cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ગઝલ
ગઝલનો અર્થ
ગઝલ: (અરેબિક) (સ્ત્રીલિંગ): પ્રેમીકા સાથે વાર્તાલાપ, ઉર્દૂ–ફારસી કવિતાનો એક વિશેષ પ્રકાર જેમાં સામાન્ય રીતે પથી ૧૧ શેર હોય છે. તમામ શેર એક જ રદીફકાફિયામાં હોય છે. દરેક શેરોમાં વિષય અલગ હોય છે. પહેલા શેરને મત્લા કહે છે. છેલ્લા શેરને મક્તા કહે છે જેમાં શાયર પોતાનું ઉપનામ વણી લે છે. આ વર્ણનાત્મક વ્યાખ્યા એકંદરે સ્વીકાર્ય લાગે છે. પ્રિયતમાની સાથેની ગોષ્ઠિ અને રૂપનાં વખાણ જેવા સીમિત વિષયોમાથી શરૂ થયેલો કસીદાનો આ પેટાપ્રકાર આજે જ્યારે એના શાબ્દિક અર્થની સીમાઓને પાર કરી ચૂક્યો છે ત્યારે ગઝલને “ખાસ છંદોમાં લખાતું, વિશિષ્ટ સ્વરૂપ અને સ્વભાવ ઘરાવતું ઊર્મિકાવ્ય” ગણી શકાય. શેર : શેર શબ્દની ઊત્પત્તિ અરબી ભાષાના ‘શઉર’ શબ્દ પરથી થઈ છે, જેનો શાબ્દિક અર્થ છે જાણવું, (૨૩) શેરનો ઉચ્ચાર ‘શેઅર’ જેવો કરવામાં આવે છે. શેરનો સામાન્ય અર્થ જાણવા જેવી વાત એવો કરી શકાય. શેર ગઝલનો મૂળભૂત એકમ છે. ગઝલમાં દરેક શેર પોતે અર્થની દૃષ્ટિએ સ્વતંત્ર હોય છે. અર્થાત કોઈ એક ગઝલનો ત્રીજો શેર સમજવા માટે બીજો કે ચોથો શેર વાંચવાની જરૂર ન પડવી જોઈએ. એક શેરમાં છેડેલી વાત એ જ શેરમાં સંપૂર્ણ થવી જોઈએ. એ રીતે શેર ગઝલનો અંશ હોવા છતાં પોતાની રીતે સ્વતંત્રતા એકમ છે.
એક ગઝલના અલગ અલગ શેરો અર્થની દૃષ્ટિએ એકબીજાથી સંબંધિત કે એકબીજા પર આધારિત હોવા જરૂરી નથી. એક ગઝલમાં આવેલા તમામ શેરો એક જ છંદમાં હોય અને રદીફ-કાફિયા જાળવીને લખાયા હોય, એટલું જ અનિવાર્ય છે. એમ કહી શકાય કે એક ગઝલના તમામ શેરો કોઈ એક ભાવ કે વિશેષ અર્થથી નહીં, પરંતુ છંદ, રદીફ અને કાફિયાથી જોડાયેલા હોય છે.
એક ગઝલના તમામ શેરોમાં ભાવસાતત્ય અનિવાર્ય નથી એટલું નોંધ્યા પછી ઉમેરવું જોઈએ કે ગઝલમાં ભાવસાતત્ય વર્જ્ય કે અસ્વીકાર્ય છે, એવું હરગિજ નથી. ખરેખર તો ભાવસાતત્યવાળી ગઝલો ઘણીવાર વધારે ઉચ્ચ રસાનુભૂતિ કરાવે છે.
આ ગઝલ વાંચતાં અચૂક ખ્યાલ આવશે કે સમગ્ર ગઝલ કોઈ એક વિશેષ પ્રસંગે, વતનથી વિદાય લેતાં લખાયેલી હોવાથી સમગ્ર કૃતિમાં ભાવસાતત્ય છે, જે રસાનુભૂતિને સઘન બનાવે છે. સાથે-સાથે આ ગઝલનો દરેક શેર પોતાની જગ્યાએ, અર્થની દૃષ્ટિએ સ્વતંત્ર છે, એ પણ એટલું જ સાચું છે.
શેર બે પંક્તિઓનો બનેલો હોય છે. પંક્તિઓની લંબાઈ પસંદ કરેલા છંદ અનુસાર હોય છે. શેરની બે પંક્તિઓ અર્થની દૃષ્ટિએ એકબીજાની પૂરક હોય છે. ‘એક પંક્તિમાં દાવો હોય છે અને બીજી પંક્તિમાં દલીલ હોય છે.’ એવી પ્રચલિત સમજણ દરેક કિસ્સામાં સાચી નથી હોતી. એ ખરું કે ઘણા ચોટદાર શેરો તપાસતાં એમની સંરચનામાં દાવો અને દલીલની યોજના જોવા મળે છે, પરંતુ શેર રચવાની એ એકમાત્ર તરકીબ નથી. બે પંક્તિઓમાં વિવિધ અર્થછટા નિપજાવી તર્ક, સૌંદર્ય કે ઊર્મિની દૃષ્ટિએ એમની વચ્ચે વિવિધ પ્રકારનો સંબંધ રાખી શેર અનેક રીતે લખી શકાય છે. શાયરનાં સંવેદનશીલતા, ચતુરાઈ અને અભિવ્યક્તિકૌશલ્યના નિચોડરૂપે લખાતા શેર અસંખ્ય પ્રકારે લખી શકાય, શેર લખવાની તરકીબને વ્યાખ્યાના ચોકઠામાં બદ્ધ કરવાની કોઈ આવશ્યકતા જણાતી નથી.
સામાન્યત: શેર ગઝલના અંશરૂપે જ આવે છે, પરંતુ કદીક એવું બને કે કવિ એક શેર લખ્યા પછી બીજો શેર ન લખી શકે ત્યારે, જો એ એકમાત્ર શેર સાહિત્યિક દૃષ્ટિએ ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતો હોય તો એ ‘છૂટા શેર’ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામી શકે. ઘણી વાર સંપૂર્ણ ગઝલમાંથી પણ એકાદ શેર જ લોકપ્રિય થાય છે અને અવતરણ તરીકે એ જ વારંવાર ટાંકવામાં આવે છે. જેમ કે, ‘ઓજસ’ પાલનપુરીનો આ શેર:
મારી હસ્તી મારી પાછળ એ રીતે વીસરાઈ ગઈ આંગળી જળમાંથી નીકળી ને જગા પુરાઈ ગઈ
આખી ગઝલમાંથી ઘણી વાર આવો એકાદ ચોટદાર શેર જ પોતાની અવતરણ-ક્ષમતાને કારણે પ્રસિદ્ધિ પામે છે, પરંતુ એ યાદ રાખવું જોઈએ કે કવિ પોતાની પસંદગી કે ઇચ્છાથી ‘છૂટો શેર’ નથી લખતો, એમ થઈ જાય છે. ગઝલની સંપૂર્ણ રસાનુભૂતિ માટે એક જ છંદ, રદીફ અને કાફિયા જાળવીને લખાયેલી અનેક શેરોવાળી ગઝલ જ વધુ સ્વીકાર્ય ગણાય. એકાદ છૂટો શેર નહીં, પરંતુ આખી ગઝલ જ શાયરની કવિત્વશક્તિની સાચી કસોટી છે.
શેર ઉપરથી જ ‘શાયર’ અને ‘મુશાયરો’ શબ્દ આવ્યા છે, એ દેખીતું છે. મુશાયરાનો અર્થ છે જ્ઞાનીઓની સભા, જેમાં બોલનાર અને સાંભળનાર બંને જ્ઞાની અથવા જ્ઞાનપિપાસુ હોય એ જરૂરી છે! આટલા વિવરણ પછી એટલું સમજી શકાયું હશે કે ભારતીય પરંપરામાં શ્ર્લોકની વિભાવના અરબી-ફારસીના શેરની ખૂબ નજીક બેસે છે. ફરક માત્ર રદીફ-કાફિયાની યોજનાનો છે. એમ કહી શકાય કે છંદ, રદીફ અને કાફિયાની એક દોરી પર ગૂંથેલાં અલગ અલગ પુષ્પો જેવી શેરોની પુષ્પમાળા એટલે જ ગઝલ.
મિસરા
એક શેરની બે પંક્તિઓને બે મિસરા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ‘મિસરા’ શબ્દનો અરબી ભાષામાં અર્થ છે, બારણાનાં કમાડમાંનું એક કમાડ. (૨૪) કેવો ઉચિત શબ્દ છે! જેમ બે કમાડ બરાબર બેસે તો દરવાજો બરાબર બંધ થાય તેમ બે મિસરા બરાબર બેસે તો શેરરૂપી દરવાજો રચાય.
શેરની પ્રથમ પંક્તિને ‘ઉલા મિસરા’ અને બીજી પંક્તિ ‘સાની મિસરા’ કહેવામાં આવે છે. અરબી ભાષામાં ‘ઉલા’ એટલે પ્રથમ અને ‘સાની’ એટલે દ્વિતિય. એક જ શેરના બંને મિસરાઓ એક જ છંદમાં હોવા અનિવાર્ય છે. આમ તો, એક આખી ગઝલના તમામ મિસરાઓ એક જ છંદમાં હોય છે. એક શેરના બે મિસરામાંથી પહેલો મિસરો સ્વરૂપની દૃષ્ટિએ મુક્ત હોય છે. એના પર છંદ જાળવવા સિવાય કોઈ બંધન હોતું નથી. પરંતુ શેરના બીજા મિસરામાં આખી ગઝલ માટે જે રદીફ કાફિયાની યોજના નિયત કરી હોય, એનું પાલન કરવું પડે છે. ગઝલના પ્રથમ શેરમાં બંને મિસરાઓમાં રદીફ-કાફિયાની યોજના સ્થાપિત કરવી પડે છે, એ વિશે આગળ સમજ મેળવીશું. બંને મિસરા અર્થની દૃષ્ટિએ એકમેકના પૂરક હોય છે. એક મિસરામાં એક આખું વાક્ય અથવા અધૂરું વાક્ય હોઈ શકે. ઉદાહરણથી જોઈએ તો સંદર્ભ ગઝલ-૧૨ નો એક શેર છે:
જિંદગીના રસને પીવામાં કરો જલ્દી ‘મરીઝ’ એક તો ઓછી મદિરા છે ને ગળતું જામ છે અહીં બંને મિસરા બે અલગ અલગ વાક્યરૂપે છે, હવે સંદર્ભ ગઝલ-૧ તરીકે મૂકેલી શેખાદમ આબુવાલા ની ગઝલનો આ શેર જુઓ:
જમાનાની મરજીનો આદર કરીને વિખૂટા પડીને મુલાકાત કરશું
અહીં બંને મિસરા મળીને એક વાક્ય બને છે. પ્રથમ મિસરામાં વાક્ય અધૂરું રહે છે. શેર રચવાની બંને રીત સ્વીકાર્ય છે.
ઘણી વાર આખો મિસરો સંપૂર્ણ કે અધૂરાં વાક્યો તરીકે નહીં, પરંતુ શબ્દો કે શબ્દસમૂહોના ટુકડા તરીકે આવે છે. ઉદાહરણ જોઈએ, સંદર્ભ ગઝલ-૧૬ નો એક શેર છે :
ચિતાઓ, વ્યથાઓ, અશ્રુઓ, નિશ્વાસ, નિરાશા, લાચારીએક જીવને માટે જીવનમાં, મૃત્યુનાં ઘણા યમ રાખું છું
મિસરા તરીકે વિશિષ્ટ પંક્તિ લઈને આવેલો મનહર મોદીનો એક શેર જુઓ (સંદર્ભ ગઝલ- ૧૧):
એ જ છે મારા પરિચયની કથા ગાલગા ગાગાલગા ગાગાલગા
ગઝલના એક મિસરામાં કોઈ એક દ્દષ્ટાંત કે પ્રતીકયોજના હોય અને એના આધારે બીજા મિસરામાં કોઈ સત્યનું પ્રતિપાદન થાય, એવું બની શકે. એક મિસરામાં કોઈ વિધાન કે દાવો હોય બીજામાં એના સમર્થન માટે કોઈ દલીલ રજૂ કરવામાં આવી હોય એમ પણ બને. કેટલીક વાર એક મિસરો કોઈ ‘પ્લેટફૉર્મ’ કે ‘રન-વે’ તૈયાર કરી આપે છે, જેના ઉપરથી બીજો મિસરો કાવ્યાત્મક ઉડ્ડયન કરે છે. બે મિસરા વચ્ચે અનેક પ્રકારનો સંબંધ હોઈ શકે, શરતમાત્ર એટલી જ રહે છે કે અન્યોન્યના આધારથી શેરને અર્થસાધકતા મળે.
રદીફ
રદીફ શબ્દની ઉત્પત્તિ અરબી ભાષાના ‘રદ’ શબ્દ પરથી થઈ છે. જેનો શાબ્દિક અર્થ છે ‘ફરીથી આવવું’ ‘પાછા આવવું’ (૨૫) સંગીતકાર જેમ ફરી ફરીને અંતે સમ પર આવે છે, ગાયક ફરી ફરીને જેમ મુખડા પર આવે છે એ રીતે ગઝલકાર શેરને અંતે ‘રદીફ’ પર આવે છે. રદીફનો અર્થ ઘોડા પર સવાર થયેલ ઘોડેસવારની પાછળ બેઠેલા માણસ એવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. અર્થાત કાફિયાને ઘોડેસવાર ગણીએ તો રદીફ હંમેશા એની પાછળ બેઠેલા સાથી તરીકે હોય જ.
રદીફ ગઝલને એકસૂત્રથી બાંધે છે. લાંબો રદીફ ગઝલને એક આગવું ભાવવિશ્વ આપે છે. જેમ કે, ‘બેસું તો વરસોના વરસ લાગે’ જેવો રદીફ અનિવાર્યપણે પ્રલંબ પ્રયાસોની નિ:સહાયતાનો ભાવ દરેક શેરમાં લઈ આવે. એ જ રીતે ‘મળે ન મળે’ જેવો રદીફ દરેક શેરમાં અનિશ્ચિતતાનો ભાવ લઈ આવે. રદીફ જેમ વધુ લાંબો* તેમ રદીફ વધુ ચુસ્ત ગણાય, કેમ કે એ ગઝલના અર્થવિસ્તાર કે વ્યાપની ક્ષમતાને એટલે અંશે સીમિત કરે છે, પરંતુ એ સીમિત પટાંગણમાં જે વિવિધ અર્થછટાઓના ખેલ ખેલવાની ગઝલકારની ક્ષમતાને લલકારે છે અને ચુનંદા ગઝલકારો આ પડકાર ઝીલીને મેદાન મારી જાય છે, એ વાતની પ્રતીતિ આ બંને ગઝલોમાં થાય છે. રદીફ જેમ વધુ ટૂંકો તેમ વધુ મુકત ગણાય. રદીફ વિનાની ગઝલોને ‘ગેર-મુરદફ’ ગઝલો કહેવામાં આવે છે. કેટલાક આવી ગઝલો માટે ‘હમરદીફ હમકાફિયા’ શબ્દનો પ્રયોગ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો સંદર્ભ ગઝલ-૧૪ ‘તમારા પગ મહી જ્યારે પડ્યો છું’માં રદીફ ‘છું’ માત્ર એકાક્ષરી છે. આવો રદીફ ગઝલના અર્થવિશ્વને ખૂબ મુક્ત કરી દે છે. સંદર્ભ ગઝલ તરીકે મૂકેલી મરીઝની ગઝલ ગઝલ-૫ ‘એવો કોઈ દિલદાર જગતમાં નજર આવે’, ગઝલ- મનહર મોદીની ગઝલ-૧૧ ‘એ જ મારા પરિચયની કથા’, તેમ જ શ્રી રમેશ પારેખની ગઝલ-૨ ‘આપણે આપણો ધર્મ સંભાળીએ’- આ ત્રણે ગઝલોમાં રદીફ નથી. એટલે કે આ ગઝલો ‘ગેરમુરદદૂક ‘ છે. આવી ગઝલો પણ સ્વીકાર્ય છે. અર્થાત ગઝલમાં રદીફ અનિવાર્ય નથી.
ટૂંકા રદીફ તરીકે ઘણી વાર રેતી, રણ, પીછું, ટહુકો, માણસ, પવન, પગ વગેરે શબ્દો-સંજ્ઞાઓ-પ્રતીકોનો ઉપયોગ થાય છે. આ શબ્દોને પ્રતીકો તરીકે વાપરી કવિ પોતાની કલ્પનાશક્તિથી દરેક શેરમાં જુદી જુદી અર્થછટાઓ નિપજાવે છે. મનોજ ખંડેરિયાની ગઝલ ‘પીંછું’ના થોડા શેર આ સંદર્ભમાં જોઈ શકાય. અહીં રદીફ ‘જાય પીંછું’ એમ બે શબ્દનો છે.
ગગન સાથ લઈ ઊતરે એ ફરકતુંવિહગ-પાંખથી જે ખરી જાય પીંછું ફરકતું પડે ત્યારે ભૂરી હવામાંઝીણાં શિલ્પ કંઈ કોતરી જાય પીંછું હ્રદયમાં વસ્યાં પંખીઓ બહાર આવેકદી આંખમાં જો તરી જાય પીંછું
તુમ્હારે શહેર કા મોસમ બડા સુહાના લગે, મૈં એક શામ ચૂરા લૂં અગર બૂરા ના લગે
અહીં ગઝલની તમામ અન્ય પંક્તિઓમાં ‘ના લગે’ રદીફ નકારાત્મકતા સૂચક છે, પરંતુ આ શેરની પ્રથમ પંક્તિમાં ‘સુહાના’ શબ્દમાં કાફિયા અને રદીફ બંનેનો સમાસ થઈ જાય છે. ‘સુહા’ શબ્દાંશ કાફિયાની ગરજ સારે છે અને ‘ના’ શબ્દાંશ ‘લગે’ સાથે મળી રદીફ નિભાવે છે.
જો આ ગઝલમાં આગળ જણાવ્યું તેમ પતા ના લગે, વફા ના લગે, દુઆ ના લગે, એ પ્રકારની પ્રાસયોજના હોય, એમાં ‘સુહાના લગે’ જેવા કાફિયા-રદીફ આવે તો એને ‘કાફિયાએ મામુલા તહલીલી’ નામનો અલંકાર ગણવામાં આવે છે. પરંતુ જો આખી ગઝલમાં જમાના લગે, ખઝાના લગે, સુહાના લગે જેવી પ્રાસયોજના હોય અને એમાં ‘બૂરા ના લગે’ જેવા કાફિયા-રદીફ આવે તો એને ‘કાફિયાએ મામુલા તરકીબી’ નામનો અલંકાર ગણવામાં આવે છે.
નાનકડું ઘર છે મારું, ઉતારો ક્યાં આપવો ?મારી ગઝલમાં આવી વસો માત શારદે !
અહીં ‘શારદે’ શબ્દના બે અંશ થઈ, પ્રથમ શબ્દાંશ ‘શાર’ કાફિયાની ગરજ સારે છે અને બીજો શબદાંશ ‘દે’ રદીફ નિભાવે છે. આ પણ કાફિયાએ મામુલા તહલીલીનું ઉદાહરણ થયું. આ અલંકાર ઘણી વાર ઉચ્ચ કક્ષાની રસાનુભૂતિ જન્માવે છે, પણ આવી પ્રયુક્તિઓના અતિરેક સામે પણ સાવધ રહેવું જોઈએ. રદીફ વિશેની ચર્ચાનું સમાપન કરતાં એક ઇશારો ‘તકાબીલ રદીફ’ એટલે કે રદીફના સંઘર્ષ તરીકે ઓળખાતા એક દોષ પ્રત્યે કરી લઈએ. મરીઝની ઉપરોક્ત ગઝલમાં એક શેર આ પ્રમાણે છે.
પીઠામાં મારું માન સતત હાજરીથી છે મસ્જિદમાં રોજ જાઉં તો કોણ આવકાર દે? ફરી એક વાર ગુસ્તાખી કરી આ શેરમાં થોડો ફેરફાર કરીએ.
પીઠામાં દઉં જો હાજરી, સઘળાં ય માન દે મસ્જિદમાં રોજ જાઉં તો કોણ આવકાર દે?
કાફિયા
કાફિયા શબ્દનો ઉદભવ અરબી શબ્દ ‘કફુ’ પરથી થયો છે, જેનો અર્થ છે પાછળ આવવા માટે તૈયાર, (૨૬) ready to follow. કાફિયા એક અસવારની માફક, પોતાની પાછળ રદીફ નામના સાથીને બેસાડીને, દરેક શેરની પાછળ આવવા તૈયાર હોય છે, એવો સંકેત આ નામકરણની પાછળ છે. ગુજરાતીમાં જેને આપણે ‘પ્રાસ’ અથવા ‘તૂકાન્ત’ તરીકે ઓળખીએ છીએ, એ જ ગઝલમાં કાફિયા છે. શરૂઆતમાં અરબી પરંપરામાં પણ, ભારતીય પરંપરાની જેમ જ પ્રાસ તરીકે પંક્તિના અંતે જ કાફિયા લાવવાનું વલણ હતું, પરંતુ ફારસી અને ઉર્દૂ પરંપરામાં રદીફનો વપરાશ વધ્યો અને કાફિયા રદીફની આગળ આવતા થયા. સંદર્ભ ગઝલ-૧માં વાત, મુલાકાત, જાત, રાત વગેરે કાફિયા છે અને ‘કરશું’ રદીફ છે. કાફિયા તરીકે વપરાતો શબ્દ બદલાતો રહે છે, રદીફ એક જ રહે છે. સંદર્ભ ગઝલ-૩માં પણ કાફિયા આ જ પ્રકારના છે, વલોપાત, શરૂઆત, વાત, મુલાકાત, રજૂઆત, વસૂલાત વગેરે. રદીફ તરીકે ‘વગર’ શબ્દ છે, સંદર્ભ ગઝલ-૪માં પરવરદિગાર, વિચાર, દ્વાર, આવકાર વગેરે કાફિયા છે, અને રદીફ તરીકે ‘દે’ શબ્દ છે. સંદર્ભ ગઝલ-૬માં નગર, ઉપર, અસર, નજર, કબર વગેરે કાફિયાની સાથે ‘મળે ન મળે’ રદીફ છે. ગઝલ-૨માં સંભાળીએ, પંપાળીએ, ટાળીએ, ગાળીએ, જાળીએ વગેરે કાફિયા છે. આ ગઝલ રદીફ વગરની છે. ગઝલ-૫માં આવે, બનાવે, બતાવે, મનાવે વગેરે કાફિયા છે અને રદીફ નથી.
કાફિયા તરીકે વપરાયેલા શબ્દમાંથી શબ્દનો પાછળનો જે અંશ તમામ કાફિયામાં સામાન્ય (common) હોય છે એને આપણે ‘કાફિયાનો આધાર’ કહીશું. પ્રથમ ગઝલમાં વાત, મુલાકાત, જાત, રાત વગેરે કાફિયા હોવાથી ‘આત’ શબ્દાંશ કાફિયાનો આધાર ગણાશે. બીજી ગઝલમાં સંભાળીએ, પંપાળીએ, ટાળીએ વગેરે કાફિયાઓમાં ‘આળીએ’ શબ્દાંશ કાફિયાના આધાર તરીકે છે. ચોથી ગઝલમાં કાફિયાનો આધાર ‘આર’ શબ્દાંશ છે, પાંચમી ગઝલમાં ‘આવે’ શબ્દાંશ કાફિયાનો આધાર છે. છઠ્ઠી ગઝલમાં ‘અર’ શબ્દાંશ કાફિયાનો આધાર છે.
કાફિયાનો આધાર લાંબો હોય તો એ કાફિયાને તંગ અથવા ચુસ્ત કાફિયા કહેવાય, ગઝલ-૨માં ‘આળીએ’ કાફિયાનો આધાર પ્રમાણમાં ચુસ્ત કહેવાય. સંભાળીએ, પંપાળીએ, જાળીએ વગેરેને બદલે સંભાળીએ, દર્શાવીએ, શણગારીએ જેવા કાફિયાઓ પસંદ કરીએ તો કાફિયા પ્રમાણમાં મુક્ત બને. કાફિયાનો આધાર ‘આળીએ’ ને બદલે ‘ઇએ’ થવાથી કાફિયાને પસંદગી માટે વધુ શબ્દોનો વ્યાપ મળે, તેથી ગઝલ રચવાનું સહેલું બને. ગઝલ-૧૧માં કથા, લગા, થયા, વેગળા, જગા વગેરે કાફિયામાં કાફિયાનો આધાર માત્ર ‘આ’ શબ્દાંશ હોવાથી આ કાફિયા પ્રમાણમાં ખૂબ મુક્ત છે, કવિને ઘણા વિકલ્પો મળી રહે છે. કાફિયો ચુસ્ત કે તંગ હોય, વધુ વિકલ્પો ન હોય ત્યારે કાફિયાનુસારી શેરો લખવાની શક્યતા વધી જાય છે.
‘શોભા’ની સાથે કોરા, ધોયા, નોખા, બોદા જેવા કાફિયા આવે ત્યારે કાફિયાનો આધાર માત્ર ‘આ’ શબ્દાંશ છે તેથી પડઘા, જૂઠા, ભીના જેવા આકારાન્ત કાફિયા પણ નભે. છતાં કાફિયાના આધારની આગળનો સ્વર પણ સાચવીએ તો કાફિયામાં થોડી ચુસ્તી આવે છે. તેથી શોભાની સાથે પડઘા, જૂઠા, ભીના વગેરે કાફિયા થોડા મુક્ત ગણાય અને કોરા, ધોયા, નોખા, બોદા વગેરે પ્રમાણમાં ચુસ્ત ગણાય.
પતીલની ગઝલ ‘હતા કાફીશાળાઓ મહીં સાથે થનારા’માં થનારા, આપનારા, સિતારા, તમારા વગેરે કાફિયાઓ દ્વારા કાફિયાનો આધાર ‘આરા’ સ્થાપિત થાય છે, પરંતુ આ જ ગઝલમાં ‘ખારાં’ કાફિયા આવે છે જેમાંથી ‘આરાં’ શબ્દાંશ છૂટો પડે છે. આમ, અનુસ્વારને કારણે કાફિયાની શુદ્ધતા ખોડંગાય છે. ભગવતીકુમાર શર્માની ગઝલ ‘માણસ’ માં ઘટના, સમસ્યા, તડકા, ટહુકા વગેરે કાફિયાઓમાં ‘આ’ કાફિયાનો આધાર છે, જ્યારે એક કાફિયો ‘તણખલાં’માંથી ‘આં’ શબ્દાંશ છૂટો પડે છે. આ પ્રકારના દોષને ગુજરાતી ભાષામાં દોષ ન ગણવો જોઈએ, કેમ કે આપણી ભાષામાં અનુસ્વાર વિશિષ્ટ રીતે વપરાય છે. લિંગ કે વચન બદલાતાં અનુસ્વારનો ફરક પડી જાય છે, તેથી અનુસ્વાર પૂરતી, કાફિયાઓમાં છૂટછાટ માન્ય હોવી જોઈએ. ગયા, થયા, રહ્યા જેવા કાફિયાવાળી અથવા આમાંથી એકાદ શબ્દ રદીફ હોય ત્યારે પણ અનુસ્વારને કારણે કાફિયા અને રદીફની શુદ્ધતાની સમસ્યા થાય છે, પણ આપણી ભાષાની લાક્ષણિકતાને ધ્યાનમાં લઈ આ છૂટછાટ ક્ષમ્ય ગણવી જોઈએ..
કાફિયાના બીજા એક મહત્વના દોષ માટે પણ ‘પતીલ’ની ઉપરોક્ત ગઝલ જ જોઈએ. મત્લાના શેરમાં ‘થનારા’ અને ‘આપનારા’ કાફિયાઓ દ્વારા ‘અનારા’ શબ્દાંશ સ્થાપિત (establish) થાય છે, પછીના શેરોમાં સિતારા, તમારા વગેરે કાફિયાઓમાંથી ‘અનારા’ શબ્દાશં નીકળતો નથી. આખી ગઝલમાં કાફિયાનો આધાર ‘આરા’ સચવાય છે, પરંતુ પ્રથમ શેરમાં જે કાફિયાનો આધાર સ્થાપિત થયો હોય, એ જ આખી ગઝલમાં જળવાય એ જરૂરી છે.
કદી ન્હોતો થયો પહેલાં હું એવો કેમ રોષિત છું મને લાગી રહ્યું છે આજ હું પોતે જ દોષિત છું
અહીં ‘રોષિત’ અને ‘દોષિત’ કાફિયાઓ દ્વારા ‘ઓષિત’ શબ્દાંશ કાફિયાના આધાર તરીકે સ્થાપિત(establish) થાય છે. હવે ગઝલને આગળ વધારવા માટે કવિ સુવાસિત, પરિચિત, સુરક્ષિત કે પ્રભાવિત જેવા કાફિયા વાપરે છે જેમાં કાફિયાનો આધાર ‘ઓષિત’ જળવાતો નથી માત્ર ‘ઇત’ જળવાય છે. આ દોષ ગણાય.
ભગવતીકુમાર શર્માની એક ગઝલનો પ્રથમ શેર છે:
સમ્રાટમાં નથી અને દરવેશમાં નથી મારી મનુષ્યતા કોઈ ગણવેશમાં નથી
અહીં પણ ‘અવેશ’ જેવો કાફિયાનો આધાર સ્થાપિત કર્યા પછી આદેશ, ઝુંબેશ, હંમેશ જેવા કાફિયા શાસ્ત્રીય રીતે ન વાપરી શકાય. જલ્દી ધ્યાનમાં ન આવતો આ દોષ ઉર્દૂ – ફારસીમાં મહત્વનો દોષ ગણાય છે. આ દોષ નિવારવા માટે મત્લાના શેરમાં અતિચુસ્ત કાફિયા ન રાખવા જોઈએ. પતીલની ગઝલમાં પહેલા શેરમાં ‘થનારા’ની સાથે ‘આપનારા’ ને બદલે ‘સિતારા’; નઝીર ભાતરીની ગઝલમાં ‘રોષિત’ની સાથે ‘સુવાસિત’ અને ભગવતીકુમાર શર્માની ગઝલમાં દરવેશની સાથે આદેશ જેવા કાફિયા વપરાયા હોત, તો પ્રમાણમાં મુક્ત એવી કાફિયાની યોજના સ્થાપિત થાત. અને આ દોષનું નિવારણ થઈ શક્યું હોત. કદીક આવી ચુસ્ત યોજનાવાળા કાફિયા મત્લામાં વપરાઈ જાય અને પછી એને નિભાવી શકાય એમ ન હોય, તો શ્રેષ્ઠ ઉપાય પછી એ છે કે એ મત્લાને બીજા ક્રમે મૂકી, એક નવો મત્લો રચવો જેમાં પ્રમાણમાં મુક્ત એવી કાફિયાની યોજના હોય.
ઉપરછલ્લી નજરે એકસરખા કાફિયા પણ ચુસ્તતાની દ્દષ્ટિએ તપાસવા જેવા હોય છે. આવતો, ચાલતો, ભાવતો, મારતો જેવા કાફિયાની સરખામણીમાં આવતો, ભાવતો, લલચાવતો, શોભાવતો વગેરે કાફિયાઓની યોજના વધુ ચુસ્ત ગણાય. એ જ રીતે રટણ, બાળપણ, વ્યાકરણ જેવા કાફિયાની સરખામણીમાં ઝરણ, શરણ, મરણ, આવરણ, સ્મરણ જેવા કાફિયા વધુ ચુસ્ત ગણાય.
ઉર્દૂ-ફારસી પરંપરામાં કાફિયાશુદ્ધિ માટે આખું ‘કાફિયાશાસ્ત્ર’ રચાયું છે.
કેટલીક ગઝલોમાં કાફિયાના સ્થાન ઉપરાંત અન્ય સ્થાને પણ પ્રાસ જોવા મળે છે, એનો નિર્દેશ કરી લઈએ. રમેશ પારેખની એક ગઝલનો મત્લો આ પ્રમાણે છે:
તારાં જ છે તમામ, ન ફૂલોનાં પૂછ નામ, ગમે તે ઉઠાવ તું, લૂછી લે ભીની આંખ, ન દરવાજા બંધ રાખ, ફરી ઘર સજાવ તું
મરીઝની એક ગઝલના બે શેર જોઈએ: કોશિશની કોઈ ભાવના પ્રેમ જગતમાં લાવ ના આવી શકાય આવ ના, આવી જવાય આવ તું
કંગાળ છું કૃપા ન કર, પાપ કરું ક્ષમા ન કર દૂર રહી દયા ન કર, પાસ રહી સતાવ તું
અહીં પણ આવ, સતાવ વગેરે કાફિયાઓ ઉપરાંત પ્રથમ શેરમાં ભાવના, લાવ ના, આવ ના અને બીજા શેરમાં કૃપા, ક્ષમા અને દયા જેવા આંતરિક પ્રાસ જોવા મળે છે. આ વધારાની પ્રાસયોજના અતિરિક્ત શોભા માટે છે. હજારોમાં એકાદ ગઝલમાં આવી પ્રાસરચના જોવા મળે છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં ગઝલ તરીકે ઓળખાવાયેલી કલાપીની ગઝલ ‘આપની યાદી’માં ‘આપની’ રદીફ તો દરેક શેરમાં જળવાયો છે, પરંતુ કાફિયા જળવાયો નથી. આ ગઝલમાં કાફિયા નથી, એ ક્ષતિને બાદ કરતાં આ રચના ગઝલના અન્ય માપદંડો પર ખરી ઉતરે છે. વળી, ગુજરાતી ગઝલ ઇતિહાસના શરૂઆતના તબક્કાની આ ગઝલનું ઐતિહાસિક મૂલ્ય પણ છે, પરંતુ હવે ગુજરાતી ભાષામાં ગઝલના આટલા વિકાસ પછી આજનો શાયર કાફિયા વિનાની ગઝલ લખે તો તે અક્ષમ્ય ગણાય.
અમુક વિદ્વાનો ગઝલમાં ઓછામાં ઓછા પાંચ શેરો જરૂરી માને છે. જોકે ગુજરાતી ભાષામાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ શેરોની ગઝલો પણ લખાઈ છે અને સ્વીકારાઈ છે, એ જોતાં કાફિયાની પસંદગી કરતી વખતે ઓછામાં ઓછા ત્રણ શેર રચી શકાય તે માટે ઓછામાં ઓછા ચાર કાફિયા ઉપલબ્ધ હોવા જોઈએ. પાંચ શેરની લઘુતમ મર્યાદા સ્વીકારીએ તો છ કાફિયા જરૂરી ગણાય. નવા ગઝલકારો લાંબી ગઝલ લખવાનું વલણ ધરાવતા નથી, પરંતુ પરંપરાના કેટલાક ગઝલકારો ડઝનબંધ શેરોવાળી ગઝલો લખવાનું પસંદ કરતા. ઉપલબ્ધ હોય એવા તમામ કાફિયાઓ વાપરી લાંબી લચક ગઝલો લખતા જેમાં કાફિયાનુસારી ભરતીના શેરોનો ખડકલો જોવા મળતો. સદભાગ્યે આ વૃતિ હવેના શાયરોમાં નથી. શ્રેષ્ઠ શાયરની એ ખાસિયત હોય છે કે તે પસંદ કરેલા પ્રત્યેક કાફિયા પર જ્યાં સુધી શ્રેષ્ઠ શેર ન લખી શકાય ત્યાં સુધી ફરી ફરી પ્રયત્નો કરે છે. સારા શાયરો ઉપલબ્ધ કાફિયાને ઉતાવળે વેડફી નાખવાના બદલે ધૈર્યપૂર્વક એ કાફિયાની તમામ શક્યતાઓ તાગી, એમાંથી શ્રેષ્ઠ શક્યતા પસંદ કરી શેર નિપજાવે છે.
ગઝલને જો તંબૂનું રૂપક આપીએ તો કાફિયા એનો વાંસ છે. કાફિયાના યોગ્ય સંતુલન વગર ગઝલની ઇમારત ધરાશાયી થઈ જાય. કાફિયાને અનુસરવું પડે છે એ ગઝલકાર માટે એક મર્યાદા છે. આ મર્યાદામાં રહીને ગઝલકાર એકાધિક ઉત્તમ શેરોનું એક મજાનું ભાવવિશ્વ ખડું કરી દે છે એ ગઝલકારની ઉપલબ્ધિ છે. આમ, સર્જનાત્મકતાના ઉચિત સ્પર્શથી કાફિયાનું બંધન, બંધન રહેતું નથી.
રદીફ ગઝલને એકસૂત્રની અથવા એક વિષય કે વિચારની આસપાસ બાંધી રાખે છે. કાફિયા, રદીફના ખૂંટે બંધાઈને પણ વિવિધ વિષયો કે વિચારોની સફર કરી લે છે. રદીફ અને કાફિયાની આ લીલાથી આકાર ધારણ કરતી ગઝલનો આ જ રોમાંચ છે. રદીફ, કાફિયા અને છંદના બંધનમાં રહીને કશુંક નિર્બંધ તાકવું એ જ ગઝલની ઉપલબ્ધિ છે.
મત્લા
‘મત્લા’ શબ્દની ઉત્પત્તિ અરબી ભાષાના શબ્દ ‘તુલુઅ’ પરથી થઈ છે, જે સામાન્યત : ‘સૂર્યના ઉદય થવા’ નો સંકેત કરે છે. (૨૭) આમ, ‘મત્લા’ શબ્દ ગઝલનો ઉદય થઈ રહ્યો છે, અથવા શરૂઆત થઈ રહી છે એમ સૂચવે છે. મત્લાનો અર્થ ‘આકાશ’ અથવા ‘નભોમંડળ’ જેવો પણ થઈ શકે. ગઝલના પહેલા શેરના બંને મિસરામાં કાફિયા-રદીફની યોજના પાળવામાં આવે છે. ગઝલના આવા પહેલા શરને મત્લા કહેવામાં આવે છે. એક ગઝલમાં ઓછામાં ઓછો એક મત્લા હોય એ જરૂરી છે. ગુજરાતી ભાષામાં કેટલીક મત્લા વગરની ગઝલો જોવા મળી છે. શાસ્ત્રીય દ્દષ્ટિએ એ સ્વીકારી ન શકાય. ગઝલમાં એકથી વધુ મત્લા હોઈ શકે. સંદર્ભ ગઝલ-૩માં ત્રણ જેટલા મત્લા છે એ જોઈ શકાશે. મત્લાના શેરો ગઝલની શરૂઆતમાં જ આવે.
મત્લાના શેરથી શાયરને રદીફ-કાફિયાની કઈ યોજના અભિપ્રેત છે એનો વાચક કે શ્રોતાને ખ્યાલ આવે છે. ગઝલના રદીફ-કાફિયા મત્લાના શેરથી સ્થાપિત થાય છે. ઘણી વાર આખી ગઝલના અન્ય શેરો લખાઈ જાય છે, પરંતુ મત્લા રચી શકાતો નથી. બંને પંક્તિમાં રદીફ-કાફિયા જાળવવાના હોવાથી મત્લા શાયર માટે મોટી કસોટી બની રહે છે. વળી, મત્લાથી ગઝલનો ઉપાડ થતો હોવાથી એ શેર સારો હોય, ચોટદાર હોય, પ્રભાવશાળી હોય એવી અપેક્ષા પણ રહે છે.
મક્તા અને તખલ્લુસ
મક્તા સંજ્ઞા મૂળ અરબી શબ્દ ‘કત્અ’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે, કાપીને પૂરું કરવું, અટકવું. (૨૮) અર્થાત્ જે શેર પર ગઝલ પૂરી થાય એ શેરને મક્તા કહે છે.
અમુક વિદ્ધવાનો માને છે કે ગઝલના અંતિમ શેરમાં જો શાયરનું ઉપનામ એટલે કે તખલ્લુસ વણી લેવાયું હોય તો જ એ શેરને ‘મક્તા’ કહેવાય, અન્યથા તખલ્લુસ વિનાના અંતિમ શેરને ‘આખિરી શેર’ કહેવાની પરંપરા છે, પરંતુ ‘મક્તા’ શબ્દના અર્થમાં ક્યાંય એવો કોઈ ભાવ અભિપ્રેત નથી કે એમાં તખલ્લુસ અનિવાર્ય છે. પરંતુ કોઈ પણ સ્વરૂપના વિકાસમાં નર્યા શબ્દાર્થો ઉપરાંત પરંપરાઓનું પણ મહત્વ હોય છે. તેથી કોઈ ‘મક્તા’ના શેરમાં તખલ્લુસ અનિવાર્ય ગણે તો એ માન્યતા પરંપરાથી રૂઢ થઈ હોવાથી એને પડકારી ન શકાય. ઉર્દૂ – ફારસીમાં લગભગ દરેક શાયર્નું આગવું તખલ્લુસ હોય છે અને છેલ્લા શેરમાં લગભગ અચૂકપણે તખલ્લુસ જોવા મળે છે. ગુજરાતીના ઘણા આધુનિક શાયરો તખ્લ્લુસ રાખતા નથી. ટૂંકમાં, ગઝલમાં તખ્લ્લુસ અનિવાર્ય નથી.
ગાલિબની શરૂઆતની ગઝલોમાં ‘અસદ’ તખ્લ્લુસ જોવા મળે છે, પછી ‘અસદ’ તખ્લ્લુસ ધરાવતા અન્ય એક સામાન્ય કક્ષાના શાયર પ્રકાશમાં આવતાં, ગાલિબે એ તખ્લ્લુસનો ત્યાગ કરી ‘ગાલિબ’ તખ્લ્લુસ અપનાવ્યું. ( ‘અસદ’ તખલ્લુસ ગાલિબના મૂળ નામ અસદુલ્લાહખાનનું ટૂંકુ રૂપ હતું.)
તખલ્લુસ ટૂંકુ હોય છે, છંદસાધ્ય હોય છે, એટલે કે ગઝલના એકાધિક છંદોમાં બંધ બેસે એવું હોય છે. તખ્લ્લુસ અર્થસભર પણ હોય તો મક્તાના શેરોમાં ખૂબીપૂર્વક એનો ઉપયોગ કરી શકાય. જેમકે, બરકત વીરાણીનું તખલ્લુસ ‘બેફામ’ એમની ગઝલોમાં સાર્થક રીતે પ્રયોજાયેલું જોવા મળે છે.
જો ઇસ શોર સે ‘મીર’ રોતા રહેગા તો હમસાયા કાહે કો સોતા રહેગા!
કવિ રમેશ પારેખે તખલ્લુસનો વિશિષ્ટ ઉપયોગ કર્યો છે.
‘ર’ નિરંતર ‘મેશ’ માં સબડે અને સૂર્ય પણ નીકળે તો કાળા નીકળે
રુબાઈ
રુબાઈનો અર્થ છે ચાર પંક્તિની કવિતા. રુબાઈમાં પહેલી, બીજી અને ચોથી પંક્તિમાં રદીફ-કાફિયાની યોજના સાચવવામાં આવે છે. રુબાઈના છંદો ગઝલના છંદો કરતા જુદા છે. રુબાઈના છંદોમાં એક ગુરુ પછી ષટ્કલોનાં ત્રણ આવર્તનો હોય છે. ૨૦ કે ૨૧ માત્રાના છંદોના રુબાઈ લખી શકાય છે. રુબાઈના ૧૨-૧૨- છંદોનાં બે જૂથ પાડવામાં આવ્યાં છે. એક રુબાઈની ચાર પંક્તિ એક જૂથના કોઈ પણ ચાર અલગ અલગ છંદોમાં પણ લખી શકાય. આમ, રુબાઈની ચાર પંક્તિઓ છંદની દ્દષ્ટિએ અલગ અલગ હોઈ શકે, પણ એના વિશિષ્ટ બંધારણને કારણે લય અને તાલની દ્દષ્ટિએ એકરૂપ લાગે છે.
ગઝલના બાહ્યસ્વરૂપનું સંક્ષિપ્ત વિવરણ
ગઝલનો મૂળભૂત એકમ શેર છે. એક ગઝલ ત્રણ કે તેથી વધુ શેરોની બનેલી જોવા મળે છે. એક ગઝલના શેરો એક જ સરીખા રદીફ, એક જ પ્રકારના કાફિયા અને એક જ છંદથી જોડાયેલા હોય છે. એક શેરની બે પંક્તિઓને બે મિસરા કહે છે. ગઝલના પહેલા શેરને મત્લા કહે છે, જેના બંને મિસરામાં રદીફ-કાફિયાની યોજના જાળવવી પડે છે. મત્લામાં સ્થાપિત કરેલ રદીફ-કાફિયાની યોજના ત્યાર બાદ આખી ગઝલમાં નિભાવવી પડે છે. મત્લા એકથી વધુ હોઈ શકે. મત્લા સિવાયના શેરોમાં પ્રથમ મિસરામાં રદીફ હોતા નથી. બીજા મિસરામાં રદીફ-કાફિયાની યોજના જાળવવી પડે છે. દરેક શેરના અંતે કોઈ પરિવર્તન વગર અચૂક આવતાં શબ્દ કે શબ્દસમૂહને રદીફ કહે છે. રદીફ ગમે તેટલો લાંબો કે ટૂંકો હોઈ શકે. ગઝલ રદીફ વિનાની પણ હોઈ શકે. રદીફ કરતાં આગળ આવતા પ્રાસના શબ્દને કાફિયા કહેવામાં આવે છે, કાફિયા તરીકે વપરાતા શબ્દોમાં પાછળનો અમુક શબ્દાંશ એકસરખો હોય છે, જેને કાફિયાનો આધાર કહે છે. આખી ગઝલમાં કાફિયાનો આધાર એકસરખો રહેવો જોઈએ. ગઝલના અંતિમ શેરમાં કેટલીક વાર શાયર પોતાનું તખલ્લુસ વણી લે છે. આ શેરને ‘મક્તા’નો શેર કહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સાહિત્ય
ફોર્બ્સ
ફોર્બ્સ, ઇન્ક ખાનગી માલિકીની પ્રકાશન અને મીડિયા કંપની છે. તેનું મુખ્ય પ્રકાશન ફોર્બ્સ છે, જે 900,000થી વધુના સકર્યુલેશન સાથેનું દ્વિ-સાપ્તાહિક મેગેઝિન છે. ઓગસ્ટ, 2006માં પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી કંપની એલિવેશન પાર્ટનર્સ નવી રચવામાં આવેલી કંપની ફોર્બ્સ મીડિયા, કે જેમાં ફોર્બ્સ મેગેઝિન અને વેબ પરની અગ્રણી બિઝનેસ સાઇટ Forbes.comનો સમાવેશ થાય છે તેની લઘુમતી શેરહોલ્ડર બની હતી. Forbes.com દર મહિને 1.8 કરોડ લોકો સુધી પહોંચે છે. ફોર્બ્સ મીડિયાની બીજી વેબસાઇટમાં રીયલક્લિયરપોલિટિક્સ અને રીયલક્લિયરસ્પોર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. ''Forbes.com અને ફાઇનાન્સ બ્લોગ નેટવર્કની સાથે આ માધ્યમો દર મહિને બિઝનેસ  અંગેના નિર્ણય કરતા આશરે 4 કરોડ લોકો સુધી પહોંચે છે. ''
કંપની ફોર્બ્સ એશિયા, ફોર્બ્સ લાઇફ અને ફોર્બ્સ વુમેન  મેગેઝિન્સનું પણ પ્રકાશન કરે છે. આ ઉપરાંત ફોર્બ્સ ચીન, ક્રોએશિયા, ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, ઇઝરાયેલ, કોરિયા, પોલેન્ડ, રોમાનિયા, રશિયા અને તુર્કીમાં સ્થાનિક ભાષાની લાઇસન્સ આધારિત 10 આવૃત્તિ ધરાવે છે. ફોર્બ્સ, ફોર્બ્સ એશિયા અને કંપનીની લાઇસન્સ આધારિત દસ આંતરરાષ્ટ્રીય આવૃત્તિઓ વિશ્વમાં 60 લાખથી વધુ વાંચકો સુધી પહોંચે છે.
પારિવારિક કંપનીનો ઇતિહાસ
thumb|મેનહેટ્ટનમાં ફીફ્થ એવન્યૂ ખાતે ફોર્બ્સનું મૂખ્ય કાર્યાલય (જેની માલિકી અત્યારે ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટીની છે) 1917માં બી.સી ફોર્બ્સ તરીકે જાણીતા બર્ટી ચાર્લી ફોર્બ્સે ટોચના નીતિનિર્ધારકો માટે દ્રિ-સાપ્તાહિક બિઝનેસ પ્રકાશન ફોર્બ્સ મેગેઝિનની શરૂઆત કરી હતી. સ્કોટલેન્ડમાંથી સ્થળાંતર કરી બી.સી ફોર્બ્સ 1904માં ન્યૂ યોર્ક આવ્યા હતા અને જર્નલ ઓફ કોમર્સ માટે પત્રકાર તરીકે કોઇ પણ વેતન વગર કામ કરવાની ઓફર કરીને પ્રથમ નોકરી મેળવી હતી. 12 વર્ષ પછી તેઓ એક મોટી સિન્ડીકેટમાં સામેલ થઈને બિઝનેસ કટારલેખક બન્યા હતા. 1917માં દરરોજની કોલમ અને મેગેઝિનમાં બીજા ફિચર્સ આર્ટિકલ માટે ખૂબ વિપુલ કરી શકાય તેવા વિચારોના ઊભરાના એક સ્થાન તરીકે તેમણે ફોર્બ્સ ની સ્થાપના કરી હતી.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી 1947માં બી.સી.ના પુત્રો બ્રુસ અને માલ્કમ ફોર્બ્સ કંપનીમાં જોડાયા હતા. બ્રુસે ડેટ્રોઇટ ખાતે વિજ્ઞાપન વિભાગના વડા તરીકે કામગીરી સંભાળી હતી અને માલ્કમ સહાયક પ્રકાશક બન્યા હતા. 1954માં બી.સીના અવસાન પછી બ્રુસે પ્રેસિડન્ટ તરીકે અને માલ્કમે એડિટર-ઇન-ચીફ અને પબ્લિશર તરીકે કામગીરી સંભાળી હતી.
માલ્કમ અને બ્રુસ ઉપરાંત બીજા ત્રણ ભાઈ હતા, જેમાં ડન્કન તેમની કિશોરવસ્થામાં મૃત્યુ પામ્યા હતા, ગોર્ડનનું અવસાન 1987માં થયું અને વોલેસ હાલમાં ફોર્બ્સ ઇન્વેસ્ટર્સ એડવાઇઝરી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના પ્રેસિડન્ટ છે. 1964માં બ્રુસ ફોર્બ્સ કેન્સરને કારણે 48 વર્ષની ઉંમરે મૃત્યું પામ્યા હતાં. માલ્કમ ફોર્બ્સ પ્રેસિડન્ટ અને એડિટર-ઇન-ચીફ બન્યા હતા અને તેમણે બિઝનેસ અને રોકાણના ક્ષેત્રમાં ફોર્બ્સને ઘેર ઘેર જાણીતું નામ બનાવ્યું હતું.
માલ્કમ ફોર્બ્સનું 1990માં 70 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું. ફોર્બ્સ, ઇન્કનો વારસો તેમના ચાર પુત્રો અને તેમની પુત્રી મોઇરાને મળ્યો હતો.
સ્ટીવ ફોર્બ્સ આજે ફોર્બ્સ ના ચેરમેન અને ફોર્બ્સ મેગેઝિન ના એડિટર-ઇન-ચીફ છે, તેમના ભાઈ ટીમ ફોર્બ્સ ફોર્બ્સ ના પ્રેસિડન્ટ અને ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર છે, ક્રિસ્ટોફર ફોર્બ્સ હાલમાં ફોર્બ્સ ના વાઇસ ચેરમેન છે. રોબર્ટ ફોર્બ્સ કંપનીના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ અને ફોર્બ્સલાઇફ (અગાઉનું નામ ફોર્બ્સ એફવાયઆઇ )ના વાઇસ ચેરમેન છે.
Forbes.com
Forbes.com વિશ્વના બિઝનેસ વડાઓનું હોમપેજ છે અને તે સિનિયર બિઝનેસ એક્ઝિક્યુટિવ માટેનો સૌથી વધુ વિશ્વસનિય સ્રોત છે, જે તેમને તત્કાળ અહેવાલો, નિષ્પક્ષ વિશ્લેષણ, સંક્ષિપ્ત એનાલિસિસ, સંબંધિત સામગ્રી, કામ પર સફળ થવા માટે તેમને જરૂરી છે તેવો સમુદાય, રોકાણમાંથી નફો અને વિજેતાના પારિતોષિક સાથે મનોરંજન પૂરું પાડે છે. સમગ્ર બિઝનેસ ડે દરમિયાન Forbes.com વેબસાઇટની શ્રેષ્ઠ શીઘ્રતા, ગહનતા અને સંવાદિતતા સાથે ફોર્બ્સ અને તેના પસંદગીના ભાગીદારોના શ્રેષ્ઠ પત્રકારિત્વના પરિપાક રુપે હજારો આર્ટિકલ પ્રકાશિત કરે છે. આ વેબસાઇટની નવ એડિટોરિયલ ચેનલ બિઝનેસ, ટેકનોલોજી, માર્કેટ, પર્સનલ ફાઇનાન્સ, આંત્રેપ્રિન્યોરશિપ, લીડરશિપ, ફોર્બ્સલાઇફ ઓપિનિયન અને વિવિધ યાદીને આવરી લે છે. ફોર્બ્સ વીડિયો નેટવર્ક દર સપ્તાહે આશરે 100 ઓરિજિનલ વિડિયોનું નિર્માણ કરે છે. Forbes.com સબસ્ક્રીપ્શન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ન્યૂઝલેટર પણ પ્રકાશિત કરે છે. ફોર્બ્સની સામગ્રી કેટલાક મોબાઇલ પ્લેટફોર્મ (આઇફોન, બ્લેકબેરી અને પામ પ્રિ સહિત) પર ઉપલબ્ધ છે.
Forbes.com ફોર્બ્સ મીડિયા એલએલસીના ડિવિઝન ફોર્બ્સ ડિજિટલનો એક હિસ્સો છે. Forbes.com અને સંલગ્ન વેબસાઇટ નીચે મુજબ છેઃ
આ તમામ વેબસાઇટ દર મહિને સરેરાશ 4 કરોડ બિઝનેસ નીતિનિર્ધારકો સુધી પહોંચે છે.
ફોર્બ્સ ની લાઇસન્સ આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય આવૃત્તિઓ
ફોર્બ્સ કોરિયા ની શરુઆત કોરિયાના અગ્રણી વર્તમાનપત્ર જૂન્ગઆંગ આઇબો સાથેના જોડાણમાં 2002ના અંતમાં થઈ હતી. પ્રીમિયર ઇશ્યૂ 2003માં પ્રકાશિત કરાયો હતો અને તેનું સર્ક્યુલેશન 52,000 નકલનું છે. તેમાં આશરે 40 ટકા વાંચનસામગ્રી ફોર્બ્સ મેગેઝિન્સના તંત્રીવિભાગની અને 60 ટકા વાંચનસામગ્રીમાં કોરિયાના બિઝનેસ ન્યૂઝ, કમેન્ટરી અને લાઇફસ્ટાઇલ ફિચર્સનો સમાવેશ થાય છે. તેના તંત્રી કીલ-જૂ યૂન છે.
ફોર્બ્સ રશિયા ની શરૂઆત અગ્રણી પ્રકાશક એક્સેલ સ્પિન્ગર રશિયા સાથે જોડાણ કરીને એપ્રિલ 2004માં કરવામાં આવી હતી. 100,000ના સર્ક્યુલેશન સાથે તેનું વિતરણ મોસ્કો, સેન્ટ પીટરબર્ગ અને બીજા મુખ્ય પ્રાદેશિક શહેરોમાં કરવામાં આવે છે. રશિયામાં તેને સ્વતંત્ર એડિટોરિયલ ટીમ બહાર પાડે છે, તેમાં ફોર્બ્સ યુ.એસની આવૃત્તિ અને રશિયાના સ્થાનિક બિઝનેસ ન્યૂઝ અને વિશ્લેષણનો સમાવેશ થાય છે. તેના તંત્રી મેક્સિમ કાશુલિન્સ્કી છે.
ફોર્બ્સ પોલેન્ડ ને જર્મની પ્રકાશન કંપની એક્સેલ સ્પ્રિન્ગર વેરલાગ એજીના એકમ એક્સેલ સ્પ્રિન્ગર પોલસ્કા સાથેના જોડાણમાં ડિસેમ્બર 2004માં શરુ કરવામાં આવ્યું હતું. ફોર્બ્સ પોલેન્ડ નું સર્ક્યુલેશન 42,000 છે. તેનું મોડલ ફોર્બ્સ યુ.એસ આવૃત્તિ આધારિત છે, પરંતુ તે પોલેન્ડના આર્થિક મુદ્દા પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરશે અને તેના ફિચર્સ સેક્શનમાં વ્યૂહરચના, જીવનશૈલી અને કટારલેખકોનો સમાવેશ થાય છે. કાઝીમીયર્ઝ કૃપા તેના તંત્રી છે.
ફોર્બ્સ તુર્કી ને ઓક્ટોબર 2005માં શરુ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેનું પ્રકાશન કેલિક હોલ્ડિંગ એ.એસ.ના ડિવિઝન તુર્કુવાઝ ગેઝેટ ડેર્ગી બેસિમ એનોનિમ સરકેટી સાથેના સહયોગમાં કરવામાં આવે છે. સ્વતંત્ર એડિટોરિયલ ટીમ દ્વારા તૈયાર કરીને બહાર પાડવામાં આવતું આ મેગેઝિન 17,000નું સર્ક્યુલેશન ધરાવે છે અને તેનું વિતરણ મુખ્ય પ્રાદેશિક શહેરોમાં કરવામાં આવે છે. તેના તંત્રી બુરકેક ગુવેન છે.
ફોર્બ્સ ક્રોએશિયા ને ક્રોએશિયામાં યુરોપ્રેસ હોલ્ડિંગ સાથેની ભાગીદારીમાં નવેમ્બર 2008માં શરુ કરવામાં આવ્યું હતું. સ્વતંત્ર એડિટોરિયલ ટીમ દ્વારા ક્રોએશિયામાં પ્રકાશિત આ મેગેઝિનની વાંચનસામગ્રીમાં ફોર્બ્સ, યુએસ આવૃત્તિ તેમજ ક્રોએશિયાના સ્થાનિક બિઝનેસ ન્યૂઝ અને વિશ્લેષણોનો સમાવેશ થાય છે. તેનું પ્રારંભિક સર્ક્યુલેશન 24,000 હતું અને તે ક્રોએશિયાના મુખ્ય શહેરોમાં ઉપલબ્ધ છે. યુરોપ્રેસ સાથેની સમજૂતીમાં સર્બિયા, બોસ્નીયા-હર્ઝેગોવિના અને મોન્ટેનેગ્રો તેમજ ક્રોએશિયામાં મેગેઝિન પ્રકાશિત કરવાની યોજનાનો સમાવેશ છે. તેના તંત્રી વિક્ટર રેસ્નીક છે.
ફોર્બ્સ રોમાનિયા ને માર્ચ 2009માં શરુ કરાયું હતું અને તેનું પ્રકાશન એડેવેરુલ હોલ્ડિંગ મીડિયા ગ્રૂપ સાથેની ભાગીદારીમાં કરવામાં આવે છે. 50,000ના પ્રારંભિક સર્ક્યુલેશન સાથે આ મેગેઝિનના 60 ટકા વાંચનસામગ્રી રોમાનિયાના બિઝનેસ સમાચાર, વિશ્લેષણ અને ફિચર્ચ, જ્યારે 40 ટકા વાંચનસામગ્રી ફોર્બ્સની યુએસ આવૃત્તિમાંથી લેવામાં આવે છે. તેના તંત્રી એડ્રીયાના હાલ્પેર્ટ છે.
ફોર્બ્સ લાટવિયા ને લાટવિયામાં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રકાશક ગ્રૂપ એસ કે ગ્રૂપ સાથેની ભાગીદારીમાં મે, 2010માં શરુ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મેગેઝિનને દર મહિને પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે અને તેનું સર્ક્યુલેશન 20,000 છે. રિગામાં આ મેગેઝિન શરુ કરાયું હતું.
ફોર્બ્સ ઇન્ડોનેશિયા ને 2010ની પાનખર ઋતુમાં શરુ કરવાની યોજના છે. આ મેગેઝિનને મીડિયા ગ્રૂપ પીટી વાહના મીડિયાટામા સાથેની ભાગીદારીમાં પ્રકાશિત કરાશે.
બીજા વિભાગો
ફોર્બ્સ ન્યૂઝલેટર ગ્રૂપ (એફએનજી) (FNG) નીચે મુજબના ન્યૂઝલેટર્સનું પ્રકાશન અને એડિટિંગ કરે છેઃ ફોર્બ્સ ગ્રોથ ઇન્વેસ્ટર, ફોર્બ્સ/લેહમેન ઇનકમ સિક્યોરિટિઝ ઇન્વેસ્ટર, ફોર્બ્સ ઇટીએફ એડવાઇઝર, ફોર્બ્સ/વોલ્ફ ઇમર્જિંગ ટેક રિપોર્ટ, ફોર્બ્સ/સ્લેટિન રિયલ એસ્ટેટ રિપોર્ટ, ફોર્બ્સ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિપોર્ટ, ફોર્બ્સ ટેક્સ એડવાન્ટેજ ઇન્વેસ્ટર, ફોર્બ્સ વાયરલેસ સ્ટોક વોચ અને પ્રુડેન્ટ સ્પેક્યુલેટ. એફએનજી પાંચ સાપ્તાહિક ઇ-લેટર્સ પ્રકાશિત કરે છે તેમજ બહારના 35 કરતા વધુ ન્યૂઝલેટર્સ (www.newsletters.forbes.com) સાથે માર્કેટિંગ, કન્ટેન્ટ અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશનના સંબંધો જાળવી રાખે છે. એફએનજી Forbes.comના પર્સનલ ફાઇનાન્સ ચેનલ (www.forbes.com/finance) માં જોવા મળતી સામગ્રી પૂરી પાડે છે. એફએનજી કેટલીક ઓનલાઇન ઓન્લી ઇન્વેસ્ટર આઇ-કોન્ફરન્સનું આયોજન કરે છે, જે ઇન્ટરેક્ટિવ ટ્રેડ શો છે અને તે તેના વાચકોનું રોકાણ અને પર્સનલ ફાઇનાન્સના નિષ્ણાતો સાથે જોડાણ કરી આપે છે. મેથ્યુ શીફ્રીન તેના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ/એડિટર છે.
ફોર્બ્સ કલેક્શન વિવિધ સ્થળે જાહેર જનતા માટે ખુલ્લુ છે, આ સ્થળોમાં ન્યૂ યોર્ક સિટીની ફોર્બ્સ ગેલેરીઝ, બર્લિન્ગેમ, કેલિફોર્નિયામાં ફોર્બ્સ ગેલેરીઝ, નોર્મેન્ડી, ફ્રાન્સમાં ફોર્બ્સ ચેટુ ડી બેલ્લેરોય નજીકના મ્યુઝી ડેસ બેલ્લોન્સનો સમાવેશ થાય છે. જાહેર જનતા માટે ખુલ્લો ન મુકાયેલા કલેક્શનના બીજા ભાગો વિશ્વભરમાં ફોર્બ્સના કામગીરીના મથકો પર આવેલા છે, જેમાં લંડન, ઇંગ્લેન્ડના ઓલ્ડ બેટરસી હાઉસ અને ફોર્બ્સના જહાજ હાઇલેન્ડરનો સમાવેશ થાય છે. 8,000 ચોરસફીટના એક્ઝિબિશન વિસ્તાર સાથે ફેબ્રુઆરી 1985માં જનતા માટે ખુલ્લી મુકાયેલી એનવાયસી ગેલેરીઝમાં અમેરિકાના પ્રમુખોની હજારો હસ્તપ્રદો, સંબંધિત ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો, ટોય બોટ, મોનોપોલી ગેમ®, ટોય સોલ્જર્સ, ટ્રોફી અને પેઇન્ટીંગનો સમાવેશ થાય છે.
ફિડેલ કાસ્ટ્રો વિવાદ
2005માં ફોર્બ્સે US$550 મિલિયનની અંદાજિત નેટવર્થ સાથે વિશ્વના સૌથી ધનિક લોકોમાં ફિડેલ કાસ્ટ્રોનો સમાવેશ કર્યો હતો. 2006ના ‘‘ફોર્ચ્યુન ઓફ કીગ્સ, ક્વીન્સ એન્ડ ડિક્ટેટર્સ’’ નામના આર્ટિકલમાં ફોર્બ્સે તેના અંદાજને વધારીને US$900 કરોડ કર્યો હતો. આ આર્ટિકલમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે સરકારી નેતાઓના નેટવર્કનો અંદાજ કાઢવાની પ્રક્રિયામાં ‘‘વિજ્ઞાન કરતા કલા’’ વધુ છે અને ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે કાસ્ટ્રોના કિસ્સામાં લેખકોએ કેટલીક સરકાર માલિકીની કંપનીઓ માટે ડિસ્કાઉન્ટેડ કેશ ફ્લો મેથડનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને અને તેમના નફામાંથી અમુક હિસ્સો કાસ્ટ્રોને મળશે તેવી ધારણા બાંધી હતી.
કાસ્ટ્રોએ પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમની નેટવર્થ US$1 કરતા ઘણી ઓછી છે અને એ પુરવાર કરવા પડકાર ફેંક્યો હતો કે વિદેશી ખાતામાં તેમના નાણા છે.
ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટીને હેડક્વાટર્સનું વેચાણ
જાન્યુઆરી 2010માં ફોર્બ્સે મેનહટ્ટનના ફિફ્થ એવન્યૂ ખાતે આવેલા હેડક્વાર્ટર બિલ્ડિંગ વેચવા માટે ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટી સાથે સમજૂતી કરી હતી. આ સોદાની શરતો જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ ફોર્બ્સ પાંચ વર્ષની સેલ-લીઝબેક સમજૂતી હેઠળ આ જગ્યાનો કબજો જાળવી રાખશે.
યાદી
ધન-સંપત્તિ
• વિશ્વના અબજોપતિઓ
• અમેરિકાના ટોચના 400 ધનિકો
• ચીનના ટોચના 400 ધનિકો
• તાઇવાનના ટોચના 40 ધનિકો
• હોંગકોંગના ટોચના 40 ધનિકો
• ભારતના ટોચના 100 ધનિકો
• જાપાનના ટોચના 40 ધનિકો
• કોરિયાના ટોચના 40 ધનિકો
• મલેશિયાના ટોચના 40 ધનિકો
• ફિલિફાઇન્સના ટોચના 40 ધનિકો
• સિંગાપોરના ટોચના 40 ધનિકો
• ઇન્ડોનેશિયાના ટોચના 40 ધનિકો
• થાઇલેન્ડના સૌથી વધુ ધનિક 40 વ્યક્તિ
કંપનીઓ:
• શ્રેષ્ઠ 200 નાની કંપનીઓ
• શ્રેષ્ઠ 400 મોટી કંપનીઓ
• અમેરિકાની સૌથી મોટી ખાનગી કંપનીઓ
• એશિયાના બેસ્ટ અંડર બિલિયન
• એશિયાની ફેબ 500 કંપનીઓ
• ગ્લોબલ હાઇ પર્ફોર્મર્સ
• ફોર્બ્સ 2000
• ટોચની માઇક્રો ફાઇનાન્સ સંસ્થાઓ
લોકો
• શ્રેષ્ઠ બ્રોકરેજ એનાલિસ્ટ
• એશિયાના શ્રેષ્ઠ 48 દાનવીર
• • હસ્તી ૧૦૦
• ફોર્બ્સ ફિક્શનલ 15
• વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી મહિલાઓ
• સૌથી વધુ કમાણી કરનાર મૃતક હસ્તીઓ
• વિશ્વની સૌથી વધુ કમાણી કરતા મોડલ્સ
નાણા અને રોકાણ
• શ્રેષ્ઠ 100 મિડકેપ શેર
• અમેરિકાની સૌથી મોટી 200 ચેરિટી સંસ્થાઓ
• આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ
• રોકાણ માર્ગદર્શન
• મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ગાઇડ
સ્થળો
• અમેરિકાની શ્રેષ્ઠ કોલેજો
• શ્રેષ્ઠ બિઝનેસ સ્કૂલ્સ
• બેસ્ટ સિટિઝ ફોર સિંગલ્સ
• બિઝનેસ માટેના શ્રેષ્ઠ દેશો
• બિઝનેસ અને કારકિર્દી માટેના શ્રેષ્ઠ સ્થળો
• બિઝનેસ માટેના શ્રેષ્ઠ રાજ્યો
• સૌથી મોંઘા ઝીપ કોડ
ગણેશવડ (તા. બોડેલી)
શ્રેણી:બોડેલી તાલુકો
ફોર્બ્સ
યાદી
રમતગમત
• બેઝબોલનો બિઝનેસ
• સૌથી મૂલ્યવાન એનએએસસીએઆર (NASCAR) ટીમ્સ
• બાસ્કેટબોલનો બિઝનેસ
• ફૂટબોલનો બિઝનેસ
• હોકીનો બિઝનેસ
• સૌથી મૂલ્યવાન ફૂટબોલ ટીમ્સ
• ટોપ પેઇડ ટેનિસ સ્ટાર્સ
ટેકનોલોજી
• ધ ઇ-ગેન્ગ
• ધ વેબ સેલિબ્રિટી 25
• સૌથી વધુ ઝડપથી વિકસતી 25 ટેકનોલોજી કંપનીઓ
• ટેકનોલોજીના ટોચના ડીલમેકર્સ
• અમેરિકાના શ્રેષ્ઠ કોલેજ બાય
ખોરાક અને પીણા
• વિશ્વનું સૌથી મોંઘુ ફાસ્ટ ફૂડ
• અજમાવવા જેવા 10 શ્રેષ્ઠ અનફિલ્ટર્ડ વાઇન્સ
• ટેન બોર્ડેક્સ એન્ડ કેલિફોર્નિયા રેડ્સ હેડ-ટુ-હેડ
• ઇન્ડિયાઝ ફાઇન વાઇન હોટસ્પોટ્સ
• વિશ્વની સૌથી વધુ પ્રલોભિત શેમ્પેઇન
• સૌથી વધુ કમાતા સેલિબ્રિટી શેફ
સ્વાસ્થ્ય
• તમારી ઊર્જાને વેગ આપવાના 11 માર્ગ
• અમેરિકાના સૌથી ચુસ્ત શહેરો
• યાદ રાખવા જેવા 10 ભોજન
• પૃથ્વી પરનો સૌથી આરોગ્યપ્રદ ખોરાક
• અમેરિકાના સૌથી પ્રદૂષિત શહેરો
રિયલ એસ્ટેટ
• અમેરિકામાં ફરવા માટે શ્રેષ્ઠ 25 સ્થળો
• અમેરિકાના સૌથી ગીચ શહેરો
• અમેરિકાના ફાસ્ટેડ-ફોલિંગ સિટીઝ
• યુ.એસ સિટીઝ વેર ઇટ્ઝ હાર્ડેસ્ટ ટુ ગેટ બાય
• અમેરિકાના ટોપ સેલિંગ નેબરહૂડ
• વિશ્વમાં રહેવા માટે 20 શ્રેષ્ઠ સ્થળો
• અમેરિકાના સારી રીતે રહેવા માટેના ટોચના 25 શહેરો
• અમેરિકાનો સૌથી મોંઘા ઝીપ કોડ
સ્ટાઇલ
• સૌથી વધુ શક્તિશાળી લક્ઝરી બ્રાન્ડ્સ
• ખરીદી માટે આકર્ષતી શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ
• વિન્ટર ગીયર વર્થ ધ બક
• વોટ યોર ડોગ સેઇઝ એબાયટ યુ
• સૌથી શક્તિશાળી અમેરિકન ફેશન મેગેઝિન એડિટર્સ
પ્રવાસ
• ડિલક્સ ડિઝાઇનર હોટેલ્સ
• વોલેટ ફ્રેન્ડલી લાસ્ટ મિનિટ ગેટવેઝ
• વિશ્વના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવામાં આવતા દેશોમાં મુસાફરીની રીતભાત
• મધ્યપૂર્વનો ગુપ્ત ખજાનો
• વિશ્વ 10 શ્રેષ્ઠ એરપોર્ટસ
વાહનો
• વિશ્વની સૌથી મોંઘી પરિવહન વ્યવસ્થા
• વિશ્વને બદલી નાંખનારી 10 કાર
• અમેરિકાની સૌથી વધુ અતિશય ભાવની કારો
• 100,000 ડોલરથી નીચા ભાવની 2009ના વર્ષની સૌથી ઝડપી કારો
• 2009ના શ્રેષ્ઠ કન્વર્ટિબલ
• સબર્બન ડ્રાઇવર્સ માટેની શ્રેષ્ઠ કારો
• અમેરિકાના સૌથી વધુ લોકપ્રિય કાર કલર
• 2009ના સૌથી વધુ પોસાણક્ષમ વાહનો
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણીઃપ્રકાશન શ્રેણીઃસામાયિક શ્રેણીઃઅંગ્રેજી સામાયિક
હજનાળી(અંબાનગર) (તા. મોરબી)
હજનાળી(અંબાનગર) (તા. મોરબી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોરબી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હજનાળી ગામ મોરબી થી 30 કી.મી. ના અંતરે આવેલું છે. હજનાળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોરબી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ટિંબા (તા. સતલાસણા)
ટિંબા (તા. સતલાસણા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સતલાસણા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ટિંબા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સતલાસણા તાલુકો
આમલકી એકાદશી
વિક્રમ સંવત પ્રમાણે ગુજરાતી પંચાંગ નાં વર્ષ નાં પાંચમા માસ ફાગણની સુદ અગિયારસને આમલકી એકાદશી કહેવાય છે. જેનો મહિમા ભગવાન કૃષ્ણ એ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ને કહ્યો છે, જેની કથા ચૈત્રરથ રાજાનાં રાજયનાં ધર્મનિષ્ઠ એક ગરીબ પારઘી ને અનુલક્ષીને કહેવામા આવી છે જે પુરાણોમાં પણ વાંચવા મળે છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:વ્રતો શ્રેણી:એકાદશી શ્રેણી:તહેવાર શ્રેણી:હિંદુ તહેવારો
બાકરોલ (તા. આણંદ)
બાકરોલ (તા. આણંદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા આણંદ તાલુકામાં આવેલું એક  નગર છે. બાકરોલ નગરના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:આણંદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ઝાલાની મુવાડી
ઝાલાની મુવાડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પ્રાંતિજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઝાલાની મુવાડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પ્રાંતિજ તાલુકો
મહેગામ
મહેગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભરૂચ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મહેગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.આ ગામમાંથી હડપ્પા સભ્યતાના અવશેષ મળી આવેલ છે.
શ્રેણી:ભરૂચ તાલુકો
ઝરીયાવાડા (તા.માંગરોળ)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:માંગરોળ (જૂનાગઢ) તાલુકો
હિસાબી ધોરણો
સામાન્ય રીતે સ્વીકાર્ય હિસાબી સિદ્ધાંતો (Generally Accepted Accounting Principles)
- નાણાકીય હિસાબ માટે માર્ગદર્શિકાઓનું પ્રમાણભૂત માળખું
GAAP સ્પષ્ટીકરણોમાં વિભાવનાઓ, સિદ્ધાંતોની વ્યાખ્યા તેમજ ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ નિયમોનો સમાવેશ થાય છે. GAAP નો હેતુ એ નાણાંકીય રિપોર્ટિંગ એક સંગઠનથી બીજામાં પારદર્શક અને સુસંગત છે તેની ખાતરી કરવાનું છે. વિશ્વભરના ઘણા દેશોએ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય અહેવાલ ધોરણો (IFRS) અપનાવ્યા છે. IFRS કેવી રીતે જાહેર કંપનીઓ તેમના નાણાકીય નિવેદનો તૈયાર કરે છે અને જાહેર કરવા માટે એક વૈશ્વિક માળખું પૂરું પાડવા માટે રચાયેલ છે. વિશ્વ વ્યાપી ધોરણોના એક સેટને અપનાવવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય દેશો માટે એકાઉન્ટિંગની કાર્યવાહી સરળ બને છે અને રોકાણકારો અને ઓડિટર્સને ફાઇનાન્સના સંયોજક દેખાવ સાથે પ્રદાન કરે છે. ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ રિપોર્ટિંગના નિયમોની જગ્યાએ, IFRS નાણાકીય નિવેદનોની તૈયારી માટે સામાન્ય માર્ગદર્શન પ્રદાન કરે છે.
GAAP નો ઉપયોગ કરવાનું એક કારણ એ છે કે બહુવિધ કંપનીઓના નાણાકીય નિવેદનો વાંચનાર કોઈપણ સરખામણી માટે વાજબી આધાર ધરાવે છે, કારણ કે GAAP નો ઉપયોગ કરતી બધી કંપનીઓએ સમાન નિયમોના નિયમોનો ઉપયોગ કરીને તેમના નાણાકીય પત્રકો બનાવ્યાં છે GAAP વ્યાપક વિષયના વિષયોને આવરે છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
ભોજપુર (તા. બોડેલી)
ભોજપુર (તા. બોડેલી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બોડેલી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભોજપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:બોડેલી તાલુકો
શોખડા (તા. જાફરાબાદ)
શોખડા (તા. જાફરાબાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જાફરાબાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. શોખડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જાફરાબાદ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પાપમોચિની એકાદશી
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ શ્રેણી:વ્રતો શ્રેણી:એકાદશી શ્રેણી:તહેવાર
મોટીચેર
મોટીચેર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  સુરત જિલ્લાના કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંડવી  તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટીચેર ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસીઓ વસે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. જુવાર, મગફળી, ડાંગર, ચણા, વાલ, તુવર અને અન્ય શાકભાજી અહીંનાં ખેત- ઉત્પાદનો છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે.
અમ્પારા
અમ્પારા (අම්පාර, அம்பாறை, Ampara) શ્રીલંકા દેશના અમ્પારા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેર પૂર્વીય પ્રાંત, શ્રીલંકા ખાતે આવેલ છે, જેનું અંતર દેશના પાટનગર કોલંબો ખાતેથી ૩૬૦ કિ.મી. જેટલું છે.
મોટીચેર
શ્રેણી:માંડવી તાલુકો(સુરત) શ્રેણી:સુરત જિલ્લો
અમ્પારા
ઇતિહાસ
બ્રિટિશ વસાહતના સમયમાં આ સ્થળ શિકારીઓના આરામ માટેની છાવણી હતી. વર્ષ ૧૯૪૯માં ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ડી. એસ. સેનાનાયકે દ્વારા ચલાવવામાં આવેલ ગલોયા યોજના હેઠળ અહીંનો નગર તરીકે વિકાસ કરવામાં આવ્યો. શરૂઆતમાં અહીં ઇંગિનિયાગલા બંધ નિર્માણનું કાર્ય કરતા કામદારોનું નિવાસ સ્થળ હતું. ત્યારપછી અહીં ગલોયા ખીણપ્રદેશનું મુખ્ય વહીવટી નગર બન્યું હતું.
મચકોડા (તા. દાંતા)
શ્રેણી:દાંતા તાલુકો
અમ્પારા
સંદર્ભો
શ્રેણી:શ્રીલંકાના શહેરો
વાજાપુર (તા. પ્રાંતિજ)
વાજાપુર (તા. પ્રાંતિજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પ્રાંતિજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. વાજાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ખિજલપુર (વાંટા)
ખિજલપુર (વાંટા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઠાસરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખિજલપુર (વાંટા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઠાસરા તાલુકો
ખાખરો
ખાખરો અથવા કેસૂડો કે ખાખરિયા, ખાકડા, ખાખડો, ખાખર અથવા પલાશ એક જાતનું સુંદર ફૂલો ધરાવતું વૃક્ષ છે. સંસ્કૃતમાં તેને બીજસનેહ, બ્રાહ્મોપાદપ, કરક, કૃમિધ્ન, લક્ષતરુ, પલાશ, રક્તપુષ્પક અને ત્રિપત્રક એવા નામોથી ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક મધ્યમ કદનું આશરે ૨૦ થી ૪૦ ફૂટ ઊંચું, પાનખરનું વૃક્ષ છે. પર્ણો ત્રણ પર્ણિકાઓ ધરાવતા પીંછાકાર છે અને ૮-૧૬ સે.મી. લાંબો પર્ણદંડ ધરાવે છે, તથા દરેક પર્ણિકાની લંબાઈની ૧૦-૨૦ સેમી જેટલી હોય છે. પુષ્પો ૨.૫ સે.મી. લાંબા, ઘાટ્ટા કેસરી કે પીળા રંગનાં હોય છે અને ૧૫-૨૦ સે.મી. લાંબા કલગી પુષ્પવિન્યાસમાં ખીલે છે. તેનાં ફળ, શીંગ રૂપે આવે છે, જે ૧૫-૨૦ સે.મી. લાંબી અને ૪-૫ સે.મી. જાડી હોય છે. તેનું થડ વાંકું અને ડાળીઓ પણ અનિયમિત હોય છે. તેની છાલ રાખોડિયા રંગની અને ખરબચડી હોય છે. પાંદડાં ત્રણ-ત્રણનાં ઝુમખામાં હોય છે. પાંદડાંની નીચેની સપાટી રેશમી હોવાથી તેનો દેખાવ દૂરથી ભૂરો લાગે છે. પાંદડાની નીચેની સપાટીમાં નસો ચોખ્ખી દેખાય છે. નવેમ્બર અથવા ડિસેમ્બરમાં પાદડાં ખરવા માંડે અને જાન્યુઆરીમાં બધાં ખરી પડે છે. એપ્રિલ અથવા મે માસમાં નવાં પાન આવે તે પહેલા મહા-ફાગણ (ફેબ્રુઆરી-માર્ચ)માં તેના પુષ્પો આવવાની શરૂઆત થઈ જાય છે.
કેસૂડાનાં ફૂલને ઝારખંડ રાજ્યમાં રાજફૂલ તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.
ઉપયોગ
આ વૃક્ષ કાળી માટીમાં સારી રીતે વૃદ્ધિ પામે છે. ખારાશવાળી માટી તેને અનુકૂળ છે. તેમાંથી નીકળતો ગુંદર ઔષધિ તરીકે તેમ જ ચામડું રંગવામાં તથા કમાવવામાં ઉપયોગી છે. તેનાં કુમળાં મૂળમાંથી એક જાતના રેસા નીકળે છે, જેનાં દોરડાં અને દેશી ચંપલ બને છે. અંદરની છાલમાંથી નીકળતા રેસાનાં દોરડાં અને કાગળ બને છે. તેનાં પાનનાં પતરાળાં બનાવાય છે. ખાતર તરીકે તેનાં પાન ઘણાં સારાં છે. તેનાં બિયામાંથી સ્વચ્છ તેલ નીકળે છે. તેનાં ફૂલ ઉકાળી તેમાં ફટકડી નાખવાથી સુંદર પીળો રંગ થાય છે. દેખાવમાં સાગને મળતું તેનું લાકડું બાંધકામમાં ઉપયોગી છે. બંદૂકનો દારૂ અને કોલસા બનાવવામાં તે કામ આવે છે. બે વર્ષના કુમળાં વૃક્ષનાં મૂળ કેટલાક ગરીબ લોકો શેકીને ખાય છે, પણ મૂળ કાચાં ખવાય તો ચકરી આવે.
ધર્મ માં
ચંદ્રનું આ પવિત્ર વૃક્ષ છે. કહેવાય છે કે સોમરસ પીધેલા ગરુડનાં પીંછાંમાંથી તેની ઉત્પત્તિ થઈ છે. સોમરસનો તેમાં અંશ હોવાથી કેટલીક ધાર્મિક ક્રિયામાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. તેનાં સૂકાં લાકડાં યજ્ઞમાં હોમાય છે. કેટલાંક પવિત્ર વાસણ અને બ્રહ્મચારીનો દંડ તેના લાકડામાંથી બનાવાય છે. જનોઈ આપતી વખતે કેશ કાપ્યા પછી બ્રહ્મચારીને પલાશના પતરાળામાં જમવું પડે છે. તે પતરાળું ત્રણ પાનના સમૂહનું બનેલું હોય છે, જેમાં મધ્યનું પાંદડું વિષ્ણુ, ડાબું બ્રહ્મા અને જમણું શિવ મનાય છે.
ઔષધ તરીકે
ખાખરો ઉષ્ણ, તૂરો, વૃષ્ય, અગ્નિદીપક, સારક, કડવો, સ્નિગ્ધ, ગ્રાહક તથા ભગ્નસંધાનકારક છે. વ્રણ, ગુલ્મ, કૃતિ, પ્લીહા, સંગ્રહણી, અર્શ, વાયુ, કફ, યોનિરોગ અને પિત્તરોગનો નાશ કરનાર કહેવાય છે. તેનાં સ્વાદુ, કડવાં, ઉષ્ણ, તૂરાં, વાતુલ, ગ્રાહક, શીતળ તથા તીખાં ફૂલ તૃષા, દાહ, પિત્ત, કફ, રક્તદોષ, કોઢ અને મૂત્રકૃચ્છ્રનો નાશ કરનાર મનાય છે. તેનાં ફળ રુક્ષ, લઘુ, ઉષ્ણ તથા પાક કાળે તીખાં હોય અને કફ, વાયુ, કૃમિ કોઢ, ગુલ્મ, પ્રમેહ, અર્શ તથા શૂળના રોગ ઉપર વપરાય. તેનાં સ્નિગ્ધ, ઉષ્ણ અને તીખાં બીયાં કફ તથા કૃમિનો નાશ કરે છે.
કવિતા
સઘળી ખીલી છે વનવેલ;
ટહુકે શી આમ્રકુંજ કોકિલા રે લોલ,
ટહુકે મયુર અને ઢેલ !
બંધુ બેનીઓ ! ચાલો વસંતૠતુ માણવા.
વટાણા (વનસ્પતિ)
વટાણા એક પુષ્પીય તથા દ્વિદળી વનસ્પતિ છે. તેનો છોડ દોઢ થી બે ફૂટ ઊંચાઈ ધરાવતો હોય છે અને તેના મૂળ ગાંઠ ધરાવતાં હોય છે. તેનાં પર્ણો પતંગીયા આકારના હોય છે, તથા કેટલાંક પર્ણો વેલની જેમ લાંબા થયેલાં જોવા મળે છે, જેને સૂત્ર કહેવાય છે તથા તે આજુબાજુ રહેલી વસ્તુને વીટળાઈ જઈ તેનો ટેકો મેળવવાનું કાર્ય કરે છે. તેનું થડ ખોખલું હોય છે. તેની શીંગો લાંબી, ગોળાઈ ધરાવતી, અનેક બીજોવાળી હોય છે. વટાણાના દાણા લીલાં હોય ત્યારે શાકભાજી તરીકે તેમ જ સૂકાય પછી કઠોળ તરીકે ખોરાકમાં વાપરવામાં આવે છે. વટાણાના એક દાણા (બી)નું વજન ૦.૧ થી ૦.૩૬ ગ્રામ જેટલું હોય છે.
ખાખરો
કવિતા
'''--- સ્વ. નરહરિ ભટ્ટ'''
વટાણા (વનસ્પતિ)
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:કઠોળ
ખાખરો
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎
શિયાળબેટ (તા. જાફરાબાદ)
શીયાલબેટ (તા. જાફરાબાદ) કે શિયાળબેટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જાફરાબાદ તાલુકામાં આવેલ એક ટાપુ છે. તે તેના નૈસર્ગિક, પ્રા‍ચીન અને ઘાર્મિક સ્‍થળો માટે ઘણો જાણીતો છે. શિયાળબેટ ખાતે થાનવાવ, ચેલૈયાનો ખાંડણ‍િયો, ભેંસલાપીર, સવાઇ પીર, રામજી મંદિર, દરગાહ સહિત અનેક ધાર્મિક સ્‍થાનો આવેલા છે.
વસ્તી
આ ગામની વસ્તી મોટાભાગે માછીમારોની છે, જે લગભગ ૫,૦૯૬ જેટલી છે. ગામમાં સાક્ષરતા દર ૩૧.૦૨% અને જાતિ પ્રમાણ ૯૧૧ છે.
બેડવા (તા. આણંદ)
બેડવા (તા. આણંદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા આણંદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બેડવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શિયાળબેટ (તા. જાફરાબાદ)
સાહિત્યમાં
ધ્રુવ ભટ્ટની નવલકથા સમુદ્રાન્તિકે શિયાળબેટની પાશ્વભૂમિકા ધરાવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જાફરાબાદ તાલુકો શ્રેણી:ટાપુ શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બેડવા (તા. આણંદ)
શ્રેણી:આણંદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
કુવાદર
કુવાદર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભરૂચ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કુવાદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભરૂચ તાલુકો
ઉમરી (તા. સતલાસણા)
શ્રેણી:સતલાસણા તાલુકો