cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Praase
Ta'n praase ny hroar moylagh, starkagh veih'n lus vleinoil Solanum tuberosum 'sy chynney Solanaceae. Foddee ymmyd dy yannoo jeh'n fockle praase er son y lus myrane lesh y voyl yn-ee. Ta praaseyn coontit myr y chiaroo troar bee smoo er y theihll, lurg reise, curnaght, as grine buigh. Ta thieyn stoyr feayrey ry-laccal son dy stoyral praase er feie tammylt liauyr as ta lheid thieyn stoyr shen coontit mastey ny seyrraadyn stoyr smoo as shinney da cooid fioghagh er y theihll.
Va'n praase currit stiagh 'syn Oarpey liorish y Spaainey 'sy vlein 1536, as lurg shen v'eh ymmyrkit ec marrinee dys croghaneyn as puirt er feie ny cruinney. Ta millaghyn dy horçhyn foast ry-gheddyn ayns ny h-Andeeyn, raad fod shiu çheet er ny smoo na 100 sorçhyn lhiassit ayns un ghlion, as raad fod shiu çheet er un dussan dy horçhyn ta freillt ec un lught thie eirinagh. Tra haink er y phraase dy ve soit seose 'syn Oarpey, haink er dy ve coontit myr bee undinagh as troar vagheragh. Agh, er yn oyr nagh row mooarane dy horçhyn lhiassit ayn, haink er y troar dy ve foshlit da gorlaghyn. 'Sy vlein 1845, hie gorley praase er enney myr y cron doo er ny skeaylley magh harrish boodeeyssyn boghtey ayns Nerin heear. Haghyr failleil hroarey ayn as yn eiyrtys eck er enney ain jiu myr y Gortey Mooar.
David Perkins
She aa-vluckaneyr keirdey Sostynagh eh David Philip Perkins.
Gongdukish
She çhengey Tibetagh-Burmagh ee Gongdukish. T'ee goll er loayrt ec mysh thousane dy 'leih ayns slyst Monggar ny Butaan.
Ta corys yn-filley crampit eck, as t'eh taishbyney shenn corys Tibetagh-Burmagh, foddee. Ta cummaght Tshanglaish ry-akin ayns earrooyn Gongdukish.
Stephen Warnock
She aa-vluckaneyr Sostynagh eh Stephen Warnock (ruggit er 12 Nollick 1981). Chloie eh myr fendeilagh.
Sterrym cassee
right|thumb|300px|Sterrym cassee faggys da [[Anadarko, Oklahoma. She "tunneyder" yn ennym ta currit er y phioban ta sheeyney veih'n thalloo gys y vodjal. Ta bodjal joanagh ry-gheddyn ec bun y phioban as eh ny eiyrtys er ny geayaghyn niartal er y thalloo. Ta'n craue raadeeoil ny shlea ec geay y sterrym cassee na craue yn tunneyder hene.]] She sorçh loghtal dy gheay chassee ta sheeyney dy jeeragh veih'n thalloo gys bodjal carnaneagh fliaghee ny, ayns cooishyn er lheh, gys bun bodjal carnaneagh, eh sterrym cassee. Er y chooid smoo ta ny geayaghyn ayn ny s'melley na 110 meeilaghyn 'syn oor (177 km/h), as ta ny sterrymyn 250 trieyn (76 m) er lheead, as t'ad joltaghey harrish kuse veg dy veeilaghyn roish t'ad goll er nyn skeaylley. Ta ny sterrymyn cassee s'loghtal goaill stiagh geayaghyn ny s'tappee na 300 meeilaghyn 'syn oor (483 km/h) as t'ad ny shlea na daa veeiley (3.2 km) er lheead.
Dan Burn
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Daniel Johnson Burn (ruggit er 9 Boaldyn 1992). T'eh cloie myr fendeilagh lesh Newcastle United.
Sam Cosgrove
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Sam Benjamin Cosgrove (ruggit er 2 Nollick 1996). T'eh cloie lesh y chlub Plymouth Argyle er eeasaght voish Birmingham City.
Na Gaeil Óga (CLG)
Ta Na Gaeil Óga (CLG) ny chlub bluckaneyrys Gaelgagh Yernagh ta jeant seose jeh Yernisheyryn ayns Divlyn.
Jordi Gómez
She bluckaneyr keirdey Spaainagh eh Jordi Gómez García-Penche (ruggit er 24 Boaldyn 1985). T'eh cloie myr meanagh.
Erreish da cloie lesh cooyl-wirranyn Barcelona as Espanyol, hie eh dys Sostyn raad cheau yn chooid smoo jeh'n choorse echey. Son y chooid smoo, chloie eh lesh Wigan Athletic raad chossyn eh yn FA Cup ayns 2013.
Cashtal Phurt ny h-Inshey
Va'n cashtal troggit ec ny Wiggynnee 'sy 11d eash fo reirey Ree Magnus Coshey-rooisht. Ga dy row thieyn cloaie maynaghoil Celtiagh ny shinney er yn ellan hannah, va ny chied niartagheeyn jeant ass aamaid. Va'n Cleiyagh ny chooid jeh'n vannishter Cheltiagh dy bunneydagh agh va ny boallaghyn caggee troggit ny s'anmey. 'Sy 14oo eash leah, va'n chooid smoo jeh ny boallaghyn as ny tooryn troggit ass claghyn geinnee ruy ynnydagh. Shimmey claghyn geinnee ruy ta ry-gheddyn mygeayrt y voayl. Lurg reirey ny Wiggynnee, hannee yn cashtal er ymmyd liorish yn Agglish er-yn-oyr dy row yn ard-cheeill troggit ayn – aspickys Sodor as Mannin – agh v'eh treiggit 'sy 18oo eash.
Hannee yn cashtal dy ve niartit as va soiagheeyn noa currit rish cho yeianagh as 1860. Ta ny thieyn çheusthie jeh'n chashtal nyn dholtanyn nish, agh ta ny boallaghyn mooie foast slane. Ren toghailtyn eddyr 1982 as 1987 soilshaghey magh ruillick vooar chammah as tholtanyn dhoon aamaid Vagnus Cosheyrooisht. She yn feddyn-magh share na oaie y "Ven Phaganagh" voish y 10oo eash as jesheen wannalagh Loghlynnagh as tashtey cooinaghyn argid ayn voish y vlein 1030 ny dy faggyssagh. She yn cummaltagh smoo ard-ghooagh ayn nish na y Moddey Dhoo.
Ta Cashtal Phurt ny h-Inshey ry-akin er billaghyn £10 ta currit magh ec Reiltys Vannin.
T'eh currit roish dy nee Cashtal Phurt ny h-Inshey soiaghey Avalon ny skeealyn Arthooragh.
thumb|Ellan Noo Perick voish [[Cronk y Chaitnys]]
Ard-cheeill Charmane (tholtanyn)
She shenn "Ard-cheeill Charmane" tholtanyn yn ard-cheeill çheusthie jeh Cashtal Phurt ny h-Inshey. Gollrish ny strughtooryn elley er thallooyn y chashtal, ta'n mullagh thie slane caillt. Ren Robert Anderson scrutaghey ny tholtanyn son feddyn magh cre ny karragheeyn v'er laccal son yn ard-cheeill y aachummey as ren eh screeu tuarastyl dys y Lhiass-chiannoort ayns 1877. Ansherbee, cha row ny karragheeyn jeant.
Ta cabbal sellar cruin pointit fo'n charrick 34 trieyn er lhiurid, 16 trieyn er lheead as 9 trieyn er yrjid ta cleayney dys yn entreilys 'sy niar.
Ayns çheshvean y chroshlane ta'n tomman raad va Samuel Ritter, Aspick Vannin oanluckit ayns 1661.
Adam Le Fondre
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Glenville Adam James Le Fondre (ruggit er 2 Nollick 1986), ta goll er enney myr Adam Le Fondre. T'eh cloie myr bwoalleyder lesh Sydney FC 'syn A-League.
Roubaix
Commyoon 'sy rheynn Nord ayns twoaie yn Rank eh Roubaix (Robaais, ny Robeke ny keayrtyn). Ta Roubaix soit faggys da'n slyst ny Velg. T'eh ny hoie eddyr ny caayryn Lille as Tourcoing. Ta'n stashoon traenagh Gare de Roubaix kiangley yn commyoon rish Lille, Tourcoing, Antwerpen, Oostende as Paarys.
T'eh ny valley scanshoil son çhynskyl ny feederaght.
Owen Evans (bluckaneyr Bretnagh)
She bluckaneyr keirdey Bretnagh eh Owen Rhys Evans (ruggit er 28 Sauin 1996). T'eh cloie myr freilleyder dean lesh Walsall.
Alkaloyd
She covestey kemmigagh as breneenyn nitrageen bunneydagh ayndaue ad alkaloydyn. Ta'n ennym ass alkalaih. T'ad goll er co-haaghey ec ymmodee bioagyn. Ta ymmodee fir jeu nieunagh da bioagyn elley; ta bree potacareeagh oc dy mennick, as ta ymmyd jeant jeu myr stoo lheeys, druggaghyn-soccar, as ayns oardee entheogenagh. T'ad goaill stiagh cocaine (ny anloaghtan as greeseyder), caffeen, nicoteen, morfeen as quineen. Ta blass sharroo oc dy cadjin.
180px|thumb|Strughtoor [[caffeen, ny alkaloyd pureen]]
thumb|Strughtoor [[vinblasteen, ny alkaloyd lheihys kemmigagh ass lus ny feoghaig Vadagascar]]
thumb|Strughtoor [[ephedreen, ny alkaloyd phenethylameen]]
Thollag 'aiyr Etruscagh
She sheeintagh sloo er fys ain rere glout ee thollag 'aiyr Etruscagh (Suncus etruscus). T'ee mysh 1.8g er trimmid.
Ta'n thollag 'aiyr Etruscagh mysh 4cm er lhiurid, faagail magh y famman eck. Ta soe feer tappee eck, as t'ee gee mysh daa wheesh e trimmid kirpey hene dagh laa. T'ee gee shey-chassee, as beggan dreeym-juntee veggey ny keayrtyn, as t'ee greimmey bioagyn cho mooar as ee hene. Share lhee emshyraght tash as çheh, as t'ee ry-akin ayns cryss dowan-lheead eddyr 10° as 30°N, eddyr yn Oarpey, yn Affrick Hwoaie as yn Valaysia.
Jalloo-oaylleeaght
Ta corp keyll eck, 3-4.5cm gyn y famman. Ta'n famman mysh lieh shen reesht. Ta glout kirpey 1.3g-2.4g eck, mysh 1.8g dy cadjin. Ta'n kione mooar, as strooh liauyr so-lhoobey echey. Ta ny lurgaghyn jerrey beg dy liooar. Ta'n builley cree eck feer tappee, wheesh as 1511 vuilley/min (25 b/s), as ta'n cree eck 1.2% jeh'n ghlout kirpey eck. Ta'n fynney eck dhone glass er y dreeym as lhiatteeyn, as lheeah glass er y volg. Ta mraane as fir gollrish y cheilley. Ta straneys çhiu dy robaigyn giarey faggys da'n veeal ta cooney yn thollag 'aiyr dy gheddyn cragh 'sy dorraghys. Ta robot-oayllee ronsaghey ymmyd robaigyn dys stiurey robotyn rere sampleyr y thollag 'aiyr Etruscagh.
Jeremy Renner
Ta Jeremy Lee Renner ny chloieder fillym Americaanagh. Rug eh ayns Modesto, California, ny Steatyn Unnaneysit er 7 Jerrey Geuree, 1971.
Queiggey yn Tileesh
She queiggey ayns jiass y Pholynn eh Queiggey yn Tileesh (województwo śląskie, ; Ślůnske wojewůdztwo). Er y chooid smoo t'eh ny hoie ayns ard henndeeagh y Tileesh Eaghtyragh (Górny Śląsk), agh ta'n ayrn hiar ny chooid jeh'n Pholynn Veg. She Katowice yn preeu-valley.
Va'n queiggey bunnit er 1 Jerrey Geuree 1999 ass Queiggaghyn Katowice, Częstochowa as Bielsko-Biała. T'eh çhemmit liorish liorish Queiggey Opole 'sy neear, liorish Queiggey Łódź 'sy twoaie, liorish Queiggey Święty Krzyż 'sy niar hwoaie, liorish Queiggey yn Pholynn Veg 'sy niar, as liorish y Phobblaght Çheck as y Clovack 'sy jiass.
Caayryn as baljyn
Ta 71 chaayr as valley ayns Queiggey ny Sileesh. Shoh heese rolley ny baljyn as ny caayryn rere earroo yn phobble (rere earrooyn oikoil y vlein 2006 ):
Adolf Hitler
She politickeyr Germaanagh jeh sluight Austeyragh as fer toshee yn Phartee Natseeagh (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP); "Partee Soshiallagh Ashoonagh ny Labreeyn Germaanagh") va Adolf Hitler (20 Averil 1889 — 30 Averil 1945). She Shansyleyr y Ghermaan v'eh veih'n vlein 1933 derrey yn vlein 1945 as jaghteyr (Führer und Reichskanzler) er y Ghermaan Natseeagh veih'n vlein 1934 derrey yn vlein 1945. V'eh ec y laare tra haink y Natseeys er y theihll, as tra haghyr y Nah Chaggey Dowanagh as yn Deherree.
Jake Buxton
She bluckaneyr as reireyder keirdey Sostynagh eh Jake Fred Buxton (ruggit er 4 Mayrnt 1985). Er y gherrid, she bluckaneyr-reireyder v'eh son y chlub Burton Albion 'syn EFL League One
Adolf Hitler
V'eh yn eie as y dean ec Hitler Oardagh Noa y chur er bun as yn oardagh shen bunnit er slane-reill y Ghermaan Natseeagh harrish yn Oarpey. Son eh shen y yannoo ren Hitler cur er bun dean y Lebensraum ("reamys cummaltagh") da ny Germaanee. V'eh ec kione aa-armal y Ghermaan as ruegys er y Pholynn liorish y Wehrmacht ayns Mean Fouyir y vlein 1939. Ren yn aght shen cur toshiaghey lesh y Nah Chaggey Dowanagh. Fo stiurey Hitler va'n chooid smoo jeh'n Oarpey as yn Affrick Hwoaie currit fo smaght ny Natseeyn as ny cochaarjyn oc. Agh, 'sy vlein 1943 ren ny Germaanee coayl ram caggaghyn as hoshee yn chooyl-ghleashaght oc. Car Caggey Verleen 'sy vlein 1945, ren Hitler poosey rish y ven heshee echey, Eva Braun. Er 30 Averil 1945, daa laa lurg y phoosee, ren y daa jeu dunver adsyn hene er aggle y ghoaill cappee oc ec yn Armee Jiarg, as va nyn girp lostit.
Donervon Daniels
She bluckaneyr Montserratagh eh Donervon Joseph Daniels (ruggit er 24 Sauin 1993). T'eh cloie myr fendeilagh lesh Walsall.
Queiggey Łódź
She queiggey ayns mean y Pholynn eh Queiggey Łódź (województwo łódzkie, ). V'eh currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 ass ny sçhenn wheigaghyn Łódź, Sieradz, Piotrków Trybunalski as Skierniewice, as cooid jeh Queiggey Płock. Ta ennym y phreeu-valley as y chaayr smoo, Łódź, currit er y wheiggey.
Ta Queiggey Łódź çhemmit liorish shey queiggaghyn elley: t'eh çhemmit liorish Queiggey Mazowsze 'sy twoaie as 'sy niar, liorish Queiggey Święty Krzyż 'sy niar yiass, liorish Queiggey yn Tileesh 'sy jiass, liorish Queiggey Opole 'sy neear yiass, liorish Queiggey yn Pholynn Vooar 'sy neear, as liorish Queiggey Kujawy-Pomorze, feie joarey giare, 'sy twoaie. She chooid jeh ny h-ardjyn shenndeeagh Mazowsze ('sy niar), y Pholynn Vooar ('sy neear) as y Pholynn Veg ('sy niar yiass mygeayrt y valley Opoczno) v'ee.
Caayryn as baljyn
Ta 44 caayryn as baljyn soit 'sy wheiggey. Shoh heese ny caayryn as ny baljyn rere earroo yn phobble (rere earrooyn oikoil y vlein 2006):
Craig Davies (bluckaneyr)
She aa-vluckaneyr keirdey eh Craig Martin Davies (ruggit er 9 Jerrey Geuree 1986). V'eh ruggit ayns Sostyn agh chossyn eh 7 eddyn son Bretyn ayns coorse eddyr-ashoonagh hie er feie hoght bleeaney.
Tim Chow
She bluckaneyr keirdey Taiwaanagh eh Timothy Alexander Chow, ta goll er enney chammah myr Chou Tingyang (ruggit er 18 Jerrey Geuree 1994). Ec y traa t'ayn t'eh cloie lesh Chengdu Rongcheng ayns Sur-Leeg y Çheen. Ga dy row eh ruggit ayns Sostyn, t'eh cloie er son Taipei Sheenagh er yn ardan eddyr-ashoonagh voish Mee Houney 2017.
Roish shoh, chloie eh lesh Wigan Athletic as Ross County.
Yanic Wildschut
She bluckaneyr keirdey eh Yanic-Sonny Wildschut (ruggit er 1 Sauin 1991). T'eh cloie myr bwoayneyder lesh Oxford United. Ga dy row eh ruggit 'sy Çheer Injil, t'eh cloie lesh fwirran ashoonagh y Toorinam.
Queiggey yn Tileesh Eeaghtyragh
She queiggey ayns sheear yiass y Pholynn eh Queiggey yn Tileesh Eeaghtyragh (województwo dolnośląskie, ). She Wrocław y preeu-valley as y chaayr smoo ayn.
Va'n queiggey currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 ass shenn wheiggaghyn Wrocław, Legnica, Wałbrzych as Jelenia Góra. T'eh 19,946 kilomeaderyn kerrinagh (7,701 mi ker) er eaghtyr, as 'sy vlein 2006 va 2,884,248 deiney cummal ayn.
Ta'n queiggey çhemmit liorish Queiggey Lubusz 'sy neear hwoaie, liorish Queiggey ny Polynn Mooar 'sy niar hwoaie, liorish Queiggey Opole 'sy niar yiass, liorish y Phobblaght Çheck 'sy jiass, as liorish y Ghermaan 'sy neear.
Caayryn as baljyn
Ta 91 chaayr as valley 'sy wheiggey. Shoh heese ny caayryn as ny baljyn rere earroo yn phobble (rere earrooyn oikoil y vlein 2006 ):
Nathan Byrne
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Nathan William Byrne (ruggit er 5 Mean Souree 1992). T'eh cloie lesh Charlotte FC.
Dunkerque
Commyoon 'sy rheynn Nord ayns twoaie yn Rank eh Dunkerque ny Dunkirk (Duinkerke(n) ; Fockley magh ayns Flandrynish: ). T'eh ny lhie 10 km veih'n joarey rish y Velg. Rere coontey-pobble y vlein 1999 va 70,850 deiney cummal 'sy chommyoon as 265,974 'syn ard moir-valjagh.
Josh Duhamel
Ta Josh Duhamel ny chloieder fillym Americaanagh. Rug eh ayns Minot, Dakota Hwoaie, ny Steatyn Unnaneysit er 14 Mee Houney, 1972.
Ryan Colclough
She bluckaneyr Sostynagh eh Ryan Paul Colclough (ruggit er 27 Nollick 1994). T'eh cloie myr boayneyder lesh Altrincham.
Danny Whitehead
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Daniel Whitehead (ruggit er 23 Jerrey Fouyir 1993). T'eh cloie myr meanagh lesh AFC Fylde.
Westmorland
thumb|right|Soiaghey Westmorland ayns Sostyn Heear Hwoaie She coontae neuvoirvaljagh ayns Sostyn Heear Hwoaie va Westmorland.
Tel Aviv-Yafo
She Tel Aviv-Yafo (تل أَبِيب-يافا) y nah chaayr smoo ayns Israel, as ny smoo na 400,000 deiney cummal ayn. Ta'n chaayr 52 km2 er eaghtyr as t'ee ny soie er coose Meanvooiragh Israel heear veanagh. T'ee ny chaayr smoo ayns Ard Moirvaljagh Tel Aviv as 3,401,700 deiney cummal ayn. Ta'n chaayr goll fo reirey valjaght Tel Aviv-Yafo, as she Ron Huldai meoir y chaayr. Ta'n ennym Tel Avivim currit er cummaltee y chaayr. Er yn oyr nagh vel ny h-Ashoonyn Unnaneysit as ram çheeraghyn cur Jerusalem er enney myr preeu-valley yn çheer, ta ram thieyn çaghteraght soit ayns Tel Aviv.
Queiggey Podlasie
She queiggey ayns shiar hwoaie yn Pholynn eh Queiggey Podlasie (województwo podlaskie, ). T'eh çhemmit liorish Queiggey Mazowsze 'sy neear, liorish Queiggey Warmia-Mazury 'sy neear hwoaie, liorish Queiggey Lublin 'sy jiass, liorish Queiggaghyn Hrodna as Brest y Velaroosh 'sy niar, liorish Coondaeghyn Alytus as Marijampolė y Litaan 'sy niar hwoaie, as liorish Queiggey Kaliningrad y Roosh 'sy twoaie. She Białystok y preeu-valley. V'eh currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 ass Queiggaghyn Białystok as Łomża as y chooid hiar jeh Queiggey Suwałki.
Caayryn as baljyn
Ta 40 caayryn as baljyn 'sy wheiggey. Shoh heese rolley ny caayryn as ny baljyn t'ayn rere earroo yn phobble (rere earroyn oikoil y vlein 2006 ):
Queiggey Mazowsze
She Queiggey Mazowsze (województwo mazowieckie, ) ayns shiar veanagh y Pholynn y fer smoo rere earroo yn phobble as eaghtyr mastey queiggaghyn y Pholynn. V'eh currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 ass ny queiggaghyn Warszawa, Płock, Ciechanów, Ostrołęka, Siedlce as Radom. She Warszawa yn preeu-valley as y chaayr smoo.
Caayryn as baljyn
Ta 85 caayryn as baljyn 'sy wheiggey. Shoh heese ny caayryn as ny baljyn shen rere earroo yn phobble (rere earrooyn oikoil y vlein 2006) :
Zielona Góra
She caayr ayns Queiggey Lubusz ayns sheear y Pholynn eh Zielona Góra (Grünberg in Schlesien). 'Sy vlein 2009 va 117,557 deiney cummal 'sy chaayr as va 294,000 'syn ard moirvaljagh, goaill stiagh tree coondaeghyn gerroil (2005).
Yn Laplann, y Toolynn
She queiggey tradishoonagh ny Soolynn ee yn Laplann (Lappland'').
Quassia
She genus 'sy chynney Simaroubaceae eh Quassia. Ta arganeys ayn er y vooadys echey, voish nane (Quassia amara) dys wheesh as 40 dooie dy viljyn as crouwyn.
V'eh enmyssit er son Graman Quassi 'sy 18oo eash. Hooar magh eh bree lheihys roost Quassia amara.
She bun ny "quassinoidyn" quassin sa neo-quassin t'ayn.
Sleityn yn Ooral
She slieau-reayn ta roie veih'n twoaie gys y jiass trooid y Roosh heear, veih'n Vooir Arctagh gys Awin yn Ooral as y Chassaghstaan heear hwoaie ad Sleityn yn Ooral (Урал тауҙары, Ural tauźari; Орал тауы, Oral tawı; Уральские горы, Uralskiye gory). Ta'n çheu hiar oc coontit dy mennick myr y joarey eddyr yn Oarpey as yn Aishey. Ta ny h-ellanyn Vaygach as Novaya Zemlya jannoo seose cooid jeh'n clieau-reayn, ga dy vel ad soit magh 'syn 'aarkey. She Slieau Narodnaya (1,895 m) y slieau s'yrjey. T'ad mysh 2,500 km er lhiurid as 150 km er lheead.
Rolley ellanyn 'syn Oarpey rere eaghtyr
Ta'n duillag shoh rang-oardraghey ellanyn yn Oarpey rere eaghtyr. Myr reill cadjin, cha nel ellanyn ayns ushtey oor currit er y rolley.
Internet Movie Database
She stoyr fysseree er-linney bentyn rish scannaneyn, claareeyn çhellveeish, aghteyryn, skimmee leayree, gammanyn-feeshan as persoonidyn far-skeealagh ta goll er taishbyney 'syn ym-ysseraght eunysseyragh reayrtagh eh yn Internet Movie Database (IMDb). She fer jeh ny h-ynnydyn eggey eunysseyragh smoo foayroil er çheu yn lught keayrtagh as ny smoo na 100 millioon dy cheayrtee er lheh er nyn roshtyn dys yn ynnyd-eggey dagh mee. Hie yn IMDb magh er ny launshey er 17 Jerrey Fouyir 1990 as 'sy vlein 1998 ren Amazon.com kionnaghey yn colught.
Sam Morsy
She bluckaneyr keirdey eh Samy Sayed Morsy (ruggit er 10 Mean Fouyir 1991). T'eh cloie myr meanagh as captan lesh y chlub Ipswich Town. Ga dy row eh ruggit ayns Sostyn, t'eh cloie lesh fwirran ashoonagh yn Egypt.
Kyle Knoyle
She bluckaneyr Sostynagh eh Kyle Andy P. Knoyle (ruggit er 24 Mean Fouyir 1996). T'eh cloie lesh Doncaster Rovers.
Yn Partee Natseeagh
Haink y partee er y theihll magh ass y ghleashaght chynneeagh feer yesh völkisch, as y bun echey 'syn ashoonaghys Germaanagh, as magh ass y chultoor noi-chummynagh, fo-hidooragh Freikorps, ren caggey noi ny h-irreeyn magh cummynagh 'sy Ghermaan lurg y Chied Chaggey Dowanagh. Haink er sorçh ennagh y toshiallys ec possanyn feer yesh dy ve feer chadjin 'sy Ghermaan car y Chied Chaggey Dowanagh as ny lurg. Ren y sorçh shen cleayney dy mooar er y Natseeys. Ren Arthur Moeller van den Bruck ass y ghleashaght Vun-chaghlaaee Chumaadagh croo yn enmys ardghooagh, "yn Treeoo Reich", as ren eh moylley eie-oaylleeaght va cur ashoonys y çheu feer yesh as soshiallys y çheu chlee ry-cheilley. Ren soshiallys Prooshagh yn oltey jeh'n ghleashaght Vun-chaghlaaee Chumaadagh, Oswald Spengler, cur dy mooar rish y Natseeys chammah. Va'n partee currit er bun son labreeyn y ghoaill magh veih'n chummynys as stiagh 'syn ashoonaghys völkisch. Ec y toshiaght va'n strateysh Natseeagh noi yn dellal vooar as ren ee jeeraghey er y noi-veanvrastyl as y noi-chapitlaghys. Agh, ayns ny 1930yn, ren y partee cassey er ny h-eieyn shen as jeeraghey er y noi-Ewnaghys as y noi-Varksaght.
Ren ny Natseeyn streeu er glennid as lajerid y "chynney Ayreeanagh". Son y shen y yannoo, ren ny Natseeyn geiyr er dunver ny scarrey possanyn "mee-ghooghyssagh" ny "aaheshoil". Mastey ny possanyn shen, va Ewnyn, homocheintee, Romanee, fir ghorrym, deiney lhiettrimit as condaigee pholitickagh ry-gheddyn. Ren y dowilghreim roshtyn dys y phoynt by ghorree tra ren y steat reaghey as ard-ghunver mysh shey millioonyn dy Ewnyn as queig millioonyn dy gheiney elley as ad nyn olteynyn jeh possanyn jeerit elley. Hie ny taghyrtyn shen er enney myr yn Deherree.
Va fer toshee yn phartee, Adolf Hitler, pointit myr Shansyleyr ny Germaan ec yn Eaghtyrane Paul von Hindenburg 'sy vlein 1933. Ren Hitler cur ream ooilley smaghtagh er bun, as ee er enney myr y Treeoo Reich. Lurg tuittym y Treeoo Reich ec jerrey yn Nah Chaggey Dowanagh va'n partee skeaylt as va lhiettrimys currit er dy leighoil.
Sanmi Odelusi
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Oluwasanmi Babafemi Oluwaseu Odelusi (ruggit er 11 Mean Souree 1993). T'eh cloie myr boayneyder lesh Hayes & Yeading United.
Nathalia Dill
She ben-chloieder Vrasseelagh ee Nathalia Goyannes Dill Orrico. Rug ee er 24 Mart, 1986 'syn ard-valley Rio de Janeiro.
Blein
She amm cruinlagh çhyndaa yn Chruinney mygeayrt y Ghrian ee blein (yl. bleeantyn; veih blíadain y Çhenn Yernish; bliain, bliadhna). 'Sy rollageydys, ta'n vlein Yooliagh jeant seose jeh 365.25 laaghyn as 86,400 tullee SI (gyn tulleeyn bishee).
Jussi Jääskeläinen
She greinneyder bluckan coshey as aa-vluckaneyr Finnlynnagh eh Jussi Albert Jääskeläinen (ruggit er 19 Averil 1975).
Blein
Er oyr cleayney essylagh y Chruinney, foddee yn vlein y rheynn magh ayns imbee, lesh caghlaaghyn emshir, ooryn sollysh y laa, as, rere shen, y ghlasseraght as y troaraght. Ayns ny h-ardjyn sonderagh as fo-phoullagh ta kiare imbee goll er enney ayn: yn arragh, y sourey, yn fouyr, as y geurey. Ayns ardjyn grianchryssagh as fo-hropickagh ta'n vlein goll er rheynn magh ayns daa imbagh: yn imbagh fliaghee as yn imbagh çhirrym.
Reece Burke
She bluckaneyr keirdey Sostynagh eh Reece Frederick James Burke (ruggit er 2 Mean Fouyir 1996). T'eh cloie lesh Luton Town.
Balley Keeill Vaayl
She balley beg ayns sheear hwoaie Vannin eh Balley Keeill Vaayl (Kirk Michael).
Queiggey Podkarpacie
She queiggey ayns shiar yiass y Pholynn eh Queiggey Podkarpacie (województwo podkarpackie, ). She Rzeszów y preeu-valley as y chaayr smoo ayn. Roish y vlein 1945 she Lviv va'n preeu-valley er yn ard shen, agh dirree er Rzeszów dy ve ny phreeu-valley tra haink er Lviv dy ny chooid jeh'n Unnaneys Soveidjagh.
Va'n queiggey currit er bun er 1 Jerrey Geuree 1999 ass Queiggaghyn Rzeszów, Przemyśl, Krosno as ayrnyn jeh Queiggaghyn Tarnów as Tarnobrzeg. T'eh çhemmit liorish Queiggey yn Pholynn Beg 'sy neear, liorish Queiggey Święty Krzyż 'sy neear hwoaie, liorish Queiggey Lublin 'sy twoaie, liorish yn Ookraan 'sy niar as liorish y Clovack 'sy jiass. T'eh 17,844 kilomeaderyn kerrinagh (6,890 mi ker) er eaghtyr as 'sy vlein 2006 va 2,096,971 deiney cummal 'sy wheiggey. She queiggey sleitagh t'ayn, ga dy vel thalloo rea ry gheddyn 'sy cherrin heear hwoaie. She fer jeh ny h-ardjyn smoo keylljagh t'ayn. Ta Pairk Ashoonagh Bieszczady as ayrnyn jeh Pairk Ashoonagh Magura soit 'sy wheiggey.
Caayryn as baljyn
Ta 50 caayryn as baljyn 'sy wheiggey. Shoh heese rolley ny caayryn as ny baljyn t'ayn rere earroo yn phobble (rere earrooyn oikoil y vlein 2008)
Haifa
She Haifa ( Ḥefa ; حيفا‎ Ḥayfā) y chaayr smoo ayns twoaie Israel, as y treeoo caayr smoo 'sy çheer as ny smoo na 268,000 deiney cummal ayn. Ta mysh 300,000 deiney cummal ayns baljyn as caayryn ry laue rish y chaayr, lheid as ny Krayot, Tirat Carmel, Daliyat al-Karmel, Nesher as Kibbuzim er lheh. Tra t'ad currit ry cheilley, t'ad jannoo seose un ard baljagh lesh ny smoo na 600,000 deiney. She caayr vestit t'ayn ayns Haifa: she Ewnyn 90% jeh pobble y chaayr lesh ny smoo na kiarroo jeu nyn arreyderyn stiagh veih'n Unnaneys Soveidjagh, as she Arabee (Arabee Chreestee er y chooid smoo) 10% jeh'n phobble.
François Hollande
She François Gérard Georges Nicolas Hollande (r. 12 Luanistyn 1954) y 24oo Eaghtyrane er Pobblaght ny Frank as Co-lah Andorra ex officio. Eddyr ny bleeantyn 1997 as 2008 v'eh ny Ard-Scrudeyr er Partee Soshiallagh ny Frank. By Haghter Hionnal Ashoonagh ny Frank er son Corrèze eh eddyr ny bleeantyn 1988 as 1993 as reesht eddyr ny bleeantyn 1997 as 2012. V'eh ny Veoir er Tulle eddyr 2001 as 2008 as Eaghtyrane er Ard-Choonseil Corrèze eddyr 2008 as 2012.
Hie eh er ny reih myr Eaghtyrane ny Frank er 6 Boaldyn 2012, as eh cur y roie-immeeaght echey, Nicolas Sarkozy, fo haart. Hie eh stiagh ayns oik yn Eaghtyraneys er 15 Boaldyn. T'eh ny nah Eaghtyrane Soshiallagh er y Wheiggoo Pobblaght, lurg François Mitterrand va ny Eaghtyrane eddyr ny bleeantyn 1981 as 1995.
Ennalaghey (grammeydys)
Ennalaghey ayns çhengaghyn Celtiagh
Ta'n taabyl shoh soilshaghey magh obbyr ennalaghey ayns ny çhengaghyn Celtiagh.
Ta kerroo lheeah cowraghey nagh vel ennalaghey ec y lettyr shoh 'sy çhengey shoh.
|+Ennalaghey ayns çhengaghyn Celtiagh |- !  ! style="background-color:#FFDEAD;" width = "100" | Corockle bunneydagh ! colspan = "6" style="background-color:#FFDEAD;" width = "100" | Corockle er ny chaghlaa |- ! style="background-color:#FFDEAD;" width = "100" | Ennym ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Sheean (ASE) ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Gaelg ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Gaelg Albinagh ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Yernish ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Bretnish ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Cornish ! style="background-color:#FFE4C4;" width = "100" | Britaanish |- | rowspan="2" | p || || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| ||  →  ||  →  ||  → |- | Cairscreeu || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || p → ph || p → f || p → f |- | rowspan="2" | t || || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| ||  →  ||  →  ||  → |- | Cairscreeu || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || t → th || t → th || t → z |- | rowspan="2" | c k || || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| ||  →  ||  →  ||  → |- | Cairscreeu || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || style="background-color:#D3D3D3;"| || c → ch || k → h || k → c'h
Yn Ghermaan Natseeagh
She enmys cadjin ee yn Ghermaan Natseeagh, ny yn Trass Reich, as eh cur sheese er y Ghermaan traa v'ee fo cosh ny Natseeyn fo stiurey Adolf Hitler. Haink er Hitler dy ve ny Hansyleyr er y Ghermaan er 30 Jerrey Geuree 1933, as tammylt veg ny yei ren eh scryssey magh y chondaigys ny noi. Ren y steat jannoo jee beg jeh Hitler myr y Führer oc, as va dagh rheynn jeh'n phooar currit ayns ny laueyn echey.
Komish
She macro-hengey ny Roosh ee Komish (Komish: коми кыв, ), as ish ry-chlashtyn 'sy Slyst Heyr Komi 'syn Roosh hiar-hwoaie. T'ee ayns y fo-vanglane Permagh, myrane lesh Udmurtish as Komish Phermagh. Rere earro yn phobble ny bleeaney 2002 va 217,316 loayredeyryn 'sy Roosh.
Hillerød
She caayr 'sy Danvarg eh Hillerød. Ta'n chaayr ny soie 'sy Teelynn Hwoaie. She preeu-valley Ard Preeu-valjagh y Danvarg t'ayn, fer jeh ny 5 ardjyn 'sy Danvarg. 'Sy vlein 2012 va 30,570 deiney cummal ayn, as 48,104 'sy valjaght.
Steat ny Steatyn Unnaneysit
She steat conastit eh steat ny Steatyn Unnaneysit, aarheynn Steatyn Unnaneysit America as co-chiondeeaght eddyr eh as reiltys conastagh ny Steatyn Unnaneysit. Er dy ghow stiagh ad Hawaii myr steat noa ayns Luanistyn 1959, ta jeih steatyn as daeed ayn. Er coontey ny co-chiondeeaght, rere 14oo Lhiasaghey Vunraght ny Steatyn Unnaneysit, ta Americaanagh ny heyraanagh y steat cummaltagh echey chammah's ny heyraanagh ny Steatyn Unnaneysit conastagh. Ta seyraanaght steat as aarys keainal, as cha nel feme er kied reiltysagh bentyn rish arraghey eddyr steatyn, er lhimmey jeh surransee saraghyn leighoil er lheh, myr sampleyr fockle onnor ny cair-freayll paitçhyn. Ta steatyn aarheynnit ayns coondaeghyn ny aarheynnyn corrym rish coontae; ta pooar reiltysagh ec kuse jeu. Ta Kentucky, Massachusetts, Pennsylvania, as y Virjeeney goll er enney fo'n ennym "Co-unnaneys" (Commonwealth y Vaarle), as cha fo'n ennym Steat, agh ta'n staydys cheddin oc. Ta shen shassoo noi ymmyd "Co-unnaneys" er son ardjyn ellanagh fo stiurey reiltys ny SUA agh gyn staydys steat, myr sampleyr, Puerto Rico.
Andrew Taylor (bluckaneyr ruggit 1986)
She aa-vluckaneyr keirdey Sostynagh eh Andrew Derek Taylor (ruggit er 1 Luanistyn 1986). Ec jerrey e choorse, chloie eh lesh Bolton Wanderers. Chammah's shen, chloie eh lesh Cardiff City, Middlesbrough, Bradford City, Watford as Wigan Athletic.
Steat ny Steatyn Unnaneysit
Ta Bunraght ny Steatyn Unnaneysit cur pooaryn er lheh da'n reiltys conastagh, as lhiettrimyssyn er reiltyssyn conastagh as steat. Ta pooar ny steatyn currit daue ec pobble y steat liorish bunraghtyn steat. Tra hickyree ad Bunraght ny Steatyn Unnaneysit, ren ad livrey harrish shiartanse dy phooaryn kiondeeagh da'n reiltys conastagh. Rere 10oo Lhiasaghey Vunraght ny Steatyn Unnaneysit, mannagh vel pooar ennagh currit da'n reiltys conastagh ny lhiettit da ny steatyn, ta'n pooar freilt ec ny steatyn ny'n theay. Rere cliaghtey, ta jeeaney leigh, ynsaghey yn theay, slaynt, arraghey as bun-troggalys coontit myr currym ny steatyn, ga dy vel mooarane feeaghyn conastagh currit daue jiu.
Ta arganeys ayn dy kinjagh er cairyn steatyn ny Steatyn Unnaneysit, dooghys as rheamys ny kiondeeaght oc, as cairyn seyraanee unnaneagh. Va'n arganeys shen ny cummaght er irree magh y Chaggey Theayagh Americaanagh.
Ta kied ec Cohionnal ny Steatyn Unnaneysit dy ghoaill stiagh steatyn noa corrym rish shenn steatyn. Va 1959 y cheayrt s'jerree ren ad shen, goaill stiagh Alaska as Hawaii. Cha nel y vunraght gra my ta kied ec steatyn dy scarrey rish yn Unnaneys er yn un çheu, agh ta Ard-whaiyl ny Steatyn Unnaneysit er ngra nagh vel kied oc.
Baskad wuigh
Jalloo-oaylleeaght
T'eh gaase dys 15 kentimeadar er yrjid. Ta ny duillagyn echey sleeanagh as soit er cass duillag. Ta ny blaaghyn echey ayns possan wheesh as 4cm er lheead, as t'ad buigh; ta blaagyn gahagh mygeayrt blaagyn jyskagh.
Lane troar sthie
She towse obbyr tarmaynagh heeraghyn eh lane troar sthie ny LTS. T'eh çheet er feeu margee ooilley troar as shirveishyn t'er nyn nyannoo sthie y çheer ayns blein.
Queiggey Lubusz
Ta'n queiggey çhemmit liorish Queiggey Pomorze Heear 'sy twoaie, liorish Queiggey yn Pholynn Vooar 'sy niar, liorish Queiggey yn Tileesh Eeaghtyragh 'sy jiass, as liorish y Ghermaan 'sy neear.
Çhengaghyn yn Oarpey
thumb|450px|Caslys-çheerey er preeu-hengaghyn yn Oarpey She fir jeh ny çhengaghyn Ind-Oarpagh y chooid smoo jeh çhengaghyn yn Oarpey. Ta'n kynney shen goll er rheynn magh ayns ram crouwyn, goaill stiagh ny crouwyn Romanagh, Germaanagh, Baltagh, Slavagh, yn Albaanish as y Ghreagish. Ta faare mooar chammah ec ny çhengaghyn Ooralagh, crouw ta goaill stiagh yn Ungaarish, yn 'innlynnish, as yn Estaanish. Ta olteynyn ny çhengaghyn Turkagh as ny çhengaghyn Mongoilagh ry-gheddyn 'syn Oarpey chammah, as ta scansh vooar ec ny çhengaghyn Coagaashagh Hwoaie as ny çhengaghyn Kartvelagh 'syn Oarpey hiar yiass. She çhengey anerit y Vascish ta ry-gheddyn ayns ny Sleityn Pyreanagh as she yn Valtish yn un çhengey Hemittagh 'syn Oarpey as staydys ashoonagh eck.
Çhengaghyn Ind-Oarpagh
Ta'n kynney Ind-Oarpagh çheet magh as y Phroto-Ind-Oarpish. T'eh er credjal dy row yn çhengey shen goll er loayrt thousaneyn dy vleeantyn er-dy-henney. Ta çhengaghyn Ind-Oarpagh goll er loayrt er feie yn Oarpey, as ta scansh vooar er lheh 'syn Oarpey Heear.
Yn Albaanish
Ta daa abbyrt vooar ec yn Albaanish: yn Albaanish Gheg yn Albaanish Tosk. T'ee goll er loayrt 'syn Albaan, ayns Pobblaght ny Massadoan, ayns Kosovo as ayrnyn jeh Montenegro, jeh'n Terb, jeh'n Turkee, jiass yn Iddaal (yn Albaanish Arbëresh), as jeh'n Ghreag (Arvanitika). T'ee goll er loayrt ec arreyderyn magh ayns ram çheeraghyn elley.
Yn Armeainish
Ta daa abbyrt vooar ec yn Armeainish: yn Armeainish Heear as yn Armeainish Hiar. T'ee goll er loayrt 'syn Armeainish raad t'ee ny çhengey oikoil. Myrane lesh shen, t'ee goll er loayrt 'sy Çhorshey, 'syn Eeraan as 'syn Asserbajaan. T'ee goll er loayrt 'sy Turkee ec mynlagh beg (yn Armeainish Heear as Homshetsi), as ec mynlee veggey ayns çheeraghyn raad ta olteynyn yn eebyrtys Armeainagh cummal.
Ny Çhengaghyn Baltagh
thumb|250px|Rheynn magh ny çhengaghyn Baltagh ayns ny çheeraghyn Baltagh. Ta ny çhengaghyn Baltagh goll er loayrt 'sy Litaan (Litaanish, Samogitish) as 'sy Latvey (Latvish, Latgalish). Ta'n Tamogitish as y Latgalish coontit dy mennick myr abbyrtyn y Litaanish as y Latvish er lheh.
Ta'n Noa Churonish begnagh marroo: v'eh goll er loayrt er Gob Curonia ta rheynnit magh jiu eddyr y Litaan as Queiggey Kaliningrad. Ta ram çhengaghyn Baltagh marroo elley ayn chammah, goaill stiagh y Çhenn Phrooshish as y Tudovish.
Ny Çhengaghyn Germaanagh
[[Coadan:Germanic languages in Europe.png|300px|thumb|right| Rheynn magh ny çhengaghyn Germaanagh 'syn Oarpey jiu:
Çhengaghyn Germaanagh y Twoaie {{legend|#00FFFF|Yn Eeslynnish}} {{legend|#00CED1|Yn 'aaroish}} {{legend|#007ffe|Y Norlynnish}} {{legend|#003f7f|Y Toolynnish}} {{legend|#0000FF|Y Danvargish}} Çhengaghyn Germaanagh y Neear {{legend|#D2691E|Y Vaarle Albinagh}} {{legend|#ffa500|Y Vaarle}} {{legend|#E2BD00|Y Reeshlannish}} {{legend|#FFF435|Yn Ollanish}} {{legend|#ADFF2F|Y Ghermaanish Eeghtyragh}} {{legend|#008000|Y Ghermaanish}} Ta ponkyn taishbyney ardjyn raad ta'n yl-çhengeydys feer chadjin.]]
She ny çhengaghyn Germaanagh y preeu-chynney çhengagh 'syn Oarpey Heear Hwoaie, as ad goll er loayrt veih'n Eeslynn gys y Toolynn as veih'n Reeriaght Unnaneysit as Nerin gys yn Austeyr. Ta daa vooar-rheynn ayn 'sy chynney çhengey shen: çhengaghyn Germaanagh y Neear as çhengaghyn Germaanagh y Twoaie. Va mooar-rheynn elley ayn, çhengaghyn Germaanagh y Niar, agh cha nel ee foast er mayrn; cha nel screeuynyn foast er mayrn ayns çhengaghyn Germaanagh y Niar goaill magh adsyn ta screeuit 'sy Ghothish.
Ny Çhengaghyn Anglo-Freeshlannagh
Ta daa vooar-phossan 'sy chynney çhengey Anglo-Freeshlannagh:
Y Ghermaanish
Ta'n Ghermaanish goll er loayrt er feie'n Ghermaan, yn Austeyr, Liechtenstein, Cantoonyn Hiar ny Belg as ayrn mooar jeh'n Elveeish (goaill stiagh ny h-ardjyn hiar hwoaie ta bentyn rish y Ghermaan as yn Austeyr).
Ta shiartanse d'abbyrtyn ayn 'sy Ghermaanish:
Çhengaghyn Germaanagh y Twoaie
Ta çhengaghyn Germaanagh y Twoaie goll er loayrt ayns ny çheeraghyn Loghlinagh as t'ad goaill stiagh y Danvargish (y Danvarg, Greenlynn as Ellanyn ny Geyrragh), y Norlynnish (Norlynn), y Toolynnish (y Toolynn as ayrnyn ayns Finnlynn), Elfdalish ny Övdalish (ayns rheynn veg 'sy Toolynn veanagh), yn Aaroish (Ellanyn ny Geyrragh), as yn Eeslynnish (yn Eeslynn).
Ny Çhengaghyn Ind-Eeraanagh
Ta daa vooar-phossan ayns ny çhengaghyn Ind-Eeraanagh: ny çhengaghyn Ind-Ayreeanagh (goaill stiagh y Romanish) as ny çhengaghyn Eeraanagh (ta goaill stiagh y Churdish, y Phershish, as yn Ossetish).
Ny Çhengaghyn Romanagh
thumb|350px|Ny çhengaghyn Romanagh 'sy 20-oo eash
Nord-Pas-de-Calais
She fer jeh ny 27 ardjyn 'sy Rank eh Nord-Pas-de-Calais (Noord-Nauw van Calais). T'eh jeant seose jeh 2 rheynn — Nord as Pas-de-Calais. T'eh soit ayns twoaie yn çheer eddyr y Velg 'sy twoaie as 'sy niar, Picardie 'sy jiass, Mooir yn Eeaght 'sy neear as Mooir Hostyn 'sy twoaie. Va'n chooid smoo jeh'n ard ny cooid jeh'n Çheer Injil Yiassagh çheusthie jeh ny Çheeraghyn Injilley. Beggan er veggan, haink yn ard dy ve ny chooid jeh'n Rank eddyr ny bleeantyn 1477 as 1678.
Çhengaghyn yn Oarpey
Ny Çhengaghyn Romanagh
Shoh heese rolley jeh ny çhengaghyn Romanagh ta ry-gheddyn 'syn Oarpey:
Yn Broogh Heear
right|thumb|Caslys-çheerey jeh'n Vroogh Heear She çheer hallooinit 'syn Aishey Heear eh yn Broogh Heear (الضفة الغربية‎ aḍ-Ḍaffah l-Ġarbiyyah, הגדה המערבית, HaGadah HaMa'aravit ny יהודה ושומרון, Yehuda ve-Shomron Judea as y Tamaar). Ta'n ard çhemmit rish Israel 'sy twoaie, 'sy neear as 'sy jiass, as rish y Jordaan, harrish Awin y Jordaan, 'sy niar. Ta slyst vooar ec y thalloo er y Vooir Varroo.
Nord-Pas-de-Calais
She ard gloo chummaltit t'ayn lesh 323.7 deiney cummal ayns dagh kilomeadar kerrinagh. Ta'n ard 12,400 km2 er eaghtyr as ta ny smoo na kiare millioon cummaltee ayn. Cummaltee valjagh ad 83% jeh lught cummaltit yn ard. She Lille y chaayr smoo as meoiraght, ny preeu-valley, yn ard. She Calais y nah chaayr smoo as eh ny chree laaragh son traght as cohionneeaght eddyr mooar-heer yn Oarpey as y Vretyn Vooar raad ta'n Douvyr ny hoie 42 km (26 mi) harrish y vooir; ta Eayninyn Baney yn Douvyr so-akin veih Calais er laa gial braew. T'ad Valenciennes, Lens, Douai, Béthune, Dunkerque, Maubeuge, Boulogne, Arras, Cambrai as Saint-Omer ny baljyn mooarey elley t'ayn.
Çhengaghyn yn Oarpey
Ny Çhengaghyn Slavagh
Ta ny çhengaghyn Slavagh goll er loayrt harrish ardjyn mooarey 'syn Oarpey Veanagh, 'syn Oarpey Yiass as 'syn Oarpey Hiar, goaill stiagh y Roosh.
Yn Broogh Heear
Ta'n Broogh Heear, goaill stiagh Jerusalem Hiar, 5,640 km2 er eaghtyr thallooin as 220 km2 er eaghtyr ushtey. 'Sy vlein 2012 va 2,622,544 deiney cummal ayn. She Arabee Phalasteenagh 80% jeh'n phobble as she Ewnyn 500,000 jeh'n phobble.
Çhengaghyn yn Oarpey
Y Vascish
She çhengey anerit ee yn Vascish (Euskara) as çhengey vayrey ny Bascee ta cummal 'sy Çheer Vascagh, ard ayns ny Sleityn Pyreneagh heear ayns iar hwoaie yn Spaainey as eear yiass y Rank. T'ee goll er loayrt myr çhengey flaaoil ec mysh 750,000 deiney as er toiggal ec ny smoo na 1.5 millioonyn dy 'leih.
Nord-Pas-de-Calais
Soiaghey
right|thumb|Soiaghey çheer-oaylleeagh Nord-Pas-de-Calais. Ta Nord-Pas-de-Calais ny hoie ayns kione twoaie yn Rank. T'eh jeant seose jeh ny rheynnyn Nord as Pas-de-Calais. Myrane lesh shen, t'eh jeant seose jeh ny coondaeghyn shenndeeagh Artois, Boulogne, yn Flandyryn as Hainaut.
Çhengaghyn yn Oarpey
Y Vascish
Ta kiangley jeeragh eddyr y Vascish as y Çhenn Aquitaanish, as s'liklee dy row cummey leah yn Vascish goll er loayrt 'syn Oarpey Heear roish çheet ny çhengaghyn Ind-Oarpagh. Foddee dy row yn Vascish goll er loayrt veih'n Eash Henn-chlaghagh.
Nord-Pas-de-Calais
Soiaghey
T'eh soit eddyr ny linnaghyn dowan-lheead 50°N as 51°N as t'eh goll er sheeyney magh harrish 12,414 km2 dy hallooin, ny 2.35% jeh eaghtyr y Rank. Myrane lesh y chooid elley jeh'n Rank Oarpagh t'eh ny hoie ayns cryss-hraa yn Oarpey Veanagh (UTC+1; UTC+2 rere traa tashtey yn touree).
Çhengaghyn yn Oarpey
Y Vascish
Ta'n Vascish goll er loayrt ec arreyderyn stiagh 'syn Austrail, 'sy Choose Verçhagh, ayns Meksico, ayns ny h-Ellanyn Philippeenagh as ayns ny Steatyn Unnaneysit, as ayns ny steatyn Nevada, Idaho, as California er lheh.
Nord-Pas-de-Calais
Soiaghey
T'eh çhemmit liorish Mooir yn Eeaght 'sy neear as Mooir Hostyn 'sy twoaie. She Côte d'Opale ("Y Coose Opalagh") yn ennym ta currit er y choose shen as eh 140 km er lhiurid. Er y thalloo ta'n ard goll er çhemmal rish y Velg er feie 350 km veih Bray-Dunes 'sy niar hwoaie shiar yiass gys Anor 'sy niar yiass. 'Sy jiass cha nel yn ard çhemmal agh rish ny rheynnyn Somme as Aisne 'syn ard Picardie.
Deyn-oaylleeaght
thumb|Caslys-çheerey er ny h-ardjyn baljagh 'syn ard. Ayns daah buigh, ny [[couronne périurbaine|ymmylyn baljagh ("couronnes monopolarisées") as ayns daah ruy ny çheshveanyn baljagh ("pôles urbains")]] 'Sy vlein 2005, va 75% jeh cummaltee yn ard cummal ayns ardjyn baljagh as va ny smoo na fer ass dagh daa 'er cummal ayns baljyn lesh ny smoo na 100,000 deiney. Er 1 Jerrey Geuree 2008, va 4.02 millioon cummaltee 'syn ard.
Çhengaghyn yn Oarpey
Ny Çhengaghyn Kartvelagh
thumb|300px|Possanyn kynney-hengagh ayns ard y Choagaash Ta ny çhengaghyn Kartvelagh goaill stiagh y Çhorshish as ny çhengaghyn kianglee Svanish, Mingrelish, as Lazish. T'eh er credjal dy nee y Phroto-Kartvelish shennvayr chadjin er dagh çhengey Chartvelagh. Haghyr y chied rheynn magh 'sy çhengey 'sy nah villey-bleeaney RC ny ny s'leah tra hie yn Svanish er ny lhiassaghey. Ren y Vegrelish as y Lazish rheynn magh as y Phroto-Chartvelish mysh thousane dy vleeantyn ny lurg ec toshiaght y chied villey-bleeaney RC (m.s., Klimov, T. Gamkrelidze, G. Machavariani).
T'eh er credjal dy nee kynney çhengey anerit t'ayn, agh er cooishyn yn aashaght, ta'n kynney shen coontit marish ny çhengaghyn Coagaashagh, ga nagh vel kiangley çhengoaylleeagh ayn eddyr y daa phossan.
Twoaie Ard y Choagaash
Ta ny çhengaghyn Coagaashagh coodaghey daa phossan dy hengaghyn ta goll er loayrt Ard ny Coagaash as 'sy Turkee — ny çhengaghyn Coagaashagh Heear Hwoaie (goaill stiagh yn Abcaaishish, ta goll er loayrt 'syn Abcaaish as y çhengey Adyghe) as ny çhengaghyn Coagaashagh Hiar Hwoaie, ta goll er loayrt 'syn ard joaree jeh'n Roosh yiass (goaill stiagh y Dagestaan, Chechnya, as Ingushetia).
Ta ram çhengoaylleeyn, Sergei Starostin as Sergei Nikolayev er lheh, credjal dy ren y daa phossan çheet magh ass shennvayr chadjin mysh 5,000 bleeaney er dy henney.
Ny Çhengaghyn Ooralagh
bélyegkép|thumb|right|450px|Skeaylley ny çhengaghyn Ooralagh
Ta shiartanse dy hengaghyn Ooralagh ry-chlashtyn 'syn Oarpey, goaill stiagh yn Estaanish, yn Innlynnish as yn Ungaarish.
Ny Çhengaghyn Turkagh
thumb|right|500px|Ny çhengaghyn Turkagh
Ny Çhengaghyn Mongoilagh
Hie ny çhengaghyn Mongoilagh er nyn lhiassaghey 'syn Aishey as cha ren y chooid smoo jeu cur stiagh er yn Oarpey. Ansherbee, ta un çhengey ry-chlashtyn 'syn Oarpey ta ny çhengey Vongoilagh: y Chalmykish ta goll er loayrt ayns Kalmykia 'sy Roosh.
Yn Ewnish
Ta'n Ewnish er ny ve screeuit sheese as loayrit ec boodeeyssyn Ewagh 'syn Oarpey ayns co-heksyn liturgagh, ynsee, as coloayrtyssagh veih çheet ny h-Ewnyn stiagh 'syn Oarpey car y çhenneraght yeianagh. Ren aachur y çhengey myr çhengey oikoil Israel siyraghey yn ymmyd j'ee myr çhengey neuvonnagh. V'ee ymmydit ec rheynnyn er lheh jeh'n phobbyl Creestee ayns co-heksyn ynsee as liturgagh. Ta abbyrlhit corocklagh ec yn Ewnish raad foddee ny breeocklyn y chowraghey lesh scarreydee ta goll er enney myr pointal 'sy Ghaelg as dagesh as mappiq 'syn Ewnish. Va'n abbyrlhit Ewnish ymmydit dy screeu sheese yn Ewdish, çhengey Ghermaanagh y Neear, as y Ladinish, çhengey Romanagh, as ad goll er loayrt ec Ewnyn ayns twoaie as jiass yn Oarpey er lheh.
Y Valtish
She çhengey Hemittagh as cleaynaghyn Romanagh as Germaanagh eck ee yn Valtish. T'ee goll er loayrt 'sy Valta. T'ee bunnit er yn Arabish Hisslagh, as cleaynaghyn eck veih'n Iddaalish (as veih'n Çhisslish er lheh), veih'n Rangish, as, er y gherrid, veih'n Vaarle.
She çhengey er lheh ee er-yn-oyr dy nee yn Valtish yn un çhengey Hemittagh ta screeuit 'syn abbyrlhit Romanagh 'sy chummey cadjinit. T'ee ny çhengey oikoil sloo 'syn Unnaneys Oarpagh rere earroo ny loayreyderyn as yn un çhengey Hemittagh oikoil ayn.
Arkan sonney
Ta'n arkan sonney, ny yn graynoge, çheet er sheeintee yialgagh erbee jeh'n fo-chynney Erinaceinae as yn oardagh Erinaceomorpha. Ta 17 dooieyn jeh arkanyn sonney ayns queig genussyn, as t'ad ry-gheddyn ayns ayrnyn ny h-Oarpey, ny h-Aishey, ny h-Affrick, as ny Seelynn Noa. Cha nel arkanyn sonney dooghyssagh ry-gheddyn 'syn Austrail, as cha nel dooieyn bio dooghyssagh ry-gheddyn ayns America Hwoaie; ta ny fir ta ry-gheddyn 'sy Teelynn Noa nyn sluightee jeh fir va currit stiagh.
Ewdish
She fer jeh ny çhengaghyn Germaanagh Eaghtyragh jeh bun ny h-Ewnyn Ashkenazagh ta goll er loayrt ayns ram ayrnyn y theihll ee yn Ewdish (ייִדיש yidish ny אידיש idish, ny "yn çhengey Ewagh" dy lettyragh). Hie ee er ny lhiassaghey tra ren boodeeys ny h-arreyderyn stiagh cur focklyn yn Ewnish as yn Aramaaish rish abbyrtyn y Ghermaanish lesh blastyn veih ny çhengaghyn Romanagh tra ren ad cummal ayns ardjyn Romanagh rieau. Lurg shen va blass veih ny çhengaghyn Slavagh currit stiagh 'sy çhengey tra ren y boodeeys Ashkenazagh arraghey gys y niar. Ta'n Ewdish goll er screeu 'syn abbyrlhit Ewnagh.
Çhengaghyn Saamagh
She kynney çhengey eh ny çhengaghyn Laplannagh ny çhengaghyn Saamagh.
Gary Caldwell
She aa-vluckaneyr soccer keirdey as reireyder Albinagh eh Gary Caldwell (ruggit er 12 Averil 1982). Chloie Caldwell lesh Newcastle United, Darlington, Coventry City, Derby County, Hibernian, Celtic, as Wigan Athletic as chossyn eh 55 eddyn eddyr-ashoonagh son ny h-Albey.
Coontit son y chooid smoo myr fendeilagh meanagh, she cloieder caghlaaee va Caldwell; v'eh currit magh er y faaie soccer myr cooyllagh yesh as meanagh fendeilagh keayrtyn harrish y choorse echey. Va'n braar shinney, Steven, ny vluckaneyr myrgeddin as chloie ad ry-cheilley ec Wigan ec y traa cheddin. Myr bluckaneyr eddyr-ashoonagh, chossyn eh ynnyd ayns Rolley Onnor Eddyr-ashoonagh Heshaght Vluckan Coshey ny h-Albey erreish da ny smoo na 50 eddyn y chosney.
Erreish da irree magh ass y chloie, hie eh stiagh 'sy ghreinnaghey, as t'eh er ny ghreinnaghey Wigan Athletic, Chesterfield, as Partick Thistle. Lurg shayll lesh Manchester City freayll rick er bluckaneyryn er eeasaght, hie eh reesht dys Hibernian myr cooneyder lesh Shaun Maloney.
Yn Oaseir Gailckagh
She oik Rheynn Ynsee Vannin eh yn Oaseir Gailckagh (Manx Language Officer), currit er bun ayns 1991. She Rosemary Derbyshire yn Oaseir roie.
Shennaghys
Oikee:
Yn Greinneyder
She oik Undinys Eiraght Vannin eh Yn Greinneyder. Ta'n Greinneyder greinnaghey ymmyd ny Gaelgey, soilshaghey magh cooishyn Gaelgagh as skeayll fys urree. T'eh cur cooney da sheshaghtyn by vie lhieu ymmyd jeh Gaelg y yannoo, ny Gaelg y chooney. T'eh co-obbraghey lesh Mooinjer Veggey as y Vunscoill Ghaelgagh. She Adrian Cain y Greinneyder t'ayn.
Saamish Lule
She çhengey Ooralagh ee Saamish Lule (Saamish Lule: julevsámegiella). Cha nel agh mysh 2000 loayreyderyn er mayrn, agh vun-towshanee ad y çhengey ayns 1983.
Keeill (reddaghey)
Ta daa horçh dy cheeill ayn:
Bastag vane
Jalloo-oaylleeaght
She lus sheer-vio t'ayn. Ta gass neuvanglaneagh eck, as blaa beg jeant jeh mysh 20 blaag gahagh bane mygeayrt kiarkyl dy vlaagyn jyskagh buighey. Ta bun-sthock snauee eck.
Ta duillagyn geayney dorraghey eck. Ta ny duillagyn s'inshley nyn soie er cass duillag, jeiragh dys spaddylagh, as saue-eeacklagh dys feeacklagh. Ta ny duillagyn s'ardjey ny s'girrey, as gyn chass.
T'ee cur magh rassyn lhean, as skeaylley liorish fraueyn myrgeddin.
Eddyr-voggyl
thumb|300px|Diagram jeh bollee trooid rheynn jeh'n Eddyr-voggyl
She corys dowanagh eh yn Eddyr-voggyl ta jeant magh jeh moggylyn co-earrooder kianglt rish y cheilley, as ad jannoo ymmyd jeh'n Chynney Reillyn Eddyr-voggyl (TCP/IP) son eddyr-obbraghey. She "moggyl jeh moggylyn" eh, as millioonyn dy voggylyn ayndaue, goaill stiagh moggylyn persoonagh, theayagh, dellal, ard-scoillaragh as reiltysagh, as adsyn co-chianglt liorish strengyn cobbyr, frauaig hilleydagh, kianglaghyn gyn streng as nyn lheid.
Yn Tomaalee
thumb|250px|right She ard seyr ayns Eairk ny h-Affrick ee Yn Tomaalee ny yn Çheer Homaalagh (Somaalish: Soomaaliland, Arabish: أرض الصومال Arḍ aṣ-Ṣūmāl).