cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
શીરવાડા (તા. કાંકરેજ)
શીરવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. શીરવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જુવાર, બાજરી, તુવર, એરંડો, જીરું, તમાકુ, કપાસ અને શાકભાજી તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધાર્મિક સ્થળો
ગામમાં શ્રી હરીહરેશ્વર મહાદેવનું મંદિર અને શ્રી બુઢેશ્વર મહાદેવના મંદિરો આવેલા છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
નૌશાદ અલી
નૌશાદ અલી (૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૧૯ – ૫ મે ૨૦૦૬) એક સંગીતકાર, સંગીત દિગ્દર્શકાને ફિલ્મ નિર્માતા હતા. તેઓ વ્યાપકપણે હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગના મહાન અને અગ્રણી સંગીત દિગ્દર્શકોમાંના એક માનવામાં આવે છે. તેઓ ખાસ કરીને ફિલ્મોમાં શાસ્ત્રીય સંગીતના ઉપયોગને લોકપ્રિય બનાવવા માટે જાણીતા છે.
સ્વતંત્ર સંગીત દિગ્દર્શક તરીકેની તેમની પ્રથમ ફિલ્મ ૧૯૪૦માં રજૂ થયેલી પ્રેમ નગર હતી. તેમની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ રતન (૧૯૪૪) હતી. નૌશાદને હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં તેમના યોગદાન માટે અનુક્રમે ૧૯૮૧ અને ૧૯૯૨ માં દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ અને પદ્મભૂષણ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા.
જીવન પરિચય
સંગીતકાર નૌશાદ અલીનો જન્મ ૨૫ ડિસેમ્બર, ૧૯૧૯ના દિવસે ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલા લખનૌ ખાતે મુન્શી વાહિદ અલીને ત્યાં થયો હતો. તેઓ માત્ર ૧૭ વર્ષની ઉંમરે જ પોતાનું નસીબ અજમાવવા મુંબઈ પ્રયાણ કરી ગયા હતા. શરૂઆતના સંઘર્ષના દિવસોમાં એમને ઉસ્તાદ મુસ્તાક હુસૈન ખાં, ઉસ્તાદ ઝંડે ખાં તેમ જ પંડિત ખેમ ચંદ્ર પ્રકાશ જેવા ગુણવાન ગુરુઓની સોબત મળી હતી.
એમને પહેલી વાર સ્વતંત્ર સંગીતકાર તરીકે ઈ. સ. ૧૯૪૦ના વર્ષમાં પ્રેમનગર નામના ચલચિત્રમાં સંગીત પીરસવાની તક મળી હતી. પરંતુ એમની પોતાની ઓળખાણ પ્રસ્થાપિત કરવાની તક એમને ઈ. સ. ૧૯૪૪ના વર્ષમાં રજુ થયેલ રતન નામના ચલચિત્રમાં મળી હતી, જેમાં જોહરાબાઈ અમ્બાલેવાલી, અમીરબાઈ કર્ણાટકી, કરણ દિવાન અને શ્યામ જેવા સ્વરકારોએ ગાયેલાં ગીતો ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ થયાં હતાં. આ ભવ્ય સફળતા સાંપડ્યા પછી એમણે ૩૫ જેટલી સિલ્વર જ્યુબીલી હીટ, ૧૨ ગોલ્ડન જ્યુબીલી તેમ જ ૩ ડાયમંડ જ્યુબીલી ફિલ્મો આપી ભવ્ય સફળતા મેળવી. એમને ભારતીય ચલચિત્ર ઉદ્યોગમાં કરેલા ઉત્તમ યોગદાન બદલ ઈ. સ. ૧૯૮૨ના વર્ષમાં દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર અને ઈ. સ. ૧૯૯૨ના વર્ષમાં પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:હિન્દી ચલચિત્ર શ્રેણી:સંગીતકાર શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૧૯માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૬માં મૃત્યુ શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા
શિહોરી (તા. કાંકરેજ)
શિહોરી (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લાના કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ તેમજ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
શિહોરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. એમ કહેવાય છે કે શિવા રબારીના નામ ઉ૫રથી આ ગામનું નામ શિહોરી ૫ડયું છે.
શિહોરીમાંથી રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નંબર ૧૪ મધ્યમાંથી પસાર થાય છે.
શિહોરીમાં ગૃપ ગ્રામ પંચાયત ઉપરાંત કાંકરેજ તાલુકા પંચાયત પણ છે. કાંકરેજ તાલુકાનુ મુખ્યમથક હોવાથી તાલુકાના લોકો પંચાયતના કામકાજ માટે આવે છે. બેંકની સવલતમાં દેનાબેંક, નાગરિક બેંક, સ્ટેટ બેંક બેંક ઓફ બરોડા,જમીન વિકાસ બેંક,ઉપરાંત બીજી અન્ય પ્રાઇવેટ બેંકો પણ કાર્યરત છે. પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર ઉપરાંત તાલુકાની સૌથી મોટી રેફરલ હોસ્પિટલની સેવા પણ ઉપલબ્ધ પણ છે. અહીં કન્યા કેળવણી મંડળ, એમ વી વાલાણી હાઇસ્કૂલ, તાલુકા પુસ્તકાલય,આંગણવાડી મુખ્યાલય, તાલુકા ફાસ્ટટ્રેક કોર્ટ આવેલ છે.
નામકરણ
શિવા નામના લોઢા રબારીના નામ પરથી શિવોરી નામ પડેલ, જે પાછળથી અપભ્રંશ થતાં શિઓરી કે શિહોરી તરીકે ઓળખાય છે.
જોવાલાયક સ્થળો
[૧] ગાય માતાનુ મંદિર :- વિક્રમ સંવત ૧૯૪૯ ના કારતક સુદી અગિયારસ ને મંગળવારના રોજ શિવા નામના લોઢા શાખના રબારીની એક ગાય, નામ એનુ વાદળી. વાદળી ગામના ઉભા પાક ચરી જતી અને હેરાન કરતી હોવાથી શિવા રબારીએ પોતાની દેવરુપી ગાય વાદળીને ઠપકો આપતાં લાકડી મારી પરંતુ ગાય સતી હોવાથી એકદમ દોડી અને ત્રણ દરબાર ભાઈઓની જમીનના ખુંટની મધ્યમાં આવીને ઊભી રહી, ત્યાં એક વડલાનું ઝાડ હતું ત્યાં આવીને પોતાની વાછરડીને ધવરાવતી હતી. ત્યારબાદ આ ગાયએ વાચા આવી અને કરશનદાસબાપુ થળી જાગીર મઠના મહંતને બોલાવવા કહ્યું અને મંહત આવતા કહ્યું કે મારે જીવતા સમાધિ લેવી છે ત્યારે મહંત દ્વારા ધરતી માતા પર ગંગાજળની અંજલો આપતાં ધરતી માતાએ તેને માર્ગ દીધો અને ગાય ધરતીમાં સમાઈ ગઈ.
(નોંધ : આ જમીન ત્રણ રાજપુત ભાઈઓ ભાવસિંહ, વજેસિંહ અને હિંમતસિંહની હતી, આજેપણ શિહોરીમાં ત્રણ પાર્ટીના વંશજો છે, ભાવાણી પાર્ટી, વજાણી પાર્ટી, અને હેમાણી પાર્ટી. અને લોઢા રબારીના વંશજો પણ હાલમાં દશાવાડા અને સુણોખ બે ગામે વસે છે તથા થળી જાગીર મઠ માં હાલમાં ૧૩ મા મંહત શ્રી જગદીશપુરી બાપુ છે. )
ગામમાં પ્રવેશતાં ૫શ્ચિમે દરબારવાસનો રસ્તો ૫સાર કરીએ એટલે સામે એક નાનકડો વડલો દેખાય છે. તેના બીલકુલ પાસે કોટ છે. અંદરના ભાગમાં નાની દેરીના ઘુમટ ઉ૫ર લીલા રંગની અડધી ધજા ફરકે છે આ જ ગૌરી માતાનું મંદિર છે. ગુજરાત ભરમાં ગાયમાતાનું આ એક માત્ર મંદિર છે અને ધર્મશાળા ૫ણ છે. આ નાનકડી દેરીને ત્રણ બાજુ ત્રણ દરવાજા છે. દેરીની જાળીમાં જોતાં આરસ ૫હાણની ગાયમાતાની મૂર્તિ છે.જયાં આસો સુદ ૧૧ થી ૧૫(શરદ પૂર્ણિમા) રાસ ગરબા ઉપરાંત ભવ્ય મેળો ભરાય છે.
આ મંદિર અંગ્રેજ સમયમાં કનૈયાલાલ ફોજદાર હતા તેમને દીકરો ન હતો ત્યારે માતાજીની માનતા રાખી અને માતાજીએ બે દીકરા આપ્યા તેથી આ મંદિર કનૈયાલાલે બનાવ્યું હતું.
[૨] મહામંડલેશ્વર મહાદેવનુ મંદિર :- શિહોરીથી ૨ કિમી દુર પાંડવોએ સ્થાપેલું પૌરાણિક મહામંડલેશ્વર મહાદેવનું મંદિર પણ આવેલું છે.
[૩] દુગાવાડા પંચમુખી હનુમાનજીનુ મંદિર :- શિહોરીથી ૨ કિમી દુર દુગાવાડા પંચમુખી હનુમાનદાદાનું મંદિર આવેલ છે.
ભાકોદર (તા. દાંતીવાડા)
ભાકોદર (તા. દાંતીવાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દાંતીવાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભાકોદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દાંતીવાડા તાલુકો
વણસોલી
વણસોલી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વણસોલી ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તુવર, કપાસ  તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
વજ્રેશ્વરી (તા. ભિવંડી)
300px|thumbnail|right|વજ્રેશ્વરી મંદિર, મહારાષ્ટ્ર વજ્રેશ્વરી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના થાણા જિલ્લાના ભિવંડી તાલુકામાં આવેલ એક ગામ છે. મહારાષ્ટ્રમાં આવેલાં ધાર્મિક સ્થળો પૈકીનું એક એવું વજ્રેશ્વરી દેવી (વજ્રેશ્વરી માતા)નું પ્રખ્યાત મંદિર અહીં છે, જ્યાં ગરમ પાણીના કુંડ આવેલા છે. આ કુંડનું ગરમ પાણી આરોગ્યવર્ધક ગણાય છે. વ્રજેશ્વરી માતા, પાર્વતી માતાનું રૂપ ગણાય છે. ચિમાજી અપ્પાએ નિર્માણ કરાવેલા આ મંદિરમાં માતાની મૂર્તિના હાથમાં ખડ્‌ગ તેમ જ ગદા જોવા મળે છે.
બિટ્ટા સૌર ઊર્જા એકમ
બિટ્ટા સૌર ઊર્જા એકમ પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના બિટ્ટા ગામ ખાતે આવેલ ૪૦ મેગાવોટ ક્ષમતાનો સોલાર પાવર પ્લાન્ટ છે. અદાણી પાવર દ્વારા જાન્યુઆરી ૨૦૧૨માં તેની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તે ભારતનો સૌથી મોટો ફોટોવોલ્ટેઇક પાવર પ્લાન્ટ છે.
કલ્યાણા (તા. ગોધરા)
કલ્યાણા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કલ્યાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
લીખવડ
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
કલ્યાણા (તા. ગોધરા)
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
બિટ્ટા સૌર ઊર્જા એકમ
વિશિષ્ટતાઓ
આ સૌર ઉર્જા એકમ ૩૫૦ એકર (૧૪૧.૬ હેક્ટર) જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. આ એકમ ખાતે ૪૦૦,૦૦૦ પેનલ બિછાવવામાં આવેલ છે, જે એમોરફોસ સિલિકોનની પાતળી ફિલ્મ ફોટોવોલ્ટેઇક ટેકનોલોજી વડે બનેલ છે. દરેક પેનલ ૧૦૦ અથવા ૯૫ Wpનો દર ધરાવે છે. આ એકમનો ખર્ચ આશરે રૂ. ૪૦૦ કરોડ છે.
લીખવડ
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
બિટ્ટા સૌર ઊર્જા એકમ
શરૂઆત
આ પાવર પ્લાન્ટ શરૂ કરવામાં આવી હતી પર પાંચમી જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ના દિને અને આ કાર્ય ૧૫૦ દિવસમાં પૂર્ણ થયું હતું. અદાણી પાવર આ એકમને વિસ્તૃત કરી ભવિષ્યમાં ૧૦૦ મેગાવોટ ક્ષમતા સુધી લઈ જવા આશા રાખે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
જુહુ
જુહુ એ મુંબઈનો પરાં વિસ્તાર છે. તે મુખ્યત્વે જુહુ દરિયાકિનારા માટે જાણીતો છે. જુહુની પશ્ચિમે અરબી સમુદ્ર, ઉત્તરે વર્સોવા, પૂર્વમાં સાંતાક્રુઝ અને વિલે પાર્લે અને દક્ષિણે ખાર વિસ્તાર આવેલાં છે. જુહુ એ શહેરના સૌથી વૈભવી વિસ્તારોમાંનો એક તેમજ બોલીવુડ સિતારાઓનું રહેઠાણ છે. નજીકના મુંબઈ ઉપનગરીય રેલ્વે સ્ટેશનમાં સાંતાક્રુઝ, અંધેરી અને વિલે પાર્લે (પશ્ચિમ અને હાર્બર લાઇન પર)નો સમાવેશ થાય છે.
વસરાવી
વસરાવી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વસરાવી ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તુવર, કપાસ  તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
ધરોડા (તા. ખેડા)
ધરોડા (તા. ખેડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક તથા વાત્રક તેમજ સાબરમતી નદીની વચ્ચે આવેલા એવા  ખેડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધરોડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
જુહુ
૧૫ ઓક્ટોબર ૧૯૩૨ના રોજ જે. આર. ડી. ટાટાએ તેમની પહેલી હવાઇ ઉડાન પુશ મોથ વિમાનમાં કરાચીથી અમદાવાદ થઇને જુહુ એરપોર્ટ પર ભરી હતી.
જાણીતાં સ્થળો
thumb|300px|right|ઇસ્કોન, જુહુ જુહુ દરિયા કિનારો ૬ કિમી લાંબો છે, જે વર્સોવા સુધી લંબાય છે અને જુહુનું લોકપ્રિય પર્યટન સ્થળ છે. આ સ્થળે મુંબઈની લોકપ્રિય સેવપુરી, ભેળપુરી તેમજ પાઉંભાજીની દુકાનો/લારીઓ આવેલી છે. ગણેશ ચતુર્થી વિસર્જન દરમિયાન આ સ્થળનો બહોળો ઉપયોગ થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુંબઈ શ્રેણી:મુંબઈનાં પરાં
જીવ મિલખા સિંઘ
જીવ મિલખા સિંહ ભારત દેશના સૌપ્રથમ ધંધાદારી ગોલ્ફ ખેલાડી છે. તેઓ ફ્લાઈંગ સિંહ નામ વડે ઓળખાતા પ્રસિદ્દ ભારતીય દોડવીર દોડવીર મિલખા સિંઘના પુત્ર છે. એમનાં માતા નિર્મલ કૌર ભારત દેશની મહિલા વૉલીબાલ ટીમના કપ્તાન પદ પર ચુક્યાં છે. ઈ. સ. ૨૦૦૬ના વર્ષમાં એમણે વિશ્વના શ્રેષ્ઠતમ ૧૦૦ ગોલ્ફ ખેલાડીઓમાં પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. તેઓ ચંડીગઢ શહેરમાં રહે છે. એમનું ઈ. સ. ૨૦૦૭ના વર્ષમાં પદ્મશ્રીના પુરસ્કાર વડે સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.
ધરોડા (તા. ખેડા)
શ્રેણી:ખેડા તાલુકો
કુંદા (કપરાડા)
કુંદા (કપરાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. કુંદા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
જીવ મિલખા સિંઘ
શ્રેણી:ખેલાડી શ્રેણી:રમત
વજ્રેશ્વરી (તા. ભિવંડી)
મધ્ય રેલ્વે પર આવેલા અંબરનાથ રેલ્વે સ્ટેશનથી આ સ્થળ નજીક છે.
કુંદા (કપરાડા)
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
વસરાવી
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
નાની વડોલ
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
કુંદા (કપરાડા)
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
બલેટીયા
બલેટીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  કાલોલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બલેટીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલોલ તાલુકો
બારોલા (તા. કાલોલ)
બારોલા (તા.કાલોલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  કાલોલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બારોલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલોલ તાલુકો
શીયા (તા. કાંકરેજ)
શીયા (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા  કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. શીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
સોહનપુરા (તા. કાંકરેજ)
સોહનપુરા (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા  કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સોહનપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
ઝૂલતો પુલ, મોરબી
thumb|ઝૂલતો પુલ, મોરબી ઝૂલતો પુલ એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા મોરબી શહેર ખાતે મચ્છુ નદી પર બાંધવામાં આવેલ પુલ છે, જે એક યુરોપિયન શૈલીનું સ્થાપ્ત્ય છે, જે આજથી સવાસો વર્ષ પહેલાં લંડનનાં મહારાણી વિક્ટોરિયાએ નાઈટ કમાન્ડર ઓફ ધ સ્ટેટ ઓફ ઈન્ડિયાનો ખિતાબ જેમને આપ્યો હતો એવા મોરબીના મહારાજા વાઘજી ઠાકોરે બનાવડાવ્યો હતો. આ પુલ સાતસો પાંસઠ ફૂટ લંબાઈ અને સાડાચાર ફૂટ (૪.૬ ફૂટ) પહોળાઈ ધરાવે છે. ઈ.સ. ૧૮૮૭માં આ પુલનું નિર્માણ થયું, ત્યારે તેની જમીનથી સાઠ ફૂટ ઊંચાઈ હતી.
૨૦૨૨ દુર્ઘટના
૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ના રોજ સાંજે ૬. ૩૨ વાગે ઝૂલતો પુલ તૂટી ગયો હતો. આ સમયે પુલ પર પર રહેલા લોકોમાંથી ૧૪૧થી વધુ લોકોના મૃત્યુ થયા હતા, અને કેટલાય લોકો લાપત્તા બન્યા હતા. ૧૦૦થી વધુ લોકોને ઈજા થઈ હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:મોરબી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નાડા (તા.જંબુસર)
નાડા (તા.જંબુસર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા જંબુસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. જે તાલુકા મથક જંબુસરથી ૩૩ કિ.મી. ના અંતરે આવેલું છે. નાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, હાઇસ્કુલ, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધાર્મિક સ્થળો
અહીંથી ૩ કિ.મી.ના અંતરે દેવજગન તરીકે જાણીતું ધાર્મિક સ્થળ આવેલું છે. અહીં શ્રી રામેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. પુરાણોના ઉલ્લેખ પ્રમાણે દેવોએ અને પરશુરામે અહીં યજ્ઞ કરેલો. અહીંથી થોડે દુર અરબી સમુદ્ર આવેલો છે. આ ઉપરાંત અહીં મહાકાળી માતા તેમજ હનુમાન મંદિર અને જુના સમયની દીવાદાંડી પણ હયાત છે. ચૈત્રી પૂનમે અહીં મેળો ભરાય છે.
નરસીંહપુરા (તા. ઇડર)
નરસીંહપુરા ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં  ઇડર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. નરસીંહપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
દુધાળા (તા. ધારી)
દુધાળા (તા. ધારી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધારી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દુધાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ધારી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વાંકલ (માંગરોળ)
વાંકલ (માંગરોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વાંકલ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તુવર, કપાસ  તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
ભાંડોત્રા (તા. દાંતીવાડા)
ભાંડોત્રા (તા. દાંતીવાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા દાંતીવાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભાંડોત્રા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દાંતીવાડા તાલુકો
કંકુથાંભલા (તા. ગોધરા)
કંકુથાંભલા (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કંકુથાંભલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
જીરવળ
જીરવળ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. જીરવળ ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
કંકુથાંભલા (તા. ગોધરા)
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
જીરવળ
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
ઢઠાલ (તા. ખેડા)
ઢઠાલ (તા. ખેડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક તથા વાત્રક તેમજ સાબરમતી નદીની વચ્ચે આવેલા એવા  ખેડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઢઠાલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
જીરવળ
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
ઢઠાલ (તા. ખેડા)
આ ગામ ખેડા શહેર થી ૯ કી.મી ના અંતરે આવેલું છે. ઢઠાલ ગામમા ગામના કુળદેવી વહાણવટી માતાજીનું અતીપ્રાચીન મંદિર આવેલું છે. મંદિર નો ઇતિહાસ રા નવઘણ અને સિદ્ધરાજ સોલંકી સાથે જોડાયેલો હોવાનું કહેવાય છે.
શ્રેણી:ખેડા તાલુકો
બગદડીયા
બગદડીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, અને પંચાયતઘર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે.
ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન છે, ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:કોટડા-સાંગાણી તાલુકો
ટર્બોચાર્જર
right|thumb|350px|એર ફોઇલ બેરિંગ સપોર્ટેડ ટર્બોચાર્જરનો આડછેદ
ટર્બોચાર્જર અથવા ટર્બો એક ગેસ કોમ્પ્રેસર છે જેનો ઉપયોગ આંતરિક કમ્બશન એન્જિનમાં ફોર્સ્ડ-ઇન્ડક્શન માટે થાય છે. સુપરચાર્જરનું એક સ્વરૂપ ટર્બોચાર્જર એન્જિનમાં પ્રવેશતી હવાની ઘનતામાં વધારો કરી વધુ ઉર્જા પેદા કરે છે. ટર્બોચાર્જરમાં ટર્બાઇનથી ઉર્જા મેળવતું એક કોમ્પ્રેસર હોય છે જે બાકીના સુપરચાર્જરની જેમ મેકેનિકલ ડ્રાઇવથી ચાલવાના બદલે એન્જિનના પોતાના એકઝોસ્ટ ગેસથી ચાલે છે.
પરિભાષા
શરૂઆતમાં ટર્બોચાર્જર્સના ઉત્પાદકો તેને “ટર્બોસુપરચાર્જર્સ” તરીકે ઓળખાવતા હતા. સુપરચાર્જર એક એર કોમ્પ્રેસર છે જેનો ઉપયોગ એન્જિનમાં ફોર્સ્ડ ઇન્ડક્શન માટે થાય છે. તાર્કીક રીતે જોતા સુપરચાર્જરને ચલાવવા માટે ટર્બાઇન જોડવાથી “ટર્બોસુપરચાર્જર” બની જાય. જોકે આ શબ્દને ટૂંક સમયમાં ટૂંકાવીને “ટર્બોચાર્જર” કરવામાં આવ્યું હતું. આ નવા પ્રકારની ગુંચવણનું કારણ છે કારણ કે “ટર્બોસુપરચાર્જ્ડ” શબ્દનો ઉપયોગ ઘણી વખત એવા એન્જિન માટે કરવામાં આવે છે જેમાં ક્રેન્કશાફ્ટથી ચાલતા સુપરચાર્જર અને એક્સોઝસ્ટ આધારિત ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ થાય છે જે ઘણી વાર ટ્વિનચાર્જિંગ તરીકે ઓળખાય છે. ટેલિડાઇન કોન્ટિનેન્ટલ મોટર્સ જેવી કેટલીક કંપનીઓ હજુ પણ ટર્બોસુપરચાર્જર શબ્દનો ઉપયોગ તેના અસલ અર્થમાં કરે છે.
સંચાલકીય સિદ્ધાંત
ટર્બોચાર્જર એક નાનકડું રેડિયલ પંખાનો પંપ હોય છે જે એન્જિનના એક્ઝોસ્ટ ગેસની ઉર્જાથી ચાલે છે. ટર્બોચાર્જરમાં એક ટર્બાઇન અને એક કોમ્પ્રેસર હોય છે જે સમાન શાફ્ટ પર આવેલા હોય છે. ટર્બાઇનથી એક્ઝોસ્ટની ગરમી અને પ્રેશરને રોટેશનલ બળમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે જેનો ઉપયોગ કોમ્પ્રેસરને ચલાવવા માટે થાય છે. કોમ્પ્રેસર જરૂરી હવા મેળવે છે અને ઊંચા દબાણ સાથે ઇન્ટેક મેનીફોલ્ડમાં પંપ કરે છે જેનાથી દરેક ઇન્ટેક સ્ટ્રોકમાં સિલિન્ડરમાં હવાનો વધુ જથ્થો પ્રવેશે છે.
ટર્બોચાર્જરનો હેતુ સુપરચાર્જર જેવો જ છે જે પાયાની એક મર્યાદા ઉકેલીને એન્જિનની વોલ્યુમેટ્રીક કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે. કુદરતી એસ્પીરેટેડ ઓટોમોબાઇલ એન્જિન પિસ્ટનના માત્ર નીચે જતા સ્ટ્રોકનો ઉપયોગ કરીને નીચા દબાણનું ક્ષેત્ર રચે છે જેનાથી ઇન્ટેક વાલ્વ દ્વારા સિલિન્ડરમાં હવા ખેંચવામાં આવે છે. વાતાવરણમાં હવાનું દબાણ 1 એટીએમ (આશરે 14.7 પીએસઆઇ)થી વધારે હોતું નથી તેથી ઇન્ટેક વાલ્વમાં દબાણના તફાવતની મર્યાદા હશે તેથી કોમ્બુશન ચેમ્બરમાં પ્રવેશતા હવાના પ્રમાણમાં તફાવત સર્જાશે. ટર્બોચાર્જરથી સિલિન્ડરમાં હવા પ્રવેશે તે પોઇન્ટ પર દબાણ વધે છે તેથી વધારે હવાનો જથ્થો (ઓક્સિજન) અંદર પ્રવેશશે કારણ કે આંતરિક દબાણમાં અનેક ગણો વધારો થશે. વધારાના હવાના પ્રવાહના કારણે કોમ્બ્યુસ્ટન ચેમ્બર પ્રેશર અને ઊંચી એન્જિન રિવોલ્યુશન ઝડપે પણ ઇંધણ/હવાનો લોડ જાળવી રાખવાનું શક્ય બને છે જેથી એન્જિનના પાવર અને ટોર્ક આઉટપુટમાં વધારો થાય છે.
ડિટોનેશન ન થાય તે માટે અને શારિરીક નુકસાન ટાળવા માટે સિલિન્ડરમાં દબાણ વધારે પડતુ ઊંચું ન હોવું જોઇએ, તેથી વધારાના વાયુને બહાર કાઢીને ઇન્ટેક પ્રેશર નિયંત્રણમાં લેવું પડે છે. નિયંત્રણની કામગીરી એક વેસ્ટગેટ દ્વારા થાય છે જે ટર્બાઇનમાંથી કેટલોક એક્ઝોસ્ટ ફ્લો બહાર કાઢે છે. તેથી ઇન્ટેકમાં હવાનું દબાણ નિયંત્રણમાં રહે છે.
ઇતિહાસ
ટર્બોચાર્જરની શોધ સ્વિસ એન્જિનિયર આલ્ફ્રેડ બુચી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ટર્બોચાર્જર માટે તેમની પેટન્ટ 1905માં ઉપયોગ માટે દાખલ કરાઇ હતી. 1920ના દાયકામાં ડીઝલથી ચાલતા જહાજો અને લોકોમોટિવ્સમાં ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો હતો.
ઉડ્ડયન
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ વખતે ફ્રેન્ચ એન્જિનિયર ઓગસ્ટી રેટીયુએ કેટલાક ફ્રેન્ચ ફાઇટર્સમાં રેનોના એન્જિનમાં ટર્બોચાર્જર્સ બેસાડ્યા હતા જેમાં અમુક સફળતા મળી હતી.
1918માં જનરલ ઇલેક્ટ્રિકના એન્જિનિયર સેનફોર્ડ મોસે ટર્બોને એક V12 લિબર્ટી એરક્રાફ્ટ એન્જિન સાથે જોડ્યું હતું. આ એન્જિનનું ટેસ્ટીંગ કોલોરાડોમાં પાઇક્સ પીક ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું14000 ft જેમાં એ દર્શાવાયું હતું કે ઘણી ઊંચાઇ પર હવાના ઓછા દબાણ અને ઘનતાના કારણે ઇન્ટરનલ કોમ્બ્યુસ્ટન એન્જિનમાં સામાન્ય રીતે ઉર્જામાં જે ઘટાડો થાય છે તે આનાથી દૂર થઇ શકે છે.
ટર્બોચાર્જરનો સૌ પ્રથમ ઉપયોગ બીજા વિશ્વયુદ્ધ અગાઉ 1930ના દાયકામાં એરક્રાફ્ટ એન્જિનના ઉત્પાદનમાં કરવામાં આવ્યો હતો. મોટા ભાગના એરક્રાફ્ટ આધારિત એપ્લિકેશન્સ પાછળનો મુખ્ય હેતુ વિમાનને વધુ ઊંચાઇ સુધી ઉડાવવાની ક્ષમતા મેળવવાનો હતો તેમાં વધુ ઊંચાઇ પર ઘટેલા વાતાવરણના દબાણને સરભર કરવામાં આવતું હતું. વધુ ઊંચાઇએ એન્જિનની શક્તિ વધારવા માટે Fw 190D, ટેમ્પેસ્ટ, B-17 ફ્લાઇંગ ફોટ્રેસ અને પી-47 થંડરબોલ્ટ જેવા વિમાનોમાં ટર્બોચાર્જર્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઓટોમોબાઇલ્સ ઉત્પાદન
પ્રથમ ટર્બોચાર્જ્ડ ડીઝલ ટ્રકનું ઉત્પાદન “સ્વેઇઝર મશીનેન ફેબ્રિક સોરેર” (સ્વિસ મશીન વર્ક્સ સોરેર) દ્વારા 1938માં કરવામાં આવ્યું હતું. right|thumb|શેવરોલે કોર્વેરનું ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિન. ટોચમાં જમણી બાજુએ આવેલું ટર્બો સમગ્ર એન્જિનમાં ફેલાયેલી ક્રોમ ટી પાઇપ મારફતે એન્જિનમાં દબાણવાળી હવા ભરે છે પ્રથમ પ્રોડક્ટશન ટર્બોચાર્જ્ડ ઓટોમોબાઇલ એન્જિન 1962માં જનરલ મોટર્સ દ્વારા બનાવાયા હતા. વાય-બોડી ઓલ્ડ્સમોબાઇલ કટલેસ જેટફાયરમાં ગેરેટ એઇરિસર્ચ ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ કરાયો હતો અને શેવરોલે કોનવેઇર મોન્ઝા સ્પાઇડરમાં ટીઆરડબલ્યુ ટર્બોચાર્જર ફીટ કરાયા હતા. 1974માં ઇંધણની કટોકટી ચરમસીમાએ હતી ત્યારે પેરિસ એર શોમાં પોર્શ દ્વારા 911 ટર્બો રજૂ કરાઇ હતી જે વિશ્વની પ્રથમ પ્રોડક્શન સ્પોર્ટ્સ કાર હતી જેમાં એક્ઝોસ્ટ ટર્બોચાર્જર અને પ્રેશર રેગ્યુલેટરનો ઉપયોગ કરાયો હતો. વધારાનું દબાણ દૂર કરવા માટે વેસ્ટગેટનો ઉપયોગ કરીને આ શક્ય બનાવાયું હતું.
સ્પર્ધા માટેની કાર
એરક્રાફ્ટ એન્જિનિયર ફ્રેન્ક હેલ્ફોર્ડએ પોતાની સુધારાવધારા સાથેની એસ્ટોન માર્ટિન રેસિંગ કાર ધ હેલ્ફોર્ડ સ્પેશિયલ માં ટર્બોચાર્જિંગ પર પ્રયોગ કર્યા હતા પરંતુ તેમના પ્રયાસ સફળ થયા હતા કે નહીં તે નિશ્ચિત નથી. ઓટોમોટિવ રેસિંગમાં ટર્બોચાર્જિંગનો પ્રથમ સફળ ઉપયોગ 1952માં થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે જ્યારે ડીઝલથી ચાલતી ક્યુમિન્સ સ્પેશિયલમાં ફ્રેડ અગાબાશિયાન ઇન્ડિયાનાપોલીસ 500 ખાતે પોલ પોજિશન માટે ક્વોલિફાઇ થયા હતા175 mi અને ત્યાર બાદ ટાયરના ફેંકાયેલા ટૂકડાએ એલિયોટ ટર્બોચાર્જરના કોમ્પ્રેસર સેક્સનને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. ઓફેનહોઝરના ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિન 1966માં ઇન્ડિયાનાપોલિસ પહોંચ્યા હતા જ્યાં તેમને 1968માં ગેરેટ એઆઇરિસર્ચ ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ કરીને સફળતા મળી હતી. ઓફેનહોઝર ટર્બો 1972માં તેની ચરમસીમાએ હતો1000 hp જ્યારે પોર્શએ 917/30 સાથે કેન-એએમ સિરિઝમાં પ્રભુત્વ નોંધાવ્યું હતું.1100 hp ટર્બોચાર્જ્ડ કારોએ 1976 અને 1988 વચ્ચે અને પછી 2000-2007 દરમિયાન લે મેન્સમાં 24 કલાક દરમિયાન પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું.
ફોર્મ્યુલા વનમાં કથિત “ટર્બો એરા”માં થી સુધી 1500 સીસીની ક્ષમતા સાથેના એન્જિન 1000થી 1500 એચપી (746થી 1119 કેડબલ્યુ) મેળવી શકતા હતા (રેનો, હોન્ડા, બીએમડબલ્યુ, ફેરારી) રેનો એફ1 ફિલ્ડમાં 1977માં ટર્બો ટેકનોલોજી લાગુ પાડનારી પ્રથમ ઉત્પાદક હતી. પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ ઊંચો હતો જે તેની કામગીરી દ્વારા સરભર થયો હતો અને અન્ય એન્જિન ઉત્પાદકો પણ તેને અનુસરવા લાગ્યા હતા. ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિન એફ1 ફિલ્ડ પર છવાઇ ગયા અને 1980ના દાયકામાં ફોર્ડ કોસવર્થ ડીએફવી યુગનો અંત આવ્યો. જોકે એફઆઇએએ નિર્ણય લીધો હતો કે ટર્બોચાર્જર્સના કારણે રમત વધારે પડતી જોખમી અને ખર્ચાળ બની ગઇ હતી. એફ1એ મહત્તમ બુસ્ટ પર મર્યાદા મૂકવાનો નિર્ણય લીધો હતો, ત્યાર બાદ ટેકનોલોજી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો હતો.
ડ્રેગ રેસિંગમાં1800 hp ગેલ બેન્ક્સ ઓફ સધર્ન કેલિફોર્નિયા દ્વારા વિકસાવાયેલા ટ્વીન-ટર્બોચાર્જ્ડ પોન્ટિયેક જીટીએ એ નું “વિશ્વની સૌથી ઝડપી પેસેન્જર કાર”નો જમીન પરની ઝડપનો વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો.277 mi/h આ સ્પર્ધાને 1987માં ઓટોવિક મેગેઝિનની કવર સ્ટોરી તરીકે સ્થાન અપાયું હતું. ગેલ બેન્ક્સ એન્જિનિયરિંગએ કેટલાક ડીઝલથી ચાલતા ડ્રેગ રેસિંગના મશીન પણ બનાવ્યા હતા અને દોડમાં ઉતાર્યા હતા જેમાં “વિશ્વના સૌથી ઝડપી ડીઝલ ટ્રક” જેવા સ્ટ્રીટ-લીગલ ડોજ ડાકોટા પિક-અપ સામેલ છે735 hp જે તેના પોતાના ટેલરને બોનવિલે સોલ્ટ ફ્લેટ્સ પર લઇ ગયા અને ત્યાર બાદ નો સત્તાવાર એફ.આઇ.એ ટુ-વે સ્પીક રેકોર્ડ સર્જ્યો હતો217 mi/h જેમાં વન વે ટોપ સ્પીડ હતી.222 mi/h આ વાહને હોટ રોડ પાવર ટુરમાં 21.2-એમપીજીની એવરેજ આપીને ટર્બોચાર્જ્ડ ડીઝલ એન્જિનની ઇંધણ કાર્યક્ષમતાનું પણ ઉદાહરણ આપ્યું હતું.
કમ્પોનન્ટ્સ
thumb|250px|right|ડાબુ બાજુ, બ્રાસ ઓઇલ ડ્રેઇન કનેક્શનજમણી બાજુએ, બ્રેઇડેડ ઓઇલ સપ્લાય લાઇન અને જળશિતક લાઇન કનેક્શન thumb|250px|right|ઢાંકણુ દૂર કરતા કમ્પ્રેસર ઇમ્પેલર સાઇડ thumb|250px|right|ટર્બાઇન બાજુનું ઢાંકળું દૂર કરતા ચિત્ર thumb|250px|right|ટર્બોચાર્જરની બાજુમાં સ્થાપિત કરાયેલું વેસ્ટગેટ
ટર્બોચાર્જરમાં મુખ્યત્વે ચાર કમ્પોનન્ટ છે. ટર્બાઇન (લગભગ કાયમ રેડિયલ ટર્બાઇન) અને ઇમ્પેલર/કોમ્પ્રેસર વ્હીલ્સ તેમના ફોલ્ડ કરાયેલા કોનિકલ હાઉસિંગમાં હોય છે જે ત્રીજા કમ્પોનન્ટની સામેની બાજુએ, સેન્ટર હાઉસિંગ/હબ રોટેટિંગ એસેમ્બલી (સીએચઆરએ) પર હોય છે.
પૈડા ફરે ત્યારે કોમ્પ્રેસર ઇમ્પેલરની આસપાસ ફીટ કરાયેલું અને ટર્બાઇન તે વાયુ એકત્ર કરીને પૈડામાંથી પસાર થવા મોકલે છે. કદ અને આકારના કારણે એકંદરે ટર્બોચાર્જરની કામગીરી પર અમુક અસર જોવા મળે છે. ઉત્પાદક પાસેથી ઘણી વખત સમાન બેઝિક ટર્બોચાર્જર એસેમ્બલી મળે છે જેમાં ટર્બાઇન માટે મલ્ટીપલ હાઉસિંગ પસંદગી હોય છે અને કેટલીક વખત કોમ્પ્રેસર કવર પણ હોય છે. તેના કારણે ડિઝાઇનર અને એન્જિન સિસ્ટમ કામગીરી અને પ્રતિભાવ વચ્ચે તથા કાર્યક્ષમતા અથવા પ્રાથમિકતા વચ્ચે જોડાણ સાધી શકાય છે. ટ્વીન-સ્ક્રોલ ડિઝાઇનમાં બે વાલ્વ-સંચાલિત એક્ઝોસ્ટ ગેસ ઇનલેટ હોય છે જેમાં એક નાનકડું અને તીવ્ર કોણ ધરાવતું હોય છે જે ઝડપી પ્રત્યાઘાત માટે હોય છે અને પીક પરફોર્મન્સ માટે એક નાના કોણ સાથે હોય છે.
સિસ્ટમમાંથી કેટલી હવા અથવા એક્ઝોસ્ટ પસાર થશે અને તે કેટલી કાર્યક્ષમતા સાથે કામ કરશે તેનો આધાર ટર્બાઇન અને ઇમ્પેલર વ્હીલના કદ પર રહેલો છે. સામાન્ય રીતે ટર્બાઇન વ્હીલ અને કોમ્પ્રેસર વ્હીલ જેટલા મોટા હોય તેટલી તેની ક્ષમતા પણ વધી જાય છે. માપ અને આકાર અલગ અલગ હોઇ શકે છે તેવી જ રીતે કર્વેચર અને વ્હીલ પર બ્લેડની સંખ્યા પણ અલગ હોઇ શકે છે. આ વિચાર પર આધારિત વેરિયેબલ જ્યોમેટ્રી ટર્બોચાર્જર્સ પણ વિકસાવવામાં આવ્યા છે.
સેન્ટર હબ રોટેટિંગ એસેમ્બલી (સીએચઆરએ) પર શાફ્ટ હોય છે જે કોમ્પ્રેસર ઇમ્પેલર અને ટર્બાઇનને જોડે છે. તેમાં શાફ્ટને સસ્પેન્ડ કરવા માટે એક બેરિંગ સિસ્ટમ પણ હોય છે જે તેને બહુ ઓછા અવરોધ પર અત્યંત ઊંચી ઝડપે ચક્રીય ગતિ કરવા દે છે. ઉદાહરણ તરીકે ઓટોમોટિવ એપ્લિકેશન્સમાં સીએચઆરએ સામાન્ય રીતે સતત દબાણ હેઠળ એન્જિન ઓઇલના પૂરવઠા દ્વારા લ્યુબ્રિકેટ થતા થ્રસ્ટ બેરિંગ અથવા બોલ બેરિંગનો ઉપયોગ કરે છે. સીએચઆરએને વોટર કુલ્ડ પણ ગણી શકાય છે જેમાં એક એન્જિન કુલન્ટના આવનજાવન માટે અંદર પ્રવેશવાની અને બહાર નીકળવાની જગ્યા હોય છે. વોટર કુલ્ડ મોડલથી એન્જિન કુલન્ટનો ઉપયોગ લ્યુબ્રિકેટિંગ ઓઇલને ઠંડુ રાખવા અને ટર્બાઇન આસપાસની અત્યંત ગરમીના કારણે સંભવિત ઓઇલ કોકિંગ પ્રક્રિયાને ટાળી શકાય છે. એર-ફોઇલ બેરિંગ્સના કારણે આ જોખમ ટળી ગયું છે.
દબાણમાં વધારો
ઓટોમોટિવ વિશ્વમાં બુસ્ટ એટલે દબાણમાં વધારો જે ઇન્ટેક મેનીફોલ્ડમાં ટર્બોચાર્જર દ્વારા પેદા થાય છે જે સામાન્ય વાતાવરણના દબાણથી વધારે હોય છે. વાતાવરણનું દબાણ આશરે 14.7 પીએસઆઇ અથવા 1.0 બાર હોય છે અને તેનાથી ઉપરનું કોઇ પણ દબાણ બુસ્ટ કહેવાય છે. બુસ્ટનું સ્તર પ્રેશર ગેજ પર જોઇ શકાય છે જે સામાન્ય રીતે બાર, પીએસઆઇ અથવા કેપીએમાં હોય છે. તે વધારાના હવાના દબાણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે દબાણપૂર્વકના ઇન્ડક્શન વગર મેળવી શકાતા દબાણથી ઉપર હોય છે. મેનીફોલ્ડ દબાણને ટર્બો પસાર કરી શકે તે હવાનો જથ્થો ગણવો ન જોઇએ.
તેની સરખામણીમાં એરક્રાફ્ટ એન્જિન પરના સાધનો શુદ્ધ દબાણને મર્ક્યુરીના મિલિમીટર અથવા ઇંચમાં માપે છે. શુદ્ધ દબાણ એ કુલ વેક્યુમ ઉપર દબાણનું પ્રમાણ છે. આઇસીએઓ સ્ટાન્ડર્ડ હવાનું દબાણ સમુદ્રની સપાટીએ પારાના 29.92 ઇંચ (101.325 કેપીએ) જેટલું હોય છે. મોટા ભાગના આધુનિક ટર્બોચાર્જર્સ આ સ્તરથી ઉપર મેનીફોલ્ડ દબાણને લઇ જવા માટે બનેલા હોતા નથી કારણ કે એરક્રાફ્ટ એન્જિન સામાન્ય રીતે એર-કુલ્ડ હોય છે અને વધારાના દબાણથી ઓવરહિટીંગ, પ્રિ-ઇગ્નિશન અને ડિટોનેશનનો ખતરો સર્જાય છે. તેના બદલે ઊંચાઇ વધે અને હવાનું દબાણ ઘટે ત્યારે ઇન્ટેક મેનીફોલ્ડને સમુદ્રના સ્તરના દબાણના સ્તરે રાખવા માટે ટર્બોની ડિઝાઇન કરવામાં આવી હોય છે. તેને ટર્બો-નોર્મલાઇઝેશન કહેવાય છે.
બુસ્ટ પ્રેશર ટર્બો સહિત સમગ્ર એન્જિન સિસ્ટમને તેના થર્મલ અને મેકેનિકલ ડિઝાઇન ઓપરેટિંગ રેન્જમાં મર્યાદિત રાખવા માટે હોય છે. તેથી ઝડપ અને ટર્બોનું આઉટપુટ પ્રેશર વેસ્ટગેટ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે જે એક બાયપાસ છે અને ટર્બાઇન આસપાસના સિલિન્ડરના ગેસને સીધા એક્ઝોસ્ટ પાઇપમાં મોકલે છે. મહત્તમ સંભવિત બુસ્ટનો આધાર ઇંધણના ઓક્ટેન રેટિંગ અને કોઇ પણ એન્જિનના ડિટોનેશન તરફના જુકાવ પર રહેલો છે. પ્રીમિયમ ગેસોલિન અથવા રેસિંગ ગેસોલિનનો ઉપયોગ વાજબી મર્યાદા સુધી ડિટોનેશનને ઘટાડવા માટે થઇ શકે છે. ઇથેનોલ, મિથેનોલ, લિક્વીફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (એલપીજી), કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (સીએનજી) અને ડીઝલ ઇંધણનો ઉપયોગ ગેસોલિનથી વધુ બુસ્ટ મેળવવા માટે થાય છે કારણ કે આ ઇંધણ દહનક્રિયાની લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. ઊંચા બુસ્ટ સ્તરમાંથી વધુ પાવર મેળવવા અને વિશ્વસનીયતા જાળવવા માટે ઘણા એન્જિન કમ્પોનન્ટ્સમાં ફેરફાર થયા છે અથવા તેને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યા છે જેમાં ફ્યુઅલ પંપ, ફ્યુઅલ ઇન્જેક્શન, પિસ્ટન્સ, વાલ્વ, હેડ-ગાસ્કેટ અને હેડ બોલ્ટ્સ સામેલ છે.
વેસ્ટગેટ
પ્રમાણમાં વધુ ગતિએ ગતિ કરીને કોમ્પ્રેસર વધારે જથ્થામાં હવા ખેંચે છે અને તેને એન્જિનમાં ધકેલે છે. ટર્બોચાર્જરનો આઉટપુટ ફ્લો વોલ્યુમ એન્જિનના વોલ્યુમેટ્રિક ફ્લો કરતા વધી જાય ત્યારે ઇનટેક સિસ્ટમમાં હવાના દબાણમાં વધારો થાય છે. એસેમ્બલી જે ઝડપે ચક્રીય ગતિ કરે છે તેનો આધાર કોમ્પ્રેસ્ડ હવાના દબાણ અને બહાર આવતા એર ફ્લોના કુલ જથ્થા પર રહેલો છે. ટર્બો જરૂરિયાત કરતા અથવા સુરક્ષાના સ્તર કરતા અનેક ગણા આરપીએમ પર ચક્રીય ગતિ કરી શકે છે તેથી તેની ગતિને નિયંત્રણમાં લેવી જરૂરી છે. વેસ્ટગેટ એ સૌથી સામાન્ય મેકેનિકલ સ્પીડ નિયંત્રણ સિસ્ટમ છે અને તેની ક્ષમતા વધારવા માટે ઘણી વાર ઇલેક્ટ્રોનિક અથવા મેન્યુઅલ બુસ્ટ કન્ટ્રોલર જોડવામાં આવે છે. વેસ્ટગેટનું મુખ્ય કામ સેટ ઇન્ટેક પ્રેશર પ્રાપ્ત થાય ત્યારે કેટલાક એક્ઝોસ્ટને ટર્બાઇનને બાયપાસ કરવા દેવાનું છે. મોટા ભાગની આધુનિક પેસેન્જર કાર એન્જિનમાં ટર્બોચાર્જર સાથે આંતરિક રીતે જોડાયેલા વેસ્ટગેટ હોય છે. જો કે શરૂઆતના કેટલાક એન્જિન (જેમ કે યુઆરએસફોર અને એસ6માં ઓડી ઇનલાઇન-5) બાહ્ય વેસ્ટગેટ્સ ધરાવતા હતા. બાહ્ય વેસ્ટગેટ્સ વધુ સક્ષમ હોય છે અને આંતરિક વેસ્ટગેટ્સ કરતા વધુ ઊંચા બુસ્ટ સ્તરને સંભાળી શકે છે (પરંતુ તેનો અમલ કરવો વધુ ખર્ચાળ છે) અને સામાન્ય રીતે તે રેસિંગ કારમાં જોવા મળે છે.
એન્ટી-સર્જ/ડમ્પ/બ્લો ઓફ વાલ્વઝ
ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિન ખુલ્લા થ્રોટલ પર અને ઊંચા આરપીએમ પર કામ કરતા હોય ત્યારે ટર્બો અને એન્જિનના ઇનલેટ વચ્ચે મોટા જથ્થામાં હવા પસાર થાય તે જરૂરી છે. થ્રોટલ બંધ થાય ત્યારે કોમ્પ્રેસ્ડ હવા બહાર નીકળવાના માર્ગ વગરના થ્રોટલ વાલ્વમાંથી પસાર થશે (એટલે કે હવા પાસે બહાર નીકળવાનો કોઇ માર્ગ નથી)
તેનાથી હવાનું દબાણ એટલા પ્રમાણમાં વધે છે કે ટર્બોને તેનાથી નુકસાન થાય છે. દબાણ જો પૂરતા પ્રમાણમાં વધે તો કોમ્પ્રેસર સ્ટોલ પેદા થશે જ્યાં સ્ટોર કરાયેલી દબાણ હેઠળની હવા ઇમ્પેલર પર ડિકોમ્પ્રેસ થાય છે અને ઇનલેટમાંથી બહાર નીકળે છે. ટર્બોચાર્જર પર રિવર્સ ફ્લોના કારણે ટર્બાઇન શાફ્ટ સામાન્ય કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે તેનાથી સંભવતઃ ટર્બોચાર્જરને નુકસાન થાય છે. આમ થતું અટકાવવા માટે ટર્બો અને ઇનલેટ વચ્ચે એક વાલ્વ ફીટ કરવામાં આવે છે જે વધારાના હવાના દબાણને બહાર નીકળવા દે છે. તે એન્ટી-સર્જ, ડાઇવર્ટર, બાયપાસ, બ્લો-ઓફ વાલ્વ (બીઓવી) અથવા ડમ્પ વાલ્વ તરીકે ઓળખાય છે. તે વાસ્તવમાં પ્રેશર રિલિફ વાલ્વ છે અને સામાન્ય રીતે ઇનટેક મેનીફોલ્ડમાં વેક્યુમ દ્વારા સંચાલન થાય છે.
આ વાલ્વનો પ્રાથમિક ઉપયોગ ટર્બોને ઉચ્ચ ઝડપે ઘુમાવવાનો છે. હવા સામાન્ય રીતે રિસાઇકલ થઇને ટર્બો ઇનલેટમાં (ડાઇવર્ટર અથવા બાયપાસ વાલ્વ) જાય છે પરંતુ વાતાવરણમાં પણ પરત મોકલી શકાય છે (બ્લો ઓફ વાલ્વ). ટર્બોચાર્જર ઇનલેટમાં હવાનો રિસાઇકલ કરવાની જરૂર એવા એન્જિનમાં પડે છે જે માસ-એરફ્લો ફ્યુઅલ ઇન્જેક્શન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે કારણ કે વધારાની હવાને માસ એરફલો સેન્સરના ઓવરબોર્ડ ડાઉનસ્ટ્રીમમાં મોકલવાથી વધારે પડતું સમૃદ્ધ ઇંધણ મિક્સર બને છે (આવું એટલા માટે કારણ કે માસ-એરફ્લો સેન્સરને પહેલેથી વધારાની હવા માટે ગણતરીમાં લઇ લેવાયું છે જેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.) હવાને રિસાઇકલ કરતા વાલ્વ અચાનક એન્જિન ડિસેલિરેશન પછી રિ-સ્પૂલ થવા માટેનો સમય ઓછો કરે છે, કારણ કે વાલ્વ સક્રિય હોય ત્યારે ટર્બો પરનો લોડ એર ચાર્જ વાતાવરણમાં મોકલવામાં આવે ત્યારના ચાર્જ કરતા ઓછો હોય છે.
પોર્ટેડ શ્રુડ/મેપ વિડ્થ એન્હેન્સમેન્ટ
ટર્બોચાર્જર કોમ્પ્રેસરની ફ્લો રેન્જ હવાને કાણાની રિંગમાંથી અથવા કોમ્પ્રેસર આસપાસ ગોળાકાર માર્ગમાંથી બહાર નીકળવા દઇ વધારી શકાય છે જે કોમ્પ્રેસર ઇનલેટથી સહેજ ડાઉનસ્ટ્રીમ હોય છે (પરંતુ આઉટલેટ કરતા ઇનલેટથી ઘણી નજીક હોય છે). બહાર નીકળતો હવાનો પ્રવાહ ફરીથી કોમ્પ્રેસર ઇનલેટ પાઇપમાં પરત જાય છે. ઇલેક્ટ્રોનિકલી નિયંત્રિત થતા બ્લો ઓફ વાલ્વની સરખામણીમાં આ પેસિવ સ્ટ્રક્ચર છે જે સતત ખુલે છે (તે વાતાવરણમાં ખુલ્લું રહેતું નથી તેનું તે એક કારણ છે) અમુક હવાને આ સ્તરે બહાર નીકળવા દેવાથી સર્જમાં વધારો થાય છે અને કોમ્પ્રેસર મેપ પહોળું બને છે. બ્લો ઓફ વાલ્વથી વિપરીત કોમ્પ્રેસરની હાઇ માસ ફ્લો સમાવવાની ક્ષમતા પણ સહેજ વધે છે (કારણ કે ચોક સ્થિતિ નજીક કોમ્પ્રેસર બ્લીડ પાથ મારફત હવા ખેંચે છે) આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હનીવેલ ટર્બો ટેકનોલોજિસ અને ક્યુમિન્સ ટર્બો ટેકનોલોજિસ જેવા ટર્બોચાર્જર ઉત્પાદકો દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં થાય છે. તેનો યોગ્ય અમલ કરવામાં આવે ત્યારે કોમ્પ્રેસર મેપની પહોળાઇ પર તેની નોંધપાત્ર અસર થાય છે જ્યારે કોમ્પ્રેસરની કાર્યક્ષમતા પર નકારાત્મક અસર થાય છે. તેની સરખામણીમાં બ્લો ઓફ વાલ્વથી મેપની પહોળાઇ પર વધારે નાટ્યાત્મક અસર થશે પરંતુ તેનો ઉપયોગ થાય ત્યારે ઉર્જાનો બગાડ થાય છે.
ચાર્જ કુલિંગ
ટર્બોચાર્જરમાં રહેલી હવાને કોમ્પ્રેસ કરવાથી તેનું તાપમાન વધે છે જેનાથી ઘણી સમસ્યા થઇ શકે છે. વધારાના ચાર્જ એર તાપમાનથી ડિટોનેશન થઇ શકે છે જે એન્જિન માટે ઘણું વિધ્વંશક સાબિત થશે. એન્જિનમાં જ્યારે ટર્બોચાર્જર બેસાડવામાં આવે ત્યારે એન્જિનમાં એક ઇન્ટરકુલર પણ ફીટ કરાય છે જે એક પ્રકારનો હીટ એક્સ્ચેન્જર છે જે ચાર્જની હીટ ઉર્જાને આસપાસની હવાના તાપમાને લાવી દે છે. ઇન્ટરકુલર જ્યારે ઇચ્છનીય ઉપાય ન હોય ત્યારે માત્ર કુલિંગના હેતુથી ચાર્જમાં વધારાનું ઇંધણ લાવવું એ સામાન્ય પ્રથા છે. વધારાનું ઇંધણ બળતું નથી. તેના બદલે ગરમી જ્યારે પ્રવાહીમાંથી બાષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય ત્યારે તે ગરમીને શોષીને દૂર લઇ જાય છે. બાષ્પ બની ગયેલું ઇંધણ આ ગરમી ધરાવે છે અને તે એક્ઝોસ્ટ સ્ટ્રીમમાં છોડવામાં આવે ત્યાં સુધી રહે છે. આ થર્મોડાયનેમિક પ્રોપર્ટીના કારણે ઉત્પાદકો ઇકોનોમી અને એમિશનના ભોગે વધારે ઇંધણનો ઉપયોગ કરીને વધુ શક્તિ મેળવે છે. સમય જતા ચાર્જ એર કુલર (સીએસી) લીક થાય છે તેથી બુસ્ટ પ્રેશર અને ઇંધણની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે. રૂટિન સર્વિસ દરમિયાન સીએસીનો ટેસ્ટ સામાન્ય પ્રથા છે. ખાસ કરીને ટ્રકિંગમાં તે સામાન્ય છે જ્યારે લીક થતા સીએસીના કારણે ઇંધણી બચતમાં 20 ટકા સુધી ઘટાડો થાય છે.
સમાંતર
વી-ટાઇપના એન્જિન પ્રકારના કેટલાક એન્જિનમાં બે સમાન કદના પરંતુ નાના ટર્બોનો ઉપયોગ થાય છે જેમાં એન્જિનની બે એલગ એક્ઝોસ્ટ સ્ટ્રીમ હોય છે. બે નાના ટર્બો મોટા સિંગલ ટર્બો જેટલું જ (અથવા વધુ) બુસ્ટ પેદા કરે છે પરંતુ તે કદમાં નાના હોવાથી તેના મહત્તમ આરપીએમ પર, અને આ રીતે મહત્તમ બુસ્ટ ડિલિવરી પર ઝડપથી પહોંચે છે. ટર્બોની આવી વ્યવસ્થા સામાન્ય રીતે સમાંતર ટ્વીન-ટર્બો સિસ્ટમ તરીકે ઓળખાય છે. સમાંતર ટ્વીન ટર્બોચાર્જર્સ સાથે પ્રથમ પ્રોડક્શન ઓટોમોબાઇલ 1980ના પ્રારંભમાં માસેરાતી બાઇટર્બો હતી. ત્યાર બાદ આવા ઇન્સ્ટોલેશનમાં નિસાન જીટી-આર, મિત્શુબિશી 3000 જીટી વીઆર-4, નિસાન 300 ઝેડએક્સ, ઓડી બી5 એસ4 અને બીએમડબલ્યુ ટ્વીન ટર્બો 3.0 લિટર ઇનલાઇન 6 સિલિન્ડર કારનો સમાવેશ થતો હતો. (E90, E81, E60).
સિક્વન્શિયલ
કેટલાક કાર ઉત્પાદકો બે નાના ટર્બોનો ઉપયોગ કરીને લેગનો સામનો કરે છે. આ માટેની સામાન્ય વ્યવસ્થામાં એન્જિનની સમગ્ર રેવ રેન્જ પર ટર્બો ગોઠવવામાં આવે છે અને એક ઉંચા આરપીએમ પર ગોઠવાય છે. આ આરપીએમથી નીચે સેકન્ડરી ટર્બોના એક્ઝોસ્ટ અને એર ઇનલેટ બંધ થઇ જાય છે. વ્યક્તિગત રીતે નાના હોવાના કારણે તેઓ વધારે લેગનો ભોગ બનતા નથી અને બીજો ટર્બો ઊંચા આરપીએમ પર સક્રિય હોવાથી તેઓ જરૂરિયાત પહેલા પૂર્ણ પરિભ્રમણ ગતિ મેળવે છે. આવા જોડાણને સિક્વન્શિયલ ટ્વીન ટર્બો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પોર્શે પ્રથમ વખત આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ 1985માં પોર્શ 959માં કર્યો હતો. સિક્વન્શિયલ ટ્વીન ટર્બો સિંગલ કે સમાંતર ટ્વીન-ટર્બો સિસ્ટમ્સ કરતા ઘણી જટિલ હોય છે કારણ કે તેમાં બે ટર્બોચાર્જર્સ માટે ત્રણ ઇનટેક અને વેસ્ટગેટ પાઇપની જરૂર પડે છે તથા એક્ઝોસ્ટ ગેસની દિશાને નિયંત્રિત કરવા વાલ્વની જરૂર પડે છે. ઘણા નવા ડીઝલ એન્જિનમાં આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર લેગ ઘટાડવા માટે નહીં, પરંતુ ઇંધણની ખપત ઘટાડવા અને ઉત્સર્ગ ઓછું કરવા માટે થાય છે.
ઓટોમોટિવ એપ્લિકેશન્સ
અપર-ડેક એર પ્રેશરનું નિયમન કરવા માટે ટર્બોચાર્જર્સનો એક્ઝોસ્ટ ગેસ ફ્લો એક વેસ્ટગેટ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે જે ટર્બોચાર્જરમાં પ્રવેશતા વધારાના એક્ઝોસ્ટ ગેસને બાયપાસ કરે છે. તેનાથી ટર્બાઇનની પરિભ્રમણ ગતિ અંકુશમાં આવે છે અને કોમ્પ્રેસરનું આઉટપુટ પણ નિયંત્રણમાં રહે છે. વેસ્ટગેટ ટર્બોની કોમ્પ્રેસ્ડ એર દ્વારા ખુલે છે અને બંધ થાય છે (અપર-ડેક પ્રેશર) અને સોલેનોઇડનો ઉપયોગ કરીને વેસ્ટગેટ મેમ્બ્રેનમાં પ્રવેશતા દબાણને નિયંત્રણમાં લે છે. આ સોલેનોઇડને ઓટોમેટિક પર્ફોમન્સ કન્ટ્રોલ દ્વારા નિયંત્રણમાં લઇ શકાય છે જે એન્જિનનું ઇલેક્ટ્રોનિક કન્ટ્રોલ યુનિટ છે અથવા આફ્ટર માર્કેટ બુસ્ટ કન્ટ્રોલ કમ્પ્યુટર દ્વારા તે નિયંત્રણમાં આવે છે. બુસ્ટ પ્રેશર વધારવાની અન્ય એક મેથડ ચેક અને બ્લીડ વાલ્વની છે જેનાથી સિસ્ટમના દબાણ કરતા મેમ્બ્રેનનું દબાણ ઓછું કરી શકાય છે.
ઓટોમોબાઇલ્સ, ટ્રક્સ, લોકોમોટિવ્સ, નૌકા અને જહાજોના ડીઝલ એન્જિન અને હેવી મશિનરીમાં ટર્બોચાર્જિંગ બહુ સામાન્ય છે. વર્તમાન ઓટોમોટિવ એપ્લિકેશન્સ માટે નોન-ટર્બોચાર્જ્ડ ડીઝલ એન્જિન વધુને વધુ ઘટી રહ્યા છે. ડીઝલ કેટલાક કારણોસર ટર્બોચાર્જિંગ માટે વધુ યોગ્ય છેઃ
ટર્બોચાર્જરનું નાનું કદ અને નીચું દબાણ વાહન ઉત્પાદકોને નિર્માણ અને માર્કેટિંગમાં ફાયદો અપાવે છે. કુદરતી એસ્પિરેટેડ અને ટર્બોચાર્જ્ડ વર્ઝન આપીને ઉત્પાદકો બહુ મામુલી ઉત્પાદન ખર્ચે વિવિધ પાવર આઉટપુટ ઓફર કરી શકે છે જેમાં અલગ એન્જિન ડિઝાઇન કરવાનો અને ઇન્સ્ટોલ કરવાનો ખર્ચ ઘણો નીચો હોય છે. સામાન્ય રીતે વધારેલું પિસ્ટન કુલિંગ પિસ્ટનના તળિયે વધુ લ્યુબ્રિકેશન તેલ છાંટીને મેળવવામાં આવે છે. ટર્બોચાર્જર કોમ્પેક્ટ પ્રકૃતિ ધરાવે છે તેથી વધુ શક્તિશાળી એન્જિન માટે બોડીવર્ક અને એન્જિન કમ્પાર્ટમેન્ટ લેઆઉટમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડતી નથી. એક જ એન્જિનના બંને વર્ઝનમાં સામાન્ય હોય તેવા ભાગોના કારણે ઉત્પાદન અને સર્વિસિંગ ખર્ચમાં વધારો થાય છે.
આજે ટર્બોચાર્જર્સનો મોટા ભાગે ઉપયોગ હાઇ પર્ફોર્મન્સ ઓટોમોબાઇલ્સના ગેસોલિન એન્જિનમાં અને પરિવહન અને અન્ય ઔદ્યોગિક ઉપકરણોમાં વપરાતા ડીઝલ એન્જિનમાં થાય છે. નાની કારને ખાસ કરીને આ ટેકનોલોજીથી ફાયદો થાય છે કારણ કે મોટા એન્જિન બેસાડવા માટે તેમાં ઓછી જગ્યા હોય છે. વોલ્વો, સાબ, ઓડી, ફોક્સવાગન અને સુબારુએ ઘણા વર્ષોથી ટર્બોચાર્જ્ડ કારનું ઉત્પાદન કર્યું છે. ટર્બો પોર્શ 944નું એક્સિલરેશન પર્ફોર્મન્સ મોટું એન્જિન ધરાવતી નોન-ટર્બો પોર્શ જેવું હતું અને ઘણા સમય સુધી મોટા એન્જિન ધરાવતી નોન-ટર્બો પોર્શ 928 જેવું જ હતું અને ક્રાઇસલર કોર્પોરેશને 1980થી 1990ના દાયકા દરમિયાન અનેક ટર્બોચાર્જ્ડ કારનું નિર્માણ કર્યું હતું. બ્યુઇકે 1970ના દાયકાના અંતમાં ઇંધણ કટોકટી વખતે ટર્બોચાર્જ્ડ વી-6નું ઉત્પાદન કર્યું હતું જે ઇંધણ કાર્યક્ષમ વિકલ્પ હતો. જેનો ઉપયોગ અત્યંત મોટા આઠ સિલિન્ડરના એન્જિનમાં થતો હતો જે લોકપ્રિય મોટી કારને શક્તિ આપતા હતા અને આગામી દાયકામાં પણ મોટા ભાગના સમયમાં પર્ફોર્મન્સ વિકલ્પ તરીકે ઉત્પાદિત કરાયા હતા.
મોટરસાઇકલ એપ્લિકેશન્સ
વજનમાં ખાસ વધારો કર્યા વગર પ્રદર્શનમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરવા માટે ટર્બોચાર્જસનો ઉપયોગ 1980ના દાયકામાં જાપાનીઝ ફેક્ટરીઓ માટે બહુ અપીલકર્તા હતો. 1978માં કાવાસાકીની Z1R TC ટર્બોચાર્જ્ડ બાઇકનું પ્રથમ ઉદાહરણ છે. તેમાં રેજે એટીપી ટર્બો કિટનો ઉપયોગ કરીને 2.3 કિલો (5 પાઉન્ડ)નો બુસ્ટ પેદા કરવામાં આવ્યો હતો જેનાથી તેનો પાવર સીથી સી90 hp થયો હતો. [35]-2890105 hp જોકે સ્ટાન્ડર્ડ મોડલ કરતા તે થોડું જ વધારે ઝડપી હતું. એક અમેરિકન કાવાસાકી આયાતકારે ઝેડ1-આરને ટર્બોચાર્જિંગ કિટ દ્વારા મોડીફાઇ કરવાનો વિચાર અમલમાં મૂક્યો હતો કારણ કે ઝેડ1-આર ઓછી વેચાતી હતી. કાવાસાકી જીપીઝેડ૭૫૦ ટર્બોનું ઉત્પાદન112 hp 1983થી 1985 દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. સામાન્ય કાવાસાકી જીપીઝેડ750 કરતા આ બાઇકમાં બહુ ઓછી સામ્યતા હતી. વધારાના પાવરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે જીપીઝેડ 750 ટર્બોના લગભગ દરેક કમ્પોનન્ટમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા.20 hp 1982માં હોન્ડાએ સીએક્સ500ટી રીલિઝ કરી હતી જેમાં કાળજીપૂર્વક બનાવાયેલું ટર્બો (ઝેડ1-આરના બોલ્ટ-ઓન એપ્રોચથી ભિન્ન) હતું. તેની પરિભ્રમણની ઝડપ 200,000 આરપીએમની હતી. સીએક્સ500ટીના વિકાસમાં અનેક સમસ્યાઓ હતી. વી-ટવીન એન્જિનના કારણે એન્જિન રોટેશનમાં ઇન્ટેક ગાળો લંબાઇ જતો હતો જેથી ઊંચા ઇન્ટેકનો અને બિલકુલ ઇન્ટેક ન હોય તેવો સમય વધી જતો હતો. આ સમસ્યા ઉકેલવા માટે ડિઝાઇન કરવાના કારણે બાઇકની કિંમતમાં વધારો થયો હતો, અને સસ્તી સીબી 900 (16 વાલ્વ ઇન લાઇન ફોર) જેટલી કામગીરી સુધરી ન હતી. આ વર્ષો દરમિયાન સુઝુકીએ 650 સીસીની ઇન-લાઇન ફોર એક્સએન85 અને યામાહાએ સેકા ટર્બોનું નિર્માણ કર્યું હતું.85 bhp એક્સએન 85 ફ્યુઅલ ઇન્જેક્ટેડ હતી જ્યારે યામાહા સેકા ટર્બો પ્રેશરાઇઝ્ડ કાર્બ્યુરેટર્સ પર નિર્ભર હતી.
1980ના દાયકાના મધ્યથી કોઇ ઉત્પાદકે ટર્બોચાર્જ્ડ મોટરસાઇકલ્સનું ઉત્પાદન કર્યું નથી તેથી આ બાઇક્સ એક રીતે શિક્ષણનો અનુભવ બની ગઇ છે. 2007 સુધીમાં કોઇ ફેક્ટરી ટર્બોચાર્જ્ડ મોટરસાઇકલ્સનું ઉત્પાદન કરતી ન હતી (જોકે સુઝુકી બી-કિંગ પ્રોટોટાઇપમાં સુપરચાર્જ્ડ હાયાબુઝા એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે.)
ઊંચાઇની અસર
ટર્બોચાર્જર હવાને ફરી સમુદ્રની સપાટીના દબાણના સ્તરે કોમ્પ્રેસ કરીને અથવા તેનાથી પણ વધુ કોમ્પ્રેસ કરી સમસ્યાનો ઉકેલ મેળવે છે જેથી વધુ ઊંચાઇ પર રેટેટ શક્તિ પેદા થાય છે. વધુ ઊંચાઇ પર ચોક્કસ દબાણ પેદા કરવા માટે ટર્બોચાર્જરના કદની પસંદગી કરવામાં આવે છે તેથી નીચી ઊંચાઇ પર ટર્બોચાર્જર ઓવર-સાઇઝ્ડ હોય છે. ટર્બોચાર્જરની સ્પીડનું નિયંત્રણ વેસ્ટગેટ મારફત થાય છે. અગાઉની સિસ્ટમમાં ફિક્સ્ડ વેસ્ટગેટનો ઉપયોગ થતો હતો જેનાથી એવો ટર્બોચાર્જર રચાતો હતો જે સુપરચાર્જર તરીકે કામ કરતો હતો. ત્યાર પછીની સિસ્ટમ્સમાં એડજસ્ટેબલ વેસ્ટગેટનો ઉપયોગ થતો હતો જે પાઇલોટ દ્વારા મેન્યુઅલી અથવા ઓટોમેટિક હાઇડ્રોલિક અથવા ઇલેક્ટ્રિક સિસ્ટમથી સંચાલિત થતી હતી. એરક્રાફ્ટ જ્યારે નીચી ઊંચાઇએ હોય ત્યારે વેસ્ટગેટ સામાન્ય રીતે પૂર્ણ ખુલે છે જેનાથી તમામ એક્ઝોસ્ટ ગેસ ઓવરબોર્ડ જતો રહેતો હતો. વિમાન ઉંચાઇ પર જાય અને હવાની ઘનતામાં ઘટાડો થાય ત્યારે વેસ્ટગેટે સંપૂર્ણ પાવર માટે ધીમે ધીમે બંધ થાય છે. વેસ્ટગેટ સંપૂર્ણપણે બંધ થાય એન્જિન પૂર્ણ સ્તરે પાવર પેદા કરતું હોય તે ઉંચાઇ ક્રિટિકલ ઓલ્ટીટ્યુડ તરીકે ઓળખાય છે. વિમાન જ્યારે ક્રિટિકલ ઊંચાઇથી ઉપર જાય ત્યારે એન્જિન પાવર આઉટપુટ ઘટવા લાગશે કારણ કે કુદરતી એસ્પિરેટેડ વિમાનની જેમ ઊંચાઇ વધતી જાય છે.
તાપમાનની ગણતરી
ટર્બોચાર્જિંગનો એક ગેરફાયદો એ છે કે તે હવાને કોમ્પ્રેસ કરવાના કારણે તેનું તાપમાન વધે છે જે ફોર્સ્ડ ઇન્ડક્શનની કોઇ પણ પદ્ધતિ માટે સાચું છે. તેનાથી અનેક સમસ્યા પેદા થાય છે. વધારે તાપમાનના કારણે ડિટોનેશન અને વધારાની સિલિન્ડર હેડ તાપમાન સર્જાય છે. આ ઉપરાંત ગરમ હવાની ઘનતા ઓછી હોય છે તેથી હવાના ઓછા મોલેક્યુલ દરેક ઇનટેક સ્ટ્રોક સાથે સિલિન્ડરમાં પ્રવેશે છે જેથી વોલ્યુમેટ્રિક કાર્યક્ષમતા ઘટે છે અને ટર્બોચાર્જરના વોલ્યુમેટ્રિક કાર્યક્ષમતા વધારવાના પ્રયાસોની વિપરીત જાય છે.
એરક્રાફ્ટના એન્જિન સામાન્ય રીતે કેટલાક ઉપાયોથી આ સમસ્યા ઉકેલે છે. સૌથી સામાન્ય ઉપાય એર સ્ટ્રીમમાં ટર્બોચાર્જરના કોમ્પ્રેસર આઉટલેટ અને એન્જિન ઇનટેક મેનીફોલ્ડ વચ્ચે ક્યાંક ઇન્ટરકુલર અથવા આફ્ટરકુલર ઉમેરવાનો છે. ઇન્ટરકુલર અને આફ્ટરકુલર હીટ એક્સ્ચેન્જરના પ્રકાર છે જેના કારણે કોમ્પ્રેસ્ડ હવા તેની કેટલીક હીટ ઉર્જા વાતાવરણની હવાને આપી દે છે. ભૂતકાળમાં કેટલાક વિમાનમાં ફ્લાઇટના ટેક-ઓફ અને ચઢાણના તબક્કા માટે એન્ટી-ડિટોનન્ટ ઇન્જેક્શનનો ઉપયોગ થતો હતો જે ઇંધણ/એર ચાર્જ સિલિન્ડરમાં પ્રવેશે તે પહેલા તેને ઠંડું કરવાનું કામ કરે છે.
તેનાથી વિપરીત આધુનિક ટર્બોચાર્જર્ડ એરક્રાફ્ટમાં સામાન્ય રીતે તાપમાનના વળતરની પ્રક્રિયા ટાળવામાં આવે છે કારણ કે ટર્બોચાર્જર્સ સામાન્ય રીતે નાના હોય છે અને ટર્બોચાર્જર દ્વારા રચાયેલું મેનીફોલ્ડ દબાણ બહુ ઊંચું હોતું નથી. તેથી ચાર્જ કુલિંગ સિસ્ટમનું વજન, ખર્ચ અને જટિલતા બિનજરૂરી બોજ ગણવામાં આવે છે. આવા કિસ્સામાં ટર્બોચાર્જર કોમ્પ્રેસર આઉટલેટ પર તાપમાન દ્વારા મર્યાદિત બને છે. ટર્બોચાર્જર અને તેના કન્ટ્રોલને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે જેનાથી તાપમાન એટલું બધું વધી ન જાય કે ડિટોનેશન થાય. આમ પણ ઘણા કિસ્સામાં એન્જિનને ચાલુ રહેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે જેથી બાષ્પ બની રહેલા ઇંધણનો ઉપયોગ ચાર્જ કુલિંગ માટે થઇ શકે.
સુપરચાર્જિંગ સાથે સરખામણી
સુપરચાર્જરમાં એન્જિનમાંથી કેટલીક ઉર્જા બહાર નીકળીને સુપરચાર્જરને ચલાવે તે અનિવાર્ય છે. સિંગલ-સ્ટેજ સિંગલ-સ્પીડ સુપરચાર્જ્ડ રોલ્સ રોયસ મર્લિન એન્જિનમાં ઉદાહરણ તરીકે સુપરચાર્જર લગભગ 150 હોર્સપાવર (110 કેડબલ્યુ)નો ઉપયોગ થાય છે. આમ છતાં ખર્ચ કરતા ફાયદા વધુ છે કારણ કે 150 એચપી (110 કેડબલ્યુ) પર એન્જિન વધારાનો 400 હોર્સપાવર પેદા કરે છે અને 1000 એચપી (750 કેડબલ્યુ) આપે છે જ્યારે સામાન્ય રીતે તે 750 એચપી (560 કેડબલ્યુ) આપે છે જે 250 hpનો ફાયદો દર્શાવે છે. સુપરચાર્જરનો મુખ્ય ગેરફાયદો આવી સ્થિતિમાં સ્પષ્ટ બને છે. એન્જિને સુપરચાર્જર ચાલુ કરવા માટે શક્તિ આપવા વધારે ઇંધણ બાળવું પડે છે. વધારે ચાર્જ ઘનતાના કારણે એન્જિનનો સ્પેસિફિક પાવર અને પાવર સામે વજનનો ગુણોત્તર વધી જાય છે. તેની સાથે એન્જિનનું સ્પેસિફિક ઇંધણ વપરાશ પણ વધી જાય છે. તેનાથી વિમાનને ચલાવવાનો ખર્ચ વધી જાય છે અને એંકદરે રેન્જ ઘટે છે. બીજી તરફ ટર્બોચાર્જર એક્ઝોસ્ટ ગેસનો ઉપયોગ કરીને ચાલે છે. સામાન્ય રીતે વેડફાઇ જતી ગરમી એક્ઝોસ્ટ વાયુમાંથી કાઢવામાં આવે છે અને ઇનટેક હવાને કોમ્પ્રેસ કરવા માટે ઉપયોગી પાવરમાં ફેરવવામાં આવે છે. ટર્બોચાર્જરનું ટર્બાઇન સેક્સન વાસ્તવમાં એક હીટ એન્જિન છે. તે એક્ઝોસ્ટની ગરમીને પાવરમાં ફેરવે છે જે કમ્પ્રેસરને ચલાવે છે તેથી સુપરચાર્જર દ્વારા થતા ઇનટેક એર કરતા વધુ અસરકારક કોમ્પ્રેસન મળે છે જે પોતાના એર કોમ્પ્રેસરને ચલાવવા માટે ચોખ્ખા એન્જિન પાવરનો ઉપયોગ કરે છે.
સુપરચાર્જ્ડ એન્જિનનો બીજો ગેરફાયદો એ છે કે તે સંપૂર્ણપણે પાઇલટ દ્વારા સંચાલિત હોય છે તેથી માનવ ભૂલ થવાની શક્યતા રહે છે જે એન્જિનને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને વિમાનને જોખમમાં મૂકે છે. સુપરચાર્જ્ડ એરક્રાફ્ટ એન્જિનના કારણે પાઇલટે સતત થ્રોટલને એડજસ્ટ કરવું પડે છે જેથી ઉંચે ચઢતી વખતે કે ઉતરતી વખતે આવશ્યક મેનીફોલ્ડ પ્રેશર જળવાઇ રહે છે. પાઇલટે એન્જિનનું ઓવરબુસ્ટીંગ અને નુકસાન ટાળવા માટે ખાસ કાળજી લેવી જોઇએ. ખાસ કરીને ગો-અરાઉન્ડ જેવી ઇમરજન્સી વખતે તે જરૂરી છે. તેની સરખામણીમાં આધુનિક ટર્બોચાર્જર સિસ્ટમમાં ઓટોમેટિક વેસ્ટગેટનો ઉપયોગ થાય છે જે ઉત્પાદક દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા માપદંડમાં મેનીફોલ્ડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરે છે. આ સિસ્ટમ માટે નિયંત્રણ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે ચાલતી હોય અને પાઇલટના કન્ટ્રોલ કમાન્ડ ક્ષતિરહીત અને આયોજનપૂર્વકના હોય ત્યાં સુધી ટર્બોચાર્જર એન્જિનને બુસ્ટ કરીને તેને નુકસાન નહીં પહોંચાડે.