giri
4- Borin girka
Bambancin Bori da Tsafi
Bori wata dabarar warkarwa ce da bokaye suka yi fice da ita. Da Musulunci ya bayyana a ƙasar Hausa ya tarar da ƴan bori ne jagororin al’umma. Da aka rinjaye su, suka miƙa wuya karkace. Kasancewarsu cikin summa kafaru summa amanu sai bori da Musulunci suka cakuɗe wuri ɗaya Musuluncin, sai bori ya koma barbarar yanyawa. Taho-mu-gaman aƙidojin addinin Musulunci da aƙidojin bori ya sa da wuya a tantance kama da wane ba wane ba ne. Bori ba addini ba ne, wata hidima ce da wasu ‘yan tsiraru ke yi wa iskoki tsakanin ƙarya da gaskiya, har abin ya bi jikinsu da hankalinsu suka ɗabi’antu da ɗabi’aɗaya da ake iya rarrabe su da sauran wasu ba su ba (Bunza, 2016:37).
Tsafi yana nufin bin wasu hanyoyi na gargajiya musamman yi wa iskoki hidima da yanka da bauta domin biyan wata buƙata ko samun wani amfani ko tunkuɗe wata cuta. Hidima a nan, tana nufin yi musu wasu ayyuka ko taimaka musu da abinci ko wasu abubuwa (Bunza, 2006:35).
Asali da Dalili
Ƴanbori da Matsafa kan yi sanƴa wasu sunaye, musamman na aljanu domin girmamawa da kuma camfi a yanayi na tsoron kar su cutar da su, ko kuma, domin neman biyan buƙata da waɗannan aljanu da sukan sanƴa sunayensu. Da kuma dalili na nisanta kai da cutarwa da kuma dangantankar aljanun da magani da kuma waraka.
Girka
Wannan na nufin kafe wani abu ko ɗora wani abu a kan wani da nufin a zaunar da wannan abin akan wani. Za a iya tabbatar da wannan ma’ana idan aka dubi Kalmar ‘Girki’. Kowa ya san cewa idan aka ce “Furera tana yin girki”.
Abin da mutum zai sa ran ya gani shi ne, ya ga an ɗora tukunya a kan murhu ana dafa abinci. Waccan ɗora tukunƴar da ake yi a kan murhu, ita ce girkawar. Amma a harshen Bori idan aka ce ‘girka’ ana nufin zaunar da wasu gungun Aljanu ko Iskoki a kan wani
Sannan girka na daga cikin lamura masu wahalar aiwatarwa a cikin aikin Bori, domin sai an tanadi kayayyakin da za a yi amfani da su a wannan aiki na girka. Hakan ta sa ba a iya yin girka a lokaci guda. Kuma dole sai an yi tarayya da juna, wato mutum guda ba zai iya aiwatar da girka shi kaɗai ba.
Bahaushen Girka
Waƙar Bahaushen Girka wadda Sulaiman Ahmad Tijjani (Farfesan Waƙa) wadda yayi Waƙar Bahaushen Girka, waƙa ce da a cikin ta mawaƙin ya zayyano ma’anar Bori da kuma Ɗan Bori. Da irin zurga-zurgar da ake yi kafin a zama Ɗan Bori.
Har ya kwatanta shi da ‘Hurtumin Sa’ wato irin artabu da ake yi da gawurtattun Shanu. Da irin yadda suke dalalar da yawu mai yauƙi da kumfa kamar dai yadda Sa mai asurka yake yi. A gaba kuma ya ambace shi da irin Amalen Raƙuma, da irin tsallen da Amalen Raƙumi yake yi a dokar daji, ko a duk lokacin da wani abu ya taso, haka Ɗan Bori yake yi, a lokacin da ake yi masa girka.
Jagora: "Yin baitukan Bahaushen Girka, na san muna da turka-turka Farfesan Waƙa nai waƙa na bankaɗo Bahaushen Girka Har na aza shi bisa misalin ga nan na hurtumi na Sa da asurka"
Amshi: "Bauri da Bori ware bare baubauniya rawarsu ta dauri Na bankaɗo Bahaushen Girka"
Amshi: "Bauri da Bori ware bare baubauniya rawarsu ta dauri Ya bankaɗo Bahaushen Girka"
na hurtumi na Sa da asurka"
Da sauran baitukan dake cikin Waƙar yadda ya fayyace dukkan yadda bori da girka yake a ƙasar Hausa.
Madogara
. Gobir, Y. A. (2012). Tasirin Iskoki ga Cutuka da Magungunan Hausawa. Kundin Digiri na uku (Ph.D Thesis). Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya, Sokoto: Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo.
. Gobir, Y. A. (2013). Najasa a Mahaɗin Maganin Iska. In Harsunan Nijeriya Volume XXIII, Special Edition. Kano: Centre for the Study of Nigerian Languages, Bayero University. Zariya: Ahmadu
Bello University Press.
