cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ખાદ્ય અને ઔષધ વહીવટીતંત્ર
ખાદ્ય અને આહાર ઘટકો
ધ સેન્ટર ફોર ફૂડ સેફટી એન્ડ એપ્લાઈડ ન્યૂટ્રિશન એ એફડીએ (FDA)ની શાખા છે, જે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં લગભગ તમામ ખાદ્ય ઉત્પાદનોના સલામત અને ચોકસાઇપૂર્વકના લેબલિંગની કામગીરી સંભાળે છે. દૂધાળા પશુઓ અને મરઘી જેવા પરંપરાગત પાલતુ પ્રાણીઓના માંસના ઉત્પાદનો તેમાં અપવાદ છે. આ ઉત્પાદનોના લેબલિંગની જવાબદારી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રિકલ્ચર ફૂડ સેફટી એન્ડ ઈન્સ્પેકશન સર્વિસ સંભાળે છે. માંસ અલ્પ માત્રામાં હોય તેવાં ઉત્પાદનોનું નિયમન એફડીએ (FDA) સંભાળે છે અને બંને એજન્સીઓ વચ્ચેના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગમાં પણ તેની નોંધ જોવા મળે છે. જોકે, તમામ પાલતૂ પ્રાણીઓને અપાતી દવાઓ તથા અન્ય ઉત્પાદનોનું નિયમન એફડીએ (FDA)ની અન્ય શાખા - ધ સેન્ટર ફોર વેટરનરી મેડિસિન સંભાળે છે. એફડીએ (FDA) ના સંભાળતું હોય તેવાં અન્ય ઉત્પાદનોમાં સાત ટકાથી વધારે આલ્કોહોલ ધરાવતાં પીણાં (ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસના બ્યૂરો ઓફ આલ્કોહોલ, ટોબેકો, ફાયરઆર્મ્સ, ટોબેકો એન્ડ એકસપ્લોઝિવ્સ દ્વારા નિયમન) અને નોન-બોટલ્ડ પીવાના પાણી (યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયર્મેન્ટલ પ્રોટેકશન એજન્સી (ઈપીએ (EPA) દ્વારા નિયંત્રિત)નો સમાવેશ થાય છે.
સીએફએસએએન (CFSAN)ની પ્રવૃત્તિઓમાં ખાદ્યપદાર્થો માટે માપદંડ ઘડવા અને જાળવવા જેમ કે, ઓળખના માપદંડ (દાખલા તરીકે, પ્રોડક્ટને "યોગર્ટ" લેબલ આપવા માટેની શરત) અને દુષિતતાનું મહત્તમ સ્વીકૃત માપદંડ. સીએફએસએએન (CFSAN) મોટા ભાગના ખાદ્યપદાર્થોના પોષકતત્ત્વોના લેબલિંગ માટેની શરત પણ નક્કી કરે છે. ખાદ્યપદાર્થોના માપદંડ અને પોષક તત્વાનું લેબલિંબ બંને કોડ ઓફ ફેડરલ રેગ્યુલેશન્સની શરતો છે.
ડાયેટરી સપ્લિમેન્ટ હેલ્થ એન્ડ એજ્યુકેશન એક્ટ 1994ની જોગવાઇ મુજબ એફડીએ (FDA)એ ખાદ્યપદાર્થોને દવાના સ્થાને ડાયેટરી સપ્લિમેન્ટ તરીકે નિયમન કરવું જોઇએ. માટે ડાયેટરી સપ્લિમેન્ટ્સની સલામતી અને કાર્યક્ષમતા ચકાસણી કરાવવી જરૂરી નથી અને માટે તેને મંજૂરી મેળવવાની જરૂર નથી. એફડીએ (FDA) ડાયેટરી સપ્લિમેન્ટ્સ સામે ત્યારે જ પગલા ભરી શકે છે કે જ્યારે તે અસલામ પુરવાર થાય ડાયેટરી સપ્લિમેન્ટ્સના ઉત્પાદકોને આરોગ્ય લાભને લગતા નિર્ધારિત દાવા કરવાની છૂટ છે. તેને આ ઉત્પાદનોના લેબલ પર "સ્ટ્રક્ચર અથવા ફંકશન દાવા" કહે છે. તેઓ રોગાની સારવાર, નિદાન, ઉપચાર અથવા અટકાયત કરવાનો દાવો કરી શકતા નથી અને લેબલ પર દાવો જતો કરતી ચેતવણી છાપવી આવશ્યક છે.
અમેરિકામાં બાટલીમાં ભરીને વેચાતા પાણીનું એફડીએ (FDA) દ્વારા નિયમન થાય છે. રાજ્ય સરકારો પણ બાટલીમાં ભરેલા પાણીનું નિયમન કરે છે. નળના પાણીનું નિયમન રાજ્ય અને સ્થાનિક નિયમો દ્વારા નિયમન થાય છે જેમ કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇપીએ (EPA). બાટલીમાં ભરેલા પાણી માટેના એફડીએ (FDA) નિયમો સામાન્ય રીતે ઇપીએ (EPA)ની માર્ગદર્શિકાને અનુસરે છે અને એફડીએ (FDA) ચોક્કસ નવો નિયમ જાહેર ના કરે તો ઇપીએ (EPA)નો નવો નિયમ આપોઆપ બાટલીમાં ભરેલા પાણીને લાગુ પડી જાય છે.
દવાઓ
સેન્ટર ફોર ડ્રગ ઈવેલ્યૂએશન એન્ડ રિસર્ચ નવી દવાઓ, જેનરિક દવાઓ અને ઓવર ધ કાઉન્ટર દવાઓ - એ ત્રણ મુખ્ય દવા ઉત્પાદનો માટે વિવિધ આવશ્યકતાઓ ધરાવે છે. જો દવા જુદા ઉત્પાદક દ્વારા બનાવવામાં આવી હોય, તેમાં એક્સિપીયન્ટ અથવા નિષ્ક્રિય ઘટકો વપરાયા હોય, જુદા આશયથી તેનો વપરાશ થતો હોય, અથવા તેમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોય તેવી દવાને ‘નવી’ ગણવામાં આવે છે. ‘ન્યૂ મોલેકયુલર એન્ટિટીઝ’ માટેની આવશ્યકતા સૌથી વધુ ચુસ્ત હોય છે. તે એવી દવાઓ ઉપર લાગુ પડાય છે, જે દવાઓમાં પ્રવર્તમાન તત્ત્વો ન નાખવામાં આવ્યા હોય.
નવી દવાઓ
નવી દવાઓને એફડીએ (FDA)ની માન્યતા મળે તે અગાઉ તે અંગે લાંબી, ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવે છે, આ પ્રક્રિયાને ન્યૂ ડ્રગ એપ્લિકેશન, અથવા તો એનડીએ (NDA) કહે છે. નવી દવાઓ માત્ર પ્રિસ્ક્રીપ્શન દ્વારા જ મળી શકે છે. ઓવર ધ કાઉન્ટર ઓટીસી (OTC) અલગ પ્રક્રિયા છે, તે પહેલાં દવા માટે એનડીએની મંજૂરી મેળવવી પડે છે. માન્યતાપ્રાપ્ત દવા માટે ‘સૂચના મુજબ ઉપયોગ કરવું સલામતીભર્યું અને અસરકારક’ એમ કહેવાય છે.
