cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1
Baaseyn
0er
2
Baaseyn
0er
Sean Faris
Ta Sean Faris (r. 25 Mayrnt, 1982) ny chloieder fillym Americaanagh.
Corockle stronnagh
Ta corockle stronnagh (ny stad stronnagh) goll er jannoo tra ta'n chlea heese 'sy veeal, as myr shen ta aer goll magh ass yn troin. Ta lhin y veeal foast gobbraghey myr shamyr aavuilley da'n çheean, agh cha nod aer goll magh ass y veeal er y fa dy vel y çhengey lhiettal da shen. Ny keayrtyn, ta corocklyn elley goll er stronnaghey.
Natalie Cassidy
Ta Natalie Ann Cassidy ny ben-chloieder fillym Hostynagh. Ta enney share urree er son e paart myr Sonia Fowler ayns y chlaare çhellveeish EastEnders. Rug ee ayns Lunnin er 13 Boaldyn, 1983.
Sylvester Stallone
Ta Sylvester Enzio Stallone (ruggit myr Michael Sylvester Gardenzio Stallone er 6 Jerrey Souree, 1946) ny chloieder, stiureyder, ghienteyder as screeuder fillym Americaanagh. T'eh ard-ennymagh er son e scannaneyn Rocky as Rambo.
Corockle screebagh
She corockle eh screebagh, as eshyn goll er fockley magh liorish aer y chur trooid feddan keyl jeant lesh oltyn y ghoo.
Shoh screebee yn Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh:
Teri Hatcher
Ta Teri Lynn Hatcher (behrt 8 Nollick, 1964) ny ben-chloieder fillym Americaanagh. Rug ee ayns Palo Alto, California. Ta enney share urree er son e paart myr Lois Lane ayns y claare çhellveeish Lois & Clark: The New Adventures of Superman as myr Paris Carver 'sy scannane James Bond Tomorrow Never Dies.
BBC Alba (bollagh çhellveeish)
Ta BBC Alba ny vollagh çhellveeish bun-earrooagh ayns Nalbin. Ta'n bollagh, ta scaalheanit liorish y BBC er feie yn Reeriaght Unnaneysit er çhellooish 'ar-rollageagh, ny chied vollagh lane-emshiragh ayns Gaelg ny h-Albey. Va'n bollagh currit er aer ec 21:00 er yn Eney 19 Mean Fouyir 2008.
Traa Chadjinit Nerin
She traa ynnydagh souree Nerin eh Traa Chadjinit Nerin ny IST (Baarle: Irish Standard Time (IST), Yernish: Am Caighdeánach na hÉireann (ACÉ)) dy chadjin. Ren yn Aght Traa Cadjinit 1968 conaant dy vel GMT+1 (CET) ny hraa cadjinit Nerin. 'Sy vlein 1971, ansherbee, hyndaa y reiltys er-ash gys GMT rish ny Geuree, agh cha row ny h-enmyn çhyndaait. Ta Irish Standard Time currit foast er traa ynnydagh souree Nerin. Ny keayrtyn ta'n ennym meechiart Irish Summer Time currit er yn aagherrid IST.
Ealisaid
Ta Ealisaid (ny Ealasaid) Ennym Vanninagh.
Robert De Niro
Ta Robert Mario De Niro, Jr. (behrt 17 Luanistyn, 1943) ny chloieder, stiureyder as ghienteyder fillym Americaanagh. T'eh ard-ennymagh er son e phaart myr Vito Corleone 'sy scannane The Godfather Part II; myr Travis Bickle ayns Taxi Driver; myr y doarneyr Jake La Motta ayns Raging Bull as myr Jimmy Conway ayns Goodfellas.
Abbyrlhit Seeragh
Yn abbyrlhit Seeragh, shen abjad as ymmyd jeant jeh son dy screeu Seerish, as ny keayrtyn, fir elley. T'eh goll er screeu voish jesh dys toshtal.
Harry Lloyd
Ta Harry Charles Salusbury Lloyd ny chloieder fillym Sostynagh. Ta enney share er er son e phaart myr Will Scarlett ayns y chlaare çhellveeish veih'n vlein 2006, Robin Hood. Rug eh ayns Lunnin, Sostyn er 17 Mee Houney, 1983.
Julie Berman
Ta Julie Marie Berman ny ben-chloieder fillym Americaanagh. Rug ee ayns Los Angeles, California er 3 Mee Houney 1983.
Yn Shelgeyr Mooar
Ta'n Shelgeyr Mooar ny Orion, ny cho-hollys rollageagh. Foddee eh dy vel eh ny cho-hollys smoo scanshoil er feie ny cruinney.
Rollageyn 'sy cho-hollys
Ta'n co-hollys berçhagh lesh rollageyn gial as lesh redyn y diun-speyr. Shoh paart jeed.
Santiago
She preeu-valley yn Çhillee eh Santiago. Ta begnagh 6 millioonyn cummaltee ayn. T'eh ny caayr smoo 'sy Çhillee.
Jamestown, Ellan Helena Noo
Ta Jamestown ny phurt as ny phreeu-valley er y chroghane-crooin, Ellan Helena Noo. Va'n balley bunnit 'sy vlein 1659 liorish Colught yn Injey Hiar.
Abbyrlhit Coptagh
Taabyl yn abbyrlhit
Lettyryn ass abbyrlhit Demotagh ny hEajiptish:
Paul Muldoon
Ta Paul Muldoon (ruggit er 15 Mean Souree, 1951) ny vard, screeudeyr, scoillar as ynseyder Yernagh ass Co. Ard Maghey, Nerin Hwoaie.
Ethernet
150px|right|thumb|Coyrd cadjinit yn ethernet She sorçh Moggyl eaghtyr ynnydoil eh yn ethernet.
Baboon
She apag mooar yn baboon as ad cummal ayns yn Affrick as ayns buill elley ayns yn Aishey.
James Sutton (aghteyr)
Ta James Sutton (behrt myr James Cook er 31 Jerrey Geuree 1983) ny chloieder fillym Sostynagh. Ta enney share er er son e phaart myr John Paul McQueen ayns y claare hellveeish Hollyoaks veih Mean Fouyir 2006.
Alycia Armstrong
Ta Alycia "Aly" Armstrong (née Alycia Purrott) ny ben-chloieder fillym Chanadagh. Rug ee ayns London, Ontario er 24 Mee Houney, 1983.
Glion Faba
Ta Glion Faba (Baarle: Glenfaba) nane jeh ny sheadinyn ayns Mannin. Ta daa skeerey ayns Glion Faba, Carmane as Perick.
Thora Birch
Ta Thora Birch (behrt 11 Mart 1982) ny ben-chloieder fillym Americaanagh. T'ee ard-ennymagh er son e paartyn ayns ny scannaneyn American Beauty (1999) as Ghost World (2001).
Latvish
Ta'n Latvish (latviešu valoda) ny çhengey steat oikoil ny Latvey. Ta mygeayrt 1.5 millioonyn dy loayreyderyn dooghyssagh 'sy Latvey as 150,000 loayreyderyn ass y çheer. Ta ram loayreyderyn neu-ghooghyssagh ny çhengey ayn. Ta'n çhengey nane jeh ny çhengaghyn Baltagh as mooinjerys eddyr ee as y Litaanish.
Aromaanish
She çhengey Romanagh ee Aromaanish (Armãneashce, Armãneashti, Limba armãneascã), ayns y phossan beg dy hengaghyn Romanagh Hiar. Ta staydys oikoil eck 'sy Vassadoan Hwoaie, raad t'ee ry-ynsaghey ayns kuse dy vunscoillyn, as foddee sleih loayrt ee ayns quaiylyn.
1308
Baaseyn
8 Mee Houney - Duns Scotus, falsoonagh Albinagh
Corockle craa
She corockle eh craa ta goll er fockley magh trooid craa eddyr y fockleyder as y boayl fockley magh. Cha nee y red cheddin as crank t'ayn. Ta crank jannoo gleashaght er lheh son dy woalley ad ry-cheilley un cheayrt; ec craa, ta'n fockleyder craa fo stroo yn aer goll shaghey, as bwoalley er y voayl fockley magh daa, traa ny ny smoo keayrtyn.
Shoh corocklyn yn Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh:
Ellan Helena Noo
She ellan volcaanagh as thalloo har mooir ny Bretyn Mooar ta Ellan Helena Noo (Baarle: Saint Helena). T'ee soit ayns jiass y Cheayn Sheear. Ta'n thalloo jeant sheose jeh Ellan Helena Noo, as ny coloinyn Ellan ny Frastyl as Tristan da Cunha. She Jamestown preeu-valley ny thallooin.
Jason Dohring
Ta Jason Dohring (r. 30 Mart, 1982) ny chloieder fillym Americaanagh. Rug eh ayns Toledo Ohio. Ta enney share er er son e phaart myr Logan Echolls 'sy claare çhellveeish Veronica Mars.
University College Dublin A.F.C.
Ta University College Dublin Football Club ny UCD (Yernish: Cumann Peile Coláiste na hOllscoile Átha Cliath) ny chlub sockyr Yernagh ta cloie ayns Ard-rheynn FAI. Va'n club bunnit 'sy vlein 1895. Ec y traa t'ayn, she Pete Mahon y reireyder.
Abidjan
Ta Abidjan ny balley smoo as ny preeu-valley de facto ny Slyst Iuaagagh. T'ee ny h-ynnyd tarmaynagh as argidoil ny çheerey, agh dy h-oikoil, she Yamoussoukro y preeu-valley. T'ee soit ayns Mooirlagh Ébrié er lieh-inshyn as ellanyn, as ad kianglt ry-cheilley lesh droghadyn.
Emily Blunt
Ta Emily Olivia L. Blunt ny ben-chloieder fillym Hostynagh. Ta enney share urree er son e paart ayns y scannane My Summer of Love as myr e paart myr Emily Charlton ayns The Devil Wears Prada. Rug ee ayns Lunnin er 23 Toshiaght Arree, 1983.
Yn Phurt Verçhagh
She ellan 'sy Vooir Charibagh t'ayn y Phurt Verçhagh (Spaainish: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, Baarle: Commonwealth of Puerto Rico). T'ee ny cooid jeh ny Steatyn Unnaneysit, agh ta reiltys eck hene. She San Juan preeu-valley ny çheerey as y chaayr smoo er yn ellan. 250px|thumb|left|Tooran Gharita er Fort San Felipe del Morro
Eintracht Frankfurt
Ta Eintracht Frankfurt ny chlub soccer Germaanagh ta cloie 'sy Vundesliga. Va'n club bunnit 'sy vlein 1899 myr Frankfurter Fußball-Club Viktoria von 1899. Ec y traa t'ayn, she Dino Toppmöller y reireyder.
Maayl
Ta Maayl (Baarle: Michael) ny headin ayns Mannin. Ta tree skeeraghyn ayns y headin, Jourbee, Balley ny Loughey as Skylley Maayl. Derrey 2016, va'n sheadin ny cho-heiyderys son y Chiare as Feed as va un oltey reiht echey.
Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh
She abbyrlhit as corys screeuee eh yn Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh. Ta'n abbyrlhit shoh kiarit da taishbyney sheeanyn ghlare. Ta cowraghyn yn abbyrlhit jeant jeh lettyryn Romanagh son y chooid smoo.
Ta ymmyd jeant jeh ayns çhengoaylleeaght (sheeanaghtys as sheeanchoryssaghtys er lheh), ynsaghey çhengaghyn, therapey glare, as liorish cloiederyn, arraneyderyn as çhyndaaderyn.
Brad Pitt
Ta William Bradley "Brad" Pitt ny Brad Pitt ny chloieder as ghienteyder fillym as ny ghasteydeyr sheshoil Americaanagh. Rug eh ayns Shawnee Oklahoma er 18 Mee ny Nollick 1963. Ta enney share er er son e paartyn ayns ny scannaneyn Twelve Monkeys, Legends of the Fall as Troy. V'eh poost rish Jennifer Aniston veih'n vlein 2000 derrey 2005 as rish Angelina Jolie eddyr 2014 as 2019.
Cumbria
She coontae jesh-chliaghtagh Hostyn eh Cumbria, ta soit da'n sheear twoaie. Va'n coontae bunnit 'sy vlein 1974. She Carlisle y preeu-valley as ard-oik reiragh. T'eh çhemmit liorish Dùn Phris as y Ghallioo da'n twoaie, Lancashire da'n jiass, Yorkshire Yiass da'n çheer yiass, as Coontae Durham as Northumberland da'n çheear.
Manchester United F.C.
Ta Manchester United Football Club ny chlub sockyr Sostynagh ta soit ayns Old Trafford, Manchuin. T'eh er credjal dy vel eh yn club smoo ard-ennymagh er feie ny cruinney lesh ny smoo na baanreydee echey. Va'n club bunnit 'sy vlein 1878 myr Newton Heath L&YR F.C..
Laa
180px|right|thumb|Ushtey, Conning as Feeaih: tree jeh ny 20 cowraghyn laa ayns yn [[Feaillere Astecagh|'Eaillere Astecagh, er Clagh ny Greiney Astecagh.]] She unnid traa laa (lesh y chowrey d) ta corrym rish 24 ooryn dy faggyssagh. Cha nel eh ny unnid SI agh t'eh er ny ymmyd marish SI. She tullagh unnid traa yn SI.
Foddee 'laa' çheet er y lieh-chooid (trooid as trooid) jeh'n laa nagh vel dorraghey myrgeddin. Çheusthie jeh ny keeayllaghtyn shen ta shiartanse dy cheealyn ayn. Foddee eh çheet er laa jeh'n çhiaghtin ny er date feaillere er lheh.
Corockle lhiattagh
She corockle eh lhiattagh, as ta'n çhengey cur lhiettrimys er y troo aer harrish; myr shen, ta aer ny scowanyn goll shaghey çheuyn ny çhengey. Ny smoo cadjin, ta baare ny çhengey bentyn da ny feeacklyn syrjey, ny da'n charbad kiart lurg ny feeacklyn (y dreeym cooyl-eeacklagh). Ny lhiattee s'cadjiney, t'adsyn nyn vaggyssaghtyn ayns possan ny fliughidyn.
Devon
Ta Devon ny choontae Sostynagh ta çhemmit rish y Chorn da yn sheear as rish Dorset as Somerset da yn shiar. She Exeter yn ard-valley.
Kevin Phillips (bluckaneyr)
She aa-vluckaneyr keirdey Sostynagh eh Kevin Mark Phillips (ruggit er 25 Jerrey Souree 1973). She reireyder t'eh lesh y chlub South Shields ec y traa t'ayn.
Eaghtyrane ny Ceeprey
Ta Eaghtyrane ny Ceeprey n'er toshee as ny chione reiltys Phobblaght ny Ceeprey. Va'n oik bunnit 'sy vlein 1960, ny yei seyrsnys ny Ceeprey veih'n Reeriaght Unnaneysit. Ec y traa t'ayn, she Dimitris Christofias Eaghtyrane ny Ceeprey.
Ny yei coup d'état ny bleeaney 1974 va Nikos Sampson currit 'syn oik, agh ren y Turkee ruegys er y Cheeprey er 20 Jerrey Souree 1974, as 'sy vlein 1983 va Pobblaght Hurkagh ny Ceeprey Hwoaie currit er bun, steat nagh vel er enney ec çheer elley faagail magh y Turkee. Lesh shen, cha nel reillys yn Eaghtyrane sheeyney gys y hrass hwoaie jeh'n ellan.
Ashley Taylor Dawson
Ta Ashley Taylor Dawson (behrt 1 Jerrey Geuree 1982) ny chloieder fillym Sostynagh.
Va paart echey myr Darren Osborne 'sy sobbyldrama jeh chooid Channel 4, Hollyoaks. V'eh n'oltey jeh'n vann allSTARS* myrgeddin.
Corockle faggyssaght
She sheean ghlare ee faggyssaght, as foddee oo gra dy vel eh eddyr corockle as breeockle, agh t'eh currit marish ny corocklyn. Son fockley magh y faggyssaght, ta oltyn y ghoo keyllaghey cassan y ghoo, lesh lhiggey reamys dy liooar da'n aer dy gholl magh gyn monney freayn. Myr shen, ta faggyssaghtyn ny smoo foslit na corocklyn screebagh. Ta'n rang shoh goaill stiagh lhiattee myr [], m.s. ayns laue, as faggyssaghtyn myr [] as [] ayns waggys as yiarn, as adsyn gollrish breeocklyn.
Marcus Bent
She aa-vluckaneyr keirdey Sostynagh eh Marcus Nathan Bent (ruggit er 19 Boaldyn 1978). She aa-chloieder er fwirran eddyr-ashoonagh Hostyn fo-21 t'eh, as ren y bwoalleyder cloie 573 cloiaghyn son 14 clubyn raad ren eh scoaral 113 keayrtyn. Va ny faillyn livree echey 'sy clane ny smoo na £10 millioonyn.
Ellan Eeaght
Ta Ellan Eeaght (Baarle: Isle of Wight) ellan as coontae ayns Mooir yn Eeaght, mygeayrt 5 km magh ass coose Hostyn. She Newport yn ard-valley. 250px|left|thumb|Reayrt er [[The Needles ass Baie Alum]]
Corockle faggyssaght
Faggyssaghtyn lhiattagh
Ec faggyssaghtyn lhiattagh, ta mean ny çhengey bentyn rish y charbad. Ny yei, cha nel çheu ny çhengey bentyn da ny feeacklyn, as shen y red scanshoil.
Litaanish
Ta'n Litaanish (lietuvių kalba) ny çhengey steat oikoil ny Litaan as t'ee enmyssit myr nane jeh çhengaghyn oikoil yn Unnaneys Oarpagh. Ta mygeayrt 2.96 millioonyn dy loayreyderyn dooghyssagh 'sy Litaan as mygeayrt 170,000 loayreyderyn ass y çheer. Ta'n Litaanish nane jeh ny çhengaghyn Baltagh as ta mooinjerys eddyr ee as y Latvish.
Abejar
Ta Abejar ny valjaght ta ny hoie ayns queiggey Soria, y Chashteel as León, y Spaainey. Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006 va 406 cummaltee ayn.
Loghlin
300px|right|thumb|Loghlin Ta Loghlin ny fockle çheer-oaylleeagh ta currit er çheeraghyn 'syn Oarpey hwoaie. She cur sheese da Norlynn, y Toolynn as y Danvarg, agh t'ee goaill Finnlynn, yn Eeslynn as Greenlynn stiagh 'syn earroo ny keayrtyn.
Ellanyn Pitcairn
Ta Ellanyn Pitcairn (Baarle: Pitcairn Islands, Pitkern: Pitkern Ailen) nyn bossan dy chiare ellanyn volcaanagh ayns jiass y Cheayn Sheealtagh. She Thalloo harrish mooir Goaldagh ad. Cha nel agh fer dy ny h-ellanyn cummaltit - Ellan Phitcairn.
Kadeneg
Ta Kadeneg (Chasné-sur-Illet) ny chommyoon as ny valley 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Chasnéens currit er cummaltee yn valley.
Cappan yn Oarpey, 2007 (badmyntyn)
Va Cappan ny h-Oarpey ayns badmyntyn 'sy vlein 2007 ny 30-oo lhieggan dy Chappan ny h-Oarpey. Haghyr eh eddyr 27 Mean Souree as 1 Jerrey Souree, 2007 ayns Juliana van Stolberghal, ayns Amersfoort ny h-Ollan. Va'n cohirrey reaghit liorish BC Amersfoort lesh Badminton Europe as Sheshaght Vadmyntyn ny h-Ollan.
Kate Bosworth
Ta Catherine Ann "Kate" Bosworth ny ben-chloieder fillym Americaanagh. Ta enney share urree er son e paartyn ayns ny scannaneyn The Horse Whisperer (1998), Blue Crush (2002), Superman Returns (2006) as 21 (2008). Rug ee ayns Los Angeles, California, ny Steatyn Unnaneysit er 2 Jerrey Geuree, 1983.
Lepontish
Ta'n çhengey er fys ain rere cowraghyn grainnit va feddynit magh ayns abbyrlhit Lugano, as eh hene çheet magh ass yn abbyrlhit Etruscagh. Va ny cowraghyn grainnit shoh, cowraghyn oanluckee son y chooid smoo, feddynit magh ayns slyst mygeayrt Lugano, goaill stiagh Lago di Como as Lago Maggiore. Va screeunyn mooinjeragh ymmydit er screeu sheese ny çhengaghyn Rhaetagh as Venetagh.
Corockle crank
She sheean corockle eh crank, as son jannoo eh, ta ny muskylyn girraghey un cheayrt son dy woaylley daa fockleyderyn ry-cheilley. Ga dy vel ad casley rish bleasystee, cha nel çhionnid aer çhaglym lurg y boayl fockley magh, as myr shen cha nel skeaylley aer erbee. T'ad casley rish craa chammah, agh ec craa, ta stroo yn aer cur craa er y fockleyder as beagh ad cur ry-cheilley ymmodee keayrt, foddee. Ec crank, cha nel agh un coventyn.
Amhrán na bhFiann
T'eh Amhrán na bhFiann (Fockley magh Yernish: [ˈəuɾˠaːn̪ˠ n̪ˠə ˈvʲiːən̪ˠ]) ny The Soldier's Song (Gaelg: Arrane ny Sidooryn) arrane ashoonagh Nerin. Va'n kiaull cummit ec Peadar Kearney as Patrick Heeney, as va ny focklyn bunneydagh screeuit (myr "A Soldier's Song") ec Kearney. Jiu, ta'n arrane kiaullit 'sy lhieggan Yernish aascreeuit liorish Liam Ó Rinn. Ta tree raneyn 'syn arrane, agh ta'n arrane ashoonagh jeant seose agh lesh yn aaraa ynrican.
Aaraa
Ta'n aaraa ny Arrane Ashoonagh fondit. Ta anchaslyssyn beggey ayn ayns lhiegganyn soilshit; ta ny teksyn shoh çheet magh ass Rheynn Chooishyn Joarree.
Longwood, Ellan Helena Noo
She balley as slyst ayns Ellan Helena Noo eh Longwood. Ta enney mooar er yn ard er son e phaart myr balley eebyrt Napoleon ren cummal 'syn ard eddyr y vlein 1816 derrey laa yn vaaish echey er 5 Boaldyn 1821. Ta thalloo yn ruillick echey fo stiurey ny Frank agh ta ard-chioneys yn ard freilt ec y Reeriaght Unnaneysit. T'eh soit sheear veih preeu-valley yn ellan, Jamestown, er coose hiar hwoaie yn ellan.
'Sy vlein 2008 va 715 dooiney cummal ayn, ayns cosoylagh rish y 960 dooinney va cummal ayn 'sy vlein 1998. Ta'n clyst 33.4 km2 er eaghtyr. Ta'n clyst vooar (y nah lyst smoo lurg Blue Hill) goaill stiagh y balley Hutt's Gate raad dy vel Keeill Vian Noo ny soie. Ta'n un vagher golf er yn ellan soit 'sy clyst.
Phobos (eayst)
She Phobos (Greagish: Φόβος) y fo-phlannad sthie as by moo jeh chooid Mart (she Deimos y fer elley). Ta cowrey corysagh Mars I currit er myrgeddin.
Indjum
She bunstoo eh indjum. She yn trimmid breneenagh ta echey ny 114.818 g·mol-1. Ta earroo breneenagh 49 as cowrey In er.
Phobos (eayst)
Va Phobos feddynit magh er 12 Luanistyn, 1877 ec Asaph Hall. Hooar Hall Deimos magh ec y traa cheddin.
Corockle affricaid
She corockle eh affricaid. T'eh goaill toshiaght ny stad (stad cooyl-eeacklagh son y chooid smoo, myr ny ), agh ta jerrey screebagh echey.
Ta cowraghyn ny haffricaidyn s'cadjiney ry-gheddyn ayns Unicode: /ʦ ʣ ʧ ʤ ʨ ʥ/. Affricaidyn elley, son y chooid smoo t'adsyn screeut liorish y daa chowrey. Ta'n Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh coyrlaghey kiangley eddyr oc y chur, m.s.[p͡f], [k͡x]), son dy haishbyney nagh vel daa heean t'ayn agh affricaid.
Kampal
Ta Kampal (Champeaux, Galloish: Champiao) ny chommyoon as ny valley 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Champéens currit er cummaltee yn valley.
Noel Cringle
She politickeyr Manninagh va Noel Quayle Cringle OBE (16 Nollick 1937 – 28 Luanistyn 2021 ). She Eaghtyrane Tinvaal v'eh eddyr 2000 as 2011.
Va Cringle ruggit as troggit ayns Balley Beg, as v'eh ynsit ec Ard-scoill Chashtal Rushen as haink er dy ve ny eirinagh as, ny s'anmey, ny chanteyder ec Central Marts Limited. V'eh poosit rish Mary as va daa vac oc. She Barrantagh Skeerey Chairbre v'eh voish 1964 derrey 1974. V'eh reiht da'n chied cheayrt myr Oltey yn Chiare as Feed ayns 1974 da Rosien. Chaill eh e hoiag ayns 1986, tra v'eh ny Chaairliagh er Boayrd ny Cooishyn Sthie, agh d'aa-chossyn eh yn toiag ayns 1991, as hannee eh myr OKF da Rosien derrey 2000. Voish 1996 derrey 2000 she Loayreyder y Chiare as Feed v'eh. Voish 2000 derrey 2011 she Eaghtyrane Tinvaal v'eh as, myr shen, ny oltey jeh'n Choonseil Slattyssagh.
Gamma
She Gamma (case mooar Γ, case beg γ; Greagish: Γάμμα) yn trass lettyr jeh'n abbyrlhit Greagagh. Ayns corys ny h-earrooyn Greagagh ta leagh earroo 3 currit er. Haink y lettyr ass y lettyr Phoeneeshagh, Gimel 20px. Haink ram lettyryn ass y lettyr shen, lheid as ny lettyryn Romanagh C as G, ny lettyryn Kyrillagh Ge Г as Ghe Ґ as y lettyr Coptagh gamma 30px.
Tom Cruise
Ta Thomas Cruise Mapother IV ny Tom Cruise ny chloieder fillym as ny ghienteyder fillym Americaanagh. Rug eh ayns Syracuse York Noa er 3 Jerrey Souree 1962. T'eh nane jeh ny cloiederyn fillym smoo scanshoil as smoo berçhagh er feie ny cruinney. Ta enney share er er son e phaartyn ayns ny scannaneyn Top Gun as Mission: Impossible. Va Cruise poost rish Nicole Kidman derrey 2001 as rish Katie Holmes eddyr 2006 as 2012.
Nalbin Noa
Ta Nalbin Noa (Nova Scotia, Nouvelle-Écosse, Alba Nuadh) ny queiggey Canadagh. T'ee soit er slyst hiar yiass ny çheerey. She Halifax y preeu-valley as y balley smoo.
David Doyle (briw)
She David Doyle yn nah vriw er Ellan Vannin. Ren ad briw jeh 'sy vlein 2003.
Benin
She çheer ayns yn Affrick ee Benin. T'ee çhemmit liorish Burkina Faso as y Neegeyr da'n twoaie, y Naigeer da'n shiar, as y Togo da'n sheear. She Porto Novo yn preeu-valley, agh ta'n reiltys soit ayns Cotonou.
Ardjyn ayns Ellanyn ny Geyrragh
thumb|right|220px|Sýslur Ellanyn ny Geyrragh Ta Ellanyn ny Geyrragh rheynnit ayns shey ardjyn, shiaght coheiyderysyn as 34 baljaghtyn. Ta'n ard Streymoy rheynnit ayns daa choheiyderys. Ta shirrym ec dagh ooilley ard.
Ta ardjyn Ellanyn ny Geyrragh sheer chaghlaa as ceaghley. Ayns ny 1980yn va ny smoo na 50 baljaghtyn. Rere covestaghyn eddyr baljaghtyn ta earroo jeed leodee. Ta shen jeeraghey yn rieltys dy vel agh shiaght ny nuy ad 'sy vlein 2015.
Rolley ellanyn ayns Ellanyn ny Geyrragh
Shoh rolley ny hellanyn ta ayns Ellanyn ny Geyrragh. Ta 17 ellanyn cummaltit ayn as un ellan neuchummaltit, Lítla Dímun. thumb|230px|right|Ny hellanyn possanaghit ayns sýslur.
Oaylleeaght heshoil
Ta oaylleeaght heshoil ny possan dy vagheryn ard-scoillaragh bentyn rish ymmyrkey sheshoil as cultooragh deiney. Ta ny h-oaylleeaghtyn sheshoil goaill stiagh antrapoaylleeaght heshoil, oaylleeaght pholitickagh, sheshoaylleeaght, as tarmaynys. Dy mennick, t'ad cur roosyn çheer-oaylleeaght deiney as edjaghys.
Çhengaghyn Neegeyragh-Congoagh
Ayns y chynney çhengey Neegeyragh-Congoagh ta harrish 1500 çhengaghyn, as ny smoo na 350 millioon loayreyder ‘syn Affrick fo-Haharagh.
Ta cooid mooar jeh çhengaghyn yn Affrick fo-Haharagh nyn jengaghyn y chynney shoh. Tro cadjin ny çhengaghyn shoh, she ymmyd corys rang enmyn.
Ta arganeys ayn mychione olteyryn as banglaneyn y chynney shoh. Ta possanyn myr Atlantagh, Volta-Congoagh as Kordofiagh (goaill stiagh Heiban, Katla, Rashad as Talodi) currit roish, agh cha nel dy chooilley çhengoayllee goaill rish ad. Ta’n possan mooar Bantu currit ‘sy vanglane Atlantagh.
TV Breizh
Ta TV Breizh (Britaanish son Çhellveeish ny Britaan) ny vollagh ardjynagh preevaadjagh da'n Vritaan.
Cassan y ghoo
thumb|400px|Cassan goo deiney
TV Breizh
Shennaghys
upright=0.5|thumb|Y logo derrey yn vlein 2014 Va'n bollagh currit er bun er 1 Mean Fouyir 2000 liorish TF1 as Patrick Le Lay son scaalheaney claaryn ardjynagh as aachloie claaryn jeh cooid TF1.
Cassan y ghoo
She shamyr ec beiyn as deiney eh cassan y ghoo, as eh ny rheynn jeh oltyn y ghoo. Sheeanyn jeant ec bun sheean (yn aahjioogh ec sheintee; y syrincs ec ein), t'ad goll er sheelaghey ayns cassan y ghoo.
TV Breizh
Shennaghys
Ren TV Breizh eiyrtys kiedoonys scaalheanee analog y gheddyn agh va'n eiyrtys jiooldit liorish y CSA (Conseil supérieur de l'audiovisuel - Ard-choonseil Chleaysh-fakinagh). Ayns 2004, ren y bollagh eiyrtys kiedoonys y gheddyn er Télévision Numérique Terrestre agh va'n bollagh jiooldit da'n nah cheayrt.
Claaryn
Ta TV Breizh çhiughey er caaryn ynnydagh (naight as claaryn ayns Britaanish) as t'eh cur magh aachloiaghyn claaryn jeh cooid TF1 lheid as Murder, She Wrote, Columbo as scannaneyn. T'eh shen ny yei bollagh ashoonagh eunysseyragh ass, as nish cha nel eh ny vollagh feer-ynnydagh.
Cassan y ghoo
Ec ein, ta cassan y ghoo jeant jeh'n readan, syrincs, shamyr veill, kione yn oesophagus, as gob. Ec sheeintee, t'eh jeant jeh'n çhamyr aahjiooghagh, farang, shamyr veill as shamyr 'troanney.
Soolynnish
Ta'n Toolynnish (svenska) ny çhengey Ghermaanagh Hwoaie ta loayrit ec ny smoo na 10 millioon dooinney 'sy Toolynn as ayns Finnlynn son y chooid smoo, dy neuchadjin er y choose as er ny h-ellanyn Åland. Ta mooinjerys faggyssagh eddyr ee as Norlynnish, as Danvargish da feaynys ny s'leah. Myrane lesh ny çhengaghyn Germaanagh Hwoaie elley, ta'n Toolynnish ny sluightagh jeh'n Çhenn-Loghlynish, çhengey chadjin ny Germaanee as adsyn nyn gummal ayns Loghlin car Eash ny Loghlynee.
Nibok (slyst)
She slyst er yn ellan Mynneeysagh Naaroo eh Nibok. 'Sy vlein 2003 va 460 cummaltee 'sy slyst as eh 1.6 km² er eaghtyr.
Lusitania (lhong)
Va'n RMS Lusitania ny lhong troailtagh jeh chooid y Reeriaght Unnaneysit. V'eh fer dy lhongyn y Cunard Line eh as v'eh currit er y choorse eddyr Lerphoyll as York Noa.
Dowan-oaylleeaght
Ta dowan-oaylleeaght çheet er magheryn oaylleeagh bentyn rish y theihll. Ta kiare magher mooar eck: çheer-oaylleeaght, creg-oaylleeaght, geodeseeaght as fishig y theihill.
