cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blossom Chukwujekwu
Bẹjeji gbẹzan etọn tọn po wepiplọn po
Ye ji chukwudi Echezoma Chukwujekwu to Abọ̀húsun azan ẹnẹtọ owhe 1983 to Benin City, Edo to Naijilia to Dr. I. E po Evangelist J. C. Chukwujekwu, Blossom Chukwujekwu wẹ yin visunnu tintan to visunnu awe he mẹjitọ etọn ji lẹ me. Ogbe Otolo to Anambra Huwaji-agewaji Naijilia tọn. E yi Greater Tomorrow Primary School po Greater Tomorrow Comprehensive College to Benin City, Edo. Na nuhe du Wehọmẹ daho etọn e de nado yí plọn Mass Communication to Anambra to University of Science and Technology fie e zan owhe dopo te. E fo Wepiplọn etọn to Benson Idahosa University to Benin City, Edo whenue e ko zan whenu pẹde to University to Enugu. Bọ to BIU, e yin ogàn na plipli ogbe Mass Communication ton (AMSCOS) to owhe 2007 jẹ 2008. E yin dopo to hagbe gbesọnọ to Popular House of Theartre (H. O. T) fie e yin nukọntọ to aihun lọ, Godless: The path to dawn. Blossom hen otẹn etọn Ukemu to aihun lọ Godless nado no viavi. To liyasun owhe 2008, e yi gbedewema pò Bachelor of Science degree po to Mass Communications sọn Benson Idahosa University, Benin City, Edo State. E be jẹ Awọnlin to Naijilia, to osun pede gbedewema etọn yíyí godo nado basi National Youth Service Corps Obligation. Blossom nọ Awọnlin nado doafọna aihundidazọ́n etọn.
Azọ́n
To 2009, to zepọ́n susu lẹ bibasi godo Chukwujekwu mọ azọ́ngban nukọ̀ntọ tọn yi to sinimọto Naijilia tọn he ma ko yin didetọ́n lọ he yin Portrait Of Passion lọ tọn yí.To owhe enẹ dopolọ mẹ, e sọawuhia whla tintan to aihún Vivian Ejike's Private storm mẹ to pọmẹ hẹ Omotola Jalade Ekeiende po Ramsey Nouah po. Yẹdide Blossom tọn wẹ yin zize do tito wadohia tọn Africa Magic Nollywood tọn lọ, Jara ji taidi dopo to aihundatọ 5 he jẹna ayidego hugan lẹ mẹ to 2013. Eyin omẹ enẹtọ to anadenanutọ ace Nollywood tọn, Charles Novia's ton, to todohukanji mẹhe yọn aihun dá ganji tọn owhe 2003, bo to owhe 2012 Chukwujekwu soawuhia to aihundida  Flower Girl tọn me, ehe me yindidi etọn besọn. To whenue eyin dide tọn to 2003, e tindo kọdẹtọn dagbe ayidego de to Naijilia, Ghana, United Kingdom podọ hunwhẹ aihundida tọn to United States po Canada po.
Finding Mercy, yin dopo to dehe disà hugan to aihundida 2013 tọn lẹ mẹ. Ewọ wẹ yin aihun he yé do dotana hunwhẹ̀ African International Film Festival (AFRIFF) tọn to 2013. To 2014, Knocking on Heaven's Door wẹ yè do hùn sinima họ̀sá lẹ lẹdo togbo lọ pe to Lidosun azan 18. Aliho he mẹ Chukwujekwu diahun te taidi "Moses" kanylantọ podọ fifietọ lọ zọn bọ e mọn ajọ̀ yí taidi Aihundatọ he mẹlẹ nọ jlo na nọ pọn to Africa Magic ji (Africa Magic Viewers’ Choice 2015 Best Supporting Actor award). Aihun etọn he yin yinyọnẹn lẹ wẹ Flower Girl (2013),Finding Mercy (2013), gona Rita Dominic, Knocking on Heaven's Door (2014), Majid Michel, The Visit (2015) Nse Ikpe-Etim, A place called Happy (2015) po Ghana Must Go (2016) po to pọmẹ hẹ Yvonne Okoro. E ko soawuhia to wadohia tele ji tọn sọha delẹ mẹ taidi Tinsel to MNET ji, ehe mẹ e yinuwa taidi Mr. Akinlolu Hart te, HIV MTVBASE tọn he hoṣọ́ etọn yin Shuga, CATWALQ gbọn Emem Isong po Monalisa Chinda po dali, My Mum and I Greg Odutayo tọn, About to Wed po Married po.
Gbẹzan etọn
Blossom Chukwujekwu wlealọ hẹ asi etọn, Maureen, to aṣà-liho to 19 Awewesun 2015 podọ yé klán to Zósun 2019.
Solomon Ilori
Solomon Gbadegesin  Ilori (yin jiji to c.  1934) yin Naijilia vijiji podọ ohúnhotọ́ dé. E sẹtẹn yi New York  City to owhe 1958 bo kọnawudopọ hẹ hunhotọ́ delẹ taidi Art  Blakey po Harry Belafonte po, whẹpo e do basi hoyidokanji agbán tintan he e detọn na Blue Note Records to owhe 1963.
Otàn gbẹzan etọn tọn
Solomon Gbadegesin  Ilori yin jiji to togbo Naijilia tọn mẹ, dó hẹnnu ohanjitọ́ de mẹ, podọ e plọnnu gando hunhiho voovo lẹ ji. E lẹkọ yi US to owhe 1958.
Ohàn he e detọ́n lẹ
Taidi Nukọntọ́ Taidi Mẹbọdomẹgotọ́
Mexico
Mexico yin otò de to whèzẹtẹnwaji America tọn.he má do ayimatẹn voovo 32 ji
Solomon Ilori
Ohàn he e detọ́n lẹ
With Art Blakey
Mexico
Adà:Otò
Solomon Ilori
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ Adà:Hànjitọ lẹ to Naijilia
Mercy Asiedu
Mercy Asiedu  (he yin jiji to azán ṣinẹnẹtọ Nuwhàsun 1971) yin Ghana viyọnnu de he nọgodo na nukọnyiyi azọnwhe sinima tọn. E yin yinyọnẹn na adà he e yiwa to sinima he nọ yin yiylọdọ (Concert Party) po (Asoreba) po. E yin yinyọnẹn taun taidi yọnnu Aihundatọ he yọn hugan he nọ yin didohia to sinima voovo lẹ mẹ to owhe 2000 gblamẹ.
Azọ́n etọn
E bẹ azọ́n Aihundida tọn jẹeji sọ́n ovu whenu etọn, bo yin dopo to ogbẹ (Kristo Asafor  Concert  Party  group) tọn. E yin yinyọnẹn taun na adà he nọ bẹ nudindọn hẹn he e nọ yiwa to Aihundida susu lẹ mẹ. E ko sọawuhia to Aihundida (Kumawood) susu mẹ, yedọ Aihundida he Kumasi deanana to anọnugbe  Akan tọn, Twi mẹ. E ko daihun hẹ omẹ taidi Agya Koo, Lil  Win, Kwaku Manu, Aboagye  Brenya podọ devo lẹ.
Gbẹzan etọn
To àzán awetọ́ lidosun 2017, e wlealọ hẹ Nana Agyemang  Badu  Duah, mẹhe yin agbagogan Kunsu tọn to Lẹdo huwají Ahafo Ano tọn mẹ to agbegbe Ashanti tọn ji. E tindo Ovi atọ̀n, sunnu awe, yọnnu dopo.
Tonudidọ
To zosun 2016, e doalọwemẹ nado tọ́n na ganzinpo togbogán Dankwa Akufo-Addo tọn. To liyasun 2016 e sọ emi na hodẹdo mẹdepope he dolalo dọ emi yi akuẹ to gandutọ́ (National Democratic  Congress) tọn de si.
Charry Ada Onwu
Charry yin Dotozọ́nwatọ dé, e mọ gbedewema Dotozọ́n tọn yi to wehọmẹ alavọ (University Teaching Hospital Ibadan and Maternity Hospital  Lagos) tọn. N se dọ e tindo dotowhe to Obinze, sẹpọ Owerri, ayimatẹn Imo tọn. Họntọn ṣie he nọ yin Chukwubuike sọ dọna mi dọ e yin awhanfuntọ́ dé, bo ko sẹn to (Biafran Armed  Forces  Medical  Service) to awhan Biafra naijilia tọn whenu (1967-70). Ṣigba wékinkan etọn basi zẹẹmẹ walọyizan etọn, taidi Cyprian Ekwensi po Anezi Okoro, he mahopọnna dọ ye wa sọn hẹnnu Dotozọ́nwatọ tọn de, lẹzun nukọntọ́ to otanwé kinkan mẹ.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Usman Zamnagawa
Usman Zamnagawa Dan Shekarau,  sọ yin yinyọnẹ̀n do Usman Zamnagawa (e sọ nọ yin kinkan dole Osumanu  Zamnagawa) yin ahọlu Kano tọn sọ́n owhe 1343 jẹ 1349.