જાહેરાત અને પ્રચાર
એફડીએ (FDA) દવાની જાહેરાત તથા પ્રચારકાર્યો ઉપર પણ દેખરેખ રાખે છે. (ઓવર ધ કાઉન્ટર દવાઓ સહિતની દવાઓની તમામ પ્રકારની જાહેરાતનું નિયમન ફેડરલ ટ્રેડ કમિશન દ્વારા થાય છે.). દવાની જાહેરાતનું નિયમન બે ચાવીરૂપ શરતો ધરાવે છે. મોટા ભાગની પરિસ્થિતિઓમાં, કંપની દવાને જે નિશ્ચિત સંકેત અથવા તબીબી ઉપયોગ માટેની મંજૂરી મળી હશે, તે ઉપયોગ માટે જ તેની જાહેરાત કરી શકે છે. વળી, જાહેરાત કરતી વખતે દવાના ફાયદા અને જોખમો એ બંને વચ્ચે "તટસ્થ સમતોલન" જળવાવું જોઇએ.
વેચાણ બાદ સલામતી માટે દેખરેખ
એનડીએ (NDA)ની મંજૂરી મેળવ્યા બાદ સ્પોન્સરને દવાની જાણમાં આવેલી પ્રત્યેક અવળી અસરની સમીક્ષા અને અહેવાલ એફડીએ (FDA)ને આપવો પડે છે. દવાની અણધારી, ગંભીર અને જીવલેણ વિપરિત અસરો અંગે 15 દિવસની અંદર જાણ કરવાની રહે છે, જયારે અન્ય પરિસ્થિતિમાં ત્રિમાસિક ધોરણે જાણ કરવાની રહે છે. એફડીએ (FDA) દવાની અવળી અસરનો સીધો અહેવાલ તેના મેડવોચ પ્રોગ્રામ દ્વારા પણ મેળવે છે. આ અહેવાલને "સ્વયંસ્ફૂર્ત અહેવાલ" કહેવામાં આવે છે, કારણ કે, ગ્રાહકો કે હેલ્થ પ્રોફેશનલ્સ દ્વારા પહાચાડાતો અહેવાલ સ્વૈચ્છિક હોય છે. દવા બજારમાં પહાચ્યા બાદ દેખરેખ માટેનું આ મુખ્ય સાધન છે, ત્યારે માર્કેટિંગ બાદના જોખમ વ્યવસ્થાપન માટેની એફડીએ (FDA)ની આવશ્યકતાઓ વધી રહી છે. માન્યતા મેળવવા માટે સ્પોન્સરે વધારાના કિલનિકલ પ્રયોગો હાથ ધરવા પડે તેવું પણ બને, આવા પ્રયોગોને “ચોથા તબક્કાના પ્રયોગો” (ફેઝ-4 ટ્રાયલ્સ) કહેવામાં આવે છે. અન્ય પ્રકારના અભ્યાસો, પ્રતિબંધો અથવા તો સુરક્ષાનાં પગલાંઓ જરૂરી હોય તેવી કેટલીક દવાઓની બાબતમાં એફડીએ (FDA)એ જોખમ વ્યવસ્થાપન પ્લાન હાથ ધરવા પડે છે.
જેનરિક દવાઓ
જેનરિક દવાઓ જેમની પેટન્ટની અવધિ પૂરી થઇ ચૂકી હોય તેવી નેમ-બ્રાન્ડ દવાઓ સાથે સમાનતા ધરાવતા રસાયણો છે. સામાન્યપણે તેમની હરોળની નેમ-બ્રાન્ડ દવાઓ કરતાં તેમની કિંમત ઓછી હોય છે, તેનું ઉત્પાદન અને વેચાણ અન્ય કંપનીઓ દ્વારા થતું હોય છે, અને 1990ના દાયકામાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં જેટલાં પ્રિસ્ક્રીપ્શન લખાયાં હતાં, તેમાં આ દવાઓનું પ્રમાણ આશરે ત્રીજા ભાગનું હતું. જેનરિક દવાની મંજૂરી મેળવવા માટે યુએસ ખાદ્ય અને ઔષધ વહીવટી તંત્ર (એફડીએ (FDA))ને તે વૈજ્ઞાનિક પુરાવો આપવો જરૂરી બને છે કે, તે મંજૂર થયેલી દવાના બદલામાં વાપરી શકાય તેમ છે અને તેની ઉપચાર પદ્ધતિ સમાન છે. તેને “એએનડીએ" (ANDA) (એબ્રિવિયેટેડ ન્યૂ ડ્રગ એપ્લિકેશન) કહે છે.
જેનરિક દવાઓનું કૌભાંડ
1989માં જેનરિક દવાઓના વેચાણને મંજૂર કરવા માટે એફડીએ (FDA) દ્વારા અપનાવાતી પ્રક્રિયાઓને સંડોવતું મોટું કૌભાંડ બહાર આવ્યું હતું. એફડીએ (FDA)માં વ્યાપક સંસદીય તપાસમાં જેનરિક દવાને મંજૂરી આપવામાં ભ્રષ્ટાચાર આચરાતો હોવાનો પ્રથમ આક્ષેપ 1988માં થયો હતો. પિટ્સબર્ગ સ્થિત માયલન લેબોરેટરીઝ ઈન્ક. દ્વારા એફડીએ (FDA) વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલી ફરિયાદના પરિણામસ્વરૂપે દેખરેખ રાખવા માટે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ એનર્જી એન્ડ કોમર્સ કમિટીની પેટાસમિતિ રચાઇ. જેનરિકનું ઉત્પાદન કરવાની તેની અરજી એફડીએ (FDA) દ્વારા વારંવાર પાછી ઠેલવામાં આવતી હતી ત્યારે તેને લાગ્યું કે તેની સાથે પક્ષપાત થઇ રહ્યો છે અને માયલાને 1987માં પોતાની રીતે જ એફડીએ (FDA) સામે ખાનગી તપાસ શરૂ કરી હતી. આખરે માયલને એફડીએ (FDA)ના બે ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓ અને ચાર દવા ઉત્પાદક કંપનીઓ સામે દાવો માંડ્યો હતો અને આરોપ મુક્યો હતો કે ફેડરલ એજન્સીની અંદર આચરવામાં આવતી ગેરરીતિ કોભાંડ અને વિશ્વાસવિરોધી કાયદાનું ઉલ્લંઘનમાં પરીણમી છે. "દવા ઉત્પાદકો અરજી દાખલ કરે તે પહેલાં જ એફડીએ (FDA)ના કર્મચારીઓએ નવી જેનરિક દવાઓની મંજૂરીનો આદેશ તૈયાર કરી દીધો હતો" અને માયલનના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલીક નિશ્ચિત કંપનીઓ તરફ પક્ષપાતભર્યું વલણ દાખવવા માટે આ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ કરવામાં આવતી હતી. 1989ના ઉનાળા દરમિયાન એફડીએ (FDA)ના ત્રણ અધિકારીઓ જેનરિક દવા ઉત્પાદકો પાસેથી લાંચ લેવાના આરોપમાં અને બે કંપનીઓ લાંચ આપવાના મામલે દોષિત ઠરી હતી. વળી, ઘણાં ઉત્પાદકોએ કેટલીક ચોક્કસ દવાઓના વેચાણ માટે એફડીએ (FDA)ની મંજૂરી મેળવવા બનાવટી માહિતી રજૂ કરી હોવાનું પણ ખૂલ્યું હતું. ન્યૂયોર્ક સ્થિત વિટારિન ફાર્માસ્યુટિકલ્સે હાઈ બ્લડપ્રેશરની દવા ડાઈઝાઈડના જેનરિક વર્ઝનની મંજૂરી મેળવવા માટે એફડીએ (FDA)ને પરીક્ષણ માટે ડાઈઝાઈડના જેનરિક વર્ઝનનો નમૂનો આપવાના સ્થાને મૂળ ડાઇઝાઇડનો જ નમૂનો આપી દીધો હતો. એપ્રિલ, 1989માં એફડીએ (FDA)એ 11, અને આગળ જતાં 13 ઉત્પાદકોની ગેરરીતિઓ સામે તપાસ ચલાવી. ઉત્પાદકોએ ડઝનબંધ દવાઓ દૂર કરી અથવા પાછી ખેંચી લીધી. 1990ના દાયકાના પ્રારંભિક ગાળામાં યુ.એસ. સિકયોરિટીઝ એન્ડ એકસચેન્જ કમિશને ન્યૂયોર્કના લોંગ ટાપુ સ્થિત અગ્રણી જેનરિક ઉત્પાદક બોલાર ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની વિરુદ્ધ છેતરપડીનો કેસ દાખલ કર્યો.
ઓવર ધ કાઉન્ટર દવાઓ
ઓવર ધ કાઉન્ટર (ઓટીસી) (OTC) દવાઓ એટલે એવી દવાઓ કે રસાયણોના મિશ્રણો, કે જેમાં ડોકટરના પ્રિસ્ક્રીપ્શનની જરૂર હોતી નથી. એફડીએ (FDA) પાસે માન્યતાપ્રાપ્ત આશરે 800 ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સની યાદી છે. આ ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સનું વિવિધ રીતે મિશ્રણ કરીને 1,00,000 ઓટીસી દવા ઉત્પાદનો તૈયાર કરવામાં આવે છે. ભૂતકાળમાં પ્રિસ્ક્રીપ્શન દવાઓ તરીકે માન્યતા મેળવનારા ઘણાં ઓટીસી દવા ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સ હવે ડોકટરની સૂચના વિના પણ વાપરી શકાય તેટલા સુરક્ષિત છે.
રસી, રૂધિર અને પેશીને લગતી પ્રોડકટ્સ અને બાયોટેકનોલોજી
ધ સેન્ટર ફોર બાયોલોજિક્સ ઈવેલ્યુએશન એન્ડ રિસર્ચ એફડીએ (FDA)ની શાખા છે, જે જૈવિક રોગનિવારક જૈવિક ઉપચારક ઘટકોની સુરક્ષા અને કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી સંભાળે છે. તેમાં લોહી તથા લોહી સંબંધિત ઉત્પાદનો, રસી (રસી), એલર્જેનિક, કોષ અને પેશીને લગતા ઉત્પાદનો અને જિન થેરેપીનાં ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. નવા બાયોલોજિકસને પણ દવાઓની માફક વેચાણમાં મૂકતાં પહેલાં માન્યતા મેળવવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. જીવવિજ્ઞાન સંબંધિત ઉત્પાદનોના સરકારી નિયમન માટેની મૂળ ઓથોરિટીની સ્થાપના 1902 બાયોલોજિકસ કન્ટ્રોલ એકટના આધારે કરવામાં આવી હતી અને વિશેષ ઓથોરિટી 1944 જાહેર આરોગ્ય સેવા કાયદોના આધારે કરાઇ હતી. આ કાયદાની સાથે-સાથે ફેડરલ ફૂડ, ડ્રગ એન્ડ કોસ્મેટિક એકટ પણ તમામ બાયોલોજિક ઉત્પાદનોને લાગુ પડે છે. જૈવિક ઉત્પાદનો પર દેખરેખ રાખતી આ સંસ્થા મૂળ ધ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ હેઠળ કામ કરતી હતી બાદમાં 1972માં આ તેને એફડીએ (FDA)માં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવી.
તબીબી અને વિકીરણ ઉત્સર્જન કરતા ઉપકરણો
ધ સેન્ટર ફોર ડિવાઈસિઝ એન્ડ રેડિઓલોજિકલ હેલ્થ (સીડીઆરએચ) (CDRH)એ એફડીએ (FDA)ની શાખા છે, જે તમામ તબીબી ઉપકરણોની વેચાણ પૂર્વેની મંજૂરી આપવાની કામગીરી સંભાળે છે, તેમજ તે ઉપકરણોનાં ઉત્પાદન, કામગીરી અને સલામતી પર દેખરેખ રાખે છે. તબીબી ઉપકરણની વ્યાખ્યા એફડી એન્ડ સી એકટમાં આપવામાં આવી છે, તેમજ તેમાં સાદા ટૂથબ્રશથી માંડીને ઈમ્પ્લાન્ટેબલ બ્રેઈન પેસમેકર્સ જેવા જટિલ ઉપકરણનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત સીડીઆરએચ (CDRH) ચોક્કસ પ્રકારના વિદ્યુતચુંબકીય વિકીરણ પેદા કરતા નોન-મેડિકલ ઉપકરણોની સલામત કામગીરી પણ તપાસે છે. સેલ્યુલર ફોન, એરપોર્ટ બેગેજ સ્ક્રીનિંગ ઈકિવપમેન્ટ, ટેલિવિઝન રિસીવર, માઈક્રોવેવ ઓવન, ટેનિંગ બૂથ અને લેસર ઉત્પાદનો વગેરે સીડીઆરએચ (CDRH)ના નિયમન હેઠળનાં ઉપકરણો છે.
સીડીઆરએચ (CDRH) નિયમન હેઠળનાં ઉત્પાદનોના ઉત્પાદકો કે આયાતીઓ પાસેથી નિશ્ચિત ટેકનિકલ અહેવાલો માંગવાની, રેડિયેશન ઉત્પન્ન કરતાં ઉત્પાદનો સલામતીનાં આવશ્યક માપદંડોને અનુસરે છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવાની, નિયમન હેઠળનાં ઉત્પાદનોને ખામીયુકત જાહેર કરવાની તેમજ ખામીયુકત કે અમાન્ય ઉત્પાદનોને પાછા ખચી લેવાનો આદેશ આપવાની સત્તા ધરાવે છે. સીડીઆરએચ (CDRH) મર્યાદિત માત્રામાં સીધું ઉત્પાદન ટેસ્ટિંગ કરે છે.
સૌંદર્ય પ્રસાધનો (કોસ્મેટિક્સ)
કોસ્મેટિકસનું નિયમન સેન્ટર ફોર ફૂડ સેફટી એન્ડ એપ્લાઈડ ન્યૂટ્રિશન દ્વારા થાય છે. એફડીએ (FDA)ની આ શાખા ખાદ્ય પદાર્થોનું પણ નિયમન કરે છે. સૌંદર્ય પ્રસાધનોની બનાવટમાં એવાં ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સ ન વપરાયા હોય, કે જેને કારણે તે દવા (જૂઓ કોસ્મેસ્યૂટિકલ હોવાનો દાવો કરાતો હોય, તો પછી તેણે એફડીએ (FDA) દ્વારા વેચાણ પૂર્વેની મંજૂરી લેવી પડતી નથી. પરંતુ, અમેરિકામાં વેચાતા કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોની બનાવટમાં ઉમેરારૂપ રંગ વાપરતાં પહેલાં એફડીએ (FDA)ની મંજૂરી લેવી આવશ્યક છે. કોસ્મેટિકના લેબલિંગની કામગીરી એફડીએ (FDA) દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે, અને જેની સલામતીની સઘન ચકાસણી ના થઇ હોય તેવા સૌંદર્ય પ્રસાધનો ઉપર તે મુજબની ચેતવણી લખી હોવી આવશ્યક છે.
કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોઃ
કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોની સુરક્ષિતતાની ખાતરી પૂરી પાડવાની જવાબદારી મુખ્યત્ત્વે કોસ્મેટિક ઉદ્યોગની છે, પરંતુ પ્રજાના હિત અને સલામતીની વાત આવે, તેવા સંજોગોમાં એફડીએ (FDA) પણ તેમાં દરમ્યાનગીરી કરી શકે છે, પરંતુ કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોના વેચાણ પહેલાં સામાન્ય રીતે મંજૂરી કે ટેસ્ટિંગ જરૂરી હોતું નથી. ઉત્પાદનોનું ટેસ્ટિંગ ના થયું હોય, તો કંપનીઓએ તેની ઉપર ચેતવણી લખવી જરૂરી છે. કોસ્મેટિક ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સની સમીક્ષાના નિષ્ણાતો પણ ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સના ઉપયોગના પ્રભાવના આધારે સુરક્ષિતતાની તપાસ કરવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ તેમની પાસે કાનૂની સત્તા નથી હોતી. સંસાઓએ એકંદરે 1,200 ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સની સમીક્ષા કરી છે અને સેંકડો ઈન્ગ્રેડિયનટ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની સૂચના આપી છે, પરંતુ સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને રસાયણોની સમીક્ષા કરવાની કોઇ આદર્શ કે સુવ્યવસ્થિત પદ્ધતિ નથી, તથા તમામ રસાયણોને એકસમાન ધોરણે ચકાસી શકાય તે માટે “સલામતી"ની નિશ્ચિત કે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા પણ નથી.
પશુસંબંધિત ઉત્પાદનોઃ
ધ સેન્ટર ફોર વેટરિનરી મેડિસિન (સીવીએમ) (CVM) એ એફડીએ (FDA)ની શાખા છે, જે ખોરાક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતાં પ્રાણીઓ તથા પાલતુ સહિતનાં પ્રાણીઓને અપાતા ખોરાક, ઉમેરારૂપ ખોરાક અને દવાઓ ઉપર નજર રાખે છે. સીવીએમ પ્રાણીઓને અપાતી રસી પર દેખરેખ નથી રાખતું, તે જવાબદારી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રિકલ્ચર સંભાળે છે. સીવીએમ મુખ્યત્ત્વે ખોરાક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા પશુઓને અપાતી દવાઓ મનુષ્ય માટે હાનિકારક ન બને તેનું ધ્યાન રાખે છે. પ્રાણીઓમાં બોવાઇન સપોન્જિફોર્મ એન્કેફેલોપથી પ્રસરે નહીં તે જોવાની જવાબદારી એફડીએ (FDA)ની સાથે-સાથે સીવીએમ પણ નિભાવે છે. તે પશુઓનો ચારો તથા તેમને અપાતા ખોરાકની ચકાસણી કરે છે.
ફેડરલ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ રેગ્યુલેશનનું મૂળ
20મી સદી સુધી સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત ખાદ્ય અને દવાના તત્વ અને વેચાણને નિયમન કરતાં કેટલાક ફેડરલ કાયદા હતા, જેમાં અલ્પજીવી 1813નો વેક્સિન એકટ અપવાદરૂપ હતો. રાજયના અત્યંત ગૂંચવાડાભર્યા કાયદાઓ ખાદ્ય પદાર્થોના ઘટક તત્વો અને રોગપ્રતિરોધ દ્રવ્યોની ખોટી રજૂઆત જેવી અનૈતિક વેચાણ પ્રક્રિયા સામે કંઈક અંશે રક્ષણ પૂરું પાડતા હતા. એફડીએનો ઇતિહાસ 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં અને અમેરિકન કૃષિવિભાગના ડિવિઝન ઓફ કેમિસ્ટ્રી (પાછળથી બ્યુરો ઓફ કેમિસ્ટ્રી)માંથી મળી આવે છે. વર્ષ 1883માં મુખ્ય રસાયણશાસ્ત્રી તરીકે નિયુકત થયેલા હાર્વી વોશિંગ્ટન વિલીના વડપણ હેઠળ ડિવિઝને અમેરિકન બજારમાં ખાદ્ય પદાર્થો અને દવાઓના ભેળસેળ અને મીસબ્રાન્ડિંગ અંગે સંશોધન હાથ ધર્યું હતું. તેઓ કોઈ નિયમનકારી સત્તા ધરાવતા નહીં હોવા છતાં ડિવિઝને 1887થી 1902 દરમિયાન ફૂડ્સ એન્ડ ફૂડ એડલ્ટરેશન મથાળા હેઠળ દસ ભાગની એક શ્રેણીમાં તેમના સંશોધનો પ્રકાશિત કર્યા. વિલીએ આ સંશોધનોનો ઉપયોગ કર્યો અને જનરલ ફેડરેશન ઓફ વૂમન્સ કલબ્સ જેવા રાજયના નિયમનકારો તથા ફિઝિશિયન્સ એન્ડ ફાર્માસિસ્ટ્સ જેવા રાષ્ટ્રીય સંગઠનો સાથે જોડાણ કર્યું અને વ્યવસાયના હિતમાં ખાદ્ય અને દવા માટે સમાન ધોરણોનો એક નવો કેન્દ્રીય કાયદો ઘડવા તેમનો મત મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. વિલીની ભલામણ એવા સમયે થઈ હતી જયારે યુપ્ટોન સિન્કલેર જેવા સંશોધનાત્મક પત્રકારોના પ્રયત્નોથી બજારના સ્થળો જોખમી બન્યા હોવા અંગે લોકો જાગૃત બન્યા હતા અને વિકાસશિલ કાળ દરમિયાન લોકોની સલામતીને લગતી બાબતોમાં ફેડરલ કાયદાઓ માટે લોકોની માગ વધી હતી. 1902માં ધનુર થઈ ગયેલા જીમ નામના ઘોડામાંથી ડિપ્થેરિયા રોગપ્રતિકારક રસી બનાવવામાં આવતાં અને આ રસીથી કેટલાક લોકોનાં મોત નીપજતાં બાયોલોજિકસ કંટ્રોલ એકટ અમલમાં આવ્યો હતો.
1906 ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એકટ અને એફડીએ (FDA)ની રચના
જૂન 1906માં પ્રમુથ થીયોડોર રુઝવેલ્ટે ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એકટ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કાયદાની મુખ્ય ભલામણ કરનાર હાર્વી વોશિંગ્ટન વિલીના કારણે તે "વિલી એકટ" તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ કાયદો "એડલ્ટ્રેટેડ" થયું હોય તેવા ખાદ્ય પદાર્થના આંતરરાજય પરિવહન પર પ્રતિબંધ મુકે છે. ઉપરાંત આ કાયદામાં ઓછી ગુણવત્તાવાળા તત્વોના મિશ્રણ, "ખરાબ અથવા ઉતરતી કક્ષા"ને છુપાવવા માટે રંગ નાંખવો, "સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક" તત્વો સાથે ભેળસેળ અથવા "ગંદા, કોહવાયેલા અથવા બગડેલ" તત્વોના ઉપયોગ જેવી બાબતો પર પ્રતિબંધનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદા હેઠળ ખાદ્ય પદાર્થ અથવા દવા બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલ તત્વોની "ગુણવત્તા, શુદ્ધતા અથવા શકિત" લેબલ પર સ્પષ્ટપણે દર્શાવી ન હોય અથવા યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ્ ફાર્માકોપોઇઆ અથવા નેશનલ ફોર્મ્યુલરી માં લિસ્ટેડ ન હોય તેવી "એડલ્ટ્રેટેડ" દવાના આંતરરાજય વેચાણને સમાન દંડ અમલી બને છે. આ કાયદો ખાદ્ય પદાર્થ અને દવાના "ખોટા બ્રાન્ડિંગ" પર પણ પ્રતિબંધ મૂકે છે. આ પ્રકારના "એડલ્ટ્રેટરેશન" અથવા "ખોટા બ્રાન્ડિંગ" માટે ખાદ્ય પદાર્થ અને દવાની ચકાસણીની જવાબદારી વિલીના યુએસડીએ બ્યુરો ઓફ કેમેસ્ટ્રી(61)ને સાપવામાં આવી હતી.