Lusitania (lhong)
Er 7 Boaldyn 1915 v'eh torpaidaghit ec ny Germaanee lesh y fovooirane U-20.
Traa ynnydagh yn Oarpey Heear
Ta traa ynnydagh ny h-Oarpey Heear (WET, UTC+1, ny GMT dy cliaghtagh ayns y Reeriaght Unnaneysit as Nerin) ny chryss hraa ayns roankyn ny h-Oarpey Heear as ny h-Oarpey Heear Hwoaie, as cur ny h-ardjyn shoh 'syn earroo:
Dowan-oaylleeaght
Ta magheryn elley goaill stiagh:
Traa ynnydagh yn Oarpey Heear
Car y gheuree ta WET ta cosoylagh liorish Traa Cadjinit (UTC+0), ry-ymmydit ayns ny çheeraghyn heose. Agh car y touree ta traa souree ny h-Oarpey Heear (UTC+1) ry-ymmydit ayns y chooid smoo jeh ny çheeraghyn shoh.
Carolina Yiass
Ta Carlina Yiass ny South Carolina ny steat jeh chooid ny Steatyn Unnaneysit. She Columbia yn preeu-valley as y balley smoo.
Ellynyn feamagh
thumb|Sampleyr jeh ellyn feamagh: cappan ayns cummey [[shligganagh.]] Ta ny h-ellyn feamagh çheet er ymmyd kiaddey as aesthetaght son dy chroo nheeghyn obbragh. T'eh soiaghey noi ry-hoi ny hellynyn ooasle, as adsyn currit da greinney toiggalagh ny ennaghtagh.
Deimos (eayst)
She Deimos (Greagish: Δείμος) y fo-phlannad mooie as by loo jeh chooid Mart (she Phobos y fer elley). Ta cowrey corysagh Mars II currit er myrgeddin.
Ellynyn feamagh
Ta magheryn ny h-ellynyn feamagh goaill stiagh ard-obbrinys, kiaddey çhynskylagh, kiaddey fassan as ellyn jesheenagh.
Deimos (eayst)
Va Deimos feddynit magh er 12 Luanistyn, 1877 ec Asaph Hall. Hooar Hall Phobos magh ec y traa cheddin.
Lerphoyll
Ta Lerphoyll (Liverpool) ny caayr as ny baljaght ayns Lancashire, Sostyn. Ta'n chaayr soit er y çheu jiass jeh'n awin Mersey. V'eh bunnit myr balley corpagh ayns 1207 as hooar ee staydys caayragh 'sy vlein 1880. Ta 436,100 deiney cummal 'sy chaayr as ny smoo na 800,000 'sy vooar-valjaght.
Mary Robinson
Va Mary Therese Winifred Robinson (Yernish: Máire Mhic Róibín; ruggit er 21 Boaldyn 1944) ny shiaghtoo Eaghtyrane Nerin eddyr ny bleeantyn 1990 as 1997, as v'ee ny h-Ard-varrantagh ny h-Ashoonyn Unnaneysit ry hoi Kiartyn Deiney veih 1997 derrey 2002. Dirree ee gys ard-cheim 'sy theihll politickagh myr scoillar, leighder as oltey Seanad Éireann (1969-1989). Chur ee Brian Patrick Lenihan ass Fianna Fáil, as Austin Currie ass Fine Gael fo haartys ayns ard-reihys eaghtyraneagh ny bleeaney 1990, as haink urree, lesh pohlldey Partee yn Lught Obbyr, dy ve ny kied eaghtyrane va reiht gyn pohlldey Fianna Fáil. Chammah as shen, v'ee ny kied ven-eaghtyrane 'sy Phobblaght.
Alexis Lewis
She ynlaghteyr, cosneyder margaghyn sheanse, as loayrtagh pobbylagh Americaanagh ee Alexis Lewis. Ta enney share urree son e sheealtaght er son ynsagh ynlaght as e ynlaghtyn deinchaarjoil. T'eh er fys dy ren ee kiarail loayrtyn ec y Thie Bane, y Smithsonian, SXSW, y National Maker Faire, y Social Innovation Summit ayns 2018, as taghyrtyn TEDx.
Kastell-Bourc'h
Ta Kastell-Bourc'h (Châteaubourg, Galloish: Chastèu-Bórg) ny chommyoon as ny valley 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Castelbourgeois currit er cummaltee yn valley.
Borðoy
Ta Borðoy ellan t'ayns Ellanyn ny Geyrragh. Ta hoght baljyn beggey er yn ellan: Klaksvík, Norðoyri, Ánir, Árnafjørður, Strond, Norðtoftir, Depil as Norðdepil. Ta tree baljyn neuchummaltit ayn foast: Skálatoftir, Múli as Fossá.
Sleityn
Ta queig sleityn er yn ellan
Reiltagh (çhengoaylleeaght)
Ayns çhengoaylleeaght, ta raa ennagh y fockle vees soiaghey sorçh co-ordrailagh y raa, ny y  vees soiaghey ronney co-ordrailagh y fockle t'eh ayn. Ta olteyn elley y raa ceaghley y reiltagh.
Myr sampleyr, ayns moddey mooar doo, she moddey reiltagh y raa, as eshyn soiaghey dy nee abbyrt ennymocklagh t'ayn. Ta ny marenmyn mooar as doo caghlaa yn ennym reiltagh shoh. Dy ghra myr shen, y raa moddey mooar doo, she ennymockle t'ayn ec y vun, cha nee marennym myr mooar ny doo. Ayns yn aght cheddin, ayns yn ennymockle covestit lioar-hasht, she'n bun tasht reiltagh y raa, as lioar caghlaa y keeall echey. Dy ghra myr shen, ta lioar-hasht cowraghey sorçh dy hasht, cha nel sorçh dy lioar (veagh tasht-lioar red lane anchasley rish lioar-hasht). Ayns kuse dy hengaghyn, myr sampleyr Baarle, foddee oo cur enney er reiltagh focklyn covestit er coontey yn oardagh oc; ayns y Ghaelg ta'n ghaa oardagh ry-akin. Myr sampleyr, lioar-hasht (tasht jeh lioaryn), agh tasht-fockle (tasht jeh focklyn).
Kiare troyn scanshoil y reiltagh :
=Imraaghyn=
Oaylleeaght eamagh
Ta oaylleeaghtyn feamagh çheet er ymmyd saaseyn as fys jeh oaylleeaght najooragh as oaylleeaght formoil son dy 'eaysley feyshtyn loaghtagh. T'ad bentyn rish jeshaghteyrys as çhaghnoaylleeaght er lheh, agh ta laue echey ayns shenndaaleeaght, oaylleeaght ny slaynt, keylljyn as oaylleeaght çhymbyllagh.
Rolley ellanyn Vannin
250px|right|thumb|Caslys-çheerey Vannin Shoh rolley ellanyn Vannin. Cha nel agh daa jeu cummaltit, Mannin as y Cholloo.
Ellaneenyn:
Leonardo DiCaprio
Ta Leonardo Wilhelm DiCaprio ny chloieder fillym Americaanagh. Ta foaynoo er son e phaartyn ayns ny scannaneyn Romeo + Juliet (1996), Catch Me If You Can (2002), Blood Diamond (2006), Inception (2010) as The Revenant. Rug DiCaprio ayns Los Angeles, California er 11 Mee Houney, 1974.
Biallagh
Ayns co-ordrail, ta raa ennagh nyn vocklyn ta caghlaa keeall y. Myr sampleyr, ayns y raa dooinney mooar, ta dooinney ny reiltagh as mooar ny viallagh.
Ny biallee t'ayn, t'ad er nyn reih liorish reiltagh y raa. Cha nod oo cur dagh sorçh dy viallagh marish dagh reiltagh. Myr sampleyr, foddee marennym ve ny viallagh da ennymockle, agh cha nod rovreear ny marennym:
(1)
Shoh sampleyr elley jeh'n çhengey Austraineeshagh Kambera. Ta sampleyr (2) taishbyney dy nod rovreear lalu ("ro") caghlaa breear (2a), agh cha nod breear (2b).
(2)
=Imraaghyn=
Lena Raine
She cummeyder, gienteyder, as lhiasseyder gamman-feeshan Americaanagh ee Lena "Kuraine" Raine (ruggit er 29 Toshiaght Arree 1984), ny Lena Chappelle, ennym elley t'ec. T'ee mie er enney son yn obbyr ec er cassanyn-sheean ny gammanyn-feeshan Celeste as Guild Wars 2. T'ee er chummey kiaull son gammanyn-feeshan elley, goaill stiagh Minecraft, Deltarune, as Chicory: A Colorful Tale.
Patrick Flueger
Ta Patrick Flueger ny chloieder fillym Americaanagh. Rug eh ayns Red Wing, Minnesota, ny Steatyn Unnaneysit er 10 Mee ny Nollick, 1983.
Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar as Nerin
V'eh Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar as Nerin (United Kingdom of Great Britain and Ireland) enmys formoil y Reeriaght Unnaneysit veih 1 Jerrey Geuree, 1801 derrey 12 Averil, 1927. V'eh crooit rere covestey eddyr Reeriaght y Vretyn Vooar (as eh hene ny chovestey eddyr Reeriaghtyn Hostyn as ny h-Albey) as Reeriaght Nerin.
Yn Oarpey Heear
Keeayllaght rere ny h-Ashoonyn Unnaneysit
Rere ny h-Ashoonyn Unnaneysit ta nuy çheeraghyn 'syn Oarpey Heear, faagail magh Possanyn Ardjynagh ny h-Ashoonyn Unnaneysit (ta'n term shoh cur yn Oarpey Hwoaie as Yiass 'syn earroo):
Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar as Nerin
Ny yei seyrsnys Nerin er 6 Mee ny Nollick 1922, hannee yn enmys formoil derrey va Aght ny h-Enmysyn Reeoil as Ard-whaiylagh, 1927 ny slattys. Veih'n laa shen magh, v'eh Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar as Nerin Hwoaie enmys noa yn steat.
Yn Oarpey Heear
Keeayllaght rere Unnaneys ny h-Oarpey Heear
right|thumbnail|240px|Olteynys [[Unnaneys ny h-Oarpey Heear.{{legend|#E20E0E|Olteyn}}]] Y cheeayllaght noa-emshiragh, myr ta baghtal ec Unnaneys ny h-Oarpey Heear.
Keeayllaght ymmydit ayns Lioar Oayllys CIA ny Cruinney
right|thumbnail|250px|Keeayllaght [[Lioar Oayllys CIA ny Cruinney:{{legend|#FF9900|Yn Oarpey Heear}} {{legend|#FFBD59|Yn Oarpey Heear Yiass}}]] Y cheeayllaght rere Lioar Oayllys CIA ny Cruinney : Yn Oarpey Heear:
Yn Oarpey Heear Yiass:
Inver Ayre
Ta Inver Ayre (Baarle: Ayre) nane jeh ny sheadinyn ayns Mannin. Ta tree skeeraghyn ayns Inver Ayre, Andreas, Breeshey as Creest ny h-Ayrey. Derrey 2016 va'n sheadin ny cho-heiyderys son y Chiare as Feed as va un oltey reiht echey.
Reeriaght y Vretyn Vooar
Va Reeriaght y Vretyn Vooar ny Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar ny çheer ayns sheear yn Oarpey eddyr ny bleeantyn 1707 as 1800. V'eh crooit liorish covestey Reeriaght ny h-Albey as Reeriaght Hostyn fo Aght yn Unnaneys ny bleeaney 1707, as eh jannoo un reeriaght er ellan y Vretyn Vooar. Va ard-whaiyl as reiltys ynrican, soit 'sy Vannishter Heear, Lunnin, crooit as y çheer er feie fo nyn reir. Ny yei baase Benrein Ealisaid I, cha row agh un ree er y ghaa reeriaght, Jamys VI, Ree ny h-Albinee. Haink er dy ve Ree Hostyn ayns 1603.
Haink jerrey lesh Reeriaght y Vretyn Vooar 'sy vlein 1801, traa haghyr covestey eddyr eh as Reeriaght Nerin. Va Reeriaght Unnaneysit y Vretyn Vooar as Nerin bunnit myr eiyrtys.
Argidys
Ta argidys çheet er çhaglym dy eieyn as mooinjerys eddyr oc, bentyn rish ymmyd argid. Ayns y cheeayll lhean, t'eh çheet er reaghey as stiurey argid, as obbraghyn bentyn rish shen. Ny keayrtyn elley, t'eh çheet er bun-argid chooish ennagh, ny eeasaght son shalee ennagh. Dy cadjin, t'eh bentyn da eddyr-obbraghey sleih as feme oc er argid son shaleeyn ennagh (myr sampleyr, sheshaghtyn-dellal as eer yn reiltys), as sleih as sproaig oc; ta commynyn eddyr-ghoaillagh garraghey as geeasaghey argid eddyr oc. Myr shen, bee argid dy liooar son ny shaleeyn, as yiow ny kiarailee use er yn argid oc. Ta lheid ny commynyn goaill stiagh thieyn-argid, colughtyn-dellal, colughtyn urryssagh as treishtyn argidagh.
Texas
She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit eh Texas. T'eh ny nah steat smoo 'sy çheer rere earroo yn phobble as eaghtyr. She "Steat y Rollage Lomarcan" y far-ennym ta currit er. Ta'n steat çhemmit liorish Oklahoma da'n twoaie, liorish Louisiana as Arkansas da'n shiar, liorish New Mexico da'n sheear as liorish ny steatyn Meksicagh, Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, as Tamaulipas da'n jiass. Da'n shiar yiass ta'n steat caglit liorish Lhoob Veksico. She Houston y balley smoo 'sy steat, agh she Austin y preeu-valley.
Ned Maddrell
thumb|Clagh faggys da Purt le Moirrey jeant liorish Culture Vannin Va Edward "Ned" Maddrell (20 Luanistyn 1877 - 27 Nollick, 1974) ny Ghaelgeyr, as hooar eh baase 'sy vlein 1974. V'eh ny Ghaelgeyr s'jerree ec y traa shen. Ren ad recortys jeh e choraa, t'ayns shoh. V'eh er ve abyl dy chummal e Ghaelg er-yn-oyr dy row eh loayrt rish sleih va loayrt y Ghaelg Albinagh as yn Yernish traa v'eh gobbraghey myr marrinagh as eeasteyr. Roish e vaase v'eh jannoo ymmyd jeh ram Baarle ayns e Ghaelg. Nish ansherbee, cha nel y Ghaelg marroo as ta ram sleih (1,700) loayrt ee ayns Mannin.
Seihll aeg
Va Maddrell ruggit ayns Coar Valley, faggys da Creneash, Mannin, er 20 Luanistyn 1877 lesh yn eeasteyr Thomas Maddrell as e ven heshee Margaret Watterson. Ren eh loayrt y Vaarle derrey ren eh scughey dys Creneash son beaghey marish deiney mooinjerey echey. D'ynsee Maddrell y Ghaelg tra v'eh beaghey ayn ga nagh vel agh y Ghaelg ec e henn naunt Margaret Taubman. Ga dy row yn Ghaelg treigit myr glare y phobble son y chooid smoo jeh Mannin 'sy nah lieh jeh'n 19oo eash, v'ee foast ayn ayns ardjyn fadaneagh gollrish Creneash. Ren Maddrell aachooinaghtyn er ny traaghyn v'eh çhyndaa son shenn-chummaltee y valley beg nagh row abyl y Vaarle y loayrt.
Hoshee Maddre;; gobbragh myr coagydeyr er baatey eeastee ec 14 bleeaney d'eash, as eh shiaulley voish Purt le Moirrey dys Kione Sailley ayns Nerin as dys y Çhetlyn ayns Nalbin as ad geeastagh skeddan.
Phoose eh rish Mary Margaret Skelly ass Croit-e-Caley er 3 Jerrey Geuree 1906.
Juan Turner
She oltey yn Ardwhaiyl eh Juan Richard Turner (r. 19 Jerrey Fouyir 1974). V'eh reiht er 22 Boaldyn, 2007. She shellooder y stashoon radio Energy FM eh.
Kayt Manninagh
250px|right|thumbnail|Kayt Manninagh lesh famman beg She sheelrey dy chiyt veih Mannin yn kayt Manninagh (ny kayt cuttagh ny stubbin ny keayrtyn). Ta arraghey dooghyssagh er y craue drommey oc as t'eh giarraghey yn famman orroo. Myr eiyrtys er shen ta lhiurid ny fammanyn anchasley as ta kiyt ayn lesh fammanyn cadjin er lhiurid gys adsyn gyn fammanyn erbee. Ta'n enmys "stubbin" currit orroo dy mennick ec deiney ennagh, as ayns y Vaarle ta'n enmys "cabbit" currit orroo ny keayrtyn (kyndagh rish e chosoylaght da chooneeyn). Haink dolley yn 'amman dy ve roish 1700, lurg lhehlys sheeynt er yn ellan beg. Jiu, ta kiyt Vanninagh chadjin ry gheddyn er feie ny cruinney.
