cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bretnish
Sheeanchoryssaghtys
Ta ymmodee sheeanyn ec Bretnish dy vel goan ayns çhengaghyn Europagh. T'adsyn neulhiettalyssyn neuchronnaneagh myr y screebagh lhiattagh neuchronnaneagh, corocklyn stronnagh neuchronnaneagh , as , as y rotagh neuchronnaneagh.
Jalloo-oaylleeaght
Shimmey caslys t'ayn eddyr Bretnish as çhengaghyn Celtiagh Ellynagh elley. Ta ny troyn cadjin shoh goaill stiagh:
Ta ymmodee cummaghyn yl-rey ry-gheddyn 'sy Vretnish. Ayns Bretnish loayrit, t'ad cliaghtey jannoo ymmyd jeh breearyn cooney ayns ynnyd jeh yn-filley y breear hene. Ayns Bretnish focklymagh, t'ad yn-filley y breear hene son y chooid smoo.
Shelloodee myr far-enmyn chass
Ta ymmyd jeant jeh cummaghyn shelloodagh ayns raaghyn as far-enmyn cass y raa. Son "ta mee fakin Rhodri", t'ad gra Rydw i'n gweld Rhodri, agh son "ta mee fakin eh", t'ad gra Rydw i'n ei weld o. Ta'n cummey ei...o ny chummey shelloodagh; myr sampleyr, ei llyfr o, ("e lioar eh").
Fleetwood Mac
thumb|right|250px|[[Stevie Nicks as Lindsey Buckingham er turrys 2003]] Ta Fleetwood Mac ny phossan craa-chiaull Goaldagh/Americaanagh. Va'n bann bunnit 'sy vlein 1967. T'ad craa-chiaull, pop-chiaull chrauee, craa-chiaull groamid as kiaull groamid ny sorçhyn chiaull ta cloie ec y vann.
Lus ny greg
She lus yn-ee t'ayn, as ish ry-akin er slystyn marrey ny h-Oarpey heear, 'syn Affrick Hwoaie, ny h-Ellanyn Canaaragh as yn Vooir Ghoo.
Pharaoh
200px|right|thumb|Far-eddin [[Tutankhamun]]
Lus ny greg
Shennaghys
Ren Shakespeare çheet er çhaglym lus ny greg, ny keird ghaueagh. 'Syn 19oo eash, hug ad lhieu mullagyn jee voish Ellan Eeaght dys Lunnin rish jerrey Mee Vayrnt. Hroar ad lus ny grey ayns garaghyn. Ta'n ghass, ny duillagyn as fynneigyn yn-ee, aarlit ny aw myr glassan.
Pharaoh
Ree Eajipt (Pharaoh).
Lus ny greg
Imraaghyn
thumb|left|Rassyn as messyn lus ny greg
Pharaoh
She ree Khufu ren y pyramid Giza.
Bazeleg-ar-Veineg
Ta Bazeleg-ar-Veineg (Bazouges-la-Pérouse, Galloish: Bazój-la-Pérózz) ny chommyoon 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Bazougeais currit er cummaltee yn valley.
Yn Virjeeney Heear
She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit ee yn Virjeeney Heear (Baarle: West Virginia). T'ee çhemmit liorish y Virjeeney da'n shiar yiass, Kentucky da'n sheear yiass, Ohio da'n sheear hwoaie, as Pennsylvania as Maryland da'n shiar hwoaie. She Charleston y preeu-valley as y balley smoo.
Coontae Cheeill Chennee
She coontae ayns Pobblaght Nerin ee Keeill Chennee ny Coontae Cheeill Chennee (County Kilkenny, Contae Chill Chainnigh). Ta'n coontae soit ayns Queiggey Lion. She Keeill Chennee yn preeu-valley.
Gwengad
Ta Gwengad (Guengat) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Groningen (queiggey)
She queiggey jeh cooid ny Çheer Injil eh Groningen (Groningish: Grönnen; Freeshlannish: Grinslân). T'eh soit ayns twoaie ny çheerey. She Groningen preeu-valley yn wheiggey.
Gwengad
Ta'n ennym Frangish Guengatais currit er cummaltee yn valley.
Mor-Bihan
She nane jeh rheynnyn y Rank ee Mor-Bihan (Morbihan). Ta'n rheynn soit 'sy Vritaan.
Yn Livaan
thumb|Yn_Livaan She çheer ayns yn Aishey ee yn Livaan ny Pobblaght ny Livaan dy oikoil. T'ee çhemmit liorish Israel da'n jiass as liorish y Teer da'n shiar as y twoaie. She Beirut y preeu-valley.
Nelson Mandela
By irreyder magh as politickeyr noi-apartheid veih'n Affrick Yiass eh Nelson Rolihlahla Mandela (r. 18 J. Souree, 1918 – 5 Mee ny Nollick, 2013). V'eh ny Eaghtyrane er yn Affrick Yiass veih'n vlein 1994 derrey yn vlein 1999. V'eh ny chied dooinney gorrym va reiht myr Eaghtyrane, as eh reiht 'sy chied ard-reihys yl-chynneeagh 'sy çheer.
Coontae Cheeill Darey
She coontae ayns Pobblaght Nerin ee Keeill Darey ny Coontae Cheeill Darey. Ta'n coontae soit ayns Lion. She Naas y preeu-valley.
Gerard McCarthy
Ta Gerard McCarthy ny aghteyr ass Nerin Hwoaie. Ta enney share er er son e phaart myr Kris Fisher 'sy chlaare çhellveeish Hollyoaks. Rug eh ayns Beeal Feirshtey, Nerin Hwoaie er 31 Mart 1981.
Yn Albaan
She çheer ayns yn Europey ee yn Albaan (Albaanish: Shqipëria) ny Pobblaght ny h-Albaan (Albaanish: Republika e Shqipërisë). T'ee çhemmit liorish Montenegro da'n twoaie, Kosovo da'n shiar hwoaie, Pobblaght ny Massadoan da'n shiar, as y Ghreag da'n jiass. T'ee çhemmit liorish y Vooir Aidreeatagh. Ta'n Albaan er cloie paart bentyn da ayns smaghtey çhionnidyn eddyr-chynneeagh ayns yn Europey as t'ee shirreyder cummyssagh da olteynys ayns yn Unnaneys Europagh.
Shenn
Ta'n Albaan er ve chlannit er dyn traaghyn roie-hendeeagh as v'eh coardit rish yn Illyriaghyn,, shennayryn jantagh dy yn Albaneaghyn. Ta'n Albaan er fakin lab dy raghlid er feie e shennaghys. Ren Greagaghtyn, Romanaghtyn, Baisantaghtyn, Veneeshaghtyn as Turkaghtyn skeabey.
Ta'n aahirrey shenndaaleeagh taishbyney shen yn thalloon shen t'eh chlannit rish Albaneaghtyn v'eh chlennit kied ayns yn Eash Chloaie. Va'n chied thallooyn coardit ad shen lesh emshir foayragh. Ayns yn Albaan, ta'n baljyn beg er ve feddynit magh ayns Shkodra, ayns Konispol, ec Cronk Dajti, as ec Saranda.
Va smooirlaghyn dy troggalyn foawragh feddynit magh ec Kretsunitsa, Arinishta, as curryn elley dy yn slyst dy Gjirokastra. Ta'n boallaghyn dy yn caayr fakinagh ec Gradishti. Ta'n caayr aa-feddynit magh dy Butrint cowreydagh lee jiu shen v'eh nar v'eh ymmydit Jool Caesar. V'eh sursmooinaghit phost do'scanshoil.
Pelasgiaghtyn
Ta'n Eash Ooha soilshagheit lesh mooadaghey dy yn earroo yn phobble. Haink sleih jeh yn shiar eddyr 2500 as 2000 R.C. Ta shoh earroo yn phobble credit dy ve yn Pelasgiaghtyn, shen t'ad er ve imraait rish screeudeyryn lheid as Homer, Herodotus, as Thucydides.
Hoshee yn ughtaghey dy earroo yn phobble rish possan kynneeagh er yn Eash Ooha. Screeu Herodotus, screeudeyryn greagagh, mychione yn Pelasgiaghtyn.
Yn Reeriaght dy Illyria (1225-167 R.C.)
thumb|Statue of Illyrian soldiers in Dyrrachium(Durrës).|200px|right Ren yn Reeriaght dy Illyria goaill stiagh yn thallooyn dy yn Albaan jeinagh agh, er y e anchoodaghey, ren eh cur roshtyn er Mooir Aidreeatagh. Va Scodra e ard-valley.
Va'n chied ree dy Illyria er fys Hylli (Albaneish:Ylli;Rontager). T'eh recortit da er hooar baase ayns yn vlein 1225 R. C. Ren yn Reeriaght reirey yn ardniau dy e bishaghey ayns yn kiarroo eash R. C., nar ren ree Bardhyllus co`unnanaghey heese e reill yn reeriaghtyn dy Illyria, Molossia as yn Vasseydoan. Agh hoshee e fioghey as eiyrtys dy yn soiaghyn dy yn ayr dy Alistair Mooar.
Yn eash Greagagh
thumb|Apollonia, t'ee crooit ayns 588 RC|200px|left Jeh 800 da 600 RC, va tead dy coloinyn crooit rish yn Greagaghtyn ec Illyria. Va'n scanshoil smoo Epidamnus as Apollonia.
Garroo coheeynt lesh yn ardane dy yn coloinyn, hoshee cleinyn Illyriagh crooit cochaarjysyn lesh cleinyn elley da kiarailyn coadee ny breinn.
Ayns 231 RC, va cochaarjys crooit rish yn Reeriaght dy Illyria as Acarnania.
Eash Romanagh as Baisantagh
thumb|160px|right|Arrey Prætoriagh
Va'n hene-reilltys Illyriagh currit mow rish yn Impiraght Romanagh ayns 165 RC. Va'n Albaan romanagh tessenit rish yn Via Egnatia. Jei ve currit fo haart rish yn Impiraght Romanagh, va Illyria crooit as cummaght. Va Illyricum ny s'anmey rheynnit stiagh ayns yn cummaghtyn dy Dalmatia as Pannonia.
Ta daa cowreynyn gyn eeck dy cleayney Romanagh: Ren yn Albaneish eeassaghey earroo mooar dy focklyn, son y chooid smoo focklyn chrauee as liturgagh, lhiastyn da yn nhee shen va'n Albaan kianglt rish da yn Agglish ny Raue, myr va'n credjue dy Yeesey Chreest preaçhit da yn Albaneaghtyn rish Noo Phaayl.
Va'n Albaneaghtyn lee na oc ayrn ayns yn reihys dy yn Impiryn Romanagh er yn amm boiraneagh dy yn Impiraght echey, er coontey ren yn Arrey Prætoriagh jannoo seose son y chooid smoo dy sidooryn Illyriagh.
Jei lhieggey yn Raue, va'n Albaan cochorpit stiagh ayns yn Impiraght Baisantagh. Va'n Albaan fo reill Baisantagh derrey va'n Impiraght Turkagh cochorpit bunnys dy yn thallooyn Baisantagh.
Eash Turkagh
Jeh 1443 da 1468, va shassoo noi yn Impiraght leeidit rish Gjergj Kastrioti Skanderbeg. Fo brattagh ruy ymmyrkane yn cowrey heraldagh dy Skanderbeg, ren armee Albaneagh dy 30,000 deiney cummal jeh caggaghyn Turkagh noi oc thallooyn chum feed as kiare bleinjyn. Eisht ren Skanderbeg aa-clamey Catoleaghys Romanagh as vrish eh caggey bannee noi yn Impiraght Turkagh.
Jei yn baase dy Skanderbeg, ren shassoo noi freayll derrey 1478. Va'n cochaarjysyn crooit rish Skanderbeg currit mow, as va'n thalloon Albaneagh currit fo haart rish yn Impiraght Turkagh. Jei e shoh, hea ymmodee jeh'n sleih dy yn Albaan da Iddaal. Va'n Albaan ayrn dy yn Impiraght derrey 1912.
Mec Vannin
She partee ashoonaghys Manninagh Mec Vannin. V'eh currit er bun 'sy vlein 1962 as ta çhaglymyn lesh giare-hennaghys oc er ve ayn neary's 1964. Ta eie-oaylleeaght y phartee dy hayrn ersooyl staydys Vannin myr Croghane-Crooin hene-reiltagh Goaldagh as cur er bun steat kionyssagh veagh ny phobblaght.
Ny cheayrtyn, ta'n partee er fys myr "The Manx Nationalist Party", agh cha nel Mec Vannin as yn Partee Ashoonagh Vannin yn un red.
Shennaghys
Va Mec Vannin goll er croo ayns 1962 as ta çhaglymyn lesh giare-hennaghys oc er ve ayn neary's 1964.
Ta bishaghey Mec Vannin er ngholl rish staydys yn ellan myr pargys-keesh T'ad er stiurey troddanyn noi kemmyrkee dys yn ellan, er lheh voish Sostyn. Shoh cooish vooar daue foast ayns nyn stayd as nyn bolasee.
"Er ellan veg gollrish yn unnane t'ain, fegooish polaseeyn dy stuirey bishaghys yn cherroo-argidoil, fegooish polaseeyn dy stiurey mooadys y phobble ta femoil son speeideilys yn-chummal seose argidoil, eggoayllyssagh, as cultooragh. Yn bishaghys bieau as neu-najooragh, kyndagh rish y pholasee "dorrys-foshlit" er kemmyrkys, t'er chur gennid er bun-troggalys as çhymmyltaght yn ellan as crimmey nyn go-phobble. Eiyrt er shen, ta Mec Vannin credjal dy vel cur er bun gurneil chelleeragh er kemmyrkys ny ard-tosheeaght."
Portiugish
She Portiugish çhengey ashoonagh ny Portiugal as nane jeh ny çhengaghyn scanshoil er feie ny cruinney. T'ee ny çhengey oikoil ayns 9 çheeraghyn, lhied as y Vrasseel, y Vosambeeck, Angoley, as y Teemor Hiar, as ayns yn Unnaneys Oarpagh. T'eh er chredjal dy vel ny smoo na 280 millioonyn dy loayreyderyn ayn.
Aappilattoq, Kujalleq
Ta Aappilattoq (shenn-lettraghey: Augpilagtoq) ny valley beg faggys da Nanortalik 'sy valjaght Kujalleq. Ta'n balley ny lhie mygeayrt 50 km veih Uummannarsuaq (Danvargish: Kap Farvel) ayns feer-yiass Ghreenlynn. Ta mygeayrt 160 cummaltee 'sy valley beg.
Imraaghyn
"Greenland and the Arctic". Liorish Etain O'Carroll as Mark Elliott. Lonely Planet 2005. ISBN 1-74059-095-3.
Gwengamp
Ta Gwengamp (Guingamp) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Guingampais currit er cummaltee yn valley.
Baljyn lannoonit
Ta Gwengamp kianglt rish:
Saki
Hector Hugh Munro (18 Mee ny Nollick 1870 – 13 Mee Houney 1916), she screeudeyr Goaldagh v’eh, as enney ny share er fo far-ennym Saki. Ren eh screeu skeealyn keayllagh, as ny keayrtyn macabre, skittal er sheshaght as cultoor Edardagh. She mainshtyr y skeeal giare eh, as sleih cosoylaghey eh rish O. Henry as Dorothy Parker dy mennick. Ta ny skeealyn taishbyney karracteyryn geyre-chooishagh er jallooaghey, as briwnyssyn braew er ny skeealyn hene. Ren eh ymmyd frioosagh jeh focklyn chammah dys troggal ny caslyssyn as bree v'eh mianey.
Hie ny skeealyn giare lesh er soilshey magh ayns pabyryn-naight, rere cliaghtey yn eash, as lurg shen ayns lioaryn çhaglym. Chammah as adsyn, screeu eh cloie slane-liurid, The Watched Pot, marish Charles Maude; daa chloie un-actagh; noaskeeal giare, The Unbearable Bassington; as yn skeeal ayns ronnaghyn The Westminster Alice, arrish er Alice in Wonderland rere Parlamaid y Reeriaght Unnaneysit. Va'n skeeal lesh When William Came, as fo-ennym A Story of London under the Hohenzollerns echey, ny shennaghys sheinyssagh leah. Y lioar ynrickan fo yn ennym kiart echey, she studeyrys shennaghys, The Rise of the Russian Empire. Va cummaght er liorish Oscar Wilde, Lewis Carroll, as Rudyard Kipling, as haink y cummaght echey hene er A. A. Milne, Noël Coward, as P. G. Wodehouse
Ta obbyryn Munro fo çhiarnys theayagh nish.
Ennym
Dy mennick, t'ad gra dy vel yn ennym Saki enmys yn erreyder-cappan ayns Rubáiyát Omar Khayyam, daan as sleih çheet er ayns kuse dy ny skeealyn, myr sampleyr, Reginald hene ayns Reginald on Christmas Presents. Ny yei shen, foddee dy vel eh cur sheese da far-ghooinney as yn ennym cheddin echey, apag beg as fammanagh veih'n lieh-chruinney Heear, as eshyn ny bun-charracteyr ayns The Remoulding of Groby Lington.
Bea-skeeal
Ruggyree Hector Hugh Munro ayns Akyab, y Vurmey (she Myanmar yn ennym urree nish), mac Charles Augustus Munro as Mary Frances Mercer. Va'n ayr echey ny ard-scruteyder ny meoiryn-shee Burmagh tra va'n çheer shoh ny rheynn jeh'n Impiraght Ghoaldagh foast. Va'n voir echey ny naunt y co-screeudeyr Dornford Yates, as hooar ee baase ayns 1872. Roie booa cheader noi, as er fa yn ghreian, ren ee ymmyrkey roish y traa. Cha ren ee couyral rieau, as hooar ee baase dy gerrid. V'eh troggit ayns Sostyn marish yn braar as shuyr echey liorish y shenn-voir as nauntyn ain ayns lught-thie keyl-aignagh.
Va Munro ny ynseydagh ec Pencarwick School ayns Exmouth as Bedford Grammar School. Tra hie y ayr echey dys Sostyn ny haaue, ren Munro troailt kuse dy cheayrtyn marish yn ayr as shuyr echey, eddyr buill-çhaglym iu fassanagh Europagh as oayllyn turrysagh. Ayns 1893 ren eh rere e ayr as hie eh stiagh 'sy Meoir-shee Impiroil Injinagh, as hie eh er list dys y Vurmey. Daa vlein ny s'anmey, b'egin da irree ass er son drogh-laynt, as hie eh erash dys Sostyn. Ayns shen ghow eh toshiaght myr naighteyr, screeu son pabyryn-naight er lheid y Westminster Gazette, Daily Express, Bystander, Morning Post, as Outlook.
Ayns 1900 haink rish y chied lioar Vunro: The Rise of the Russian Empire, studeyrys shennaghys rere ard-obbyr Edward Gibbon, The Decline and Fall of the Roman Empire.
Veih 1902 dys 1908 va Munro ny naighteyr joarree da The Morning Post ayns ny Çheeraghyn Balkanagh, raad honnick eh Bloody Sunday, as ayns Paarys neesht. Eisht daag eh yn obbyr as hie eh dys Lunnin. Ta ram skeealyn yn eash shoh taishbyney ny fir ceaut as jesh Reginald as Clovis, as adsyn nyn vir-y-valley goaill eunys dewil as creoi veih neuaash as lhieggey ny mooaryn cliaghtagh as ro-aggyrtagh. Chammah as ny skeealyn giare mie er fys, ren Saki screeu noaskeealyn. Tammylt beg roish y Chaggey Mooar, as skeealyn ruegys creck dy mie, ren eh soilshaghey magh shennaghys sheinyssagh, When William Came (A Story of London Under the Hohenzollerns), sheiltyn bea dy beagh barriaght ec Wilhem II ny Germaan er Bretin Vooar.
Ec toshiaght yn Caggey Mooar, ga dy row eh 43 as harrish yn eash rere'n reill, hie Munro stiagh 'sy chagnaght Royal Fusiliers myr sidoor cadjin, jiooldey oik. Ymmodee keayrtyn hie eh erash da'n vagher caggee ga dy row eh ro-aslane ny ro-lhottit son caggey rere'n reill. V'eh goaill fastee ayns towl shliggan faggys da Beaumont-Hamel, Y Raink ayns Mee Houney 1916 tra marr snaipyr Germaanagh eh. Rere ymmodee binn, va ny focklyn s'jerrey echey Put that damned cigarette out! (Jean mooghey y tudjeen mollaghtagh shoh!). Lurg e vaase, ren e huyr Ethel stroie yn chooid smoo jeh ny pabyryn echey as screeu e coontey hene jeh'n lambaanid v'oc.
Cha phoos Munro rieau. Er lesh bea-skeealeyder Vunro, A. J. Langguth, she homocheintagh v'eh. Va keintys eddyr deiney anleighagh ec y traa, as lurg y scammylt Cleveland Street ayns 1889, as lhieggey as nearey Oscar Wilde ayns 1985, ayns cooishyn leigh cause célèbre, er lesh b'egin da Munro follaghey y çheu shoh e vea.
Er son y tortys ren eh da screeuaght, ta tablad gorrym er thie er Mortimer Street, Lunnin, raad va Munro cummal. Va roomlet which came under the auspicious constellation of W (shamyr beg fo co-hollys rollageagh foayroil W) cosoylagh rish ec karracteyr aeg echey dy row (shen gra, v'eh cummal ayns ard post Çheu Sheear Lunnin, raad va'n possan fassanagh cummal 'syn eash Edardagh).
Lioaryn
Soilshaghey lurg baase:
Çhellveeish
Ayns 1962, ren Granada Television claare doo-as-bane, as Phillip Mackie reaghey, cur ayns cummey drama ymmodee skeealyn Saki. Va ny cloiederyn goaill stiagh Mark Burns myr Clovis, Fenella Fielding myr Mary Drakmanton, Richard Vernon myr yn Ard-Chaptan Major, Rosamund Greenwood myr Veronique and Martita Hunt myr y Ven Çhiarn Bastable. Va ennym y chlaare Saki.
Cremeydys screeuaght as bea-skeealaght
lhieenaraght beiyn ayns The Chronicles of Clovis, cur roish ec y jerrey dy vel ny beiyn cowraghey bun-ghooghyssyn as oashyn feie jeeragh ny karracteyryn. Ry-gheddyn ayns Student Research Center jeh EbscoHost Database.
Salicornia europaea
She lus sheer-vio ee cabbash varrey (Salicornia europaea ). T'ee gaase ayns boglee varrey. Va ymmyd jeant jee dys jannoo glenney as sheeabin roish y 19oo eash, tra haink rish obbraghey LeBlanc. Ta gass as duillagyn yn-ee eck myrgeddin.
Aght aarlee
Ta cabbash varrey goll er broie ny gaalaghey son y chooid smoo. Er coontey'n chooid ard sailjey eck, cha lhisagh oo cur stiagh sollan elley, as ta feme urree er ram ushtey. Ta cree ny gish creoi as reenagh, agh s'aashaghey eh yn 'eill y hayrn jee lurg broie. Ta'n 'eill gollrish famlagh ny lus ny sooghid.
Almazán
Ta Almazán ny valjaght ta ny hoie ayns queiggey Soria, y Chashteel as León, y Spaainey. Rere coontey-pobble ny bleeaney 2004 va 5,755 cummaltee ayn.
Powys
She coontae as coontae freilt ayns Bretin Hiar eh Powys, as Llandrindod balley reiragh y coontae.
Shennaghys
Hug ad bun er Powys er 1 Averil 1974 rere'n Local Government Act 1972. Va tree slystyn echey, rere ny ardjyn v'ee jeant ass:
Er 1 Averil 1996, aachroo ad Powys as ren ad caghlaa ny creeaghyn eck (haink stiagh aynjee Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Llansilin as Llangedwyn jeh'n slyst Glyndwr ayns Clwyd; v'ad ayns Sir Ddinbych traa dy row).
Jiu
Ta'n ennym Powys freilt son cooishyn jesh-chliaghtagh, myr sampleyr, Lord Lieutenant of Powys.
Jonathan Winters
She fer aitt, aghteyr, ughtar as ellyneyr Americaanagh va Jonathan Harshman Winters III (11 Sauin 1925 — 11 Averil 2013).
Dakota Hwoaie
Ta Dakota Hwoaie (Baarle: North Dakota) ny steat Americaanagh ta soit da'n twoaie liorish y Chanadey. She Bismarck y preeu-valley agh she Fargo yn balley smoo 'sy steat. V'ee bunnit myr steat er 9 Souney 1889.
James Cromwell
She aghteyr Americaanagh eh James Oliver Cromwell (ruggit er 27 Jerrey Geuree 1940). Mastey ny scannaneyn share echey, t'ad goaill stiagh Babe (1995), Star Trek: First Contact (1996), L.A. Confidential (1997), The Green Mile (1999), The Queen (2006), Secretariat (2010), The Artist (2011), as Jurassic World: Fallen Kingdom (2018).
Iowa
Ta Iowa ny steat jeh chooid ny Steatyn Unnaneysit. She Des Moines y preeu-valley as y balley smoo 'sy steat.
James Cromwell
Ta Cromwell mie er enney son e chloiaghyn er y çhellveeish, goaill stiagh Angels in America (2003), Six Feet Under (2003–2005), American Horror Story: Asylum (2012–2013), Succession (2018–jiu), as Counterpart (2018–2019).
Perwenan
Ta Perwenan (Penvénan) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Penvénannais currit er cummaltee yn valley.
Galway United F.C.
Ta Galway United Football Club ny Galway United (Cumann Peile Ghaillimh Aontaithe) ny chlub soccer Yernagh ta cloie ayns Ard-rheynn FAI. Va'n club bunnit 'sy vlein 1937. Ec y traa t'ayn, she Jeff Kenna y reireyder.
Charles Bronson
She aghteyr scannane as çhellveeish Americaanagh va Charles Bronson (r. Charles Dennis Buchinsky; 3 Sauin 1921 — 30 Luanistyn 2003).
Yn Veanvooir
Ta'n Veanvooir ny mooir eddyr yn Oarpey, yn Affrick as yn Aishey. T'ee begnagh doont stiagh liorish thalloo, faagail magh Keyllys Ghibraltar as eh 14 km er lheead. thumb|300px|left|Yn Veanvooir
Spaainish
She Spaainish çhengey ashoonagh ny Spaainey chammah as y chooid smoo jeh America Yiass as Veanagh. Ta scansh ec y çhengey, myrgeddin, ayns ny h-Ellanyn Phillippeenagh, ayns Meksico as ayns cooid vie jeh ny Steatyn Unnaneysit. T'eh er chredjal dy vel ny smoo na 500 millioonyn dy loayreyderyn ayn.
New Mexico
She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit eh New Mexico (ny Meksico Noa ny Noa-Veksico). She Santa Fe yn preeu-valley as she Albuquerque y balley smoo 'sy steat.
Il-ha-Gwilen
She nane jeh rheynnyn y Rank ee Il-ha-Gwilen (Frangish: Ille-et-Vilaine). Ta'n rheynn soit 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny çheerey. She Roazhon preeu-valley, ny meoiraght, ny rheynn.
Yn Çheer Thai
She çheer ayns yn Aishey ee yn Çheer Thai. T'ee çhemmit liorish Myanmar da'n sheear hwoaie, y Laos da'n twoaie as y shiar, y Chamboyd da'n shiar yiass, as liorish y Valaysia da'n jiass. She Bangkok y preeu-valley.
Coontae Leesh
She coontae ayns Pobblaght Nerin ee Leesh ny Coontae Leesh. Ta'n coontae soit ayns Queiggey Lion. She Port Laoise y preeu-valley.
Zachary Taylor
Va Zachary Taylor (24 Sauin 1784 - 9 Jerrey Souree 1850) ny 'er toshee caggeeagh Americaanagh as ny 12oo Eaghtyrane ny Steatyn Unnaneysit.
Nuuk
Ta Nuuk ny phreeu-valley as ny valley smoo ayns Greenlynn, as soiaghey reiltys ny baljaght Sermersooq. Ec toshiaght ny bleeaney 2007 va 15,047 cummaltee 'sy valley as 11,862 jeu nyn gummaltee Greenlynnagh. Rere ny staydraa shen, t'eh nane jeh ny preeu-valjyn sloo er y theihll.
Shennaghys
Ta shennaghys foddey dy chummaltys eigsoylagh: v'ad ny Shenn-Eskimee, as yn ennym Saqqaq currit orroo, ny kied chummaltee mygeayrt ny bleeaney 2000 RC. Haink ny Loghlynee 'sy 10-oo eash, as giare ny yei haink ny h-Inuitee. Va cummal er ny Loghlynee as ny h-Inuitee, gyn mooarane eddyr-obbraghey eddyr oc, 'sy voayl shen eddyr ny bleeantyn 1000 BNJ derrey 1500 BNJ, nar haghyr jerrey doaltattym lesh cummaltys deiney, as eh rere caghlaa speyr as glasseraght.
Va'n balley bunnit 'sy vlein 1728 liorish y sushtallagh Norlynnagh, Hans Egede, as va'n ennym Godthåb (Doghys Mie). Agh va Egede er çheet gys ynnyd, as yn ennym Rheynn y Doghys Vie currit er echey, va faggys da sleih Inuitagh v'ayn hannah ayns Kangeq. Ec y traa shen va Greenlynn ny coloin Norlynnagh fo reirey ny Crooin Danvargagh-Norlynnagh, agh cha row coventyn eddyr ee as Norlynn er feie daa eash. 'Sy vlein 1979 va'n balley aaenmyssit gys Nuuk liorish reiltys hene-reiltagh Ghreenlynn. Chammah as Greenlynn hene, ta Danvargee as Greenlynnee nyn gummaltee 'sy valley.
Çheeroaylleeaght
Ta Nuuk ny lhie ec 64.16667°N, -51.75°W. , ec beeal ny keyllys sailley Nuup Kangerlua (Danvargish: Godthåbsfjorden), mygeayrt 10km veih traie Cheyllys Davis er coose heear yiass Ghreenlynn, as mygeayrt 240 km (150 mi) çheu yiass veih Cryss yn Arctagh.
Ynsagh
Ta Ollooscoill Ghreenlynn (Ilisimatusarfik) ny lhie ayns Nuuk. Ta undinyssyn ynsee elley 'sy valley, lheid as:
Brezhiel
Ta Brezhiel (Breteil) ny chommyoon 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Breteillais currit er cummaltee yn valley.
Richard Schiff
She aghteyr Americaanagh eh Richard Schiff (r. 27 Boaldyn 1955). Ta enney mooar er er son e phaart myr Emil Hamilton ayns Man of Steel marish Russell Crowe.
Cornish
Ta Cornish ny Kernowish (Cornish: Kernewek/Kernowek ayns Cummey Screeudeyrys Bun-towshanit; Kernewek ayns CC as KK; Kernowek ayns CCL as KB; as Curnoack ayns CYA) ny çhengey Cheltiagh ta loayrit 'sy Chorn. Hannee yn çhengey myr çhengey yn phobble ayns rheynnyn ny Corn derrey jerrey yn 18-oo eash, agh veih toshiaght y 20-oo eash ta deiney ennagh jannoo eiyrtysyn ee y aavioghey.
Çhengey aavioghit
thumbnail|right|240px|Cowrey "failt" daa-hengagh ayns Cornish as Baarle Rere studeyrys liorish Kenneth McKinnon 'sy vlein 2000, va Cornish ghlane ec mygeayrt 300 dooinney. Agh rere speeideilys yn aavioghey t'eh oolit dy vel Cornish ghlane ec 2,000 dooinney 'sy vlein 2008, as va ram sleih fo jeih bleeaney as feed er nyn droggal ayns Cornish as Baarle.
Ta'n çhengey ry-akin ayns enmyn ynnydyn er feie yn choontae, as ta tustey mie ny çhengey cur cooney da deiney as ad jannoo eiyrtys toiggaltys y chur orroo. Ta enmyn Cornish ymmydit myr enmyn paitçhyn, beiyn, thieyn, as baataghyn. Ta ram lettyraght ry-gheddyn ayns Cornish jiu, as she bardaght y genre smoo scanshoil.
Shennaghys
Haink y Phrota-Chornish gys kione ny yei scarrey magh ny Brythonee ayns Somerset, Dorset, Devon as y Chorn veih ny Brythonee elley ayns Bretin liorish Cah Deorham 'sy vlein 577. Rere mooadaghey Wessex harrish ny h-eashyn ny yei, va'n thalloo fo stiurey ny Brythonee Heear Yiass ny sloo as ny sloo. 'Sy vlein 927, hug Athelstan ny Celtiee heear yiass magh ass Exeter as ren eh joarey ass y Tamer eddyr Exeter Anglo-Hostynagh as y Chorn Cheltiagh. Ny yei shen, hoshee yn çhengey gaase, as 'sy vlein 1300 va mygeayrt 38,000 loayreyderyn jeh'n çhengey. Rieau neayr's shen, huitt y mooad loayreyderyn ayns ny bleeantyn ny lurg:
Noteyn: E = ooley yn phobble 'sy Chorn; L = ooley loayreyderyn ny Cornish; Q = Cornisheyryn 'sy cheead
Kiannoortyssyn Kioneys Ashoonagh ny Palasteen
Ny yei fo-screeuys Coardailyn Oslo, va thallooyn Palasteenagh ny Broogh Heear as Straih Ghaza rheynnit ayns tree ardjyn (Ard A, Ard B, as Ard C) as 16 kiannoortyssyn fo reillys Kioneys Ashoonagh ny Palasteen.
thumb|right|270px|Caslys çheerey ta taishbyney kiannoortyssyn as ardjyn fo reillys Palasteenagh formoil (Ard A ayns geayney) thumb|right|270px|Kiannoortyssyn ny Palasteen
Cornish
Shennaghys
right|thumbnail|250px|Scughey yn joarey çhengagh 'sy Chorn 1300-1750
Sheeanaghtys as sheeanchoryssaghtys
Ta fockley magh ny Cornish tradishoonagh ny red far-vriwnyssagh, agh ta coardailys son y chooid smoo rish sheeanchoryssaghtys ny Cornish Aavioghit.
Corocklyn
Shoh taabyl ny Cornish Aavioghit myr ta moyllit son fockley magh chairscreeu ny Cornish Cho-unnanaghit Lhiasit (CCL), as jannoo ymmyd jeh cowraghyn veih'n Abbyrlhit Sheeanchoryssaghtys Eddyr-ashoonagh (ASE).
Breeocklyn
Shoh taabylyn ny Cornish Aavioghit myr ta moyllit son fockley magh cairscreeu ny Cornish Cho-unnanaghit Lhiasit (CCL), as jannoo ymmyd jeh cowraghyn veih'n Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh (ASE).
Raaghyn cadjin
Ta lettyraght as fockley magh ny raaghyn shoh heese gollrish bun-towshanyn Chernewek Kemmyn:
Arkansas
Ta Arkansas (IPA: [ˈɑɹkn̩ˌsɑː]) ny steat jeh chooid ny Steatyn Unnaneysit.
Çhengoaylleeaght smooinaghtagh
Ayns çhengoaylleeaght as smooinaght-oaylleeaght, she magher çhengoaylleeaght çhengoaylleeaght smooinaghtagh, as t’eh jannoo studeyrys er “croo, ynsee as ymmyd” ghlare bentyn rish smooinaght deiney. Ta’n magher shoh soit er tree binn scanshoil. Hoshiaght, t’eh jiooldey dy vel “jargaght glare seyr” ec yn inçhyn. ‘Sy nah ynnyd, t’eh toiggal grammeydys trooid “jannoo eie” – gra dy vel sleih croo eie neuloaghtagh jeh keeall y ‘ockle. As y trass, t’ad gra dy vel fys er glare çheet magh ass ymmyd.
Queiggey Ulley
She fer jeh queiggaghyn Nerin eh Queiggey Ulley ny Ullee (Cúige Uladh ny Ulaidh; Ulster; Ullanish: Ulstèr ny Ulster). Ta'n queiggey jannoo seose y chooid hwoaie jeh ellan Nerin. V'eh fer jeh ny queiggaghyn (cúige) va goll fo stiurey ec rí ruirech, "ree reeragh" ny "ree ny far-reeaghyn".
Ta'n queiggey goll er rheynn magh eddyr daa steat; ta Coontae yn Chavan, Coontae Ghoon ny Ghoal as Coontae Vuinaghan soit ayns Pobblaght Nerin, as ta Coontae Aontrym, Coontae Ard Maghey, Coontae yn Doon, Coontae 'er Managh, Coontae Ghoirrey as Coontae Heer Eoin 'sy Reeriaght Unnaneysit. Ny coondaeghyn 'sy Reeriaght Unnaneysit, t'ad jannoo seose y çheer t'er enney myr Nerin Hwoaie. She Beeal Feirshtey y chaayr smoo 'sy wheiggey as ny smoo na 500,000 dooinney cummal 'syn ard moirvaljagh echey.
Çhengoaylleeaght smooinaghtagh
Faagail y tradishoon semantaght ta croghey er firriney, ta çhengoayllee smooinaghtagh toiggal keeall trooid eieyn, ayns ynnyd jeh tuarastylyn jeh’n teihll.
Utrecht (caayr)
Ta'n balley as y valjaght Utrecht ny preeu-valley as ny balley smoo rere cummaltee 'sy wheiggey Ollanagh Utrecht. T'ee soit er çheu hwoaie jeh'n Randstad as t'ee ny kiarroo balley smoo 'sy çheer lesh 288,535 cummaltee.
Çhengoaylleeaght smooinaghtagh
Ec y jerrey, ta çhengoayllee smooinaghtagh gra dy vel co-chummaght eddyr glare as smooinaght, as dy vel y ghaa jeenysit ayns keeayl chionnit as çhymbyllaght ny ymmydeyryn.
Coontae Logh Garman
She coontae ayns Pobblaght Nerin eh Logh Garman ny Coontae Logh Garman. Ta'n coontae soit ayns Lion. She Logh Garman y preeu-valley.
Coontae Cheeill Mantan
She coontae ayns Pobblaght Nerin ee Keeill Mantan ny Coontae Cheeill Mantan. Ta'n coontae soit ayns Lion. She Keeill Mantan y preeu-valley.
Çheer-oaylleeaght
250px|left|thumb|Bearna Bhealach Sailearnáin Ta'n coontae çhemmit liorish coondaeghyn Ghivlyn da'n twoaie, Cheeill Darey da'n sheear, Cheatharlach da'n sheear yiass as Logh Garman da'n jiass. Ta Sleityn Cheeill Mantan soit 'sy choontae as she Log na Coille yn slieau syrjey (925m).
Colorado
Ta Colorado ny steat jeh chooid ny Steatyn Unnaneysit.
Vogue Williams
She craishteyder as persoonid ym-ysseraght Yernagh ee Vogue Williams (ruggit er 2 Jerrey Fouyir 1985 ) ta mie er enney son goaill ayrn ayns Dancing with the Stars as Stepping Out as son cosney Bear Grylls: Mission Survive ayns 2015.
Romaanish
She Romaanish çhengey ashoonagh y Romaan. T'ee ny çhengey oikoil 'sy Romaan as ayns Moldova.
Yn Litaan
She çheer 'syn Oarpey ee yn Litaan (Litaanish: Lietuva). She Vilnius preeu-valley ny çheerey.
Sir y Fflint
She coontae ayns Bretin Hiar Hwoaie eh Sir y Fflint, as Yr Wyddgrug balley reiragh y choontae.
Eiza González
Ta Eiza González Reyna ny Lola ayns e çheer ghooghysagh ny ben-chloieder fillym as arraneyder snagchiaull Veksicagh. Rug ee er 30 Jerrey Geuree 1990 ayns Caayr Veksico.
Millard Fillmore
Va Millard Fillmore (7 Jerrey Geuree, 1800 - 8 Mart, 1874) ny 13oo Eaghtyrane ny Steatyn Unnaneysit veih 1850 derrey 1853. V'eh ny oltey jerrinagh y Phartee Feoiltagh ayns shelloo oik yn Eaghtyraneys.
Ljouwert
Ta Ljouwert (Ollanish: Leeuwarden, Stadsfries: Liwwadden) ny preeu-valley er y wheiggey Ollanagh, y Reeshlann. T'ee soit ayns twoaie ny çheerey.
Yn Jordaan
She çheer 'syn Aishey ee yn Jordaan. T'ee çhemmit liorish Israel d'n sheear, y Teer da'n twoaie, yn Earack da'n shiar hwoaie, as liorish yn Araab Saudi da'n shiar as y jiass. She Amman y preeu-valley.
Galliu
Ta Galliu (Yernish: Gaillimh, Baarle: Galway) ny valley er coose heear Phobblaght Nerin ayns Queiggey Connaghtey. Rere sleih-earroo ny bleeaney 2006 va cummal er 72,414 dy 'leih 'sy valley.
Lawrencium
She bunstoo eh lawrencium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny (262)  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 103 as cowrey Lr er.
James K. Polk
Va James Knox Polk (2 Sauin 1795 - 15 Mean Souree 1849) ny 11oo Eaghtyrane ny Steatyn Unnaneysit veih 1845 derrey 1849. Rug eh ayns Pineville, Carolina Hwoaie, agh v'eh er chummal ayns Tennessee son y chooid smoo. V'eh ny Loayreyder er Thie ny Reihdee (1835-1839) as ny Chiannoort er Tennessee (1839-1841) roish haink er dy ve ny eaghtyrane.
Aodoù-an-Arvor
She nane jeh rheynnyn y Rank ee Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor). Ta'n rheynn soit 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny çheerey. She Roazhon preeu-valley, ny meoiraght, ny rheynn.
Shaanxi
Ta Shaanxi (Sheenish aashagh: 陕西; Sheenish hradishoonagh: 陝西; pinyin: Shǎnxī; Wade-Giles: Shan-hsi) ny queiggey ayns Deynphobblaght ny Sheen.
Layla Flaherty
She craishteyder as persoonid çhellveeish Yernagh ee Layla Flaherty ghow ayrn 'sy chlaare çhellveeish Desperate Scousewives, hie magh er ny scaalheaney er E4 ayns 2011. Er y gherrid, ghow ee ayrn ayns episode jeh'n straih Real Housewives of Cheshire.
Yn Çhenn Egypt
250px|right|thumb|Pyramid Khafre as Sphinx Mooar She shiveeltaght henndeeagh ayns shiar hwoaie yn Affrick va yn Çhenn Egypt. Va'n çhiveeltaght shen soit rish y Neel Eeaghtyragh çheusthie, da'n chooid smoo, jeh joaraghyn y çheer noa-emshyragh, yn Egypt. Haink y çhiveeltaght Egyptagh ry-cheilley mysh y vlein 3150 RC (rere y chron-oaylleeaght Egyptagh cadjincliaghtagh) liorish unnaneyssey politickagh yn Egypt Eeaghtyragh as Eaghtyragh fo stiurey y chied Pharaoh. Ren shennaghys y Çhenn Egypt goll er straih Reeriaghtyn shickyr, as lhingyn neuhickyr eddyr oc as yn ennym Lhingyn Mean-choorsagh currit orroo: y Çhenn Reeriaght jeh'n Eash Ooha Leah, y Reeriaght Veanagh jeh'n Eash Ooha Veanagh, as y Reeriaght Noa jeh'n Eash Ooha Yeianagh. Ren yn Egypt roshtyn dys baare y phooar eck car lhing y Reeriaght Noa, car y lhing Ramessesagh, agh hoshee ee failleil ny yei shen. Hie yn Egypt fo cosh pooaraghyn joarree (goaill stiagh reirey Pershagh) 'syn Eash Yeianagh shen. Lurg baase Alistair Mooar, ren fer jeh ny kionfenee echey, Ptolemy Soter, cur eh hene stiagh myr fer-reill yn Egypt. Ren y Reeraghtys Ptolemagh shen reirey harrish yn Egypt derrey yn vlein 30 RC tra huitt y reeriaght fo stiurey ny Rauee myr queiggey Raueagh.
Layla Flaherty
Bea aeg
Va Flaherty ruggit ayns Galliu ayns 1983 lesh ayr Jamaicagh as moir Yernagh. Ren ee arraghey dys Lerphoyll ayns 2005.
Plangoed
Ta Plangoed (Plancoët, Galloish: Plancoét) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Plancoëtins currit er cummaltee yn valley.
Shelbourne F.C.
Ta Shelbourne F.C. (Yernish: Cumann Peile Shíol Broin) ny chlub sockyr Yernagh ta cloie ayns y Chied Rheynn FAI. Va'n club bunnit 'sy vlein 1895. Ec y traa t'ayn, she Dermot Keely y reireyder.
Brev
Ta Brev (Brie, Galloish: Beriy) ny chommyoon 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Briens currit er cummaltee yn valley.
Nevada
She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit eh Nevada. She Carson City yn preeu-valley as she Las Vegas y balley smoo 'sy steat.
Plual
Ta Plual (Pludual) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Iddaalish
She Iddaalish çhengey ashoonagh yn Iddaal. T'ee loayrit 'syn Elveeish, ayns San Marino, Ard-valley yn Phaab chammah as 'syn Americkey Yiass. She nane jeh ny çhengaghyn oikoil 'syn Elveeish chammah lesh y Rangish, y Ghermaanish as y Romansh. 400px|right|thumb|Yn Iddaalish er feie ny cruinney
Prashodymmium
She bunstoo eh prashodymmium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 140.90765  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 59 as cowrey Pr er. 180px|left|thumb|Prashodymmium
Queiggey
She rheynn thallooin ta goll er ymmyd er y chooid smoo myr aarheynn reiragh çheerey ny steat eh queiggey. S'liklee dy daink y fockle magh ass cóiced y Çhenn Yernish ny cúige y Yernish (còigeamh; "queiggoo" ny "queiggey"). Roish çheet ny Normanee 'sy 12oo eash va Nerin goll er rheynn magh ayns queig rheynnyn, ny reeriaghtyn, myr Connaghtey (Connachta), Lion (Laigin), Ullee (Ulaid), y Vee (Mide) as y Vooan (Mumu). Jiu, ga nagh vel agh kiare queiggey goll er mayrn ayns Nerin (va'n Vee currit stiagh fo reirey Lion), ta'n enmys "cúige" foast goll er ymmyd myr cur sheese er ny h-aarheynnyn çheerey ayn.
Cha nel çhyndaa ayn ayns çhengaghyn elley jeh'n theihll, agh she yn fockle by niessey da'n 'ockle Gaelgagh t'ain na fockle haink magh ass provincia y Ladjyn. Ta'n fockle shen foast goll er ymmyd ayns ram çheeraghyn ayns caghlaa dy hyndaaghyn: province y Vaarle as y Rangish, Provinz y Ghermaanish, provincia y Spaainish, província y Phortiugish, провинция (provintsia) y Rooshish, a.m.s. Ta'n fockle "queiggey" goll er ymmyd jiu myr cur sheese er rheynnyn thallooin ayns çheeraghyn elley nagh row cleayney Raueagh ny Celtiagh oc, myr ولاية‎ (wilaya) yn Arabish, область (oblast’) y Rooshish, as myr shen.
Promaiçhum
She bunstoo eh promaiçhum. She yn trimmid breneenagh ta echey ny [145]  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 61 as cowrey Pm er.
Oarpium
She bunstoo eh oarpium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 151.964  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 63 as cowrey Eu er. 180px|left|thumb|Oarpium
Ingólfr Arnarson
thumb|300px|right|Caslys liorish [[Johan Peter Raadsig ta taishbyney Ingólfr as eh stiurey çhionney buttoorynyn ard-stoyl echey.]]
Ta Ingólfr Arnarson (Eeslynnish noa-emshyragh: Ingólfur Arnarson) currit er enney myr y chied choloinagh Nordagh beayn 'syn Eeslynn. Rere y Landnáma va'n thie echey troggit ayns Reykjavík 'sy vlein 874. Agh ta feddynyn shenndaaleeagh jeianagh coyrlaghey dy row y coloinaghys currit er bun beggan ny s'leah, ansherbee.
Shanxi
Ta Shanxi (Sheenish: 山西; pinyin: Shānxī; Wade-Giles: Shan-hsi) ny queiggey ayns twoaie Gheynphobblaght ny Sheen. She Jin (晋 pinyin: jìn) yn aagherrid un-lettragh echey.
Ingólfr Arnarson
Er y recortysser mean-eashagh Ari Thorgilsson v'eh Ingólfr y chied choloinagh Nordagh 'syn Eeslynn, agh va ny "Papar" - t'eh shen monnee as fir lomarcan Yernagh - 'sy çheer roish çheet ny Loghlynee. Dar lesh, daag ad yn ellan er yn oyr nagh row mian orroo ve nyn gummal mastey ny paganee noa.
Shanxi
Ta Shanxi çhemmit liorish Hebei da'n shiar, Henan da'n jiass, Shaanxi da'n sheear as y Vongoil Sthie da'n twoaie. She Taiyuan preeu-valley yn wheiggey.
Ingólfr Arnarson
Ta coontys liauyr, shenn-skeealagh er coloinaghys Ingólfr 'sy Landnáma, as eh screeuit eddyr tree as kiare eashyn ny yei coloinaghys ny h-Eeslynn. Dar lesh y lioar, daag eh Norlynn ny yei haink y laue echey ayns feoh foalley. Cheayll eh mysh ellan noa 'sy Cheayn Sheear va feddynit magh ec Garðarr Svavarsson, Flóki Vilgerðarson as sleih elley. Myrane lesh y charrey echey, Hjörleifr Hróðmarsson, hiauill eh gys yn Eeslynn. Nar va thalloo ry akin, cheau eh buttooryn yn ard-stoyl echey (cowrey dy row eh ny hoshiagh) harrish boayrd as hug eh laue as fockle thie y hroggal ayns ynnyd as ny buttooryn çheet er y traie lesh laueyn ny jeeghyn. Hie jees jeh ny sleabyn echey er ronsaghey roish feddyn ny buttooryn. Hrog Ingólfr y thie echey 'syn ynnyd shen, as haink er yn ynnyd shen dy ve enmyssit myr Reykjavík.
Dar lesh y Landnáma ren Ingólfr coloinaghys er cooid vooar jeh sheear yiass ny h-Eeslynn, agh ny yei y coloinaghys echey cha nel mooarane er fys ain. Va'n mac echey, Þorsteinn Ingólfsson, ny ard-hoshiagh as t'eh er credjal dy row y chied þing / thing, ny quaiyl, bunnit echey. V'eh ny roie-haghter er yn Alþingi.
Bukkake
right|thumb|Tayrneyraght bukkake Bukkake (ぶっかけ), she roortys keintyssagh raad ta ymmodee deiney sheayney er dooinney elley. Dy mennick, ta'n roortys shoh goll er taishbyney ayns scannaneyn pornograafagh.
She cooill chadjinagh 'sy phornograafaght cho-emshyragh ta'n bukkake. She 'sy Çhapaan hoal ayns ny 1980yn bun y roortys, agh ta'n shaanrey er n'arraghey er feie ny cruinney, as dys America Hwoaie as yn Oarpey er lheh, voish y traa shen, as t'eh er n'arraghey stiagh 'sy phornograafaght aeragh.
Shirgane
200px|right|thumb|Shirgane 200px|right|thumb|Shirgane
She corp marroo eh shirgane, as eh freaylt do nagh jean eh loauaghey. Ta shirganenyn jioinagh as tuittymagh ayn, as y sto kirpey oc freaylt liorish kemmigyn, feayraght, ny dolley fliughid ny aer. Myr eiyrtys ny caghlaaghyn shen, cha jean ad louaghey my t'ad freaylt çhirrym as feayr.
Ta shirganeyn ellynagh deiney as beiyn ayn, ass ymmodee çheeraghyn, goaill stiagh yn Egypt, Yn Çhillee, yn Çheen, yn Pheroo, ny h-Ellanyn Canaaragh, yn Iddaal as yn Argenteen. Ta shirganeyn tuittymagh ayn ass curree ny h-Oarpey Hwoaie, faasee 'eayr Greenlynn, sleityn ny h-Iddaal as America Yiass, as meainyn ny h-Eeeraan.
Ren ny Shenn Eajiptee shirganeyn lesh eddagh lhieen, ooill as.
Niodymium
She bunstoo eh niodymium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 144.242  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 60 as cowrey Nd er. 180px|left|thumb|Niodymium
Henan
Ta Henan (Sheenish: 河南; pinyin: Hénán; Wade-Giles: Ho-nan) ny queiggey ayns Deynphobblaght y Çheen‎, ta soit ayns çheshvean ny çheerey. She 豫 (pinyin: yù) yn aagherrid un-lettragh eck.
Lesh begnagh 100 millioonyn cummaltee, ta Henan ny queiggey smoo pobbylagh ny Sheen rere arrys. T'ee çhemmit liorish Hebei da'n twoaie, Shandong da'n shiar hwoaie, Anhui da'n shiar yiass, Hubei da'n jiass, Shaanxi da'n sheear, as Shanxi da'n sheear hwoaie.
Ta ny h-enmyn Zhongyuan (中原 zhōngyuán) ny Zhongzhou (中州 zhōngzhōu), fockle er fockle "magheryn meanagh" ny "thalloo meanagh", currit er ny keayrtyn; ta'n ennym shoh currit er ooilley Vagher ny Sheen Hwoaie. T'ee briwnyssit dy vel Henan ny vun ard-veenid ny Sheen.
Ny Celtiee
[[Coadan:Celts in Europe.png|300px|right|thumb|Skeaylley dia-chronagh ny Celtiee:
Ta Celtiee ny fockle noa-emshiragh t'er ny ymmyd son dy yannoo cur sheese er un sleih Oarpagh as çhengey Cheltiagh goll er loayrt oc, ny va goll er loayrt oc derrey kuse dy vleeantyn er dy henney. Ta'n enmys ymmydit son dy yannoo cur sheese ny smoo reamyssagh er sluight noa-emshiragh ny pobbylyn shen, as er adsyn ta goaill paart ayns cultoor Celtiagh.
Samaarium
She bunstoo eh samaarium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 150.36  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 62 as cowrey Sm er. 180px|left|thumb|Samaarium
Ny Celtiee
Va ny Celtiee henndeeagh nyn bossan neuchasley dy heshaghtyn eggyssagh ayns yn Oarpey Yiarn-eashagh. Ghow cultoor Proto-Cheltiagh toshiaght 'syn Eash Yiarn Leah (1200 RC - 400 BNJ) 'syn Oarpey Veanagh (eash Hallstatt - ennym y voayl noa-emshiragh 'syn Austeyr). 'Syn Eash Yiarn yeianagh (eash La Tène), va ny Celtiee er ny sheeyney magh harrish thallooyn reamyssagh: sheear dys Nerin as Lieh-innys ny h-Ibeir, shiar dys Galatia (yn Aishey Veg veanagh) as twoaie dys Nalbin.
She'n feanish yeeragh s'leah jeh çhengey Cheltiagh ayn na ny cowraghyn grainnit Lepontagh, ta goaill toshiaght veih'n 6oo cheead-bleeaney RC. Cha nel feanish ayn er ny çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh agh ayns cowraghyn grainnit as buill-enmyn. Ta feanish ayn jeh'n Cheltish ellanagh veih'n chiarroo cheead-bleeaney BNJ ayns cowraghyn grainnit ogham. Ta'n tradishoon lettyragh goaill toshiaght 'sy Çhenn Yernish veih'n hoghtoo cheead-bleeaney BNJ. Ta teksyn colhiantynagh dy lettyraght Yernish leah, lheid as Táin Bó Cúailgne, er mayrn ayns aavaghtyn y 12oo cheead-bleeaney.
Sant-Maodan
Ta Sant-Maodan (Saint-Maudan) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Meldanais ny Maudanais currit er cummaltee yn valley.
Queiggey Lion
She nane jeh Queiggaghyn Nerin eh Queiggey Lion (Baarle: Leinster, Yernish: Laighin ny Cúige Laighean). T'eh ny hoie ayns shiar Nerin as t'eh jeant seose jeh ny coondaeghyn Ceatharlach, Divlyn, yn Eearvee, Keeill Chennee, Keeill Darey, Keeill Mantan, Leesh, Lhongfort, y Lhoo, Logh Garman, Uíbh Fhailí, as y Vee. Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006, ta 2,295,123 deiney cummal ayns Queiggey Lion, as lesh shen, t'eh ny wheiggey smoo pobbylagh 'sy çheer. Ta claasagh airhey er cooylrey eayney ry-akin er brattagh Lion.
Enez-Sun
Ta Enez-Sun (Île-de-Sein) ny chommyoon as ny h-ellan 'sy Cheayn Sheear ta ny lhie 8 km magh veih coose Phenn-ar-Bed.
Ta'n ennym Frangish Sénans currit er cummaltee yn valley.
Reeriaght Westphalen
Va Reeriaght Westphalen ny reeriaght 'sy Ghermaan v'er mayrn eddyr 1807 as 1813. Ren ee goaill stiagh thalloo ayns Hesse as ayrnyn elley yn Ghermaan. Ga dy row ee neuchroghagh dy h-oikoil, she steat jiulean jeh'n Chied Impiraght Rangagh v'ee va goll fo stiurey braar Napoléon, Jérôme Bonaparte. Va ennym yn ard Westfalen currit urree, ga dy nee ennym meechiart v'ayn er yn oyr nagh row monney thallooyn yn ard shen fo reill y reeriaght. Ren y reeriaght coodaghey thalloo va enmyssit Ostfalen.
Va'n çheer boght son y chooid smoo, agh ren Napoléon aggyrt keeshyn as eeckyn tromey as sidooryn co-screeuit. Cha daink agh kuse veg jeh ny sidooryn er ash lurg ren Napoléon ruegey yn Roosh ayns 1812. Va'n çheer banc-vrisht ayns 1812 as tra va Napoléon cooyllaghey noi ny Co-chaarjyn ayns 1813, va'n çheer barriaghtit as haink er y chooid smoo jeh ny thallooyn eck dy ve goit stiagh 'sy Phroosh. Ansherbee, hannee y chooid smoo jeh ny h-aachummaghyn ayns ynnyd.
Yn Impiraght Raueagh Vannee
Va'n Impiraght Raueagh Vannee (Germaanish: Heiliges Römisches Reich, ayns yn wheiggoo eash jeig: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) çhaglym ardyn as seyr-valjyn. Haink ooilley dy ad fo yn reill dy impir. Va'n impir reiht rish yn flahyn as briwyn beg dy yn ardyn as valjyn huic ren eh goaill stiagh. V'eh ayns yn Europey Veanagh ayn. Fo-raad eh tra va Charlemagne enmyssit impir ayns 800, as v'eh jeant rish Napoleon ayns 1806.
Tra hooar eh baase Charlemagne, va e impiraght currit rish e cloan. V'eh rheynnit stiagh 3 çheeraghyn: yn Rank Heear, Lotharingia as yn Rank Hiar.
Va'n Impir ayns yn shiaghtoo eash jeig smoashit rish yn Caggey dy feed as jeih bleeantyn (1618-1648). Va'n 30% dy yn ashoon marroo.
Derrey yn treeoo eash jeig, va'n Impiraght Romanagh Bannee niartal. Ny s'anmey, va lee bree currit rish yn diucaghtyn as countyn. Ec y jerrey, va'n impir agh babban cloie. thumb|300px|left|Va'n Impiraght jeant sheose jeh reeriaghtyn, diucaghtyn, prinsaghtyn a.r.e. myr ta ry-akin 'sy chaslys çheerey shoh
Thulium
She bunstoo eh thulium. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 168.93421  g·mol−1. Ta earroo breneenagh 69 as cowrey Tm er. 180px|left|thumb|Thulium
Jake Thomas
Ta Jake Thomas ny chloieder fillym as arraneyder Americaanagh. Ta enney share er er son e phaart myr Matt McGuire ayns y claare hellveeish Lizzie McGuire. Rug eh ayns Knoxville, Tennessee er 30 Jerrey Geuree, 1990.
Liger-Atlantel
She nane jeh rheynnyn y Rank ee Liger-Atlantel (Loire-Atlantique). Ta'n rheynn soit 'syn ard Pays de la Loire ayns sheear hwoaie ny çheerey. V'ee ny cooid jeh'n Vritaan derrey 1941, tra v'ee rheynnit magh assjee. She Naoned preeu-valley, ny meoiraght, ny rheynn.
Charles Dance
She aghteyr Sostynagh eh Walter Charles Dance (ruggit er 10 Jerrey Fouyir 1946). Ta e phaartyn scannane smoo ennoil goaill stiagh Sardo Numspa ayns The Golden Child (1986), Dr. Jonathan Clemens ayns Alien 3 (1992), Benedict ayns Last Action Hero (1993), Lord Havelock Vetinari ayns Terry Pratchett's Going Postal (2010), y Master Vampire ayns Dracula Untold (2014), Alastair Denniston ayns The Imitation Game (2014), Alan Jonah ayns Godzilla: King of the Monsters (2019), as William Randolph Hearst ayns Mank (2020).
Yn Flandyryn
thumb|right|Caslys-çheerey ny Flandyryn Belgagh (ayns dorraghey-yiarg) Ta'n Flandyryn (Vlaanderen, Flandre) çheet er co-phobble politickagh jeh ny Flandrynee as er nane jeh ny h-undinyssyn 'sy Velg, as er ard çheer-oaylleeagh ta ny hoie 'sy Velg, 'sy Rank, as 'sy Çheer Injil noa-emshyragh. 'Sy Velg noa-emshyragh s'foddee dy vel y Flandyryn ry hoiggal myr "çheer ny Flandrynee". Ta'n cheeayllaght shen coodaghey twoaie ny Belg (Yn Ard Flandrynagh) as t'eh goaill stiagh Ard Preeu-valjagh ny Brussyl as eh rheynnit eddyr ny Flandrynee as ny Frangisheyryn.
Arizona
Ta Arizona (Navajo: Hoozdo Hahoodzo; O'odham: Alĭ ṣonak) ny steat jeh chooid ny Steatyn Unnaneysit.
Tirna Slevin
She craishteyder Yernagh ee Tirna Slevin (ruggit ayns 1994). V'ee ruggit ayns Divlyn agh hie ee as e lught thie son beaghey ayns Galliu tra v'ee foast aeg. V'ee reiht myr y yeearreyder Yernagh 'sy tostyl aalid Miss Grand International ayns 2020.
Israel
She çheer 'syn Aishey ee Israel (, Yisra'el; إسرائيل‎, Isrā'īl). T'ee soit er slyst hiar yiass y Veanvooir. T'ee çhemmal rish y Livaan 'sy twoaie, rish y Teer 'sy niar hwoaie, rish y Jordaan as y Vroogh Heear 'sy niar, rish yn Egypt as Straih Ghaza 'sy neear yiass, as rish Lhoob Aqaba 'sy Vooir Ruy 'sy jiass. Ta'n çheer jeant seose jeh shiartanse dy hroyn çheer-oaylleeagh gyn bwooise er y nhee dy nee çheer veg t'ayn. Ayns Bun-leighyn y steat, ta Israel cur sheese urree hene myr Steat Ewagh as Deynlagh. Cha nel steat elley erbee ayn 'sy theihll raad ta'n chooid smoo jeh ny cummaltee ayn nyn Ewnyn.
She Tel Aviv caayr argidoil Israel, as she Jerusalem y chaayr smoo rere earroo yn phobble. Ta Israel hene coontey Jerusalem myr preeu-valley yn steat, ga nagh vel y soiaghey shen er enney ec ram çheeraghyn. 'Sy vlein 2012 va 7,956,000 deiney cummal ayns Israel; 5,995,700 nyn Ewnyn, 1,642,000 nyn Arabee (goaill stiagh ny Droosee as ny Bedoonee).