વિલીએ આ નવી નિયમનકારી સત્તાઓનો ઉપયોગ ખાદ્ય પદાર્થમાં રસાયણ તત્વોની ભેળસેળ કરતા ઉત્પાદકો સામે આક્રમક અભિયાન છેડવામાં કરી હતી, પરંતુ કેમેસ્ટ્રી બ્યુરોના તંત્રને ન્યાયિક નિર્ણયો દ્વારા અટકાવવામાં આવ્યા તેમજ યુએસડીએની અંદર એક અલગ સંસ્થા તરીકે 1907 અને 1908માં અનુક્રમે બોર્ડ ઓફ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ ઈન્સ્પેકશન તથા રેફરી બોર્ડ ઓફ કન્સલ્ટગ સાયન્ટિફિક એક્સપર્ટ્સની રચના કરવામાં આવી. વર્ષ 1911માં સર્વોચ્ચ અદાલતે આદેશ આપ્યો કે 1906નો કાયદો થેરાપ્યુટિક અસરકારકતાના ખોટા દાવા પર અમલી નહીં બને. પરિણામે 1912ના સુધારામાં કાયદાની "ખોટા બ્રાન્ડિંગ"ની વ્યાખ્યાને સુધારીને "રોગનાશક અથવા થેરાપ્યુટિક અસર"ના "ખોટા અને પ્રપંચ" દાવાનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. જોકે, અદાલતો દ્વારા આ સત્તાઓને નિશ્ચિતરૂપે વ્યાખ્યાયિત કરવાનું ચાલુ રહ્યું, જેને પરિણામે પ્રપંચના આશયના પુરાવા માટે ઉચ્ચ ધારાધોરણો નિશ્ચિત થયા. 1927માં બ્યુરો ઓફ કેમેસ્ટ્રીની નિયમનકારી સત્તાઓને નવી યુએસડીએ બોડી ખાદ્ય પદાર્થ, દવા અને જંતુનાશક સંસ્થા હેઠળ નવેસરથી સુગઠિત કરવામાં આવી હતી. ત્રણ વર્ષ બાદ આ નામને ટૂંકુ કરીને ખાદ્ય અને ઔષધ વહીવટી તંત્ર (એફડીએ (FDA)) કરવામાં આવ્યું હતું.
એફડી એન્ડ સી એક્ટમાં પ્રારંભિક સુધારાઃ 1938-1958
1938ના કાયદો પસાર થયા બાદ તુરત જ એફડીએ (FDA)એ ચોક્કસ દવાઓ માત્ર તબીબી વ્યાવસાયિકોના નિરિક્ષણ હેઠળ ઉપયોગ માટે સલામત તરીકે અલગ પાડવાનું શરૂ કર્યું અને "પ્રિસ્ક્રિપ્શન-ઓન્લી" દવાની કેટેગરીને 1951ના ડરહામ-હમ્ફ્રી એમેન્ડમેન્ટ દ્વારા કાયદામાં સલામતપણે નિશ્ચિત કરવામાં આવી. 1938ના એફડીએ (FDA)ન્ડસી કાયદા હેઠળ દવાની અસરકારકતાનું પ્રી-માર્કેટ પરીક્ષણ સત્તાવાર નહોતું ત્યારે ઈન્સ્યુલિન અમેન્ડમેન્ટ અને પેનિસિલિન અમેન્ડમેન્ટ જેવા સુધારાઓએ જીવનરક્ષક ચોક્કસ દવાઓની રચના માટે પરીક્ષણ ફરજિયાત બનાવ્યા. એફડીએ (FDA)એ તેમની દવાઓ માટે અસરકારકતાના દાવાઓ પૂરા નહીં કરતા દવા ઉત્પાદકો સામે તેની નવી સત્તાનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું અને ''આલ્બર્ટી ફૂડ પ્રોડકટ્સ કં. વિ. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ'' (1950)ના કેસમાં યુનાઈટેડ સ્ટેસ્ટ્સ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ ફોર નાઈન્થ ર્સિકટના આદેશને પગલે એફડીએ (FDA)ની સત્તાઓને વધુ બળ મળ્યું. આ આદેશમાં અદાલતે નાધ્યું હતું કે 1938ની "ખોટા થેરાપ્યુટિક દાવા"ની જોગવાઈઓમાંથી દવા ઉત્પાદકોને માત્ર દવાના લેબલમાંથી દવાના ઉપયોગના આશય દ્વારા બાકાત કરી શકાય નહીં. અદાલતના આ આદેશને પગલે બિનઅસરકારક દવાઓને બજારમાંથી પાછી ખચવા ફરજ પાડવાની એફડીએ (FDA)ની વ્યાપક સત્તાઓને પણ પુષ્ટી મળી. વર્તમાન સમયમાં એફડીએ (FDA)ના નિયમનકારોનું મોટાભાગનું ધ્યાન એમ્ફેટામિમન્સ અને બાર્બિટ્યુરેટ્સના દુરુપયોગ તરફ છે, પરંતુ સંસ્થા 1938 અને 1962 વચ્ચેની 13,000 નવી દવાઓની પણ સમિક્ષા કરી રહી છે. આ યુગના પ્રારંભથી ટેકિસકોલોજી તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે ત્યારે ફૂડ એડિટિવ માટે પ્રયોગાત્મક એસેસમાં ઝડપી પ્રગતિ થઈ રહી છે અને આ સમય દરમિયાન એફડીએ (FDA) નિયમનકારો અને અન્યો દ્વારા દવાની સલામતીનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.
વેચાણ પહેલાની મંજૂરી પ્રક્રિયાનું વિસ્તરણ: 1959-1985
1959માં સેનેટરએસ્ટિસ કેફેવરએ દવાની ઊંચી કિંમત અને ઉત્પાદકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલી દવાઓની અનિશ્ચિત કાર્યક્ષમતા જેવા મુદ્દે ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગની કામગીરી અંગે સુનાવણી હાથ ધરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેની સામે જોરદાર વિરોધ થયો હતો તેમ છતાં એફડીએ (FDA)ની સત્તાનું વિસ્તરણ કરવા નવો કાયદો લાવવાની માંગ થઇ હતી. થેલિડોમાઇડ દુર્ઘટના બાદ આ પરિસ્થિતિ બદલાઇ હતી. આ દુર્ઘટનામાં હજારો યુરોપીયન ગર્ભવતી સ્ત્રીઓએ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ઉબકા આવવાની સમસ્યાની સારવાર માટે વેચાતી આ દવા લીધા બાદ વિકૃત બાળકોને જન્મ આપ્યો હતો. એફડીએ (FDA) સમીક્ષક ફ્રાન્સિસ ઓલ્ધામ કેલ્સીની ચિંતાને કારણે અમેરિકામાં થેલિડોમાઇડના ઉપયોગની મંજૂરી નથી. જો કે દવા વિકસાવવાના "ક્લિનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન" તબક્કા દરમિયાન હજારો "પ્રાયોગિક નમૂના" અમેરિકા મોકલવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે તે ક્ષેત્ર એફડીએ (FDA)ના નિયમન હેઠળ ન હતું. એફડીએ (FDA)ની સત્તાના વિસ્તરણ માટે તેમની દલીલને ટેકો આપવા માટે કોંગ્રેસના વ્યક્તિગત સભ્યોએ થેલિડોમાઇડ દુર્ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
1962માં એફડી એન્ડ સી એક્ટમાં કેફેવર-હેરિસ સુધારાએ એફડીએ (FDA) નિયમન સત્તામાં "ક્રાંતિ" આણી હતી. મહત્ત્વનો ફેરફાર તે હતો કે તમામ નવી દવાના ઉપયોગમાં વેચાણના સંકેત અંગે દવાની કાર્યક્ષમતા અંગે નોંધપાત્ર પુરાવા આપવા જરૂરી બન્યું હતું. આ ઉપરાંત દવાના વેચાણ પહેલા તેની સલામતીના પુરાવા આપવાનો પહેલેથી અમલમાં નિયમ તો અસ્તિત્વમાં હતો જ. તેનાથી એફડીએ (FDA)ની મંજૂરી પ્રક્રિયા તેના આધુનિક સ્વરૂપમાં શરૂ થઇ. 1938થી 1962ની વચ્ચે મંજૂર થયેલી દવાઓની કાર્યક્ષમતા ફરીથી એફડીએ (FDA)ની સમીક્ષાને આધિન થઇ હતી અને કેટલીક દવાઓ બજારમાંથી પાછી પણ ખેંચાઇ હતી. 1962ના સુધારામાં અન્ય મહત્ત્વની જોગવાઇનો સમાવેશ કરાયો છે કે, દવા કંપનીઓએ તેમના વેચાણના નામની સાથે દવાના "સ્થાપિત" અથવા "જેનરિક" નામનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. સુધારા અંતર્ગત દવાની જાહેરાત એફડીએની મંજૂરીને આધિન રહેશે અને એફડીએને દવા ઉત્પાદન એકમની તપાસ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી.
આ સુધારાને કારણે દવાને બજારમાં લાવવા માટેના સમયમાં વધારો થયો હતો. 1970ના દાયકાની મધ્યમાં એફડીએને મહત્ત્વની જાણતી 14માંથી 13 દવા અમેરિકામાં આવતા પહેલા અન્ય દેશોમાં વેચાતી હતી.
1984 ડ્રગ પ્રાઇશ કોમ્પિટિશન એન્ડ પેટન્ટ ટર્મ રિસ્ટોરેશન એક્ટ આધુનિક અમેરિકન દવા બજાર ઉભું કરવા માટેના મહત્ત્વના કાયદા પૈકીનો એક હતો. તે તેના મુખ્ય પ્રાયોજકના નામ પરથી "હેચ-વેક્સમેન એક્ટ" તરીકે ઓળખાતો હતો. આ કાયદાનો ઉદેશ 1962ના સુધારા દ્વારા અમલી બનેલા નવા નિયમો અને વર્તમાન પેટન્ટ કાયદા વચ્ચેની અસ્પષ્ટતા સુધારવાનો હતો. (પેટન્ટ કાયદો એફડીએ (FDA) દ્વારા નિયમન કે અમલમાં મુકાવાતો નથી તેનો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ દ્વારા અમલ કરાવાય છે). 1962ના સુધારા દ્વારા અમલી બનેલા નવા વઘારાના ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સને કારણે ઉત્પાદકની પેટન્ટની મુદતમાં વધારો કર્યા વગર નવી દેવાનું વેચાણ ઘણું વિલંબમાં પડ્યું હતું. "પાયોનીયર" દવા ઉત્પાદકોને આકર્ષક બજારની એક્સક્લુઝિવિટી મુદતમાં ઘટાડો અનુભવાયો હતો. બીજી બાજુ, મંજૂર થયેલી દવાની જેનરિક નકલની સલામતી અને કાર્યક્ષમતા ચકાસવા નવા નિયમોનું અર્થઘટન કરી શકાતું હતું. "પાયોનીયર" ઉત્પાદકોએ જેનરિક દવા ઉત્પાદકોને પેટન્ટની મુદતમાં રહેલી દવાના જેનરિક સંસ્કરણની ક્લિનિકલ ટ્રાયલ પ્રક્રિયા શરૂ કરતા અટકાવતા કોર્ટના ચૂકાદા મેળવ્યા હતા. હેચ-વેક્સમેન એક્ટનો ઉદેશ પાયોનીયર અને જેનરિક દવા ઉત્પાદકો વચ્ચે સમાધાન કરાવવાનો અને જેનરિક દવાઓને બજારમાં લાવવા માટેનો કુલ ખર્ચ ઘટાડવાનો હતો. એવી આશા રખાય હતી કે નવી દવા વિકસાવવાની કુલ નફાકારકતા જાળવી રાખીને દવાની લાંબા ગાળાની કિંમત ઘટશે.
આ કાયદાએ નવી દવાની પેટન્ટ એક્સક્લુઝિવિટી શરતોને વિસ્તૃત બનાવી હતી અને પ્રત્યેક વ્યક્તિગત દવા માટે આ વિસ્તરણોને એફડીએ (FDA)ની મંજૂરી પ્રક્રિયા સાથે જોડી હતી. જેનરિક દવા ઉત્પાદકો માટે આ કાયદાએ નવી મંજૂરી વ્યવસ્થા એબ્રિવિયેટેડ ન્યૂ ડ્રગ એપ્લિકેશન (એએનડીએ)(ANDA) ઉભી કરી હતી. તેમાં જેનરિક દવા ઉત્પાદકોએ માત્ર એટલું જ સાબિત કરવાનું રહેતું હતું કે જેનરિક મિશ્રણ બ્રાન્ડેડ દવા જેવા જ સક્રિય ઘટકો, ગ્રહણ માર્ગ, માત્રા સ્વરૂપ, શક્તિ અને ફાર્માકોકાઇનેટિક ગુણધર્મો ("જૈનસંતુલન") ધરાવે છે. આ કાયદાને આધુનિક જેનરિક દવા ઉદ્યોગ ઉભો કરવાનો શ્રેય જાય છે.
એઈડ્સના સમયમાં એફડીએ (FDA)માં સુધારા
એચઆઈવી(HIV)/એઈડ્સ (AIDS)ની સારવાર માટે મંજૂરી પામેલી શરૂઆતની તમામ દવાઓ ઝડપી મંજૂરી વ્યવસ્થા દ્વારા જ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, પ્રથમ એચઆઈવી (HIV) દવા, એઝેડટી (AZT), માટેની “ટ્રીટમેન્ટ આઈએનડી” 1985માં જાહેર કરવામાં આવી હતી અને તેની મંજૂરી માત્ર બે વર્ષ બાદ 1987માં આપવામાં આવી હતી. એચઆઈવી (HIV)ની સારવાર માટેની પ્રથમ પાંચ દવામાંથી ત્રણ દવાઓને અન્ય કોઈપણ દેશમાં મંજૂરી મળ્યા પહેલાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
એફડીએ (FDA) સત્તાને થતાં પડકારો
બે કિસ્સાઓમાં રાજ્ય સરકારોએ એફડીએ (FDA) દ્વારા મંજૂર ન કરવામાં આવેલી દવાઓને કાયદેસર બનાવવાનું જરૂરી માન્યું છે. કેન્દ્રીય કાયદો એ રાજ્યોનાં વિરોધાભાસી કાયદાઓને નામંજૂર કરે છે. જેને કારણે રાજ્યોમાં રાજ્યનાં કાયદા હેઠળ કાયદેસરની માન્યતા ધરાવતી કેટલીક દવાઓનાં વેચાણ અને ધંધો કરવા બદલ, તેને જપ્ત કરવાની, ધરપકડ કરવાની અને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની સત્તા કેન્દ્રીય સત્તાધીશો રહેલી છે.
કાનૂનીકરણનો પ્રથમ જુવાળ 1970નાં દાયકામાં લેઈટ્રાઈલના 27 રાજ્યો દ્વારા જોવા મળ્યો હતો. આ દવા કેન્સરની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતી હતી, પરંતુ આ ધારો ઘડવાનાં વલણ પૂર્વે અને ત્યારબાદ થયેલાં વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોમાં આ દવા અસરકારક ન હોવાનું જણાયું. કેન્દ્રીય કાયદાને કારણે આ દવાની આંતરરાજ્ય હેરાફેરી પ્રતિબંધ હોવાથી આ દવાના ઉત્પાદન અને વેચાણ માટેની અનુકૂળતા ન રહી. મેક્સિકન મિશ્રણ પર કરવામાં આવેલાં વધુ અભ્યાસોને આધારે પણ કેન્સરની સારવારમાં આ દવાની કોઈ જ અસરકારકતા ન જોવા મળી, પરંતુ એમ જણાયું કે, કેટલાંક દર્દીઓને તેને કારણે સાઈનાઈડના ઝેરના લક્ષણોનો અનુભવ થયો. જો કે, રાજકીય ચળવળ 1980ના દાયકામાં જ મરી પરવારી હોવા છતાં, લેઈટ્રાઈલનાં વેપારીઓ વિરૂદ્ધ એફડીએ (FDA) દ્વારા લેવાતાં કડક પગલાં 2000નાં દાયકા સુધી જળવાઈ રહ્યાં છે.
ક્રિટિકલ પાથ ઈનિશિએટિવ
ક્રિટિકલ પાથ ઈનિશિએટિવ એ વિજ્ઞાનોને આધુનિક કરવાના રાષ્ટ્રિય પ્રયાસને ઉત્તેજન આપવા અને તેને સરળ બનાવવા માટે એફડીએ (FDA)નો એક પ્રયાસ છે. આ વિજ્ઞાનો દ્વારા જ એફડીએ (FDA) દ્વારા અંકૂશિત ઉત્પાદનો વિક્સાવાય છે, મૂલવવામાં આવે છે અને તેમનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. ‘ઈનોવેશન/સ્ટેગ્નેશનઃ ચેલેન્જ એન્ડ ઓપરચ્યુનિટી ઓન ધી ક્રિટિકલ પાથ ટુ ન્યુ મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સ’ મથાળું ધરાવતાં અહેવાલની પ્રસિદ્ધિ સાથે જ આ સુધારો માર્ચ 2004માં જ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો..
મંજૂર થયા વિનાની દવાઓ મેળવવાનો દર્દીઓનો અધિકાર
એબિગેઈલ એલિઓન્સ વિ. વોન એશેબેકનાં 2006નાં એક કોર્ટ કેસને કારણે મંજૂર થયા વિનાની દવાઓ પર એફડીએ (FDA)ના અંકૂશમાં મૂળભૂત પરિવર્તનો લાવવાની ફરજ પડી. એબિગેઈલ એલિઓન્સની દલીલ હતી કે ઘાતક બિમારીઓથી પિડાતાં “ડેસ્પેરેટ ડાયગ્નોસેસ” (અંજપાભર્યું નિદાન) ધરાવતાં દર્દીઓના ઉપયોગ માટે પ્રથમ તબક્કાનું પરિક્ષણ પૂરું થઈ ચૂકેલી દવાઓને એફડીએ (FDA)એ લાયસન્સ આપવું જ જોઈએ. આ કેસ મે 2006માં પ્રાથમિક અપીલમાં જીતી લેવાયો હતો, પરંતુ માર્ચ 2007માં થયેલી પુનઃસુનવણીમાં આ નિર્ણયને પાછો ખેંચી લેવાયો હતો. યુએસની સર્વોચ્ચ અદાલતે આ કેસ સાંભળવાનું નકાર્યું અને છેલ્લા નિર્ણય મુજબ મંજૂર થયા વિનાની દવાઓ મેળવવાનાં અધિકારનું અસ્તિત્વ જ ન રહ્યું.
વેચાણ બાદ દવાની સલામતી પર દેખરેખ
નૉન-સ્ટેરોઈડલ (સ્ટેરોઈડ વિનાની) એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી (બળતરા ઘટાડતી) દવા, વાઈઓક્સ (Vioxx)ને બજારમાંથી પાછી ખેંચવાની બહોળી પ્રસિદ્ધિ પામેલી ઘટનાએ એફડીએ (FDA)માં નિયમ ઘડતર અને વૈધાનિક કક્ષાએ સુરક્ષા સુધારાની નવી લહેર શરૂ કરવામાં મજબૂત ભૂમિકા ભજવી હતી. આ દવાથી હજારો અમેરિકનોને હ્દયરોગના ઘાતક હુમલામાં ઉમેરો થયો હોવાનો અંદાજ સેવાય છે. વાઈઓક્સ (Vioxx)ને 1999માં એફડીએ (FDA) દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવી હતી અને શરૂઆતમાં તે આંતરડાના ભાગમાં રક્તસ્ત્રાવના જોખમને ઘટાડતી હોવાથી તેને આ પૂર્વેની દવા એનએસએઆઇડી (NSAIDs) કરતાં વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવી હતી. જો કે, માર્કેટિંગ પહેલાનાં અને પછીના સંખ્યાબંધ અભ્યાસો દ્વારા જણાયું કે, વાઈઓક્સ (Vioxx)ને કારણે હ્દયના સ્નાયુઓની પેશીઓમાં રક્તસંચાર અટકી જતાં તે પેશીઓ નિષ્ક્રિય બની જવાનું જોખમ વધી શકે છે.આ બાબતને 2004માં એપ્રુવ (APPROVe) પરિક્ષણનાં પરિણામો દ્વારા નિર્ણયાત્મક રીતે દર્શાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ સંખ્યાબંધ કાયદાકીય કેસનો સામનો કરી રહેલાં ઉત્પાદકે સ્વૈચ્છિક રીતે બજારમાંથી આ દવાને પાછી ખેંચી લીધી હતી. નવી દવાનું મૂલ્યાંકન સંપૂર્ણ સુરક્ષાને આધારે થવું જોઇએ કે દર્શાવેલી પરિસ્થિતિમાં હાલની સારવારની સાપેક્ષે જણાતી સુરક્ષાને આધારે થવું જોઇએ તેની સતત ચાલી રહેલી ચર્ચામાં વાઈઓક્સ (Vioxx)નું આ ઉદાહરણ જાણીતું છે. વાઈઓક્સ (Vioxx)ને બજારમાંથી પાછી ખેંચી લીધા બાદ મુખ્ય અખબારો, તબીબી સામયિકો, ગ્રાહકલક્ષી સંગઠનો, કાયદાઘડનારાઓ અને એફડીએ (FDA)ના અધિકારીઓ દ્વારા એફડીએ (FDA)ના માર્કેટિંગ પહેલાંનાં તથા પછીનાં દવાની સુરક્ષાનાં નિયમનોની પ્રક્રિયાઓમાં સુધારાની જરૂરિયાત બાબતે બહોળા પ્રમાણમાં મત વ્યક્ત કરવામાં આવ્યાં.