Livonish
Ta Livonish (līvõ kēļ ny rānda kēļ) nane jeh ny çhengaghyn Finnagh 'sy chynney çhengey Ooralagh. T'ee ny çhengey lieh-vio va loayrit gys nish ec mygeayrt 35 loayreyderyn, as 10 jeu nyn loayreyderyn flaaoil. Ta faggys-vooinjerys eddyr ee as yn Estoinish. She Livonia (Līvõmō) thalloo dooie ny Livonee, as t'ee ny lhie 'sy Latvey, ayns twoaie y lhieh-innys Kurzeme. Ta Livonee chynneeagh ennagh gynsee yn çhengey as ad jannoo eiyrtys yn çhengey y aavioghey, agh er yn oyr dy vel ny Livonee nyn mynlught, cha nel ram caayn ayn dys ymmyd y yannoo lesh y Livonish. Er y phabyr-naight Estoinagh, Eesti Päevaleht, hooar y loayreyder dooghyssagh jerrinagh, Viktor Berthold, baase er 28 Toshiaght Arree 2009. Myr nah çhengey, ta mygeayrt 20 loayreyderyn y Livonish ayn.
Kayt Manninagh
Ayns beeal-arrish Sostnagh, ta'n famman beg echey currit gys lhie cummaltagh yn Ellan, t'er arraghey ny fammanyn dys couyral çhiass. Myr shen, yinnagh dorryssyn dooney ny s'tappee er y chiyt dy jinnagh ad goll stiagh, as cha jinnagh ram çhiass scapail voue.
Livonish
Breeocklyn
Ta 8 breeocklyn 'sy Livonish:
Foddee dy vel dagh breeockle liauyr ny giare. Ta breeocklyn giare screeuit myr ta soilshit magh 'sy taabyl; ta breeocklyn liauyr screeuit lesh macron ("¯") erskyn shen çheu heose jeh'n lettyr, myr sampleyr, =. Ta cronnalys er corys breeocklagh y Livonish er son shellooderys stød, cosoylagh rish y Danvargish. Myr t'ayns çhengaghyn elley lesh y tro shen, t'eh er credjal dy vel y yindys shen ny lorg blass ardjey ny s'leah.
Corocklyn
Ta 23 corocklyn 'sy Livonish:
Ta çheet dy ve  roish  ny.
Abbyrlhit
A/a, Ā/ā, Ä/ä,, B/b, D/d, , E/e, Ē/ē, F/f, G/g, H/h, I/i, Ī/ī, J/j, K/k, L/l, Ļ/ļ, M/m, N/n, Ņ/ņ, O/o, Ō/ō, , , Õ/õ, , P/p, R/r, Ŗ/ŗ, S/s, Š/š, T/t, , U/u, Ū/ū, V/v, Z/z, Ž/ž
Reeriaght ny h-Albey
Va Reeriaght ny h-Albey (Gaelg Albinagh: Rìoghachd na h-Alba, Baarle Albinagh: Kinrick o Scotland, Baarle: Kingdom of Scotland) ny çheer ayns sheear hwoaie ny h-Oarpey veih'n vlein 843 derrey 1707. Va'n çheer soit ayns trass twoaie ellan ny Bretyn Mooar as va joarey thallooin da'n jiass eck lesh Reeriaght Hostyn. Rere çheoraghyn Aght yn Unnaneys ny bleeaney 1707, haink y daa heer ry-cheilley dy yannoo Reeriaght ny Bretyn Mooar. Veih 1482, ny yei haink y balley slystagh Berwick fo stiurey Hostyn, va eaghtyr Reeriaght ny h-Albey unnane as eaghtyr ny h-Albey noa-emshiragh. Va'n reeriaght caglit liorish Mooir Hostyn da'n shiar, y Cheayn Sheear da'n twoaie as y sheear, as liorish Ammyr ny h-Albey as Mooir Vannin da'n sheear yiass. Shaghrey magh ny mooarheer, va'n reeriaght jeant sheose jeh ny smoo na 790 ellanyn.
Livonish
Shennaghys
'Sy 19oo eash, va 2,000 Livonisheyryn ayn; ayns 1852, cha row agh 2,394 Livonisheyryn faagit (Ariste 1981: 78). Chur ram taghyrtyn shendeeagh lesh baase çhengagh y Livonish:
Reeriaght ny h-Albey
Roish haink er Doon Edin, y balley smoo ec y traa, dy ve ny phreeu-valley, va stayd phreeu-valjagh er Sgàin, Dùn Phàrlain as Strooley. 'Sy vlein 1700 va ny smoo na 1.1 villioon cummaltee ayns Reeriaght ny h-Albey.
Çheer-oaylleeaght
thumb|290px|right|Caslys-çheer jeh'n [[y teihll|teihll.]]
Livonish
Sampleyr screeuit jeh'n çhengey
Mustā plagā valsõ
Çheer-oaylleeaght
She studeyrys er y teihll as ny çheeraghyn, troyn, cummaltee as obbraghyn eck ee çheer-oaylleeaght.
Çhengaghyn Sheenagh-Tibetagh
She kynney çhengey eh Sheenagh-Tibetagh, goaill stiagh (ec y chooid sloo) çhengaghyn Sheenagh as Tibetagh-Burmagh. Ta harrish 400 çhengaghyn ‘sy chynney shoh, as ny smoo na 1 275 millioon loayreyder.
Çheer-oaylleeaght
Giare-choontey
Ta daa vanglane mooar ec çheer-oaylleeaght: çheer-oaylleeaght deiney as çheer-oaylleeaght fishigagh. Cha nel ee y red cheddin as kaartgraafeeaght. Ga dy row fys er kaartgraafeeaght ec çheeroayllee dy cadjin, cha nee shen yn ard-obbyr oc. Ta çheeroayllee jannoo studeyrys er obbraghyn, phenomena as troyn y teihll, chammah's eddyr-obbraghey deiney as y çhymbyllaght najooragh. T'eh bentyn rish cooishyn myr slaynt, speyr, lossreeyn, beiyn, eggoaylleeaght as fishag; myr shen, she oaylleeaght eddyr-vagheragh t'ayn. mere names of places...are not geography... know by heart a whole gazetteer full of them would not, in itself, constitute anyone a geographer. Geography has higher aims than this: it seeks to classify phenomena (alike of the natural and of the political world, in so far as it treats of the latter), to compare, to generalize, to ascend from effects to causes, and, in doing so, to trace out the great laws of nature and to mark their influences upon man. This is 'a description of the world' - that is Geography. In a word Geography is a Science - a thing not of mere names but of argument and reason, of cause and effect. T'ad eddyrscarrey çheer-oaylleeaght ayns daa vagher: çheer-oaylleeaght deiney as çheer-oaylleeaght nheeoil. Ta çheer-oaylleeaght deiney cur tastey da'n çhymbyllaght laue-jeant: ny haghtyn ta deiney croo, toiggal as reaghey reamys, chammah's eiyrtys deiney er y çhymbyllaght. Ta çheer-oaylleeaght nheeoil scrutaghey y çhymbyllaght najooragh, as ny haghtyn ta lossreeyn, bea, thalloo, ushtey as mooar-rheynnyn eddyr-obbraghey as goll er croo. .
Çhengaghyn Sheenagh-Tibetagh
Cha nel coardail rish çhengoayllee mychione ny fo-chynnaghyn t’ayn. Son y chooid smoo, ta çhengoayllee Sheear gra dy vel Tai-Kadai as Hmong-Mien nyn gynnaghyn çhengey neuchrogheydagh, as dy vel calyssyn eddyr oc as Sheenagh-Tibetagh er coontey eeassaghey focklyn. Çhengoayllee Sheenagh, son y chooid smoo t’ad cur ny possanyn shoh ‘sy chynney Sheenagh-Tibetagh (myr sampleyr, art "Sino-Tibetan" (汉藏语系) ‘syn Encyclopedia of China, ry-lhiah ‘syn ym-lioar "çhengaghyn" (语言文字), 1988, as yn ym-lioar "çhengoaylleeaght as fockle-oaylleeaght" (語言文字)).
Noal-Kastellan
Ta Noal-Kastellan (Noyal-Châtillon-sur-Seiche) ny chommyoon as ny valley 'sy département Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Ta'n ennym Frangish Castelnodais currit er cummaltee yn valley.
Litçhey
thumb|Litçhey She bunstoo kemmigagh eh litçhey. She meain vog t'ayn 'sy litçhey as daah argid er. T'eh coontit myr fer jeh'n phossan alkalaih. She Li y cowrey kemmigagh as she 3 yn earroo breneenagh echey. Fo currymyn cadjin she yn litçhey yn veain s'eddrymmey as y bunstoo creoi sloo er çheu y ghlooaght. Cosoylaght rish ny meainyn alkalaih elley, she stoo feer ym-obbreeagh as lossanagh t'ayn. Er-yn-oyr shen, t'eh goll er stoyral ayns ooill veainagh dy cadjin. Er oyr yn ym-obbreeaght echey, cha nel y litçhey ry-gheddyn ny lomarcan 'syn 'eaynid; cha nel eh ry-gheddyn agh ayns tashtaghyn co-lheiht as dooghys eeaneagh lesh. 250px|thumb|left|Litçhey
Reeriaght Nerin
V'eh Reeriaght Nerin (Yernish: Ríoghacht Éireann, Baarle: Kingdom of Ireland) yn enmys va currit er y steat Yernagh veih'n vlein 1541 rere Aght Chrooin Nerin ny bleeaney 1542. Va Ree Inry VIII ny chied Ree Nerin neayr's 1169. Haink jerrey lesh y reeriaght 'sy vlein 1801, traa haink eh ry cheilley lesh y Reeriaght Unnaneysit.
Yn Çhaayr
Ta'n Çhaayr (Chester) ny balley coontae er Cheshire, Sostyn. Soit er yn awin Dee, faggys da'n jeorey lesh Bretin, ta ny smoo na 80,000 nyn gummal 'sy valley, as t'ee ny valley smoo ayns Caayr ny Shaayr. Hooar y Çhaayr stayd caayragh 'sy vlein 1541.
Va'n balley bunnit myr doon Romanagh ny castrum 'sy vlein 79 ec y Romanagh Legio II Adiutrix, as v'eh Deva Victrix yn ennym va currit er y valley. Ta ny kiare ard-raadyn, Eastgate (Giat y Niar), Northgate (Giat ny Twoaie), Watergate (Giat yn Ushtey) as Bridge (Droghad) lhiann rish ny shenn-raadyn, bollee va currit sheese 2000 bleeantyn er-dy-henney.
Fyshoaylleeaght
She studeyrys er obbraghyn corpagh, bea-chemmigagh as fishigagh organeyn bioag fyshoaylleeaght. Ny keayrtyn, t'ad eddyrscarrey fyshoaylleeaght lossreeyn as beiyn, agh ta'n bun cheddin ec fyshoaylleeaght erbee, gys scansh da'n organe bioag ta bun y studeyrys. Myr sampleyr, fys er ny ynsaghey jeh killagyn jiastyn, foddee dy vel eh bentyn rish killagyn deiney chammah. Ta bun Greagish er y fockle: φύσις, physis, "bun, dooghys"; + -λογία, -logia, "oaylleeaght".
Çhengaghyn Harrish-Noa-Ghuinea
She kynney çhengey currit roish eh Harrish-Noa-Ghuinea, goaill stiagh ymmodee çhengaghyn Papooagh. T’eh er ny chur magh er bun caslys far-enmyn son y chooid smoo. Ta harrish 500 çhengaghyn ‘sy chynney shoh, as mysh 3 millioon loayreyder.
Cha nel coardail rish çhengoayllee cre’n çhengaghyn lhisagh ve ‘sy chynney shoh, ga dy vel ad goaill rish dy vel mooinjerys eddyr kuse jeh ny çhengaghyn shoh.
Ecser
Ynnyd
Ta ennym Slovackagh currit er y valley, Ečer, myr ta sleih beg Slovackagh ny chummal ayn. Ta'n balley beg soit faggys da'n Purt Aeragh Eddyr-Ashoonagh Ferihegy. Ta ny baljyn Maglód, Vecsés, Gyömrő as Üllő soit ry laue. Ta'n motor-vollagh, yn M0, ny ghoill ry laue yn valley. Ta'n balley soit er y raad-yiarn 120a (Budapest-Újszász-Szolnok).
Shennaghys
Va'n chied coontey screeuit fo Ecser er 15 Mee ny Nollick, 1315. Rere shenn-skeeal ynnydagh, haink yn ennym ass Flah Mooar Árpád]] ny h-Ungaaragh. Nar v'eh ayns y balley beg, hug eh aachuirrey da pobble yn ynnyd fo'n ennym. Cha row ennym er y balley beg as dooyrt eh roo: cur ennym y gharree (Ungaarish: cser) shoh er y balley. Car eash ny Durkagh (1526-1686) va'n balley treigit. Haink ny kied deiney er-ash ayns 1699. Ayns Caggey Seyrsnys y Rákóczi (1703-1711) va 11 hidoor ayns e Armee. Ayns ny 1700yn, hug shelleyder y valley, yn Eearley Antal Grassalkovich, Slovackee gys y valley.
Ladoosagh
Cha nel agh un chowrey cooinaghtyn 'sy valley beg, y cheeill Chatoleagh veih'n vlein 1740. Ta daunse theayagh ard-ghooagh foast ry-akin 'sy valley lesh yn ennym Bannish ayns Ecser (Ecseri lakodalmas). Er cowrey cleinney y valley ta'n cheeill, y daunse theayagh, as y darragh ry-akin.
Alastair Montgomerie
She Alastair Montgomerie yn Y Lhiass-vriw as Oikagh Briwnyssagh Ellan Vannin yn laa.
Shenn Yernish
By hengey Cheltiagh ee y Çhenn Yernish (Shenn Yernish). Hie ee er loayrt ayns Nerin, Nalbin as Mannin traa dy row. V'ee ny shennvoir Yernish Veanagh as dy chooilley hengey Ghaelgagh t'ayn nish.
Yn Romaan
She çheer ayns yn Europey ee yn Romaan.
Shenn Yernish
Grammeydys ny Shenn Yernish
Va keintys, earroo as case ec grammeydys ny Shenn Yernish. Cha row art neuhoilshaghey erbee eck, agh va art soilshaghey eck, myr y Ghaelg.
Troggal y raa
Va oardagh neuchowrit Breear-Kione-Cass (ny BKC) ec Shenn Yernish, gollrish çhengaghyn Celtiagh Ellanagh elley. She oardagh neuchadjin ayns çhengaghyn Ind-Oarpagh v'ayn: dy chooilley çhengey Ind-Oarpagh elley, ta oardagh neuchowrit KCB ny KBC oc. She çhengey reiltagh ayns y chied cheayrt v'ayn, myr dagh çhengey Cheltiagh: myr shen, ta'n reiltagh (fockle smoo scanshoil y raa) ec toshiaght y raa, as reddyn elley ny lurg. Myr sampleyr, va ennymocklyn çheet lurg roie-ocklyn, as marenmyn as cummaghyn gienneydagh çheet lurg yn ennymockle v'ad bentyn rish. Myr sampleyr, Ériu álainn ("Erin aalin"). She çhengey cowraghey reiltee v'ayn chammah.
Manchuin
Ta Manchuin (Manchester) ny caayr as ny baljaght chorpagh ayns Lancashire, Sostyn. Hooar y balley e stayd caayragh ayns 1853. Va 452,000 deiney cummal 'sy chaayr 'sy vlein 2006, as t'ee soit ayns çheshvean Ard Baljagh Vanchuin Vooar.
Shenn Yernish
Keintys
Gollrish Ladjyn, Germaanish ny Rooshish, va ny tree keintyssyn Ind-Oarpish ec Shenn Yernish foast: bwoirrinagh, firrynagh as naeear. Ren naeear shirgaghey ayns eash Vean Yernish; haink y chooid smoo jeh ny focklyn naeear dy ve firrynagh.
Ta keintys firrynagh ec cretooryn firrynagh undinagh as keintys bwoirrinagh ec cretooryn bwoirrinagh undinagh.
Earroo
Va Shenn Yernish freayll ny rangyn earrooagh Ind-Oarpish son jee-chleaney ennymocklyn: unnaneagh, daagh as yl-rey. Cha row cummey daagh faagit ec breearyn, marenmyn ny far-enmyn.