cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zémijan
thumb|Zémijannọ Gbẹtọ Betọ lẹ thumb|Zémijannọ Agban Zetọ de Zémijan kavi Kẹkẹnọ yin alọpa gbejizọnlin zinzin tọn de he nọ yin yiyizan to Benẹ mẹ to wheyihọ-waji Aflika tọn. Kutọnu Tohomẹ wẹ Zémijan su dó taun hugan to Otogbo Benẹ tọn mẹ. Finẹ wẹ yé mọ Zémijan nayi Fọtọndonu-kanwekoewheṣiatọn te. Zémijan yin zokẹkẹ afọ awe nọ he ye nọ yi dó ze omẹ dopo Kavi awe to Tohomẹ lẹ kavi Gbetato lẹ. Akuẹ etọn nọ yin didọ dego, e ma yin Akuẹ he tin to ote. Zémijannọ lẹ dó Azọnvọ he ye nọ do, bọ e sọ do sinmẹ vonọtaun he e dona yin sọgbe hẹ lẹdo he mẹ Zémijan kuntọ dé to Azọnwa te. Mọdopolọ avọ lọ nọ do yinkọ Kavi sọha de he dohiagona kunkuntọ lọ bo mọ yin kinkan do nẹgbe naẹ. Yinkọ lọ Zémijan yin dide sọn hogbe fongbe tọn de mẹ he zẹẹmẹdo Zémi yi fihe njei bleun Kavi Zémi na ma jẹ dọn dó ganmẹ. Gbẹtọ lẹ nọ dawha bo nọ dọ kẹkẹnọ Kavi Zémijannọ nado do zokẹkẹ he to yiyi dé te, bọ yé nọ sọ kuẹ ho whẹpo bọ kẹkẹnọ lọ nado ze mẹ lọ. Akuẹ he whe hugan bọ kẹkẹnọ dé nọ yi wẹ 100FCFA to Benẹ podọ 50 Naira to Naijilia mẹ Aihun nupinpọn-do-plọnnu tọn de he nọ yin yiylọdọ Dreamcycles he Nelson Roubert bayi dogbọn kẹkẹnọ he tin to Tevisodji Park lẹ ji.
The New Tribe
The New  Tribe yin otanwé he yin kinkan to owhe 2000 gbọn Buchi Emecheta dali. E yin didetọ́n whla tintan gbọn otanwekantọ́ Naijilia tọn dé he nọ yin Allison & Busby, podọ É sọ yin vivọjlado gbọn Heinemann dali taidi apádopó to òwé he ko tin to Aí lẹ mẹ.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Owe lẹ
The Returnees
The Returnees yin otànwe he yin kinkan gbọn Elizabeth Okoh. E yin zizejẹgbonu na tinitan tọn to owhe 2020 gbọn Hodder & Stoughton ehe yin ohiá Hachette UK tọn.
Owọ́
Owọ́ yin dopo to nududu dé he gunnu lẹ yinwanna taun bo nọ du ganji lẹ mẹ. Gbado mẹ wẹ yé nọ dé owọ́ sọn, ehe dohia dọ gbado he hú ganji wẹ nọ yin yiya bo dé dopodopo etọn bo ze yi omọ̀mẹ na lili, eyin e ko yin lili po godo, e nọ wa lẹzun nuhe gunnu lẹ nọ ylọdọ lifin. Lifin ehe wẹ nọ yin yiyizan nado da Owọ́.
Lehe e nọ yin dídá gbọn
Onu tintan he na yi adò ji wẹ osin, enẹgodo mi na jodo na nukun-whiwhe kleun dé na e nido hunzo ganji, enẹgodo mi na ba lifin lọ pẹvide dó agban he sọgan hẹn osin dé mẹ bo ba osin fifa dó e ji bo na hò koko etọn to aigba. Todin mi na ze wọdatin kavi to hogbe devo mẹ atinpẹ bo kọn koko lọ dó osin miọnawu he to adò ji lọ mẹ bo na jẹ dindán ẹn ji po atinpẹ kavi wọdatin lọ po na ojlẹ kleun dé. Nuhewutu mi dona dán ẹn wẹ yindọ na e ni ma dó dó ago lẹ, ojẹ̀ sọgan yin yiyi do emẹ, ehe yin nudide mẹdetiti tọn. To ojlẹ kleun dé godo, mi na dè atinpẹ kavi wọdatin lọ sẹ bo sunudo e domọ to adoji na nukun-whiwhe kleun devo na e nido fiẹsin ganji enẹgodo mí na hùn nusu sọn enu bo ba lifin devo bo dó dan ẹn ganji jẹ whenue e na sinyẹn vude bo sọgan yin dudu po nusọnu depope po. Ṣigba mẹdevo lẹ nọ jlo bibọ etọn ehe dohia dọ e sọgan yin dídá dó bibọ kavi dó sinsinyẹn lọji. Eyin e nọ adò ji na ojlẹ vude bo bí ganji godo, mí na zlọn ẹn dó aigba bo kan ẹn do núdùpanu mẹ bo dunu. Ṣigba, eyin e po jẹ azan awetọ gbe è nọ lẹzun owọ́ adlọ kavi owọ̀koli.
Oto he mẹ owọ́ nọ yin dudu te lẹ
Adà:Núdùdù
Owhé
thumb| thumb| thumb| thumb| Owhé wunmẹwunmẹ lẹ wẹ ehelẹ. Owhé yin ohọ he nọ yin gbigba na gbẹtọ lẹ nido nọ nọ e mẹ. E nọ yin ohọ gbigba tẹgbẹ tọn de. E ma nọ bọawu nado gbaẹ hanyan podọ nado yin tẹnsẹna taidi ava he yin dido nado nọ e sa. Mẹhe matindo owhé nọ yin pinpọnhlan taidi mẹhe matindo fibẹtado. Owhé kavi Ohọ nọ tindo wunmẹ voovo kavi awusọhia voovo. Delẹ nọ whe bo sọgan yin họnudopo kavi klo bosọ tindo họnususu. Ohọ delẹ nọ yin gbigba pedo devo go.
Owhé he yin klandovo
To oto taidi Amẹlika, Canada, Australia po New Zealand po, susu whẹndo tọn lẹ nọ nọ owhé he yin kinklandovo na owhé devo lẹ sigba bo sẹpọ tohomẹ bosọ nọ tindo aliho he yọn ganji. To oto devo lẹ mẹ, etlẹ yin Europe, nado tindo owhé mọnkọ ma nọ bọawu adavo mẹlọ yin adọkunnọ ganji, ehe lọ wẹ nọ yin ojlo mẹlẹpo tọn.
Owhé to lẹdo wamọnọ tọn lẹ mẹ
To oto wamọnọ tọn lẹ susu mẹ, susu gbẹtọ lẹ tọn nọ nọ họnudopo mẹ. Ye nọ saba zan adado dopo to pọmẹ, bo nọ da nududu yetọn lẹ to gbangba. Owhé ehelẹ nọ yin gbigba po azọnwanu zanpo lẹ po taidi ogan hoho,nuhe mẹdevoko zan kavi panu zanpo lẹ.
Họnmẹ
Họnmẹ nọ yin owhé he nọ yin gbigba na gbẹtọ taidi Ahọlu lẹ kavi Ahọsi po Adọkunnọ lẹ po. Họnmẹ nọ saba yin owhé Ahọvi lẹ tọn. Dopo to họnmẹ he diyin to aihọn lọ mẹ wẹ Họnmẹ Buckingham tọn to London.
Todohukanji Ahi lẹ tọn to Awọnlin
Ahi voovo lẹ to Awọnlin, to otò Naijilia tọn mẹ lẹ yin ahi he mẹ yè sọgan mọ onú voovo lẹ họ̀ te lẹ, nuhe yè ko zan pẹẹde lẹ wẹ ya kavi yọyọ, nudepope he jlo we.
Ahi he yin yinyọnẹn ganji to Awọnlin lẹ die:
Marlene Dietrich
thumb|Marlene Dietrich Marlene Dietrich (azán koatọ́n-nukunawetọ Awewesun 1901 jẹ azán ṣidopotọ Nuwhàsun 1992) yin aihundatọ dé to otò Germany po Amẹlika po tọn mẹ. E yin yọnnusi tintan he yin aihun aidedai tọn datọ dé he geze to Azọnwhe aidedai tọn Hollywood tọn to otò Germany tọn mẹ. To nudide whenu dindẹn tọn etọn mẹ, e bẹjẹeji taidi hànjitọ de po Aihundatọ dé po to sinima tele tọn ji, to otò Berlin ton mẹ to owhe 1920 lẹ ṣẹnṣẹn. Bọ to owhe 1930 lẹ ṣẹnṣẹn e lẹzun Aihundatọ Azọnwhe Hollywood tọn, bọ to wẹkẹwhan awetọ whenu e yin dopo to aihundatọ he hẹn lanmẹya na gbẹtọ lẹ po awhanfuntọ lẹ po to Awhan nukọn ti owhe 1940 lẹ ṣẹnṣẹn. Enẹgodo wẹ e wa lẹzun aihundana aihuntọ dé bo basi sinima bọ aihọn lẹpò nọ pọn, sọn owhe 1950 lẹ yí jẹ owhe 1970 lẹ ṣẹnṣẹn. Dietrich wa lẹzun dopo to gbẹtọ tangan he to aihunadida ayidedai tọn da to owhe etọn nu lẹ mẹ. Azọnwhe sinima tọn America tọn he no yin The American Film Institute wa zee dó gbẹtọ ṣinẹnẹtọ to yọnnusi vonọtaun he to aihunadida ayidedai tọn da to wheetọnnu. Dietrich sọ yin mẹde he dọn sunnu po yọnnu po dogo. Etlẹ yin yọpọvu lẹ po mẹho lẹ lọsu po ga. To 1937 wẹ e wa lẹzun Otovi America tọn.
Notẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ahi Balogun tọn
Ahi Balogun Ajeniya tọn  yin ahi dé he tin to Lopo Awọnlin tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn to Otò Naijilia tọn mẹ. Ahi lọ ma tindó adlẹsi tangan dé na e má do fivoovo lẹ to Lopo lọ ji. Ahi Balogun tọn yin yinyọnẹn lẹdo taidi ahi de he yọn hugan to avọ̀ hihọ, afọpa hihọ, po onu wunmẹwunmẹ devo lẹ hihọ po mẹ.
Zẹndido
Zẹndido wẹ nado yi Oko kavi Obọ po okọyinyan po dó Basi nuzinzan dé. Zẹndotọ lẹ nọ basi onu susu lẹ taidi Ozẹn, Kọfo, kavi nuhe nọ hẹn Aṣọ yọn to họmẹ lẹ. Fihe yé nọ Basi Zẹndido ehelẹ te nọ yin yiylọdọ Zẹndotẹn. Zẹndido sọ sọgan yin alọnuzọn aṣọdonanu wọn dé. Nuhe zẹndotọ dé nọ Basi lẹ nọ yin bibasi po ọkọ dé po he yé nọ Yan po nudevo lẹpò nado na yé nuhe din yé té, enẹgodo yé nọ yi miyọn dó da nuhe yé to bibasi lọ to nudanu he nọ yin Kiln dé mẹ. Miyọn nọ zon bọ Oko lọ nọ sinyẹn. Enẹgodo zẹndotọ lọ nọ yi osẹn zan nado hẹn ẹn lodo bosọ yọnpọn bọ nọ wa zee dó miyọn mẹ dévo. Miyọn lọ sọ nọ hẹn ẹn didun họn, bosọ yọnwhanpẹ nado pọn bosọ sọgan hẹn Osin. Zẹndotọ dé lẹ nọ Basi nuhe mayọn na yizan lẹ bo yin bosiọ dé kavi nudide devo lẹ. Mọjanwẹ zẹndotọ devo lẹ nọ zan osẹn, yélẹ wẹ nọ Basi Tọzẹn lẹ po Nudazẹn lẹ po.
Ahi Balogun tọn
Nujijọ ajiji miyọn tọn
Nujijọ ajiji miyọn tọn wunmẹwunmẹ lẹ wẹ ko wa aimẹ to ahi ehe mẹ, nujijọ miyọn tọn ehelẹ nọ jọ to azan voovo lẹ gbè ṣigba dehe ylan hugan lẹ wẹ dehe jọ to Abòhúsun owhe 2019 tọn po Alunlunsun, owhe 2020 tọn po mẹ, suhugan nujijọ ajiji miyọn tọn ehe nọ yawu jọ to akú whenu.
Ifedayo
Ifedayo yin dopo to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn gbàn (30) he tin to Ayimatẹn Osun Tọn lẹ mẹ to huwaji whezẹtẹn tọn to Naijilia. E yin dopo to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn he yin didoai to agọe lẹ mẹ.
Ahi Balogun tọn
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Zẹndido
Zẹndotẹn lẹ
Zẹndotẹn lẹ wẹ nọ yin yiylọdọ Stroke-on-Trent to otogbo England tọn mẹ, podọ whedelẹnu yé sọ nọ ylọẹdọ Staffordshire Potteries. Otò pevi ṣidopo (6) wẹ yé nọ yi oyin zẹndotẹn ehe tọn dó ylọ tòdin. Yelẹ wẹ: Tunstall, Burslem, Hanley, Stroke, Fenton po Longton po. Fi ehelẹ wẹ adọ Zẹndido yovo lẹ tọn jẹ egbehe. Fi ehe dó nuzinzan Zẹndido tọn lẹ taidi Oko, Obọ, Ojẹ, po miyọnkan lẹ po. Sindo daho lẹ mẹ wẹ yé nọ hẹn ozẹn he yé Basi lẹ gbọn dó yi fihe yé na saẹ tẹ kavi zan ẹ te lẹ. Ozẹn susu lẹ wẹ yin bíbẹ sọyi otò devo lẹ mẹ hugan owhe 200 sọn 1760 jẹ 1960. Àmọ́ to wẹkẹwhan awetọ godo, oto China tọn wa Basi Oka lẹ po Lọba lẹ po bo dó hẹn ajọgble na Azọnwhe Stroke pottery Industry tọn.
Ifedayo
Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn lẹ tin to topẹvi Oke-Ila Orangun. tọn mẹ.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 128 lẹdope bọ sọha gbẹtọ he to finẹ lẹ tọn sọ 37,058 sọgbe hẹ mẹhihia he wá aimẹ to 2006.
Sọha Posu tọn (Postal Code) lẹdo lọ tọn wẹ of 234.
Susu mẹhe nọ nọ̀ lẹdo Ifedayo tọn mẹ lẹ wẹ yin Igbomina-nu lẹ (he sọ nọ yin yiylọdọ Ogbonna), ye yin akọ̀ pẹvi he yin apadewhe akọ̀ Ayọnu lẹ tọn. Topẹvi po gbétatò susu devo lẹ po sọ tin to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn ehe, susu yetọn wẹ tin to wheyihọwaji na Oke-Ila Orangun.
Azọ̀nylankan COVID-19
Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Baangi-gbe
Baangi-gbe yin ogbè Kainji tọn de he nọ yin dido to Naijilia gbọn omẹ Kambari tọn lẹ dali.
Ogedengbe of Ilesa
thumb Ogedengbe of Ilesa (owhe 1822 jẹ azán ko-atọ́n-nukunẹnẹtọ, Liyasun, owhe 1910) Òrìṣàráyíbí Ògúndàmọlá he sọ yin yinyọnẹn taidi Sàráíbí Agbógungbọ́rọ̀, Ògèdèngbé Agbógungbọrọ̀, kavi Ògèdèngbé Agbógun Gbórò wẹ yin nukọntọ podọ áwhangan to ayọnugbeji apadewhe Otò egbezangbe Naijilia tọn bo sẹn taidi Seriki (commander-in-chief) to áwhan Kiriji whenu (1877-1893) sọta Ibadan.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn
Òrìṣàráyíbí Ògúndàmọlá yin jiji na Apasan Borijiwa po Falupo po to tòpẹvi de mẹ to Atorin sẹpọ Ilesha to Avivọsun kavi zósun to owhe 1822 tọn mẹ. Sọgbe hẹ aṣà bokọtọnọ lẹ tọn, bokọnọ de dọ dọdai to 1822 dọ ovisunsi de na yin jiji to "oguzangbe" bo na sọ hun nukun omẹ Ijesha lẹ tọn sọn huhlọn tògbo devo lẹ tọn glọ. Onọ̀ etọn basi matintọ to whenuena e to yinyin jiji. Ogendegbe yin jiji sẹpọ hunwhẹ ogu whenu tọn he nọ yin bibasi to Avivọsun kavi Zósun whenu. Ogendegbe kẹdẹ wẹ yin visunnu he yin jiji to azán lọ gbe. Mẹjitọ etọn lẹ yin vodunsẹntọ. Yinkọ etọn tintan he yin Òrìṣàráyíbí Ògúndamọlá zẹmẹdo vodun wẹ basi ehe (ovi lọ) nado yin jiji. Orisa to yinkọ mẹ nọ saba yin glido yinkọ "Òrìṣàlá," he yin yinkọ vodun Obatala tọn podọ to alọ devo mẹ, e sọgan zẹmẹdo dọ "Obatala wẹ basi ovi lọ nado yin jiji." Ògúndàmọlá zẹmẹdo "Ogu yidọgọna adọkun." Onọ̀ etọn wá sọn tòpẹvi Antorin tọn mẹ he ovi lọ yin jiji do bọ otọ́ etọn wá sọn tòpẹvi Oke-Orisa tọn mẹ he sẹpọ tòpẹvi Ilesha tọn. E yin nina tẹnmẹyinkọ lọ Ogedengbe to whenuena e gbẹpo to pẹvi, yinkọ ayọgbe tọn he yin dide sọn avunṣa etọn go he bẹ nado nọ ze kẹntọ lẹ do aga sọn ota etọn ji. E yin nina yinkọ devo to nukọnmẹ Agbógungbọrọ̀ to ojlẹ etọn to awhàn mẹ he zẹmẹdo "mẹhe yinwanna awhàn na hunwhẹ".
Gbẹzan àwhanfuntọ tọn
To owhe 1864, e yin wiwle to whenuena e to avùnlọyi na Ilara-Mokin sọta Ibadan. E họ̀ngán to whenue e ko mọ oplọn yi godo sọn awhanfuntọ Ibadan tọn Bada Aki-Iko si bo sọ yin wiwle devo to awhàn Igbajo whenu to 1897 sigba e sọ họ̀ngán. Nujijọ awe lẹ plọn ẹn gando awhànfunfun go. To whenuena nukọntọ de he nọ yin Okanle Ariysasunla do aṣli awhànfuntọ Ibadan lẹ tọn hia ẹ, Ogedengbe bẹ awhànfuntọ etọn lẹ nado yan ẹn sọn Ilesha bo gbọnmọdali lẹzun mẹgángán de. To 1878, Ogedengbe tọ́nawhàn Idoani. E gbà Idoani bo  lekọ do Itaogbolu to  owhe 1879 to whenuena susu to awhánfuntọ etọn lẹ mẹ ko basi matintọ godo to awhángbenu. To whenuena awhán Kiriji bẹjẹeji, awhánfuntọ Ekiti-Parapo confederacy yin didoai to 1878 nado yin nukọntọ to awhán lọ mẹ sọta Ibadan. Ogendengbe ko gba owhé do tòpẹvi Igbara-oke mẹ bo linlẹn nado zingbejizọnlin yi ahọluduta Benin tọn mẹ to 1878. Ogendengbe jo gbejizọnlin etọn nado yi ahọluduta Benin tọn lọ do nado deanana awhánfuntọ lẹ dile e yin obiọ awhángan lẹ tọn do mahopọna awuwhiwhle etọn to bẹjẹeji. To whenue Ogendegbe jẹ awhánfuntọ lẹ sin pamẹ ye dọnudoe podo awuyaya po gigopanamẹ po bọ ahọvi Fabunmi jo ogantẹn na Ogendengbe sọn ojlo mẹ wa. To awhán lọ whenu, e gọalọ nado hẹn tundote wa na ayọnu agewaji-whèzẹtẹn tọn lẹ sọn huhlọn Ibadan tọn si. To gbekọndopọ owhe 1886 tọn godo e lẹkọ yi tòpẹvi Imesi tọn mẹ podo awhánfuntọ etọn lẹ po kakajẹ whenuena awhán jọ to Ibadan podo Ilorin po ṣẹnṣẹn to 1893. Awhánfuntọ etọn lẹ bẹ sinsén ogle tọn lẹ podo tovi lẹ po ehe zọnbọ nukọntọ awhántọ lẹ tọn Robert Lister Bower awhánfuntọ Britain tọn gbẹnu na ye yedọ mẹhe sẹn taidi tòvi Ibadan tọn podo ogan tonudọtọ na togbogodo Awọnlin tọn. To 1894, nukọntọ awhántọ lẹ tọn Bower wle Ogendengbe bo ze yi ganpamẹ to Ibadan. To whenuena togan Ilesha tọn lẹ hòma gando lẹdo gannpa lọ tọn, e yin zize sẹ sọyi Iwo. To wedide dopọ godo, ayimatẹn togbogodo Britain to Awọnlin Gilbert Thomas Carter tun Ogendengbe dote to whenuena Owa of Ilesa Fredrick Kúmókụn Adédeji Haastrup su akuẹ he sọha etọn yi 6,000 pounds na tundote etọn.
Gbẹzan nukọn tọn
To 1898, Ogendengbe yin nina tẹnmẹyinkọ lọ Obanla kavi Obala he zẹmẹdo " Ahọlu huhlọnnọ" nado pagigona ẹn na azọn etọn to awhán Kiriji tọn whenu ehe e ko gbẹ whlasusu nado yin Owa Obokun, kavi ahọlu, Ilesha tọn. E basi matintọ to Azan ko-atọ́n-nukun-ẹnẹtọ, Liyasun, Owhe 1910 tọn podo owhe kanwe-elan-ṣinatọ̀n (88) po mẹ. Ovi etọn jẹ gandu ji taidi Obala Ilesha tọn podọ kunkan etọn lẹ wẹ to gandu taidi Obala podo Alatorin po kavi ahọlu Alatorin to Otò etọn mẹ. Gandudu otògodo Naijilia tọn basi ojlẹmọ de bo nọ ylọẹ dọ opo Ogendegbe tọn to 1934 nado basi gbangba to họ̀nmẹ Owa tọn. Fidelẹ to Ilesha egbezangbe tọn nọ yin yiylọ to yinkọ etọn mẹ taidi Ogedengbe Memorial School.
Asisa
Akinjogbin, I. A. (eds.). War and Peace in Yorubaland, 1793–1893. Nigeria: Heinemann Educational Books. pp. 173–180. ISBN 9789781294976. OCLC 47727947.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Đorđe Balašević
thumb|Đorđe Balašević Đorđe Balašević (Serbian Cyrillic: Ђорђе Балашевић; 11 Nuwhàsun 1953 – 19 Afínplọnsun 2021) yin Yugoslav hanjitọ, ohankantọ oto Serbia tọn. E yin jiji to Novi Sad, PR Serbia. Ohan wunmẹ he eji lẹ wẹ folk, soft rock, pop podọ chanson.
Oku
Balašević yin kukutọ to 19 Afínplọsun 2021 tọn to Novi Sad sọn nuhahun vẹgomẹ tọn he yin hinhẹnwa gbọn Azọ̀nylankan COVID-19 tọn dali.
Azọn solo tọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1953 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Aryeh Gamliel
thumb|Aryeh Gamliel Aryeh Gamliel (yin jiji to azan wídopotọ Whejísun, owhe 1951 jẹ azan sidopótọ, Avivọsun, owhe 2021) yin tonudọtọ́ po labi de po to Islaeli. Eyin dopo to hagbẹ knesset tọn na Shas to gblagbla 1988 po 2003 po sẹnsẹn. Gamliel yin jiji to Beersheba to Islaeli. Bẹsọn 1996 kakajẹ 1999, Gamliel yin Alọgọtọ na Nukọntọ he nọ penukundo whẹho sinsẹn tọn lẹ go. Gamliel kú to azan sidopótọ, Avivọsun, owhe kandegbannukundopo mẹvi.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1951 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Ahi Ladipo tọn
Ahi Ladipo tọn  he sọ yin yinyọnẹn taidi Ahi nuzinzan moto tọn lẹ tọn Ladipo tọn (Ladipo Auto Spare Parts Market) yin ahi de to aṣẹpipa lẹdo gandudu dokọ̀ tọn Mushin tọn glọ to Ayimatẹn Awọnlin tọn. To agọe, ahi Ladipo tọn nọ yin yiyizan na whẹho tonudidọ tọn voovo lẹ podọ na nuwiwa pọmẹ tọn voovo lẹ nado dọn ayidonugo mẹsusu lẹ tọn na lehe gbẹtọ lẹ nọ sù do to ahi lọ mẹ wutu. Ahi lọ tin to Ali Ladipo tọn ji to Papa Ajao, to Mushin he yin lẹdo gandudu dokọ̀ tọn de to Awọnlin. Yinkọ ahi lọ tọn yin dide sọn nọtẹn fie ahi lọ te tọn mẹ, enẹwẹ Ali Ladipo tọn. Ahi Ladipo tọn tin to lẹdo aliho Akinwunmi tọn (Akinwunmi Lane), e dógodo Ali Ladipo tọn. Fie yinkọ lọ yin didesẹ sọn nìyẹn (Ali Ladipo tọn). E yin nọtẹn de he yè sọgan biọ eyin yè tọ́n sọn ofi voovo lẹ to Awọnlin. Ewọ wẹ yin ahi he klo hugan to aigba Aflika tọn blebu ji he mẹ yè nọ họ̀ nuzinzan moto tọn lẹ te. E yin fide he yè sọgan mọ nuzinzan moto tọn depope họ̀ te, dehe yè ko zan pẹẹde lẹ po yọyọ lẹ lọsu po ga to Naijilia, podọ ajọwatọ voovo lẹ sọn otò voovo lẹ mẹ nọ sọawuhia to ahi lọ mẹ, susu lẹ nọ wá sọn Ghana, Ivory Coast, podọ sọn otò voovo devo lẹ po mẹ to Aflika.
Lẹdo po awusọhia ahi lọ tọn po
Na otẹn ma tin podọ ali he tin to lẹdo ahi lọ tọn lẹ ma yọn wutu, to azán gbàntọ Ayidosun tọn to 2015, gandudu ayimatẹn Awọnlin tọn degbè bọ apadewhe ahi lọ tọn lẹ yin hihọliai podọ ehe dọ̀n hunyanhunyan voovo dote to ahi lọ mẹ.
Sọ pọ́n
https://www.ladipoautomarket.com.ng
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Ego (hànjitọ)
Nwakaego Ihenacho Ogbaro yinyọnẹn na azón ̣taidi Ego, e yin hànjitọ Naijilia tọn podo hànkàntọ po. Ego ko basi ohàn lẹ taidi "Konko Below", "Nothing for You" and "Never Far Away". . E nọ saba yi na ayidedai podo lagbaja po lẹdo aihọn pe. E jo aṣa ohàn Africano tọn do nado hodo aṣa ohàn solo tọn to 2007. E do ohàngbẹ́ de doai he nọ yin yiylọdọ Indigo. To whenuena e tọn sọn hàngbẹ́ lagbaja tọn mẹ, e ko jihàn hẹ hànjitọ susu lẹ taidi Sunny Nneji, Djinee, Tosin Martins, Ayanbirin, Blaise po mẹdevo lẹ po. . E ko sọ jihàn dopọ po Weird MC, Aṣa, Cobhams Asuquo podo Yinka Davies po. E yin dide taidi afọzedaitọ Globacom tọn to 2008.
Wehọmẹ
Ego yi wehọmẹ Primary School podo Ikeja High School, GRA to Awọnlin bo fo wehọmẹ lọ to 1991.
Nọtẹn gbonu tọn lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Hànjitọ lẹ to Naijilia
Samuel Ajayi Crowther
thumb|Samuel Ajayi Crowther Samuel Ajayi Crowther (1809 jẹ azán gbàn-nukundopotọ Awèwèsun owhe 1891) yin ogbè susu setọ, yẹwhenọ podọ yẹwhegan ṣọṣi Anglican tọn tintan to wheyihọ otògbo Naijilia tọn me. E yin jiji to Oshogun (he yin yinyọnẹn to egbehe di Ado-awaye, Ayimatẹn Oyo tọn to otògbo Naijilia tọn mẹ). Samuẹli po whẹndo etọn po yin wiwle yi kanlinmọgbenu to whenuena e tindo owhe wiawe. Ehe jọ to whenue Ayọnu lẹ to awhan akọta tọn fún, yedọ awhan akọta owu tọn lẹ sọn owhe (1821 jẹ 1829), bọ gbọnmọ dali gbètato Oshogun tọn yin viva. Enẹgodo Ajayi Crowther yin vivọsa na ajọwatọ kanlinmọ tọn lẹ sọn otò Potuga tọn mẹ fie e yin zize yi aihọn yọyọ New World gbọn ohu Atlantiki tọn ji. Crowther jẹ mẹdekannu gbọn alọ̀ awhanfuntọ tọji Aflika tọn Royal Navy's West Africa Squadron lẹ dali. To whelọnu, awhanfungbẹ ehe to hihodo osẹ́n he otò Brítánì tọn zedai nado doalọtena kanlinmọjọwiwa gbọn ohu Atlantiki tọn ji. Mẹhe tọ́n sọn kanlinmọgbenu lọ lẹ po yin bíbẹ yi otò Sierra Leone tọn mẹ. To Sierra Leone, Ajayi yin yinkọ diọna do yinkọ Glẹnsi tọn de he yin Samuel Crowther bo sọ bẹ nupinplọn to Glẹnsigbe mẹ. E kẹalọyi sinsẹn Klistiani tọn bo sọ kọnawudopọ po akọtagbẹ he nọ yin Krio po to Sierra Leone. E plọn ogbè susu, enẹwẹ zọn bọ yé dó dee di yẹwhenọ to Glẹnsi tomẹ. To whenu pẹde godo, e yí gbedewema daho hugan to wẹhọmẹ alavọ Oxford tọn. Ajayi wleawu nado lilẹ odẹwema he nọ yín Anglican Book of Common Prayer do ayọgbe mẹ, mọdopolọ e sọ to azọnwa dó Biblu kinkan do Ayọgbe mẹ podọ azọ́n devo lẹ po to ojlẹ dopolọ mẹ.
Otàn Gbẹzan etọn tọn
Ovivi Ahọlu Abiodun tọn wẹ Ajayi yin podọ yinkọ onọ etọn tọn wẹ Afala. To owhe wiawe godo he kanlinmọjọwatọ Fulani tọn lẹ wle Ajayi, whẹndo etọn po mẹhe tin to gbètato Oshogun tọn lẹpo to owhe 1821 bo sọ sà yé na kanlinmọjọwatọ Pọtuga tọn lẹ. Onọ etọn Afala, he yin nina yinkọ batẹm tọn lọ Hannah, nọvi etọn pẹvi po hagbẹ whẹndo etọn tọn lẹ po tin to kanlinmọ lọ lẹ mẹ. Otọ́ etọn Ayemi na ko yin huhu to whenuena yé gba otò yetọn kavi to whenu pẹde godo. Otò Brítánì tọn jẹagọdó ajọ̀ kanlinmọ tọn gbọn ohu ji, enẹwutu wẹ e do zan awhanfuntọ tọji tọn lẹ nado nọ disà gbọn ohu he gbọn Aflika lẹ ji nado doalọte na ajọ̀ mọnkọton depope, ehe wá aimẹ to owhe 1807. To whelọnu otò Spain po pọtuga po gbẹ kẹalọyi ajọ̀ kanlinmọ tọn to otò he ye paṣẹ na lẹ mẹ to Amẹlika. Whẹpo tọjihun he nọ bẹ kanlinmọ lẹ do tọ́n sọn huto Amẹlika tọn, awhanfuntọ tọji tọn Brítánì tọn lẹ he nọ yin yiylọdọ British Royal Navy biọ tọjihun lọ mẹ to aṣẹ nukọntọ Captain Henry Leone tọn glọ. Yé tún kanlinmọ lọ lẹ dote bo bẹ́ Ajayi po whẹndo etọn po sọyi Freetown to otò Sierra Leone tọn mẹ. To Sierra Leone, Crowther yin nukunpedego gbọn Anglican Church Missionary Society (CMS) dali, bo sọ yin pinplọn to Glẹnsigbe mẹ. Na apọ̀n etọn bí dó owè go wutu, yé zee do wehọmẹ, bọ to whenu pẹde godo, Ajayi sọgan hia Biblu po awubibọ po. E lẹzun klistiani bọ to azan widopotọ Awèwèsun owhe 1825 tọn, e yí batẹm gbọn John Raban dali. E dó yinkọ lọ Samuel Crowther na ede na mẹhe tindo yinkọ lọ paapá yin yẹwhegan to Christ Church Newgate London, bo sọ yin dopo to dowatọ Church Missionary Society (CMS) tọn lẹ mẹ.
Alọwle po whẹndo po
Crowther wlealọ hẹ Asana, yedọ Hassana, na malenu wẹ e yin dai wutu. yé sọ na ẹn yinkọ batẹm tọn lọ Susan. Susan lọsu tin to kanlinmọ he yin tuntun dote lẹ mẹ. Ovì yetọn lẹ wẹ Dandeson Coates Crowther po Abigail po. Abigail dà Thomas Babington Macaulay. Ovì yetọn he yin ovivi Ajayi Crowther tọn wẹ Herbart Macaulay he yin dopo to nukunmọ̀nu lẹ mẹ to otògbo Naijilia tọn mẹ.
Sinsẹnzọ́n etọn
Crowther yin dide nado hodo yẹwhenọ James Schon yi Niger to oto Naijilia tọn mẹ to owhe 1841. Whenuena yé jẹ Niger, e biọ dọ Ajayi dó na plọn Hausagbe na gbejizọnlin yetọn wutu. Yanwle yetọn wẹ nado gọalọna ajọwiwa, ogle lilẹ̀ po awubibọ po, sinsẹn Klistiani tọn bibasi podọ nado doalọte na ajọ̀ kanlinmọ tọn. To gbejizọnlin lọ godo, Crowther yin yiylọ lẹkọ dó Glẹnsitomẹ, yé plọn ẹn bọ é sọ lẹzun yẹwhegan Bishop London tọn. Crowther lẹkọ dó Aflika to owhe 1843 po Henry Townsend po. Ye hùn yẹwhehọ dó otò Abeokuta to ayimatẹn Ogun tọn to otògbo Naijilia tọn mẹ. Crowther bẹ azọn Biblu kinkan dó Ayọgbe mẹ, Mọdopolọ é sọ jẹ ohogbe lẹ ṣian ji nado Basi wezẹhomẹ to Ayọgbe mẹ.
Ahi Ebute Ero tọn
Ahi Ebute Ero tọn tin to Ebute Ero, tòpẹvi de he tin to Ayimatẹn Awọnlin tọn to otò Naijilia tọn mẹ. Ahi Ebute Ero tọn tin to huwaji na tòpẹvi Makoko tọn he sẹpọ Brown Square.
Samuel Ajayi Crowther
Okú po Siọdidi etọn po
Crowther ku gbọn azọ̀n afọkuawaku tọn dali to ayimatẹn awọnlin tọn to azán gbannukundopotọ Awèwèsun owhe 1891 tọn. E tindo owhe 82 to whenue e kú. E sọ yin didi dó ṣiọditẹn awọnlin tọn. To owhe 1971, ayimatẹngan awọnlin jlo nado zan fidelẹ to ṣiọditẹn lọ nado gbá azọ̀nhọ yọyọ lẹ dó finẹ.
Ahi Ebute Ero tọn
Ahi lọ yin dopo to ahi hoho lẹ mẹ, podọ e sọ yin dopo to ahi he klohugan lẹ mẹ to otò Naijilia tọn mẹ.
Samuel Ajayi Crowther
Okú po Siọdidi etọn po
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1809 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1891 lẹ
Ahi Ebute Ero tọn
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Paikoro
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 2,066 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 158,086 wẹ tin to finẹ to mẹhihia owhe 2006 tọn whenu; po nukúndido lọ po dọ jideji gbàn-atọ́n to kanweko ji (35%) na nọ tin to whemẹwhemẹ.
Oyinkansola Abayomi
Mẹgantẹnmẹ Oyinkansọla Abayọmi he ye nọ ylọ dọ Oyinkan we ye ji to azan ṣiẹnẹtọ ọsun àtóntọ́ owhe 1897 tọn, eyin avunhona jlọ́jẹ́ Yọnnu lẹ tọn tọ de podọ avunhona mẹdekannujẹtọ de to Otogbo Naijilia tọn me. Ewọ wẹ sọ yin ògán na ogbẹ tonudidọ tọn yọnnu lẹ tọn. Nigerian women's Party (NWP).
Jọja whenu etọn po wepinplọn etọn po
Ye ji Oyinkansọla Ajasa to owhe 1897 to Togbo Naijiliatọn mẹ. Mẹjitọ etọn lẹ wẹ nọ ylọ ẹ dọ Oyinkan. E do nọvi dopo he nọ yin Akeuṣọla Ajasa. E sọ ku to whenuena e yin owhe awe mẹvi. Otọ yetọn he nọ yin Kitoye Ajasa, Ayọnuvi jiji wẹ eyín. Togbo Bilitiṣi tọn sọ yíi dó du ògán na agun de. Iya etọn wẹ Lucretia Olayinka Moore he yin Ahoviyọnsi oto Ẹgba tọn. Kofo Ademola yin mẹgandomẹgo yetọn ga. Eyi wehọmẹ yonusi lẹ tọn Girls Seminary to Ayimatẹn Awọnlin tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ. E yi wehọmẹ bo yi gbedewema to Young Ladies Academy he to Gyford Hall he tin to Gloucestershire to Yovotomẹ, to owhe 1909. To owhe 1917 tọn mẹ, E hiawe to Royal academy Of Music to London. E sọ nọ plọn wehọmẹvi lẹ hanjiji to Anglican Girl's Seminary. Enẹgodo wẹ e mọ mẹhe wa yin asu etọn bọ oyin etọn nọ yin Moronfolu Abayomi bọ yé wá dá yede to 1923.
Marilyn Monroe
thumb|Marilyn Monroe Marilyn Monroe (yin jiji to azán tintan osun ṣidopotọ, owhe 1926 - azán fọtọnnukunẹnẹtọ osun ṣiantọntọ owhe 1962) bo yin Aihundatọ sinnimọto Amẹlika tọn, bo yin wekantọ, hanjitọ To 1946 po 1962 po gblamẹ ede sinnimọto Kandenukunẹnẹ tọn. E yin yinyọnẹn na Aihundida nukikodonamẹtọ tọn de bosọ diyin, E lẹzun dopo to mẹhe yin nukundeji na whanpẹ Etọn to owhe 1950 tọn. Na nugbo tọn E yin Aihundatọ dagbe hugan na Owhe lẹ, sinnimọto etọn lẹ, $200 million, to okú madonukun etọn whenu to 1962.
Todowhinnu
Marilyn Monroe yin jiji di Norma Jeane Mortenson kavi Norma Jeane Baker,to Azan tintan osun ṣidopotọ owhe 1926 to Los Angeles, California, United States tọn. Onọ etọn yin ginglọn do Dotowhe na apọnmẹzọn, Azọn sinsinyẹn de, To Whenuena Marilyn gbẹ yin owhe ṣinawe mẹ vi, Oyin onọ etọn tọn nọ yin Gladys (Monroe) Baker mortenson. Norma yin zizeyi owhe tọṣiọvi tọn gbe to fi voovo lẹ yiyi sọn fide jẹ fide etọn zọn bọ e ma tindo nukọnyiyi to wehihia mẹ. To Whenuena Norma Basi jijizan etọn to owhe fọtọnnukundopotọ tọn godo, mẹhe de e to ninọ lọ jlo na yi California. sigba na Norma ma jlo na to yiyi sọn fide jẹ fide wutu, E basi tito nado wlealọ to Azan fọtọnnukunẹnẹtọ osun sidopo tọ Owhe 1943. Norma da James Dougherty, ṣigba alọwle lọ ma dẹn to aimẹ to Whenuena ekọn awudopọ hẹ. Azọnwatọ otọji tọn. Awusinyẹnnamẹnu he e mọ to jọja etọn po alọwle etọn po whenu zọn bọ e lẹzun yọnnu huhlọnnọ. Numimọ enẹ sọ gọna hihọmatindo po Awugbopo devo lẹ po.
Sinimọto lẹ
Marilyn Monroe Lẹzun yinditọ na sinimọto he e de tọn to Owhe 1950 yi 1960 po gblamẹ. E sọ diyin to yẹdide po ohan po jiji dali. To ojlẹ de whenu EjiHappy BirthdayNa Togbogan Jonh F Kennedy. Enẹ wẹ yin ohan godotọ tọn he eji.
Oku etọn
Eku na Amasin ṣiṣizan wutu, To Azan Ẹnẹtọ owhe 1962 to Oto brendwood, Los Angeles, California U.S. Eyin Owhe gbanatọnnukundopotọ mẹvi.
Nọtẹn intanẹti tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1926 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1962 lẹ
Federal Neuro Psychiatric Hospital, Yaba
Federal Neuro Psychiatric Hospital, he sọ yin yinyọnẹn taidi Yaba Psychiatric Hospital kavi Yaba Left, yin dotowhé daho apọnmẹzọ̀n tọn Otò Naijilia tọn he tin to Yaba, to ṣẹnṣẹn Awọnlin tọn mẹ.
Asu-gbe
Asu-gbe (he sọ yin yinyọnẹn di Abewa kavi Ebe-gbe) yin ogbè Nupenu lẹ tọn de he nọ yin dido to ayimatẹn Niger tọn mẹ to whèyihọ-waji Naijilia tọn.
Federal Neuro Psychiatric Hospital, Yaba
Whenuho
Dotowhé apọnmẹzọ̀n tọn Yaba tọn yin didoai to owhe 1907 mẹ to Awọnlin taidi fibẹtado Yaba tọn. Nukunpedomẹgo apọnmẹzọ̀n tọn nọ yin bibasi gbọn dotozọnwatọ lẹ dali whẹpo e do nọ jẹ doto-apọnmẹzọ̀n tọn lẹ de he ye sọ nọ yin yiylọdọ; psychiatrists po psychologist po.
Asu-gbe
Asu-nu lẹ nọ nọ̀ diblayi glètoho ao mẹ to hùwaji-whèzẹtẹn Kontagora tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ogbè lẹ
9ice
Abolore Akande (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunawetọ Alunlunsun 1980). E diyin bo sọ yin yinyọnẹn taidi 9ice to Otogbo Naijilia tọn mẹ. E sọ yin nuhotọ HipHop tọn, bo sọ yin tohodọtọ. 9ice wa lẹzun yinyọnẹn to hunwhẹ wiwa lẹ whenu, e de agban bladopọ Kongo-Aso tọn tọ́n to owhe 2008 tọn mẹ, to owhe dopolọ mẹ e du to Agbawhinwhlẹn MTV Africa Music tọn ji, bo tọnta to mẹhe e whlẹn agba hẹ lẹ mẹ to àṣà po nuhiho dodonu mẹyu gbeji tọn (MOBO) tọn mẹ. Eyi kunnudenu tangan mẹyu tọn po Walọ tangan voovo lẹ tọn po to 2015. Todin e wa yin dide taidi Ayinamẹtọ tangan de na Abiọla Ajumobi he yin Aimatẹngan Aimatẹn Oyo tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1980 lẹ
Mary Catherine Bateson
thumb|Mary Catherine Bateson Mary Catherine  Bateson yin jiji to Awewesun azán ṣiatọ̀ntọ owhe 1939 jẹ Alunlunsun azán awetọ owhe 2021. Bateson kan owe susu lẹ. Dopo to owe susu he e kan lẹ mẹ wẹ With a Daughter's Eye: Nukinkan de he gando Margaret Mead po Gregory Bateson po go. To nukinkan ehe mẹ wẹ e dọho gando nu he nọ jọ do ovi he mẹjitọ yetọn lẹ diyin taun lẹ go. E wazọn taidi mẹplọntọ to Wehọmẹ Alavọ tọn Harvard, Amherst, po George Mason tọn po, devo lẹ po ga. Bateson sọ yin ogbẹvi International Leadership Forum tọn po ogan daho wehọmẹ asanuplọnmẹ tọn (Institute for Intercultural Studies) to ayimatẹn New York tọn mẹ kakajẹ 2010.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Kelechi Nwaneri
Kelechi Nwaneri (yin jiji tọn 1994) eyin Aihundatọ nupinpọn-dó-plọnnu tọn he plọn ede azọn lọ. Eyin jiji do Awọnlin. Kelechi nọ daihun sọgbe hẹ nuhe e mọ to lẹdo etọn mẹ lẹ kavi sọgbe hẹ nuwiwa kavi hunwhẹ he to yiyi to lẹdo etọn mẹ lẹ. Aihundida etọn lẹ nọ saba do aṣà po hunwhẹ Igbo-nu lẹ tọn po hia. E yi gbedewema daho to Agricultural Extension mẹ sọn Wehọmẹ Alavọ tọn Naijilia tọn, to Nsukka to 2015, bo sọ du to agbawhinwhlẹn Spanish Embassy annual Visual Art Competition tọn ji to 2018, to Ayimatẹn Abuja tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. To 2020, eyin Aihundatọ he yin dide na AKKA PROJECT to Venice, yedọ Italy.
Aihundida etọn lẹ
Aihundida Solo tọn
2021 Myths Kristin Hjellegjerde Berlin
2020 “Modern marks” Ebony/curated Capetown, South-Africa
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1994 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Apọsteli Paulu
Apọsteli Paulu (kavi Pọọlù) lọ yin yinyọnẹn di Saul Tasu tọn podọ todin di mẹwiwe St Paul. (2BC-67) E yin Juu Lomu mẹsiah wekantọ po Rabbi po. E yin mẹhe diọzun Klistiani he yise bo sọ kan wiatọn to owe Biblu tọn lẹ mẹ he ye ylọdọ Apọsteli Pọọlu tọn. Ye yin wekanhlanmẹ hlan agun lẹ po Klistiani lẹ po. E kan owe ehelẹ nado na tuli ye, podọ nado gọalọna yé nado mọnukunjẹ nuplọnmẹ Klisti tọn lẹ podọ nado gọalọna yé nado zan ogbẹzan Klistiani tọn.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Pọọlù sìn yinkọ to dowhenu wẹ Sọọlu, e ma yin dopo lọ hẹ Ahọlu Sọọlu sọn owe Samuẹli tọn to alẹnu hoho mẹ tọn gba. E whẹn taidi mẹhe plọn osẹn Júù tọn aliho he mẹ Glẹkinu lẹ nọ yihodohogò dó. Ye dọho gando Sọọlu go tintan to Biblu mẹ sẹpọ vivọnu owalọ weta ṣianwetọ mẹ. Afọdide Klistiani lẹ tọn zindonukọn to fọnsọnku po Olọnmẹ yiyi Jésù tọn po godo. Pọọlù jẹagọdo dó aliho ehe go sinsiẹn. Ejaya nado to pinpọn lehe mẹwiwe Stephen yin zannu dlan do di hodotọ Jesu tọn tintan he yin huhu di kunudetọ etọn to whenuena hodidọ de he doadi na whẹdọtẹn Júù lẹ tọn he to azọ́n wa na Ahọluduta Lomu tọn gọalọ nado wle bo hu Klistiani susu lẹ to Islẹli po otò he sọ sẹpọ ẹ lẹ po mẹ. To godo mẹ Sọọlu yin didohlan otò Damasku tọn mẹ nado wle Klistiani he to finẹ lẹ nado saya na yé. To aliho ji Jiwheyẹwhe gbọn angẹli ji jẹte sọn Olọnmẹ bo dọho hlan Sọọlu, Biblu dọ nuhe jọ na mí dọmọ: to Gbejizọnlin etọn whenu sọọlu sẹpọ Damasku to ajijimẹ miòn sọn olọnmẹ bo ta lẹdo e, e họ jayi. Enẹgodo e se ogbe he dọho hlan ẹn sọ: sọọlu sọọlu wẹ ogbè lọ dọ, Etẹwutu wẹ a to homẹkẹndo mi? Hiẹ mẹnu wẹ klunọ? wẹ Sọọlu kanse, yẹn Jésù wẹ e gblọn mẹhe a to homẹkẹndo. fọn todin bo yí todaho lọ mẹ finẹ wẹ ye nadọ nuhe a na wa nawe. Mẹhe to Gbejizọnlin hẹẹ lẹ bọ abọẹ na ye ma sọgan dọho, ye se ogbe ṣigba ye ma mọ mẹdepope Sọọlu fọn sọn kọmẹ, e hun nukun etọn ṣigba e ma mọnnu enẹwutu ye hẹn alọ naẹn bo plẹn yi Damasku.E ma du kavi nu nudepope.
Sọọlu lẹzun Pọọlù
Whenue Sọọlu jẹ Damasku ye planẹ yi ananiasi he yin dopo to Devi Jesu tọn lẹ mẹ finẹ wẹ e mọ nukunnu te bo sọ yin bibatizi di Klistiani. Pọọlù zan owhe atọn he bọdego do to owewiwe Júù lẹ tọn plọn dogọ nado din zẹẹmẹ na oplọn Klisti tọn lẹ. numimọ etọn diọ pọndohlan etọn gando Klistiani lẹ go mlẹnmlẹn, to Owalọ lẹ 13:9 ye jẹ yiylọ dọ Pọọlù ji ehe yin lẹdogbedevomẹ Heleni tọn na Sọọlu. E yi oyọnẹn bẹjẹji tọn etọn dó Basi zẹẹmẹ yise etọn yọyọ tọn na mẹdevo lẹ podọ nado dọho po gbẹtọ he tindo yise devo lẹ po. e zin gbejizọnlin lẹdo Lomu pe bo to nu plọn mẹlẹ gando Klisti go bo kan lẹta hlan agun he e doai lẹ. Wekanhlanmẹ lọ lẹ bẹ ada nujọnu nuplọnmẹ Klistiani tọn hẹn bo ko lẹzun apa de alẹnu yọyọ tọn to Biblu mẹ he tin to ṣenṣẹn na Owalọ po wẹndagbe lẹ po, mẹde ma yònẹn vlavo Pọọlù lọsu wẹ kàn owe lọ kavi mẹde wẹ kàn ẹn na ẹn. Ada wekanhlanmẹ tọn etọn lẹ nọ yin hihia to Mass di awetọ to nuhihia awe he jẹnukọn na wẹndagbe. Dile Biblu ma tlẹ dọ le he Pọọlù ku gbọn eyin didọ dọ Pọọlù yin huhu gbọn Ahọlu Nero dali to Lomu to 67AD jẹnukọnna whemitọnnu. E dó jlọjẹ tovi yinyin tọn he zẹẹmẹdó dọ e sọgan yin huhu gbọn ta sánná po ohi po dali kakati nado yin whiwhe donugo.
Adà ordinatẹ tọn lẹ
Adà:Whenuho
Zungeru
Zungeru yín topẹvi de to Ayimatẹn Niger Tọn to Naijilia. Ewọ wẹ yin tatọ́-tẹnnọ to Agéwaji Naijilia tọn to aṣẹpipa Britain tọn whenu sọn 1902 jẹ 1916. Finẹ wẹ wehọmẹ nuyọnẹn wintinwintin tọn Ayimatẹn Niger Tọn tọn tin te to Tọsisa Kaduna tọn waji.
To Aṣẹpipa Britain tọn glọ
thumb|Yẹdide topẹvi Zungeru tọn sọn aga, 1929 thumb|Ohia gandudu Britain tọn na mẹjidugando Agéwaji Naijilia tọn lẹ tọn to he yin yiyizan to Borgu po Zungeru po, 1905
Sọgbe hẹ otàn mẹde-dọna-mẹde lẹdo mẹ tọn, hogbe lọ "Zungeru" yin agọ̀gbe hogbe lọ "Dunguru" tọn. Otàn hoho lẹ dohia dọ gandudomẹjitọ Britain tọn lẹ dùkosọ na dawe Gwari-nu de dile e to Dunguru (hànjinu de he Nupenu lẹ po Gwarinu lẹ po nọ yizan) de hò to lẹdo he wa nọ yin yiylọ todin dọ Zungeru mẹ. Yé kàn yinkọ hànjinu he hò e te lọ tọn se e bọ e dọ, "Dunguru", enẹ wẹ hẹn agọ̀gbe hogbe lọ tọn "Zungeru" zun yinkọ nọtẹn lọ tọn.
Awhànfuntọ Britain tọn lẹ gọ́ Zungeru to  Zósun 1902 tọn, ehe to whenẹnu bẹ omẹ Gwari tọn lẹ hẹn. Nukọntọ gandudomẹjitọ lọ lẹ tọn Frederick Lugard de topẹvi lọ nado yin tatọ́-tẹnnọ Agéwaji Naijilia tọn do Jebba po Lokoja po ji, ehe yinmọ́ na e yin lẹdo de he to ṣẹnṣẹn de wutu. Britain-nu lọ lẹ hò zungbó he to lẹdo lọ mẹ lẹ bo ze ahì de, oslá Awhànfuntọ lẹ tọn lẹ, po dotowhé po, gọna nudevo lẹ dai do finẹ.
To Gandudomẹji Yovo lẹ tọn godo
Sọn whenue ahọ́nkan aṣẹpipa tọn yin tẹndiọna sọn Zungeru sọyi Kaduna wẹ gigo lẹdo lọ tọn ko jẹ didepo ji.
Lẹdo lẹ to Zungeru egbezangbe tọn bẹ Nnamdi Azikiwe Centre lọ, nọtẹn de na pinpẹnnutọn-yinyọnẹn didohia tògan tintan Naijilia tọn Nnamdi Azikiwe, he ko gbọgbé todin ehe yin gbigbá gbọn Ibrahim Babangida dali to gandudomẹji awhànfuntọ lẹ tọn whenu, ahì he Lugard gbá, ehe gbẹ po to yinyin yiyizan po Wehọmẹ nuyọnẹn wintinwintin tọn Ayimatẹn Niger tọn tọn po. Azọ́n adó he nọ gọalọna zòmọ he nọ wleawuna miyọ́n lẹtliki tọn gbigbá bẹjẹeji to 2015. Adó lọ to yinyin gbigbá gbọn ogbẹ́ de he to anadena Sinohydro tọn glọ de dali. Zòmọ lọ na penugo nado nọ wleawuna huhlọ́n lẹtliki tọn 700 MW tọ́n eyin e wazọ́n to gigọ mẹ.
Ahi Alaba international tọn
Ahi Alaba international tọn yin ahi nuzinzan lẹtliki tọn lẹ tọn de he tin to Ojo, to ayimatẹn Awọnlin tọn to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ ahi nuyizan lẹtliki tọn he klo hugan to Naijilia. Gbọnvona nuzinzan lẹtliki tọn lẹ sisà, nuzinzan whégbè tọn lẹ sọ nọ yin jijlado to ahi lọ mẹ. Na nuhihọ̀ po nusisà voovo lẹ po lẹ he nọ wá aimẹ to ahi lọ mẹ wutu, ehe hùn dotẹnmẹ dote na mẹhe nọ jla nuzinzan lẹtliki tọn do lẹ, he sọ nọ jla nuzinzan lẹtliki tọn whégbè tọn lẹ do nado wàjọ́ hẹ mẹhe nọ sà nuzinzan lẹtliki tọn lẹ. Ahi lọ nọ yin hùnhùn to azán lẹpo gbè, Sẹgbe po gbọjẹzan dide lẹ whenu kẹdẹ wẹ ahi lọ ma nọ yin hùnhùn. Yindidi ahi lọ tọn po ajọ́ voovo he nọ yì to emẹ lẹ po ko dọ̀n ayidonugo ajọwatọ yọyọ devo lẹ he wá sọn ofi voovo lẹ to Aflika tọn, ehe zọn bọ ahi lọ yin hinhẹn gblo deji podọ sọha gbẹtọ he nọ wá ahi lọ mẹ to gbedopo sù dogọ, podọ ehe yidogọna yindidi ayimatẹn Awọnlin tọn to ajọ́liho.
Zungeru
Sọhayinanu lẹ
To 1926, topẹvi lọ po lẹdo he yin dide sọn ẹ mẹ lẹ po - Wushishi, Alewa, Guma (gbẹtọ sọha 3,440), Koriga (gbẹtọ sọha 801), Kuskaka (gbẹtọ sọha 2,108), Makangard (9,166), po Tegina po (gbẹtọ sọha 4,611) - e bẹ nudi omẹ 35,100 hẹn. Wushishi gọ́ na Nupenu lẹ, Hausanu lẹ po omẹ Gwari tọn lẹ; Alewa gọ́ na Gwarinu lẹ, Bauchinu lẹ, Hausanu lẹ po Kamakunu lẹ po; Guma gọ́ na Bongunu, Hausanu, Basanu po Bauchinu lẹ po; Koriga gọ́ na Hausanu lẹ , Kamakunu lẹ po Gwarinu lẹ po; Kuskaka gọ́ na Uranu lẹ, Ngwoi-nu lẹ, Hausanu lẹ po Kamakunu lẹ po; Makangard gọ́ na Makangaranu lẹ; podọ Tegina gọ́ na Bauchi, Gwari, Hausa, Kamuku, Ngwoi, po Basa po. To 2007, Hausa, Edo, Igbo, Ayọnu po Fulani lẹ po wẹ yin akọ he sù hugan to Zungeru. Sinsẹ̀n Klistiani tọn po Male tọn po wẹ yin Sinsẹ̀n tọntlọngbọn to finẹ.
Asumoh Ete Ekukinam
Asumoh Ete Ekukinam(mẹhe yin jiji to 1926) yin tonudọtọ otò Naijilia tọn he sẹ̀n taidi minisita na akuẹ́zinzan otò Naijilia tọn to Mẹ̀dekannujẹ Awetọ́ whenu to 1976 po 1977 po.
Ahi Alaba international tọn
Lehe onú lẹ nọ yin wiwà do to ahi lọ mẹ
Ahi Alaba international tọn yin ahi dagbe de he mẹ ajọwatọ depope ma nọ dọ dandan dọ akuẹ lé wẹ yè nado sà kavi họ̀ nude to ahi lọ mẹ, mẹdepope wẹ sọgan biọ ahi lọ mẹ nado họ̀nú. Gbẹtọ susu lẹ wẹ nọ wá họ̀ kavi sà nudepope he yé jlo sọgbe hẹ akuẹ yé tindo to alọ mẹ po nugopipe yetọn po, ehe nọ zọn bọ ninọmẹ núlẹ tọn nọ to didiọ sọn ojlẹ de mẹ jẹ devo mẹ.
Asumoh Ete Ekukinam
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Ekukinam yin jiji to 1929 to Ikot Epene to Ayimatẹn Akwa Ibom tọn.
Zungeru
Lẹdo po Ninọmẹ Aimẹ tọn po
Osó lẹ wẹ lẹdo Zungeru pe, ehe zọn bọ e yin dòdòmẹ na ofi yiaga he lẹdo e pe lẹ. Podọ ga, dohlán Kaduna waji, tọsisa flinflin Nnamaye po Tosheta po nọ sà gbọn topẹvi lọ pa.
Mashegu
Mashegu yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Mashegu tọn mẹ to whèzẹtẹn lẹdo lọ tọn. Tọsisa Niger tọn (River Niger) wẹ lẹdo Mashegu pé to whèyihọ-waji bọ Tọsisa Kaduna tọn (Kaduna River) lẹdo e pe to agéwaji-whèzẹtẹn.
Ahi Alaba international tọn
Sọ pọ́n
Todohukanji Ahi lẹ tọn to Awọnlin
Zungeru
Lẹdo po Ninọmẹ Aimẹ tọn po
Ofi he lẹdo Zungeru pé lẹ yin adà de atínkanmẹ, adà de agéklo; wunmẹ atín he wú do finẹ lẹ tọn bẹ Afzelia africana, Isoberlinia species, po  Burkea africana po hẹn. Topẹvi lọ po lẹdo etọn po yin dopo to fiẹ hlá yozò bo ka sọ tindo aigba he yọ̀n hugan to Naijilia.
Tẹnsẹnamẹnu
Pínpan glintẹn de tin to Zungeru he yin awuwledainanu togbó lọ tọn de.
Omẹ Nukúndeji he wa sọn Zungeru lẹ
Omẹ nukúndeji he wa sọn Zungeru delẹ die:
Papasumehatin
Papasumehatin yin atin sinsen de bo e sin gan yin mimo to agewaji otò Naijilia ton me e nọ dite sọ petlezin awagba dopo e nọ sin ẹn taun sìnsẹn e tọn nọ nọ apa mẹ apa lọ nọ dite pẹẹ de bọ sínsẹn atọn,ẹnẹ kabí atọn nọ yin mimọ to apa dopo mẹ gbẹtọvi nọ du sínsẹn e tọn nidọ sínsẹn lọ nọ apa mẹ kaka bọ e zin nidọ jẹhọn yin apa lọ na kẹnu bọ sínsẹn lọ lẹ na flẹ jaí nídọ jẹhọn yin bọ e dukosọ na onu kikẹ apa lọ tọn jẹhọn nọ ze sọyí fí díndẹn bọ e sọ nọ wu nldọ jlẹ to yiyi,na do dui ye nọ daẹ ganji bọ yè na fle flo he tin to agbasa go nẹ yè nọ yi whlakọ de go do du kabí yè ni yi dó nsọnu mẹ, IBONU LẸ nọ yí do du, UKOBI
Zungeru
Omẹ Nukúndeji he wa sọn Zungeru lẹ
Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, nukọ̀ntọ mẹhe jlo nado klan sọn otò Naijilia tọn go nado do otò Biafra tọn ai lẹ tọn.
David Mark, Nukọ̀ntọ na Wedegbẹ́ Ayinamẹtọ lẹ tọn.
Mashegu
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 9,182 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 215,022 wẹ tin to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.
Zungeru
Sọ Pọ́n
Pínpan glintẹn lẹ to Naijilia
Mashegu
Sọha pósu tọn (postal code) lẹdo lọ tọn wẹ 923.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Ahi Ikotun tọn
Ahi Ikotun tọn nọ yin anadena gbọn nukọntọ de he nọ yin yiylọdọ "Baba Oja" kavi "Iya Oja", ogbẹ́ voovo lẹ wẹ tin to ahi lọ mẹ, taidi aṣọ́ tọn, nududu tọn, nuzinzan lẹtliki tọn lẹ tọn po mọmọ po.
Sọ pọ́n
Todohukanji Ahi lẹ tọn to Awọnlin
Asumoh Ete Ekukinam
Wehihia etọn
Ekukinam yì wehọmẹ daho Methodist Uzoakali tọn. E yí gbedewema sọn wehọmẹ Atlanta Georgia po Wharton School of finance po, to US.
Ahi Ikotun tọn
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Samuel Ladoke Akintola
Samuel Ladoke Akintola (osun ṣianwetọ azán ṣidopotọ owhe 1906 - osun tintan azán fọtọ̀ntọ owhe 1966). Yin tonudọtọ ovi akọta Naijilia tọn sọn okun Ayọnu to whezẹtẹn waji. E yin jiji to azan ṣidopotọ osun ṣianwetọ owhe 1906 to oto ogbomọṣọ tọn mẹ.
Asumoh Ete Ekukinam
Azọ̀n etọn lẹ
Ekukinam yin anadenanutọ to CBN sọn 1966 jẹ̀ 1972, enẹgodo e yin mẹbọdómẹ̀gòtọ́ azinponọ̀ na Social Economic Council na Ayimatẹngán South-eastern tọn. Ekukinam yin dide taidi ogán he nọ mọnukunjẹ̀ Akuẹ́zínzán go bo diọtẹ̀nna James Oluleye (1976-1977).
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1926 lẹ
Samuel Ladoke Akintola
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Ye ji Samuel do whẹndo Akintola tọn to oto ogbomọsọ tọn mẹ, otọ́ etọn wẹ Akintọla Akinbọla to whenue onọ etọn nọ yin Akankẹ Akintola. Otọ́ etọn yin ajọwatọ he wa sọn hẹnnu ajọwatọ tọn mẹ. Whenue e tin to pẹvi, mẹjitọ etọn lẹ sẹtẹn yi oto mínna tọn he yin ayimatẹn naija tọn to egbehe. E hiawe to aganu to wehọmẹ bẹjẹẹji tọn to Church Missionary Society. To owhe 1922, E lẹkọ yi ogbomọṣọ nado yi nọ baba daho etọn de, E sọ zindonukọn to oplọn etọn mẹ to wehọmẹ bẹjẹẹji tọn oniyẹtọmi jẹnukọn whẹpo e sọ do zindonukọn to wehọmẹ kọlẹẹji onitẹbọmi to owhe 1925. E wazọn mẹplọntọ tọn to wehọmẹ akadẹmi onitẹbọmi to owhe 1930 po 1942 po ṣẹnṣẹn, ehe godo wẹ e wazọn po azọnwhe ogbẹ tọn he nọ penukundo ohún pinpan tọn to Naijilia. Ojlẹ ehe mẹ, E tindo kọndopọ podo H.O Davies po, he yin whẹyidọtọ po tonudọtọ po, E sọ kọnawudopọ po ogbẹ tonudidọ Nigerian Youth Movement fihe e hopodona Ikoli nado yin dopo to ovi hagbẹ he yin nukunmọnu ayimatẹn Awọnlin tọn mẹdemẹtọ lẹ de Samuẹl Akinsanya, mẹhe Nnamdi azikwe kẹalọyi di mẹhe na jẹ otẹn lọ mẹ. Akintola sọ kọnawudopọ hẹ azọnwhe linlinwe tọn taidi azọnwatọ,bọ e sọ lẹzun hodọtọ na linlinwelọ to owhe 1953 po godonọnamẹ akinọla maja he yin dọpo to akwẹnọ linlinwe tọn he jẹ tẹnmẹ Ernest Ikoli tọn mẹ hodọtọ́. Akinọla lọsu ze linlinwe Ayọnu he ye yi ogbe Ayọnu tọn do zedai to egbesọegbesọ. To owhe 1945, e jeagọ do afọdide azọndote he ogbẹ tonudidọ NCNC he azikwe po Michael Imodu na ze dote, ehe zọn bọ e lẹzun alẹdatọ to nukun tonudọtọ lẹ tọn mẹ di Anthony Enahoro. To owhe 1946, Akintọla mọ alọgọ oplọn vọnu yi nado yi hiawe vọnu to U.K, fihe e fo oplọn etọn gando oyọnẹn osẹn tọn, bọ e wa to azọnwa di whẹyidọtọ na osẹn oto tọn. To owhe 1952, ewọ po chris ogunbanjọ, Ahọluzọnwatọ Bọde po Michael Ọdẹsanya po nọpọ bo yin dopo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Tonudọtọ lẹ to Naijilia
Dapo Abiodun
Dapo Abiodun (he yin jiji to azan koatọ́n-nukunẹnẹtọ, Whejisun, owhe 1960) yin ajọwatọ po tonudọtọ de po to Ayonu lẹ tọn mẹ to Ayimatẹn Ogun tọn he tin to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin Togàn to Ayimatẹn Ogun tọn to alọnu na e du to ovo he yin dido to owhe 2019 tọn ji, Ogbẹ tonudidọ tọn he nọ yin All Progressive Congress (APC) wẹ zee tọn. Dapo Abiodun wẹ sọ yin Tatọ to wedegbẹ Corporate Affairs Commision tọn mẹ e sọ yin Anadetọna Heyden Petroleum, ewọ wẹ sọ dó First Power Limited ai. To Azan aotọ osun atọntọ owhe 2019 (10 Whejisun 2019) tọn mẹ, wedegbẹ he nọ penukundo do ovo go to Naijilia mẹ (Independent National Electoral Commission) la dọ Dapo Abiodun wẹ yin dide po ovo po taidi Togàn Ayimatẹn Ogun tọn.
Jọja whenu etọn
Dapo Abiodun wa sọn Ipẹru Rẹmo he tin to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Ahọvi de wẹ uwọ. Whẹndo Doto Emmanuel po Nọviyọnnu Victoria Abiodun tọn he wasọn Iperu Remo to whezẹ̀tẹn Ayimatẹn Ogun tọn wẹ yé ji dó, to azan koatọnnukunẹnẹtọ osun atọntọ owhe 1960 (29 Nuwhàsun 1960).
Wepinplọn etọn
Dapo Abiodun plọnwe gando zomọ go to wehọmẹ alavọ tọn Obafemi Awolowo he tin to Ile-Ife to Ayimatẹn Osun tọn. E sọ plọnnu gando akuẹlinlẹn go to wehọmẹ alavọ tọn to Ayimatẹn Ekiti tọn ehe tin to Ado-Ekiti. E sọ yi ogan devo to gandudu ajọ sọn wehọmẹ alavọ tọn Adeleke he tin to Ede to Ayimatẹn Osun tọn to, E sọ yi gbedewema he ma hunnukun kavi he ma họnwun yiyi to whenuena e to awuwlena ovodido owhe 2019 tọn, to whenuena e yindọ e ko dọdai sọ emi yi wehọmẹ alavọ tọn to whenue e to ovo 2015 tọn wleawuna bọ todin e sọ wa kan dowe mẹ dọ emi ma yí wehọmẹ alavọ tọn gba dọ wehọmẹ ohọ ao tọn kẹ́dẹ́ wẹ emi hia.
Azọn etọn
Dapo Abiodun wẹ yin nukunpedonugotọ Heyden Petroleum Limited (HPL) tọn po azọnwhe zomọmi po amijẹhọnnọ po tọn he tin to Naijilia mẹ, Ewọ wẹ sọ dó azọnwhe First Power Limited ai.
Tonudidọ
Dapo Abiodun yin dopo to mẹhe dó ogbẹ tonudidọ tọn whehẹnọ(People's Democratic Party) ai to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Dile etlẹ yindọ ogbẹ akizanọ(All Progressive Congress) wẹ e to bibasi to alọnu din to whenuena e jo Ogbẹ he mẹ e te dai dó whenue yẹ dó ovo 2015 tọn godo.E tẹnpọn nado du to ovo 2015 tọn ji nado yí nukọn na  whezẹ̀tẹnwaji Ayimatẹn Ogun tọn to Naijilia tọn mẹ to ogbẹ whehẹnọ (People's Democratic Party) tọn glọ amọ e ma pa ẹ. Ye de Dapo taidi dopo to osẹndoaitọ daho togbo daho Naijilia tọn mẹ, to ogbẹ United Nigeria Congress Party (UNCP) he ma sọ tin todin ba glọ. E sọ wazọn dogọ to wedegbẹ Togan lẹ tọn po azọn tonudidọ tọn tangan tangan devo lẹ po ga. To owhe 2019 tọn mẹ, e tẹnpọn nado du Togan Ogun tọn to ovo dido de mẹ to ogbẹ akizanọ (All Progressive Congress) glọ, e sọ du to eji. Eyin hodotọ Klisti tọn nugbo bosọ nọ Basi sinsẹn hẹ Mountain Of Fire and Miracle Ministry.E wa jogbe dọ dile na mẹsusu ma tlẹ jlo dọ emi ni du Togan Ayimatẹn Ogun tọn, Jiwheyewhe wẹ hẹn emi jẹ finẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Tonudọtọ lẹ to Naijilia Adà:Ovi he ye ji to owhe 1960 lẹ
Samuel Ortom
Samuel Loraer Ortom yin jiji to azán konukunatọntọ osun ẹnẹtọ owhe 1961 (23-4-1961) tọn mẹ. E yin tonudọtọ, ajọwatọ po lẹblanu homẹdagbenọ, tovi ayimatẹn benin tọn to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ yin ayimatẹngan benin tọn to alọnu. To owhè 2015 wẹ e yin dide taidi ayimatẹngan to tonudọgbẹ APC tọn glọ. To whenue e jẹ owhè 2019 tọn, e sọ vọ yin dide whla awetọ taidi ayimatẹngan benin tọn sigba to tonudọgbẹ PDP tọn glọ. To whenue goodluck jonathan tin to ganzinpoji, samuel ortom wẹ yin minista họglọ tọn na karai po tito ajọwiwa tọn.
Otan gbẹzan etọn po wepinplọn po
Dile mi ko dọ do jẹnukọn, yé ji samuel ortom to azan konukunatọntọ osun ẹnẹtọ owhè 1961 tọn to ayimatẹn benin tọn to ahọluduta guma tọn glọ to otò Naijilia tọn mẹ. E bẹ wehọmẹ dokọ tọn to st john primary school to topẹvi gboko tọn mẹ to owhè 1970 po st catherine primary school po, to ayimatẹn maiduguri tọn mẹ, e yin dẹpẹgan ayimatẹn benin tọn to 1974, e fo wehọmẹ dokọ tọn etọn to owhè 1976. E zindonukọn to wepinplọn etọn tọn mẹ to Idaha secondary commercial college, to ayimatẹn koggi tọn, sigba e ma fo e na wehọmẹ kwẹ tọn wutu na otọ etọn ko gbọjẹ to azọnmẹ. Ojlẹ enẹ mẹ wẹ e lẹzun hunkuntọ dé nado penukundo ede go. samuel ortom ma dike enẹ ni hẹn ẹn gbọjọ. To whenue e jẹ akwẹ pẹde pẹde mọ ji, e zindonukọn to wepinplọn etọn mẹ kaka e do yí gbedewema wesetọ tọn, Doctor of Philosophy (Ph.D) to commonwealth university, Belezi, gando tito wepinplọn whegbetọn go. Jẹnukọn na ojlẹ enẹ, e hiawe diploma to oyọnẹn nusisa tọn to amadu bello university, to otò zaria tọn to benue state university, to fihe e hiawe diploma to azọn linlin tọn mẹ to 1998.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ahi Idumota tọn
thumb|Ahimẹ Ahi Idumota tọn yin ahi de he tin to Lopo Awọnlin tọn. E yin dopo to ahi hoho po ahi he klo hugan to wheyihọ Aflika tọn lẹ mẹ. Nusatẹn fọtọ́n susu lẹ wẹ tin to ahi Idumota tọn mẹ. Idumota po ahi Alaba tọn po wẹ yin ahi tangan he mẹ sinimọto po ohàn he ko yin bibasi lẹ nọ yin sisa te to Awọnlin.
Ninọmẹ Idumota tọn
Idumota sin ahi yin nukundeji sọmọ bọ ajọ́ susu wẹ ko nọ yin wiwà whẹpo ogàn ṣinawe-da afọnnu tọn dó nọ ho. Agahọ susu wẹ tin to ahi lọ mẹ. To owhè 2010, gandudu ayimatẹn awọ̀nlin tọn họ́ nusatẹn delẹ na tẹnmẹ nido tin na òhún po afọzọ̀ntọ po sìn yigọyigọ nido bọawu to ahi lọ mẹ.
Lẹdo Etọn
To azọ́zán lẹ, lẹdo Idumota tọn nọ gọ́na ajọwatọ po hundotọ susu lẹ po. Idumota yin nọtẹn de he ye nọ bayi oflin awhanfuntọ hoho lẹ tọn te,hé yé nọ ylọ dọ Soja Idumota. Boṣiọ vodun Eyọ tọn po ganhiho daho dé po yin oflinnu dè to Idumota.
Maud Meyer
Maud Meyer yín hànjitọ de he yin tòvi Sierra Leone po Naijilia po tọn. E lẹzun gbẹtọ nukundeji de to gblagbla 1950 tọn lẹ. E yin jiji do tòdaho Port Harcourt tọn mẹ, to Ayimatẹn Rivers tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. Whenu he tín yọpọvu, Meyer ko nọ do ayiha do hanjiji go, bo sọ to pinplọn hanjiji sọn Onọ he tọn hẹ do hagbẹ hanjitọ lẹ. He do wanyínyín na "Bille Holiday" han lẹ. Meyer sí azọnyínyọnen lẹ supọ do hanjiji go;he nọ dotoai do ohan Voovo bo sọ nọ lẹ́ ohan lọ dó ohan jazz tọn blẹun. Emeka Keazor dọ"Meyer yín dopo to yọnnu hanjitọ lẹ hẹ yọn Jazz hanjiji sin azọ́n taun". Meyer sin hanjiji ko mẹhẹsusu do wanyínyínna, he sọ ko wazọn po hagbe hanjitọ susu lẹ to Aflika.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ahì Agbalata Tọn
Ahì Agbalata Tọn. Agbalata yin ahi daho de he tin to topẹvi Gbagli tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. Ahi lọ yí didoai to owhe 1860 mẹ.
Adà:Ahimẹ lẹ
Olu Omagboye (Miguel)
Olu Omagboye yin Olu wíawetọ Ahọluduta Warri tọn he duahọlu do otò warri tọn ji. E jẹ otẹn otọ etọn tọn mẹ yedọ, Olu Akenjoye taidi Olu wíawetọ Ahọluduta Warri tọn. E jẹ oganyin lọ, Ogiame Omagboye. Ovi etọn Olu Akengboye wẹ wá jẹ otẹn ewọ tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn