cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Todohukanji Yinkọ Ayimatẹngán Ayimatẹn Niger Tọn Lẹ Tọn
Ehe wẹ todohukanji aṣẹpatọ po Ayimatẹngán Ayimatẹn Niger Tọn  lẹ po tọn. Ayimatẹn Niger Tọn yín didoai to azán atọ̀ntọ February 1976 to whenue e klan sọn Ayimatẹn Sokoto tọn go.
Paris
Paris (he sọ nọ yin yiylọ dọ "tòdaho hinhọ́n tọn") yin tatọ-tonọ otò France tọn bo sọ yin tòdaho he klo hugan to France. Gbiblo etọn sọ kilomita kanweko-atọ́n (105) to ada etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ podọ gbẹtọ hugan livi awè wẹ nọ nọ e mẹ. Eyin fíninọ he lẹdo e pé lẹ na yin linlẹndopọ po e po, gbẹtọ sọha he nọ nọ lẹdo Paris tọn hugan gbẹtọ livi ao. Paris wẹ yin tòdaho he mẹ gbẹtọ su te hugan to bẹplidopọ otò he tin to Elopu mẹ lẹpo mẹ. Eyin aigba he tin to Paris lẹpo yin mimadozẹnzẹn (enẹwẹ kilomita dopo to ada etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ), gbẹtọ hugan fọtọ́n-donu-ko (20,000) wẹ nọ nọ ada dopodopo mẹ.
Ahí Dantọpa tọn
thumb|Ahí Dantọpa tọn Ahí Dantọpa tọn kavi Tọpa wẹ ahi he klo hugan to wheyihọwaji Aflika tọn. E yin didoai do Ayimatẹn Kutọnu tọn to Togbo Benẹ tọn mẹ. E yin ajọ́watẹn tangan de he mẹ gbẹtọ lẹ nọ yì nado họ̀ bo vọsà to fininọ Benẹ tọn lẹpo. Nọtẹn lọ gblo taun bo nọ hẹn mẹsusu.
Abayomi Barber
Abayomi Barber yín jiji to tòpẹvi Ifẹ tọn. Weyọnẹntọ Ben Enwowu wẹ do awusọhia de lẹ hia ẹ to Amazọnwiwa mẹ. Apajlẹ oyọnentọ lọ tọn wẹ dike Abayọmi ní do nukunnumọjẹnumẹ amazọnwiwa tọn, eńẹgodo e plọnnu to wehọme alavọ Yaba College of Technology to Ayimatẹn Awọnlin tọn to otò Naijilia tọn mẹ. Abayọmi wẹ basi tito dagbe na onu he ye ko basi bo sọ ze sẹdo do Dodinnanu Ayọnu lẹ tọn (Yoruba Research Scheme). Abayọmi wazọn hẹ gbẹtọ nukundeji lẹ taidi Frank Willet, Doto Bradbury podo Rev. Father Carrol to Dodinnanu de he ye basi to otò Naijilia tọn to owhe 1957 kaka jẹ owhe 1958.
Max FM
Max FM yin ynyọnẹn sọn ojlẹ dindẹn die gbọ́n taidi Radio Continental yin azọnwhé ladiohọ yovogbe tọn otogbo Naijilia tọn he yin didoai do aimatẹn awọnlin tọn mẹ. E sọ do dehe taidi nọvi na ẹn he tindo yinkọ dopolọ bo yin didoai dó aimatẹn Abuja tọn.
Abayomi Barber
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Max FM
Radio Continental
Radio Continental bẹjẹeji to yinkọ link FM glọ po sọha ladio tọn tintan ehe 102.3FM po to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. To osun ao godo, e yin lilẹdo Unity 102.3 FM po lẹndai lọ po nado nọ honú, na linlin po aihundida lanmẹyiya tọn po.
Ahi Kanlinmọ lẹ tọn to Velekete
thumb|Kanlinmọhi velekete tọn to Gbagli thumb|Kanlinmọhi, Gbagli Awọnlin Ahi Kanlinmọ lẹ tọn to Velekete yin ahi dé he mẹ yè nọ sa Kanlinmọ lẹ te, to otò Gbagli tọn mẹ. Ahi ehe yin didoai to owhe 1502, bo yin yinkọ dona nado pagigona vodun Velekete tọn he yin vodun ohu po jẹhọn po tọn. Ahi ehe diyin taun to whenuena Kanlinmọ sín ajọ gbẹ yin ajọ titengbe de to Gbagli yedọ: Trans-Atlantic Slave trade. Finẹ wẹ Yovo po Mẹyuu he nọ wá ajọ́ Kanlinmọ tọn lẹ po nọ pé te, enẹwẹ zọ́n bọ e do yin ahi kanlinmọ lẹ tọn he diyin hugan to Wheyihọwaji Aflika tọn.
Max FM
Max 102.3FM lagos
To azan 21tọ osun aotọ owhe 2017, Azọnwhé TVC Communication basi nuwiwa de to Federal Palace Hotel to aimatẹn awọnlin tọn nado basi hunwhẹ didetọn Max 102.3 FM tọ́n.
Ahi Kanlinmọ lẹ tọn to Velekete
Dodonu ahi ehe tọn
To whenuena Ajọwatọ de he nọ yin Hendrik Hertog he yín Dutch-nu de he Gbaglinu lẹ nọ ylọdọ Yovo Huntokonu wá sawhe dó Gbagli wẹ Kanlinmọhi sìn ayiha ehe wà aimẹ. Hertog yi aigba sọn tovi lẹ sí bo dó dó ahi dé sí. Ahi ehe wá yin otẹn ajọwiwa tọn de na tovi lẹ po jonọ lẹ po. Agbàgogan lẹ po Mẹtogantẹnmẹ lẹ po duale sọn ahi enẹ mẹ taun na enọ na dotẹnmẹ yé nado diọ nutindo yetọn lẹ po nuhe yovo lẹ bẹ wà lẹ po. To whenẹnu, Ajọwatọ lẹ se dọ hudo tin na mẹhe sọgan yin yiyizan nado lẹ̀gle to Yovoto mẹ lẹ, enẹwutu yé dewe bo jẹ gbẹtọ lẹ sa di Kanlinmọ ji. Enẹ wẹ hẹn ahi Velekete tọn lọ nado lẹzun Ahi Kanlinmọ lẹ tọn
Nuwiwa lẹ
thumb|Canon to Gbagli To 1805, Scipio Vaughan he yin tomẹnu Ahọluduta Owu tọn to Abeokuta to otò Naijilia tọn mẹ yin wiwle gbọn ajọwatọ trans-Atlantic slave trade tọn lẹ dali bo yin hinhẹn wá Ahi Kanlinmọ lẹ tọn to Velekete, po kanlinmọ devo lẹ po whẹpo dó yin zize sọyi Amelika.
Kanlinmọ lẹ sọ yin hihọ sọn Otò dindẹn lẹ mẹ taidi sọn Ayimatẹn Abia tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ bo sọ nọ yin zize wá Ahi Kanlinmọ lẹ tọn to Velekete. Yé nọ yín zize dlan dó ganpa he tin to apa na ahi lọ mẹ whẹpo bọ ahizan nọ pé, na ahi lọ nọ jẹ to azán atọ́n atọ́n gblamẹ.
Nuhe nọ yin susú nado yi Kanlinmọ lẹ wẹ Vẹnhan he nọ yin Whiskey, Sopẹn lẹ, Nudugban lẹ, Mẹpọnnu lẹ, Whehẹ lẹ, Ogán he pẹnzi lẹ po Awhanfungba lẹ (Cannon) po nuhọakuẹ devo lẹ po. To egbehe, Ahi Kanlinmọ lẹ tọn ehe ko wa lẹzun nupọntẹn na jonọ he jlo na yọn nuhe jọ lẹ dogọ podọga gándo lẹhe,
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Dario Barluzzi
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1935 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Paracetamol
Paracetamol (kavi acetaminophen) yin amasin he nọ yin yiyizan nado de vivẹ po. E sọ nọ yin yiyizan nado gbọ ova po tadudu po. E nọ tin to amasin depope he nọ yin yiyizan nado gbọ alinpọn mẹ dandan. Harmon Northrop Morse wẹ yin omẹ tintan he basi Paracetamol to owhe 1878. Amasin devo lẹ he yin bibasi po paracetamol po lẹ sọawuhia to owhe 1950 gblamẹ. To egbehe, amasin ehe wẹ nọ yin yiyizan taun po amasin devo lẹ taidi Salicylic acid kavi Ibuprofen po. To owhe 1977, Paracetamol tin to hukan amasin vonọtaun he ogbẹ WHO tọn nọ yizan lẹ mẹ.
Lehe e nọ yin yiyizan do gbọn
Paracetamol yin amasin he nọ tin to aimẹ whepoponu. Nuhahun lọ wẹ yindọ, gbẹtọ lẹ nọ zan amasin lọ zẹjlẹgo, na ye ma yọn lehe ye na zan ẹn do.
Adà:Amasin
James Madison
James Madison (azán 16tọ Whejisun 1751 jẹ azán 28tọ Ayidosun, 1836 tọn) wẹ yin tògan ẹnẹtọ Amẹlika tọn (1809–1817). E wazọ́n dopọ hẹ John Jay po Alexander Hamilton po, nado kàn linlinwe Federalist Papers tọn lẹ podọ mẹlẹ nọ saba ylọ ẹ dọ Otọ́ Osẹndoai Amẹlika tọn lẹ tọn (Father of the United States Constitution).
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Asé
thumb|Asé lẹ Asé (he medelẹ sọ nọ ylọ dọ Zanpẹ) yin dopo to whekanlin lẹ mẹ, e ma nọ klo sọ mọ. E sọgan nọ whegbe kavi zunkanmẹ. Eyin kanlin de he nọ gọalọna mi to whegbe nado hu ajaka lẹ, alọtlọ lẹ, họmẹsi lẹ po mọmọ lẹ po. Asé wunmẹ voovo lẹ wẹ tin, sọha wunmẹ he tin lẹ tọn yi kandeko (60). Mahopọnna sọha wunmẹ he tin lẹ tọn, ye nọ di yede sọmọ bọ nado yọn vogbingbọn yetọn ma nọ bọawu. Agbasa bibọ wẹ ye nọ tindo, ye sọ nọ yawu mọnu etlẹ yin to Zanmẹ, ye nọ yawu se wan, ye sọ tindo adu he dá taun de. Kọnu-gbe yetọn sọ wẹ Yanwun kavi Miawun, nududu he ye yinwanna wẹ whevi kavi olan, enẹ wẹ zọn bọ eyin a tindo Asé to whegbe, a dona nọ nọ aṣeji.
Ofẹn etọn
Ofẹn ko(20) wẹ asé nọ tindó na afọ ẹnẹ wẹ e nọ do wutu, awe to nukọn podọ awe to godo. Afọ awe he tin to nukọn bẹ ofẹn ṣínatọn (8) hẹn, afọ dopo ofẹn ẹnẹ, afọ awetọ ofẹn ẹnẹ. Afọ awe he tin to godo lẹ bẹ ofẹn wiawe hẹn bọ afọ dopodopo tindo ofẹn ṣidopo, to lẹndopọmẹ ofẹn etọn lẹpo yin ofẹn ko(20), ṣigba ofẹn asé tọn gbọnvo na kanlin devo lẹ tọn, gbọn na? Ofẹn etọn ma nọ yi mọ do diga, e whete ṣigba e dá taun, dodinnanutọ lẹ tlẹ dọdọ bẹbẹnu asé sin ofẹn tọn dá hugan yẹnvi. Nidọ asé jlo na wle ajaka kavi alọtlọ, e nọ họnbẹ do fihe whla de bo nọ to ṣiṣọ nuhe na wle e te, e na wa ha ofẹn nukọn tọn, enẹwẹ afọ awe nukọn tọn etọn lẹ, bọ nidọ e ko jlẹ zinzlọn etọn po fihe ajaka lọ te po, e na wa yí huhlọn etọn do zlọn jẹ ajaka lọ ji, to whenẹnu e na ko dlẹn ofẹn etọn bo na zọn mọ do jẹ ajaka lọ ji, Nidọ e ko wa jẹ e ji, e na yi ofẹn etọn do ha Ajaka lọ dogo bo na wa yi afọ awe godo tọn do gọalọna nukọn tọn bọ Ajaka lọ kavi Alọtlọ lọ ma na sọgan flẹ sọn e si.
Adà:Kanlin lẹ
Dasin
Dasin wẹ yin osin he nọ tọ́n sọn nukunmẹ.
Ahi Oyingbo tọn
Otàn
To bẹjẹeji owhe 1930 tọn lẹ, ajọwatọ he tin to ali Apapa tọn ji lẹ yin tẹnsẹna do ahi Oyingbo tọn mẹ nado yidogọna adagbigblo ahi lọ tọn po linlẹn lọ po nado hẹn ahi lọ lẹzun nọtẹn ajọwiwa tọn tangan de he na dọn ayidonugo ahisinọ lẹ tọn sọn lẹdo lẹpo mẹ to Naijilia.
Lehe ahi lọ te
Ahi Oyingbo tọn yin hihọliai to aṣẹpipa azinponọ̀ lẹdo gandudu dokọtọn Lopo Awọnlin tọn whenẹnu tọn glọ po linlẹn lọ po nado vọẹ gbá to aliho dagbe egbezangbe tọn de mẹ, po alọgọ họgbatọ vonọtaun delẹ tọn po, ogán M.K.O Abiola yin oylọbasina nado ze dodonu ahi yọyọ lọ tọn ai.
Ayilinlẹn lọ nado vọ ahi lọ gba ma nọte do ayimatẹn-gán dopo ji, ṣigba to 2015, ayimatẹn-gán hoho Awọnlin tọn Babatunde Fashola hùn ahi yọyọ he yin vivọgba to aliho dagbe egbezangbe tọn mẹ lọ.
Ahi Oyingbo tọn yọyọ lọ petlezin-nu-ẹnẹnọ de he yin gbigbá do aigba he ko sọ mẹtlu 504 lẹdo pe, e tindo nọtẹn fie yè sọgan glihùn he sọ 150 do to odo, e sọ tindo ṣọbu daho lẹ he sọ 622, podọ e sọ tindo ṣọbu pẹvi lẹ he sọ 102, e tindo adado 134 podọ họngbo daho ṣidopo. Akuẹ he yin yiyizan nado vọ ahi lọ gbá diblayi naira liva dopo (#1billion).
Ayimatẹn Kwara Tọn
Gandudu-Lẹdo tọn lẹ to Ayimatẹn Kwara tọn mẹ
Gandudu Dokọtọn fọtọ̀n-nukundopo wẹ tin to Ayimatẹn Kwara tọn mẹ. Ayimatẹn ehe bẹ lẹdo gandudu Dokọtọn fòtọ̀n-nukundopo hẹn, ehelẹ wẹ:
Ahi Oyingbo tọn
Sọ pọ́n
Todohukanji Ahi lẹ tọn to Awọnlin
Ayimatẹn Kwara Tọn
Akò jọun Ayimatẹn Kwara tọn lẹ
Akò jọun Ayimatẹn Kwara tọn lẹ wẹ Yoruba, Fulani, Nupe po Baruba.Ogbè voovo ẹnẹ wẹ tin to Ayimatẹn lọ mẹ, delẹ to ye mẹ wẹ: Yoruba, Nupe, Baatonum po Bokobaru.
Paul McGrath
Paul McGrath (Sunnusi Ajọwatọ) yin Azinponọ/Gandutọ-apaṣẹnọ na "Mobil Producing Nigeria"
Ahi Oyingbo tọn
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ahi lẹ
Ayimatẹn Kwara Tọn
Ayimatẹn-gán
To azan ko-atọ́n-nukun-ẹnẹtọ Nuwhàsun owhe 2019 tọn, Abdulrazaq Abdulrahman wẹ ye dè taidi Ayimatẹn-gán do e ji to alọnu din podọ ogbẹ́ APC tọn mẹ wẹ ewọ tin te.Mẹ he bọdo Ayimatẹn-gán Ayimatẹn Kwara tọn go wẹ yin Kayode Alabi.
Adọkunnu he tin to Ayimatẹn Kwara tọn mẹ lẹ
Mẹheto oto lọ mẹ lẹ yin yinyọnẹn na gle zọn ye tọn le.
Gbẹtọ Nukundeji Lẹ sọn Ayimatẹn Kwara tọn
Adà:Naijilia Adà:Ayimatẹn lẹ to Naijilia
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (azán 13tọ Lidosun, 1743 – azán 4tọ Liyasun 1826 tọn) wẹ yin tògan atọ̀ntọ Amẹlika tọn.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Plidopọ Ayimatẹn lẹ tọn Amẹlika tọn
Plidopọ Ayimatẹn lẹ tọn Amẹlika tọn (PAA, kavi to paa mẹ, Amẹlika) yin otò nukúnmọnú tọn de (to Amẹlika Agewaji tọn) he má do ayimatẹn voovo 50 ji. E nọ saba yin yiylọ dọ United States (U.S. kavi US) kavi Amẹlika. Ayimatẹn kande-ṣinatọ̀n to e mẹ wẹ má dogbó hẹ yede podọ Washington, D.C., wẹ yin tatọ́-tònọ. Ayimatẹn ehelẹ tin to Ohù Pacific po Atlantic po ṣẹnṣẹn. Yé má dogbó hẹ otò Canada tọn to agéwaji podọ hẹ Mexico to hùwaji. Ayimatẹn Alaska tọn uwọ tin to ọlá pete to agéwaji-whèyihọ ageklo lọ tọn, fie Canada tin to whèzẹtẹn etọn podọ Russia to whèyihọ dasá  Bering Strait lọ. Ayimatẹn Hawaii tọn yin lẹdo ohù he tindo lopo susu to fidopolọ de to ṣẹnṣẹn Pacific tọn. Otò lọ sọ tindo aigbadenamẹ, kavi lopo flinflin delẹ to Ohù Caribbean tọn Pacific po ṣẹnṣẹn. Tòdaho etọn he mẹ gbẹtọ sù te hugan wẹ New York City. Fie aigbadenamẹ etọn gbló sọ̀ maili livi 3.79 lẹdope (kilomẹtlu livi 9.83 lẹdope) po nudi gbẹtọ sọha livi 331 po, Amẹlika wẹ yin otò ẹnẹ̀tọ he kló hugan na nue du aigbadenamẹ podọ atọ̀ntọ na nue du sọha gbẹtọ tọn lẹ.
Adà:Otò
Kankon Secondary School
Kankon Secondary School  yin dopo to wehọmẹ he to lẹdo Gbagli tọn mẹ lẹ mẹ. Ahọluduta UPN tọn wẹ doeai to azan tintan, Alunlunsun, owhe 1970 tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ.
Otàn bẹjẹeji e tọn
E yin didoai to azan tintan, Alunlunsun, Owhe 1970 sọn ahọluduta UPN tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn to wheyihọ-waji Gbagli tọn.Ovi sọha 122, sunnu po yọnnu po wẹ hun wehọmẹ lọ.To alọnu din, owhe 2021 visọha 703 wẹ tin to wehọmẹ lọ.
Gbẹtọ mẹjọmẹ he ko tọ́n sọn wehọmẹ lọ
Adà:Wehọmẹ lẹ
Barack Obama
thumb|Barack Obama Barack Hussein Obama II (mẹhe yin jiji to azán 4tọ Avivọsun, owhe 1961 tọn) yin Aṣẹpatọ Amẹlika-nu de sọn Illinois, podọ Tògan Amẹlika tọn 44tọ.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1961 lẹ
Paulin Joachim
Paulin Joachim(sọn Azan 20 zosun, owhe 1931 jẹ azan 24 abọhunsun, owhe 2012) he sọ nọ yin yiylọ dọ Paulin Joachim Branco de Souza, yin Homilomilo kantọ de, podọ Linlinnamẹtọ de he wa sọn Otogbo Benẹ tọn mẹ, e wa lẹzun tovi France tọn. Mẹsusu wẹ yọnẹn na hodidọ po zohunhun po etọn, enẹwutu wẹ yé nọ ylọẹ dọ Linlinnametọ daho Aflika tọn (A Legend of Journalism in Africa).
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Aurelio Galfetti
thumb|Aurelio Galfetti Aurelio Galfetti (yin jiji to azán awetọ, Lidosun, owhe 1936 jẹ azan atọ̀n, Awewesun, owhe 2021) yin yẹ́denanutọ họ́gbigba tọn Switzerland-nù de. Galfetti yín jiji to Biasca to Ticino. Dopo to azọ́n he yín nujọnu hugan etọn lẹ mẹ wẹ vọjlado Castelgrande tọn to Bellinzona. Galfetti kú to azán atọ́ntọ, Awewesun, owhe 2021. Owhe kanweatọ́n wẹ e tindo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1936 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Kelvin Ikeduba
Kelvin Ngozi Ikeduba  (yin jiji to azán ko-nukundopotọ Avivosun, owhe 1976 tọn) yín aihúndatọ Naijilia tọn de he mọ ajọ̀ Aihúndatọ Adà omẹ-awè-yiwatọ Hugan de tọn (Best Cross Over Actor) to Ajọ̀ Ogbẹ́ Aihúndida Ayọgbe Tọn (Yoruba Movie Academy Awards)
Bẹjẹeji gbẹzán etọn tọn
Mahopọnna dọ Ikeduba yín Delta-nù dé, Ebute-Meta wẹ e yín jiji do to Ayimatẹn Awọnlin tọn, enẹ wẹ Lẹdo Agéwaji-whèyihọ tọn de to togbó Naijilia tọn he bẹ omẹ he nọ dó Ayọgbe lẹ hẹn podọ e wá sọn whẹ̀ndo omẹ ṣidopo tọn de mẹ-enẹwẹ oví sunnu awè, oví yọnnu awè, otọ́ po onọ̀ po, podọ uwọ wẹ yin Ayimatẹn Awọnlin tọn to Olokodana to Ebute-Metta.
Wepinplọn etọn
Awọnlin wẹ Ikeduba yì wehọmẹ dokọ tọn po wehọmẹ daho po te amọ na ojlo etọn nado mọ gbedewéma wehọmẹ alavọ tọn de yí wutu, e sẹtẹn jẹ todahó Benin tọn, lẹ̀do de he tin to agbegbe huwají tọn to Naijilia, finẹ wẹ e wá basi obiọ nado biọ Wehọmẹ Alavọ tọn Benin tọn nado plọ́n Nulinlẹn Ahì Tọn (Economics).
Nuhe e de nado wà
To hókansèmẹ de whenu hẹ Linlinhọsa Naijilia tọn Vanguard, Ikeduba dọ emi biọ Ogbẹ́ Aihúndida Naijilia tọn mẹ to owhe 2000 tọn. E basi zẹẹmẹ Aihúndagbẹ́ lọ mẹ bibiọ etọn tọn taidi kosọ de poun na to tintan whenu e jlo na hodo họntọn de yì fihe yé jlo na yi aihúndida dó kanji te wẹ ṣigba to whenue yé jẹ filọ e biọ dọ emi lọsu ni yi adà kleun de wà enẹgodo yé naẹn ada de to aihúndida devo mẹ nado wleawuna. Nugopipe Ikeduba tọn nado dó bosọ mọnukunjẹ ogbè atọ̀n he nọ yín dido hugan to Naijilia lẹ mẹ ko yidogọna nukọnyiyi Aihúndida tọn etọn. Ikeduba bẹ azọ́n aihúndida tọn etọn jẹeji po glẹnsigbe pò hẹ Aihúndagbẹ́ Naijilia tọn Nollywood bosọ lìn biọ aihúndagbẹ́ Ayọgbe tọn mẹ to enẹgodo po alọgọ Femi Ogedengbe tọn po mẹhe do e hia Saheed Balogun bọ e dè adà de na ẹn nado wleawuna to filmu Ayọgbe tọn etọn he yin 'Ọmọ Alhaja' mẹ.
To Aihúndagbẹ́ Naijilia tọn mẹ, Ikeduba yin yinyọnẹn taidi Dẹpẹ Zingidi nọ de na adà he e nọ yiwa lẹ wutu.
Ogbè
Ikeduba do nunina gbè sise tọn taun na e sọgan do Ogbè atọ̀n he nọ yin dido hugan to Naijilia lẹ enẹwẹ Ayọgbe, Hausa-gbé po Ibo-gbe po gọna Glẹnsigbe he yin ogbè jọnùn Naijilia  tọn.
Nọtẹn devo he ṣáká dopọ hẹ ẹ lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1976 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Dauda Abasama I
Dauda Abasama I yin Sultan Kano tọn he dugan to owhe 1565.
Otàn gbẹzan tọn to Kano sin otàn nugbo lẹ mẹ
Otàn gbẹzan Dauda Abasama I tọn sọn Palmer 1908 Ledogbedevomẹ glẹnsigbe Kano sin otannugbo mẹ. Dauda Abasama yin Sarki Konukunẹnẹtọ. Yinkọ onọ̀ etọn tọn wẹ Zuhara. E Dugan na osun dopo azan ko whẹpo dó yin didesẹ̀. Nọvisunnu etọn lẹ wẹ, Kazura, Majia, po nọviyọnnu Etọn he nọ yin yiylọdọ, Buduru, na e ma wlealọ wutu, Gilima, Taura and Gwunka, Novi lọ, kọnawudopọ hẹ ẹ nado diọada yi Karmashe. Dauda nọte to finẹ bọ ohọ̀ yin gbigba na ẹn. Dopodopo nọvisunnu etọn lẹ wẹ dé fihe yé na gbaho do.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Nelson Mandela
thumb|Nelson Mandela Nelson Mandela mẹhe ma yigbe na tito otohootogbeta yetọn nkọ, bo sọ yin otogan gbọn asóẹpipa otovi lẹ tọn Dali to otò he yin Afrique du Sud tọn mẹ. Ewọ yin dide taidi otogan mẹyu tintan to otò he yin afrique du sud tọn mẹ to Azan koatonnukunawetọ lidosun owhe fatonfenefodewiẹnẹ tọn mẹ. Mandela yin jiji to otò Mvezo he tin to otò afrique du sud tọn mẹ to ahọlu whẹndo thembu tọn mẹ. otozọn wiwà etọn doalọte na onu he yin mẹdepo to mẹde ṣẹnṣẹn, podọ numima kavi kinklan agbasa wunmẹn tọn do ovo. Ehe sọ dé alọpo na ògán dudomẹji yovo lẹ yin to afrique du sud sin otò mẹ. To ovu whenu etọn mẹ, otọ etọn ku whenuena ewọ Mandela ma do hugan owhe wiawe. E gbọ bó nọ kọmẹgan etọn de, he sọ do e wehọmẹ, ewọ lọ wẹ sọ yin wehọmẹyitọ tintan whẹndo Etọn tọn. To 1941 mẹ, e sọ yin menyinyian sọn wemaho plọnyiji alavọ tọn mẹ, na ewọ yin nunkọnnọtọ na ogbeta wehọmẹyitọ daho plọnyiji alavọ tọn lẹ, na hẹndote otoho do gbetazọnwatọ tọn. Sigba ewọ sọ tin to ogbẹta he pli otò afrique tọn lẹpo dopọ he ye nọ ylọ ANC, Bo sọ to azọn wa po họnhlọn po to ogbẹta lọ mẹ. Ewọ tindo ojlo nado whlẹn otò etọn Afrique du Sud tongan sọn mẹnuhẹngble kavi agọjijẹ yovo lẹ tọn mẹ matin nuhẹngble. Mandela yin wiwle, bọ whẹdida dé sọ wa e ji, na eyin to viva po síwá po mẹ to 1962. E sọ nọ ògán ji na owhe 26•5. to owhe 1990, otogan frederick william De klerk tọn ze onu gbígbé dé ogbeta he pli otò Afrique tọn lẹpo dopọ tọn daga. Ehe sọ jo e ai. Podọ nado wayi otogan meyuu tintan to somisomi dé whenu. Mandela da Asi aton bo sọ tindo ovi sidopo. Ewọ tindo yọpọ pẹvi fọtonnunkunawe. To godo fifo oganduwhe etọn tọn to Azan wiẹnẹtọ (14 Ayidosun 1999), Mandela jo ogu na Thabo Mbeki taidi otogan yọyọ afrique du Sud tọn. Mandela yi yẹyinu susugege to ogbẹ whenu etọn, taidi yẹyi akuẹmahọ jijọho tọn na nukọntọ zọn. To Ayidosun 2004 Mandela de Ede sọn otogun gbẹmẹ, bo sọ nọ ojlẹ susu he họntọn etọn lẹ podọ whẹndo etọn. Mandela yin mẹhe ye wa lanmẹzọn na to dotowhe to Pretoria na diho ahunkẹn tọn Ehe sọ fọn jẹeji to osun he já lẹ whenu. Mandela ku to azan de atọ́ntọ osun wiawetọ owhe 2013 to otoho mẹ fi he ye ji te aigba Houghton tọn to Johannesburg to owhe kanwekoatọntọ etọn mẹ. Mandela yin didi to ogletagbeji etọn Qunu tọn mẹ, to wheyihọ otò lọ tọn fihe e whẹn te.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Atta Bafarawa
Attahiru Dalhatu Bafarawa (yin jiji to azán ẹnẹto Abọ̀húnsun 1954) Ewọ yin dopo to tohodọtọ Naijilia tọn mẹ bo yin Ayimatẹngan Ayimatẹn Sokoto Tọn to otògbo Naijilia tọn mẹ sọn azán 29tọ Nuwhàsun 1999 jẹ azán 29tọ Nuwhàsun 2007. E yin dopo to ogbẹta ayinamẹtọ otògbo lọ tọn to osẹnliho to owhe 1994 tọn mẹ jẹ owhe 1995 to ojlẹ gandudu awhanfuntọ Sanni Abacha tọn mẹ. Ewọ wẹ yin dowatọ ogbẹta United Nigeria Congress Party ton (UNCP)to owhe `1998 tọn mẹ bo lẹzun Ayimatẹngan Ayimatẹn Sokoto tọn to owhe 1999 tọn mẹ. Todin, E biọ ogbẹta All Nigeria People's Party(ANPP) tọn mẹ bo wa yin dide to ogbẹta ANPP tọn mẹ to owhe 2003, To osun atọntọ owhe 2002 tọn wẹ ewọ yin dide to owhehọsa sharia tọn to Sokoto bọ e na medekannujẹ omẹ owhe gbanatọnmẹvi de he yenọ ylọ dọ Safiya Hussaini he koto ganpamẹ bọ ye da oku whẹnaẹn gbọn agandindlandohu dali to whenuena ye ko da okuwhenaẹn na e ma kealọyi osen Sharia tọn lọ. To Owhẹdọhọsa Bafarawa tọn mẹ Ayimatẹn lọ tindo agayiyi debọdodego tọn delẹ taidi Aliho dagbe lẹ, Wehọmẹ lẹ jijlado bosọ hẹn wepinplọn zun nujọnu po wepinplọn mẹhomẹ lẹ tọn po wa ayimẹ to aliho jọwamọ tọn po sinsẹn Malenu lẹ tọn po liho. Tohọluduta lọ gba Maleho kandegban, bo wleawuna asisa osinnunun tọn lẹ na tovi lẹ gbọn osindo lẹ kunkun dali.
Azọngban godo tọn lẹ
Attahiru Bafarawa yin dowatọ ogbẹta lọ,(DPP) Democratic People's Party tọn bo yin azinponọ na ogbẹ lọ to owhe 2007 bo yin voblana taidi togan otògbo Naijilia tọn, E wa lẹzun afozedaitọ mẹdehlan Ayimatẹn mima Washington DC tọn he dopagbe dọ emi sunsun ogbẹta Niger Delta tọn sẹ sọn aimẹ (NDDC), ewọ dodo eyin emi sọgan yin dide taidi otogan emi na sunsun ogbẹ gblezọn walọ ylankan tọn enẹlẹ sẹ sọn aimẹ, na awugblemẹnu wẹ eyin na tovi lẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1954 lẹ
Todohukanji wehọmẹ nuyọnẹn wintinwintin tọn lẹ po tọn to Naijilia
Hosọ́ ehe bẹ todohukanji wehọmẹ daho nuyọnẹn wintinwintin lẹ tọn he tin to Naijilia lẹ po wehọmẹ daho glezọ́n pinplọn tọn lẹ po gọna wehọmẹ daho he nọ wleawuna azọ́nplọnmẹ he yọn-na-yizan  na nuwiwa egbesọegbẹsọ tọn lẹ po tọn. E ma bẹ wehọmẹ alavọ tọn lẹ kavi nuplọntẹn mẹplọntọ wehọmẹ tọn lẹ tọn hẹn gba.
Ahọlu AbdulRasheed Adewale Akanbi
AbdulRasheed Adewale Akanbi Oluwo tòpẹvi Iwo tọn hé yin jiji to azán ko-nukundopotọ Ayidosun 1967, to agọe e lẹzun Ahọlu tòpẹvi Iwo tọn tò Ayimatẹn Osun tọn tò Otò Naijilia tọn mẹ.
Harry S. Truman
Harry S. Truman (azán 8tọ osun 3tọ, owhe 1884 - azán 26tọ osun 12tọ, owhe 1972) yin togán 33tọ na otò Amẹlika tọn (1945-1953). E yin mẹbọdomẹgotọ togán tọn to bẹjẹeji, E wá lẹzun togán to whenue Franklin D. Roosevelt basi matintọ godo.
Ahọlu AbdulRasheed Adewale Akanbi
Léhe é dù Ahọlu gbọ̀n
Ahọvi susu wẹ whlẹn ogantẹn ehe to tòpẹvi Iwo tọn mẹ, whẹpo e tindo kọdetọn dagbe bọ Ahọlu Adewale do jẹ ganzinpo tọgbo etọn lẹ tọn ji to azan ṣinẹnẹtọ osun widopo to owhe 2015 tọn mẹ, whẹndo Molaasan he yin whẹndo Ahọlu Abaasa tọn mẹ wẹ e wa sọn, Otò Canada tọn mẹ wẹ e te bọ yé do de e dọ ewọ wẹ na du Ahọlu iwo tọn.
Harry S. Truman
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1884 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1972 lẹ
Ahọlu AbdulRasheed Adewale Akanbi
Ovúwhènù etọn po wepinplọn etọn po
Ahọlu Adewale bẹ wehihia dokọ tọn to wehọmẹ Ọmọlẹwa Nursery and Primary School, Oritamẹfa to tòpẹvi Ibadan tọn mẹ sọn owhe 1972 jẹ 1978, ezindonukọn yijẹ Iwo Grammar School, Ararọmi wẹ yinkọ Iwo tọn sọn owhe 1978 jẹ 1982, e zindonukọn dogọ bo yi whehọmẹ daho devo to wehọmẹ ahọlu Akinyẹle Memorial High School Idi-apẹ to Ibadan, e hiawe bo yi gbedewema National Diploma tọn to azọn linlin tọn mẹ tò Polytechnic Ibàdàn sọn owhe 1985 jẹ 1987. Ahọvi Adewale hiawe bo yi gbedewema BSc tọn to oyọnẹn Ajọ wiwa tọn mẹ (Business Administration) to wehọmẹ daho George Brown College tọn to tòdaho Ontario toronto ton mẹ to otò Canada tọn mẹ sọn owhe 2009 jẹ 2015. Azọnwhe susu wẹ Ahọlu Adewale wazọn tè to otò Canada tọn mẹ whẹpo ewọ po whẹndo etọn po dó lẹkọ wa whe nado wa du Ahọlu, otò Canada tọn ehe mẹ wẹ e te bọ yé do de e do mẹhe otò etọn de nado du Ahọlu to owhe 2015 tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1967 lẹ
Kamuku-gbe lẹ
Ogbè Kamuku tọn lẹ yin alà de to ogbè Kainji tọn lẹ mẹ he nọ yin dido gbọn omẹ Kamuku tọn lẹ, sọn Ayimatẹn Niger Tọn mẹ dali, to whèyihọ-waji Naijilia tọn, pataki to LDG Mariga tọn po Rafi tọn lẹ po mẹ.
Dile e tlẹ yindọ Pongu nọ yin sislẹ do ogbẹ́ ogbè Kamuku tọn lẹ mẹ dai, e ko wa yin zize do alà Pongu-gbe po ogbè Western Acipa po, gọna Kanbari-gbe lẹ glọ todin.
Blench (2012)
‘Yara, kavi Cinda-Regi-Kuki-Kuru-Maruba, wẹ yin akọ̀gbè he dlẹnkàn hugan to Kamuku-gbe lẹ mẹ. Ogbè Cinda-Regi tọn lẹ má do wunmẹ tangan voovo ẹnẹ ji, Cinda-gbe, Regi-gbe, Rogo-gbe, po Kuki-gbe po. Kuru-gbe po Maruba-gbe po sẹpọ yede, yè sọ do yinkọ na glètoho he mẹ yé nọ yin dido te lẹ sọgbe hẹ ogbè lọ lẹ. Shiyabe-gbe sẹpọ Rogo-gbe. Etomọṣo Rogo-gbe sọgan yin mimá do ogbẹ́ awè ji, ehelẹ wẹ, wunmẹ Cinda-Regi tọn po wunmẹ he ma yin Cinda-Regi tọn (kavi, Rogo II). Səgəmuk (kavi, Zubazuba), Tushyabe-gbe po Turubaruba-gbe po lẹ nọ yin dido to topẹvi Igwama tọn mẹ to LGD Mariga tọn mẹ to Ayimatẹn Niger Tọn.
Kagare-gbe (kavi, Kwagere) wẹ yé nọ do glètoho Unguwar Tanko tọn mẹ. Omẹ lọ lẹ sọ sè Cinda-gbe, Regi-gbe po Səgəmuk po pẹẹde pẹẹde.
Yinkọ ogbè voovo Kamuku tọn lẹ tọn:
Blench 2018
Todohukanji Blench tọn na Kamuku (2018):
Akọ̀gbe dopodopo sọgan yin yinyọnẹn sọgbe hẹ okọ́ta yetọn yetọn to lẹdo Mariga tọn mẹ to Ayimatẹn Niger Tọn mẹ.
Nọtẹn gbonu tọn he ṣáká dopọ hẹ ẹ lẹ
Adà:Ogbè lẹ
Peju Ogunmola
Peju Ogunmola yin yọnnu sinima-zọ́nwatọ dé he ko wazọn susu to sinima ayọgbe tọn lẹ mẹ to otò Naijilia tọn mẹ. Ovi sinima-zọ́nwatọ numimọnọ Kola Ogunmọla tọn wẹ e yin. Asu etọn wẹ Sunday Omobolanle, aihundatọ-sinima tọn, aihunkantọ, anadenanutọ sinima lẹ tọn, podọ sinima-bayitọ otò Naijilia tọn dé. Ewọ wẹ onọ-pẹvi na Sunkanmi Omobolanle, he ewọ lọsu sọ yin aihundatọ dé ga.
Ajọ̀ lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Mc Galaxy
Innocent Udeme Udofot (jiji to azán awetọ, Nuwhàsun), yin yinyọnẹn ganji taidi MC Galaxy, bo yin hànjitọ po hànkantọ Otò Naijilia tọn po. E diyin to whenue e du to agbawhinwhlẹ wedudu tọn Davido tọn godo to owhe 2012 tọn mẹ. E de ohan dopodopo (ALIONA) tọ́n to hunwhẹ jijizan etọn whenu to azán awetọ, Nuwhàsun owhe 2019 tọn mẹ. E ko wazọn dopọ po Tspize, Swizz Beatz, Uhuru po Shizzi po.
Azọn ohàn tọn
MC Galaxy ko tindo azọnwhe etọn titi, enẹ wẹ MCG Entertainment. E de dopodopo ohàn tọn etọn he yin "Sekem" tọ́n to azan fọtọn-nukun-ẹnẹtọ, Whejisun, Owhe 2014 tọn mẹ, to azọnwhe etọn MCG Entertainment glọ. Video ohàn tọn na ohàn lọ yin anadena gbọn Patrick Ellis, bo yin didetọn to Azan ko-nukun-atọ̀ntọ́, Ayidosun, Owhe 2014 tọn mẹ. Gbẹtọ hugan livi enẹ wẹ yi dla Video lọ pọn to YouTube ji podọ to owhe awe godo, ohàn lọ yin vivọbasi he Swizz Beatz tọ́n to emẹ.
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
David Bailie
David Bailie (4 Awewesun 1937 – 5 Whejisun 2021) yin South Aflikanu podọ aihundatọ, sinima, oploji tọn, po fotodetọ yovogbe tọn po, bo yin yinyọnẹn ganji na ada etọn taidi Cotton in Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl, Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest, po to Pirates of the Caribbean: At World's End. Bailie yin jiji to 1937 to Springs, Gauteng, South Africa. E wlealọ hẹ Egidija Bailie to 2002. Bailie basi matintọ to 5 Whejisun 2021, podo owhe 83 po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1937 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Oke Nnachi
Oke Nnachi  yin visunu Nnachi tọn podọ e yọn basi dọ e wọ wẹ ze ayinamẹ lọ nado hẹn Awhangbẹ Akpat tọn nado gọalọna Eze Agwu, Nnachi clan, po Obong Okon Ita rebels lẹ po to awhan Aro Ibibio tọn whenu. To gandudu whenu gli tọn Osim po Akuma Nnubi, Akuma tọn godo, Oke Nnachi wa lẹzun Ahọlu Arochukwu tọn. Ovivi etọn lẹ gbẹ to nukunpedo ofin lọ go kakajẹ egbehe
Alọdlẹdonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Awulẹpamẹ
Awulẹpamẹ yin fihe gbẹtọ lẹ nọ yi nado basi klọwe mẹdetiti tọn. Ehe bẹ afọdaitẹn, awulilẹ, alọkiklọ po numẹkiklọ po hẹn. Ohọ lọ mẹ sọgan bẹ sinhẹnnu hẹn. To Amẹlika, awulẹpamẹ nọ saba zẹẹmẹdo ohọ he do afọdaitẹn. To oto susu mẹ, afọdaitẹn wẹ e nọ yin yiylọdọ.
Otàn
To owhe 3000 die jẹnukọnna wiwa klisti tọn, Otò de nọ saba do ohọ vonọtaun de na gbẹtọ lẹ nido lawu to finẹ. To whedelẹnu, e nọ yin ada nuwiwa sinsẹn tọn de. Bẹsọn owhe 1600, awulilẹ to gbangba ma sọ yin alọkẹyi ba. To ojlẹ ehe mẹ, gbẹtọ lẹ nọ basi awulẹpa do ohọ yetọn mẹ.
Head above Water
Head above Water yin otanwe nugbo tọn de he yin didetọ́n to 1986 gbọn otanwekantọ he nọ yin Buchi Emecheta dali.
Adà:Owe lẹ
Ifelodun
Ayọnu wẹ omẹ Ifelodun tọn lẹ podọ suhugan yetọn wẹ wá sọn akọ̀ Igbomina tọn mẹ, dodonu yetọn sọ tin to Ife, Oyo po Ketu po. Susu to lẹdo Ifelodun tọn lẹ mẹ wẹ yin hihoyí sọn yé sí to ojlẹ Afonja/Alimi tọn whenu podọ sẹpọ ojlẹ Ilorin egbezangbe tọn.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 3,435 lẹdope bọ sọha gbẹtọ he to finẹ lẹ tọn sọ 206,042 to whenue yè bayi mẹhihia to 2006.
Sọha Posu tọn (Postal Code) lẹdo lọ tọn wẹ of 241. Ehe sọ nọ yin yiyizan gbọn, ewhègbau, gbétatò po tòpẹvi kànwe (80) po dali.
Sinsẹn
Sinsẹn tangan atọ̀n wẹ to lẹdo ehe mẹ,
Kanna
Kanna yin dopo to nududu he Gunnu lẹ nọ sábà du mẹ. E nọ yawu vi mimọ to Gunnugbeji na e ma nọ vẹawu nado da, podọ e ma yin nududu he sinyẹn domọ de. Gbado mẹ wẹ kanna nọ yin mimọ te.
Lehe e nọ yin dídá dó
Mí na ba ojlẹ gbado po osin he na da ẹ do adoji, bo na jodo ni hun-agban bo na zlọn ẹn bo dé osin miawu lọ sẹ sọn e ji bo jodo ni fa kavi ba osin fifa dó e ji bo sọn ẹn. Enẹgodo, mí na ze yi omọ mẹ bo yí lii ni mẹ. Eyin mí lii po godo, mí na hugi lọ bo dé floflo dovo, gipọn dovo sọn emẹ, na gipọn lọ wẹ mí jlo na zan do da Kanna lọ. Todin, mí na pọn ojlẹ gipọn lọ tọn bo ba osin he na pe dídá etọn dó adoji, eyin e ko hun-agban mí na ze wọdatin kavi atinpẹ bo kọn gipọn lọ dó osin miawu he to adoji lọ mẹ bo jẹ huhlu i ji kaka e na dó bi bo sinyẹn na dudu. Enẹgodo mí na jẹ kikan ẹn kavi bibu i ji.
Philippe Adrien
Philippe Adrien (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunẹnẹtọ, Awewesun, owhe 1939 jẹ azán fọtọ̀ntọ, Zósun, owhe 2021) tọn mẹ. Eyin anadenanutọ aihundida oploji tọn, aihundatọ dé podọ nukantọ aihundida flansenu dé po. Aihundatọ ehe yin yinyọnẹn na ada he e yiwa to aihundida awhanfun tọn he yin Green Harvest to owhe 1959 tọn mẹ. Adrien jẹ ahundida kan ji to vivọnu owhe 1960 tọn mẹ. To owhe 1985 tọn mẹ, Adrien mọ L'atelier de Recherche et de Réalisation Théatrale. Adrien basi matintọ to azán fọtọ̀ntọ, Zósun, owhe 2021 tọn mẹ to whenuena e tindo owhe kan-awe-elan-dopo (81).
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Peter Scolari
thumb|Peter Scolari Peter Thomas Scolari (azán wiawetọ Zósun, owhe 1955 tọn jẹ azán konukunawetọ Kọyànsun, owhe 2021 tọn) yin aihundatọ sinimọto tọn he wá sọn otò Amẹlika tọn mẹ. E yin yinyọnẹn taidi, Micheal Harris to sinimọto lọ Newhart he mẹ e sọawuhia te sọn owhe 1984 jẹ 1990, podọ e sọ zan yinkọ Henry Desmond to sinimọto lọ Bosom Buddies mẹ sọn owhe 1980 jẹ 1982. Mọdopolọ e sọ sọawuhia taidi Billy the lonely Boy to sinimọto he yin bibasi to owhe 2004 he ye nọ ylọ dọ The Polar Express mẹ. Scolari mọ gigopanamẹnu yí to owhe 2016 to sinimọto Girls tọn mẹ fie e zan yinkọ lọ Tad Horvath te. Scolari kú gbọn azọ̀n ylankan he nọ yin leukemia dali, to otò New York tọn mẹ. E tindo owhe 66. Owhe awè wẹ e do jẹ azọ̀n lọ na whẹpo do kú. Scolari dà asi voovo ẹnẹ. E dà asi tintan Lisa Kretzehmar to 1981 ṣigba yé tún alọwle lọ́ to 1983. E dà asi awetọ Debra Steagal to 1986, alọwle lọ sọ tún to 1996. E sọ dà asi atọ̀ntọ́ Cathy Trien to 1998 bọ yé nọpọ́ jẹ 2004. Owhè 2013 wẹ e dà asi ẹnẹtọ́ Tracy Shayne te. Scolari ji ovì ẹnẹ.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sunkanmi Omobolanle
Sunkanmi Omobolanle yin aihundatọ podo anadenanutọ Naijilia tọn.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn
E yin jiji to Whejisun 1, 1981. E wa sọn Ilora, otoho de mẹ to otogbo Oyo whezẹnten-huwaji Naijilia tọn. E yin ovi aihundatọ fanfunọ Sunday Omobolanle, ehe yin yinyọẹn ganji taidi "Papi Luwe". E yi wehọmẹ awhanfuntọ Naijilia tọn whẹpo do zindonukọn yi wehọmẹ alavọ Olabisi Onabanjo to fihe e mọ gbedewema ajọwiwa tọn yi te. E wlealọ hẹ Abimbola Bakare to 2011. E ko deanana bo sọ tọn to aihun Naijilia tọn susu lẹ mẹ.
Bladopọ aihun etọn lẹ tọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1981 lẹ
Penicillin
thumb|Penicillin Penicillin yin amasin huhlọnnọ de, he nọ yin yiyizan nado gbọ azọ̀n sinsinyẹn lẹ taidi azọ̀n bẹplamẹ lẹ. Amasin ehe wẹ yin tintan he yin dodinna nado gbọ azọ̀n sinsinyẹn lẹ. E yin dodinna gbọn dodinnanutọ Sir Alexander Fleming dali to owhe 1928 mẹ, ṣigba e mayin bibayi tọn kakajẹ owhe 1940. To egbehe, amasin sinsinyẹn devo lẹ ko yin bibayi gbọn penicillin dali. Amasin taidi Penicillin G, Procaine penicillin, benthazine penicillin po Penicillin V po. Amasin penicillin to whedelẹnu, e nọ yin yiyizan nado gbọ azọ̀n taidi Asamẹzọn po Opẹn gbọhlihẹ tọn po. E sọ yin yiyizan taun to wẹkẹ whan awetọ whenu. Mẹdelẹ tin he amasin lọ yinuwado to aliho agọ mẹ do ye ji. Mẹdelẹ nọ slu, nu nọ sẹn do agbasa na mẹdelẹ, e nọ bẹ avivọ pla mẹdelẹ, mẹdelẹ nọ yi afọdai whẹwhẹ. Mọdopolọ, mẹdelẹ tin he agbasa nọ hli ye taun eyin amasin lọ ma yi ye. Na azọnwiwa amasin lọ tọn wutu, e ko to yinyin yiyizan to dotowhe lẹ lọsu.
Pilar Bardem
thumb|Pilar Bardem María del Pilar Bardem Muñoz (14 Whejisun 1939 – 17 Liyasun 2021) Eyin aihundatọ spain tọn podọ avunhotọ na jlọjẹ mẹ tọn lẹ. E yin jiji to Seville, Spain. E bẹ azọ́n jẹeji to 1965.
E yin yinyọnẹn na ada etọn to aihun Doña Julia in Nobody Will Speak of Us When We're Dead (1995). Bardem wẹ yin onọ na aihundatọ Carlos Bardem, Mónica Bardem po Javier Bardem po. Bardem basi matintọ to 17 Liyasun 2021 to Madrid sọn azọn vẹgo mẹ tọn podo owhe 82 po.
Avún
Avún yin dopo to whekanlin lẹ,he wa sọn ogbẹ́ kanlin sinsinẹn lẹ mẹ taidi kinikini, Ohla, japata po mọọmọ lẹ sọyi. E ko dẹ̀n din bọ yé ko nọ yin yìnyìn gbọn gbẹtọ lẹ dali, bosọ yin dopo tò kanlin tintan he wa lẹzun whékanlin lẹ.
Faithia Balogun
Faithia Williams (yin jiji to azán atọ́ntọ Afínplọsun, owhe 1971 tọn) yin aihundatọ yọnnu Naijilia-nu dé po aihun basitọ dé po anadenanutọ aihun tọn dé po ga.
David H. Gambrell
thumb|David H. Gambrell David Henry Gambrell (yín jiji to azán kotọ, Awewesun owhe 1929 tọn bo nọgbẹ̀ jẹ azán ṣidopotọ Nuwhàsun owhe 2021 tọn). E yin tonudọtọ́ Amẹlika-nu de. Gambrell sẹ̀n taidi afọzedaitọ otò tọn na Georgia to otò Amẹlika (United States) tọn me sọn owhe 1971 kakajẹ owhe 1972. E yin dide do aṣẹpatọ lẹ sẹnsẹn gbọn president Jimmy Carter gblame. Gambrell kú to azán sidopotọ, Nuwhàsun owhe 2021 tọn to Atlanta, Georgia to whenue tindo owhe 91.
Alùbasa
Alùbasa yin oma de. To whenue gbẹtọ lẹ to hodọ gando Alùbasa go, yé nọ saba dlẹnalọdọ do Alùbasa he nọ yin yiylọdọ Ayoma. Awusọhia alùbasa tọn nọ taidi onu loboto de, he nọ yọnna dudu. E nọ do owan gblingblin de. Alùbasa ko nọ yin didó sọn ojlẹ dindẹn die gbọn. To ojlẹ enẹ mẹ, e nọ yin didó to otogbo Ijipti po onu devo lẹ po taidi ylẹnkun po dotẹ po. Ṣigba to egbehe, lẹdo aihọn pe wẹ e nọ yin dudu te podọ diblayin aṣa aihọn tọn lẹpo wẹ jẹakọ hẹ́ bosọ nọ du.
David H. Gambrell
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1929 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Faithia Balogun
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Faithia he tọgbo etọn lẹ wá sọn Ayimatẹn Delta tọn, wẹ yé ji do Ikeja to Afínplọsun 1971 tọn mẹ. Eyin jiji do whẹndo asisi tọn dé mẹ he yin whẹndo ovi ṣiẹnẹ tọn. Faithia yi wehomẹ dokọ tọn Maryland Primary School po wehọmẹ daho Maryland Comprehensive Secondary School tọn po to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E basi WAEC etọn to wehomẹ daho Maryland Comprehensive Secondary School. Enẹgodo, e yi wehomẹ Alavọ tọn azọn pinplọn tọn Kwara State Polytechnic to Ayimatẹn Kwara tọn bo yí gbedewema he yin diploma. To 2016, Faithia biọ wehọmẹ Alavọ tọn Olabisi Onabanjo Universitytọn bo yi plọn aihundida.
Alùbasa
Didó etọn
Glesi lẹ nọ dó alùbasa gbọn okún etọn dali kavi alùbasa lọ lọsu na ede. Eyin okún lọ wẹ yin didó, e nọ wú susu, enẹwutu, ye nọ to dandannu glọ nado họn delẹ sẹ na dehe po lẹ nido whẹn ganji. Aliho devo nado dó ayoma wẹ nado dó ewọ lọsu gangan. Ehe lọ nọ yawu whẹn ṣigba e ma nọ dọji ganji taidi dehe okún etọn wẹ yin didó lọ.
Faithia Balogun
Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Williams yin asi dai tọn Aihundatọ Nollywood tọn, Saheed Balogun, bo jivi Awe naẹn, sunnu dopo yọnnu dopo. Fathia gbẹsọ dó ovi sunnu dopo he e ji na mẹdevo whẹpo dó dà asu etọn he e jivi awe na lọ.
Alùbasa
Dudu etọn
Alùbasa sọgan yin dudu to aliho voovo mẹ;
Faithia Balogun
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1971 lẹ Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia Adà:Naijilia-nu lẹ
Alùbasa
Etẹwutu e nọ hẹn nukun ja dasin
To whenue ayoma yin sinsan, nugonu etọn delẹ nọ hun. To whenue osin etọn biọ jẹhọn bo sa jẹ nukun, e nọ zọn bọ nukun nọ hla dasin. Nudelẹ tin he sọgan yin wiwa nado hẹnalọdotena onu mọnkọ taidi;
Abel Gabuza
Abel Gabuza (yin jiji to azán ko-nukunatọ̀ntọ Whejisun 1955 bo nọgbẹ̀ jẹ azán fọtọ̀n-nukunawetọ Alunlunsun 2021) yin ogán sinsẹn Katoliki tọn dé to South Africa Duban tọn sọn azán ṣinẹnẹtọ, Abòhúsun tọn to owhe 2018 kakajẹ okú etọn to owhe 2021 tọn mẹ. Ewọ wẹ Biṣọpu kindberley tọn sọn 2010 jẹ 2018. E yin jiji to Alexandra to South Africa. Gabuza bẹ azọn bẹplamẹ COVID-19 tọn bo kú to azán fotọ̀n-nukunawetọ Alunlunsun 2021 to owhe 65 mẹho yínyin mẹ to dotowhé Hillerest tọn to Duban.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1955 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Patrice Talon
thumb|Patrice Talon Patrice Guillaume Athanase Talon (he yin jiji to azán 1tọ Nuwhàsun 1958) yin tonudọtọ po ajọwatọ otò Benẹ tọn po. E kò lẹzun togbogan Benẹ tọn sọn azan ṣidopotọ lidosun owhè 2016.
Bẹjẹeji Gbẹzan etọn tọn po azọ́n etọn po
Talon tlọn kúnkan Fọnnu lẹ tọn mẹ bo sọ yin jiji to Ouidah. E tọ́n sọn okún kanlinmọjọwatọ tọn lẹ mẹ. Otọ etọn tlọn Ouidah bọ Onọ etọn tlọn hẹnnu Guédégbé tọn mẹ to Abomey. E mọ gbedewema wehọmẹ daho tọn yi to Dakar, Senegal. To whenuena e yí gbedewema to nupinplọn lẹnunnuyọnẹn tọn mẹ to wehọmẹ alavọ tọn University of Dakar tọn godo, e yin dide hlan wehọmẹ agahun kùnkùn tọn  National School of Civil Aviation tọn mẹ to Paris. Pọndohlan etọn wẹ nado lẹzun agahunkuntọ, ṣigba e ma sọgan zindonukọn na é gbọawupo to tẹnpọn àgbásálilo dé tọn he ye basi na ẹn to dotowhe wutu. To owhè 1983, Talon lẹzun ajọwatọ nuzinzan ogle tọn lẹ tọn. To owhè 1985, e lẹkọ dó otò Benẹ tọn mẹ bo dó azọnwhe Societé Distribution Intercontinentale, SDI ai. Azọnwhe lọ nọ bẹ nuzinzan ogle tọn lẹ na azọnwhe he nọ basi sekanfun lẹ. To owhè 1990, akuẹsẹdotẹn aihọn tọn wa gbèta dagbe de kọn dọ otò he to wheyihọ Aflika tọn lẹ nado sọgan nagbe tovi paa lẹ ni sọgan dó azọnwhe yedetiti tọn ai. Ehe zọn bọ yé dọna otò Benẹ tọn ni dealọ sọn sekanfun bibasi mẹ. Talon mọ dotẹnmẹ lọ nado dó azọnwhe sekanfun tọn atọ̀n (3) dó otò Benẹ tọn mẹ. E sọ yin yinyọnẹn taidi ahọlu sekanfun tọn king of Cotton na ada he e bẹ to sekanfun sìn àjọ mẹ. Azọnwhe he e doai lẹ pọn basi na ẹn na ogbẹ he e do po tonudọtọ dahodaho oto Benẹ lẹ po. Talon yin dopo to mẹhe yi akuẹ dó nọ godo na togbogan dayi tọn Thomas Boni Yayi, whenue e to wezun họn nado du togbogan to owhè 2006 po 2011 po. Azọnwhe etọn Benin Control họ̀ azọnwhe awe he yin oto tọn yèdọ: Sodeco to owhè 2009 po PVI po to 2011. To owhè 2011, Talon lẹzun nukunpedonugotọ na agbàn he nọ tlọn oto devo mẹ lẹ to Cotonou. To owhè 2012, e họ̀nyi otò Flans tọn mẹ whenuena yè sawhẹdokọna ẹn dọ é fin akuẹ hugan livi fọtọnnukunatọn 18 million Euros hé yin takuẹ. Ojlẹ pẹde godo, e ma sọ jẹakọ hẹ Yayi Boni ba, bo sọ yin whẹsadokọna sọ e tin to mẹhe to na hùn Yayi Boni lẹ mẹ. Yé jona ẹn to owhè 2014. To owhè 2015, hojlawema Forbes tọn kan yinkọ Talon tọn do otẹn fọtọntọ mẹ na mẹhe dó akuẹ hugan to apadewhe Aflika sub- Sahara tọn. Sọha akuẹ etọn he Forbes zinjẹgbonu wẹ livi 400 (US $400 Million).
Togbogan
Talọn wlẹn gánzinpo togbo Benẹ tọn to ovo he yin bibla to whejisun owhè 2016. E lẹzun togbogan Benẹ tọn to whenuena e bẹ madó kande-fọtọn (55%) to ovo he yin bibla wla awetọ godo to ewọ po lizọnyizọnwatọ́ tangan Lionel Zinsou he tlọn tonudọgbẹ Cowry Forces for an Emerging Benin tọn po ṣẹnṣẹn.
Otàn Gbẹzan Edetiti tọn
Talon wlealọ hẹ Claudine Gbénagnon hé yin vijiji Porto-Novo tọn.Y e sọ ji ovì awe.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1958 lẹ
Baba Yabo
Dèhoumon Adjagnon he mẹlẹpo yọnẹn di Baba Yabo yin jiji to azán wiatọ̀ntọ Whejisun 1925. E yin mẹhe diyin to Benẹ-yigbaji de na aihun nuwhinwhẹn didọ tọn etọn lẹ tọn podọ gbọn wadohia bibasi etọn lẹ dali. Baba Yabo yin dopo to nukunmọnu aihundatọ he yinkọ etọn yì aga hugan to Benẹ-yigbaji lẹ mẹ. E diọ adà yọyọ na wadohia bibayi to Benẹ podọ alọpa he mẹ e nọ yí nuwhinwhẹn didọ etọn do dọ otàn lẹ gbọn. Yè ji Baba Yabo to Họgbonu (Porto-Novo), to otò Benẹ tọn mẹ. Ovi etọn wẹ yé nọ ylọ dọ Frédéric Joël Aivo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1925 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1985 lẹ
Abba Musa Rimi
Abba Musa Rimi CON (jiji to azán koatọ́n-nukunatọ̀ntọ Afínplọsun 1940 to otò Naijilia tọn mẹ) yin dide taidi Ayimatẹngan nukunpedonugotọ Kaduna tọn to otò Naijilia tọn mẹ to osun aotọ 1979 tọn to Ablọde awetọ whenu, e lẹzun tẹnmẹpọnnamẹtọ Ayimatẹngan Abdulkadir Balarabe Musa tọn he yin kansanna to azán ko-nukunatọ̀ntọ Ayidosun 1981 tọn. Eyin dide do oplo People's Redemption sin ogbẹtamẹ. To Afínplosun 1982, Pope John Paul II yi bajonọ tòdaho Kaduna tọn. To whelọnu Agọjẹdonutọ ogan Malenu lẹ tọn lẹ gbọawupo nado do yede hia ẹ, to whenue etin to Agahun-glintẹn. Pope hia Alọdlẹndonu kọmẹ wema Rimi tọn po ogan Ponla tọn devo lẹ tọn po he do nuyiwadopọ kọndopọ tọn hia to klistiani lẹ po Malenu lẹpo ṣẹnṣẹn. Whẹpo do lẹkọdo Awọnlin. To Avivọsun 1982 Rimi yin hinhẹn po huhlọn po nado vẹ Jama Atul Nasril Malenu (JNI) nado din ali alọhẹndotena whinyanwhinyan he tin to ṣẹnṣẹn Izala po Darika Malenu lẹ sin Ogbẹta tọn. Rimi bia dawhe nujonu tọn dopo to aganu Naijilia tọn to azán koatọ́n-nukunawe Whejisun 1982. Enẹgodo, Awhangan Muhammadu Buhari hẹn huhlọn etọn bu to gufinfọn he wa aimẹ to azán gbàn-nukundopotọ Awewesun 1983 tọn mẹ, E wle susu to Ayimatẹngan titengbe whẹdahọsa tọn lẹ, bo sọ wle Rimi do oganme na owhe ko-nukun-dopotọ na sẹnmẹjẹ 96 whẹyidotọ Ayimatẹn dẹmẹnu lẹ tọn lẹ tọn na NGN 500,000,00. Rimi dọdọ Emi ko yi Akuẹ lọ na whẹyidotọ lẹ na nukunpipedo osẹn po gbedide lẹ po go to osun wema yetọn mẹ. Rimi wazon ajowhe po ajọjlawhe vovo ajọwhele tọn po taidi VAC, NTC po G.B Ollivant tọn. To godo mẹ ewa lẹzun Ogan anadenanutọ lẹdo mẹyugbeji tọn na jẹhọn hinhẹngble tọn; esọ wa lẹzun ogan gbedetọ tọn to gbedide otò Niger tọn (CON Emọ yọnnu bo jivi ṣinawetọ. To Kóyànsun 1998 Rimi lẹzun omẹ titengbe Ayinamẹtọ tohodọtọ lẹ tọn na tatọ awhangan toholuduta tọn Abdulsalam Abubakar to-kodiona gandudu ablode tọn mẹ to otò Naijilia tọn Ẹnẹtọ tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1940 lẹ
Avọ
thumb|Otan avọdido lẹ Avọ yin onu Jọwamọ tọn dé. sekanfun dé mẹ wẹ Avọ nọ tọn sọn, bọ yé nọ wa tọẹ dopọ dó dehe jlo didotọ lọ dó. Avọ dido nọ ṣiọn agbasa. Gbẹtọ lẹ nọ dó Avọ he jlo yé lẹ, Avọ wunmẹwunmẹ lẹ wẹ tin, Amọ kanlin lẹ ma nọ dó Avọ gba. Awu lẹ wẹ nọ ṣiọn agbasa, bọ awuwa lẹ nọ ṣiọn alọ lẹ mọjanwẹ ṣokoto lẹ po yẹli lẹ po nọ ṣion afọ lẹ, gbakun sọ nọ ṣiọn ota. To whenuena fifa tin to aimẹ, Avọ daho he pẹn lẹ nọ yin dido, enẹ wẹ Avivọwu dé. Avọ nọ Basi hihọ na agbasa gbẹtọ tọn sọn òwu taidi owhẹ, po ninọmẹ aihọn tọn he hunmiyọn to apadewhe aihọn lọ tọn mẹ. Avọ he tli lẹ sọ nọ Basi hihọna agbasa sọn avivọ sí kavi ninọmẹ fifa aihọn tọn he tin to otò delẹ mẹ po Si. Na mí ni dọ poun dọ Avọ nọ Basi hihọna agbasa sọn owunu lẹ si. Avọ sọ nọ yin dido nado ba aṣọ. Gbẹtọ lẹ sọn otò voovo lẹ mẹ kavi aṣa voovo lẹ wẹ dó Avọ wunmẹwunmẹ po alọpa voovo he yé do nọ tọ Avọ yetọn lẹ dó. Mọjanwẹ Avọ sọ nọ saba dó gbẹtọ yinyin mẹde tọn hia kavi azọn he mẹde nọ wa po Sinsẹn he mẹde nọ yi po hia. Avọ sọ nọ dó vogbigbọn sunnu po yọnnu po tọn hia. Mọdopolọ Avọ sọ nọ dó vogbigbọn hia to mẹhe ko whẹn po mẹhe ma whẹn po ṣẹnṣẹn to. Jọja lẹ dó ninọmẹ avọtitọ tọn he nọ zọnbọ yé nọ gbọnvo dó mẹho lẹ. Enẹwutu Avọ ma tin na hihọ poun gba to Gbẹzan gbẹtọ tọn mẹ. Ninọmẹ kavi alọpa he to zoji lẹ wẹ mẹlẹ nọ jlona tọavọ yetọn lẹ te nido sọgan yọnpọn bo yin alọkeyi gbọn aihọn lọ dali.
Fihe avọdido bẹsọn
Mẹde ma sọgan dọ fihe Avodido Bẹsọn, na Avọ ma dó Whenuho tangan dé gba podọ Avọ sọ nọ gble bọ okọ nọ dù i gudu. Amọ dodinnanu dohia dọ yé mọ Avọ dé he ko hugan owhe 107,000, e dohia dọ Avọ ko tin sọn whenu dindẹn die.
Nuhe ma yin avọ lẹ
Gbẹtọ lẹ nọ saba yi amisisa owangblingblinnọ lẹ po nusisa aminọ lẹ po pudlu lẹ po dó doaṣọna yede lẹ. Mẹdelẹ no kannu dó agbasa go mọwẹ mẹdevo lẹ nọ tọn otò, awọnti kavi fidevo lẹ to agbasa yetọn lẹ go nado doaṣọna yede lẹ. Alọgan lẹ, Kọnu lẹ, Saki pevi lẹ, Gannukun lẹ, po Afọpa lẹ po yin aṣọdonu lẹ ṣigba yé ma yin Avọ.
Nuhe yé nọ yí dó basi avọ lẹ wẹ
Nuhe nọ bayi Avọ lẹ wẹ Enẹgodo mi nọ zan Avọ, Yẹnvi, Avọ sannu po Avọtọnu lẹ po
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Aṣa Adà:Whenuho
Povita
Povita yin Gbetadé he tin to Nọwhepa to Gandudu Dókọtọn Gbagli tọn mẹ to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to Otogbo Naijilia tọn mẹ.
David Lanre Messan
David Lanre Messan (Ajọwatọ Otò Naijilia tọn) (yin jiji to azan ẹnẹtọ, Whejisun owhe 1983), yin Ajọwatọ otòvi Naijilia tọn. Ewọ wẹ sọ yín "Chief Executive Officer" didodainọ títan po hunsingan owhe 2015 na aihọnmẹ titolẹtọ, Awọnlin (First Founder and 2015 curator of Lagos global Sharper of the World Economic Forum) tọn  dogo na Ajọwiwa Awukandopọ pli Gbezan Messan yin jiji do Isolo, Ayimatẹn Awọnlin tọn to azan ẹnẹtọ, whẹjisun, owhe 1983 na Addi Anthony Messan(otọ́), po Janet Glohun(onọ). Otọ etọn yín otoví Naijilia tọn, Onọ etọn yín otoví Togo tọn. He blẹ owe pinplọn to  wehọmẹ  "Mushin High School" bo yi "Secondary School Certificate (SSCE)" bo sọ zindonukọn do wehọmẹ Azọnpinplọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn (Lagos State Polytechnic)bo do plọn azọ́n Hodopodo tọn (Mass Communication).Hẹ yii diploma to wehọmẹ alavọ "Nexford(Nexford University)tọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1983 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Olu Omoluyiri
Olu Omoluyiri yin Olu ṣinẹnẹtọ Ahọluduta Warri tọn he duahọlu do Itsekiri po mẹ he ma yin Itsekiri lẹpo ji. E wọ wẹ yin nọvi na Olu Oyenakpagha (Olu Obanighenren), he yin Olu ṣiatọ̀ntọ to Ahọluduta Warri tọn mẹ, bo sọ yin Ovi na Olu Atuwatse I (Olu Dom Domingos), he yin Olu ṣinawetọ Ahọluduta Warri tọn tọn. Yinkọ Portuguese tọn etọn wẹ Mathias Ludovico. Ovi etọn Olu Abejoye wẹ jẹ otẹn etọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Awà
Awà yin dopo to awutugonu kanlín kavi agahún tọn mẹ he nọ dike e nọ zlọn.
Awà kanlin tọn
Awà yin nutitengbe he nọ gọalọna kanlin taidi óhẹ lẹ na ye nido zlọn. To whenuena yé ho awà yetọn lẹ, yé nọ zlọn sọn kọmẹ. Kanlin he tindo awà lẹ wẹ óhẹ, toké po owán delẹ po. Awà óhẹ lẹ tọn gọna ofún lẹ. Awà toké tọn yin awuwlena po ayu po. E ma yin ohẹ lẹpo po kanlin he tindo awà lẹpo po wẹ sọgan zlọn.
Awà he yin bibasi po alọ po
thumb|Awà agahún tọn. Agahún lọsu tindo awà lẹ. Awà agahún tọn ma nọ whan, otẹn dopo mẹ wẹ e nọte do, ṣigba awà lọ lẹ nọ gọalọna agahún na e nido zlọn eyin e họnwezun ganji.
Pita De Yin Daho-gbó
thumb|Pita De Yin Daho-gbó Pita De Yin Daho-gbó Kavi Pita I Oto Russia tọn E nọgbẹ bẹsọn azán 7tọ osun 2tọ owhe 1682 yi azán 8tọ osun 2tọ owhe 1725. E lẹzun Awhangan otò Russia tọn to azan koatọntọ osun ṣidopotọ owhe 1682 to whenue mẹdaho etọn yọnnusi he nọ yin yiylọdọ Sophia Alekseyevna ṣiawhan. To owhe 1697, E dla Oto Elọpu tọn pọn bo basi dide dọ otò Russia tọn dona tindo mima to nuwiwa Ohu ji tọn lẹ mẹ. E ze dodonu fihe agban he nọ gbọn Ohu ji lẹ na nọ yin bibẹ do podọ tọjihun dahọ glitẹn he no yin yiylọdọ St Petersburg he wa lẹzun tatọ-tonọ otò Russia tọn to owhe 1711. E diọ tito otò Russia tọn gbọn osẹn yọyọ lẹ didoai nado hẹn otò lọ zun egbezangbe tọn. Ahọvi Alexander Danilovich Menshikov wẹ yin họntọn vivẹ Awhangan lọ tọn, Sigba e wa e wa yin winyando na nutindo oto lọ tọn finfin wutu.
Awhan
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
David Mbah
David Mbah yin weyọnẹntọ daho to azọ́n nuyọnẹn wintinwintin tọn mẹ to Wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn (University of Lagos).
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olateru Olagbegi I
Olagbeji Atanneye I, ko yin Gandutọ na Owo Ahọluduta tọn to Ayimatẹn Ondo Tọn to huwaji-wheyiho-waji otò Naijilia tọn
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Esther Olukoya po Emily Ogunde po
Esther Taiwo Olukoya po Emily Kehinde Olukoga-Ogunde po (yin jiji to 1913, to Ijebu-Ode). Yé yin ahoho he di yede taun bo wa sọn otò Naijilia mẹ de. Yé basi hunwhẹ jijizan kanweko tọn yetọn to azán fọtọ̀n-nukun-dopotọ whejisun tọn, owhe 2013 tọn mẹ, taidi ahoovi lẹ he poyọnho hugan to Naijilia. To ojlẹ enẹ mẹ, dopo to ahoho lọ lẹ mẹ he nọ yin Esther nọ zan kẹkẹvi sẹkunọ lẹ tọn tọn. Ajọ́ wẹ yé omẹ awe lọ lẹ nọ wà. Emily sọ yin dopo to asi he aihundatọ numimọnọ Hubert Ogunde da lẹ mẹ. Yé dugu gbẹninọ ojlẹ gaa tọn (onọ̀ yetọn basi matintọ to whenue e tindo owhe kanweko-elan-ẹnẹ) podọ na yé dè nado zan gbẹzan yetọn po jijọho agbasamẹ tọn po wutu bosọ tindo yise to Jiwheyẹwhe mẹ wutu (depope to yé mẹ ma nọ nu azọ̀ kavi ahàn sinsinyẹn). Emily basi matintọ to Zósun owhe 2013 tọn mẹ. E ku bo jo awetọ etọn, visunnu dopo, ovivi susu lẹ po ovi-vivi, po hẹnnumẹ devo lẹpo dó. Esther basi matintọ to owhe 2018 mẹ.
Alọdlẹndonu Lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1913 lẹ
Martin Dada Abejide Olorunmolu
Martin Dada Abejide Olorunmolu(yin jiji to azan 30, Avivosun, owhe 1948 to Ogiri-Kabba)
Martin Van Buren
Martin Van Buren (azán atọ́ntọ Awèwèsun, owhe 1782 tọn jẹ azán konukunẹnẹtọ Liyasun owhe 1862 tọn) he tẹnmẹyinkọ etọn nọ yin Old Kinderhook, wẹ togán ṣinatọntọ otò Amẹlika tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1782 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1862 lẹ
Ngozi Niji Akanni
Ngozi Niji Akanni yin Naijilia vijiji, aihundatọ sinnimọto, anadenanutọ po mẹhe nọ dé sinima tọ́n de.
Otan wepiplọn etọn tọn
Akanni yí Gbedewema Tintan Wehọmẹ Alavọ tọn to oyọnẹn Aihundida sinnimọto tọn to wehọmẹ Alavọ Obafemi Awolowo to Ilé-ifẹ̀ po Gbedewema Awetọ po to Wehọmẹ Alavọ Ibadan tọn, mọdopolọ E yi gbedewema na oyọnẹn sinima didetọ́n po anadidena na ẹn to Otò Indian tọn mẹ.