cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kore, y Vritaan
Ta'n ennym Frangish Corayens currit er cummaltee yn valley.
Mozarabish
She çhengey Romanagh varroo ee Mozarabish. V'ee ry-chlashtyn 'syn Ibeir rish reilley Moslymagh ny Spaainey ayns ny Mean Eashyn, as ny Creestee jannoo ymmyd jeh'n çhengey.
Ga dy vel ad cur Mozarabish urree, she ennym jeianagh t'ayn. Va ny sleih cliaghtey cur Latinus ny Latino er y çhengey v'oc (as shen çheet er çhengey Romanagh, cosoylit rish çhengey Arabagh ny Moslymee).
Bun-ocklaght
thumb|260px|right|Aafilley y fockle "ma" (moir)
She studeyrys er shennaghys ‘ocklyn bun-ocklaght: cre’n traa haink ad stiagh ‘sy çhengey, cre bun v’oc, as cre ny caghlaaghyn ayns cummey as keeall haghyr rish y traa.
Ayns çhengaghyn as shennaghys liauyr, cruinn oc, ta bun-ocklaght jannoo ymmyd jeh fockle-oaylleeaght, studeyrys er caghlaa focklyn eddyr cultooryn rish y traa. Ny yei, t’ad jannoo ymmyd jeh çhengoaylleeaght soylee chammah son dy aahroggal fys er çhengaghyn feer shenn, as cha nel fys jeeragh (myr sampleyr, screeu) ry-gheddyn mynyngione. Trooid oltscarrey çhengaghyn as mooinjerys eddyr oc, liorish y saase soylee, foddee çhengoayllee jannoo briwnyssyn mychione y çhengey shennayragh v’oc as y fockle-hasht v’eck. Rere shoh, t’ad er ngeddyn focklyn fraueagh as lorgyn oc dys bunneydys y kynney çhengey Ind-Oarpagh, myr sampleyr.
Ga dy row bun studeyrys bun-ocklagh y magher fockle-oaylleeagh, ec y traa t’ayn nish, ta ram studeyrys goll er jannoo ayns kynneeyn çhengey gyn monney docamadys, myr sampleyr çhengaghyn Ooralagh as Austraineeshagh.
Kópavogur
Ta Kópavogur ny nah valley smoo 'syn Eeslynn lesh 30,000 cummaltee ayn. T'eh ny lhie jeeragh jiass veih Reykjavík as t'eh ny chooid jeh Eaghtyr Reykjavík Mooar. T'eh jeant seose jeh buill chummaltagh son y chooid smoo, agh ta ram bioyrid traghtee as çhynskylyn ayn myrgeddin.
Rolley Loayreyderyn y Knesset
She offishear gurneilagh y Knesset eh Loayreyder y Knesset (, Yoshev Rosh HaKnesset, let. "Caairliagh y Knesset"). My vel yn Eaghtyrane anlheiltit ta'n Loayreyder shassoo ayns ynnyd yn Eaghtyrane. She Yuli-Yoel Edelstein y Loayreyder ec y traa t'ayn.
Derrey shoh, va dagh fer jeh ny Loayreyderyn, faagail magh Nahum Nir ass Ahdut HaAvoda, nyn olteynyn jeh'n phartee reiltagh. Daa cheayrt, ansherbee, chaill partee yn Loayreyder reiltys ny çheerey car nyn lhingyn oc (Avraham Burg as Reuven Rivlin ass Un Israel as Likud er lheh).
Aoife Ní Thuairisg
She çhebbeyder 'sy Yernish er TG4, bollagh Yernish Nerin, ee Aoife Ní Thuairisg. V'ee ruggit as troggit ayns Indreabhán, Conamara, er coose heear Nerin. Hoshee ee gobbraghey ayns TG4 ayns 1997. Roish my doshee ee gobbraghey marish y vollagh çhellveeish shen, va dellal hene eck, shapp ghleashagh miljeydys. Haink enney mie urree myr çhebbeyder y chlaare fassan rahoil, Paisean Faisean. Agh, haink crampyssyn eck tra v'eh feddynit magh 'syn ym-ysseraght dy ren ee jiooldey lhieggan aeragh jeh'n chlaare y hebbey er-yn-oyr dy nee Feanishagh Yahvey ee. Myrane lesh Paisean Faisean, t'ee er hebbey Turas Teanga as Glór Tíre chammah. T'ee poost voish y vlein 2006 as t'ee cummal foast ayns Galliu, Nerin.
Gregam
Ta Gregam (Grand-Champ) ny chommyoon 'sy département Frangagh Mor-Bihan 'sy Britaan ayns sheear hwoaie ny Frank. Rere coontey-pobble ny bleeaney 1999, va 4,246 cummaltee 'sy chommyoon.
Ta'n ennym Frangish Grégamistes currit er cummaltee yn valley.
Kiare-chassagh
Ny kiare-chassee, t'ad nyn maaghyn dreeym-juntagh as kiare cassyn oc (ny red ennagh gollrish cass). Ta sheeintee, ushagyn, daa-veagheeyn, beisteigyn as eer ardnieughyn nyn giare-chassee veih'n fuill. Ny kiare-chassee s'leaie, haink ad ass ny Sarcopterygii dy ve nyn daa-veeaghee gennal aer 'syn eash Devoniagh.
Bun-ocklaght
Ta bun yn ennym oaylleeagh Greagish (τετραποδη tetra + poda) ny Ladjyn (quadru + ped), dy ghra myr shen, kiare-chassee).
Alberta
She queiggey Canadagh eh Alberta. T'eh soit ayns sheear ny Canadey as t'eh çhemmit liorish y Cholombey Ghoaldagh 'sy neear as Saskatchewan 'sy niar, rish Thallooyn yn Eear Hwoaie 'sy twoaie, as rish y steat Americaanagh Montana 'sy jiass. She Edmonton y preeu-valley as eh soit çheu yiass veih çheshvean y wheiggey. Ta Calgary, yn balley smoo, soit mygeayrt 300 km çheu yiass veih'n phreeu-valley.
Dáithí Ó Sé
She çhebbeyder çhellveeish Yernagh eh Dáithí Ó Sé (ruggit er 2 Mean Souree 1976). Ec y traa t'ayn, t'eh çhebbal yn claare Today liorish RTÉ One marish Maura Derrane. Chammah's shen, she cuirreyder roie yn eailley Rose of Tralee as t'eh cuirrey yn claare cowag Seal le Dáithí ("Shallid marish Dáithí") dagh Jerdein er TG4.
Harrish y choorse echey, t'eh er obbraghey myr ynseyder, buitçhoor, fer ceau magh, fer assaig mygeayrt ny Blascaaidee, as mainshtyr y phreaban marish Duffy's Circus. Ayns 2010 hie eh er mooin Ray D'Arcy myr cuirreyder y Rose of Tralee. Phoose eh rish ben jeh ny "rosagyn" ayns 2012. Haink enney ashoonagh er myr insheyder eddyr claareeyn as myr çhebbeyder emshir er TG4.
Ladeenish
She çhengey Romanagh ee Ladeenish (Ladeenish: Dzhudezmo, Espanyol, Ladino, Hakitia), er ny ghoaill ass Shenn Chasteelish. Ta loayreyderyn nyn Ewnyn Sephardagh son y chooid smoo. Ta'n çhengey gannoonaghey er fud ny cruinney; ta sleih aeg ayns Israel çheet dy loayrt Ewnish, as ayns çheeraghyn America Yiass, ta'n çhengey covestey marish y Spaainish.
Rere shenn ymmyd, va Ladino çheet er aase çhyndaa ren cur Spaainish, fockle er fockle, er Ewnish. V'ad cur Espanyol (gollrish Español, ennym Spaainish Spaainish) er y çhengey hene. Ta sleih er jeet dy chur Ladino urree rish yn 20oo Eash.
