cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yovoyan
Yovoyan yin gbetato de he mẹ ye nọ hù whèvi te to whèyihọwaji Gbagli tọn. Azọn whèvi huhu tọn wẹ ye yinwanna hugan, ehe zọn bọ azọn lọ wa lẹzun azọn vonọtaun de na Yovoyan-nu lẹ.
Azẹ̀
Azẹ̀ yin azọnwanu he nọ yin zinzan nado kun tọjihun kavi nado whlú nusinnọ de. Azẹ̀ nọ saba yin yiyizan to tọjihun mẹ, e nọ yin bibasi po owhlẹ̀ po kavi ogan bosọ nọ do alọkọ. Azẹ̀ he nọ yin yiyizan to Kayaks nọ dite ganji bo nọ do nusannu to onu ṣigba e ma nọ do alọkọ tangan de. Mọdopolọ, otò voovo lẹ wẹ do Azẹ̀ wunmẹwunmẹ lẹ he ye do nọ kún tọjihun lẹ. To Aflika, otò pẹvi pẹvi lẹ kavi gbetato he tin tọtó lẹpo wẹ nọ zan azẹ̀ voovo lẹ.
Weda he gandego lẹ
Oar
Damiete H. Miller
Damiete Herbert Miller ko wazọn po Ayimatẹngan Ezenwo Nyesom Wike po.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Afẹnifẹre
Ogbẹ́ Afẹnifẹre yin ogbẹ́ de he do Nunina, Aṣa po Nuyiwa kọmẹ tọn de po he mẹtogantẹnmẹ Abraham Adesanya yin nukọntọ na. Mẹtogantẹnmẹ Bola Ige to gbẹwhenu etọn du nukọntọ na ogbẹ́ lọ whlà awe. Mẹhe po e po yin dowatọ ogbẹ́ lọ tọn lẹ wẹ Mẹtogantẹnmẹ Ọnasanya, Mẹtogantẹnmẹ Ruben Faṣaranti, Adegbonmire Okurounmu, Fẹmi Ganiyu, Dawodu ọlanihin, Àjàyí Olu, Falae Adebayọ Adefarati, Alhaji Adeyemọ po Ayọ Adebanjọ po. Whenue yé do ogbẹ́ tonudidọ tọn Alliance for Democracy ai to owhe 1998, yé zan nukundido yetọn enẹ ogbẹ Afẹnifẹre di nukundido ovo jijla tọn. To whenue ogbẹ́ ehe jai to vobibla whenu to osun atọntọ owhe 2003, agọjẹdomẹtọ lẹ gbado bo sọ do ogbẹ AD tọn ai bo yí Mẹtogantẹnmẹ Bisi Akande do basi nukọntọ na ogbẹ́ AD tọn. To osun tintan, owhe 2006 tọn, gbẹ́vi tonudọgbẹ tọn pehẹ mẹhe nọ dogbẹ́ hẹ nukọntọ lẹ to Oshogbo he yin tatọ tonọ Ayimatẹn Osun Tọn. To owhe 2008 yé dó Afẹnifẹre Renewal  Group (ARG) ai po linlẹn lọ po nado kọn fẹnifẹre dopọ na kinklan ni matin to ṣenṣẹn na yé blo, ehe nasọ na dotẹnmẹ nukọntọ lẹ nado zindonukọn to azọ́n yetọn mẹ. To osun widopotọ owhe 2008, Adà de to Afẹnifẹre mẹ he to Ìjẹ̀bú Igbo to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ, he Mẹtogantẹnmẹ Ayọbanjọ to anadena yí Mẹtogantẹnmẹ Reuben Fasonrati di nukọntọ ogbẹ́ yetọn tọn. Ogbẹ́gán ARG wẹ senator Ọlabiyi Durojaye, Mẹtogantẹmẹ Biyi Akande, Wale Ọṣun po Yinka Odumakin po detọn dọ emi ma kẹalọyi lehe yè de yé gbọn. To osun awotọ owhe 2009 hoyidọtọ ARG tọn dọho dogbọn tito nado de Alọgọnamẹ na Amì-kuẹ sẹ to họglọ Naijilia tọn. Ogbẹ́ lọ zẹ pipa na mẹtogantẹnmẹ Chief Bọde George po omẹ atọ́n devo lẹ po na vivẹnu yetọn nado hẹn akuẹ-bẹdu wá vivọnu to Naijilia.
Mẹdelẹ to ayọnuvi lẹ mẹ he mọ zedai ogbẹ́ Agọjẹdomẹtọ di nuhe dobu bo dó owu glanglan. Sheik Doctor Abu-Abdulahi Adelabu he yin nuyọnẹntọ malenu basi ogbẹ́ Afẹnifẹre tọn di bẹpli Akọ mayọn akọ tọn he nọ zan ṣejanabi agọjẹdomẹtọ he mayọn nude hugan nado hẹn akọ devo gble. E wá ehe to plidopọ de to London Awqaf Africa college Sheik Adelabu wẹ yin dowatọ na the Awqaf Africa Society to London.
Alọdlẹndinu lẹ
Adà:Ogbẹ́
Magama, Nigeria
Magama yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Nasko tọn mẹ to whèyihọ-waji lẹdo lọ tọn. in the west of the area.
Ayọnu lẹ
Ayọnu lẹ kavi Yoruba-nu lẹ yin dopo to akọ̀ he tin to mẹyuu-gbeji lẹ mẹ, yé sù to whezẹtẹn aflika tọn podọ suhugan yetọn wẹ tin to otò Naijilia tọn, Benẹ tọn podọ Togo tọn po mẹ he yè sọgan ylọ dọ Ayọnu-gbeji. To Aflika, diblayi gbẹtọ livi kande-awe wẹ yin ayọnu podọ sọha kanweko vude sọ tin to lẹdo devo lẹ he ma yin Aflika mẹ. Otò he mẹ ayọnu lẹ ka sù te hugan wẹ Naijilia, to otò ehe mẹ diblayi gbẹtọ fotọ̀n-to-kanweko ji wẹ yín ayọnu, he dohia dọ Ayọnu lẹ yin dopo to akọ̀ he klohugan to Aflika lẹ mẹ. Suhugan ayọnu lẹ tọn wẹ nọ do Ayọ-gbe (kavi Yorùbá). Ayọnu lẹ sọ yin yinyọnẹn na kọnu-gbe voovo he yé tindo lẹ. Delẹ to kọnu-gbe ehelẹ mẹ wẹ "Èkìtì"; "Èkó" ; "Ìjẹ̀bú" ; "Ìjẹ̀ṣà" ; "Ìkálẹ̀" ; "Ọ̀yọ́" ; "Ẹ̀gbá" po mọ-mọ po. Ayọnu lẹ yin akọ̀ de he sọ nọ hẹjomẹ̀ titengbe omẹ̀ he wá sọn akọ̀ devo mẹ lẹ, yé sọ nọ yiwanna yenọzo.
Lẹdo Gandudu dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ tọn
Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger Tọn lẹ
Magama, Nigeria
Lẹdo etọn gbló sọ̀ 4,107 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 181,653 wẹ yin hihia to mẹhihia 2006 tọn whenu to finẹ.
Lẹdo Gandudu dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ tọn
Niger yin ayimatẹn de to agbegbe he to ṣẹnṣẹn pẹpẹ otò Naijilia tọn bo ka sọ yin ayimatẹn he sin aigba kló hugan to togbó lọ mẹ. Tatọ́-tẹnnọ̀ ayimatẹn lọ tọn wẹ Minna. Ayimatẹn Niger Tọn do pọnla atọ̀n (3) enẹ wẹ Niger East, Niger North po Niger South po. Lẹdo gandudu dokọ̀ tọn koàtọ́n (25) wẹ e do.
Magama, Nigeria
Sọha pósu tọn (postal code) lẹdo lọ tọn wẹ 923.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Ansar-ud-deen Society Grammar School, Badagry.
Ansar-ud-deen Society Grammar School, Badagry (he yin didoai to azán tintan, Zósun 1980 tọn) yin dopo to wehọmẹ daho he tin to lẹdo Gbagli tọn mẹ lẹ, he yin apadewhe ayimatẹn Awọnlin tọn. Wehọmẹ ehe nọ wleawuna wehọmẹvi lẹ nado dejido mẹdetiti go, bo sọ nọ plọn yé lehe yé na nọpọ́ po mẹdevo lẹ po do podọ bosọ plọn yé nuyọnẹn he na wá hẹn yé yí wehọmẹ Alavọ tọn lẹ. Wehọmẹ lọ tin to Gandudu Dokọtọn Gbagli tọn glọ, he tin to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to togbo Naijilia tọn mẹ.
Azọ́n he nọ yin pinplọnmẹ to wehọmẹ lọ lẹ
Po mọmọ lẹ po.
Salaudeen Latinwo
Salaudeen Latinwo yin (jiji to owhe 1943-2023) mẹ. Eyin vijiji Otogbo Naijilia tọn bosọ yin Ayimatẹn-gan Ayimatẹn Kwara tọn.
Anthony Afolabi Adegbola
Anthony Afolabi Adegbola yin Mẹplọntọ Daho gando Oyọnẹn Kanlin lẹ tọn go podọ e sọ yin ogán daho na Lẹnunuyọnẹntọ Tògbo Naijilia tọn lẹ dai. To 1993, E yin dide nado yin Ogán lẹnunnuyọnẹn tọn bo yitẹn sọn Akpanoluo Ikpong Ikpong Ette si.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Osẹnsisa
Osẹnsisa wẹ nado yi osẹn dó dé yẹdide dé kavi nado sanudo Ohọ, Ado, kavi Ògán de nado hẹn ẹn yọnwhanpẹ. Osẹn wunmẹwunmẹ wẹ tin bọ yé nọ yi dó sanu, delẹ to emẹ wẹ osẹn osinọ, osẹn aminọ, po osẹn odẹnọ dé po. Nudetọ delẹ nọ zan wekantin, devo lẹ sọ nọ zan Akan podọ ga wekannu devo lẹ.
