cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plasmey (fishig)
right|thumb|She sampleyryn laaoil jeh reddyn ta jeant seose jeh'n phlasmey ad [[tendreil as drillinyn lectragh.]] Ta plasmey çheet er fer jeh ny kiare steatyn jeh'n stoo (she stooaltane, ushlagh, as gas ny tree steatyn elley). Foddee çhiassaghey gas ny co-vreneenyn ny breneenyn y eeaneaghey (leodaghey ny mooadaghey earroo ny lectraneyn t'ayndaue). Ta'n obbraid shen jannoo plasmey ass y ghas as eh jeant seose jeh partigalyn lectrit: eeaneyn jarrooagh as lectraneyn ny eeaneyn jiooldagh.
Tim Kennaugh
She greinneyder daa-wheeylaght as aa-ghaawheeylleyder ratçhal Manninagh eh Timothy Craig Kennaugh (ruggit er 28 Sauin 1991).
Plasmey (fishig)
Cosoylagh rish y ghas, cha nel cummey ny towse shickyr ec y phlasmey, goaill magh tra t'eh cruinnit liorish saagh; neu-chosoylagh rish y ghas, fo cleayney magher magnaidagh, foddee strughtooryn lheid as fillamadyn, goullyn as jastanyn dooblit y chroo. Ta plasmaghyn cadjin ennagh ry-gheddyn ayns rollageyn as cowraghyn neoin.
Yn Vritaan (çheer)
Çheer-oaylleeaght
Dy cadjin, ta'n ard cronkanagh er yn oyr dy vel eh co-reggyrt da çheu heear glout-sleitagh Armorica, shenn-reayn ta sheeyney magh 'sy Norman as Broioù-al-Liger. Er coontey yn çheerid shen, cha nel tro çheer-oaylleeagh er lheh ayn myr joarey eddyr y Vritaan as y Rank, faagail magh yn awin Kouenon ta scarrey yn Vritaan veih'n Norman.
Tim Kennaugh
Beashnys
Va Kennaugh ruggit ayns Doolish, Mannin. Va anaase echey 'sy vluckan coshey roish my ren eh goll stiagh 'sy daa-wheeylaght lurg e vraar shinney Peter Kennaugh. V'eh reiht jannoo daa-wheeylaght da'n British Talent Team ayns 2007 roish my haink er dy ve ny oltey jeh Claare Lhiassee Olympagh lesh British Cycling.
Yn Vritaan (çheer)
Çheer-oaylleeaght
Ta glout-sleitagh Armorica roshtyn y boayl s'yrjey çheu mooie jeh'n Vritaan ayns Mayenne as eh 417 m er yrjid as t'eh lhargaghey gys y neear roish t'eh çheet dy ve rea 'sy voayl smoo eearagh rish Menez Du as Menez Are. She Roc'h Ruz ayns Menez Are y cronk s'yrjey as eh 384 m er yrjid.
Tim Kennaugh
Beashnys
Ayns 2009, haink er dy ve fer jeh ny daawheeylleyderyn s'aa Feniaghtys Ratçhal Raaidey Ashoonagh Vannin y chosney. Er 14 Jerrey Fouyir 2009 v'eh fogrit dy vees Kennaugh ny oltey jeh'n Undinys Olympagh.
Yn Vritaan (çheer)
Çheer-oaylleeaght
Ta'n ennym Armor ny Arvor ("rish yn 'aarkey", "er mooir" ny "er y vooir" 'sy Vritaanish) currit er ardjyn slystagh dy mennick as ta'n ennym Argoad ("rish y cheyll") currit er yn antraie. Va ny thallooyn share coodit lesh keylljyn mooarey agh roish ny Mean Eashyn va bocage currit ayns nyn ynnyd. Ta'n bocage Britaanagh, marish e vagheryn beggey va cruinnit liorish cleiyee hiu, begnagh immeeit veih ny 1960yn as yn eirinys nish croghey er saaseyn eirinagh noa-emshyragh, goaill stiagh y jeshaghtey.
Ta keylljyn ennagh foast ayn jiu, lheid as keyll Pempont. Ta ny thallooyn creggagh coodit lesh freoagh as moanee, as ta curree ennagh ayn 'sy Vritaan lheid as ar Briwer ta coontit stiagh ayns pairk ashoonagh ardjynagh. Ta pairk ardjynagh elley goaill stiagh Menez Are as coose Hirwazh.
Creg-oaylleeaght
Dirree lieh-innys y Vritaan car yn ard-ghientyn Chadomagh ren croo yn coose hwoaie eddyr Gwengamp as Felger. Dirree yn lieh yiass car yn ard-ghientyn Herkynagh. Ec y traa cheddin, ren bioys mooar volcaanagh faagail mooadys mooar dy chlagh hryal ayn. Eddyr ny lhingyn Cadomagh as Herkynagh, va'n ard currit fo ushtey shiartanse dy cheayrtyn as daag y vooir fossylyn as clagh ghrundinagh, schist as clagh gheinnee er y chooid smoo. Er coontey shaghrynys y chlagh eayil ta'n ooir 'sy Vritaan jeh cummey geayr dy cadjin. Hie glout-sleitagh Armorica er ny yeeraghey shiartanse dy cheayrtyn car crooaght ny Sleityn Pyreanagh as ny Beinnyn Alpagh. Ren caghlaaghyn ayns corrymyn y vooir as yn emshir cur rish crimmey lajer as crooaght ny smoo claghyn drundinagh. Ta'n ceaghley-cummey freggyrtagh son y schist lheeah-ghorrym as son y fo-ooir verçhagh ta ry-gheddyn er yn ellan Groe as ee goaill stiagh glaacafaan as epidote.
Uusimaa Hiar
Municipalities
Ta jeih baljaghtyn ayns Uusimaa Hiar. Ta ard-valjyn as baljyn soilshit magh ayns clou trome. Ta'n chied ennym jeh'n valjaght screeuit ayns mooar-hengey ny baljaght. Ta'n ennym oikoil (raad dy vel lhieggan ayn) 'sy çhengey ashoonagh elley soilshit magh ayns lhoobeenyn.
Diwan (scoill)
As ny paitçhyn eddyr daa as shey bleeantyn d'eash, she Britaanish çhengey ynrican ynsee. Veih shiaght bleeantyn as lieh d'eash, ta'n Rangish currit stiagh 'sy vrastylyn er feie daa as ny 26 ooryn scoill. Tra t'ad jeih bleeantyn d'eash, ta'n Rangish (6 ooryn ass 23) ynsit er keim cheddin as ta'n Vritaanish ynsit. Ta'n skeim shen freilt 'sy cholaashtey, agh erskyn shen, ta Baarle ry ynsee ayn myrane lesh reih ass y Spaainish as y Ghermaanish.
Protosoa
thumb|[[Paramecium, ny phrotosoan kippeenagh.]]
She shenn phossan rang-oardree bea-oaylleeagh eh Protosoa. Ta'n possan goaill stiagh caghlaaghyn bioag eukaryotagh un-chillagagh nagh vel gollrish y cheilley. Er coontey shen, ta bea-oayllee faagail jeh'n ennym, agh t'eh ry-akin ny keayrtyn myr ennym neuformoil.
Hoshiaght, hie ad er rang-oardraghey myr protistyn, myr aarheynn "vaaghagh" y phossan noi protophyta "lussagh" as lheeahidyn glooie "fliughaneagh".
Diwan (scoill)
Shennaghys
Va'n chied diwan currit er bun ec paarantyn ennagh 'sy vlein 1977 ayns Lambaol-Gwitalmeze faggys da Brest, er yn oyr nagh row ny scoillyn steat laaraghey aarloo failt y chur er y Vritaanish 'sy choorse scoill. Chur ad shamyr chlienney er bun ec y toshiaght, as va'n chied vunscoill currit er bun ny yei 'sy vlein 1980. Va'n chied chollège currit er bun 'sy vlein 1988, as y chied lycée ayns 1994.
'Sy vlein 2003-2004 va 2,761 scollagyn ayns diwanyn er feie ny Britaan ec dagh keim veih'n roie-scoill dys y Vaccalauréat. Doshil roie-scoill Diwan ayns Paarys ayns Mee Vean Fouyir ny bleeaney 2004. Ec toshiaght ny bleeaney acadoil 2007, va'n ghleashaght goaill stiagh 35 bunscoillyn.
Nomenclature d'unités territoriales statistiques
Ta Nomenclature d'unités territoriales statistiques ("Enmys Unnidyn Thallooin Staydraaoil") ny NUTS   ny corys cadjinit dys çheet er aarheynnyn çheerey er son staydraa. T'eh fo stiurey yn Unnaneys Oarpagh, as t'eh rang-oardraghey olteynyn yn Unnaneys son y chooid smoo. Ta ymmyd jeant jeh dys cooilleeney Tashtey Troggalagh yn Unnaneys. Ta keimoilaght tree keimyn NUTS currit er dagh çheer oltey yn UO liorish Eurostat. Cha nel dagh aarheynn NUTS corrym rish aarheynn reiragh ny çheerey. Ec toshiaght y choad, ta daa lettyr. Er lhimmey jeh'n RU, t'ad rere coad ISO 3166-1 alpha-2 ny çheerey. Ta ny aarheynnyn cowrit liorish earrooyn 1-9, ny lettyryn mooarey my ta rouyr aarheynnyn ayn. Myr sampleyr, ta Bretyn cowrit liorish UKL, Bretyn Heear liorish UKL1, as Moan liorish UKL11. Rere NUTS 2008-2011, ta 97 ardjyn NUTS 1, 271 ardjyn NUTS 2 as 1303 ardjyn NUTS 3 ayn. Ta corys staydraaoil faggys da er ny veenaghey er son olteynyn shirree yn UO as olteynyn Co-heshaght Dellal Seyr Oarpagh, agh cha nel ad ayns NUTS ny fo stiurey ny h-annaghyn echey. Choud's tree keimyn da çheeraghyn UO, ta coad NUTS ec dagh ooilley çheer, jeant jeh daa lettyr da'n vooar-rheynn as as daa earroo da'n çheer. Ta earrooyn er lheh ec steatyn, queiggaghyn as thallooyn ny Steatyn Unnaneysit, ny Canadey as ny h-Austrail myr dy row ad nyn jeeraghyn hene. Ta doilleeidyn ennagh ayn; myr sampleyr, ta NUTS cur Gibraaltar çheumooie jeh'n UO myr EO21, as ta Geeaaney ayn daa cheayrt, myr FR930 ny Frank as myr AS13 ayns America Yiass.
Diwan (scoill)
Shennaghys
Va 30oo feailley bleeaney ny Diwanyn kelloorit er feie ny Britaan as va Ar Redadeg ("Y Ratçhal"), ratçhal gyn stad trooid y Vritaan as eh pohlldey ynsagh ny Britaanish ayns scoillyn, currit er bun.
Protosoa
Ta far-chrackan killag (Pellicula) oc, chammah's çheshvean killag ta dyn eddyraghey veih bacteyryn.
Nomenclature d'unités territoriales statistiques
Keimyn
thumb|300px|NUTS-1 thumb|300px|NUTS-2 thumb|300px|NUTS-3 Ta tree keimyn NUTS er veenaghey, as daa cheim unnid reiragh ynnydagh (LAU, Local Administrative Unit) foue. Derrey Jerrey Souree 2003, she keimyn NUTS 4 as 5 v'ayn, agh hie ad er scryssey dy oikoil. Cha nel dagh keim breeoil ec dagh çheer, rere y vooadys j'ee. Myr sampleyr, ta keimyn NUTS 1-3 Lucsemburg çheet er y lane heer; cha nel agh LAUyn breeoil eck.
Bun
Ta ardjyn NUTS rere aarheynnyn reiragh t'ayn foast. Ayns çheeraghyn gyn agh aarheynn ny ghaa oc, ny adsyn as aarheynnyn ro-veg oc, t'ad croo keim NUTS noa. Foddee eh ve er y chied cheim (Y Rank, yn Iddaal, y Ghreag, y Spaainey); er y nah cheim (yn Ghermaan) ny er y treeoo cheim (y Velg). Ayns çheeraghyn beggey, ta keimyn 1, 2, as 3 corrym rish y fer heose, ny rish y lane heer (Lucsemburg, y Cheeprey, Nerin). Ta ny h-earrooyn heese cur coyrle da bun ny h-ardjyn, agh cha nel ad soit. Myr sampleyr, ta'n Chorn (pobble mysh 531,000) as Lombardy (mysh 10 millioon) er NUTS 2.
Yn Vritaan (çheer)
Creg-oaylleeaght
Car ny riojaghyn Kiaroil, va'n Vritaan coodit lesh loess as hoshee ny h-awinyn lhieeney ny glionteenyn marish fooillee awinagh. By eiyrtys er immeeaghtyn tectonagh lajer v'ayn eddyr ny plaityn Affrickagh as Oaraishagh ad ny glionteenyn hene. Cha dooar y reayrtys çheerey Britaanagh e chummey jerrinagh roish millioon dy vleeantyn er dy henney. Ta fo-ooir y Vritaan cowrit marish cooid vie dy vrishaghyn as ad croo tashtaghyn mooarey d'ushtey.
Speyr
Ta'n Vritaan ny lhie 'sy chryss honderagh hwoaie. Ta speyr vooiragh cheaghlagh, gollrish y Chorn, eck. Ta'n fliaghey çheet neose dy mennick, agh s'mennick ta laaghyn grianagh ayn gyn bodjallyn. Ayns ny meeghyn souree, fodee ny çhiassidyn 'syn ard roshtyn 30°C (86°F), agh ta'n speyr tannaghtyn gerjoilagh. Ta ny çhiassidyn ayns ny meeghyn souree mysh queig keim jeig ny s'çhoe na ny t'ayn ayns ny meeghyn geuree, agh t'eh croghey er foddeeaght y vooir. Ta'n emshir ny s'buiggey er y choose na 'syn antraie agh ta'n fliaghey çheet cha mennick er y choose as t'eh 'syn antraie. Gyn bwooise da yrjid injil Menez Are, ta ny smoo fliaghey çheet neose ayn na 'sy chooid elley jeh'n ard. Ta'n coose yiass, eddyr an Oriant as Pornizh geddyn ny smoo na 2,000 oor dy hoilshey ny greiney.
Blaanid as beiyn
Ta bea-feie yn Vritaan cosoylagh rish y Rank hene, agh ta anchaslyssyn ennagh er lheh ayn. Er un laue, er coontey yn coose liauyr ec yn ard, s'berçhagh yn bea-feie mooiragh t'ayn as ta sorçhyn d'ushagyn ayn nagh vel ry-akin ayns ayrnyn elley jeh'n Rank. Agh, er y laue elley, ta ny dooieyn ta cummal 'syn antraie ry-gheddyn ayns ayrnyn elley jeh'n Rank. Er yn oyr dy vel y Vritaan ny lieh-innys, ta earroo ny dooieyn ny sloo 'sy lieh heear jeh'n lieh-innys na t'ayn 'sy lieh hiar.
Ta ushagyn marrey eigsoylagh ry-akin faggys da'n choose. Ta coloinyn jeh fannagyn marrey, foillanyn, coltragyn, Gantyn Hwoaie, stronnagyn dooey as pibbinyn Atlantagh. Ta'n chooid smoo jeh ny h-ushagyn shen sheelraghey er ellanyn anerit as creggyn as, rere shen, s'doillee tastey y ghoaill jeu. She çheer ghooie ram dooieyn Oarpagh cadjin yn antraie: kellee cheylley, gollanyn geayee, ushagyn rhennee, gollanyn cadjin, kiarkyn rhennee as dooieyn elley.
Gollrish y Chorn, Bretyn as Nerin, ta ushtaghyn y Vritaan tayrn sharkee houree, raunteeyn glassey, turtylyn dreeym liareagh, doraidyn, perkynyn, smugyn rauney, partanyn as gimmee. Ta micropterus feer chadjin rish y choose, ta gobbargyn goal cummal er yn ymmyr vooarheeragh, as ta grenaidee as gaillaghyn pern cummal ayns ny h-ushtaghyn dowiney. Ta eeastyn awiney goaill stiagh brick, braddanyn Atlantagh, gaddyssyn, argyrosomus regius as lampraghyn. Ta ny h-awinyn goaill stiagh dooarchooyn as moddee ushtey myrane lesh dooieyn rueggyssagh Americaanagh lheid as y coypu ta scryssey yn eggochorys as chur rish anvioys yn assag Rangagh Oarpagh.
Mastee ny neuvertebree, she ynnyd dooie ee yn Vritaan da crammag Kemper, gob doo peearley awiney as gimmagh Voirrey bane-inginagh. Hooar ny sheeintee Vritaanagh vooarey baase car yn eash noa-emshyragh, goaill stiagh y moddey oaldey. Jiu, ta ny sheeintee scanshoil goaill stiagh feeaihee ruy, collee vuc oaldey, shynnee, mwaaee as dooieyn ennagh jeh craitnagyn.
Ta enney mooar er y Vritaan son y chabbyl Britaanagh, aalaght ynnydagh jeh'n chabbyl draghtey, as son y voddey gunney Britaanagh. Ta aalaghtyn er lheh jeh ollee ry-gheddyn ayn, agh ta fir jeu er oirr yn anvioys: y pie noir bretonne, y froment dy Léon, yn Armoragh as y Naonedagh.
Ta lossreeyn jallooagh ry-gheddyn ayns keylljyn, dreeymyn geinnee, mooiree, reeastyn y Vritaan, goaill stiagh y anchaslyssyn dooghyssagh jeh cistus, aster as linaria, y fetçh crou chabbil as y lotus maritimus.
Aarheynnyn tradishoonagh
Hie yn Vritaan er ny scryssey magh myr unnid politickagh 'sy vlein 1790 tra v'ee rheynnit magh ayns queig rheynn. Ta ny rheynnyn Britaanagh co-reggyrt, er y chooid smoo, rish ny nuy ard-aspickyssyn Catoleagh v'ayn ec toshiaght ny Mean Eashyn. V'ad enmyssit bro 'sy Vritaanish ny pays 'sy Rangish ("çheer") as v'ad ymmydit myr slystyn argidoil as cahnagh. Ta'n Vritaan rheynnit magh eddyr Breizh-Izel ("y Vritaan Eeaghtyragh"), ta co-reggyrt rish y lieh heear raad ta'n Vritaanish goll er loayrt dy tradishoonagh, as Breizh-Uhel ("y Vritaan Eaghtyragh"), ta co-reggyrt rish y lieh hiar raad ta'n Ghalloish goll er loayrt dy tradishoonagh. V'ad ny h-ard-aspickyssyn ny ny queiggaghyn shendeeagh 'sy Vritaan na:
Car Irree Magh y Rank va kiare ard-aspickys dollit magh as va ny queig ard-aspickyssyn elley ceaghlit son co-reggyrt rish ny rheynnyn.
Aarheynnyn roie
thumb|Ta [[Yn Vritaan (ard)|ard y Vritaan jeant seose jeh'n chiare rheynn Vritaanagh. Ta Liger-Atlantel, ayns daah bane-ghorrym, ny chooid jeh Broioù al Liger.]] Car Irree Magh y Rank, va'n Vritaan rheynnit magh eddyr queig rheynn as dagh fer jeu jeant ass tree ny kiare slyst. Ta ny slystyn goll er rheynn magh ayns cantoonyn as adsyn hene jeant ass commyoonyn. Ta coonseil ynnydagh, ta reiht ec ny seyraanee, ec dagh commyoon as rheynn, agh cha nel ynnydee reiht ec ny slystyn as ny cantoonyn. Ta ny cantoonyn ymmydit myr slyst reihdagh son ny coonseilyn rheynnagh as ta ny slystyn stiurit ec fo-veoir ta doltit ec Eaghtyrane y Rank. Ta'n Eaghtyrane doltey meoir ayns dagh rheynn.
Er yn oyr dy vel ram rheynnyn ayn as dy vel ad feer beg er mooadys, ren y reiltys Frangagh prowal ardjyn ny smoo y chroo car y 20oo eash. By chooish da aa-chroo yn Vritaan myr unnid politickagh as reiragh eh da ny h-ashooneyryn Britaanagh, agh va ny pooaryn ayns Paarys credjal dy lhisagh da'n ard noa ve fondagh er çheu yn tayrmaynys. Ren y reiltys Frangagh as politickeyryn ynnydagh smooinaghtyn dy row Naoned as e rheynn Liger-Atlantel ny smoo kianglt rish Glion Loire na rish y lieh-innys as dy beagh cohirrey jeeyllagh ayn lesh y vooinjerys rish Roazhon.
Va ny joaraghyn currit sheese 'sy vlein 1956. Va kiare rheynn currit stiagh 'sy Vritaan noa as va Liger-Atlantel currit stiagh ayns Broioù al Liger marish ayrnyn jeh Anjou, Maine as Poitou. 'Sy vlein 1972, hooar ny h-ardjyn nyn gooieidyn roie, marish coonseil ardjynagh reiht. Veih'n traa shen, ta coonseil as colughtyn reiragh ec y ard y Vritaan.
Preeu-valjyn
right|thumb|280px|Giat-entreilys gys [[Cashtal Ghiucyn y Vritaan, ynnyd beaghee beayn ny duicyn s'jerree.]] Shimmey preeu-valley shendeeagh t'ec y Vritaan. Tra v'ee ny duicaght heyr, ren Steatyn y Vritaan, sorçh ennagh dy pharlamaid, çhaglym ry-cheilley ayns baljyn eigsoylagh: Dinan, Ploermael, Redon, Roazhon, Gwitreg, Gwenrann, as, er y chooid smoo, ayns Naoned, raad haink ad ry-cheilley 17 keayrt, as ayns Gwened, raad haink ad ry-cheilley 19 keayrt. Va'n Chooyrt as y reiltys feer hroailt as ren dagh reeraghtys cur foayr da nyn gashtallyn as nyn steatyn hene. Ren ny duicyn cummal er y chooid smoo ayns Naoned, Gwened, Redon, Roazhon, Felger, Dol, Dinan as Gwenrann. Gyn fakin er Gwened, va dagh fer jeh ny baljyn shen soit ayns Breizh-Uhel.
Mastey ny baljyn shen, cha row agh tree jeu, Gwened, Naoned as Roazhon, jargal aggyrt er son staydys preeu-valjagh. Va ny duicyn crooinit ayns Roazhon as va cashtal mooar ayn oc. Ansherbee, v'eh scrysst ayns aile car y 15oo eash. Er e heu hene, by hoiag da Shamyr ny Coontyssyn as da'n Pharlamaid eh Gwened derrey yn unnaneyssey rish y Rank. Va'n Pharlamaid astreeit gys Roazhon as Shamyr ny Coontyssyn gys Naoned. By eh Naoned ynnyd beaghee beayn da ny duicyn s'jerree. Ta Cashtall Ghiucyn y Vritaan foast ny hassoo ayns çheshvean y chaayr. Jiu, she Roazhon preeu-valley ard y Vritaan as y wheiggey agglishagh ta goaill stiagh ard y Vritaan as ard Broioù al Liger.
Enney ardjynagh
thumb|Mraane Britaanagh ta ceau ny coodee ching hradishoonagh er lheh, y [[Bigouden, as eh coontit myr fer jeh cowraghyn yn enney Britaanagh.]] Cha nel mooarane pohlldey ec parteeyn politickagh Britaanagh as s'beg y rahys t'oc ayns ny reihyssyn. Ansherbee, s'mooar yn enney cultooragh t'ec ny Britaanee. Rere towse 'sy vlein 2008, ta 50% jeh pobble ard y Vritaan coontey adsyn hene cho Britaanagh as Frangagh; ta 22.5% jeh'n phobble coontey adsyn hene ny smoo Britaanagh na Frangagh; as ta 15.4% coontey adsyn hene ny smoo Frangagh na Britaanagh. Ta 1.5% coontey adsyn hene myr Britaanee ny lomarcan tra ta 9.3% smooinaghtyn nagh vel ad nyn Mritaanee er chor erbee.
Ren 51.9% jeh lught freggyrtagh y towsh coardail rish y smooinaght dy lhisagh ny smoo pooar pholitickagh ve currit da'n Vritaan, as ren 31.1% jeu freggyrt dy lhisagh dagh red tannaghtyn myr v'ayn ec traa yn towsh. Cha row agh 4.6% er son y teyrsnys as cha row tuarym ec 9.4% jeu.
Ren towse veih'n vlein 2012 va jeant ayns queig rheynn hradishoonagh y Vritaan taishbyney dy vel 48% jeh'n lught freggyrtagh coontey dy row ad kianglt rish y Rank er y chooid smoo, dy row 37% jeu kianglt rish y Vritaan, as dy row 10% kianglt rish yn Oarpey. Haishbyn eh dy row yn enney Britaanagh ny s'troshey mastey ny deiney ta ny s'aa na 35 bleeaney d'eash as 53% coontey dy vel ad kianglt rish y Vritaan er y chooid smoo tra va 50% jeh'n lught freggyrtagh va ny shinney coontey dy vel ad kianglt rish y Rank er y chooid smoo. Ta'n enney Britaanagh ny sloo mastey yn lught freggyrtagh va ny shinney na 65 bleeaney d'eash: va 58% jeu coontey dy row ad kianglt rish y Rank er y chooid smoo. Ta'n enney Oarpagh ny s'troshey mastey yn possan cheddin, as 21% jeu coontey dy row ad kianglt rish yn Oarpey er y chooid smoo. Fy yerrey, ta'n enney Britaanagh ny s'troshey mastey ny deiney jeh'n çheu clee as mastey ny deiney as ard-cheimyn oc.
Çhengaghyn ardjynagh
thumb|right|[[Breizh-Izel (ayns daaghyn) raad ta'n Vritaanish goll er loayrt dy tradishoonagh, as Breizh-Uhel (ayns lheeah) raad ta'n Ghalloish goll er loayrt. Ta ny daaghyn lheeah ceaghlee taishbyney cooyl-ghleashaght y Vritaanish as gleashaght er oaie yn Ghalloish as y Rangish.]]
Ta'n Rangish, yn un çhengey oikoil ayns Pobblaght y Rank, goll er loayrt ec dagh peiagh 'sy Vritaan as she çhengey ny mayrey ec y chooid smoo jeh ny Britaanee ee. Ansherbee, roish y 19oo eash, cha row yn Rangish er fys ec y chooid smoo jeh'n phobbyl. Ta daa hengey ardjynagh ayn: y Vritaanish as y Ghalloish. T'ad scarrit veih nyn geilley liorish joarey çhengey t'er goll ergooyl harrish ny bleeantyn veih traa ny Mean Eashyn. Ta'n joarey roie veih Plouha er Mooir yn Eeaght gys Lieh-innys Rewiz er Baie ny Biscaayn. Er coontey nyn munyn as nyn ymmyd, ta'n soiaghey feer chosoylagh rish y toiaghey ayns Nalbin raad ta Gaelg ny h-Albey as y Vaarle Albinagh goll er loayrt. Ta'n enney Langues de Bretagne ("Çhengaghyn y Vritaan") currit orroo ec Coonseil Ardjynagh y Vritaan veih'n vlein 2004.
Y Vritaanish
She çhengey Cheltiagh ee yn Vritaanish haink magh ass y Vrythonish, as ta mooinjerys gloo eck foast rish y Chornish as y Vretnish. Agh veih'n 13oo eash, foddey roish unnaneyssey yn Vritaan rish y Rank, by ee yn Rangish çhengey reiragh Ghiucaght y Vritaan as ee currit ayns ynnyd y Ladjyn. Va'n Vritaanish myr çhengey yn phobble çheerey agh, veih ny Mean Eashyn, va'n lught ooasle as ny h-ard-haggyrtyn loayrt Frangish.
Ren polaseeyn reiltys car y 19oo as y 20oo eash jannoo yn ynsagh eginagh as, ec y traa cheddin, yiooldee ad ymmyd y Vritaanish ayns ny scoillyn dys ad y hyndaa myr Frangisheyryn noa. Gyn bwooise er shen, va'n Vritaanish loayrit derrey ny 1960yn ec y chooid smoo jeh'n phobbyl 'sy Vritaan Heear (ny Breizh-Izel). Car ny 1970yn, va scoillyn Britaanish foshlit as hoshee ny reiltyssyn ynnydagh y Vritaanish y ghreinnaghey. Ec y traa shen va'n Vritaanish er oirr y vaaish.
Ta shiartanse d'abbyrtyn ec y Vritaanish agh cha nel joarey shickyr eddyr oc. Ta'n chooid smoo jeu feer chosoylagh rish nyn geilley as cha nel agh anchaslyssyn sheeanagh as focklagh ennagh eddyr oc. T'ad ny tree abbyrtyn ta loayrit 'sy Vritaan heear na Kernish (ta goll er loart mygeayrt Kemper), Leonish (mygeayrt Kastell-Paol) as Tregerish (mygeayrt Landreger), as t'ad currit ry-cheilley myr "possan KLT" (Kerne-Leon-Treger). Ta abbyrt elley er lheh ayn ta ny s'odjey veih ny tree abbyrtyn elley as ee enmyssit Gwenedish (ta goll er loayrt mygeayrt Gwened).
Beinn Nivish
She Beinn Nivish (Ben Nevis, Beinn Nibheis) y slieau s'yrjey ayns ny h-Ellanyn Goaldagh. T'eh soit er çheu heear Am Monadh ayns Ard Logh Abar jeh Çheer ny Gaeil, faggys da balley An Gearasdan, Nalbin. Ta'n mullagh soit 1,344 m harrish yrjid ny marrey, as ta thie rollageydys ny hoie er y vullagh. Eddyr ny bleeantyn 1883 as 1904 va fwirran obbree beayn gobbraghey ayn as ad çhaglym fysseree emshyragh. Ta ny fysseree shoh coontit feer scanshoil foast son toiggalys yn emshyr Albinagh.
Yorkshire Yiass
She coontae moirvaljagh as jesh-chliaghtagh ayns Yorkshire as y Humber eh Yorkshire Yiass. T'eh soit ayns twoaie ny çheerey. T'eh çhemmit liorish Lincolnshire da'n hiar, Yorkshire Hwoaie da'n twoaie, Treen Hiar Yorkshire da'n çhiar hwoaie, Derbyshire da'n heear yiass, Yorkshire Heear da'n heear hwoaie, as Nottinghamshire da'n hiar yiass. Ta Çhiarn Aachaptan as Ard-hirrym echey. Ta kiare co-chorpyn moirvaljagh echey: Barnsley, Doncaster, Rotherham as Ard-valley Sheffield. Er y fa dy jagh y coonseil choontae er astyrt ayns 1986, ta ny co-chorpyn nyn lughtyn-reilley unnaneagh.
Tatarish Chrimeeagh
She glare Hurkagh Kipchak ee yn Tatarish Chrimeeagh (qırımtatar tili, къырымтатар тили) ny yn Chrimeeish (qırım tili, къырым тили). T'ee goll er loayrt 'sy Chrimeea as mastey ny Tataree Chrimeeagh 'syn Oosbeckistaan, 'sy Turkee, Romaan, 'sy Vulgeyr as ayns boodeeyssyn beggey ayns ny Steatyn Unnaneysit as 'sy Yn Chanadey. Ny jean jarrood eddyr ish as y Tatarish, ta goll er loayrt 'sy Tatarstaan; ta mooinjerys ayn eddyr y daa ghlare agh cha nel ad so-hoiggalagh.
Coontae Kościerzyna
She unnid reirey thallooinagh as gurneilys ynnydagh (powiat) ayns Queiggey Pomorze, twoaie yn Pholynn, eh Coontae Kościerzyna (Powiat kościerski; Kòscérsczi pòwiat ny Kòscérsczi kréz). Va'n coontae currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 rere lhiassaghey gurneilys ynnydagh ny Polynn 'sy vlein 1998. She Kościerzyna y toiag reirey as y balley smoo ayn as eh ny lhie 51 km çheu heear yiass veih'n phreeu-valley queiggagh Gdańsk.
Coontae Kościerzyna er caslys-çheerey Wheiggey Pomorze
Aarheynnyn reiragh
Ta'n coontae goll er rheynn magh ayns hoght slystyn (gmina) (un lyst valjagh as shiaght slystyn çheerey). T'ad ry-akin 'sy taabyl shoh heese, rere earroo yn phobble.
Plasmey mooie
She cooid chree jeh plasmey killag chillag ennagh eh plasmey mooie ny ectoplasmey. T'eh shassoo noi plasmey sthie meanagh, as ta oayllee scarrey y jees er bun co-yannoo. Ta plasmey mooie çheet er plasmey faggys da boalley y chillag, gyn mynoltyn ayn. T'eh tarhoilshagh, as t'eh gymmyrkey stoo 'sy chillag. Dy mennick, ta ymmodee snaieanyn actin ayn dys cummal seose y far-chrackan killag.
Çhellooishan
right|thumb|Yn RCA 630-TS, y chied çhellooishan lectraneagh mooar-yantys v'er chreck ayns 1946-1947. right|thumb|Çhellooishan CRT [[Sony Wega]] Ta çhellooishan çheet er saase ta cochiangley çhiooneyder, taishbynys, as kiaulleyryn son jeeaghyn er, as clashtyn rish, scaalheanaghyn çhellveeish son y chooid smoo. Dy mennick, t'ad ymmydit myr taishbyner co-earrooder chammah. V'ad skeaylt magh ayns ny 1920yn ayns cummey obbrinagh, haink orroo dy ve feer chadjin myr gientyn kionnee lurg y Nah Chaggey Dowanagh ayns cummey lectraneagh marish çhaghnoaylleeaght çhoobyn scell caddoyd (CRT). Va daaghyn currit rish scaalheanaghyn çhellveeish lurg 1953 as ren eh cur rish foayr cadjin y çhellooishan as haink er aeragyn mooie dy ve feer chadjin ayns thieyn fo-valjagh. Haink er y çhellooishan dy ve ny haase taishbynee son mean recortyssit ayns ny 1970yn, lheid as Betamax, VHS as, ny s'anmey, JABEyn. V'eh goll er ymmyd myr taishbyner voish y chied ghlioon jeh co-earrooderyn thie as consoleyn gammanyn-feeshan lheid as yn Atari ayns ny 1980yn. Rish ny 2010yn, ren çhellooishanyn pannylyn rea ta goaill stiagh taishbyner crystal ushlagh (LCD) goaill yn ynnyd jeh ny shenn-çhellooishanyn CRT.
Bóthar Seoighe
Ta Bóthar Seoighe ny Bóthar Sheoighe (Shaw's Road, Yernish son Raad Shoynagh), ny Pobal Feirste (Baarle: Farset Community, Yernish son Pobbyl Feirshtey) dy mennick, ny Ghaeltacht veg neu-oikoil ayns Beeal Feirshtey, Coontae Aontrym, Nerin Hwoaie.
COVID-19
right|thumb|Tuarystal breneenagh feer chruinn jeh strughtoor mooie yn veerys SARS-CoV-2 Ta COVID-19, ny doghan veerys crooinagh 2019, çheet er gorley gowaltagh ta çheet magh ass y veerys SARS-CoV-2 (syndrome ennalagh feer-gheyre y veerys crooinagh 2). Va'n chied hampleyr recortyssit ayns Wuhan, y Çheen, ayns Mee ny Nollick 2019. Ren y doghan skeaylley harrish y theihll, cur rish pandemagh COVID-19.
Zelenogorsk, Caayr Pheddyr
Ta Zelenogorsk (Зеленого́рск, roish 1948: Терио́ки, Terijoki) ny valley ayns y Roosh ayns Slyst Kurortny 46 km sheear hwoaie veih Caayr Pheddyr. Ta'n balley ny lhie er broogh hwoaie Lhoob Finnlynn. Ta'n stashoon traenagh soit er raad yiarn Caayr Pheddyr (Stashoon traenagh Finlyandskiy) – Vyborg. 'Sy vlein 2003 va 12,100 cummaltee 'sy valley, as dar lesh shen, t'eh ny valley smoo ayns Caayr Pheddyr.
Lauren London
She ben-aghteyr as craishteyder Americaanagh ee Lauren Nicole London (ruggit er 5 Nollick 1984). Ta enney share er London son e paartyn ayns filmyn as claareeyn çhellveeish lheid as ATL (2006), This Christmas (2007), Madea’s Big Happy Family (2011), Baggage Claim (2013), The Game (2013-2015), Games People Play (2019), as Without Remorse (2021).
Ayns 2022, ren London as PUMA co-obbraghey ry-cheilley er y çhalee L.A Love Story. Ta çhaglym cullee coshey as eaddeeyn geddyn ard-smooinaght voish e balley dooghyssagh, Los Angeles. Ta meeryn taishbyney e aa-vyrneen Nipsey Hussle, hooar baase rere lhott gunney er 31 Mayrnt 2019 ayns Los Angeles.
Queiggey Chernihiv
She queiggey 'syn Ookraan hwoaie eh Queiggey Chernihiv (Чернігівська область Chernihiv’ka oblast’) ny Chernihivshchyna (Ookraanish: Чернігівщина) myr t'eh enmyssit dy mennick. She Chernihiv y balley reiragh.
Poznań
She caayr er yn awin Warta ayns sheear-vean y Pholynn eh Poznań (Posnania; Posen; פוזנא or פּױזן Poyzn). 'Sy vlein 2010 va 551,627 dooinney cummal 'sy chaayr. T'eh coontit myr fer jeh ny caayryn shinney 'sy Pholynn as by 'er jeh ny buill smoo scanshoil 'sy steat leah Polynnagh as ta ny chied fir hoshee oanluckit ayns moir-agglish y chaayr.
Ta Poznań ny wheigoo caayr 'sy Pholynn. She preeu-valley shenndeeagh yn ard Wielkopolska as preeu-valley Wheiggey yn Pholynn Vooar.
She laare scanshoil son traght, çhynskyl, as ynsagh t'ayn as margaghyn traghtee eddyrashoonagh goll er stiurey 'sy chaayr.
Päijät-Häme
Ta Päijät-Häme (Soolynnish: Päijänne-Tavastland) ny h-ard ayns Finnlynn Yiass çheu yiass veih'n logh Päijänne. T'ee caglit liorish ny h-ardjyn Uusimaa, Kanta-Häme, Pirkanmaa, Finlynn Veanagh, Savo Yiass, as Kymenlaakso.
Queiggaghyn shendeeagh
Son shennaghys, çheer-oaylleeaght, as cultoor jeeagh er: Häme
Baljaghtyn
Ta daa valjaght yeig ayns Päijät-Häme. Ta ny h-ard-valjyn as ny baljyn ayns clou trome.
Kiryat Shmona
She caayr 'sy Clyst Hwoaie, Israel, eh Kiryat Shmona (, "Caayr ny Hoght"). T'eh ny hoie er lhiargee heear Ghlion Hula er y joarey rish y Livaan. Ta ennym ny hoght dooiney, goaill stiagh Joseph Trumpeldor, hooar baase 'sy vlein 1920 as ad coadey yn balley Tel Hai.
'Sy vlein 2011 va 22,992 deiney cummal 'sy chaayr. Ta mysh trass y phobble ny s'aegey na 19 bleeaney d'eash as she Ewnyn jeh sluight Maroccagh y chooid smoo jeh ny cummaltee. She Kiryat Shmona y chaayr smoo twoaieagh mastey ny caayryn ayns Israel. V'eh currit er bun 'sy vlein 1949 as hooar eh staydys caayragh 'sy vlein 1975.
Sumba, Ellanyn ny Geyrragh
Ta Sumba ny valley beg ayns Ellanyn ny Geyrragh ta soit er yn ellan Suðuroy.
Mathilde Dolgopol de Sáez
Beashnys
Va Mathilde Dolgopol de Sáez ruggit er 6 Mayrnt 1901 ayns La Plata, yn Argenteen. Erreish j'ee goaill jerrey rish e scoill, hie ee er oaie studeyryssyn s'yrjey y yannoo ec Thie Tashtee La Plata.
Ayns 1927 ren ee e kione argane ollooagh er y çhenn-ontoaylleeaght neuvertebragh fo coyrle Ángel Cabrera (1879-1960), haink ass y Spaainey as va ny chione rheynn er y çhenn-ontoaylleeaght 'sy thie tashtee. Ny s'anmey hoshee ee e coorse keirdey ec Thie Tashtee La Plata.
Va'n chooid smoo jeh'n ronsaghey eck jeant eddyr ny bleeantyn 1927 as 1940. Va ny clouyn ronsee eck jeerit er y chooid smoo er eeastyn as ushagyn fossylagh.
Hooar ee baase ayns La Plata er 29 Mean Souree 1957.
Jaghteyrys
Ta jaghteyrys ny ard-reillaght çheet er cummey reiltys raad dy vel pooar y reiltys freilt ec toshiagh ny possan dy hoshee neu-reiht gyn caglee ny marish kuse veg dy chaglee. She jaghteyr yn ennym ta currit er toshiagh jaghteyrys, ga dy vel enmyssyn elley currit orroo dy mennick dy h-oikoil, goaill stiagh "toshiagh", "eaghtyrane", as enmyssyn elley. Ta'n pholitickaght çheusthie jeh jaghteyrys taghyrt eddyr y jaghteyr, y kiarkyl sthie, as y chondaigys, foddee eh ve sheeoil ny elgyssagh. Foddee jaghteyryn ve currit er bun liorish coup caggee ta ceau yn reiltys roish magh er egin ny liorish hene-choup raad dy vel toshee reiht jannoo yn reill oc beayn. Ta jaghteyryssyn er nyn rang-oardraghey myr jaghteyryssyn caggee, jaghteyryssyn un-phartee, jaghteyryssyn persoonaghys, ny monarkaghtyn ard-chummaghtagh.
Ta'n enmys jaghteyrys çheet ass yn ymmyd echey ayns Pobblaght y Raue. Lhiassee jaghteyryssyn caggee leah 'syn eash eear-chlassicagh, ayns eash ny Shogunyn 'sy Çhapaan er lheh. Lhiassee jaghteyryssyn noa-emshiragh 'sy 19oo eash tra ren caudillos goaill greim er y phooar ayns America Ladjynagh. Dirree steatyn fashistagh as steatyn cummynagh magh 'syn Oarpey car ny 1920yn as ny 1930yn. Va'n Fashistaghys scryssit magh lurg y Nah Chaggey Dowanagh tra hie yn Cummynys er ny skeaylley magh dys mooar-rheynnyn elley. Haink er jaghteyryssyn persoonaghys 'syn Affrick as jaghteyryssyn caggee ayns America Ladjynagh dy ve feer chadjin car ny 1960yn as ny 1970yn. Huitt ram jaghteyryssyn ec jerrey yn Chaggey Feayrr as car y treeoo tonn jeh'n deynlaghey. Ta ram jaghteyryssyn foast ayn, as king elley girree, 'syn Affrick as 'syn Aishey er lheh, agh 'syn Oarpey Hiar myrgeddin.
Ta jaghteyryssyn stiurey reihyssyn dy mennick son leighoilid y chur er bun ny son greesaghyn y chiarail da olteynyn y phartee reilley, agh cha nee reihyssyn cohirreydagh ny corrym t'ayndaue da'n chondaigys. Ta'n shickyrys ayns jaghteyryssyn freilt er co-eignaghey ta jeant seose jeh fysseree chaglit ny vreagagh, lorgey as cur fo cosh y chondaigys politickagh, as obbraghyn elgyssyn. Foddee jaghteyryssyn tuittym liorish coup ny irree magh liorish possanyn condaigys niartal.
Meegrasteatyn Oarpagh
right|thumb|300px|Ny meegrasteatyn Oarpagh er caslys-çheerey ny h-Oarpey. Ta meegrasteatyn ny mynsteatyn Oarpagh çheet er possan beg dy steatyn feer veggey 'syn Oarpey. Choud's ta Andorra, Liechtenstein, y Valta, Monaco, San Marino, as Ard-valley yn Phaab coontit nyn mast'oc, ta troyn cosoylagh ry-akin ec Lucsemburg as y Cheeprey. She steatyn seyrey beggey t'ayn ayns meegrasteatyn, ayns neu-chosoylaght rish "meegra-ashoonyn", unnidyn nagh vel seyr.
Na Speiríní
She slieaureayn ayns Nerin Hwoaie ad Na Speiríní (The Sperrins). T'ad coontit mastey ny h-ardjyn ardey smoo ayns Nerin. Ta Ard na Speiríní ny hoie ayns çheshvean Nerin Hwoaie, as t'ad sheeyney magh veih brooinyn sheear Logh Nay ayns Coontae Heer Eoin, dys y chooid yiass jeh Coontae Ghoirrey. Ta 150,000 cummaltee 'syn ard, trooid as trooid, as ta enmys Area of Outstanding Natural Beauty currit er.
Emma Ellingsen
She craishteyder as persoonid YouTube Norlynnagh ee Emma Ellingsen (ruggit er 9 Mean Fouyir 2001). Ta e bollagh YouTube jeant seose jeh brastyllyn cosmaidagh, blogyn feeshan, as blogyn feeshan troailt. Ta Ellingsen fo-screeuit lesh y jantys craishtee Team Models.
Bea leah
Va Ellingsen troggit ayns Nøtterøy, balley ta soit mysh oor er y traen voish Oslo. Haink Ellingsen magh dys e mooinjer as e caarjyn myr ben tessen-cheintyssagh tra v'ee nou bleeaney d'eash. Myr paitçhey, v'ee ry-akin 'sy scannane feanishagh Norlynnagh Born in the Wrong Body ren jeeraghey er ish as paitçhyn tessen-cheintyssagh elley ayns Norlynn.
Beetys mooar
She lus daa-vleinoil eh beetys mooar (Beta vulgaris fogh. vulgaris arr. crassa). T'ad troarey eh myr foddyr.
Kate Valdez
She ben-aghteyr as craishteyder Philippeenagh ee Keith Eliana Habala Sisante (ruggit er 21 Luanistyn 2000), ta goll er enney dy keirdagh myr Kate Valdez. Ta enney urree er son e paartyn myr Violet ayns Destiny Rose, myr Mira ayns Encantadia, as myr Natalie/Rosemarie ayns Onanay.
Spaainee
She possan kynneeagh Romanagh dooghyssagh da'n Spaainey ad ny Spaainee. Çheusthie jeh'n Spaainey hene, shymmey enney ashoonagh as ardjynagh ta ayns ta aahoilshaghey shennaghys cramp y çheer, goaill stiagh shiartanse dy hengaghyn dooghyssagh as sluightyn y Ladjyn. She Spaainish y çhengey smoo as yn un hengey lesh staydys oikoil er bun ashoonagh er feie yn çheer.
Cooat
right|thumb|Y [[cooat duffyl - sorçh dy chooat ta jeant ass cullee olley gharroo.]] Ta cooat çheet er garmad liauyr ta ceaut er fir as mraane son çhiass ny fassan. Dy cadjin ta muinneelyn liauyrey ec cooatyn as t'ad foshley ec yn eddin as shickyraghey liorish cooney veih crammanyn, sippyn, dooneyderyn dooan as lhoobey, skorranyn, cryss, ny mestey jeh ny dooneyderyn shen. Ta jesheenyn er cooatyn goaill stiagh coillaryn as yeeallyn geaylin. Ta sorçhyn dy chooatyn goaill stiagh cooatyn fliaghee, cooatyn duffyl, jaggadyn as e lheid. 'Sy ghlare chadjin t'ayn jiu, dy mennick ta deiney mestey jaggadyn as cooatyn, agh she jaggad ayn na cooat eddrym ta sheeyney veih ny geaylinyn dys y vouin choud's ta cooatyn çheet er garmadyn ny s'liurey as ny s'trimmey.
Corockle lurg-chooyleeacklagh
Ta corockle lurg-chooyleeacklagh goll er fockley magh liorish y çhengey faggys da ny bentyn da cooyl y ghreeym cooyl-eeacklagh, agh cha nel eh cho foddey erash as y clea. Nyn mast'oc, ta ny corocklyn cleaoil-chooyl-eeacklagh ry-akin heose. Ta daa horçh elley, ny corocklyn cooyl-chroymmit as corocklyn cooyl-eeacklagh-chleaoil lurg-chooyleeacklagh rere fockley magh, agh ta collooghyn nyn hene oc 'sy taabyl ASE. She cummey ny çhengey ta eddyrscarrey oc veih y cheilley:
Shoh lurg-chooyleeacklee yn Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh:
Bossan pibbyragh
Jalloo-oaylleeaght
Ta bossan pibbyragh gaase wheesh as 60cm er yrjid. Ta crouw-vlaaghey echey. Ta blaaghyn baney beggey ayn, as t'ad jannoo fynneigyn glassey rea oohchrooagh jeu hene, mysh 6mm er lhiurid as 4km er lheead. Ta daa rass dhone ayns dagh fynneig. Ta duillagyn maylartey sideagh gyn chass echey, as ta'n ghass gaase jeh cummey rose dy ghuillagyn feeacklagh. Ta'n ghass renaigagh.
Troarey as Ymmyd
Ta bossan pibbyragh gaase ayns reeastyn as msatey troaryn. S'cummey lesh y thalloo.
T'eh yn-ee myr glassan ny broit. T'ad jannoo ymmyd jeh messyn as rassinyn aegey myr spiossyn, as blass pibbyr doo ny mustart oc.
Catoleaghys Raueagh ayns Mannin
Ta'n Agglish Chatoleagh Raueagh ayns Mannin ny cooid jeh'n Agglish Chatoleagh Raueagh, fo leeideiltys spyrrydoil y Phaab as ny quaiyl paabagh 'sy Raue.
Ga nagh vel Mannin ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit, t'ee currit stiagh ayns Ard-Aspickys Lerphoyll. Ta agglishyn Catoleagh ry gheddyn ayns dagh balley mooar ayns Mannin as she Agglish Voirrey yn Ellan ayns Doolish yn agglish smoo. Ta cooid vooar jeh ny Catolee ayns Mannin nyn Yernee ny t'ad jeh sluight Yernagh.
Wreck-It Ralph
She scannane aittys Americaanagh voish y vlein 2012 ta bioghit lesh co-earrooder eh Wreck-It Ralph. Va'n scannane gientit liorish Walt Disney Animation Studios as skeayllit magh liorish Walt Disney Pictures. Y 52h ard-scannane bioghit Disney, hie eh er ny stiurey liorish Rich Moore as er ny ghientyn liorish Clark Spencer voish scaa-chloie va screeuit ec Phil Johnston as Jennifer Lee as skeeal liorish Moore, Johnston, as Jim Reardon. Ta'n scannane goaill stiagh gooyn John C. Reilly, Sarah Silverman, Jack McBrayer as Jane Lynch. Hie scannane eiyrtyssagh, Ralph Breaks the Internet, er ny skeaylley magh er 21 Sauin 2018.
Saum 23
thumb|Ta'n ennym "Saum y Vochilley" currit er Saum 23 dy mennick.
'Sy 23-oo Saum (Earrooaghey Greagagh: Saum 22) 'sy Vible Ewish/Çhenn Chonaant, ta'n screeuder (Davy) jannoo cur sheese er Jee myr e vochilley. Myr y bochilley, nee eh coadaghey, cour, as stiurey shin. My vel shin ayns gaue dy noid troshtagh, nee eh coadaghey shin; my vel shin ayns gaue dy ghonney, nee eh cour dhooin lesh bee dy liooar; t'eh stiurey shin dys buill raad dy vel shin sauçhey, raad dy vel ymmodee dy vioys. Va'n teks, er ooashlaghey ec ny h-Ewnyn as ny Creestee gollrish y cheilley, currit rish kiaull dy mennick.
Naghtyreen
Ta'n naghtyreen (Prunus persica arr. nucipersica) ny lus 'sy ghenus Prunus. She arraghys peitshag t'ayn. T'ee gymmyrkey mess sooagh yn-ee lesh yn ennym cheddin er. T'ee ny billey yn-lhoamey ta gaase dys 4-10m er yrjid, as t'ee coontit mastey'n fo-chynney Prunoideae 'sy chynney Rosaceae. T'ee rang-oardit myrane lesh yn almon 'sy fo-ghenus Amygdalus 'sy ghenus Prunus, as ad scarrit veih ny fo-ghenussyn elley rere y skilley sheelagh craplit.
Queiggey Odesa
She queiggey 'syn Ookraan heear yiass eh Queiggey Odesa (Одеська область Odes’ka oblast’) ny Odeshchyna (Ookraanish: Одещина) myr t'eh enmyssit dy mennick. She Odesa y balley reiragh. T'eh ny lhie er coose hwoaie y Vooir Ghoo er y joarey rish Moldova as y Romaan.
Beta vulgaris fogh. vulgaris
Ta'n foghooie 'Beta vulgaris fogh. vulgaris' çheet er cummaghyn Beta vulgaris. Ta vulgaris goaill stiagh ny fraueyn yn-ee: beetys, beetys marrey, beetys mooar as beetys shugyr.
A Night at the Opera (albym Queen)
She A Night at the Opera y kiarroo albym seyrlann lesh y vann craa-chiaull Goaldagh Queen. Hie eh er ny skeaylley magh er 21 Sauin 1975 liorish EMI Records 'sy Reeriaght Unnaneysit as liorish Elektra Records ayns ny Steatyn Unnaneysit. V'eh er ny ghientyn ec Roy Thomas Baker as Queen, as v'eh raait dy nee eshyn yn albym smoo deyr ve recortyssit rieau ec traa yn skeaylley magh echey.
Va'n albym enmyssit ass y fillym lesh yn ennym cheddin lesh ny Braaraghyn Marx as v'eh recortyssit ec seyrlannyn eigsoylagh harrish lhing kiare meeghyn ayns 1975. Kyndagh rish cooishyn reiree, cha row Queen er ny gheddyn agh beggan argid voish ny h-albymyn ren ad roish shoh. Fy yerrey, ren ad goaill jerrey rish nyn gonaant marish Trident Studios as cha ren ad ymmyd jeh nyn seyrlannyn da'n albym faagail magh y rane "God Save the Queen" hie er ny recortyssey yn vlein roish. Ren ad ymmydey gientyn cast ghow ymmyd lhheadagh jeh'n recortyssey yl-rane, as ren ny h-arraneyn goaill stiagh reamys lheeadagh dy vodyn, lheid as cleaynaghyn ballay, halley kiaullee, dixieland, craa-chiaull chreoie as craa-chiaull eiyrtagh. Chammah's y greienys cadjin oc, ren Queen ymmydey reamys anchasley jeh greienyn lheid as y bass dooblagh, y cruitçh, yn ookalaailee, as fir elley.
Lurg e skeaylley magh, ren A Night at the Opera roshtyn baare y chaart Goaldagh UK Albums Chart feie kiare shiaghtinyn neu-eiyrtyssagh as ren eh roshtyn earroo kiare er y chaart Americaanagh Billboard Top LPs & Tape. Ren yn albym gientyn y singyl smoo rahoil 'sy Reeriaght Unnaneysit, "Bohemian Rhapsody", haink er dy ve ny chied arrane s'yrjey ec earroo nane 'syn RU. Dyn bwooise dy row yn arrane daa cheayrt ny s'liurey na lhiurid chadjin ny singylyn ayns ny 1970yn, haink er dy ve feer chadjin er feie ny cruinney.
Slyst Kurortny
200px|right|thumb|Caslys-çheerey Slyst Kurortny ayns Caayr Pheddyr She slyst dy chooid Chaayr Pheddyr, y Roosh, ee Slyst Kurortny (Куро́ртный райо́н). T'ee ny soie er Quing hallooin Charelia er broogh hwoaie Lhoob Finnlynn. Rere coontey-pobble ny bleeaney 2002 va 67,511 cummaltee aynjee. Ta'n clyst goaill stiagh ny baljyn baljagh Sestroretsk (40,287 cummaltee) as Zelenogorsk (12,074 cummaltee), myrane lesh ny baljyn beggey baljagh Beloostrov (1,690 cummaltee), Komarovo (1,062), Molodyozhnoye (1,437), Pesochny (6,487), Repino (2,011), Serovo (252), Smolyachkovo (568), Solnechnoye (1,161), as Ushkovo (482).
Harmoan
right|thumb|Harmoan cromaidagh 16-towllagh (er baare) as harmoan daa-hoanagh 10-towllagh (er bun) Ta harmoan ny organe beill çheet er greie kiaullee geayee seyr-chuirtlagh ta ymmydit er feie ny cruinney ayns ram shaanraghey kiaull, goaill stiagh kiaull ghroamid, kiaull çheerey Americaanagh, kiaull chlassicagh, snagchiaull, as craa-chiaull er lheh. Shymmey sorçh harmoan ta ry-gheddyn, goaill stiagh yn harmoan daa-hoanagh, cromaidagh, tremolo, shiaull, kiaullaneagh, as bass. Ta'n harmoan goll er chloie liorish jeeraghey aer stiagh ny magh ass fer (ny ny smoo) jeh ny tuill harrish beealag liorish y veeal (ny meillyn as y çhengey). Çheu chooylloo jeh dagh towl ta shamyr ta cummal un chuirtlagh er y chooid sloo. She yn harmoan smoo cadjin ayn na'n lhieggan ta Richter-hiaullit marish jeih bollagh aer as feed cuirtlagh. She yn chlaasagh ghroamid yn ennym ta currit er y torçh shen dy mennick. She ribbey liauyr rea eh yn cuirtlagh harmoan as t'eh jeant ass prash, staillin dovergit, ny ooha ta kianglt ec un chione harrish scoltan ta ymmydit myr bollagh aer. Tra ta'n kione seyr craa liorish aer y chloieder, t'eh cur as seyrey lhiettrimys y vollagh aer dy ghientyn sheean.
Hryvnia
Ta'n hryvnia, hryvna, ny, keayrtyn, yn gryvnya (гривня; грн hrn; cowrey: ₴; coad: UAH), ny argid cadjin 'syn Ookraan voish 2 Mean Fouyir 1996. Ta'n hryvnia goll er rheynn magh ayns 100 kopiyok.
Odesa
She Odesa (Оде́са), ny Odessa (Оде́сса) y treeoo caayr smoo 'syn Ookraan. She ynnyd turryssagh, purt varrey as cree arraghey scanshoil eh. T'eh soit ayns sheear yiass y çheer er coose heear hwoaie y Vooir Ghoo. She preeu-valley Wheiggey Odesa eh chammah as ynnyd yl-chynneeagh as cultooragh. Ta ny h-enmyn "Pearl y Vooir Ghoo", "Preeu-valley y Jiass" (fo Impiraght ny Roosh as yn Unnaneys Soveidjagh), "Preeu-valley yn Aittys" as "Palmyra Jiass" currit er dy mennick.
Booa ghone
She lus lussagh bleeanagh ee booa ghone (Fumaria officinalis). T'ee dooghyssagh da'n Oarpey heear as meanagh.
Jalloo-oaylleeaght
T'ee gaase wheesh as 50cm er yrjid. She achene eh y mess eck.
Chris Klein (aghteyr)
She aghteyr Americaanagh eh Frederick Christopher Klein (ruggit er 14 Mayrnt 1979). Ta enney share er er son e phaartyn myr Paul Metzler ayns Election, myr Chris "Oz" Ostreicher ayns ny scannaneyn jeigeyr aittys American Pie, myr y marrooder straihagh Cicada ayns The Flash as er y gherrid myr Bill Townsend 'sy straih Sweet Magnolias liorish Netflix.
Bluckan bascaidagh
right|thumb She spoyrt fwirranagh eh bluckan bascaidagh ny bluckan-bastag. Ayns cloiaghyn, ta daa wirran, as queig cloiederyn ec dagh fwirran er y chooid smoo, cloie noi y cheilley er cooyrt cherrinagh. T'ad co-hirrey noi y cheilley son bluckan bascaidagh (mysh 9.4 oarlee (24 cm) er crantessen) y hilgey stiagh trooid lhoob y wirran condaigagh (bascaid ta 18 oarlee (46 cm) er crantessen as croghit 10 trieyn (3.048 m) harrish y laare chooyrtey) as, ec y traa cheddin, jannoo eiyrtys lhiettrimys y chur er y wirran condaigagh as ad streeu bluckanyn y chur trooid nyn mascaid hene. Ta dean magheragh cosney daa phoynt mannagh vel eh tilgit çheu hoal jeh'n linney tree poyntyn tra t'eh cosney tree poyntyn. Lurg drogh-chorrym, ta'n traa towshit stappit son un, daa, ny tree tilgaghyn seyrey un-phoynt. S'lesh y wirran lesh ny poyntyn smoo ec jerrey yn chloie y varriaght, agh my vel y traa towshit mooghit as ny poyntyn cheddin ec dagh fwirran, lhisagh traa vrash y chloie.
Çhengaghyn Baltagh
She fo-chrouw ny çhengaghyn Baltagh-Slavagh jeh'n chynney çhengey Ind-Oarpagh ad ny çhengaghyn Baltagh. Ta ny çhengaghyn Baltagh goll er loayrt ayns ardjyn ta sheeyney veih shiar yiass y Vooir Valtagh my hwoaie rish y choose hiar j'ee 'syn Oarpey Hwoaie. Dy mennick ta'n possan shoh goll er rheynn magh ayns daa 'o-phossanyn: Çhengaghyn Baltagh y Neear nagh vel goaill stiagh agh çhengaghyn marroo, as Çhengaghyn Baltagh y Niar ta goaill stiagh çhengaghyn marroo as y daa hengey vio 'sy phossan: Litaanish (goaill stiagh y Litaanish Chadjinit as Samogitish) as Latvish (goaill stiagh y Latvish lettyragh as Latgalish). Ga dy vel mooinjerys eddyr ny çhengaghyn Baltagh, ta tasht focklyn ny çhengaghyn anchasley rish nyn geilley cho mooar as nagh vel ad so-hoiggalagh rish nyn geilley.
Fo-chrouwyn
Dy mennick, t'eh goll er credjal dy vel ny çhengaghyn Baltagh jannoo seose un chynney as daa 'o-chrouw ayn, çhengaghyn y Niar as y Neear.
Glionteeyn Aontrym
T'ad ny nuy glionteeyn ayn veih'n twoaie na:
Sandur, Ellanyn ny Geyrragh
Ta Sandur ny valley beg ayns Ellanyn ny Geyrragh ta soit er yn ellan Sandoy.
Inbhir Nis
She caayr ayns twoaie ny h-Albey ee Inbhir Nis (Inverness). Ta'n chaayr ny laare reiragh da Çheer ny Gaeil, as t'ee coontit myr preeu-valley Ghaeltaght ny h-Albey. Ta'n chaayr ny lhie faggys da soiaghey caggey yn 18oo eash Cah Chùil Lodair as ec kione shiar hwoaie y Ghlion Mooar, raad ta Abhainn Nis roie jeeragh stiagh 'sy Chuan Moireach. T'ee ny caayr smoo twoaieagh 'sy Reeriaght Unnaneysit. Va balley currit er bun ayns ynnyd y chaayr noa-emshyragh 'sy 6oo eash as va'n chied chaart reeoil er n'ghialdyn dys y valley liorish Dabíd mac Maíl Choluim (Davy I ny h-Albey) 'sy 12oo eash. T'eh er ooley dy vel 56,660 deiney cummal 'sy chaayr 'sy vlein 2008 - shen kiarroo jeh earroo yn phobble 'sy Ghaeltaght. Ta lannoonys ayn eddyr ish as un chaayr Ghermaanagh (Augsburg) as daa valley Frangagh (Ar Baol-Skoubleg as Saint-Valery-en-Caux)
Jeshaghteyrys cooid vog
thumb|300px|Ta'n Airbus [[A380 jannoo ymmyd jeh mooad trome jeh cooid vog dys cabbane stiureyder "gyn pabyr" dy chroo. Ta jeshaghteyrys cooid vog jannoo caslyssyn as plannal ny millioonyn linnaghyn dy choadyn dy ladoosagh, as ad jannoo seose cooid vog yn etlan]] She obbraghey dy çheet oardreilagh, smaghtit as mooadagh er lhiasaghey, obbraghey, as freayll seose cooid vog eh jeshaghteyrys cooid vog. Ta'n chooish shoh goaill stiagh studeyrys y çheet, t'eh shen obbraghey jeshaghteyrys er cooid vog.
Gdynia
Ta'n chaayr ny soie 'sy Chashoob ayns Pomorze Hiar as t'ee ny cooid jeh co-valjys mooar fo'n ennym Trójmiasto ("Tree-valley") ta goaill stiagh ee hene myrane lesh Gdańsk, Sopot as boodeeyssyn fo-valjagh beggey elley. 'Sy vlein 2009 va begnagh 250,000 deiney cummal 'sy chaayr as ny smoo na un villioon deiney ayns Trójmiasto.
Guernsey
Ta Guernsey ny Bayleeaght Ghuernsey (Baarle: Bailiwick of Guernsey, Frangish: Bailliage de Guernesey, Guernésiais: Bailliage dé Guernési, Sercquiais: Bailliage dë Gyernëzi) ny Croghane-Crooin Goaldagh ayns Mooir yn Eeaght magh veih coose ny Norman, y Rank.
Ta'n Croghane-Crooin goaill stiagh yn ellan hene Guernsey, myrane lesh Alderney, Herm, Jethou, Brecqhou, Burhou, Lihou, Sark as ellanyn beggey elley. Cha nel Guernsey ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit - ta staydys eck cosoylagh rish Mannin as Jersee. Cha nel ee ny cooid jeh'n Unnaneys Oarpagh chammah. Ta'n ellan rheynnit ayns 10 skeeraghyn. Myrane lesh Jersee, ta ny h-ellanyn shoh enmyssit Ellanyn Vooir Eeaght.