Agayiyi po gandudu po
Usman lẹzun ahọ́lú, é yí gánzinpo sọ́n nọvisunnu-daa etọn sí, bo hui. enẹwẹzọ́n bọ gbẹtọ lẹ na ẹn tẹnmẹyinkọ́ lọ "Zamnagawa". Gandudu etọn hẹn jijọho wa aigba lọ ji. To aṣẹpipa Rumawa tọn he sọha gbẹtọ lẹ tọn su te tọn glọ, é hẹn Ovi etọn zun ahọ́lú Rumawa tọn. É duahọ́lú na owhe ṣinawe, enẹgodo oylọnẹ ylọvi etọn he nọ yin Ali Yaji  Dan Tsamiya yi gánzinpo lọ.
Otàn gbẹzan tọn to Otànnugbo kano tọn mẹ
Zamnagawa(é sọ nọ yin yiylọdọ Osumanu) wẹ yin ahọ́lú Aotọ́ he dù. Yinkọ onọ etọn tọn wẹ Kumyerku. É nọ yin yiylọdọ Zamna-gawa na é hù Tsamia wutu. É sú ohọ̀n ahọ́lúgbají tọn lẹ bo nọ ohọglọ na azan ṣinawe. Enẹgodo é tọ́n jẹ gbangba. mẹdepope ma yọ́n fihe oṣiọ Tsamia tọn tin te, boya Zamnagawa du i wẹo kavi di i. To gandudu Zamnagawa tọn whenu, Awhan depope ma jọ to otò lọ mẹ Wheyihọ̀waji, Whezẹ̀tẹ̀nwaji,huwaji, po agewaji po, jijọho tin to filẹpo.
Maguzawa tọ́n sọ́n otò lọ mẹ bo yi otò Fongui tọn mẹ. Rumawa po omẹ etọn lẹ po wá ahọ́lú de. Ye dọ na ẹn dọ "Hiẹ wẹ ahọ́lú mitọn, a ko hẹn Gazarzawa zun ahọ́lú podọ a ko de agbago Kurmawa tọn, hẹn milọsu zun agbago. Ahọ́lú lọ gblọn dọ "N ko se". Enẹwutu ye lẹkọ yi owhé etọn gbè. Ahọ́lú lọ má nujlomẹ etọn hẹ sunnu etọn lẹ. É dọ "n jlo na hẹn Ovi ṣie zun agbagogán otò Rumawa tọn." Omẹ lọ lẹ po dọ; "mi kọngbedopọ́". É sọ ná otẹn agbagogán otò Rumawa tọn Ovi etọn podọ sọha gbẹtọ he nọ nọ̀ otò lọ mẹ lẹ su bosọ́ yin huhlọnnọ.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Omar Sheriff Captan
Omar Sheriff Captain yin aihundatọ Ghanavi, podọ anadenanutọ aihundida sinima tọn. E yin yinyọnẹn taun na adà "Ovi ylankan" he e nọ yiwa to aihundida lẹ mẹ, e wa lẹzun nukọntọ́ sinsẹn tọn to godo mẹ.
Gbẹzan mẹdetiti etọn tọn
Captain wlealọ hẹ họntọnmọdoaliji etọn Cindy to owhe 2013, bosọ basi gbẹdai hẹ ẹ to whenue e ko lẹzun nukọntọ́ sinsẹn tọn godo. E dọ emi tindo họntọnmọdoaliji de to Tanzanian to 2021. He, Captain tindo Oviyọnnu he nọ yin Grace Smith, he ewọ lọsu yin Aihundatọ ga.
Maupe Ogun
Maupe Ogun yin anadenanutọ televiziọn ji tọn po linlin-kàntọ Naijilianu de po.
E yin dopo to hagbẹ anadenanutọ tito Sunrise Daily tọn he nọ yin bibasi to televiziọn-họsa Channels TV tọn ji. '
Wehọmẹ etọn
Ogun-Yusuf yi gbedewema B.A tọn sọn wehọmẹ alavọ tọn University of Lagos fihe e plọn yovogbe te. Enẹgodo, E zindonukọn nado yi gbedewema daho to nupinplọn ''International Relations and Development mẹ to wehọme alavọ tọn University of East Anglia'' to Norwich.
E yin dopo to wehọmevi he fó to wehọme alavọ tọn Delta Steel Technical High School tọn lẹ mẹ po hagbẹ devo lẹ po taidi Mitchell Elegbe, po Qriss-Henry Ogwu po.
Azọ́n etọn
Ogun-Yusuf yin dopo to hagbẹ anadenanutọ tito afọnnu tọn Sunrise Daily to televiziọn- họsa Channels TV tọn ji. E kọnawudopọ hẹ Channels TV to 2009.
Gberefu
Gberefu kavi Lopo Gberefu tọn he sọ nọ yin yiylọ dọ Point of No Return yin lopo de to Gbagli he bẹ whenuho susu po gbẹtọ lẹ po hẹn, e yin topẹvi de bosọ yin lẹdo gandudu dokọ̀ tọn de to Ayimatẹn Awọnlin Tọn mẹ, to Hùwaji-whèyihọ Naijilia tọn. Dile e yin hiadogona gbọn zánnu gaa awè he pannukọn ode awetọ delẹ dali bosọ pannukọn Ohù Atlantik tọn, lopo lọ ko yin hunglintẹn tangan de na ajọ́ kanlinmọ tọn watọ lẹ sọn whenu gbọn e ko yin hunhun to 1473 to ojlẹ he mẹ kanlinmọ le nọ yin bibẹ gbọn Ohù Atlantik tọn ji lẹ gblamẹ. Sọgbe hẹ whenuho-kàntọ lẹ, kanlinmọ he su sọ 10,000 wẹ ko yin bibẹ yì Caribe po Amẹlika po to gblagbla owhe 1518 po 1880 po tọn lẹ mẹ sọn lopo lọ ji.
Gbẹtọ lẹ
Gberefu tin to aṣẹpipa ahọvi awè tọn mẹ, bọ yemẹpo tin to anademẹ Akran Gandudu Gbagli tọn glọ, podọ yewlẹ wẹ; I. Chief Yovoyan (The Duheto of Badagry gbaragada) II. Chief Najeemu (The Numeto of Badagry Gberefu). Pipli akọ̀ Ewe tọn awè wẹ yin omẹ tintan he wa sawhé do lopo lọ ji jẹnukọn podọ yewlẹ wẹ Gbaragada po Kofeganme (enẹ wẹ Yovoyan) po.
Ajọ́ ojẹ̀ tọn wẹ omẹ Ewe tọn lọ lẹ nọ wà jẹnukọn no wá sọn Anklo Keta tó nudi 1734,amọ́ suhugan yetọn lẹzun whèhutọ lẹ po glèsi lẹ po to vivọnu owhe kanweko 18tọ po bẹjẹeji owhe kanweko 19tọ tọn lẹ gblamẹ, na nugbo tọn, pipli akọ̀ devo lẹ tọn taidi Ilaje lẹ po Gunnu lẹ po nọ nọ̀ lẹdo Dakoro tọn lẹ mẹ todin bọ yemẹpo po to jijọho mẹ.
Ogbe awetọ
Ogbe awetọ yin ogbe he mẹde nọ dó dogọ na ogbe tintan. Ogbe awetọ sọgan yin pinplọn to aliho tlọlọ mẹ, to wehọmẹ kavi to whẹndo mẹ.
Qwasi Blay Jnr.
Godwin Kwesi Blay Ekra Jnr. (yin jiji to azán ṣinawetọ whejisun, 1994) he sọ yin yinyọnẹ̀n taidi Qwasi Blay Jnr. yin aihundatọ ghanavi sunnu de. E yin yinyọnẹn ganji na adà he e yiwa to aihundida sinima tọn he nọ yin Dance with the Devil, Grey Dust po 2 Days After Friday po. E ko sọawuhia to Aihundida sinima tọn voovo fọtọn mẹ po tito televizion ji tọn ẹnẹ po.
Umaru Abdullahi
Umaru Abdullahi, CON (yin jiji to azán gbantọ Abọhusun, owhe 1939 tọn) yin whẹyidọtọ Naijilia tọn podọ nukọntọ daidai tọn whẹdatẹn whẹvọylọ Naijilia tọn.
Qwasi Blay Jnr.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
E yin jiji to ghana bo yin ovi atọ̀ntọ to ovi atọ́n he mẹjitọ etọn tindo lẹ mẹ: sunnu ẹnẹ, yọnnu dopo po. E yi wehọmẹ dokọ po daho to Great Lamptey Mills. Enẹgodo e zindonukọn to wehihia etọn mẹ to wehọmẹ Aburi Secondary Technical (SHS) tọn.
Umaru Abdullahi
Alọdlẹndonulẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Whẹyidọtọ lẹ to Naijilia
Gberu
Gberu yin Alafin to ahọluduta ayọnu Oyo tọn mẹ. E nọ gánzinpo ji sọn owhe 1730 jẹ 1746.
Gberu tindo họntọn alọmayiemẹ de he nọ yin Jambu, mẹhe e yi do du Basorun (enẹ wẹ nukọntọ Oyo Mesi, ayinamẹtọgán ayimatẹn lọ tọn), mahopọna enẹ yé jẹ avunhò sọta yedelẹ bosọ yangbe ayijijẹ ode awetọ tọn.
