cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
અર્જુન
આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન
દ્રૌપદીના સાથેના તે ભાઈઓના સંબંધ વિષે એક સામાન્ય વર્તણૂક આપસમાં નક્કી કર્યું હતું. તેમાંનો મહત્ત્વનો મુદ્દો એ હતો કે જ્યારે કોઈ એક ભાઈ દ્રૌપદી સાથે એકાંતમાં હોય ત્યારે અન્ય કોઈ ભાઈએ તેમને ખલેલ ન પહોંચાડવી અને આમ કરવાની સજા હતી એક વર્ષ સુધીનો દેશવટો. એક વખત હજી જ્યારે પાંડવો વૈભવી ઈન્દ્રપ્રસ્થ નગરી પર રાજ કરતાં હતાં ત્યારે એક બ્રાહ્મણ ખૂબજ ઉતાવળે અર્જુનની મદદ માટે આવ્યો. એક પશુ ચોરની ટુકડીએ તેના પશુઓને ચોરી લીધાં હતાં તેણે મદદ માટે અર્જુન સિવાય અન્ય કોઈ યોગ્ય ના લાગ્યો. અર્જુન ઘણી મોટી અવઢવમાં હતો તેના શસ્ત્ર સરંજામ તે ઓરડામાં હતાં જ્યાં દ્રૌપદી અને યુધિષ્ઠીર સાથે હતાં. તેમને ખલેલ પહોંચાડવાનો અર્થ હતો એક વર્ષનો દેશવટો. અર્જુન એક ક્ષણ માટે અચકાયો પણ પ્રજાની રક્ષા (અને તેમાં પણ ખાસ કરીને બ્રાહ્મણની) તે તો એક રાજ કુમારનું પ્રથમ કર્તવ્ય છે. દેશવટાનો ભય તેના કર્તવ્ય પરાયણતાની આડે ના આવ્યો. તેણે યુગલને ખલેલ પહોંચાડી, શસ્ત્રો લઈને પશુ ચોરને પકડવા નીકળીપડ્યો. તે કાર્ય પુરું થયે, તેમના કુટુંબી જનો અને યુગલ કે જેમને તેના દ્વારા ખલેલ પહોંચી હતી તેમના વિરોધ છતાં તેણે દેશવટો વહોરી લીધો.
વૈવાહિક જીવન
દ્રૌપદી સિવાય અર્જુન ચિત્રાંગદા, ઉલુપિ અને સુભદ્રાનો પણ પતિ હતો. આ ત્રણે મહિલા સાથે તેના વિવાહ ત્યારે થયાઁ જ્યારે તે દ્રૌપદી અને યુધિષ્ઠિરના એકાંતમાં ખલેલ પહોંચાડવા ને સજા રૂપે દેશવટો ભોગવી રહ્યો હતો. ચિત્રાંગદા: તેના દેશવટાના કાળ દરમ્યાન અર્જુને ભારત ભ્રમણ કર્યું. ભ્રમણ કરતાં કરતાં તે પૂર્વી હિમાલયની તળેટીમાં વસેલ પ્રાચીન ત્રિપુરામાં પહોંચ્યો જે પોતાના પ્રાકૃતિક સૌદર્યો માટે પ્રસિદ્ધ હતું. ત્યાં તે મણીપુરના રાજકુમારી ચિત્રાંગદાને મળ્યો. તેનાથી મોહીત થઈ તે તેણે રાજા પાસે ચિત્રાંગદાનો હાથ માંગ્યો. આ વિનંતી સામે રાજા એ કહ્યું કે તેના અને ચિત્રંગદાની સંતાન મણીપુરના રિવાજ અનુસાર પાટૅવી કુંવર બને અને તે અર્જુન સાથે પાછા ન જઈ શકે, જો તેને આ શરત માન્ય હોય તો જ તે વિવાહ માટે સહમતિ આપે. અર્જુન આ માટે તૈયાર થયો. વિવાહ પછી તેમને બબ્રુવાહન નામનઓ પુત્ર જન્મ્યો જે તેના નાના અનુગામી બન્યો. ઉલુપિ: જ્યારે અર્જુન મણીપુરમાં હતો ત્યારે એક નાગ રાજકુમારી હતી તે અર્જુન પર મોહી પડી. તેણે યુક્તિ પૂર્વક અર્જુનને કોઈ અર્ક પાઈને અપહરણ કરાવી દીધો. અને તેને પોતાની દુનિયામાં લઈ ગઈ. ત્યાં તેણે અર્જુનને પોતાને પરણવા વિવશ કર્યો. જો કે પાછળથી મોટું હૃદય ધરાવતી ઉલુપિએ અર્જુનને પાછો ચિત્રાંગદાને સોંપી દીધો એટલું જ નહી પણએ માત્ર અર્જુન જ નહી પણ ચિત્રાંગદાની સંભાળ લેવા લાગી. બબ્રુ વાહનના લાલન પાલન માં પણ તેનો મોટો ફાળો રહ્યો. પાછળના જીવનમાં બબ્રુવાહન તેના વશમાં હતો. એક વખત બબ્રુવાહન સાથેના યુદ્ધમાં જીવ ખોઈ દીધાં પછી અર્જુનને જીવન દાન પણ ઉલુપિએ જ અપાવ્યું. સુભદ્રા: અર્જુને દેશવટાનો અંતિમ સમય દ્વારકા પાસે આવેલ એક વાટિકામાં વ્યતિત કરવાનું નક્કી કર્યું જ્યાં તેમના મામા ભાઈ બહેન બલરામ, કૃષ્ણ, અને સુભદ્રા રહેતાં હતાં, તેઓ તેમના મામા વસુદેવની સંતાન હતાં. અહીં અર્જુન અને સુભદ્રા એક બીજાના પ્રેમમાં પડ્યાં. આને કૃષ્ણએ પ્રોત્સાહન હતું કેમકે તેમને અર્જુન ખૂબ પ્રિય હતો અને તેઓ તેમની બહેન સુભદ્રા માટે સર્વોત્તમ વર ઈચ્છતાં હતાં. સમગ્ર પરિવાર સુભદ્રાના અર્જુનની ચોથી પત્ની બનવાના પ્રસ્તાવનો વિરોધ કરશે તે જાણતા તેમણે આ યુગલને ઈંદ્રપ્રસ્થ ભાગી જવાની વ્યવસ્થા કરી આપી. સુભદ્રાનું હરણ નથી થયું તે સાબિત થાય માટે તેમણે રથ હંકારવાનું સુભદ્રાને કહ્યું. આમ ઉલટું સુભદ્રાએ અર્જુનનું હરણ કર્યું એમ કહેવાયું. અર્જુન સુભદ્રાને અભિમન્યુ નામે એક જ પુત્ર થયો. અભિમન્યુ અને તેની પત્ની ઉત્તરાને પરિક્ષિત નામે એક પુત્ર થયો જેનો જન્મ યુદ્ધભૂમિ પર અભિમન્યૂના મૃત્યુ પછી થયો. પરિક્ષિત કુરુ કુળનો એક માત્ર વારસદાર રહ્યો અને તે યુધિષ્ઠીર પછી પાંડવ રાજ્યનો રાજા બન્યો.
ગાંડિવ
ઈંદ્રપ્રસ્થ પાછા ફરવાના ટૂંક સમય પછી, અર્જુન શ્રી કૃષ્ણ સાથે ખાંડવાના વનમાં ગયાં. ત્યાં તેમને અગ્નિદેવ મળ્યાં. તેમની તબિયત ખૂબ ઢીલી થઈ ગઈ હતી. કોઈ એક રાજા ખૂબ યજ્ઞ કરતો હતો અને તેમાં અગ્નિને ખૂબ ઘી પાતો હતો. તેને લીધે તેમની તબિયત બગડી હતી. આ માંથી ઠીક થવા માટે તેમને જંગલ સ્વાહા કરવાની જરૂર હતી. પણ તે જંગલમાં તક્ષક નામના નાગ રાજ રહેતા હતાં તે ઈંદ્રના મિત્ર હતાં. જ્યારે અગ્નિદેવ તે જંગલને બાળવા જતા ત્યારે ઈંદ્ર ત્યાં વરસાદ પાડતાં. અર્જુને અગ્નિદેવને કહ્યું તે ઈંદ્રનો સામનો કરી શકે તેવી શસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ છે પણ તે માટે તેને દિવ્ય ધનુષ્યની જરૂર છે જે ઈંદ્રના શક્તિશાળી શસ્ત્રોનો સામનો કરી શકે અને તે દરમ્યાન તૂટે નહીં. અગ્નિદેવે ત્યારબાદ વરુન દેવનું આવાહન કર્યું અને અર્જુનને દિવ્ય ધનુષ્ય “ ગાંડીવ” અર્પણ કર્યું. તેને વાપરનારનો યુદ્ધમાં વિજય થતો. ભવિષ્યમાં થનારા તમામ યુદ્ધમાં તેણે અર્જુન માટે મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો. વધારામાં તેમણે અર્જુનને કદી ના થાકે અને સામાન્ય શસ્ત્રોથી ઘાયલ ન થાય એવા સફેદ અશ્વ જોડેલો દિવ્ય રથ પણ આપ્યો. અર્જુને અગ્નિદેવને આગળ વધવા કહ્યું અને તે તેના પિતા ઈંદ્ર સાથે યુદ્ધે ચડ્યો.આ યુદ્ધ ઘણાં દિવસ અને રાત સુધી ચાલ્યું. આકાશવાણી થઈ અને તેમાં અર્જુન અને કૃષ્ણને વિજયી ઠરાવાયા અને ઈંદ્રને ચાલ્યા જવા જણાવ્યું.
મયસભા
જંગલના દવાનળમાં અર્જુને મય નામના એક અસુરને બચાવી લીધો જે એક મશહૂર વાસ્તુ કાર હતો. આ ઉપકારના બદલામાં મયએ યુધિષ્ઠીર માટે એક વૈભવી રાજ કક્ષ બનાવ્યો, જેવો વિશ્વમાં ક્યાંય ન હોય. એ આ કક્ષ હતો જે દુર્યોધનની ઈર્ષ્યાની ચરમ સીમાનુંકારણ બન્યો. જેને કારણ દ્યુત રમાયું.
વનવાસ
અર્જુનના ઈંદ્રપ્રસ્થ આવ્યાં પછી મહાભારતની ઘણી મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ઘટનાઓ ઘટી જેના પરિણામે પાંડવોને તેમની પત્ની દ્રૌપદીનો વિરહ સહેવો પડ્યો. આ કાળ દરમ્યાન અર્જુને મેળવેલ તાલિમ ખૂબ ઉપયોગી થઈ પડી.
પશુપત: ગુપ્તવાસના પાંચમા વર્ષ દરમ્યાન અર્જુન સૌને છોડી શિવજીના અંગત શસ્ત્ર પશુપત કે જે એટલું શક્તિશાળી હતું કે કોઇ પણ શસ્ત્રનો સામનો કરી શકે તેને મેળવવા શિવજીના તપ માટે હિમાલય જવા નીકળી પડે છે અર્જુને લાંબાસમય સુધી તપસ્યા કરી અને શિવજી પ્રસન્ન થયાં પણ તેની વધુ પરીક્ષા કરવા નક્કી કર્યું. તેમણે એક અસુરને મોટા વરાહના રૂપે તૈયાર કર્યો જે અર્જુનની તપસ્યા ભંગ કરે. વરાહથી ચિડાઇ અર્જુને તેનો પીછો કર્યો અને તેને મારવા તેના પર તીર છોડ્યાં. તેજ સમયે એક તોછડા શિકારી (શિવજી) નુ બીજું તીર પણ તે વરાહને વાગ્યું. શિકારી (કિરાત) અને યોદ્ધાના ગર્વ આધીન અર્જુન વચ્ચે કોના તીર દ્વારા વરાહ મર્યો તે વચ્ચે વિવાદ થયો. આ વિવાદ દ્વંદ્વયુદ્ધમાં પરીણમ્યો. શિકારીએ થોડાજ સમયમાં અર્જુનને અસ્ત્ર રહિત કરી દીધો. પોતાની હારથી લજ્જાસ્પદ થઈ અર્જુન સાધના માટે બનાવેલ શિવલિંગ તરફ ફર્યો અને ઉપાસના કરવા લાગ્યો. તે જે પણ ફૂલો ચઢાવ્યા તે સૌ જાદુથી કિરાત પર ચડવા લાગ્યાં. અર્જુન શિકારીની કરી ઓળખ પામી જાય છે અને શિવજી ના પગે પડે છે. શિવજી છેવટે તેને પશુપથ નું જ્ઞાન આપે છે. આ અસ્ત્ર મેળવી તે પોતાના જૈવિક પિતાને મળવા ઇંદ્રલોક જાય છે અને દેવો દ્વારા વધુ જ્ઞાન મેળવે છે. વધારામાં તે નિવત્કવચ અને કાલકેય નામના આકાશમાં રહેનારા અને દેવોને રંઝાડનાર બે અસુરોનો પણ નાશ કરે છે. આ બે રાક્ષસોએ બ્રહ્માજી પાસે દેવોથી અજેય રહેવાનું વરાદાન મેળવેલું હતું. દેવોની તાલીમ દ્વારા અર્જુન માનવ હોવાથી તેમને સફળતાથી મારી શક્યો.
ઉર્વશી નો શાપ ઇંદ્રલોકમાં ગાળેલા સમય દરમ્યાન ઉર્વશી નામની અપ્સરા અર્જુન પ્રત્યે આકર્ષિત થઇ અને અર્જુન સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. ભૂતકાળમાં ઉર્વશી ના લગ્ન પૌરવ નામના રાજા સાથે થયાં હતાં અને તેના દ્વારા તેમને આયુશ નામે એક પુત્ર હતો જે અર્જુનનો દૂરનો પિતરાઇ થતો હતો. આ સંબંધ અનુસાર તે ઉર્વશીને માતા સમાન જોતો હતો. આમ જણાવી તેણે ઉર્વશીના પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કર્યો. એક અન્ય મત અનુસાર ઉર્વશી અર્જુનના પિતા ઇંદ્રના દરબારની અપ્સરા હોવાથી તેને તે અમુક હદે માતા સમાન નિહાળતો હતો. પોતાનો અસ્વીકાર ઉર્વશીને અપમાન સમાન લાગ્યો. તેણે અર્જુનને સમજાવ્યું કે પૃથ્વીના કોઇ સંબંધો સ્વર્ગની અપ્સરાને બંધનકારી નથી. તેમ છતાં અર્જુન પોતાની વિચાર બંધન માંથી બહાર ન આવી શક્યો અને ઉર્વશીને કહ્યું, હું તો આપની સમક્ષ એક બાળક છું. આ ઉત્તર સાંભળી ઉર્વશીએ અર્જુનને નંપુસકતાનો શાપ આપ્યો. ઇંદ્રએ તેને શાપ ઘટાડવાનો કહ્યું આથી તેણે શાપની અવધી એક વર્ષ કરી અને પોતાના જીવનનો કોઇપણ એક વર્ષ તે પસંદ કરી વ્યંઢળ બની શકે તેવી જોગવાઇ રાખી. આ શાપ અર્જુન માટે વરદાન સાબિત થયો અને તેને તેણે ખૂબ જ અસર કારાક રીતે વનવાસના છેલ્લાં વર્ષ દરમ્યાન કર્યો જ્યારે તેમણે ગુપ્તાવાસમાં રહેવાનું હતું. કૌરવ સાથેના કરાર અનુસાર તે અને ૧૨ વર્ષ દેશવટો સહી તેરમા વર્ષે ગુપ્તાવાસમાં રહેવાનુ હતું. આ વર્ષ તેમણે વિરાટ રાજ્યમાં ગાળ્યો. અર્જુને આ વર્ષે ઉર્વશીના શાપનો ઉપયોગ કરી વ્યંઢળ તરીકે ગાળ્યો. તેને બ્રિહનાલ નામ લીધું. તે વર્ષના અંતે અર્જુને એકલે હાથે વિરાટ પર ચડી આવેલી કૌરવ સેનાને હરાવી હતી. તેની તે બહાદુરીના બદલા સ્વરૂપે અને પાંડવોની ખરી ઓળખ મેળવતા વિરાટ રાજે પોતાની કન્યા ઉત્તરાને અર્જુન સાથે પરણાવી. ઉંમરના અંતર ઉપરાંત વ્યંઢળ સ્વરૂપે નૃત્ય અને સંગીતનો પ્રશિક્ષક હોવાથી અર્જુને ઉત્તરાને કન્યા સમાન ગણી હોવાથી મૂંઝવણ વ્યક્ત કરી. અને જણાવ્યું કે ઉત્તરાના વિવાહ તેના પુત્ર અભિમન્યુ સાથે કરવામાં આવે. આ વિવાહ થકી જન્મેલ બાળક કુરુ કુળનો એક માત્ર વારસ જીવીત રહેવા પામ્યો.
હનુમાનજી
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ દરમ્યાન કૃષ્ણની અંગત દેખરેખ અને દોરવણી ઉપરાંત હનુમાનજીનો પણ ટેકો હતો. અર્જુન રથ પર હનુમાનજીના ધ્વજ સાથે યુદ્ધભૂમિમાં ઉતર્યો. આનું કારણ અર્જુન અને હનુમાનજી વચ્ચે ઘટેલી એક ભૂતકાળની ઘટના હતી. રામેશ્વરમાં જ્યાં સીતાને બચાવવા જતાં શ્રી રામે લંકા સુધી પુલ બાંધ્યો હતો ત્યાં હનુમાનજી અર્જુનને એક સામાન્ય વાનર સ્વરૂપે મળ્યાં. પુલ બનાવવા વાનરોની મદદ લેવા કરતાં રામે તીરનો જ પુલ કેમ ન બનાવ્યો તેવી શંકા પ્રકટપણે વ્યક્ત કરતા હનુમાનજીએ (સામાન્ય વાનરના રૂપમાં) માત્ર તેનોજ ભાર ખમી શકે એવો પુલ બનાવવા આવાહ્ન કર્યું. વાનરની ખરી ઓળખથી અજાણ એવા અર્જુને તે આવાહ્ન સ્વીકારી લીધું. ઘડી ઘડી અર્જુને બનાવેલ પુલને આ વાનર તોડી પાડતો. પોતાની આવી અસમર્થતા જોઈ અર્જુન અત્યંત હતાશ થઈ ગયો અને તેણે આત્મહત્યાની તૈયારી કરી. ત્યારે વિષ્ણુ પ્રકટ થયા અને અર્જુનને તેના ગર્વ બદલ અને હનુમાનને અર્જુનને અસમર્થ(હીન) બતાવવા બદલ ઠપકો આપ્યો. પોતાના પશ્ચાતાપ સ્વરૂપે અને વળતર સ્વરૂપે હનુમાનજી ભવિષ્યના મહાયુદ્ધમાં અર્જુનના રથને સદ્ધર અને મજબૂત રાખવા વચન આપ્યું.
ભગવદ્ ગીતા
શ્રી કૃષ્ણના મોટા ભાઈ બલરામ દ્વારિકાના રાજા, યુદ્ધમાં નિષ્પક્ષ રહેવાનું નક્કી કરે છે. કારણકે પાંડવો અને કૌરવો બન્ને યાદવોના સંબંધી હતા અને મામાઈ ભાઈઓ હતાં. પણ કૃષ્ણએ અર્જુનની પડખે રહી તેની રક્ષા કરવાનું નક્કી કર્યું. શ્રી કૃષ્ણએ ૧૮ દિવસના તે યુદ્ધમાં અર્જુનના સારથી બનીને ઘણાં અવસરે અર્જુનની રક્ષા કરી અને તેને મૃત્યુથી બચાવ્યો. શ્રી કૃષ્ણના સંદર્ભમાં સારથીનો ભાવાર્થ માર્ગદર્શક તરીકે છે. અર્જુનના પ્રાણની રક્ષા કરવા સાથે શ્રી કૃષ્ણ અર્જુનને ધર્મ પણ ભગવદ્ ગીતા દ્વારા સમજાવે છે.
એમ બને છે - જ્યારે યુદ્ધ ભૂમિ પર બંને સેના એકબીજાની સામે ઉભી રહે છે ત્યારે અર્જુનનું હૃદય ભરાઈ આવે છે. તે સામે જુએ છે તો તેના જ ભાઈભાંડુ દેખાય છે. તેના જ વડીલો દેખાય છે બાળપણમાં જેમના ખોળામાં તે ખૂંદ્યો હતો, તેના ગુરુ જેમણે તેને પ્રથમ વખત ધનુષ્ય પકડતાં શીખવાડ્યું હતું. માત્ર એક રાજ્ય માટે શું આવા ગુણીજનોની, પોતાના ભાઈભાંડુઓની હત્યા કરવાનું યોગ્ય છે? આ પ્રશ્ને તે વિચલિત થઈ ઉઠ્યો. અર્જુનનું હૃદય આ વિચારે હતાશ થઈ જાય છે અને તે કૃષ્ણનું માર્ગદર્શન ચાહે છે.
આ ક્ષણે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ તેને સમજાવે છે. એ સંપૂર્ણ ઉપદેશ ભગવદ્ ગીતામાં છે. આ હિંદુ ધર્મનો સૌથી પવિત્ર ગ્રંથ છે. આમાં કૃષ્ણ અર્જુનને વ્યક્તિગત સંબંધો, અંતિમ નુકસાન કે ફાયદો આદિની ચિંતા કર્યા વગર ધર્મ માટે, સત્ય માટે લડવા જણાવે છે, તે જ વ્યક્તિનું કર્તવ્ય છે તેમ સૂચવે છે. આ કર્તવ્ય અન્ય સૌ ધ્યેયથી મહાન છે. ભગવદ્ ગીતા પ્રભુ કૃષ્ણ અને અર્જુન વચ્ચે થયેલ વાર્તાલાપનો લેખ છે. પ્રભુ શ્રી કૃષ્ણ અને અર્જુન વચ્ચે સંબંધનો એક આદર્શ સ્થાપિત કરે છે - પ્રભુ દ્વારા માર્ગદર્શિત માનવ.
ભગવદ્ ગીતા, એક વ્યક્તિ કે જે ભયાનક સૈદ્ધાંતિક ગડમથલમાં ફસાયો છે, તેને નૈતિક મૂલ્યોનો માર્ગ સમજાવે છે આ ગ્રંથ હિન્દુ ધર્મમાં ઘણું મહત્વ ધરાવતો ગ્રંથ છે.
કુરુક્ષેત્ર
આમ શ્રી કૃષ્ણ દ્વારા 'અન્ય કોઈ પણ કર્તવ્ય કરતાં સત્ય અને ન્યાયના રસ્તે ચાલવું એ સૌથી મહાન કર્તવ્ય છે' તેવો બોધ પામી અર્જુન યુદ્ધમાં ભાગ લેવા પાંડવોની જીત માટે શસ્ત્ર ઉપાડે છે.
કર્ણવધ
અર્જુને કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ દરમ્યાન તેના જ એક ભાઈ કર્ણનો વધ કર્યો જે પાંડવો વિરુદ્ધ કૌરવોને પક્ષે લડતો હતો. અર્જુને કર્ણનો વધ તેની સાથેના સંબંધને અજાણતા કર્યો. કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચે વેર ત્યારે નિર્માણ થયું જ્યારે રાજ પરીક્ષામાંથી કુળને આધારે ગુરુ દ્રોણે કર્ણને અર્જુનનો સામનો કરતાં અટકાવ્યો હતો અને તેણે તે અપમાનનું વેર વાળવાની પ્રતિજ્ઞા કરી હતી. દ્યુતની એ હાર પછી કર્ણે દ્રૌપદી અને પાંડવોનું ભરી સભામાં અપમાન કર્યું હતું. વળી, અભિમન્યૂની નિર્મમ હત્યા કરવામાં કર્ણ પણ બરાબરનો ભાગીદાર હતો. આને લીધે અર્જુન પણ કર્ણના વધ માટે આતુર હતો. આથી અભિમન્યૂની વીર ગતિને બીજે જ દિવસે અર્જુને કર્ણના પુત્રના વધ માટે ભીમને સહાય કરી. આ ઘટનાઓની પૂર્વભૂમિકામાં બંને વીર યોદ્ધાઓ વચ્ચે યુદ્ધના અંતિમ ચરણમાં ભયંકર દ્વંદ્વયુદ્ધ થયું. ઘણાં લાંબા સમય સુધી બંને યોદ્ધાઓ એક બીજા પર એકથી એક ચડિયાતા અસ્ત્રોના પ્રહાર કરતા ગયા. તેમનું કૌશલ અને વીરતા અન્ય સૌ સૈનિકોમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગઈ. કર્ણ એ જાણતો હતો કે તે સામાન્ય શસ્ત્રોથી અર્જુનને પરાસ્ત કરી નહીં શકે આથી તેણે સર્પાસ્ત્ર ઉપાડ્યું. આ સર્પાસ્ત્રનો ઉપયોગ તે માત્ર એક જ વખત કરશે એવું વચન તેણે કુંતીને આપ્યું હતું. તે અર્જુન પર સર્પાસ્ત્રથી વાર કરે છે, પણ સર્પ અશ્વસેન અર્જુનને મારી નાખવા તેમાં પ્રવેશ કરે છે જેની માતાને અર્જુને મારી નાખી હતી. પણ અણીના સમયે શ્રી કૃષ્ણ અર્જુનને બચાવી લે છે. આથી અર્જુનનો ક્રોધ ભભૂકી ઉઠે છે. તે કર્ણ પર અસંખ્ય બાણોની વર્ષા કરે છે અને કર્ણ ઘાયલ થઇ જાય છે. જ્યારે કર્ણ પોતાનો રથ ઉપાડવા મથે છે ત્યારે કૃષ્ણ અર્જુનને ઘાયલ અભિમન્યૂ તરફ કર્ણના દયાહીન ક્રૂર અને અનૈતિક હુમલાની યાદ દેવડાવી તેની હત્યા કરવા કહે છે. આમ અર્જુન કર્ણની હત્યા કરે છે. અંતે કર્ણના પાપ તેની જ આડે આવે છે અને તે મૃત્યુ પામે છે. મહાભારતમાંં હજી વધુ ઉદાહરણ સામે આવે છે કે માણસે કરેલા કર્મો જ તેની નિયતિ કેવી હશે તે નક્કી કરે છે. માટે સારી નિયતિ માટે સારા કર્મો કરવા.
યુદ્ધ પછી
યુદ્ધ પછી પાંડવો અખંડ હસ્તિનાપુરના રાજા બન્યા. ત્યાર બાદ યુદ્ધમાં તેમના સાથી રાજાઓનો સાથ અને વિરોધી રાજાઓની હાર થકી તેમને લાગ્યું કે તે અશ્વમેધ યજ્ઞ માટેનો ઉચિત સમય છે જેના પછી તેઓ પોતાને ચક્રવર્તી ઘોષિત કરી શકે. આ યજ્ઞની વિધિ અનુસાર મંત્રોચ્ચાર પછી એક ઘોડાની આહુતિ અપાય છે અર્થાત યજ્ઞ પછી એક ઘોડાને તેની ઇચ્છા અનુસાર ભટકવા છૂટો છોડી દેવામાં આવે છે. તે ઘોડો જે જે ભૂમિ પર જાય ત્યાંના રાજાએ યા તો તેના માલિક અર્થાત્ યુધિષ્ઠિરનું આધિપત્ય સ્વીકારવું અથવા તેની સામે યુદ્ધ કરવું. આ મુક્ત વિહરતા ઘોડા પાછળ અર્જુન સશસ્ત્ર ઘોડો લઈને ગયો. ક્યાંક રાજાઓએ સમર્પણ કર્યું તો ક્યાંક તેને સશસ્ત્ર પ્રતિરોધનો સામનો પણ કરવો પડ્યો. આમ પાંડવોના રાજ્યની સીમા વધારવામાં તેનો મોટો ફાળો રહ્યો. તેની ઉત્તરપથની કૂચમાં લગભગ ૩૦ જેટલા રજવાડાઓનો અંત થયો જેવા કે પ્રજ્યોતિશા, ઉલુકા, મોડાપુરા, વામદેવ, સુડામણ, સુશાંકુળ, ઉત્તર ઉલ્લુકા પુરુ કુળ વિશ્વગાસ્વ, ઉત્સવ સંકેત, લોહીત, ત્રિગર્ત, દારવ, અભિસર, કોકોંડાણા, ઉર્સા, સિંહપુર, સુહ્મા, સુમલા, બલ્હિકા, કમ્ભોજ. એ પછી આ ડાકુ ટોળકીઓ પર્વતી ક્ષેત્રો તરફ પલાયન કરી ગઈ. ત્યાર પછી અર્જુન શકદ્વીપ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ્યો અને તેણે લોહા, પરમ કુમ્ભોજ, ઉત્તર રિશિક, લીમ્પુરુષ, હરતક, ગાંધર્વ અને ઉત્તરકુરુ આદિને હરાવ્યા. તે સમય પછી ઉંમર થતાં પાંડવ ભાઈઓએ સંસારની માયાઓ છોડી દેવાનો નિર્ણય કર્યો. તેમણે રાજપાટ અભિમન્યૂના પુત્ર પરીક્ષિતને સોંપી દીધું. પછી હાડ ગાળવા તેમણે હિમાલય તરફ પ્રયાણ કર્યું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
દેગવાડા (તા. દેવગઢબારિયા)
દેગવાડા (તા. દેવગઢબારિયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દેવગઢબારિયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેગવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દેવગઢબારિયા તાલુકો
રાજ કપૂર
ધ શો-મેન તરીકે પણ જાણીતા, રણબીરરાજ "રાજ" કપૂર  (राज कपूर,, પંજાબી: ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ; 14 ડિસેમ્બર 1924 - 2 જૂન 1988), ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતા, નિર્માતા અને હિન્દી સિનેમાના નિર્દેશક હતા. તેઓ નવ ફિલ્મફેર પુરસ્કારના વિજેતા હતા, જયારે તેમની ફિલ્મો આવારા (1951) અને બૂટ પોલિશ  (1954) પલ્મે ડી'ઓર અને કેન્સ ફિલ્મ ઉત્સવ માટે નામાંકિત થઇ હતી. ભારત સરકારે તેમને 1971માં પદ્મ ભૂષણ અને 1987માં ભારતીય સિનેમા પ્રત્યેના તેમના યોગદાન બદલ દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડથી સન્માનિત કર્યા હતા.
શરૂઆતનું જીવન અને પૂર્વભૂમિકા
રાજ કપૂરે 1930ના સમયમાં કર્નલ બ્રાઉન કેમ્બ્રીજ સ્કૂલ, દેહરાદૂનમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.
કારકિર્દી
અગિયાર વર્ષની વયે, તેઓ ફિલ્મોમાં પ્રથમ વાર 1935ની ફિલ્મ ઇન્કલાબ માં દેખાયા. બીજા 12 વર્ષ ઘણી ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યા બાદ, નીલ કમલ (1947)માં રાજ કપૂરે નાયકની ભૂમિકા ભજવવાની તક મળી, આ ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી મધુબાલા હતી, મધુબાલાની પણ નાયિકા તરીકેની આ પહેલી ભૂમિકા હતી. 1948માં, ચોવીસ વર્ષની વયે, તેઓએ પોતાના સ્ટુડિઓ આર. કે. ફિલ્મ્સની સ્થાપના કરી, અને તેમના સમયના સૌથી યુવાન ફિલ્મ નિર્દેશક બન્યા. 1948ની ફિલ્મ આગ, નિર્માતા, નિર્દેશક અને નાયક તરીકે તેમની પ્રથમ ફિલ્મ હતી, અભિનેત્રી નરગીસ સાથે તેમની આ પહેલી ફિલ્મ હતી ત્યારબાદ તેમણે નરગીસ જોડે અનેક ફિલ્મો કરી. જોકે ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સારો દેખાવ કરવામાં નિષ્ફળ ગઇ. 1949માં તેઓ ફરી એક વાર નરગીસ અને દિલીપકુમાર સાથે મહેબૂબ ખાનની ક્લાસિક બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ અંદાઝ માં ચમક્યા, જે તેઓની એક અભિનેતા તરીકેની પ્રથમ મોટી સફળતા હતી.
તેઓ બરસાત (1949), આવારા  (1951), શ્રી 420  (1955), ચોરી ચોરી  (1956) અને જીસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ  (1960) જેવી ઘણી બોક્સ ઓફિસ પર સફળ ફિલ્મો નિર્મિત, અભિનિત અને નિર્દેશિત કરતા ગયા. આ ફિલ્મોએ તેમની પડદા પર રખડેલની છબી સ્થાપી જે ચાર્લી ચેપ્લિનના પડદા પરના સૌથી પ્રખ્યાત વ્યક્તિત્વોમાંના એકની નકલ હતી. 1964ની સંગમ માં તેમણે નિર્માણ, દિગ્દર્શન અને અભિનય કર્યો, જે તેઓની પ્રથમ રંગીન ફિલ્મ હતી. આ તેઓની મુખ્ય અભિનેતા તરીકે અંતિમ મોટી સફળ ફિલ્મ હતી. તેઓએ તેમની 1960ના સમયની મહત્વાકાંક્ષી ફિલ્મ, મેરા નામ જોકર માં નિર્દેશન અને અભિનય શરૂ કર્યો (મારુ નામ જોકર છે), જેને પૂર્ણ થતા છ વર્ષ લાગ્યા. 1970માં જ્યારે તે રજૂ થઇ, ત્યારે તે બોક્સ ઓફિસ પર કંગાળ નીવડી અને તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં મૂકાયા. આ વિપત્તિ છતા, રાજે આ ફિલ્મને પોતાની પ્રિય ગણાવી.
તેઓએ 1971માં પુનરાગમન કર્યુ જ્યારે તેઓ તેમના સૌથી મોટા પુત્ર રણધીર કપૂરની અભિનેતા અને નિર્દેશક તરીકેની પ્રથમ ફિલ્મ કલ આજ ઔર કલ (1971)માં રણધીરના સહ-અભિનેતા બન્યા, જેમાં રાજના પિતા પૃથ્વીરાજ કપૂર અને રણધીરની પત્ની બબિતાએ પણ અભિનય કર્યો. ત્યારથી તેમણે એક ચરિત્ર અભિનેતા તરીકે અભિનય કર્યો અને ફિલ્મોના નિર્માણ અને નિર્દેશનમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેમણે પોતાના બીજા પુત્ર રિશી કપૂરની કારકિર્દી શરૂ કરી જ્યારે તેમણે બોબી (1973) નિર્દેશિત કરી જે ફક્ત બોક્સ ઓફિસ પર મોટી સફળતા જ મેળવી સાથે જ તેણે અભિનેત્રી ડિમ્પલ કપાડિયાને પણ રજૂ કરી હતી, જે પછીથી ખૂબ જ જાણીતી અભિનેત્રી બની, અને આ ફિલ્મ તરુણ પ્રેમની નવી પેઢીની પ્રથમ ફિલ્મ હતી. ડિમ્પલે ફિલ્મમાં બિકીની પહેરી જે ભારતીય ફિલ્મો માટે તદ્દન અજોડ હતું.
1970ના દશકના અંતિમ અર્ધ ભાગ અને 1980ના દશકની શરૂઆતમાં તેમણે સ્ત્રી પાત્ર પર કેન્દ્રિત ફિલ્મો બનાવી અને નિર્દેશિત કરીઃ ઝીનત અમાન સાથે સત્યમ શિવમ સુંદરમ (1978), પદ્મિની કોલ્હાપુરે સાથે પ્રેમ રોગ  (1982) અને રામ તેરી ગંગા મૈલી  (1985) જેમાં તેમને મંદાકિનીને રજૂ કરી હતી.
રાજ કપૂરની મુખ્ય ભૂમિકામાં અંતિમ ફિલ્મ વકીલ બાબુ (1982) હતી. કિમ શીર્ષક ધરાવતી 1984માં રજૂ થયેલ ટેલીવિઝન માટે બનાવેલી બ્રિટીશ ફિલ્મમાં મહેમાન ભૂમિકા, તેમની છેલ્લી અભિનય ભૂમિકા હતી.
મૃત્યુ
રાજ કપૂર તેમના અંતિમ વર્ષોમાં અસ્થમાથી પીડાતા હતા; 1988માં 63 વર્ષની વયે અસ્થમાને લગતી તકલીફોને લીધે તેમનું મૃત્યુ થયું. તેમના મૃત્યુ સમયે તેઓ ફિલ્મ હીના (એક ભારત-પાકિસ્તાન આધારિત પ્રેમ કથા) પર કામ કરી રહ્યા હતા. તે ફિલ્મ બાદમાં તેમના પુત્ર રણધીર કપૂરે પૂરી કરી અને 1991માં રજૂ કરી જે બોક્સ ઓફિસ પર ખૂબ સફ્ળ રહી. જ્યારે તેઓને દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર અપાયો ત્યારે; ત્યાં તેમના ભાઈઓ શશી કપૂર અને શમ્મી કપૂર સાથે ત્યાં હાજર હતા; જનમેદની તાળીઓ પડતી હતી ત્યારે પ્રમુખ વેંકટરમણ તેમની અસહજતા જોઇને મંચ પર તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે તે આ વિભૂતિને એવોર્ડ આપવા આવ્યા જ્યાં તેઓ તેમનો અંતિમ શ્વાસ લઇ રહ્યા હતા. અને એકાએક કપૂર ફસડાઇ પડ્યા, તેમને તાત્કાલિક ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડીકલ સાયન્સમાં સારવાર માટે લઇ જવાયા. દેશના ટોચના હૃદયરોગ નિષ્ણાંતોએ પોતાના શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન કર્યા, પરંતુ તેમને બચાવી ન શક્યાં.
વારસો
રાજ કપૂરે ફિલ્મ વિવેચકો અને સામાન્ય ફિલ્મ પ્રસંશકો બન્નેની પ્રશંસા મેળવી છે. ફિલ્મ ઇતિહાસકારો અને ચલચિત્ર વિદ્વાનો તેમને " ભારતીય સિનેમાના ચાર્લી ચેપ્લિન," કહે છે કારણકે તેઓએ ઘણી વાર રખડુ-વ્યક્તિનુ આલેખન કર્યુ છે, જે કરુણ હોવા છતા આનંદી અને પ્રામાણિક લાગે છે. તેઓની ખ્યાતિ વિશ્વભરમાં ફેલાયેલી છે. તેઓને આફ્રિકાના મોટા ભાગોમાં, મધ્ય પૂર્વમાં/1}, પૂર્વ સોવિયેત સંઘ, ચીન, અને દક્ષિણપૂર્વી એશિયાનાં પ્રેક્ષકો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવ્યા; તેઓની ફિલ્મો વૈશ્વિક આર્થિક રીતે સફળ હતી. રાજ ફિલ્મ નિર્માણના બધા વિભાગો અને તેમનાં પ્રચારમાં પણ પારંગત હતા, તેથી તેમને કોઈ પણ વ્યક્તિમાંથી શ્રેષ્ઠ બહાર લાવવાની આવડત પ્રાપ્ત હતી. જ્યારે પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ સંગમની રજૂઆત સમયે 1964માં મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે, તેમણે ગોપાલની રાખને જેમ પંડિત નેહરુએ તેમના કાવ્યાત્મક વસિયતનામામાં વર્ણન કર્યુ હતુ તેમ ગંગામાં વહાવીને ધ્યાન ખેંચવાની તક ઝડપી લીધી. તેમની ફિલ્મો જે યુગમાં તે બનાવાઇ હતી તેને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
તેઓમા જનતાની પસંદની સારી સમજ હતી અને બોક્સ ઓફિસની સારી સૂઝ હતી.તેઓ ભારતીય સિનેમામાં અલગ ચીલો ચાતરનારાઓમાંના એક હતા, જેમણે પચાસના દશકમાં હિન્દી સિનેમાની વિશ્વ બજારમાંથી આવક કમાઇ શકવાની ઉભરતી ક્ષમતા વિશે વાત કરી, જે આજે વાસ્તવિકતા બની ગઇ છે.
રાજ કપૂરની ઘણી ફિલ્મો દેશપ્રેમનો વિષય ધરાવતી હતી. તેમની ફિલ્મો આગ, શ્રી 420 અને જીસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ  (એવા દેશમાં કે જ્યાં ગંગા વહે છે ) નવા સ્વતંત્ર ભારતની ઉજવણી કરી, અને ફિલ્મ વિચારકોને દેશપ્રેમી બનવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. શ્રી 420 ફિલ્મનાં  એક ગીત માટે રાજ કપૂરે આ પ્રખ્યાત શબ્દો સૂચવ્યા: "મેરા જૂતા હૈ જાપાની"
આ ગીત હજી પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને શ્રી 420 ની રજૂઆત બાદ ઘણી ફિલ્મોમાં દર્શાવાયુ છે. ભારતીય લેખિકામહાશ્વેતા દેવીએ જ્યારે પોતાના 2006ના ફ્રેન્કફર્ટ પુસ્તક મેળાના ઉદ્ઘાટન સમયના ભાષણમાં પોતાના હાર્દિક દેશપ્રેમ અને દેશ પ્રત્યેના ઋણને વ્યક્ત કરવા આ ગીતનો પ્રયોગ કર્યો ત્યારે તેઓ છવાઇ ગયા.
અંગત જીવન
કપૂર પરિવાર લ્યાલપુર, બ્રિટિશ ભારતનો હતો, જે હવે આજે પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતમાં ફૈસલાબાદના નામે ઓળખાય છે. કપૂરને 1950ના ગાળા દરમ્યાન પ્રખ્યાત અભિનેત્રી નરગીસ સાથે લાંબા સમય સુધી પ્રેમ સંબંધો હોવાનું પણ જાણીતુ છે. આ જોડી ઘણી ફિલ્મોમાં એકસાથે ચમકી હતી, જેમાં આવારા અને શ્રી 420 નો પણ સમાવેશ થાય છે. તેમના પર સંગમમાં તેમની સહ-અભિનેત્રી, વૈજયંતીમાલા સાથે પણ સંબંધો હોવાનો આરોપ મૂકાય છે. હાલ કપૂર પરિવારના પૌત્રોમાંના ત્રણ બોલીવૂડ કિલ્મ ઉદ્યોગમાં ઝળકી રહ્યા છે. તેમની પૌત્રીઓ, રાજના પુત્ર રણધીર કપૂર અને તેની પત્ની બબિતાની પુત્રીઓ, કરિશ્મા કપૂર અને કરીના કપૂર છે. રિશી કપૂર અને નીતુ સિંઘનો પુત્ર, રણબીર કપૂર તેમનો પૌત્ર છે.
પુરસ્કારો
કપૂરે તેમની કારકિર્દી દરમ્યાન ઘણા પુરસ્કારો પ્રાપ્ત કર્યા, જેમાં 9 ફિલ્મફેર પુરસ્કાર અને 19 નામાંકનોનો સમાવેશ થાય છે. ભારત સરકારે તેમને 1971માં પદ્મ ભૂષણ અને 1987માં ભારતમાં સિનેમા ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠતા માટે અપાતા દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડથી સન્માનિત કર્યા. 2001માં, તેઓને સ્ટારડસ્ટ પુરસ્કાર દ્વારા "મિલેનિયમના શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક"થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. 2002માં તેમને સ્ટાર સ્ક્રીન પુરસ્કાર દ્વારા "શોમેન ઓફ ધ મિલેનિયમ"ની ઉપાધિ આપવામાં આવી.
શંકર જયકિશન
શંકર-જયકિશન તેમની પસંદગીના સંગીત નિર્દેશકો હતા. તેમણે રાજકપૂર સાથે 20 ફિલ્મોમાં કામ કર્યું જેમાંથી 10 તેમની પોતાની હતી બરસાત થી લઇને કલ આજ ઔર કલ સુધી. (સલિલ ચૌધરી સાથે જાગતે રહો અને અબ દિલ્લી દૂર નહીં  તે આ સમયના બે અપવાદો હતા. જયકિશનના મૃત્યુ બાદ જ, તે અલગ સંગીત નિર્દેશક - બોબી, સત્યમ શિવમ સુંદરમ, અને પ્રેમ રોગ (પછી તેઓના સંતાનોએ પણ લક્ષ્મીકાન્ત પ્યારેલાલનો ઉપયોગ પ્રેમ ગ્રંથ માટે કર્યો) માટે લક્ષ્મીકાન્ત પ્યારેલાલ અને (રામ તેરી ગંગા મૈલી અને હીના માટે) રવિન્દ્ર જૈન તરફ વળ્યા. તે નોંધવુ રસપ્રદ છે કે રાજ કપૂરે મદન મોહનના સંગીતવાળી કોઇ પણ ફિલ્મમાં અભિનય ન કર્યો અને ઓ. પી. નૈયર સાથે ફક્ત એક (દો ઉસ્તાદ) ફિલ્મમાં અભિનય કર્યો.
શંકર જયકિશન સાથે કરેલી ફિલ્મોની યાદી: (18 ફિલ્મો)
મુકેશ
મુકેશે રાજ કપૂરની લગભગ બધી જ ફિલ્મોમાં એકમાત્ર ગાયક તરીકે પોતાનો સ્વર આપ્યો હતો. જ્યારે, મુકેશ મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે રાજે કહ્યું હતું, "મૈને અપની આવાઝ કો ખો દિયા..." ("મેં મારો અવાજ ગુમાવી દીધો..."). જોકે મન્ના ડેએ પણ રાજ કપૂર માટે ઘણા નોંધપાત્ર અને સુપર-હીટ ગીતો ગાયા છે, ઉદાહરણ તરીકે શ્રી 420 અને ચોરી ચોરી. આવા ગીતોના ઉદાહરણો નીચેના ગીતો દ્વારા સમજાવી શકાય છે:
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:કપૂર પરિવાર શ્રેણી:ભારતીય હિન્દુઓ શ્રેણી:બોલીવુડ શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શકો શ્રેણી:હિન્દી ફિલ્મ દિગ્દર્શકો શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાલકે એવોર્ડ પ્રાપ્તકર્તાઓ શ્રેણી:હિન્દી ફિલ્મ અભિનેતાઓ શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓ શ્રેણી:હિંદકોવન લોકો શ્રેણી:પંજાબી લોકો શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા
આમરણ (તા. જોડિયા)
આમરણ (તા. જોડિયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જોડિયા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આમરણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઇતિહાસ
આમરણ નવાનગર રજવાડાંના ખવાસ કુટુંબના વારસોનું નિવાસ સ્થાન હતું, જે બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન તેમના રાજ નીચે હતું.
આમરણ પ્રાચીન નગર છે અને મુસ્લિમ પીર દાવલ શાહની દરગાહ અહીં આવેલી છે. દાવલ શાહ મહમદ બેગડાના રાજદરબારી મલિક મહમદ કુરૈશીનો પુત્ર હતો. તેમનું મૂળ નામ મલિક અબ્દ-ઉલ-લતિફ હતું પરતું તેમણે દાવર-ઉલ-મુલ્ક નામ સુલ્તાન તરફથી મેળવ્યું હતું. તેઓ આમરણના ફોજદાર હતા અને તેમણે આજુ-બાજુના રાજપૂતો પર ભારે ધાક જમાવી હતી. તેમની હત્યા ૧૫૦૯માં રાજપૂત દ્વારા થઇ હતી અને તેમને મૃત્યુ બાદ દાવલ શાહ પીર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. દાવલ શબ્દ એ તેમના અપાયેલા નામ દાવર-ઉલ-મુલ્કથી અપભ્રંશ થયેલ છે. તેમની દરગાહ આજે પણ ધાર્મિક સ્થળ તરીકે મુલાકાત લેવાય છે.
સંદર્ભ
10px આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેઇનમાં રહેલા પુસ્તકમાંથી લખાણના અંશો ધરાવે છે.:
શ્રેણી:જોડિયા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ગુજરાત ભૂગોળ સ્ટબ
લાસા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
દાંતણીયા નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
રાણા કંડોરણા (તા. રાણાવાવ)
રાણા કંડોરણા (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. રાણા કંડોરણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
આ ગામ મીનસાર નદીને કાંઠે આવેલું છે. ગામમાં કુલેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
લુણી (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામ દરિયા કિનારે આવેલું હોઈ અહીં માછી મારી નો ઉદ્યોગ ચાલે છે.
ભુગોળ
આ ગામ તાલુકા મથક મુન્દ્રા થી ૧૦ કિલોમીટર અને જિલ્લા મથક ભૂજ થી ૬૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે સડાઉ અને વડાલા ગામની વચ્ચે આવેલ છે.
ઇતિહાસ
આ ગામમાં ગણેશજી મહારાજનું મંદિર આવેલ છે, જેને કારણે આ ગામ 'લુણી-ગણેશ' તરીકે પણ જાણીતું છે. 'કચ્છ મહેશ્વરી મેઘવાળ સમાજ'ના પ્રચારક માતંગ દેવના પુત્ર લુણંગદેવ થોડો સમય આ ગામમાં રહ્યા હતા. એમણે આ મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. આ મંદિરે ચૈત્ર સુદ ચોથ ના દિવસે મેળો ભરાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
લિમધા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
છપ્પરવાળા નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડૈયર (તા. રાણાવાવ)
ડૈયર (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ડૈયર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડભાવા (સાગતલા)
ડભાવા (સાગતલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દેવગઢબારિયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડભાવ (સાગતલા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દેવગઢબારિયા તાલુકો
લીફરા (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
છાસીયા (સાદડીયા)
છાસીયા (સાદડીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દેવગઢબારિયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. છાસીયા (સાદડીયા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ડાંગરીયા (તા. દેવગઢબારિયા)
ડાંગરીયા (તા. દેવગઢબારિયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દેવગઢબારિયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડાંગરીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
લીફરા (તા. મુન્દ્રા)
ઇતિહાસ
લીફરા જોડણી ભૂલને કારણે ઘણી વખત લફરા તરીકે લખાય-બોલાય છે. તેને લીધે લોકોએ તેનું નવું નામ રામગઢ રાખી દીધું. ત્યારથી તે હવે રામગઢ અથવા લીફરા-રામગઢ તરીકે ઓળખાય છે.
છાસીયા (સાદડીયા)
શ્રેણી:દેવગઢબારિયા તાલુકો
ડાંગરીયા (તા. દેવગઢબારિયા)
શ્રેણી:દેવગઢબારિયા તાલુકો
લીફરા (તા. મુન્દ્રા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
વેડછા (તા. ચોર્યાસી)
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
વરિયાવ (તા. ચોર્યાસી)
વરિયાવ (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વરિયાવ ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
લાખાપર (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
બોરીયાવાળો નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
લુંઘીયા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
બોરડી (તા. રાણાવાવ)
બોરડી (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. બોરડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કુંદરોડી (તા. મુન્દ્રા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
વાંઝ (તા. ચોર્યાસી)
વાંઝ (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વાંઝ ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
કુવાય (તા. મુન્દ્રા)
ભુગોળ
કુવાય ગામ કુકડસર થી પૂર્વે તથા હટડી ગામની દક્ષિણે આવેલું છે.
વાંસવા (તા. ચોર્યાસી)
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
ઝારેરા નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કુકડસર (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
લિલીયા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વણટા (તા. ચોર્યાસી)
વણટા (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વણટા ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:સુરત શહેર તાલુકો
વડાલા-શેત્રંજ (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઉત્રાણ (તા. ચોર્યાસી)
ઉત્રાણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
ઉત્રાણમાં પાવર પ્લાન્ટ આવેલો છે. જેમા બે એકમો છે: CCPP–1 અને CCPP–2. CCPP–1 ની ક્ષમતા ૧૩૫ મેગાવોટ અને CCPP–2 ની ક્ષમતા ૩૭૫ મેગાવોટ છે.
મોટી ખાખર (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
ગંડીઆવાળો નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વિછાવડ (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
હનુમાનગઢ (તા. રાણાવાવ)
હનુમાનગઢ (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. હનુમાનગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
જાંબુ (તા. રાણાવાવ)
જાંબુ (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. જાંબુ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઉન (તા. ચોર્યાસી)
ઉન (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ઉન ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
ઉંબેર (તા. ચોર્યાસી)
ઉંબેર (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ઉંબેર ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
કેરાળા (તા. રાણાવાવ)
કેરાળા (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કેરાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ફુલઝર નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નેસ
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વિરપુર (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ટિમ્બરવા (તા. ચોર્યાસી)
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
કારાઘોઘા (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
માગશર સુદ ૫
માગશર સુદ ૫ ને ગુજરાતી માં માગશર સુદ પાંચમ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના બીજા મહિનાનો પાંચમો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના નવમાં મહિનાનો પાંચમો દિવસ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:સમય
નવેમ્બર ૨૧
૨૧ નવેમ્બર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૩૨૫મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૩૨૬મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૪૦ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:નવેમ્બર
શીરવાણીયા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ફાટલ નેસ (તા. રાણાવાવ)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વેકરીયા (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નાના કાંડાગરા (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શોભાવડલા (ગીર) (તા. વિસાવદર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વિસાવદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પ્રતાપપર ૧ (તા. મુન્દ્રા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભુગોળ
પ્રતાપપર ૧ ગામની ઉત્તરે મોટી ભુજપર, પશ્ચિમે નાની ભુજપર, દક્ષિણે ઝરપરા તથા પૂર્વે બોરાણા ગામ આવેલ છે.
ઇતિહાસ
પ્રતાપપર ૧ ગામની સ્થાપના મહારાવ પ્રતાપજીએ કરી હતી. આ ગામના લોકો પ્રતાપપર ૨ ગામથી સ્થળાંતરીત થયેલા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુન્દ્રા તાલુકો
દોલતગઢ (તા. રાણાવાવ)
દોલતગઢ (તા. રાણાવાવ) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. દોલતગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નવેમ્બર ૨૨
૨૨ નવેમ્બર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૩૨૬મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૩૨૭મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૩૯ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:નવેમ્બર
પુના
પુના (पुणे) ને પુનવાડી અથવા પુણ્ય-નગરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે તે ભારતનું આઠમા ક્રમનું સૌથી મોટું શહેર છે અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં મુંબઈ પછી બીજું સૌથી મોટું શહેર છે. તે મુળા અને મુઠા નદીના સંગમ સ્થાને ડેક્કન ઉચ્ચ પ્રદેશ પર સમુદ્રની સપાટીથી ૫૬૦ મિટરની ઊંચાઇએ આવેલું છે. પુણે એ પુના જિલ્લાની વહીવટી રાજધાની છે અને ભારતનું ૭મું મેટ્રો સિટી છે.
પુણે એક શહેર તરીકે ઇ.સ. ૯૭૩થી અસ્તિત્વમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે. મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્થાપક શિવાજી કિશોરાવસ્થામાં પુણેમાં રહેતા હતા અને તેમના શાસન દરમિયાન શહેરની નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ અને વિકાસ થયો હતો. 1730માં સતારાના છત્રપતિના વડાપ્રધાન પેશ્વાની ગાદી તરીકે પુણે મહત્વનું રાજકીય કેન્દ્ર બન્યું હતું. વર્ષ ૧૮૧૭માં શહેરને બ્રિટીશ ભારત સાથે જોડી દેવામાં આવ્યા બાદ ભારતને સ્વતંત્રતા મળી ત્યાં સુધી તે કેન્ટોનમેન્ટ શહેર અને બોમ્બે પ્રેસિડન્સીની "ચોમાસાની રાજધાની" રહ્યું હતું.
નામનો અભ્યાસ
પુણે નામ (પુના  તરીકે અંગ્રેજીકરણ) પૂણ્ય નગરી (સંસ્કૃતમાં 'પૂણ્યનું શહેર') પરથી ઉતરી આવ્યું છે. આ નામનો સૌથી જૂનો ઉલ્લેખ ઇસ 937માં રાષ્ટ્રકૂટ તાંબાની પ્લેટમાં જોવા મળ્યો છે. વર્તમાન યુગ જેમાં શહેરનો ઉલ્લેખ પૂણ્ય-વિષય અથવા પૂનક વિષય  તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. 13મી સદી સુધીમાં તે કસ્બે પુણે અથવા પુનાવડી  તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું હતું. અંગ્રેજીમાં ક્યારેક શહેરનો ઉલ્લેખ પુના તરીકે કરવામાં આવે છે, જે બ્રિટીશ રાજ વખતે એક સામાન્ય પ્રથા હતી, તેનો સ્પેલિંગ "pune" હવે સામાન્ય બની ગયો છે. પુણેનો ઉલ્લેખ "સ્ટુડન્ટ કેપિટલ ઓફ ઇન્ડિયા" તરીકે પણ કરવામાં આવે છે કારણ કે ત્યાં વિવિધ યુનિવર્સિટી અને સંસ્થાઓના કારણે વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘણી મોટી છે.
ઇતિહાસ
right|thumb|રાષ્ટ્રકુટા વંશ દરમિયાન પાતાલેશ્વર ગુફા મંદિર ખાતે બંધાયેલો વર્તુળાકાર નંદી મંડપ
પ્રાચીન અને મધ્યયુગ
758 અને 768ના મળી આવેલા તાંબાના પત્રકો પરથી જાણવા મળે છે કે આજનું પુના જ્યાં છે ત્યાં 8મી સદી સુધીમાં 'પૂન્નકા' તરીકે ઓળખાતા કૃષિ આધારિત વિસ્તારો અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા. પ્લેટ પરથી જાણવા મળે છે કે આ વિસ્તારમાં રાષ્ટ્રકૂટોનું શાસન ચાલતું હતું. ખડક કાપીને બનાવાયેલું પાટલેશ્વર મંદિર પરિસર પણ આ યુગમાં બાંધવામાં આવ્યું હતું.
9મી સદીથી 1327 સુધી પુણે દેવગીરીના યાદવ સામ્રાજ્યનો હિસ્સો હતું. ત્યાર બાદ તેના પર નિઝામશાહી સુલ્તાનનું રાજ આવ્યું જે 17મી સદીમાં તેને મુઘલ સામ્રાજ્ય સાથે જોડવામાં આવ્યું ત્યાં સુધી ચાલ્યું હતું. 1595માં માલોજી ભોંસલેને મુઘલો દ્વારા પુણે અને સુપેના જાગીરદાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
મરાઠા અને પેશ્વા શાસન
1625માં શાહજી ભોસલેએ રંગો બાપુજી ધાડફળે (સારદેશપાંડે)ને પુણેના વહીવટદાર તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા. તેઓ શહેરના સૌ પ્રથમ વિકાસકાર પૈકી એક હતા જેમણે કસ્બા, સોમવાર, રવિવાર અને શનિવાર બજારના નિર્માણ કામનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. 1630માં અને ત્યાર બાદ 1636થી 1647 સુધી વિજાપુરના સુલ્તાન દ્વારા શહેર પર આક્રમણ વખતે શહેર નષ્ટ કરવાની ઘટના બાદ શાહજી ભોંસલેના લશ્કરી અને વહીવટી અધિકારી દાદોજી કોનદેવએ આ વિસ્તારમાં વિકાસ અને બાંધકામ પ્રવૃત્તિ કરાવી હતી. તેમણે પુણે અને 12 મવાળની મહેસુલી વ્યવસ્થા સ્થિર બનાવી એટલું જ નહીં, વિવાદ ઉકેલવા અને કાનૂન અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે અસરકારક પદ્ધતિઓ પણ વિકસાવી હતી. શાહજીના પુત્ર શિવાજી ભોંસલે (પછી છત્રપતિ શિવાજી ) તેમના માતા જીજાબાઇ સાથે ત્યાં આવવાના હતા ત્યારે લાલ મહલ પેલેસનું નિર્માણ શરૂ થયું હતું. લાલ મહલનું બાંધકામ 1640માં પૂર્ણ થયું હતું. જીજાબાઇએ કસ્બા ગણપતિ મંદિરનું બાધકામ જાતે શરૂ કરાવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ મંદિર પર બેસાડવામાં આવેલી ગણપતિની મૂર્તિ શહેરના મુખ્ય દેવતા (ગ્રામદેવતા ) સમાન ગણવામાં આવે છે.
શિવાજીનો વર્ષ ૧૬૭૪માં છત્રપતિ તરીકે રાજ્યાભિષેક થયો હતો. તેમણે પુણેનો વધુ વિકાસ નિહાળ્યો જેમાં ગુરુવાર, સોમવાર, ગણેશ અને ઘોરપડે પીઠનો સમાવેશ થતો હતો.
બાજીરાવ પ્રથમ વર્ષ ૧૭૨૦માં મરાઠા સામ્રાજ્યના પ્રથમ પેશ્વા બન્યા હતા જેનું શાસન છત્રપતિ શાહુજીએ સંભાળ્યું હતું. 1730 સુધીમાં શનિવારવાડાનો મહેલ મુથા નદીના કિનારે બાંધવામાં આવ્યો હતો જેનાથી શહેર પર પેશ્વાના આધિપત્યની શરૂઆત થઇ હતી. પેશ્વાની દેખરેખ હેઠળ શહેરમાં ઘણા મંદિરો અને પૂલોનું નિર્માણ થયું હતું જેમાં લકડીપૂલ, પાર્વતી મંદિર અને સદાશિવ, નારાયણ રસ્તા અને નાના પીઠનો સમાવેશ થાય છે. 1761માં પાણીપતની ત્રીજી લડાઇમાં પરાજય મળ્યા બાદ પેશ્વાઓના પતનની શરૂઆત થઇ હતી. 1802માં પુનાની લડાઇમાં યશવંતરાવ હોલ્કર દ્વારા પેશ્વાઓ પાસેથી પુણે છીનવી લેવાયું હતું જેના કારણે તુરંત 1803-05નું બીજું એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધ થયું હતું.નવી પીઠ, ગંજ પીઠ અને મહાત્મા ફુલે પીઠ બ્રિટીશ રાજ વખતે પુણેમાં બની હોવાનું માનવામાં આવે છે.
બ્રિટીશ રાજ
1817માં મરાઠા અને બ્રિટીશ વચ્ચે ત્રીજું એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હતું. ખડકીની લડાઇ (ત્યારે કીર્કી તરીકે નોંધાયું)માં પેશ્વાને પુણે પાસે 5 નવેમ્બર, 1817ના રોજ પરાજય આપવામાં આવ્યો હતો અને શહેર પર કબ્જો કરાયો હતો. તેને બોમ્બે પ્રેસિડન્સીના વહીવટ હેઠળ મૂકવામાં આવ્યું હતું અને અંગ્રેજોએ શહેરના પૂર્વમાં એક વિશાળ લશ્કરી કેન્ટોનમેન્ટ બાંધ્યું હતું. (હવે જેનો ઉપયોગ ભારતીય સેના કરે છે) પુણે મ્યુનિસિપાલિટીની રચના 1858માં કરવામાં આવી હતી. પુણે એક સમયે બોમ્બે પ્રેસિડન્સીનું "મોન્સુન કેપિટલ" હતું.
છેલ્લા પેશ્વા બાજીરાવ બીજાના દત્તક પુત્ર નાના સાહેબ પેશ્વાએ 1857માં બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના શાસન સામે ભારતીય વિપ્લવના ભાગરૂપે વિદ્રોહ કર્યો હતો. ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઇ અને તાત્યા ટોપેએ તેમની મદદ કરી હતી. સ્વતંત્રતાના પ્રથમ યુદ્ધ બાદ મરાઠા સામ્રાજ્યનો બાકી રહેલો હિસ્સો પણ બ્રિટીશ ભારત સાથે જોડી દેવાયો હતો.
19મી સદીના અંતમાં પુણે સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારણા ચળવળ માટે એક મહત્વનું કેન્દ્ર હતું. બાલ ગંગાધર તિલક એટલે કે લોકમાન્ય તિલક, મહર્ષી વિઠ્ઠલ રામજી શિંદે અને જ્યોતિરાવ ફુલે સહિત ઘણા અગ્રણી સામાજિક સુધારાવાદી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ત્યાં વસવાટ કરતા હતા.