cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henry Townsend
Azọ́n etọn lẹ
Sọn 1846 jẹ 1867, azọ́n yẹwhehodidọ tọn etọn yin zizesinai do Abeokuta. Thomas Birch Freeman wẹ Europe-nu tintan he wá Abeokuta. E jẹ Abeokuta to azán widopotọ, Awewesun owhe 1843 tọn. To whenue e lẹkọ do Gbagli to azán konukunaẹnẹtọ Awewesun tọn, e dukosọ hẹ Henry Townsend podọ to pọmẹ, yé basi Hùnwhẹ Jijizan Jesu Klisti Tọn, podọ yé dọyẹwheho to Gbagli. Sọgbe hẹ Ajisafe, ewọ wẹ yin Europe-nu tintan he biọ Abeokuta, e jẹ Abeokuta to azán ẹnẹtọ Alunlunsun tọn to 1843, podọ omẹ Abeokuta tọn lẹ hùnhomẹ taun nado mọ ẹn. To pọmẹ hẹ Samuel Crowther, mẹhe yin Yẹwhenọ de to ṣọṣi Anglican tọn, podọ bosọ yin Ayọnu de, Townsend kàn ohàn sinsẹn tọn susu do Ayọgbe mẹ podọ e gọalọna Crowther nado kàn nuplọnmẹwe wehihia tọn do Ayọgbe mẹ. Sọn 1871 jẹ 1872, Townsend po asi etọn po wẹ yin wehọmẹgan wehọmẹ de tọn to Awọnlin. Henry Townsend jo azọ́n do to 1876.
To 1859, Henry Townsend basi zinjẹgbonu linlinwe de tọn do Ayọgbe mẹ. Mẹsusu nọ dọdọ ehe wẹ bẹjẹeji wézinzinjẹgbonu tọn to Naijilia, linlinnamẹwe lọ to tintan whenu nọ yin kinkan do ogbè awe mẹ. Linlinwe lọ nọ aimẹ na owhe ṣinatọ̀n whẹpo do busẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1815 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 1886 lẹ
Hùnwhẹ Aihun Awọnlin Tọn Lẹ Tọn
thumb|Hùnwhẹ Aihun Awọnlin Tọn Lẹ Tọn Hùnwhẹ Aihun Awọnlin Tọn Lẹ Tọn (Glẹnsigbe: Lagos Games Festival (LGF)) yin hùnwhẹ de he nọ wá aimẹ whlà dopo to whemẹwhemẹ, e yin hùnwhẹ aihun lẹ po anazọ́n lẹ po tọn de he nọ wá aimẹ to Awọnlin to Otò Naijilia tọn mẹ. E yin didoai gbọn Shina Charles Memud dali, e yin awuwlena po pọndohlan lọ po nado yidogọ na nukọnyiyi aṣà aihundida tọn, podọ nado hùn aliho ajọwiwa tọn voovo lẹ na azọ́nwhé aihundida tọn lẹ. Hùnwhẹ lọ nọ yin awuwlena do nọtẹn de he mẹ mẹlẹpo sọgan duvivi podọ tindo numimọ aihun tòmẹ fi tọn po aihun Otò voovo devo lẹ po tọn te, podọ nado pọn agbawhinwhlẹn jọnun lẹ po, hànjitọ voovo lẹ lọsu nọ yí adà voovo wà. Hùnwhẹ lọ nọ yigbe dọ yọpọvu lẹ po mẹjitọ yetọn lẹ lọsu po ni kọnawudopọ, gọna omẹ devo lẹ ga. Aihun gbangba tọn lẹ, nusatọ lẹdo lọ mẹ tọn lẹ po azọ́n voovo wàtọ lẹ po nọ hẹn nuwiwa lọ gọna ayajẹ.
Otàn
Hùnwhẹ Aihun Awọnlin tọn lẹ tọn nọ yin awuwiwlena gbọn DoingSoon dali. Dehe yin bibasi to owhe 2019 tọn mẹ, enẹwẹ (The maiden edition, 2019) wá aimẹ to Tafawa Balewa Square (TBS), to Ayimatẹn Awọnlin tọn to azán kotọ, Lidosun tọn to owhe 2019 tọn mẹ.
Tullia Magrini
Tullia Magrini (15 Lidosun 1950 – 24 Liyasun 2005) Yin Italianu he tindo oyọnẹn gando gbẹtọvi go, e sọ yin dopo to hagbẹ weyọnẹntọ he tindo oyọnẹn gando ohàn gbẹtọvi tọn go lẹ mẹ to wehọmẹ alavọ Bologna tọn.
Azọ́n etọn lẹ
E kan hosọ lẹ dogọ na ehe The World of Music, Yearbook for Traditional Music, Ethnomusicology OnLine (EOL), MGG, po The New Grove Dictionary of Music and Musicians (forthcoming).
Ojuwoye, Mushin
Mushin yin lẹdo de he sẹpọ tòdaho Awọnlin tọn, podọ e yin dopo to lẹdo gandudu dokọtọn 774 he tin to togbó Naijilia tọn mẹ lẹ. E to agewaji na ṣẹnsẹn tòdaho Awọnlin tọn podọ nudi kilomita 10 wẹ e yí do dẹ̀n do finẹ, e ma sọ dẹ̀n do ali daho he yí Ikeja. Lẹdo de he gbẹtọ su te gbau de wẹ podọ ohọ̀ dagbe lẹ ma to finẹ. Sọgbe hẹ mẹhihia he wá aimẹ to 2006, gbẹtọ sọha 633,009 nọ̀ lẹdo ehe mẹ. Ṣẹnsẹn Mushin tọn tin to awà topẹvi Ojuwoye tọn mẹ.
Hógbe lọ "Mushin" to wheyihọwaji Naijilia tọn wá sọn bẹplidopọ hógbe Ayọgbe tọn awe mẹ, he zẹemẹdo nado 'ṣinyan atin-sinsẹ́n Ishin' tọn: "mu" he zẹemẹdo "ze" kavi "ṣinyan" po "Ishin" he yin "atin-sinsẹ́n de" po. Ahọlu Mushinin tọn wẹ Oba Fatai Ayinla Aileru II (JP), mẹhe yin dopo to hagbẹ ogbẹ́ plidopọ Oba lẹ tọn mẹ, to ayimatẹn Awọnlin tọn.
Okeke Nelson Malachy
Okeke Nelson Malachy (owhe 1972 - azán 26, Alunlunsun, owhe 2007, Changi, otò Singapore) yin otovi Naijilia tọn, he jẹvi owhẹ de supọ dogo na bibẹ amasin sinsiyẹn "diamorphine" biọ otò Singapore tọn, Gandudu otò Singapore tọn lẹ wa dawhẹ na dọ ye ni hui na owhẹ de he ko bẹ dokọna, ewọ po Iwuchukwu Amara Tochi po.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Ojo Ade
Ojo Ade (yin jiji to azán aotọ, Kọyansun, owhe 1959) yin sinsẹn-hanjitọ de, ohàn kantọ de po wedagbelatọ dé po.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Eyin jiji to azán aotọ Kọyansun Owhe 1959, to Huwaji-Wheyihọ tọn Ikeji Ile tọn, to tohomẹ Ayimatẹn Osun tọn mẹ to otò Naijilia tọn mẹ. Eyin wehọmẹ St. Judges Anglican Church tọn to Ikeji Ile whẹpo bọ edo wa yi Ayimatẹn Awọnlin tọn he to Huwaji-Wheyihọ Otò Naijilia tọn mẹ bo yí plọn Miyọn lẹtliki tọn sìn azọn. To owhe 1987, eyi wehọmẹ Biblu pinplọnmẹ tọn he yin Calvary International Bible College fi he Rev. Anjorin, sinsẹngan dé to Ibadan wẹ yin mẹplọntọ etọn.
Azọn etọn
Ojo Ade bẹ hanjizọn etọn jẹeji to 1977 to whenuena e kọnawudopọ hẹ hanjigbẹ sinsẹn he mẹ e nọ yi tọn. Enẹgodo, to 1979 e do hanjigbẹ etọn titi ai. To 1981, enẹ owhe awe godo na whenue e do hanjigbẹ etọn titi lọ ai, ede agban etọn tintan tọ́n he e ylọẹdọ Jesun To Funmi enẹgodo Satani Ko Sinmi.
Ojo Ade yin dopo to sinsẹn-hanjitọ he ze sinsẹn-han d'aga to otò Naijilia ton mẹ lẹ mẹ.
Hodide
Hodide yin aṣa ylankan dé he mẹhe tin to ohò dé nọ tẹnpọn nado dè ovi he tin to ohò etọn mẹ kavi hu ovi lọ whẹpo ni dó yin jiji kavi dé e tọn whẹpo azan he e na tindo bo na do sọgan nọgbẹ na ede ni do pe. Mi dona yọnẹn dọ vogbigbọn tin to hodide po ohò he gble po ṣẹnṣẹn. To hodide dé whenu, mẹlọ lọsu wẹ jlo bo dè oho lọ kavi bo hu ovi lọ, ehe nọ hẹn homẹgble mẹdatọ mítọn taun. Amọ́ ohò he gble nọ yin nuhe hohonọ lọ ma jlo he azọ̀n dé kavi nugbajẹmẹji madonukun dé nọ dọ̀n wá aimẹ.
