cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haƙƙin ƴan adam a duniyar na'ura mai ƙwaƙwalwa
Wani muhimmin zance shine Mataki na 19( 3 ) na ICCPR, wanda ya tanadi cewa:"Yin amfani da haƙƙin da aka bayar a sakin layi na biyu na wannan labarin yana ɗauke da ayyuka da ayyuka na musamman. Don haka ana iya fuskantar wasu ƙuntatawa, amma waɗannan za su kasance kawai waɗanda doka ta tanadar kuma sun zama dole:"
Shirin Nezammafi
Shirin Nezammafi (Persian; Jafananci) marubuciya ce ta Iran wacce ke zaune a Japan. Kodayake yaren ta na asali Farisa ne, tana rubutu da Jafananci. Tana iya Turanci, Farisa da Jafananci.
Tarihin rayuwa
An haifi Nezammafi a Tehran a shekarar 1970, Iran, kuma ta koma Japan a shekarar 1999. Shirin Nezammafi ta kammala karatu a Jami'ar Kobe, inda ta sami B.S. a cikin Injiniyan Systems a shekara ta 2004 da MS a cikin Fasahar Bayanai a shekara ta 2006. Bayan kammala karatunta ta shiga Kamfanin Panasonic a Japan. A halin yanzu tana aiki a reshen Dubai.
Nezammafi ta lashe kyautar Bungakukai Shinjinsho (Sabon Kyautar Mawallafa) a shekara ta 2009 don littafinta na biyu, White Paper. Ita ce marubuciya ta biyu da ba ta Jafananci ba da ta cika hakan (kuma ta farko daga wata al'umma wacce yaren ta ba ta amfani da haruffa na Sinanci). A shekara ta 2009, an zabi Nezammafi don Kyautar Akutagawa kuma ita ce marubuciya ta uku daga ƙasar da ba ta amfani da kanji don a zaba ta.
Halima Begum
Farkon Rayuwa da Ilimi
An haifi Begum a Sylhet, Bangladesh bayan yakin 'Yanci. Ta girma a Brick Lane a cikin gundumar London na Tower Hamlets inda ta halarci Makarantar Firamare ta Thomas Buxton da Makarantar 'Yan Mata ta Tsakiya. Lokacin da take matashiya, ta haɗu da Haɗin kan Mata masu Yaƙi da Wariyar launin fata don yaƙar karuwar wariyar launin fata da kyamar Islama a Gabashin kasar London, gami da Millwall da tsibirin Kare. Wannan lokacin a farkon shekarar alif 1990s ya gan ta musamman a cikin yaki da matsananci hakkin National Front da Derek Beackon, jam'iyyar ta farko zaba kansila, tare da Begum fama da yawa hari a cikin tsari. Ta yi digirinta na farko a fannin Gwamnati da Tarihi, sannan ta yi digirinta na biyu a fannin hulda da kasa da kasa a Makarantar Koyon Tattalin Arziki ta kasar Landan, kafin ta kammala digiri na uku a Jami’ar Queen Mary ta kasar Landan.
Sana'a
A cikin Shekarar Alif ta1998 an nada Begum a matsayin Manazarta Siyasa tare da Hukumar kan makomar Biritaniya mai yawan kabilu. Shugaban Hukumar Lord Parekh, Hukumar ta ba wa gwamnatin Kasar Burtaniya shawarwari Guda 130 don kalubalantar rashin daidaiton launin fata a cikin al'umma. Ta ci gaba da yin aiki don Action Aid, yana taimakawa wajen kafa Ƙungiya ta Duniya don Ilimi, kuma ta rubuta rahoton Social Capital a Action na LSE Center for Civil Society. A cikin Shekarar 2003 Begum ya shiga Sashen Ci gaban Ƙasashen Duniya na Burtaniya. Daga cikin manyan ayyuka, ta tsara shirin aiwatar da shirin Sin da Burtaniya kan matsalar karancin abinci, da yin aiki tare da gwamnatin kasar Sin karkashin firaministan kasar Wen Jiabao, kuma ta goyi bayan sake gina kasar Nepal bayan rikice-rikice, yayin da yakin basasa ya ragu daga shekarar 2006. A Pakistan ta jagoranci tayin ilimi na Burtaniya, inda aka kashe fam miliyan 600 kuma ta mai da hankali kan batutuwan da suka hada da ilimin 'ya'ya mata. A matsayinsa na babban jami'in kasar Biritaniya, Begum ya wakilci Birtaniya a wasu manyan tarurrukan kasashen biyu da suka hada da UNESCO EFA a birnin Alkahira, da dandalin raya zaman jama'a na Sin da ASEAN, da shirin rage fatara da ASEAN+3. A cikin Shekarar2012 an nada Begum Daraktan Ilimi a Majalisar Biritaniya, mai alhakin tsara dabarun ilimi a gabashin Asiya. A cikin shekara ta 2017 an ɗauke ta zuwa matsayin Mataimakin Shugaban Gidauniyar LEGO kuma a cikin shekarar 2020 an nada ta Shugabar Runnymede Trust. Kafofin watsa labarai na duniya da cibiyoyin koyo suna neman ra'ayin Begum akai-akai game da 'yancin jama'a da daidaito tsakanin Financial Times, New York Times da Harvard 's Kennedy School of Government.
Martanin Gaggawa na Covid
Ta hanyar cutar ta Covid Begum ta kasance sananiyar mai ba da shawara don faɗaɗa matakan kiwon lafiyar jama'a don tallafawa tsirarun ƙabilanci da al'ummomin masu aiki. Wannan ya faru ne sakamakon adadi mai yawa da rashin daidaituwar adadin mutuwar Covid tsakanin waɗancan ƙungiyoyin. Shawarwari na Begum sun haɗa da haɓaka gwajin Covid, fifikon rigakafin da ƙaddamar da rigakafin rigakafin ga ƙungiyoyin BAME. Ta kuma ba da tallafi mai yawa ga saƙon gwamnati game da shirin rigakafin a cikin jinkirin da wuri da ƙarancin ɗauka tsakanin al'ummomin Baƙar fata da Asiya. Bukatun bincikenta a lokacin bala'in ya kai ga gwajin tasirin Covid akan majinyatan musulmi masu azumi a cikin watan Ramadan, da wajibcin hada kabilanci a matsayin wani abu mai zaman kansa na hadarin Covid a cikin tsara manufofin kiwon lafiyar jama'a. A cikin Watan Fabrairun shekara ta2021, Babban Jami'in Kiwon Lafiya Chris Witty ya tabbatar da cewa za a dauki kabilanci a matsayin abin hadarin Covid a cikin Burtaniya, tare da rashi na zamantakewa da kididdigar jiki. Wannan matakin ya ga ƙarin 'yan Birtaniyya miliyan biyu an ƙarfafa su don yin garkuwa da ƙarin 800,000 da aka sa ido don yin rigakafin. A cikin watan Satumba shekara ta 2020, an kira Begum zuwa Majalisa don ba da shaida na ƙwararru game da mummunan tasirin Covid akan yaran ƙananan makarantu, gami da rashin daidaituwa game da samun damar IT da koyo daga nesa. A cikin New York Times a cikin watan Maris shekarata 2021 Begum ya yi tambaya kan shawarwari don karɓar fasfo na dijital na dijital ta Amurka, Burtaniya da EU. Da take magana game da yuwuwar fasfo din Covid na haifar da "wariya, wariya da kyama", ta yi nuni da kwarewar samarin kananan kabilu a Burtaniya wadanda tuni suka fuskanci matsalar tsayawa da bincike da jami'an 'yan sanda suka yi sakamakon tsauraran ka'idojin kulle -kulle. farkon annoba. Yayin da gwamnatin Burtaniya ta fara tunanin kawo karshen kulle-kullen a karshen shekarar 2021, Begum ya ci gaba da ba da shawarar bullo da shirin rigakafin gida-gida na kasa don tabbatar da cewa an kare kungiyoyin marasa galihu daga Covid, musamman a cikin biranen ciki.
Board da Shawara
Begum ta kasance mai ba da shawara ne ga kungiyoyi daban-daban ciki har da Kwalejin Burtaniya, Nuffield Foundation, Ofishin Kididdiga na Kasa, ITV da Gwamnatin Scotland. Ta zauna a Hukumar NHS Race and Health Observatory, da Toynbee Hall. Tare da tsohon shugaban Kotun Koli Baroness Hale da tsohon Sakataren Shari'a Robert Buckland, Begum ƙwararre ne mai ba da shawara ga Tsarin Tsarin Mulki na kasar Biritaniya wanda Cibiyar Gwamnati da Cibiyar Bennett ta Jami'ar Cambridge ta kira. A da, ita ce shugabar Cibiyar Muhalli ta Mata ta Burtaniya, mai kula da Tower Hamlets Environment Trust da kuma gwamnan Kwalejin Tower Hamlets.
Rayuwa ta sirri
Begum ta girma a layin Brick a cikin babban al'ummar Bangladesh, Ita ce diya ta uku cikin yara shida. Mahaifiyarta mai yin gida ce. Mahaifinta, Mohammed Abdul Kadir, ma'aikacin East End ne ma'aikacin yadin da ya yi gwagwarmaya a gwagwarmayar Bangladesh a lokacin Yaƙin 'Yanci. An yi imanin sunan Kadir yana cikin wadanda suka sanya hannu a kan hayar Masallacin Layin Brick, wani wurin tarihi wanda a da ake kira Masallacin Jamme da kuma, a cikin abubuwan da suka gabata tun daga gininsa a Shekarar alif 1743, duka coci da majami'a. Begum ta yi magana a bainar jama'a game da rashin matsuguni na iyayenta a lokacin ƙuruciyarta da kuma shigarsu daga baya a cikin ƴan ƴan sandan Bangladesh a cikin  shekara ta1970s a kasar London. A cikin wata hira da BBC da Robert Carlyle, Begum ta bayyana babban cin zarafi na launin fata da ta jiki wanda kungiyar National Front ta yi mata tun tana karama, wanda ke rike da kantin sayar da littattafai a wajen gidan iyayenta a Brick Lane. A cikin tattaunawa daban-daban a gidan rediyon BBC 4 tare da masu hira da suka hada da Farfesa Henrietta Bowden-Jones da Samira Ahmed, Begum ta bayyana cewa an kai ta makaranta tare da mahaifiyarta da ’yan’uwanta, sanye da rigar riga kuma ta tura ta cikin masu tsattsauran ra'ayi na Neo-nazi a wajen gidan iyali. . Ta kira wannan tafiya, "Ayyukan juriya na yau da kullum na kananan yara hudu na Birtaniya-Bangladesh". Kazalika da Ingilishi, Begum kuma yana jin Bengali-Sylheti, Hindi da Urdu.
Sansanin Elize Carthago
Sansanin Elize Carthago wani katafaren gini ne da Kamfanin Dutch West Indiya ya gina a 1702 a kan tudu a bakin Kogin Ankobra, kusa da gindin Dutch a Yammacin Kogin Zinariya, Fort Saint Anthony. A yau, ana iya samun rugujewar tsohuwar sansanin. Ana iya samun rusassun kango ta hanyar hanya daga otal ɗin Ankobra Beach kuma masu yawon buɗe ido waɗanda ke jin daɗin kallon filin.
Tarihi
A ƙarni na 17, Kogin Ankobra ya kasance muhimmin hanyar sufuri don kasuwancin gwal a yankin. Tsakanin shekarun 1650 zuwa 1680, mutanen Holland sun karɓi kuɗin fito daga mutanen da ke amfani da Kogin Ankobra a bakinsa daga gidan kuɗin duwatsu, amma sun yi watsi da shi bayan tasirin Dutch a yankin ya ragu kuma mazauna yankin sun ƙi biyan kuɗin. Koyaya, a ƙarshen karni na 18, sha'awar Faransa a yankin Kogin Ankobra ya sa Dutch ɗin ta sake sabon sha'awar yankin, kuma bayan karɓar buƙatu daga mutanen Azane na yankin, Kamfanin Dutch West India Company ya yanke shawarar gina masauki a kan. tudu a bakin Kogin Ankobra.
Ciniki a wannan masaukin ya kasance mai alƙawarin cewa a cikin 1706, kamfanin ya yanke shawarar ƙara shi zuwa wani sansanin soja. Ba da daɗewa ba bayan haka, rikici ya ɓarke ​​tsakanin Azane da sauran mutane a bakin tekun, wanda a ƙarshe ya haifar da watsi da sansanin ta Dutch a cikin 1711. Daga baya John Conny ya lalata sansanin a 1712.
An gudanar da aikin tono archaeological a wurin sansanin a shekarar 1999 da faduwar 2011.
Gallazawa
Azabtarwa (Gallazawa) ita ce da gangan ajiwa mutum ciwo mai tsanani ko wahala. Dalilan azabtarwa Kuma sun haɗa da hukunci, cire ikirari, wata tambayoyi don bayani, ko tsoratar da wasu.
Computer Village
Kasuwar Computer Village kasuwar hada-hadar bayanai da fasahar sadarwa (ICT) ce dake cikin wata al’umma da ake kira Otigba, dake Ikeja, babban birnin jihar Legas, kudu maso yammacin Najeriya. Kasuwar ita ce babbar kasuwar kayan haɗi ta ICT a Afirka. Kasuwar gasa ce cikakka, a karkashin inuwar Kungiyar Dillalan Kayayyakin Kwamfuta ta Najeriya (CAPDAN).
Gallazawa
Jihohi sun sha azabtar da su a tsawon tarihi, tun daga zamanin baya har zuwa yau. A karni na sha takwas da na sha tara, kasashen yamma sun soke amfani da azabtarwa a hukumance a tsarin shari'a, amma ana ci gaba da amfani da azaba. Ana kuma amfani da hanyoyi daban-daban na azabtarwa, sau da yawa a hade; Mafi yawan nau'in azabtarwa na jiki shi ne duka. Tun daga karni na ashirin (20), masu azabtarwa da yawa sun gwammace hanyoyin da ba su da tabo ko na tunani don ba da ƙin yarda. Masu azabtarwa suna aiki a cikin muhallin ƙungiya mai izini wanda ke sauƙaƙe da ƙarfafa halayensu. Wadanda aka azabtar da su na farko su ne talakawa da marasa galihu da ake zargi da aikata laifuka na yau da kullun. A wasu lokuta kuma ana ganin hukuncin kotuna da hukunce-hukuncen kisa a matsayin nau'in azabtarwa, ko da yake wannan yana da cece-kuce a duniya.
Computer Village
Baya ga sayar da na’urorin sadarwa da na’urorin zamani, kasuwannin kuma sun shafi gyaran wayoyin hannu da kwamfutoci. Kwamfuta da gyare-gyaren wayar na iya kasancewa akan kayan aikin software ko hardware ya danganta da yanayin laifin.
Gallazawa
Babban makasudin azabtarwa shine a lalata hukumar da halayen wanda aka azabtar; kowane nau'i na azabtarwa na iya yin mummunan tasiri na jiki ko na hankali ga wadanda abin ya shafa. Hakanan azabtarwa na iya yin mummunan tasiri ga mai aikata laifin da cibiyoyi. Binciken ra'ayin jama'a ya nuna gaba ɗaya adawa ga azabtarwa, koda yake wasu tsirarun mutane suna goyon bayan amfani da azabtarwa a wasu lokuta. An haramta azabtarwa a ƙarƙashin dokar ƙasa da ƙasa ga duk jihohi a kowane yanayi, ƙarƙashin duka dokokin al'ada na duniya da yarjejeniyoyin daban-daban; sau da yawa wannan yana dogara ne akan hujjar cewa azabtarwa ta keta mutuncin ɗan adam. Yin adawa da azabtarwa ya taimaka wajen kafa ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan adam bayan yakin duniya na biyu, kuma azabtarwa na ci gaba da kasancewa muhimmiyar batun haƙƙin ɗan adam￼￼. Ko da yake lamarin ya ragu, yawancin ƙasashe har yanzu ana azabtar da su kuma ya yaɗu a duk faɗin duniya.
Computer Village
Kasuwar da ire-iren ayyukanta na kasuwanci na ba da damammaki ga injiniyoyin na’ura mai kwakwalwa da masu fasaha wadanda suka kware wajen gyaran kwamfutoci da wayoyin hannu da suka lalace don yin mu’amala da kasuwanci da dillalan kayan aikin ICT, ta yadda za a samar musu da guraben ayyukan yi. Ana kuma buɗe kasuwar a kullum sai ranar Lahadi da ranakun hutu. Wannan hada-hadar kasuwanci ta yau da kullun da shahara ta jawo sabbin masu saka hannun jari da dillalan ICT a fadin Afirka ta yadda hakan ya fadada girman kasuwa da yawan jama'a tare da yin tasiri sosai ga tattalin arzikin jihar Legas.
Gallazawa
Ma'anoni
Azaba (daga kalmar Latin torcere murgudawa) an bayyana shi a matsayin ganganci na ciwo mai tsanani ko wahala ga wanda aka azabtar, wanda yawanci ana fassara shi a matsayin wanda ke ƙarƙashin ikon mai laifi. Dole ne a yi maganin don wata manufa ta musamman, kamar tilasta wa wanda aka azabtar ya yi ikirari, ba da bayanai, ko hukunta su. Ma'anar Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya game da azabtarwa kawai tana la'akari da azabtarwa da gwamnati ke yi. Yawancin tsarin shari'a sun haɗa da wakilai da ke aiki a madadin jihar, kuma wasu ma'anar za su ƙara ƙungiyoyin da ba na jiha ba, ƙungiyoyin laifuka, ko masu zaman kansu da ke aiki a wuraren kulawa na jihohi (kamar asibitoci). Mafi fa'idodin ma'anar sun ƙunshi kowa a matsayin mai yuwuwar mai yin laifi. Matsakaicin tsananin da za a iya rarraba a matsayin azabtarwa shine mafi yawan rikice-rikice na ma'anar azabtarwa; A tsawon lokaci, ƙarin ayyuka ana ɗaukar azabtarwa. Hanyar manufa, wanda masana irin su Manfred Nowak da Malcolm Evans suka fi so, ya bambanta azabtarwa da sauran nau'i na zalunci, rashin tausayi, ko wulakanci ta hanyar la'akari kawai manufar da aka yi amfani da ita ba don haka ba. tsanani. Sauran ma'anoni, irin su wanda aka yi amfani da shi a cikin Yarjejeniyar Inter-Amurka don Hanawa da azabtar da ko Kuma azaba, suna mayar da hankali kan manufar mai azabtarwa "don shafe halayen wanda aka azabtar."
Computer Village
Kasuwar kayan masarufi ta ICT ta kasance a da tana Ogunlana Drive, Surulere a farkon shekarun 1990 kuma wurin da take yanzu yanki ne kawai da ofisoshi. A kwanakin baya ne dai gwamnatin jihar Legas ta yi shirin tsugunar da ‘yan kasuwa sama da 3000
Gallazawa
sharewa
A mafi yawan tsofi, na da, da farkon al'ummomin zamani, ana ɗaukar azabtarwa bisa doka da ɗabi'a kuma ana aiwatar da su. Akwai shaidar archaeological na azabtarwa a farkon Neolithic Turai, kimanin shekaru 7,000 da suka wuce. Ana yawan ambaton azaba a majiyoyin tarihi akan Assuriya da Achaemenid Farisa. Ƙungiyoyi sun yi amfani da azabtarwa duka biyu a matsayin wani ɓangare na tsarin shari'a da kuma a matsayin hukunci, ko da yake wasu masana tarihi sun raba tarihin azabtarwa daga tarihin azabtarwa. A tarihi, ana ganin azabtarwa a matsayin amintacciyar hanya don fitar da gaskiya, hukunci da ya dace, da kuma hana laifukan da za a yi a gaba. An tsara azabtarwa bisa doka tare da tsauraran ƙuntatawa akan hanyoyin da aka yarda; Hanyoyi na yau da kullum a Turai sun haɗa da rack da strappado. Sannan Kuma A yawancin al'ummomi, ana iya azabtar da 'yan ƙasa ta hanyar shari'a kawai a ƙarƙashin yanayi na musamman don wani babban laifi kamar cin amana, sau da yawa kawai lokacin da wasu shaidun sun kasance. Sabanin haka, an sha gallazawa wadanda ba ’yan kasa ba kamar baki da bayi.
Computer Village
Halayen Tsarin Asali
Kasuwar Cikakkiyar kasuwa ce wacce babu wani dillali da ke yin tasiri a farashin kayan da yake saya ko sayarwa a cikin kasuwa. Akwai adadi mai yawa na masu siye da siyarwa a cikin kasuwa tare da ɗimbin masu amfani tare da shirye-shiryen siyan samfuran akan wani farashi dangane da buƙatu da samun kuɗin shiga. Babu wani shingen shiga da fita daga kasuwa, yana ba da damar gyare-gyare na dogon lokaci don canzawa cikin yanayin kasuwa. Dillalan ICT da masu amfani suna da cikakkiyar masaniya game da farashi, ingancin samfuran da amfanin sa tare da sifili yana haifar da farashi A yayin mu'amalarsu. Kasuwar kuma tana ba masu siye damar yin sayayya na hankali bisa bayanai da sanin farashi.
Suka
Wasu al’amura a kasuwar sun yi kakkausar suka daga dimbin jama’a a faɗin kasar, wadanda suka fuskanci asarar kuɗaɗe da kayayyakin da aka samu da daraja ga makircin injiniyoyi da ‘yan damfara da ba su cancanta ba, wadanda ke amfani da rugujewar kasuwar a matsayin wata hanyar da za ta iya kwacewa. mutane ko sayar da kayayyaki da ayyuka na jabu, kamar wayar hannu, software, kayan haɗi, da sauransu  Akwai labarai da yawa game da wayoyi da aka sata waɗanda galibi ke shiga kasuwa, amma waɗannan haramun yawanci ƴan kasuwa ne da ƴan kasuwa da ba su yi rajista ba, wasu daga cikinsu ya kamata su yi mu'amala a kan murhu na ababan hawa, da hanyoyin tafiya, da na'urori masu nunin faifai maimakon ingantacciyar hanya. kantin bulo da turmi. Duk da haka, akwai manyan nau'o'i biyu na 'yan kasuwa a kasuwa, masu rijista da masu rijista ko masu sana'a na kyauta, waɗanda sukan sayar da su ta hanyar makiyaya da kuma rashin lissafi. Kashi na baya na ’yan kasuwa su ne masu aikata laifuka a kasuwa, idan aka yi la’akari da ’yancinsu. Duk da haka, ana samun hanyoyin da za su kare kan dillalai, masu siyarwa, da masu gyara marasa izini.
Gallazawa
sharewa
azabtarwa ba kasafai ba ne a farkon tsakiyar Turai amma ya zama ruwan dare tsakanin 1200 zuwa 1400. Saboda alkalai na tsakiyar zamanai sun yi amfani da babbar ma'auni na musamman, wani lokaci sukan ba da izinin azabtarwa inda dalilai masu ma'ana suka ɗaure mutum da babban birni. laifi idan ba shaidu biyu ba, kamar yadda ake bukata a yanke wa wani laifi idan babu wani ikirari. Har yanzu azabtarwa wani tsari ne mai tsada da aiki wanda aka yi amfani da shi kawai don manyan laifuffuka. Yawancin wadanda aka azabtar da su an zarge su da kisan kai, cin amana, ko sata. Kotunan majami'u ta Tsakiya da Inquisition sun yi amfani da azabtarwa a ƙarƙashin ƙa'idodin tsari iri ɗaya kamar kotunan duniya. Daular Usmaniyya da Qajar Iran sun yi amfani da azabtarwa a lokuta da dalilai masu ma'ana da suka daure wani da wani laifi, ko da yake a al'adance shari'ar Musulunci ta dauki shaidar da aka samu a karkashin azabtarwa a matsayin rashin yarda.
Sharewa da ci gaba da amfani
Turawan mulkin mallaka sun yi amfani da azabtarwa sosai don shawo kan juriya; azabar mulkin mallaka ya kai kololuwa a lokacin yake-yaken ‘yan mulkin mallaka a karni na ashirin. An kiyasta cewa an azabtar da mutane 300,000 a lokacin Yaƙin 'Yancin Aljeriya (1954-1962), da Ingila da Portugal suma sun yi amfani da azabtarwa a yunƙurin ci gaba da daulolinsu. Ƙasashe masu zaman kansu a Afirka, Gabas ta Tsakiya, da Asiya sau da yawa suna amfani da azabtarwa a cikin karni na ashirin, amma ba a sani ba ko wannan karuwa ne fiye da matakan karni na sha tara. Amfani da azabtarwa a Turai ya karu saboda ƙirƙira ƴan sandan sirri, Yaƙin Duniya na ɗaya da Yaƙin Duniya na II, da haɓakar ƙasashen gurguzu da na facist.
Hakanan gwamnatocin gurguzu da masu adawa da kwaminisanci sun yi amfani da azabtarwa a lokacin yakin cacar baki a Latin Amurka, tare da kiyasin mutane Kimanin 100,000 zuwa 150,000 da gwamnatocin da Amurka ke marawa baya suka azabtar da su. Ƙasashen da ba a cika samun azabtarwa ba a cikin karni na ashirin, su ne tsarin dimokuradiyya masu sassaucin ra'ayi na yammacin duniya, to amma ko da a can an yi amfani da azabtarwa ga tsirarun kabilu ko wadanda ake zargi da aikata laifuka daga masu zaman kansu, da kuma lokacin yaƙe-yaƙe na kasashen waje. Bayan harin 9/11, gwamnatin Amurka ta fara wani shirin azabtarwa a ketare a matsayin wani bangare na " yakin ta da ta'addanci." An bayyana yadda Amurka ke azabtar da mutane a Abu Ghraib a fili, wanda ya ja hankalin duniya. Ko da yake gwamnatin George W. Bush ta yi watsi da haramcin azabtarwa na kasa da kasa, ta sanya wa hanyoyinta lakabi "ingantattun dabarun tambayoyi" kuma ta musanta cewa azabtarwa ne. Wani bincike na 2016 ya kammala cewa azabtarwa ta ragu a kasashe 16 tun daga 1985 amma yawanci a wasu ƙasashe ma, koda yake ya kara tsananta a wasu.
Yaduwa
Ko da yake 'yan kaɗan ne idan kowace ƙasa ta yarda da azabtarwa, yawancin ƙasashe suna aikata shi. Haramcin azabtarwa bai hana jihohi azabtarwa gaba daya ba; maimakon haka, suna canza waɗanne fasahohin da ake amfani da su, ƙaryatawa, ɓoyewa, ko fitar da shirye-shiryen azabtarwa. Yin auna yawan azabtarwa yana da wahala saboda yawanci ana aikata shi a asirce, kuma ba da rahoton irin waɗannan lokuta yana shafar bayanan haƙƙin ɗan adam cin zarafi ya fi fitowa fili a cikin al'ummomi masu buɗe ido inda ake da niyyar kare haƙƙin ɗan adam. Ko da yake an mayar da hankali a kwanan nan don haɗawa da wasu wuraren da ake tsare da su, irin su tsare-tsare na shige da fice ko wuraren tsare matasa,  akwai ƙididdiga masu yawa a ƙarƙashin azabtarwa saboda ba su haɗa da mutanen da ba sa son bayar da rahoto. Azaba da ke faruwa a wajen tsarewa - gami da hukuncin wuce gona da iri, tsoratarwa, da sarrafa taron jama'a - a tarihi ba a ƙidaya su ba. Akwai ma karancin bayanai kan yawaitar azabtarwa kafin karni na ashirin.
Dimokuradiyyar masu sassaucin ra'ayi ba sa iya cin zarafin 'yan kasarsu, amma suna cin zarafi, ciki har da azabtar da 'yan kasa da aka sani ko musamman wadanda ba 'yan kasa ba wadanda ba za su yi la'akari da dimokuradiyya ba. Masu jefa ƙuri'a na iya goyan bayan tashin hankali ga ƙungiyoyin da aka gani a matsayin barazana; manyan cibiyoyi ba su da tasiri wajen hana azabtarwa ga tsiraru ko baki. Yawancin canje-canjen siyasa, irin su sauyi zuwa dimokuradiyya, ana yawan ambaton su a matsayin dalilin canje-canje a cikin abin da ya faru na azabtarwa. Ana iya azabtar da azabtarwa lokacin da al'umma ke jin tsoro saboda yaƙe-yaƙe ko rikice-rikice,  amma nazarin ya kasa zana alaka mai dacewa tsakanin amfani da azabtarwa da hare-haren ta'addanci.
Ana azabtar da wasu sassa na jama'a, waɗanda aka hana su kariya daga azabtarwa da wasu ke jin daɗi. Ana azabtar da fursunonin siyasa ko a lokacin rikici na makamai sun sami kulawar da ba ta dace ba. Yawancin wadanda aka azabtar da su ana zargin su da laifuka; Adadin wadanda abin ya shafa sun fito ne daga matalautan al'ummomi ko marasa galihu, musamman samari marasa aikin yi, talakawan birni, da mutanen LGBT. Talauci na dangi da rashin daidaiton da ya haifar musamman yana barin matalauta cikin mawuyacin hali. Sauran kungiyoyi musamman masu saurin azabtarwa sun hada da 'yan gudun hijira da bakin haure, kabilanci ko kabilanci, 'yan asali, da mutanen da ke da nakasa. Ba a ganin cin zarafi na yau da kullun ga matalauta da marasa galihu a matsayin azabtarwa, kuma masu yin ta suna ba da hujjar tashin hankalin a matsayin halaltacciyar dabarar 'yan sanda, yayin da wadanda abin ya shafa ba su da kayan aiki ko kuma tsaye don neman mafita. Laifin rashin matsuguni, aikin jima'i, ko aiki a cikin tattalin arziki na yau da kullun na iya ba da uzuri ga cin zarafin 'yan sanda akan matalauta. Ana ganin azabtarwa a matsayin wani abu na musamman, rashin kula da wannan tashin hankalin na yau da kullum.
Yin zalunci
Yawancin masu azabtarwa suna kallon ayyukansu a matsayin bautar babbar manufa ta siyasa ko akida wacce ke ba da hujjar azabtarwa a matsayin halaltacciyar hanya ta kare ƙasa. Al'adun azabtarwa suna da daraja kamun kai, horo, da ƙwarewa a matsayin kyawawan dabi'u, suna taimakawa masu azabtarwa su ci gaba da kasancewa mai kyau. Masu azabtarwa waɗanda ke yin wahala fiye da wajibi don karya wanda aka azabtar ko yin aiki ba bisa ka'ida ba (ramuwar gayya, jin daɗin jima'i) takwarorinsu sun ƙi su ko kuma sun sauke wani aiki. sau da yawa masu laifin suna kallon waɗanda ake azabtarwa da su a matsayin manyan barazana da maƙiyan ƙasa. Masifa Jessica Wolfendale, ta yi jayayya cewa tun da "yanke hukuncin azabtar da mutum ya ƙunshi ƙin ganin matsayin wanda aka azabtar a matsayin mutum a matsayin ƙayyadaddun abin da za a iya yi musu", an riga an ga waɗanda abin ya shafa a matsayin waɗanda ba su kai cikakken ɗan adam ba a da. ana azabtar da su. Masanin ilimin halayyar dan adam Pau Pérez-Sales ya gano cewa mai azabtarwa zai iya yin aiki daga dalilai iri-iri kamar sadaukar da kai, riba, shiga rukuni, guje wa azabtarwa, ko guje wa laifi daga ayyukan azabtarwa na baya.
Haɗin kai da ƙoƙarin halin da ake ciki yana kai mutum ya zama mai azabtarwa. A yawancin lokuta inda ake amfani da azabtarwa bisa tsari, masu azabtarwa ba su da hankali ga tashin hankali ta hanyar fallasa su ta jiki ko ta hankali yayin horo. Wolfendale ya bayar da hujjar cewa horon soja yana da nufin haifar da biyayya marar tambaya, don haka ya sa jami'an soji su zama masu azabtarwa. Ko da lokacin da gwamnati ba ta ba da umarnin azabtarwa ba, masu aikata laifuka na iya jin matsin lamba na tsara don azabtarwa saboda ana ganin ƙin a matsayin rauni ko rashin namiji. Manyan jami'an 'yan sanda da na musamman sun fi fuskantar azabtarwa, watakila saboda tsantsan yanayinsu da kuma kariya daga sa ido.
azabtarwa na iya zama illa na karya tsarin shari'ar laifuka wanda rashin kudi, rashin 'yancin kai na shari'a, ko cin hanci da rashawa yana lalata ingantaccen bincike da shari'a na gaskiya. ’Yan sandan da ba su da ma’aikata ko kuma ba su da horo sun fi fuskantar azabtarwa yayin da suke yi wa wadanda ake tuhuma tambayoyi. A wasu ƙasashe, irin su Kyrgyzstan, ana iya azabtar da wadanda ake zargi a ƙarshen wata saboda ƙimar aiki.
Masu azabtarwa ba za su iya ci gaba ba in ba tare da goyon bayan wasu da ke goyon bayan faruwar ta ba da kuma da yawa daga masu kallo da suka yi watsi da azabtarwa. Soja, hankali, ilimin halin dan Adam, likitanci, da ƙwararrun shari'a na iya taimakawa wajen gina al'adar azabtarwa. Ƙarfafawa na iya ba da fifiko ga yin amfani da azabtarwa a matakin hukuma ko daidaikun mutane; wasu masu aikata laifin suna samun kwarin gwiwa ne da fatan ci gaban sana'a.  Ofishin gwamnati ya rarraba alhakin azabtarwa, yana taimaka wa masu aikata laifuka su ba da uzuri ga ayyukansu. Ci gaba da ɓoyewa da kuma ɓoye cin zarafi daga jama'a yana da mahimmanci don kiyaye shirin azabtarwa, wanda za'a iya aiwatar da shi ta hanyoyi daban-daban, kama daga tantancewa kai tsaye, musun ko lalata azabtarwa a matsayin wani abu dabam, don kawar da cin zarafi daga waje. yankin jiha. Tare da musun hukuma, azabtarwa yana haifar da rashin jin daɗi daga waɗanda aka azabtar da kuma rashin hukunci (ba a gurfanar da su ba) ga masu laifi - Laifukan laifuka don azabtarwa ba su da yawa.
Azaba yana da wuya ko ba zai yuwu a ɗauka ba, yana miƙe zuwa mafi tsananin fasaha da manyan ƙungiyoyin waɗanda abin ya shafa sama da abin da manyan masu yanke shawara suke so. Haɓaka azabtarwa yana da wahala musamman a cikin ayyukan yaƙi da tawagar. azabtarwa da takamaiman dabarun azabtarwa sun yaɗu a tsakanin ƙasashe daban-daban, musamman ma sojojin da ke dawowa gida daga yaƙe-yaƙe na ketare, amma wannan tsari ba a fahimta ba.
Hukunci
Rarraba hukuncin kotuna a matsayin azabtarwa yana da cece-kuce a duniya, ko da yake an hana shi karara a karkashin yarjejeniyar Geneva. Wasu marubuta, irin su John D. Bessler, sun yi iƙirarin cewa hukuncin kisa wani nau'i ne na azabtarwa da ake yi don hukunci. Ana iya aiwatar da hukuncin kisa ta hanyoyi na ban tausayi, kamar jifa, konewa, ko yanke gungu. A farkon Turai na zamani, kisa jama'a wata hanya ce ta nuna ikon gwamnati, da ba da tsoro da biyayya, da hana wasu yin haka. Cutarwar tunani na hukuncin kisa, alal misali, al'amarin jeri na mutuwa, wani lokaci ana ɗaukarsa nau'i na azabtarwa na tunani. Wasu kuma suna bambanta hukuncin jiki tare da tsayayyen hukunci daga azabtarwa, saboda ba ya neman karya nufin wanda aka azabtar.
Tsayawa
Hakanan ana iya amfani da azabtarwa ba tare da nuna bambanci ba don tsoratar da mutane ban da wanda aka azabtar kai tsaye ko kuma hana adawa da gwamnati. An yi amfani da azabtarwa don hana bayi tserewa ko tawaye. masu kawo sauyi sun yi jayayya cewa saboda azabtarwa da aka yi a asirce, ba zai iya zama abin hanawa ba. A cikin karni na ashirin, sanannun misalan sun haɗa da Khmer Rouge da gwamnatoci masu adawa da gurguzu a Latin Amurka, waɗanda sukan azabtar da su da kuma kashe wadanda aka kashe a matsayin wani ɓangare na bacewar tilas. Hukumomin da ba su da ƙarfi sun fi fuskantar azabtarwa don hana adawa; Yawancin gwamnatocin kama-karya ba su da tasiri wajen gano abokan hamayya, wanda ke haifar da danniya mara hankali. Ko da yake wasu masu tayar da kayar baya suna amfani da azabtarwa, da yawa sun rasa abubuwan da suka dace don shirin azabtarwa kuma a maimakon haka suna tsoratar da kisa. Bincike ya gano cewa azabtarwa na jihohi na iya tsawaita tsawon rayuwar ƙungiyoyin ta'addanci, da ƙara ƙarfafa masu tayar da kayar baya don yin amfani da tashin hankali, da kuma tayar da 'yan adawa. Masu bincike James Worrall da Victoria Penziner Hightower suna jayayya cewa tsarin azabtarwa na gwamnatin Siriya a lokacin yakin basasa na Siriya ya nuna cewa amfani da yaduwa na iya yin tasiri wajen sanya tsoro a cikin wasu kungiyoyi ko unguwannin lokacin yakin basasa. Wani nau'i na azabtarwa don hana shi shine cin zarafi ga baƙi, kamar yadda aka ruwaito a lokacin turawa a kan iyakokin waje na Tarayyar Turai
Ikirari
A cikin tarihi, ana amfani da azabtarwa don cire furci daga fursunoni. A shekara ta 1764, dan kasar Italiya Cesare Beccaria ya yi tir da azabtarwa a matsayin "tabbatacciyar hanya ta wanke 'yan iska masu karfi da kuma la'antar raunana amma marasa laifi." An bayyana irin wannan shakku game da tasirin azabtarwa tsawon ƙarni a baya, ciki har da Aristotle. Yin amfani da azabtarwa don tilasta wa waɗanda ake tuhuma yin ikirari yana da sauƙi ta hanyar dokokin da ke ba da damar tsare da yawa kafin shari'a. Bincike ya gano cewa tambayoyin tilastawa ya fi tasiri fiye da tambayoyin tunani don fitar da ikirari daga wanda ake zargi, amma a cikin haɗari mafi girma na ikirari na ƙarya. Yawancin waɗanda aka azabtar za su faɗi duk abin da mai azabtarwa yake so ya ji don kawo ƙarshen azabtarwa. Wasu da suke da laifi sun ƙi yin ikirari a ƙarƙashin azabtarwa, musamman idan sun yi imanin cewa ikirari zai kawo ƙarin azabtarwa ko azabtarwa kawai. Tsare-tsaren shari'a na zamanin da sun yi ƙoƙarin kiyayewa daga haɗarin ikirari na ƙarya a ƙarƙashin azabtarwa ta hanyar buƙatar waɗanda suka yi ikirari su ba da cikakkun bayanai game da laifin da za a iya gurbata da kuma ba da izinin azabtarwa kawai idan an riga an sami wasu shaidu a kan wanda ake tuhuma. A wasu ƙasashe, ana azabtar da abokan hamayyar siyasa don tilasta su su yi ikirari a bainar jama'a a matsayin wani nau'i na farfagandar ƙasa. An yi amfani da wannan dabara a gwaje-gwajen nunin Gabashin Bloc da kuma a Iran.
Tambayoyi
Yin amfani da azabtarwa don samun bayanai yayin tambayoyi yana da adadi kaɗan na azabtarwa a duniya; amfani da azabtarwa don samun ikirari ko tsoratarwa ya fi yawa. Ko da yake an yi amfani da azabtarwa ta tambayoyi a yaƙe-yaƙe na al'ada, ya fi zama ruwan dare a cikin yaƙe-yaƙe ko rikici na makamai na duniya. Yanayin lokacin bam yana da wuyar gaske, idan ba zai yiwu ba a duniyar gaske,  amma an kawo shi don tabbatar da azabtarwa don yin tambayoyi. Hotunan almara na azabtarwa a matsayin ingantacciyar hanyar tambayoyi sun haifar da rashin fahimta da ke tabbatar da amfani da azabtarwa. Gwaje-gwaje na gwada ko azabtarwa ta fi tasiri fiye da sauran hanyoyin tambayoyi ba za a iya yin su ba saboda dalilai na ɗabi'a da aiki. Yawancin malaman azabtarwa suna shakka game da ingancinsa wajen samun sahihin bayanai, ko da yake azabtarwa wani lokacin yana samun basirar aiki. wasu masu azabtarwa ba sa bambanta tsakanin tambayoyi da ikirari.
Hanyoyin
Duka ko rauni a fili shine mafi yawan nau'in azabtarwa na jiki. Suna iya zama ko dai ba su da tsari ko kuma su mai da hankali ga wani sashe na musamman na jiki, kamar yadda a cikin falanga ( tafin ƙafafu ), maimaita bugun kunne biyu, ko girgiza wanda aka tsare ta yadda kawunansu ya koma baya da baya. Sau da yawa, ana dakatar da mutane a wurare masu raɗaɗi kamar rataye Falasdinawa ko juye-juye tare da duka. kuma ana iya yi wa mutane wuƙa ko huda raunuka, a cire musu farce, ko kuma a yanke sassan jikinsu. Har ila yau ana yawan konewa, musamman konewar sigari, amma kuma ana amfani da wasu kayan aikin da suka haɗa da ƙarfe mai zafi, ruwan zafi, rana, ko acid. Ana amfani da tilastawa wasu abubuwa daban-daban, gami da ruwa, abinci, ko wasu abubuwa, ko allurai azaman nau'ikan azabtarwa. Ana amfani da wutar lantarki sau da yawa don azabtarwa, musamman don guje wa wasu hanyoyin da za su iya barin tabo. Ciwon asphyxiation (ciki har da hawan ruwa ) yana azabtar da wanda aka azabtar ta hanyar yanke isar da iskar su.
azabtarwa ta ilimin halin ɗan adam ya haɗa da hanyoyin da ba su ƙunshi wani abu na zahiri ba, wasu waɗanda ba su haɗa da sarrafa jiki ba tare da taɓawa ba, da hare-hare na zahiri waɗanda a ƙarshe ke kai hari ga hankali. Barazanar kisa, kisa na izgili, ko tilastawa shaida azabtar da wani mutum yawanci ana ba da rahoton cewa sun fi muni fiye da azabtarwa ta jiki kuma suna da alaƙa da mummunan sakamako. Sauran dabarun azabtarwa sun haɗa da rashin barci, cunkoso ko kullewa kawai, hana abinci ko ruwa, rashin hankali (kamar sutura ), fallasa zuwa matsanancin haske ko amo (misali azabtarwa na kiɗa ), da kuma wulakanci (wanda zai iya zama). dangane da jima'i ko kuma a kan addinin wanda aka azabtar da shi ko kuma na kasa).  Matsayin azabtarwa yana aiki ta hanyar tilasta wa mutum ya ɗauki matsayi, sanya nauyinsu akan wasu tsokoki, haifar da ciwo ba tare da barin alamar ba, misali tsaye ko tsutsa na tsawon lokaci.  kuma ana amfani da fyade da cin zarafi azaman hanyoyin azabtarwa.  Bambance-bambancen al'adu da daidaikun mutane suna shafar yadda hanyoyin azabtarwa daban-daban ke fahimtar wanda aka azabtar. Yawancin waɗanda suka tsira daga ƙasashen Larabawa ko na Musulmai sun ba da rahoton cewa tsiraici tilas ya fi duka ko keɓe.
Tasiri
Mutuwa ba sabon abu bane sakamakon azabtarwa. Sakamakon kiwon lafiya na iya haɗawa da neuropathy na gefe, lalacewar hakora, rhabdomyolysis daga lalacewar tsoka mai yawa, raunin kwakwalwa,  kamuwa da jima'i, da ciki daga fyade. An ba da rahoton jin zafi na yau da kullun da nakasa da ke da alaƙa, amma akwai ɗan bincike kaɗan game da wannan tasiri ko yiwuwar jiyya. Abubuwan da aka fi sani da azabtarwa a kan waɗanda suka tsira sun haɗa da damuwa, damuwa, damuwa, da damuwa barci. Binciken da ba a kula da shi ba game da wadanda suka tsira daga azabtarwa sun gano cewa tsakanin 15 da 85 bisa dari sun hadu da ka'idojin bincike don cututtukan cututtuka na post-traumatic (PTSD), tare da haɗari mafi girma ga azabtarwa na tunani idan aka kwatanta da azabtarwa ta jiki. azabtarwa yana haifar da haɗari mafi girma na mummunan sakamako fiye da kowane sanannen ɗan adam. Ko da yake ra'ayi na al'ada shine tsoro yana haifar da rauni, Pérez-Sales yayi jayayya cewa asarar iko yana bayyana rauni a cikin wadanda suka tsira daga azabtarwa. Kamar yadda azabtarwa wani nau'i ne na tashin hankali na siyasa, ba duk masu tsira ba ko ƙwararrun gyare-gyare suna goyan bayan yin amfani da nau'ikan kiwon lafiya don ayyana kwarewarsu, da yawancin waɗanda suka tsira suna fuskantar juriya na tunani.
Wadanda suka tsira daga azabtarwa, iyalansu, da sauran mutane a cikin al'umma na iya buƙatar tallafi na dogon lokaci, magani, tunani da zamantakewa. Yawancin waɗanda suka tsira daga azabtarwa ba sa bayyanawa sai dai idan ma'aikacin kiwon lafiya ya tambaye su musamman. Abubuwan da suka shafi tunanin mutum sun nuna mahimmancin ƙididdiga amma ƙananan ƙananan asibiti a cikin alamun PTSD waɗanda ba su ci gaba da biyo baya ba. Sauran sakamakon, kamar damuwa na tunani ko ingancin rayuwa, ba su nuna wani fa'ida ba ko kuma ba a auna su ba. Yawancin karatu sun fi mayar da hankali kan alamun PTSD, kuma akwai rashin bincike kan hanyoyin haɗin kai ko haɗin kai.
Ko da yake akwai ƙarancin bincike game da sakamakon azabtarwa a kan masu aikata laifuka, za su iya samun rauni na halin kirki ko alamun rauni kamar wadanda aka azabtar, musamman ma lokacin da suka ji laifi game da ayyukansu. azabtarwa yana da illa ga cibiyoyi da al'ummomin da suke aikata ta kuma suna lalata ƙwarewar sana'a. Masu azabtarwa suna manta da mahimman ƙwarewar bincike saboda azabtarwa na iya zama hanya mafi sauƙi don cimma ƙimar yanke hukunci ta hanyar tilastawa kuma galibi ikirari na ƙarya fiye da aikin ɗan sanda mai cin lokaci. Wannan deskilling yana ƙarfafa ci gaba da ƙara amfani da azabtarwa. Rashin amincewa da azabtarwa na jama'a na iya cutar da sunan kasa da kasa na kasashen da ke amfani da azabtarwa, tayar da 'yan adawa, ƙarfafa mummunar adawa ga jihar azabtarwa,   da kuma ƙarfafa abokin gaba ga abokan gaba. kansu suna amfani da azabtarwa.
Ra'ayin jama'a
Bincike ya gano cewa yawancin mutane a ƙasashe daban-daban na duniya suna adawa da amfani da azabtarwa gaba ɗaya  amma wasu tsiraru suna son tabbatar da amfani da shi a wasu lokuta. Wasu mutane suna da ra'ayi dabam-dabam game da azabtarwa, yayin da wasu kuma yarda da azabtarwa ya dogara da mahallin, tare da ƙarin mutane da ke son ba da izini ga azabtarwa ga wani wanda aka bayyana a matsayin dan ta'adda, musulmi, ko mai laifi. Taimakawa ga azabtarwa a cikin takamaiman lokuta yana da alaƙa da imani mara kyau game da tasirin azabtarwa. Mutanen da ba addini ba sun fi goyon bayan amfani da azabtarwa fiye da masu addini. Ga mutanen da suke da addini, ƙara yawan addini yana ƙara adawa ga azabtarwa. Ra'ayin jama'a yana da mahimmancin ƙuntatawa game da amfani da azabtarwa ta jihohi, kuma adawa da azabtarwa na iya karuwa bayan kwarewa na danniya na siyasa. A gefe guda kuma, lokacin da jama'a suka goyi bayan azabtarwa ga wasu sassa na jama'a, kamar masu shan miyagun ƙwayoyi ko wadanda ake zargi da aikata laifuka, wannan zai iya sauƙaƙe amfani da azabtarwa.
Hani
A cikin duniyar yau, kusan ko'ina ana ɗaukar azabtarwa a matsayin abin ƙyama. Ana sukar azabtarwa a kan dukkan manyan tsare-tsare na ɗabi'a, gami da deontology, consequentialism, da ɗabi'a masu kyau. Wasu masana falsafa na wannan zamani suna jayayya cewa azabtarwa ba a yarda da ita ta dabi'a ba, yayin da wasu ke ba da shawarar keɓance ga ƙa'idar gama gari a cikin rayuwa ta ainihi daidai da yanayin lokacin bam. Haramun da aka yi wa azabtarwa, wanda aka sanya shi a matsayin dabbanci da zalunci, ya samo asali ne daga muhawarar da aka yi game da kawar da shi. A ƙarshen karni na sha tara, ƙasashe sun fara yin Allah wadai a duniya saboda amfani da azabtarwa. Saboda azabtarwa ta zama alamar banbance tsakanin wayewa da dabbanci, ƙa'idodin ƙasa da ƙasa sun buƙaci a hana azabtarwa da azabtarwa-ko da an yi wa mutanen mulkin mallaka. An ƙarfafa haramcin a cikin karni na ashirin don mayar da martani ga amfani da azabtarwa daga Nazi Jamus da Tarayyar Soviet, wanda aka yi Allah wadai da shi sosai duk da sirrin da gwamnatocin suka yi. An gigita da zaluncin Nazi a lokacin yakin duniya na biyu, Majalisar Dinkin Duniya ta tsara 1948 Universal Declaration of Human Rights, wanda ya haramta azabtarwa.
azabtarwa ita ce al'amarin farko da ya tunzura samar da fafutukar kare hakkin bil'adama. A cikin 1969, shari'ar Girkanci shine karo na farko da wata kungiya ta kasa da kasa (Hukumar Turai ta Hakkokin Dan Adam ) ta gano cewa wata jiha ta aikata azabtarwa. A farkon 1970s, Amnesty International ta kaddamar da yakin duniya na yaki da azabtarwa, ta nuna yadda ake amfani da ita duk da haramcin kasa da kasa, kuma daga karshe ya kai ga Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya game da azabtarwa (CAT) a 1984 na iya hana amfani da shi ta gwamnatocin da ke da dalilai da dama na amfani da azabtarwa. azaba ta kasance tsakiyar ƙungiyar kare haƙƙin ɗan adam a ƙarni na ashirin da ɗaya. Haramcin azabtarwa wani al'ada ne na yau da kullun a cikin dokokin duniya, ma'ana cewa an haramta shi ga duk jihohi a kowane yanayi. Yawancin malaman fikihu suna ba da hujjar cikakken hani na shari'a game da azabtarwa bisa keta mutuncinta. CAT da Yarjejeniyar Zaɓuɓɓuka ta mayar da hankali kan rigakafin azabtarwa, wanda aka rigaya an haramta shi a cikin dokokin haƙƙin ɗan adam na duniya a ƙarƙashin wasu yarjejeniyoyin kamar Yarjejeniyar ƙasa da ƙasa akan 'yancin ɗan adam da siyasa. CAT ta ƙayyade cewa azabtarwa dole ne ya zama laifi na  shaidar da aka samu a ƙarƙashin azabtarwa ba za a iya shigar da ita a kotu ba, kuma an haramta fitar da mutum zuwa wata ƙasa inda zai iya fuskantar azabtarwa. Ko da yake ba bisa ka'ida ba ne a ƙarƙashin dokar ƙasa, alkalai a ƙasashe da yawa suna ci gaba da amincewa da shaidar da aka samu ta hanyar azabtarwa ko cin zarafi. Wani bincike na 2009 ya gano cewa kashi 42 cikin 100 na jam'iyyun CAT suna ci gaba da yin amfani da azabtarwa a cikin tsari.
A cikin dokokin jin kai na ƙasa da ƙasa da ke aiki a lokacin rikice-rikice na makamai, Dokar Lieber ta 1863 ta fara haramta azabtarwa. An gurfanar da azabtarwa a lokacin shari'ar Nuremberg a matsayin laifi ga bil'adama. An amince da azabtarwa ta duka Yarjejeniyar Geneva ta 1949 da Dokar Rome ta 1998 na Kotun Hukunta Manyan Laifukan Duniya a matsayin laifin yaki. A cewar Dokar Roma, azabtarwa kuma na iya zama laifi ga bil'adama idan an aikata shi a matsayin wani ɓangare na harin da aka tsara a kan farar hula.
Rigakafi
Azabtarwa laifi ne dama kuma yana yaduwa a cikin yanayin tsare mutane ba tare da izini ba. Ana iya kawar da haɗarin azabtarwa da kyau tare da kariya mai kyau, aƙalla a cikin kwanciyar hankali. Wani bincike na 2016 wanda Ƙungiyar Ƙwararrun ta Ƙarfafa ta yi ya gano cewa ma'auni mafi karfi da ke da alaƙa da yawan azabtarwa shine ayyukan tsarewa. Ziyarar ƙungiyoyin sa ido masu zaman kansu zuwa wuraren da ake tsare da su na iya taimakawa wajen rage yawan azabtarwa. Saboda ba za a iya amfani da tanadin doka a aikace ba, yin aiki ya fi dacewa da abin da ya faru na azabtarwa fiye da haƙƙin doka. Canje-canje ga tsarin shari'a na iya zama marasa tasiri musamman a wuraren da doka ta iyakance haƙƙin mallaka ko kuma a yi watsi da ita akai-akai.
A ilimin zamantakewa, azabtarwa yana aiki azaman al'ada, ƙoƙarin rigakafin takaici saboda masu azabtarwa na iya samun hanyar kewaye dokoki. Ana iya guje wa kariya daga azabtarwa a tsare ta hanyar lakada wa waɗanda ake tuhuma duka yayin zagaye ko kan hanyar zuwa ofishin 'yan sanda. Gabaɗaya horar da 'yan sanda don inganta ikonsu na bincikar laifuka ya fi tasiri wajen rage azabtarwa fiye da takamaiman horo da aka mayar da hankali kan 'yancin ɗan adam. gyare-gyaren 'yan sanda na ci gaba yana da tasiri lokacin da cin zarafi ya kasance cikin tsari. Masanin kimiyyar siyasa Darius Rejali ya soki binciken rigakafin azabtarwa don rashin gano "abin da za a yi idan mutane ba su da kyau; cibiyoyi sun karye, rashin ma'aikata, da cin hanci da rashawa; kuma tashin hankali na yau da kullum shine na yau da kullum."
Sansanin Witsen
An lalata wannan sansanin bayan 'yan shekaru, kuma a cikin 1684 an yi watsi da wurin. Taswira daga 1791 tana nuna, duk da haka, Dutch ɗin sun sake sabunta kasancewar su a cikin sansanin. An ba da wannan katafaren gida ga Biritaniya, tare da daukacin Kogin Zinariya na Dutch, a ranar 6 ga Afrilu 1872, saboda tanadin yarjejeniyoyin Anglo-Dutch na 1870-1871.
Maganin shara a ruwa
Maganin sharar ruwa wani tsari ne da ake amfani da shi don kawar da gurɓataccen ruwa daga ruwan datti da kuma mayar da shi gurɓataccen ruwa wanda za'a iya mayar da shi cikin zagayowar ruwa. Da zarar an dawo da sake zagayowar ruwa, ƙazanta yana haifar da tasiri mai karɓuwa akan yanayi ko kuma an sake yin amfani da shi don dalilai daban-daban (wanda ake kira reclamation ruwa). Tsarin jiyya yana faruwa a cikin injin tsabtace ruwa. Akwai nau'ikan ruwan sha da yawa waɗanda ake kula da su ta hanyar da ta dace ta hanyar sarrafa ruwan sha. Ga ruwan sharar gida (wanda kuma ake kira da ruwan sha na birni ko najasa ), ana kiran wurin sarrafa najasa wurin sarrafa najasa. Don ruwan sharar masana'antu, jiyya ko dai yana faruwa a cikin wani wurin sarrafa ruwan sharar masana'antu daban, ko kuma a cikin injin sarrafa najasa (yawanci bayan wani nau'i na riga-kafi). Sauran nau'ikan masana'antar sarrafa ruwan datti sun haɗa da masana'antar sarrafa ruwan sha da aikin gona da masana'antar sarrafa shara leach.
Hanyoyin da aka saba amfani da su sun haɗa da rabuwa lokaci (kamar lalatawa), tsarin ilimin halitta da sinadarai (kamar oxidation) ko gogewa. Babban abin da ake samu daga masana'antar sarrafa ruwan datti shine nau'in sludge wanda galibi ana yin magani a cikin iri ɗaya ko wata masana'antar sarrafa ruwa. Biogas na iya zama wani samfurin idan aka yi amfani da hanyoyin jiyya na anaerobic. Wasu ruwan sharar gida na iya zama da amfani sosai kuma a sake amfani da su azaman ruwan da aka kwaso. Anan Babban manufar maganin ruwan datti shine don a sami damar zubar da ruwa ko sake amfani da shi cikin aminci. Duk da haka, kafin a yi amfani da shi, dole ne a yi la'akari da zaɓuɓɓukan zubarwa ko sake amfani da su don haka ana amfani da tsarin jiyya daidai akan ruwan datti.
Ginin "Wings Towers"
Ginin Ofishin Wings wasu beneya ne na ofishi guda biyu masu hawa 15 a Victoria Island, Lagos, Nigeria. Hasumiyar ta ƙunshi ofisoshi 27000 ana kuma danganta su da amintattun gine-gine.
Maganin shara a ruwa
Nau'in tsire-tsire masu magani
Nau'o'in masana'antar sarrafa ruwa sun haɗa da:
Tsire-tsire masu magani na Leachate
Ana amfani da tsire-tsire masu magani na leachate don magance leach daga wuraren da ake zubar da ƙasa. Zaɓuɓɓukan jiyya sun haɗa da: jiyya na ilimin halitta, magani na inji ta ultrafiltration, jiyya tare da matatun carbon mai aiki, jiyya na electrochemical gami da electrocoagulation ta wasu fasahohin mallakar da juyawa osmosis membrane tacewa ta amfani da fasahar bututun diski.
Tsarin naúrar
Tsarin naúra mai ƙwakwalwa da ke cikin sharar ruwan sha sun haɗa da tafiyar matakai na zahiri kamar daidaitawa ko flotation da tsarin nazarin halittu kamar iskar oxygen ko jiyya anaerobic. Wasu ruwan sharar gida suna buƙatar hanyoyin magani na musamman. A mataki mafi sauƙi, ana gudanar da maganin yawancin ruwan sharar gida ta hanyar rabuwa da daskararru daga ruwa, yawanci ta hanyar lalatawa. Ta hanyar ci gaba da juyar da abubuwan da suka narkar da su zuwa daskararru, yawanci floc na halitta ko biofilm, wanda daga nan aka daidaita ko kuma a raba, ana samar da magudanar ruwa na ƙara tsaftar su.
Rabuwar mataki
Rabuwar mataki yana canza ƙazanta zuwa wani lokaci mara ruwa. Rabuwar lokaci na iya faruwa a kashi-kashi a cikin jerin jiyya don cire daskararrun da aka samar yayin iskar oxygen ko gogewa. Ana iya samun mai da mai don mai ko saponification. Ƙaƙƙarfan ƙaƙƙarfan sau da yawa yana buƙatar dewatering na sludge a cikin masana'antar sarrafa ruwan datti. Zaɓuɓɓukan zubar da daskararrun busassun sun bambanta da nau'in da tattarawar ƙazanta da aka cire daga ruwa.
Lalacewa
Za'a iya cire tsattsauran tsaunuka kamar duwatsu, datti, da yashi, tarkace daga ruwan sharar ƙasa ta wurin nauyi lokacin da bambance-bambancen yawa ya wadatar don shawo kan tarwatsewa ta tashin hankali. Ana samun wannan yawanci ta amfani da tashar grit da aka ƙera don samar da madaidaicin magudanar ruwa wanda ke ba da damar grit don daidaitawa da sauran ƙananan daskararrun da za a ɗauka gaba zuwa mataki na gaba na jiyya. Rarraba nauyi na daskararru shine jiyya na farko na najasa, inda ake kiran tsarin naúrar "tankuna na farko" ko "tankunan tankuna na farko." Hakanan ana amfani da shi sosai don maganin sauran nau'ikan ruwan sha. Daskararrun da suka fi ruwa yawa za su taru a kasan kwandon shara. Ƙarin hadaddun fayyace kuma suna da skimmers don cire mai mai yawa lokaci guda kamar sabulu da daskararru kamar fuka-fuki, guntun itace, ko kwaroron roba. Kwantena kamar API mai raba ruwa-ruwa an ƙera su musamman don raba ruwaye marasa iyaka.
Oxidation
Oxidation yana rage buƙatun iskar oxygen biochemical na ruwan sharar gida, kuma yana iya rage gubar wasu ƙazanta Ko tarkace, Magani na biyu yana jujjuya mahaɗan kwayoyin halitta zuwa carbon dioxide, ruwa, da biosolids ta hanyar iskar oxygen da rage halayen. Ana amfani da iskar oxygen da iskar shaka sosai don kashe kwayoyin cuta.