Fliughane-oaylleeaght
250px|right|thumb|Ta'n fliughane ny hroggal gientynagh y fungys Ta fliughane-oaylleeaght ny studeyrys er fungysyn, nyn droyn gie-oaylleeagh as bea-chemmigagh, nyn dacsonomeeaght, as yn ymmyd da deiney myr sponk, medshin (m.s. penisillin), bee (m.s. lhune, feeyn, caashey, fliughaneyn eeagh) as entheogen, as er y danjeyr lhieu, lhied as pyshoonaght as doghan. Dirree yn lus-phatoaylleeaght, studeyrys er gorlaghyn lus, ass fliughane-oaylleeaght, as ta'n daa jeu foast faggys-vooinjeragh. She fliughane-oayllee dooiney ta jannoo studeyrys er fliughane-oaylleeaght.
Shaghadys
Ayns shennaghys, va'n fliughane-oaylleeaght credjit myr banglane lus-oaylleeaght (ta fungysyn gollrish cretooryn ny smoo na t'ad gollrish lossreeyn, agh cha row eh er fys derrey cubbyl jeihaghtyn er dy henney). V'ad Elias Magnus Fries, Christian Hendrik Persoon, Anton de Bary as Lewis David von Schweinitz ny fliughane-oaylleeyn toshee.
Jiu, t'ad ny jiastyn as ny h-organeyn cummit eukaryoteagh Saccharomyces cerevisiae as Schizosaccharomyces pombe smoo ynsaghit as toiggit ayn.
Ta ram fungysyn troarey tomaineyn, noi-vaaghyn as fo-hoesyn. Myr sampleyr, ren Abraham Joffe studeyrys rheamyssagh er y chynney yl-çheeragh Fusarium as nyn domaineyn cochianglt lesh brishaghyn magh aleukia nieunagh y vee ayns y phobble. Ta fungysyn bunneydagh son bea ny cruinney myr shimbontyn, m.s. myr mycorrhizae, shimbontyn beisteigyn as scryssyn, as er son nyn drioshid as ad scryssey co-vreneenyn bea orgaanagh lhied as lignin, y co-oltagh foiee smoo beayn, as myr goal-vaaghyn, keim trome-chooishagh ayns çhymshal carboan ny cruinney.
Ta fungysyn as organeyn eley enmyssit myr fungysyn, lhied as oomyceteyn as myxomyceteyn, trome-chooishagh rere tarmaynys as y chommynaght er y fa dy vel ad jannoo gorlaghyn da cretooryn (lhied as histoplasmosis) as lossreeyn (lhied as gorley ny lhiouanyn Ollanagh).
Arran
right|thumb|Sorçhyn eigsoylagh d'arran. She bee undinagh eh arran ta goll er aarlaghey lesh fuinney teayst ta jeant ass flooyr as ushtey. T'eh eeit dy mennick er feie yn Dowan as t'eh coontit myr fer jeh ny stooghyn beaghee shinney.
York Noa
Ta ny smoo ny un cheayll lesh ny focklyn York Noa:
Arran
Shymmey cochiangle t'ayn jeh ny flooyryn eigsoylagh, as shymmey coreir ny mynayrnyn t'ayn chammah, as, rere shen, s'mooar y caghlaa dy horçhyn, chummaghyn, as cho-yannooyn ta ry-gheddyn er feie ny Cruinney. Foddee yn arran ve soorit, as laue 'syn obbraid shen ec farraneyn veih mynvioee najooragh dys yn aeraghey ellynagh, ny ve neuhoorit. Foddee bishaghtyn y chur stiagh 'syn obbraid, goaill stiagh croyn, messyn, sahll as bishaghtyn kemmigagh son blass, co-yannoo, daah as seihll yn arran y lhiassaghey.
Bretyn
Ta Bretyn (Bretnish: Cymru, Baarle: Wales) ny çheer 'sy Reeriaght Unnaneysit. T'ee çhemmit liorish Sostyn da'n sheear, Mooir Vannin da'n twoaie as da'n sheear hwoaie, Mooir Vretyn da'n sheear, y Vooir Cheltiagh da'n sheear yiass as Keyllys Vristol da'n jiass. Ta ny smoo na 3 millioonyn cummaltee aynjee as ish ny çheer ghaa-hengagh.
Ta Bretyn ny çheer Cheltiagh, gollrish Mannin, Nalbin, Nerin, y Chorn, as y Vritaan. She Cayr Deeth preeu-valley ny çheerey lesh ny smoo na 300,000 cummaltee. Ta Çhionnal Ashoonagh Vretin, bunnit 'sy vlein 1999, ny soie ayns Cayr Deeth.
Çheer-oaylleeaght
thumb|200px|left|Mullagh [[yr Wyddfa, Gwynedd, y slieau s'yrjey ayns Bretyn]]
Ta Bretyn ny soie er lieh-innys ayns sheear ny Bretyn Mooar Meanagh. Ta'n çheer mygeayrt 20,779 km² (8,023 mi ker) er eaghtyr. T'ee 274 km er lhiurid veih'n twoaie da'n jiass as 97 km er lheead veih'n shiar da'n sheear. Ta Bretyn çhemmit liorish Sostyn da'n shiar as lesh y vooir da'n twoaie, da'n sheear as da'n jiass. 'Sy clane, ta ny smoo na 1,200 km oirr ny marrey eck. Ta shiartanse ellanyn magh ass coose Vretin, as she Ynnys Moan (Ynys Môn) yn ellan smoo eck.
Ta'n chooid smoo jeh'n phobble as ny h-ynnydyn çhynskylagh soit ayns Jiass Vretin, as ee cur ny baljyn Cayr Deeth, Abertawe as Casnewydd 'syn earroo. Ta ram cummaltee ayns shiar hwoaie ny çheerey mygeayrt Wrecsam myrgeddin.
Çheer sleitagh t'ayns Bretyn, ny h-ardjyn twoaie as meanagh er lheh. Va ny sleityn cummit rish yn Eash Rioee jerrinagh. Ta ny sleityn s'yrjey soit ayns Eryri as t'ad goaill yr Wyddfa, as eh 1,085 m er yrjid, 'syn earroo. Ta ny Bannau Brycheiniog soit ayns jiass ny çheerey as t'ad kianglt rish ny Sleityn Cymragh ayns Bretyn Veanagh.
Shennaghys
Haink Jool Kaesar dys Bretyn ayns Mee Luanistyn 55 BNJ, agh cha ghow ad y çheer rish ny smoo na keead. Clein Vretin, v’ad ny Siluree ayns Bretyn Yiass as ny Ordovicee ayns Bretyn Hwoaie. Ren ny Rauee troggal straih dy chashtalyn tessen Bretyn Yiass, goaill stiagh Caerllion (Isca), raad ta preaban caggee share er mayrn ayns Bretyn Vooar ry-akin. Ayns y hwoaie, ta shenn arrane Breuddwyd Macsen Wledig ginsh skeeal Macsen Wledig, mastey ny h-ard-reeaghyn heear s’jerree, ren poosey Helen ferch hoshiagh Bretnagh jeh Caernarfon (Segontium).
Cha nod ny h-Anglo-Sostnee goaill Bretyn, ga dy ren ad brishey’n kiangley eddyr Bretyn as yn Hen Ogledd erreish da Caggey yn Çhaayr ayns 615 BNJ. Ren Offa, ree Vercia, troggal boalley mooar thallooin rish y chreeagh eddyr y reeriaght echey as Bretyn. Ta kuse dy Voalley Offa ry-akin ayns shoh foast.
Hannee Bretyn ny çheer chreestee erreish da ny clein paganagh Teutonagh (ny Sostnee) goaill Sostyn. Hie Noo Davy er pirgrin dys Raue ‘sy 6oo eash, as dobbree eh myr Aspick ayns Bretyn foddey roish da Noo Augusteen jeh Canterbury cur bun er aspickys Chaergaint (Canterbury). Ny yei shen, cha daink lesh yn eab Creestiaght y skeaylley, foddee er coontey noidys eddyr y ghaa chynney. Reeaghyn Vretin gollrish Rhodri Mawr as Llywelyn ap Gruffudd, v’ad lajer ny kioot dy liooar dy ‘reayll y seyrsnys oc.