Aliho he mẹ e nọ yin bibasi te lẹ
Dotowhe egbezangbe tọn lẹ nọ saba zan amasin kavi mẹzizẹ do dè ohò he mẹde jlo na dè na ede. Amasin taidi Mifepristone po Prostaglandin po yin amasin sinsinyẹn dé he nọ dè ohò he ko pe osun atọ̀n wa dò, amọ́ eyin e hugan mọ e nọ hù ovi lọ do homẹ bọ yè nọ wa klọ homẹ lọ nado mọ dọ homọtọ lọ tin to ninọmẹ dagbe de mẹ. To whenuena yè ko klọ homẹ lọ godo, yé nọ yi amasin kavi nudevo he yé do nọ glọnali na homimọ he yé nọ kì do yọnnuwhe do glọ na homọtọ lọ bọ e nọ gọalọ na ẹn ma nado bẹ azọ̀n ylankan dé. World Health Organization he nọ penukundo jijọhomẹninọ ogbẹ lọ blebu tọn go na ayinamẹ dọ hodide he ma nọ hẹn awugble wá ehe ni yin alọkẹyi sọgbe hẹ osẹ́n na yọnnu lẹ. Ṣigba hodide devo lẹ he ma hodo nudọnamẹ doto lẹ tọn nọ saba hẹn awugble wá na yọnnu susu bọ etlẹ yindọ dibla yin hohonọ 47,000 wẹ nọ ku bọ livi 5 nọ bẹ azọ̀n sinsinyẹn to owhe dopodopo mẹ lẹdo aihọn pe.
Whenuho gando azọ̀n he gbayipe lẹ go
Ohò he nọ yin dide lẹdo aihọn pe to owhe dopo mẹ nọ yi livi 44. Amọ́ susu to emẹ nọ yin dide matin hihọ́. Amọ́ sọn owhe 2003 jẹ 2008, Hodide depo pẹẹde na nuplọnmẹ voovo lẹ nọ do dehe mẹde sọgan glọnalina homimọ gbọn lẹ hia. To otò susu mẹ yè ko na aṣẹ yọnnusi lẹ nado dè ohò to aliho hihọ́ tọn dé mẹ to osẹ́n glọ. Ṣigba e do oba he mẹ ohò lọ na ko whẹn jẹ whẹ.
Whenuho gando lẹdo po aṣa po go
Whenuho he gando hodide go sù taun, hodide yin nuhe gbẹtọ lẹ ko nọ basi sọn whenu dindẹn die, yé nọ zan atin lẹ, adọ̀ lẹ, kavi amà po amasin adinọ lẹ po nado dè ohò podọ to hohowhenu yé sọ tindo aliho  titengbe  devo lẹ he yé nọ  yizan nado dè ohò dé. Hodide sù sọmọ bọ aṣa po lẹdo lẹ po ma tlẹ sọ dó nudọnamẹ tangan dé gandego. Aṣa, sinsẹn, po lẹdo delẹ po gbẹ hodide dai. Ṣigba to whenuena zanhẹmẹ gannugannu po zanhẹmẹ to whẹndo mẹ lẹ po wá to tintọnkọ do ohò madonukun lẹ mẹ, yé ma sọgan gbẹ hodide bá na yé ma jlo na ovi mọnkọ lẹ ni yin jiji wutu. Aṣa kavi sinsẹn po gbẹtọ he ma yigbena hodide lẹ nọ zinnudeji dọ mẹhuhu wẹ hodide yin, na ovi he tin to ohò lọ mẹ tindo jlọjẹ nado nọgbẹ. Mọjanwẹ mẹhe yigbena hodide lẹ to nuzindo jlọjẹ onọ lọ tọn go nado basi nudide na ede.
Ohún Satọ
thumb|Ohún Satọ Satọ-hún yin ohúnjọhún de to otò Gbagli tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn to tògbo Naijilia tọn mẹ. E yin ohún de he yin yinyọnẹn ganji to Gunnu lẹ ṣẹnṣẹn to Otò Gbagli tọn mẹ. Satọhún yin ohún awe de he klo taun bosọ diga hú tedidi gbẹtọ tọn. E yin ohún de he yé nọ yizan nado klọn kavi de nuylankan sẹ to hohowhenu. Ṣigba to egbehe, yé ko to ohún satọ tọn ho to nuwiwa titengbe delẹ tẹnmẹ. Ohún Satọ tọn wẹ yin ohún he klo bosọ diga hugan to aihọn lọ blebu mẹ.
Nuhe ohún Satọ tọn tin na
To hohowhenu, Satọ yin ohún de he yé nọ yizan nado basi Avọsinsan po yise lọ po dọ nudidọ ohún satọ lọ tọn nọ klọn nuylankan depope sẹ. Satọhúnhotọ lẹ tindo yise lọ dọ nudidọ ohún ehe tọn nọ glọnalina gbigbọ ylankan he nọ dọn azọ̀n ylankan wá lẹ. To hohowhenu, e vẹawu nado mọ ohún satọ tọn to gbangba, ṣigba e nọ yin zizetọn to whenue yé jlo na basi Avọsinsan de kavi Hùnwhẹ Otò tọn de. Ṣigba to egbehe, yé ko to ohún satọ tọn ho to nuwiwa wunmẹ-wunmẹ lẹ tẹnmẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Aṣa
Họmẹsì
Họmẹsì yin whekanlin de bo nọ nọ họmẹ, e taìdì ovẹ gbamẹ tọn. Ṣìgba họmẹsi whe taun, na eyindọ e wa klo hugan, kiklo e tọn ma nọ hugan fẹnsu, e do nukun awe, afọ awe to nukọn awe to godo e bayi afọ ẹnẹ, e sọ do osí gli de, e nọ wun owan flinflin lẹ du, whẹpodo e do nọ mọ ye du e nọ ṣọ ye ganji bọ ye nọ lẹndọ e ma yin nugbẹte de, ye nọ wa dọn sẹpọ ẹ, e na wa gbọn mọ dali bo ṣẹ wunwun ye du ji. E nọ tẹdo ado go kavi ozaji go po alọpahomẹ etọn po afọpahomẹ etọn po, e ma sọ nọ flẹ kavi jai gbede. Ni dọ ye tlẹ gba ohọ bo bayi oza etọn mlẹnmlẹn họmẹsi na biọ họmẹ janwẹ.
Họgbonu
Họgbonu (E sọ nọ yin yiylọdọ Port-Novo kavi Ajaṣẹ) yin gandutẹn na Otogbo Wheyihọ-waji tọn Aflika tọn he nọ yin Benẹ. Họgbonu bẹ gbẹtọ he yi 223,552 hẹn. Họgbonu sọ yin Ajọwatẹn Ohuji tọn de hẹ Oto Gulf of Guinea tọn to Huwaji-Whezẹtẹn tọn waji Oto lọ tọn. Họgbonu wẹ yin Oto Awetọ he klo hugan to Otogbo Benẹ tọn mẹ. Kutọnu he sọ nọ yin Cotonou wẹ klo hugan bosọ yin yinyọnẹn hugan to tonudidọ po Aṣa po liho to Benẹ mẹ. To Lẹdo Họgbonu tọn lẹ mẹ, ye nọ basi Odemi lẹ, Agọnkẹmi po Kapok Po. Zomọmi yin mimọ to hutowaji Oto lọ tọn to Owhe 1990 lẹ mẹ. Todin, zomọmi ehe ko yin Àjọ́ daho he nọ yin wiwà bo nọ yin hinhẹn tọn sọyi Oto devo lẹ mẹ ga.
Nuhe nọ yin mimọ to Họgbonu lẹ
Fidevo he sọ nọ dọn Ayidonugo mẹtọn wẹ Sinsẹnhọ he nọ yin Brazillian-Style Church. Àmọ́ todin, E ko lẹzun fihe Malenu lẹ nọ basi sinsẹn te. Stade Municipale Po Stade Charles de Gaulle Po kavi Charles de Gaulle Stadium po wẹ yin Bọlu gbatẹn he klo hugan to Oto lọ mẹ.
Ojugbele Arere
Ojugbelu Arere (1070–1105 AD) yin wa Ọlọwọ Ọwọ tọn tintan, to Ahọluduta Owo tọn mẹ, he to Ayimatẹn Ondo Tọn to Hùwaji-whèyihọ tọn otò Naijilia tọn mẹ. Otọ etọn wẹ Okanbi he yin Oduduwa Olofin Adimula tọn he yin yinyọnẹn taidi tọgbo na Ayọnu lẹ, bọ yé sọ wa sọn Ile Ife. Yinkọ lọ Ọwọ to Ayọgbemẹ zẹẹmẹdo "Sisi", yin dide sọn walọ he tomẹnu lọ dó mẹ. To whenuena e basi matintọ godo, Ovi etọn Olowo Ajagbusi Ekun wẹ jẹ otẹn etọn mẹ.
Otàn
Ojugbele yin vijiji Oduduwa tọn, he yin tọgbo na Ayọnu lẹ he wa sọn Ile Ife, he yin owhe na Ayọnu mẹ lẹ. Na nuyiwa homẹdagbe tọn etọn po walọ he nọ whànmẹ etọn lẹ wutu, Ighare Iloro wiawe wẹ hodo e sọyi Owo bọ to godo mẹ wa sawhé do Iloro-waji to Owo.To whenue e tọn sọn Owo bo wa, e sawhé do okọ́ta de he yin yinyọnẹn taidi Okitisegbo ji, yedọ adà vonọtaun de to topẹvi Owo tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Frances Gillmor
Frances Gillmor (21 Nuwhàsun 1903 - 28 Kọ́yànsun 1993) yin Amẹlika-nu he nọ basi kàndai gando aṣa go, weyọnẹntọ podo wekàntọ po.
Otàn gbẹzan etọn tọn
To whenuena e gbẹ to oplọn aṣa Aztec tọn basi Gillmor sọ to dodinna aṣa lẹ to wehọmẹ alavọ aṣa Indianu lẹ tọn to 1946 ehe hẹn nuhudo nado basi kàndai aṣa hùwaji-whèyihọ US tọn. Nado sọgan wlebona kàndai lọ lẹ Gillmor wleawuna wehọmẹ alavọ Arizona tọn he nọ penukundo yovogbe podo aṣa Spain tọn lẹ po. Gillmor tindo mahẹ to aṣa lẹdo Amẹlika-nu lẹ tọn bosọ sẹ̀n taidi mẹbọdo Tògbo-gán go to 1958 podo 1964 po. E yin nina Guggenheim Fellowship to 1959 na plọn aihundida aṣa tọn to Spain podo Mexico po. Mahopọnna gbejizọnlin etọn podo dodinnanu po, Gillmor gbẹpo to nuplọn wehọmẹvi wehọmẹ alavọ Arizona tọn bosọ yin nina ajọ̀ university's Creative Teaching award to 1970. Gillmor basi matintọ to Kọ́yànsun 28, 1993 to Tucson, Arizona. Owe etọn lẹ yin sisẹwhe do ohọ̀ nusẹwhe wehọmẹ alavọ Arizona tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1903 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1993 lẹ
Ogbẹ́ Plidopọ Akọta lẹ tọn he nọ penukundo akuẹzinzan ovi lẹ tọn go (UNICEF)
Nuhe UNICEF nọ wa lẹ
Delẹ to azọ́n he UNICEF nọ wa lẹ mẹ wẹ nado do yẹnvi he nọ glọnalina awutu voovo lẹ he nọ dotukla yọpọvu lẹ, ye nọ penukundo yọpọvu lẹ podọ onọ he tindo azọ́n he ma tindo pọ̀ngbọ he ye nọ̀ ylọdọ HIV lẹ go, devo wẹ yindọ̀ ye nọ̀ nọgodona nududu he nọ̀ gọalọna whinwhẹn yọpọvu lẹ tọn, wiweji ninọ, wehọmẹ yiyi, podọ̀ nado yawu gọalọ̀ to whenue nugbajẹmẹji de jọ to ajijimẹ.
Alọgọ UNICEF tọn lẹ
To owhe 2003, UNICEF Basi alọgọ na bọọlu hogbẹ Italy piacenza Calcio 1919 tọn Kaka do jẹ owhe 2008. To azan ṣianwetọ Zosun owhe 2006, tito gbekọndopọ tọn dè yin bibasi to UNICEF po bọọlu hogbẹ FC Barcelona fọn po ṣẹnṣẹn; kọdetọn tito lọ tọn dohia dọ bọọlu hogbẹ Barcelona na nọ basi nunina sọha livi dopo da Euro (€1.5 milliọn) tọn na UNICEF to owhe dopo mẹ na owhe atọ́n (5). Gbọnvona enẹ, gbekọndopọ devo he ye do dohia dọ bọọlu hogbẹ Barcelona na dó avọ̀ bọọluhotọn yetọn he yé kan UNICEF dó nukọn na. Ehe wẹ wla tintan he bọọlu hogbẹ dè na bayi nunina alọgọ tọn na azọ́nwhé dè; na azọ́nwhé lẹ wẹ nọ yawu bayi nunina alọgọ tọn na azọnwhé lẹ. E sọ basi tintan to otań bọọlu hogbẹ Barcelona tọn mẹ dọ azọnwhé devo sìn yinkọ yin kinkan dó nukọn na bọọluhovọ yetọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ogbẹ́
Ibrahim Kpotun Idris
Ibrahim Kpotun Idris (jijizan 15 Alunlunsun 1959) yin ponọ sunnu Naijilia-nu he yin ponọ-gán daho hoho. E yin azọ́ndena nado yin ponọ-gán daho do otẹn Solomon Arase tọn mẹ to 2016, podọ Mohammed Adamu sọ lẹzun ponọ-gán daho do otẹn etọn mẹ to 2019.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ibadan
Ibadan wẹ yin Tatọ́-tẹnnọ Ayimatẹn Oyo Tọn, he yin dopo to ayimatẹn gban-atọ́n-nukun-dopo he tin to otò Naijilia tọn mẹ lẹ mẹ. Gbẹtọ he hugan livi atọ̀n wẹ nọ nọ̀ lẹdo Ibadan tọn, ehe wẹ zọn bọ Ibadan do yin otò he mẹ gbẹtọ su te hugan to tòdaho he tin to lẹdo ayimatẹn Oyo tọn lẹ mẹ. Ibadan wẹ yin tòdaho atọ̀ntọ he mẹ gbẹtọ su te hugan to otò Naijilia tọn mẹ, ayimatẹn Awọnlin tọn wẹ yin tintan bọ Ayimatẹn Kano Tọn sọ bọdego. Ewọ wẹ yin tòdaho he klo hugan to otò Naijilia tọn mẹ eyin lehe aigba etọn klo sọ wẹ yè na yì do jlẹ.
Ibadan tin to huwaji whezẹtẹn tọn Naijilia tọn. Tovi jọnun he nọ nọ̀ lẹdo Ibadan tọn mẹ lẹ wẹ Ayọnu lẹ, akọ̀ voovo devo lẹ he wá sọn ofi voovo devo lẹ to otò Naijilia tọn mẹ lẹ lọsu nọ nọ̀ tòdaho ehe mẹ ga.
Miliky MiCool
Beatrice Chinery yin yinyọnẹn taidi Miliky MiCool (c. 1966 – azán aotọ, Ayidosun 2020) yin Ghanavi yọnnu podọ aihundatọ dé. E lẹzun adọkunnọ to whenue e yi adà de wa to tito televizion tọn de he nọ yin Kejetiato bẹjẹeji owhe 2000 gblamẹ, enẹgodo e sọ yin sọawuhia to Aihundida Yolo tọn.
Azọ́n etọn
E bẹ azọ́n etọn jẹeji to 1993. MiCool yi adà de wa to tito Aihundida televizion tọn he nọ yin Kejetia to bẹjẹeji owhe 2000 tọn. E sọ sọawuhia to Aihundida devo lẹ mẹ gọna Aihundida Jamestown Fisherman tọn po Yolo po ga.
Okú etọn
Nọvisunnu MiCool tọn he nọ yin Robert dọ e ko tin to azọnzanji na osun lẹ whẹpo ninọmẹ etọn lọ do diọ bọ e wa yin zize yi dotowhe ṣigba bo wa basi matintọ.
Ibikunle Amosun
Ibikunle Amosun (mẹhe yin Jiji to Azan koatọntọ osun tintan tọn to owhe 1958) yin dopo to tonudọtọ otò Naijilia tọn lẹ mẹ podọ togan de to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ sọn azán gbanewhedopotọ osun atọntọ owhe 2011 tọn. Amosun yin mẹho to mẹhowhe osẹndotọ Naijilia tọn sọn owhe 2003 jẹ owhe 2007 podọ to alọnu sọn nuhe bẹsọn osun atọn tọn owhe 2019 tọn mẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Tonudọtọ lẹ to Naijilia
Hùnwhẹ Jijizan Jesu Klisti Tọn
thumb|Hùnwhẹ jijizan Jesu Klisti tọn Hùnwhẹ ehe nọ yín ayidego whemẹwhemẹ nado flin jijizan Jesu tọn, bó nọ yín ayidego to azan koatọn-tọ, awewesun, owhe dopodopo tọn gbọn gbẹtọ liva susu lẹ dali lẹdo aihon pe taidi hùnwhẹ sinsẹn kavi akọ tọn de. Azan he gbé hùnwhẹ ehe nọ yín bibasi nọ yín kinklandovo taidi gbọjẹzan de to oto susu lẹ mẹ, e nọ yín ayidego to sinsẹn-liho gbọ́n klistiani lẹ dali podọ to aṣa-liho gbọn mẹhe ma tlẹ yín klistiani lẹ dali. Otan he dọho gando Jesu go to alẹnu-yọyọ owe Biblu tọn mẹ dọdọ Jesu yín jiji to Bẹtlẹhẹm sọgbe hẹ dọdai he ko yín didọ gando e go. To whenue Josẹfu po Malia po he yin mẹjitọ Jesu tọn lẹ jẹ oto Bẹtlẹhẹm tọn mẹ, ye ma mọ fie ye na nọ enẹwutu ye na ye lẹngbọ-po de fie viyẹyẹ lọ wa yín jiji te bọ angẹli lẹ là owẹn nujijọ lọ tọn na lẹngbọ-họtọ he to lẹdo lọ mẹ lẹ he wá la owẹn lọ pé. Dile e tlẹ yindọ azan he gbé Jesu yín jiji te ma yín yinyọn-ẹn taun, to owhe kanweko ẹnẹtọ, nukọntọ ṣọṣi tọn whenẹnu tọn lẹ de azan koatọn-tọ, awewesun tọn nado du owhe jijizan Jesu tọn, azan ehe jẹ do avivọ-whẹnu to owhe-we lomunu lẹ tọn ji. Klistiani susu nọ du owhe jijizan Jesu tọn ehe to azan koatọn-tọ, awewesun, owhe dopodopo tọn bọ ehe ko yín alọkẹyi gbọn mẹsusu dali lẹdo aihon pe.
Ibrahim Coomassie
Ibrahim Coomassie (18 Whejisun 1942 – 19 Liyasun 2018) yin ponọ sunnu Naijilia-nu he yin ponọ-gán daho hoho. E yin azọ́ndena nado yin ponọ-gán daho do otẹn Aliyu Attah tọn mẹ to 1993, podọ Musiliu Smith sọ lẹzun ponọ-gán daho do otẹn etọn mẹ to 1999.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1942 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2018 lẹ
Roselyn Ngissah
Roselyn Ngissah yin Ghanavi yọnnu podọ aihundatọ dé. E bẹ aihundida jẹeji sọ́n ovu whenu podọ e ko sọawuhia to aihundida susu lẹ mẹ taidi Adams Apple, Away Bus, po Princess Tyra po.
Bẹjẹeji gbẹzan Po wehihia etọn po
Roselyn, yin jiji gbọn mẹjitọ Ghanavi de gblamẹ, bo whẹ́n to Awọnlin, Naijilia fihe e yi wehọmẹ te. E tọ́nwe to wehọmẹ alavọ Ghana tọn, Legon taidi wehọmẹvi he tọ́nta hugan to owhe 2008. To Aihundida gli lẹ mẹ dida godo, e lẹzun adọkunnọ to whenue e yi adà Angie tọn wa to Aihundida 4Play po 4Play Reloaded po to 2010 po 2011 po.
Elisabeth Andreassen
Elisabeth Gunilla Andreassen (yinkọ etọn whẹpo e do wlealọ Andreasson; he yin jiji to Whejisun 28 1958), bosọ yin yinyọnẹn taidi Bettan. E yin hànjitọ Norway-nu he yin jiji do Sweden he fó do otẹn tintan podo awetọ po mẹ to agbàwhinwlẹn hànjiji Eurovision tọn.
Azọ́n
Andreassen tin to ohàn voovo lẹ mẹ taidi country, schlager, podo musicals po. E diyin taun na ohàn agbàwhinwlẹn tọn to 1985 ehe ewọ podo Hanne Krough po tindo mahẹ the mẹ taidi Bobbysocks podo ohàn "La det swinge", po bosọ yin alemọtọ etọn.
Andreassen ko jihàn voovo lẹ taidi country, pop, rock and in musicals po. E nọ hò hànhònu atọ̀n guitar, piano podo contrabass po. E ko so yin apajlẹ podo hànjitọ de po.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
E yin jiji to Whejisun 28, 1958 to Gothenburg, Sweden, na mẹjitọ Norway-nu lẹ. E to ninọ Ullern, Oslo, to Norway podo oviyọnnu etọn awe po he yin jiji to 1995 podo 1997 po. Elisabeth wlealọ hẹ Tor Andreassen to Liyasun 2, 1994 bo jẹ yinkọ etọn zán ji sọn whenẹnu gbọn. Asu etọn basi matintọ to Ayidosun 13, 2016 sọn azọ́n ahunkẹn tọn si.
Lucy White
Lucy Anna White (4 Zósun 1848 – 17 Afínplọsun 1923) yin Britishnu he nọ ji ohàn folk tọn sọn Somerset. E yin dopo to asisa ohàn lọ tọn he yin the folk song collector Cecil Sharp podọ e yin didọ dọ e ko wleawu na ahun etọn nado tindo ojlo. Nọviyọnnu daa etọn wẹ yin hànjitọ devo he yinkọ etọn nọ yin Louie Hooper (1860-1946) (yin jiji to Louisa England).
Gbẹzan etọn
White yin jiji to Puckington to Somerset to 1848, Onọ̀ etọn wẹ yin Sarah Bridge mẹhe plọn ẹn ohàn susu lẹ. To whenue e tindo owhe wiatọ̀n onọ̀ etọn dà William England to 1855. E whẹn to whẹndo ovi ṣidoponọ de mẹ po nọviyọnnu daa etọn Louie he yin jiji to 1860. E nọ zan yinkọ lọ Lucy England to whedelẹnu. Louie ma penugo nado zinzọnlin ṣigba yé nọ wazọ́n dopọ bo nọ basi avọ̀ dopọ. White to azọ́n he mẹdaho etọn nọ wa whenue e tindo owhe ao.
E wa yin ayidonugo na taun whenue Charles Marson lẹzun yẹwhehodọtọ gbetato etọn tọn. E yin avunlọyitọ na nukọnyiyi, họmẹhunnu na sinsẹnyitọ lẹ, mẹplọnlọ na gbedide ṣọṣi tọn lẹ. Họntọn etọn Cecil Sharp yin mẹplọntọ ohàn tọn dile e yin nukọntọ na Hampstead Conservatoire of Music. To 1903, Sharp basi dlapọn na Marson to Somerset bọ Sharp bẹ ohàn lẹ yi ji.
Sharp wa yọn ohàn delẹ taidi Emma Overd to1904. Sharp wa jẹ adọkun taun to whenue e jẹ nuplọnmẹ bosọ to ohàn folk tọn lẹ zinjẹgbonu ji. Owe Sharp tọn lẹ yin zinzinjẹgbonu to 1905 bo bẹ ohàn he Lucy po Louie po ko plọnẹn lẹ hẹn po hàngbé dopo po. Yé do hàngbé 33 na Sharp po hàngbé 27 gbọn Hooper dali. Sharp ko dla yé pọn hugan whla ko. Yé omẹ awe lẹ wẹ mọ pipa yi to owe Sharp tọn mẹ. To whenue owe lọ lẹ yin zinzinjẹgbonu, Sharp yi zinjẹgbonu dopo na ye he bẹ ohàn yétọn delẹ hẹn taidi "exchange is no robbery". Seventeen Come Sunday, Henry Martin, Sweet Kitty po The Sign of the Bonny Blue Bell podọ devo wẹ "Folk Songs from Somerset". . White basi matintọ to Hambridge po Westport to 1923. Nọviyọnnu daa etọn Louie otẹn etọn mẹ, mẹhe jihàn to BBC ji to 1942.
Wehihia yinukọn dogọ
Lucy White in the Vaughan Williams Memorial Library
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Okú
alt=|thumb| Okú yin opodo nutogbẹ lẹpo tọn. Ohia okú tọn wẹ yindọ gbigbọ gbẹtọ kavi kanlin tọn na nọte bo ma sọgan wazọn ba. Nutogbẹ lẹpo wẹ tindo ojlẹ tangan de nado nọgbe na to owhe glo. To whenue gbẹtọ lẹ to hodọ gando okú, titengbe nuhe nọ hẹn okú wa, ye dọmọ, e na ko yin onu sinsinyẹn de wẹ jọ taidi awutu sinsinyen kavi asidan sinsinyen.
Ninọmẹ po Asa
Okú yin nuhe nọ hẹn awubla wa taun. Etlẹ sọgan hẹn mẹdevo lẹ lẹnnupọndo okú yelọsu tọn ji, gbẹtọ lẹ nọ jẹdo mẹhe kú do ye lẹ tọn taun. Gbẹtọ lẹ nọ gọ na awubla na mẹhe kú sin mẹ lẹ. To lẹdo susu mẹ, eyin gbẹtọ kú, nuwiwa nọ tin na mẹlọ.
Pọndohlan sinsẹn tọn gando okú go
Na ojlẹ dindẹn diẹ, mẹsusu nọ dibu na okú kavi osiọ bo tlẹ sọ nọ lennupọndo nuhe nọ jọ do ye go to whenue ye kú. Mẹsusu yise dọ gbẹto nọ nọgbẹ to okú godo.
Awuwledaina okú
Mesusu he yin adọkunnọ to egbehe, nọ dọ linlẹn kavi nuhe ye jlo dọ ni yin wiwa to whenue ye kú. Nuhe Elizabeth kubler- Ross kan wẹ yindọ ninọmẹ voovo wẹ tin gando okú go. Tintan nado 'mon' podọ godọ tọn wẹ nado kealoyi. Nado kan nude dai gando mẹlọsu go yin ninọmẹ alọkẹyi tọn nado jo otan de do he sọgan yin finflin gandọ mẹlọ go.
Tẹnmẹyinkọ devo na okú
Mẹdelẹ nọ dọ dọ e basi matintọ, e yi nakemẹ, e wayi, e tọn sọn aihọn mẹ, e yi nọtẹn dagbe mẹ, e yi gbọjẹ, e damlọn, e yi sava.
Kihnu Virve
Virve-Elfriide Köster (yinkọ etọn whẹpo e do wlealọ Haavik; 30 Alunlunsun 1928 – 10 Awewesun 2022) yin yinyọnẹn ganji taidi Khinu Virve, bo yin ohàn aṣa tọn jitọ Estonianu de. Ohàn etọn lẹ tin to ohàn he sà hugan to ohàn aṣa tọn lẹ mẹ to Estonia.
Otan gbẹzan etọn tọn
Virve Köster yin jiji to Virve Haavik to 1928 to Pärnu, Estonia he yin topẹvi he sẹpọ owhé etọn lopo Kihnu tọn ji. Taidi aihundatọ, e zindonukọn nado nọ zan yinkọ lọ Kihnu Virve.
Virve nọ nọ gohọ de mẹ to ofi pẹvi de he yin tẹnmẹ yọnnu lẹ tọn to lopo Kihnu tọn ji. Ewọ wẹ yin hànkantọ he yin yinyọnẹn hugan to lopo lọ ji podọ mẹhe diyin hugan to mẹhe nọ nọ finẹ lẹ mẹ.
Virve bẹ ohàn kinkan jẹeji to whenue e tindo owhe 15 e sọ zindonukọn nado hugan 300. E nọ pa ohàn, hàngbe po kinkan etọn po do tamẹ, enẹgodo e nọ wa kan ẹn dai. Ohàn lọ saba nọ nọ yin didetọn sọn otan gbẹzan po nukunnumọjẹnumẹ he e ko tindo to gbẹmẹ lẹ mẹ po mẹ, to ojlẹ dopolọ mẹ, e nọ basi zẹẹmẹ lehe gbẹzan mẹhe tin to lopo lọ ji lẹ tọn tẹ do tọn. Ohàn etọn lẹ nọ di ohàn hoho ovu whenu tọn etọn to ojlẹ 1930 kakajẹ 1960 lẹ mẹ.
To whenue e ko kan bosọ ji ohàn lẹ godo na whẹndo po họntọn lẹ po na owhe susu, Virve gbloada na azọ́n etọn to ojlẹ owhe 70etọn lẹ mẹ, bo tindo kọdetọn dagbe to ohàn aṣa tọn lẹ jiji mẹ, he wa lezun dopo to yọnnu ohàn aṣa tọn jitọ Estonianu he sánu taun lẹ. Vlavo ohàn etọn he sà gbau wẹ "Merepidu" ("Hùnwhẹ ohù tọn"), he yin didetọn gbọn ogbẹ́ he nọ jihàn aṣa tọn lẹ dali he nọ yin Tallin-based folk group Kukerpillid.
Enẹgodo, e wa yin yinkọ devo dona taidi Kihnu Veeteed Ferry. To 2011, yè na ẹn gbe nado tin to White Star, Fifth Class na nuyiwadomẹji ohàn etọn tọn wutu.
Virve basi matintọ to Awewesun 10, 2022, to whenue e tindo owhe 94.
Olajide Aluko
Olajide Aluko yín weyọnẹntọ dé to Oto Naijilia tọn mẹ. E yinwanna pọndohlan Hans Morgenthau tọn to kandai etọn to owé he e kan de mẹ gando osẹ́n jonọ-gbéji Naijilia tọn podọ aflika tọn po go. Olajide Aluko so yin weyọnẹntọ to Wehọmẹ Alavọ Obafemi Awolowo tọn.
Pọndohlan etọn po Azọn etọn lẹ po
Olajide Aluko kan owẹ ṣiṣu dé hẹn. Sọn owe hé kàn lẹ to owhe 1970's, he dọ
Olamide David
Olamide David yin tovi Naijilia tọn bo yin sunnu aihundatọ sinimọto tọn. E yin yinyọnẹ̀n na aihun he mẹ e sọawuhia te dé he hosọ́ etọn yin Cobweb dali. E yin dide to tito sunnu he yọnhugan lẹ tẹnmẹ to owhe 2015 tọn podọ nudopolọ́ ko jọ wayi to owhe 2013 po 2014 po. To Cobweb, e tindo mahẹ to aihundida susu lẹ mẹ gọna the Black Silhouette. To azan fọtọnnukunatọ̀ntọ osun tintan owhe 2016 tọn, Olamide ku to Ikẹja to Genẹral Hospital to whenuena e gbleawu sinsinyẹ́n to bọlu hiho whenu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olamide Gbenga Adedeji
thumb|Olamide Olamide Gbenga Adedeji yin jiji to azan fọtọntọ́ osun atọ̀ntọ́ owhe 1989 he sọ yin yinyọnẹn taidi Olamide kavi Olamide Baddo, Baddosneh kavi Baddo yin hanjitọ otò Naijilia tọn. E nọ jihan to ayọgbe po glẹsigbe po mẹ. To owhe 2011, E de ohan tintan etọn tọn he hosọ etọn yin "Rapsodi"
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olorunda
Olorunda yin gandudu dokọtọn de he to Ayimatẹn Osun tọn to Tògbo Naijilia tọn mẹ. Gandutẹn etọn tin to Igbona, he sẹpọ fihe Tatọ-tẹnnọ Osun tọn te, enẹ wẹ Osogbo. E tindo ojlẹ 97km² podọ gbẹtọ 131,761 wẹ tin to emẹ to mẹhihia he wa aimẹ to Owhe 2006 tọn mẹ. Wesọha wekanhlanmẹ tọn etọn wẹ 230.
Olaide Olaogun
thumb|OLAOGUN OLAIDE Olaide Olaogun Kavi Olaide Omolola Olaogun Emmanuel (yin jiji to azan ẹnẹtọ, Liyasun, owhe 1986) e yin aihundatọ sinima tọn otò Naijilia tọn bosọ yin Whanpẹjọjlatọ dé po. Ewọ wẹ afọzedaitọ adí Lux tọn.
Gbẹzan etọn
Olaogun yin jiji dó Awọnlin to azan ṣinẹnẹtọ, Liyasun, owhe 1986 tọn mẹ. E tindo mẹjitọ godonọnamẹtọ lẹ bo yi African Church Model College. E yí gbedewema to Glensigbe mẹ to Wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn mẹ. E yin nina ayidonugo to Otò Naijilia po Ghana po mẹ to whenue e sọawuhia to"Soul Sisters" Wale Adenuga TV tọn mẹ po aihundida Ayọgbe Super Story tọn po mẹ. To 2007, ye yi yẹdide etọn dó diọ yẹdide Genevieve Nnaji tọn to ajọjijla na adí Lux tọn mẹ. Yẹdide etọn wẹ gbẹ tin to adí lọ ji kakajẹ owhe 2009 tọn mẹ. E sọ yin afọzedaitọ na azọnwhe Diva hair extension, Fuman juice po United Bank for Africa (UBA) po.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
To owhe 2015, e wlealọ hẹ Babatunde Ojora Emmanuel bọ yé jivi to owhe 2016 mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olowo Ajaka
Olowo Ajaka yin Ahọlu Ahọluduta Owo tọn to Ayimatẹn Ondo tọn to Hùwaji-whèyihọ tọn otò Naijilia tọn mẹ. E du Ahọlu to whenuena Otọ etọn Olowo Ajagbusi Ekun ko basi matintọ godo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olaudah Equiano
Olaudah Equiano ( 1745 – 31 Whejisun 1797) mẹhe sọ yin yinyọnẹn taidi Gustavus Vassa kavi Graves, yin Aflikanu nukundeji dé he tindo mahẹ to alọhinhẹndotena ajọ́ kanlinmọ tọn mẹ. E yin wiwle di kanlinmọ to whenue e pò to ovu ṣigba to nukọnmẹ, e penugo nado họ̀ mẹdekannujẹ ede etọn. E wazọn taidi wekantọ dé, podọ ajọwatọ dé, e sọ yin yinyọnẹn taidi dodinnanutọ dé to Huwaji Amẹlika tọn, podọ to ofi ehelẹ;  The Caribbean, The Arctic, The American colonies, podọ to The United Kingdom, fihe e wá sawhé do to 1792. To otàn gbẹzan etọn tọn he ewọ lọsu kàn dé he hosọ etọn yin The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano mẹ, e kanwe gando nudobu he tin to kanlinmọ yinyin mẹ lẹ go. Ehe yinuwado osẹ́n he wá yin zizedai to nukọnmẹ nado doalọtena ajọ́ kanlinmọ tọn ji to 1807.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olu Atuwatse I
Olu Atuwatse I (Olu Dom Domingos) yin Olu ṣiawetọ Ahọluduta Warri tọn he duahọlu do oto Warri tọn ji.
Eyin ovi na Olu Atorongboye (Olu Sebastian) bo gbọnmọ dali du Olu ṣiawetọ Ahọluduta Warri tọn. To vuwhenu etọn eyi wehọmẹ whegbe tọn, finẹ wẹ e plọn lẹ e sọgan hia bo kan Portuguese gbé do te. Enẹgodo eyi wehọmẹ to Portugal sọn 1600 jẹ 1611.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Idah
Idah yin topẹvi de to whezẹtẹn waji tọ̀sisa Niger tọn tó, to Ayimatẹn Kogi Tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ tatọ́ tẹnnọ̀ ahọluduta Igala tọn, podọ e sọ yin lẹdo gandudu dokọtọn de he gbló sọ̀ kilomẹtlu 36 lẹdo pé. Gbẹtọ sọha 79,815 wẹ tin to finẹ sọgbe hẹ mẹhihia he wá aimẹ to 2006.
Otàn
Otò ehe wẹ yin tatọ́ tẹnnọ̀ ahọluduta Igala tọn, podọ mẹhe yin ahọlu otò ehe tọn, yèdọ Attah Igala tọn, wẹ HRM Idakwo Ameh Oboni. Idah yin otò ajọwiwa po whèhuhu po tọn tangan de to Naijilia. Na e yin otò ajọwiwa tọn de wutu, tovi po jonọ susu po wẹ nọ wá wàjọ to finẹ to ojlẹ de mẹ wayi podọ nuhe yé nọ sà taun wẹ jinu lẹ po nuhọakuẹ lẹ po. Alọkẹ́ gànvẹẹ tọn lẹ po akuẹokún lẹ po wẹ nọ yin yiyizan hugan taidi akuẹ to whenẹnu.
Lẹdo
Idah, he yin tọjihun-glintẹn hoho de, tin to whezẹtẹn waji tọ̀sisa Niger tọn tó to alihiamẹnu 7°05′00″N 6°45′00 ji.
Ajọ́
Topẹvi lọ wẹ otò tangan he nọ sà jinukun lẹ na Ayimatẹn Kogi Tọn. E tindo ali ajọwiwa tọn de to tọ̀sisa Niger tọn ji he yè sọgan gbọn nado yì Lokoja,he yin tatọ́ tẹnnọ̀ Ayimatẹn Kogi Tọn, he tin to agewaji Naijilia tọn. Yè sọ sọgan gbọn tọ̀sisa lọ ji nado yì Onitcha he tin to Ayimatẹn Anambra Tọn to huwaji, podọ Agenebode to Ayimatẹn Edo Tọn to wheyihọwaji. Igalanu lẹ wẹ sù hugan to otò ehe mẹ. Mẹhe to gandu do gandudu dokọtọn lẹdo lọ tọn ji to alọnu wẹ Hon Abuh Odoma.
Wepinplọn
Wehọmẹ alavọ cc tọn Federal Polytechnic tin to otò Idah tọn mẹ podọ wehọmẹ alavọ College of Science, Health and Technology lọsu to finẹ ga.
Olga Avigail Mieleszczuk
Olga Avigail Mieleszczuk yin hànjitọ de, bosọ yin mẹhe nọ hò azọ́nwanu nuhònu tọn he nọ yin accordion podọ dodinnanu ohàn aṣa tọn to whèzẹtẹn-waji Europe tọn, e sọ yin yinyọnẹn na ohàn Ashkenazi Juu tọn to Yiddish.
To 2012 Olga Mieleszczuk yin lilẹdo aṣa sinsẹn ju lẹ tọn, bo wa mọ yinkọ tintan lọ Avigail yi podọ todin e nọ nọ Islaẹli.
Olga Mieleszczuk yin jiji to Warsaw do whẹndo katọliki tọn de mẹ to Polish. E mọ ajọ B.A tọn yi to ohàn aṣa tọn mẹ to wehọmẹ alavọ Chopin University of Music, Warsaw po ajọ M.S. tọn po yi to nupinplọn gando aṣa gbẹtọ tọn go to wehọmẹ alavọ Warsaw tọn. To whenue e ko de nado sọgan plọnnu gando ohàn yiddish tọn gbọn ogbẹ́ Warsaw Shalom Foundation tọn dali godo, titengbe sọn whèzẹtẹn-waji dogbó Poland tọn, e plọn ohàn sinsẹn ju tọn, ohàn aṣa Yiddish tọn lẹ, podọ ohàn ju tọn lẹ to ogbe voovo lẹ mẹ Her interest in Jewish culture was sparked by an interfaith visit to Auschwitz. . Ojlo etọn to aṣa ju lẹ tọn mẹ hunzo whenue e basi dlapọn yi Auschwitz. Azọ́n ohàn etọn na taun tọn wẹ yin otan po sinsẹn jọwamọ tọn lẹ po, Li-La-Lo( he sinai do dodonu ogbe Yiddish tọn ji to Poland ( he no yin yiylọdọ kleynkunst) po Tel aviv ) and Jewish Tango. po Tango ju tọn po.
Asu etọn Shlomi hẹnnu Kurdish tọn bo tindo ovi awe.
Idiat Shobande
Idiat Shobande he to whedelẹnu nọ yin kinkan taidi Idiat Sobande yin aihundatọ yọnnu Naijilia-nu dé he nọ daihun ayọgbe tọn lẹ. To 2011, eyin gigopana po Africa Movie  Academy  Award po taidi mẹhe wà azọ́n hugan to yọnnu lẹ mẹ. Azọ́n ehe yin mimọ to aihun nupinplọn yọnnu lẹ tọn dé he mẹ e tọ́n te he yin yiylọdọ Aramotu.
Azọ́n etọn lẹ
Idiat Shobande yin jiji dó whẹndo dé he wá sọn Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Idiat kọnawudopọ hẹ aihundagbẹ Nollywood ayọgbe tọn to 1995. To 2011, Idiat dọho hẹ azọnwhe linlin tọn Vanguard dọ ada he emi yi wa to aihun Aramotu tọn mẹ, zọn bọ èmi dó do jintli nado hoavun na zẹnsisọ sunnu po yọnu tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Idiat ko da aihun ayọgbe tọn susu lẹ, delẹ to ye mẹ wẹ: Iyawo Saara, Abode Mecca, Omo Iya Ajo po Aramotu. Aihun he diyin devo he e da lẹ wẹ Kondo Olopa (2007), Láròdá òjò (2008) po Igbeyin Ewuro po to (2009).
To 2010, Idiat yin tọ́ntlọ́ngbọn to aihun Aramotu tọn mẹ. Aihun ehe dó yọnnu lẹ hia taidi mẹ he to nulẹpo wa nado tindo nuyiwadomẹji dagbe to lẹdo mi tọn lẹ mẹ to aihọn he hunnukun ehe mẹ. Ehe wẹ zọn bọ e mọ gigopanamẹnu he yin Africa Movie Academy Award for Best Actress yi. Ṣigba hẹn ẹn bù to enẹgodo bọ Ama Abebrese wẹ wá mọyi.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Eter Tataraidze
Eter Tataraidze (IPA: [ɛtʰɛɾ tʰɑtʰɑɾɑidzɛ]; Georgian: ეთერ თათარაიძე; born 15 Whejisun 1956)
Olu Esigie
Olu Esigie yin Ahọlu to Ahọluduta Itsekiri tọn mẹ. Edu Ahọlu bọdo otọ etọn Ogiame go, he yin Olu Ojoluwa to whenue e basi matintọ godo. E yin Ahọlugbakun ṣiọn na taidi Ogiame Esigie, he yin Olu Ahọluduta Warri tọn to Ode-Itsekiri, fihe yin owhe tọgbo Itsekiri-nu lẹ tọn. E Sinai do oganzinpo otọ etọn tọn ji to 1570 bo duahọlu kakajẹ 1597, to whenuena e basi matintọ. Ovi etọn Olu Atorongboye (Olu Sebastian) wẹ jẹ otẹn etọn mẹ to whenuena e basi matintọ godo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Hùnwhẹ Gbagli Tọn
Hùnwhẹ Gbagli Tọn yin nuwiwa whemẹwhemẹ tọn de he nọ wa aimẹ to Gbagli, oto pẹvi de to Awọnlin sin aṣẹ mẹ to Naijilia. E yin titobasina gbọn African Renaissance Foundation(AREFO) gblamẹ. Nuwiwa lọ nọ do nuhe oto pẹvi bẹhẹn gando mẹyusisa na yovo lẹpo go. E yin nọtẹn nuwiwa aṣa tọn po nuwiwa mẹyugbeji tọn po. Awuwlenanutọ lọ nọ basi oylọ na tovi lẹ po mẹhe yiwanna nuwiwa aṣa tọn lẹpo lẹdo aihọn pe nado wa du hùnwhẹ lọ. Nuhe nọ yin mimọ to nuwiwa lọ tẹnmẹ lẹ wẹ Ayọnukuvitọ lẹ, Wedutọ lẹ, po Bojlẹtọ lẹ po. Nudevo lẹ wẹ Bọọlu gbigba, Satọ hun hiho podo hùnwhẹ azan tundote tọn.
Otàn
Hùnwhẹ lọ yin didoai to owhe 1999 nado nọ flin whenue mẹẹyu sisa do wajọ do wa vivọnu podọ oto hoho whenu tọn he mẹ onu mọnkọtọn nọ jọ te lẹ. Hùnwhẹ Gbagli Tọn owhe 2015 tọn yin pinpọnhlan taidi Toussaint L'ouverture: e yin kanvivan mẹẹyu lẹ tọn na tundote. Nuwiwa lọ bẹjẹeji to azan 20tọ, osun 8tọ bo fo to azan 30tọ, osun ṣiantọnto owhe 2015. Nuwiwa lọ ze tito de dote to Naijilia mẹ bọ mẹhe tin to mẹẹyugbeji lẹẹpo nọ gọ jẹpọ to aigbayetọn titi ji. E nọ wa aimẹ to wehọmẹ Badagry Grammar School tọn mẹ, to Gbagli, Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to oto Naijilia mẹ.
Otàn afanumẹ lẹ sin oto tọn
Oyin lọ Gbagli yin didesọn tovi he nọ nọ oto pẹvi lọ mẹ he bẹ whehuhu, glezọn, whlakọzọn wiwa po hẹn. Mẹdelẹ yise dọ yinkọ oto lọ tọn yin dido gbọn mẹlọ he nọ yin Agbada, he yin glezọnwatọ akonka de, he ogle etọn nọ yin Agbadaglemẹ, e wa yin didiọ to nukọnmẹ zun Gbagli gbọn yovo Europe tọn lẹ dali. To bẹjẹeji 1800 Gbagli yin aliho tangan lọ he yovo Europe tọn lẹ nọ yizan nado bẹ mẹhe yin sisa lẹ gbọn. Fide tin he nọ yin yiylọdọ Point of No Return, he wa nọ yin yiylọdọ Gbẹrẹfutomẹ todin, finẹ dotọ de tin te he nọ yin nina mẹhe yin sisa lẹ nado nu bo wọn fihe ye tlọn. To vivọnu owhe 1800, Gbagli wẹ yin oto fibẹtado tọn he to yakẹ́ to whenue awhan fọn to ṣẹnṣẹn na Port-Novo po Dahomey po podọ na tẹnsisa na afanumẹ lẹ. To 1983 Chief Mobee yin togan mẹẹyu gbeji tọn he nọ sa mẹlẹ do afanu. Petlezin tintan yin gbigba do tọpa Gbagli tọn to 1845. To alọnu, nọtẹn enẹ ma yin nukunpedego to aliho dagbe mẹ titengbe gbọn ahọluduta lẹ gblamẹ. Gandudu Babatunde Fashola tọn to alọgọ nado mọdọ oto lọ to nukọnyi, enẹwutu, ogan ehe bẹ vojlado aliho oto lọ tọn he tlọn Awọnlin wa Gbagli tọn he yin Aligblogodo Gbagli tọn.
Pọn dogọ
Adà:Aṣa
Janet Douglas
Janet Douglas, Ledi Glamis (He yin jiji to gbagbla 1498 tọn lẹ mẹ bo ku to azan 17tọ liyasun, 1537) yin yọnu daho de to  Scotland he ye dọ gando e go dọ e do aze. Ye yi miyọn do hu Douglas to whenue James V of Scotland do ganzinpo ji na ye sawhẹdokọ na ẹn dọ e yin azetọ wutu.
Owhẹ etọn to whẹdọtẹn taidi mẹhe du aze de
James V Scotland tọn ma yinwana whẹdo Douglas tọn pali. Nọvisunu Janet tọn, Archibaid Douglas, 6th Earl Angus tọn wẹ da ahọlu sin onọ. Angus de young James sọn ganpamẹ. To whenuena James vo sọn whẹndo Douglas tọn si to awewesun 1528 mẹ, e ylọ Janet jẹnukọn whẹ bo sawhẹdokọ na ẹn dọ e ma litayi na aṣẹpipa emi tọn lẹ taidi ahọlu. E yin didọ dọ Janet po gbẹdohẹmẹtọ etọn lẹ po wẹ nọ godo na Earl of Augus nado wa Edinburgh to ayidosun. Na James yinwana Janet pẹde wutu bo do dẹpẹ yinkọ he e nọ ylọ Janet dọ wutu "our lovittis Dame Jonat Douglas" to gbedide de mẹ to 1529, e na gbe Janet po Patrick Charteris  Cuthilgurdy tọn po nado họn yi sọn Scotland na e ni kaa yin whẹdana to whẹdatẹn lọ. Jamie Cameron he yin whenuho dọtọ dọ gando Janet go dọ e taidi dọ Janet ma tlọ sọn Scotland wẹ unkọ na kandai lẹ do hia dọ whe lẹ ponu wẹ yinkọ etọn nọ yin zize yi whẹdatẹn dọ e hu whẹ to ojlẹ enẹ mẹ. Dopo to owhẹ lọ lẹ mẹ do hia dọ Janet wẹ hu asu etọn dọ e donu nududu mẹ na ẹn bọ e ku to azan 17tọ zosun, 1528. Gbọn godo mẹ ye ma dlẹ kan na whẹho lọ ba bọ ehe zọn bọ e penugo na do da asu awetọ etọn Archibald Campbell of Skipness to alunlun whenu to 1537. Bọ to azan 17tọ liyasun, 1537 tọn, ye sa whẹdokọna Janet po nọvisunu etọn, Earl of Angus po George Douglas po dọ yẹ blase nado donu nududu mẹ na ahọlu.
James sa whẹdokọna Janet dọ e nọ wabo Kavi sọ aze e dile e tlẹ yin dọ James ma do whẹ whinwhẹn depope na do nọ godo na ẹn. Ye wle Janet po asu etọn po da ganpa doglọ tọn de mẹ (asu etọn họngan amọ ye gbẹ hui to nukọnmẹ) to whe daho de gbe to Edinburgh. E ma vẹawu na James nado wle Janet do ganpamẹ ṣigba e vẹawu na ẹn nado do whẹ whinwhẹn lọ dọ e lẹn yanyan etọn hia. Nuhe James wa wẹ yin dọ, e dike bọ yé ho hagbẹ whẹndo tọn pa afanumẹ Janet tọn lẹ po. E yin didọ dọ azetọ wẹ yin Janet bọ ye mẹ ẹn po miyọn po to ohọ daho de he to Edinburgh mẹ. Ye hẹ ẹn diun dọ visunu Janet tọn to te bo do pinpọn le he onọ etọn to fifiọ to miyọn mẹ do.
Olu Ojoluwa
Olu Ojoluwa yin Ahọlu to Itsekiri. E du Ahọlu to whenuena otọ etọn Ogiame, he yin Olu Irame basi matintọ godo. Eyin Ahọlugbakun ṣiọn na taidi Ogiame Ojoluwa, he yin Olu Ahọluduta Warri tọn to Ode-Itsekiri, he yin owhe na tọgbo Itsekiri tọn lẹ. Olu Ojoluwa duahọlu na nudi owhe koewhedopo yedọ sọn nudi 1550 yi jẹ 1569. To gandudu etọn whenu, e do walọ mẹbẹpli tọn bo sọ bẹ tomẹnu Ekpen (Ekpenede) tọn lẹ po pelu yedọ ye mẹ he yin kunkan Okere tọn lẹ dopọ hẹ tomẹnu tata he to Ahọluduta etọn mẹ lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olowo Rerengejen
Olowo Rerengejen yin Ahọlu Ahọluduta Owo tọn to ayimatẹn Ayimatẹn Ondo Tọn tọn to Hùwaji-whèyihọ tọn otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ yin Ahọlu he dá Ahọsi Oronsen, yèdọ vodunsi de he hẹn Hunwhẹ Igogo tọn wá aimẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olu Atorongboye
Olu Atorongboye (Olu Sebastian) yin Olu ṣidopotọ to Ahọluduta Warri tọn mẹ he duahọlu do Itsekiri lẹ po mẹ he ma yin Itsekiri lẹ po ji to Ahọluduta etọn glọ. Eyin ovi na Olu Esigie, enẹwẹzọn bọ e do mọ lẹblanu-lọkẹyi nado du Ahọlu kavi Olu ṣidopotọ Warri tọn. Ajiyin etọn wẹ Prince Eyomasan.
Olu Atorongboye yin Olu tintan he yin Klistiani dé to Olu Dugan dó Ahọluduta Warri tọn ji. Ewọ po Ahọlu Portuguese tọn Ahọlu Philip po dó haṣiṣan titengbe to owhe kanweko fọtọnnúnkundopotọ sin fifo. Ehe wẹ zọn bọ e do sẹ ovi etọn Olu Dom Domingos do Portugal nado yí plọnwe sọn 1600 jẹ 1611. Ovi etọn Olu Atuwatse I (Olu Dom Domingos) wẹ jẹ otẹn etọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Margaret Bane
Margaret Bane (he yin jiji to 1542 bo ku to azan 25tọ whejisun, 1597 tọn) yin Scotland vi yọnnu he nọ penukun do mẹhe mọho po mẹ jlo na jivi lẹ po go. E tin to mẹhe ye hu to The Great Scottish Witch Hunt  1597 tọn lẹ mẹ.
María Ester Grebe
María Ester Grebe Vicuña (Azan widopotọ Liyasun, 1928 – Azan tintan Abọ̀húsun, 2012) yin Chilean anthropologist and ethnomusicologist bo nọ na ayidonugo mẹhe yin chile-nu lẹ.
Otàn gbẹzan etọn tọn
María Ester Grebe yin jiji to owhe 1928 tọn mẹ to Arica, Chile.
To owe pinplọn yinukọn dogọ to Wehọmẹ Alavọ California tọn po Wehọmẹ Alavọ Indiana tọn po godo to vivọnu owhe 1960 tọn mẹ, é yi gbedewema daho hugan lọ to ohàn mẹ sọn Wehọmẹ Alavọ Queen Belfast tọn to 1980.
Grebe yí whenu susu zan to azọ́n dodinnanu-bibasi do aṣà po nukọ̀nyiyi gbẹtọ lẹ tọn po. Omẹ he wá sọn Chile lẹ ji wẹ dodinnanu etọn sinai do hugan, bọ e nọ to gbejizọ̀nlin ji lẹdo otò lọ pe nado yì hùnwhẹ lẹ po nuwiwa aṣà tọn lẹ po tẹnmẹ, bosọ nọ kànhose mẹlẹ gando hosọ́ voovo lẹ go. É yi whenu susu zan to Wehọmẹ Alavọ Chile tọn to azọ́n dodinnanu-bibasi do aṣa po nukọ̀nyiyi gbẹtọ lẹ tọn po mẹ, bosọ basi mẹplọntọ to finẹ kakaje  gbọjẹ whenu etọn tọn.
E sọ wazọ́n to azọ́nwatẹn amàsin tọn mẹ,  bo plọnnu gando amàsin mẹyuu Mapuche tọn go, ṣigba é yin yinyọnẹn ganji na azọ́n ohàn po aṣa po tọn etọn, bosọ to nuplọn gando ohàn po aṣa Mapuche po tọn podọ gando tòmẹnu Chile tọn lẹ go.
To ojlẹ voovo awe mẹ, to 1964 po 1977 po, e yi ajọ̀ akuẹ tọn nado sọgan jẹ yanwle dodinnanu-bibasi do ohàn etọn tọn po. É ko kanwe susu lẹ, owe lẹ taidi 1998's Culturas indígenas de Chile: un estudio preliminar ("Indigenous Cultures of Chile: A Preliminary Study") and 1967's The Chilean Verso: A Study in Musical Archaism.
To 2012, Ethnomedia dè bẹplidopọ hoyidokanji Grebe tọn apá awènọ de tọ́n to lẹdo he agéwaji Chile tọn lẹ mẹ, he hosọ́ yetọn yin Aymara 1976-1977 po Aymara 1976-1983 po. E ku to osẹ kleun delẹ godo, to owhe 84 mẹvi yinyin mẹ, to Santiago. To ṣiọdidi etọn whenu, dodinnanubasitọ do aṣà gbẹtọ lẹ tọn ji, Mauricio Pineda Ethnomedia tọn ylọ ẹ dọ "dopo to omẹ vonọtaun agbegbe lọ tọn po dodinnanubasitọ do hàngbe akọ̀ voovo lẹ tọn go vonọtaun de". Sọn whenue e ku gbọ́n, Archivo María Ester Grebe Vicuña lọ ko zindonukọ̀n nado nọ de nuyidokanji he gando akọ̀ lẹ go lẹ tọ́n sọn nusẹ̀dotẹn etọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
<References/>
Owhè
Dopo to sunwhlẹvu lẹ wẹ owhè yin (ohia: ), e nọ na mi hinhọ́n to okle.
Ibrahima Diaw
Ibrahima Diaw yin jiji to Liyasun sin azan sinẹnẹ tọ owhe 1992. E yin bolu tavo ji tọn gbá tọ na oto Senegal tọn. E tindo mahẹ to agbahiho he wa aimẹ to owhe fooelanko whenu.
Marie Clothilde Balfour
Marie Clothilde Balfour (20 Kóyànsun 1862 – Zósun 1931) yin wekantọ Britainu de, lẹdogbedevomẹtọ de podọ aṣa nuplọnmẹtọ de. E kan ohómilomilo atọ̀n, otan lẹ po aihun lẹ po, bosọ nọ basi lẹdogbedevomẹ ohó milomilo po otanwe flanse tọn he dona nọ yin finflin, e sọ nọ yi otan aṣa tọn lẹ po ohàn etọn lẹ po bo basi vojlado lẹtli awe sọn tayin etọn de.
Bẹjẹeji gbẹzan po wehihia etọn po
Balfour yin jiji to Edinburgh, viyọnnu James Balfour tọn po Christina Simson Balfour ( to godo mẹ Nicholson). Wekantọ Robert Louis Stevenson wẹ yin tavẹ ylọvi etọn tintan. E zan bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn to New Zealand to whenuena otọ́ etọn to azọ́nwa to finẹ; To whenue otọ́ etọn basi matintọ to 1869, E lẹkọ do Scotland po onọ etọn po.
Henriette-Julie de Murat
Henriette-Julie de Murat (1668 to Paris – 9 Zósun 1716 to Château de la Buzardière) yin omẹ nukundeji wekantọ Flansenu to vivọnu 1700 tọn.
Gbẹzan etọn
E dibla zan vuwhenu etọn blebu to Paris. To 1691, e wlealọ hẹ Nicholas de Murat, Count de Gilbertez, podọ bẹjẹeji 1692 tọn, e nọ saba yi yẹdenanutẹn Marquise de Lambert tọn. Finẹ wẹ e kọnawudopọ podo Marie Catherine d'Aulnoy po Catherine Bernard po. To 1697, e zin owe Memoirs of the Countess of M*** jẹgbonu, owe lọ yin zinzinjẹgbonu nado na gblọndo owe he Charles de Saint-Évremond's kan to 1696 he yin ''Memoirs of the Life of Count D***'', whẹpo e do yi gbọjẹ sọn azọ́n mẹ, he de yẹdide yonnu de tọn he dagbe bo nọ didiọ whelẹponu. Owe Murat tọn tindo kọdetọn dagbe bosọ yin lilẹdo English.
E yin dopo to nukọntọ lẹ mẹ he nọ wleyẹyi na nugbo daa lẹ to kọndopọ mẹ hẹ Marie Catherine d'Aulnoy, Charlotte-Rose de Caumont La Force, Marie-Jeanne Lhéritier, po Charles Perrault. To whenue Marie-Jeanne Lhéritier dọ dọ e dona yinmọ, e zin owe he bẹ nugbo daa hẹn atọ̀n jẹgbonu to gblagbla 1698 po 1699 - Fairy Tales (1698), New Fairy Tales (1698), po Sublime po Otan he sọgan hungona nuhe to nuglọ lẹ po (1699). To 1699, e sọ zin otan kúvitọ tọn de jẹgbonu he yin A trip to the Country, bọsọ yin alọkẹyi do Ricovrati Academy of Padua. Ajọ devo he e mọyi wẹ Academy of Toulouse's Floral Games na mẹhe yin azọ́nyọnẹntọ to hodidọ mẹ he masọ tin ba.
To Awewesun 1699, e kọnawudopọ to walọ gblezọn lẹ mẹ mọdopolọ e sọ kọnawudopọ to vijinu dopolọ he nọ zanhẹ yedelẹ mẹ. E yin kinklan sọn asu etọn go bo yin hinhẹn ma nado mọ ogu de yi gbọn onọ etọn dali, bo doalọtena ẹn ma nado basi zinjẹgbonu de, mọdopolọ, e ma tindo jlọjẹ nado lẹkọyi otò etọn Château de Loches to 1706 bo wa nọ to dido avọ sunnu lẹ tọn. E wa yin sisẹdo ganmẹ to ofi voovo awe whẹpo e do yin hinhẹn lẹkọwa Château de Loches in 1707. To 1709, e mọ tundote kleun de yi taidi yọnnu yẹyinọ de he sọgan lẹkọ do tayin etọn de.
E kan weda linlin tọn 607, he yin kinkan sẹdo tavẹ ylọvi ẹtọn Mademoiselle de Menou.
Azọ́n etọn godotọ wẹ The Sprites of Kernosy Castle, he yin zinzinjẹgbonu to 1710.
Jijizan
Jijizan wẹ gbeegbe ovi pẹvi de tọ́n sọn ohò onọ̀ etọn tọn mẹ, e sọgan yin gbẹtọ kavi kanlin, ehe wẹ bẹjẹeji ogbẹ̀ tọn na gbẹtọvi, kanlin, atin kavi nutogbẹ̀ devo lẹ.
Kẹntọ
Kẹntọ de yin mẹde kavi ogbẹ́ de he nọ jẹagọdo mẹde kavi ogbẹ́ de. To awhan de whenu, kẹntọ wẹ mẹdepope he to avunho na ada devo.
Norah Montgomerie
Norah Montgomerie (azán ṣidopotọ Lidosun 1909 – azán fọtọ̀n-nukunẹnẹtọ Afínplọsun 1998), jijiyinkọ etọn wẹ Norah Mary Shargool, yin wekantọ gando whenuho po aṣa po go, anadenanutọ, podọ wekantọ British-nu de po.
Bejẹeji gbẹzan etọn tọn
Norah Shargool yin jiji dó Whèyihọ-waji Dulwich tọn, to London, é yin ovi onọ Letitia Alexander Shirley Shargool tọn (whẹpo e do wlealọ Sawyer) azọ́n avọtitọ tọn wẹ é nọ wa, podọ John Shargool, akuẹlẹntọ de. É yi wehọmẹ to Folkstone bosọ yi wehọmẹ alọnuzọ́n tọn to London.
Montgomerie dọna linlinwema-kantọ lẹ dọ emi plọn hànjiji, otàn po hankinkan po sọn onọ̀-daho emitọn sí, bo yí ayinamẹ onọ̀-daho tọn etọn tọn ehe, "Ma na yopovu lẹ koko nu blo, na ye nude he ye sọgan dù!" bo yido yiyan mẹ to azọ́n etọn mẹ.
Azọ́n etọn
Norah Montgomerie yi nọ Dundee fihe é wazọ́n te to azọ́nwhe Scottish publishing company DC Thomson. É sọ wazọ́n yedide na linlinwema tọn to London
Ován
Ován yin nude he nọ yiyizan nado ylọ ayidonugo mẹde tọn kavi nude tọn kavi aliho de nado
Pyabelo Chaold Kouly
Pyabelo Chaold Kouly (Pyabèlo Bernadette Chaold Kouli) yin dowatọ Togolisinu de. E yin jiji to 1943 to Pagouda, Togo, bo zingbejizọnlin yi Germany to 19961 nado plọn gando alọgọ bibasi na azọn doto tọn. E yin dopo to yọnnu Togolisinu pẹvi de he yin zinzinjẹgbonu.
Lilian Esoro
Lilian Esoro yin aihundatọ otò Naijilia tọn de. Lilian Esoro mọ gigopamẹnu yí taidi yọnnu aihun nukikodonamẹ tọn basitọ dagbe hugan to 2013 Africa Magic Viewers Choice Awards mẹ.
Azọ́n etọn
Azọ́n aihundida tọn Esoro tọn bẹjẹeji to whenue họntọn etọn Bovi plan ẹn nado sọawuhia to aihundida soap opera Extended Family mẹ to owhe 2005. Etomoṣo, e wa diyin taun to whenue e sọawuhia to tito televiziọn tọn Clinic Matters fihe e yi adà Dotozọnwatọ Abigail wa te.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn