cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
National Youth Service Corps
Ogbẹ́ Anadenanu tọn na jọja he jlo na sẹn otò Naijilia tọn he yin alọdlẹndo taidi (The National Youth Service Corps) (NYSC). Ehe yin tito-to-whinnu dé he yin awuwlena gbọn tohọluduta lẹ dali na jọja lẹ, e sọ yin tito dé he ahọlu zedai na jọja he hiawe to wehọmẹ Alavọ po wehọmẹ daho devo lẹ po to togbo Naijilia tọn mẹ. Nuhewutu tito lọ do yin zizedai wẹ na jọja egbezangbe tọn lẹ nido wlebona nukọnyiyi otò otọ́ yetọn tọn, dile etlẹ yindọ awhanfuntọ togbo Naijilia tọn ma nọ gbidikọna mẹlẹ nado kọnawudopọ hẹ yé nado funawhan. Amọ to owhe 1973 mẹ, ahọlu togbo Naijilia tọn dè osẹn dé tọn dọ weplọntọ he ko yi gbedewema to wehọmẹ alavọ po wehọmẹ daho devo lẹ po dona tindo mahẹ to mẹdeyiyidosanvọ na otò lọ mẹ tọn to Naijilia na owhe dopo poun. Dawé Ahmadu Ali wẹ yin anadenanutọ tintan ogbẹ́ ehe tọn bo deanana jọja he jlo na sẹ̀n lẹ kaka jẹ 1975. Mẹhe tin to otẹn lọ mẹ dai wẹ Director- General Enẹ Awhangan Brig. Gen. Sule Zakari Kazaure.
Lehe e bẹjẹeji do
NYSC yin didoai to azán fọtọnnukunatọ̀ntọ, osun atọ́ntọ, [owhe 1973 tọn taidi aliho dagbe dé nado hẹn alọkọ̀ndopọ po vọjlado po wá togbo Naijilia tọn mẹ to awhan nuglọ tọn funfun godo. Osẹ́n lọ yin nina sọgbe hẹ osẹ́n 24 he dọdọ, na nukọnyiyi po gbenọpọ nido tin to jọja he wá sọn otò voovo mẹ lẹ ṣẹnṣẹn to togbo Naijilia tọn mẹ.
Lehe ye to azọn wa do
Jọja hẹ yin mẹdezejotọ lẹpo nọ yin didohlan fihe ye na sẹn otò otọ́ yetọn tọn te gbọnvona otò yetọn titi lẹ tọn nado kọnawudopọ hẹ hagbẹ yetọn he wá sọn awa voovo lẹ mẹ. Afọdide ehe ahọlu ze nado gọalọ nado hẹn pọninọ wá podọ na yé ni do yọn yẹyi he tin to aṣa mẹdevo lẹ tọn mẹ. Yé nọ na yé oplọn po awuwledai na jọja he jlo na sẹn lẹ na osẹ̀ atọ̀n to nọten awhanfuntọ lẹ tọn mẹ, to osẹ̀ atọ̀n lọ godo, yé na basi hunwhẹ tintọ́n tọn na yé, Enẹgodo yé na yin didohlan fie yé na sẹ̀n otò otọ́ yetọn tọn te, fie yé nọ ylọ dọ (PPA). Finẹ wẹ yé na wazọn otò otọ́ yetọn sinsẹn tọn te taidi ahọluzọnwatọ dé, bo na nọ dè azan dé to osẹ̀ dopo gblamẹ nado wazọn nukọnyiyi nọtẹn yetọn lẹ tọn, To ehelẹ wiwa na owhe dopo godo wẹ ahọlu na jo yé bo na na yé gbedewema otò otọ́ mẹtọn sinsẹn tọn.
Ale tito lọ tọn
Nuplọntọ he ṣẹṣẹ tọ́n sọn wehọmẹ daho ma tindo lẹblanulọkẹyi lọ nado din azọn kavi wazọn to ahọlu glọ kavi azọnwhe mẹdetiti tọn eyin e ma ko fó nubiọtomẹsi otò otọ́ mẹtọn sinsẹn tọn na owhe dopo kavi mọ̀ wekanhlanmẹ yí sọn ahọlu dè. Mọ dopolọ, mẹhe to sinsẹn otò otọ́ mẹtọn tọn tindo lẹblanulọkẹyi lọ nado plọnnu gando aṣa otò devo he e yin didohlan lọ tọn.
Linlẹn ogbẹ́ anadenanutọ otò otọ́ mẹtọn tọn sinsẹn tọn
Todowhinnu yin bibasi na linlẹn ogbẹ́ anadenanutọ lẹ tọn debọdodego do owe osẹ́n tọn sọha Kandewidopotọ tọn (Decree No.51) azan wí ẹnẹtọ, osun atọntọ owhe 1993 tọn do le:
Avunnukundiọsọmẹnu
Afọzize ogbẹ́ he nọ deanana jọja he na sẹn otò otọ́ yetọn tọn ko pehẹ avunnukundiọsọ́mẹnu sọn jọja lọ lẹ si na akuẹ́ he ma pemẹnu he ahọlu to susu na yé podọ ogbẹ́ jọja lọ lẹ tọn nọ nuha na ogbẹ̀ yetọn tin to owu mẹ wutu podọ na hunyanhunyan sinsẹn tọn gọna akọ̀ tọn, po tonudidọ tọn po wutu. Hodọtọ akonka lẹ basi opli nado dọ lehe ye na hẹnalọdote na hagbẹ anadenanutọ jọja he jlo na yi sẹ̀n lẹ tọn do, nado basi hihọ he jẹ̀ na togbo Naijilia tọn, mẹsusu dọ dọ ogbẹ́ lọ gbọawupo na tito he yé zedai, bo mọ tito lọ taidi ogbẹ̀ po nutindo gbẹtọ tọn hinhẹn gú po.
Ayimatẹn Plateau Tọn
thumb|Nọtẹn he to yẹdide Naijilia tọn lọ ji Ayimatẹn Plateau Tọn yin dopo to Ayimatẹn gbàn-atọ́n-nukun-dopo he tin to otò Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Tatọ́-tònọ etọn wẹ Jos. E yin didoai azan 3tọ osun 2tọ Owhe 1976 tọn, bo yin dìde sọn Ayimatẹn Benue-Plateau tọn. E ma dogbo hẹ Ayimatẹn Taraba tọn to Hùwaji-whèzẹtẹn tọn. Ayimatẹn Plateau tọn ma dogbo hẹ Ayimatẹn Nasarawa tọn to Hùwaji-whèyihọ tọn. E do dogbo hẹ Ayimatẹn Kaduna tọn to Agewaji-Whèyihọ tọn. Ayimatẹn Plateau tọn do dogbo hẹ Ayimatẹn Bauchi tọn to Agewaji-Whèzẹtẹn tọn.
Gandudu-Lẹdo tọn lẹ to Ayimatẹn Plateau tọn mẹ
Gandudu Dokọtọn fọtọ̀n-nukunawe wẹ tin to Ayimatẹn Plateau tọn. Ayimatẹn ehe bẹ Lẹdo Gandudu Dókọtọnko hẹn yedọ:
Ayimatẹn-gán
To azan koatọ́n-nukunẹnẹtọ Nuwhàsun owhe 2015 tọn, Simon Bako Lalong wẹ yin Ayimatẹn-gán dó e ji to alọnu din ogbẹ APC tọn mẹ wẹ ewọ tin te.
Akọ̀ jọun Ayimatẹn Plateau tọn lẹ
Akọ̀ jọun Ayimatẹn Ogun tọn lẹ wẹ Berom, Afizere, Amo, Anaguta, Aten, Bijim, Bogghom, Buji, Jipal, Mhiship, Irchip, Fier, Gashish, Goemai, Irigwe, Jarawa, Jukun, Kadung, Kofyar ( Doemak, Kwalla, po Mernyang), Montol [fr], Mushere, Mupun, Mwaghavul [fr], Ngas, Piapung, Pyem, Ron-Kulere, Bache, Talet, Tarok, po Youm. Akọ̀ pevi pevi devo lẹ wẹ: Hausa, Tiv, Idoma, Igbo,Ayọgbe, Ibibio, Annang, Efik, Ijaw, po Bini.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Eléphant Mouillé
Pierre Zinko (yín Jiji tó owhe 1969), eyin mẹhe gbẹtọ lẹ yọnẹ́n ganji po tẹnmẹyinkọ lọ Eléphant Mouillé po, eyin hànjitọ otò Benẹ tọn, bosọ yin aihundatọ Nukikodonamẹtọ Tele ji tọn dé. Eyin dopo to Ogbẹ he do azọnwhe aihundida nupinpọn-do-plọnnu tọn he nọ yin Sèmako Wobaho tọn ai.
Azọn etọn
To whenuena e tin to owhe wiawemẹvi, zinko jẹ Azọn zòkẹ̀kẹ́ jijlado tọn plọn ji. Whenẹnu wẹ e sọ nọ yi daihun to Agọtẹn lẹ. To owhe 1986 tọn mẹ, e fo azọn pinplọn etọn bo yi gbedewema to azọn zòkẹ̀ké jijlado tọn mẹ. Enẹgodo, Eléphant Mouillé lẹkọdo Cotonou nadó yi dó Azọnwatẹn zòkẹ̀ké jijlado tọn etọn ai. Ṣigba to whenue e jẹ dọn, e mọ Pipi Wobaho bọ yé sọ vọ azọn Aihundida nuplọn-do-plọnnu tọn jẹeji. To Owhe 1996 tọn mẹ, Eléphant Mouillé po Họntọn vivẹ etọn Simplice Behanzin he ye nọ ylọdọ Pipi Wobaho do Aihundagbẹ yetọn ai bo nọ ylọẹdọ "Sèmako Wọbaho Theater and cinema company" ehe hẹn nukun hunhun po yindidi po wá na azọ́n Aihundida nuplọn-do-plọnnu to Oto Benẹ tọn mẹ. Pọjijẹ yetọn zọn bọ aihun sinimọto tọn yeton gbayipe to Oto Benẹ tọn mẹ podọ to Oto he sẹpọ ẹ lẹ po. Na Pọninọ yetọn wutu, To Owhe 2010 tọn mẹ, yé yi gigopanamẹnu susu lẹ to Azọnwhe Tele tọn lẹ po Hunwhẹ he yin dudu to Owhe lọ mẹ po si yedọ "Hunwhẹ Azan Mẹyugbeji Tọn" (Africa Day). Aihundida yetọn to Hunwhẹ lọ mẹ hẹn gigopanamẹnu susu lẹ wá na yé podọ na Benẹ ga. To owhe 2008 tọn mẹ, ye Basi Aihun he diyin de yedọ If it was you. To Owhe 2012 tọn mẹ, ogbẹ lọ basi Aihun dé he yin Capricious Apprentice. To Owhe 2013 tọn mẹ, Ogbẹ lọ gba bọ yé jẹ voovo. Aihun he hugan 500 mẹ wẹ Eléphant Mouillé ko tọn te to Benẹ. Sọn Owhe 1986 jẹ owhe 2019 tọn mẹ, aihundida etọn ko zọnbọ e ko mọ gigopanamẹnu he hugan kanweko yi bo tọn to video ohàn tọn 200 mẹ. E sọ tọn to Aihundida Tele ji tọn he sọ Kande-nukundopo (41), ewọ wẹ sọ kan bosọ deanana Ko (20) to emẹ. To owhe 2019 tọn mẹ wẹ e basi Hunwhẹ owhe koatọntọ he e ko to azọn aihundida nuplọn-do-plọnnu tọn wa.
Buchi (Fànfúnnọ)
Onyebuchi Ojieh yin yinyọnẹn podo oployin etọn Buchi po (yin jiji to lidosun 4, 1979)e yin fànfúnnọ Naijilia tọn, ohanpatọ, wekantọ, podo aihundatọ po sọn otogbo Delta ton, Naijilia.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn podo wehọmẹ po
Buchi yin jijii to Kwale Ndokwa wheyihọ tọn, otogbo Delta tọn, Naijilia. E yi wehọmẹ D.S.C Nursery and Primary School to Ovwian, Warri. To whenuena e fo wehomẹ pẹvi godo, e yi wehọmẹ alavọ Bendel State University (ehe wa yin yinyọnẹn to din taidi Ambrose Alli University), to fihe e plọn osẹn te.
Azọn fànfún tọn
Buchi bẹ azọn fanfun tọn jẹeji to 2008, to whenuena e ko yin didohia fanfunọ Tee-A ehe basi oylọna Buchi do aihun fànfún tọn etọn Tee-A N Naked to Awọnlin. Ehe dekọtọn do pipehẹ ogbẹ fanfunọ devo lẹ taidi, Ali Baba podo Opa Williams po he na ẹn dotẹnmẹ nado daihun hẹ ye to aihun fanfun Nite of A 1000 Laughs Show. Buchi ko daihun hẹ fanfunọ susu devo lẹ taidi, I Go Dye, I Go Save, Basketmouth, po Bovi po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1979 lẹ
Rufaida Umar Ibrahim
Rufaida Umar Ibrahim  (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukundopotọ Alunlunsu owhe 1995) yin Wekantọ po otanwekantọ Naijilia vijiji dé bo nọ kanwe dó Hausagbe mẹ. É yin jiji do whẹndo daa Gobirawa po Fulani tọn po mẹ to Ayimatẹn Kano tọn to Naijilia. E jẹadọkun to whenue é duto agbawhinwhlẹn to otàn gli de kinkan gando yọnnu Hausa tọn go godo to owhe 2020, ewọ wẹ yin omẹ atọntọ́ he duto agbawhiwhlẹn lọ ji, bọ Maryam Umar yin omẹ tintan he duto agbawhinwhlẹn lọ ji. Agbawhiwhlẹn lọ yin titobasina gbọn linlinwe (Aminiya Trust Newspaper) dali to vivọnu owhe 2020, ehe zọn bọ é lẹzun nukọntọ́ na otanwekantọ́ lẹ de to togbo Naijilia tọn mẹ.
Bẹjẹeji gbẹ̀zán etọn po wehihia etọn po
Rufaida yin jiji to todaho Kano tọn mẹ to togbo Naijilia tọn mẹ, bo yin jiji do whẹndo daa Gobir po Fulani po mẹ, bo yin pinplọ́n whẹ́n to gandudu dokọ Dala tọn to ayimatẹn Kano tọn mẹ. Otọ etọn, Alhaji  Ibrahim  Umar yin Bagobiri de bo wa sọn hẹnnu Gobirawa  Hausa ayimatẹn Kano tọn, bọ onọ etọn yin Hajiya  Aishatu  Gidado he yin Fulani de bo yin Diffa vijiji to Niger. Rufaida yi wehọmẹ dokọ ( Yandutse Primary School) tọn to owhe  2005, e zindonukọn bo fó wehọmẹ daho (Yandutse college) to owhe 2011. Enẹgodo e yi wehọmẹ (Federal College  of Education) to Kano bo plọnnu gando oyọnẹn nutogbẹ lẹ tọn te.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1995 lẹ
Numọtolanmẹ
Numọtolanmẹ nọ yin mimọ to gbẹtọ lẹpo mẹ. Numọtolanmẹ nọ wa sọn nugonu he yin ṣiṣaka dopọ po Ahun po. É nọ biọ vivẹnudido susu nado dava numọtolanmẹ mẹde tọn. Gbẹtọ sọgan diọ walọ etọn sọgbe hẹ numọtolanmẹ Etọn. É nọ zọn bọ mẹde sọgan wà nupaṣamẹnu lẹ to whedelẹnu. Lẹunuyọnẹntọ lẹ kò Basi zẹẹmẹ susu lẹ gando numọtolanmẹ go dọ e bẹ́:
Nuhe numọtolanmẹ nọ wa lẹ
Nupinplọn do numọtolanmẹ ji yin dopo to owe he Darwin Kan to Whenuena e Kan The Descent of man po godo. É dé owe The expression of the emotion in man and animals tọn to Owhe 1873 tọ. É ko kan kanbiọ susu lẹ se lẹdo Aihọn pe gando zẹẹmẹ numọtolanmẹ tọn go, bọ zẹẹmẹ dopolọ yin bibasi na ẹn. Eyin mọwẹ, bè yé dona ko dugu zomọ he dé Nuyiwa lọ hia. Yé dona ko Basii to aliho he taidi wunmẹ gbẹtọ tọn, E ko yin yinyọnen gbọn oyọnẹn nugonu agbasa tọn bọ okan he to nukunmẹ na ẹn yin nudopolọ kavi di gbẹtọ tọn. Darwin Basi zẹẹmẹ Nuyiwa numọtolanmẹ tọn to yẹdenu po whlẹpipa ji. Ekman lọsu wa nudopolọ to dodinnanu to New Guinea, fihe e kanbiọ gbẹtọ lẹ nado Basi zẹẹmẹ do numọtolanmẹ ji yin didohia to yẹdenu lẹ ji.kanvinvan Darwin tọn to zẹẹmẹ dindin na numọtolanmẹ su taun hugan gbedepọn. Tadona he kọn Ekman wa die:
Albert Kuvodu
Albert Kuvodu he sọ yin yinyọnẹn taidi  Daavi Oo Daavi kavi Daavi yin aihundatọ Ghanavi podọ anadenanutọ́ de.
Aihun he e detọ́n lẹ
Todohukanji Aihundida sinima tọn he mẹ e sọawuhia te lẹ.
Podcast
"To 2020, Kuvodu sọawuhia to Aihundida hoyidokanji de he hosọ etọn yin DEM TIMES, bo nọ diọ ogbe etọn whla susu, bo tlẹ diọ ogbè etọn taidi ogbè Mr Adjei tọn, mẹhe yin otọ́ na Aihundatọ sinima he yinkọ etọn nọ yin Samuel Adjei"
Gbako
Gbako yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Lemu tọn mẹ to agéwaji to alihiamẹnu 9°24′00″N 6°02′00″E ji. Tọsisa Kaduna tọn (Kaduna River) wẹ lẹdo dogbó etọn pé.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 1,753 lẹdo pé bọ gbẹtọ sọha 127,466 wẹ yè mọ hia to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Lapai
Lapai yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ to Naijilia. E ma dogbó hẹ Federal Capital Territory. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Lapai tọn mẹ to alihogbó A124 tọn ji to whèyihọ-waji lẹdo lọ tọn to alihiamẹnu  9°03′00″N 6°34′00″E ji.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ 3,051 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 110,127 wẹ tin to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.
Sọha pósu tọn lẹdo lọ tọn wẹ 911
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Lanre Towry-Coker
Dotogan Lanre Towry-Coker FRIBA yin jiji to owhe (1944), e nọ wazọn yẹdide ohọ tọn, bo sọ yin tonudọtọ Naijilia vijiji de. E ko wazọn to ahọlu po mẹdevo lẹ po glọ, bo yin konmiṣọnna tintan na azọn po fininọ po to Ayimatẹn Awọnlin tọn pọn.
A sọgan pọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Taitanik
thumb|Taitanik Taitanik (Glẹnsigbe: Titanic) yin tọjihun daho yovo Glẹnsi lẹ tọn de he siọ do ohù Atlántíkì tọn mẹ to azán fọtọ̀ntọ, osun ẹnẹtọ, owhè 1912 tọn to whenue e gba do osin-agò dé go to ohù ṣẹnṣẹn to whenuena e to gbejizọnlin titan etọn ji sọn ayimatẹn Southampton tọn yí ayimatẹn New York tọn ji. To gbẹtọ sọha di 2,224 he tin to tọjihun lọ mẹ lẹ, gbẹtọ hugan 1,500 wẹ kú, ehe wẹ zọn bọ gbẹtọ sọha he kú lẹ do yin dehe sù hugan to tọjihun dopo gbigba whenu. Nujijọ ehe dọn ayidonugo gbẹtọ lẹ tọn do eji bọ yé yí nujijọ ehe do basi yẹdide susu podọ yé basi sinimọ̀tò etọn na gbẹtọ lẹ nido pọn. Taitanik wẹ yin tọjihun he klo hugan he to otọ̀ji to whelọnu, e sọ yin tọjihun awetọ to tọjihun atọ̀n he klo hugan to whelọnu lẹ mẹ. Taitanik yin gbigbá gbọn azọ́nwhe Harland po Wolff Shipyard he tin to Belfast po tọn.Thomas Andrews wẹ yin ogán he nọ deanana tọjihun gbigbá to azónwhe lọ to whelọnu. dawe ehe lọsu ku to nujijọ lọ whenu. Nukọntọ Edward Smith he paṣẹ na tọjihun kuntọ lẹ to azan lọ gbe lọsu siọ po tọjihun lọ po. Tọjihun Taitanik tọn lọ bẹ delẹ to adọkunnọ whenẹnu tọn lẹ hẹn podọ susu to mẹhe to tẹnsẹ sọn otò Great Britain, Ireland podọ fidevo lẹ to yovo yigba ji nado bẹ́ ogbẹ̀ yọyọ devo to otò United State tọn mẹ. Taitanik klo sọmọ bọ tẹnmẹ akuẹnọ lẹ tọn gbọnvo na wamọnọ lẹ tọn. To awaji akuẹnọ lẹ tọn, gbẹdunú susu wẹ yin babasi do emẹ taidi; fie ye nọ lẹawu te, fie ye nọ hia owé te, fie ye nọ dunu te po onú mọmọ lẹ po. Taitanik yin tọjihun dé he tindo hihọ susu bọ osin ma sọgan gbọn fide do biọ e mẹ. Tọjihun flinflin kande-atọ́n-nukunatọ̀n (48) lẹ wẹ é nọ bẹ hẹn nado whlẹn gbẹtọ lẹ to whenuena nugbajẹmẹji ajiji tọn jọ. Sigba to azan lọ ji, tọjihun flinflin ko (20) kẹdẹ wẹ e bẹ hẹn. tojihun lọ lẹ sọgan penugo nado bẹ́ gbẹtọ sọha 1,178 he yin odá na gbẹtọ sọha 2,224 he tin to Taitanik lọ mẹ to azan lọ gbe.
Lehe nujijọ lọ jọ gbọn
To whenue tọjihun Taitanik tọ́n sọn ayimatẹn Southampton tọn to azán aotọ, Lidosun tọn, to 1912, e glinhùn do ayimatẹn Cherbourg tọn to otò Flans tọn mẹ, enẹgodo e sọ glinhùn do Queenstown to Otò Ireland tọn mẹ whẹpo e do bẹ gbejizọnlin etọn na do yi New York, ṣigba to azán wiẹnẹtọ, Libọsun, owhè 1912 tọn to whenuena e to gbejizọnlin ji wẹ to ajiji mẹ e gba do osin agò dé he tin to ohu ṣẹnṣẹn go,to ogàn wiawe po nukunwhiwhe ko (11:40) to ozán gbodo awè mẹ. Osin jẹ wiwọ biọ tọjihun lọ mẹ ji to afọdopolọji. Yọpọvu lẹ po yọnnu lẹ po wẹ yé bẹ́ do tọjihun flinflin lọ lẹ mẹ jẹnukọn, na nuhe osẹ́n lọ dọ niyẹn. To ogàn awè e lan nukunwhiwhe ko mẹ (2:20am), Taitanik wẹn do awè whenue gbẹtọ susu lẹ gbẹ tin to e mẹ, bo sọ siọ to ganhiho awè gblamẹ. Gbẹtọ sọha 710 wẹ yin whinwhlẹn to nujijọ lọ whenu to whenuena tọjihun daho devo wá bẹ́ mẹhe lùntọ́n lẹ godo.
Emeka Ossai
Emeke Ossai yin aihundatọ Otò Naijilia tọn dé. E yi ajọ̀ Aihundatọ dagbe hugan tọn to ajọ̀ Africa Movie Academy tọn ẹnẹtọ mẹ na ada he e yiwa to sinima "Checkpoint" tọn mẹ.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Ossai yin vijiji Ndokwa tọn sọn Kwale, Utagba-Uno to Gandudu Pọnla Ndokwa tọn to Ayimatẹn Delta tọn mẹ.
E plọnnu gándo Food Technology go to Wehọmẹ Alavọ Agriculture tọn to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Taiwo Hassan
Taiwo Hassan (yin jiji to azan gban-nukun-dopotọ, Kọ́yànsun, owhe 1959 tọn), gbẹtọ lẹ sọ yọnẹn taidi Ogogo, e yin aihundatọ sinima tọn, sinima bayitọ, po anadenanutọ dé po. Yè ji Taiwo Hassan dó Ilaro, tòpẹvi dé mẹ to Ayimatẹn Ogun tọn.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Taiwo Hassan yin jiji to azan gban-nukun-dopotọ, Kọ́yànsun, owhe 1959 tọn mẹ to tòpẹvi Ilaro tọn mẹ to Ayimatẹn Ogun tọn to Otò Naijilia tọn mẹ.
Azọn etọn
Ogogo bẹ azọn aihundida tọn etọn jẹeji to owhe 1981 tọn mẹ to ojlẹ vude godo he e mọ azọn gbẹduhun jijlado tọn to Water Corporation. Ogogo wazọn to Water Corporation lọ na nuhe yi owhe wiatọ̀n. To owhe 1994 mẹ, Hassan jo ahọluzọn do bo ze ayiha etọn pete do aihundida ji.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ayimatẹn Rivers Tọn
thumb|Nọtẹn he to yẹdide Naijilia tọn lọ ji Aimatẹn Rivers Tọn yin dopo to Ayimatẹn gban-atọn-nukun-dopo he tin to otò Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Tatọ́-tònọ etọn wẹ Port Harcourt. Eyin didoai to owhe 1967 tọn mẹ, bo yin dìde sọn Whèzẹtẹn-waji hoho Naijilia tọn mẹ. Ayimatẹn Rivers tọn tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Bayelsa tọn podọ Ayimatẹn Delta tọn to Whèyihọ. E ma dogbo hẹ Ayimatẹn Akwa Ibom tọn to Whèzẹten. Ayimatẹn Rivers tọn tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Imo tọn podọ hẹ Ayimatẹn Abia tọn to Agewaji. Mẹhihia he wa aimẹ to owhe 2006 dohia dọ Ayimatẹn Rivers tọn yin dopo to Ayimatẹn ṣìdòpó he gbẹtọ su te hugan to otò Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Ayimatẹn Rivers tọn wẹ yin Ayimatẹn ko-atọ̀nnukundopotọ he klo hugan to otò Naijilia tọn mẹ.
Gandudu-Lẹdo tọn lẹ to Ayimatẹn Rivers tọn mẹ
Ayimatẹn ehe bẹ Gandudu Lẹdo tọn ko-nukunatọ̀n(23) hẹn, ehelẹ wẹ:
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Isaura Abelairas
thumb|Isaura Abelairas María Isaura Abelairas Rodríguez (25 Ayidosun 1951- 3 Ayidosun 2021) yin tonudọtọ podo mẹplọntọ otò Spain tọn de. E yin dopo to ogbẹ́vi Socialist Party of Galicia tọn lẹ mẹ. Abelairas yin dopo to ogbẹ́vi wedegbẹ nukunpedonugotọ Galicia tọn lẹ mẹ sọn 2020 jẹ whenuena e wá kú to 2021. E yin jiji to Taboada, to otò Spain tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1951 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Ayimatẹn Taraba Tọn
thumb|Nọtẹn he to yẹdide Naijilia tọn lọ ji Ayimatẹn Taraba Tọn yin dopo to Ayimatẹn gban-atọn-nukun-dopo he tin to Togbo Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Ayimatẹn Taraba Tọn yin dopo Tatọ́-tònọ etọn wẹ Jalingo. Eyin didoai to owhe 1991 tọn, bo yin dìde sọn Ayimatẹn Gongola tọn glọ.
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Taiwo Oyebola Agbona
Taiwo Oyebola Agbona yin viyọnnu owhe konukunẹnẹ mẹvi he du Ahọlu do Adele tẹnmẹ tọ Ayimatẹn Ondo Tọn to otò Naijilia tọn mẹ. E tindo owhẹ konukunawẹ (22)to whenue e to wẹhọmẹ alavo tọn, Achiever University to topẹvi Ọwọ tọn to Ayimatẹn Ondo tọn mẹ, fihẹ ẹ plọnnu gando yovomasin tọ owhẹ 2017, whenue ofa de taidi Ahọlu to whenue otọ etọn he yin Ahọlu, Ahọlu  Aye Otopevi Aaye tọn mẹ, Ahọlu  J.B Agbona basi matintọ to owhẹ 2017 azan 4tọ osun 5tọ. Taye Oyebọla Agbona wẹ yin mẹjẹmẹtẹnmẹ Ahọlu tọn to Topẹvi Aaye tọn tọ alọnu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Bukky Wright
Bukky Wright yin jiji to 31 Whejisun 1967, bo yin aihundatọ, ajọwatọ podọ tonudọtọ de ga. E tindo avọ̀satẹn whanpẹnọ dé he e ylọdọ B Collections.
Otan gbẹzan etọn tọn
Bukky Wright yin jiji gbọn otọ́ Klistiani dé po onọ Malenu dé po dali to otò Abeokuta tọn mẹ. E yi Wehọmẹ alavọ Awọnlin tọn bo yi gbedewema daho to nuṣiṣọzan mẹ. Bukky bẹ azọ́n aihundida tọn jeẹji to 1996. E yin mimọ to sinima ayọgbe tọn susu mẹ podọ to yovogbe tọn lọsu mẹ ga, e sọ tọn to aihundida Tele ji tọn he Wale Adenuga basi he yin yiylọdọ Super Story mẹ. To 2014, Bukky Wright whlẹnagbà na otẹn Honourable wedegbẹ tonudidọ Ayimatẹn Ogun tọn to ogbẹ Social Democratic Party (SDP) tọn glọ he yin anadena gbọn Ayimatẹngan Olusegun Osoba dali.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Bukky Wright wlealọ, bo tindo visunnu awè, Eniọla po Gbenga po. E lẹzun dada to whenuena dopo to visunnu etọn lẹ mẹ ji ovi.
Tonudidọ
To 2014, gbọn ogbẹ Social Democratic Party (SDP) dali e whlẹnagbà na otẹn Ayinamẹtọ kavi Osẹnbayitọ wedegbẹ Ayimatẹn Ogun tọn.
Pọn fi ehe lọsu
Todohukanji Ayọnu lẹ tọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1967 lẹ
Ayimatẹn Bauchi Tọn
Ayimatẹn Bauchi Tọn yin dopo to Ayimatẹn gbàn-atọ́n-nukun-dopo he tin to Tògbo Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ.Tatọ́-tònọ etọn wẹ Bauchi. Ayimatẹn Bauchi tọn tindo dogbo hẹ ayimatẹn Kano tọn podọ Ayimatẹn Jigawa tọn to Agewaji. E ma dogbo hẹ Ayimatẹn Kaduna tọn ọn to Whèyihọ. Ayimatẹn Bauchi tọn tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Yobe tọn podọ Ayimatẹn Gombe tọn to Whèzẹtẹn. E ma do dogbo hẹ Ayimatẹn Taraba tọn podọ Ayimatẹn Plateau to Hùwaji. Mẹ hihia he wa aimẹ to owhe 2006 dohia dọ Ayimatẹn Bauchi tọn yin Ayimatẹn ṣinawetọ he gbẹtọ su te hugan to tògbo Naijilia tọn mẹ. Ayimatẹn Bauchi tọn wẹ yin Ayimatẹn atọ́ntọ he klo hugan to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
Gandudu-Lẹdo to Ayimatẹn Bauchi tọn mẹ
Ayimatẹn ehe bẹ Gandudu Lẹdo tọn ko (20) hẹn, ehelẹ wẹ:
Gbẹtọ nukundeji lẹ sọn Ayimatẹn Bauchi tọn
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Takuẹ
thumb|Takuẹ Lẹ Takuẹ yin akuẹ he gbẹtọ nọ su na ahọluduta lẹ. Ahọluduta lẹ nọ yi akuẹ lọ zan nado penukundo nudelẹ go. Di apajlẹ, Takuẹ nọ yin yiyizan nado su ahọ mẹhe to azọnwa podo ahọluduta lẹ po, taidi Awhanfuntọ Lẹ, Ponọ lẹ,po Dotozọnwatọ lẹ po. Nudevo lẹ wẹ nado yi akuẹ lọ do gba Dotowhe lẹ, Ali lẹ, Wehọmẹ lẹ po Aga-li lẹ po.
Femi Ojo Ade
Femi Ojo Ade yin wekàntọ Naijilia tọn, wekàntọ, ohó milomilo-kantọ, azọ́ngbejetọ podọ weplọntọ he ko yi gbọjẹ sọn azọ́n nupinplọn  to ogbè flanse tọn mẹ podo otàn omẹ wíí tọn lẹ tọn po.
The Voice
"The Voice" yin owe nudọnamẹ tọn de, de Gabriel Okara kan to owhe 1964.He bibasi zinjẹgbonu etọn taidi apa de lẹ na owenukunjẹheji to Aflika sin azọn owekantọ lẹ tọn.
Femi Ojo Ade
Gbẹzan bẹjẹeji tọn
Femi yin jiji to Awọnlin, hùwaji-whèyihọ Naijilia tọn. E yi wehọmẹ pẹvi to Model Primary School to Yaba, ayimatẹn Awọnlin tọn podọ wehọmẹ bọdego tọn to Government College Ibadan, to fihe e mọ gbedewema wehọmẹ bọdego tọn yi te to 1961. E zindonukọn to nukọnmẹ yi wehọmẹ alavọ McMaster tọn to fihe e mọ gbedewema Bachelor of Arts degree yi te to Flansegbe podo Spanish po to 1967 podo gbedewema Master of Arts degree to Flansegbe to wehọmẹ alavọ Queen's tọn to 1969. To 1975, e mọ gbedewema daho hugan (PhD) yi to Flansegbe to wehọmẹ alavọ Toronto tọn. To 1975, e biọ ogbẹ́ Barber–Scotia College tọn to fihe e plọnnumẹ lẹ na ojlẹ kleun de whẹpo e do gọdo wehọmẹ alavọ Obafemi Awolowo tọn to fihe eyin dide te taidi wesetọ Flansegbe tọn to 1980. E sẹ́n to wehọmẹ susu lẹ podo azọ́n daho he e wa lẹ nado yidogọna otànwe mẹ-wíí lẹ tọn podo aṣa yetọn po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Abdul Karim Disu
Abdul Karim Disu (azán 10tọ Kóyànsun 1912 – 2000) yin linlinkàntọ Naijilia tọn podọ Naijilia-nu tintan he mọ gbedewema daho yi to linlin kinkàn mẹ to whenueana e yi wehọmẹ alavọ Columbia tọn to 1944. Disu wa sọn Isale-Eko, Awọnlin bosọ yin họntọn vivẹ  Nnamdi Azikiwe tọn, mẹhe yin togbogán tintan otò Naijilia tọn. E basi matintọ to owhe 2000 bọ asi etọn, Rose Asomugha, sọ basi matintọ to owhe 2003.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1912 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2000 lẹ
Arrows of Rain
Arrows of Rain yin otànwe de he yin kinkan gbọn tanwekantọ Naijilia tọn he nọ yin Okey Ndibe dali. Otànwe tintan e tọn wẹ e yin.
Neptune
Neptune (ohia: ) wẹ planẹti ṣíàtọ̀ntọ, po vivọnu planẹti lẹ sọn owhè go. To Jupita, Uranus po Saturn po godo Neptune wẹ planẹti ẹnẹtọ he sọ klo hugan,bo sọ yin fifa taun tọn.
Adà:Lẹnunnuyọnẹn Adà:Planẹti lẹ
Laru-gbe
Akọ̀gbe lẹ
Akọ̀gbe Shen tọn atọ̀n wẹ tin, bọ nọ yin dido to glètoho he bọdego lẹ mẹ:
Glètoho lẹ, yin sislẹ sọn daho ji jẹ pẹvi pete ji, wẹ Sàːgúnú, Kárábàndéi, Sʷàʃí, Lúmːà, and Mɔ̀nːáĩ. Mẹhe no dó ogbè lọ lẹ ma sọ 4,000
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ogbè lẹ
Gbenga Adeboye
Elijah Oluwagbemiga Adeboye yin jiji to azan gbantọ Zósun owhe 1959, e basi matintọ to azan gbantọ Lidosun to owhe 2003.
Bẹjẹeji Gbẹzan etọn tọn
Elijah Oluwagbemiga Adeboye yin jiji to òtò Ọdẹomu tọn mẹ to Ayimatẹn Ọṣun tọn to age yi huwaji gblamẹ to otogbo Naijilia. Adeboye yin dopo to akonka hodọtọ to ladio aimatẹn Awọnlin tọn lẹ mẹ to owhe 1980 tọn lẹ gblamẹ, finẹ wẹ ye naẹn yinkọ lọ Funwọntan Oduọlọji te. Nukúnmọ̀númabàpò Naijilia sin Vi he yin aihundatọ de yinkọ etọn nọ yin Idowu Filipi, gbẹtọ lẹ sọ nọ ylọ ẹ dọ Iya Rainbow do Elija Oluwagbemiga Adeboye hia taidi mẹhe nọ do nukiko gbẹtọ lẹ hugan, wlẹ dọtọ de, mọdopolọ e nọ tlualọ, eyin mẹhe nọ nanu mẹ sọn ahunmẹ wa. Iya rainbow tlẹ dọho gando lehe e na emi ohun yọyọ tintan to gbẹzan emitọn mẹ. E sọ yin dopo to ajọwatọ titengbe de to fi susu to aihọn mẹ whẹpo e do jẹ azọn Ayi tọn sọn nudi 2002, e wa bayi matintọ to azan gbantọ, lidosun, owhe 2003.
Mi sọ pọn fi
Yinka Ayefele payi Olugbenga Adeboye
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1959 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2003 lẹ
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (azán 29tọ Avivọsun 1958 – azán 25tọ Ayidosun 2009), he sọ nọ yin yiylọ dọ the King of Pop (Ahọlu ohàn Pop tọn lọ) yin Amẹlikanu de he yin hànjitọ, wedútọ podọ ajọ́watọ de. Okú po ṣiọdidi Jackson tọn po dọ̀n ayidonugo linlinhọsá susu tọn lẹdo aihọ́n pe.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1958 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2009 lẹ
Kabiru Rabiu
Kabiru Rabiu (yin jiji to Abọhusun, owhe 1980)yin Ajọwatọ otovi Naijilia tọn
Gbéyantọ
Gbéyantọ yin mẹhe nọ yi zungbomẹ nado din kanlin bo hui. Kanlin po gbẹtọvi lẹ po nọ yangbé na nududu. Sọn hohowhenu gbọn wẹ gbẹtọvi lẹ ko nọ yangbé. Ye nọ zan owhán, todin gbẹtọ lẹ nọ zan óso po ogá po. Mẹdelẹ no hu kanlin na nuzinzan devo lẹ taidi na avọ kavi adọtẹn. kavi nado do yẹyigona owhe de kavi nado sa. To fidelẹ, gbeyinyan tindo osẹn delẹ. Gbeyinyan sogan yin nudagbe nado de kanlin ylankan lẹ po. Gbeyinyan ko zọn bọ kanlin delẹ ma yọn mọ ba.
Kola Muslim Animasaun
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ
Isiaka Adetunji Adeleke
Isiaka Adetunji Adeleke (yin jiji to azán fọtọ̀ntọ osun tintan owhe 1955 tọn jẹ azan ko-nukunatọntọ to osun ẹnẹtọ owhe 2017 tọn mẹ) Eyin tohodọtọ otogbo Naijilia tọn, Eyin osẹnbasitọgan whlawe to Ogbẹta Peoples Democratic Party tọn (PDP) to oto Ayimatẹn Osun tọn mẹ lẹ, sọn owhe 2007 jẹ 2011 podọ Esọ yin dide dogọ to Ogbẹta asia All Progressives Congress tọn mẹ to owhe 2015. Ewalẹzun Ogbẹvi Osẹn basitọ tọn Naijilia tọn to owhe 2007. Edovivẹnu nado yin dide to osun ẹnẹtọ owhe 2011 tọn taidi afọzedaitọ to Ogbẹta (PDP) tọn mẹ. Esọ ze otẹn awetọ po sọha vobibla 77090 tọn po podọ mẹhe ze otẹn tntan tọn yin Mudasiru Oyetunde Husssein po sọha 121971 to Ogbẹta Action Congress of Nigeria(ACN) tọn mẹ. Adeleke jiya awutu Ahunglanamẹ tọn bo ku to azán ko-nukunatọntọ to osun ẹnẹtọ owhe 2017 tọn to Oto Osogbo tọn mẹ to Naijilia. Ewọ sọ yin owhe kandekonukunawe mẹho.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1955 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2017 lẹ
Emmanuel Ndubisi Maduagwu
Emmanuel Ndubisi Maduagwu (yín jiji to owhe 1947) ye doyeyina nido yin Nuyọnẹntọ hẹ ahunzọn (Biochemistry) to weohọmẹ alavọ Ibadan (University of Ibadan) tọn to owhe 1989, he sọ gọalọ na weohọmẹ alavo lọ kaka jẹ Awewesun owhe 2013. He yin Nuyọnentọ do ahunzọn to wehọmẹ alavọ Convenant (Convenant University)tọn. He fellow do Lenunnuyọnẹn wehọmẹ daho Naijilia (Nigerain Academy of Science)tọn, he do yindidegbonovòdali sin Awukọndopọ wehọmẹ daho tọn to pli hẹ bayi to Alunlunsun owhe 2015. To din, Nuyọnẹntọ Maduagwu yín Nuyọnẹntọ po Gandutọ-azọnwatẹmẹ ahunzọn to wehọmẹ alavọ Chrisland (Chrisland University) tọn he tin to otodaho Abeokuta tọn mẹ, to otò Naijilia tọn mẹ.
Owe hihia etọn
Nuyọnẹntọ Emmanuel N.Maduagwu yì wehọmẹ "Denis Memorial Grammar School" hẹ tín otodahó Onitsha, Ayimatẹn Anambra Tọn, otó Naijilia bo wa yì Cambridge West African School to owhe 1962 po The Cambridge Higher School Certificate to owhe 1964. To owhe 1972  po 1976, he yí gbedewema po gbedewema daho dogọ na ahunzọn to wehọmẹ alavọ Azọnwatẹn to wehọmẹ Amasin-zọnwiwa he tín wehọmẹ alavọ Ibadan (University of Ibadan) tọn,bo sọ wiwazọn di mẹplọntọ pevi to owhe 1978, wẹpo he dopẹna do  di  mẹplọntọ daho to owhe 1981. Whenu he jẹ 1989, he wa yi do dayi Nuyọnẹntọ ahunzọn wiwa to wehọmẹ alavọ lọ. Hẹ jo azan to owhe 2012 tolí he jẹ owhe 65 aihọnmẹ.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Israel Iwekanuno
Israel E. Iwekanuno yin Wekantọ tògbo Naijilia tọn de podọ otànkantọ de. E yin yinyọnẹn taun na owe he é kàn, he hosọ etọn yin Akuko Ala Obosi, ehe yin otànwe tintan he yin didetọ́n to Igbo gbe mẹ bo yin Zinzinjẹ̀gbonu to owhe 1923 tọn mẹ.
Tamaz V. Gamkrelidze
Tamaz (Thomas) V. Gamkrelidze yin jiji to azán konukúnatontọ kọ̀yàntọn owhe 1929 –Aflinplọsun azán ao-tọ, owhe 2021. Yin Georgia-nu mẹplọntọ, otan plọnmẹtọ podọ alenamẹtọ paa tọn de bẹsọn owhe 1974 podọ e lẹzun togan Georgia tọn sọn (200-2013) doto lẹnwunnuyọnẹntọ podọ wesetọ(1964). Gamkrelidze yín jiji to oto Kutaisi, nọvisunnu etọn we Revaz Gamkrelidze, ewọ lọsu yin mẹhe yinukọn to wehọmẹ daho lẹ mẹ, Podọ ẹyin gbetọ nukundeji de tó nulinlẹn mẹ. Gamkrelidze kú owhe 91 yinyin mẹ.
Alọdlendonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
This Hostel Life
This Hostel Life yin owe nudọnamẹ tọn de he wekantọ tòvi Naijilia tọn, Melatu Uche Okorie basi. E yin zinzinjẹgbonu to owhe 2018 mẹ gbọn Skein Press he tin to otò Ireland tọn mẹ dali.
Isidore de Souza
Isidore de Souza (Azán ẹnẹtọ, osun ẹnẹtọ, owhe 1934-Azán wiatọ̀ntọ, osun atọ̀ntọ, owhe 1999) yin yẹwhenọ to otò Benẹ tọn mẹ to Cotonou sọn owhe 1990 jẹ 1999. E yin jiji do whẹndo Dé Souza tọn mẹ to Ouidah to azan ẹnẹtọ, osun ẹnẹtọ, owhe 1934 tọn. E hiawe to Abidjan po Rome po. E yin dide taidi yẹwhenọ to azan ṣinatọntọ, osun ṣinawetọ, owhe 1962 tọn. De Souza yin dide taidi yẹwhenọ daho Cotonou tọn to azan fọtọnnukunawetọ, osun ṣinawetọ, owhe 1981 tọn podọ e lẹzun yẹwhegan to azan koatọnnukunawetọ, osun wiawetọ, owhe 1990 tọn. E lẹzun nukọntọ na ogbẹ́ National Conference tọn to osun awetọ owhe 1990 tọn, E gọalo to ada nuhiho tọn mẹ ma nado dike na awhanfuntọ lẹ ni doalọtena ẹn. De Souza sẹn taidi nukọntọ High councils of the Republic sọn azán koatọnnukunatọ̀ntọ, osun awetọ owhe 1990 tọn yì azán gbannukundopotọ, osun atọ̀ntọ owhe 1991 tọn, to fie yè nọ ze tito ovo tọn doai po osẹn yọyọ lẹ po te. E gbidikọna togan Mathieu Kerekou nado kẹalọyi dide he yin zize dai, bosọ gọ Benẹ do osẹ́n he bọawu dé glọ. De Souza wẹ yin nukọntọ na ogbẹ́ Regional Episcopal Conference of Francofone West Africa tọn sọn owhe 1997 kakajẹ whenue e wá yin matintọ. E basi matintọ to azán wiatọ̀ntọ, osun atọ̀ntọ, owhe 1999 tọn to Ouidah.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
In The Name Of Our Father
In The Name Of Our Father yin otànwe owhe 2018 tọn he yin kinkan gbọn wekántọ Naijilianu Olukorede Yishau.
Aliho nuzedonukọnnamẹ tọn
In The Name Of Our Father yin didoai to gandudu awhàngán Sani Abacha tọn whenu, mehe yin tatọ awhànfuntọ dai tọn to ayimatẹn oto Naijilia tọn mẹ.
Ajọ̀ podo mẹdide po
Prestigious Book of Year for Lagos Book and Art Festival (2019).[1] Nominee Nigeria Prize for Literature (2021).[5][6]
Tetracycline
Tetracycline  yin amasin sinsinyẹn de he yin dodinna to owhe 1945. E yin amasin sinsinyẹn he gbloada taun na e nọ hu owanvu lẹ taun. Tetracycline yin kinkan namẹ whla tintan to owhe 1948. To owhe 1950, to wehọmẹ alavo harvard tọn, weyọnẹntọ Robert Burns Woodward wazọn sinsinyẹn dogọ do amasin lọ ji. To owhe lọ mẹ janwẹ, e sọ yin kinkan na zinzan to vojlado lẹ godo. Amasin ehe lọ nọ saba yin zinzan na awutu taidi nusinsẹn to agbasa go, etlẹ sọ nọ wazọn na mẹhe to suslu bosọ to miyẹn to ojlẹ dopolọ mẹ. Amasin ehe yin dopo to amasin he ogbẹ aihon lọ tọn he nọ hokan na agbasalilo nọ yizan taun.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Amasin Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Bọlu-hihò
thumb|Bọlu-hihò Bọlu-hihò enẹ wẹ bọlu he pipli awe nọ yí alọ po opò po do hò bọ omẹ ṣinẹnẹ nọ nọ̀ pipli dopo mẹ. Bọlu-hòtọ pipli de tọn nọ yìn bọlu pẹvi loboto de bọ bọlu-hòtọ pipli awetọ tọn nọ tẹnpọn nado yí opò de do hò e dlan.
Abimbola Adunni Adelakun
Abimbola Adunni Adelakun (yin jiji to azán fọntọ̀ntọ Zósun) to otogbó Naijilia tọn mẹ.
Otàn gbẹzan etọn tọn
E yin jiji to Ibadan, to huwaji-wheyihọ Naijilia tọn, bo yi wehọmẹ alavọ Ibadan tọn. E mọ gbedewema daho yi to nupinplọn gando lehe ye nọ dotoai, kanwé,hiawe na gbẹtọ lẹ. Podọ e sọ yi gbedewema daho hugan to owedúdú mẹ to wehọmẹ alavọ Texas, Austin tọn mẹ. E wazọn po linlinwhe (The Punch  newspaper) tọn to Awọnlin, to togbo Naijilia tọn mẹ, taidi Wekantọ́ de. E plọnwe gando aṣa egbezangbe aflika tọn go podo lehe ye sọgan nọgbẹ bosọ yin didohia gbọn mẹpọnnu oplọn tọn dali, ada, Aflikanu. E kan owe voovo lẹ he ko yin Zinzinjẹ̀gbonu do linlinwe voovo mẹ ehe bẹ kandai yọnnu po sinsẹn, kandai aṣa po nupinplọn gando yọnnu Aflikanu tọn hẹn. Owe he é Kan lẹ sin hosọ lẹ wẹ: (‘Coming to  America:  Race,  Class,  Nationality  and  Mobility  in  “African”  hip  hop’  2013; Pentecostal  Panopticism  and  the  Phantasm  of  “The  Ultimate  Power”  2018; The  Spirit  Names  the  Child: Pentecostal  Names  and  Trans-ethics’  2020;  ‘Black  Lives  Matter!  Nigerian  Lives  Matter!:  Language  and Why  Black  Performance  Matters’  2019;  ‘Pastocracy:  Performing  Pentecostal  politics  in  Africa’  2018; ‘Godmentality:  Pentecostalism  as  performance  in Nigeria’  2017; ‘The  Ghosts  of  Performance  Past:  Theatre, Gender,  Religion  and  Cultural  Memory’  2017;  ‘Spectacular  Prophecies:  Examining  Pentecostal  Power  in Africa’  2017;  ‘Remixing  Religion:  An  Interdisciplinary  Graduate  Student  Conference’  2014;  ‘Yoruba Studies  Review’  and ‘I  am  hated, therefore  I  am:  The  Enemy in Yorùbá  Imaginary’). Ewọ wẹ yin dowatọ́ otanwe he hosọ etọn yin: Under the  Brown Rusted Roofs tọn.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Sweet Sixteen
Sweet Sixteen yin owenudọnamẹ de, de Tonudidowatọ po wekantọ he yin otòvi Naijilia tọn, Bolaji Abdullahi bibasi to 2017. Owenudọnamẹ lọ yin owe ze ayindonugo do nudeji oviyọnnu de tọn, hẹ nọyin Aliya. Oviyọnnu nọ flin otọ́ etọn dọ emi masọ yin yọpọvu ba, emi ko jẹ joju-whenu. He zan Sweet Sixteen di owenudọnamẹ Glẹsingbe tọn na wehọmẹ daho zepon Joint Admission & Matriculation Board, Asẹpipa Tohọluduta, otó Naijilia tọn, to 2019.
Isaac Folorunso Adewole
Isaac Folorunso Adewole (yin jiji to azan 5tọ osun 5tọ owhe 1954) yin azọnyọnẹntọ doto vijinamẹtọ tovi jiji Naijilia tọn. E yin minisita to togan Muhamadu Buhari tọn glọ. Whẹpo e do lẹzun minisita, E yin anadenanutọ wẹhọmẹ alavọ Ibadan tọn podọ ogan ogbẹ Aflika tọn na dodinnanu po oplọn gando awutu kansẹ tọn go. Whẹpo e do lẹzun anadenanutọ wehọmẹ alavo Ibadan tọn, e yin anadenanutọ dotowhe wehọmẹ alavo Ibadan tọn. Dotowhe wehọmẹ alavọ Ibadan tọn wẹ klo hugan to oto naijilia tọn mẹ. To zinjẹgbonu linlinwe Teliglafu (Teligraph), mi mọ hia dọ e yin wesetọ heelu podọ anadenanutọ oplọn oyọnẹn agbasalilo tọn. To azan 5tọ osun 5tọ, E basi hunwhẹ jijizan etọn tọn. E basi hunwhẹ jijizan 60tọ etọn tọn. Hunwhẹ ehe wa aime to wẹhọmẹ alavo Ibadan tọn. Gbẹtọ akonka lẹ wẹ wa nuwiwa lọ tẹnmẹ mẹhe yin azinponọ na hunwhẹ lọ wẹ Osẹnyọnẹntọ daho he nọ yin yiylọdọ Wole Olanipekun.
Jọja whenu
Adewole yin jiji to azan 5tọ owhe 1954 to Ilesa to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Zinjẹgbonu linlinwe The Punch dọmọ onọ etọn ji Adewọle do mọtọ he ze jei dotowhe to whenue e to ajidonu. Adewole yi wehọmẹ dokọ tọn Ogudu Methodist enẹgodo Ilesa Grammar School fihe e yi gbedewema he yin yinyọnen di West Africa School Certificate te. Ehe godo wẹ e yi wehọmẹ alavọ Ibadan tọn. Adewole zindonukọn tọ oplọn etọn mẹ, e sọ yi gbedewema pevi to owhe 1972, whẹpo e do yi gbedewema wehọmẹ alavọ tọn to owhe 1976.
Gbẹzan etọn
To owhe 1978, taidi dotozọnwatọ , E kọnawudopọ hẹ dotowhe he yin yinyọnen di University College Hospital he tin to anademẹ wehọmẹ alavo Ibadan tọn glọ. To owhe 1979, e tọn sọn dotowhe wehọmẹ alavo Ibadan tọn yi Ayimetẹn Sokoto tọn na tito NYSC he yin nujonu to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Enẹgodo e wazọn dopọ hẹ dotowhe Adeoye Marternity Hospital to Ibadan na ojlẹ de whẹpo e sọ do kọnawudopọ podo dotowhe University College Hospital. To owhe 1982, e lẹzun wekantọ daho na dotowhe lọ. Whẹpo e do yi yovotomẹ (United Kingdom) na tito he yin yinyọnẹn di Fellowship Programme. Enẹgodo wẹ e lẹkọ do oto Naijilia tọn mẹ nado kọnawudopọ hẹ dotowhe Royal Crown Specialist Hospital fihe e zan owhe enẹ(4) whẹpo do lẹkọ do dotowhe University College Hospital, Ibadan. To owhe 1992, E lẹzun mẹplọntọ dahọ. To owhe 1997, e lẹzun wesatọ akonka to oyọnẹn agbasalilo tọn mẹ to wehọmẹ alavo Ibadan tọn. Owhe ehe lọ mẹ janwẹ e yin dide di Osẹndotọ wehọmẹ alavọ tọn. E sọ yin dide di anadenanutọ na Department Of Obstetrics and Gynecology. Owhe lẹ godo e lẹzun anadenanutọ College Of Medicine. To osun 12tọ owhe 2010, e yin anadenanutọ wehọmẹ alavọ Ibadan tọn. Otẹn ehe lọ mẹ wẹ e te bo do lẹzun Mínísítà to anademẹ gandudu Muhamadu Buhari tọn glọ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Encomium Magazine
Encomium Magazine yin hojlawema Otò Naijilia tọn he Encomium Ventures Limited nọ wa wezinjẹgbonu na.
The Beat 99.9 FM
thumb|The Beat 99.9 FM The Beat 99.9 FM yin azọnwhe ladiohọ tọn he nọ na linlin to yovogbe mẹ, bo yin didoai do Ayimatẹn Awọnlin Tọn mẹ. Ladiohọ lọ bẹjẹeji to azan tintan osun ṣianwetọ owhe 2003. E sọ nọ na linlin bosọ nọ basi ajọjijla to Beat Tv he yin dopo to YouTube channel ji. Ewọ wẹ yin azọnwhe ladiohọ Aflika tọn tintan he sọawuhia to Twitter ji.
Linlinnatọ Nukundeji lẹ
Alọnu Dai
Azọ́n
Azọ́n sọgan zẹẹmẹdo onú voovo lẹ sọgbe hẹ lehe hogbe lọ yin yiyizan do.
Mummy GO
Funmilayo Adebayo he mẹsusu yọnẹn to paa mẹ di Mummy GO yin yẹwhehodọtọ otò Naijilia tọn de he mẹsusu nọ dọho etọn de, ewọ wẹ do ṣọṣi Rapture Proclaimer Evangelical Church of God tọn ai, e wá sọn Ayimatẹn Ekiti Tọn. Hodidọ etọn gando owhe 990 to Ahọluduta Zinvlu tọn mẹ (990 years in the Kingdom of Darkness went) gbayipe to Naijilia taun, e dọn ayidonugo mẹsusu tọn. To hodidọ ehe mẹ, e dọdọ emi ko nọ̀ Ahọluduta Zinvlu tọn mẹ na owhe 990 podọ e sọ dọ numimọ etọn lẹ to finẹ podọ nuhe hẹn ẹn dukosọhẹ Klisti.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Dandy Jackson Chukwudi
Otanwé lẹ
Owe
Isin
Isin yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Kwara Tọn glọ to Naijilia. Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn Isin tọn ehe yin didesẹ sọn Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn Irepodun tọn hoho lọ mẹ to 1996 podọ tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Owu-Isin tọn mẹ. Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 633 lẹdope bọ sọha gbẹtọ he to finẹ lẹ tọn sọ 59,738 sọgbe hẹ mẹhihia he wá aimẹ to 2006.
Sọha Posu tọn (Postal Code) lẹdo lọ tọn wẹ 251.
Lẹdo he mẹ gbẹtọ lẹ nọ nọ̀ to Isin
Topẹvi voovo lẹ wẹ tin to Isin podọ ehelẹ wẹ: Isanlu Isin, Iji- Isin, Ijara isin, Owu isin, Iwo, Oke-Aba, Oke-Onigbin, Alla, Edidi, Odo-Eku, Oba, Pamo, Oponda, Igbesi, Eleyin, Kudu-Owode po mọmọ po. Topẹvi ehelẹ tin to agewaji Isin tọn: Igbaja, Ora po Ire po; podọ to wheyihọwaji: Ajasse Ipo po Oro po; podọ to whèzẹtẹnwaji: Oro-Ago, Olla po Osi po he tin to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn Ekiti tọn; podọ to huwaji: Apa, Arandun po Omu-Aran po.
The Remedies
The Remedies yin tóntlọngbọn to hajigbẹ he nọ ji ohàn hip-hop tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ.
Ogbẹ lọ bẹ gbẹtọ taidi Eedris Abdulkareem, Tony Tetuila po Eddy Remedy (he sọ yin yinyọnẹn taidi Eddy Montana) po hẹn.
J. Martins
Martins Okechukwu Justice (yii jiji to azán 29, Zósun, owhe 1977), mẹhẹsusu nọ ylọ po ahihundatọ sin yinkọ e tọn J. Martins. Hẹ yin Ohanjitọ otò Naijilia tọn tọn, he sọ yin Ohan-owhe hantọ na hanjitọ devo lẹ podo nubayítọ. Mẹhẹsusu yọn ẹ po ohan etọn lẹ de di "Oyoyo", "Jupa" podo "Good or Bad". Mẹdevo lẹ yọn ẹ po ohan he ji po P Square, "E No Easy". He sọ ko wazọn po hanjitọ devolẹ di Phyno, Ycee, Fally Pupa, DJ Arafal Koffi Olomide, podo Timaya.
Otàn Gbẹzan etọn tọn
J. Martins yin jiji to Onitsha, Ayimatẹn Anambra Tọn, to otò Naijilia tọn tọn, whẹndo etọn tọn sọn Ohafia, Ayimatẹn Abia Tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth
Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth yin otànwe owhe 2021 tọn he yin kinkan gbọn Wole Soyinka dali. E yin otànwe atọ̀ntọ etọn sọn ojlẹ jonọyinyin tọn whenu bo yin zizejẹgbonu to owhe 1973.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Owe lẹ
Bọlọjọ̀
Bọlọjọ̀ yin wunmẹ wèdudu tọn de. E yin owè mẹwigbeji tọn de, podọ dopo to akọ pẹvi Ayọnu lẹ tọn de he nọ yin Yewa bo tin to wheyihọwaji Ayimatẹn Ogun tọn he yin dopo to ayimatẹn he tin to togbó Naijilia tọn mẹ lẹ, wẹ nọ dú owè alọpa ehe, Ayọnu he sọ tin to togbó Benẹ tọn mẹ lẹ lọsu nọ dú owè ehe ga. Wunmẹ wèdudu tọn ehe nọ yawu sọawuhia to hùnwhẹ lẹ tẹnmẹ, taidi hùnwhẹ Gẹlẹdẹ tọn tẹnmẹ, podọ yè sọ nọ dú owè ehe to agọ́ lẹ tẹnmẹ ga. Hànjitọ Benẹnu de he nọ yin Zeynab Habib sọ yin yinyọn-ẹn taun na wunmẹ wèdudu tọn ehe.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Aṣa
Jupita
Jupita (ohia: ) yin dopo to planẹti lẹ mẹ he yin nudida de he yin didá gbọn Jiwheyẹwhe dali. Planẹti he yin Jupita lọ klo hugan wẹkẹ (aigba) mítọn whlà kanweko, jijlẹ e tọn yin 1.8986×1027 kg. Jupita yin atọ́ntọ sọn owhè go, ogbẹ́ etọn lẹ wẹ Saturn, Uranus, po Neptune po plánẹ̀tì e he lẹ wẹ klo di yede.
Thinkers Newspaper
Thinkers Newspaper Linlinwema Naijilia tọn hẹ tín íntanetí jí bo sọ nọ jẹgbonu egbesọ egbesọ hẹ tín Abuja, otò Naijilia tọn. Thinkers Communication Limited hẹ nọ bayí Hojlẹwema Thinkers tọn whẹ sọ bibayí Linlinhowema Thinkers tọn.
Jupita
Adà:Lẹnunnuyọnẹn Adà:Planẹti lẹ
CETEP City University
CETEP City University yin wehọme alavọ tọn akuẹnọ tọn de he to Yaba he yin nọtẹn de to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to Hùwaji-whèyihọ Naijilia tọn. Wehọme alavọ tọn lọ nọ na azọ́plọnmẹ he nọ hẹn ẹn yọnbasi namẹ nado mọ gbedewema jẹnukọnna azọ́nfifó po azọ́nfifó godo tọn lẹ po sọn whenue e yin didoai to owhe 2005 tọn mẹ.
Sọ pọ́n
Todohukanji Wehọme alavọ tọn lẹ tọn to Naijilia
Alọdlendonu lẹ
Adà:Wehọmẹ lẹ
Naira Power
Naira Power yin otanwé he yin kinkan to owhe 1982 gbọn Wekantọ́ de he nọ yin Buchi Emecheta, bo yin Naijilia vijiji dé dali. É yin didetọ́n taidi apádopó to owe Pacesetter series tọn dali he yin didetọ́n gbọn Macmillan Dali.
Bilikisu Labaran
Bilikisu Labaran  yin linlinwekantọ Naijilia vijiji dé, vọjladobastọ podọ tatọ́ na linlin Aflika po nujijọ alọnu tọn to BBC. E tindo mahẹ tintengbe to didoai BBC pidgin tọn mẹ podọ ewọ wẹ Naijilia vijiji tintan he yin vọjladobasitọ BBC tọn. Whẹpo e do kọnawudopọ́hẹ BBC, e ko yin Mẹplọntọ́ daho to wehọmẹ alavọ (Ahmadu Bello University  Zaria), Naijilia tọn dai podọ Anadenanutọ́ na (BBC World Service  Trust) tọn. E yi gbedewema daho sọn wehọmẹ alavọ Ahmadu  Bello, Zaria bosọ yin Azọ́nwatọ de to azọnwhe he nọ penukundo nudọnamẹ lẹ go to Aflika podọ e yin zize do otẹn atọ́n-tọ́ (5) to otẹn koatọn (25) yọnnu lẹ tọn he tindo huhlọn hugan to linlinzọn Naijilia tọn mẹ to 2020 hopodona yọnnu he tin to linlinzọn mẹ to Aflika.
Bukọla Saraki
Olubukọla Abubakar Saraki (he yé ji to azan koewhedopotọ osun wiawetọ owhe 1962 tọn) yin tohodọtọ dé po Ogán po na Azọnwhe wedegbẹ sẹndoaitọ lẹ tọn po to otò Naijilia tọn mẹ. Ayimatẹn Kwara tọn mẹ wẹ e sọn. e sọ dù Ayimatẹngan Kwara tọn pọn na owhe ṣiatọn blebu, e bẹsọn 2003 jẹ 2011 to Tohodidọgbẹ wehẹnọ he yin (People's Democratic Party). To whenuena e zan saa etọn po taidi Ayimatẹngan dé to 2011 wẹ yé sọ vọ yi ovo dó dée yi Azọnwhe wedegbẹ sẹndoaitọ lẹ tọn to Ayimatẹn Kwara tọn mẹ. Enẹgodo ovo devo sọ dee to 2015 to Tohodidọgbẹ All Progressive Congress(APC) glọ. E vọ ovo devo basi to owhe 2019 nado lẹkọ dó Azọnwhe wedegbẹ sẹndoaitọ lẹ tọn lọ Amọ e ma pa ẹ. E sọ gbọ bọ lẹkọ dó Tohodidọgbẹ etọn dai tọn mẹ enẹ wẹ People's Democratic Party(PDP). E sọ gbẹ tẹnpọn nado dù Otògan Naijilia tọn, ṣigba ovo he yé do jẹnukọn lọ ma yí uwọ. Atiku Abubakar wẹ ogbẹ PDP lọ yí to whelọnu.
Gbẹzan etọn, jọja whenu etọn, po wehihia etọn po
Yé ji Bukọla Saraki to owhe 1962 to Yivotomẹ (United Kingdom). Tohodọtọ Daho de po Sinetọ de po we Otọ he jii. Oluṣọla wẹ e nọ yin bo dù Sinetọ sọn owhe 1979 jẹ 1983. Florence Morẹnikẹ Saraki wẹ Onọ etọn nọ yin. E dohia dọ whẹndo mẹjọmẹ tọn dé mẹ wẹ e tọn sọn. To whenuena e bẹ wepinplọn jẹeji e yi Corona School to Victoria Island he to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. Whẹpo do wayi Kings College to Awọnlin dopolọ to owhe 1973 jẹ 1978. Enẹgodo e gbẹ zindonukọn to nupinplọn etọn mẹ to Cheltenham College he to otò United Kingdom tọn mẹ sọn 1979 jẹ 1981, finẹ wẹ e yi gbedewema Wehọmẹ Alavọ tọn etọn tẹ. E sọ zindonukọn dogọ to London Hospital Medical College of the University of London to 1982 key 1987, finẹ wẹ e yi gbedewema dé he dohia dọ e ko lẹzun Doto dé te MBBS(London).
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Toyin Saraki wẹ Asi etọn nọ yin, Ovi ẹnẹ wẹ e ji na ẹn. To whenuena e gbẹ yin Ayimatẹngan dé wẹ Fulani lẹ yii dó dù Akọtagan yetọn. Ahọlu Ilọrin tọn sọ yìí dó dù Ogán he yé nọ ylọdọ Waziri he taidi (Prime Minister), Baba etọn wẹ ko dù Ogán ehe lọ dai. Enẹgodo Ahọlu Ibadan ton Saliu Adetunji sọ yìí dó dù Ogán dé he yé nọ ylọdọ Ajagunna to Ibadan tomẹ to owhe 2017.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1962 lẹ
Joy Onaolapo
Joy Onaolapo (azán ko-nukunẹnẹtọ Awewesun owhe 1982 to Sapele, Naijilia liyasun owhe 2012 yin zipinpenzetọ sẹkunọ tọn de to Naijilia. Eze agba sikagan to kandewiawe zinpinpẹnzetọ sẹ́nsẹ́n to owhe 2012 yedọ to aihun dida de tẹnmẹ to London. Dodinanu dohia dọ Onaọlapọyin matintọ to Liyasun owhe 2013 enẹwe whenue epe owhe gban mẹvi. Naijilia sin ahọlu ojlẹ de mẹ tọn de yedọ Goodluck Ebele Jonathan jlẹ oṣlọ Naijilia-nu zinpinpenzetọ sekunọtọ, sikagan yitọ lọ yedọ mẹmẹyọnnu Joy Onaọlapọ di nuhẹnbu daho togbo tọn. Anadenanutọ Ijiọma Iheriobim "yi oṣiọ Onaọlapọ jlẹdo mẹdezejotọ podọ nuyọnẹntọ de go".
Aihun didalanmẹyiya tọn
Otogbo Naijilia Aihun Sẹkunọ huhlọnfọntọ
Wagasi
thumb|Yinnọ-sin Dídá. Oyinnọ-sin (kavi Wagasi) yin núdùdù vonọtaun dé he nọ yin dudu to Togbo Benẹ tọn mẹ. E nọ sábà yin dudu to mẹhe tin to Whezẹtẹn-waji Benẹ tọn to Aflika mẹ lẹ podọ e nọ sábà yin awuwlena gbọn Fulani lẹ dali. Parakou he yin tohomẹ Benẹ tọn wẹ yé nọ sa tè hugan. E sọ nọ yin mimọ to Otò devo lẹ he tin to Wheyihọ-waji Aflika tọn, titengbe to Sahara waji to Age-waji Parakou tọn. E nọ sábà yin yiylọdọ Wagasi to ogbe he nọ yin Dendi mẹ, Amọ, wẹ e nọ yin to Fọn-gbe mẹ, Nagot-gbe nọ ylọẹdọ Wara, podọ Bariba-gbe nọ ylọẹdọ Gasaru, bọ e nọ yin yiylọ to Flanse-gbe mẹ dọ Fromage. Eyin núdùdù dé he bọ bosọ yọn du bo nọ sábà yin yiyizan nado danu. Taidi whevi, Olan, po Azin po he nọ yin dídá to núdùdù Benẹ tọn mẹ lẹ, Oyinnọ-sin lọsu nọ yin dida dó nusọnu mẹ bọ yé nọ du po Owọ, Agu, Kanna, Aplan, po Tevi-yan po.
Lehe e nọ yin dídá gbọn
Yinnọ-sin nọ yin gbigblọ to adoji, bọ yé nọ yi ama de he ye san sọn Atin Fromagier tọn dó dan ẹn na bọ vudevude oyinnọ lọ na jẹ sinsinyẹn ji. Enẹgodo, dehe sinyẹn enẹlẹ na yin bibẹsẹ, bọ e na yin zinzin dó lóbótó ji bosọ yin kinkọn dó osin he ye de sọn ama devo mẹ nado basi hihọna ẹn ma nado gble.
Nuhe ye sọgan yii dó da lẹ
Yinnọ-sin sọgan yin dida gbọn aliho depope mẹ, taidi sisọ kavi dida. Ye nọ sábà ma ẹ dó nududu ji nado diotẹnna whevi kavi Olan to nusọnu mẹ. Sisọ etọn lọsu sọ nọ yin sisa po takin po na gbejizọnlin-zintọ lẹ nado du.
Nọtẹn devo lẹ
Adà:Núdùdù
Lateef Adedimeji
thumb|Lateef Adedimeji Lateef Adedimeji (he ye ji to azan tintan osun awetọ owhe 1986) yin aihundatọ yinditọ de, otàn wlantọ podọ anadena sinima hẹ nọ yin bibasi to Ayimatẹn Ogun tọn, ṣigba ye jii do Ayimatẹn Awọnlin tọn to tògbo Naijilia tọn mẹ. To owhe 2013 wẹ e diyin taun na adà he e yiwa to sinima hẹ nọ yin kúdí klepto he Yéwándé Adekoya sọ dovivẹnu taun dó wazọn hẹẹ bọ aihun lọ dó donukunmẹ. Lateef Adedimeji ko tọn tó sinima he ko hugan kanweko mẹ sọn whenue e ko jẹ Azọn sinima tọn ji to owhe fọtọn die. E diyin sọmọ bọ azọnwhe Airtel ton yii dó basi nukunmọnu yetọn.
Otàn gbẹzan po wehọmẹ yiyi etọn po
Dile mi ko dọdo jẹnukọn, Lateef Adedimeji yin jiji to azan tintan osun awetọ owhe 1986 to Ayimatẹn Awọnlin tọn to tògbo Naijilia tọn mẹ, ṣigba Ayimatẹn Ogun tọn wẹ mẹjitọ etọn wa sọn. E yi wehọmẹ bo yi gbedewema do Oyọnẹn linlinzọn wiwa tọn ji, to wehọmẹ alavọ tọn he nọ yin Olabisi Onabanjo University.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1986 lẹ Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Lokotown and Other Stories
Lokotown and Other Stories bẹ otàn voovo ṣinẹnẹ hẹn, bo yin kinkan gbọn otanwekantọ́ he yin Naijilia vijiji, he yinkọ etọn nọ yin Cyprian  Ekwensi, otanwé lọ yin didetọ́n to owhe 1966 bo yin owe fọtọ̀n-nukunẹnẹtọ to owe he yin kinkan lẹ to mẹwiwigbeji. Nulinlẹnpọ́n dó gbẹ̀zán Naijiliaví tọn, otàn lọ dó ayajẹ po pọ́ngbọ po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Owe lẹ