Agh daarlee reeaghyn Hostyn dy hoie er Bretyn car yn eash. Ayns 1282, hooar Llywelyn Ein Llyw Olaf baase ayns skirmish faggys da Cilmeri, as eshyn prinse neuchrogheydagh s'jerree Vretin. Ghreim ersooyl Edward I Hostyn y reeriaght v'echey. Hrog Edward cashtallyn mooarey son dy 'reayll Bretyn fo'n cummaght echey - she Rhuddlan, Conwy, Caernarfon, Biwmares, as Harlech ny fir share er enney.
Dirree magh ny Bretnee reesht as reesht noi reiltys ny Sostnee, eddyr jerrey y 13oo eash as jerrey y 15oo eash; myr sampleyr, fo Madog ap Llywelyn (1294-96) as Llywelyn Bren (1316). V'ad jerkal Owain Lawgoch dy heet erash as heyrey ad ayns ny 1370yn. Dirree Owain Glyndŵr ayns 1400, as hie eh er enmys myr Prinse Vretin, agh lheie ersooyl yn irree magh beggan er veggan lesh reeaghyn Hostyn aahickyraghey yn pooar oc 'sy çheer.
Car rheynn vooar jeh cooid elley y 15oo eash, va laue ec Bretyn ayns Caggaghyn ny Roseyn, as ny Lancasteree as ny Yorkee ratçhal er son kioneys ayns Sostyn. Agh dyn y wooise da'n neuhassooaght, vlaagh cultoor Vretin fel y keead roish shoh, as y Tradishoon Bardagh er lheh, lesh Bardyn ny Fir Oasle fo gedjaghys ny h-ooashlaght. Fir jeusyn, shen Inry Tiuder, neear Siaspar Tiuder (Jasper Tiuder 'sy Vaarle), as eshyn jeh sliught Ednyfed Fychan, shennskyl (distain) Llywelyn Fawr. Ayns 1485, haink es 'sy thalloo ayns Sir Benfro marish possan caggee dy Frangee. Haglym shiartanse dy Vretnee marish, as ghow ad barriaght er Rickad III Hostyn ec 22 Luanistyn 1485 ayns Magher Vosworth.
Haree stayd Vretyn rish tammylt. Ny leighyn va ny Sostnee er chur urree ec toshiaght yn eash, hie ad er tayrn er ash. Hug lesh mac Inry, Inry VIII stiagh ny Leighyn Unnaneysey. Hug adsyn Bretyn fo'n chorys leighagh cheddin as v'ayns Sostyn, agh ec y traa cheddin, harmestee eh Bretnish magh ass bea reiltagh ny çheerey: cha nod ad jannoo obbyr reiltagh erbee agh 'sy Vaarle.
Rish keead ny ghaa, haink y çheer chatoleagh y ve ny çheer phrotestoonagh. D'aavioghee craueeaght 'sy çheer, goaill stiagh yn Eash Aaruggyr as y Vible Vretnish, agh vaarlee ny fir oasle beggan er veggan, as daase skort eddyr stiureyderyn heshaght as ny theay. Un eiyrt jeh'n anchaslys shen, shen y ghleashaght chrauee anchochreduagh ren skeaylley dy tappee 'sy 17oo eash as 18oo eash. Ghow Bretyn toshiaght çheet y ve ny çheer çhynskylagh, as rish jerrey'n 18oo eash va baljyn çhynskylagh, quarralyn as meainyn geayll nyn gowraghyn baghtal er fud ny çheerey. Skeayll lettyraght as ghow toshiaght cloudeyrys ayns Bretyn. Vooadee yn aggyrt er son jee-vunnaghey yn Agglish ayns Bretyn as er son hene-reiltys, as rish jerrey'n 19oo eash va'n ghleashaght Cymru Fydd ec yn eer-vullagh eck.
Bee cronney mestit ec y çheer car y 20oo eash, agh dyn y wooise da'n Chied Caggey Dowanagh, Goll Ergooyl Mooar ny 1930yn, Nah Chaggey Dowanagh as foudaghey çhengagh ny 1970yn as 1980yn, ta Çhionnal Ashoonagh ec Bretyn jiu, as t'eh jeeaghyn dy vel cronney Vretnish ny smoo gialdynagh na v'ad jerkal keead er-dy-henney.
Noaskeeal
right|thumb|200px|Coodagh Dunveryssyn yn Tooder-Folley, y chied noaskeeal ‘sy Ghaelg She far-skeeal prose noaskeeal, as liurid mooar echey, ga nagh vel rheynn baghtal geddyr-scarrey noaskeeal as skeeal. Dy cadjin, t'ad cur er skeeal "noaskeeal" my t’eh liauyr dy liooar slane lioar dy yannoo. Son y chooid smoo, ta noaskeeal aaloayrt straih taghyrtyn as kianglaghyn eddyr oc, bentyn rish possan jeh sleih ayns çhymbyllaght er lheh. Foddee ny taghyrtyn, karracteyryn as çhymbyllaght ve feer rieughagh ny slane ard-yindyssagh, as bun-cheeal echey ny gyn y lheid.
Ta bun yn ennym y fockle Iddaalish novella, ass novellus Ladjyn; shen cowraghey “noa”. Tra haink rish y fockle, v’eh cowraghey dy row ny skeealyn noa, cha nel ny aayannoo jeh shenn skeealyn. Haink bree y fockle stiagh ayns çhengaghyn elley.
Noaskeealyn Manninagh
Haink rish y chied noaskeeal Manninagh ayns 2005: Dunveryssyn yn Tooder-Folley liorish Brian Stowell.
Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Chyrgistaan
Va Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Chyrgistaan (Kyrgish: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы, Kyrgyz Sovettik Sotsialisttik Respublikasy, Киргизская Советская Социалистическая Республика, Kirgizskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika) ny co-phobblaght ayns yn UPSS veih'n 14 Jerrey Fouyir, 1924 derrey 31 Luanistyn, 1991 tra hooar ee e neuchrogheydys myr Pobblaght y Chyrgistaan.
Yn Asserbajaan
She çheer 'sy Choagaash ny h-Oaraishey ee yn Asserbajaan (Azərbaycan) ny Pobblaght yn Asserbajaan (Azərbaycan Respublikası). T'ee ny soie ayns çheshvean y chrossag eddyr yn Oarpey Hiar as yn Aishey Heear as t'ee çhemmit liorish y Vooir Chaspagh 'sy niar, liorish y Roosh 'sy twoaie, liorish Çhorshey 'sy neear hwoaie, liorish yn Armeain 'sy neear, as liorish yn Eeraan 'sy jiass. Ta'n chreeagh vooie Naxçıvan çhemmit liorish yn Armeain 'sy twoaie as 'sy niar, liorish yn Eeraan 'sy jiass as 'sy neear, as liorish y Turkee er feie joarey giare 'sy neear hwoaie. She Bakı preeu-valley ny çheerey. Rere coontey-pobble ny bleeaney 1999 va 7,953,438 deiney cummal 'sy çheer, as va 9,165,000 deiney ayn rere ooley-pobble ny bleeaney 2011. Ta'n Asserbajaan ny çheer smoo mastey ny çheeraghyn Coagaashagh as ish 86,600 km2 (33,436 mi ker) er eaghtyr.
Ai'ta!
She gleashaght son coadey yn Vritaanish eh Ai'ta! ("Er oaie!" 'sy Vritaanish). Va'n ghleashaght currit er bun ayns Mee Vayrnt 2005 ec possan d'aeglee veih Bro-Dreger, y Vritaan. Ta'n ghleashaght nish jeant seose jeh Britaanisheyryn as deiney gyn y Vritaanish (as possanyn ayns Gerne Injil, Bro-Dreger, Bro-Leon, Roazhon, Naoned as Gwened) as ad shirrey aghtey dy concraidagh er son y Vritaanish. Cha nel kiangley politickagh ec y ghleashaght.
Local Government Act 1972
She Slattys Parlamaid y Reeriaght Unnaneysit eh yn Local Government Act 1972 (Gaelg: Slattys Gurneilys Ynnydagh ny bleeaney 1972). Ren y slattys shoh aayannoo gurneilys ynnydagh ayns Sostyn as Bretyn, er 1 Averil 1974.
Ellanyn Varshyl
Ta Ellanyn Varshyl, ny Pobblaght Ellanyn Varshyl (Marshylish: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ, Republic of the Marshall Islands), ny ashoon ellanagh Mynneeysagh ayns çheshvean y Cheayn Sheealtagh, çheu heear jeh'n Daayt-Linney Eddyrashoonagh as çheu hwoaie jeh Cryss ny Cruinney. Ta'n ashoon 181 km2 (69.8 mi ker) er eaghtyr as ta 62,000 cummaltee ayndaue. T'ad nyn soie çheu hwoaie veih Naaroo as y Chiribati, çheu hiar veih Steatyn Conastit y Vynneeys, as çheu yiass veih'n croghane Americaanagh, Ellan Wake, as yn ellan shen aggyrtit oc.
Abbyrlhit Arabagh
She abjad eh abbyrlhit Arabagh (أبجدية عربية), as ta ymmyd jeant jeh son dy screeu ymmodee çhengaghyn ny h-Aishey as ny h-Affrick, myr sampleyr, Urdu, Arabish as Pershish. She abbyrlhit smoo cadjin 'sy teihll t'ayn er-lhimmey jeh'n Abbyrlhit Romanagh.
W. Heath Robinson
She tarneyder caslyssyn as linneyder cartoon Sostynagh va William Heath Robinson (31 Boaldyn 1872 – 13 Mean Fouyir 1944). Va enney mooar er er son e chaslyssyn jeh jeshaghtyn quaagh.
Argid
Ta ny smoo ny un cheayll lesh y fockle Argid:
Famman Kitterland
right|thumb|Reayrt harrish Famman Kitterland gys [[Yn Cholloo|y Cholloo]] She ellan feer veg 'sy Cheyllys eddyr Ellan Vannin as y Cholloo eh Famman Kitterland.
Ta'n ellan fo currym Hreisht Ashoonagh Vannin as shymmey ushag as bioag varrey ta ry-gheddyn ayn. Cha nel dooinney erbee cummal er yn ellan, agh son cooishyn reiragh, t'eh coontit myr cooid jeh Skeerey Rosien. Ta'n ellan ny sloo na 4 hectare (9.9 acyr) er eaghtyr.
Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Latvey
Va Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Latvey (Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika, Латвийская Советская Социалистическая Республика, Latviyskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika) ny co-phobblaght 'syn UPSS veih'n 5 Luanistyn, 1940 derrey 4 Boaldyn, 1990 tra hooar ee e neuchrogheydys myr Pobblaght y Latvey.
Marçhan
thumbnail|right|230px|"A merchant making up the account" liorish Katsushika [[Hokusai]]
Ta marçhanyn obbraghey myr lught ny gerrymyn ta dellal lesh traght as earraghtyn nagh vel jeant oc hene son cosney y yannoo.
Foddee dy vel marçhanyn jeh daa horçh:
Steatyn Conastit y Vynneeys
She çheer as ellanragh ayns y Faarkeylann ad Steatyn Conastit y Vynneeys. She Palikir y preeu-valley.
H. H. Asquith
Va Herbert Henry Asquith, 1d Eearley Aah yn Ollee as Asquith (12 Mean Fouyir 1852 - 15 Toshiaght Arree 1928) ny Ard-vinishter Libraalagh 'sy Reeriaght Unnaneysit veih 1908 derrey 1916.
Ta enney share er y toshiaghys echey er son caghlaaghyn soshiallagh mooarey, lhied as Urrysaght Ashoonagh as penshynyn. V'eh ny ard-vinishter car y chied daa vlein jeh'n Chied Chaggey Dowanagh roish çheet stiagh David Lloyd George ayns yn ynnyd echey 'sy vlein 1916.
Roish yn imbagh echey myr ard-vinishter ny çheerey, v'eh ny Chormeyder y Rheynn Argidys veih 1905 derrey 1908.
Jeshaghteyrys
Ta jeshaghteyrys ny cheird oaylleeagh bentyn rish ymmyd feamagh dy oaylleeaght as maddaght son dy 'eaysley feyshtyn. Ta'n magher goaill stiagh ny oaylleeaghtyn ta bentyn rish ronsaghey, gobbraghey as aafilley çhaghnoaylleeagh as jeeillaght. Ta jeshaghteyryn nyn veaysleyderyn dy 'eyshtyn; t'ad geabbey croo ny sharaghey kiaddey as obbragh dy chooilley sorçh dy red. T'ad jannoo ymmyd jeh maddaght as saaseyn oltscarrey son dy yannoo troaryn sauçhey as obbragh er bun oaylleeaght vunneydagh. Chammah's kiaddey as jannoo troggalyn, jeshaghtyn ny obbraghyn, ta jeshaghteyryn gobbraghey adsyn, as roie-insh ny nee adsyn fo coryn as ayns çhymbylaghtyn er lheh. T'ad jannoo ymmyd jeh daa chooid mooar: stoo as bree.
Rere Ollooscoill Lunnin Queen Mary: "Ta jeshaghteyryn ny feaysleyderyn-feyshtyn erskyn ooilley. T'ad geddyn feaylsyn da doilleeidyn co-chasht, as t'ad dy kinjagh son sharaghey kiaddey as obbragh red erbee nod oo smooinaghtyn er, veih craueyn lheshey laue-jeant dys etlanyn, stapleyryn dys cameryn, gleashtanyn ratçhal dys stashoonyn lectraghys..."
Çhengey ashoonagh
Ta çhengey ashoonagh çheet er çhengey (ny arraghys) as kiangley—de facto ny de jure—eck lesh sleih ny pobble thallooin ny çheerey as ad cummal ayn. Foddee çhengey ashoonagh shassoo son enney ashoonagh ashoon ny çheer. Er y laue elley, foddee dy vel yn enmys shen currit er un çhengey ny er çhengaghyn ennagh er lheh ta goll er loayrt ayns cooid jeh çheer er lheh. Myr sampleyr, ayns Nerin, ta daa staydys oikoil currit er daa hengey ayn: ta staydys ashoonagh as staydys oikoil currit er y Yernish agh cha nel agh staydys oikoil currit er y Vaarle.
Yn Ookraan
She çheer 'syn Oarpey Hiar ee yn Ookraan (Україна, Ukrayina, ). Ta'n Ookraan çhemmal rish y Roosh 'sy niar as 'sy niar hwoaie, rish y Velaroosh 'sy twoaie as 'sy neear hwoaie, rish y Pholynn, y Clovack as yn Ungaar 'sy neear, rish y Romaan as Moldova 'sy neear yiass, as rish y Vooir Ghoo as Mooir Azov 'sy jiass as 'sy niar yiass er lheh. T'ee 603,628 km2 (233,062 mi ker) er eaghtyr. Rere shen, she yn Ookraan y çheer smoo ta ny lhie slane 'syn Oarpey. She Kyiv preeu-valley yn çheer.
