cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stjepan Babić
thumb|Stjepan Babić Stjepan Babić (29 Abọ̀húsun 1925 – 27 Avivọsun 2021) yin ogbe plọntọ, tonudọtọ podọ wesetọ Croatia tọn. E yin jiji to Oriova, Croatia. E yin mẹplọntọ to wehọmẹ alavọ Zagreb tọn. E wọ wẹ yin mẹbọdotogbogan Matica hrvatska tọn sọn 1989 jẹ 1992 podọ nukunmọnu kavi tẹnmẹpọntọ to Županijski D professor om (Chamber of the Counties) sọn 1993 jẹ 1997. E jo azọn do to 1991. E yin dopo to hagbẹ wedegbẹ tonudidọ oto Croatia tọn sọn 1993 jẹ 1997. Babić basi matintọ to Zagreb to 27 Avivọsun 2021 to whenuena e tindo owhe 95.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Kuryana Azis
thumb|Kuryana Azis Kuryana Azis (10 Lidosun 1952 – 8 Whejisun 2021) yin tonudọtọ Indonesia tọn. E yin gandutọ gan Komering Ulu tọn sọn 2015 kakajẹ whenuena e yin kukutọ E yin jiji to Tanjung Kemala, Baturaja, Ogan Komering Ulu, huwaji Sumatra. Azis yin kukutọ to Azọ̀nylankan COVID-19 ehe gbayipe whenu to Indonesia to 8 Whejisun 2021, podo owhe 68 po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Eletu Kekere
Ahọlu Eletu Kekere, mẹhe yin visunnu Ahọlu Gabaro tọn, duahọlu Ayimatẹn Awọnlin tọn na whenu pẹẹde to okú Ahọlu Akinsemoyin tọn godo to Owhe 1775. Nususu ma yin didọ gando gandudu Eletu Kekere tọn go hugan dọ̀ e ma tindo ovi depope.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ulysses S. Grant
Ulysses Simpson Grant (azán koatọnnukunawetọ Lidosun, owhe 1822 jẹ azán Koatọ́ntọ́, Liyasun owhe 1885 tọn), he ajiyinkọ etọn nọ yin Hiram Ulysses Grant, wẹ nukọntọ na awhanfungbẹ he nọ yin UNION ARMY to towhàn Amẹlika tọn whenu, podọ togbogan fọtọnnukunatọ̀ntọ Amẹlika tọn wẹ e yin.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1822 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1885 lẹ
Alẹkzanda De Yin Daho-gbó
Alẹkzanda Atọntọ Makedonia tọn (20 kavi 21 Liyasun 356 BC -10 kavi 11 Ayidosun 323 BC)yin yinyọnen di Alẹkzanda De Yin Daho-gbó. Eyin Ahọlu Makẹdóníà tọn sọn Owhe 336BC jẹ Oku Etọn whenu to owhe 323BC. Ewọ wẹ Awhangan Daho Hungan to whelọnu. É yin jiji to owhe 323BC to Oto Pella heyin Ayimatẹn Makẹdóníà tọn. Alẹkzanda yin visunnu phillip heyin Ahọlu Makẹdóníà po Aihundatọ lanmẹyiya, Ahọvi Epirọsi tọn. Alẹkzanda mọ Lehe Otọ Etọn diọ Makẹdóníà Zun Awhanpa Daho gbọn sọ Ovu whenu Eton, bo mọ Lehe e gbawhan to Awhangbenu to (Balkan) dó. To Whenuena e yin owhe wiatọn mẹvi, phillip Basi oylọ na nuyonentọ Glẹki tọn dé je bọ yin Aristotle nado wa yin mẹplọntọ na Ovi Etọn he yin Alẹkzanda. To owhe Atọ̀n gblamẹ Arisitotu plọnnu Alẹkzanda sọmọ bọ é tindo owanyi to nuplọnmẹ lẹunnuyọnẹn po Amasin bibasi po, ehe wa yin nujọnu hugan to gbẹzan Alẹkzanda tọn mẹ.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Whenuho
Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ
Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ yin pipli sinsẹnbibasitọ lẹ tọn dé he tindo hagbẹ he hú livi ṣinatọ̀n lẹdo aihọnpe. Ye yise dọ Jiwheyẹwhe, mẹhe yinkọ etọn nọ yin Jehovah (Slm 83:18), na doalọtena sẹ́nhẹngba, kọgbidinamẹ, azọ̀n po okú po gbọn hinhẹn opodo wá na kanyinylan wunmẹ lẹpo to aigba ji dali.
Ye dọdọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn (he yin nùdego to odẹ̀ oklunọ tọn mẹ dọ "ahọluduta towe ni wá".) na hẹn lẹndai dowhenu tọn Jiwheyẹwhe tọn na aigba di, enẹwẹ nado hẹn jijọho wá na gbẹtọ he nọgbẹ sọgbe hẹ nujinọtedo Biblu tọn lẹpo.
Nuyise yetọn lẹ yin zizesinai do Biblu ji. Nuyise ehelẹ yin pinplọnmẹ gbọn Charles Taze Russell dali, yedọ yẹwhehodọtọ de he wleawuna pipli Biblu plọntọ lẹ tọn de to tòdaho Pennsylvania tọn mẹ to 1876. Yanwle Russell po Biblu plọntọ devo lẹ po tọn taidi pipli de he yin yinyọnẹn to whenẹnu wẹ nado hẹn nuplọnmẹ Jesu klisti tọn lẹ gbayipe podọ nado hodo apajlẹ aliho nuyiwa tọn agun klistiani owhe kanweko-tintan tọn lẹ tọn. Na Jesu wẹ yin dowátọ agun klistiani tọn wutu, e nọ yin pinpọn hlan taidi dowátọ titobasinanu lọ tọn. -Kolosinu lẹ 1:18-20. To nukọnmẹ, ye wá jẹ owé sinsẹn tọn lẹ zinjẹgbonu ji he ye ylọdọ Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn.
Nuyise yetọn delẹ, na taun tọn gando mẹhe Jiwheyẹwhe yin, po lẹndai etọn na gbẹtọ lẹ po aigba lọ po go gbọnvo na nuhe nọ yin pinplọnmẹ to sinsẹnhọ susu devo lẹ mẹ. Kunnudetọ Jehovah Tọn lẹ yise dọ gbẹtọ fọtọ́n-donu-kantọ̀n-konukunẹnẹ (144,000) wẹ na yì olọn mẹ (Osọ 7:1-17, 14:1) podọ gbẹtọ susu devo he setonu na Jiwheyẹwhe lẹ na nọgbẹ kakadoi to paladisi de mẹ to aigba ji.
Ye ma yise dọ Jiwheyẹwhe yin atọ̀n-to-dopomẹ de. Ye yise dọ Jesu kú to potín de go (he sọ nọ yin yiylọ dọ yatin de ) kakati nido yin satin de. Jiwheyẹwhe ma kẹalọyi sinsẹnbibasi de he mẹ yẹdide kavi boṣiọ yin yiyizan te, etlẹ yin yẹdide kavi boṣiọ satin tọn ma yin alọkẹyi, Exs 20:4-6. Ye nọ plọnmẹ dọ to whenue mẹde kú, ye nọ gbẹ tin to yọdo mẹ kaka jẹ whenue Jiwheyẹwhe na wá fọn ye sọnkú to whenue ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn na jẹ gandu ji to aigba jí.
Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ yinyọn ẹn taun na nuyise yetọn lẹ lilá sọn whédegbe jẹ whédegbe podọ to nọtẹn gbangba tọn devo lẹ, podọ ye sọ nọ má linlinwe lọ Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn po Fọ́n po na gbẹtọ lẹ. Ye sọ yin yinyọnẹn na kadaninọ yetọn na whẹho awhan tọn lẹ podọ na ohùn.
Otàn yẹtọn
To 1870, jọja de he tindo avọ̀satẹn de, mẹhe yinkọ etọn nọ yin Charles Taze Russell to sadi to gbedopo bo se hodidọ yẹwhehodọtọ ṣọṣi Advent tọn de tọn. Yẹwhehodọtọ lọ dọdọ Biblu sọgan gọalọnamẹ nado mọnnukunnujẹemẹ dọ Jiwheyẹwhe jlo na do ahọluduta de ai, kavi gandudu de do aigba ji. E dọdọ ahọluduta lọ, he yin nudego whlasusu to Alẹnu Yọyọ owé Biblu tọn mẹ, na yin zizesinai do olọn mẹ, podọ e na diọ ninọmẹ gbẹninọ tọn gbẹtọvi lẹpo tọn pete to aigba ji. Russell dindona nuplọnmẹ yẹwhehodọtọ lọ tọn to Biblu mẹ, ehe hẹn ẹn wleawuna nuyise yọyọ delẹ. Klistiani nugbonọ devo lẹ he ko kú sọn ojlẹ dindẹn die lẹ lọsu na yin apadewhe gbẹtọ fọtọ́n-donu-kantọ̀n-konukunẹnẹ (144,000) he na dugan to olọn mẹ lẹ mẹ.
Lehe yé bẹjẹeji gbọn Gbọn biblufọ voovo lẹ yiyizan dali podọ gbọn nujijọ whenuho tọn voovo lẹ yiyijlẹdo yedelẹ go dali, Russell yise dọ to madẹnmẹ, Jiwheyẹwhe na basi oylọna ogbẹ́ "mẹwiwe lẹ" tọn de nado wá dugan to olọn mẹ. Klistiani nugbonọ devo lẹ he ko kú sọn ojlẹ dindẹn die lẹ lọsu na yin apadewhe gbẹtọ fọtọ́n-donu-kantọ̀n-konukunẹnẹ (144,000) he na dugan to olọn mẹ lẹ tọn. To whenẹnu, ṣọṣi voovo lẹ nọ plọnmẹ dọ Jesu na lẹkọ wá aigba ji whlà awetọ to nukọnmẹ, ṣigba Russell yise dọ alọdlẹndonu voovo lẹ to Biblu mẹ dohia dọ Jesu ko lẹkọwa to 1874. Russell yise dọ apadewhe lẹndai Jiwheyẹwhe tọn wẹ nado bẹ́ Amagẹdọni jẹeji, e yise dọ ehe na yin ojlẹ de he mẹ bẹwlu na tin to gbẹtọ lẹ ṣẹnsẹn podọ titojininọ po osẹ́n po na depo taun, podọ e na yin ojlẹ de he gbẹtọ lẹ na po gandudu voovo lẹ po na hoavun sọta yede. E yise dọ Jiwheyẹwhe na doalọtena azọ̀n po okú po bo na ná dotẹnmẹ gbẹtọ nugbonọ lẹ nado nọgbẹ kakadoi to agbasa pipe de mẹ.
Russell yise dọ nujọnu taun wẹ e yin dọ klistiani lẹpo, etlẹ yin dehe to awukọndopọ hẹ ṣọṣi devo lẹ, dona plọn "nugbo" biblu tọn ehelẹ. E yise dọ "nugbo" ehelẹ ko yin whiwhlá do Biblu mẹ na owhe fọtọ́n susu lẹ. E wleawuna ogbẹ́ wezinzin tọn de he yin yiylọdọ Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. E kàn owé voovo lẹ, bo wleawuna klasi Biblu pinplọn tọn kleun kleun lẹ na gbẹtọ lẹ nado plọn nuplọnmẹ etọn lẹ, e sọ jẹ̀ linlinwe lọ Zion's Watch Tower and Herald of Christ's Presence zin jẹgbonu ji, he nọ plọnmẹ dọ Klisti ko wá. E kanwe dọ Jiwheyẹwhe na hẹn nujijọ ehe lẹpo wá aimẹ to 1914.
Ukraine
Ukraine (to Ukraine-gbe mẹ: Україна) yin otò de to whèzẹtẹnwaji Europe tọn. Otò Russia tọn to whèzẹtẹn agewaji tọn na Ukraine, Belarus to whèyihọ agewaji tọn podọ Poland po Slovakia po to wheyihọwaji, Hungary, Romania, Moldova po Transnistria po sọ to huwaji whezẹtẹn tọn podọ Ohù yuu tin to huwaji.
Ukraine yin otò de he nọ yin gandudeji gbọn togán he yin dide gbọn tovi lẹ dali de. Tatọ́-tẹnnọ Ukraine tọn wẹ Kyiv (to Ukraine-gbe mẹ: Київ). E yin apadewhe Soviet Union tọn to ojlẹ de mẹ wayi sọn 1922 jẹ 1991. To Afínplọsun owhe] 2022 tọn, otò [[Russia tọn tọ́nawhàn Ukraine.
Ogbè he yin ajọwa-gbe
Ukrainian wẹ yin ajọwa-gbe otò lọ tọn. To mẹhihia he wá aimẹ to 2001 whenu, diblayi gbẹtọ 29% wẹ dọdọ Russian wẹ yin ogbè tangan emitọn. Ogbè awe ehelẹ di yedelẹ to aliho de mẹ ṣigba bo gbọnvo to aliho devo lẹ mẹ.
Tòdaho he klo hugan to Ukraine lẹ
Tòdaho he klo hugan to Ukraine lẹ wẹ:
Lehe yinkọ otò lọ tọn wá aimẹ gbọn
Yinkọ lọ "Ukraine" (u-krayina) ko yin zẹẹmẹ basina whlà susu nado zẹemẹdo "tónu" kavi "dogbo otò tọn", ṣigba mẹdevo lẹ lẹn dọ "aigba denamẹ" wẹ yin zẹẹmẹ he na ko sọgbe hugan. Dodinnanu ogbè tọn basitọ lẹ gbẹ to dodonu podọ otàn fie yinkọ lọ wá sọn tọn din.
Whlà tintan he e yin yiyizan wẹ to owhe kanweko wiawetọ, podọ e yin yiyizan nado dlẹnalọdo apawhe tangan aigba Kyivan Rus tọn de. To glẹnsigbe mẹ, lẹdo lọ yin yinyọnẹn taidi "the Ukraine". Sọn mẹdekannujẹ yetọn to 1991 godo, "the" ma sọ nọ yin yiyidogọ na yinkọ lọ to glẹnsigbe mẹ ba na e nọ yin pinpọnhlan di aliho he ma sọgbe.
Hafsat Ahmad
Hafsat Ahmad Idris (yin jiji to azán wiẹnẹtọ liyasun owhe 1987 tọn) yin Aihundatọ Naijilia tọn to Kannywood film industry. E domahẹ to aihun tintan etọn he yin yiylọ dọ Barauniya mẹ to 2016. E du ajọ Aihundatọ yọnu lẹ tọn 2019 tọn.
Ukraine
Otàn
Adà:Otò
Hafsat Ahmad
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn podo azọn etọn po
Hafsat yin tovi Ayimatẹn Kano Tọn, to Agewaji Naijilia tọn. E yin jiji bo yin pinplọn whẹn to Shagamu, Ayimatẹn Ogun Tọn. E sọawuhia wla tintan to Kannywood mẹ to aihun lọ he hosọ etọn yin Barauniya, e daihun to pọmẹ hẹ Ali Nuhu, podo Jamila Nagudu po.
To 2018, Hafsat do azọnwhe aihun bibasi tọn de ai he yin yinyọnẹn di Ramlat Investment, e ko basi aihun susu lẹ to owhe 2019 tọn mẹ kakajẹ Kawaye ji he mẹ Aihundatọ taidi Ali Nuhu, Sani Musa Danja podo ewọ lọsu po wazọn te.
Aihun he e da lẹ
Hafsat ko da aihun susu lẹ, podo dehe bọ doego ehelẹ po:
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1987 lẹ
Funke Egbemode
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Interlingue
Interlingue yin ogbe wunmẹwunmẹ dido he yin didoai gbọn Edgar de Wahl dali to 1922.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Interlingue
Nugbo
Nugbo yin Nudepope he Sọgbe (nuhe jọ) kavi pẹvide to e mẹ. É sọgan yin hodọdopọ nugbo. Oho kavi Nuhe ma yin nugbo yin lalo kavi Ovọ. Nuhe yin nugbo jọ; ṣigba nuhe yin lalo ma jọ. Aristotle sọ; Nado dọ nuhe ma jọ kavi Nuhe ma yin nugbo yin lalo., Podọ Nado dọ nuhe yin mọ yin nugbo. Mọdopolọ ọjọ dé sọgan yin sọdọ dó Lehe nulẹ tin te dai, ehe sọgan yin nugbo eyin é gbẹ to mọ kakajẹ din. Nugbo yin dide sọn hogbe ehelẹ mẹ to yovogbemẹ, trìewp, trèuwp, trywp, trewpe mẹ. Zẹẹmẹ susu lẹ wẹ ko yin bibasi na Nugbo, delẹ to e mẹ die:
Yinkọ devo lẹ
Nuhe ma yin nugbo yin lalo. Nugbo daa didọ̀ sọ nọ yin yiylọdọ lalo. Eyin mẹde dọ nugbo, mi sọgan ylọ mẹlọ dọ Nugbonọ, hodidọ he ma bẹ Nugbo hẹn nọ yin yiylọdọ lalo eyin mẹhe to holọ dọ yọnẹn dọ oho lọ ma yin Nugbo. Mẹhe to Nuhe mayin nugbo dọ sọgan yin yiylọdọ lalonọ.
Nugbo po Lalo po to nulinlẹn po nuyise po mẹ
Etẹwẹ yin Nugbo? Pontiu Pilatu (Johanu 18:38) Nugbo yin dopo to nuyinyọnẹn to nulẹpọn mẹ. Awetọ yin lalo. To òhiá mẹ Nugbo nọ yin kinkan dole,T, T kavi I. Aristotle wẹ yin mẹtintan he yi nulinlẹn dó whlẹpipazọn mẹ enọ yin yiylọdọ (propositional logic) nulẹnpọn Devo lẹ nọ bẹ nulinlẹn matimatiiki tọn kavi yẹhiadonu lẹ hẹn. Boolean algebra sọ bẹ lalo po Nugbo po hẹn.
Kanṣiṣa he tin to oyọnẹn nubibiọ po Numimọ po nukun po ṣẹnṣẹn nọ yin yiyizan gbọn oyọnẹn jowamọnu lẹ po nuyise lẹunuyọnẹn lẹ dali.
Ayimatẹn Ogun Tọn
thumb|Nọtẹn he to yẹdide Naijilia tọn lọ ji Ayimatẹn Ogun Tọn yin dopo to Ayimatẹn gbàn-atọ́n-nukun-dopo he tin to Togbo Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Tatọ́-tònọ etọn wẹ Abeokuta. E yin didoai to azan atọ̀ntọ Alunlunsun tọn to 1976. Bo yin dide sọn Ayimatẹn Whèyihọ-waji tọn dowhenu tọn mẹ. E ma dogbo hẹ Awọnlin to Hùwaji. Ayimatẹn Ogun tọn tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Oyo tọn podọ Ayimatẹn Osun tọn to Agewaji, Mọdopolọ e tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Ondo tọn po Otogbo Benẹ tọn po to Whèyihọ-waji.
Mẹhihia he wá aimẹ to owhe 2006 dohia dọ Ayimatẹn Ogun tọn yin Ayimatẹn fọtọ̀nnukundopotọ he mẹ gbẹtọ su te hugan to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Ayimatẹn Ogun tọn wẹ yin Ayimatẹn konukunẹnẹtọ he klo hugan to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
Gandudu-Lẹdo tọn lẹ to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ
Ayimatẹn ehe bẹ lẹdo gandudu Dokọtọn ko(20) hẹn, ehelẹ wẹ:
Akọ̀ po sinsẹ̀n jọun he tin to Ayimatẹn Ogun tọn lẹ po
Sinsẹ̀n Klistiani lẹ tọn po Malenu tọn po wẹ su hugan to ayimatẹn Ogun tọn mẹ, ṣigba medelẹ gbẹ nọ basi sinsẹ̀n devo lẹ amọ yé ma su.
Ayimatẹn-gán
To azan ko-atọ́n-nukun-ẹnẹtọ Nuwhàsun owhe 2019 tọn, Dapo Abiodun wẹ ye dè taidi Ayimatẹn-gán do e ji to alọnu din podọ ogbẹ́ APC tọn mẹ wẹ ewọ tin te.Mẹ he bọdo Ayimatẹn-gán Ayimatẹn Ogun tọn go wẹ yin Noimot Salako-Oyedele.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Stephanie Coker
thumb|Stephanie Cooker Stephanie Omowunmi Eniafe Coker (yin jiji to azán ko-atọn-nukunatọntọ, osun widopotọ, owhe 1988) tọn mẹ. E yin azọnwatọ to azọnwhe zomọ gbezeyiaga tọn de tọn podọ nukunpedonugotọ tito Tele tọn na MTV Base Africa po Ebony Life TV tọn po, bosọ Tindo Mahẹ to Aihun he Gbẹtọ lẹ jẹakọ hẹ ganji dé he nọ yin Tinsel.
Bẹjẹeji gbẹzan po tito nupinplọn tọn etọn po
Yè ji Stephanie do ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to togbo Naijilia tọn mẹ. Ṣigba e sẹtẹn yì North London to United Kingdom to whenue e gbẹ yin owhe dopo mẹvi de. Podọ ga e sọ yì wehọmẹ St Mary's Church Of England Primary School to North London, e wá yì wehọmẹ alavọ tọn to Brunel to fie e plọnnu gando nuyọnen Media po Communication po tọn te to whenuena e wazọ́n etọn tintan to wehọmẹ Brunel tọn na MTV Channels Four po Media Moguls PR tọn po.
Azọ́n etọn
To owhe 2010, e tọnta to Agbàwhinwhlẹn MTV freederm Presenter Competition tọn, ehe wẹ na ẹn dotẹnmẹ-hundote lọ nado tindo Mahẹ to nujijla de he yin bibasi to Tele ji. To owhe 2011 tọn mẹ, azọnwhe "London 360" yigbe nado yin Anadenanutọ de na yé.
Naijilia
Stephanie lẹkọ do togbo Naijilia tọn mẹ to owhe 2011 mẹ, e sọ be azọ́n jẹeji taidi Anadenanutọ de na tito Street Request na MTV Base Africa. E sọ wazọ́n hẹ Cool FM to tito Oasis Show tọn ji podọ hẹ Africa Magic po to tito Tinsel tọn ji to owhe 2013 tọn mẹ, Ewọ po Bovi podọ Pearl po wẹ yin Anadenanutọ na Tito Guinness Colourful World Of More Concert tọn. E sọawuhia to Weda tintan zinjẹgbonu Exquisite tọn to Owhe 2015 tọn mẹ, Ewọ sọ wẹ Anadenanutọ Tito Ogbè Naijilia tọn to Owhe 2016 tọn mẹ. To azán ṣidopotọ, osun wiawetọ, owhe 2013 tọn mẹ wẹ azọnwhe Bailey Naijilia tọn yi Stephanie Coker po Veronica Ebie-Odeka do basi anadenanutọ na tito Bailey Boutique tọn.
Nunina
Exquisite Lady Of The Year (ELOY) sọ na ẹn nunina gbezeyiagatọ he klọ hugan tọn to owhe 2014 tọn mẹ.
Kyiv
Kyiv kavi Kiev (To Ukraine-gbe mẹ : Київ) wẹ yin tatọ́-tẹnnọ otò Ukraine tọn podọ ewọ wẹ sọ yin tòdaho he klo hugan to Ukraine. E tin to ṣẹnsẹn agewaji Ukraine tọn to tọ̀sisa Dnieper tọn tò. Diblayi gbẹtọ livi atọ̀n wẹ nọ nọ̀ finẹ.
Stephanie Coker
Alọwle etọn
E wá wlealọ hẹ Olumide Aderionkun to azán wiawetọ, osun ṣinatọntọ, owhe 2017 tọn mẹ.
Ini Edo
thumb Iniobong Edo Ekim (azán konukunatọ̀ntọ́, Lidosun, owhe 1982) yin yọnnu aihundatọ Otò Naijilia tọn dé. Ini Edo bẹ azọn sinima tọn etọn jẹeji to owhe 2000 mẹ, bo ko sọawuhia to aihun he hugan kanweko mẹ sọn whenue gbọn e ko bẹ azọn lọ jẹeji. To owhe 2013 tọn mẹ, Ini Edo wẹ yin whẹdatọ na Miss Black Africa Uk Pageant. To owhe 2014 tọn mẹ, Pipli Akọta lẹ tọn de Miss Ini Edo taidi afọzedaitọ na fininọ jọja Pipli Akọta lẹ tọn tọn.
Kyiv
Ninọmẹ aimẹ tọn Kyiv tọn nọ fá pẹẹde (continental climate).
Stephanie Coker
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1988 lẹ
Ini Edo
Bẹjẹeji gbẹzan po wepinplọn etọn po
Ini Edo yin Ibibio-nu sọn Ayimatẹn Akwa Ibom tọn to Hùwaji Otò Naijilia tọn mẹ fide he sẹpọ Calabar. Onọ etọn yin mẹplọntọ dé, bọ Otọ́ etọn yin mẹho agun tọn. Ini Edo whẹn to whẹndo sinsinyẹn de mẹ, ewọ wẹ ovi awetọ to ovi ẹnẹ mẹ, yọnnu atọ̀n, sunnu dopo. E yi wehọmẹ Cornelia Connely College to Uyo. E yi gbedewema to Theatre Arts mẹ sọn Wehọmẹ Alavọ Uyo tọn mẹ. E sọ fo ada gbedewema bachelor's tọn to Wehọmẹ Alavọ Calabar tọn fihe e plọnnu gándo Glensigbe te. To owhe 2014 tọn mẹ, e mọ gbedewema yí nado plọnnu vọnu gándo osẹn go to wehọmẹ National Open University Naijilia tọn.
Azọn etọn
Azọn aihundida tọn etọn bẹjẹeji to owhe 2003 tọn mẹ to ehemẹ e sọawuhia tintan to sinima Thick Madam mẹ. Sinima-bayitọ dé na ayidonugo Ini Edo to whenue e yi na zepọn na mẹhe jlo na lẹzun aihundatọ. E wa diyin taun to owhe 2004 mẹ to whenue e da aihun dé he hosọ etọn yin World Apart. E ko sọawuhia to sinima he hugan kanweko mẹ; Ini Edo yin dopo to yọnnu aihundatọ kọdetọn dagbenọ to Otò Naijilia. E mọ ajọ̀ Aihundatọ nukọntọ dagbe-hugan tọn yí to 11th Africa Movie Academy Awards na azọn he e wa to sinima lọ "While you slept" mẹ. To owhe 2017 tọn mẹ, Ini Edo hẹn họnwun dọ azọnwiwa vẹkuvẹku wẹ sọgan hẹn mẹde jẹ aga to azọnwhe Nollywood tọn mẹ na ayihafẹsẹnamẹnu susu lẹ wẹ tin to emẹ. Ṣigba e na tuli dọ po gbemima po gbẹtọ na jẹ finẹ.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
To owhe 2008 tọn mẹ, Ini Edo wlealọ hẹ Phillip Ehiagwina he yin ajọwatọ Amẹlika-nu dé. To owhe ṣidopo godo, Alọwle lọ gbakija to Zósun owhe 2014 tọn mẹ.
Azọ́ndenamẹ etọn to tonudidọ mẹ
Ini Edo yin dide taidi alọ̀gọnamẹtọ vonọtaun na Ayimatẹn-gan Akwa Ibom tọn do aṣa po nupọntẹn na tomẹyitọ lẹ po ji gbọn Udom Gabriel Emmanuel dali to owhe 2016 tọn mẹ.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1982 lẹ
Amaka Igwe
Amaka Igwe (he yin jiji to Azan Awetọ, Alunlunsun, owhe 1963 tọn jẹ Azan gbanewheawetọ, Lidosun, owhe 2014 tọn). Yin Aihundatọ Sinimọto tọn dé podọ ajọjlatọ tele ji tọn dé po to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
Bob-Manuel Udokwu
Bob-Manuel Obidimma Udokwu (mẹhe yin jiji to azan fọtọ̀n-nukunatọ̀n Lidosun 1968) yin Aihundatọ, Anadena aihuntọ, Aihun basitọ po Tohodọtọ de po to Naijilia. To 2014, e yin gigopana na azọ́n he e ko wà lẹ to nuwiwa he yin Africa Movie Academy Awards aotọ whenu bo yin nina gigopanamẹnu de. Ṣigba jẹnukọnna enẹ, e ko yin yẹyidogona to 2013 to aihun he e da hẹ aihungbẹ́ etọn de mẹ, bọ to Nollywood Movies Awards whenu e yi gigopanamẹnu lọ, aihun he mẹ e wazọ́n te taun lọ wẹ Adesuwa.
Gbẹzan etọn
Bob-Manuel Udokwu wá sọn Nkwelle-Ogidi, to pọnla Idemmili North tọn mẹ to Ayimatẹn Anambra tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. Akọ̀ Igbo tọn mẹ wẹ e wá sọn. Otọ́ etọn nọ yin Geoffrey Nwafor Udokwu bọ onọ̀ etọn nọ yin Ezelagbo Udokwu. Ayimatẹn Enugu tọn mẹ wẹ e yin jiji do. Ewọ wẹ ovi ẹnẹtọ to ovi ṣidopo he otọ́ etọn ji lẹ mẹ bo sọ yin ovi sunnu awetọ. Ovi sunnu atọn po viyọnnu awe po wẹ to whẹndo yetọn mẹ.
Wehihia etọn
E yì wehọmẹ bẹjẹeji tọn etọn to St. Peters Primary School (he wá nọ yin yiylọ todin dọ Hillside Primary School) to Coal Camp, to Ayimatẹn Enugu tọn bo yì Oraukwu Grammar School, to Oraukwu, he tin to Ayimatẹn Anambra tọn na wehọmẹ daho etọn. Enẹgodo e yì wehọmẹ Alavọ tọn University of Port Harcourt, to Port Harcourt, Ayimatẹn Rivers tọn fie e yí Gbedewema Bachelors of Arts Degree tọn te to Theatre Arts mẹ.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Udokwu mọ mẹhe wá lẹzun asi etọn he nọ yin  Cassandra Joseph to whenue e to wehia dogọ nado yí gbedewema daho etọn to Wehọmẹ Alavọ Ayimatẹ̀n Awọnlin tọn. Enẹgodo yé wlealọ to azán koewhedopotọ, Afínplọsun owhe 2000 tọn. Yé jivi awe, yọnnu dopo, sunnu dopo, yọnnu lọ nọ yin Elyon Chinaza podọ sunnu lọ nọ yin Marcus Garvey. E do Garvey Udokwu na visunnu etọn na ogán tonudidogbẹ́ tọn yetọn nọ yin Marcus Garvey wutu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1968 lẹ
Adowa
Adowa yin òwè dè to akọta he yé nọ ylọ dọ Akan to otò Ghana tọn mẹ. Owè ehe yin àṣà hohowhenu tọn dè he nọ̀ yin yiyan to nuwiwa susu whenue taidi: Hunwhẹ ṣiọ didi tọn lẹ, Alọwle tẹnmẹ lẹ podọ to Ayajẹnu devo lẹ whenu. Òwè Adowa tọn ehe yin òwè dè he wèdutọ́ lọ lẹ nọ zan nado do numọtolanmẹ yetọn hia gbọn alọ po afọ yiyizan po. Alọ yiyizan nọ̀ diọ to whedelẹnu sọgbe hẹ hunwẹ he ye to owe lọ̀ du te. Gbẹtọ lẹ nọ yi òwè lọ̀ dó dó ayajẹ yetọn hia ni eyin dọ̀ hunwẹ alọwle tọ̀n tẹnmẹ wẹ yé to dudu òwè lọ̀ tẹ. Mọdopolọ,yé nọ̀ yi òwè lọ do do awubla yetọn hia to hunwẹ siọ didi tọn whenu.
Alọwle
Alọwle yin kọndopọ he tin omẹ awe ṣẹnṣẹn. nugbo lọ nado wlealọ nọ saba yin yiylọdọ omẹ sinsin dopọ. To ninọmẹ susu mẹ, gbẹtọ lẹ nọ saba basi hunwhẹ na alọwle. Hunwhẹ lọ nọ saba yin yiylọdọ hunwhẹ alọwle tọn. To aihọn lọ mẹ blebu, kọndopọ ehe nọ wa aimẹ to sunnu po yọnnu po ṣẹnṣẹn he nọ wa yin asu po asi po. Nalete, ninọmẹ mọnkọ lẹ lọsu nọ wa aimẹ to vijinu dopolọ ṣẹnṣẹn bosọ nọ yin godonọ na gbọn tohọluduta gblamẹ, Alọwle sinsẹn tọn nọ yin bibasi gbọn yewhenọ lẹ gblamẹ. Lẹdo delẹ kealọyi alọwle podo yonnu susu po. To fidelẹ, yonnu dopo sogan wlealọ po sunnu susu po. gblagbla owhe he mẹ ye nọ saba wlealọ te wẹ owhe 25 je 30.
Whẹwhinwhẹn
Whẹnwhinwhẹn susu wẹ tin he zọn bọ mesusu do nọ wlealọ, ehe bẹ
Dotẹnmẹ
Dotẹnmẹ delẹ nọ tin na mẹhe wlealọ lẹ.
Sinsẹn
Alọwle gbagbọnọ tọn nọ saba wa aimẹ to sinsẹn họmẹ, to sinsẹn họmẹ, ye omẹ awẹ lẹ nọ dopa nado yiwanna yedelẹ kakadoi. Mọdopolọ to malenu lẹ mẹ.
Gandutọgbẹ́ Togbogan Goodluck Jonathan Tọn
thumb|Ohia Otogbo Naijilia Tọn Gandutọgbẹ́ Togbogan Goodluck Jonathan Tọn lẹ yin dide gbọn Tẹnmẹpọnnatọ Togbogan Goodluck Jonathan, to osẹ vude godona whenue e jẹ ganji nado pọntẹnmẹ na Togbogan whelọnu tọn he bẹ azọ̀n de he wayi ogbẹ etọn yedọ Togbogan Umaru Yar'Adua.
Gandutọgbẹ́ tintan he ede lẹ - 2010
To Azan Wiatọntọ Alunlunsun Owhe 2010 tọn, dopo to whẹdọtẹn togbo lọ tọn he klo hugan lẹ mẹ na aṣẹ Jonathan nado deanana azọnwatọ lẹ to whenuena Togbogan Yar'Adua din pọngbọ sọyi Saudi Arabia, bọ to Azan ṣiẹnẹtọ Afínplọsun Owhe 2010 tọn ye sọ na ẹn aṣẹ nado wazọn taidi Togbogan de kaka bọ Yar'Adua nado mọ pọngbọ bo lẹkọ do azọn etọn kọn. To Azan aotọ Afínplọsun Owhe 2010 tọn, Jonathan deazọnpọna Devizọnwatọ Dodojininọ tọn Michael Aondoakaa bọ elẹzun Devizọnwatọ Azọn Vonọtaun lẹ tọn, bo wa ze Prince Adetokunbo Kayode do otẹn etọn hoho lọ mẹ. Jonathan jo Gandutọgbẹ́ Yar'Adua's depo lẹ do kakajẹ Azan Fọtọnnukundopotọ Whejisun Owhe 2010 tọn, enẹgodo wẹ e gbayedo bo vọ etọn lẹ yí na delẹ to ye mẹ kan jlọjẹ he e do nado yin Togbogan se. To Azan ṣidopotọ Lidosun Owhe 2010 tọn mẹ, Jonathan bẹ Gandutọgbẹ́ etọn yọyọ lẹ biọ họmẹ. Enẹgodo Yar'Adua basi matintọ to Azan atọ́ntọ Nuwhasun Owhe 2010 tọn, bọ Jonathan yin zizedo ganzinpoji taidi Togbogan de to azan etọn awetọ gbe.
Gandutọgbẹ́ he evọ dé to Liyasun 2011 tọn lẹ
To Liyasun Owhe 2011 tọn mẹ, to whenuena e bẹ gandudu etọn awetọ jẹeji e de Gandutọgbẹ́ yọyọ devo lẹ.
Mẹ ehe lẹ wẹ:
Saturn
Saturne (ohia: ) wẹ planẹti ṣidopotọ do owhè go, to Jupita godo mẹ Saturn wẹ sọ klo hugan, oyinkọ lọ Saturn wa sọn latingbe Saturnus e do yẹwhe dé hia to sinsẹn Lomu lẹ mẹ, yẹwhe nudido tọn. E nọ yi Saturn 1,400,000,000 km e bai asán 10,759 nu di owhe gbanewhedopo po osùn ṣinàtọ̀n po (29.8) na dó lẹdo owhè pe.
Adà:Lẹnunnuyọnẹn Adà:Planẹti lẹ
Gaziza Abdinabiyeva
Gaziza Abdinabiyeva (yin jiji to azán atọntọ, Alunlunsun, owhe 1984 jẹ azán ko-atọ́n-nukun-atọ̀ntọ, Lidosun, owhe 2021 tọn mẹ) yin aihundatọ oploji tọn otò Soviet tọn, enẹgodo e sọ yin aihundatọ oploji tọn otò Kazakhstan tọn. E mọ nunina susu lẹ yí he bẹ nunina Kumet tọn po Parasat tọn po hẹn. Abdinabiyeva basi matintọ to azan fọtọ̀n-nukun-atọ̀ntọ, Lidosun, owhe 2021 tọn mẹ. Owhe etọn lẹpo yin kande-gban-nukun-atọ̀n.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1984 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Suleja
Suleja yin tòdaho de to Ayimatẹn Niger Tọn mẹ to  Naijilia po gbẹtọ sọha 260,240 po to agéwaji Abuja he yin tatọ́-tẹnnọ Suleja Emirate tọn. E nọ blẹ mẹlẹ to whedelẹnu bọ yé nọ lẹndọ nudopolọ wẹ e yin po tòdaho Abuja he yin tatọ́-tẹnnọ togbó Naijilia tọn po, na yé tin to lẹdo dopolọ mẹ podọ e ko nọ yin yiylọ dọ Abuja whẹpo gandudu  Naijilia tọn do wa dó yinkọ dopolọ, he yin Abuja, na tatọ́-tẹnnọ̀ yetọn gbọn  Emir Sulayman Barau dali to 1976. E yin didoai to bẹjẹeji owhe kanweko ko-ewhè-dopotọ (19th century) tọn lẹ gbọn Mohammed Makau he yin emir (enẹ wẹ, nukọ̀ntọ sinsẹ̀n Male tọn he yin gándutọ) Hausanu lẹ tọn gódotọ Zaria tọn po hodotọ etọn he to hinhọ̀n na awhàn Male tọn fùntọ Fulani tọn he pé awhàn hẹ yé to awhàngigba agéwaji Naijilia tọn whenu. Zaria kavi Zazzau, yin dopo to tòdaho/Ayimatẹn Hausa lẹ tọn to Agéwaji Naijilia tọn he ṣíawhàn to alọ̀ awhàn Male tọn funtọ Fulaninu lẹ tọn he yin nukọ̀nnọna gbọn Ṣeiki Usman bin Fodio dali lẹ. Finẹ wẹ Zẹ́ndótọzọ́nwatẹn Ladi Kwali tọn (Ladi Kwali Pottery Centre) he yin didoai gbọn Michael Cardew dali to 1950 tin te. Afọ̀zedaitọ-gán wehọ zẹ́ndidó tọn ehe wẹ Dr. Ladi Kwali, mẹhe sin azọ́n no yin didohia to otò voovo lẹ mẹ, yin.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Oyin Adejobi
Chief Oyin Adejobi (1926 jẹ 2000) yin yinyọnẹn ganji to Hùwaji-Whèyihọ Otò (Naijilia) tọn mẹ taidi aihundatọ podọ aihundatọ numimọnọ de po. Yinkọ etọn, Oyin, zẹẹmẹdo "owín". E kan bosọ tindo mahẹ to aihun bibasi Ayọgbe tọn wunmẹwunmẹ lẹ to oploji, televiziọn ji podọ sinima lẹ po ga. E wlealọ hẹ aihundatọ Grace Oyin-Adejobi kakajẹ okú etọn whenu.
E yin yinyọnẹn ganji titengbe to aihun he e basi ehe gándo otàn gbẹzan etọn tọn go he hosọ etọn yin Orogun Adedigba mẹ.
E sọ nọ basi tito televiziọn sẹmẹsẹmẹ tọn dé, he yin Kootu Asipa "Ashipa Court" to Nigerian Television Authority, he tin to Otò Ibadan tọn mẹ. E yi yinkọ etọn do doyin na azọ́nwhé etọn he mẹsusu yọnẹn ganji enẹ wẹ The Oyin Adejobi Popular Theatre Company.
Sunday Adewusi
Sunday Adedayo Adewusi (6 Awewesun 1936 - 26 Alunlunsun 2016) yin ponọ sunnu Naijilia-nu he yin ponọ-gán daho hoho. E yin azọ́ndena nado yin ponọ-gán daho do otẹn Adamu Suleiman tọn mẹ to 1981, podọ Etim Inyang sọ lẹzun ponọ-gán daho do otẹn etọn mẹ to 1983. E kú to 2016 to whenue e tindo owhe 79. E yin jiji to Ayimatẹn Nasarawa tọn to otò Naijilia tọn mẹ.
Jọja whenu etọn
E yì Wehọmẹ dokọ̀ tọn Mada Station tọn to 1944 po 1948 po gblamẹ, enẹgodo e yì Wehọmẹ dokọ̀ tọn Baptist Day School to 1949 po 1950 gblamẹ. E yì wehọmẹ daho to Keffi sọn 1951 jẹ 1956.
Ponọ-zọ́n Naijilia tọn
E kọnawudopọ hẹ Ponọ-zọ́n Naijilia tọn bo ko mọ azọ́nplọnmẹ yí to Wehọmẹ Daho Ponọ tọn sọn 1957 jẹ 1958. To 1965, E yì wehọmẹ daho Police Staff College tọn to Scotland. E sọ mọ plọn jẹagọdo nuyiwa huhlọn tọn to East Ridding Constabulary, Landshire to Yorkshire mẹ. Whenue e do owhe 30, eyin azọ́ndena nado yin Anadenanutọ Ponọ tọn, podọ whenue e do owhe 45, e mọ lẹblanu-lọkẹyi nado lẹzun ponọ-gán daho.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1936 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2016 lẹ
Ladiohọ Awọnlin tọn
Ladiohọ Awọnlin tọn FM 107.5 (Glẹnsigbemẹ:Radio Lagos 107.5 FM) sọ nọ yin yiylọ dọ Tiwa n' Tiwa. Ladiohọ Awọnlin tọn bẹ azọ́n jẹeji to 1977 taidi azọnwhe linlin tọn he yin Nigerian Broadcasting Corporation(NBC). E yin Ladiohọ FM tọn tintan he yindọ Ayimatẹn Awọnlin tọn lọsu wẹ dó. Ladiowhe lọ bẹ azọn jẹeji po wekun sọha ladio tọn ehe po A.M. Frequencies (990 kHz.303mtrs po 918 kHz.327mtrs). Hudo nado diọ nulẹ zun yọyọ wẹ zọn bọ Ladiohọ Awọnlin tọn 107.5 he yin FM (Tiwa n'Tiwa) dó wa aimẹ to Lagos State Radio Service glọ to owhe 2001 tọn mẹ. Ladiohọ Awọnlin tọn yin ladio-whe dé he yin yinyọnẹn na ogbé jọwamọ tọn wunmẹwunmẹ dido, bọ hoyidokanji etọn susu lẹ nọ yin to Ayọgbe mẹ bọ pẹde to emẹ sọ yin to gungbe mẹ, dé he whe hunga to ogbè he ye nọ do mẹ wẹ Glẹnsigbe. Ladio-whe lọ sin yanwle wẹ nado na linlin gbẹtọ lẹ titengbe Ayọnu he tin to Naijilia lẹ po Naijilia-nu he tin to togodo lẹ po.
Bola Are
Bola Are yin jiji to azan tintan, Kọ́yànsun, owhe 1954 tọn mẹ. E yin Naijilia hanjitọ wendagbe tọn podọ tatọ ogbẹ hanjitọ wẹndagbe ehe juwayi to otò Naijilia tọn.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
E yin jiji to azan tintan, osun aotọ, owhe 1954 to tòpẹvi Erio tọn to gandudu pọnla wheyi-họwaji Ekiti tọn, to oto Ekiti tọn mẹ, to wheyihọ-huwaji Ekiti tọn to Otò Naijilia tọn mẹho Babayomi podọ mẹmẹyọnnu T.A Babayomi ehe wa sọn Otò Erio, to Ayimatẹn Ekiti tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. E yin pinpọnwhẹn gbọn yẹwhenọ tangan ẹnẹ (4) delẹ dali to sinsẹn apọstoliki klisti tọn yewlẹ wẹ Apọsteli Ayodele Babalola, yẹwhenọ Babajide, yẹwhenọ Akande podọ yẹwhenọ T. O Obadare.
Wehọmẹ
Are bẹ wehọmẹ tintan etọn jẹẹji to Christ Apostolic Church  (CAC) to oto etọn mẹ bo yi wehọmẹ ehe bọdego to Christ Apostolic church Grammar school to Efon Alaye to otogbo Ekiti tọn whẹpo e do zindonukọn yi politẹknik, Ibadan fihe eyi gbedewema daho to nuhiha mẹ. To osun Liyasun owhe 1985, Éyi gbedewema daho hugan ohàn-zọ́nwiwà tọn to wehọmẹ alavọ tọn to St John's University.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Are wlealọ to 1977 hẹ sinsẹngan Are he wa yin matintọ bo ka sọ yin didona po ovi lẹ po. Ovi etọn lẹ yin hanjitọ. Bola Are School of Gospel music international yin didoai to Azan ṣiawetọ liyasun nado gọalọna wẹndagbe hanjitọ tangan delẹ nado yọn aliho he ye na hẹn ye sẹpọ oklunọ te. Bola Are basi owhe kande (40) to oplo ji to Kọyànsun azan 5tọ, owhe 2013.
Azọn
Are bẹ hanjiji jẹeji to whenuena e to owhe awe (2), e yọnẹndọ e mi na sẹn jiwheyẹwhe bẹsọn ovu whenu e ka sọ domọnaẹ. Na mẹjitọ etọn lẹ dọna ẹ dọ e bẹ hanjiji jẹeji azan vude jenukọnna hunwhẹ jijizan tintan etọn wutu, e nẹ dohia dọ e yin jiji nado yin hansinọ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1954 lẹ Adà:Hànjitọ lẹ to Naijilia
Nkem Owoh
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Nkem Owoh yin jiji do Ayimatẹn Enugu tọn mẹ ,to Otò Naijilia tọn mẹ. To whenuena e fo wehọmẹ dokọ̀ po wehọmẹ daho tọn po godo, e zindonukọn bo yi Federal University of Agriculture, Abeokuta bo yi plọnnu gándo azọ́n nuyọnẹn wintinwintin go. To ojlẹ nupinplọn etọn whenu, Owoh jẹ aihun basi ji to tito televiziọn susu lẹ ji po sinima bibasi po mẹ.
Azọ́n etọn
E sọ yin yinyọnẹn na ada he e yiwa to ohàn lọ "I Go Chop Your Dollar" he gándo azọ́n oklọ tọn lẹ go. Ohàn lọ tọ́n to sinima lọ The Master mẹ fihe Owoh yi adà mẹblẹtọ tọn wa te. The Economic and Financial Crimes Commission po Nigerian Broadcasting Commission po doalọtena ohàn lọ. To owhe 2007 mẹ, ponọ lẹ wle Owoh to Amsterdam, Netherlands (Bijlmermeer lẹdo de mẹ to Amsterdam Zuidoost borough) na dodinnanu osun ṣinawe tọn he ponọ Dutch tọn lẹ he nọ yin "Operation Apollo" basi mẹ. Ye wle Owoh to nuwiwa ohàn didetọ́n dé tẹnmẹ to whenuena ponọ lẹ wá filọ bọ ye wle gbẹtọ kanwe-gban-nukun-dopo (111) na azọ́n oklọ tọn po osẹn Otò lọ tọn he ye gba wutu. To godo mẹ, yé jo Owoh dó. Danuwatọ lẹ fin Owoh sọyi to whèzẹtẹn-waji Otò Naijilia tọn to Abòhúsun owhe 2009 tọn mẹ. Danuwatọ lọ lẹ biọ akuẹ Naijilia tọn sọha livi fọtọ̀n (15 million naira) ofligọkuẹ etọn. Yé jo Owoh dó to whenuena whẹndo etọn lẹ ko vẹvẹ bo su 1.4 million naira taidi ofligọkuẹ na ẹn godo.
Jide Orire
Jide Orire yin Naijilia-nu de podọ sinsẹngan Pentecostal tọn de he yin jiji to owhe 1963, e yin nugopọntọ lẹdo tọn na whlẹngan sinsẹn whẹndo klistiani tọn sin amisa to otò Ibadan tọn mẹ, e yin jiji do Ahọluwhe de to otò Modakeke tọn mẹ, podọ e yin yewhehodọtọ de ọtọ de podọ Baba po
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1963 lẹ
Wole Talabi
Wole Talabi yin wekantọ otànwe he ma yin jọun tọn lẹ tọn otò Naijilia tọn podọ vọjadobasitọ de po. The Scientific American basi zẹẹmẹ gandego dọ e yin wekantọ de he "... E tin to kúnkan atọ̀ntọ wekantọ Otò Naijilia tọn lẹ mẹ.
Owe he wekantọ ehe kan lẹ
Anthologies Short Fiction
Adolf Hitler
thumb|Adolf Hitler Adolf Hitler (azan kotọ Lidosun, owhe 1889 jẹ azan gbantọ, Lidosun owhe 1945 tọn) yin jiji to Otò Austria tọn mẹ. Ṣigba Otò Germany tọn mẹ wẹ kúnkan etọn wá sọn. Tohodọtọ podọ aṣẹpatọ Otò Germany tọn de wẹ eyin sọn owhe 1933 jẹ owhe 1945 whenue e yin matintọ. Hitler lẹzun togan Germany tọn to owhe 1933 to tohodọgbẹ Nazi tọn glọ. Enẹgodo é du ogányinkọ Führer und Reichskanzler to owhe 1934. To aṣẹpipa etọn whenu, É fọn wẹkẹwhan awetọ dote to Europe whenuena e ṣiatẹ sọta Otò Poland tọn to azan tintan Zòsun, owhe 1939 tọn mẹ. E nọ nukọnna nujijọ lẹ to awhan lọ whenu, gbọnvo na enẹ dibla yi livi ṣidopo Ju lẹ tọn po mẹdevo lẹ po wẹ yin huhu he Hitler mọdona.
Otàn Gbẹzan etọn tọn
Ye ji Hitler to Otò Austria-Germany bo sọ yin nukunpedego to fihe sẹpọ Linz. E nọ tatọ́tonọ́ Vienna to vivọnu owhe 1900 tọn whẹpodo sẹtẹn yi Otò Germany tọn mẹ to owhe 1913. Ye dó aṣọ gigo tọn na ẹn to whenuena é to awhanfun na awhanvigbẹ Otò Germany tọn to whẹkẹwhan tintan whenu. E kọnawudopọ po tohodọgbẹ German workers' party (DAP) hé ji ọgbẹ Nazi tọn he Hitler yin dide  taidi nukọntọ ọgbẹ lọ tọn to owhe 1921. To owhe 1923, Hitler tẹnpọn nado ho ahọluzinpo lọ yi, ṣigba e ma dó kọdetọn dagbe. Ehe zọn bọ é yin zize dó ganpamẹ na owhe atọ́n (5) to Otò Munich tọn mẹ. Ganpamẹ wẹ é te dó kan òwè gbẹzan podo yanwle tonudidọ etọn tintan he e ylọ dọ mein kampf he zẹẹmẹ dó vivẹnudido ṣie. To whenuena é tlọn ganpamẹ to owhe 1924, é mọ godonọnamẹ susu yi to gbẹtọ lẹ si po hodidọ etọn lẹ po. To Abòhúsun, owhe 1932, tohodọgbẹ Nazi tọn mọ otẹn susu yi to wedegbẹ tonudidọ Germany tọn, ehe wẹ zọn bọ togbogan dayi tọn Franz von Papen po nukọntọ Otò tọn lẹ dó deanana togbogan Paul von Hindenburg nado de Hitler taidi togbogan Germany tọn to azan gbantọ, Alunlunsun, owhe 1933 tọn mẹ. Whenuena Hitler jẹ ganji godo, é jẹ osẹn lẹ diọ ji nado mọ dọ tohodọgbẹ Nazi tọ kẹdẹ wẹ tin to Otò lọ mẹ. Hitler sin yanwle wẹ nado pehẹ nuhe é mọ taidi owhe mawadodo Britani po Flans po tọn to wẹkẹwhan tintan whenu. Hitler din tẹnmẹ na otovi etọn lẹ to togodo he yé nọ ylọ dọ Lebensraum. Adanwiwa etọn lẹ to tonudidọ togodo tọn etọn lẹ mẹ wẹ fọn wẹkẹwhan awetọ dote.l; bọ to azan tintan Zosun, owhe 1939, é fọn awhan dó Otò Poland tọn ji. Ehe wẹ fọn bọ Otò Brítánì po Flans po dó fọn awhan dó Germany ji. To azan tintan, Ayidosun, owhe 1941, Hitler biọ alógọ awhanfuntọ Soviet Union tọn, bọ to owhe 1941 sìn fifọ whenu, awhanfuntọ Germany fọn po alọgọtọ yetọn lẹ po dó hunhlọn bọ sọ pàṣẹ dó Otò Europe po Aflika tọn susu lẹ ji. To whenu ojlẹ lẹ to jujuwayi, aṣẹpipa yetọn jẹ odo yi ji pẹdepẹde, bọ to owhe 1945 kọndopọ plipli Otò lẹ tọn gbawhan Germany tọn. To azan gban owhe dopo, Lidosun, owhe 1945, Hitler wlealọ hẹ mẹyinwanna etọn whenu dindẹn tọn Eva Braun to Führerbunker to tatọtonọ Berlin tọn. Azan awetọ to alọwle yetọn godo, yé omẹ awe lẹ hu yedelẹ na ye ma jlo dọ awhanfuntọ Soviet Red Army tọn lẹ ni wle emi. Ye fiọ oṣiọ yé omẹ awe lẹ tọn. Otàn kantọ Ian Kershaw bayi zẹẹmẹ Hitler tọn dọ e nọte na tonudọtọ ylankan whemitọnnu tọn. To Hitler sin gandudu whenu, ogbẹ Nazi tọn wẹ nọ godo na dibla yi livi ṣidopo Ju lẹ huhu podo livi susu mẹdevo lẹ tọn po he Hitler po hodotọ etọn lẹ po dọ yé ma dọna nọ gbẹtọ lẹ mẹ. Gbẹtọ tata hugan livi fọtọnnukunẹnẹ (19.3 milliọn) wẹ yin huhu to awhan mẹ to whenue Hitler po ogbẹ Nazi tọn po to gandu. Mọdopolọ awhanfuntọ po gbẹtọ tata he ku to Otò Europe tọn mẹ na whẹho awhan tọn yin gbẹtọ sọha livi koatọ́nnukunatọ̀n (28 milliọn). Gbẹtọ sọha he ku lẹ wẹ yin dè hé ko su hugan to otàn mẹ na whẹho avun tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1889 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1945 lẹ
Destination Biafra
Destination Biafra  yin otanwé he yin kinkan gbọn otanwekantọ́ Buchi Emecheta dali, bo yin didetọ́n whla tintan to London gbọn Allison  &  Busby dali. E yin pinpọnhlan taidi kandai mẹdetiti tọn Emecheta tọn gando awhàn Biafra tọn lọ go. Destination Biafra yin vivọjlado dó wepa daho to azan tintan whejisun owhe 1994 gbọn Heinemann  Educational  Books  taidi apádopó  African  Writers Series tọn.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Owe lẹ
Evans (Mẹfintọ)
Chukwudi Dumee Onuamadike, he yin yinyọnẹn taidi Evans, yin Naijilianu he yin whẹgbledo taidi mẹfintọ dé. Onuamadike yin ovijiji Nnewi tọn to Ayimatẹn Anambra tọn mẹ. E nọ yin yiylọ dọ mẹfintọ adọkunnọ to whedelẹnu na ponọ Naijilia tọn lẹ tindó yise dọ e yin dopo to sẹ́nhẹngbatọ he dó akuẹ hugan to mẹhe to ajọ mẹfinfin tọn lẹ wá to otò Naijilia tọn mẹ. To nuyiwa  etọn delẹ mẹ, e mọ akuẹ he sọ livi dopo dollar tọn. Apadewhé ponọ Naijilia tọn he nọ yin Intelligence Response Team (IRT) sọ dohia dọ Evans bí taun, e tindó ayiha wintinwintin podọ mẹfintọ nuyọnẹnnọ dé wẹ é yin na é kò budó ponọ lẹ manado yin wiwle na owhe ẹnẹ dile yinkọ etọn tlẹ tin to mẹhe yé to dindin nado wle lẹ mẹ to ayimatẹn voovo atọ̀n mẹ Ayimatẹn Awọnlin tọn, Ayimatẹn Edo tọ podo Ayimatẹn Anambra tọn po mẹ). Onuamadike yin wiwle to Awọnlin to azán aotọ Ayidosun, owhe 2017.
Whẹdida etọn
Onuamadike to pipehẹ owhẹ sọha di kande-wiawe he gando mẹhuhu, ajojijẹ, mẹfinfin, awhanfunnú he ma sọgbe hẹ osẹ́n bibẹpli podo owhẹ devo lẹpo. Na taun tọn, e yin whẹsadokọna to whenuena e fin Uche Okereafor to lẹdo Festac tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to azan konukundopotọ Abọ̀húsun owhe 2017, bọ sọ biọ akuẹ yi livi awe Dollar tọn. To azan koatọ́ntọ́ Afínplọsun, owhe 2022, whẹdatẹn daho Ayimatẹn Awọnlin tọn dowhẹ Evans po omẹ Awe devo lẹpo gando mẹfinfin po sébibla po dali. To whẹdida lọ whenu, whẹdatọ dohia dọ kakati na Evans ni dó lẹnvọjọ hia, e tẹnpọn nado dó lalo na e nido sọgan gán sọn owhẹ lọ si. Enẹgodo Evans yin sisẹ dó ganpamẹ na gbẹwhenu he po na ẹn lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Inumidun Akande
thumb|Inumidun Akande Inumidun Akande yin whẹdatọ de to togbo daho Naijilia tọn mẹ, bo sọ yín ogán whẹdatọ lẹ tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E yí wehọmẹ pẹvi mẹwiwé lẹ tọn tó Èbúté Èrò. Otọ daho étọn yawù hun nukun tó Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. Inumidun yi wehọmẹ daho bo yí gbedewema. E sọ plọn lehe ye nọ dawhẹ dó tó wehọmẹ daho Alavọ tọn. Inumidun Akande bíọ ogbẹ whẹdatọ lẹ tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to owhe 1970, bo sọ yín ogán daho devizọn whẹdida tọn. Ewọ wẹ yín ògán awétọ tó mẹhe nọ kàn wémá whẹdida tọn lẹ mẹ. To Azan ṣiatọntọ zosun tọn to Owhe 2009 tọn, Inumidun lẹzun ogán daho whẹdida tọn tó Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, to owhe awé godo Ayimatẹngán Babatunde Fashola jẹ ogan ji. Inumidun jo otozọn do to azan ao-tọ Ayidosun tọn, tó Owhe 2012 tọn mẹ to whenue e tindo owhe kande-ko-nukun-atọn bo jo gántẹn lọ nà mẹhe nọ yin yiylọdọ Ayọtunde Philips bo yin ogán wiẹnẹtọ to whẹdida zọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olalekan Olude
Olalekan Olude yin titobasitọ ajọwiwa tọn, dowatọ azọnwhe Jobberman tọn, azọnwhe he supọ́ gbẹtọ he tin to wheyihọ waji Aflika tọn lẹ nọ din azọ́n te podọ ayinamẹtọ vonọtaun gando dowiwa azọ́n tọn go  podo alọgọ bibasi na jọja lẹ na ayimatẹngán Ogun tọn Dapo Abiodun. Olude yin didohia taidi dopo to omẹ kanweko he tindo nuyiwadomẹji sinsinyẹn hugan do jọja Naijilia tọn lẹ ji gbọn azọ́nwhé wẹnlila Avance tọn to 2016.
Nudọnamẹ gando wehọmẹ etọn go
Olude wa sọn Imasayi to whezẹtẹn lẹdo gandudu dokọ̀ Yewa tọn to ayimatẹn Ogun tọn, e bẹ wehọmẹ etọn jẹeji to Iganmode Grammar School, Ota, to gblagbla owhe 1993 podo 1999 po to fihe e mọ gbedewema yi te. E zindonukọn yi Wehọmẹ Alavọ Obafemi Awolowo tọn bo mọ gbedewema BSc (Hons) to lẹnnuyọnẹn ọdinatẹẹ tọn to gblagbla owhe 2005 podo 2009 po. E sọ yi wehọmẹ ajọwiwa Awọnlin tọn podo wehọmẹ alavọ Pennsylvania tọn po.
Azọ́n
Jẹnukọna Jobberman, Oude ko tindo numimọ pẹvide to azọnwiwa etọn mẹ hẹ́ TeleMobile Nigeria Limited taidi azọ́nwintinwintin-watọ́ intẹnẹti tọn podọ NameGoldman Sachs taidi nudọnamẹyito podo dagbemẹninọ nuyizan lẹnnunuyọnẹn tọn lẹ. To Avivọsun 2009, to whenuena e tindo owhe 28 godo e lẹzun dowatọ Jobberman tọn podo Ayodeji Adewunmi po Opeyemi Awoyemi po. To alọnu din Olude wẹ yin ogán azọ́nwatọ Jobberman tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Andrew Jackson
thumb|Andrew Jackson Andrew Jackson (azán fọntọ̀tọ Whejisun, owhe 1767 yi jẹ azán ṣiatọ̀ntọ Ayidosun, owhe 1845) yin togbogan ṣiawetọ to otò Plidopọ Ayimatẹn lẹ tọn Amẹlika tọn (United States) mẹ (sọn 1829 jẹ 1837), e sọ yin Mẹgángán to Awhan New Orleans tọn whenu (1815). Mọdopolọ ewọ wẹ bẹ gandudu Midedenu lẹ tọn jẹeji.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1767 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1845 lẹ
Bola Tinubu
thumb|Bola Tinubu Bola Ahmed Adekunle Tinubu (yin jiji to azán 29tọ Whejisun owhe 1952 tọn) yin tonudọtọ Naijilia tọn de he to sinsẹ̀n taidi nukọ̀ntọ tònudọgbẹ All Progressives Congress (APC) tọn to alọnu to tògbo lọ blebu mẹ. E ko yin ayimatẹngán Ayimatẹn Awọnlin tọn tọn pọn.
Otàn Gbẹ̀zan tọn
Tinubu yin jiji to azán 29tọ Whejisun 1952 tọn to Ayimatẹn Osun Tọn mẹ to Naijilia. E bẹ wehọmẹ to wehọ St. John's Primary School, Aroloya to Awọnlin po Children's Home School to Ibadan po. E hiawe to yovotomẹ to Wehọ Richard J.Daley College tọn mẹ to Chicago to Illinois, podọ to owhe 1975 tọn mẹ, e ko tin to wehọmẹ Alavọ tọn Chicago tọn (Chicago State University) fie e dotana po gbedewema Bachelor of Science tọn de po to  azọnyinyọnẹn to Kandai Akuẹzinzan tọn bibasi  (Accounting) mẹ te to 1979.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1952 lẹ
Sunday Omobolanle
Sunday Omobolanle he yin yinyọnẹn taidi Papi Luwe,he mọ gigopanamẹnu MON yi (yin jiji to azan tintan Kọyànsun owhe 1954). E yin aihundatọ nukikodonamẹtọn, sinimọto kantọ, anadenanutọ po sinimọto basitọ po.
Bẹjẹeji Gbẹzan po Azọ́n etọn po
E yin jiji to azan tintan Kọyànsun owhe 1954 to Ilora he yin otò pẹvide to Ayimatẹn Oyo Tọn he yin tin to wheyihọ oto Naijilia tọn mẹ. Iwọ wẹ otọ na Sunkanmi Omobolanle, he yin aihundatọ po anadenanutọ po. Sunday Omobolanle ko basi kandai, deana ná bo sọ sọawuhia to sinimọto wunmẹ wunmẹ lẹ mẹ taidi Adun Ewúro, he yin sinimọto Naijilia tọn dé he Adebayo Salami sọawuhia to é mẹ to owhe 2011. Nado yọn pinpẹnnutọn etọn na ada he bẹ to azọnwhe sinimọto bibasi tọn to otò Naijilia tọn mẹ, togbogan otò Naijilia tọn dayi tọn Olusegun Obasanjo
Ladiohọ Brila FM
Ladiohọ Brila FM yin azọnwhe ladiohọ aihudida lanmẹyiya tọn he yin didoai to azan tintan osun aotọ owhe 2002 gbọn Larry Izamoje dali taidi taidi azọnwhe aihundida lanmẹyiya tọn tintan Otogbo Naijilia tọn mẹ. Brila FM yin didoai do Ayimatẹn voovo ẹnẹ mẹ Awọnlin, Abuja, Onitsha po Port Harcourt po podọ to alọnu, E sọ nọ na linlin gando Ayimatẹn Kaduna tọn lọsu go ga. To aihundida lanmẹyiya tọn 2014 FIFA World Cup tọn whenu, Ladiohọ Brila FM yin dide taidi dopo to ladiohọ atọ̀n he na yin tọntlọngbọn to linlin nina mẹ he na hopodona azọnwhe Optima Sports Management International.
Azọnwiwa
Lẹndai ladiohọ Brila FM tọn wẹ nado nọ na linlin gigọ gando aihundida lanmẹyiya tọn go. To owhe 2012, E doalọwemẹ taidi linlinnatọ he na hopodona azọnwhe TALK SPORT tọn nado nọ na linlin gando aihundida lanmẹyiya tọn Premier league go kakajẹ owhe 2014.
Linlinnatọ Nukundeji lẹ
Ogechukwukanma Ogwo
Sọ pọn
Todohukanji azọnwhe ladiohọ tọn lẹ to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
Amarachi Nwosu
thumb|Amarachi Nwosu Anarachi Nwosu (yin jiji to azan koatọnnukunẹnnẹtọ osun ṣiẹnnẹtọ owhe 1994.) yin yẹdenanutọ, aihundatọ po wekantọ po, Yin tovi oto Naijilia. Ewọ wẹ da Melaníe Unscripted. Aihun otan tọn Black he e basi to oto Tokyo tọn mẹ wa sọawuhia to International Centre of Photography to owhe 2017 to oto New York tọn mẹ. E sọ sọawuhia to Ultra Super New Gallery to oto Harajaku tọn mẹ.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn po tito wepinplọn etọn tọn po
Mẹjitọ Amarachi tọn yin Ibovi. E yi wehọmẹ daho alavọ tọn Temple University to oto Philadelphia tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Ladiohọ Eko FM
Ladiohọ Eko FM yin didoai to owhe 1997 taidi nọvi na azọnwhe Ladiohọ Awọnlin tọn. Eko FM yin didoai po yanwle lọ po nado nọ na linlin to ayọgbe mẹ na ayọnu lẹ. Susu awọnlinvi lẹ nọ ze ayiha do azọnwhe ladiohọ Eko FM ji nado se linlin gando nuhe to jijọ to alọnu lẹ, linlin nọ yin nina to yovogbe mẹ po ogbe ledo lọ tọn lẹ po. Linlin nuhe gando ahọluduta po danu he to jijọ lẹ go nọ yin nina.
Sunday Igboho
Sunday Adeniyi Adeyemo he diyin taun bọ mẹlẹ sọ nọ ylọẹdọ Sunday Igboho, wẹ yé ji to Azan aotọ osun aotọ owhe 1972 mẹ to gbetato he yin Igboho mẹ, to Oke-Ogun he tin to Aimatẹn Oyo tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ. E sọ yin ajọwatọ dé, Avunhona jlọjẹtọ dé po Mẹnukundeji dé po.
Dile yé yí otò he mẹ e tlọn sín yinkọ dó nọ ylọ ẹ, yé nọ ylọẹdọ Igboho. Mẹsusu wẹ dó yise dọ e do huhlọn jọwamọ tọn. Na taun tọn to whenuena lẹdomẹwhan dé wa aimẹ to Modákẹ́kẹ́-Ifẹ ṣẹnṣẹn to Owhe 1997, bọ esọ dohia sọ sunnusi glengbenu wẹ emi yin. E yin gbẹtọ adọgbotọ bo sọ yin azinponọ azọnwhe Adeson International Business Concept Ltd po Akọni Oodua of Yoruba po.
Sunday Igboho wa yin yinyọnẹn ganji to nọtẹn Intẹnet tọn lẹ ji to osun tintan owhe 2021 tọn to whenuena e wa na avase Fulani he nọ bẹ Oyin pe lẹ nadó tlọn aigba Ìbàràpá tọn ji. Ewa ehe to whenuena yé hu Dr. Aborode he yin glesi de to otò lọ mẹ, bo ka sọ mọdọ yé tlọn aigba lọ ji.
Otàn gbẹzan etọn tọn
Ye ji Sunday Igboho to gbetato he yin Igboho mẹ to Ahọluduta hoho Oyo tọn glọ to Oke Ogun he tin to Ayimatẹn Oyo tọn mẹ, amọ otọ etọn bẹ agban bo wa jẹ Modákẹ́kẹ́ he to Ayimatẹn Osun tọn mẹ, finẹ wẹ e whẹn te.
Elisabeth Ekoué Pognon
Elisabeth Ekoué  Pognon (yin jiji to owhe 1937) yin Whẹdatọ tintan he yin yọnnu to Otogbo Benẹ tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin yọnnu tintan he biọ ogbẹ whẹdatọ daho Benẹ tọn lẹ mẹ podọ ga e sọ yin yọnnu tintan he yin dide gbọn ovo bibla dali nado yin dide taidi Ogán pete whẹdówhe daho hugan Benẹ tọn.
Azọn etọn
To 1965, Pognon kọnawudopọ hẹ whẹdọhọsa daho Benẹ, ehe wẹ zọn bọ e do yin yọnnu tintan he yin Whẹdatọ dé to Benẹ. To whenuena e ko wazọn to whẹdọhọsa pẹvi pẹvi lẹ godo, esọ wa lẹzun Ogandaho whẹdọhọsa he tin to Kutọnu tọn, enẹgodo sọ wazọn to whẹdọhọsa mayigbe-na-whẹ-he midà nami tọn. Podọ ga to whẹdọhọsa he klo hugan to Benẹ mẹ tọn, ehe wẹ naẹ lẹblanu-lọkẹyi lọ nado yin yọnnu tintan he tin to yé mẹ. To 1993, yé dé taidi yọnnu tintan he na yin whẹdatọ to whẹdọhọsa daho yọyọ he yé gba do Benẹ mẹ. Enẹgodo eyin dide gbọn ogbẹ etọn lẹ dali nado yin Ogan pete na yé, ewọ sọ wẹ nọ otẹn enẹ lọ mẹ kaka jẹ 1998 whẹpo dó joe na Conceptia Denis  Ouinsou. Todin, e ko jo azọn whẹdida tọn dó.
Pọn fi dogọ
Yọnnu Tintan he yin Whẹyidotọ to aihọn lọ blebu mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1937 lẹ
Ladiohọ Faaji FM
Ladiohọ Faaji FM yin azọnwhe ladiohọ otogbo naijilia tọn. Mẹhe do azọnwhe lọ wẹ Daar Communications, Raymond Dokpesi wẹ do azọnwhe lọ ai. Faaji FM bẹ azọn jẹeji to gigọ mẹ to azan tintan osun wiawetọ owhe 2012 mẹ, Mẹhe sọ to anadena azọnwhe lọ wẹ Kenny Ogungbe.
Sọ pọn
Agidigbo FM 88.7 Ibadan
Ayimatẹn Osun Tọn
thumb|Nọtẹn he to yẹdide Naijilia tọn lọ ji Ayimatẹn Osun Tọn yin dopo to Ayimatẹn gban-atọn-nukun-dopo he tin to otò Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Tatọ́-tònọ etọn wẹ Osogbo. Eyin didoai to azan kòò àtọ́n nù-kún àwè Avivọsun owhe 1991. Bo yin dìde sọn Ayimatẹn Oyo tọn. E ma dogbo hẹ Ayimatẹn Kwara tọn to Agewaji. Ayimatẹn Osun tọn tindo dogbo hẹ Ayimatẹn Ekiti tọn podọ Ayimatẹn Ondo tọn to Whèzẹtẹn-waji. E ma dogbo hẹ Ayimatẹn Ogun tọn to Hùwaji. Ayimatẹn Osun tọn do dogbo hẹ Ayimatẹn Oyo tọn to Whèyihọ-waji. Mẹhihia he wa aimẹ to owhe 2016 dohia dọ Ayimatẹn Osun tọn yin Ayimatẹn fotọ̀nnukunawe he gbẹtọ su te hugan to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Ayimatẹn Osun tọn wẹ yin Ayimatẹn ko-atọ̀nnukunẹnẹ he klo hugan to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Bẹsọn azán ko-atọ̀nnukunawe Abọ̀húsun tọn to 2018, Adegboyega Oyetola wẹ to Gandu dó e ji, podọ to alọnu dín, ogbẹ APC tọn mẹ wẹ ewọ tin te.E lẹzun Ayimatẹngan Ẹnẹ to Ayimatẹn Osun tọn, ṣigba bo yin ayimatẹ̀ngan ṣinẹnẹ he yin dide tlọlọ gbọn tovi lẹ dali.
Gandudu-Lẹdo to Ayimatẹn Osun tọn mẹ
Ayimatẹn ehe bẹ Gandudu Lẹdo tọn Gbàn-àn(30) hẹn, ehelẹ wẹ:
Akọ́ po sinsẹ́n jọun he tin to Ayimatẹn Osun tọn lẹ po
Lẹdomẹnu joun Ayimatẹn Osun tọn lẹ wẹ Ife, Ijesha, Oyo, Ibolo po Igbomina.Ayọgbe po glẹnsigbe po wẹ yin ogbe jọun Ayimatẹn lọ tọn. Sinsẹ́n Klistiani lẹ tọn po Malenu tọn po wẹ su hugan to Ayimatẹn Osun tọn mẹ, ṣigba medelẹ gbẹ nọ basi sinsẹ́n Devo lẹ amọ yé ma su.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia