cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
રાજાવદર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
ગોઠ (તા. ઘોઘંબા)
ગોઠ (તા. ઘોઘંબા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ઘોઘંબા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોઠ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર, ચણા તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
જાણીતા વ્યક્તિઓ
શ્રેણી:ઘોઘંબા તાલુકો
જહાનાબાદ
જહાનાબાદ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના જહાનાબાદ જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. જહાનાબાદમાં જહાનાબાદ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
આદર્શ પ્રકાશન
આદર્શ પ્રકાશન એ પ્રકાશક કંપની અને વિક્રેતા છે જેની સ્થાપના ઇ.સ. ૧૯૪૩માં નવનીત મદ્રાસીએ કરી હતી. હાલમાં આદર્શ પ્રકાશનનું કાર્યાલય અને દુકાન અમદાવાદનાં ગાંધી માર્ગ પર બાલા હનુમાન પાસે સારસ્વતસદન નામના મકાનમાં આવેલું છે.
આદર્શ પ્રકાશન છેલ્લા ૭૩ વર્ષથી સાહિત્યના પ્રકાશનો કરી રહ્યું છે. તેના લેખકોમાં શ્રી કે. કા. શાસ્ત્રી, સુન્દરમ્, નગીનદાસ પારેખ, મોહનલાલ પટેલ, સરોજ પાઠક, રમણલાલ પાઠક, ચંદ્રકાન્ત શેઠ, રાવજી પટેલ, જયન્ત પાઠક જેવા અનેક છે.
શ્રેણી:પ્રકાશક
પ્રકાશ આંબેડકર
પ્રકાશ યશવંત આંબેડકર (જન્મ ૧૦ મે, ૧૯૫૪), જે બાલાસાહેબ આંબેડકર તરીકે જાણીતા છે, તે ભારતીય રાજકારણી, સામાજિક કાર્યકર અને વકીલ છે. તેઓ વંચિત બહુજન આઘાડી નામની રાજકીય પાર્ટીના સ્થાપક અને અધ્યક્ષ છે. તેઓ ભારતરત્ન ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના પૌત્ર છે. તેઓ રાજ્યસભા અને લોકસભા એમ બંનેમાંથી સાંસદ રહી ચૂક્યાં છે.
ગોયા સુંડાલ (તા. ઘોઘંબા)
ગોયા સુંડાલ (તા. ઘોઘંબા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ઘોઘંબા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોયા સુંડાલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર, ચણા તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:ઘોઘંબા તાલુકો
પ્રકાશ આંબેડકર
સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
ટર્પેનોઇડ
ટેર્પેનોઇડ્સ, જેને આઇસોપ્રેનોઇડ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે 5-કાર્બન સંયોજન આઇસોપ્રીન અને તેના ડેરિવેટિવ્ઝ જેને ટેર્પેન્સ , ડાઇટરપેન્સ વગેરે કહેવાય છે તેમાંથી મેળવેલા કુદરતી રીતે બનતા કાર્બનિક રસાયણોનો એક વર્ગ છે. જ્યારે કેટલીકવાર "ટેર્પેન્સ" સાથે એકબીજાના બદલે વાપરવામાં આવે છે, ત્યારે ટેર્પેનોઇડ્સમાં સામાન્ય રીતે વધારાના કાર્યાત્મક જૂથો હોય છે. ઓક્સિજન ધરાવે છે. જ્યારે હાઇડ્રોકાર્બન ટેર્પેન્સ સાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે ટેર્પેનોઇડ્સમાં લગભગ 80,000 સંયોજનો હોય છે. તેઓ છોડના ગૌણ ચયાપચયનો સૌથી મોટો વર્ગ છે, જે લગભગ 60% જાણીતા કુદરતી ઉત્પાદનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ઘણા ટેર્પેનોઇડ્સમાં નોંધપાત્ર ફાર્માકોલોજિકલ બાયોએક્ટિવિટી હોય છે અને તેથી તે ઔષધીય રસાયણશાસ્ત્રીઓ માટે રસ ધરાવે છે.
પ્લાન્ટ ટેર્પેનોઇડ્સનો ઉપયોગ તેમના સુગંધિત ગુણો માટે થાય છે અને પરંપરાગત હર્બલ ઉપચારમાં ભૂમિકા ભજવે છે. ટેર્પેનોઇડ્સ નીલગિરીની સુગંધ, તજ, લવિંગ અને આદુના સ્વાદમાં, સૂર્યમુખીમાં પીળો રંગ અને ટામેટાંમાં લાલ રંગમાં ફાળો આપે છે. જાણીતા ટેર્પેનોઇડ્સમાં સિટ્રાલ, મેન્થોલ , કપૂર , સાલ્વિનોરિન એ , સાલ્વીયા ડિવિનોરમ પ્લાન્ટમાં , જીંકગોલીડ અને બિલોબાલાઇડનો સમાવેશ થાય છે જે જીંકગો બિલોબા અને કેનાબીનોઇડ્સમાં જોવા મળે છે.કેનાબીસમાં જોવા મળે છે. પ્રોવિટામિન બીટા કેરોટીન એ ટેર્પેન ડેરિવેટિવ છે જેને કેરોટીનોઈડ કહેવાય છે.
નાપડા (ખાલસા)
નાપડા (ખાલસા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાપડા (ખાલસા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
નાનુડા (તા. ધાનેરા)
નાનુડા (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાનુડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
ઉનાળુ પાક
ઉનાળામાં લેવામાં આવતા પાક ને ઉનાળુ કે જાયદ પાક કહેવાય છે.
ઉનાળુ પાક ને માર્ચ થી જૂન સુધીમાં લેવામાં આવે છે.
મુખ્ય પાક : ઉનાળુ બાજરી, સક્કર ટેટી, દાડમ, મકાઈ, ઉનાળુ ડાંગર, કાકડી, તરબૂચ વગેરે.
શ્રેણી:ખેતીવિષયક
મોટી બેર (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગોલા નદી આ ગામમાંથી પસાર થાય છે. અહીં ગામથી ૨ કિમી દૂર નદીની બાજુમાં પૂર્વમાં ટેકરી (ઉંચાઇ ૬૮ મીટર) પર જૂનો કિલ્લો આવેલો છે. ગામથી ૫૦૦ મીટર દૂર નાનો કિલ્લો આવેલો છે. આ ગામ તાલુકાના મુખ્ય મથક નલિયાથી ૩૯ કિમી દૂર આવેલું છે.
વસતી
૨૦૦૧ની વસતી ગણતરી પ્રમાણે ગામની વસતી ૫૧૫ લોકોની હતી, જેમાં ૨૭૧ (૫૨.૬%) અને ૨૪૪ સ્ત્રીઓ (૪૭.૪%) સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થતો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
દરભંગા
દરભંગા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા દરભંગા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે, જે બાગમતી નદીને કિનારે વસેલ છે. દરભંગા શહેર ખાતે દરભંગા પ્રાંત તેમ જ દરભંગા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. દરભંગા પ્રાંત અંતર્ગત દરભંગા, મધુબની તથા સમસ્તીપુર જિલ્લાઓ આવે છે. આ શહેર પ્રાચીન સંસ્કૃતિ તથા બૌદ્ધિક પરંપરાઓ માટે પ્રસિદ્ધ છે. આ ઉપરાંત આ જિલ્લો કેરી અને મખાનાના ઉત્પાદન માટે પણ જાણીતું છે.
ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન
ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન (Transport for London, ટીએફએલ) એ સ્થાનિક સરકારી નિગમ છે જે ગ્રેટર લંડન વિસ્તારના પરિવહન માટે જવાબદાર છે. તે સમગ્ર લંડન વિસ્તારમાં પરિવહનનું વ્યૂહાત્મક રીતે પ્રબંધન કરે છે. તેનું મુખ્યાલય વેસ્ટમિનિસ્ટર શહેરમાં વિન્ડસર હાઉસ ખાતે આવેલ છે.
ઈતિહાસ
૭ જુલાઈ ૨૦૦૫ના બસ અને અન્ડરગ્રાઉન્ડના બોમ્બ ધડાકા બાદ ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડનના ઘણા કર્મચારીઓને તેમની કામગીરી માટે ૨૦૦૬ના નવા વર્ષના સન્માનીયની યાદીમાં સમાવાયા હતા. તેઓએ ઘાયલોને સારવાર માટે ખસેડ્યા, મૃતદેહોને દૂર કર્યા અને પરિવહન વ્યવસ્થા ફરીથી સક્રિય કરી દીધી.
સંગઠન
ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન એક બોર્ડ દ્વારા સંચાલિત છે જેના સભ્યોની નિમણૂક લંડનના મેયર દ્વારા થાય છે, જે હાલમાં બોરીસ જ્હોનસન છે જેઓ બોર્ડના પ્રમુખ પણ છે. ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડનના આયુક્ત (૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૦૬થી પીટર હેન્ડિ) બોર્ડને જવાબદાર છે અને પ્રબંધન ટીમનું નેતૃત્ત્વ કરે છે જે અલગ અલગ કાર્યલક્ષી વિભાગો સંભાળે છે.
એકમ ત્રણ મુખ્ય વિભાગોમાં વહેંચાયેલ છે જે વિવિધ પાસાં અને પરિવહનના અલગ અલગ પ્રકારો પર ધ્યાન આપે છે. ત્રણ મુખ્ય પ્રકારો છે:
ભાડું
ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડનની દરેક સેવાને પોતાની ભાડાંની વ્યવસ્થા અલગ છે. ભાડું વિવિધ વિભાગ પ્રમાણે નક્કી થાય છે. લંડન ૧૧ વિભાગોમાં વહેંચાયેલ છે. દરેક વિભાગ ગોળાકારે છે અને બહારની તરફ તેનો વ્યાસ વધતો જાય તે પ્રમાણેનું આયોજન કરેલ છે.
ટ્રાવેલકાર્ડ
આ પદ્ધતિ હેઠળ વિભાગ દીઠ ટ્રાવેલકાર્ડ આપવામાં આવે છે. જેની માન્યતા એક દિવસથી લઈને એક વર્ષ સુધીની હોય છે. તે વિવિધ પરિવહન પ્રકારોમાં સ્વીકારાય છે અને પ્રકાર બદલવા સાથે તે બદલાવવાની જરૂરિયાત નથી.
ઑયસ્ટર કાર્ડ
તે જાહેર જનતા માટે ૨૦૦૩માં લાગુ કરવામાં આવેલ સ્માર્ટકાર્ડ પદ્ધતિ છે. તે મુસાફરદીઠ પૈસા ચુકવવા માટે વપરાય છે. તે કાર્ડ રીડરની નજીક પકડી રાખીને વાપરી શકાય છે. તેમાં દિવસની મહત્તમ શુલ્કની મર્યાદા છે.
દારૂબંધી
૧ જૂન ૨૦૦૮થી ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન દ્વારા સંચાલિત અન્ડરગ્રાઉન્ડ, બસ, ટ્રેન કે ટ્રામ પર દારૂ પીવા પર પ્રતિબંધ મુકાયો, દેખાય તેવી રીતે દારૂની બોટલ પણ સાથે રાખવા પર પ્રતિબંધ મુકાયો. આ પ્રતિબંધ મુસાફરોને સલામત અને વધુ સુખદ યાત્રાનો અનુભવ થાય તે માટે મુકાયો.
ગુંદી (તા. ઘોઘંબા)
ગુંદી (તા. ઘોઘંબા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ઘોઘંબા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગુંદી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર, ચણા તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
નવાદા
નવાદા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના નવાદા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. નવાદામાં નવાદા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બેટિયાહ
બેટિયાહ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના પશ્ચિમ ચંપારણ જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બેટિયાહમાં પશ્ચિમ ચંપારણ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બિહાર શરીફ
બિહાર શરીફ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના નાલંદા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બિહાર શરીફમાં નાલંદા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
ઓઠા (તા.મહુવા)
કે ઓથા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
નારણપુર (તા. ભિલોડા)
નારણપુર (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નારણપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
નેગાળા (તા. ધાનેરા)
નેગાળા (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નેગાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
મા દેવરી મંદિર, ઝારખંડ
thumb|મા દેવરી મંદિરનો બાહ્ય દેખાવ મા દેવરી મંદિર ઝારખંડ રાજ્યના રાજધાનીના શહેર રાંચીથી ૬૦ કિ. મી દક્ષિણ તરફ તામર ખાતે આવેલ છે. તે ટાટા-રાંચી રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૩૩ (NH33) પર આવેલ છે. તે એક ખૂબ જ જૂનું દેવી દુર્ગાનું મંદિર છે. અહીંનું મુખ્ય આકર્ષણ ૧૬ હાથવાળી મૂર્તિ છે (સામાન્ય રીતે દેવી દુર્ગાની મૂર્તિને ૮ હાથ હોય છે). આ મંદિર ખૂબ જ જૂનું છે અને હાલમાં નવીનીકરણ ચાલી રહ્યું છે. આ મંદિર મોટા પથ્થરને એકબીજા પર મૂકી સિમેન્ટ કે કોઈપણ અન્ય સામગ્રી વાપરવા વગર બનાવવામાં આવેલ છે. દેવી દુર્ગાનો એક અવતાર એવા સોળ ભુજા દેવીને સમર્પિત આ મા દેવરી મંદિર રાંચી શહેરના મુખ્ય ભાગથી થોડા બહારના વિસ્તારમાં આવેલ છે. લગભગ બે એકરમાં ફેલાયેલ આ જૂના મંદિરમાં ખાતે ભગવાન શિવની એક મૂર્તિ પણ મોજુદ છે. દંતકથા છે કે જે કોઈ મંદિરનું માળખું બદલવા માટે પ્રયાસ કરે છે, તેને પરિણામ ભોગવવું પડે છે. મા દેવરી મંદિર માટે એમ પણ માનવામાં આવે છે આ એ જ મંદિર છે જ્યાં છ આદિવાસી ધર્માચાર્યો, જે પ્રહાન તરીકે ઓળખાય છે, તેઓ બ્રાહ્મણો સાથે ધાર્મિક વિધિઓ અને પ્રાર્થના કરતા. રાંચીથી લગભગ ૬૦ કિ. મી.ના અંતરે આ મંદિર પર રાંચી-ટાટા રોડની જમણી બાજુ તામર નગર તરફ આવેલ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ઝારખંડ શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
ડોંગરેજી મહારાજ
જીવન
તેમનો જન્મ ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૬ (વિક્રમ સંવત ૧૯૮૨ની ફાગણ સુદ ત્રીજ, સોમવાર )ના રોજ ભારતના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યનાં ઈંદોરમાં થયો હતો. તેમની માતાનું નામ કમલાતાઇ તથા પિતાજીનું નામ કેશવ ડોંગરે હતું. તેઓ વડોદરામાં મોટા થયા હતા.
ડોંગરેજી મહારાજ એક પ્રખર વક્તા અને ભાગવત કથાકાર હતા. તેમણે અમદાવાદના સંન્યાસ આશ્રમ તથા કાશીમાં અભ્યાસ કરીને થોડો સમય કર્મકાંડનો વ્યવસાય કર્યો. ત્યાર બાદ સૌપ્રથમ ભાગવત કથા સરયૂ મંદિર, અમદાવાદમાં કરી.
નડીઆદના સંતરામ મંદિરમાં તેમણે ૮ નવેમ્બર ૧૯૯૦ને ગુરૂવારે સવારે ૯ કલાકને ૩૭ મિનિટે અંતિમ શ્વાસ લીધો. તેમની ઇચ્છા મુજબ તેમના નશ્વર દેહને માલસર ખાતે નર્મદાના પ્રવાહમાં જળ સમાધિ આપવામાં આવી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:આખ્યાનકાર શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ
પૂર્ણિયા
પૂર્ણિયા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના પૂર્ણિયા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. પૂર્ણિયામાં પૂર્ણિયા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બારા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
મોતિહારી
મોતિહારી ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. મોતિહારીમાં પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બક્સર
બક્સર ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના બક્સર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બક્સરમાં બક્સર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
છત્તીસગઢ
છત્તીસગઢ મધ્ય પ્રદેશમાંથી વિભાજીત થયેલું ભારતનું એક રાજ્ય છે. તેની સ્થાપના નવેમ્બર ૧, ૨૦૦૦ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. રાયપુર (છત્તીસગઢ) તેનું પાટનગર છે. કહેવાય છે કે એક સમયે છત્તીસગઢમાં ૩૬ ગઢ (કિલ્લાઓ) આવેલ હતા જેથી તેનું નામ છત્તીસગઢ પડ્યું હતું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
અમારમકાવુ દુર્ગા મંદિર
અમારમકાવુ (અંગ્રેજી:Amaramkavu) એ એક દુર્ગા મંદિર છે, જે ભારત દેશના કેરળ રાજ્યના ઇડ્ડુકી જિલ્લા ખાતે આવેલ છે. અહીં મુખ્ય મૂર્તિ વન દુર્ગાની છે. તે ચોતરફ વનરાજી દ્વારા ઘેરાયેલું છે.
આ મંદિર કોચી આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાન મથકથી ૫૦ કિલોમીટર (૩૧ માઈલ) જેટલા અંતરે આવેલ છે. સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન અલુવા છે, જે આશરે. 50 km દૂર છે.
બાહ્ય કડીઓ
9.9°N, 76.72°W
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:કેરળ
જગન નાથ યુનિવર્સિટી, એનસીઆર
જગન નાથ યુનિવર્સિટી, એનસીઆર એ ભારતની રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (એનસીઆર) માં એક ખાનગી યુનિવર્સિટી છે. તે ઝજ્જર- બહાદુરગ road માર્ગ પર [ કબલાના અને દુલ્હેરા વચ્ચે છે સ્ટેટ હાઇવે 22 (હરિયાણા)). તે જગન્નાથ ગુપ્તા મેમોરિયલ એજ્યુકેશન સોસાયટી દ્વારા સંચાલિત છે.
કાર્યક્રમો
યુનિવર્સિટી તકનીકી, વ્યવસાય અને સંચાલન, શિક્ષણ, વાણિજ્ય, અર્થશાસ્ત્ર, કાયદો અને કલાના અભ્યાસક્રમો પ્રદાન કરે છે.
માન્યતા
જગન નાથ યુનિવર્સિટી એ એક સંપૂર્ણ સુવિધાયુક્ત યુનિવર્સિટી છે જેની સ્થાપના અને હરિયાણા પ્રાઈવેટ યુનિવર્સિટી એક્ટ, 2006 હેઠળ કરવામાં આવી છે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો
બેગૂસરાય
બેગૂસરાય ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના બેગૂસરાય જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બેગૂસરાયમાં બેગૂસરાય જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાંકા
બાંકા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના બાંકા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બાંકામાં બાંકા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાંડીયા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગુણેશીયા (તા. ઘોઘંબા)
ગુણેશીયા (તા. ઘોઘંબા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ઘોઘંબા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગુણેશીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર, ચણા તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઘોઘંબા તાલુકો
નરોડા (તા. ભિલોડા)
નરોડા (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નરોડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
સુગ્રીવ
ભારતીય મહાકાવ્ય રામાયણમાં, સુગ્રીવ (सुग्रीव) વાલીનો નાનો ભાઇ હતો, કિષ્કિંધા અને વાનરો નો રાજા બન્યો હતો. તે એક મહાન લડવૈયો હતો. રુમા તેની પત્નિ હતી.
તેના મંત્રીમંડળમાં હનુમાન, અંગદ તેમજ જાંબવાન જેવા મંત્રીઓ નો સમાવેશ થતો હતો.
શ્રેણી:રામાયણ શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
રાણીવાડા (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
તુંગનાથ
thumb|300px|right| તુંગનાથ મંદિર તુંગનાથ ભારત દેશની ઉત્તર દિશામાં આવેલી હિમાલય પર્વતમાળામાં આવેલા ઉત્તરાખંડ (પૂર્વે ઉત્તરાખંડ તરિકે જાણીતું) રાજ્યમાં આવેલું હિંદુ ધર્મના લોકોનું મહત્વનું તીર્થસ્થળ છે. આ તીર્થધામનો હિમાલયના પાંચ કેદારમાં સમાવેશ થાય છે.ઉત્તરાખંડ રાજ્યના ગઢવાલમાં આવેલ ચમોલી જિલ્લામાં સ્થિત તુંગનાથ પર્વત પર આવેલું છે. તુંગનાથ મંદિર ૩,૬૮૦ મીટર (૧૨,૦૭૩ ફૂટ) જેટલી ઊઁચાઈ પર આવેલું છે તેમ જ પંચ-કેદારોમાં સૌથી વધારે ઊઁચાઈ પર આવેલું છે. આ મંદિર ૧,૦૦૦ વર્ષ જેટલું પુરાણું માનવામાં આવે છે, અને અહિંયા ભગવાન શિવની પંચ-કેદારોમાંથી એક સ્વરૂપ તરીકે પૂજા કરવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે આ મંદિરનું નિર્માણ પાંડવો દ્વારા ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે કરવામાં આવ્યું હતું, જે કુરુક્ષેત્રમાં થયેલા નરસંહારને કારણે પાંડવો પર રીસે ભરાયા હતા. તુંગનાથનું પર્વતશિખર ત્રણ ધારાઓનો સ્રોત છે, જેમાંથી અક્ષકામિની નદી નીકળે છે. મંદિર ચોપતાથી ૩ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ શ્રેણી:પંચકેદાર
ભભુઆ
ભભુઆ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના કૈમૂર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. ભભુઆમાં કૈમૂર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.
નરસોલી (તા. ભિલોડા)
નરસોલી (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નરસોલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
કબીર બીજક
કબીર બીજક એ સંત કબીર રચિત એમની રચના જેમાં સંગ્રહિત છે તે ગ્રંથનું નામ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પુસ્તક
ભાગલપુર
thumb|ભાગલપુરનો ટાવર ભાગલપુર ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના ભાગલપુર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. ભાગલપુરમાં ભાગલપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
મધેપુરા
મધેપુરા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના મધેપુરા જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. મધેપુરામાં મધેપુરા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાલાપર (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
કો-ઍક્સિયલ કેબલ
thumb|right|400px| [[RG-59 flexible coaxial cable composed of: A: outer plastic sheath B: woven copper shield C: inner dielectric insulator D: copper core]]
કો-ઍક્સિયલ કેબલ કે કો-એક્સ એ એક પ્રકારનો વિદ્યુત વાહક વાયર છે, જેની આજુ બાજુ વિદ્યુત અવાહકનું પડ ચડાવેલું હોય છે તથા તેના બે વાયર વચ્ચે પણ અવાહક જાડું પડ હોય છે. તેની શોધ અંગ્રેજ વિજ્ઞાની ઓલીવર હેવિસાઇડએ કરી હતી અને ઇ. સ. ૧૮૮૦માં તેની પેટન્ટ નોંધાવી હતી.
શ્રેણી:વિદ્યુત સામગ્રી
કળસાર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
જોવાલાયક સ્થળો
કળસાર નજીક ફિરંગી દેવળ મંદિર આવેલું છે, જે રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.
લવારા (તા. ધાનેરા)
લવારા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. લવારા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
મુંગેર
મુંગેર ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના મુંગેર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. મુંગેરમાં મુંગેર જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
છદ્મવિજ્ઞાન
છદ્મવિજ્ઞાન કે સ્યુડોસાયન્સમાં એવા નિવેદનો, માન્યતાઓ અથવા પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે વૈજ્ઞાનિક હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે પરંતુ તે ખરેખર અવૈજ્ઞાનિક હોય છે. શબ્દ છદ્મવિજ્ઞાન ને ઘણી વાર વધારે પડતા અતિશ્યોક્તિવાળા નિવેદનો, એવા નિવેદનો કે જેમાં વિષયના નિષ્ણાતો દ્વારા ચકાસવાની શક્યતા ના હોય અથવા ચકાસવા ન દેવામાં આવે, અને એવા સંશોધનો કે જે વ્યવસ્થિત રીતે અને વૈજ્ઞાનિક ઢબે ના થતાં હોય તેમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. છદ્મવિજ્ઞાન શબ્દને ઘણી વાર નિંદાત્મક કહેવાય છે. ઘણી વાર છદ્મવિજ્ઞાનને માનનારાઓ આ વર્ગીકરણનો વિરોધ કરે છે.
વિજ્ઞાન અને છદ્મવિજ્ઞાનને તત્વજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ છૂટું પાડી શકાય છે. છદ્મવિજ્ઞાનને વિજ્ઞાનથી અલગ પાડવું એ પ્રાયોગિક રીતે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ, નિષ્ણાતની તપાસ, પર્યાવરણીય નીતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક ભણતરમાં મદદરૂપ છે. વૈજ્ઞાનિક તથ્યો અને સિધ્ધાંતિક માન્યતાઓથી છદ્મવિજ્ઞાનને અલગ પાડવું, જેમ કે જ્યોતિષવિદ્યા, રસાયણશાસ્ત્ર, વૈકલ્પિક દવા, ગુપ્ત માન્યતાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સર્જનવિજ્ઞાનનું અલગ પાડવું એ વૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સાક્ષરતાનો જ ભાગ છે.
છદ્મવિજ્ઞાન હાનિકારક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, છદ્મવૈજ્ઞાનિક રીતે રસીકરણનો વિરોધ અને હોમિયોપેથીકને પ્રોત્સાહન લોકોને તબીબી સારવાર લેતા અટકાવે છે.
ભારતમાં છદ્મવિજ્ઞાન
ભારતમાં પણ ઘણી વાર સાધુસંતો, ગુરુઓ અને હિંદુરાષ્ટ્રવાદીઓ દ્વારા છદ્મવિજ્ઞાન ફેલાવવામાં આવે છે. ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસમાં અમુક પેપરો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં પ્રાચીન ભારતમાં વિમાનો ઉડતા હોવાનો દાવો કરાયો હતો, આઈન્સ્ટાઈનના સૂત્રને અને ચાર્લ્સ ડાર્વિનની ઉત્ક્રાંતિની થેયોરીને ખોટી પડાઈ હતી. સાથે જ પૂરતા વૈજ્ઞાનિક તથ્યો ન અપાતા તેની વ્યાપક પ્રમાણમાં ટીકા પણ થઈ હતી અને તેના વિરોધમાં વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા દેખાવો કરાયા હતા.
નિત્યાનંદ દ્વારા ત્રીજી આંખ ખોલવાના, ૪૦ મિનિટ સૂર્ય મોડો ઉગાડવાનાં અને ગાયને સંસ્કૃત ભાષા બોલતી કરવાના દાવા થાય છે. જગ્ગી વાસુદેવ દ્વારા તણાવ દૂર કરવાના અને વિજ્ઞાન દ્વારા તેના દાવાઓની પુષ્ટિ કરવાના દાવાઓ પણ છદ્મવિજ્ઞાન તરીકે પુરવાર કરાયા છે. સત્ય સાંઈ બાબા દ્વારા પણ હવામાંથી ભસ્મ બનાવવાના અને ભૌતિકીકરણ કરવાના દાવાઓ કરવામાં આવ્યા છે. તર્કવાદીઓ દ્વારા આ દાવાની વારંવાર ટીકા કરવામાં આવે છે અને તેને સાબિત કરવા માટે પડકાર પણ ફેંકવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
વૈતરણા નદી
વૈતરણા મુંબઈની ઉત્તરે આવેલી નદી છે. તે ગુજરાતની સરહદ નજીકથી પાલઘર જિલ્લામાંથી વહે છે.
નદીનો ઉપરી ભાગ સ્વચ્છ છે પરંતુ ઉદ્યોગો અને જન સામાન્ય વપરાશને કારણે નદીનો નીચલો ભાગ પ્રદૂષિત બન્યો છે. વૈતરણા ભારતની સૌથી વધુ પ્રદૂષિત નદીઓમાંની એક ગણાય છે.
મહત્વ
વૈતરણા પર આવેલા ત્રણ બંધોમાંથી મુંબઈનું પીવાનું પાણી આ નદી પૂરુ પાડે છે અને ઉત્તર-કોંકણ વિસ્તારની સૌથી મોટી નદી છે.
વૈતરણા (વીજળી) જહાજનું નામ આ નદી પરથી પડ્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
નાની બાલચોડ (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
નવા ભેટાલી (તા. ભિલોડા)
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
અકબરના નવરત્નો
thumb|અકબરના નવરત્નો : અબુલ ફઝલ, ફૈઝી, તાનસેન, બીરબલ, ટોડરમલ, માનસિંહ, અબ્દુલ રહીમ, ફકીર અઝીઓ-દિન, મુલ્લાહ દો પિયાઝા ભારતના મુઘલ બાદશાહ અકબર પોતે અભણ હોવા છતાં પણ ઇતિહાસકારો, ચિત્રકારો, સુલેખનકારો, વિચારકો, ધાર્મિક ગુરુઓ, કલાકારો અને બુદ્ધિજીવીઓના ખાસ પ્રેમી હતા. કહેવાય છે કે અકબરની સભામાં આવા નવ (૯) ગુણી વિદ્ધાનો હતા જેઓ પછીથી અકબરના નવરત્નો તરીકે જાણીતા થયા.
રામજાનકીદર્શન
રામજાનકિદર્શન એ ગુજરાતી કવિ અને લેખક નર્મદ દ્વારા લખાયેલ પૌરાણિક નાટક છે. આ નાટકમાં રામાયણના આધારે સીતા-સ્વયંવરથી રામના વનમાંથી અયોધ્યામાં આગમન સુધીની કથા આલેખવામાં આવી છે. ૭ અંકો અને ૩૫ દ્રશ્યો ધરાવતું આ નાટકમાં કુલ પાત્ર સંખ્યા ૩૫ (૨૬ પુરુષો, ૯ સ્ત્રીઓ + સેવકો અને ઋષિશિષ્યો) છે. બહું જ નાના પ્રવેશો ધરાવતું હોવાથી આ નાટક ભજવણીમાં ગૂંચવણી ઊભી કરે તેવું છે, એમ છતાં નર્મદના ગદ્ય અને પદ્યના અભ્યાસની દ્રષ્ટિએ એને એક મહત્ત્વનું નાટક ગણવામાં આવે છે.
અકબરના નવરત્નો
અબુલ ફઝલ
ઇતિહાસકાર અબુલ ફઝલે (૧૫૫૧ - ૧૬૦૨) અકબરના શાસનકાળની મુખ્ય ઘટનાઓ વર્ણવી હતી. તેમણે અકબરનામા અને આઇન-એ-અકબરીની રચના કરેલી. તેમનો જન્મ આગ્રામાં થયો હતો.
રામજાનકીદર્શન
સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:નાટક
અકબરના નવરત્નો
ફૈઝી
ફૈઝી (૧૫૪૭ - ૧૫૯૫) મધ્યકાલિન ફારસી કવિ હતા, જેઓ અબુલ ફઝલના ભાઈ હતા અને તેમને અકબરે પોતાના દિકરાના ગણિતના શિક્ષક તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા. તેમનો જન્મ ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૧૫૪૭ના રોજ આગ્રા ખાતે થયો હતો, જન્મનું નામ શેખ અબુ અલ-ફૈઝ હતું અને ૫ ઓક્ટોબર ૧૫૯૫ના રોજ લાહોર (હાલ પાકિસ્તાનમાં) ખાતે તેમનું અવસાન થયું.
મધુબની
મધુબની ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના મધુબની જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. મધુબનીમાં મધુબની જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
અકબરના નવરત્નો
તાનસેન
અકબરના દરબારમાં કવિ તાનસેન એક નોંધપાત્ર સંગીતજ્ઞ અને ગાયક હતા. તેમનું મૂળ નામ રામતનુ પાન્ડે હતું. સંગીતના બાદશાહ તાનસેનના શહેર ગ્વાલિયરમાં એક કહેવત પ્રખ્યાત છે કે, "અહીં બાળકો રડે છે સુરમાં અને પથ્થરો ગબડે છે તાલમાં" તાનસેનનો ગુજરાત સાથેનો નાતો પણ હતો. જ્યારે શહેનશાહ અક્બરે તાનસેનને રાગ દિપક ગાવા ખૂબ જ આગ્રહ કર્યો, ત્યારે આ રાગ ગાવાને કારણે તાનસેનના આખા શરીરમાં બળતરા થવા લાગી હતી. આ બળતરા શાંત કરવા માટે તાનસેન આખા દેશમાં ફર્યા પણ તેમની બળતરા કોઈ શાંત કરી શક્યું નહીં. ત્યારે ગુજરાતનાં વડનગર ખાતે રહેતી બે બહેનો - તાના અને રીરી એ એ રાગ મલ્હાર ગાઈ તાનસેનના શરીરની બળતરાને શાંત કરી હતી.
રાજા બીરબલ
ઉચ્ચ જ્ઞાની રાજા બીરબલ (૧૫૨૮ - ૧૫૮૬) (વાસ્તવિક નામ: મહેશ દાસ અથવા મહેશ દાસ ભટ્ટ), મુઘલ બાદશાહ અકબરના શાસનમાં મુઘલ દરબારના મુખ્ય વજીર (વઝીર-એ-આઝમ) હતા અને અકબરના દરબારના નવ સલાહકારો પૈકીના સૌથી વધુ વિશ્વસનીય સભ્ય હતાઅકબરના યુદ્ધ સલાહકાર હતા. રમૂજ-મજાકમાં તેમના અકબરના સાથેની કાલ્પનિક વાર્તાઓ આજે પણ કહેવામાં આવે છે. તેઓ એક કવિ પણ હતા. કવિ તરીકે બ્રહ્મ નામથી તેમણે અનેક કવિતાઓ લખી છે જે ભરતપુર સંગ્રહાલય, રાજસ્થાનમાં સુરક્ષિત છે.
અકબર ઉપરાંત તે બીજા વ્યક્તિ હતા, કે જે દિન-એ-ઇલાહી ધર્મ માનતા હતા.
રાજા ટોડરમલ
રાજા ટોડરમલ અકબરના મહેસૂલ અને નાણાંમંત્રી હતા. તેમણે વિશ્વમાં પ્રથમ વખત જમીન માપન માટે માપન પદ્ધતિ તૈયાર કરી હતી. તેઓ ભરતપુર અલવર નજીક હરસાના ગામના હતા. અકબરના રાજ્યનું માપન તેમણે કર્યુ હતું. ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યની એકમાત્ર મહેસૂલ તાલીમ સંસ્થાનું નામ તેમના નામ પરથી રાજા ટોડરમલ ભૂલેખ તાલીમ સંસ્થા આપવામાં આવ્યું છે જ્યાં આઇએએસ, આઇપીએસ, પીસીએસ, પીપીએસ તેમજ મહેસૂલ કર્મચારીઓને ભૂલેખ સંબધિત તાલીમ આપવામાં આવે છે.
અબ્દુલ રહીમ ખાન-એ-ખાના
રહિમ એક પ્રખ્યાત કવિ અને અકબરના પાલક બૈરમ ખાનના પુત્ર હતા.
ફકીર અઝીઓ-દિન
ફકીર અઝીઓ-દિન એ રાજા અકબરના સલાહકાર હતા.
મુલ્લાહ દો પિયાઝા
મુલ્લાહ દો પિઅઝા અકબરના સલાહકાર હતા. તેઓ રાજા બીરબલ જેટલા જ બુદ્ધિ વાળા હતા એવું કહેવાય છે.
શ્રેણી:ઇતિહાસ
બોપલ-ઘુમા નગરપાલિકા
બોપલ-ઘુમા નગરપાલિકા એ બોપલ અને ઘુમા એ બન્ને ગ્રામપંચાયતોને ભેગી કરી ને બનાવવામાં આવેલી નગરપાલિકા છે. ૫૦,૦૦૦ કરતા વધારે વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારને નગરપાલિકાની માન્યતા મળે છે એ નિયમ મુજબ બોપલની મતદારયાદીમાં ૩૭,૬૩૫ અને ઘુમાની મતદાર યાદીમાં ૧૫૦૦૦ કરતા પણ વધુ મતદારો નોંધાયેલા છે. બન્ને વિસ્તારોનાં મતદારોની સંખ્યા સાથે જોડતા ૫૦,૦૦૦ કરતા વધારે થાય છે અને કુલ જનસંખ્યા ૧,૫૦,૦૦૦ કરતા વધારે છે. આથી આ વિસ્તારોની ભેગી નગરપાલિકા ફેબ્રુઆરી-૨૦૧૫માં જાહેર કરવામાં આવેલી છે.
તારીખ ૧૮મી જુન ૨૦૨૦ના ગુજરાત રાજ્ય સરકારના એક જાહેરનામા પ્રમાણે બોપલ-ઘુમા નગરપાલીકા હેઠળના વિસ્તારનો હવેથી અમદાવાદ મ્યુનિસીપલ કોર્પોરેશનમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો
સાસારામ
સાસારામ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના રોહતાસ જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. સાસારામ નગર ખાતે રોહતાસ જિલ્લાનું મુખ્યાલય આવેલું છે.
ફ્લાઈંગ રાની
ફ્લાઇંગ રાની (૧૨૯૨૧/૧૨૯૨૨) ભારતીય રેલ્વેની એક સુપરફાસ્ટ એક્સપ્રેસ ટ્રેન છે જે મુંબઈ સેન્ટ્રલ (BC) અને સુરત (ST) વચ્ચે ચાલે છે. તે દૈનિક સેવા છે. તે સુરતથી મુંબઇ સેન્ટ્રલ ટ્રેન નંબર ૧૨૯૨૨ અને ટ્રેન નંબર ૧૨૯૨૧ તરીકે વિરુદ્ધ દિશામાં ચાલે છે.
ડબ્બાઓ
ફ્લાઇંગ રાની હાલમાં ૨ એસી ચેર કાર, ૩ જનરલ સેકન્ડ ક્લાસ, ૧ ફર્સ્ટ ક્લાસ અને ૧૨ ડબલ ડેકર બિન એસી કોચ ધરાવે છે. આ ટ્રેનમાં અગાઉ પેન્ટ્રી કાર (રસોડું)ની સુવિધા હતી હવે તેને દૂર કરવામાં આવી છે અને તેને બદલે સેકન્ડ ચેર કાર કોચ જોડાવામાં આવ્યો છે.
સેવા
right|thumb|ફ્લાઇંગ રાનીનું પોસ્ટર ફ્લાઇંગ રાની સૌ પ્રથમ ૧૯૦૬ માં અઠવાડિક ટ્રેન તરીકે શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ સેવા ૧૯૦૬થી ૧૯૩૯ સુધી ચાલી. ત્યાર બાદ બીજા વિશ્વયુદ્ધ ને કારણે તેને બંધ કરવામાં આવી અને ત્યાર બાદ ઘણી વાર ચાલુ અને બંધ કરવામાં આવી. આખરે ૧ નવેમ્બર ૧૯૫૦ ના દિવસે તેણે ફરી કામગીરી શરૂ કરી અને ત્યારથી તે ચાલી રહી છે. ૧૮ ડિસેમ્બર ૧૯૭૯ ના દિવસે ફ્લાઇંગ રાનીના રેકમાં ડબલ ડેકર કાર ઉમેરવામાં આવી હતી. હાલમાં તે દૈનિક સેવા છે.
આ ટ્રેન ૪ કલાક ૪૦ મિનિટમાં ૨૬૩ કિલોમીટરનું અંતર ક્રમાંક ૧૨૯૨૨ હેઠળ ૪ કલાક ૪૦ મિનિટમાં (૫૬.૩૫ કિમી/કલાક) અને ક્રમાંક ૧૨૯૨૧ હેઠળ ૪ કલાક ૪૦ મિનિટ (55.37 કિમી/કલાક)માં પૂર્ણ કરે છે.
ટ્રેક્શન
તેથી હવે તે વડોદરા સ્થિત ડબ્લ્યુએપી-7 અથવા ડબ્લ્યુએપી-5 અથવા ડબ્લ્યુએપી-4 એ લોકોમોટિવ દ્વારા નિયમિત રીતે ચલાવવામાં આવે છે.
સમય કોષ્ટક
૧૨૯૨૨ ફ્લાઇંગ રાની સુરતથી દરરોજ સવારે ૦૫:૨૫ વાગ્યે ઊપડી ને તે જ દિવસે સવારે ૧૦:૧૦ વાગ્યે મુંબઇ સેન્ટ્રલ પહોંચે છે.
૧૨૯૨૧ ફ્લાઇંગ રાણી દરરોજ સાંજે ૫:૫૫ વાગ્યે મુંબઇ સેન્ટ્રલથી ઊપડે છે અને તે જ દિવસે રાત્રે ૧૦:૩૫ વાગ્યે સુરત પહોંચે છે.
માર્ગ અને સ્ટેશનો
ટ્રેનના મહત્વપૂર્ણ સ્ટેશનો:
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય રેલ
જી એફ ડી એલ (GFDL)
thumb|200px|right|GNUનું ચિહ્ન (લોગો) ગ્નુ ફ્રી ડૉક્યુમેન્ટેશન લાઇસન્સ (GNU Free Documentation License - GFDL) એ મુક્ત માહિતી માટેનું કૉપીલેફ્ટ લાઇસન્સ છે, જે ફ્રી સૉફ્ટવૅર ફાઉન્ડેશન (FSF) એ GNU પ્રૉજેક્ટ માટે તૈયાર કર્યું હતું. તે GNU GPL–ગ્નુ જી પી એલ લાઇસન્સ નો મુક્ત માહિતી માટેનો પુરક છે. તેની મૂળ સત્તાવાર વિગતો તેની અધિકૃત વેબસાઇટ પર મળી શકે છે. પર વાંચી શકાય છે.
વિકિપીડિયા એ GFDL વાપરતો સૌથી વિશાળ પ્રૉજેક્ટ છે.
ભારતનું બંધારણ
ભારતનું બંધારણ ભારત દેશનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. ભારત ગણરાજ્યમાં ભારતના બંધારણ મુજબ શાસન વ્યવસ્થા ચાલે છે. ભારતનું આ બંધારણ બંધારણસભામાં ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯ના દિવસે પસાર થયું હતું અને ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના દિવસે લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું. ૨૬ જાન્યુઆરીનો દિવસ ભારતમાં પ્રજાસત્તાક પર્વ તરીકે ઊજવામાં આવે છે. મૂળ અપનાવાયેલા બંધારણમાં ૨૨ ભાગો, ૩૯૫ અનુચ્છેદ અને ૮ અનુસૂચિઓ હતી જેમાં બંધારણીય સુધારા દ્વારા વખતોવખત ફેરફાર કરવામાં આવેલ છે.
ભારતના બંધારણમાં સેક્યુલર (ધર્મનિરપેક્ષ) અને સોશ્યાલિસ્ટ (સમાજવાદ) શબ્દોનો ઉમેરો ૧૯૭૬ની ભારતીય કટોકટી દરમિયાન ૪૨મા સુધારા વખતે કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતનું બંધારણ કલમ ૩૭૦ મુજબ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં લાગુ પડતું ન હતું, જેમાં ૨૦૨૦માં સુધારો કરાતા તે હવે સમગ્ર ભારતમાં લાગુ પડે છે.
પરિચય
ભારતનું બંધારણ વિશ્વના તમામ લોકતાંત્રિક દેશોના બંધારણ કરતા સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે. તેમાં અત્યારે ૪૬૫ અનુચ્છેદ અને ૧૨ અનુસૂચિઓ છે. તે કુલ ૨૫ ભાગોમાં વિભાજીત છે. નિર્માણ સમયે મૂળ બંધારણમાં ૩૯૫ અનુચ્છેદ, ૨૨ ભાગો અને ૮ અનુસૂચિ હતી. બંધારણમાં ભારત સરકારના સંસદીય સ્વરુપનું માળખુ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે જેનું સ્વરુપ કેટલાક અપવાદોને બાદ કરતા સંઘીય પ્રણાલી આધારિત છે. કેન્દ્રની સર્વોચ્ચ સરકારના કાર્યકારી બંધારણીય પ્રમુખ રાષ્ટ્રપતિ છે. ભારતના બંધારણની કલમ ૭૯ અનુસાર કેન્દ્રની સંસદીય પરિષદમાં રાષ્ટ્રપતિ તથા બે સભાઓ છે જેમાં લોકો દ્વારા સીધા ચૂંટાયેલા સાંસદોની સભા લોકસભા અને રાજ્યો દ્વારા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સભા રાજ્ય સભા છે. બંધારણની કલમ ૭૪ (૧)માં એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે કે રાષ્ટ્રપતિની સહાયતા તથા તેને સલાહ આપવા માટે એક મંત્રીમંડળ હશે જેના પ્રમુખ વડાપ્રધાન હશે, રાષ્ટ્રપતિ આ મંત્રીમંડળની સલાહ મુજબ કાર્ય કરે છે.
ભારતના દરેક રાજ્યમાં એક વિધાન સભા અથવા ધારાસભા પણ હોય છે જે લોકસભા હેઠળ કાર્ય કરે છે. ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગણામાં ઉપરી સભા પણ છે જેને વિધાન પરિષદના નામે ઓળખવામાં આવે છે. રાજ્યપાલ એ દરેક રાજ્યના વડા છે. જ્યારે મુખ્ય મંત્રી એ મંત્રીમંડળના વડા છે. મંત્રીમંડળ સામૂહિક રીતે ધારાસભા કે વિધાનસભા દ્વારા નક્કી થાય છે અને એ સભામાં જે ઠરાવો થાય તે મુજબ કાર્ય કરે છે અને એ મંત્રીઓ પણ એ સભાનો જ એક ભાગ છે. સભાની બેઠકના અધ્યક્ષ અલગથી નિમવામાં આવે છે જેની જવાબદારી વિધાનસભાની બેઠકનું સંચાલન કરવાની છે અને તે કોઇ કારણોસર કોઇપણ ધારાસભ્યને ચોક્કસ સમય સુધી વિધાનસભા/ધારાસભાની બેઠકમાં પ્રતિબંધિત પણ કરી શકે છે.
બંધારણના સાતમાં અનુચ્છેદમાં સંસદસભ્યો અને ધારાસભ્યોના અધિકારોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો સીધા જ કેન્દ્ર સરકાર હેઠળ કેન્દ્રના દિશાનિર્દેશન મુજબ કાર્ય થાય છે.
પૃષ્ઠભૂમિ
ઈ.સ. ૧૬૦૦માં એલિઝાબેથ પ્રથમના ચાર્ટર એક્ટ દ્વારા ભારતમાં અંગ્રેજોની ‘ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની’ને વ્યાપાર કરવાનો પરવાનો પ્રાપ્ત થયો. ૧૭૬૫માં કંપનીને બંગાળ, બિહાર અને ઉડિસામાં દીવાની સત્તા પ્રાપ્ત થઈ અને આ સાથે જ અંગ્રેજોના અપ્રત્યક્ષ શાસનનો પ્રારંભ થયો. વિભિન્ન અધિનિયમોના ક્રમિક સુધારા દ્વારા બંધારણ નિર્માણની પ્રક્રિયા શરુ થવા પામી. ૧૯૪૬માં બંધારણ સભાની રચનાથી તેની ઠોસ શરુઆત થઈ. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના રોજ બંધારણ અમલમાં આવ્યું અને ભારત એક પૂર્ણ સંસદીય પ્રજાસત્તાક બન્યું.
રેગ્યુલેટિંગ એક્ટ, ૧૭૭૩ ભારતમાં અંગ્રેજો દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલ આ પહેલો એક્ટ હતો. જે અંતર્ગત ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા સંસદીય નિયંત્રણની શરુઆત થઈ. આ ધારો ભારતમાં અંગ્રેજોના શાસનને દૃઢ કરવામાં અને વહિવટીય કેન્દ્રિકરણની દિશામાં પહેલું કદમ હતો. આ કાયદા દ્વારા ૧૭૭૪માં બંગાળમાં એક સર્વોચ્ચ ન્યાયલયની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તથા બંગાળના ગવર્નરને અંગ્રેજી આધિપત્ય ધરાવતા તમામ ક્ષેત્રોના ગવર્નર નિયુક્ત કરાયા હતા.
પિટનો ઈન્ડિયા ધારો, ૧૭૮૪ આ ધારા અન્વયે કંપનીને માત્ર વ્યાપાર અને વાણિજ્યની જવાબદારી સોંપવામાં આવી તથા રાજકીય બાબતો બ્રિટન સરકાર હસ્તગત લેવામાં આવી.
ચાર્ટર અધિનિયમ ૧૭૯૩ અધિનિયમ ૧૭૯૩ દ્વારા ૨૦ વર્ષની અવધિ માટે કંપનીનો વ્યાપારિક પરવાનો તાજો કરવામાં આવ્યો.
ચાર્ટર અધિનિયમ ૧૮૧૩ આ અધિનિયમ અન્વયે કંપનીનો વ્યાપારિક પરવાનો એકાધિકાર સમાપ્ત કરવામાં આવ્યો. તથા તમામ બ્રિટીશ નાગરિકો માટે ભારતીય બજારને ખુલ્લુ મૂકવામાં આવ્યું હતું. તેમજ ધર્મ પ્રચારકોને ભારતમાં પ્રચારની છૂટ આપવામાં આવી હતી. મદ્રાસ, મુંબઈ અને કલકત્તાની કાઉન્સિલોની સત્તા વધારવામાં આવી.
ચાર્ટર અધિનિયમ ૧૮૩૩ બંગાળના ગવર્નર જનરલને ભારતના ગવર્નર જનરલ બનાવવામાં આવ્યા જે અંતર્ગત લૉર્ડ વિલિયમ બેન્ટીક ભારતના સૌ પ્રથમ ગવર્નર જનરલ નિયુક્ત થયા હતા. આ અધિનિયમ દ્વારા ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની તમામ વ્યાપારિક ગતિવિધિઓને બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. ભારતમાં દાસપ્રથાને ગેરકાનૂની જાહેર કરાઈ.
ચાર્ટર અધિનિયમ ૧૮૫૩ ચાર્ટર અધિનિયમો પૈકીના અંતિમ અધિનિયમ અંતર્ગત ભારતમાં સિવિલ સેવાનો પ્રારંભ થયો. વિધાન પરિષદની રચના કરવામાં આવી. ગવર્નર જનરલની પરિષદના વૈધાનિક અને કાર્યકારી કાર્યોને પૃથક કરવામાં આવ્યા હતા.
ભારત શાસન અધિનિયમ ૧૮૫૮ ૧૮૫૭ના વિપ્લવના પ્રત્યાઘાતરૂપે બ્રિટિશ સંસદ દ્વારા ‘ધ એક્ટ ફોર ધ ગુડ ગવર્મેન્ટ ઓફ્ ઈન્ડિયા’ ધારો ૧૮૫૮ પસાર કરવામાં આવ્યો. જે અંતર્ગત બૉર્ડ ઓફ કંન્ટ્રોલ અને બૉર્ડ ઓફ્ ડાયરેક્ટરને સમાપ્ત કરી સમગ્ર ભારતને બ્રિટીશ સંસદના સીધા શાસન હેઠળ મુકવામાં આવ્યું. તથા લોર્ડ કેનિંગ ભારતના પ્રથમ વાઈસરોય બન્યા.
ભારતીય પરિષદ અધિનિયમ ૧૮૬૧ આ કાયદા અન્વયે નીતિવિષયક સુધારા અમલમાં આવ્યા. આ એક્ટ ભારતના બંધારણમાં એક સીમાચિહ્ન છે. કાઉન્સિલમાં હિંદના લોકોને પ્રતિનિધિ તરીકે નિયુક્ત કરવાની છૂટ મળી. ગવર્નર જનરલની વૈધાનિક સત્તાઓનું વિકેન્દ્રીકરણ થયું. કેન્દ્ર તથા અન્ય પ્રાન્તોમાં વિધાનપરિષદોની સ્થાપના કરવામાં આવી.
ભારતીય પરિષદ અધિનિયમ ૧૮૯૨ કેન્દ્રીય તથા પ્રાંતીય પરિષદોના આકાર અને કાર્યક્ષેત્રમાં વધારો કરવામાં આવ્યો. કાઉન્સિલોને અમુક નિયમો, શરતો તથા મર્યાદામાં રહીને અંદાજપત્ર તથા વાર્ષિક નાણાકીય નિવેદન કરવાની છૂટ મળી. પરિષદના સભ્યોને પ્રશ્ન પૂછવાનો અધિકાર મળ્યો.
ભારતીય પરિષદ અધિનિયમ ૧૯૦૯ આ અધિનિયમ મોર્લે-મિન્ટો સુધારા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. જે અંતર્ગત કાઉન્સિલોનું વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું. ઈન્ડિયન લેજીસ્લેટીવ કાઉન્સિલની સભ્ય સંખ્યા ૧૬ થી વધારીને ૬૦ કરવામાં આવી. આ ધારા હેઠળ સૌ પ્રથમવાર ચૂંટણી વ્યવસ્થાનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો. જે અંતર્ગત મુસ્લિમો માટે અલગ પ્રતિનિધિત્ત્વની જોગવાઈ કરવામાં આવી.
ગવર્મેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ ૧૯૧૯ આ અધિનિયમ મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફોર્ડ સુધારા તરીકે ઓળખાય છે. ‘જવાબદાર સરકાર અને સ્વશાસનલક્ષી સંસ્થાઓનો વિકાસ’ના પાયા પર આધારિત આ એક્ટ દ્વારા બંધારણીય પ્રથામાં અગત્યના ફેરફારો થયા. જેમાં ઈન્ડિયન લેજેસ્લેટીવ કાઉન્સિલના સ્થાને ઊપલું ગૃહ અને નીચલું ગૃહ ધરાવતું દ્વિગૃહી વિધાનમંડળ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. આંગ્લ-ભારતીય, શિખ તથા યુરોપીય અને ઈસાઈઓને અલગ પ્રતિનિધિત્ત્વ આપવામાં આવ્યું. ક્ષેત્રીય વિષયોને બે ભાગમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યા : આરક્ષિત અને હસ્તાંતરિત. આરક્ષિત વિષયો ગવર્નર પાસે રહેતા જ્યારે હસ્તાંતરીત વિષયો ભારતીય મંત્રીઓ પાસે રહેતા.
ગવર્મેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ ૧૯૩૫ આ એક્ટને ભારતીય સંવૈધાનિક વિકાસના અંતિમ ચરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. જેમાં બ્રિટીશ હકૂમત હેઠળના પ્રદેશો તથા દેશી રજવાડાંના બનેલા ભારતીય મહાસંઘ અથવા અખિલ ભારતની સંકલ્પના રજૂ કરવામાં આવી. આ અધિનિયમ અંતર્ગત પ્રાંતોમાં દ્વિશાસનનો અંત કરવામાં આવ્યો તથા પ્રાંતીય સ્વાયતતાની શરૂઆત કરવામાં આવી. કેન્દ્રીય અદાલતની સ્થાપનાની કરવામાં આવી તથા આ અદાલતના નિર્ણય વિરુદ્ધ અપીલ લંડનની પ્રીવી કાઉન્સિલ કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી.
રાષ્ટ્રીય આંદોલન અને બંધારણ વિકાસ ૧૯૩૫ના અધિનિયમ બાદ રાષ્ટ્રીય આંદોલનોની સાથે જ બંધારણ વિકાસની પ્રક્રિયા અપ્રત્યક્ષરૂપે આગળ વધતી રહી. ૧૯૨૩માં દિલ્હી ખાતે આયોજીત સર્વદલીય સંમેલનમાં ‘કોમનવેલ્થ ઓફ્ ઈન્ડિયા બીલ’ દ્વારા બંધારણના આવશ્યક તત્ત્વોની રૂપરેખા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી. આ પહેલો સંગઠિત પ્રયાસ હતો. ૧૯૩૪માં કોંગ્રેસે શ્વેતપત્ર દ્વારા વયસ્ક મતાધિકાર અને બંધારણ સભાની રચનાની માંગ કરી.૧૯૪૦માં ઑગષ્ટ પ્રસ્તાવ દ્વારા તત્કાલીન વાઈસરોય લૉર્ડ લિનલિથગોએ વિશ્વયુદ્ધ બાદ બંધારણ સભાના નિર્માણની ખાતરી આપી. ૧૯૪૨માં કેબીનેટ મંત્રી સર સ્ટેફોર્ડ ક્રિપ્સની અધ્યક્ષતામાં કિપ્સ મિશન ભારત મોકલવામાં આવ્યું પરંતુ બધા જ રાજકીય પક્ષોએ તેની દરખાસ્તોને જુદાં જુદાં કારણોસર ફગાવી દીધી. કોંગ્રેસને દેશના ભાગલા પડી જવાની શક્યતા જણાતા આ દરખાસ્તને ‘પાછલી તારીખનો ચેક’ કહી વખોડી કાઢી હતી. ૧૯૪૫માં તત્કાલીન વાઈસરોય લૉર્ડ વેવેલ એ ૨૫ જૂનના રોજ શિમલા ખાતેના સંમેલનમાં હિંદવાસીઓ પોતાનું બંધારણ જાતે ઘડે ત્યાં સુધી કામચલાઉ વ્યવસ્થા તરીકે હિંદુઓ અને મુસ્લિમોની સમાનતાના ધોરણે એક્ઝિક્યૂટિવ કાઉન્સિલમાં સમાવેશ કરવાની ‘વેવેલ યોજના’નો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો. કોંગ્રેસની અખંડ હિંદુસ્તાનની માંગ અને મુસ્લિમ લીગની પૃથક પાકિસ્તાનને માંગણીને કારણે આ વાટાઘાટો પણા નિષ્ફળ ગઈ. વેવેલ યોજનાની નિષ્ફળતા બાદ ૧૯૪૬માં ભારતના રાજનૈતિક ગતિરોધને દૂર કરવા કેબિનેટ મિશનને ભારત મોકલવામાં આવ્યું. પૈથિક લૉરેન્સ, સર સ્ટેફોર્ડ ક્રિપ્સ અને એ.વી.એલેક્ઝાંડરની સદસ્યતાવાળા આ મિશને બંધારણ સભાના ગઠનની ખાતરી આપી. બ્રિટીશ ભારત અને દેશી રાજ્યોના સંગઠનથી ભારતીય સંઘ બનાવવો. વિદેશી બાબતો, સંરક્ષણ, સંચાર જેવા વિષયો સંબંધિત સત્તા આપવી. કેન્દ્રીય કારોબારીતંત્ર અને વિધાનમંડળની રચના કરવી જેમાં બ્રિટીશ ભારત અને દેશી રજવાડાંને પ્રતિનિધીત્ત્વ આપવું. વચગાળાની સરકારની રચના કરવી વગેરે કમિશનની મુખ્ય ભલામણો હતી. ૨૪ ઑગષ્ટ ૧૯૪૬ના રોજ વચગાળાની સરકારની જાહેરાત કરવામાં આવી. જવાહરલાલ નહેરૂના નેતૃત્ત્વમાં ૧૧ સહયોગી સદસ્યોની સાથે ૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૬ના દિવસે સરકાર રચાઈ. ડિસેમ્બર ૧૯૪૬માં ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદની અધ્યક્ષતામાં બંધારણ સભાનું ગઠન કરવામાં આવ્યું. મુસ્લિમ લીગ દ્વારા બંધારણ સભાની રચનાનો વિરોધ કરાયો અને અલગ પાકિસ્તાનની માંગ કરવામાં આવી. રાજકીય ગતિરોધના કારણે સત્તાનું હસ્તાંતરણ ગુંચવાળાભર્યું બન્યું. દેશમાં પ્રવર્તી રહેલાં આંતરવિગ્રહ, અરાજકતા અને અંધાધૂધીને કારણે કોંગ્રેસ દેશના ભાગલાના વિકલ્પને અનિવાર્યપણે સ્વીકાર કરવા તૈયાર થઈ. ૧૯૪૭માં તત્કાલીન વાઈસરોય માઉન્ટબેટન દ્વારા વિભાજનની રૂપરેખા ઘડવામાં આવી. માઉન્ટબેટન યોજના પર સહમતિ બાદ બ્રિટીશ સંસદ દ્વારા ભારતીય સ્વતંત્રતા અધિનિયમ, ૧૯૪૭ (ઈન્ડિયન ઈન્ડિપેન્ડન્સ એક્ટ, ૧૯૪૭) પારિત કરવામાં આવ્યો. ૧૮ જુલાઈ ૧૯૪૭ના રોજ આ અધિનિયમને બ્રિટનની મહારાણીએ સ્વિકૃતિ પ્રદાન કરી. જેના પરિણામરૂપે ૧૫ ઓગષ્ટ ૧૯૪૭ ના દિવસે ભારત અને પાકિસ્તાન નામના બે ડોમેનિયન સ્ટેટ્સની સ્થાપના કરવાનું નક્કી કરાયું.
બંધારણ સભા
બંધારણ ઘડવા માટે રચાયેલી ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સમિતિને ‘બંધારણા સભા’ કહે છે. આ સભાની કુલ સભ્ય સંખ્યા ૩૮૯ હતી. જે પૈકી ૨૯૨ પ્રતિનિધિઓ બ્રિટિશ હિંદના ૧૧ પ્રાંતોની વિધાનસભાઓથી, ૯૩ પ્રતિનિધિઓ દેશી રજવાડાંના તથા ૪ પ્રતિનિધિઓ ચીફ કમિશ્નરોના ચાર પ્રાંત દિલ્હી, અજમેર-મારવાડ, કૂર્ગ અને બ્રિટિશ બલૂચિસ્તાન માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવેલ હતાં. પ્રત્યેક ૧૦ લાખની જનસંખ્યા પર એક પ્રતિનિધિના ધોરણે દરેક પ્રાંતને બેઠકોની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. જુલાઈ ૧૯૪૬માં બંધારણ સભાની રચના માટે યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં કુલ ૩૮૯ સ્થાન પૈકી ૨૯૬ બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ. જેમાં મુખ્ય પક્ષ કોંગ્રેસને ૨૦૮ બેઠકો મળી હતી જ્યારે મુસ્લિમ લીગના ફાળે ૭૩ બેઠકો આવી હતી. સ્વતંત્ર ભારતના બંધારણના ઘડતર માટે ૨૩ સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી. જેમાં ૧૨ કાનૂની બાબતોની સમિતિઓ અને ૧૧ પ્રક્રિયા સંબંધીઓની રચના કરવામાં આવી હતી. બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ હતા પરંતુ બંધારણનો મુસદ્દો ઘડવાની જવાબદારી પ્રારૂપ સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બી.આર.આંબેડકર પર હતી.
કાયદા સંબંધિત સમિતિઓ
પ્રક્રિયા સંબંધિત સમિતિઓ
બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક ડિસેમ્બર ૯, ૧૯૪૬ નાં રોજ સંસંદ ભવનમાં મળી હતી. ડૉ. સચ્ચિદાનંદ સિન્હાને સર્વસંમતિથી બંધારણ સભાના અસ્થાયી અધ્યક્ષ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. સભાની દ્વિતીય બેઠક ૧૧, ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ ના રોજ મળી હતી. જેમાં ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદની સ્થાયી અધ્યક્ષ તરીકે વરણી કરવામાં આવી હતી. બંધારણ સભાની તૃતીય બેઠક ૧૩, ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ ના રોજ મળી હતી. સભાનો ઉદ્દેશ્ય પ્રસ્તાવ જવાહરલાલ નહેરુએ રજૂ કર્યો હતો. જેના પર ૧૯ ડિસેમ્બર સુધી વિશદ ચર્ચા-વિમર્શ કરવામાં આવ્યા અને અંતે, ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૯૪૭ ના રોજ તેને સર્વસંમતિથી પસાર કરવામાં આવ્યો. ભારતીય બંધારણની પ્રથમ આવૃત્તિ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮માં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. ઓક્ટોબર ૧૯૪૮માં તેની બીજી સંવર્ધિત આવૃત્તિ બહાર પાડવામાં આવી હતી. જેમાં બંધારણ સભાના કુલ ૨૯૯ સભ્યો પૈકી હાજર ૨૮૪ સભ્યોએ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. બંધારણા ઘડવા માટે ૬૩,૯૬,૭૨૯ રૂ. (લગભગ ૬૪ લાખ) નો ખર્ચ થયો હતો. બંધારણ નિર્માણનું કાર્ય કૂલ ૧૧ અધિવેશનોમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્ય માટે ૬૦ જેટલા દેશોના બંધારણનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. પૂર્ રીતે બંધારણ ઘડવા માટે ૨ વર્ષ, ૧૧ માસ અને ૧૮ દિવસનો સમય લાગ્યો હતો. આમ, ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના રોજ ભારત એક પ્રજાસત્તાક રાષ્ટ્ર બન્યું હતું.
પ્રસ્તાવના
“અમે ભારતના લોકો, ભારતને એક સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, પંથનિરપેક્ષ, લોકતંત્રાત્મક પ્રજાસત્તાક તરીકે સંસ્થાપિત કરી, તેના સમસ્ત નાગરિકો માટે સામાજિક, આર્થિક, અને રાજકીય ન્યાય, વિચાર, અભિવ્યક્તિ, વિશ્વાસ, ધર્મ અને ઉપાસનાની સ્વતંત્રતા, પ્રતિષ્ઠા અને અવસરની સમાન પ્રાપ્તિ માટે, તથા તેમાં નિહિત વ્યક્તિની ગરિમા અને રાષ્ટ્રની એકતા અને અખંડિતતા સુનિશ્ચિત કરનાર ભ્રાતૃભાવ વિકસાવવાનો નિષ્ઠાપૂર્વકનો સંકલ્પ વ્યક્ત કરી આ બંધારણ સભામાં આજે તારીખ ૨૬-૧૧-૧૯૪૯ ના રોજ અંગીકૃત કરીએ છીએ.”
પ્રસ્તાવના એ ભારતીય બંધારણના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અંગ પૈકીનું એક છે. તે બંધારણના ઉદ્દેશ્ય તથા લક્ષ્યને નિર્ધારિત કરે છે. શરૂઆતમાં પ્રસ્તાવનાને બંધારણનો ભાગ ગણવામાં માનવામાં આવતો ન હતો તથા તેમાં સંશોધન માટે કોઈ જોગવાઈ રાખવામાં આવેલ ન હતી. જ્યાં બંધારણની ભાષા સંદિગ્ધ હોય ત્યાં પ્રસ્તાવનાની મદદ લેવામાં આવે છે. કેશવાનંદ ભારતી વિ. કેરળ રાજ્ય (૧૯૭૩) સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદા બાદ પ્રસ્તાવનાને બંધારણનો ભાગ ગણવો કે કેમ? તથા તેમાં સંશોધન કરી શકાય કે કેમ? તે વિવાદનો ઉકેલ આવી ગયો છે. ૪૨મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા પ્રસ્તાવનામાં "સમાજવાદી", "બિનસાંપ્રદાયિક" અને "અખંડિત" શબ્દ જોડવામાં આવ્યા છે. પ્રસ્તાવના એ બંધારણને સમજવા તથા તેના સ્પષ્ટીકરણ માટેની અગત્યની ચાવી છે આથી તેને બંધારણની આત્મા પણ કહેવામાં આવે છે. તેની પ્રાથમિક ઉપયોગિતા એ છે કે બંધારણની જોગવાઈઓની અસ્પષ્ટતાની સ્થિતિમાં ન્યાયપાલિકાને માર્ગદર્શક સ્વરૂપે સહાયતા કરે છે.
લેખિત અને વિસ્તૃત બંધારણ
ભારતીય બંધારણ વિશ્વનું સૌથી વિસ્તૃત બંધારણ છે. તે અમેરિકાના બંધારણની જેમ જ લેખિત સ્વરૂપમાં છે. જ્યારે બ્રિટન અને ઈઝરાયેલના બંધારણ અલેખિત છે. બંધારણ સ્વીકૃતિ સમયે તેમાં ૩૯૫ અનુચ્છેદ અને ૮ અનુસૂચિ હતી. ૭૬મા બંધારણ સંશોધન બાદ ૪૪૫ અનુચ્છેદ, ૨૨ ભાગ અને ૧૨ અનુસૂચિઓમાં વહેંચાયેલું છે. અમેરિકાના બંધારણમાં ૭, કેનેડાના બંધારણમાં ૧૪૭, ઓસ્ટ્રેલિયાના બંધારણમાં ૧૨૮ તથા દક્ષિણ આફ્રિકાના બંધારણમાં ૨૫૩ અનુચ્છેદ છે. ભારતીય બંધારણની વિશાળતાનું મુખ્ય કારણ વિશ્વના પ્રમુખ દેશોના બંધારણના મહત્ત્વપૂર્ણ ઉપબંધોનો સમાવેશ છે.
ધર્મનિરપેક્ષ રાજ્ય
ધર્મનિરપેક્ષતા એટલે પંથ, જાતિ, સંપ્રદાયના આધાર પર કોઈ પણ ધર્મના અનુયાયીથી ભેદભાવ ન રાખવો. ભારતનું બંધારણ ધર્મનિરપેક્ષ રાજ્યનું અનુમોદન કરે છે. જે અનુસાર કોઈ પણ ધર્મને રાજધર્મ માનવામાં આવશે નહિ તથા કોઇ પણ ધર્મને સંરક્ષણ કે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે નહિ. આમ, ભારતમાં કોઈ માન્ય કે સ્વીકૃત ધર્મ નથી. ૧૯૭૬માં ૪૨મા બંધારણ સંશોધન દ્વારા બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ શબ્દ જોડવામાં આવ્યો છે.
કઠોરતા અને લચીલાપણાનો સમન્વય
બંધારણની કઠોરતા અને લચીલાપણાનો આધાર તેમાં સંશોધન-ફેરફાર કરવાની જટિલતા પર આધારિત છે. એ દૃષ્ટિએ ભારતીય બંધારણમાં કઠોરતા અને લવચીકતાનો સમન્વય જોવા મળે છે. સંઘીય બંધારણના પ્રાવધાનોમાં સંશોધન પ્રક્રિયા ખૂબ જ જટિલ છે. આથી તેને કઠોરતાની શ્રેણીમાં મૂકી શકાય. અનુચ્છેદ ૩૬૮ અનુસાર કેટલાક વિષયોમાં સંશોધન માટે સંસદના બન્ને સદનોમાં ઉપસ્થિત સભ્યોની બે તૃતિયાંશ બહુમતિ ઉપરાંત ઓછામાં ઓછા અડધા રાજ્યોના વિધાનમંડળોનુ સમર્થન પણ આવશ્યક છે. ઉદાહરણ સ્વરૂપે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે શક્તિ વિભાજન, રાષ્ટ્રપતિની ચયન પ્રક્રિયા બંધારણની કઠોરતા દર્શાવે છે. સામા પક્ષે કેટલાક વિધેયક સાધારણ બહુમત દ્વારા પણ સંશોધિત કરી શકાય છે. જે બંધારણની લવચીક બાજુનો પરિચય કરાવે છે.
સમવાયતંત્રી
બંધારણને એકતંત્રી કે સમવાયતંત્રી એમ બે ભાગમાં વિભાજીત કરી શકાય છે. અમેરિકાનું બંધારણ સમવાયતંત્રી છે જ્યારે બ્રિટનનું બંધારણા એકતંત્રી છે. એકતંત્રી બંધારણમાં બધી જ સત્તા કેન્દ્ર સરકારમાં સ્થાપિત હોય છે. જ્યારે સમવાયતંત્રમાં બંધારણ સર્વોપરી હોય છે. એક રીતે ભારતનું બંધારણ બંને પ્રકારનાં લક્ષણો ધરાવે છે માટે અર્ધસમવાયતંત્રી કહી શકાય. આકારની દૃષ્ટિએ સમવાયતંત્રી પણ યુદ્ધ કે કટોકટી દરમિયાન એકતંત્રી.
સંસદીય શાસનવ્યવસ્થા
લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થા મુખ્યત્ત્વે બે પ્રકારની જોવા મળે છે. (૧) સંસદીય લોકશાહી અને (૨) પ્રમુખકેન્દ્રી લોકશાહી. ભારતીય બંધારણે બ્રિટિશ પદ્ધતિ અનુસારની સંસદીય શાસન વ્યવસ્થા અપનાવી છે. ભારત એક પ્રજાસત્તાક રાજ્ય છે અને તેના સર્વોચ્ચ પદ પર રાષ્ટ્રપતિ છે. પરંતુ અમેરિકી પ્રમુખકેન્દ્રી પ્રણાલિથી વિપરિત ભારતીય રાષ્ટ્રપતિ ફક્ત બંધારણીય વડા છે. વાસ્તવમાં તેઓ મંત્રીમડળના સલાહ-પરામર્શ અનુસાર કાર્ય કરે છે. આ ચુંટાયેલા પ્રતિનિધિ મંત્રીઓ નીચલા ગૃહ લોકસભાને પ્રતિ ઉત્તરદાયી હોય છે.જોકે બ્રિટનની સંસદથી વિપરિત ભારતીય સંસદ સાર્વભૌમ નથી આથી સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા કાયદાઓનું ન્યાયપાલિકા દ્વારા સમીક્ષા-પુન:નિરિક્ષણ કરી શકાય છે.
સંસદીય સાર્વભૌમત્ત્વ અને ન્યાયતંત્રીય સર્વોપરીતા
બ્રિટનની સંસદીય પ્રણાલિમાં સંસદ સર્વોપરી છે જ્યારે અમેરિકી પ્રણાલિમાં ન્યાયાલય સર્વોપરી છે. બ્રિટનની સંસદ દ્વારા પારિત કાનૂનની ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકાતી નથી જ્યારે અમેરિકી પ્રણાલિમાં ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકાય છે. ભારતીય બંધારણમાં બન્નેનો કંઈક અંશે સમન્વય જોવા મળે છે. ભારતીય સંસદ તથા ન્યાયપાલિકા બંને પોતાના ક્ષેત્ર-દાયરામાં સર્વોપરી છે. ઉચ્ચતમ ન્યાયાલય સંસદમાં પસાર કરેલ કાયદાની સમીક્ષા કરી તેને ગેરબંધારણીય ઠેરવી શકે છે. એજ રીતે સંસદ પણ અમુક મર્યાદામાં બંધારણમાં સુધારાવધારા કરી શકે છે.
પુખ્ત મતાધિકાર
ભારતનો પ્રત્યેક નાગરિક કે જે ૧૮ વર્ષની આયુ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે તે કોઈ પણ ધર્મ, જાતિ, શિક્ષા, લિંગ, ક્ષેત્ર, ભાષા, વ્યવસાય વગેરેના ભેદભાવ વગર મત આપવાનો અધિકારી રહેશે. ભારતીય બંધારણે સંસદીય પ્રણાલી અપનાવી હોવાથી સરકારની રચના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ મારફતે કરવામાં આવે છે. આમ, પશ્ચિમના વિકસિત લોકતંત્રોની તુલનામાં શરૂઆતથી જ સાર્વત્રિક પુખ્ત મતાધિકાર ખાસ નોંધપાત્ર છે. મૂળ બંધારણમાં પુખ્ત મતાધિકાર ૨૧ વર્ષ હતો, જે ૬૧ મા બંધારણીય સુધારા, ૧૯૮૯ થી ૧૮ વર્ષ કરવામાં આવ્યો.
સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્ર
ભારતનું બંધારણ સ્વતંત્ર ન્યાયપાલિકા ધરાવે છે. તેને ન્યાયીક સમીક્ષા કરવાની શક્તિઓ પ્રાપ્ત છે. ન્યાયપાલિકાની સ્વતંત્રતા માટે બંધારણમાં વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. જેમ કે, ઉચ્ચ ન્યાયાલય તથા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશોની નિમણુંક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવે છે. ન્યાયાધીશોના પદની સુરક્ષા. અમેરિકાની જેમ આપણે ત્યાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો માટે પૃથક ન્યાયતંત્ર નથી.
સમાજવાદી રાજ્ય
એવી પ્રશાસનિક વ્યવસ્થા જે અંતર્ગત સમાજની પ્રત્યેક વ્યક્તિને વિકાસના સમાન અવસર પ્રાપ્ત થાય. સમાજવાદી રાજ્યનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય સમાજની આર્થિક, રાજનૈતિક અને અધિકારિક સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. બંધારણના મૂળ સ્વરૂપમાં તેનો ઉલ્લેખ નથી. ૧૯૭૬માં ૪૨મા બંધારણ સંશોધન દ્વારા બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ‘સમાજવાદી’ શબ્દ ઉમેરવામાં આવ્યો છે.
એકલ નાગરિકતા
સમવાયતંત્રી બંધારણમાં મોટેભાગે બેવડું નાગરિકત્ત્વ જોવા મળે છે. એક્ દેશનું અને બીજું રાજ્યનું. જોકે આપણા દેશના બંધારણમાં અપવાદરૂપે સમગ્ર દેશ માટે સમાનરૂપે એકલ નાગરિકતાનો સિદ્ધાંત સ્વીકારવામાં આવ્યો છે. આ વ્યવસ્થા અનુસાર દેશનો કોઈ પણ નાગરિક નિર્બાધ રૂપે દેશના કોઈપણ ખૂણે વિચરણ કરી શકે છે, રહી શકે છે, કોઈ પણ સ્થળેથી ચૂંટણી લડી શકે છે. અમેરિકામાં બેવડી નાગરિકતાની વ્યવસ્થા છે.