cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kehinde (owe)
Kehinde  yin otanwé dé he yin didetọ́n to owhe 1994 gbọn Buchi Emecheta dali. Owe lọ dọho gando otàn yọnnu British-naijilia tọn he nọ Kehinde Okolo, po asú etọn Albert po he to linlẹn nado tọ́n sọ́n London bo lẹkọ wá Naijilia. Albert he yin asú lọ tindo òjló nado lẹkọ dó Naijilia, ṣuga Asì etọn he tin to ohò (pregnant) jló na gbọṣi London. Albert he yin tatọ́ lọ lẹkọ dó Naijilia édeṣó, bo jo Asì etọn Kehinde dó nado dè eyin é ná hodo asú etọn kavi lala.
Jacques Cartier
Jacques Cartier yin Ajọwatọ Flansenu de podọ dodinnanutọ de. E yin jiji to 31 Awewesun 1491 tọn to Saint-Malo, to topẹvi de mẹ to Brittany he yin apadewhe France tọn. Bo nọgbẹ kakajẹ nudi 1 Zósun 1557. Mẹhe kúnhún whla atọ̀n (3) yì canada.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Iyabo Ojo
Alice Iyabo Ojo (yin jiji to azan Konukundopotọ́ Awewesun, Owhe 1977 tọn) yin aihundatọ yọnnu dé, anadena-aihuntọ de po Sinimọto-basitọ dé po he sọ yin Naijilia-nu de. E ko tọ́n to aihun he hugan 150 lẹ mẹ, bo ko sọ basi aihun edetiti tọn he hugan wiẹnẹ.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn
Darijinwon
James K. Polk
thumb|James K. Polk James Knox Polk (Abohusun Azan 2tọ, 1795 jẹ Azan 15tọ Ayidosun owhe 1849) yin Tògbogan 11tọ otò Amẹlika (United States) tọn (1845–1849).
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Simeon Oduoye
Simeon Olasukanmi Oduoye (azán 13tọ Lidosun 1945 – 21tọ Whejisun 2014) yin ponọ̀ Naijilia tọn podọ anadenanutọ ayimatẹn Niger po Ebonyi po tọn. E yin dide taidi aṣẹpatọ otò tọn na Osun Central to 2007 do tonudọ̀gbẹ́ People's Democratic Party (PDP) tọn ji.
Otàn Gbẹzan tọn
Simeon Oduoye yin jiji to azán wiatọ̀ntọ́ Lidosun, owhè 1945 tọn. E yí Gbedewéma Wehọmẹ Wheyihọ̀-waji Aflika Tọn (West African School Certificate) to 1964 sọn Wehọmẹ Daho Akinorum Tọn to Ikirun. E biọ kandai Ponọ Naijilia tọn mẹ to azán 1 Liyasun owhè 1965 tọn. E lẹzun Alọgọtọ Nukunpedonugotọ Agbègbè Tọn Ponọ lẹ tọn de bo wá biọ gbọjẹ́ gaa etọn mẹ to 1999. Uwọ wẹ yin Anadenanutọ Ayimatẹn Niger pò Ebonyi po tọn sọn owhe 1996-1999. E yin Azìnponọ NSPRI tọn sọn (2005-2007). E yín Azìnponọ podọ Anadenanutọ Nukunpedonugotọ na azọnwhé Layo Woodmill Nigeria Ltd. tọn. Taidi Anadenanutọ Ayimatẹn Ebonyi tọn de, dopo to onu tintan he e wá lẹ mẹ wẹ nado dó wedegbẹ́ de ai, he na penukúndo ninọmẹ ahọlu-zọ́n watọ lẹ tọn go nado hẹn diun dọ yé payi aṣẹpipa, nukọ̀ntọyinyin, pò tonusise na osẹ́n po nunọwhinnusẹn otò tọn lẹ po. To hókansèmẹ de whenu to Kọ́yànsun Owhe 2009 tọn mẹ, Aṣẹpatọ otò tọn Julius Agbo dọ gando tito anadenanu tọn Oduoye tọn go taidi apajlẹ dagbe titobasinanu tọn de na e tẹnpọn nado do ninọmẹ dagbe azọ́nwiwa tọn ai to Ebonyi.
Lehe e bẹ tozọ́n-wiwa jẹeji do
Simeon Oduoye yín dide taidi aṣẹpatọ oto tọn de na Osun Central to Lidosun 2007 na tonúdọgbẹ́ (PDP) tọn. E sọ yín dide do wedegbẹ́ delẹ ji taidi tito Hihọ́ po Aṣejininọ pò Tọn, Gandudu, Whẹho Aigba tọn, Azọ́n, Amasin Adinọ̀ lẹ, Avunhiho sọta Mẹhodu po Awhànfuntọ lẹ po.
Whẹ̀ndo etọn
Yinkọ oví he Oduoye jì lẹ tọn wẹ Abidemi Oduoye, Kayode Oduoye, Olanike Oduoye, Olajumoke Oduoye, Olaoluwa Oduoye po Babatunde Oduoye po.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Ovi he ye ji to owhe 1945 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2014 lẹ
Geraldo Pino
Gerald Emeka Pine, he yin yinyọnẹn di Geraldo Pino (azán tintan Afínplọsun 1934 tọn - azán ṣinẹnẹtọ Abọ̀húsun 2008 tọn) yin dopo to omẹ tintan he bẹ ohàn pop Aflika tọn (African pop music) egbezangbe tọn jẹeji. Pino yin ovi whẹyidọtọ Sierra Leone-nu de tọn podọ e yin jiji to 1934 to Enugu, onọ etọn kú to whenue e pò to ovu. Ewọ po hagbẹ etọn delẹ po do Heartbeats ai to gblaglá owhe 1960 tọn lẹ mẹ podọ ewọ wẹ Azinponọ̀ na ogbẹ́ Hànjitọ lẹ tọn (Performing Musicians Association of Nigeria Rivers State Branch) to Ayimatẹn Rivers tọn sọn 1995 jẹ 2004. E jẹazọ̀n bosọ kú to Port Harcourt to azán ṣinẹnẹtọ Abọ̀húsun tọn to 2008.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2008 lẹ
Emmanuel Oshoffa
Emmanuel Mobiyina Oshoffa ( Emmanuel Mobiyina Friday Adebowale Abiodun Vihan Oshoffa, yin jiji to azán koatọ́n Awewesun 1948) we yin yewhenọ podọ agungan sinsen Celestial Church of Christ(CCC) tọn. Dile etlẹ yindọ Emmanuel Oshoffa we nọ deanana nuhe nọ yin wiwa tọ Amisa lọ mẹ. Oso wiwe lọ yin didoai do Imeko fihe dowatọlọ, yedọ otọ etọn yin didi do. Awuwhan sin nuwiwa de pọn Beni Ọmọge hlan taidi mẹjẹmẹtẹnmẹ na Maforikan Surulere nado yin nukọntọ yetọn. Oshoffa we yin dide taidi agungan CCC tọn to osun 12tọ owhe 2002 taidi mẹjẹmẹtẹnmẹ na yẹwhenọ Phillip Hunsu Ajose he yin matintọ to osun 3tọ owhe 2001. Mobiyina Oshoffa wẹ yin ovi tintan na yẹwhenọ dowatọ Samuel Bileowu Joseph Oshoffa podọ ewọ wẹ yin yẹwhenọ daho na sinsẹn Celestial Church of Christ lẹdo aihon pe. Ọshoffa yin jiji to kpave(Benẹ)to owhe 1948 bosọ yin dopo tọ hanjitọ lẹ mẹ to Amisa Porto Novo tọn mẹ whẹpo e do sẹtẹn yi France. Dile e ko yin gbedena do gbọn otọ etọn dali. Ewọ kẹdẹ po anadenanutọ First Shedrack Hospital tọn wẹ mọdona fihe otọ he yin dowatọ CCC tọn te na nudi ganhiho 24 mẹ to whenue nujijo asidan tọn de jọ to osun 9tọ owhe 1985 tọn. E wọ wẹ tin to otẹn dagbe mẹ nado na linlin de nulẹ yi do tọn. Ọshoffa yi wehome alavo tọn to Paris, fihe e yi gbedewema etọn Bachelor's Degree in Animal Biological Science to owhe 1976 Pocter Overseas Department yin didoai gbọn Ivory Coast Celestial Christians po susu west Indian lẹ po dali. Sọn owhe 1986 gbọn wẹ Emmanuel Oshoffa ko yin nukọntọ na ye. Eyin dide taidi agungan CCC agun France tọn gbọn yẹwhenọ Abiodun Bada to owhe 1997. To 1989, Emmanuel Oshoffa baptizi doto Congo tọn, Malela, mẹhe wa Paris na nukunpedomẹgo  dotowhe tọn, finẹ wẹ e bẹ amisa etọn te to Brazaville to osun 12tọ 2002, to whenue e to awuwle nado tọnwhẹn yi Porto Novo sọn France, e yin yiylọ do Imẹkọ nado wa yin agungan to finẹ.
Dodinanu dogọ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1948 lẹ
Vladimir Putin
Bẹjẹeji gbẹ̀zan etọn tọn
Putin yin jiji to to azán ṣinawetọ, Kọ́yànsun owhe 1952 tọn to Leningrad to Russian SFSR, Soviet Union (he wa nọ yin yiylọ dọ Saint Petersburg, Russia todin). Mẹjitọ etọn lẹ wẹ Vladimir Spiridonovich Putin (1911–1999) po Maria Ivanovna Putina (he nọ yin Shelomova dai; 1911–1998) po. Babadaho Vladimir Putin tọn Spiridon Putin yin nudududatọ na Vladimir Lenin po Joseph Stalin po.
Bẹjẹeji azọ́n etọn tọn
Bẹsọn owhe 1985 jẹ 1990, Putin wazọ́n na KGB lẹ, ogbẹ́ amẹ́ nuglọ tọn Soviet Union tọn (secret spy service). Putin wazọ́n to Dresden, he yin apadewhé Otò East Germany dai tọn. To whenue East Germany jai to 1989, yè dọna Putin dọ ni lẹkọwá Otò Soviet Union tọn mẹ. E dè nado yì Leningrad, fie ẹ yì wehọmẹ alavọ tọn tẹ. To Ayidosun 1990, e jẹ azọ́n wa ji to adà International Affairs tọn (ogbẹ́ he no penukúndo haṣinṣan he tin to Otò voovo lẹ ṣẹnṣẹn) to Wehọmẹ Alavọ Ayimatẹn Leningrad tọn. To June 1991, e yin dide nado yin nukọ̀ntọ na Wedegbẹ́ he nọ penukúndo Nuwadopọ otò voovo lẹ tọn (International Committee) to azọ́nwatẹn Azìnponọ Tòwedegbẹ tọn (Mayor) tọn mẹ to Saint Petersburg. Azọ́ndenamẹ etọn wẹ nado nọ penukúdo, bosọ nọ hẹn  pọninọ po tito ajọ́wiwa tọn po hẹ otò devo ṣẹnṣẹn po lodo dogọ.
Taidi Tògan Russia tọn de
To agọe, agọ̀jẹdonugotọ Russia tọn lẹ ko dó màhiho lẹ sọta gandudu te, ko basi nujijla sọta Putin to internet ji, bo ko sọ vúnvún linlin mẹdekanujẹ tọn lẹ jẹgbonu do tòmẹ na mẹlẹpo. Na kẹ́nṣinṣianna linlin lẹ po nudọnamẹ lẹ didepo po to azọ́nwatẹn linlinnamẹ tọn lẹ mẹ wutu, e nọ vẹawu taun nado mọ nudọnamẹ tauntaun delẹ dètọn do tòmẹ.
Putin jẹagọdo dọ yè tọ́nawhàn Libya to 2011. E ma sọ yigbe dọ yè ni tọ́nawhàn Syria po Iran po.
To March 24, 2014, Putin po Russia po yin alọhẹndotena sọn ogbẹ́ G8 tọn mẹ. Ehe yinmọ́ na Amẹlika lẹndọ owhẹ̀ Putin tọn wẹ dọ̀n hùnyanhùnyan Ukraine tọn dote wutu.
Sọgbe hẹ osẹ́n Russia tọn, mẹdepope ma sọgan yin tògan whlà atọ̀n debọdodego. Na ehe wutu Putin ma ze ede do hùkan vodide tọn 2008 tọn mẹ. Etomọṣo, a sọgan yin dotẹnmẹ na nado yin tògan whlà nẹmu he jlo we, e yindọ e ma saa yin hugán whlà awè debọdodego. To March 2012, Putin ze ede do hùkan ji na vodide, podọ e duto kandekonukúnẹnẹ̀ to kanweko (64%) ovò lọ tọn ji. Ehe zẹemẹdo dọ ewọ wẹ yin tògan Russia tọn kakajẹ 2018.
To December 6, 2017 Tògan Russia tọn Vladimir Putin lá dọ emi nasọ kọnawudopọ to vodide mẹ whlà ẹnẹ̀tọ to vodide he to nukọ̀n ja mẹ, enẹ wẹ Vodide Tògan Russia tọn (Russian Presidential Election) 2018 tọn.
To July 2020, vòdetọ Russia tọn lẹ nọgodona nudide lọ he na na dotẹnmẹ Putin nado sẹ̀n taidi tògan kakajẹ owhe 2036 mẹ.
To 24 February 2022, Putin lá dọ Russia jlo na tọ́nawhàn Ukraine. Ehe jọ, owhe dopo to gbèmanọpọ po awhànfọ dide po to otò awe lẹ ṣẹnṣẹn godo.
Gbẹ̀zan Mẹdetiti tọn
E yin dopo to Ṣọ́sì Katoliki Russia tọn (Russian Orthodox Church) mẹ, podọ ewọ po asìẹ po ko gbẹ́ yede, e sọ tindo viyọnnu awe.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1952 lẹ
Eniola Ajao
Eniola Ajao yin yọnnu aihundatọ Naijilia tọn sọn gbetato Epe tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E ko sọawuhia to aihun sinimọto tọn he hugan 75 mẹ.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Ajao po ahoovi awetọ etọn yọnnu po wẹ yin jivọ to ovi ṣidopo mẹjitọ etọn tọn lẹ mẹ. Ajao yi wehọmẹ dokọ tọn Saint Michael's Anglican Primary School po Army Secondary School po to Ẹpẹ. Sọgbẹ hẹ nuhe Ajao dọ, ojlo etọn wẹ yindọ, e jlo na hẹn homẹ mẹjitọ etọn tọn lẹ hun, enẹwutu e lẹn nado lẹzun aihundatọ sọn whenue e to ovu. Ajao zindonukọn to wehọmẹ yiyi etọn mẹ to Yaba College of Technology po wehọmẹ alavọ tọn University of Lagos fihe e na mọ gbedewema alavọ tọn yi te. Podo whẹsadokọnamẹ susu po, E ma tin to họntọn mẹ po Ọdunlade Adekọla po dile etlẹ yindọ yé ko wazọn dopọ na ojlẹ susu.
Yanwle etọn
Aihundida tintan he mẹ Ajao sọawuhia te, hosọ etọn wẹ Igbà Aìmọ̀ to owhe 2004. Aihun devo lẹ he mẹ e sọawuhia te wẹ Ẹniọla, Ẹrin Orin po Daramọla po. E sọawuhia to aihundida de he hosọ etọn yin The Vendor to owhe 2018. Ajao yin nukọntọ to ada aihundida tọn delẹ mẹ taidi Yẹle Ara, he yin didetọn to osun wiawetọ owhe 2018.
Sọ pọn
Todohukanji Ayọnuvi lẹ tọn
Eghosa Imasuen
Eghosa Imasuen (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunẹnẹtọ, Nuwhàsun, owhe 1976) yin wekantọ Naijilia-nu de he yin vijiji Bini tọn. Podọ e sọ yin dotozọ́nwatọ de. Ewọ wẹ kàn owe To Saint Patrick po Fine Boys po, he azọ́nwhé the Farafina imprint of Kachifo Limited basi zinjẹgbonu etọn, zinjẹgbonu basitọ otànwe Chimamanda Ngozi Adichie tọn lẹ he ye nọ basi vọjlado etọn lẹ to Naijilia. E nọ̀ Otò Awọnlin tọn mẹ, to Naijilia, fie e hùn azọ́nwatẹn nuzinjẹgbonu tọn de he nọ yin Narrative Landscape Press do.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1976 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Thomas Babington Macaulay
Thomas Babington Macaulay (Naijilia) Yẹwhenọ Ayọnnu tọn po Nuplọntọ. Thomas Babington Macaulay (azan17,Alunlunsun, owhe 1826 -azan 17, Alunlunsun, owhe 1878)yín Yẹwenọ,Nupọntọ po  Nukọntọ wehọmẹ titan to wehọmẹ CMS(CMS Grammar School)tọn hẹ tín Awọnlin bo sọ yin otọ́ na  Herbert Macaulay. Gbẹzan T.B Macaulay yin jiji do Kissy, otò Sierria Leone to azan 17, Alunlunsun, owhe 1826, do Ayọnnu famii mẹ hẹ yin Afanumẹ to dai na yovo "British West Africa Squadron"hẹ tlọn ajọ kanlinmọ "Trans Atlantic tọn. Macaulay sín otọ nọ yin Ojo-Oriare hẹ tlọn Ikirun to otodaho Oyo hoho tọn,onọ he tọn yin Kilangbe slọn Ile-Ogbo to Aimatẹn Osu Oyo hoho tọn. T.B Macaulay plọnnu to CMS wehọmẹ Nuplọnmẹ (CMS Training Institute)tọn po "Kings College" hẹ tín to London. T.B.Macaulay yín   hagbẹ joja do Yẹwhenọ "Ajayi Crowther". Whẹnu he jẹ 1854,T.B Macaulay da Yẹwhenọ Ajayi Crowther sin viyonnu awetọ di asì he tọn. Okuzan "Smallpox" hu T.B Macaulay to jijizan he tọn to azan 17, Alunlunsun ,owhe 1878 do Awọlin, he sọ di do ṣiọdo to Ajele. He wa yí yinkọ he tọn do nọ ylọ wehọẹ hẹ tín to Ikorodu,Awọnlin, Babington Macaulay Junior Seminary, bo do blo yẹyína.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wehomẹ Daho Redeemer's International Secondary School
Otàn
To 2017, Wehọmẹ Redeemer's International Secondary School yin dopo to wehomẹ ẹnẹ he yi Ajọ̀ kavi gigopanamẹnu International School Award tọn sọn British Council Naijilia si, wehọmẹ he sọ hopodona ẹn lẹ wẹ Hallel College to Port Harcourt, Oxbridge College to Awọnlin, po Start-rite Schools, po to Abuja.
Nuwàgbe
Nuwàgbe yin hógbe adà hodidọ tọn de he to whenue e yin zinzan, nọ bẹ nuwiwa (zé, hia, zinzọnlin, họ̀nwezun, plọn), nujijọ (jọ̀, lẹzun), kavi ninọmẹ de (tin, togbẹ̀, nọte) hẹn.
Eniola Badmus
Bẹjẹeji gbẹzan po wehihia etọn po
Ẹniọla yin jiji to Ayimatẹn Awọnlin to Otò Naijilia tọn mẹ. Eyi wehọmẹ dokọ tọn bosọ zindonukọn to Ijẹbu Ode. Enẹgodo e yi wehọmẹ Alavọ tọn University of Ibadan fihe e plọnnu gando Theatre Arts go, bosọ yi wehọmẹ Alavọ Lagos state University fihe e yi gbedewema M.Sc tọn to Economics mẹ te.
Yanwle etọn
Yanwle Ẹniọla tọn to aihundida mẹ bẹjẹeji sọn owhe 2000 kakajẹ owhe 2008, to whenue e sọawuhia to aihundida awe ayọgbe tọn delẹ he hosọ etọn yin "Jenifa" po "Omo Ghetto" po. Aihundida awe ehelẹ wẹ hẹn ẹn zun mẹhe ye yọnẹn lẹdo pe sọmọ bọ e ko to awusọhia to aihundida yovogbe lọsu tọn mẹ to alọnu din.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1982 lẹ
James Monroe
thumb|250px|James Monroe James Monroe (azán koatọ́n-nukunatọ̀ntọ Lidosun 1758 yi jẹ azán ẹnẹtọ Liyasun 1831) wẹ yin Tògan atọ́ntọ Amẹlika tọn (1817–1825), ewọ wẹ kàn owe lọ "the Monroe Doctrine". Ewọ wẹ yin godotọ to mẹhe yin apadewhé ogbẹ́ he wa nọ yin yiylọ to godo mẹ dọ "Founding Fathers" tọn he wa lẹzun tògan de lẹ mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Jacob Sogboyega Odulate
thumb|Jacob Sogboyega Odulate Mẹgantẹnmẹ Jacob Sogboyega Odulate (1884-1962) he mẹlẹpo yọnẹn taidi Blessed Jacob yin tòvi tògbo Naijilia tọn. E yin Amasinzọnyọnẹntọ de, Dowatọ de, Wekantọ de, Ajọwatọ de podọ mẹhe basi amasin Alabukun tọn de po.
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Jacob yín jiji to whẹndo Asisi tọn de mẹ to otò Ikorodu tọn mẹ, To whẹndo Odulatẹe Odukanmade he wá sọn whẹndo Sẹnlu tọn he yin dopo to hẹnnumẹ Ramodu tọn to whẹndo Ahọlu tọn he tin to otò Imota tọn mẹ, ehe yin otò he sẹpọ Ikorodu pẹkipẹki. To whenuena e tin to owhe wiẹnẹmẹvi mẹ, e zọn afọ yì Abeokuta to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ, zọ̀nlinzinzin lọ dó yi Abeokuta sọ hẹn ẹn na osun Atọn pipli whẹpo e do jẹ dọn. To whenuena e tin to Abeokuta, e dukosọ hẹ nuyọnẹntọ Amasin basitọ de tọn he yinkọ etọn nọ yin Doto Ṣapara, bọ e sọ bẹ azọnpinplọn gando oyọnẹn tintindo dó Amasin bibasi ji to ede. Ojlẹ pẹvide godo, Jacob do azọnwhe Amasin bibasi tọn edetiti tọn ai, Fihe e ko bẹ Amasin wunmẹwunmẹ etọn titi lẹ dopọ te bọ e basi Amasin de he e ylọdọ Alabukun.
Volodymyr Zelenskyy
thumb|Volodymyr Zelenskyy Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy (yinkọ ehe nọ yin kinkan dole to Ukraine-gbe mẹ: Володимир Олександрович Зеленський; mẹhe yin jiji to azán koatọ́ntọ, Alunlunsun owhe 1978 tọn) yin tonudọtọ Ukraine-nu de, e sọ yin aihundatọ podọ aihun kàntọ de, podọ e sọ yin fànfúnnọ de ga. Ewọ wẹ yin togán otò Ukraine tọn sọn 2019.
Zelensky yí adà togán Ukraine tọn wá to aihun tele ji tọn owhe 2015 tọn he diyin taun de mẹ he hosọ etọn wẹ Servant of the People. Ogbẹ́ tonudidọ tọn de he yin yiylọdọ Devizọnwatọ Gbẹtọ lẹ tọn (Servant of the People) wá yin awuwlena to Whejisun owhe 2018 tọn gbọn azọ́nwatọ he tin to azọ́nwhe aihundida tọn he yinkọ etọn nọ yin Kvartal 95 dali, azọ̀nwhe ehe sọ wleawuna aihun tele ji tọn de he hosọ etọn yin Devizọnwatọ Gbẹtọ lẹ tọn.
Vuwhenu etọn
Zelensky yin jiji to azán koatọ́ntọ, Alunlunsun owhe 1978 tọn to Kryvyi Rih, Ukrainian SSR, do whẹndo sinsẹn Ju tọn de mẹ. Otọ̀ etọn, mẹhe yinkọ etọn nọ yin Oleksandr Zelensky, yin mẹplọntọgán de to wehọmẹ alavọ Kryvyi Rih Institute of Economics tọn. Onọ̀ etọn he yinkọ etọn wẹ Rymma Zelenska yin anazọ́nwatọ de. Jẹnukọnna wehọmẹ yiyi etọn, Volodymyr nọ̀ Mongolia na owhe ẹnẹ, yèdọ fie otọ́ etọn nọ wazọn te to ojlẹ lọ mẹ.
Wepinplọn
Zelensky mọ̀ gbedewema yí to osẹ́n pinplọn mẹ to wehọmẹ alavọ Kryvyi Rih Institute of Economics tọn. E sè Ukraine-gbe po Russia-gbe po ganji.
Azọ́n etọn to aihundida mẹ
To 2008, e sọawuhia to aihun tangan de he hosọ etọn yin Love in the Big City mẹ podọ dehe bọdego, Love in the Big City 2 mẹ. Zelensky sọ yí adà aihundatọ tangan tọn wà to aihun he bọdego ehelẹ mẹ; Office Romance, Our Time, Rzhevsky Versus Napoleon, Love in the Big City 3, 8 First Dates, po mọmọ po.
To 2015, Zelensky lẹzun aihundatọ tangan to aihun tele ji tọn nukundeji de he hosọ etọn yin Servant of the People mẹ, fie yí adà togán otò Ukraine tọn wà te.
Gandudu
Zelensky wẹ yin omẹ tọ́ntlọ́ngbọ́n to vòbibla he wa aimẹ to 2019 nado dè togán otò Ukraine tọn whenu. To azán gban-nukun-dopotọ, Awewesun owhe 2018 tọn, e lá na mẹlẹpo dọ emi na yin dopo to mẹhe na blavo nado dugan lẹ mẹ, ṣigba osun ṣidopo jẹnukọnna ehe, e ko yin dopo to mẹhe to nulẹnpọn nado yin apadewhe vobibla lọ tọn lẹ mẹ.
To Zósun owhe 2019 tọn, linlin de wá aimẹ dọ togán Amẹlika tọn whenẹnu tọn, mẹhe yinkọ etọn wẹ Donald Trump, dọna Zelensky to mẹyiylọ alokan ji tọn de whenu dọ na e ni basi dodinnanu gando whẹsadokọnamẹ he yin sisa do Joe Biden po ovi etọn Hunter Biden po go na nuṣiwa de. Ehe wá dekọtọn do obiọ lọ nado sawhẹdokọna Donald Trump na nuṣiwa voovo lẹ.
To Afínplọsun owhe 2022 tọn, togán Zelensky do osẹ́n awhànzọ́watọ lẹ tọn ai to whenue togán Russia tọn, Vladimir Putin lá nado tọ́nawhàn Ukraine godo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wahab Iyanda Folawiyo
Wahab (Abdul-wahab) Iyanda Folawiyo yin jiji to Azan fọtọnnukundopotọ osun ṣidopotọ owhe 1928, bo Basi matintọ to azan ṣidopotọ osun ṣidopotọ Owhe 2008 tọn mẹ. Eyin Ajọwatọ Naijilia tọn bosọ yin Alọgọnamẹtọ na gbẹtọ lẹ. To 1957, E dó Azọnwhe Folawiyo and Sons ayi. Iyanda Wahab Folawiyo yin jiji to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, bo yin jiji do hẹnnu Pa Tijani, mẹhe yin Ajọwatọ dé to gandudu (British Colonial Era) tọn whenu. Eyi wehọmẹ Alavọ North London tọn to 1951, fihe e yin Nina Ogantẹn de na oyọnẹn dogbọn nukunpipedo Azọnwhe go ganji te(Management), bo nọte do (ship Brokerage). É lẹkọ dó whegbe bọ bẹ Azọn jẹ́eji to Azọnwhe Folawiyo and Sons, he E doai Na Nusisa po nuhihọ po to yovotomẹ(Import and export Business). Folawiyo yin mẹtintan na Baltiki Didiọ(Baltic Exchange) to London.
Epikule Lẹ Po Stoiki Lẹ Po
Epikule lẹ po Stoiki lẹ po yin hodotọ tamẹnuplọnmẹtọ voovo awe tọn. Depope to pipli awe lọ lẹ mẹ ma yise to fọnsọnku mẹ. Epikule lẹ yise dọ yẹwhe lẹ tin, ṣigba yé dọ dọ yẹwhe lẹ ma tindo ojlo to gbẹtọvi lẹ mẹ podọ yé ma nọ wà dagbe kavi sayana gbẹtọvi lẹ, enẹwutu nuhudo ma tin nado hodẹ̀ kavi sanvọ́ hlan yé. Epikule lẹ nọ pọ́n gbẹdudu hlan taidi nuhe yin nujọnu hugan to gbẹzan gbẹtọ tọn mẹ. Nulẹnpọn po nuyiwa yetọn lẹ po ma nọ do nujinọtedo walọ dagbe tọn hia. Ṣigba, yé nọ na tuli hagbẹ yetọn lẹ nado nọ jlẹkaji, na mọwiwà na gọalọna yé nado dapana nuhahun he gbẹdudu zẹjlẹgo nọ hẹnwa lẹ. Yé nọ plọnnu kiki nado duto obu po otangblo sinsẹ̀n tọn lẹ po ji. To vogbingbọn mẹ, Stoiki lẹ yise dọ onú lẹpo yin apadewhe yẹwhe dablu de tọn podọ ehe mẹ wẹ alindọn gbẹtọvi tọn wá sọn. Stoiki delẹ yise dọ alindọn na yin vivasudo to pọmẹ po aihọn po to gbèdopo. Stoiki devo lẹ yise dọ yigodo-yinukọn alindọn na wá lẹzun yẹwhe dablu ehe. Sọgbe hẹ tamẹnuplọnmẹtọ Stoiki lẹ, osẹ́n jọwamọ tọn lẹ hihodo wẹ nọ hẹnmẹ tindo ayajẹ.
Wahab Iyanda Folawiyo
Alọgọnamẹ etọn lẹ
Taidi alọgọnamẹtọ na mẹhe tin to nuhudo mẹ lẹ, E tindo mahẹ to nukọnyiyi susu to lẹdo lẹ mẹ Titengbe Sinsẹn Malenu tọn mẹ (Islam). E gba Malehọ voovo lẹ do Togbo Naijilia tọn mẹ, delẹ to e mẹ wẹ Lagos Central po Suurulere mosques to Ayimatẹn Awọnlin tọn Po Malehọ Sultan Bello tọn to Kaduna. É sọ gba Ohọ Tọṣiọvi lẹ tọn (Babs Es Salam Home for Orphan in Lagos) do Awọnlin. Na nuhe du aihundida lanmẹyiya tọn,E sọ yin alọgọtọ na(Yinka Folawiyo U 15 Athletics Championship And The National Amateur Wrestling Championship). Na nuhe du wehọmẹ, E họ Aisinnu Akuẹ́gegenu dudu lẹ do Dodinnanu họsa to wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn (University of Lagos). E sọ dado Dodinnanu do Azọ̀n mẹ́husudò tọn to wehọmẹ Alavọ Ibadan tọn mẹ. To Owhe 1988, Folawiyo lẹzun mẹtintan he gba Dotowhe mẹdetiti tọn pẹ́vi dó wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn mẹ,hẹ wa lẹ́zun Dotowhe Daho Todin he ye sọ nọ de yẹdide X-ray tọn to finẹ.
Epikule Lẹ Po Stoiki Lẹ Po
Adà:Whenuho
James Oladipo Williams
James Oladipo Williams whẹyidotọ po Whẹdatọ dai tọn po otò Naijilia tọn he wazọn to Whẹdọtẹn Daho Awọnlin tọn yedọ: High Court of Lagos State. E lẹzun whẹdatọ to Whẹdọtẹn Daho Awọnlin tọn to azan tintan Ayidosun tọn owhe 1975, to whenuena awhanfuntọ lẹ to gandu bo jo azọn to Azan konukunawetọ Nuwhàsún owhe 1987 tọn.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Nusọnu
thumb|Nusọnu Nusọnu yin wunmẹ nududu tọn dé. Gbẹtọ lẹ nọ wleawuna nusọnu gbọn nudanu lẹ po osin po yiyizan dali. Enẹgodo, yé nọ ba nusọnu lọ do agban kavi nududupanu dé mẹ, enẹgodo, e nọ yin dudu. Omá wunmẹ voovo lẹ nọ saba yin yiyizan nado dà nusọnu bo nọ yin dudu. Olàn lọsu nọ yin yiyizan nado dà nusọnu. Nusọnu he yin dida bo pẹn ganji nọ yin pinpọnhlan taidi oja. Nusọnu wunmẹ awe wẹ tin. Ode nọ pẹn bọ awetọ nọ ṣlo. Nuhe nọ yin yiyizan nado dà nusọnu lẹ su taun, di apajlẹ, omá, humẹwhevi, koklozin po mọmọ po. Nudunu he yè do nọ du nusọnu lẹ wẹ mọlikun, telubọ, owọ́ po mọmọ po.
Weda he gandego lẹ
Wunmẹ nusọnu tọn lẹ
Jean-Pierre Baeumler
Jean-Pierre Baeumler ( 1 Liyasun 1948 - 22 Alunlunsun 2021 ) yin tonudọtọ flanse tọn. E yin dopo to ogbẹ Socialist Party tọn. E yin jiji to Oberbruck, France. Sọn 1989 jẹ 2014, Baeumler wẹ yin tatọ Thann, Haut-Rhin. Sọn 1988 jẹ 1993 podọ 1997 jẹ 2002, wẹ Baeumler ko yin dopo to ogbẹ wedegbẹ́ tonudidọ tọn lẹ mẹ. Baeumler yin kukutọ to 22 Alunlunsun 2021 tọn to whenuena e tindo owhe 71.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Etim Inyang
Etim Okon Inyang (25 Awewesun 1931 – 26 Zósun 2016) yin ponọ sunnu Naijilia vijiji de he yin ponọ-gán daho hoho. E yin azọ́ndena nado yin ponọ-gán daho do otẹn Sunday Adewusi tọn mẹ to 1983, podọ Muhammadu Gambo Jimeta sọ lẹzun ponọ-gán daho do otẹn etọn mẹ to 1986. E kú to 2016 to whenue e tindo owhe 84 to Awọnlin to Naijilia mẹ. Inyang yin jiji to Enwang Mbo, Akwa Ibom.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1931 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2016 lẹ Adà:Naijilia-nu lẹ
Wehọmẹ Alavọ tọn
Wehọmẹ Alavọ tọn yin nọtẹn fihe ye nọ plọnwe yinukọn dogọ te. Wehọmẹvi lẹ nọ yi wehọmẹ alavọ tọn nado mọ gbedewema wepinplọn tọn yi. E ma nọ taidi wehọmẹ dokọ tọn, wepinplọn to wehọmẹ alavọ tọn nọ yin vonọtaun. Nado mọ gbedewema yi to wehọmẹ Alavọ tọn nọ biọ dodinnanu susu.
Otàn
Oto Elopu tọn wẹ dowatọ wehọmẹ alavọ tọn. Alavọ tintan wẹ yin Alavọ Bologna tọn. E wa yin apajlẹ na Alavọ devo lẹ. Alavọ dehe dohó hugan to Aihọn lọ mẹ wẹ yin Alavọ qarawiyyin tọn. Alavọ Oxford tọn po Alavọ paris tọn po yin didoai gbọn ṣọṣinọ lẹ dali.
Ogbẹ́
Wehọmẹ Alavọ tọn de nọ bẹ nususu hẹn he nọ nọ e mẹ podọ ohọ he mẹ ye nọ plọnmẹ te lẹ su. E sọ nọ gọna ohọ tẹnpọn tọn susu lẹ po ohọ dodinnanu tọn susu lẹ po. Nudevo lẹ ohọ he mẹ wehọmevi lẹ nọ nọ podo fihe ye nọ hia owe te po.
Adesola Nunayon Amosu
Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Amosu yin jiji to azán tintan Avivọsun owhe 1958 to topẹvi Gbagli tọn he tin to ayimatẹn Awọnlin tọn to otògbo Naijilia tọn mẹ. E yi wehọmẹ bẹjẹeji etọn tọn to Ladilak Primary School to ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ whẹpodo zindonukọn to Wehọmẹ daho Apostolic Grammar School,fie e basi tọnpọn West African Senior School Certificate Examination tọn te. Amosu yin dide dó awhanfuntọ jẹhọnmẹ tọn Nigerian Air Force mẹ gbọn wehọmẹ Nigerian Defence Academy dali, he é yin dopo to hagbẹ́ koatọ́ntọ́ (25 Regular Course) to azan atọntọ́ Alunlunsun owhe 1979 bọ sọ yin pipa taidi agahun kuntọ to azan atọntọ́ Liyasun owhe 1981. To godo mẹ, e yi wehọmẹ awhangán lẹ tọn Armed Forces Command and Staff College he tin to Jaji po National War College po to otò Naijilia tọn mẹ. E sọ yi gbedewema daho to ayiha kinkàn (strategic studies) mẹ sọn wehọmẹ alavọ tọn University of Ibadan
Awhanzọ́n jẹhọnmẹ etọn tọn
E plọn azọn taidli agahun kuntọ to Wehọmẹ 301 Flying Training School to Kaduna whẹpodo zindonukọn to 303 Flying Training School to Kano. To whenue e fó oplọn lọ godo, E yin didohlan ogbẹ 99 Air Combat Training Group Kainji nado wazọn to agahun Alpha-Jet ji. E yin dide taidi ògán (Air vice-marshal) to azan Atọntọ́ Lidosun owhe 2010. E yin aṣọ́dona gbọn togbogan otò Naijilia tọn dayi tọn Goodluck Ebele Jonathan dali. E wazọn to otẹn voovo lẹ mẹ whẹpodo lẹzun ogán to Nigerian Air Force mẹ.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1958 lẹ Adà: Naijilia-nu lẹ
Calvin Coolidge
John Calvin Coolidge Jr. (azán ẹnẹtọ, Liyasun, owhe 1872 jẹ azán atọ́ntọ, Alunlunsun, owhe 1933) yin mẹbọdomẹgotọ Tògan ko-atọ́n-nukun-ẹnẹtọ (1921 jẹ 1923) podọ Tògan otò Amẹlika tọn gbantọ́ (1923 jẹ 1929). E yin wedonanutọ he mọ godona ajọwiwa po takuẹ he ma sẹhundaga zize do nulẹ ji po.
Silent Cal
Calvin Coolidge yin dẹpẹ-yinkọ dona dọ "Silent Cal" na e nọ nọ̀ abọẹ taun wutu, e ma nọ dọho susu. Otàn dé dohia dọ to jonọyitẹn dé to johẹmẹ whenu, nawe dé dọna Coolidge dọ emi na yí hogbe hugan awe to onu etọn mẹ, ṣigba gblọndo etọn wẹ, "a jai".
Nudọnamẹ dogọ
Coolidge yin tẹnmẹpọnna-togbogantọ to oglọ na togbogan Warren G. Harding bo sọ lẹzun togbogan oku Harding tọn godo to azán awetọ Avivọsún, owhe 1923 ton mẹ. Na ehe ko jọ jẹnukọnna vọjlado koatọ́ntọ he wa aimẹ gando gandudu otò lọ tọn mẹ go to 1967, e he wẹ zọn bọ mẹ dé ma jẹ otẹn tẹnmẹpọnna-togbogantọ tọn lọ kaka jẹ togán dudu devo whenu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1872 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 1933 lẹ
Carlos Aránguiz
thumb|Carlos Aránguiz Carlos Ramón Aranguiz Zúñiga (18 Zósun 1953 – 3 Alunlunsun 2021) yin tonudọto podọ whẹdọtọ chile tọn de. E yin jiji to Antofagasta, Chile. E yin dopo to ogbẹ́ whẹdatọ to whẹdatẹn daho Chile tọn sọn 2014 kakajẹ whenue e basi matintọ. Aránguiz yin matintọ to azán atọ̀ntọ Alunlunsun owhe 2021 tọn to Antofagasta gbọn azọ̀n gbigbọkan tọn de dali to whenuena e tindo owhe 67.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1953 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Genevieve Nnaji
Genevieve Nnaji (yin jiji to Azan Atọntọ osun Atọntọ owhe 1979 tọn) eyin Mbaise vijiji to Ayimatẹn Imo tọn mẹ, to Oto Naijilia tọn mẹ. Eyin Aihundatọ sinnimọto Naijilia tọn. To owhe 2003 tọn mẹ, Eyi Nunina Akedemi sinimọto Aflika tọn taidi Aihundatọ yọnnu he yọnhugan.
Vuwhenu etọn
Genevieve Nnaji whẹn to Awọnlin. Ewọ wẹ ovi ẹnẹtọ to ovi ṣinatọn he mẹjitọ Etọn lẹ tindo mẹ, wesetọ wẹ mẹjitọ Etọn lẹ, otọ etọn wazọn taidi nuyọnẹntọ to zomọ kọn Onọ Etọn yin mẹplọntọ.Eyi wehọmẹ Methodist Girls College tọn to oto Yaba tọn mẹ, Enẹ godo e biọ wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn.Finẹ wẹ ejẹ Azọn Aihundida tọn Etọn wa te ji pẹdepẹde bo wa lẹzun Aihundatọ de to Nollywood.
Sinimọto etọn lẹ
Owhe sinimọto Aihun Gbẹdohẹmẹtọ
Kanṣadopọ to nọtẹn Intẹnẹt tọn ji
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1979 lẹ
Fagbule Olanike
Fagbule Olanike (mẹhe sọ yin yinyọnẹn taidi Nike Fagbule) yin ajọwatọ de, podọ e sọ nọ wazọ́n taidi mẹhe nọ penukundo haṣinṣan gbẹtọ lẹ tọn go (public relations practitioner). Ewọ wẹ yin dowatọ azọ́nwhe Zebra Stripes Networks tọn.
Vuwhenu po azọ́n etọn po
Olanike yin jiji to Awọnlin bo whẹn to Satellite Town. E bẹ azọ́n jẹeji taidi dodinnanutọ-gan na linlinnamẹwe Deez tọn. Họntọn etọn de dọho etọn na Ayeni Adekunle, mẹhe yin dowatọ Black House Media tọn podọ e yin dide taidi nukunpedonugotọ na haṣinṣan gbẹtọ lẹ tọn (public relations officer) to 2007. To 2012, e jo azọ́n do to Black House Media bo do azọ́nwhe etọn titi ai he yinkọ etọn yin Zebra Stripes Networks. To 2015, azọ́nwhe etọn wazọn dopọ hẹ azọ́nwhe otò Dubai tọn de he yinkọ etọn yin Alive Now
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wehọmẹ Mictec tọn
Wehọmẹ Mictec tọn yin wehọmẹ dé he bẹ sunnu lẹ po yọnnu lẹ po hẹn bo tin to Ojota, to Ayimatẹn Awọnlin tọn, to otò Naijilia tọn mẹ.
Bẹjẹeji etọn
Wehọmẹ Mictec tọn bẹ adà wepinplọn tọn ehelẹ hẹn; wepinplọn yọpọvu flin flin lẹ tọn, wepinplọn bẹjẹeji tọn, wepinplọn dokò tọn po wepinplọn daho po. E nọ yin anadena gbọn Michael O.K Tejuosho dali. Wehọmẹ lọ sọ tindo owhé lẹ he ye nọ whé jo na wehọmẹvi he nọ dọ́ wehọmẹpa lọ mẹ lẹ. To owhe 2010 tọn mẹ, wehọmẹ lọ basi hunwhẹ adà fifo wepinplọn tọn.
Farasinmi
Farasinmi yin gbetato de he sẹpọ dogbo he tin Otogbo Naijilia tọn po Benẹ tọn po ṣẹnṣẹn to topẹvi Gbagli tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn glọ. Todin, E nọ yin yiylọdọ Farasimẹ. Na e sẹpọ dogbonu wutu, gbẹtọ voovo lẹ wẹ nọ nọ gbetato ehe mẹ taidi Ayọnu lẹ, Definu lẹ, Torinu lẹ, Wemẹnu lẹ po mọmọ po sọyi.
F. Lee Bailey
To 2014, Maine State Bar Association po Maine Supreme Judicial Court po gbẹ́ obiọ Bailey tọn dai nado vọ whẹ́dọwema etọn zùn yọyọ kavi gọwagbẹ̀. Bailey yin matintọ to Atlanta, Georgia to azán atọ̀ntọ́, Ayidosun owhe 2021 tọn, osẹ dopo jẹnukọnna jijiwhe kanwe-ṣiatọ̀ntọ etọn whenu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1933 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Wehọmẹ Treasure House tọn
Wehọmẹ Treasure House tọn yin wehọmẹ akuẹnọ tọn de he yin didoai to owhe 2007 tọn mẹ to Ilupeju, nọtẹn de to Awọnlin to Hùwaji-whèyihọ Naijilia tọn.
Núwiwa lẹ
Wehọmẹ Treasure House tọn nọ yí ovi he ko dó sọ̀ osùn awe jẹ widopo mẹ lẹ do wehọmẹ viyẹyẹ lẹ tọn, wehọmẹ ovivu lẹ tọn po wehọmẹ dokọ̀ tọn lẹ po mẹ. Wehọ̀ lọ nọ do nuwiwa nuplọnmẹ tọn delẹ taidi, Cub Scout, Cockery, Redcross po devo lẹ po.
Vodun Whèyihọ-waji Aflika Tọn
Vodun (he zẹemẹdo gbigbọ to Fongbe, Gungbe podọ to Ewegbe po mẹ; he sọ nọ yin kinkan to aliho ehelẹ mẹ: Vodon, Vodoun, Vodou, Vudu, Voudou, Voodoo, po mọmọ po) yin sinsẹn de he omẹ Aja tọn lẹ, Ewe tọn lẹ po omẹ Fon tọn lẹ po nọ sẹ̀n to Benẹ, Togo, Ghana po Naijilia po.
E gbọnvo taun na sinsẹn wunmẹ voovo devo he tin to mẹyuu-gbeji to otò ehelẹ mẹ lẹ podọ ewọ wẹ yin dodonu kavi ahọnkan sinsẹn he tindo yinkọ he taidi etọn nkọ lẹ tọn to mẹyuu he tin to tògodo to otò he tin to Amẹlika lẹ ṣẹnṣẹn, sinsẹn taidi Haitian Vodou; Louisiana Voodoo; Cuban Vodú; Dominican Vudú, po Brazilian Vodum (Candomblé Jejé po Tambor de Mina po) po.
Jacob U. Egharevba
Chief Jacob U. Egharevba (1893–1981) yin whenuho-kantọ Bini tọn de podọ e yin agbagogan de he wekinkàn etọn sinai do otàn gandudu Benin tọn kẹdẹ ji.
Gbẹzan bẹjẹeji tọn
Egharevba yin jiji to Idanre, Ayimatẹn Ondo Tọn, Otọ́ etọn tindo kanṣinṣa de podo Ohenmwen po, Iyase onọ́ etọn, Okunzuwa wẹ yin ovivi Ogie Ezomo tọn. Otọ́ yin ajọwatọ de sigba e basi matintọ to owhe 1902. Egharevba zan delẹ to gbẹzan ovuwhenu etọn tọn to owhé tanyin etọn tọn to Idanre. Wehọmẹ etọn yin na ojlẹ gli de bo ma sọ yi to gbesisọmẹ, e zan owhe dopo to wehọmẹ St James' CMS School, Ibadan to 1899 podọ gblagbla he mẹ e tọn te. Enẹ gọdo e yi wehọmẹ St David's School to otò Akure tọn mẹ to 1911 whẹpo e sọ do yi St. Mathews, to Benin. Taidi jọja de, e wazọ́n na ojlẹ pẹvi de taidi alọgọtọ to tọjihún he nọ bẹ agbàn ajọwiwa tọn lẹ yi Benin podo otò he sepọẹ lẹ po. To whenuena e fo wehọmẹ, Egharevba jẹ azọ́n akuẹ pẹvinọ wa ji. E wazọn taidi akuẹyitọ osin zinzan tọn to Benin sigba e jo azọ́n lọ do to owhe 1917 na azọ́nwhe gbangba tọn. To 1922, e jẹ ajọwa ji to Benin podo Sapele po podọ to ojlẹ enẹ mẹ, e sẹpọ whẹndo ahọlu Oba Akenzua II tọn. Kanṣiṣa etọn hẹ ahọlu lọ na ẹn dotẹnmẹ nado sepọ mẹgángán lẹ he tindo nudọnamẹ podo oyọnẹn gando otànho Benin tọn go.
Azọ́n mẹdetiti tọn
To 1921, Egharevba kannu gando owe tintan Ekhere vb Itan Edo ehe wa yin yinyọnẹn taidi The short History of Benin. Owe lọ yin zinzin jẹgbonu to 1933 gbọn linlinwhe CMS Press tọn bo ka sọ tindo kọdetọn dagbe. Owe ẹnẹ (4) tintan he e kàn lẹ yin kinkàn do ogbe Edo tọn mẹ sigba bo yin didiọ do yovogbe to 1934 na mẹsusu wẹ se bosọ to yiyíízan podo nuyiwa etọn do ajọwiwa ji wutu. E hodo osẹ́n podo aṣa Benin tọn po to owe tintan etọn he e zinjẹgbonu to 1934. Oyọnẹn Egharevba tọn gando otàn Benin tọn, osẹ́n lẹ podo aṣa etọn po yin yiyizan to whèdọhọ he e sẹn te taidi ayinamẹtọ gando aṣa Benin tọn go. Gbọnvona owe kinkàn, e sọ yidọgọna hosọ he nọ yin nudego to linlinwe lẹ mẹ bo sọ kànwe sẹdo gandudomẹjitọ lẹ. To owhe 1934, e jẹ zinjẹgbonu linlinwe tọn lẹ basi ji to Benin. Egharevba yin dide nado penukundo nuhoho-pọntẹn Benin tọn to 1946. Mahopọnna dọ e yin nukunpedonugotọ, e sọ yin wekàntọ nukundeji de he ko kàn owe 28 to owhe 1968 mẹ. To owhe 1973, wiatọn (13) to owe etọn lẹ mẹ wẹ yin zinzinjẹgbonu to bladopọ awe (2) mẹ.
Azọ́n lẹ
Azọ́n he yin nukundeji Egharevba tọn wẹ A Short History of Benin he yin zinzinjẹgbonu to vọkan voovo mẹ bosọ tindo diọdo voovo lẹ to hukan lọ lẹ mẹ to vọkan lọ lẹ ṣẹnṣẹn. Owe etọn he basi kandai otàn podo aṣa Benin tọn po doafọ mẹplọnlọ he gbọnvo sigba bo penukundo nuhahun lẹ, nuwiwa lẹ, azọ́nwhe lẹ,̣walọyizan lẹ podo gbẹtọ-yinyin to otàn Benin tọn mẹ. Susu to owe he e kàn to bẹjẹeji mẹ sọn 1934 jẹ 1948 wẹ penukundo kandai otàn tọn, mẹgángán lẹ podo aṣa he na plọn walọdagbe jọja lẹ. To enẹgodo, e yidogọna gblọndo lẹ gando hagbẹ etọn lẹ podo gbẹtọ-yinyin mẹhe to Benin mẹ lẹ tọn to nukinkàn etọn lẹ mẹ.Sigba, delẹ to vọkan etọn lẹ mẹ tindo dọvọdọ lẹ, hogbe dopolọ lẹ sọn owe he e kàn to bẹjẹeji.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Gentle Jack
Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1970 lẹ
Jijili-gbe
Jijili-gbe lọ, Tanjijili, he sọ yin yinyọnẹn di Ujijili, yin ogbè Plateau tọn de to Naijilia. E yin dopo to ogbè susu he nọ yin alọdlẹndo di ogbè Jili tọn lẹ (Jilic languages).
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Ogbè lẹ
Nupenu lẹ
Nupenu lẹ (he nọ yin yiylọ gbọn Hausa-nu lẹ dali dọ Nupawa podọ gbọn Ayọnu lẹ dali dọ Tapa) yin akọ̀ de he tin to ṣẹnsẹn otò Naijilia tọn, podọ yé yin akọ̀ de he sù hugan to Ayimatẹn Niger Tọn, yé ma sù sọmọ to Ayimatẹn Kwara Tọn. Nupenu lẹ sọ tin to Ayimatẹn Kogi Tọn lọsu ga, podọ to lẹdo Ayimatẹn Tatọ́-tẹnnọ̀ Otò Naijilia tọn (Federal Capital Territory).
Otàn yetọn
Dodonu Nupe-nu lẹ tọn dlẹnkàn yí jẹ dawe de he nọ yin Tsoede he họ̀n sọn Otò Idah tọn mẹ bo wá do Otò flin flin he yin kinkọndopọ devo lẹ ai to Ayimatẹn Niger tọn to owhe kanweko fọtọ̀ntọ (15th century). Lehe Nupenu lẹ sẹpọ Ayọnu Igbomina tọn lẹ he tin to huwaji po Ayọnu Oyo tọn lẹ he tin to  huwaji whezẹtẹn tọn lẹ po dó sọ̀ zọn bọ to gbla gbla owhe kanweko vude tọn whenu, akọ̀ ehelẹ tindo nuyiwadomẹji susu do yedelẹ ji na ajọwiwa po wiwọ́ he nọ wá aimẹ to ṣẹnsẹn yetọn lẹ po wutu.
Sọha po dodinnanu mẹhihia tọn yetọn po
Diblayi livi atọ̀n, fọtọ́n donu fowè kanweko  (3.5 million) wẹ yin Nupenu lẹ, suhugan yetọn wẹ tin to Ayimatẹn Niger Tọn. Ogbè Nupe tọn sọ nọ yin didó to Kwara, Kogi po Ayimatẹn Tatọ́-tẹnnọ̀ otò Naijilia tọn po. Susu yetọn wẹ yin Malenu lẹ podọ delẹ to ye mẹ yin klistiani lẹ, mẹdevo lẹ nọ sẹ̀n yẹwhe akọ̀ yetọn tọn lẹ. Omẹ Nupe tọn lẹ nọ tindo nukọntọ wunmẹ voovo lẹ. Etsu Nupe (Bida) ma yin Nupenu jọnun, baba daho otọ́ etọn tọn yin Fulani de to whenuena whẹndo onọ etọn tọn yin Nupenu jọnun. Baba daho otọ́ etọn tọn dugan do Bida ji to 1806. Yé ma tindo lẹdo Tatọ́ tẹnnọ̀ de to alọnu din amọ Rabah wẹ yé wá sọn taun, ṣigba bo sẹtẹn wá Bida to owhe kanweko fọtọ̀n-nukun-ẹnẹtọ.
Aṣà yetọn lẹ, anazọ́n po akọ̀ yẹtọn po
Nupenu lẹ tindo aṣà voovo lẹ. Nuyiwa yetọn susu lẹ wẹ ko diọ sọn whenue Usman Dan Fodio tẹnpọn nado hẹn nuyise malenu lẹ tọn gbayipe to owhe kanweko fọtọnnukun-ẹnẹtọ (19th century), amọ ye gbẹ hen delẹ to nuyiwa akọ̀ yẹtọn tọn lẹ go. Susu Nupenu lẹ tọn wẹ nọ do akọ̀whẹ to nukunmẹ (taidi aṣà Igalanu lẹ tọn), delẹ to yé mẹ nọ wà ehe nado do yindidi yetọn hia, nado do whẹndo he mẹ ye wá sọn hia, nado basi hihọ na yede, podọ nado doaṣọna yede. Ṣigba to alọnu din, aṣà ehelẹ ko to bubusẹ vude vude to awà delẹ ji.
Anazọ́n yetọn lẹ ma nọ yin nukunnumọjẹemẹ sọmọ. Yé yin yinyọnẹn na azọnwanu atin tọn he yé nọ basi po alọpa he mẹ yé nọ pà ẹ do po ji wutu.
Delẹ to anazọ́n Nupenu lẹ tọn mẹ
Ohàn po azọ́n aihundida tọn po
Akọ̀hàn Nupenu lẹ tọn nọ yin jiji gbọn hànjitọ he nọ yin yiylọdọ Ningba lẹ dali, podọ hùnhotọ lẹ nọ yin yiylọdọ Enyanicizhi. Hànjitọ Nupenu nukundeji he yin yinyọnẹn taun lẹ wẹ gbẹtọ taidi Hajiya Fatima Lolo, Alhaji Nda'asabe, Hajiya Nnadzwa, Hauwa Kulu, Baba-Mini, Ahmed Shata po Ndako Kutigi po.
Dowatọ aihundida sinima ogbè Nupe tọn lẹ jẹ awuwlena aihun ogbè Nupe tọn lẹ ji sọn núdi owhe koatọ́n lẹ die wayi. Omẹ tangan he yin Nupenu he dè ayiha lọ tọ́n nado nọ wleawuna aihun, nado nọ dà aihun podọ nado nọ deanana aihun po wadohia lẹ po gọna fanfúndidọ po to televiziọn ji wẹ Sadisu Muhammad DGN(e ko yin matintọ), Ahọvi Ahmed Chado, Ahọvi Hussaini Kodo(e ko yin matintọ), M.B. Yahaya Babs po Jibril Bala Jibril po. Yewlẹ wẹ hẹn ẹn yọnbasi bọ wadohia ogbè Nupe tọn lẹ do sọgan tọ́n to tele ji podọ yewlẹ wẹ yín dowatọ azọ́nwhe aihundida tọn ogbè Nupe tọn egbezangbe tọn he yin yinyọnẹn di Nupewood. Sọn whenẹnu, Nupewood ko penugo nado wleawuna aihun voovo he hugan fọtọ́n na omẹ Nupe tọn livi livi lẹ.
Bisola Aiyeola
Bisola Aiyeola Listen (yin jiji to Alunlunsun 1986) yin aihundatọ Naijilia tọn podo ohànjitọ po. To 2017, Bisola lẹzun nukọntọ to aihundida Big Brother Naija tọn mẹ. To 2018, e mọ ajọ̀ AMVCA Trailblazer Award to 2018 Africa Magic Viewers Choice Awards.
Wehọmẹ
Bisola yi Wehọmẹ alavọ National Open University of Nigeria to fihe e plọnnu gando nukunpipedo ajọwiwa go.
Azọ́n
Aiyeola tọ́n to aihundida tele ji Big Brother Naija 2017 tọn mẹ to fihe e yin nukọntọ na aihundatọ lọ lẹ. Aiyeola yin dopo to mahẹdotọ to MTN Project Fame West Africa to 2008 bo ze atọ́n-tọ to agbàwhlẹntọ lọ lẹ mẹ sigba Iyanya wẹ mọ ale lọ yi. Sọn 2011-2013, Bisola ko yin azọ́nwatọ tele ji tọn to ojlẹ de mẹ wayi he nọ penukundo nuwiwa nudohiamẹtọn Naijilia tọn he yin lila to azọ́nwhe tele Silverbird tọn ji. To 2017, Bisola yin dide na ajọ̀ City People Movie Award for Revelation of the Year (Yovogbe) podo Zainab Balogun, Somkele Iyamah, Seun Ajayi po. To 2018, e mọ ajọ̀ Trail Blazer Award to AMVCA. E lẹzun omẹ nukundeji taidi nubayitọ de gbọn dido Kujus hia.
Gbẹzan mẹdetiti tọn
Aiyeola tindo oviyọnnu dopo to alọnu. To Avivọsun 2018, otọ́ oviyọnnu Aiyeola tọn basi matintọ gbọn azọ̀n dali.
Cefalexin
Cefalexin tin to ogbẹ́ amasin sinsinyẹn he ye nọ ylọdọ Antibiotics lẹ mẹ. Yinkọ amasingbẹ́ lọ tọn wẹ yin Cephalosporin. Cefalexin sọgan gbọ owanvu he to lanmẹ to apadewhe taidi otó, ohú, agomẹ, agbasa po adọ́po po. Etlẹ sọ nọ yin yiyizan to whedelẹnu nado gbọ opẹn gbọhlihẹ. Cefalexin nọ yin yiyizan na yọpọvu lẹ po mẹho he ko hugan owhe kandekoatọ́nmẹvi. Mọdopolọ, etlẹ sọgan yin yiyizan na mẹhe mọho po mẹhe to anọ na ovi lẹ po. To whenue eyin zinzan na mẹdelẹ, ye sọgan jẹ suslu ji, adọmẹ sọgan to tukla do ye eyin amasin lọ ma yi agbasa na ye. Cefalexin sọgan yin yiyizan po amasin devo lẹ po. Eyin mẹde nọ nu ahan sinsinyẹn, e sọgan yinuwa do lehe amasin lọ na wazọn do ji. Amasin ehe sọgan yin yiyizan gbọn onu mẹ. E nọ yin zinzan to whenue ye dunu kavi ma dunu.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Amasin Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Tókunọ
Tókunọ wẹ mẹhe ma sọgan senu ganji. Tókunọ sọ nọ yin yinyọnẹn taidi mẹhe otó etọn ko gble. Gbẹtọ nukundeji susu wẹ tin he yin tókunọ, taidi Ludwig Van Beetoven po Helen Keller po.
Zẹẹmẹ
Mẹde nọ yin pinpọnhlan taidi mẹhe yin tókunọ whenue mẹlọ ma sọgan senu ganji di mẹhe otó etọn to gangan. Mẹhe ma sọgan se nudidọ depope lọsu yin tókunọ. Mẹhe otó etọn ma kú gbidigbidi sọgan se flifli nudidọ tọn.
Nuhe nọ hẹn mẹde yin tókun
Onu voovo lẹ wẹ nọ hẹn mẹde yin tókunọ:
Wewe
Wewe yin yinyọnẹn taidi sinmẹ de. Sinmẹ devo lẹ wẹ yuyu, juju, koklojonọ, vẹvẹ po amamu po.
Zẹẹmẹ wewe tọn
Wewe nọ yin kinkọndopọ podo hinhọn, dagbewa, wiwe, wiweyinyin po gbejininọ po. Na nugbo tọn, to whedelẹnu, e nọ yin pinpọnhlan taidi sinmẹ pipeyinyin tọn.
Lateef Raji
Lateef Olúdáre Raji yin tonudọtọ Naijilia tọn sọn azan wiawetọ osun aotọ owhe 1962 tọn jẹ̀ azan wiẹnẹtọ osun ṣinatọntọ owhe 2017 tọn. E yin Ayinamẹ̀tọ to nudọnamẹ po whẹwhiwhẹn po na Ayimatẹngan Awọnlin tọn dai tọn Babatunde Raji Fashola. E sọ wazọn dopọ hẹ Ayimatẹngan Bola Tinubu. Raji yin dopo to hagbẹ mẹdekannujẹ vodidi Ayimatẹn Awọnlin tọn whẹpo e do ku. Raji kú na vẹgomẹzọn to owhe etọn gbe to Magodo, Naijilia to osun ṣinatọntọ owhe 2017. E tindo owhe kandeao-nukunẹnẹ.
Chanchaga
Chanchaga yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to Ayimatẹn Niger Tọn to  Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to tatọ́-tẹnnọ ayimatẹn lọ Minna tọn he gbọn suhugan agbegbe Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn lọ tọn ji.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu kandegbànnukúnawe 72 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha  201,429 wẹ to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.
Whenuho
Nọtẹn nupinplọn tọn susu lẹ wẹ tin to lẹdo dokọ̀ tọn Chanchaga tọn podọ tevi-hì daho Paikoro tọn fie tevi nọ yin sisa do togodo te tin to finẹ ga.
Whehutọ
Whehutọ yin mẹhe nọ wlé whèvi podọ to whedelẹnu e sọ nọ wlé kanlin to otọ me ga. Whèvi wiwle nọ yin yinyọnẹn taidi whéhuhu. Whéhuto sọha na yi livi 38 wẹ tin. whéhuto nọ saba wlé whévi po ylanwle lọ po nado sa ẹ bo mọ akuẹ, kavi nado du. Whèhuto delẹ ma nọ wle whévi nado du kavi sa sigba nujlomẹ wẹ whéhuhu yin na ye.
Georg Gallus
thumb|Georg Gallus Georg Gallus yin jiji to (azán ṣidopotọ Liyasun owhe 1927 je azán wiatontọ Avivọsún owhe 2021). Ewọ yin tonudọtọ́ Germany tọn, yin hagbẹ Free Democratic Party tọn (FDP). Bo ka só yin hagbẹ plidọpo tonudọtọ́ le tọn de bẹsọn owhe 1970 kakajẹ owhe 1994. Gallus yin jiji to oto Hattenlofen (he wa nọ yin yiylọ to godomẹ dọ Baden Wurttemberg. Gallus kú to azán wiatontọ Avivọsún owhe 2021 to Hattenlofen to owhe 94 mẹvi me
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1927 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Fatima Faloye
Fatima Faloye (yin jiji to Harlem, to tòdaho New York tọn mẹ), e yin vijiji Naijilia po Barbados po tọn bosọ plọnnu to Wehọmẹ Dalton tọn he tin to tòdaho New York tọn mẹ bo yi Wehọmẹ Alavọ New York tọn ga. Faloye
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Naijilia-nu lẹ
Fati Niger
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ Adà:Hànjitọ lẹ to Naijilia
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Charles Konan Banny
Charles Konan Banny (11 Kọ́yànsun 1942 – 10 Zósun 2021) yin tonudọtọ Ivory Cost tọn de. E yin linzọnyizọnwatọ tangan otò Côte d'Ivoire tọn sọn 7 Awewesun 2005 jẹ 4 Lidosun 2007. Banny basi matintọ to azán aotọ Zósun 2021 tọn to Paris gbọn azọ̀n COVID-19 tọn dali to whenue e tindo owhe 78.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1942 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Lavun
Lavun yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Kutigi tọn mẹ to hùwaji lẹdo lọ tọn to alihiamẹnu 9°12′00″N 5°36′00″E ji. Tọsisa Kaduna tọn (Kaduna River) wẹ to dogbó whèzẹtẹn LGD lọ tọn ji.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 2,835 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 209,917 wẹ to finẹ to mẹhihia 2006 tọn.
Sọha pósu tọn (postal code) lẹdo lọ tọn wẹ 913.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Fausat Adebola Ibikunle
Fausat Adebola Ibikunle yin Gandutọ na Lizọnyizọn tito na Ayimatẹn Kaduna Tọn (Ministry of Housing & Urban Development)
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Whevi Owẹ́
thumb|Whevi Owẹ́ Whevi Owẹ́ yin whevi de he nọ saba yin yinyin na dudu. Osin he gblọ mẹ wẹ e nọ nọ. E nọ saba yin mimọ to oto taidi Aflika, agewaji po huwaji Amelika tọn, India po Sri lanka po mẹ. E to todohukanji na whevi he yin yinyọnẹn hugan to aihọn lọ mẹ lẹ mẹ. E sọ nọ saba yin mimọ to tọsisa delẹ mẹ taidi tọsisa endeavor tọn, tọsisa Queensland tọn po tọsisa Australia tọn po mẹ. Whevi ehe to linlẹn de mẹ, ko tọn sọn tọsisa mẹ bo lin biọ ohu mẹ ga.
Charles Olumo
Alhaji Abdulsalam Sanyaolu yin aihundatọ Otò Naijilia tọn bo wasọn Abeokuta, Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. Aihun ayọgbe tọn lẹ kẹdẹ wẹ e nọ da.
Azọn
Alhaji Abdulsalam Sanyaolu bẹ aihundida jẹeji to owhe 1953 to sinsẹnhọ de mẹ to Awọnlin.
Alọdlẹndonu
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1953 lẹ
Fatai Rolling Dollar
Ahọvi Olayiwola Fatai Olagunju he yin yinyọnẹn taidi Fatai Rolling Dollar (azan koatọn-nukunawetọ Liyasun owhe 1928 jẹ azan wiawetọ Ayidosun owhe 2013), yin hanjitọ otò Naijilia tọn, he azọnwhe BBC dekunnu etọn dọ hanjitọ he yin alọkẹyi lẹdo otò Naijilia tọn wẹ é yin. E kú to azan wiawetọ Ayidosun owhe 2013 to whenuena e dó owhe kanwe-atọ́n (85), bo sọ yin pipa gbọn tògbogan dayi tọn otò Naijilia tọn Goodluck Jonathan dali.
Otań gbẹzan etọn tọn
E bẹ gbẹzan hanjiji etọn tọn to owhe 1953 bọ sọ plónnu hànjitọ delẹ taidi Ebenezer Obey po matintọ Orlando Owoh po. E yin yinyọnẹn gbọn aliho he e nọ yi alọ dó ho ginta etọn po awuyiya po dó. Rolling Dollar sìn ohàn he diyìn taun wẹ Won kere Si Number Wa. To owhe 1957, e dó ogbẹ eight-piece band he nọ yin yiylọ dọ Fatai Rolling Doller and his African Rhythm Band po dote. Ye basi bladopọ ohàn susu tọn na azọnwhe Philips West Africa Records.
Okú etọn
E kú to jijọho mẹ whenuena é to amlọn dọ́. E yin didi dó Ikorodu, to Awọnlin. Fatai Rolling Dollar wẹ yin hànjitọ he whẹ́n hugan to otò Naijilia tọn mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1928 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2013 lẹ
Charles Mordi
Charles Mordi yin ajowatọ otò, Naijilia tọn, e wọ wẹ sọ yin Gandodinnanu na Akuẹsẹdotẹn daho otò Naijilia (Central Bank of Nigeria) tọn. E sọ nọ paṣẹ do akuẹ sinho podo Ajọwiwa otò Naijilia tọn lẹ po ji. Mordi ko do gbedewema po gbedewema daho po dogọ na Ajọwiwa sọn wehọmẹ alavọ Awọnlin tọn (University of Lagos).
Azọnwiwa
Nuyọnẹn do Azọnwiwa he tọn blẹ sọn Akuẹsedotẹn daho otò Naijilia (Central Bank of Nigeria) tọn to [[owhe] 1980. He zindonukọn do azọngo po IMF bo wa zun gan-do titodoajọwiwa otò lẹ tọn do go na otò Namibia po Botswana. He sọ wazọn po hagbẹ devo to IMF na dido aiha po nukun do Azọnwiwa na otò Malawia po otò Lesotho.
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
William Howard Taft
thumb|William Howard Taft 1909 William Howard Taft (azán fọtọntọ Zósun owhè 1857 jẹ azán ṣiantọntọ whejisun owhè 1930 tọn) wẹ togbogan koatọnnukunawetọ otò Amẹlika tọn sọn (1909-1913) podọ whẹdatọgan otò Amẹlika tọn sọn (1921-1930). E wazọn taidi whẹdatọ do lẹdo ṣidopotọ ji, ayimatẹngán to otò Filipinu lẹ tọn mẹ, wekantọ awhàn tọn na Theodore Roosevelt po ayinamẹtọ gando osẹ́n go po. Sọn owhè 1914 jẹ owhè 1920, nuplọntọ́ daho to nupinplọn osẹ́n tọn wẹ e yin to wehọmẹ alavọ tọn Yale University.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Charlie Gallagher
Charlie Gallagher (mẹhe yin jiji to azán ẹnẹtọ, Abọhúsun owhe 1940 tọn bo nọgbẹ̀ kakajẹ azán widopotọ Liyasun tọn to owhe 2021 tọn) yin bọluhotọ Scotland-nu de he yin tovi Ireland tọn. Ewọ wẹ nọ hò nukọn. Bọluhogbẹ́ Celtics po Dumbarton po tọn wẹ e hò bọlu na hugan. E nọ yí agbasa lẹpo do ho bọlu. E hò bọlu na otò Republic of Ireland tọn to 1967, whlà awè wẹ yè zan ẹn. Gallagher kú to azán widopotọ, Liyasun owhe 2021 tọn, owhe kanwe wẹ e tindo.
Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn Adà:Ovi he ye ji to owhe 1940 lẹ Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Jijọho
Jijọho yin ojlẹ he Avun kavi awhan depope ma tin. To ada he gblo mẹ, Jijọho zẹmẹdo ninọmẹ kọndopọ tọn abọẹ kavi whiwhẹ he ma yin aliglọnna gbọn nudepope dali, di whẹndo dé he ma do nuhe na wluii. Gbẹtọ susu lẹ pò tito lẹ po jlo Jijọho. Ogbẹ dopo he yin didoai nado hẹn Jijọho wa to Akọta lẹ ṣẹnṣẹn podọ nado hẹn podo wa na awhan lẹ wẹ, Alẹnu Akọta lẹ tọn. To whẹkẹwhan tintan godo whenue e ma glọnalina whẹkẹwhan awetọ, e yin adadiọna po kọndopọ Akọta lẹ tọn po he tẹnpọn nado hẹn aihọn tin to Jijọho mẹ. Ehe zẹmẹdo dọ eyin Akọta de yin awhantọn gbọn Akọta Devo dali bọ e ma yin ewọ wẹ dinho hagbẹ he po lẹ na yiavun naẹ. Aliho ehe mẹ wẹ kọndopọ akọta lẹ tọn yiavunlọ na South Korea po Kuwait po te to whenue ye yin awhantọn. Martin Luther pẹvi kan to weklanhanmẹ etọn sọn ganhọ Birmingham tọn mẹ dọmọ Jijọho nugbo ma yin dọ hunyanhunyan ma na tin gbà, ṣigba awusọhia whẹdida dodo tọn dona tin. To hogbe devomẹ Jijọho nugbonugbo hugan dọ nuhahun ma tin, amọ mẹtọnhopọn dona tin, enẹ wẹ nọ hẹn Jijọho wa. Afred Nobel dowatọ Ajọ whemẹwhemẹ tọn na nunina Vonọtaun de (Nobel prize) na mẹhe wá nususu nado hẹn jijọho tin to aihọn mẹ lẹ.