Gwamnatin_Tarayyar_Najeriya
Matsayin 'yanci
A bisa kididdigar "World Press Freedom Index" na shekara ta 2020, Najeriya ce kasa ta 115 mafi ‘yanci a duniya. Ana kallonta a matsayin kasa mai ci gaba da cin zarafi al'ummar ta da dakile 'yancin magana da yada labarai. An gano Najeriya a matsayin kasa mai rauni, duka da ke cikin hadarin bautar zamani da cin hanci da rashawa. Al'ummar kasar na cikin mawuyacin hali saboda illolin rikice-rikice na cikin gida da al'amuran mulki. Freedom House ta bayyana Najeriya a matsayin kasa mai ‘yantacciyar ‘yanci. A zaben shugaban kasa da ya gabata, tsarin ya gurgunta ta da tashe-tashen hankula, tsoratarwa da sayen kuri’u, wadanda suka yi kamari a yawancin zabukan da aka yi a Najeriya. Hakazalika, a zabukan ‘yan majalisar dokoki na baya-bayan nan, ‘yan kasar sun yi iƙirarin cewa tsarin yana da nasaba da tsoratarwa da wasu sabani. Ana kyautata zaton za a aiwatar da tsarin zabe da dokokin da ke da alaka da su ta hanyar da ta dace, amma an yi ta samun rikita-rikitar zabe da gangan da kuma haifar da fitowar jama'a. Al’ummar Najeriya suna jin kamar akwai ‘yancin da suke da shi na samun jam’iyyun siyasa daban-daban da za su wakilci ra’ayoyinsu. An misalta hakan ne da dimbin halaltattun jam’iyyu da aka gani a zabuka. Hakazalika, jam'iyyun adawar Najeriya na da halastacciyar dama ta shiga harkokin siyasa da kuma samun mukamai a hukumance. Dangane da 'yancin fadin albarkacin baki na siyasa, Freedom House ta nuna cewa ra'ayoyi da cibiyoyi galibi suna yin tasiri sosai daga kungiyoyi masu zaman kansu, na waje ko daidaikun mutane. A Najeriya, dukkan kabilu da addinai suna da damar shiga harkokin siyasa daidai gwargwado, duk da haka, akwai karancin mata da aka zaba a cikin gwamnati, an kuma lalata dangantakar jinsi daya a shekara ta 2014. Ana zabar jami’an gwamnatin tarayyar Najeriya kamar shugaban kasa da ‘yan majalisar dokoki ne domin su samar da manufofi da dokoki, kuma yawanci ana ba su damar yin hakan ba tare da tsangwama ba, amma a ‘yan shekarun nan, an yi ta fama da cin hanci da rashawa da rashin zaman lafiya. Cin hanci da rashawa dai ya kasance babbar matsala ga gwamnatin Najeriya tun bayan samun ‘yancin kai daga turawan mulkin mallaka. Musamman bangaren mai ya ba da damar cin hanci da rashawa da yawa. Gwamnati ta yi kokarin samar da matakan yaki da cin hanci da rashawa da ke cin karo da ayyukan jihar, amma abin ya ci tura kawai. An kuma bayyana gwamnati a matsayin rashin gaskiya, sau da yawa ba ta barin bayanan da ya kamata a samu ga jama'a. Aikin jarida da kafafen yada labarai a Najeriya suna da ‘yanci, ana ba su damar gudanar da ayyukansu ba tare da gwamnati ba, amma sau da yawa ana kamawa ko kuma tantance wadanda ke sukar manyan mutane ko ofisoshi. Ƙungiya mai kama da mafia, Black Axe, tana da hannu cikin cin hanci da rashawa na duniya ta hanyar amfani da zamba musamman a kan layi, kamar yadda aka ruwaito a labarin BBC. An amince da ‘yancin yin addini a Najeriya, amma an san gwamnati da ma kungiyoyi masu zaman kansu suna mayar da martani ga kungiyoyin da ke nuna adawa da gwamnatin tarayya. Addini abu ne da ake ta cece-kuce a Najeriya saboda zafafan rigingimu da ake fama da su a tsakanin Kiristoci da Musulmi a jihar. Freedom House ta bayyana gwamnatin tarayyar Najeriya a fannin ba da yancin karatu, da kuma yadda jama'a za su iya bayyana ra'ayoyinsu ko da kuwa ba su amince da gwamnati ba ba tare da tsoron mayar da martani daga gwamnati ba. An yi wa gwamnatin Najeriya kima mai matsakaicin ra'ayi kan iya haduwa da jama'a, iya aiki da hakkin dan Adam, da kasancewar kungiyoyin kwadago. An kididdige bangaren shari'a a matsayin mai matsakaicin 'yanci daga gwamnati, kuma ba shi da tsari a cikin gwaji da daidaita daidaito ga dukkan al'umma. Jama’a a Najeriya ba su da ’yancin fita waje, kuma galibi ana saka dokar ta-baci da gwamnatin tarayya ta kayyade a yankunan da ke fuskantar barazanar tashin hankali ko rashin zaman lafiya. Akwai karancin kariya ga mata ta fuskar ‘yancin zubar da ciki, fyade, da cin zarafin gida a karkashin gwamnatin tarayyar Najeriya. A karshe dai ana fama da matsalar safarar mutane a Najeriya da kuma yawaitar cin zarafin ‘yan kasa wanda gwamnatin tarayya ta yi aikin da bai dace ba na hana ta.