cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ollooscoill Lerphoyll
Shennaghys
Hug er bun ad yn ollooscoill ayns 1881, as ee ny Colleish Ollooscoill Lerphoyll, as haink stiagh y chied studeyryn oc ayns 1882. Ayns 1884, haink eh dy ve rheynn jeh’n Ollooscoill Victoria. Ayns 1903, liorish Kaart Reeoil as Aght y Reiltys, haink eh dy ve ny h-ollooscoill neuchroghagh, as kiart eck e keimyn hene y chur: Ollooscoill Lerphoyll.
Campus
Ta bun yn ollooscoill un campus faggys da mean yn ard-valley, er Brownlow Hill as Mount Pleasant. Ta’n thie lheihys ynsee sleih lhee baagh (Leahurst), as Garey Lossreeyn Ness, er y lieh-inshey Wirral. Va laare ronsaghey ec Purt Çhiarn derrey 2006.
Laare Studeyrys Manninagh
Ta’n Laare Studeyrys Manninagh ayns Doolish cochiangley rish yn ollooscoill.
Ollooscoill Xi’an Jiaotong-Lerphoyll
Ta’n Ollooscoill er cur er bun ollooscoill noa ayns Suzhou (苏州市, Sūzhōu Shì), myr co-obbraghey marish Ollooscoill Xi’an Jiaotong (西安交通大学, Xī'ān Jiāotōng Dàxué). Shoh y chied commyn myr shen dy vel Airaght Ynsee Heen lowal rish.
Luiz Inácio Lula da Silva
Ta Luiz Inácio Lula da Silva (ruggit er 27 Jerrey Fouyir 1945), t'er enney dy cadjin myr Lula, ny pholitickeyr Brasseelagh. She eshyn va'n 35-oo Eaghyrane ny Brasseel.
V'eh nane jeh bunneyderyn Partee ny Labreeyn (PT - Partido dos Trabalhadores), as ren eh eab tree keayrtyn myr Eaghtyrane agh cha row eh raahoil. Chossyn eh yn reihys ayns 2002, as va staydys Eaghtyrane oikoil bronnit er er 1 Jerrey Geuree 2003. V'eh aa-reiht ayns reihys ny bleeaney 2006, as va'n lhing echey sheeynt magh myr Eaghtyrane derrey 1 Jerrey Geuree 2011.
Mean Fouyir
She Mean Fouyir y nuyoo mee jeh'n vlein.
Yn Nickeraag
She çheer ayns America Veanagh ee yn Nickeraag. She Managua yn preeu-valley. T'ee çhemmit liorish ny Hondooraghyn da'n twoaie, y Coose Berçhagh da'n jiass, y Cheayn Sheear da'n shiar, as y Cheayn Sheealtagh da'n sheear.
Vaduz
She Vaduz preeu-valley Liechtenstein as soiaghey ard-whaiyl ny çheerey. Ta mygeayrt 5,248 deiney nyn gummal 'sy valley. T'eh soit er broogh ny Rhine. She Vaduz y balley smoo scanshoil er feie ny cruinney agh she Schaan ta ny valley smoo 'sy çheer.
Hugo Chávez
By Eaghtyrane y Veneswaaley eh Hugo Rafael Chávez Frías (28 J. Souree 1954 — 5 Mayrnt 2013).
Ar Faou
Ta ar Faou (Le Faou) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Faoutistes ny Faouistes currit er cummaltee yn valley.
Slieau Aragats
Ta Slieau Aragats (Armeainish: Արագած) ny voayl s'yrjey 'syn Armeain as t'eh soit ayns queiggey Aragatsotn, heear hwoaie veih Yerevan. T'eh ny stratavolcaan lomarcan anvio lesh kiare mullee as adsyn kiaddey oirr y veeal, as t'eh ny chione jurnaa ennoil da slieaueyderyn ynnydoil. Ta Thie Rollageydys Byurakan as doon mean-eashagh Amberd soit er lhargee y clieau.
Boaldyn
She Boaldyn y queiggoo mee jeh'n vlein.
Aiwo (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Aiwo (ny Aiue anvennick, shenn-ennym: Yangor). Ta'n slyst soit ayns sheear yn ellan as eshyn 1.1 km² er eaghtyr. Ta 1,300 cummaltee ayn as ny keayrtyn ta'n ennym preeu-valley neu-oikoil Naaroo currit er, faagail magh nagh vel preeu-valley 'sy çheer. Ta'n chooid smoo jeh çhynskyl ny çheerey ayns Aiwo, goaill stiagh:
Ta daa oltey reiht ayn da Parlamaid Naaroo ayns Yaren.
Anabar (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Anabar. Ta'n slyst 1.5 km² er eaghtyr lesh 810 cummaltee. T'eh soit ayns shiar hwoaie yn ellan.
Jerrey Souree
She Jerrey Souree yn shiaghtoo mee jeh'n vlein.
Yn Egypt
She çheer 'syn Affrick ee yn Egypt ny Eajipt. T'ee çhemmit liorish y Leeb da'n sheear, y Toodaan da'n jiass, Israel as y Vooir Ruy da'n shiar, as y Veanvooir da'n twoaie. She Cairo preeu-valley ny çheerey. T'ee nane jeh bun-olteynyn y Chommeeys Arabagh.
Mean Souree
She Mean Souree yn sheyoo mee jeh'n vlein.
Pobblaght y Çheckoslovack (1918–1938)
She Pobblaght y Çheckoslovack (Sheckish / Slovackish: Československá republika) yn enmys va currit er y Çheckoslovack eddyr ny bleeantyn 1918 as 1938. Va'n phobblaght jeant seose jeh Bohemia, Moravia, y Tileesh Heckagh, y Clovack, as y Rutheen Focharpathagh.
Lurg y vlein 1933 cha row deynlaghys erbee 'syn Oarpey Hiar as Veanagh agh y Çheckoslovack. Er 1 Jerrey Fouyir 1938, ren y Çheckoslovack lhiggey voish Sudetenland fo bree ec Germaanee Sudetenland as liorish pohlldey veih'n Ghermaan Natseeagh. She cooid jeh Conaant München va'n lhiggey voish shen. Va ayrnyn jeh jiass y Clovack as y Rutheen Focharpathagh lhiggit voish ayns foayr yn Ungaar as va ard Zaolzie lhiggit voish ayns foayr y Pholynn. Rere shen, haink jerrey lesh y chied phobbaght Heckoslovackagh shen as va'n nah phobblaght Heckoslovackagh currit er bun. Ny sloo na lieh-vlein ny yei shen, ren y Ghermaan ruegey y chooid elley jeh'n Çheckoslovack as va steat babbanagh currit er bun 'sy Clovack.
Antrapoaylleeaght
300px|right|thumbnail|Sleih [[Yao, Malawi]]
She Antrapoaylleeaght yn studeyrys jeh dooieaght.
Lanneur
Ta Lanneur (Lanmeur) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Lanmeuriens currit er cummaltee yn valley.
Luanistyn
She Luanistyn y hoghtoo mee jeh'n vlein.
Binig
Ta Binig (Binic) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Nicoteen
She nicoteen yn drug ta çheu-sthie jeh'n chooid smoo dy hudjeenyn.
Bea-oaylleeaght
Veih kione y çheu hoshtal, myr y clag: E. coli, renniagh chrouwagh, gaselle, caraig
She oaylleaght najooragh ee bea-oaylleeaght, bentyn da studeyrys er bea, reddyn bio, as ny haghtyn t'ad eddyr-obbraghey as obbraghey er yn çhymbyllaght. Ta bea-oayllee jannoo studeyrys er troggal, obbyr, aase, bun, aafilley as rheam reddyn bio. Chammah's shen, t'ad rang-oardraghey as taishbyney bioagyn as ny t'ad jannoo.
Haink bea-oaylleeaght dy ve ny h-oaylleeaght er lheh 'sy 19oo eash, tra hooar magh oayllee dy row co-hroyn bunneydagh ec organeyn bioag. Nish, t'ee goll er ynsaghey ayns scoillyn as ollooscoillyn er feie ny cruinney, as ta ny smoo na millioon artyn myekione goll er soilshaghey magh dagh blein ayns earishlioaryn.
Ta ymmodee sur-vagheryn ec bea-oaylleeaght. Foddee ad goll er oardraghey rere'n torçh jeh organe bioag t'ad bentyn da: lus-oaylleeaght (studeyrys jeh lossreeyn); fliughane-oaylleeaght (studeyrys jeh fungyssyn); baagh-oaylleeaght (studeyrys jeh baaghyn); as myn-vioagh-oaylleeaght (studeyrys jeh myn-vioee). Ny keayrtyn elley, t'ad rheynnit rere mooadys ny t'ad jannoo studeyrys er, as yn aght ta shen goll er jannoo: ta bea-chemmig bentyn da kemmig bunneydagh vea; ta bea-oaylleeaght cho-vreneenagh bentyn da eddyr-obbraghey co-vreneenyn bea-oaylleeagh; ta bea-oaylleeaght chillag scrutaghey killagyn; ta fyshoaylleeaght bentyn da obbyr oltyn as coryssyn y chorp; as ta eggoaylleeaght bentyn da eddyr-obbraghey organeyn bioag as yn çhymbyllaght.
Yn Cholloo
She ellan beg ta soit magh veih coose sheear yiass Vannin ee yn Cholloo (Calf of Man). T'ee scarrit rish Mannin lesh y cheyllys coon, yn Cheyllys. Ta daa ghooiney cummal er yn ellan. She ass y fockle Loghlinish kalfr yn fockle calf.
Ushagyn er y Cholloo
T'ad ny ushagyn ta ry-gheddin er yn ellan na:
Jerrey Fouyir
She Jerrey Fouyir y jeihoo mee jeh'n vlein.
Oaylleeaght lioarlann
She magher eddyr-vagheragh ee oaylleeaght lioarlann. T'ee jannoo ymmyd jeh saaseyn as greieyn reagheydys, çhaghnoaylleeaght-fysseree, edjaghys as fir elley, ayns obbyr lioarlann: çhaglym, reaghey, oardraghey, freayll as kiarail fysseree.
T'eh goaill stiagh eddyr-obbraghey ymmydeyryn as lioarlannyn; reaghey cooid rere femeyn y phossan-ymmydee; ynsaghey lioarlannee; anchaslyssyn eddyr possanyn-ymmydee; as cooid fysseree as y leigh.
Yn Salvador
She çheer ayns America Veanagh eh yn Salvador. She Noo Salvador y preeu-valley. T'eh çhemmit liorish ny Hondooraghyn da'n twoaie, y Ghuatemaley da'n sheear, as y Cheayn Sheealtagh da'n jiass.
Chișinău
She Chișinău ny Kishinev (Rooshish: Кишинёв, Kishinyov) preeu-valley Voldova as y balley smoo 'sy çheer. T'eh soit ayns çheshvean ny çheerey er yn awin Bîc. 'Sy vlein 2007 va ny smoo na 590,000 deiney nyn gummal ayn.
Anetan (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Anetan. Ta'n soit ayns twoaie yn ellan as t'eh 1.0 km² er eaghtyr. 'Sy vlein 2003 va 880 cummaltee ayn. Ta Stashoon ny h-Emshir soit ayn.
Himnusz
She arrane ashoonagh oikoil ny h-Ungaar eh Himnusz (Gaelg: Hymn), ny Isten, áldd meg a magyart (Gaelg: Dy Bannee Jee ny h-Ungaaree) dy neu-oikoil.
Focklyn
Isten, áldd meg a magyart
Jó kedvvel, bőséggel,
Nyújts feléje védő kart,
Ha küzd ellenséggel;
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!
Őseinket felhozád
Kárpát szent bércére,
Általad nyert szép hazát
Mee ny Nollick
She Mee ny Nollick y nah vee jeig jeh'n vlein.
Himnusz
Focklyn
Bendegúznak vére.
S merre zúgnak habjai
Tiszának, Dunának,
Dellal
She maylartey arryltagh cooid ny shirveishyn eh dellal. Va coonrey ny chummey dellal bunneydagh, maylartey cooid ny shirveishyn son y cheilley. Ayns dellal jeianagh, ta'n chooid smoo jeh dellal jannoo ymmyd jeh cowraghyn: argid son y chooid smoo, agh ta fir elley ayn: myr sampleyr, va shiartanse dy heshaghtyn-dellal cliaghtey cur "far-argid" da'n lught-obbyr. Ta argid oc hene ec seihill eddyrlhieen chammah.
Mee Houney
She Mee Houney yn chied vee jeig jeh'n vlein.
Dellal
Ta ymmodee oyr ec dellal. Ta'n chooid smoo dy 'leih jannoo sur-obbyr (myr sampleyr, eirinys ny gaauenys), as myr shen, t'eh orroo dellal son cooid elley. Ta cooid elley ry-gheddyn jeh ardjyn er lheh ynrican, ny ny sassey dy aase ayndaue (myr sampleyr, annaneyn ny airh), as myr shen ta ardjyn dellal rish y cheilley.
Ta dellal croghey er y voayl. Ayns ymmodee ardjyn fadaneagh, adsyn ta jannoo croiteyrys er lheh, cha nel monney dellal rish ardjyn elley.
Cumbrish
She sorçh jeh'n çhenn Vritish va'n Chumbrish va loayrit car ny Mean Eashyn Leah ayns y Hen Ogledd, ny "y Shenn Twoaie". Ta'n ard shen goaill stiagh thalloo ta soit jiu ayns Nalbin yiass as Sostyn Hwoaie, as yn ennym Cumbria currit er. Va'n çhengey feer chosoylagh rish y Çhenn Vretnish as ny çhengaghyn Brythonagh elley. Ta'n chooid smoo jeh çhengoaylleeyn credjal dy dooar ee baase 'sy 12oo eash lurg haink er y reeriaght lieh-heyr, Reeriaght Strah Chleayee, dy ve ny chooid jeh Reeriaght ny h-Albey.
Himnusz
Focklyn
Ért kalászt lengettél,
Tokaj szőlővesszein
Nektárt csepegtettél.
Zászlónk gyakran plántálád
Vad török sáncára,
S nyögte Mátyás bús hadát
Bécsnek büszke vára.
Gyúlt harag kebledben,
S elsújtád villámidat
Dörgő fellegedben,
Most rabló mongol nyilát
Majd töröktől rabigát
Vállainkra vettünk.
Hányszor zengett ajkain
Ozman vad népének
Vert hadunk csonthalmain
Győzedelmi ének!
Hányszor támadt tenfiad
Szép hazám, kebledre,
Magzatod hamvvedre!
Bújt az üldözött, s felé
Kard nyúlt barlangjában,
Szerte nézett s nem lelé
Honját e hazában,
Bércre hág és völgybe száll,
Bú s kétség mellette,
Kiarkyl
She kiarkyl cummey runt lesh ym-linney jeant as poyntyn co-aggys voish mean shickyr.
Himnusz
Focklyn
Vérözön lábainál,
Anibare (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Anibare. Ta'n slyst soit ayns shiar yn ellan as t'eh 3.1 km² er eaghtyr lesh 250 cummaltee.
Himnusz
Focklyn
S lángtenger fölette.
Vár állott, most kőhalom,
Halálhörgés, siralom
Zajlik már helyettek.
S ah, szabadság nem virul
A holtnak véréből,
Kínzó rabság könnye hull
Árvák hő szeméből!
Szánd meg Isten a magyart
Kit vészek hányának,
Nyújts feléje védő kart
Tengerén kínjának.
Mayrnt
Ta Mayrnt (ny Mean-Arree ny Mart (goan)) y trass mee jeh'n vlein.
Bear
Ta Bear ny Begar (Bégard) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Kemmig
200px|right|thumb|Fullerene-C60
She banglane jeh sheanse ee kemmig (voish yn Ghreagish χημεία), as ish cur geill da stoo. Ta studeyrys kemmigagh bentyn rish ny troggalyn as troyn oc, as shen goaill stiagh caghlaaghyn breneenagh. Son y chooid smoo, t'eh dellal rish breneenyn er nyn bossanaghey myr gasyn, co-vreneenyn, crystalyn ny meainyn. Chammah's shen, ta kemmig bentyn da troyn as eddyr-obbraghey breneenyn ynrican, as jannoo ymmyd jeh'n fys shen er y cheim ry-akin da'n tooill. Rere kemmig jeianagh, ta troyn corpagh stooghyn er nyn reaghey ec y cheim breneenagh, as ish er e shayll er ny reaghey ec kianglaghyn magnaidagh lectragh eddyr-vreneenagh rere leighyn obbrinaght whantum.
Ta kemmig lhie harrish fishig, as y daa cur geill da bree as yn aght t'eh ym-obbraghey rish stoo. T'ee lhie harrish bea-oaylleeaght myrgeddin, ayns ny magheryn coheshaghtagh bea-chemmig as bea-oaylleeaght cho-vreneenagh erskyn ooilley.
Baiti (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Baiti. Ta'n slyst soit ayns sheear hwoaie yn ellan as t'eh 1.2 km² er eaghtyr. 'Sy vlein 2003 va 810 cummaltee ayn.
Yl-lhiatteean
right|thumb|Yl-lhiatteeanyn eigsoylagh She yl-lhiatteean cummey daa-howshanagh dooint erbee jeant ass linnaghyn jeeragh.
Surdey
Ta surdey çheet er earroo erbee lesh fraue neuresoonagh. Myr sampleyr 2√7.
Toshiaght Arree
She Toshiaght Arree yn nah vee jeh'n vlein.
Jerrey Geuree
She Jerrey Geuree yn chied vee jeh'n vlein. right|200px|thumb|Eugène Grasset (1845-1917), Jerrey Geuree
Yn Veleesh
She çheer ayns America Veanagh ee yn Veleesh. She Belmopan y preeu-valley. T'ee çhemmit liorish Meksico da'n twoaie, y Ghuatemaley da'n sheear, as y Cheayn Sheear da'n shiar.
Aundyr Nobel ayns Lettyraght
Ta'n Aundyr Nobel ayns Lettyraght currit da sar-screeudeyryn ayns prose ny feeleeaght.
Entraven
Ta Entraven (Antrain, Galloish: Antrein) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Il-ha-Gwilen ayns y Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Antrenais currit er cummaltee yn valley.
Arrane Ashoonagh y Talvador
She arrane ashoonagh y Talvador eh Himno Nacional de El Salvador. Screeu yn Gineraal Juan José Cañas ny focklyn as va'n arrane cummit ec yn Iddaalagh Juan Aberle 'sy vlein 1856. Va'n arrane reiht myr yn arrane ashoonagh er 15 Mean Fouyir 1879 as currit er enney ec y reiltys er 1 Mee ny Nollick 1953. Dy cadjin, cha nel agh y chied rane kiaullit ec cruinnaghtyn spoyrtagh as oardee oikoil ghiploamagh.
Rostrenenn
Ta Rostrenenn (Rostrenen) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Coagyraght
200px|right|thumb|[[Berreenyn]]
She Coagyraght yn aarlagh jeh bee.
Gwiler-Leon
Ta Gwiler-Leon, ny Gwiler dy h-aashagh, (Guilers) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Guilériens currit er cummaltee yn valley.
Barbados
She çheer ta soit shiar veih'n Vooir Charibagh ee Barbados. She Bridgetown y preeu-valley.
Reeriaght yn Iddaal
She steat va bunnit 'sy vlein 1861 va Reeriaght yn Iddaal (Regno d'Italia). V'ee currit er bun tra dy row Ree Victor Emmanuel II y Tardeen fogrit magh myr Ree yn Iddaal. Va'n steat bunnit myr eiyrtys er co-unnaneyssey yn Iddaal fo cleayney Reeriaght y Tardeen. Haink jerrey lesh y reeriaght 'sy vlein 1946 lurg y Nah Chaggey Dowanagh tra ren ny h-Iddaalee reih corys pobblaghtagh ayns refrane.
Çhengaghyn Altaiagh
Y possan Altaiagh, she kynney çhengey currit roish eh. Ta’n possan goaill stiagh mygeayrt 60 çhengey as mygeayrt 160 millioon loayreyder. Ta bun yn ennym ny sleityn Altai ayns mean Aishey. Ta'n kynney shoh goaill stiagh ny çhengaghyn Turkagh, Mongoilagh as Tungusagh. As y cheeall yeianagh echey, s’cosoylagh dy ren Kellgren yn ymmyd s’leaie jeh ayns 1847 . Ren G. J. Ramstedt obbyr mooar er y chooish; haink yn obbyr echey er caslyssyn sheeanagh eddyr çhengaghyn Mongoilagh, çhengaghyn Turkagh as çhengaghyn Tungusagh dy ve bun y sheiltynys Altaiagh. Ta troyn cosoylagh rish y cheilley ec ny çhengaghyn shoh. Er y vun shoh, ta kuse dy çhengoayllee gra dy vel mooinjerys gienneydagh eddyr ny çhengaghyn shoh, as dy vel ad nyn gynney çhengey. Shoh y "sheiltynys Altaiagh". Agh ta arganeys ayn my-e-chione, as çhengoayllee elley gra dy vel bun y chaslys eddyr oc eddyr-obbraghey as cummaght eddyr y cheilley, dy ghra myr shen, cochleayney çhengaghyn. Ta kuse dy çhengoayllee cur Koreeish as Shapaanish stiagh 'sy phossan shoh.
Jeihagane
right|thumb|Jeihagane cadjin She yl-lhiatteean lesh jeih çheughyn yn jeihagane.
Argantreg-ar-Genkiz
Ta Argantreg-ar-Genkiz (Argentré-du-Plessis, Galloish: Arjantrae) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Il-ha-Gwilen ayns y Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Argentréens currit er cummaltee yn valley.
Denigomodu (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Denigomodu. Ta'n slyst soit ayns sheear yn ellan. T'eh 0.9 km² er eaghtyr as va 1,700 cummaltee ayn 'sy vlein 2003. Ta'n ard-hie lheihys as thie lheihys CFN soit ayn myrgeddin.
Sheanse co-earrooagh
Ta sheanse co-earrooagh ny oaylleeaght cho-earrooagh çheet er y studeyrys jeh'n cho-earroo, jeh'n teyr-obbraghey, as jeh'n ysseree.
A2 (raad ayns Mannin)
Ta'n A2 ny Raad Coose Rhumsaa raad s'trimmey ta ny chiangley eddyr Doolish er y çheu hiar jeh'n ellan as Rhumsaa er y çheu hwoaie. Ta'n raad goll trooid Laksaa ec y mean-voayl.
Cabbag Vanninagh
She lus daa-vleinoil 'sy Brassicaceae ee cabbag Vanninagh (Coincya monensis fogh. monensis). T'ee ry-akin rish slyst ny marrey çheu heear ny Bretyn Mooar as Mannin.
Stayd
She lus ny h-Inshyn Goaldagh t'ayn. Cha nel agh 22 oayll eck, as t'ee fo gaue baaish. She lus UK Priority Biodiversity Action Plan t'ayn. Ga dy row ee cadjin dy liooar ayns Mannin, ren y pobblaght leodaghey dy tappee ayns ny 2000yn. Ta Treisht Bea Feie Vannin troarey y dooie ayns thieyn glonney neayr's 2006.
Meneng (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Meneng ny Menen. Ta'n slyst soit ayns shiar yiass yn ellan. T'eh 3.1 km² er eaghtyr lesh 1,400 cummaltee. Ta Thie Oast Menen soit 'sy slyst. Ta'n oik cloudeyrys, Thie y Steat, Staid Meneng, as stashoon y radio ry-gheddyn ayn myrgeddin.