Ta sleih er ve cummal as beaghey er thalloo yn Ookraan voish 32,000 RC. Car ny Mean Eashyn, va'n ard coontit myr ynnyd scanshoil y chultoor Slavagh Hiar. Ren y chonastey eggyssagh skeaylt - Rus' Kyivagh - cur er bun toshiaght yn enneydys Ookraanagh. Ec eear vullagh e phooar 'sy 11d eash veanagh, hoshee yn conastey laggaghey derrey haghyr cohuittym lurg y ruegys Mongoilagh 'sy 13oo eash. Harrish y 600 bleeaney ny lurg, va'n thalloo er ny chaggey noi, er ny rheynn magh, as er ny reirey liorish ymmodee pooaryn, goaill stiagh y Co-unnaneys Polynnagh-Litaanagh, yn Austeyr-Ungaar, yn Impiraght Hurkagh, as yn Impiraght Rooshagh. Dirree yn Hetmanaght Chossackagh magh as va rah as bishaghey eck car y 17oo as 18oo eashyn agh, fy yerrey, v'eh rheynnit magh eddyr y Pholynn as yn Impiraght Rooshagh. Lurg yn Chaghlaa Mooar Rooshagh ayns 1917, dirree gleashaght ashoonagh Ookraanagh magh son hene-reiltys. Va Pobblaght Heayagh yn Ookraan currit er bun er 23 Mean Souree 1917. Agh, va'n steat giare-heiltagh shen scryssit ec ny Bolsheavee as va'n çheer aachiaddit myr Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan. Haink er y phobblaght shen dy ve ny bun-oltey jeh'n Unnaneys Soveidjagh (UPSS) ayns 1922. Va'n Ookraan ny pobblaght smoo pobbylagh as smoo çhynskyllagh 'syn UPSS lurg Pobblaght Hoveidjagh Chonastagh Hoshiallagh y Roosh derrey hooar ee e seyrsnys ayns 1991 lurg tuittym yn UPSS.
Lurg e seyrsnys, va'n Ookraan kiaddit myr pobblaght unnaneagh fo corys lieh-eaghtyraneagh. Va ny pooaryn rheynnit magh eddyr ny crouwyn slattyssagh, kiannoortagh as briwnyssagh. Ren ee fogrey magh dy nee steat neuchommeeagh v'ee, as ee jannoo commeeys cahnagh lesh y Roosh as çheeraghyn elley y CSS er un laue, as cur er bun commeeys lesh yn RCAH ayns 1994. Ayns 2013, lurg ren yn Eaghtyrane Viktor Yanukovich scuirrey veih Conaant Copharteeys yn Ookraan rish yn Unnaneys Oarpagh ayns foayr jeh kianglaghyn tarmaynagh ny s'niessey rish y Roosh, vleayst çhionnraaghyn mooarey magh enmyssit Euromaidan. Vooadee ny çhionnraaghyn shen myr Caghlaa Mooar yn Oays. Va Yanukovich toyrt mow as reiltys noa currit stiagh. Ren ny taghyrtyn shen cummey bun da goaill stiagh y Chrimeea 'sy Roosh ayns Mayrnt 2014 as y Caggey ayns Donbas y vee ny s'anmey. Ren y caggey shen noi scarreydee as atçhimee cummit seose ec y Roosh çheet gys e vullagh tra ren y Roosh ruegys er yn Ookraan ayns Toshiaght Arree 2022. Ta'n Ookraan shirrey kianglaghyn tarmaynagh, politickagh as cahnagh rish y Neear car y Chaggey Rooshagh-Ookraanagh.
Lannarstêr
Ta Lannarstêr (Lanester) ny chommyoon 'sy département Frangagh Mor-Bihan 'sy Britaan ayns sheear hwoaie ny Frank. T'eh soit ayns Cohionnal Chruinnaght Thalloo An Oriant as t'eh n'o-valley smoo jeh'n chaayr An Oriant. 'Sy vlein 1999 va 21,897 cummaltee 'sy chommyoon.
Çhengoaylleeaght ny Gaelgey
Aase ny Gaelgey
Ren Shenn Yernish rheynn as gaase dys ny çhengaghyn Gaelgagh t'ayn nish: Yernish, Gaelg as Gaelg Albinagh. Myr shen, haghyr shiartanse dy chaghlaaghyn bentyn rish sheeanaghtys, jalloo-oaylleeaght as fockle-hasht yn Çhenn Yernish son dy yannoo y Ghaelg Vanninagh t'ayn nish.
Jerraghyn focklyn
Kyndagh rish y chovestey sheeanyn cleaoilagh, raad va jerrey-fockle gyn trimmid (-(a)ibh, -(a)imh rere lettraghey Yernish as Albinagh), ta shen er govestey marish  (-(e)amh) 'sy Ghaelg, as shen screeut myr "-oo" ny "-u(e)". Myr sampleyr, shassoo (Yernish seasamh), credjue (Yernish creideamh), nealloo (Yernish Yeianagh Leah (i) néalaibh, ayns bodjallyn), as erriu (Yernish oraibh).
Raad va gyn trimmid er jerrey 'ockle 'sy Yernish Veanagh (-(a)idh as -(a)igh), ta shen er ny gaghlaa dys  'sy Ghaelg. T'eh goll er screeu myr "-ee", myr sampleyr, kionnee (Yernish ceannaigh) as cullee (Gaelg Albinish culaidh). Ta shen gollrish abbyrtyn twoaiey Yernish, chammah's abbyrtyn jiassey Albinagh.
Raad va ry-akin ayns Yernish Veanagh (-(e)adh), haink daa chummey Gaelg ass.
Arraghey corocklyn
Ta kuse dy chorocklyn ny Gaelgey er gaghlaa ass ny cummaghyn v'oc 'sy Çhenn Yernish.
Jannoo jeh
Gollrish abbyrtyn twoaie Yernish, as ymmodee abbyrtyn ny Gaelgey Albinagh, ta ny shenn jeesyn Gaelgagh er jeet dy ve  ‘sy Ghaelg. Myr sampleyr, cosoylaghey Yernish Veanagh cnáid as mná rish craid as mraane ‘sy Ghaelg.
Ta Gaelg, chammah's Yernish hwoaie as Gaelg Albinagh, er nyannoo affricaidyn as  jeh staddyn feeacklagh cleaoilit  as  ny Shenn Yernish.
Cleaoilaghey
Gollrish Gaelg Albinagh, cha nel cleaoilaghey neuchosoylagh ec corocklyn daa-veillagh Gaelg. Ayns y Yernish, ta ny corocklyn coghooysagh neuchosoylagh rish 'sy chorys sheeancoryssagh. Agh Gaelg as Gaelg Albinagh, cha nel agh oc.
Coayl fockle-meanagh
Gollrish Yernish y Vooan, raad va ec mean ny jerrey ‘ockle traa dy row (as shen screeut myr bh ny mh ‘sy lettraghey Yernish), ta shen er coayl ec Gaelg. Ny keayrtyn ta ny breeocklyn oc er jeet dy ve ny s’liurey; ny keayrtyn elley, ta’n fockle er jeant u jeh’n chorockle, as haink shen dy ve ny daaghooaght. Myr sampleyr: Ta geurey Gaelg corrym rish geimhreadh ‘sy Yernish ( rere fockley magh jiass), as ta sleityn corrym rish sléibhte  rere fockley magh jiass).
Jalloo-oaylleeaght ny Gaelgey
Ta daa cheintys ec y Ghaelg: firrinagh as bwoirrinagh. Ta ennymocklyn goll er yn-filley son earroo (liorish -yn myr meer yerree, son y chooid smoo). Cha nel ad goll er yn-filley son case, er lhimmey jeh possan beg as shenn chummey gienneydagh baghtal oc.
Ta breearyn jannoo cummaghyn liorish ym-loayrtys chammah as yn-filley.
Ceaghley corocklyn toshee
thumb|Ayns ram boaylyn, myr sampleyr [[Doolish, ta fograghyn failt daahengagh. Cur tashtey ayns shoh da'n cheaghley corockle Doolish da Ghoolish.]]
Myr dagh çhengey Cheltiagh jeinagh, ta ceaghlaghyn corockyn toshee ec y Ghaelg. She obbyraghyn çhengoaylleeagh t'ayn. T'ad caghlaa kied chorockle 'ockle rere yn çhymbyllaght jalloo-oaylleeagh as co-ordrailagh echey.
Ta daa obbyr ceaghlagh ec y Ghaelg: boggaghys as stronnaghys.
Boggaghys
Ta tree keimyn boggaghys ayn, as ny reillyn oc beggan anchasley rish y cheilley.
Y chied cheim
Ta boggaghys y chied cheim taghyrt ayns ny çhymbyllaghtyn shoh:
Earrooyn
1. Erreish da daa
2. Erreish da earrooyn reajyssagh as -oo ec y jerrey (treeoo, jeihoo as y lheid)
Gerrymagh
3. Ta cummaghyn gerrymagh boggaghey.
Shellooderys
4. Ta farenmyn shellooagh cur boggaghys er ny focklyn ny yei:
4.1 Erreish da my as dty.
4.2. Erreish da e, dy (dy-e) as ny (ny-e) firrinagh.
4.2.1 Cha nel erreish da ny cummaghyn bwoirrinagh
Ta boggaghys ec enmyn 'sy yienneydagh myrgeddin.
5. Ta boggaghys y chied cheim ec enmyn cair gyn art:
5.1 Cha nel f goll er dolley magh jeh enmyn sleih
5.2 Ta boggaghys y nah cheim ec enmyn cair as art oc. Jeeagh er y rheynnag shen.
5.3 Ny keayrtyn, cha nel shin boggaghey enmyn joarree.
Meeryn roie
6. Erreish da ny meeryn roie aa-, mee-, as neu-
7. Erreish da ymmodee marenmyn roie mannagh vel -d ny -n ec y jerrey.
7.1 Ta feer as lane, as adsyn as -d ny -n ec y jerrey, boggaghys ny treeoo cheim nyn yei. Jeeagh er boggaghys ny treeoo cheim
8 ayns marenmyn ny rovreear erreish da ro-, ree-, mie ny kiune
Roie-ocklyn
9. Ayns ennymockle erreish da roie-ocklyn.
9.1 Ayns Gaelg jeianagh, son y chooid smoo, t'ad faagail magh y caghlaa shoh er lhimmey jeh raghyn soit.
Bwoirrinys
10. Ayns nah rheynn co-ennymockle erreish da kied 'ockle bwoirrinagh unnaneagh.
Boggaghey marenmyn
11. Ayns marenmyn erreish da ennymockle bwoirrinagh. 11.1. Ny keayrtyn, myr y nah cheim, cha nel eh caghlaa corocklyn feeacklagh.
12. Ny keayrtyn, ayns marenmyn erreish da ennym çhymsagh as yn art (y, yn) roish.
13. Ny keayrtyn, ayns marenmyn erreish da ennymockle unnaneagh firrynagh 'sy yienneydagh
14. Ayns marenmyn ny yei ennymockle yl-rey keyl
Ceaghley breearyn
15. Ayns ennymocklyn as breearyn erreish da by / b’, cummey chaie ny kianglagh y chopail.
16. Ayns breearyn erreish da ry-
17. Ayns breearyn erreish da dy as y (rere dys)
18. Ayns cummaghyn phretereitagh, kianglagh neuchrogheydagh, as conastagh breearyn reiltagh, as ymmodee fir neureiltagh. Jeeagh er y rheynnag "breearyn".
Y nah cheim
Ta boggaghys y nah cheim taghyrt ayns ny çhymbyllaghtyn shoh:
Ennymagh
20. Ayns ennymockle bwoirrinagh erreish da'n art kinjagh 'sy chummey ennymagh
Gienneydagh
21. Ayns ennymockle neuchair firrynagh unnaneagh 'sy chummey gienneydagh.
Roie-ocklyn as yn art
22. Ta roie-ocklyn marish yn art boggaghey ennymocklyn unnaneagh nyn yei.
Earrooyn
23. Ta earrooyn reajyssagh boggaghey erreish da'n art
Yn Teelynn Noa
She çheer as ellanragh ayns yn Faarkeydys ee yn Teelynn Noa. She Wellington y preeu-valley.
Çhengoaylleeaght ny Gaelgey
Y treeoo cheim
24. Erreish da feer as lane
25. Erreish da marenmyn roie as -d ny -n ec y jerrey oc.
26.1. Ny keayrtyn, t'ad boggaghey focklyn nagh lhisagh y treeoo cheim boggaghey.
Toor Moshe Aviv
right|thumb|Toor Moshe Aviv She thie speyrey ayns Ramat Gan hwoaie, Israel, eh Toor Moshe Aviv (מגדל משה אביב). T'eh shassoo er 7 Bayr Jabotinsky ayns Boorse Daiman Israel. T'eh 235 m (771 tr), ny 68 laare, er yrjid. T'eh ny hie sy'rjey 'sy çheer.
Çhengoaylleeaght ny Gaelgey
Stronnaghys
Ta stronnaghys ry-akin:
Haiti
She çheer Charibagh ee Haiti.
Earroo yn phobble
300px|right|thumb|Glooaght sleih-earroo yn theihill 'sy vlein 1994 Earroo yn phobble, she earroo sleih ta nyn gummal ayns çheer, ard, thalloo, slyst, balley, a.r.e. Dy cadjin, ta'n towshan shen towshit liorish coontey-pobble ny ooley-pobble.
Çhengoaylleeaght ny Gaelgey
Stronnaghys
1. Erreish da nyn as er nyn
Earroo yn phobble
Jeeagh er neesht
Penduduk
Çhengoaylleeaght ny Gaelgey
Stronnaghys
2. Erreish da dyn raad ta shen çheet jeh dy nyn
3. Erreish da er myr cummey chreaghnit breear
3.1 Ny keayrtyn, as bentyn rish sheeanyn [k] son y chooid smoo, ta boggaghys ayns ynnyd jeh stronnaghys marish er.
4. Erreish da'n art yl-rey ny gienneydagh 4.1. Ayns Gaelg jeianagh, son y chooid smoo, t'ad faagail magh y caghlaa shoh er lhimmey jeh enmyn as raghyn soit.
5. Ayns cummaghyn crogheydagh breearyn reiltagh 'syn emshir ry-heet as emshir chianglagh. Jeeagh er y rheynnag "breearyn".
Case
Cha nel case ny red mooar 'sy Ghaelg, agh ta cummaghyn er lheh ec yn chase gerrymagh as yn case gienneydagh.
Gerrymagh
Ta ceaghley toshee corockle da enmyn as focklyn ta jannoo obbyr enmyn. Jeeagh er son ny smoo fys. Cha nel eiyrtys erbee elley er y raa.
Ennymocklyn firrinagh
Son ennymocklyn unnaneagh firrinagh (as kuse dy hennymocklyn bwoirrinagh, myrgeddin), ta'n cummey gienneydagh gollrish y fer ennymagh, agh ta boggaghey y nah cheim ec toshiaght yn 'ockle.
Ennymocklyn bwoirrinagh
Ta cummey gienneydagh er lheh ec kuse dy 'ocklyn unnaneagh bwoirrinagh, as cha nel ad jannoo ymmyd jeh ny reillyn cadjin. Son y chooid smoo, ta'n cummey myr shoh: Myr sampleyr:
Focklyn elley, ta'n cummey gienneydagh oc ny smoo anchasley rish y fer ennymagh:
Breearyn
Ta daa aght ayn dy yannoo cummaghyn breearyn: yn-filley y breear hene, ny cur ry-cheilley breearyn cadjin as breear coonee (jannoo ny ve). Ayns Gaelg Anmagh Loayrit, va'n cummey ym-loayrtagh ny smoo cadjin.
Roie-ocklyn yn-filleydagh
Gollrish çhengaghyn Celtiagh Ellynagh elley, ta raoie-ocklyn yn-filleydagh ec y Ghaelg: roie-ocklyn ta covestit marish far-ennym. Myr sampleyr, shoh cummaghyn yn roie-ockle ec (ta'n nah chummey ny chummey trome):
Ooill
right|thumb|120px|Ooill olive ayns boteil Ta ooill çheet er un stoo kemmigagh neuphoulleragh ta jeant seose jeh hiddracharboanyn son y chooid smoo as ta ushtey-agglagh (t'eh shen, cha nel eh mestey rish ushtey) as lipaido-ghraihagh. Ta ooillyn loshtagh as jantagh eaghtyragh. Ta'n chooid smoo jeh ooillyn nyn lipaidyn neu-haieit as ta cummey ushlagh oc ec çhiassid hamyr.
Ta "ooill" goaill stiagh ymmodee rangyn jeh co-vunstooghyn, foddee ad ve neu-vooinjeragh rere strughtoor, troyn, ny ymmydyn. Ta ooillyn goaill stiagh ooillyn beiyn, blaa-ooillyn, as ooillyn pedrochemmigagh, as foddee ad ve so-ghaalagh ny neu-ghaalagh. T'ad ymmydit myr bee (m.s. ooill olive), myr conney (m.s. ooill hiassee), myr cooishyn lheeys (m.s. ooill veain), myr smarrey (m.s. ooill ghleashtan), as ayns jantys ram sorçhyn dy pheintyn, plastee, as stoo elley. Ta ooillyn elley goll er aarlaghey son sharmanyssyn as jesh-chliaghtaghyn crauee myr obbreeyn glennee.
Tourc'h
Ta Tourc'h (Tourch) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Oded
Ta'n Oded (Odet) ny h-awin ayns Penn-ar-Bed ayns sheear hwoaie ny Frank ta roie veih Sant-Wazeg (faggys da Leuc'han 'sy Vritaan) dys y Keayn Sheear ec Benoded. Ta'n ennym Benoded hene çheet magh ass ny focklyn Britaanish Ben ("inver") as Oded. Ta staydys ennoil er yn awin ec kayakeyryn. Ta'n awin roie faggys da, ny trooid, ny baljyn Benoded, Kombrid, Ploveilh, Kemper, An Erge Vras, Brieg, Langolen, Kore, Tregourez, Leuc'han as Sant-Wazeg.
Mícheál Ó Muircheartaigh
She traghteyr gammanyn Gaelgagh Yernagh eh Mícheál Ó Muircheartaigh (ruggit 'sy Dein, Nerin, er 20 Luanistyn 1930). T'eh traghtey gammanyn Gaelgagh marish y scaalheaneyder ashoonagh radio as çhellveeish, Raidió Teilifís Éireann (RTÉ). Ayns coorse bea t'er gholl harrish 60 bleeaney, t'eh coontit myr "goo ny gammanyn Gaelgagh". Dy mennick, t'eh coontit myr "tashtey ashoonagh" ec ram sleih. Ta'n coorse bea echey er ny chosney da ynnyd ayns Lioar Recortyssyn Guinness.
Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Litaan
Va Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Litaan (Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika, Литовская Советская Социалистическая Республика, Litovskaya Sovetskaya Sotsalisticheskaya Respublika) ny co-phobblaght ayns yn UPSS veih'n 3 Luanistyn, 1940 derrey 11 Mart, 1990 tra hooar ee e neuchrogheydys myr Pobblaght y Litaan.
New Brunswick
Ta New Brunswick (Nouveau-Brunswick) nane jeh queiggaghyn mooiragh ny Canadey. She Fredericton y preeu-valley. thumb|right|Thie Slattyssagh New Brunswick
Sassarish
She çhengey Romanagh ee Sassarish (Sassaresu), ayns y phossan beg dy hengaghyn Romanagh Jiass. Ta stayd oikoil eck ayns ard seyr yn Tardeen.
Rolley bollee hellveeish ayns çhengaghyn Celtiagh
Ta bollee hellveeish ayns çhengaghyn Celtiagh ry-gheddyn 'sy Rank, ayns Nerin, as 'syn RU. Va ram loayreyderyn ny Yernish, ny Bretnish as ny Britaanish cur aggyrtys er bollee ayns nyn jengaghyn oc er feie ny bleeantyn as v'ad ladoosagh. 'Sy vlein 2008 hoshee bollagh noa ayns Gaelg Albinagh, BBC Alba, scaalheaney. Ec y traa t'ayn, ansherbee, cha nel bollee lane-emshiragh ayns Gaelg ny Cornish. Ta planyn ayn bollagh Yernish dy chur er bun ayns Nerin Hwoaie.
Gouenac'h
Ta Gouenac'h (Gouesnac'h) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.
Ta'n ennym Frangish Gouesnachais currit er cummaltee yn valley.
Plañvour
Ta Plañvour (Ploemeur) ny chommyoon 'sy département Frangagh Mor-Bihan 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank. Ta Plañvour soit faggys da'n chaayr, An Oriant.
Ta'n ennym Frangish Ploemeurois currit er cummaltee yn valley.
Hafnarfjörður
Ta Hafnarfjörður ny Hafnarfjordur ['hapnarˌfjœrðør̥] ny valley purtey ta ny lhie er coose heear yiass ny h-Eeslynn, mygeayrt 10 km çheu yiass veih Reykjavík. T'eh ny treeoo balley smoo 'syn Eeslynn eisht Reykjavík as Kópavogur, lesh 25,434 cummaltee.
York Noa (steat)
She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit eh York Noa (Baarle: New York). Ta'n steat çhemmit liorish New Jersey as Pennsylvania da'n jiass, as liorish Connecticut, Massachusetts as Vermont da'n shiar. Ta joarey eddyr-ashoonagh echey liorish ny cummaghtyn Canadagh, Québec as Ontario da'n sheear hwoaie. She York Noa yn balley smoo 'st steat, agh she Albany yn preeu-valley.
Frank Kermode
She cremeyder lettyraght Manninagh as Goaldagh va'n Reejerey John Frank Kermode (29 Sauin 1919-17 Luanistyn 2010). Ta enney share er son yn obbyr echey The Sense of an Ending: Studies in the Theory of Fiction as son yn obbyr ren eh er baghteyrys as reagheydys lioaryn.
She Olloo Lord Northcliffe y Lettyraght Vaarle Noa-emshiragh ayns Colleish-Ollooscoill Lunnin as Olloo Ree Edard VII y Lettyraght Vaarle ayns Ollooscoill Cambridge v'eh.
Va Kermode ruggit er Mannin as ynsit ayns Scoill Ard Noo Ninian as Ollooscoill Lerphoyll.
Winston Churchill
Va'n Reejerey Winston Leonard Spencer-Churchill (30 Sauin 1874 - 24 Jerrey Geuree 1965) ny pholitickeyr Goaldagh, as enney share er er son y leeideilys echey er y Reeriaght Unnaneysit car y Nah Chaggey Dowanagh. V'eh ny ard-vinishter ny çheerey veih 1940 derrey 1945 as reesht veih 1951 derrey 1955. Chammah as steateyr as oraatagh ard-ghooagh, va Churchill ny offishear ayns yn Armee Ghoaldagh, ny screeudeyr shennaghys, ny screeudeyr as ny ellyneyr.
Papooey Guinea Noa
She çheer as ellanragh ayns yn Faarkeylann ee Papooey Guinea Noa. She Port Moresby yn preeu-valley.
Valletta
She Valletta (Maltish: Il-Belt Valletta) preeu-valley yn Valta. Rere staydraa ny bleeaney 2005, va 6,315 deiney nyn gummal 'sy valley. Ta'n balley soit ayns y çheu niar-veanagh jeh'n ellan. Va'n balley bunnit er 28 Mart 1566 ec Ard-Vainshtyr ny Reejeryn Maltagh, Jean Parisot de la Valette.
Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan
Va Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan (Українська Радянська Соціалістична Республіка, Ukrayins’ka Radyans’ka Sotsialistychna Respublika, Украинская Советская Социалистическая Республика, Ukrainskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika) ny co-phobblaght 'syn UPSS veih'n 30 Mee ny Nollick, 1922 derrey 24 Luanistyn, 1991 tra hooar ee e neuchrogheydys myr Pobblaght yn Ookraan.
Peyton Kennedy
She ben-chloieder Chanadagh ee Peyton Kennedy (ruggit er 4 Jerrey Geuree 2004). Ta enney share urree son e paart myr Betty Nelson 'sy straih drama hellveeish Grey’s Anatomy (2018–2019) liorish ABC. Ta enney urree chammah son e paartyn scannaneaght ayns The Captive (2014), American Fable (2016), as Lavender (2016). Ren ee cloie Kate Messner 'sy straih Netflix, Everything Sucks! (2018), raad t'ee cloie caillin 15 bleeaney d'eash ta geearree e keintyssaght y hoiggal. Chammah's shen, ren ee cloie Dr. O ayns Odd Squad.
Yn Çhorshey
Ta'n Çhorshey (Shorshish: საქართველო), shenn-ennym Pobblaght ny Shorshey ny çheer ta soit eddyr daa vooar-rheynn, yn Oarpey as yn Aishey ayns Sleityn ny Coagaash. T'ee çhemmit liorish y Roosh da'n twoaie, yn Asserbajaan da'n shiar, yn Armeain da'n jiass as y Turkee da'n sheear-yiass. T'ee soit er coose hiar ny Mooir Doo. Ta'n çheer 69,700 km² er eaghtyr as ta ny smoo na 4.4 millioonyn cummaltee ayns ny thallooynyn ta fo stiurey yn reiltys, as 84% jeu ta nyn Jorshee.
Edjaghys
Ta edjaghys çheet er ynsaghey oardreilagh currit da sleih aeg dy aarlaghey ad da bea as obbyr; ny keayrtyn, t'eh goaill stiagh ynsaghey sleih aasit chammah. Ta sleih loayrt er sorçhyn dy edjaghys, bentyn rish yn scoill v'ad aynjee (myr sampleyr, "edjaghys persoonagh" ny "bun-edjaghys"), ny bentyn rish ynsaghey ayns cooish er lheh (m.s. "edjaghys classicagh"), ny da obbyr er lheh ("edjaghys lhee" da fir-lhee).
Ayns sheshaght jeianagh, ta "edjaghys" çheet er ynsaghey formoil ayns scoillyn as ollooscoillyn son y chooid smoo, agh t'eh goaill stiagh edjaghys thie, prindeysaght as ynsaghey neuformoil myrgeddin. Ayns kuse dy heshaghtyn, t'adsyn ny chummaghyn edjaghys smoo cadjin. Ta fir elley gynsaghey foddey jeh, er y fa dy vel ad cummal ayns buill 'adaneagh, ny nagh nod ad goll dys scoill ny h-ollooscoill er oyr ennagh (myr sampleyr, studeyrys paart-emshiragh jeant ec sleih as obbyr oc).
Cha nel edjaghys formoil y cummey smoo scanshoil ayns dy chooilley sheshaght. Ta cultooryn gynsaghey reillyn, obbraghyn as cliaghtaghyn y chultoor ta paitçhyn tra t'ad gaase. Ta'n edjaghys shen bentyn rish çheet dy ve olteyr obbragh jeh'n çheshaght. Ta lheid yn edjaghys bentyn rish cooishyn, feeu as fys yn çheshaght. Foddee eh goaill stiagh craueeaght, shennaghys, fallsoonys, oardee as y lheid.
Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Voldaav
Va Pobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh y Voldaav (Moldovish: Република Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ, Republica Sovietică Socialistă Moldovenească, Молдавская Советская Социалистическая Республика, Moldavskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika) ny co-phobblaght ayns yn UPSS veih'n 28 Mean Souree, 1940 derrey 27 Luanistyn, 1991 tra hooar ee e neuchrogheydys myr Pobblaght Voldova.
Québec
She queiggey 'sy Chanadey veanagh ee Québec (Quebec). Ta'n chooid smoo jeh'n phobble nyn Vrangisheyryn as cha nel agh un çhengey oikoil aynjee. T'ee ny queiggey smoo as ny nah h-ard reiragh smoo 'sy çheer rere eaghtyr. T'ee çhemmit liorish Ontario, Baie Yamys as Baie Hudson da'n sheear, liorish Keyllys Hudson as Baie Ungava da'n twoaie, Lhoob Laurys Noo, Thalloo yn Eeast as Labrador, as New Brunswick da'n shiar. T'ee çhemmit liorish ny steatyn Americaanagh Maine, New Hampshire, Vermont as York Noa da'n jiass. Ta joarey mooiragh eck lesh Nunavut, Ellan y Phrinse Edard as Nalbin Noa, chammah.
Lucsemburg (caayr)
She Lucsemburg (Lucsemburgish: Lëtzebuerg, Germaanish: Luxemburg, Frangish: Luxembourg) preeu-valley Lucsemburg. T'eh soit er co-strooan ny h-awinyn Alzette as Pétrusse ayns Lucsemburg my yiass. Va'n balley bunnit ec ny Frankee ayns ny Mean Eashyn. 'Sy vlein 2007 va ny smoo na 80,000 deiney nyn gummal ayn. Ta'n balley soit ayns çheshvean ny h-Oarpey Heear, 188 km magh ass y Vrussyl, 289 km magh ass Paarys as 190 km magh as Köln.
Ellyn
thumb|Ellyn Ta ellyn çheet er obbraghyn bentyn rish fys, roortys, tastid sheiltynys as keeayll ghooghyssagh. She obbyr chultoor t'ayn, as eiyrtys obbyr gientynagh. Son y chooid smoo, she eiyrtys yn obbyr ta'n obbyr ellyn, agh ny keayrtyn, ayns ellyn jeianagh, she'n obbyr hene ta'n obbyr ellyn. Ta'n obbyr shoh reaghey cooid son dy yannoo eiyrtys er ennaghtyn ny h-irreeyn.
Ta aesthetaght ny studeyrys er keeayll as toiggal ellyn.
Margaret Thatcher
Va Margaret Hilda Thatcher (13 Jerrey Fouyir 1925 - 8 Averil 2013) ny politickeyr Ghoaldagh. V'ee ny Ard-vinishter y Reeriaght Unnaneysit veih 1979 derrey 1990, as v'ee ny ben hoshee er y Phartee Cumaadagh veih 1975 derrey 1990. V'ee ny chied ven dy ve ny ard-vinishter er y Reeriaght Unnaneysit.
Rug ee ayns Grantham ayns Lincolnshire, Sostyn. Hie ee gys Colaashtey Somerville, Aah yn Ollee dy yannoo studeyrys er kemmig as dy yannoo ynsaghey myr leighder. V'ee reiht myr yeearreyder Cumaadagh da Finchley ayns 1958 as va ynnyd cosnit eck ayns yn ard-reihys ayns y vlein ny lurg. Va Thatcher reiht myr Screeudeyr y Steat son Edjaghys as Oaylleeaght ayns 1970. 'Sy vlein v'ee reiht myr ben hoshee y Phartee Chumaadagh as ayns 1979, va ard-vinishter jeant assjee.
Va Thatcher çhing feie ram bleeantyn roish e baaish. Er 21 Nollick 2012 hie ee fo'n skynn son aase y ghoaill magh 'sy volgan eck. Hooar ee baase er 8 Averil 2013 ayns Lunnin lurg polt. Va'n baase eck shickyrit ec y loayreyder eck, y Çhiarn Bell ec 12:52 BST trooid cur-magh naight.
Helsinki
She preeu-valley as y balley smoo Finnlynn ee Helsinki (Soolynnish: Helsingfors). T'ee ny lhie ayns jiass ny çheerey er coose Lhoob Finnlynn, rish y Vooir Valtagh. 'Sy vlein 2009 va 578,126 cummaltee 'sy valley as ny smoo na millioon 'sy valjaght.
Ta Helsinki, myrane lesh ny baljyn gerroil Vantaa (Vanda), Espoo (Esbo), as Kauniainen (Grankulla), jannoo seose yn ard preeu-valjagh lesh ny smoo na millioon cummaltee ayn. Ta Helsinki Vooar jeant seose jeh 12 valjaght as ta ny smoo na 1,300,000 cummaltee ayn. Ta kiarroo pobble ny çheerey ayn, myrane lesh 29% ny kiartagyn, as un trass jeh LTS.
Ta Helsinki ny preeu-valley ry hoi dellal, ynsagh, ronsaghey, cultoor, as reiltys Finnlynn. Ta hoght ollooscoillyn as shey pairkyn çhaghnoaylleeaght 'sy valley. Ta mygeayrt 70% jeh colughtyn joarree ta gobbraghey ayns Finnlynn nyn lhie ayns ard Helsinki. Rere inymmyrkey cummaltee çheerey, t'ee nane jeh ny h-ardjyn moirvaljagh ta gaase s'tappee 'syn Oarpey.