To whenuena e yin gbigbẹdai taidi gandutọ de, Gberu hù ede.
Ogbe tintan
Ogbe tintan (ogbe mẹtọn kavi anọnugbe) nọ zẹẹmẹdo ogbe tintan he mẹde plọn. E nọ gọalọ na mẹlọ taun nado tindo nukunmọjẹnumẹ ganji to ogbe lọ mẹ. To whedelẹnu, e ma nọ saba yinmọ, ogbe tintan zẹẹmẹdo ogbe he mẹde nọ dó hugan. Ogbe awetọ wẹ dehe mẹlọ se ṣigba bo ma taidi tintan tọn. Ni eyin mọ, mẹde sọgan nọ do hugan ogbe dopo kavi awe niyẹn.
Aisha Tsamiya
Aisha Aliyu yin yinyọnẹn gbọn oployinkọ etọn dali taidi Aisha Aliyu Tsamiya podọ eyin aihundatọ Hausagbe tọn podo nubayitọ po he lẹzun omẹnukundeji to aihun Salma tọn mẹ.
Azọ́n
Aihundatọ lọ tọ́n to aihun Zeenat tọn mẹ taidi ainhundatọ nukọn tọn bo da apa ovi otọ́ akuẹnọ de tọn. Sọgbe hẹ ohòkansemẹ etọn podo linlinwe blueprint tọn po, aihundatọ Hausagbe tọn lọ bẹ ajọwiwa podo aṣọjijla po to Azọ̀nylankan COVID-19 he gbayipe whenu. Azọ́n nusisa to intanẹẹti ji tọn wẹ e nọ wa ehe hodotọ etọn lẹ lọsu nọ yi yindidi etọn zan nado sanu to nọtẹn lọ ji. To godomẹ Aisha hùn azọ́nwhe he nọ penukundo whanpẹ go to Kano do ali Gwarzo tọn ji.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Aihundatọ Hausagbe tọn lọ wlealọ hẹ Alhaji Buba Abubakar to 25 Afínplọsun 2022 to whenuena nudindọn wayimẹ gando azán alọwle yetọn go godo. Azán alọwle tọn devo yin zinzin do weylọmẹ lọ ji nado fẹayihasẹna hodotọ etọn lẹ to whenuena alọwlẹ yin bibasi to azán he ko yin dide lọ gbe.
Mẹdide podo ajọ̀ po
Aisha Tsamiya mo ajọ̀ yi na aihundatọ he yọn hugan to city people awards to owhe 2014.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Kojo Dadson
Emmanuel Kojo Dadson(1953 – 9 Afinplọnsun 2021) yin Aihundatọ́ ghanavi sunnu, Anadenanutọ́ podọ hanjitọ́ dé. É yin yinyọnẹ̀n ganji na adà he e da to sinima lẹ mẹ taidi Home Sweet Home, Sun City po Run Baby Run po. É yin yinyọnẹ̀n ganji na adà nukikodonamẹ tọn he e da to Aihundida lẹ mẹ. E jiya àzọ̀n asaku awaku tọn to whenue e to Aihunda to Owhè 2012. E kú to àzán ṣinẹnẹtọ́ Afinplọnsun 2021, bo tindo owhe kandegbanewheawe (68).
Azọ́n etọn
Kojo Dadson yin Aihundatọ́ sunnu he ko sọawuhia to Aihundida sinima tọn susu mẹ, delẹ taidi Love Brewed In An African Pot, Run Baby Run, Home Sweet Home, Sun City, Hotel St. James, Doctor Love, Location Africa, po devo lẹ po. To 2012, e bẹ Azọ́n asaku awaku to whenue e to Aihunda. Azọ̀n lọ zọ́n bọ e ma sọgan dọho ganji podọ kẹkẹvi mẹ wẹ e nọ Sinai dó. E lẹzun hanjitọ́ he ma sọgan sẹtẹn po afọ̀ etọn lẹ po.
Mẹpipa po mẹyinyọnẹn po
Dadson mọ ajọ̀ (Ghana Actors and Entertainers Awards) (GAEA) yi po àjọ devo yi po gbẹdohẹmẹtọ́ etọn ṣidopo po, podọ e mọ akuẹ̀ yi na Aihundida to azọnwhe sinima tọn to Ghana.
Okú etọn
Dadson kú to àzán ṣinẹnẹtọ́ Afinplọnsun 2021 dó dotowhe (Korle-Bu Teaching Hospital) na azọ̀n (kidney problems) tọn, to osẹ̀ awe he asi etọn yin matintọ godo. Mẹsusu dọho dagbe gando e go Podọ wekanhlanmẹ susu lẹ wẹ yin didohlan sọ́n azọnwhe Aihundida ghana tọn,po (West African media) po Aihundatọ́gbẹ́ sunnu po yọnnu etọn lẹ po.
Abdullahi (sultan)
Abdullahi yin Sultan Kano tọn he dugan sọn 1499-1509.
Otan gbẹzan tọn etọn to otannugbo Kano tọn mẹ
Ehe wẹ otan gbẹzan tọn Abdullahi tọn sọn Palmer's 1908 lẹdogbedevomẹ anglẹ tọn to otannugbo Kano tọn mẹ.
Sarki konukundopotọ wẹ Abdulahi yin. Onọ etọn nọ yin Auwa. Nuwadomẹji etọn do huhlọ taun hugan gadutọ he po to azan etọn mẹ lẹ po tọn. E gba ohọ he to Doseyi, ṣogan oyin etọn, “Giddan Madaki Auwa.”
To whe etọn nu Ahmedu, he to yinyin Liman Kano tọn, gọ wa. Abdulahi gbawhan Katsina tọn. E zindounkọn dile Katsina lọsu na ede dosla lẹdo tọsisa he to sẹpọ Tsagero. E gbọṣi Tsagero na osun ẹnẹ bọ enẹ godo e yi Zukzuk bo funawha to finẹ. To whenue e ko gbawhan sunu he tinto Zaria lẹ tọn godo e zindounkọn sọ yi Kadaura podọ yi Kalam bo funawhan sọta finẹ nu lẹ, enẹ godo e lẹkọ yi Kano.
To whenue e lẹkọ wa whe e mọ dọ Dagachi to awuwle nado ṣinatẹ, podọ Madaki Auwa kẹdẹ ko doalọ te na tukla sinsinyẹ, dile nuyiwadomẹji etọn sinyẹ taun to Kano. Ehe wẹ zọn bọ Sarkin Bornu tọn tọawhan Kano, bo do sla lẹdo Gunduawa. Sarkin Kano tọn tọn yi nado yi pe ewọ po mallams etọn lẹ po podọ e ze ede whe to nukọn etọn. Sarkin Bronu lẹkọ yi oto etọn mẹ. Tlolo he e yi, Abdulahi klọ Dagachi nado kọngedopọhẹ, bo dee sẹ sọn azọnwatẹn etọn bo wa ze afanumẹ etọn do otẹn etọn mẹ.
E dugan do Kano ji na owhe ao.
— Otannugbo Kano tọn
Glele
Glẹlẹ kavi Badohou ( he kú to azán koatọ́n-nukunẹnẹtọ Awèwèsun owhe 1889) yin Ahọlu aotọ Dahomey tọn he dù sọn owhe 1858 dó jẹ whenue e hù ede to owhe 1889.
Jackie Appiah
Jackie Appiah (he yin jiji to azán 5tọ Avivọsun 1983) yin aihundatọ Ghananu de he yin jiji to Canada. Na azọ́n aihundida etọn wutu ẹ ko mon ajọ̀ susu lẹ yi, gọna ajọ̀ to '' Best Actress in a Leading Role to 2010 Africa Movie Academy Awards, po Best Actress to supporting Role me na Africa Movie Academy Awards to 2007. E sọ mon ajọ̀ awe yí to ''Best Actress in leading Role po Best Upcoming Actress to Africa Movie Academy Awards to 2008.
Glele
Otàn Gbẹzan Etọn Tọn
Badouhou, he yi gánzinpo-yinkọ Glele, yin yinyọnẹn (eyin yè ma hia Adandozan dogọ) taidi ahọlu aotọ́ ahọluduta Aja tọn Dahomey tọn (he yin apadewhé otò Benẹ tọn to egbehe). E jẹ otẹn otọ́ etọn Gezo tọn mẹ sọn owhe 1858 jẹ 1889. Glele zindonukọn to otọ́ etọn sín awhànfunfun lẹ liho, na apadewhé nado yí ahọ́su na okú otọ́ etọn tọn, podọ nado bẹ kanlinmọ lẹ. To gandudu etọn whenu e hẹn amivẹẹ-jọ́ po kanlinmọ-jọ́ po to Dahomey lódò dogọ. Glele sọ kọngbedopọ hẹ Flansenu lẹ, mẹhe yé ko nagbe to Porto-Novo sọn ahọlu etọn si. Omẹ Flans tọn lẹ tindó kọdeton dagbe to hodọdopọ yetọn po Glele po mẹ nado sọgan tindo dotẹnmẹ nado wàjọ to Cotonou to whenuena e to gánzinpo ji. Glele sin ohia lẹ wẹ kinikini po ohí yẹsudide he yin nuyọnzan Gunnu lẹ tọn (vodun miyọ́n tọn, ogàn tọn po awhàn tọn po). Asi yinwanna etọn wẹ Visesegan. Dile etlẹ yindọ yovo Europe tọn po hunhlọnnọ aihọn mẹ tọn yọyọ lẹ po dọalọtena kanlinmọ sìn ajọ̀ wiwa do, Glele zindonukọn nado to kanlinmọ lẹ bẹpli. Ogle etọn lẹ sọ yin nukunpedego gbọn kanlinmọ lẹ dali, podọ kanlinmọ lẹ wá lẹzun wẹnsagun he nọ yin sisẹdo tọ́gbo lẹ dè (taidi avọ́sannu tọn de) to hunwhẹ lẹ whenu. To owhe 1860, E pé po William Foster he yin nukọntọ Clotilda tọn po, he yin tọjihun daho godo tọn nado bẹ kanlinmọ lẹ yí otò Amẹlika tọn mẹ, po linlẹn lọ po nado mọgbeyi do sà yé. Sẹpọ vivọnu gandudu Glele tọn, kanṣiṣa po otò Flans tọn po lẹkọ do godo na ajọ́wiwa to Cotonou to adà gblo dogọ podọ nukunnumamọjẹnumẹ ogbè tọn to Dahomey po Flans po ṣẹnṣẹn gbọn ajọ́liho wutu. Glele kú to ajijimẹ whẹpo Flansinu lẹ do Kondo wẹ Basi hodọdopọ lọ po omẹ̀ Flans tọn lẹ po. Glele yin matintọ to azan koatọ́nnukunẹnẹtọ Awèwèsun owhe 1889, bọ visunnu etọn Kondo he yin yinyọnẹn taidi Béhanzin sọ jẹ otẹn etọn mẹ.
Jackie Appiah
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Jackie Appiah yin jiji to Avivọsun 5tọ 1983, to Toronto, Canada. Ewọ wẹ gbọngodo to ovi atòn he mẹjitọ yétọn ji lẹ mẹ. E yin Ghananu Canada na e yin jiji to Toronto wutu. E yin yinyonẹn po yinkọ lọ Appiah po. Appiah wlealọ hẹ Peter Agyemang to 2005 bo tindo ovisunnu dopo. Otọ́ etọn yin Kwabena Appiah (yin novi na Joe Appiah, whedatọ de he yin omẹ nukundeji de to Kumasi he ko damlon to oku mẹ, he nọ no Totonto, Ontario, Canada.
Glele
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà: Ahọlu lẹ to Benẹ
Jackie Appiah
Nudindọn
Mẹdelẹ dọ to 2020 dọ̀ Jackie Appiah mọhò na togán Liberia tọn, George Weah. Amọ́, e hẹn ẹn họnwun to adà Instagram tọn etọn ji dọ̀ lalo wẹ ohó enẹ yin to whenue e wlan dọmọ: "Nukiko he nọ hungona lalo lẹ po hopadọ lẹ po".
Agbasazọ́n
Appiah jẹ awusọhia ji whẹwhẹ to tele ji to whenue Edward Seddoh Junior, mẹhe kàn Things We Do For Love, ylọ ẹ bọ yí adà Enyonam Blagogee tọn wà to aihun lọ mẹ. Enẹgodo e sọ yí adà de wà to Tentacles, Games People Play, Sun-city gọna aihundida tele ji tọn adà susunọ devo lẹ mẹ.
Appiah flin dọ emi kuwinyán taun whla tintan he emi yì nuyidokànji tẹnmẹ: " Azọnwatẹn Venus Film Production tọn de wẹ, bọ hosọ́ aihun lọ tọn wẹ Devine Love podọ adà Kate he yin omẹ tọntlọngbọ lọ tọn wẹ N'dona yiwa. N'ma di dọ̀ N'wà dagbe sọmọ de. N'sisọ́ amọ́, mẹsusu ma doayi e go. Mahopọnna obu he ji e te, e dọ dọ̀ emi gbẹ do kọdetọn dagbe gbọn homẹ melẹpo tọn hinhẹn hùn dali.
Appiah dọ dọ̀ adà he emi yiwa bo yiwanna wẹ Mummy's Daughter gbọn Venus Films dali. Sinima lọ donu otàn Whedo Bartels tọn go ehe mẹ e yi adà Princess, he yin viyọnnu lọ, tọn wà tẹ. "N'yiwanna aliho he mẹ N'yi adà enẹ lọ wà tẹ taun podọ homẹ ṣie sọ hùn gando e go". Todin, Appiah nọ pọ́n azọnwhẹ sinima tọn pẹvi ehe dọ e ko yinukọn taun. E yì se dọ mẹdevo lẹ na doayi nukọnyiyi mayọnjlẹ etọn go ga.
Nukọnyiyi po Kọdetọn Dagbe po to Nollywood mẹ
Appiah ma yin mẹyọyọ de na Nollywood na e ko tindo kọdetọn dagbe susu to sinima Ghananu lẹ tọn etọn mẹ, delẹ to yé mẹ wẹ Beyoncé - The President Daughter, Princess Tyra, Passion of the Soul, Pretty Queen, The Prince's Bride, The King is Mine po The Perfect Picture po.
Sinima Nollywood tọn etọn he diyin taun delẹ wẹ Black Soul and Bitter Blessing, to pọmẹ hẹ aihundatọ Nollywood tọn Ramsey Noah po My Last Wedding, to pọmẹ hẹ aihundatọ Nollywood tọn Emeka Ike po. To 2013, e mọ ajọ̀ Best International Actress tọn to Papyrus Magazine Screen Actors Awards (PAMSAA) 2013 tọn, he ye bayi tó Abuja to Naijilia tẹnmẹ.
Rama Brew
Rama Brew yin aihundatọ ghanavi yọnnu podọ hanjitọ de.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Rama Brew dó ojlo nado lẹzun wedutọ de amọ otọ etọn jẹagọdo. Nọviyọnnu etọn de wa dín azọ́n na ẹn dọ televizion họsa Ghana Broadcasting Corporation(GBC)he ewọ lọsu nọ wazọ́n te mẹ.
Gbẹzan etọn
E tindo viyọnnu he nọ yin Michelle Attoh he yin Aihundatọ ga.
Helen Ofurum
Helen Ofurum yin wekàntọ Naijilia-nu de he nọ kàn otànwe yọpọvu lẹ tọn to yovogbe mẹ. E yin linlẹn do wekàntọ Oxford Encyclopedia of Children's Literature tọn lẹ mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Abdullahi Maje Karofi dan Dabo
Abdullahi Maje Karofi dan Dabo) yin ahọlu Kano tọn he dugan sọn 1855 jẹ 1883 mẹ.[1][2]
Otan gbẹzan tọn to otanugbo Kano tọn mẹ
Ehe wẹ otan gbẹzan tọn Abdullahi tọn sọn Palmer's 1908 lẹdogbedevomẹ English tọn otanugbo Kano tọn tọn[2]
Sarki kande-ṣinawetọ wẹ Abdullahi visunu Dabo tọn yin. Onọ etọn nọ yin Shekkara. Whenue e lẹzun Sarki e wlenawu po nado hu ajotọ lẹpo bo sẹn alọ sẹ na delẹ. E yin yiylọ dọ "Abdu Sarkin Yenka."
Na e yin Sarki he gboadọ, bo ma nọ dibu bosọ nọ tindo kọdetọn dagbe to agba whiwhlẹ mẹ, e sọ nọ yawu de chief lẹ sọn tẹn ye tọn mẹ, amọ e ma nọ wamọ na họntọn etọn lẹ. E ma nọ nọ fidopo dẹn kakatimọ e nọ yi sọn toho de mẹ jẹ devo mẹ. To ojlẹ ehe mẹ huvẹ daho de tọn, bọ avun he to ṣẹṣẹn na Umbatu jideji sọn pẹvi yi daho. Sarkin Kano tọn lọ to jejeji nado tọnawha Umbatu. Afọdide tintan etọn wẹ nado tọnawhan Kuluki. Ladan po ovi etọn Tafida po hlan Zaria nado yi funawhan to oto Zaria tọn mẹ. Ye yi Zaria to pọmẹ. Dan Iya Lowal Kano tọn ku to Kuluki, to whenẹnu Sarki lọ gọ wa whe na ede, amọ e do Abdulahi Sarkin Dawaki Dan Ehe wẹ to ojlẹ Sarkin Zaria tọn Abdulahi Dan Hamada tọn whenu.To whenue ye lẹkọ sọn Zaria e ma dẹn whẹ po Dan Boskori tọnavun Gworzo. Sarkin Kano tọn do Sarkin Dawaki hla jẹnukọn na ede bọ e wọ lọsu na e de wa yi nado yi pe Dan Boskori Sarkin Maradi tọn to ṣo kẹdẹ, wheyihọ Gworzo tọn. Awhan de sọ bẹ. Kanawanu lẹ họnyi, bo jo Sarkin Dawaki Dan Ladan do, Dan Boskori hu ii. Kanawanu lẹ gọ wa whe to aliho debọdodego tọn mẹ.
Sarkin Kano tọn gblehomẹ taun E na anademẹ lọ dọ ohọ de do na yin gbigba na e mi do Nassarawa to ojlẹ sisiẹ enẹ mẹ; e sọ gba ohọ de do Tarkai na awhan Umbatu po e po tọn wutu. E do whe de do Keffin Bako fihe e nọ na nudi owhe awe na Dan Maji oto he bọdo Umbatu go wutu. E hoavun hẹ Warji to awhan Kuluki tọn godo, bo bẹ nutindo susu to nuhe e mọ to fihe e funawhan te lọ sọyi whe. Mẹdepope ma yọn sọha nutindo he yin bibẹ sọn oto de he nọ yin Sir mẹ. Oṣiọ Warjawanu lẹ tọn, he yin kọgbona lẹdo osla ye tọn mẹ lẹ, yi nudi 400. Sarki lọ lẹkọ yi whe. To ojlẹ vude godo, Sarki lọ sọ vọ awhan tọn Warji, whla dopodogọ bo bẹ nutindo susu lẹ dogọ. Kano do kalinmọ susu lẹ. Abdulahi yi Sokoto, bo jo visunu etọn Yusufu do do Tarkai. To whenuena eto finẹ Dan Maji wa nado tọnawhan Yusufu. Awhan de yin funfun to Dubaiya. Kanawanu lẹ họnyi bo jo Yusufu do. Sunu susu wẹ yin huhu bọ ye bẹ delẹ taidi kanlinmọ. To ehe godo Yusufu wa lẹzun Galadima Kano tọn, to jlẹ dopolọ mẹ e sọ mọ huhlọ susu yi. Abdulahi sẹẹ do Dal sọn Tarkai nado yi wle Haruna, visunu Dan Maji tọn. Yusufu pe Haruna to Jambo bọ ye sọ funawhan to finẹ. Umbatawa nu lẹ họyi, bo jo Haruna do. Yusufu hu bosọ bẹ sunu susu lẹ. E yin didọ dọ nudi sunu kanweko donu ṣinawe wẹ yin huhu. To nukọnmẹ Yusufu ma jlo na setonu bọ ehe wa zọn bọ ye dee sẹ sọn azọnwatẹn etọn bọ ehe wa zọn bọ e jẹhẹn taun. Abdulahi de Sarkin Dawaki Abdu tọn sọ azọnwatẹn etọn podọ gọna ẹn Makama Gadodamasu, Chiroma Diko, Dan Iya Alabirra, Galadima Abdul-Kadiri, podo Galadima Yusufu. Abdulahi hu Alkali Kano Ahmedu Rufaiyi, podo degraded Maaji Sulimanu, Maji Gajere, gọna San Kurmi Musa. E de Mallam Dogo sọn azọnwatẹn Waziri tọn etọn. Mẹhe e de sẹ sọn az ọnwatẹn yetọn lẹ mado sọha.
Mọwe ohan —"Visunu Ibrahim tọn, a pick-axe to physic hard ground." Yido podọ
Madawaki Ali Zaria tọn hoavun nado doalọte na aṣẹpipa Sarkin Zaria tọn tọn. Sarkin Kano tọn bayi jijọho to ṣẹnṣẹn ye tọn bo lẹkọ do whe. To ojlẹ Abdullahi tọn mẹ Salemma Berka wa lẹzun daho. To Mohammed whenu, sunu ehe lẹ nọ hoavun sọta aṣẹpipa bo nọ tẹnpọn nado sukundona. To Abdulahi whenu lọsu afanumẹ họnmẹ tọn lẹ do huhlọ tanu bo taidi tovi lẹ yedọ mẹhe vo lẹ ye mẹ jlo na lita ai bo nọ hoavun sọta aṣẹpipaaṣẹpipa to ojlẹ Mohammed tọn whenu lọsu. Amọ Allah gọalọ na Mohammed Bello nado deana na afanu enẹ lẹ bo hẹn yé nado setonu na aṣẹpipa etọn.
Awhanfuntọ huhlọnọ susu wẹ tin to ojlẹ Abdullahi tọn mẹ, ye su sọmọ bọ mi ma sọgan slẹ yinkọ ye mẹ po tọn. Vude to ye mẹ sọgan yin sislẹ: Sarkin Yaki, Mallam Dogo podo visunu etọn Diiti, Jarumai Musa, Sarkin Bebeji Abubakr,Sarkin Rano Ali, Sarkin Gesu Osuman, Sarkin Ajura Jibbr.
To gandudu ehe whenu Sarkin Damagaram Babba wa sọn kaka Jirima bo de Garun Allah sẹ sọn ganji. Sarkin Guminel Abdu Jatau wa Pogolawa nado ho avun sọta ẹ. Sarkin Maradi Dan Boskori wa Katsina. Abdulahi yi bo yi pe e. Ye pe to Kusada, amọ ye ma ho avun. Na whẹwhinwhẹ ehe wutu opli lọ yin yiylọ dọ "Algish Bigish Zuru Yakin Zuru," na ye pọn yedelẹ bo lẹkọ wẹ wutu. Avun de tin to Barafia Sarkin Maradi po Sarkin Kano tọn po ṣẹnṣẹ to Bichi. Barafia họnyi bọ Abdulahi bẹ nutindo susu lẹ. Mẹ de ma yọn sunu sọha h e yin huhu lẹ.
Mi ma yọn nususu gando nu he Abdullahi wa to bẹjẹeji gandudu etọn whenu lẹ tọn. E dugan do Kano ji na owhe 27 po azan ṣinatọn po, e ku to Karofi to aliho ji nado yi Sokoto.
— Otan nugbo Kano tọn
T. M. Aluko
Timothy Mofolorunso Aluko (14 Liyasun 1918 – 1 Nuwhàsun 2010) yin wekàntọ Naijilia tọn.
Ijeoma Umebinyuo
Ijeoma Umebinyuo yin Naijilia vijiji de podọ ohàn-milomilokantọ de. E sọ yin yinyọnẹ̀n taidi apádopó Sahara Aflika tọn he tindo oyọnẹn gando ohàn-milomilo kinkan go hugan. E bẹ wékinkan etọn jẹeji to whenue e tindo owhè ṣinawe, podọ otàn gli po ohànwe etọn lẹ ko sọawuhia to zinzinjẹ̀gbonu lẹ mẹ taidi (The Stockholm Review of Literature), po (The Rising Phoenix Review), po (The MacGuffin) po. Hodidọ etọn tintan hlan gbẹtọgun lẹ nọ yin yiylọdọ "Dismantling The Culture of Silence". Ohànwe he e tindo lẹ nọ yin yiylọdọ (Questions for Ada), podọ azọ́n etọn ko yin lilẹdo ogbe voovo mẹ taidi ogbe Turkish tọn, ogbè Portuguese tọn, ogbè Russia tọn po flansegbe po.
T. M. Aluko
Otàn Gbẹzan etọn tọn
Ayọnu de, Aluko yin jiji to Ilesha to Naijilia bo plọnnu to wehọmẹ Government College, Ibadan, podo Higher College, Yaba to Awọnlin. E plọnnu gando ohọ̀gbigba go podo tito ayigba yiyizan tọn to wehọmẹ alavọ London tọn. Eyin nina ogántẹn susu lẹ to otogbo etọn mẹ gọna anadetọ azọ́n gbangban tọn lẹ to whèyihọ-waji Naijilia tọn mẹ. E jo ahọluzọ́n do to owhe 1966 podọ sọn whenẹnu gbọn kakajẹ whenuena e yi gbọjẹ sọn azọ́n mẹ to owhe 1978, e plọnnu nado lẹzun mẹplọntọ, bo mọ gbedewema Daho-hugan (pHD) yi to oplọn adado, osin podo húnglintẹn bibasi to mẹ to owhe 1976. E mọ ajọ̀ susu lẹ podo gopipanamẹ po yi gọna Officer of the Order of the British Empire (OBE) to 1963 podo Officer of Order of the Niger (OON) to 1964.
Ijeoma Umebinyuo
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
T. M. Aluko
Otàn Gbẹzan etọn tọn
Otànwe etọn lẹ bẹ, ne Man, One Wife (1959), One Man, One Matchet (1964), Kinsman and Foreman (1966), Chief the Honourable Minister (1970) and His Worshipful Majesty (1973), tindo zẹẹmẹgbe devo bosọ penukundo hunyanhunya hoho podo yọyọ lẹ po podo nujọnuyinyin diọdo Aflika tọn.
To owhe 1994, e ze zinjẹgbonu gando otàn gbẹzan etọn tọ́n, "My Years of Service", kandai gando gbẹzan etọn taidi ohògbatọ podo meplọntọ wehọmẹ alavọ tọn. Otànwe gbezan etọn nukọnmẹ tọn, "The Story of My Life", yin zinzinjẹgbonu to owhe 2007 ehe tan hinhọn sisosiso do Gbẹzan Aluko tọn ji, bo dọho gando ovuwhenu etọn podo azọ́n etọn po taidi ahọluzọ́nwatọ de.
T. M. Aluko basi matintọ to 1 Nuwhásun 2010 to Awọnlin podo owhe 91 po.
Nọtẹn gbonu devo lẹ
"http://www.britannica.com/EBchecked/topic/429062/One-Man-One-Matchet
Gangnihessou
Do-Aklin kavi Gangnihessou (Ganye Hessou) kavi Dogbari yin ahọlu tintan to ahọlu wiawe Danhomẹ (Dahomey) tọn lẹ mẹ to whèyihọ-waji Aflika tọn. Gangnihessou na ko duahọlu to nudi gblagbla owhe 1620 tọn mẹ. Dopo to yẹhiadonu etọn lẹ mẹ wẹ ohẹ̀ de he nọ yin "gangnihessou", sọgbe hẹ yinkọ etọn. Yẹhiadonu etọn devo lẹ wẹ ohún de, po opò he nọ yin yiyizan nado yàngbe lẹ po. E tindo visunnu de he nọ yin Dakodonou, mẹhe yin ahọlu de ga. Whenuhokàntọ delẹ lẹndo Gangnihessou ma yin ahọlu de na taun tọn. Kakatimọ, Gangnihessou na ko deanana gbẹtọ lẹ gbọn ayinamẹ nina nọvisunnu etọn dali. Nususu lẹ wẹ ma yin yinyọnẹn gando Gangnihessou go podọ suhugan nuhe yin yinyọnẹn lẹ tọn nọ bẹ otangblo lẹ hẹn, amọ́ mẹsusu to paa mẹ wẹ dọdọ e sawhe do Agbomẹ (Abomey) to 1620 po gbẹtọgun daho de he yin omẹ Aja tọn lẹ sọn Alada.
Hilda Baci
Hilda Effiong Bassey (he yin jiji to azán 20tọ Zósun 1996) he yin yinyọnẹn ganji taidi Hilda Baci. E yin nudatọ Naijilianu, mẹhe tindo nududu-satẹn de, aihundatọ podọ alemọtọ Guinness World Record alọnu tọn na nududu dida azán gaa tọn ehe e yí ganhihò 93 podo nukunwhiwhe 11 po zán to 2023 nado  jẹ kàndai yọyọ kọn to whenuena e zẹ nawe Indian-nu Lata Tondon he zán ganhihò 87 podo nukunwhiwhe 45 po zán to Avivọsun 2021 ehe mẹ e yin alemọtọ agbàwhinwlẹn Jollof Faceoff te mẹ.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn podo azọ́n po
Hilda Effiong Bassey yin jiji to azán 20tọ Zósun 1996 bo wa sọn lẹdo gandudu dokọ̀ Nsit Ubium tọn to ayimatẹn Akwa Ibom tọn. . E fó podo gbedewema po to oplọn walọ gbẹtọ lẹ tọn to wehọmẹ alavọ Madonna tọn mẹ he tin to Okija, ayimatẹn Rivers tọn. E wọ nuzedonukọnnamẹtọ Dine on a Budget tọn he yin aihun tele ji tọn he nọ yin didohia to Pop Central Tv ji.
Baci bẹ nuplọnmẹ nududu dida de tọn jẹeji dile e ko yin pinplọn do gbọn onọ e ton he yin nudududatọ de dali.
Azọ́nwiwa nado biọ kàndai Guinness tọn mẹ
To Whejisun 2023, Baci basi nulila nado tindo kàndai ganhihò nudida he dẹn hugan tọn. Kàndai lọ yin gbigbà gbọn Lata Tondon he danu na ganhihò 87 podo nukunwhiwhe 45 po to 2019.
To azán 11tọ Nuwhàsun 2023, e bẹ gbejizọnlin nududu dida tọn jẹeji "Cook-a-thon" nado biọ kàndai mẹ. E gbà kàndai yọyọ lọ to azán 15tọ Nuwhàsun mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà: Gbẹtọ lẹ
Ifeoma Onyefulu
Ifeoma Onyefulu (yin jiji to owhe 1959) e yin wekàntọ Naijilia tọn gando yọpọvu lẹ go, wekàntọ, podo fotodetọ po. E yin yinyọnẹn na taun tọn na owe yẹdidenọ etọn lẹ ehe bẹ yẹdide etọn lẹ gando gbẹzan otòpẹvi de tọn to Aflika.
Onyefulu yin jiji to Onitsha, Anambra, Naijilia. Eyin dopo to hagbẹ ogbẹ́ akọ̀ Igbo tọn lẹ to Naijilia ehe to ninọ UK. E whẹn do Naijilia. E wlẹalọ bo gọdo Britain to 1982. E bẹ azọ́n fotopinplọn tọn jẹeji to Earls Court, Britain. E jo oplọn nukunpedonugo tọn do na e tindo dotẹnmẹ azọ́n fotodide tọn to Britain. E bẹjẹeji gbọn fotodide na linlinwe lẹ bosọ wazọ́n taidi fotozọ́nwatọ na linlinwe Caribbean Times sọn 1986-87. To 1991 e bẹ owekinkàn jẹeji. E tindo ovi awe (2) ehe yinuwado nuhe e nọ kàn lẹ ji. Kanṣiṣa etọn podo ovi etọn lẹ po podo ojlẹ yetọn to wehọmẹ po dike bọ e tindo nuyọnẹn susu gando ovi lẹ go to kandai etọn lẹ mẹ bosọ tindọ ojlọ to yọpọvu lẹ mẹ.
Ajọ̀
Owe etọn tintan, A is for Africa, yin dide taidi dopo to owe oplọn yọpọvu he yọn hugan lẹ mẹ podo owe oplọn wehọmẹ pẹvi he yọn hugan tọn. Whla awe (2) wẹ e mọ ajọ̀ yi na owe The Children's Africana Book Award, for Here Comes the Bride in 2004 and for Ikenna Goes to Nigeria to owhe 2007. E sọ mo ajọ̀ yi na owe he yọn hugan na yọpọvu lẹ to Etat Unis (US) na owe Here Comes the Bride in 2005 podo for Ikenna Goes to Nigeria to owhe 2008.[citation needed]
Jowhor Ile
Jowhor Ile  yin otànwekantọ Naijilia vijiji dé, bo yin yinyọnẹ̀n na otanwé tíntán he e kan, he hosọ etọn yin, (And After Many Days). To owhe 2016, otanwé lọ mọ ajọ̀ Etisalat tọn yi. Otanwé gli he Ile kàn sọawuhia to owe Zinzinjẹ̀gbonu McSweeney's Quarterly  po Litro  tọn po mẹ. E mọ gbedewema yi to wehọmẹ alavọ (Boston University) tọn mẹ, bo nọ yi etọn zán to Naijilia po yovotomẹ (U.S) po.
Theo Brown
Theo Brown (yin jiji to azán 16tọ Awewesun 1914 – azán 3tọ Afínplọsun 1993) yin weyọnẹntọ British tọn de to Devon folklore. Eyin nuplọnmẹtọ he gando sinsẹn go to wehọmẹ alavọ Exeter tọn.
Jowhor Ile
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Theo Brown
Otan gbẹzan etọn tọn
Theo Brown yin jiji na Jean Marion Pryce to London, onọ etọn basi matintọ to ajidonu. Otọ etọn, weyọnẹntọ de, he wa lẹzun hihọtọ Classical antiquities tọn to nusẹdotẹn British tọn bo ma penugo nado penukundo e go bo ze do owhé tọṣiọvi nọṣiọvi tọn gbe. E wa yin sọdodovi gbọn Dorothy Langford Brown dali bo wa yin yinkọ diọna zun Theodora Brown Brown plọnwe to Westminster School of Art fihe e yin pinplọn gbọn Mervyn Peake po mẹdevo lẹ po, finẹ wẹ e sọ mọ họntọn vivẹ gbẹmẹ tọn etọn te he nọ yin Margaret Matcham. Enẹgodo, e kọnawudopọ po ogbẹ́ yẹdenanu kenn tọn.
To wẹkẹ whán ii whenu, e kọnawudopọ podo ogbẹ́ women Royal Naval Service ṣigba dile onọ etọn jlo do, e wazọ́n to fihe madẹn do whé. To awhán godo, na magbọjẹ po ṣokẹdẹninọ po wutu, e wa mọ W. F Jackson Knight to pinpán glintẹn de. Otan gbẹzan Jackson Knight tọn yinuwa do e ji sọmọ bọ e diọ ẹ nado plọn folklore po Comparative Religion po.
Nupinplọn ehe lọ godo wẹ e lẹzun weplọntọ te. E kannu gando otan lẹ po aṣa po go, ehe todin wa yin bibẹpli do wehọmẹ Devon and Exeter bọ owe etọn po azọ́n he ma yin didetọn lẹ yin sisẹdo do wehọmẹ alavọ Exeter tọn.
Brown basi matintọ to Exeter to azán 3tọ Afínplọsun 1993.
Tewa Onasanya
Tewa Onasanya yin Naijilia-nu he yin jiji do Britain, wẹnlatọ, ahundagbenọ, alọtlutọ podo dowatọ Exquisite Magazine Services Ltd, wẹnlatọ Exquisite Magazine tọn podo awuwledaitọ na EMAC Walk and ELOY Awards tọn po. E tindo owhe kande to owhe 2018.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Onasanya yin jiji bosọ yin pinplọnwhẹn to London. E yi apadewhe fidindẹn London tọn to whenuena e wlealọ godo bo tindo ovi awe. E tindo gbedewema daho- (Bachelor of Science degree in Pharmacology) to amasin bibasi mẹ sọn wehọmẹ alavọ Portsmouth, United Kingdom.
Azọ́n
Dile etlẹ yindoọ e plọnnu gando amasin bibasi go, e yiwanna wekinkàn bo ka sọ biọ azọ́n wekinkàn tọn mẹ to Zósun 2003 to whenuena e bẹ Exquisite magazine jẹeji- aṣọ de, whanpẹ gbẹzan linlinwe de tọn na yọnnu lẹ ehe tin to godo na Exquisite Magazine na vivẹnudido sọta Kansẹẹ-zọ̀n (EMAC Walk) ehe yin nuwiwa de nado hẹn gbẹtọ lẹ tindo oyọnẹn gando azọ̀n agbasa-wiwọ̀ vidọ̀ podo Kansẹẹ-zọ̀n anọ́ tọn po podo azọ̀n pọnamẹ po podo ajọ̀ he ELOY basi po to 2009 ehe ko yin nina yọnnu ehe sin sọha ko yi 170.
Jahman Anikulapo
Jahman Oladejo  Anikulapo  (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukundopotọ Afinplọnsun owhe 1963) yin linlinwekantọ podọ mẹhe nọ penukundo kandai go to tògbo Naijilia tọn.
Adebimpe Oyebade
Adebimpe Oyebade yin jiji to azán 23tọ Whejisun 1997, mẹhe yin yinyonẹn po yinkọ lọ po Mo Bimpe yin aihundatọ Naijilia-nu de he mo ajọ̀ City People Entertainment Awards yi he yin nina aihundatọ yọyọ he yọn aihun dá taun owhe lọ tọn.
Jahman Anikulapo
Otàn gbẹzan etọn tọn
Anikulapo yin Naijilia vijiji de. E plọnwe gando Aihundida go to wehọmẹ alavọ Ibadan tọn. E bẹ azọ́n linlinwekinkan jẹeji hẹ (The Guardian) taidi vọjladobasitọ na nuhe nọ dé linlinwe tọ́n to owhe 1993. E wazọ́n Kakajẹ owhe 2003, Enẹgodo e wazọ́n taidi vọjladobasitọ linlinwe (The Guardian on Sunday po The GuardianLife Magazine) tọn sọ́n owhe 2003 jẹ 2013.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1963 lẹ
Adebimpe Oyebade
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1997 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Bẹjeẹji Gbẹzan Etọn Tọn
Oyebade Adebimpe yin jiji to azán 23tọ Whejisun 1997 to Ijero to Ayimatẹn Ekiti tọn.
Sankie Maimo
Gigopamẹnu
Ye na Sankie Maimo ajọ̀ Grand prix de la mémoire of the GPLA 2014 tọn.
Adebimpe Oyebade
Gbẹzan Mẹdetiti tọn
Adebimpe wlealọ hẹ Lateef Adedimeji to Awewesun 2021.
Sankie Maimo
Sankie Maimo (owhe 1930 jẹ azán ẹnẹtọ Zósun, owhe 2013) yin wekantọ sọn British to Hùwaji Cameron tọn mẹ. Maimo gọ̀do otò Ibadan tọn mẹ, to Naijilia, fihe e wazọ́n mẹplọntọ wehọmẹ tọn te. To finẹ, e de zinjẹgbonu de tọn he nọ yin Cameroon Voice to owhe 1955. Enẹgodo e basi aihun de he e ylọdọ I Am Vindicated, podo owe yọpọvu lẹ tọn he e ylọ dọ Adventuring with Jaja po. Azọ́n etọn lẹ dohia dọ Aflika-nu lẹ dona hodo apajlẹ nuwiwa Europe-nu lẹ tọn whẹpo ye nado hunnukun to ogbẹ lọ mẹ.
Nudọnamẹ dogọ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1930 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2013 lẹ
Biola Adebayo
Biola Adebayo yin aihundatọ azọnwhẹ Nollywood tọn, po basitọ aihun  Jade's cross,Tori Owo po aihun devo lẹpo. Ewọ to pọmẹ hẹ Woli Agba wẹ wleawuna tito ajọ̀ nusisọ̀ mẹhe tọn wẹ vẹahi hugan tọn 2tọ he wá aimẹ to Ibadan, ehe hosọ́ etọn yin "Take a flight with us". Ewọ, Eniola Badmus, po Banky W po wleawuna nujijla vonọtaun de gando lẹhe e sọgan hoavùn sọta azòn bẹplamẹ COVID19 tọn gbọn alọkiklọ po whegbeninọ po.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
E wlealọ hẹ Oluseyi to azán 7tọ Lidosun 2021 tọn podọ e hẹn godonọnamẹtọ etọn lẹ deji emi na tẹnpọn bo penukundo whẹdo emi tọn go mahopọnna dojijẹ po vogbingbọn gbẹtọ-yinyin tọn yetọn po.
Ovú whenu etọn po wepiplọn po
Nado penugo bo mọ dandannu gbẹmẹ tọn lẹ, e nọ jlánu podọ e jẹtukla taun besọn ojlẹ he mẹ biọ wehọmẹ daho kakajẹ wehọmẹ alavọ tọn etọn whenu. E mọ gbedewema daho yí to adà wepiplọn tọn heyin Public Administration mẹ to Wehọmẹ Alavọ Ayimatẹn Awọnlin Tọn
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ijeoma Nwaogwugwu
Ijeoma Nwogwugwu yin linlinkàntọ Naijilia tọn. E wọ wẹ anadenanutọ Arise Tv, azọ́nwhe linlin Naijilia tọn. E yin dopo to anadenanutọ linlinwhe Thisday tọn. E sọ yin vọjladobasitọ to linlinwhe Thisday tọn mẹ. E wọ wẹ yin yọnnu awetọ to otàn linlinzọ́n Naijilia tọn mẹ he yin dide taidi vọjladobasitọ na linlinwe otògbo lọ tọn ehe omẹ tintan yin Doyin Abiola.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn podo azọ́n po
E yin jiji to 14 Awewesun 1996, podọ to owhe 2012, Nwogwugwu lẹzun vọjladobasitọ to linlinwe THISDAY tọn to whenuena vọjladobasitọ dai tọn Simon Kolawole yin dide taidi anadenamẹtọ vọjladobasitọ lẹ tọn. Nuwiwa ehe zọn bọ Kolawole kànwe nado jo azọ́n do.
Kakajẹ egbehe Nwogwugwu ṣo kẹdẹ wẹ yin  vọjladobasitọ to linlinwhe THISDAY he ko basi vọjlado na Saturday edition, the Sunday edition, the daily title.
To Naijilia, e wọ wẹ yin yọnnu awetọ he yin dide taidi vọjladobasitọ linlinwe otogbo lọ tọn to whenuena Doyin Abiola yin omẹ tintan.
Michael Emmanuel
Michael Emmanuel yin Naijilia vijiji he nọ kan otànwe podo otàngblo lẹ po.
Gbẹzan etọn po wehihia etọn po
Emmanuel tindo novisunnu dé, bo nọ nọpọ́ hẹ onọ etọn to Awọnlin, bosọ yin kristiani dé. Sọn owhe 2017 wẹ e ko yin wehọmẹvi (Federal University  of  Technology) tọn to Akure, bo sọ plọnnu gando kẹ́místrì (chemistry) go. Gbọn ona wehihia po wékinkan po, e sọ nọ ho banọ, (tennis), bosọ yin yẹdenanutọ́.
Ijeoma Nwaogwugwu
Gbẹzan bẹjẹeji tọn podo azọ́n po
Wehọmẹ: Wharton School of the University of Pennsylvania, UNILAG Nigeria.
Michael Emmanuel
Àjọ lẹ
To owhe 2016,  Emmanuel mọ ajọ̀ NaNoWriMo tọn yi to tito he nọ namẹ lẹblanulọkẹyi nado kàn hogbe livi kandeao to azan gbàn (30) gblamẹ. To owhe 2018, e mọ ajọ̀ (Quramo Writer’s  Prize), na owe he é yi alọ do kàn he hosọ etọn yin Running Waters, e yi million dopo yi whegbe podọ bo nasọ wazọn hẹ azọnwhé Quramo tọn.
Fihe e tọ́n bosọ yin yiylọ te
E ko yin didohia to owe Kalahari tọn mẹ na owe otangblo he e kàn, he hosọ etọn yin What  It  Feels  Like  To  Die, otanwé he dọho gando Okú po awhan togbo Naijilia. E sọ yin didohia to otanwé he hosọ etọn yin, The Last  Word mẹ.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Ijeoma Nwaogwugwu
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1996 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Theresa Lola
Theresa Lola (yin jiji to 6 Nuwhàsun 1994) e yin ohó milomilo-kantọ podo wekàntọ Naijilia-nu he yin jiji do Britain. E wọ podo mẹdevo po mọ ale 2018 Brunel International African Poetry Prize yi. To Lidosun 2019, e yin lila na 2019 Young People's Laureate for London.
Azọ́n
To wehọmẹ alavọ godo, Lola tindo mahẹ to tito jọja ohó milomilo-kantọ Barbican tọn lẹ mẹ. Ojlẹ gli godo ehe yin zize do todohukanji 2016 Bridport Poetry Prize, bo mọ 2017 Hammer and Tongue National Poetry Slam yi. To 2018, E wọ podo mẹdẹvo wẹ mọ ale 18 Brunel International African Poetry Prize yi podọ to owhe dopọlọ mẹ, e yin dide gbọn ayimatẹngán London tọn nado kàn bosọ hia ohómilomilo de to hunhun Millicent Fawcett's statue at Parliament Square. Owhe dopo godo, to Lidosun 2019, e yin lila taidi 2019 Young People's Laureate for London. To 2019 bladopọ kandai gigọ́ ohómilomilo Lola tọn he to zẹnsisọ din yin zizejẹgbonu gbọn linlinwhe Arches tọn, ehe yin didohia gbọn Pascale Petit taidi ohàwẹndagbe gigonọ tọn he tin to ogbẹ̀ bosọ yin awugblena.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1994 lẹ
Gbẹzan bẹjẹeji tọn
Theresa Lola yin jiji to Awọnlin, Naijilia bo gọdo London, England to 2007 to whenuena e tin to owhe wiatọn. E tọn sọn wehọmẹ podo gbedewema nukọntọ tọn po to nupinplọn Accounting and Finance po mẹ sọn wehọmẹ alavọ  Hertfordshire tọn.
Kati Zsigóné
Kati Zsigóné (Józsefné Zsigó, ji Julianna)( he yin jiji to azán 16tọ Ayidosun 1953 to Kecskemét) yin yẹdenanutọ dagbe Hungalianu de, Yẹdenanutọ he nọ sá osẹ̀n do azìn. To 2009, to Dubai, E yin dopo to mẹhe yin dide lẹ taidi omẹ tintan atọ́n lẹ he yin yẹdenanutọ he nọ sá osẹ̀n do azìn to aihọn lọ mẹ blebu, podọ bo yin azọ́nyọnẹntọ hugan to awa Europe tọn   ji.
Yanwle etọn taidi yẹdenanutọ
E basi diblayin azìn wunmẹ voovo na yi 300 bo doaṣọna to aliho nuyọnẹn tọn voovo 20 mẹ. E nọ sá osẹ̀n do azìn depope taidi azìn he gbà, kán, wán. E nọ saba zán azìn koklo, pápá, ohẹ̀ wunmẹwunmẹ lẹ po. To azọ́n etọn he yin yinyọnẹn ganji dẹ mẹ, azìn he dite sọ mẹtlu dopo kavi awe, azìn he yin aṣọdona po sika po fataka po, E sọ de yẹdide osẹ̀n sisá Leonardo tọn he yin The Last Supper. Azọ́n he ewọ lọsu wa na ede hugan 3500.
The Talking Egg
Azìn vonọtaun devo he yin bibasi gbọn zsigóné dali wẹ The Talking Egg. Azọ́n lọ basi osun ṣianwe whẹpo do fó to 2019. Na nukunnumọjẹnumẹ he bọawu, Zsigóné kanwe alọgọnamẹ tọn he bẹ weda 30 hẹn, ehe bẹ zẹẹmẹ ohia he yin mimọ to azìn lọ go lẹ hẹn.
Otàn gbẹzan etọn tọn
Otọ etọn yin glesi podọ ohà lọntọ de. Julianna (he mọ tẹnmẹ yinkọ lọ Kati yi sọn otọ etọn de) mọ mẹjitọ etọn lẹ dọ ye ko klan to whenue e tindo owhe atọ̀n, whẹho lọ wa aimẹ gbọn kanyinylan podo ahànnumu otọ etọn tọn dali. Onọ etọn plọn ẹn whẹ́n taidi ovi dopo gee to ohẹn mẹ. Kati dona bẹ azọ́n jẹjeji to whenue e tindo owhe 14, na akuẹ he onọ etọn nọ mọ sọn azọn aigba sunsuntọ he e nọ wa to wehọmẹ local catholic high school ma sọ nude na ye nido penukundo yedelẹ go.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Tha Egg of the Hungarian Nation
Azìn otò Hungalianu lẹ tọn yin azìn vonọtaun zsigóné tọn he yin bibasi to 2018, na hunwhẹ 980tọ okú Stephen I tọn. E zan azọnyinyọnẹn voovo 11 do e ji, bosọ zan ohia 79 po ohia, yẹdide, sinmẹ he tin to e ji lẹ do pinpẹn ohia otan Hungalianu lẹ tọn hia gọna jẹgbakun whanpẹnọ Hungalianu lẹ tọn, Turul, The conquest of the Carpathian Basin, The blood oat kavi The treaty of Trianon podo Assumption of Mary po Osọ́fọpa sikanọ 16 po. Azọ́n he tin to azìn lọ ji dọji hugan owhe dopo.
Otàn gbẹzan etọn tọn
E wlealọ hẹ József Zsigó to azán 7tọ osun atọ́ntọ owhe 1977, Oviyọnnu yetọn Katalin yin jiji to azán 9tọ osun 7tọ owhe 1978, to whenuena ovivi yetọn Panna yin jiji to azán 3tọ Alunlunsun 2013
Onuora Nzekwu
Ajọ̀ lẹ
To azán ṣinatọ̀ntọ Avivọsun 2006 tọn, News Agency of Nigeria basi hunwhẹ gbàntọ he azọ́nwhe lọ ko yin didoai te to Abuja. NAN wleawuna ajọ̀ de podo wekún "Maker of NAN" po bo ze-edonukọn na Nzekwu. To Awewesun 2008, Nzekwu yin nina Nigerian national honour of Officer of the Order of the Niger (OON).
Zinjẹgbonu lẹ
To 1977, Nzekwu basi zinjẹgbonu etọn tintan hẹ yin kandai nugbo kẹdẹ, The Chima Dynasty in Onitsha, ehe yin otàn gando Onitsha go podo gandudu ahọlu etọn lẹ po. Otànwe Nzekwu tọn Faith of Our Fathers, a compendium of the arts, beliefs, social institutions podo code of values po ehe basi vogbingbọn to aṣa kọmẹnu Onitsha tọn yin zinzinjẹgbonu to 2003.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Nzekwu wlealọ hẹ Onoenyi Justina Ogbenyeanu, oviyọnnu togán Isaac Aniegboka Mbanefo, Odu II Onitsha tọn to Ayidosun 1960 bo yin hinhẹn biọ lẹdo Agbalanze daho hohowhenu Onitsha tọn mẹ to Nuwhàsun 1991. E basi matintọ to 21 Lidosun 2017.
Nọtẹn gbonu devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1928 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2017 lẹ
Otàn Gbẹzan etọn tọn
E bẹjẹeji taidi nudọnamẹtọgán to whèzẹtẹn-waji Naijilia tọn, otẹn de he bẹ ada nudọnamẹ podo aṣa tọn po hẹn. To 1986, e yin zizedaga yi ogántẹn anadenanutọ azọ́nwhe aṣa tọn he ṣẹṣẹ yin yi didoai. To whenuena wangbẹnamẹ lọ doalọte to Alunlunsun 1970 godo, Nzekwu lẹkọ do Federal Ministry of Information to osun Nuwhàsun tọn mẹ bo yin dide do ada nudọnamẹ nina mẹ tọn ji taidi ogán nudọnamẹ tọn.
Onuora Nzekwu (OON) ehe sọ yin yinyọnẹn taidi Joseph Onuora Nzekwu (19 Afínplọsun 1928 – 21 Lidosun 2017) yin wesetọ Naijilia tọn, wekàntọ podo vọjladobasitọ sọn akọ̀ Igbo tọn mẹ. E wọ wẹ dowatọ otànwe Wand of Noble Wood owhe 1961 podo Eze Goes to School 1963 tọn po ehe tin to kandai Aflikanu lẹ tọn mẹ.
Otàn Gbẹzan etọn tọn
Nzekwu yin jiji to Kafanchan, Ayimatẹn Kaduna tọn na Mẹmẹsunnu Obiese Nzekwu podo whesi Mary Ogugua Nzekwu po (née Aghadiuno) Onitsha tọn to Ayimatẹn Anambra tọn mẹ. To Alunlunsun 1956, Nzekwu biọ ogbẹ ahọluzọ́nwatọ lẹ tọn mẹ bo wazọ́n taidi alọgọtọ vojladobasitọ na kando linlinwe Naijilia tọn Federal Ministry of Information and Communications tọn sọn 1956 jẹ 1958. To 1958, e jẹ ogántẹn vọjladobasitọ linlinwe tọn ji. Nzekwe zindonukọn nado to linlinzọ́n Naijilia tọn na Federal Ministry of Information and Communications wa zọnmíí kakajẹ 1966 to whenuena hunyanhunyan Naijilia tọn zọn bọ e sẹtẹn na azọ́n etọn yi whèzẹtẹn-waji Naijilia tọn.