Dominica
She çheer as ellan 'syn Vooir Charibagh ee Dominica. She Roseau yn preeu-valley.
Argol, y Vritaan
Ta Argol ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank. Ta'n balley ny lhie er lieh-innys Kraozon faggys da'n awin Aon.
Ta'n ennym Frangish Argoliens currit er cummaltee yn valley.
Henvig
Ta Henvig (Henvic) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
A1 (raad ayns Mannin)
Ta'n A1 ny phreeu-raad ta kiangley Doolish er y çheu hiar jeh Ellan Vannin lesh Purt ny h-Inshey er y çheu heear. Ayns Doolish ta'n ennym Raad Phurt ny h-Inshey currit er, as ayns Purt ny h-Inshey she Raad Ghoolish yn ennym ta currit er. Ta'n raad goll trooid Mwyllin Doo Aah, Balley ny Croshey as Balley Keeill Eoin.
TG4
She TG4 (goll er loayrt myr TG Ceathair ny TG a Ceathair; goll er fockley magh myr [tiː dʒiː kʲahəɾʲ ] ny ny keayrtyn ayns Baarle dy neuchooishagh/neu-oikoil myr TG Four) bollagh çhellveeish ayns Nerin as y chooid smoo jeh ny claaryn echey ayns Yernish. Va'n bollagh currit er bun er 31 Jerrey Fouyir, 1996 myr fo-cholught Raidio Teilifís Éireann. V'ad Teilifís na Gaeilge ny TnaG ny shenn-enmyn er y vollagh roish aa-enmys ny colught ayns 1999. Ta'n bollagh fo stiurey colught heayagh heyr, Teilifís na Gaeilge, veih 1 Averil 2007, ny yei çheet slattys bentynagh ayns 2001.
Claaryn
Ta foaynoo mooar ec TG4 er son ny claaryn echey ayns filmyn, ellynyn, drama, filmyn feanishagh, as spoyrt. Myr sambyl, va ny claaryn mooie-jeant Nip/Tuck, Carnivàle, Gossip Girl, The Wire, The O.C., One Tree Hill, Lipstick Jungle, Everwood, Survivor, Invasion as Curb Your Enthusiasm scaalheanit ec y vollagh roish y çheet oc er bollee Goaldagh, as ayns 2005, va insh liehlagh Yernagh er yl-chloiaghyn Feniaghtys Wimbledon as daawheeylaght Frangagh Tour de France scaalheanit er. Ta'n bollagh jannoo insh er spoyrtyn Yernagh, lheid as bluckaneyrys Gaelgagh as immanaght jeh'n nah cheim as co-hirraghyn club, as bluckaneyrys Gaelgagh mraane. T'adsyn nyn daghyrtyn gyn yeearreeaght chadjin, agh dy vel mooinjer eiyrtyssee leighalagh oc. T'eh scaalheaney filmyn classicagh ayns Baarle, lheid as filmyn ta soit 'sy Neear Feie, chammah as filmyn ayns çhengaghyn elley - ayns Frangish, Germaanish as Spaainish dy mynchooishagh.
Chammah as shen, ta'n bollagh foilliu filmyn feanishagh lheid as y straih ennoil turryssagh Amú, as eh freggyrtagh da cur er bun coorse Hector Ó hEochagáin, nane jeh cuirreyderyn TG4 ta speeideilys oc er bollee elley. Ta cuirreyderyn elley goaill stiagh y lhaihder naight Gráinne Seoige. Er y fa dy vel fo-heidylyn Baarle currit er ram claaryn, t'ad ennoil lesh sleih sthie-arragh as ad smooinaghtyn dy vel y Vaarle loayrtagh ro-happee er çhellveeish Yernagh, chammah as Yerneyderyn dooghyssagh.
Ta TG4 kiarail insh bio er Dáil Éireann dagh moghrey Crean as Jerdein; chammah as insh bio er immeeaghtyn Bingyn Dáil veih am dys am. Ta claar laaoil naight er y vollagh myrgeddin - Nuacht TG4 - chammah as Timpeall na Tíre (çhymsaght naight hiaghtinagh) as 7 Lá (claar resoonaght er cooishyn roie).
Ta shirveish teks çhellveeish fo'n ennym Téaks TG4. Erskyn shen, ayns Mean Souree 2006, hoshee co-chreeley er-linney jeh'n chooid smoo yn chummal ayn, as adsyn ry-gheddyn er tg4.tv. Ta stoo ennagh dollit magh er cooishyn coip-chiart.
Cryss Kuiper
250px|right|thumb|Cryss Kuiper She ard 'sy spoar eh Cryss Kuiper ta cruinlaghey ny Greiney ny s'odjey magh voee na Pluto, as çheusthie jeh'n Bodjal Oort. Ta'd Sedna, Varuna as Quaoar ny corpaneyn smoo rere mooadys as smoo scanshoil ayns y chryss. Ta'n ard shoh enmyssit ayns onnor jeh'n rollageyder Ollanagh Gerard Peter Kuiper (1905—1973).
A4 (raad ayns Mannin)
Ta'n A4 ny phreeu-raad ayns Mannin ta kiangley Purt ny h-Inshey lesh Balley Keeill Vaayl er coose heear yn ellan.
James Callaghan
Va Leonard James Callaghan, Barran Callaghan Chayr Deeth (27 Mart 1912 - 26 Mart 2005) ny Ard-vinishter y Reeriaght Unnaneysit veih 1976 derrey 1979 as ny 'er toshee er Partee yn Lught Obbyr veih 1976 derrey 1980.
TG4
Tarchuirreyderyn MFA Analog TG4
Bun: http://www.irish-tv.com/irishtrans.asp
Erge-ar-Mor
Ta Erge-ar-Mor (Erquy, Galloish: Erqi) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Joseph Davidson Qualtrough
Va'n Reejerey Joseph Davidson Qualtrough JP LKF (1885—1960) ny pholitickeyr Manninagh as ny Loayreyder ayns y Chiare as Feed veih'n vlein 1937 derrey laa e vaaish 'sy vlein 1960. V'eh ruggit ayns Balley Chashtal er 11 Mean Souree 1885. V'eh ynsit ayns Colleish Ree Illiam as va shirveish myr leftenant ayns ny Royal Army Ordnance Corps echey veih'n vlein 1915 derrey 1919. Er e raad er ash echey v'eh reiht myr Oltey jeh'n Chiare as Feed son Balley Chashtal. V'eh reiht reesht gyn streeuder ayns ny bleeantyn 1919, 1924, 1929 as 1934 as v'eh reiht reesht ayns ny bleeantyn 1946, 1951 as 1956. Hooar eh baase as eh foast ayns oik er 14 Jerrey Geuree 1960.
Ar Forest-Landerne
Ta ar Forest-Landerne (La Forest-Landerneau) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica
Lioar feddynyn ayns fishig as calghoolys fo ennym Ladjynagh eh Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Prinsabylyn Maddaghtoil er Fallsoonaght Najooragh). Va'n lioar shoh soilshit magh ec Isaac Newton 'sy vlein 1687. Va keim vooar ee shoh ayns shennaghys ny h-oaylleaght. Ta tree lioaryn 'sy hoilshaghey shoh.
Eirinys
thumb|220px|Troarey [[reise.]]
Elvinieg
Ta Elvinieg (Aubigné, Galloish: Aubeinyae) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Il-ha-Gwilen ayns y Vritaan hwoaie.
Feayn-skeealleydaght
Ta feayn-skealleydaght çheet er çhaglym dy skeeallyn tradishoonagh as credjueyn chultoor ennagh, as ny keayrtyn er studeyrys orroosyn. Ta ny skeeallyn shoh bentyn rish obbraghyn jeeghyn, spyrrydyn, baaghyn, deiney as ymmodee cretooryn yindyssagh; dy cadjin, t'ad soilshaghey magh ny jannoo leshtal er son cooish ennagh, myr sampleyr, shennaghys leah, oardee ny cliaghtaghyn crauee, ny phenomena najooragh ennagh. Ta ny skeealyn shoh ayns cummey shennaghys, agh bentyn rish traa anchasley rish traa shennaghyssagh; dy mennick, ta'd loayrt er taghyrtyn ec toshiaght ny cruinney, ny roie-hennaghys. Dy mennick, ta faggys-mooinjerys eddyr feayn-skeealleydaght as craueeaght as cliaghtaghyn yn chultoor. Ga nagh mooar yn sum ny'n feeu ta sleih cliaghtey cur ayns feayn-skeealleydagh nish ayns sheshaght jeianagh, va kianglaghyn oc lesh y çhennaghys as lesh y chraueeaght dy mennick 'syn shenn seihll.
Eirinys
Ta eirinys çheet er troarey bee as cooid jeh lossreeyn as baaghyn. Va eirinys bun ard-veenid: nod sleih geddyn bee ny s'assey, as va bee brash ayn. Myr shen, nod ad cummal glooid pobble ny smoo as eddyr-scarrey ayns currymyn er lheh.
Elvinieg
Ta'n ennym Frangish Aubinois currit er cummaltee yn valley.
Feayn-skeealleydaght
Ta'n fockle ry-akin ayns craueeaght chammah, as ymmyd jeant jeh bentyn rish tradishoonyn as skeealyn y chraueeaght t'ad loayrt er, ayns studeyrys scoillaragh er lheh. Cha nee ymmyd faghidagh t'ayn, agh ymmyd oayllee.
Thomas MacDonagh
Va Thomas MacDonagh (Yernish: Tomás Mac Donnchadha; 1 Toshiaght Arree 1878 - 3 Boaldyn 1916) ny ashooneyder Yernagh, vard, screeudeyr cloie, as nane jeh fir toshee ayns Irree magh ny Caisht 'sy vlein 1916.
Eirinys
Ta ymmodee sur-cheirdyn ec eirinys, agh ta'n daa vun-cheird echey foast: eirinys lossreeyn as eirinys beiyn. T'ad eddyr-scarrey eirinys jiu ayns eirinys yn-ymmyrkey as eirinys jeean.
Thomas MacDonagh
Rug MacDonagh ayns Cloch Shiurdáin ayns Çhybbyrt Aarey. Va sym mooar echey ayns y Yernish as ayns eiraght Nerin. Hie eh gys Divlyn as aynsyn ie eh stiagh ayns Conradh na Gaeilge.Ren eh caarjyn ass Eoin MacNeill as Patrick Pearse.
Eirinys
Ta saaseyn jeianagh er mishaghey troaraght eirinys, agh t'ad er nyannoo jeeyl vooar da'n çhymbyllaght, coryssyn bea, as ny keayrtyn, slaynt deiney. Ta sleih boirey mychione eiyrtyssyn noid-nieughyn, lhiasaghey, ymmyd broddagyn aase as noi-vaaghyn ayns bee beiyn, as dewilys noi beiyn.
Thomas MacDonagh
Ayns Jerrey Geuree 1912, phoose eh rish Muriel Gifford, as va daa phaitçhey oc, Donagh as Barbara.
V'eh nane jeh ny fir toshee ayns Irree magh ny Caisht, as myr eiyrtys, v'eh currit gy baase er 3 Boaldyn 1916, as eh 38 bleeaney d'eash.
Eirinys
Ta ymmodee troaryn eirinys: bee, frauaigyn, conney, bun-stoo, stoo lheeys, greeseyderyn as cooid jesheenagh.
Ayns 2006, va mysh un treeoo (36.1%) jeh obbree ny cruinney gobbraghey ayns eirinys. Shen ny sloo na 1996 (41.9%), ta son y chied cheayrt ayns shennaghys ny cruinney, s'cosoylagh, ta ny smoo sleih jannoo shirveishyn na eirinys. .
Lioaryn
thumb|300px|right|Keyll caffee ayns São João do Manhuaçu, [[Minas Gerais, Yn Vrasil.]]
Uaboe (slyst)
She slyst ayns Naaroo eh Uaboe (ny Waboe ny keayrtyn). Ta'n slyst soit ayns sheear hwoaie yn ellan. Ta'n slyst 0.8 km² er eaghtyr lesh 330 cummaltee.
200px|left|thumb|Caslys çheerey Uaboe
Grenada
She çheer as ellan 'sy Vooir Charibagh ee Grenada. She St. George's y preeu-valley.
Ijuw (slyst)
She slyst ayns shiar hwoaie Naaroo eh Ijuw. T'eh 1.1 km² er eaghtyr lesh 180 cummaltee. Ta'n slyst çhemmit liorish Anabar da'n twoaie as Anibare da'n jiass.
200px|left|thumb|Caslys çheerey Ijuw
Ishøj
She balley ayns Hovedstaden, y Danvarg, eh Ishøj. 'Sy vlein 2013 va 19,247 dooinney cummal 'sy valley as 21,131 cummal 'sy valjaght.
Ta'n balley ny lhie er y choose ayns ard fo-valjagh København as she cooid jeh'n ard baljagh echey. Ta çheshvean København ny lhie 18 km çheu hiar hwoaie veih'n valley.
Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Ishøj goll er lannooney rish:
Benito Mussolini
She politickeyr, earisheyr, as fer toshee yn Phartee Fashistagh Ashoonagh 'syn Iddaal va Benito Amilcare Andrea Mussolini (29 Jerrey Souree 1883 – 28 Averil 1945). V'eh ny Ard-vinishter veih'n vlein 1922 derrey dy row eh currit magh ass yn oik 'sy vlein 1943. Ren eh reirey rere y vunraght derrey 1925 tra ren eh cur sheese dagh far-leshtal y deynlaghys as chur eh jaghteyraght leighoil er bun. V'eh er enney myr Il Duce ("y toshiagh") as she eshyn va fer jeh ny deiney ogheragh ayns crooaght yn ashistaghys.
Va Mussolini ny oltey jeh Partee Soshiallagh yn Iddaal (PSI) hoshiaght, agh v'eh ceaut magh er oyr yn oiys echey rish neuchommeeaght y phartee 'sy Chied Chaggey Dowanagh. Ren eh cassid er y PSI as, ny s'anmey, vunnee eh yn ghleashaght ashistagh. Lurg y Marçhal er y Raue ayns Jerrey Fouyir 1922 haink er dy ve ny Ard-vinishter saa ayns shennaghys yn Iddaal. Ren Mussolini scryssey magh dagh asscharrey politickagh liorish e pholeenyn folliaghtagh as ren eh mooidjeen jeh stholkyn obbree. Liorish straih leighyn, ren Mussolini as e lught eiyrtyssagh echey niartaghey yn cheim echey, reddyn ren ceaghley yn steat gys jaghteyraght. Dreill eh ayns pooar harrish y çheer derrey ren Ree Victor Emmanuel III ceau eh magh 'sy vlein 1943. Kuse veg dy meeghyn ny yei, haink er dy ve ny hoshiagh er Pobblaght Hoshiallagh yn Iddaal, fo-steat y Ghermaan Natseeagh ayns twoaie yn Iddaal. V'eh ny hoshiagh derrey v'eh currit gy baase 'sy vlein 1945.
V'eh er yn inçhyn ec Mussolini toshiaght y chur er y chaggey 'syn Oarpey lurg 1942, agh er 1 Mean Fouyir 1939 ren y Ghermaan ruegey er y Pholynn. She toshiaght y Nah Chaggey Dowanagh v'ayn. Er 10 Mean Souree, ren Mussolini çheuaghey rish y Ghermaan, ga dy row fys echey nagh row yn Iddaal aarloo da caggey liauyr noi'n Reeriaght Unnaneysit ny noi'n Rank. Lurg livrey seose y Rank, smooinnee eh, lurg faghtys giare 'syn Affrick Hwoaie noi ny forsaghyn Goaldagh, nagh beagh ayn agh caggey giare. Agh yiooldee yn RU ny treealtyssyn Germaanagh son shee as darr yn caggey er oaie.
thumb|left| Er 24 Jerrey Souree 1943, tammylt giare lurg ruegey Cochaarjagh er yn Iddaal, va Mussolini currit fo haart ec Ard-Choonseil yn Ashistaghys as v'eh goit ec y Ree y laa ny lurg. Er 12 Mean Fouyir jeh'n vlein cheddin, v'eh seyrit ayns soiagh Gran Sasso liorish forsaghyn Germaanagh er lheh. Ayns Averil 1945, as yn jerrey çheet, ren eh geabbey scapail gys y twoaie. Agh v'eh goit ec ny paarteenee Iddaalagh as currit gy baase faggys da Logh Como. Va'n corp echey croghit seose, bun ry skyn, ec stashoon shirveish ayns Milaan.
A3 (raad ayns Mannin)
Ta'n A3 ny phreeu-raad ayns Mannin ta kiangley Balley Chashtal er y çheu yiass jeh'n ellan lesh Rhumsaa er y çheu hwoaie. Ta'n raad goll trooid Forsdal, Balley Keeill Eoin, Balley Keeill Vaayl as Sulby. Eddyr Balley Craine as Rhumsaa ta'n raad ny voayl jeh'n Coorse TT.
Raaidyn ayns Mannin
Shoh rolley dagh ooilley raad ayns Mannin.
Gouanac'h
Ta Gouanac'h (Gommenec'h) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Impiraght y Çhapaan
Ren çhynskylaghey as caggoilaghey bieau yn Çhapaan Impiroil fo'n sleih-gherrym Fukoku Kyōhei (富国強兵, "Jean y Çheer Berçhagh, Niartee yn Armee") cur rish irree seose y Çhapaan myr ard-phooar. Lurg tammylt, haink urree dy ve ny oltey 'sy Chochaarjys Essylagh as ren ee ruegey, cummal as greimmey cooid vooar jeh'n Aishey as y Cheayn Sheealtagh. Ec mullagh e pooar 'sy vlein 1942, va'n Çhapaan stiurey eaghtyr thallooin fo 7,400,000 kilomeaderyn kerrinagh (2,857,000 mi ker). Rere ny h-earrooyn shen, t'ee coontit mastey ny h-impiraghtyn marrey smoo v'ayn rieau.
Sarajevo
She preeu-valley Bosnia as Herzegovina eh Sarajevo. T'eh ny chaayr smoo ayns Bosnia as Herzegovina as eh er ooley dy vel ny smoo na 310,605 deiney cummal çheusthie jeh ny joaraghyn caayragh. She preeu-valley Chonastey Bosnia as Herzegovina, myrane lesh preeu-valley Chantoon Sarajevo, y chaayr. T'eh ny hoie ayns glion Sarajevo ayns Bosnia, as ta ny Beinnyn Alpagh Dinaragh cruinnaghey yn chaayr. T'eh soit er yn awin Miljacka ayns çheshvean ny h-Oarpey Hiar Yiass as ny Çheeraghyn Balkanagh.
Baljaghtyn as reirey caayragh
left|thumb|Ny kiare baljaghtyn: [[Baljaght Centar, Sarajevo|Centar, Novi Grad, Novo Sarajevo, as Sarajevo.]] Ta'n chaayr goll er rheynn magh ayns kiare baljaghtyn: Centar, Novi Grad, Novo Sarajevo, as Sarajevo. Ta reiltys baljagh er lheh ec dagh fer jeh ny baljaghtyn, agh ry-cheilley t'ad jannoo seose un chaayr as bunraght er lheh eck. Ta meoir, daa ynnydagh as ard-choyrle ec y whaiyl chiannoortagh (Bosnish: Gradska Uprava). Ta'n whaiyl slattyssagh jeant seose jeh'n Choonseil Chaayragh (Gradsko Vijeće). Ta 28 olteynyn 'sy choonseil, goaill stiagh loayreyder y choonseil, daa ynnydagh, as scrudeyr. Ta ny coonseillee goll er reih rere corrym coreiragh. Myrane lesh ny quaiyllyn shen, ta quaiyl vriwnyssagh ayn 'sy chaayr chammah.
Ta ny baljaghtyn hene goll er rheynn magh nyn "moodeeyssyn ynnydagh" (Bosnish: Mjesne zajednice).
Samuel L. Jackson
Samuel Leroy Jackson (ruggit er 21 Nollick 1948), she aghteyr Americaanagh t'eh. She fer jeh ny h-aghteyryn smoo ennoil 'sy çheeloghe echey, ta ny scannaneyn ren eh goaill ayrnyn ayndaue tayrn stiagh ny smoo na $27 billioon er feie ny cruinney. Rere shen, she Jackson yn aghteyr smoo vondeishagh v'ayn rieau (goaill magh tuarystalyn cameo as paartyn goo).
Haink enney mooar er son e phaartyn ayns scannaneyn goaill stiagh Coming to America (1988), Goodfellas (1990), Patriot Games (1992), Juice (1992), Menace II Society (1993), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), as Fresh (1994). Jackson continued gaining greater prominence for his collaborations with director Spike Lee in the films School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), Jungle Fever (1991), Oldboy (2013) as Chi-Raq (2015) as ayns ny scannane liorish Quentin Tarantino, Pulp Fiction (1994), Jackie Brown (1997), Django Unchained (2012), as The Hateful Eight (2015). Son e phaart ayns Pulp Fiction, v'eh enmyssit son Aundyr Academy Award son yn Aghteyr Co-hassooagh Share.
She aghteyr feer heelaghtagh eh Jackson, as t'eh er ve cloie ayns ny smoo na 150 scannane. Ta ny paartyn elley echey goaill stiagh Die Hard with a Vengeance (1995), A Time to Kill (1996), Hard Eight (1996), Eve's Bayou (1997), The Red Violin (1998), The Negotiator (1998), Unbreakable (2000), Shaft (2000) as e scannane eiyrtyssagh/aavrebbyl voish y vlein 2019, Coach Carter (2005), Snakes on a Plane (2006), The Other Guys (2010), Kingsman: The Secret Service (2014), Kong: Skull Island (2017), as Glass (2019). Hooar Jackson enney mooar chammah myr y Jedi Mace Windu 'sy treeskeealag roie-haghteragh Star Wars (1999–2005). Ny s'anmey, chur eh e ghoo rish y scannane bioghit Star Wars: The Clone Wars (2008) as ayns y ghamman-feeshan Lego Star Wars: The Clone Wars. Ren eh cloie Nick Fury in 11 scannane ayns Dowan Scannaneaght Marvel, goaill toshiaght marish tuarystal cameo ayns Iron Man (2008), myrane as paart cuirreydagh 'sy straih hellveeish Agents of S.H.I.E.L.D.. Nee eh cur y paart shen er aachroo ayns straih Disney+ Secret Invasion ta goaill toshiaghet ayns 2022.
Ta Jackson er chiarail e ghoo son shiartanse dy scannaneyn bioghit, scannaneyn feer-skeealagh, straihyn çhellveeish, as gammanyn-feeshan, goaill stiagh Lucius Best/Frozone ayns ny scannane The Incredibles (2004) as Incredibles 2 (2018) liorish Pixar, Whiplash ayns Turbo (2013), y karacteyr enmyssagh 'sy straih hellveeish anime Afro Samurai (2007), as Frank Tenpenny 'sy ghamman-feeshan Grand Theft Auto: San Andreas (2004). Ayns 2016, ren Jackson gobbraghey myr insheyder y scannane feer-skeealagh ard-voyllagh I Am Not Your Negro ta bunnit er screeuynyn James Baldwin.
Vicente Fox
Va Vicente Fox Quesada (behrt er 2 Jerrey Souree, 1942) ny Eaghtyrane Veksico veih 2000 derrey 2006.
Jennifer Love Hewitt
She aghteyr, gienteyder, as arraneyder Americaanagh ee Jennifer Love Hewitt (ruggit er 21 Toshiaght Arree 1979 ). Hoshee yn coorse eck myr aghteyr as arraneyder paitçhey, as va tuarystalyn eck ayns soilsheenyn çhellveeish ashoonagh roish my daink ee ry-cheilley lesh fwirran y straih Kids Incorporated (1989-1991) liorish y Disney Channel. Haink e brishey magh tra ren ee cloie Sarah Reeves Merrin er y drama jeigeyr Party of Five (1995-1999) liorish Fox as dirree urree ve ard-ghooagh myr rollage tra ren ee cloie Julie James ayns ny scannaneyn atçhim I Know What You Did Last Summer (1997) as y scannane eiyrtyssagh echey voish y vlein 1998, myrane lesh e paart myr Amanda Beckett 'sy scannane aittys jeigeyr Can't Hardly Wait (1998).
Ta ny scannaneyn elley ard-ghooagh eck goaill stiagh Heartbreakers (2001), The Tuxedo (2002) as y daa scannane jantys bio Garfield (2004–2006). Ren ee cloie Melinda Gordon er y drama neughooghyssagh Ghost Whisperer (2005-2010) liorish CBS, Riley Parks er The Client List (2012–2013) liorish Lifetime, Meoir er Lheh Kate Callahan er Criminal Minds (2014-2015) liorish CBS, as voish 2018, Maddie Buckley er y straih 9-1-1 liorish Fox. Hooar ee enmyssaght da'n Aundyr Golden Globe son yn Aghteyr Bwoirrin Share - Mynstraih ny Scannane Çhellveeish son y scannane leeideilagh The Client List (2010).
Ar Merzher-Salaun
Ta ar Merzher-Salaun (La Martyre) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Martyriens currit er cummaltee yn valley.
Landivizio
Ta Landivizio (Landivisiau) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Landivisiens currit er cummaltee yn valley.
Yn Phobblaght Ghominicagh
She çheer 'sy Vooir Charibagh ee yn Phobblaght Ghominicagh. She Santo Domingo yn preeu-valley.
A5 (raad ayns Mannin)
Ta'n A5 ny phreeu-raad ayns Mannin ta kiangley Doolish er y çheu hiar jeh'n ellan lesh Purt Çhiarn er y çheu yiass. Ta'n raad goll trooid Stondane, Balley Sallagh as Balley Chashtal.
John Major
Ayns 1997, chaill y Partee Cumaadagh, fo stiureydys Major, yn ard-reihys da Partee yn Lught Obbyr as eh fo stiureydys Tony Blair. Ny yei'n taartys echey, ghow William Hague yn ynnyd ec Major myr fer toshee yn phartee, agh hannee eh myr Oltey yn Ard-whaiyl derrey dirree eh ass Quaiyl Hostyn ayns ard-reihys ny bleeaney 2001.
Kristján Eldjárn
Va'n Olloo Kristján Eldjárn (6 Nollick 1916 - 14 Mean Fouyir 1982) ny treeoo eaghtyrane er yn Eeslynn veih 1968 derrey 1980.
Kawan
Ta Kawan (Cavan) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Shenndaaleeaght
thumb|300px|right|Ta shenndaalee toaghailtey ny t'er mayrn jeh'n [[Yn Shenn Raue|Çhenn Raue.]]
She studeyrys er jeelym cooid shenn chultooryn ee shenndaaleeaght. T'ee goaill stiagh red erbee jeant ec deiney, veih greieyn cloaie, siyn craie as ushylee dys jeshaghtyn, tommanyn as thieyn. Ta lheid yn obbyr bun scanshoil son fys er shenn chultooryn, cultooryn roie-hendeeagh as marroo. Er y fa dy vel eh bentyn rish cultoor, she fo-vagher antrapoaylleeaght t'ayn. Ta deanyn henndaaleeaght goaill stiagh: soilshaghey magh bun as aase chultoor deiney; toiggal shennaghys deiney; as studeyrys er ymmyrkey deiney ayns sheshaghtyn roie-shendeeagh as shendeeagh.
Ta obbyr shenndaaleeagh goaill stiagh towshaney ardjyn son dy gheddyn laaree scanshoil; toaghailtey son dy gheddyn fooillagh cultooragh; as oardraghey, mynscrutaghey as freayll ad. Ta'n magher bentyn rish antrapoaylleeaght, shennaghys, studeyrys classicagh, çheer-oaylleeaght, creg-oaylleeaght, çhengoaylleeaght, fishig, kemmig, bea-oaylleeaght, studeyrys shenn lossreeyn as fir elley. .
Çhaghnoaylleeaght-fysseree
Ta çhaghnoaylleeaght-fysseree çheet er ymmyd corysyn son tashtey, geddyn as co-cheaghley fys, as co-earrooderyn as çhellinsh er lheh. Ny keayrtyn, t'eh çheet er studeyrys er lheid ny choryssyn, er ny h-aghtyn ta sleih jannoo ymmyd jeu as eddyr-obbraghey jeu, as er nyn aase.
Ta obbree çhaghnoaylleeaght-fysseree jannoo ymmodee obbyraghyn, goaill stiagh cur stiagh cooid vog, kiaddey stoyryn-fysseree as moggylyn co-earrooder, reaghey fysseree, as reiyrey lane coryssyn.
Ny keayrtyn, ta sleih geddyr-scarrey çhaghnoaylleeaght-fysseree veih co-earroo (ny oaylleeaght co-earroo). Rere'n ymmyd shen, ta oaylleeaght co-earroo bentyn rish ynlaghey as aase cooid chreoi as cooid vog noa; rish obbraghey sthie co-earrooderyn. Ta çhaghnoaylleeaght-fysseree bentyn rish teiy cooid chreoi as bog son shalee er lheh, jannoo ymmyd share jeu ayns çhymbyllaght er lheh, co-oardaghey coryssyn son lane oikyn ny sheshaghtyn, as ynsaghey obbree dy yannoo ymmyd jeu.
Pleudehen
Ta Pleudehen (Pleudihen-sur-Rance) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Vigdís Finnbogadóttir
Va Vigdís Finnbogadóttir ([vɪɣtis fɪnpɔɣatoʊhtɪr]) (ruggit er 15 Averil 1930) ny kiarroo eaghtyrane ny h-Eeslynn veih 1980 derrey 1996. V'ee ny kied ven dy ve reiht myr eaghtyrane 'sy theihll.
Rug ee ayns Reykjavík er 15 Averil, 1930. Va'n ayr eck ny yeshaghteyr shivoil as ny olloo ayns Ollooscoill ny h-Eeslynn chammah. Va'n vayr eck ny boandyr as ny caairliagh er Sheshaght Boandyryn ny h-Eeslynn. Ny yei çheet ny teisht maireanagh lhee ayns 1949, ren Vigdís studeyrys er y Rangish as lettyraght ny Frangish ayns Ollooscoill Ghrenoble as y Sorbonne ayns Paarys eddyr ny bleeantyn 1949 as 1953, shennaghys y theater ayns Ollooscoill København, as hooar ee keim ayns ellynyn ayns Frangish as Baarle, chammah as PCGE, ayns Ollooscoill ny h-Eeslynn.
Trinaid as Tobago
She çheer 'sy Vooir Charibagh ee Trinaid as Tobago (Baarle: Trinidad and Tobago). She Port of Spain y preeu-valley.
A18 (raad ayns Mannin)
Ta'n A18 ny Raad Sniaul ny phreeu-raad ayns Mannin ta kiangley Doolish er y çheu hiar jeh'n ellan lesh Rhumsaa er y çheu hwoaie. Ta'n raad queig meeilley jeig er lhiurid, as er y vollagh t'eh goll fo Sniaul. T'eh ny chooid jeh'n Choorse TT. Ta'n boayl s'yrjey er y raad ny lhie 422 meteryn harrish ardjid ny marrey.
N3 (raad ayns Nerin)
Ta'n N3 ny phreeu-raad ashoonagh ayns Nerin, ta roie eddyr Divlyn, y Cavan as y joarey lesh Coontae 'er Managh. Ta ny raaidyn A509 as A46 ayns Nerin Hwoaie jannoo seose slane vollagh ta kiangley Inis Ceithleann lesh y vollagh, as sheear hwoaie dys y joarey reesht raad dy vel N3 çheet er ash reesht raad dy vel kione jurnaa yn N3 soit ayns Béal Átha Seanaidh, Coontae Ghoon ny Ghoal.
Angela Merkel
She politickeyr Germaanagh Angela Dorothea Merkel (r. 17 Jerrey Souree, 1954 ayns Hamburg, y Ghermaan). She Shansyleyr y Ghermaan t'ee.
V'ee ruggit ayns Hamburg. V'ee troggit ayns Pobblaght Gheynlagh y Ghermaan, raad hie ee gys Aachruinnaght y Ghermaan ayns 1990. T'ee poost rish Joachim Sauer. She ben toshee Unnaneys Deynlagh Creestee yn Ghermaan (CDU) t'ee.
Haink ee dy ve yn chied ven-hansyleyr ayns co-reiltys yn CDU/CSU as SPD.
Lanniskad
Ta Lanniskad (Laniscat) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Douglas Hyde
Va Douglas Hyde ny Dubhghlas de hÍde ayns Yernish (17 Jerrey Geuree 1860 - 12 Jerrey Souree 1949) ny ard-schoillar Anglo-Yernagh ny Yernish. V'eh ny chied Eaghtyrane Nerin veih 1938 derrey 1945. Chur eh Commeeys ny Yernish (Conradh na Gaeilge) er bun, as eh nane jeh ny sheshaghtyn cultooragh smoo cleaynagh ayns Nerin.
Noo Kitts as Nevis
She çheer 'sy Vooir Charibagh ad Noo Kitts as Nevis. She Basseterre y preeu-valley.
Lanniliz
Ta Lanniliz (Lannilis) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Lanhouarne
Ta Lanhouarne (Lanhouarneau) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Lanhouarnéens currit er cummaltee yn valley.
Ar Yeuc'h
Ta Ar Yeuc'h (Le Juch) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Juchois currit er cummaltee yn valley.
Ivinieg
Ta Ivinieg (Yvignac-la-Tour) ny chommyoon beg ayns y département Frangagh Aodoù-an-Arvor ayns y Vritaan hwoaie.
Ardjyn y Danvarg
Hie Ardjyn y Danvarg er nyn groo rere Lhiassaghey Baljagh y Danvarg 'sy vlein 2007. Va queig ard currit stiagh ayns ynnyd ny h-eear-choondaeghyn (amter). Ec y traa cheddin, va earroo ny baljaghtyn giarrit. Roish y Lhiassaghey va 270 baljaghtyn (kommuner). Hie yn lhiassaghey er bree er 1 Jerrey Geuree 2007.
Freggyrtyssyn
She shirveishyn slaynt theayagh y vun-chooish smoo scanshoil ec ny h-ardjyn. T'ad freggyrtagh er son polaseeyn faillee as arraghey theayagh (barrooseyn as raaidyn yiarn ynnydagh er lheh). Ansherbee, 'sy Danvarg Hiar, ta'n arraghey theayagh goll fo currym un ving, Movia.
Reirey as politickaght
Cha nel ny h-ardjyn lowit keeshyn dauesyn hene y hroggal. Er-yn-oyr shen, t'ad croghey dy slane er gialdynyssyn steat (mysh 70%) as gialdynyssyn veih ny baljaghtyn (mysh 30%).
Ta 90% jeh bushaidyn ny h-ardjyn jeerit da'n çhirveish slaynt ashoonagh.
Leigh
thumb|200px|Ree [[Hammurabi:- leigh-hoyrtagh Babylonnagh]]
Ayns 350 RJC, screeu Aristotle: "Share reill yn leigh na reill fer erbee".
Ta'n leigh reaghey ymmodee obbyraghyn sheshoil. Ta leigh vargane reaghey creck as dellal. Ta leigh çhellooghys reaghey cair as currym bentyn rish shellooghys as shellooderys. Ta leigh treisht reaghey baighey-argid, as leigh tort reaghey cooilleeney noi skielley da peiagh, shellooghys ny cair. My ta coad kerree ayn, ta leigh cherree lhiggey da'n çheer y jantagh y cherraghey. Ta leigh aght-reill ny chlowan son croo leigh, coadey cair deiney as reih reihdee pholitickagh. Ta leigh reiragh bentyn rish daltyn yantyssyn ny reiltys, as leigh eddyr-ashoonagh reaghey eddyr-obbraghey ashoonyn, goaill stiagh dellal, poleeney eddyr-ashoonagh, as caggey.
Ta studeyrys er leigh soilshaghey cooishyn scanshoil as crampit bentyn rish cairys, co-chormid as seyrsnys. Myr dooyrt Anatole France ayns 1894: "Yn leigh, er bun ooasle cho-chormid, t'ee gobbal da ny berçhee chammah's ny boghtyn dy chadley fo droghadyn, shirrey jeirk ayns y raad, as geid arran.".
Son croo as soilshaghey magh yn leigh, ayns y tradishoon jeianagh Heear, ta tree banglaneyn ny reiltys: coyrle slattyssagh, coyrle chiannoortagh as briwyn. Ta'n oik-reill, sheshaght caggee as meoiryn-shee cur rish y leigh as cur ee ayns bree. Ta leighderyn jannoo cooishyn leigh ayns ny quaiyllyn.
Reeriaght yn Ungaar (1920–1946)
She reeriaght er thalloo yn Ungaar va Reeriaght yn Ungaar (Magyar Királyság). V'ee goll er enney fo'n lhiass-ennym "y Lhiass-Reeaght" chammah. V'ee bunnit 'sy vlein 1920 as haink jerrey r'ee lurg y Nah Chaggey Dowanagh 'sy vlein 1946. By eh Miklós Horthy y Lhiass-Ree. Ren Horthy shassoo dy h-oikoil ayns ynnyd y ree Çhalse IV, Ree Ostyllagh ny h-Ungaar. Cha row Çhalse jargal çheet er ash dy valley fo baggyrtyssyn caggey veih ny çheeraghyn gerroil da'n Ungaar as er coontey yn laccal v'ec Horthy hene.
She Pooar yn Essyl va'n Ungaar car y chooid smoo jeh'n Nah Chaggey Dowanagh fo currym Horthy. 'Sy vlein 1944, ren y Ghermaan Natseeagh ruegey yn Ungaar as va Horthy ceaut magh ass oik. Ren toshiagh y phartee Crosh Sidey, Ferenc Szálasi cur reiltys fo pohlldey ny Natseeyn er bun as eh ceaghley yn Ungaar gys steat babbanagh fo'n Ghermaan.
Lurg y Nah Chaggey Dowanagh, huitt yn Ungaar fo cleaney yn Unnaneys Soveidjagh. 'Sy vlein 1946 va Nah Phobblaght yn Ungaar currit er bun fo stiurey Soveidjagh.
Cearbhall Ó Dálaigh
Va Cearbhall Ó Dálaigh (12 Toshiaght Arree 1911 - 21 Mart 1978) ny wheigoo Eaghtyrane Nerin veih 1974 derrey 1976. Dirree eh ass yn oik ny yei arganeys lesh y reiltys.
Ard Preeu-valjagh y Danvarg
She fer jeh ny queig ardjyn 'sy Danvarg eh Ard Preeu-valjagh y Danvarg (Region Hovedstaden). V'eh currit er bun er 1 Jerrey Geuree 2007 rere Lhiassaghey Baljagh y Danvarg 2007 ren cur ardjyn noa ayns ynnyd ny shenn choondaeghyn (amter).
Ta'n ard jeant ass ny baljaghtyn København as Frederiksberg, ny shenn choondaeghyn København as Frederiksborg as y valjaght ardjynagh Bornholm. 'Sy vlein 2012 va 1,729,952 dooinney cummal 'syn ard as eh 2,561 km2 er eaghtyr.