Yẹdide je yọnwhanpẹ lẹ mọ saba yin zizesẹdo yẹdidehọsa lẹ taidi dehe ye bọ ylọdọ National Gallery to London po Louvre po to Paris fie yẹdide he diyin hugan to aihọn lọ blebu mẹ yin tẹ, yẹdide lọ wẹ yé nọ ylọdọ Mona Lisa. Leonardo da Vinci wẹ yinkọ mẹhe de yẹdide lo ton mọ yin. Yẹdide se sẹdotẹn wunmẹwunmẹ lẹ wẹ yin lẹdo aihọn pé bọ yẹdide he ye yi osẹn dó doaṣọna lẹ tin to ye mẹ. Vogbigbọn tin to nudide po Yẹdide po mẹ. Nudide lẹ nọ dó lehe nude tin te do hia, ṣigba Yẹdide lẹ nọ dó nujọnu yinyin nudide de tọn hia. Enẹwẹzọn bọ ni azọn ma fo to Yẹdide deji ema nọ yọnwhanpẹ nado pọn.
Azọn debọdodego Ẹnẹ wẹ nọ yin wiwà whẹpo Yẹdide de do nọ yọnpọn:
Jọwamọ
Hogbe lọ Jọwamọ kavi Jọwamọnu nọ yin yiyizan taun na nuhe ma yin dida gbọn gbẹtọ lẹ dali. Nuhe taidi lẹdo, jẹhọn, ninọmẹ aimẹ tọn po mọmọ po. lẹnnuyinyọnẹntọ lẹ plọn lehe jọwamọnu lẹ nọ wazọn do. Nuhe yin dida gbọn gbẹtọvi dali lẹ nọ saba yin yiylọdọ Nudida gbẹtọ tọn lẹ. Sọn pọndohlan de mẹ, gbẹtọvi lẹ yin apajlẹ dopo to jọwamọnu lẹ mẹ. Egbesọegbesọ wẹ gbẹtọvi lẹ nọ yinuwa po yedelẹ po to lẹdo jọwamọ tọn de mẹ.
Agbasa
Agbasa yin Nuṣinyọnnudo gbangba tọn na kanlin lẹ. Agbasa kanlin voovo lẹ tọn nọ gbọnvo. Kanlin susu lẹ nọ tindo oda kavi ofun to agbasa yetọn go. ohẹ nọ do ofun to agbasa. Whevi po kanlin he nọ lin lẹ po taidi odan po alọtlọ po nọ tindo oflo to agbasa yetọn. Agbasa gbẹtọ tọn nọ tindo oda pẹẹde he ma nọ yawu yin mimọ. Gbẹtọ delẹ nọ tindo oda susu to agbasa kavi oda he sọgan yin mimọ. Gbẹtọ lẹ nọ tindo oda gaa bo sọgan yin mimọ lẹ to fidelẹ to agbasa yetọn taidi oda ota tọn po ogbi po. Agbasa wẹ yin awutugonu he klo hugan to gbẹtọ go. matin agbasa, gbẹtọvi na nọ yawu jẹazọn. Nado nọ wlebona ẹn whepoponu yin nujonu na agbasalilo. Agbasa oyin tọn sọgan yin lilẹdo Ayu. Ayu sọgan yin do basi afọpa, bọọlu po nudevo lẹ po tin he tindo agbasa. Mẹlẹ nọ dọ dọ atin sinsẹn taidi agọn, Akokoe, Yovozẹn po oma po.
Olàn
thumb|Ogbọlan sisọ Olàn yin nude he nọ yin mimọ to kanlin mẹ bo nọ yin yiyizan taidi nududu. Olàn voovo wẹ tin. Di apajlẹ, Ogbọlàn tin, Oyinlàn tin, Ohanlàn tin, Osọlàn sọ tin, Lẹngbọlan tin, Gbọgbọẹlan tin, koklolan tin, papalan tin, Tolotololan tin, Owan delẹ tin he nọ yin yiyizan taidi olan, Apajlẹ, Owangongo. Hogbe lọ olan tlẹ sọgan yin yiylọdọ Nainnain. olan delẹ tin he ma nọ do ohu, He nọ yin Homẹnu kanlin tọn taidi
Kadara Enyeasi
Kadara Enyeasi yin vijiji otò Naijilia tọn. E yi wehọmẹ Alavọ tọn Ayimatẹn Awọnlin tọn bo plọn Amasinzọn. Ṣigba azọ́n Fotodide tọn wẹ yin alọnuzọ́n he e yinwanna hugan. Fotodide lọ wẹ e sọ nọ basi hugan. E nọ dè foto bo do nọ ze ayiha do nulinlẹn gbẹtọ lẹ tọn ji. Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ wẹ e nọ nọ̀ bo sọ nọ wá alọnuzọn etọn ehe te. Alọnuzọn etọn ko zọn bọ mẹsusu yọnẹn to Naijilia, Aflika podọ ga to yovotomẹ (New York) lọsu. Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Afọpatitọ
Afọpatitọ e ko dẹn he gbẹtọ susu lẹ ko lẹndọ azọn de lẹ tín he yọnnu lẹ ma sọgan wa. Ṣigba to egbehe, yọnnu lẹ ko to vivẹnudo nado wa azọn he ye ko lẹndọ sunnu janwẹ sọgan wa lẹ. Afọpatitọ yin azọn de he yọnnu susu lẹ yinwanna bosọ kẹalọyi to whemitọnnu. Yọnnu delẹ he ko diọ alọ devo do Afọpatitọ go lẹ die:
Inspiration FM Lagos
Inspiration FM Lagos (92.3 MHz) yin ladiohọ he yin didoai do awọnlin, Naijilia he bẹ linlinna ji to owhe 2008. E do Ladiohọ gbẹ etọn lẹ he nọ na linlin to Ibadan (100.5 FM) po Uyo (105.9FM).
Lyndon B. Johnson
thumb|Lyndon B. Johnson, Lyndon B. Johnson (azán Koatọ́n-nukunawetọ Avivọsún owhe 1908 yi jẹ azán konukunawetọ Alunlunsun, owhe 1973) yin tògbogan gbanatọ́n-nukundopotọ otò Amẹlika tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Ahọlu Francis Olagobin Olatunji Adedoyin
Ahọlu Francis Adedoyin (Alunlunsun 1922, to otò Tonkere jẹ azán atọ́ntọ Avivọsun 2018) wẹ Ogunsua kavi Ahọlu otò Modakeke tọn he wa sọn họnmẹ Ahọlu Olagobin tọn to Modakeke. E yin dopo to Ahọlu he do akuẹ taun mẹ bosọ diyin to ayọnuyigba ji.
Yé dè é taidi Ahọlu to owhe 1994 mẹ podọ jẹgbakun etọn lẹzun ojẹnọ to owhe 2009 mẹ. To azán atọ́ntọ Avivọsun 2018 tọn mẹ, yé lá ẹ dọ e basi matintọ to whenuena e jẹazọn vude to Dotowhe Kátólìkì Our Lady of Fatima Jaleyemi, Osogbo to Ayimatẹn Osun Tọn mẹ godo.
Dodonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yẹdenanutọ
Yẹdenanutọ yin mẹhe tindo oyọnẹn azọn yẹdide po zomọ yẹdenanu tọn po. Yẹdenanutọ he ma tindo oyọnẹn etọn nọ de yẹdide lẹ na nujlomẹ poun. Yẹdenanutọ azọnyọnẹntọ nọ yi yẹdide do do azọn. Susu gbẹtọ lẹ tọn nọ ylọ yẹdenanutọ lẹ wá alọwle lẹ tẹnmẹ kavi nuwiwa vonọtaun lẹ tẹnmẹ, nado wa yi yẹdide yetọn lẹ to nuwiwa lọ whenu nado do oflinnu nuwiwa lọ tọn.
Dakauta
Dakauta yin malenugan Otò Kano tọn. E dugan na azán dopo poun to owhe 1452.
Otàn gbẹzan etọn tọn to otànnugbo Kano tọn mẹ
Otàn gbẹzan Dakauta tọn tin to odo, sọ́n Palmer 1908 tọn. Lẹdogbedevomẹ yovogbemẹ tọn Otànnugbo Kano tọn.
Dakauta wẹ yin Saraki fọtọ̀n-nukunawetọ. Bo yin unbọpẹnnọ. Gbẹtọ lẹ dọdọ, “Eyin e lẹzun Saraki, e na dọho.”
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Onyeka Ibe
Onyeka Ibe (yin jiji to azán 29, Zósun, owhe 1971) yin anazọnwatọ otovi Naijilia po Amelika po tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Léon Aimé
Léon Aimé (9 Afínplọsun 1924 – 31 Avivọsun 2021) yin tònudọtọ France tọn de. E yin jiji to Longeville-sur-Mer, France. E yin nukundedonugotọ sọn 1993 jẹ 1997, podọ e sọ yin dopo to hagbẹ Union for French Democracy lẹ mẹ. Aimé basi matintọ to 31 Avivọsun 2021 tọn to whenue e tindo owhe 97.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olọn
thumb|Olọn Olọn sọ nọ yin yinyọnẹn taidi Paladise kavi Jipamẹ he yin fihe gbẹtọ dagbe lẹ nọ yi to whenue ye basi matintọ. Mẹdelẹ he yise to olọn mẹ dọmọ e yin nọtẹn dagbe kavi pipe hugan de. Ye yise dọ olọn wẹ yin fihe gbẹtọ lẹ nọ yi eyin ye basi matintọ ṣigba ye dona ko yin gbẹtọ dagbe to gbẹwhenu yetọn whẹ. Mẹdelẹ sọ do yise to olọnzomẹ dọ eyin fihe gbẹtọ ylankan lẹ nọ yi eyin ye ku. Nuplọnmẹ gando olọn po olọnzomẹ po mayin nudopolọ to sinsẹn lẹpo mẹ.
Linlẹn gbagbọnọ lẹ tọn
Sọgbe hẹ biblu, Zẹẹmẹ voovo wẹ tin na hogbe lọ olọn, Sinsẹn katọliki yise dọ malia wẹ yin Ahọsi olọn tọn he didọ gbọn Pope Pius xii to owhe 1954.
Saheed Sedonu Adamson
Ahọlu Saheed Sedonu Adamson yin vijiji Ajido tọn he yin topẹvi dé to gandudu dókọtọn Gbagli tọn glọ, to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to otògbo Naijilia tọn mẹ.
Gigopanamẹnu he eyi lẹ
To owhe 2016 tọn mẹ, Saheed Sedonu Adamson mọ lẹblanu-lọkẹyi nado lẹzun Ahọlu widopotọ to Ahọluduta Ajido tọn mẹ. Whenẹnu wẹ e wa lẹzun His Royal Majesty, Ahọlu Saheed Adamson, he yin Topon Toyiaga I, Ahọlu Ahọluduta Ajido tọn, to Gandudu Dókọtọn Gbagli tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
Agaie
Agaie yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Agaie tọn mẹ to alihogbó A124 tọn ji. Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 1,903 lẹdope bọ sọha gbẹtọ he to finẹ lẹ tọn sọ 132,907 to whenue yè bayi mẹhihia to owhe 2006. Sọha Posu tọn (Postal Code) lẹdo lọ tọn wẹ of 911.
Zangbetọ
Zangbetọ yin vodún de he yè nọ yí do ṣọ́zán to Gunnu-gbeji lẹ to Benẹ, Togo po Naijilia po de. Zangbetọ lẹ taidi ponọ he nọ penukundo jijọhomẹ-ninọ po hihọ́ gbetato dopodopo tọn po go. Ye nọ to dindanpe to okle po ozán po nado mọ dọ hihọ tin na gbẹtọ lẹpo titengbe to zánmẹ. Ye tin nado dobu na ajotọ lẹ po azétọ lẹ po ma nado wa basi awugblenu de na kọmẹnu lẹ bosọ nọ wle dehe ye mọ lẹ bo nọ ze ye sọyi kọmẹgán lẹ kavi ponọ Ahọlu tọn lẹ dè nado yin yasana dile e jẹ dó.
Agaie
Whenuho
Agaie yin ayimatẹn owhe kanweko koewhèdopotọ (19th-century) tọn de to Naijilia egbezangbe tọn mẹ bo bẹ diblayin agbegbe gandudu dokọ̀ tọn egbezangbe tọn dopolọ pẹpẹ hẹn. Nupenu lẹ wẹ ko nọ nọ̀ finẹ jẹnukọn dai, amọ e wa lẹzun Emirate - enẹ wẹ gandudu de he nọ yin aṣẹpana gbọn nukọntọ Malẹnu lẹ tọn de dali- de bo yin apadewhé Ahọluduta Fulani lẹ tọn to owhe 1822 to whenue awhanfuntọ Fulaninu lẹ tọn he yè háyà lẹ gọalọna ye to akọ̀-whàn Nupe tọn lẹ (Nupe Civil Wars) whenu. To bẹjẹeji owhe kanweko kò-tọ (20th Century) tọn mẹ, aigba lọ lẹzun apadewhé Ahọluduta Britain tọn de.
Zangbetọ
Zẹẹmẹ he yin bibasi gando Zangbetọ go lẹ
Sọgbe aṣà Gunnu lẹ tọn, zangbetọ lẹ yin yinyọnẹn bosọ yin alọkẹyi nado nọ penukundo jijọhomẹninọ po hihọ gbétatò lẹ tọn po go to Gunnugbeji lẹ. Na ehe wutu, yé sọgan nọ yin yiylọdọ Ponọ Gunnu-gbeji tọn lẹ. Yinkọ yetọn lọ Zangbetọ zẹẹmẹdo mẹhe nọ penukundo ozán go lẹ. Zangbetọ lẹ nọ ṣinyọ́n azànma he yè basi taidi okàn susu kavi atìkan lẹ. Yé sọ nọ saba sá osẹ̀n sinmẹ voovo lẹ do yé go nado hẹn yé yọnwhanpẹ bosọ yọnpọ́n.
Agaie
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de
thumb|280px|right|alt=An obelisk surrounded by people|Zannu oflin tọn he yin zize tùnte do Asisoẹ-tin lọ tẹnmẹ
Zangbetọ
Zẹẹmẹ he yin bibasi gando Zangbetọ go lẹ
Dodinnanu dohia dọ yé nọ dó huhlọn jọwamọ tọn bọ e ma sọ yin gbẹtọ lẹ wẹ nọ nọ̀ Zanhọ lọ glọ gba, ṣigba gbigbọ jiawu lẹ wẹ nọ nọ̀ Zanhọ lọ lẹ glọ. Zangbetọ lẹ do ogbẹ́, to ogbẹ́ lọ mẹ wẹ Zanvi lẹ, Zangán lẹ, po gbẹtọ mọmọ lẹ po nọ nọ̀. Mẹhe ma yọ́n ozán lẹ ma nọ yí Zanpli lẹ po yé po gba. Zangbetọ lẹ nọ wa nujiawu lẹ, taidi yé ni biọ Ogo mẹ kavi na yé ni jivi he yin Zangbetọ pẹvi devo lẹ kavi na yé ni fiọ yé bọ yé ni sọ vọjọ.
Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de
Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de (To glẹnsigbe mẹ: The Agia Tree Monument kavi Agiya Tree Monument) yin otẹn fie zannu oflin tọn de yin zize tùnte do, do fie Asisoẹ-tin de ko nọ̀ wayi de, sẹpọ Plitẹnhọ topẹvi Gbagli tọn (Badagry Town Hall). Asisoẹ-tin lọ yin atin de he yiji sọ̀ 160 feet (49 m) podọ gbiblo etọn sọ̀ 30 feet (9.1 m). E yin yinyọnẹ̀n na taun tọn na atin ehe glọ wẹ yẹwheho sinsẹ̀n klistiani tọn yin lila te whlà tintan to Naijilia gbọn Thomas Birch Freeman po Henry Townsend po dali to azán konukunẹnẹtọ, Zósun owhe 1842 tọn, atin lọ nọgbẹ na nuhe hugan owhe fọde-kanweko (300), ṣigba e wá yin hihọliai gbọn yujẹhọn de dali to azán kotọ, Ayidosun owhe 1959 tọn.
Afọ
thumb|Afọ Afọ yin nuhe nọ yin yiyizan nado hẹnnu dote. Ohẹ̀ lẹ po gbẹtọvi lẹ po nọ tindo afọ awe. Onu devo lẹ taidi tavo, ojan lẹ lọsu tindo afọ lẹ nado hẹn yé dote. Kanlin lẹ nọ saba tindo afọ awe kavi ẹnẹ, kanlin he nọ tindo ohu to nẹgbe lẹ taidi ovẹ́ kavi oló nọ tindo afọ ẹnẹ, ṣigba nutogbẹ̀ flinflin devo lẹ taidi ayẹyẹ kavi aklekle lẹ nọ tindo afọ ṣidopo, ṣiatọn kavi wiawe podọ Kanlin kavi owanvu flinflin delẹ tin he nọ tindo afọ susu.
Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de
To 2012, zannu oflin tọn de yin zize tùnte do otẹn etọn mẹ nado flin bẹjẹeji sinsẹ̀n klistiani tọn to otò Naijilia tọn mẹ he ko dẹ̀n sọ owhe 170 to ojlẹ lọ mẹ.
One Million Boys
One Million Boys yin tẹnmẹyinkọ hé ogbẹ ajotọ tọn delẹ nọ yizan to azọn ajojijẹ yetọn tọn whenu to Awọnlin po lẹdo etọn lẹ po mẹ. To bíbẹ whenu to Ajegunle he tin to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ wẹ yé dó ogbẹ dé dibla yi sunnu oko (20) tọn te nado hoavùn sọta mawadodo he to jijọ to lẹdo lọ mẹ. Sigba hagbẹ delẹ sọn ogbẹ lọ mẹ zan dotẹnmẹ lọ nado jẹ nù ylankan lẹ taidi ajojijẹ, zanhẹmẹ gannugannu po, awugblenamẹ po daanu dèvo lẹ po wa ji. Sinimọto he hosọ etọn nọ yin 1 Million boyz yin didetọn gándo ajojijẹ po nuwiwa yetọn lẹ go. To azan ṣiẹnẹtọ Kọyànsun, owhè 2012, gbẹtọ diblayi kàntọ̀n-awo (130) wẹ yin wiwle gbọn ponọ Awọnlin tọn lẹ dali whenue yé to danúwatọ́ lẹ wle to lẹdo Apapa po Ajegunle po tọn mẹ.
Arthur Conan Doyle
Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (azán konukunawetọ Nuwhàsún, 1859 yi jẹ azán ṣiawetọ Liyasun, owhe 1930 tọn) yin wekantọ Britain tọn de. E diyin taun na otàn flinflin he e nọ kàn gándo Detective Sherlock Holmes go lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1859 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1930 lẹ
Osó Kilimanjaro
thumb|Osó Kilimanjaro Osó Kilimanjaro Yín zẹẹmẹ basina taidi osó sisẹnọ dé, to otò Swahili tọn mẹ e nọ yin yiylọdọ Osó Kaiser-Wilhelm-Spitze, E yin Osó dé to agewaji whezẹtẹn tọn to otò Tanzania tọn mẹ. Kilimanjaro yin osó he yiaga fiofio hugan osó susu devo lẹ lẹdo aihọnpe. E yiaga sọ̀ mita 4,600 kavi afọpa 5,000 sọn dodonu kakajẹ fifónu agayiyi etọn tọn to mẹyugbeji. To nudi sọha 5895 afọpa tọn mẹ kavi afọpa 193,440 tọn mẹ, e nọ do ohia nupọnhlan tọn hia to nuhe lẹdo e lẹ mẹ taidi mẹpọnnu nkọ tọn. Diblayi kanweatọ́n to kanwekoji (85%) nkọtọn osin-agó tọn nọ ṣinyọn Kilimanjaro ji bo nọ bui sọn osun aotọ mẹ to owhe 1912 kaka jẹ osun ṣidopotọ owhe 2011 tọn. Kilimanjaro sọ vọ yin osó whanpẹnọ dé to osó lẹ mẹ he nọ wu jẹgbonu, godo tọn he e wujẹgbonu, e wujẹgbonu to owhe fọtọ́n-kanweko(100,000) lẹ die wayi. kilimanjaro tindo agayiyi 5,895 tọn.
Salleh Abas
Mohamed Salleh bin Abas (yin jiji to Azan ko-nukun-atọ́ntọ́, Avivọsun, Owhe 1929 jẹ Azan fọtọ̀n-nukun-dopotọ, Alunlunsun, Owhe 2021) tọn mẹ. E yin tonudọtọ po whẹ̀yidọtọ Otò Malaysia tọn po Ewọ wẹ ogan whẹdatọ lẹ tọn to Whẹdatẹn daho hugan Otò Malaysia tọn bẹsọn Owhe 1984 kakajẹ 1988 mẹ. Sọn Owhe 1999 jẹ Owhe 2004, e yin gbẹvi Terengganu State Legislative Assembly tọn. Abas yin dopo to gbẹvi ogbẹ Malenu he tin to Otò Malaysia tọn mẹ. Abas basi matintọ to Azan fọtọ̀n-nukun-dopotọ, Alunlunsun, Owhe 2021 tọn mẹ to Dotowhe dé he tin to Kuala Terengganu, Otò Malaysia tọn gbọn Azọ̀nylankan COVID-19 tọn to whenue e tindo Owhe kan-awe-elan-widopo.
Osó Kilimanjaro
Agayiyi po yọnnayizan jẹhọn tọn po
Ali voovo ṣidopo wẹ tin he yè sọgan gbọn do hẹ́ oṣó Kilimanjaro ji: Lemosho, Machame, Marangu, Umbwe, Rongai po Northern Circuit po. To whenue e yindọ vogbingbọn daho tin to ali voovo lọ lẹ ṣẹnsẹn, ali devo lẹ tin he bọawu nado gbọn do hẹ́ osó Kilimanjaro ji, podọ finẹ wẹ osóhẹtọ he ma ko tindo numimọ susu lẹ nọ gbọn nado hẹ́ eji.
Salleh Abas
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Dalẹ Whedakọ
thumb|Aliho he yi Họnmẹ Ahọlu Dale Whedakọ Tọn Dalẹ Whedakọ yin gbétatò dé he tin to Gandudu Dokọtọn Gbagli tọn glọ (Badagry Local Government) to Aimatẹn Awọnlin tọn he tin to Togbo Naijilia tọn mẹ. Ahọlu Samuel Wheto wẹ yin Baálẹ̀ to gbétatò lọ mẹ dai. Ṣigba to Azan Awetọ, Osun ṣiẹnẹtọ Owhe 2020 tọn mẹ wẹ e mọ lẹblanulọkẹyi lọ bo du Ahọlu dó gbétatò lọ ji. Todin, Ahọlu Wheto Samuel Ṣewhenu Toyọn 1 wẹ yin Baálẹ̀ he du gbọngodo to Otò Dalẹ tọn mẹ, bosọ wa lẹzun Ahọlu tintan to Ahọluduta Dalẹ Whedakọ tọn mẹ.
Afọ
Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Zangbetọ
Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ
Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ nọ yin bibasi to gbétatò voovo lẹ mẹ to ojlẹ voovo lẹ mẹ to Gunnugbeji lẹ. To whedelẹnu Zangbetọ lẹ nọ yin yiylọ nado wá yi nujiawu he ye nọ basi lẹ do hẹn awuya mẹhe nọ wá nuwàtẹn lẹ kavi hunwhẹ devo lẹ tẹnmẹ. Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ nọ yin bibasi to ofi voovo lẹ to Họgbonu to togbo Benẹ tọn mẹ, podọ ga to Ajido to togbo Naijilia tọn mẹ.
Omowunmi Akinnifesi
Bẹjẹeji podọ wehiha etọn po
Oviyọnnu po anadenanutọ akuẹ bẹyi tọn hoho de he yinkọ etọn no yin Ọmọwunmi Akinnifesi yin jiji to azán ẹnẹtọ osun wiawetọ owhe 1986 to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E zan gbẹzan bẹjẹeji etọn to otò Sierra Leone whepo do lẹkọyi owhé etọn to otò Naijilia tọn podo whẹndo etọn po. E yi wehọmẹ Queens College, Yaba fihe e mọ nunina yi te na nudida sin azọ́n etọn. To owhe 2008 Akinnifesi tọ́n wehọmẹ daho awọnlin tọn mẹ podo owe hi dohi dọ eyinukon to nuyinyonen gbemele podo tito basinanu ledo tọnto 2012 Akinnifesi tindo lebla podo nusisodi dohametọ podo nukunpedo nugotọ sọn kings College
Marcelline Aboh
Marcelline Aboh (yin jiji to owhe 1940 bo basi matintọ to azán kotọ, osun ṣiantọntọ, owhe 2017 tọn mẹ) Eyin yinyọnẹn ganji po tẹnmẹyinkọ etọn ehe po Détin Bonsoir, Eyin yọnnu aihundatọ dé sọn Porto-Novo. Ahunmẹzọn wẹ hu i to whenuena e ko yin yasana gbọn azọn he nọ zọnpọ hẹ yọnhowhe Po na Owhe he e tindo wutu. Ewọ wẹ aihundatọ nukikodonamẹtọ tangan na Ogbẹ yọnnu aihundatọ nukikodonamẹtọ lẹ tọn, he yinkọ Ogbẹ lọ tọn nọ yin Les échos de la capitale. E kọnawudopọ hẹ ye to tintan whenu to Owhe 1980 to whenue e ko bẹ azọ́n aihundida tọn etọn jẹeji godo to Owhe 1958 mẹ. Aihundatọ lọ Marcelline Aboh tindo Ovi ṣiantọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Omowunmi Akinnifesi
Nuyiwa
To 2003 oviyọnnu fọtọnnukunatọnmẹvi Akinnife tọn ze agba tintan whanpẹ yinyọnẹn tọn to Naijilia podọ e mọ lẹblanulọkẹyi lọ nado sọawuhia di tovi yọnnude na oto etọn to China to [[owhe] enẹ mẹ.
Agbasalan
Agbasalan yin awutugonu bibọ he tin to Ohú po Agbasa po ṣẹnṣẹn. To ojlẹ susu mẹ, e nọ saba yin yijlẹdo ohú go enẹ wẹ zọn bọ mẹlẹ nọ dọmọ ohú po agbasalan po. Na agbasalan lọ wẹ mẹlẹ nọ du wutu wẹ yé do nọ ylọ ẹ dọ olan.
Otó
Otó yin awutugonu agbasa tọn he nọ zọn bọ kanlin podo gbẹtọ po nọ senu. Gbẹtọ lẹ po kanlin asi lẹ po nọ saba tindo otó nujọnu tọn.
Omowunmi Akinnifesi
Nuyiwa
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1986 lẹ
Maidarjavyn Ganzorig
Maidarjavyn Ganzorig yin jiji to (azán atọ́ntọ Aflinplọsun owhe 1949 - azán enétọ liyasun owhe 2021 tọn). E yin weyọnẹntọ podọ lẹnunnuyonẹntọ sunmẹyitọ Mongolianu de. To 1979, e yin apadewhe to tito Soviet Intercosmos tọn mẹ, podọ e sọ mọ azọndenamẹ Soyuz gbàn-atọ́n-nukunẹnẹ (39) tọn.
Zangbetọ
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Aṣa
Maidarjavyn Ganzorig
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1949 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Otó
Otó nọ wazọn to whenue nude yin didọ do nuvo otó lọ tọn mẹ. Nudidọ ehe nọ yin sisẹdo apọnmẹ nado wazọn dopọ. Ada otó tọn delẹ nọ yin ṣiṣakadopọ po nẹgbehu kanlin asi tọn delẹ po. Otó sọ nọ yin yiyizan to aliho devo mẹ. Ajanaku meyuugbeji tọn nọ yi oto daho yetọn do nọ falanmẹ na yede to whenue yozo tin. Mọwe, kanlin devo lẹ nọ yi otó yetọn do nọ basi ohia na yedelẹ.
Zeus
Zeus yẹwhe daho hugan to yẹwhe susu he Glẹkinu lẹ nọ sẹ̀n lẹ mẹ.
Otàngblo
Otàngblo nọ dlẹnalọdo bẹplidopọ otàn voovo he ma do dodonu nugbo de he gbẹtọgun lẹ nọ dọ kavi nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ lẹ go. Lẹdo otàn lọ tọn he nọ basi zẹẹmẹ jọwamọnu, otàn po nuyiwa lẹ po. E sọgan sọ dlẹnalọdo nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ go. Otàngblo yin otàn he ma yin nugbo. E zẹẹmẹdo dọ e na gbẹ yin zẹẹmẹ basina. Otàngblo sọgan yin yọyọ kavi hoho. Kandai sọgan nọ ma tin dọ e ji, sigba ada delẹ to otàngblo mẹ sọgan yin nugbo. E sọgan yin yinyọnẹn eyin mẹho de pintan lọ na yọpọvu lẹ. Otàngblo delẹ nọ bẹjẹeji taidi otan nugbo ṣigba dile gbẹtọ lẹ to didọ bosọ to vivọdọ nude lẹ sọgan yin didiọ to emẹ, enẹ nọ zọn bọ nugbo lọ ma nọ họnwun ba. Nudẹlẹ sọgan ko yin didiọ gbọn nuṣiwa dali kavi nado hẹn fọnjlodotenamẹ wutu. Aṣa lẹpọ wẹ tindọ otàngblo etọn. Otàn he gando Glẹki po yẹwhẹ Lomu tọn po go yin otàngblo. Gbẹtọ lẹ no tindo yise to nujijo hoho lẹ he gando nudida po kanlin po go. Di apajlẹ, yẹwhe greek ton Zeus tindo huhlọn do hinhọn ji. Whedepope he yewhe Zeus jlo nude, e nọ zan nudida delẹ nado do huhlọn etọn hia. Modopolọ, sogbẹ hẹ otàngblo Hindu tọn. Hẹvioso wẹ yin homẹgblẹ India tọn, yèdọ ogan yẹwhe lẹpọ tọn, Azọnwanu huhlọnnọ etọn daho lọ we Hẹvioso, e yin didọ dọ mẹdepopẹ ma sọgan họngan to whenue e zan azọnwanu ehe do pehẹ mẹde. Devo wẹ yẹwhẹ Egipt tọn, Atum he yin didọ dọ ewọ wẹ da nulẹpo to wẹkẹ lọ mẹ.
Nuhe otàngblo bẹhẹn lẹ
Aṣa lẹpo wẹ tindo otàngblo yẹtọn sọn ojlẹ dindẹn die, nupinplọn gando otàngblo go bẹ nususu hẹn taidi otàn hoho lẹ sinsẹn, otàn do lehe ogbẹ lọ wa aimẹ gbọn po nudida tintan lẹ po. Otàngblo nọ tindo huhlọn po nuyiwadomẹji he sinyẹn taun enẹ lọ wẹ na ko yin whẹwhinwhẹn he wutu e do gbẹ nọ tin to aimẹ dile ojlẹ lẹ to yiyi, to whedelẹnu e nọ yi owhe fọtọn lẹ. Nuhe tin to e mẹ tintengbe wẹ yin yẹwhe po huhlọn jowamọ gbẹtọvi tọn. To lẹdo delẹ mẹ, nujijọ he ko wayi, otàn hoho lẹ nọ zọn bọ ye nọ pọn otàngblo di nugbo.
Pọndohlan otàn lẹ tọn do otàngblo ji
Na nugbọ tọn otàngblo nọ yin pinpọnhlan taidi nuhe ma jọ, tanpintọ lẹ lẹndọ otàngblo gando nujijọ he ko wa yin ṣiṣakadopọ po ohia sinsinyẹn he tindo zẹẹmẹ lẹ po, kavi ko yin didiọ, kavi ko yin tẹnsẹna dile ojlẹ to yiyi. Aliho dopo nado lẹnnupọn do otàngblo ji wẹ nado pọn otàngblo hlan di lalo.
Omotunde Adebowale
Omotunde Adebowale David he tẹnmẹ-yinkọ etọn yin Lolo 1 yin aihundatọ po hoyidokanjitọ dé po to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ yin dowatọ tito Oga Madam tọn to Wazobia 91.4FM.
Bẹjẹeji gbẹzan po wepinplọn etọn po
Omotunde yì wehọmẹ daho to Anglican Girls Secondary School to Ìjẹ̀bú Ode. E hia owe oyọnẹn osẹn tọn to Wehọmẹ Alavọ Lagos State University tọn.
Azọn etọn
Omotunde basi aihun tintan etọn to owhe 2020 mẹ he e ylọ hosọ etọn dọ When love is not enough. Okiki Afolayan wẹ yin nukọntọ na aihun lọ. E yi tẹnmẹ-yinkọ etọn to tito dé mẹ he e yin nukọntọ na. E dọ na gbẹtọ lẹ dọ yé ni na emi tẹnmẹ-yinkọ dé. To tẹnmẹ-yinkọ he gbẹtọ lẹ yi na ẹn mẹ wẹ e dè Lolo 1 sọn. To Liyasun, owhe 2017 tọn mẹ, La Mode Magazine yíì do basi yẹdide he to weda tintan linlinwe yetọn tọn ji.
Nunina he e mọ yi lẹ
Omotunde yi nunina hoyidokanji tọn he tọn ta hugan to Nigeria Broadcasters Merit Awards si.
Gbẹzan etọn
Omotunde yin onọ ovi enẹ tọn, sunnu atọn po yonnu dopo po. E ma tin to opọ́ po asu etọn po ba.
Antioku Silia Tọn
thumb|Antioku Silia Tọn Antioku Silia tọn tin to tọ̀sisa Orontes ji, yèdọ nudi kilomẹtlu 30 sọn huto Meditelane tọn he to Seleukia podọ nudi kilomẹtlu 550 do agewaji Jelusalẹm tọn. Séleucus I Nicator, he yin togán tintan Ahọluigba Séleucide tọn wẹ do Antioku ai to owhe 300 B.C.E. Antioku yawu diyin na e yin tatọ́-tònọ ahọluigba enẹ tọn wutu. To owhe 64 B.C.E., Awhàngán Lomu tọn Pompée yí Silia do basi ayimatẹn Lomu tọn de, bọ Antioku lẹzun tatọ́-tònọ etọn. To owhe kanweko tintan C.E., gbọnvona Lomu po Alẹkzandli po, Antioku wẹ yin tòdaho atọ̀ntọ he klo bosọ jẹ adọkun hugan to tòdaho he tin to Ahọluigba Lomu tọn glọ lẹpo mẹ. Antioku yin ahọnkan ajọwiwa tọn po tonudidọ po tọn. Agbàn ajọwatọ he to Silia lẹpo tọn wẹ nọ gbọn finẹ whẹpo do nọ yin didohlan lẹdo ohù Meditelane tọn he pò lẹ mẹ. Ju lẹ sù to Antioku.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Whenuho
Comfort Ekpo
Comfort Ekpo  (yin jiji to azán wiawetọ, Abọ̀húsun, owhe 1954). E yin ayinamẹtọ to Wehọmẹ Alavọ tọn Uyo tọn.
Obanta
Obanta (yinkọ jọun etọn Ogborogan) wẹ Ahọlu atọ̀ntọ to Ahọluduta Ijebu tọn mẹ he du to owhe-kanweko wiẹnẹtọ he wa lẹzun Ayimatẹn Ogun tọn, to Naijilia. Obanta nọ nukọnna gbẹtọ lẹ nado tọ́n sọ́n Ile Ife bo yi du Ahọlu to Ijebu Ode whenuena onọ̀] etọn sìn [[otọ́, Ahọlu Olu Iwa, he yin Awujale Ijebu Ode tọn tintan basi matintọ. To whenue e jẹ Ijebu, finẹnu lẹ dó kuavọ na ẹn po zohunhun po, po awhá lọ po dọ "Oba wà níta" he zẹẹmẹdo "Ahọlu ko tin to gbangba" to ayọgbe mẹ. Lehe Ogborogan yin yinyọnẹn taidi Obanta dó niyẹn. Whẹndo Obanta tọn zindonukọn nado to ganzinpo-yinkọ Otọ́ yetọn Awujale zan zọnmi, ṣigba todin, Ahọlu po agbagogan lẹ po wẹ nọ basi dide. Osẹ́ndoai to gigo etọn mẹ yin zizedai dó ṣẹnṣẹn tòdaho Ijebu Ode tọn mẹ, sẹpọ agbegbe Itale tọn.
Comfort Ekpo
Otàn gbẹzan etọn tọn
Comfort Memfin Ekpo yin jiji to Uyo to 1954. Mẹjitọ etọn lẹ wẹ Etim Udoh Isok po Nyong Sam Akpan po. E bẹjẹeji taidi Sunday School teacher podọ e sọ sẹ̀n taidi mẹplọntọ alọgọtọ tọn to Wehọmẹ Alavọ tọn Ayimatẹn Cross River tọn mẹ sọn 1983 jẹ 1991. Ekpo wá lẹzun mẹbọdo azinponọgo ẹnẹtọ to wehọmẹ alavọ tọn Uyo tọn podọ yọnnu tintan he yin mẹbọdo azinponọgotọ. To Awewesun owhe 2015 tọn mẹ, tito yin bibasi na ẹn nado yì dile Weyọnẹntọ Enefiok Essien ko yin didohia taidi mẹhe na jẹ otẹn etọn mẹ. Humọ, e kanwe hlan lizọnyizọnwatọ he paṣẹ na wepinplọn (Minister of Education), Adamu Adamu bo biọ dọ tito he yin bibasi na mẹhe na jẹ otẹn etọn mẹ lọ ni yin alọhẹndotena whẹ. Ehe wẹ na whẹho accusations of sexual assault and forgery tọn he yin bibasi gando  Essien go he yin hodọdego gbọn linlinnamẹtọ lẹ dali wutu.
Obanta
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Comfort Ekpo
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1954 lẹ
Marie-Cécile Zinsou
Marie-Cécile Zinsou yin jiji to tatọ-tonọ Paris tọn to Otogbo Flans tọn mẹ. Sigba kúnkan etọn tọn sọn mẹwiyigbeji na mẹjitọ etọn, yedọ otọ́ etọn Lionel Zinsou, yin ovi jiji Otógbo Benẹ tọn. Marie yin yiyọnẹn gbọn ànazọ́n Flansi po Benẹ tọn po wíwá dali. É yin ògán na azónwhe Fondation Zinsou he yin didote to owhe 2005 tọn to Cotonou to otogbo Benẹ tọn he tin to wheyihọ Aflika tọn. Azọnwhe ehe jlayinna anazọnwiwa whemitọnnu tọn to Aflika podọ àṣà, oplọn wehọmẹ tọn podo akọjijẹ po. To owhe 2014, Marie-Cécile Zinsou hun anazọn họ whemitọnnu tọn tintan dó Benẹ yigbaji. Marie dó lẹblanu lọkẹyí nado yin otovi to otogbo Awe mẹ yedọ Flansi he ye jii dó podọ Beńẹ he mẹjitọ etọn lẹ tọn sọn. É yi wehọmẹ he yé nọ ylọ dọ L'Ecole Alsacienne American University to Paris. Anazọn hohowhenu tọn wẹ azọn he e mọ wa.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Omu
Nududu po vijiji etọn po
Omu asu po asi po nọ saba du kavi nu vivi vounvoun tọn lẹ. Na Omu asi lẹ, ye dona nu ohun whẹpo do penugo bo do azin lẹ. Osin he kudiho mẹ wẹ e no do azin etọn lẹ do. Finẹ wẹ e dona nọ, kakajẹ ojlẹ he mẹ e na fle te.
Aligiglọnna Omu to fininọ lẹ
Aliho voovo wẹ tin nado glọnalina Omu to fihe gbẹtọ lẹ nọ nọ.
Dakore Egbuson-Akande
thumb|Dakore Egbuson-Akande Dakore Egbuson-Akande (mẹhe yinkọ he mẹjitọ etọn lẹ do na ẹn to whenuena e yin jiji wẹ yin Dakore Omobola Egbuson) yin aihundatọ tele ji tọn podọ tovi Naijilia tọn dé. E yin afọzedaitọ otò tọn na Amnesty International, Amstel Malta po Oxfam of America po.
Otàn gbẹzan tọn
Dakore yin jiji to ayimatẹn Bayelsa tọn taidi ovi tintan mẹjitọ etọn lẹ tọn. E yì wehọmẹ bẹjẹeji tọn etọn to Corona School to ayimatẹn Awọnlin tọn podọ e zindonukọn yì wehọmẹ daho Federal Government Girls' College to ayimatẹn Bauchi tọn. E plọnnu gando Mass Communication go to wehọmẹ alavọ Awọnlin tọn (University of Lagos) ṣigba e ma fó na azọ́n didote mapote mẹplọntọ lẹ tọn wutu. To alọnu din, e ko dà asu bosọ tindo ovi awe.
To Zósun owhe 2019 tọn, Dakore sọawuhia taidi omẹ tangan to hokansemẹ dé he yin awuwlena to hùnwhẹ Visual Collaborative tọn dali dé whenu he mẹ hosọ whẹho he yín hodọdeji tọn wẹ "Vivencias" he yin hogbe Spanish tọn dé he zẹemẹdo "Numimọ lẹ". E yin dopo to gbẹtọ gbannukundopo he yin hokankanse lẹ mẹ, omẹ ehelẹ yin omẹ nukundeji lẹ he yin dide lẹdo aihọnpe, delẹ to ye mẹ wẹ Kelli Ali, Adelaide Damoah po Desdamona po. To Nuwhàsun owhe 2020 tọn, hokansemẹ Dakore tọn sọ vọ yin didohia whladopo dogọ to hùnwhẹ lọ he sọ vọ wá aimẹ whladopo dogọ, hosọ etọn to ojlẹ ehe mẹ wẹ TwentyEightyFour, he wá yin didetọ́n to whenue azọ̀n bẹplamẹ COVID-19 tọn fọn bo to agayi. Hanjigbẹ Flansenu awe delẹ Les Nubians, hankantọ Japannu dé he nọ yin Rika Muranaka, po nukikodonamẹtọ Naijilianu dé he nọ yin Chigul po lọsu sọawuhia to hokansemẹ ehe whenu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Lukman Alade Fakeye
Lukman Alade Fakeye yin Jiji to Ayidosun 25, 1983, to Ibadan e yin anazọnwatọ ayọnu oto Naijilia tọn podo atinpatọ po. E wọ wẹ whe hugan to whendo Fakeye tọn mẹ he yin atinpatọ, e yin tavẹylọvi na Lamidi Olonade Fakeye he pa ohọ̀n abọ̀ homẹ aflika tọn to Kennedy Center in Washington, D. C. Lukman bẹ azọn jẹeji podo otọ́ etọn Akin Fakeye to whenuena e tin to owhe ṣiẹnẹ (9). Lukman fakeye plọn nudide podo ohia po to wehọmẹ politẹkiniki Ibadan tọn to fihe e yin dide whla awe di wẹhọmẹvi he yọn hugan to anazọn mẹ. Azọn Fakeye tọn sọgan yin mimọ to gbangba podo nubẹpli nuglọ tọn to Naijilia, État Unis, podo United Kingdom po.
Hosọ lẹ [whla] 1	Bẹpli etọn lẹ 2	Owe 3	Nọtẹn gbonu tọn lẹ 4	Alọdlẹndonu lẹ
Kakanda-gbe
Kakanda (he sọ nọ yin yiylọ dọ Akanda, kavi, Hyabe) yin ogbè Nupenu lẹ tọn de to Naijilia. Kakanda nọ yin dido to Kupa po Eggan (sẹpọ fie Tọsisa Niger po Benue po tọn pé dopọ te) po gọna lẹdo he to àwa lọ ji lẹ. Gbétato lẹ gbape gọn lẹdo pipetẹn Tọsisa Niger po Benue po tọn mẹ kakajẹ Muregu. Ewhè gbau, gbẹtọ sọha 10,000 gbẹ tin to finẹ he nọ do ogbè lọ. E tindo kanṣiṣa susu hẹ ogbè Gupa po Kupa po tọn, etomọṣo e sọ do kanṣiṣa yẹẹ de hẹ Ebira-gbè lọsu. Baka yin otò Kakanda-gbè-dotọ́ lẹ tọn de. Todohukanji Blench tọn (2019), ze Kakanda–Budon po Kakanda–Gbanmi/Sokun po do hùkan ogbè dopolọ tọn ji.
Owanari Duke
Onari Duke yin whẹyidọtọ Otò Naijilia tọn dé bosọ yin asi na Donald Duke. Ewọ wẹ Azinponọ na board of Dizengoff Nigeria podọ non-executive director to United Bank for Africa po. Duke tọ́n po LLB Hons po to Wehọmẹ Alavọ Ahmadu Bello tọn to owhe 1983 mẹ bosọ yi Wehọmẹ osẹn tọn to Awọnlin to Otò Naijilia tọn mẹ to owhe 1984 mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sambasa Nzeribe
Sambasa Nzeribe mẹhe yinkọ etọn to gigọ́ mẹ wẹ Chiedozie Nzeribe Siztus yin aihundatọ Sinimọto tọn de po aihun tele ji tọn de datọ po to otò Naijilia tọn mẹ. E wá sọn Ayimatẹn Anambra Tọn mẹ to otogbo Naijilia tọn. E ko sọ tọ́n to aihun susu lẹ mẹ taidi A Mile from Home (2013), Out of Luck (2015), Just Not Married (2015), A Soldier's Story (2015), Hotel Choco (2015), The Wedding Party(2016), The Island (2018), Slow Country (2018), Elevator Baby (2019), Kasala (2018) po The Ghost and the Tout (2018) po. To 2016, e mọ gigopanamẹnu AMVCA tọn yí na azọ́n dagbedagbe he e wà to aihun he e basi lẹ mẹ wutu.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Sambasa whẹn to ninọmẹ mẹdekannujẹ tọn de mẹ na otọ́ etọn basi matintọ to whenue e gbẹ yin yọpọvu wutu. Isolo, he to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ wẹ e whẹn te. To whenue e to whinwhẹn e yinwanna aihun nupinpọn-do-plọnnu tọn dídá taun, enẹwẹzọn bọ e joawu na hanjigbẹ sinsẹn họmẹ tọn po ogbẹ aihundida sinsẹn etọn tọn po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Kalu Mosto Onuoha
Kalu Mosto Onuoha (yin jiji to azan 17tọ, Liyasun, owhe 1947) yin Nuyọnentọ otò Naijilia tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Lẹdo
thumb|Pọninọ to Lẹdo dé mẹ Nupinplọn gándo Lẹdo go yin nujọnu he mi ma gan yí dó dahun. Gbẹtọ dé ma tin he tin to ṣokẹdẹ bọ mẹde ma nọ nọ fihe ewọ nọ nọ, kọmẹnu le nọ tin janwẹ bọ Lẹdo mẹnu lẹ sọ mọ bọdo ego. Mẹsusu wẹ nọ nọpọ bo nọ yin Lẹdo dé yedọ Otọ, Onọ, Họntọn, Kọmẹnu pọ mọ mọ lẹpò. Dile Onọ to viji bọ Otọ tó vigopenukundo bọ Họntọn lẹ to susu, mọwẹ Lẹdo to kiklo dó niyẹn.
Mẹhe gándo migo po mẹhe ma gándo migo po lẹpò wẹ nọ pọ bọ nọ yin yiylọdọ Lẹdo.To aigba gungbe tọn ji podọ fihe gbẹtọ lẹ nọ nọ lẹpò, pọninọ yin nujọnu taun. Na e yindọ mẹde sọ èmí na nọ nọ pọ mẹdevo po, ni pọninọ dagbe de ma tin e na din fidevo bo yí etọn. Ṣigba mi mẹhe yin gbẹtọ lẹ yọn nujọnu yinyin pọninọ tọn po ale he tin to emẹ lẹpò. Na e yindọ gbẹtọ susu tin to opọ to Lẹdo de mẹ,e nọ yọnbasi nado panukọn Awhan kavi Whlepọn depope he na wá lẹ.
Enẹwutu wẹ mẹho lẹ dó dolo dọ omẹ Awe pọnte hugan mẹdopo. Mọwẹ Lẹdo nọ nọ, na ni gbekọndopọ titengbe tin, Lẹdo de nọ yitẹn bo nọ Lodo ganji ehe yin dopo to ale pọninọ to Lẹdo de tọn mẹ.
Ṣigba ni Lẹdo gbẹtọ tọn ma to opọ, bọ gbekọndopọ ma tin, Whlepọn po tukla po mẹ wẹ Lẹdo lọ nọ tin te. Enẹ wẹ zọn bọ poninọ dó yin nujọnu to Lẹdo gbẹtọ tọn mẹ. Nukọnyiyi Lẹdo de mẹ tọn má nọ jọ to godo na gbekọndopọ. Mi dona yọnẹndọ na Lẹdo de nido hunnukun wẹ mi do nọ nọpọ, na dile mi ko yọnẹndo dọ Atin dopo ma sọgan lẹzun Zungbo mọjanwẹ gbẹtọ dopo ma sọgan yin Oto kavi Lẹdo de dó niyẹn.
Mẹsusu wẹ nọ nọpọ bo ze nuyọnen he nọ zọnbọ Lẹdo de do nọ yiaga dote, ni nuyọnen dé bẹ azọn devo sọ nọ hodo e bọ azọn wadopọ nuyọnen ehelẹ tọn nọ zọn bọ nukunhunhun nọ wa Lẹdo mítọn lẹ mẹ, ehelẹ po wẹ yin Ale  pọninọ tọn to Lẹdo mẹ. Mọdopolọ to whenuena mi to nuplọn gándo Lẹdo de go,mi ma sọgan wọnji nuhe yin òwu kavi nuhe nọ dọn gbakija wa Lẹdo ji. E ma yọnbasi dọ Lẹdo de ni tin ma dó wlepọn etọn lẹ. Na Avun po Okẹn po nọ wa aimẹ dandan to fihe gbẹtọ lẹ nọ nọ. Tukla nọ dọn okẹn bọ Okẹn nọ dọn Avun, Avun sọ nọ dọn Awhan bọ Awhan nọ hẹn Oku wa podọ Nutindo susu wẹ nọ bu. Ehelẹ yin delẹ to whlepọn pọninọ to Lẹdo delẹ mẹ.
Etomọṣo, mi dona yọnẹn dọ ale pọninọ tọn po Whlepọn pọninọ tọn po ko tin sọn bẹjẹeji aihọn tọn. Ni mi hia otàn hoho lẹ mí na yọnẹn dọ onu ehelẹ ma yin jonọnu dé. Nuyọnen gbẹtọ tọn wẹ yé yí dó to anadena nuhe to yiyi to Aigba ji, Osin ji, podọ ga to Jẹhọn mẹ. Gbẹtọ lẹ ko Basi nudagbe susu lẹ mọjanwẹ yẹ kó sọ Basi awugblenamẹnu susu lẹ. Taidi apajlẹ oso po agba adinọ tọn lẹ. Onu ylankan he yé yí nuyọnen dó Basi ehelẹ wẹ yé yí dó fún wẹkẹwhan tintan to owhe 1914 jẹ 1918 po wẹkẹwhan awetọ po to owhe 1939 je 1945. Ni ehelẹ lẹpò wẹ gbẹ tin kakajẹ din to Lẹdo mítọn lẹ mẹ. Na e yin mọ wẹ, mi ni yọnẹn dọ oplọn Lẹdo tọn dohia hezeheze dọ pọninọ to gbekọndopọ mẹ nọ hẹn Ale wá, na gbẹtọ dopo ma sọgan nọ na ede ṣokẹdẹ gba.
Sahara
thumb|Danfafa Sahara tọn Danfafa Sahara tọn, he tin to agewaji Aflika tọn, wẹ yin danfafa he klohugan to aigba blebu ji podọ ewọ sọ wẹ danfafa he hunmiọn hugan. Gbiblo danfafa Sahara tọn dlẹnkan gbọn otò susu mẹ podọ ehe bẹ otò lẹ taidi Morocco, Algeria, Tunisia, Libya, Egipti, Mauritania, Mali, Niger, Chad, po Sudan po hẹn. Susu fie e dlẹnkan gbọn lẹ tọn wẹ gbẹtọ ma nọ nọ̀, ṣigba mẹdelẹ penugo nado nọ adà he mẹ osin tin te lẹ. Danfafa Sahara tọn gblo sọ kilomita livi ṣinẹnẹ to adà etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ. To ojlẹ de mẹ wayi, danfafa ehe wá fa sọ mọ bọ jinukun lẹ sọgan wú to lẹdo etọn delẹ mẹ ṣigba to nukọnmẹ, e sọ vọ hú whladopodogọ. Danfafa Sahara tọn wẹ yin fie hunmiọn hugan to aigba blebu ji ṣigba e ma yin ewọ wẹ fie hú hugan. Danfafa he hú hugan wẹ danfafa "Atacama" tọn he tin to huwaji Amẹlika tọn.
Ninọmẹ aimẹ tọn danfafa lọ tọn
Ninọmẹ aimẹ tọn sahara tọn yin dopo to dehe sin-ẹn hugan to aigba ji lẹ mẹ. Jikun vude wẹ nọ ja to lẹdo danfafa sahara tọn, jẹhon ahizi sọ nọ sọawuhia sọn ojlẹ de jẹ devo mẹ. To lẹdo danfafa lọ tọn delẹ ji, jikun sọgan nọ ma ja na nudi owhe dopo blebu. To alunlun whenu, hihla nọ sù taun to okle. To avivọ-whẹnu, fifa nọ tin taun to agewaji danfafa lọ tọn, podọ to huwaji, ninọmẹ lọ nọ pọnte pẹẹde. Osin-ago nọ ja to lẹdo osó tọn etọn lẹ ji to whedelẹnu.
Lẹdo
Osó he yiaga hugan to danfafa sahara tọn wẹ 'Emi Koussi' he yiaga sọ mita 3415. Osin-ago nọ ja to lẹdo osó tọn he yiaga taun lẹ, e tlẹ yin to alunlun whenu. Osó tangan he tin to lẹdo lọ mẹ wẹ osó 'Atlas' tọn he tin to Algeria. Fihe yido hugan to lẹdo sahara tọn mẹ wẹ "The Qattara Depression" he tin to Egipti. Otọ̀ susu wẹ jugbọn danfafa sahara tọn ji. Etomọṣo, susu nọ sọawuhia bo sọ nọ busẹ to ojlẹ voovo lẹ mẹ, ṣigba otọ̀ 'Nile' tọn po otọ̀ "Niger" tọn po ma nọ hú.
Antera Duke
Wehihia yi nukọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1788 lẹ
Jacob Leon Rubenstein
Jacob Leon "Jack" Rubenstein (yin jiji to azán 25tọ osun atọ̀ntọ owhe 1911- azán atọ̀ntọ osun tintan owhe 1967) yin danuwatọ akonka Amẹlikanu de. Ruby yin jiji to azan 25tọ osun atọ̀ntọ owhe 1911 to oto chicago, illinois mẹ. To azan 24tọ osun widopotọ owhe 1963, Ruby de oso do Lee Harvey Oswald, mẹhe tin to ponọ pamẹ he huwhẹ mẹhe hu Togbogan U.S tọn John F. Kennedy to azan awe jẹnukọn. Ruby yin whẹsadokọna di mẹhe hu Oswald, ṣigba, ye wa mọdọ e ma yin ewọ. E gbẹ zindonukọn nado to ganpamẹ na e ma yin ewọ. E gbẹ zindonukọn nado to ganpamẹ na e to tepọn nado vọ owhẹ̀ ylọ sigba e ma pa ẹ na e basi matintọ to azan atọ̀ntọ osun tintan owhe 1967 to dotowhe "Parkland Memorial Hospital to Dallas, Texas" na azọ̀n kansẹẹ tọn to whenue e tindo owhe 55. Ruby yin didi do Tẹpamẹ Westlawn Cemetary to Norridge, illinois.
Nọtẹn intẹnẹti tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1911 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1967 lẹ
Dotowhe Daho Otò Abuja tọn
Dotowhe Daho Otò Abuja tọn yin dotowhé de to Tatọ-tonọ Abuja tọn mẹ, to Naijilia. Dotowhé lọ yin didoai gbọn ogbẹ Family Support Programme initiative dali bo yin zizedai to osẹn gban-atọ́n-nukundopotọ owhe 1999 (Act 36 of 1999) tọn glọ. Abdulsalami Abubakar nagbe nado bẹ azọn dotowhé lọ tọn gbígbá jẹeji to azán ko-nukunawetọ, Nuwhàsun, owhe 1999 tọn mẹ. Yinkọ etọn to bẹjẹeji Dotowhé Daho Na Yọnnu Lẹ Po Yọpọvu Lẹ Po, bọ Dotowhé lọ yin hunhun to azán tintan, Zósun, owhe 1999 tọn mẹ. Dotowhé lọ mọ yinkọ yọyọ yí to azán aotọ, Nuwhàsun, owhe 2000 tọn mẹ.
Omowumi Akinifesi
Vuwhenu po wehọmẹ etọn po
Viyọnnu anadenanutọ́ akuẹsẹdotẹn daho otò Naijilia tọn dai tọn wẹ e yin. Akinnifesi yin jiji to azán ẹnẹtọ, Awèwèsun owhe 1986 tọn to awọnlin, ṣigba e zan vuwhenu etọn to otò Sierra Leone tọn mẹ whẹpo do lẹkọ do otò Naijilia tọn mẹ po whẹndo etọn po. E yì wehọmẹ daho Queen's College Yaba tọn fie e mọ gigopanamẹnu susu yí te to anazọn etọn lẹ mẹ. To owhe 2008, Akinnifesi fó wehọmẹ alavọ University of Lagos tọn. To 2012, e yí gbedewema daho to nupinplọn gando nukunpipedo ninọmẹ lẹdo tọn go mẹ, Aṣọ́dido po nukunpipedego po to wehọmẹ daho Kings College to London.
Azọn etọn lẹ
To 2005 whenuena Akinnifesi to owhe fọtọnnukunatọ̀n dó, e yí jẹgbakún viyọnnu he yọnwhanpẹ hugan to otò Naijilia tọn mẹ tọn (Most Beautiful Girl in Nigeria), to owhe dopolọmẹ, ehe hùn dotẹnmẹ dote na ẹn nado yin afọzedaitọ Naijilia tọn to China to whenue yé jlo na dè mẹhe yọn whanpẹ hugan to aihọn lọ blebu mẹ. To otò China tọn mẹ, e kọnawudopọ́ to atín didó na ahọlududu otò China tọn. Akinnifesi zé otẹn awetọ to wedudu adà Naijilia tọn he yé ylọ dọ Strictly Come Dancing Celebrity Takes 2 tọn mẹ whẹpo do bẹ azọ́n haṣinṣan gbẹtọ lẹ tọn Public relation po ajọ̀ gbẹtọ whíwhéjó nado gọalọ to hunwhẹ nuwiwa tọn lẹ whenu Usher-hiring business he nọ yin Elle Poise. Akinnifesi ko yin pipa to azọ́n aṣa wunmẹwunmẹ didetọn tọn to ojlẹ ehelẹ mẹ, bọ to 2011, yè na ẹn gigo dé to hunwhẹ gigopanamẹnu tọn he yé ylọ dọ Allure Style Awards. To 2016, Akinnifesi hùn ajọ̀họ abọ wunmẹ etọn tọn he yin Omowunmi.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Zack Orji
Zachee Ama Orji yin jiji to Libreville, Gabon, to owhe 1960. Eyin Anadenanutọ podọ Aihundatọ sinimọto tọn to Otò Naijilia tọn mẹ. Orji hiawe po to Wehọmẹ Daho Nsukka tọn to Naijilia. Na e whẹ́n to Otò Kameroonu Benin tọn mẹ, e penugo nado dó Glẹnsigbe po Fransegbe po ganji. Hosọ Sinima etọn tintan tọn wẹ e ylọdọ Unforgiving Sin. To hokansemẹ̀ de tẹnmẹ̀ po NollyWood Post po, Orji ma lehe e basi Sinima lọ dó pó kọ̀detọ́n dagbe po. Sọ́n whelọ́nu gbọn, Orji ko yin didohia to Sinima voovo lẹ mẹ bo sọ yin ogán aihundatọ sinimọto lẹ tọn. E wealọ̀ hẹ́ Ngozi Orji bo tindo ovi atọ̀n bo nọ nọ̀ Naijilia. Zack Orji do ede hia taidi Anadenanutọ to owhe 2000, bo basi Aihundida Sinimọto he hosọ́ etọ̀n yin "WEB" he dó Aihundatọ yọnnu Ghánànu de he nọ yín Kalsoume Sinare hia. Sinima lọ duto sinima devo lẹ ji bo mọ̀ yẹyidogonamẹ̀ yi to owhe 2001.
Owanyi
thumb|Owanyin Alọwlemẹ Tọn Owanyi yin bẹplidopọ numọtolanmẹ po nuyiwa tọn po he nọ do ojlo sinsinyẹn he ye tindo na mẹde kavi nude hia. Owanyi nọ dekọntọn do họntọnjiji mẹ, enẹgodo, alọwle to whenue zanhẹmẹ nọ bọdego. Mẹde sọgan sọ tindo ojlo na họntọn kavi whẹndo.
Omobola Johnson
thumb|Omobola Johnson Omobola Johnson (yin jiji to azán gbanewheawetọ, ayidosun owhe 1967). E yin tovi Naijilia tọn. Eyin Dopo to mẹhe tindo oyọnẹn to azọn Tẹkinọlọji tọn mẹ, ewọ wẹ sọ yin azinponọ na ogbẹ Alliance for Affordable Internet tọn. Eyin azọnwatọ Tẹkinọlọji tọn dai to gandudu Tògán Naijilia tọn Good luck Jonathan tọn whenu.
Owanyi
Owanyi tẹnmẹtẹnmẹ
thumb|Owanyin Whẹndo Mẹ Tọn Owanyi tẹnmẹtẹnmẹ wẹ tin. owanyi na mẹdetiti tin, owanyi na jiwheyẹwhe tin podọ owanyi na nude poun tin. Họntọnjiji yin dohia owanyi tọn he sọgan gbakija to nukun whiwhe mẹ gbọn gbemanọpọ de dali.
Omobola Johnson
Tito wehihia etọn tọn
E hiawe to wehọmẹ International School Ibadan, bo yi wehọmẹ Alavọ University of Manchester tọn to' Electrical and Electronics Engineering. E Basi masters degree etọn to King's College to Otò London tọn mẹ. E yí Doctorate degree etọn to Cranfield University na Business Administration.
Owanyi
Owanyi po Agbasalilo po
Owanyi nọ tindo nuyiwadomẹji he sinyẹn do agbasaliho po dagbemẹninọ poji, etomọsọ mdelẹ ma nọ tindọ numotolanmẹ owanyi tọn.
Zain Asher
Zain Ejiofor Asher (yin jiji to azan gban-ewhe-awetọ, Avivọsun, owhe 1983) tọn mẹ. Eyin ovi jiji Naijilia po Britain po tọn, e yin hoyidokanjitọ na CNN International to New York City. E Kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN to owhe 2013. E sọ nọ wazọn na Money Magazine.
Agbà
Agbà yin nude he yiaga kavi oplò de he yè yí okọ́, osé, zannu daho, kavi atin do basi, bo và gànkinkọ̀n na bọ avọ́sinsan po nuyọnwan lẹ po nọ yin nina to e ji na sinsẹ̀n-bibasi. Agbà he yè yí sika do basi pẹvi de tin to abò tintan gòhọtúntún lọ tọn po tẹmpli lọ tọn po mẹ na nuyọnwan mimẹ̀. Atin wẹ yè yí do basi i bọ sika yin viva na ẹn. Agbà he yè yí gànvẹẹ do basi daho de tin na avọ́sinsan mimẹ̀ lẹ bo to gbonu to awánu lọ mẹ.
Omobola Johnson
Azọ́n
Omobola yin Azinponọ na Azọnwhe Accenture tọn to Naijilia whẹpo e do lẹzun mínístà hodidọ Tẹkinoloji tọn. E bẹ azọ́n jẹeji hẹ Accenture to owhe 1985 to whenue azọnwhe lọ gbẹ yin Andersen Consulting. Omobola yin azinponọ na azọnwanu hodọhẹmẹ Tẹkinoloji tọn he yin didoai to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Omobola yin dopo to mẹhe dó Ogbẹ yọnnu WIMBIZ tọn ai to 2001. E ko yí pipa susu to kọmẹnu lẹ de to Whenue E ko lẹzun azọnwatọ Ahọlu tọn to 2011. Dopo to kọdetọn etọn lẹ mẹ wẹ Nigcomsat-IR statelite. To Whenuena e to otẹn Azọnwatọ tọn mẹ, sọha 700 azọnwanu kọmputa tọn lẹ wẹ e dohlan wehọmẹ lẹ to tito he e ylọ dọ School Access programme (SAP). To Owhe 2013, Osun atọ́ntọ, Omobola na togan Good luck Jonathan Tito National Broadband Plan na owhe 2013 jẹ 2018. To osun ṣinẹnẹtọ owhe 2013, Togbo lọ dè Omobola dó otẹn anadenanutọ na azọ́n lẹunnuyọnẹn po Tẹkinọlọji bẹplidopọ Otò lọ tọn mẹ.
Zain Asher
Bẹjẹeji gbẹzan etọn po tito wepinplọn etọn po
Ye ji to Balham, London Borough of Wandsworth, England. Mẹjitọ etọn lẹ yin tovi Naijilia tọn. Asher yin novi na aihundatọ Chiwetel Ejiofor. E wa sọn topẹvi Ezeagu to Ayimatẹn Enugu tọn to oto Naijlia tọn mẹ. To owhe 2005, Ashley yi wehọmẹ alavọ tọn Keble College to Oxford University fihe e plọn ogbe Spanish po Flansegbe po te. To owhe he bọdego, e fo wehọmẹ alavọ tọn etọn to Columbia University fihe e plọnnu gando oyọnẹn linlin tọn te.
Azọn
E kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN to Afínplọsun owhe 2013. Ṣigba,Whẹpo e do kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN, e wazọn hẹ Money Magazine fihe e yin wekantọ akuẹ tọn te. E sọ wazọn na New 12 Brooklyn taidi linlinnamẹtọ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Omobola Johnson
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1967 lẹ
Margaret Bandele Olayinka
Margaret Bandele Olayinka yin jiji to azán wiẹnẹtọ, osun ṣinẹnẹtọ, owhe 1958 tọn, e sọ yin yinyọnẹn taidi Iya Gbonkan bo yin aihundatọ otò Naijilia tọn de.
Biblu
Owe dagbe de na gbẹtọvi lẹ wẹ Biblu yin, e wa sọn Jiwheyewe dè, bo yín owé osẹn, nunọwhinnusẹn po sinsẹn bibasi na klistiani, Júù, samalia-nu lẹ po yisenọ̀ devo lẹ po. To bẹjẹẹji ye yí ogbè atọ̀n dó kàn ẹ, ye lẹ wẹ; Biblu sọ nọ wazọn titengbe dé lẹ taidi pinplọnmẹ̀, wíwọhẹmẹ, na nulẹ hinhẹnsọgbè,na mẹplọnlọdidomẹgo to dodowiwa mẹ, na omẹ Jiwheyẹwhe tọn nido sọgan pegan to gigọ́ mẹ bo yin hinhẹn sọgbe mlẹnmlẹn na azọ́n dagbe lẹpo.