. Guo, Ƙ. (2010). Cultural Difference in Chinese and English Euphemisms. In
Cross-Cultural Communication, 6(4), 135-141. Canadian:
Academy of Oriental and Occidental Culture.[{Http://citeseerx.ist.psu.edu}]
. Kuta, H. M. (2014). Kwatantacin Borin Hausawa da na Gbagyi. Kundin Digiri na Biyu (M.A.Thesis). Sashen Harsunan Afirka da Al’adu,
Zariya:Jami’ar Ahmadu Bello.
. Yahaya, N. (2012). Euphemism Expressions for
Death in Hausa Language. In Amfani, A.H. da Alhassan, B.S.Y. da Malumfashi, A. I. da Tsoho, M. Y. da Amin, M.L. da Abdullahi, B. (Editoci). In champion of Hausa cikin Hausa a festchrift in honour of Ɗalhatu Muhammad. Zaria: Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya da Afrika, Jami’ar Ahmadu Bello. Zaria: Ahmadu Bello University Press.
. Yahaya, N. (2013). Sááyèn Suna a Ƙasar Hausa:
Jiya da Yau Taɓarɓarewar Al’adun Hausawa. Zaria: Ahmadu Bello University Presss Limited.
Yom-Tov Samia
Yom Tov Samia (an haife shi 18 ga Yuni 1954) janar na Isra'ila ne mai ritaya. Ya kasance shugaban Rundunar Sojojin Isra'ila ta Kudu daga Janairu shekarar 2001 zuwa Disamba 2003. Ya yi ritaya daga aikin soja a matsayin Manjo Janar.
Tarihin Rayuwa
An haifi Samia a Pardesiya, ya girma a Netanya, kuma yanzu yana zaune a Tel Aviv. Ya yi karatun Ph.D a fannin zamantakewa da kimiyyar siyasa. A cikin 1998 ya lashe lambar yabo ta Tshetshik na Cibiyar Jaffee na Cibiyar Nazarin Dabaru ta Jami'ar Tel Aviv don Tsaron Isra'ila don bincikensa kan "Yanayin Tsari na IDF's Field Units."
Samia ya kasance shugaba da Shugaba na BARAN Group, a halin yanzu (2008) shugaban "Yam Deshers" LTD, shugaban kuma Shugaba na Isra'ila Corp (Biofuels), SB Tsaro, Katz Logistics, Orgad Holding, EDS Israel, Girit Celadon Israel (Gates). da kuma tsarin duba wuraren).
Ya rubuta wa mujallu dabam-dabam a kan batutuwan da suka shafi tsaron ƙasa, kamar wannan 2007 talifi daga Cibiyar Hulɗa da Jama’a ta Urushalima mai jigo Makamai daga Masar zuwa Gaza: Menene Masar da Isra’ila Za Su Yi?
Abba Moro
Patrick Abba Moro (an haife shi a ranar 3 ga Yuli 1956) shi ne mai kula da harkokin ilimi na Najeriya, ɗan siyasa kuma tsohon Ministan Ma'aikatar Cikin Gida ta Tarayya. A halin yanzu shi ne Pro-Chancellor kuma Shugaban Majalisar Gudanarwa na Jami'ar Aikin Noma, Makurdi. A 2019, an zabe shi a Majalisar Dattawa ta Tarayyar Najeriya   ya maye gurbin David Mark, shugaban majalisar dattijai na wa'adi biyu (Majalissar ta 6 da ta 7) kuma daya daga cikin Sanatoci mafi dadewa a Najeriya.
Farko Rayuwa
An haifi Moro a ranar 3 ga Yulin 1956, a karamar hukumar Okpokwu ta jihar Benue, Najeriya. Ya yi karatun firamare a makarantar, LGEA special Primary School Odessassa tsakanin 1963 zuwa 1969. Daga nan ya halarci makarantar sakandare ta Emmanuel a Ugbokolo daga 1969 zuwa 1974 kafin ya wuce Kwalejin Gwamnatin Tarayya da ke Kano inda ya samu shaidar kammala sakandare (HSC) a shekarar 1975. Ya wuce Jami'ar Legas inda ya sami digiri na farko a Kimiyyar Siyasa (B. sc) a Kimiyyar Siyasa da Master of Science (M. sc) a fannin Gudanar da Jama'a a 1980 da 1983 bi da bi.
Aikin ilimi
Moro ya fara aikin sa ne a kwalejin kimiyya da fasaha ta jihar Benue a matsayin malami inda ya zama shugaban sashen nazarin gaba daya na tsawon shekara daya (1991-1992) da kuma shugaban sashen kula da harkokin gwamnati na tsawon shekaru hudu (1992-1996) kuma daga baya a matsayin shugaban karatu, Makarantar Kasuwanci da Nazarin Gudanarwa. Ya yi wannan aiki na tsawon shekaru biyu (1994-1996). Daga baya aka zabe shi a matsayin shugaban kungiyar manyan ma’aikatan Najeriya reshen jihar Benue. Ya rike wannan mukamin na tsawon shekaru hudu (1980 - 1984) kafin a zabe shi a matsayin shugaban babbar ma’aikata ta Polytechnic ta Najeriya a shekarar 1986.
Entedoninae
Entedoninae dangi ne na wasps a cikin gidan Eulophidae wanda ya haɗa da fiye da 90.
Abba Moro
Siyasa
Moro ya fara harkar siyasa ne a matsayin zababben shugaban karamar hukumar Okpokwu a shekarar 1998. Ya kasance dan takarar gwamnan jihar Benuwe a watan Afrilun 2007 a karkashin inuwar jam’iyyar People’s Democratic Party amma jam’iyyar adawa ta sha kaye a zaben, kuma a watan Yulin 2011, shugaban gwamnatin tarayya Goodluck Ebele Jonathan ya nada shi a matsayin mai girma ministan ma’aikatar harkokin cikin gida ta tarayya. Najeriya. An gurfanar da Moro a gaban kotu, bisa laifin zamba a yunkurin daukar ma’aikata, wanda ya haifar da turmutsitsin da ya yi sanadin mutuwar mutane 20 a shekarar 2014, kuma a halin yanzu yana fuskantar shari’a. An tuhumi Moro da zamba dangane da turmutsitsin. Moro ya ki amsa laifinsa a kan zargin damfarar dala miliyan 2.5 (£1.8m), da ta hada da batan kudaden aikace-aikace. EFCC ta kuma gurfanar da shi a gaban kotu, kan badakalar naira miliyan 677 na daukar ma’aikatan shige da fice a shekarar 2014. Moro na jam’iyyar PDP ya yi nasarar lashe zaben Sanatan Benue ta Kudu. Moro ya samu kuri'u 85,162 inda ya doke babban abokin hamayyarsa Steven Lawani na jam'iyyar APC wanda ya samu kuri'u 47,972.
Entedoninae
Genera
Abubuwan kuma da aka haɗa a cikin Entendoninae sune:
Abba Moro
Kyaututtuka da karramawa
Patrick Moro ya sami kyaututtuka da yawa. sun hada da:
Dickson Tarkighir
Dickson Dominic Tarkighir (an haife shi 12 Afrilu 1969) ɗan siyasan Najeriya ne. Ya kasance dan majalisar wakilai ta kasa ta 8 a majalisar wakilan Najeriya mai wakiltar mazabar Makurdi / Guma kuma Mamba na ECOWAS.
Rayuwar farko da ilimi
An haifi Dickson Tarkighir a cikin dangin Mr da Mrs Tarkighir Ubur Adaga. Ya halarci makarantar firamare ta St. Thomas dake karamar hukumar Makurdi daga shekarar 1976 zuwa 1981 inda ya samu shaidar kammala karatunsa na farko ( FSLC ).
Ya wuce Makarantar Sakandare ta Community Community, Tse-Kyo, karamar hukumar Guma, inda ya kammala a shekarar 1986 da takardar shaidar kammala sakandare.
Bayan hutun da ya yi na neman ilimi sai ya samu gurbin shiga Jami’ar Jihar Edo, yanzu Jami’ar Ambrose Alli da ke Ekpoma, inda ya yi karatu tsakanin 1998 zuwa 2003 kuma ya kammala digirinsa na farko a fannin kasuwanci.
Daga nan ya sami gurbin karatu a Jami’ar Ahmadu Bello da ke Zariya, sannan ya kammala digirinsa na biyu a fannin harkokin kasuwanci (MBA), a shekarar 2008.
Aiki
Dickson Tarkighir mashawarcin tallace-tallace ne. Daga 1988 zuwa 1991, ya yi aiki a matsayin Mai koyo a Mojo Electronics, Umuahia. Daga 1992 zuwa 1995 ya yi aiki da Okada Air Kaduna.
Daga baya, ya shiga kasuwanci mai zaman kansa kuma ya kafa kamfanin Dasnett Mobile Services a lokacin zuwan ayyukan GSM a Najeriya. Ya kasance MD/CEO, Triggar da Gibbons Ltd, wani kamfanin talla da kuma kamfanin tallafawa kayan aiki da District 4 Lounge, kayan shakatawa a Makurdi, jihar Benue.
Siyasa
Dickson Tarkighir dan jam'iyyar People's Democratic Party (PDP) ne. Ya yi aiki domin samun nasarar jam’iyyar a kowane mataki wanda ya sa aka nada shi babban mataimaki na musamman kan masana’antu ga Gwamnan Jihar Binuwai a shekarar 2009. An sake nada shi mukamin a shekarar 2011; Mukamin da ya rike har zuwa shekarar 2014 lokacin da ya yi murabus ya tsaya takarar majalisar dokokin kasar.
Ya samu tikitin takara a jam'iyyar People's Democratic Party amma John Tondo ya sha kaye, a zaben fidda gwani da aka bayyana a matsayin rashin adalci. Ya fice daga jam’iyyar PDP zuwa jam’iyyar All Peoples Congress (APC) inda ya samu tikitin tsayawa takara a zaben 2015 kuma ya samu tikitin tsayawa takarar wakilcin al’ummar mazabar Makurdi /Guma a majalisar wakilai ta tarayya Abuja.
A ranar Talata, 24 ga watan Yuli, 2018, Tarkighir na cikin ‘yan majalisar wakilai 37 da suka sauya sheka daga jam’iyyar APC mai mulki zuwa wasu jam’iyyun siyasa. Ya koma jam’iyyar People’s Democratic Party (PDP), jam’iyyar da a baya ya fice.
Sai dai a ranar Talata, 22 ga watan Janairu, 2019, Tarkighir ya bayyana komawar sa jam’iyyar All Progressives Congress (APC) yana mai cewa “kokarin da gwamnatin tarayya ta yi na maido da zaman lafiya a mazabarsa ya sa shi da jama’arsa.” A baya dai Dickson Tarkighir ya fice daga jam’iyyar APC ne bayan ya “ji haushin gwamnatin shugaban kasa Muhammadu Buhari kan yadda aka ki magance rikicin manoma da makiyaya”.
Fuskantar Shari'a
Dickson Tarkighir shi ne dan takarar jam’iyyar All Progressives Congress, don maye gurbin Bulaun Peter wanda ya lashe zaben fidda gwani na farko kuma jam’iyyar ta ba shi takardar shaidar cin zabe kuma hukumar zabe mai zaman kanta ta kasa (INEC) ta amince da shi, amma ya tsallake rijiya da baya. .
Wani mai suna Franc Fagah Utoo ya garzaya kotu domin kalubalantar takararsa, inda ya ce an tafka kura-kurai a zaben fitar da gwani. "Utoo yayi ikirarin cewa shi ne ya lashe zaben fidda gwani na jam'iyyar amma an mika sunan Tarkighir ga hukumar zabe mai zaman kanta ."
Shari’ar ta wuce Kotun daukaka kara da Kotun koli, inda kotun koli a Najeriya ta tabbatar da nasarar Tarkighir.
Ayyukan doka
Dickson Tarkighir ya kasance mai magana da yawun zauren majalisar wakilai ta 8. Shi mai fafutukar tabbatar da ‘yancin kai na majalisa ne kuma mai kare hukuma. A ko da yaushe ya kasance yana bin shawarar da majalisar ta yanke ba tare da la’akari da ra’ayinsa na siyasa da na bangaranci ba. A yayin zaben shugaban majalisar wakilai ta 8, Tarkighir ya goyi bayan dan takarar jam’iyyarsa ta APC, Femi Gbajabiamila, wanda ya sha kaye a hannun Yakubu Dogara. A cikin tashin hankalin da ya biyo bayan rashin Gbajabiamila, ya tsaya tsayin daka kan sakamakon zaben.
Bayan amincewa da kasafin kudin shekarar 2017, an yi ta cece-ku-ce kan karin kasafin kudin Majalisar daga N115bn a shekarar 2016 zuwa 125bn, a daidai lokacin da al’ummar kasar ke fafutukar farfado da tattalin arzikin kasar. A kasafin kudin da aka gabatar, an ware naira biliyan 125 ga majalisun biyu na majalisar ta 8, adadin da ya kai kusan kashi 2% na kasafin kudin tarayya. Tarkighir, ya bayyana dalilin da ya sa aka karkatar da kasafin da N10bn.
A cewarsa, halin da ake ciki a halin yanzu na tattalin arziki da kuma karuwar kudaden kasashen waje ya yi matukar tasiri a harkokin majalisar dokokin kasar. “Farashin dala kusan yana shafar kowane fanni na rayuwa. Kusan duk abin da muke yi a nan, dole ne mu canza naira da dala. Mukan shigo da takardu daga kasashen waje, har da wadanda muka saba samar da kasafin kudin da kuke rike da su. Yanzu, ba ma iya siyan motocin da ke aiki ba saboda babu kuɗi.”
Ya ce akwai ayyukan sa ido da ‘yan majalisar ke halarta a wajen kasar. “Mun iso kasar nan, a makon da ya gabata, daga wani taron fasahar kere-kere a teku. Ba za ka yarda cewa, da kudin musanya na yanzu, kasafin kudin bai kai N100bn ba, kawai kana ganin alkaluman a fili.”
“A gaskiya kasafin kudin ya kasance N150bn a majalisa ta 7, amma sai da shugabanni da ‘yan majalisa ta 8 suka yi kokarin kishin kasa domin a rage shi yadda yake a yanzu. Da muka ga yanayin tattalin arziki a lokacin, sai muka kuduri aniyar yin sadaukarwa ga kasa, sai muka rage kasafin daga N150bn. Amma kamar yadda kuke gani, ba zai yiwu ba, saboda karuwar daloli. Ba za mu iya ci gaba da riƙe wannan adadi ba. Ko a lokacin da kasafin ya kai N150bn, kudin canji ya kai naira 199 zuwa dala, yau a hukumance farashin canji ya kai 305, amma ba za ka samu ba. Kuna buƙatar siye a kasuwar baƙar fata da tsada,” in ji shi.
A wata hira da ta yi da manema labarai, Tarkighir ya kuma bayyana cewa, “Na yi amfani da dokata kan batutuwan da suka shafi kasata da mazabana. Na gabatar da wani kudiri na neman Gwamnatin Tarayya ta maye gurbin ma’aikatan bogi 25,000 da ta gano, tare da masu neman aiki na gaske tun lokacin da gwamnatin ta nuna iyawa a kan lokaci na biyan irin wadannan ma’aikata. Wannan adadi da aka raba kuma aka fitar da shi daga jihohi 36 na Tarayya da Abuja, zai taimaka wajen rage yawan rashin aikin yi kadan.”
Mamba na kwamitoci
Tarkighir ya kasance memba na kwamitoci kamar Haka.
Kula da harkar kudade
Tarkighir ya dauki nauyin kudade da yawa. Sun hada da:
Kudiri
Tarkighir ya kai kudiri da dama; wadannan sun hada da:
Martani ga Fulani makiyaya masu kai hari
'Tashin hankali tsakanin Fulani makiyaya da manoma na daya daga cikin matsalolin tsaro da ake fama da su a Najeriya wanda ya yi sanadiyyar mutuwar dubban mutane a cikin 'yan shekarun nan. Kungiyar International Crisis Group ta yi gargadin cewa za ta iya zama "mai hatsarin gaske kamar ta'addancin Boko Haram a arewa maso gabas"
Dickson Tarkighir ya kasance daya daga cikin wadanda suka jajirce wajen yakar hare-haren Fulani Makiyaya da suka addabi sassa daban-daban na Najeriya da mazabarsa ta tarayya mai wakiltar mazabar Makurdi/Guma sosai.
Duk da kasancewarsa dan jam’iyyar All Progressives Congress a matsayinsa na shugaban kasa Muhammadu Buhari, ya ci gaba da caccakar shugaban da kalubalantar batun hare-haren Fulani makiyaya. A wata hira da jaridar Daily Independent, ya tabbatar da cewa, “mun zabi wannan gwamnati ne saboda a shekarun 2012, 2013 da 2014, jihar nan tana fuskantar hare-hare daga Fulani makiyaya. Mutanenmu sun kasance 'yan gudun hijira a ƙasarsu. Shugaban kasa na lokacin Goodluck Jonathan bai yi komai akai ba. Don haka, muka yanke shawarar cewa mu canza shugabanci; don haka shugaba Buhari ya lashe jihar Benue. Lokacin da Buhari ya shigo mun dauka a matsayinmu na Bafulatani, dattijo kuma tsohon Shugaban kasa, ya fahimci kalubalen da mutanenmu ke fuskanta kuma zai kawo karshen rikicin manoma da makiyaya. Sai dai kuma abin takaici, rikicin ya karu a karkashin gwamnatinsa.”
A wata hira da jaridar The Guardian, ya bayyana cewa: “Shugaban bai yi wani abu da yawa ba. Jama’a sun fara tunanin cewa Shugabancinsa ya jajirce wajen kai wa makiyaya hari a fadin kasar nan saboda shi Bafulatani ne. A matsayinsa na Bafulatani wanda shi ma ya mallaki shanu, ya kamata Shugaban kasa ya yi misali da shi. Ya bayyana a fom dinsa a kundin tsarin mulki cewa yana da shanu. Bari ya nuna wa masu kiwon shanu inda gonarsa take kuma wannan ita ce hanya mafi dacewa ta kiwo. Idan har zai iya kiwon shanun nasa, shi ya sa ya kamata ya yi wa’azin ra’ayin kiwo da tabbatar da cewa an ba wa wadanda ba su iya yin kiwo kwarin guiwa su kafa kiwo don noman shanunsu. Jama’a sun damu matuka da samar da hanyoyin kiwo domin a tunaninsu za a kwace musu filayensu a ba makiyaya. Tun da a zahiri gwamnati ba ta cewa komai don kare ’yan Najeriya, muna tunanin a fakaice yana ba da izinin lalata al’umma don makiyayansu su ci abinci.”
Ya ci gaba da cewa: “wani lokaci a kasar China shugaban kasa Buhari ya aiko da sako karara ga masu fasa bututun mai cewa zai dauke su kamar Boko Haram. Masu fasa bututun mai ba sa kashe mutane; suna lalata bututun mai. Makiyaya suna kashe mutane, suna lalata filaye da dukiyoyi da amfanin gona a cikin al’ummarmu. Sun kashe sama da mutane 8,000 tun hawan Buhari mulki. Makiyaya babbar barazana ce ga kasar nan. Shugaban kasa ya samar da sojoji da za su kare masu kiwon shanu a Kano da Katsina daga ‘yan fashi, amma bai bayar da irin wannan sojan da zai yi maganin makiyayan da ke kashe mutane ba, musamman a shiyyar Arewa ta tsakiya. Yaya adalci?”
A cewar Tarkighir, ‘’yan kungiyar ta Miyetti Allah sun shafe watanni shida zuwa bakwai suna yin barazana bayan da aka sanya hannu kan dokar hana buda-bakin kiwo na cewa ba za su bari a aiwatar da shi ba. Sun yi jawabai a bainar jama'a ta TV, a cikin jaridun Daily Trust da na duniya. Wadannan mutane an san su, amma jami’an tsaro ba su iya kama wadannan mutane ba tare da gurfanar da su a gaban kuliya. Lokacin da kuka yi wa mutane barazana da mutuwa kuma a ƙarshe suka mutu, ku ke da alhakin. Ba a kama wadannan mutane ba, shi ya sa nake cewa wadanda ke kawo mana hari gwamnati ce ta san su. Abin takaici, gwamnati ba ta yin komai a kai. Don haka al’ummarmu suna ganin akwai hadin kai tsakanin Gwamnatin Tarayya da makiyaya. Dubi Guma LG, tafiyar kusan mintuna 40 ne daga Makurdi. Kadarori uku na sojoji a Makurdi ; kana da 72 Brigade, NASME, da kuma Air Force Base wanda za a iya tura Guma a cikin kasa da minti 20. Sai da aka kwashe kwanaki uku ana tura sojoji zuwa Guma LG. Me hakan ke gaya muku? Ya ce ba su damu da rayuka da dukiyoyin da ake barna a Guma ko Binuwai ba. Wannan abin takaici ne kuma mun ji takaicin shugaban kasa.”
“Muna tunanin akwai hadin kai tsakanin gwamnati da makiyaya a kan abin da ke faruwa, domin a halin yanzu kusan kowa a karamar hukumar Guma wadda ita ce karamar hukumara ta ‘yan gudun hijira ne. Ƙasar ta zama kufai, ba kowa a wurin. Lokacin noma yana zuwa kuma mutane ba su da damar yin amfani da gonakinsu, wanda ke nufin baya ga haifar da fatara, za a yi yunwa a Benuwai mai zuwa.”
Ya kuma yi kira da a tallafa masu: “Yanzu muna kira ga kasashen duniya da su kawo mana agaji. Muna da maza, mata da yara sama da 190,000 a sansanonin IDP, kuma babu abinci, babu komai. Abubuwan da gwamnatin jihar ke da su sun yi yawa, dangane da samar da magunguna, abinci, tufafi da kayayyakin more rayuwa ga sansanonin. Ya zuwa yanzu muna da sansanoni kusan takwas kuma alhakin kula da wadannan mutane na gwamnatin jiha ne.”
Rigima
A shekarar 2016, an samu rahotanni a kafafen yada labarai na cewa ‘yan majalisar tarayya guda 45 da aka zaba a zaben 2015 da za su wakilci mazabunsu daban-daban a fadin kasar nan, an kaddamar da su a majalisun biyu na majalisar dokokin kasar da takardar shedar Sakandare ko na digiri na biyu. Takaddun shaida na malamai a matsayin mafi girman cancantar ilimi.
Daga cikin mutanen da aka bayyana cewa an zabe su a ofishin tare da sakamakon O'Level Dickson Tarkighir yana ciki.
Sai dai martanin da Tarkighir ya bayar shi ne cewa rahoton na tunanin marubucin ne. A hirarsa da Daily Post, ya ce a farkon makon wani abokina wanda muka kammala karatunmu a shekarar 2008 tare da kammala karatunmu na MBA a Jami’ar Ahamdu Bello Zariya, ya kirani da labarin cewa sunana yana cikin wadanda muka kammala karatunsu a shekarar 2008. wadanda aka ce a Majalisar Dokokin Kasar ba su da wata karama mafi karancin cancantar karatu wato GCE.
“Mun yi dariya kuma na kara dariyar da a karshe na karanta cikakken rahoton na ga sauran sunayen da ke cikin jerin sunayen – wadanda wasu daga cikinsu ba ‘yan majalisar wakilai ba ne kamar yadda rahoton ya yi nuni da kasancewarsu mambobin.
“Saboda ’yan mazabana, abokaina da masu fatan alheri, an tilasta ni in bayyana (sake) cancantar karatuna. Ina yin haka ne duk da cewa na yi watsi da shi tun da farko saboda, ba na ganin kaina ko wani memba a matsayin wakili mafi kyau fiye da kowane abokan aikinmu wanda cancantar ilimi na iya zama mafi ƙanƙanta. Ba kusan abu bane a cikin la'akarin wanda ya kasance ko zai zama mafi wakilcin wakilci. Amma duk da haka, ina da alhakin gyara wani ɓoyayyen bayanin da ɗan jarida ya yi wa kaina wanda ya karkatar da wani yanki na ci gaba na kuma ya tafi danna saura kaɗan.
“Gaskiya ita ce, ban da GCE dina, na kammala karatun digiri a Jami’ar Ambrose Alli, Ekpoma a 2003. Na karanta Business Administration. Kuma idan wannan yana buƙatar wasu tabbaci tare da Jami'ar, ga lambar ta FD. 045729.
“A shekarar 2006/2007 na yi karatun digiri na biyu a fannin harkokin kasuwanci (MBA) a Jami’ar Ahmadu Bello da ke Zariya kuma na kammala a shekarar 2008. Don dubawa tare da Jami'ar: MBA/ADMIN/00905/06-07 ya isa.
“Mafi mahimmanci, ina so in sake tabbatar wa mazabana, abokaina da masu fatan alheri cewa na cancanta a matsayina na wakili da nake gudanarwa a madadin mazaban Makudi da Guma
Rauf Aliyev
Rauf Sahraman oğlu Aliyev ( Azerbaijani , an haife shi a ranar 12 ga watan Fabrairu shekarar 1989) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Azerbaijan wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan gaba a kulob din Azerbaijan Kapaz. Ya fara buga wasansa na farko a kasar a wasan sada zumunci a waje da Jordan a ranar 25 ga watan Fabrairu shekarar 2010.
Aikin kulob
A watan Agusta Shekarar ta 2017, Aliyev ya sanya hannu kan Kukësi.
A ranar 28 ga watan Maris shekarar 2018, Gabala FK ta sanar da rattaba hannu kan kwangilar Aliyev har zuwa bazara na shekarar 2019.
A ranar 10 ga watan Yuni shekarar 2019, Aliyev ya sanya hannu kan kwangilar shekara guda tare da Neftci PFK. A ranar 8 ga watan Janairu shekarar 2020, Neftci ya sake Aliyev, ya ci gaba da rattaba hannu kan Sabail a ranar 11 ga watan Janairu shekarar 2020
Manazarta
<references group="" responsive="1">
Sanya hannu kan yarjejeniyar kare haƙƙin yara a Iran
Jamhuriyar Musulunci ta Iran ta sanya hannu kan yar jejeniyar kare hakkin yara ta Majalisar Dinkin Duniya (CRC) a shekara ta 1991, kuma ta amince da shi a shekara ta 1994. Bayan amincewa da ita, Iran ta yi tanadi kamar haka: "Idan nassin yarjejeniyar ya kasance ko ya saba wa dokokin gida da ma'auni na Musulunci a kowane lokaci ko kuma a kowane hali, gwamnatin Jamhuriyar Musulunci ta Iran ba za ta yi aiki da shi ba."
Tarihi
Babban taron Majalisar Dinkin Duniya, wanda Iran ta kasance memba a cikinta, ta amince da ayyana 'yancin yara a ranar 26 ga Nuwamba shekarata 1924. A shekarata 1959 Majalisar Dinkin Duniya ta amince da ayyana 'yancin yara ba tare da jefa kuri'a ba.
Iran ta sanya hannu kan yarjejeniyar kare hakkin yara a ranar 5 ga Satumba shekarar 1991. Majalisar dokokin Iran ta amince da yarjejeniyar a ranar 13 ga Yulin shekarata 1994. Bugu da kari, Iran ta rattaba hannu tare da amincewa da Yarjejeniya ta Zabi kan Siyar da Yara, Karuwanci da Batsa na Yara sannan ta sanya hannu (amma ba ta amince da) Yarjejeniyar Zabin Kan Shiga Yara a Rikicin Makamai ba. Har yanzu Iran ba ta rattaba hannu kan Yarjejeniyar Hakkokin Yara kan Hanyar Sadarwar Zabi ba.
Aiwatarwa
A ranar 3 ga Janairu, shekarar 2010, Iran ta kafa Hukumar Kula da 'Yancin Yara (NBCRC) a karkashin Ma'aikatar Shari'a. Hukumar ta NBCRC ita ce ke da alhakin sa ido, tsarawa, da daidaita duk wasu batutuwan da suka shafi yara a Iran, a matakin kasa ta hanyar ma'aikatu da kungiyoyi masu zaman kansu, da kuma a matakin kananan hukumomi ta hanyar kafa ofisoshin kananan hukumomi da gwamnonin larduna ke gudanarwa. NBCRC ta kafa ƙungiyoyin aiki na musamman guda huɗu don taimaka mata wajen cika ayyukanta: Ƙungiyar Kulawa da Kulawa, Rukunin Ayyuka na Shari'a da Shari'a, Ƙungiyar Ayyuka na Horo da Bayani, da Ƙungiyoyin Ayyuka na Kariya da Daidaitawa.
Yayin da ake ɗaukar kafa ta a matsayin mataki mai kyau, ƙungiyoyin waje sun yi tambaya game da tasirin NBCRC. Musamman rashin samun ‘yancin kai da iyakantaccen ikon da yake da shi na yin tasiri ga manufofin gwamnati a wajen ba da shawara ya taso. A halin yanzu babu wata Cibiyar Kare Hakkin Bil Adama ta Kasa (NHRI) a Iran da ke da ikon yin la'akari da korafe-korafen daidaikun mutane da gudanar da bincike a madadin yara.
Matsayin yara na shari'a a Iran
Ko da yake Jamhuriyar Musulunci ta Iran ta amince da CRC, doka a Iran tana aiki kuma tana samun halaccin kawai a cikin tsarin Musulunci, wanda ke nuna cewa kowace doka ta dace da wasu "ma'auni na Musulunci". Kwamitin Majalisar Dinkin Duniya kan hakkin yara ya bukaci Jamhuriyar Musulunci ta Iran sau da yawa da ta janye ajiyarta ga yarjejeniyar, a cewar CRC, wanda ya bayyana cewa "Ajiyayyen da bai dace da abu da manufarsa ba. Ba za a yarda da Yarjejeniyar ta yanzu ba." A sakamakon haka, yara suna bin hanyar da ba ta dace ba inda ake fassara "ma'auni na Musulunci" daga Hukumomin Jihohi, wato Majalisar (Majalissar), Jagoran Jagora da Majalisar Kulawa.
Mai yiyuwa ne kowane yara su gabatar da kararrakin cin zarafin da suka fuskanta a gaban kotu. Sai dai kuma hakan bai shafi shari'o'in aikata laifuka ba kuma yara 'yan kasa da shekaru goma sha biyar kan bukaci gabatar da kararsu a gaban kotu ta hannun mai kula da su. Kamar yadda kundin tsarin mulkin Jamhuriyar Musulunci ta Iran ya yi nuni da cewa: “Kare mutumin da ke karkashin kulawa da kuma wakilcinsa na shari’a a cikin dukkan al’amuran da suka shafi dukiyarsa da hakkokinsa na kudi, sun kasance ne ga waliyyi”. Wannan ya sa samar da adalci ga yara ba zai yi wuya ba yayin da mai yin ta'addanci shi ne waliyyai, yawanci uwa. Dokar Iran ba ta ɗaukar yaro a matsayin mahaluƙi mai haƙƙoƙin mutum ɗaya da sanin doka ba, don haka ya Zama ba ta mutunta Babban Magana No.12 (2009) a cikin CRC game da haƙƙin sauraron yaro.
A shekarar 2013, an kai rahoton sace yara fiye da kimanin 2,400 ga kungiyar kare hakkin yara a Iran. Kungiyar kare hakkin yara da ke kula da layin ba da shawarwari ta wayar tarho, (Sedayeh Yara) ta ce kashi 55 cikin 100 na yaran an fuskanci hukunci na tunani da tunani sannan kashi 45 cikin 100 na fuskantar horo na jiki. Bisa kididdigar da Shirin Sadr Nuri mamba na kungiyar kare hakkin yara ya yi, ya shaida wa kamfanin dillancin labarai na ISNA cewa, kashi kusan 93% na wadanda suka tuntubi kungiyar a shekarar 2013, iyayen yaran ne kashi uku cikin dari. 'ya'yan da kansu, kuma kashi biyu na kiran waya daga ubanninsu ne.
Shekarun alhakin aikata laifuka
Dangane da ma'anar "yaro", dabi'un da ke cikin dokokin kasa da kasa shine na saita iyaka tsakanin yara da balaga da shekaru goma sha takwas. Misali, kwamitin kare hakkin yara ya yi iƙirarin cewa bai kamata mutane su kasance cikin ɗaurin kurkuku ba a ƙarƙashin shekara 18 kuma kada su kasance da ƙwazo a cikin rikice-rikice a ƙasa da shekaru 15. Shekarun alhakin aikata laifuka yana da alaƙa kai tsaye da shekarun girma. A ranar 10 ga Fabrairun shekarata 2012, Majalisar Dokokin Iran ta sauya dokar aiwatar da hukuncin kisa kan yara kanana. A cikin sabuwar dokar, za a yi la'akari da shekarun 18 (shekarar rana) a matsayin mafi ƙarancin shekarun girma kuma masu laifin da ke ƙarƙashin wannan shekarun za a yanke musu hukunci a ƙarƙashin wata doka ta daban.
Hukumcin jiki
Ba a ba da izinin azabtar da yara a wuraren kulawa da rana bisa ga labarin 8 (23) na Dokokin Gyara don Kafa, Gudanarwa da Rusa Duk nau'ikan Cibiyoyin Kula da Rana (2008). Haka dokar ta shafi cibiyoyin gyaran yara. A gaskiya ma, bisa ga Dokokin Gudanarwa na Kungiyar Kula da Gidajen Yari, Gyara da Matakan Tsaro a shekarata (2005), "Halayen zalunci, cin zarafi na wadanda ake tuhuma da masu laifi ko gudanar da tsauraran matakan ladabtarwa da cin mutunci an haramta ta kowace hanya a cibiyoyi da gidajen yari".
A cewar Kundin Tsarin Mulki na Iran, "dukkan nau'ikan azabtarwa don manufar fitar da ikirari ko samun bayanai haramun ne", wanda ya dace da yarjejeniyar kasa da kasa kan 'yancin jama'a da siyasa. Sai dai a baya-bayan nan an samu rahotannin azabtarwa da cin zarafi daga wasu matasa da suka aikata laifin, wadanda aka tilasta musu yin ikirari ta hanyar tilastawa. Daya daga cikin kararrakin na baya-bayan nan shi ne Alireza Tajiki, wanda aka kama yana da shekaru goma sha biyar, kuma aka yanke masa hukunci bayan ya amsa laifin azabtar da shi da laifin fyade da kuma kisan wani abokinsa, laifukan da ya saba janyewa a gaban kotu.