cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Margaret Bandele Olayinka
Otàn gbẹzan etọn tọn
Olayinka Margaret wá sọn Otu, to gandudu dókọtọn Itesiwaju Local Government tọn mẹ to Ayimatẹn Oyo Tọn mẹ. Onọ̀ etọn yin vijiji Iseyin tọn to Ayimatẹn Oyo tọn mẹ. Iya Gbonkan yin jiji do whẹndo hẹntọnọ tọn de mẹ, ṣigba e yin nujikudonọ de nado hẹn homẹ whẹndo etọn tọn hùn bosọ dè yé sọn ohẹ́n lọ mẹ. Otọ́ etọn yin ajọwatọ de to otò Ibadan tọn mẹ, ewọ wẹ ka sọ yin ovi dopo gee he onọ etọn ji na otọ́ etọn. Duro Ladipo wẹ yin omẹ tintan he plọn azọ́n aihundida tọn Iya Gbonkan. To whenẹnu aihundida oploji tọn wẹ gbayipe, enẹwutu aihun etọn susu yin aihun nupinpọn-do-plọnnu ploji tọn. Iya Gbonkan tọ́n to aihun Tele ji tọn etọn tintan mẹ to bẹjẹeeji 1970 lẹ tọn. E daihun to IFA OLOKUN’s TV Series mẹ, he yin aihun Yemi Elebubon tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1958 lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Azọnwiwa to Gbagli
Whevi hihu Mẹsusu lẹ wẹ ko yọnẹndọ Gunnu lẹ to Gbagli nọ yinwanna wheví híhu taun. Nuhe wutu e do yinmọ wẹ yindọ, otò Gbagli tọn lẹ sẹpọ tọto.
Biblu
Nunọwinnusẹn he nọ gọalọ na lẹdogbedevomẹ Biblu tọn
Adà:Owe lẹ
Lẹdowhenu
Jinukun lẹ
Sọn nudi owhe fọtọ́n ao die wẹ gbẹtọ lẹ ko to dodinna jinukun wunmẹwunmẹ lẹ to òtò voovo lẹ mẹ taidi Tigilisi, Efulete to Mẹsopotamia he wa lẹzun Iran, Iraq, Turkey po Silia po to egbehe. Ye yi sọwhiwhe do gbeje jinukun dopodopo pọn gọna ama wunmẹwunmẹ lẹ, lehe ye sọgan doe do bọ e na tindo kọdetọn dagbe podọ bo na sọgan sọ yin nududu na gbẹtọvi lẹ. Jinukun tintan he ye dindona to akọta Asia tọn, Aflika tọn, whezẹtẹn po wheyihọ Amẹlika tọn po wẹ Balekun, likun, aivi lẹntil tọn, aivi owin nọ, mọlikun(kavi 'lẹsi') wẹlí, gbado, avlan, gbapẹ,agọn po mọmọ po. É ma yin nududu kẹdẹ wẹ jinukun lẹ sinai do, onu devo lẹ sọ tin taidi Avọkanfun, atinsinsẹn, atin lọba tọn po mọmọ po he nọ yín yiyizan na Aṣọdido, avọ, amasinkun po nudevo lẹ po.
Whekanlin lẹ
To ojlẹ dopolọ he mẹ ye dindona jinukun lẹ te wẹ ye sọ dindona kanlin lẹ lọsu ga, lehe ye sọgan nọ whegbe hẹ́ gbẹtọ lẹ do. Sọn huwaji Asia tọn wẹ e bẹjẹeji sọn, e yọnbasi dọ gbọgbọẹ lẹ wẹ yín kanlin tintan he ye diọzun whekanlin lẹ po lẹngbọ lẹ po, Ase po Avún lẹ po wa bọdego, awàhẹ lẹ wa sọawuhia to nukọnmẹ, taidi koklo, pápá, awhannẹ, tlotlo po mọmọ po. To ojlẹ vude godo, ye sọ lẹ ayidonugo do kanlin dahodaho lẹ ji nado diọ ye do whekanlin, Kanlin lẹ taidi Oyin, Osọ́, kanklosọ̀ po Agluza po. To ojlẹ vude godo he ye diọ ehelẹ zun whekanlin lẹ bo penukundo ye go na ojlẹ de, nuyiwa yetọn lẹ jẹ̀ didiọ ji bo wa gbọnvo na nuyiwa tọgbo yetọn lẹ he tin to zungbomẹ lẹ tọn. Di apajlẹ, sọn whedo Ohla tọn mẹ wẹ Avun tọn sọn ṣigba nuyiwa etọn lẹ kò wa gbọnvo na Ohla zungbomẹ tọn pete, mọdopolọ wẹ koklo zungbomẹ tọn he nọ yin Asọkle ma nọ pẹnzin hugan pọun awe, ṣigba koklo whegbe tọn nọ pẹnzin sọ pọun fọtọnukunawe bo sọ nọ do azin hugan zungbomẹ tọn. Kọdetọn ehe lẹ sọawuhia gbọn anadenanu lẹdowhenu dali.
Ale e tọn lẹ
Jẹnukọn whẹ, nududu wunmẹwunmẹ wẹ tin na gbẹtọvi lẹ to egbe, mọdopolọ e zọn bọ glezọn bọawu na gbẹtọvi lẹ, di apajlẹ eyín yé sin atin dokọ na oyinsu awe, ye sọgan yi ye e do pọ ogle zẹ fihe gbẹtọ sọngan pọ jẹ. Enẹgodo mi nọ zan Avún lẹ to egbehe nado họ whegbè. Enẹgodo, gbejizọnlin bọawu gbọn osọ́ lẹ yiyizan nado zin gbejizonlin dàli,e sọ yọn na yizan nado yi fidindẹn lẹ nado wa àjọ́ po nudevo lẹ po. Ale susu gege wẹ tin to anadenanu lẹdowhenu tọn mẹ bọ mi ma sọgan donu bi go todin.
Agbezin Bamidele George
Agbezin Bamidele George yin jiji do Awọnlin, otò Naijilia tọn to azán 27tọ Ayidiosun 1973. Otọ́ yín otovi Togo tọn, Onọ́ yín otovi Naijilia tọn. E yín Anazọnwatọ hẹ yọnnuin taun. E ko yí gbedewema (Higher National Diploma) do Anazọnwiwa ji to wehọmẹ Azọnpínplọn tọn (Institute of Management and Technology) tọn mẹ to owhe 2020. Hẹ ko to anazọnwíwa kọn na owhe ko(20years),he ko sọ wa azọnsusu na gbẹtọ dahodaho lẹ, podo he ko wa na do bayi Hdọpodo po nudọnamẹ na alọzọn he tọ lẹ na mẹhẹsusu podo wunmẹ lẹpo. Agbezin sin Anazọnwiwa sin alọpa gbọnvo na Anazọnwatọ susu lẹ, azọn he tọn nọ wa zẹẹmẹ na nujijọ egbesọegbesọ lẹ.He to wiwa dodinnanu do Anazọnwiwa alọpa devo hẹ nọ yín "Quilt Art", de yin awuwiwle na do zindonukọn na Anazọnwiwa he tọn.
Tinubu Square
Tinubu Square (eyin yinyọnẹn dai taidi otẹn mẹdekannujẹ tọn) yin nọtẹn he hunnukun de to Broad street he to Lopo Awọnlin tọn ji he tin to Ayimatẹn Awọnlin tọn yedọ to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Yinkọ lọ yin Nina to whenue ayọnu he nọ wajọ mẹsisado kanlinmogbenu tọn, podọ mẹyizantọ he nọ yin Madam Efunyoye Tinubu. To ojlẹ demẹ e nọ yin yiylọ dọ Kohata Tinubu whẹpo e do wa yin yinkọ dona gbọn nukọntọ mẹdekannujẹ tintan bẹplidopọ Otogbo Naijilia tọn to mẹdekannujẹ Naijilia tọn go dọ whẹpo e do wa yin yinyọnẹn taidi Tinubu Square. Yẹdide:Ogankan wẹ yeyídọ lẹ pajan do notẹn lọ bọ nutọnsin awe wẹ tin to emẹ podọ ama yọnwhanpẹ lẹ po gọna atin he yọn pọn lẹ po e sọ gọna yẹdide bleblu Madam Tinubu tọn he yin dide to patako deji
Agbezin Bamidele George
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1973 lẹ
Justo Gallego Martínez
thumb|Justo Gallego Martínez Justo Gallego Martínez yin jiji to azán kotọ zósun owhe 1925 jẹ azán gbanewẹ̀-awetọ Abọ̀húsun owhe 2021, so yin yinyonuen di Don Justo, e yin sinsẹ́ngan de to Spain. E yin yinyonuen di mẹhe no gbá sinsẹ́nhọ̀ lẹ to Mejorada del Campo bẹsọn owhe 1961. Susu azọ́nwanu họ̀ gbigba tọn lọ lẹ mẹ we yin azọ́nwanu gbigble he ye vọ́ jlado lẹ. Don Justo klan ohọ̀ lọ dovo na Our Lady of the Pillar (Nuestra Señora del Pilar). Gallego Martínez kú to oto Madrid tọn me to azán gbanewẹ̀ awetọ Abọ̀húsun owhe 2021, to owhe 96 mẹvi.
MC Lively
thumb|MC Lively Michael Sani Amanesi yin yinyọnẹn taidi nukikodonamẹtọ de he yin yinkọ do na dọ MC Lively. E yin jiji to azán wiẹnẹtọ, Avivọsun, owhe 1992 tọn, e yin hojlẹtọ Naijilia-nu de to topẹvi Agẹnẹbọde tọn mẹ to Ayimatẹn Edo tọn.
Justo Gallego Martínez
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1925 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
MC Lively
Bẹjẹeji po Wepinplọn etọn po
MC Lively yin jiji to ayimatẹn osun tọn to otò Naijilia tọn mẹ. E yì wehọmẹ dokọ tọn to Ideal Nursery and Primary School bosọ zindonukọn to wehọmẹ Moremi High School tọn, Enẹgodo e yì wehọmẹ Alavọ tọn Obafemi Awolọwọ tọn fie e plọnnu gando osẹ́n go te bosọ yin yiylọdọ Nigerian Bar to owhe 2016 tọn mẹ.
Helen Prest-Ajayi
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1959 lẹ
Zainab Balogun
Zainab Balogun-Nwachukwu (he yin jiji to azán 10tọ osun 10tọ owhe 1989) yin aihundatọ po hodọtọ do jẹhọn mẹ, to oto Naijilia. Ebẹ azọn hodidọ tọn etọn to whenue e tindo owhe fọtọnnukundopo. E tin to mẹhe yin dowatọ The j-1st tv, to fihe ye nọ dọho do aṣa aigba afilika tọn po nuhe gandego lẹ po. E wazọn hodidọ tọn na azọnwhe Ebony tv, fihe e yin tọntlọngbọn na tito The spot. E ko nọ nukọn na tito jumia tv lọsu.
Mariga, Nigeria
Mariga yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Bangi tọn mẹ to agéwaji lẹdo lọ tọn. Topẹvi devo lẹ to LGD lọ mẹ wẹ, Igwama po Inkwai po. Ogbè voovo Kamuku tọn he ko to bubusẹ lẹ lọsu nọ yin dido to Mariga ga.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 5,552 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 199,430 wẹ to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu. Mariga wẹ yin ahọ́nkan ajọwiwa tọn to agéwaji Ayimatẹn Niger Tọn podọ ewọ wẹ sọ yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn he sin aigba kló hugan to ayimatẹn lọ mẹ.
Tito ajọ́wiwa tọn Mariga tọn sinai do Glèzọ́n po Ajọ́wiwa po ji. Glèlilẹ yetọn bẹ gbàdo, azín po abọ̀kún po hẹn. Na lẹdo he to apa na ẹn lẹ, Mariga yin ajọ́-to de podọ e sọ yin ofi dagbe de na ajọ́watọ he ajọ́ yetọn sinai do yìnbu hihọ po sisà po kẹdẹ ji lẹ gọna jìnukún-bẹ-yì-tògodo-tọ daho lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
SMACS J0723.3-7327
SMACS J0723.3-7327 yin ohín bẹplidopọ sùnwlẹvu lẹ tọn de he dẹ̀n do yede sọ owhe-hínhọ́n tọn liva 5.12, bo tin to pipli sùnwlẹvu lẹ tọn hùwaji tọn Volans (RA/Dec = 110.8375, −73.4391667) tọn me. E yin apadewhé agahomẹ tọn de he sọgan yin mimọ sọn awà Hùwaji Odaa Aigba tọn (Southern Hemisphere) tọn ji, podọ Hubble po zomọ-numọdohlan fidindẹn tọn devo lẹ po nọ saba yì finẹ nado dindona ojlẹ dindẹn he ko wayi lẹ. Ewọ wẹ yin yanwle yẹdide sinmẹ̀-gigọ́ tọn tintan he yin didetọn gbọn James Webb Space Telescope dali, bo yin dide gbọn yẹ̀denu NIRCam dali. Hubble Space Telescope ko doayi e go wayi dọ e yin apadewhé pipli blibata sùnwlẹvu lẹ tọn Southern MAssive Cluster Survey (SMACS) tọn, po Planck tọn po gọna Chandra tọn lọsu ga.
Zainab Balogun
Azọn
Balogun wazọn na premier models management to whenue e tindo owhe fọtọnnukundopo taidi modẹli. to whenue e fo oyọnẹn osẹn tọn godo, e tindo mahẹ to aihundida taidi material girls, cocktail', the chalartans po The Dark knight rises''. Zainab yin hoyidokanjitọ na azọnwhe Ebonylife tv fihe e yin nukọntọ na ye te. E ko sọ yin nukọntọ na tito delẹ di EL NOW, The Spot.
SMACS J0723.3-7327
Nọtẹn devo he tindo kanṣiṣa hẹ ẹ lẹ
Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Zainab Balogun
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1989 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
MC Lively
Yanwle Aihundida tọn etọn
E bẹ yanwle Aihundida tọn etọn jẹeji to owhe 2015, E wá yin yinyọnẹn taun na aihundida etọn he hosọ etọn yin Agidi he dọho do nuyiwa otò Naijilia tọn ji. MC Lively ko wazọ́n po aihundatọ delẹ po taidi Akpororo, I GO SAVE po mẹdevo lẹ po. E sọawuhia to aihundida he hosọ etọn yin "Seven and Half Date" mẹ to owhe 2018. To aihundida lọ mẹ, e yi ada lọ wà taidi James, yèdọ omẹ awetọ he Bisọla to dida to aihun lọ mẹ.
Sọ pọn
Todohukanji Aihundatọ Naijilianu tọn lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Zeynab Habib
thumb|Zeynab Habib Zeynab Habib (yinkọ etọn to gigọ́ mẹ wẹ Oloukèmi Zeynab Abibou, e yin jiji to azán koatọntọ Zósun tọn to 1975). E yin hànsinọ Benẹnu de he yin jiji to Abidjan, to tògbo Ivory Coast tọn mẹ, e sọ yin Ayọnu de. E mọ nunina yẹyidogonamẹ tọn de yí to owhe 2005 he doyẹyigona ẹn taidi yọnnu hànsinọ he yọn hugan to wheyihọwaji aflika tọn. E sọ yin afọzedaitọ otò tọn na Unicef sọn owhè 2007.
Otàn gbẹzan tọn etọn
Otọ́ etọn yin nuyizan lẹtliki tọn lẹ jladotọ de podọ onọ̀ etọn yin ajọwatọ de. Ewọ wẹ yin ovi ṣinatọntọ mẹjitọ etọn lẹ tọn bo yin pinplọnwhẹn to whẹndo daho malénu tọn de mẹ, e tindo nọvi he hugan fọtọnnukun-dopo.
Zeynab wá yin yinyọnẹn to otò susu mẹ na ohàn he nkọ e nọ ji wutu, ogbẹ́ UNICEF tọn lọsu doayi hànjiji etọn go ga. To Kọ́yànsun owhe 2015 tọn, e yin dide taidi afọzedaitọ otò tọn na ogbẹ́ UNICEF tọn to otò Benẹ tọn mẹ.
To hànjiji etọn de whenu to 2015, e dọn ayidonugo hanjigbẹ Super Quartz tọn he wá ylọ ẹ nado wá jihàn na yé. Ehe hundotẹnmẹ lọ na ẹn nado wá yọn hànjitọ he diyín taun to ojlẹ lọ mẹ lẹ bo tlẹ sọ jihàn hẹ yé, hànjitọ lẹ taidi Fifi Rafiatou, Awilo Logomba, Jacky Rapon, Jimmy Hope, Nel Oliver (fespam, Congo), Back Médio, KiriKanta po Madou Isbat po.
Stay with Me (owe)
Stay with  Me yin otanwé he yin kinkan gbọn otanwekantọ́ he yin Naijilia vijiji dé, bo nọ yin Ayobami Adebayo dali. Otanwé lọ yin Zinzinjẹ̀gbonu whla tintan to owhè 2017 gbọn Alfred A. Knopf dali.
Damilola Adegbite
thumb|Damilola Adegbite Damilola Adegbite (mẹhe yinkọ etọn to gigọ́ mẹ wẹ Oluwadamilola Adegbite yin jiji to azan fọtọn-nukun-atọ̀ntọ́, Nuwhàsun, owhe 1985 tọn), e yin aihundatọ otò Naijilia tọn, e sọ yin ajọjlatọ dé, podọ tito Television ji tọn bayitọ dé. E sọawuhia taidi Thelma Duke to adà he e yiwa to sinima soap opera Tinsel mẹ, bosọ sọawuhia taidi Kemi Williams to sinima Flower Girl tọn mẹ. E yin dide taidi aihundatọ dagbe-hugan to tito Televizion ji tọn lẹ mẹ to Nigeria Entertainment Awards he wá aimẹ to owhe 2021 mẹ.
Otàn gándo gbẹzan etọn go
E yin jiji dó Surulere, to ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E yi wehọmẹ Queen's College tọn to Yaba, to Awọnlin bosọ yì plọnnu gando Business administration go to wehọmẹ alavọ Bowen tọn to otò Iwo tọn mẹ to ayimatẹn Osun tọn mẹ. Tinsel wẹ yin sinima tintan he mẹ e sọawuhia te. E ko sọ sọawuhia to ajọjijla tito Televizion ji tọn lẹ mẹ bosọ nọ basi tito Televizion tọn devo lẹ ga.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
To Avivọsun, owhe 2014 tọn mẹ, Adegbite yigbe nado da Chris Attoh, he yin aihundatọ-gbẹ́ de he e dukosọ hẹ to whenue e to sinima soap opera Tinsel tọn basi. To Zósun, owhe 2014 tọn mẹ, alọwlemẹ ehelẹ ji visunnu de he yinkọ etọn nọ yin Brian. Adegbite po Attoh po basi alọwle abọẹnọ yetọn to Accra, itò de mẹ to Ghana to azàn wiẹnẹtọ, Afínplọsun, owhe 2015 tọn mẹ. To Zósun, owhe 2017 tọn mẹ, linlin de dohia dọ alọwle Adegbite po Chris Attoh po tọn ko gbakija.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1985 lẹ
Sola Sobowale
Sola Sobowale (yin jiji to 26 Awewesun 1963) bo yin aihundatọ Naijilia tọn, aihunkantọ tele tọn, anadenanutọ podọ nubayitọ. Sola Sobowale lẹzun omẹ nukundeji tọn to 2001 to aihun paa de he yin didohia to tele ji mẹ Super Story: Oh Father, Oh Daughter.
Azọn
Whẹpo e do lẹzun omẹnukundeji tọn de, Sola Sola Sobowale tindo ada etọn to aihun The Village Headmaster, Mirror in the Sun podo aihun ayọgbe Asewo To Re Mecca. Sola Sobowale biọ aihundida mẹ gbọn ada susu he e da to aihun mẹ  he yin bibasi gbọn ogbẹ Awada Kerikeri tọn to anademẹ Adebayo Salami tọn glọ. Sola Sobowale Sola ko basi wekinkan, bo wazọn hẹ medẹvo lẹ nado kan aihun dai, bosọ basi bayi aihun Naijilia tọn susu lẹ. Sola kan, bayi, bosọ deanana Ohun Oko Somida, aihun 2010 tọn he yin bibasi podo Adebayo Salami po. Sobowale tọ́n to aihun Naijilia Dangerous Twins tọn to 2004 ehe yin bibasi gbọn Tade Ogidan bo yin kinkan po anadena po gbọn Niji Akanni. Sola sọ tọn to aihun Family on Fire ehe yin bibasi podo anadena po gbọn Tade Ogidan.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Sola Sobowale tindo asi podo ovi ẹnẹ po (4). Sola Sobowale yin dide taidi afọzedaitọ Mouka mattress company's Wellbeing range.
Ajọ̀
To 2019, Sola Sobowale yi ajọ̀ African Movie Academy Awards (AMAA) na aihundatọ he yọn hugan to ada nukọntọn mẹ na ada etọn to aihun Naijilia tọn he yin King of Boys to 2018.
Aihun ṣinṣian he e da lẹ
Aihundato[edit]
Nubayitọ[edit]
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1963 lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia Adà:Naijilia-nu lẹ
Zinpo
thumb|Zinpo Zinpo he ye sọ nọ ylọ́ dọ Ofìn Dahomey tọn yin Ofìn họnmẹ tọn dè to Dahomey he mi yọnẹn taidi Benẹ to egbehe. Zinpo ehe yin nujọnu dè he ye ze do ohọ nuhoho pọntẹn Nacional Museum of Brazil to tatọ-tonọ Rio dè Jeneiro tọn. Yinkọ devo he ye do nọ ylọ ẹ lẹ wẹ Zingpogandeme (ahọlu sìn oján) podọ Zingpojandeme (oján he ye lọ̀n po aṣọ́ po). Dodinanu dohia dọ Zinpo yin babasi sọ́n owhè kanweko fọtọnnukunatọ̀ ntọ biọ kanweko fọtọnnukunẹnẹtọ whemitọnnu tọn. Ye zèè dó ohọ nupọntẹn kumbukumbu tọn. Zinpo lọ taidi ofìn he ahọlu ṣinawetọ Dahomey tọn kpangla zan to whelọnu. Afọzedaitọ ahọlu Adandozan tọn lẹ wẹ yi Zinpo dó Basi nunina na ahọvi John vi de Otógbo Potuga tọn to owhe 1810 Kavi 1811. Enẹgodo wẹ yé zèè dó họ́nmẹ nuhoho pọntẹn to owhe 1818. Zinpo yin fifiọ to míọn mẹ to owhe 2018.
Sagbohan Danialou
Sagbohan Danialou he yinkọ etọn titi nọ yin Sagbohan Daniel yìn hànjitọ Benẹ tọn de hé yin jiji to azán widopo, Awèwèsun owhe 1951 to Ekpè tomẹ. Mẹjitọ etọn lẹ tlọn Abomey.
Vuwhenu po oplọn he eyi po
Sagbohan Danialou sìn otọ́ yin hànjitọ podọ onọ̀ etọn yin hansinọ dé sọn Abomey. E zan vuwhenu étọn to onọ̀ etọn sìn mẹjitọ lẹ dè. Ohàn he e nọ doto sọn ṣọṣi Methodisti tọn he pannukọn ohọ yetọn po vodun han he ye nọ ji to zanfinfọ̀n to hunwhẹ lẹ whenu wẹ fọn jlo hanjiji tọn dó lanmẹ na ẹn. Otọ́ étọn sọn plọn ẹ nuhiho voovo taidi: kpahlouẹ, maracas, po kpezi po. E biọ numẹnsẹ̀n kosi lẹ tọn mẹ to whenuena e do owhe atọ́n na nunina hanjijitọn etọn wutu. To whenue e do owhe fọ̀ntọ̀nnukundopo, ye plan ẹn do yi Cotonou nado yi plọn Anazọn. Cotonou tohomẹ wẹ e biọ hanjigbẹ dè mẹ te, bo sọ̀ yin ganklekle hotọ to bíbẹ whenu. Gandopolọmẹ wẹ e dó na plọn nuhiho whemitọnnu tọn lẹ yiyizan te. Nado penukundo hanjiji he é yinwanna podọ nado sọgan yí nukọn to é mẹ, Sagbohan Danialou jo anazọn wíwá dó bo pannukọn hanjiji.
Whẹndo etọn
Sagbohan Danialou ji ovi ṣidopo, he susu to ye mẹ nọ hodo e yi hanjitẹmẹ.
To owhe 1968,whenue Sagbohan Danialou to owhe fọ̀ntọ̀nnukunawe dó bọ sọ to anazọn etọn wa to Cotonou tohomẹ, e ho ohun dè yé nọ ylọ dọ congas na nuhogbẹ los commandos he yin nuhogbẹ congas tọn tintan to Benẹ he do òhún wunmẹ vovo lẹ. To whejayi dopo, anadenahantọ lọ sọ na kọja Sagbohan dọ̀ ni yi ho ohun, na húnhotọ yetọn ma wa wutu. Sagbohan ho ohungbe hanjitọ James Brown tọn, bọ é sọ yọn sise na todoaitọ lẹ podo ògán gbẹdutẹn lọ tọn po, na ehe yin nù yọyọ dè na yé to whelọnu. Nujijọ ehe wẹ zọn bọ ògán gbẹdutẹn fie Sagbohan honu te lọ tọn plan ẹn yi otò Naijilia tọn mẹ na dó honu.
Oku Djibril tọn
To azán wiawetọ Awèwèsun owhe 2013, aṣọdonanutọ aṣa Benẹ tọn El pidio, Sagbohan Danialou podo ovi sunnu etọn Djibril po du nudido to whenuena ye nu amasin sọn amasin go de mẹ. Nado sọgan gbọ manọna he Djibril to jijẹ dè, Sagbohan Danialou na ẹn amasin sọn amasin go de e họ to mọto dè mẹ to aliho ji na dó nù. Djibril nù amasin lọ, enẹgodo wẹ é ku dó dotopamẹ El Fateh tọn to họgbonu tohomẹ. Sagbohan Danialou podo El Pidio de Souza lọsu po yin zize yi dotowhe daho Hubert K Maga tọn to Cotonou, na yelọsu nù pẹdè to amasin lọ mẹ wutu. Sigba yé penukundo yé go bọ é sọ pọnte na yé.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Abubakar Shehu-Abubakar
Abubakar Shehu-Abubakar (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunawetọ Awewesun 1977 Gombe, Naijilia) yin kọmẹgán otò Naijilia tọn bo yin dide taidi Malenugán widopotọ́ otò Gombe tọn to owhe 2014. E lẹzun Malenugán to oku otọ́ etọn tọn godo, otọ́ etọn nọ yin Shehu Abubakar, bo yin Malenugán Aotọ́́ he kú to azan koatọ́nnukunawetọ, osun atọ́ntọ, owhe 2014. Abubakar Shehu-Abubakar wẹ yin visunnu Shehu Abubakar awetọ́.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn po wehihia etọn po
Abubakar Shehu-Abubakar yin jiji to Gombe, Naijilia. É yi wehọmẹ dokọ (Gombe Children  Primary  School) tọn sọ́n owhe 1982 jẹ 1988. E yi wehọmẹ daho Government Science Secondary School tọn, Gombe sọ́n owhe 1989 kakajẹ owhe 1995. Shehu-Abubakar mọ gbedewema oyọnẹn dogbọ̀n tonudidọ dali yí sọ́n wehọmẹ alavọ Maiduguri, bo yin wehọmẹvi sọ́n owhe 2001 bo fó wehọmẹ to owhe 2005.
Azọ́n
Abubakar sẹ̀n taidi Anadenanutọ to gandudu dokọ ayimatẹn Gombe tọn sọ́n owhe 2006 jẹ 2007. E yin alọgọ́tọ na Anadenanutọ́ dé to ogbẹ́ hihọ́basi námẹ̀ tọn to Abuja to Togbo Naijilia tọn. To enẹgodo e wa lẹzun Azinponọ̀ to otò Kliptown Lagoon Naijilia tọn. E sọ yin Anadenanutọ (Horizon Interlinks Global Resources) tọn. Otọ́ Shehu-Abubakar tọn wẹ yin Malenugán Aotọ́ he dù to ayimatẹn Gombe tọn. Shehu Abubakar jẹ ahúnzọ̀n kú to London to azán koatọ́nnukunawetọ, osun atọ́ntọ́ owhe 2014. E yin dide taidi mẹjẹmẹtẹnmẹ Shehu Abubakar tọn mẹ to bẹjẹeji osun ṣidopotọ owhe 2014 tọn. Wekantọ́ na gandudu Ayimatẹn Gombe tọn (SSG) Abubakar Bage, dó Shehu-Abubakar po wekanhlanmẹ etọn hia to Gombe Central Mosque to azan ṣidopotọ́, osun ṣidopotọ́, owhe 2014 tọn. Hunwhẹ̀ ahọ́lúdudu tọn na wá aimẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1977 lẹ
Aplan
thumb|Aplan he ma ko yin dídá kavi Aplan-mu Aplan yin nududu tangan dé he nọ yin dudu ganji to Gunnugbeji. Dibla yindọ suhugan Gunnu lẹ wẹ yiwanna aplan bosọ nọ du. Aplan nọ yin mimọ to Fẹnyẹn mẹ, mí na din fẹnyẹn sọn glemẹ bo pà oflo sọn ego. Bo kisa diho sẹ sọn ego bo ze yi mọmẹ na lili, yé na li bọ e na mẹ ganji bọ e na yin bíbẹ dó apo dé mẹ bọ e na yin bibla ganji bosọ yin finfinọn ganji na ojlẹ dé na osin nido tọn sọn emẹ. Enẹgodo mí na tlu apó lọ bo ba ojlẹ he mí jlo na da sọn emẹ.
Lehe E Nọ Yin Dídá Dó
Mí na ba fẹyẹn lili lọ dó lọba dé mẹ bo ba Lifin pẹvi dé dó emẹ ga bo yan ẹn dopọ ganji. Nuhe wutu e dó yinmọ wẹ yindọ, eyin Lifin ma yi emẹ, e na ko dẹ hugan na dudu. Mí sọgan yí ojẹ pẹẹde dó emẹ eyin mí jlo ṣigba e ma yin dandan gba. To enẹgodo, mí na ba osin dó adoji bọ eyin e ko hùn miawu ganji mí na ba ẹ po dó lọba dé mẹ doai bo kọn fẹnyẹn lili he mí ko yí Lifin gọna lọ po dó osin he tin to adoji lọ bo ze wọdatin kavi atinpẹ bo jẹ huhlu i ji. E na jẹ bibi vudevude bo jẹ sinsinyẹn ji bọ osin miawu he mí ko bapo doai lọ na jẹ yiyi emẹ pẹdepẹde bọ mí na jẹ lililẹ ji na osin lọ nido biọ emẹ ganji. Mọwẹ mí na to bibasi kaka e na dó diọ wunmẹ bo bi ganji. Mí na zlọn ẹn sọn adoji bo ba dó agban mẹ bo du po nusọnu depope he mi jlo po.
Daniella Okeke
Daniella Okeke yin yọnnu aihundatọ Otò Naijilia tọn dé. To owhe 2013 mẹ, e sọawuhia taidi "Joke" to sinima Lagos Cougars he yin adà tangan dé he hẹn ẹn yin aihundatọ dagbe-hugan dé bo yi ajọ to 10th Africa Movie Academy Awards po Nigeria Entertainment Awards po mẹ.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Okeke yin jiji to azan ko-atọ́n-nukun-dopotọ́ Whejisun, owhe 1977 tọn mẹ. E yin vijiji Ayimatẹn Imo tọn. Okeke yinwanna ohún bọpẹnbọpẹn lẹ.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yinka Quadri
Alhaji Akanní Olayinka Quadri (he yin jiji to 6 Zósun 1959) yín Aihúndatọ Naijilia tọn de, Anadenanutọ Aihúndida tọn. E yín jiji bo yín pinplọ́n whẹ́n tó Lopó Awọ̀nlin tọn, to Ayimatẹn Awọnlin tọn ṣigba yin tomẹ̀nu Oro tọn to Ayimatẹn Kwara Tọn. E do mahẹ to Aihúndida de mẹ wayi he yinkọ etọn yin Apaadi. E yin dide taidi Mẹho Nukundeji de to Ahọluduta lẹdó Oro tọn. Uwọ wẹ yin Ogán podọ dopo to mẹhe dó Ogbẹ́ Aihúndida Tọn he nọ yin(Odunfa Caucus) tọn ai lẹ mẹ. Azọnwhé Ogbẹ́ lọ tọn tin to Ebute-Meta, Ayimatẹn Awọnlin tọn.
Vuwhènu etọn
Yinka, mẹhe ko nọ Igbomina-Owomeje, Ayimatẹn Kwara tọn wayi, yín jiji do whẹ̀ndo he ma bẹ mẹsusu hẹn de mẹ to Zósun 1959 to Lopó Awọnlin tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn.
Wepinplọn etọn
E dotana wehọmẹ dokọ tọn po wehọmẹ daho etọn po to wehọmẹ St. Catholic tọn he tin to Ebute-Elefun, to Ayimatẹn Awọnlin tọn.
Azọ́n he e de
Yinka, mẹhe sọ yin yinyọnẹn taidi Fagbamila bẹ azọ́n aihúndida tọn etọn jẹeji to 1976 to whenue uwọ po Taiwo Olayinka po to pọmẹ hẹ họntọn delẹ wleawuna ogbẹ́ aihúndida tọn de he yé ylọdọ Pipli Aihúndagbẹ́ Afopina tọn to whenue e doalọtena wehọmẹ yiyi godo. E ko do mahẹ to filmu 90 linlan mẹ sọn whenue gbọn Adà televiziọn ji etọn lẹ he nọ yin Agbodorogun bẹjẹ̀eji. To Lidosun 3, 2014 de otàn gbẹzán tọn etọn tọ́n bo ylọ ẹ dọ Yinka Quadri:Owán Asuka de Tọn bo ko sọ basi whùnwhẹ debọdodego tọn lẹ to owhe 36 he e ko yizan to aihúndida mẹ lẹ mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1959 lẹ
Owhe
Owhe dopo yin azán 365. E nọ yin ojlẹ de na aihọn lọ nido lẹdo owhè lọ blebu whlà dopo. E nọ bẹjẹeji to azán tintan osun alunlun tọn mẹ bo nọ fó to azán gban-nukundopotọ osun Awewe tọn mẹ.
Owe Awhàn Tọn
thumb|Owe Awhàn Tọn Owe Awhàn Tọn (孫子兵法) yín nukìnkán awhànfuntọ hòhò chinese tọn. E yín kínkàn gbọn Sun Tzu dalì, ogán podo nukọnto awhànfuntọ de. Wekínkán bé hẹn, wétá dẹ nọ ohò gándọ awhan gọ hẹn. Owe lọ ko yin kinkan sọn owhe 2500 diẹ. Owe Awhàn Tọn yin dopọ tọ owe he gbẹ tin to aime alonu. To tintan whenué yin kinkan do ọba he yin linlin dẹ jì, bọ nọ yin hìahìa gbọn tonudọtọ, wehomeví, pọ nukonto awhànfuntọ lẹ̀ dalì. ledogbedevomẹ́ etọn tintan yin tọ japan po korea po mẹ. Enegọdọ eyín lilẹdọ french to owhe 1772 gbòn jean joseph marie Amioe. E yin lilẹdo Glẹnsigbe tọn mẹ gbọn Lionel Giles to owhe 1910. The Art of War yin lilẹdo ogbe Russian tọn mẹ tọ owhe 1950.
Osen lẹ didiọ
To whenue sun Tzu kan Owe Awhàn Tọn, E ma yin owe tintan he dọho do awhàn ji. E yi nudelẹ son Owe Awhànfuntọ Anadenunatọ gbọn Chun Cheng dali. Chun Cheng sin wema ehe ma yin yinyọnẹn sọmọ to egbehe na e ma yin mimọ. Awhàn wẹ yin aihundida lanmeyiya gbẹtọ nukundeji lẹ tọn. Sun Tzu gbẹ nado pọn awhàn di aihundida lanmeyiya tọn. Ehewutu e diọ osẹn awhan tọn lẹ na e monukunujẹemẹ dọ awhan ma yin aihundída. Sun Tzu yise dọ whenue awhan bẹ, linlẹn lọ wẹ nado duto kẹntọ lẹ ji.
David pehẹ Goliati
Tọ whenue huhlọn pẹvinọ pehẹ huhlon dahonọ. Nuyọnẹn Sun Tzu tọn nọ wazọn bonọ gọalọ. David po Goliati po yin otàn Biblu tọn de he mẹ omẹ pẹvi de po huhlon pevi po yi pehẹ awhanfuntọ azọnyọnẹnto de. David zan azọnwanu he ye ma lẹn de do gbawhan Goliati tọn. Owe Awhàn Tọn yin alọkẹyi gbọn Mao Zedong taidi nuhe gọalọ na ẹn nado duto Chiang kai-shek to awhan Chinese tọn whenu.
Dodinnanu dogọ
Adà:Whenuho Adà:Owe lẹ
Agwara
Agwara (kavi, Agwarra) yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ Tọn de to Ayimatẹn Niger Tọn mẹ to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn lẹ tin to topẹvi Agwara tọn mẹ. Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 1,538 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 57,413 wẹ yin hihia to mẹhihia 2006 tọn whenu to finẹ. Sọha Pósu tọn (postal code) lẹdo lọ tọn wẹ yin 923
Agustín Balbuena
thumb|Agustín Balbuena Agustín Balbuena (azán 1tọ Zósun 1945 – azán 9tọ Whejisun 2021) yin bọluhotọ otẹn nukọntọn oto Argentine tọn. E yí Libertadores ẹnẹ podo Copa Intercontinental hẹ Club Atlético Independient tọn. E ho bọlu hẹ ogbẹ bọluhotọ togbo lọ tọn to 1970s. Agustín Balbuena yin matintọ to azán 9tọ Whejisun 2021, podo owhe 75 po.
Agwara
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Agustín Balbuena
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1945 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Apa
Apa yin dopo to otò hoho he tin to Lẹdo Gbagli tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ lẹ mẹ. Apa yin oto de he tindo Ahọlu po mẹtogan tẹmẹ lẹ po. Ovíví Odudua tọn lẹ he nọ yin Awolinu wẹ Sawhe do tòpẹvi Apa tọn. To Whezẹtẹn waji e ma dogbo po Gbagli po, to wheyihọ waji e ma dogbo po Inọginu lẹ po, to ohuwaji é má dogbo po Sẹmẹ po,to agewaji e ma dogbó po tọsisa he yì Aimatẹn Ogun tọn po.
Ahọlu e ko du sọn bẹjẹẹji
Sọn Ahọlu Aṣeeṣe hohowhenu tọn kaka jẹ dehe to azinpoji to alọnu din yedọ, Ahọlu Oyeekan, Ilufemiloyé, Ajoseh, Pọssi III. Ahọlu gban-ewhe-awe wẹ ko du to Apá tomẹ, yinkọ yetọn lẹ wẹ:
Otò he Apá do aṣẹpipa deji lẹ
pó mọmọ lẹ po. De lẹ to òtò ehe lẹ mẹ ko yí Ahọluigba yetọn titi, taidi Kwemeh e ko do Ahọlu etọn lọsu.
Adunni Ade
Adunni Ade yin aihundatọ Amẹlikanu de po aihundatọ Naijilianu de po.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn po wehihia etọn po
Adunni Ade yin jiji do Queens, to New York, to Otò Pipli Akọta lẹ tọn mẹ (United States). Onọ etọn yin Germany-Irish-nu dé bọ otọ etọn yin Ayọnu to otò Naijilia tọn mẹ. Eyin aihundatọ Nollywood tọn dé bo sọ yin aṣọ jlatọ nukundeji dé ga. E lẹkọ do Naijilia to whenue e to nudi owhe awe mẹvi yin po mẹjitọ etọn lẹ po nado wa ṣiọdidi otọ daho etọn tọn. E yin pinpọn whẹn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, to Otogbo Naijilia tọn mẹ. E nọ Naijilia kaka bo zan aflanwhe etọn po bo lẹkọ do Otò Pipli Akọta lẹ tọn nado yi wehọmẹ Alavọ tọn etọn to dọn. E yi wehọmẹ dókọtọn Chrisland primary school, to Opebi, enẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, fihe e yi gbedewema etọn tintan te. E sọ yi gbedewema wehọmẹ daho tọn (SSCE) etọn to wehomẹ daho Bells Comprehensive Secondary School, to Ota, Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Otọ etọn he yin Awọnlin-nu bo sọ yin ajọwatọ daho dé naẹn ayinamẹ nado yi hiawe gándo nulinlẹn (accounting) go. Adunni Ade yi gbedewema daho to nulinlẹn (accounting) mẹ to wehomẹ Alavọ tọn University of Kentucky to 2008. Whẹpo bọ e do lẹkọ do Naijilia mẹ, Adunni Ade wazọn po Ayimatẹ̀n Kentucky po to adà fininọ tọn yetọn mẹ bo dó gọalọna mẹ he ma do họ̀ta lẹ po Ayimatẹ̀n Maryland tọn po to adà Medical Insurance department tọn mẹ nado nọ penukundo nugopipe mẹ lẹ tọn nado mọ pongbọ yi go (Medicare and Medicaid).
Azọ́n etọn
Adunni Ade wazọn to adà fininọ tọn po adà Medical Insurance department tọn po nado nọ penukundo nugopipe mẹ lẹ tọn nado mọ pongbọ yi go (Medicare and Medicaid) to yovotomẹ, whẹpodo lẹkọ do azọnwhe aihundida sinimọto tọn. Adunni biọ azọ́n aṣọdido tọn mẹ bo sọ yin aṣọ jlatọ nukundeji dé ga bọ ehe zọn bọ e tọ́n to otẹn ajọjijla aṣọ tọn Amẹlika tọn (America's Next Top Model). To whenuena e wa Naijilia godo, e de aihun etọn tintan tọ́n to aihundagbẹ ayọnu lẹ tọn glọ he e ylọdọ "You or I" to 2013. Aihun nukikodidonamẹ tọn e tọn tintan he e ylọdọ "Date Gone Bad", yin zize do YouTube ji to 2014, bo dọn aidonugo mẹsusu tọn so mọ bọ gbẹtọ hugan 170,000 wẹ pọn ẹn.
E sọ yi gigopanamẹnu etọn tintan to Cool Wealth awards taidi Aihundatọ he yọn hugan.
E sọ yi ajọ Stella Award sọn azọnwhe Nigerian Institute of Journalism na vivẹnudido etọn nado ze aṣa Naijilia tọn daga.
To 2017, Adunni Ade lẹzun afọzedaitọ OUD Majestic tọn.
To 2018, e kan bo de aihun he e ylọdọ: "Emi Mi – My Soul" tọ́n, bọ Saheed Balogun sọ deanana ẹn. Aihun lọ bẹ Ibrahim Chatta, D'Marion Young, Sunkanmi Omobolanle, po Shola Kosoko po hẹn.
Owhe enẹ dopolọ mẹ wẹ e basi aihun ayọgbe tọn devo he e ylọẹdọ: "Ewa – Beauty", bọ Saheed Balogun wẹ deanana ẹn bọ Ibrahim Chatta, Yinka Quadri, Kunle Omisore, po Tayo Sobola po sọ tin to emẹ ga. E ko sọ sọawuhia to aihun nayi 100 mẹ to Naijilia he yin Ayọgbe po Glẹnsigbe po.
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Adunni do Ovi sunnu awe; D'Marion po Ayden po. E dọ to whenuena emi ko basi dide sinsinyẹ́n lọ nado kladovo sọn otọ Ovi etọn tọn lẹ dè, e mi na to mẹjitọ godoponọ yin zọnmi.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia Adà:Awọnlin-nu lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Colin Udoh
Colin Udoh yin linlinwekantọ otò Naijilia tọn po tito televiziọn aihundida lanmẹyiya tọn bayitọ de po. Colin to azọ́n wa na aihundida lanmẹyiya tọn Kwese tọn to alọnu din. E ko sọawuhia taidi studio analyst na Super Sport television network bo ko sọ kan linlin na Kick Off he mẹlẹ yọnẹn ganji de. E sọ wazọn na Nigeria Football Federation taidi linlinnamẹtọ-gan dé.
Udoh wlealọ hẹ yọnnu Naijilia-nu bọọlu-hotọ tògodo tọn dé he nọ yin Mercy Akide. To hokanse dé mẹ, e donuego lehe azọnwiwa taidi linlinnamẹtọ-gan dé to otò Naijilia tọn mẹ yin nuvivinu dé to apadewhe bọ to apa devo whe e nọ hẹn apọṣimẹ wa dó. Mahopọnna ehe, e dọ dọ emi ma na diọ numimọ emitọn na nudepope.
Owhán
thumb|owhán he ye do nọ hu wheví to peru Owhán yin azọnwanu hohowhenu tọn he nọ yin yiyizan na awhan. E nọ yin yiyizan nado sọ́ nude. owhán delẹ tin he nọ pẹn taun bọ delẹ tin he nọ fua. Awhanfuntọ osọ́nọ lẹ wẹ nọ saba zan owhán to awhangbenu.
Ayo Fasanmi
Ayorinde Fasanmi (he yin jiji to owhe 1925-2020) yin nuyọnẹntọ dogbọn amasin zọ́n wiwa dali podọ e sọ yin tonudọtọ Naijilia vijiji tọn.
Azọn tonudidọ tọn
Fasanmi kọnawudopọ hẹ tonudọgbẹ Alọkọndopọ Naijilia (Unity Party of Nigeria) to owhe 1978 tọn mẹ. E yin dopo to mẹhe to vivẹnudo to vodidi nuglọ tọn na otẹn ayimatẹngan Ondo tọn, ṣigba otẹn lọ yin hihoyi sọn e si gbọn Michael Adekunle Ajasin dali. Mẹhe yin Ayimatẹngan dai tọn na Ayimatẹn Ondo tọn. To owhe 1983 tọn mẹ, yé blavo bo dé Fasannmi taidi ogbẹvi wedegbẹ nukunmọnu tọn na Naijilia blebu (Federal House of Representatives) nado nọ yi pọntẹnna Ayimatẹn Ondo tọn. Enẹgodo E wazọn taidi Hagbẹ Anadenamẹtọ tọn na whezẹtẹn hohowhenu Naijilia tọn na ohọgbigbadopọ tọn lẹ. To gandudu ẹnẹtọ tọn whenu to Naijilia Fasanmi sọ wazọn taidi mebọdomẹgotọ Azinponọ tọn na Tonudọgbẹ Alliance for Democracy tọn to wheyihọ-waji Oto Naijilia tọn
Gbẹzan etọn
Fasanmi wlealọ po asi etọn Ajokẹ po bọ eyin matintọ to whenue e do owhe kanwe-elan-ẹnẹtọ to Kọ́yànsun, owhe 2014 tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1925 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2020 lẹ
Tiwa Savage
thumb|Tiwa Savage Tiwa Savage (yin jiji to azán atọ́ntọ Afínplọsun tọn owhe 1980). Eyin hansinọ, hankantọ po ahihundatọ otogbo Naijilia tọn po. Yinkọ etọn to gigọmẹ nọ yin Tiwatope Savage.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Tiwatope Savage yin jiji to azan atọ́ntọ Afínplọsun owhe 1980 to oto pevi Isale Eko tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Tiwatope tin to ovi Widopo wepo ewa yi otogbo United kingdom ton bo yí wẹhọmè daho
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Agànma
thumb|Agànma Agànma yin gbekanlin pẹvi dé he tindo aṣà lọ nado nọ diọ wunmẹ sọgbe hẹ lẹdo etọn, kiklo etọn ma nọ hugan alọtlọ asu, e nọ tindo osí gli dé he e nọ há dopọ, gadidi osí lọ tọn ma nọ hugan wekannu dé, e nọ tindo nukun awè he dopodopo nọ klo sọ agbothokun, e nọ tindo alọ awè to nukọn podọ afọ awè to godo, afọ dopodopo nọ tindo ofẹn ẹnẹ, ofẹn etọn lẹpo yin fọtọ̀n-nukundopo. E ma nọ nọ jejeji paali, dẹẹdẹẹ wẹ e nọ zinzọnlin. E sọ tin to ogbẹ Kanlin lẹ tọn mẹ.
Yemisi Ransome-Kuti
Yemisi Ransome-Kuti yín vijiji dopo gee na "Azariah Olusegun Ransome-Kuti MBE (he yín azọndena taidi amasín-zọnwatọ-gan na Tohọluduta Naijilia tọn to owhe 1956 bosọ sẹn kakajẹ whenue e jo azọ́n sọn federal Medical Service mẹ; to owhe 1951, Eyin dìde taidi dopo to ogbẹ Most Excellent Order of the British Empire tọn gbọn King George VI dali. Ewọ wẹ sọ yin ovivi  Rev. Canon Josiah Ransome-Kuti tọn. Tanyin etọn Mẹtogantẹnmẹ Funmilayo Ransome-Kuti wẹ yin tọ̀ntlọngbọn to avùnlọyiyinajlọjẹtọ yọnnu lẹ tọn to Naijilia. Esọ yin dopo to mẹhe hoavun na mẹdekannujẹ Otò Naijilia tọn sọn British-nu lẹ sí.
Onilude Olusegun Adeniran
thumb|Onilude Olusegun Adeniran Onilude Olusegun Adeniran Teliat (mẹhe yin jiji to azán tintan osun ṣiatọ̀ntọ owhe 1966 tọn) yin jiji do Ahovikoh to tòpẹvi Gbagli tọn mẹ he to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to tògbo Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin Azinponọ na Gandudu Dokọtọn Gbagli tọn to alọnu din.
Tito wehihia tọn etọn
E yì wehọmẹ bẹjẹeji tọn etọn to Answer-ur-deen Primary School sọn Owhe 1972 jẹ 1978. Enẹgodo e yì wehọmẹ daho Baptist Boy's High School to Abeokuta he tin to Ayimatẹn Ogun tọn to togbo Naijilia tọn mẹ nado yi hiawe to wehọmẹ daho to 1979 jẹ 1984. Todin, e yì Male Comprehensive High School, he to Igbesa to Ayimatẹn Ogun tọn fihe e bayi zepọn etọn godo tọn to wehọmẹ daho te, yedọ WAEC examination to 1984. Mọdopolọ, Olusegun Onilude yì Adeniran Ogunsanya College of Education to Ijanikin fihe e yí Gbedewema (NCE) tọn etọn te. Enẹgodo e yì wehọmẹ Alavọ tọn Ogun State University he to Ago-Iwoye, finẹ wẹ e yí gbedewema etọn tintan te to wepinplọn Ajọwiwa mẹ te to owhe 2002 mẹ. Na e yiwanna nupinplọn wutu, e zindonukọn bo yi Wehọmẹ Alavọ tọn University of Lagos to Ojo fihe e yí gbedewema titengbe te to Núpinplọ́n gándo Public Administration (MPA) po gbedewema titengbe devo po to nupinplọn gando wepinplọn go, enẹ wẹ Education Management (M.Ed) to owhe 2009 po 2013 dile yé bọdoyedegodo.
Whẹndo etọn
Olusegun Onilude dó asi po ovi lẹ po.
Azọ́n etọn
To whenuena Olusegun Onilude bẹ azọ́nwiwa nado penukundo ede po whẹndo etọn po go, e bẹjẹeji taidi nuplọnmẹtọ de to wehọmẹ dokọtọn he yin Luwasa High School, to Ijede-Ikorodu to owhe 1989 mẹ. To 2001 yé dèe hlan Community Secondary School, to Ojo. Yé sọ dèe nado penukundo wepinplọn go to gbagli, enẹ wẹ nado mọdọ wepinplọn yí dó ganji to Ablọde Gbagli tọn mẹ to 2005. Vivẹnudido etọn po azọ́n yinyọnẹn etọn po zọn bọ e vọ yín dide whladopo dogọ nado yin wekantọgán na nukunpipedo wepinplọn Ablọde Gbagli tọn go to owhe 2011 tọn mẹ.
Tonudidọ etọn
To 1998 wẹ Olusegun Onilude bẹ tonudidọ jẹeji to whenuena e lẹzun gbẹvi Avunhihona gandudu midedenu tọn, yedọ Ogbẹ Alliance for Democracy tọn. E sọ wa yin ogbẹvi ACN tọn to owhe 2011 tọn mẹ, to whenẹnu wẹ ogbẹ lọ dee nadó yi nọte na Gbagli to sẹndoaiwhe Federal Constituency tọn mẹ. E yin yinyọnẹn ganji na nugopipe etọn nadó bẹ gbẹtọ lẹ pli to tonudidọ lẹnu Gbagli tọn mẹ. Enẹwẹzọn bọ e do yin dide taidi Azinponọ na mẹbẹplitọ tohodọtọ lẹ tọn to vobibla he wa aimẹ to 2015 mẹ to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ.
Agànmàdẹn
Agànmàdẹn yin gbetàtò dopo to lẹdo Tòpẹvi he yin Ajara tọn mẹ to Gandudu Dókọtọn Gbagli tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to otògbo Naijilia tọn. Yé sọ nọ ylọ dọ Ajara Aganmadẹn. Ahọlu yetọn nọ yin Ahọlu Aganọ Toniyọn tintan.
Azọn Bẹplamẹ Zanhẹmẹ tọn lẹ
Azọn Bẹplamẹ Zanhẹmẹ tọn lẹ, (ABZ) to glẹsingbe Sexually Transitted Desease (STD). Eyin azọn de he no gbloada gbọn zanhẹmẹ dali. ABZ kavi STD le sọgan gbayipe gbọn zanhẹmẹ jọwamọ tọn dali kavi kanlinjọmẹtọn mẹ, to whenuena vijinu omẹ awe lẹ tọn hogò dopọ.
To egbehe (STDs kavi ABZ) lẹ nọ saba yin yiylọ dọ Bẹplamẹ Asámẹzọn tọn. To ojlẹ de mẹ wayi, enọ yin yiylọdọ Afọdogbezọn.
Azọn Bẹplamẹ Zanhẹmẹ tọn lẹ (ABZ) sọgan wa aime gbọn nuvikun azọ̀nkún tọn lẹ kavi wevikun azọn tọn lẹ dali, taidi apajlẹ, delẹ he gbayipe to Azọ̀n Bẹplamẹ Zanhẹmẹ tọn lẹ mẹ yin kandai etọn basi to weda ehe mẹ.
Wunme Azọn Beplame Zanhẹmẹ ton lẹ (ABZ)
Wunme Azon(ABZ)ton le eno yin hinhen wa gbon nuvikun numontolanme ton gbetovi tonle dali. Awukuzon,Adome hunmiyon,Afujemezon, Ovikunsinsololo, Ofun,Asame sinsen, Nenkunjiji,Apa nenkunme ton, po Yonujiji po. soha diblayi kande(40)wunme voovo asamezon ton he zanheme no beplame ton we tin kavi gbayipe bono wayime gbon 1-nume 2-Yonu kavi 3 migonu. Taidi apajle awutu ehe le ton we (HPV)po gona Nenkunmezon,Nutite yonume ton,Ayome ton Numeton, Vegome ton po nutite vipome ton po, susu azon ehe le ton no saba wa gbon zanheme dali,eno diblayi kandegban to kanweko ji(70%)
Afújémẹwanvu lẹ (Hepatitis Viruses)
Afújémẹzọn yin azọ̀nkún afujémẹ tọn, etindo wunmẹ aton(3) A, B, D, 1.A lo nozon bo afuje lo no wun,B po D lopo no tindo nugandomego sinsinyen le eno hen afujemezon dentoayime ton lewa,esono yawu gbayipe gbon zanheme dali, Etomoso,emayin afujemezon A lo weno saba hen afuje wunwun lo wa gba sigba eno wamo. sigba afujemezon B po D lo po sinyen somo bo esogan hen oku plame plaun hu A lo ton to bibeplame me to zanheme whenu.
Afujemezon heno dio agbasazun amifunno (Herpex Simplex Virus)
Azon ehe lo we ye no ylodo(HHSV) Beplame vijinuzon ton azon ehe no saba hen hundidimapote ton wa to vijiwhenu.Esogan yin gbon asame kavi migonu,esogan so yin gbon apa nume ton le gblame, susu eton ma no mo pongbo eno beplame gbon nuvikun dele dali,dopo toeme noyin_chlamydia ehe lo no saba yawu beplame to zanheme gblame to aihon egbehe tonme. To Otogbo Amẹlika ton kede me, diblayi 2.8 million (liva aton_ewhe pede) gbetovi le ton weno yin bibepla to owheme. Eyin azonkun (chlamydia ton mayin nukunkunpedego ganji esogan hen nuhahun susu le wa, tayidi asamezon wunmewunme le po nukunzon po wa etle sogan hen nukuntintonwa,eso sogan hen ajipo yonnu ton gble eyin yemapenukundego ganji.
Ofunzon (Gonorrhea)
Ofunzọn sogan bepla vijinu, Onu,Vego,po nukun po to aliho ylankan me,esogan gbayipe gbon ohun me bo no bepla agome hupeten ton le dehe so ylan dogo we do eni hen ohun gble. Esono hen ahun gble bo okanliho he no bio ahunme le nosu,esono bepla aponmehu.
Nenkunmezon(Syphilis)Eno hen nuhahun susu le wa ayi ye ma penukundego ganji eso no be azonkun jomaku ton plame (HIV)na ena do apa do nenkun lome bo azonkun ehe lo no bioeme bleun (HIV) na ewo no gbon ohunme.
Nenkunmezon ehe no yawu wle nuvikun susu le plame. Eyin azon nenkunme ton ehe ma yin nukunpedego ganji eno hen nuhahun susu le wa nugonu agbasa ton le go. na taun ton, bleun dopo we eno gando apon go eso no hen oku wa name plaun.
Trichomoniasis: Ehe yin azon owanvu onenkunme ton he no yawu bẹplamẹ to zanhẹmẹ whenu to ogbẹ lẹ mẹ emayin azonkun jehonme ton de poun e nọ do apa nukunmẹ bo e nọ to fifiẹ kavi ayọmẹ nito fifiẹ kavi ovijinu lọ lẹ ni to jiji,kavi aliho okunsin tọn po ovipomẹ tọn po ni te, e sọ nọ hẹn adọhuhu sinyẹn po nuhahun devo lẹ po wa, e ma nọ yawu mọ pọngbọ.
Esogan hen awugble tegbeme ton wa na vijinu sunnu po yọnnu tọn po, e sọ sọgan hẹn nutite seli tọn wa,bo no hen ovi azanmapejiji ton wa.
Aliglonnanu lẹ
Alihodopo nado hẹnalọdotena awutu ehe lẹ wẹ nado nọla na zanhẹmẹ he ma sọgbe le ,numẹ tọn, asamẹtoọn po yonumẹ tọn po. Nudevo le so tin sogan dekanpo na beplame azọ̀n zanheme ton ene we zinzan ayupo vijinu ton le (condom),ninọpọ po notu mẹtọn kẹdẹ po he ko yin dogbapọnna ganji po matin zanhẹmẹ gbonu alọwlemẹ tọn, oyenvi dudolamẹ ton yiyi.
Samuel Eto'o
thumb|Samuel Eto'o Samuel Eto'o (yin jiji to azan aotọ Whejisun Owhe 1981 tọn). Yin bọọluhotọ Otò Cameroon tọn dé. E ko ho bọọlu na Internazionale Milano po bọọlu hogbẹ Otò Cameroon tọn po.
To Zósun owhe 2021 tọn mẹ, Samuel Eto'o, hẹn dide etọn nado du Azinponọ na bọluhihogbẹ Otò Cameroon tọn zun yinyọnẹn (Fecafoot).
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Webb's First Deep Field
Webb's First Deep Field wẹ yẹdide tintan he yin dide gbọn zomọ-numọdohlan fidindẹn tọn James Webb Space Telescope (JWST) dali. E do ohín bẹplidopọ sunwhlẹvu lẹ tọn lọ SMACS 0723 hia to aliho he mẹ e sọawuhia te to owhe liva 4.6 die (4.6 billion years). E yin didohia mẹlẹpo to azán widopotọ, Liyasun owhe 2022 tọn. Fọtọ́n-fọtọ́n bẹplidopọ sunwhlẹvu tọn lẹ wẹ sọawuhia to yẹdide lọ, he yin yẹdide awusọhia whẹwhẹwhenu wẹkẹ lọ tọn he họnwun hugan mẹ.
Webb's First Deep Field wẹ yin yẹdide sinmẹ-gigọ́ tọn tintan gbọn JWST dali, podọ ewọ wẹ sọ yin yẹdide wẹkẹ lọ tọn he họnwun hugan. Yẹdide lọ do bẹplidopọ sunwhlẹvu tọn fọtọ́n-fọtọ́n lẹ hia. E sọ do bẹplidopọ sunwhlẹvu tọn he dẹn do mí taun lẹ hia, bo do awusọhia whẹwhẹwhenu wẹkẹ lọ tọn hia to aliho he họnwun hugan gbede pọ́n tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Ahi
thumb|Ahi Ahi yin fihe gbẹtọ lẹ nọ yi nado họ bo sa nulẹ. Eyin gbẹtọ lẹ tindo nude nado sa, ye nọ do ahi de ai. Ohọ vonọtaun de sọgan yin gbigba na ahi kavi ahi de sọgan yin gbangba fide poun, fihe gbẹtọ lẹ sọgan tẹ ava do, do sanu. Hogbe lọ Ahi sọgan tindo zẹẹmẹ he gbloada taun. E sọgan yin zẹẹmẹ basina taidi aliho de he mẹ nulẹ nọ yin hihọ bo sọ nọ yin sisa te. Ahi daho lẹ tin na nuhe ma nọ saba yọnmọ kavi nuhe vẹahi taun lẹ. To whenuena nulẹ yin sisa bosọ yin hihọ, e nọ zọn bọ gbẹtọ lẹ nọ tindo akuẹ to alọmẹ. Nuhe nọ yin sisa to ahimẹ lẹ sọgan diọ akuẹ to ajiji mẹ.
Agbawhinwhlẹn
Eyin nusatọ de ma sọgan mọ agban he ahisinọ de to dindin kavi do akuẹ ahi kavi nusisa etọn ji gbau, Nusatọ devo nọ yi dotẹnmẹ lọ zan, bo nọ yawu sa nulọ na ahisinọ lọ.
Olu Atogbuwa
Olu Atogbuwa wẹ yín Olu Warri tọn wiẹnẹtọ he duahọlu do Ahọluduta Warri tọn ji. E jẹ otẹn Otọ́ etọn Olu Akengboye tọn mẹ taidi Olu Warri tọn wiẹnẹtọ. E kẹaloyi tẹnmẹ-yinkọ lọ, Ogiame Atogbuwa. Yinkọ Portuguese tọn etọn wẹ Manuel Octobia. To whenuena e lẹkọ do fihe Otọ́ etọn lẹ tin te, Olu Erejuwa I wẹ jẹ otẹn etọn mẹ to nudi owhe 1760 mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ahọlu lẹ to Naijilia
Osó Everest
thumb|Osó Everest
Osó Everest wẹ yin osó he yiaga hugan to aigba ji. E sinai dó dogbo otò China po Nepal tọn po ṣẹnṣẹn, bọ agayiyi etọn yin 8,848.86m (29,031.7ft). Lehe e yiaga sọ yin lila to mandẹnmẹ to owhe 2020 gbọn aṣẹpatọ otò China po Nepal tọn po dali. Agayiyi osó Everest fọn ojlo osó hẹtọ numimọnọ susu po osó hẹtọ devo lẹ tọn po, ye sọ dovivẹnu nado hẹ eji. Osó ehe tindo aliho tangan awe he ye nọ gbọn nado hẹ eji. Aliho tintan pannukọn huwaji to Nepal he ye nọ ylọ dọ aliho he sọgbe lọ, enẹwẹ standard route, podọ aliho awetọ tin to agewaji to otò pẹvi Tibet tọn to otò China tọn mẹ. Sọ le etlẹ yindọ aliho he sọgbe lọ, standard route ma tindo nuhahun sinsiyẹn susu nado hẹ osó lọ ji, owù susu wẹ tin to aliho devo lẹ gbigbọn nado hẹ eji ji taidi;jẹhọn sinsiyẹn, osin ago po nuhahun devo lẹ po. Kaka dó jẹ owhe 2019, gbẹtọ he sọha yetọn hugan 300 wẹ ko kú to osó Everest tọn lọ ji. Osó hẹtọ sọn otò Brítánì tọn mẹ lẹ wẹ yín omẹ tintan he yin kinkandai dọ yé tẹnpọn nado hẹ́ osó lọ jẹ vivọnu. To whelọnu otò Nepal tọn ma nagbe jonọ lẹ nado biọ otò yetọn mẹ, ehe wẹ zọn bọ osó hẹtọ sọn Brítánì lẹ dó gbọn aliho he tin to Tibet to otò China tọn mẹ. To owhe 1921, osó hẹtọ Brítánì tọn lẹ tẹnpọn bo sọ hẹ osó lọ jẹ agayiyi 7000m (22,970ft) to agewaji. To owhe dopo godo to 1922, osó hẹtọ lọ lẹ sọ dovivẹnu bo yi àga hugan dai tọn, sọha agayiyi tọn he yin 8,320m (27,300ft). Ehe wẹ whla tintan he gbẹtọ depope na hẹ aga yi jiyiyi he hugan 8,000m (26,247ft). To owhe 1924, onu dabla dé jọ to osó Everest tọn lọ hihẹ whenu, bọ sọ yin nù mamọdona dé kaka jẹ egbehe. George Mallory po Andrew Irvine po basi tẹnpọn godo tọn nado hẹ osó lọ jẹ vivọnu to azan ṣiantọntọ Ayidosun owhe 1924 tọn, ṣigba yé omẹ awelẹ ma lẹkọ kavi jẹte sọn eji. Ehe biọ nudindọn susu dọ e sọgan yin yewlẹ wẹ omẹ tintan he na hẹ osó lọ ji jẹ vivọnu kavi é ma yin ye lẹ. Tenzing Norgay po Edmund Hillary po zin gbejizọnlin tintan he otò na aṣẹ nado hẹ osó Everest tọn lọ ji to 1953. Yé gbọn aliho he sọgbe standard route he tin to Nepal. Norgay ko hẹ osó lọ jẹ agayiyi 8,595m (28,199ft) to owhe 1952, whenuena ewọ po hagbẹ etọn he tọn sọn oto Swiss tọn mẹ lẹ po hẹ osó lọ ji.
Tenzing po Hillary po tindo kọdetọn dagbe to owhè 1953
To owhe 1953 tọn mẹ, osó hẹtọ Brítánì tọn lẹ lẹkọ dó Nepal na wla ṣiẹnnẹtọ po nukọntọ yetọn John Hunt po nado hẹ́ osó lọ jẹ vivọnu. Hunt dè osó hẹtọ awe Tom Bourdillon po Charles Evans po. Ye hẹ osó lọ ji bọ é po pẹde, 100m (330ft) na yé ni do jẹ vivọnu osó lọ tọn to azan koatọnnukundopotọ (26) osun atọ́ntọ́ (5) owhe 1953, ṣigba yé lẹkọ na yé bà jẹhọn po nado gbọ wutu. To azan awe godo, Edmund Hillary he tọn sọn otò New Zealand tọn mẹ po Tenzing Norgay he tọn sọn oto Nepal tọn mẹ hẹ osó lọ jẹ vivọnu to ògán widopoda (11:30) azan gban ewhè dopo, osun atọ́ntọ́ (5) owhe 1953. Owhè pẹde godo, Tenzing dohia dọ Hillary whẹwhẹ wẹ se afọ etọn dó vivọnu osó lọ tọn jẹnukọnna emi. Yé nọte bo dè fọto whẹpo do jẹte. To whenuena linlin lọ jẹ otó ahọsi Elizabeth awetọ oto Brítánì tọn mẹ, e dọdọ yé ni yin gigopana.
Yinkọ devo he osó Everest nọ yin lẹ
Yinkọ Everest tọn to Tibet sin gbe mẹ wẹ Qomolangma he zẹẹmẹ dó onọ wiwe. Yinkọ ehe yin kinkandai whla tintan to ogbè China tọn mẹ to 1721 to whenue Emperor Kangxi Qing China tọn to gandu. Yinkọ devo he osó lọ nọ yin lẹ to ogbè China tọn mẹ wẹ Shèngm ǔ Fēng (Holy Mother peak), Deodungha (Holy Mountain). Ṣigba yinkọ ehelẹ ko yin dide sẹ to 1952. To bẹjẹeji owhe 1960 tọn, otò Nepal tọn pa yinkọ dè na osó lọ dọ ''Sagarmāthā kavi Sagar-martha. Yinkọ lọ zẹẹmẹdo tatọ agahomẹ tọn. Sagar’' yin agahomẹ bọ māthā'' yin ota to ogbè Nepal tọn mẹ.
Starbook
Starbook yin otanwé dé he sọ nọ yin "A Magical  Tale  of  Love  and  Regeneration", yin didetọ́n to owhe 2007 gbọn ohànkantọ́ po otanwekantọ́ Naijilia vijiji he nọ yin Ben Okri dali.
Samuel Hundogan
Samuel Hundogan (yin jiji to Azan fọtọntọ Osun ṣidopotọ Owhe) Eyin tovi Gbagli tọn to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to Togbo Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin Tatọ Whẹndo Ganho tọn, podọ ga, ewọ wẹ yin Mẹgantẹnmẹ Agoloto Ahọluduta Gbagli tọn.
Otàn gbẹzan etọn tọn
Samuel Hundogan wlealọ hẹ Mẹmẹyọnnu Oluyemisi Hundogan to Azan wiatọntọ, Osun wiawetọ, Owhe 1997 tọn mẹ. Samuel jívi atọn, Sunnu awe podọ Yonnu dopo. Yinkọ yetọn lẹ wẹ Elizabeth Abimbọla Hundogan, David Adetokunbo Hundogan po Benjamin Olufemi Hundogan po.
Sugar Girl
Sugar Girl  yin otanwe yọpọvu lẹ tọn de he yin didetọ́n to 1964, bo yin kinkan gbọn otanwekantọ de he yin tòvi Naijilia tọn, mẹhe yinkọ etọn nọ yin Kola  Onadipe dali.
Samuel Hundogan
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sugar Girl
Aliho Nuzedonukọnnamẹ tọn
Ralia yin viyọnnu de he onọ etọn yin nukuntọ́nnọ podọ otọ́ etọn sọ wẹ́n àlìn. Viyọnnu lọ bú to zungbo de mẹ to whenue e to nake blá, bo yin wiwle gbọn nawe azétọ de dali he na ẹn ohọ̀ nado nọ na hàngbe vivi Ralia tọn wutu. To azán vude godo, Ralia họ̀nyi sọ́n nawe azétọ lọ de. Enẹgodo dawe sogbéyantọ de mọ ẹn bo yii do whegbe, podọ Ralia jihọ́ntọn hẹ whẹndo lọ. To Aihundida de whenu, Ralia yin zizejai gbọn Ahọvi de he plan ẹn yì whegbe nado penukundo ego. To whenue e ko jẹgangan godo, Ralia yin zize lẹkọ do otò etọn mẹ, bo sọ mọ mẹjitọ etọn lẹ whladopo dogọ.
Nuniná
Owé lọ yin yiyi bosọ yin yiyizán to wehọmẹ dokọ tọn lẹ to togbo Naijilia tọn mẹ.
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Owe lẹ Adà:Otànwe lẹ to Naijilia