2006માં રાજકીય પ્રતિનિધીઓની વિનંતીથી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિસિન દ્વારા યુ.એસ.માં ફાર્માસ્યુટિકલ સુરક્ષા નિયમનોની સમિક્ષા અને સુધારા માટે જરૂરી સૂચનો કરવા માટે એક સમિતિની નિમણૂંક કરવામાં આવી. આ સમિતિમાં 16 વિશેષજ્ઞો હતાં, જેમાં ચિકિત્સકીય દવા-તબીબી સંશોધન (ક્લિનિકલ મેડિસિનમેડિકલ રિસર્ચ), અર્થશાસ્ત્ર, જૈવઅંકશાસ્ત્ર (બાયોસ્ટેટિસ્ટિક્સ), કાયદા, સાર્વજનિક નીતી (પબ્લિક પોલીસી), જાહેર આરોગ્ય (પબ્લિક હેલ્થ) અને સંલગ્ન આરોગ્ય વ્યવસાયોનાં અગ્રણીઓ ઉપરાંત ફાર્માસ્યુટિકલ, હોસ્પિટલ અને આરોગ્ય વીમા ઉદ્યોગોના વર્તમાન તથા ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ સમિતિને અમેરિકન બજારમાં દવાની સુરક્ષાની ચોક્સાઈ કરવાની એફડીએ (FDA)ની વર્તમાન વ્યવસ્થામાં મોટી ઉણપો જોવા મળી. કુલ મળીને સમિતિએ એફડીએ (FDA)નાં સ્વાતંત્ર્ય, નાણાકીય સહાય તથા નિયમનકારી સત્તાઓમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી. આ સમિતિનાં કેટલાંક સૂચનોને પીડીયુએફએ 4 (PDUFA IV)નાં ખરડાનાં મુસદ્દામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતાં, જેને 2007માં કાયદાનું સ્વરૂપ અપાયું હતું.
બાળકો માટેની દવાનું પરિક્ષણ
1990ના દશક પહેલાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં બાળકોને આપવામાં આવતી તમામ દવાઓમાંથી માત્ર 20 ટકા દવાઓનું પરિક્ષણ જ બાળકોને થતી અસર અથવા સુરક્ષા માટે કરવામાં આવતું હતું. આ બાબતે જ્યારે એવા પૂરાવા મળ્યાં કે ઘણી દવાઓ પ્રત્યે બાળકોના ફિઝિયોલોજિકલ પ્રતિભાવો, તે દવાઓની પુખ્તો પર થતી અસર કરતાં નોંધપાત્ર રીતે અલગ થતી હતી, ત્યારે બાળરોગ ડોક્ટરો (પેડિયાટ્રિશિયન્સ) દ્વારા ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. બાળકો માટેની દવાના ક્લિનિકલ પરિક્ષણના અભાવનાં કારણો ઘણા છે. ઘણી દવાઓના સંભવિત બજારમાં બાળકો નાનો ભાગ ધરાવતાં હોવાથી તે દવાના ઉત્પાદકોને આ પ્રકારના પરિક્ષણો નફાકારક નહોતા જણાયાં. વધુમાં સુમાહિતગાર મંજૂરી આપવામાં બાળકોની ક્ષમતા નૈતિક રીતે મર્યાદિત માનવામાં આવે છે. આથી આ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ (ચિકિત્સકીય પરિક્ષણો)ની મંજૂરી માટે સરકારી અને સંસ્થાકીય મુશ્કેલીઓમાં વધારો થતો હતો અને વધુમાં કાયદાકીય જવાબદારી બાબતે પણ વધુ મોટી ચિંતાઓ વ્યક્ત થતી. આથી દાયકાઓ સુધી યુએસમાં બાળકોને આપવામાં આવતી મોટાભાગની દવાઓ નૉન-એફડીએ (FDA)-અપ્રુવ્ડ, “ઓફ-લેબલ” રીતે આપવામાં આવતી હતી. જેમાં દવાની માત્રા, પુખ્તોને શરીરના વજન અને શરીરના ઘેરાવાના વિસ્તારની ગણતરીઓ કર્યા બાદ મળતી વિગતોને, નાના બાળકોના પ્રમાણમાં તારવીને, નક્કી કરવામાં આવતી હતી.
આ મુદ્દાને ઉકેલવાનો પ્રાથમિક પ્રયાસ એફડીએ (FDA)એ 1994માં એફડીએ (FDA) ફાયનલ રૂલ ઓન પેડિયાટ્રિક લેબલિંગ એન્ડ એક્સ્ટ્રાપોલેશન દ્વારા કર્યો. જેમાં ઉત્પાદકોને પેડિયાટ્રિક લેબલિંગ માહિતી આપવાની છૂટ મળી, પરંતુ જે દવાઓનું પેડિયાટ્રિક સુરક્ષા અને અસરકારકતા બાબતે પરિક્ષણ ન થયું હોય, તેની અસરો પણ લખવાની રહે છે. જો કે, આ નિયમ ઘણી દવા કંપનીઓને વધારાના પેડિયાટ્રિક દવા પરિક્ષણો કરવા માટે પ્રેરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો. 1997માં એફડીએ (FDA)એ ન્યુ ડ્રગ એપ્લિકેશન્સનાં પ્રાયોજકો પાસેથી પેડિયાટ્રિક દવાનું પરિક્ષણ જરૂરી હોવાનો એક નિયમ પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો. જો કે, આ નવો નિયમ એફડીએ (FDA)ના વૈધાનિક સત્તા ક્ષેત્રની બહાર હોવાનું કેન્દ્રીય કોર્ટમાં સફળતાપૂર્વક જણાવવામાં આવ્યું. જ્યારે આ ચર્ચા ચાલી રહી હતી ત્યારે, કૉંગ્રેસે 1997 ખાદ્ય અને ઔષધ વહીવટી તંત્ર (એફડીએ) (FDA) આધુનિકરણ કાયદાનો ઉપયોગ વધુ પ્રોત્સાહનો આપવા માટે કર્યો. જેમાં ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદકોને પેડિયાટ્રીક પરિક્ષણોની વિગતો સાથે રજૂ કરવામાં આવેલી નવી દવાઓ પર છ માસની વધારાની પેટન્ટ અવધી આપવામાં આવી. આ જોગવાઈઓને પુનઃ અધિકૃત કરતો કાયદો 2002 બેસ્ટ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એક્ટ રચવામાં આવ્યો. જેમાં એફડીએ (FDA) પેડિયાટ્રિક દવાઓના પરિક્ષણ માટે એનઆઈએચને પ્રાયોજિત પરિક્ષણ કરાવવાની વિનંતી કરવાનું જણાવે છે, જો કે આ વિનંતીઓ એનઆઈએચ (NIH)ની નાણાંકીય મર્યાદાઓના ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, 2003નાં પેડિયાટ્રીક રિસર્ચ ઈક્વિટી એક્ટમાં, કોંગ્રેસે એફડીએ (FDA)ને જો પ્રોત્સાહનો અને જાહેર નાણાંથી ચાલતી વ્યવસ્થા અપૂરતી જણાય તો “છેલ્લા ઉપાય” તરીકે ચોક્કસ દવાઓ માટે ઉત્પાદક પ્રાયોજિત પેડિયાટ્રીક દવાના પરિક્ષણો કરવા માટે હુકમ આપવાની સત્તા આપી છે અને તેને કાયદાનું સ્વરૂપ પણ આપ્યું છે.
જેનરિક બાયોલોજિક્સ માટે નિયમો
1990ના દશકથી કેન્સર, સ્વરક્ષિત રોગો અને અન્ય સ્થિતિઓની સારવાર માટે ઘણી નવી સફળ દવાઓ પ્રોટિન આધારિત બાયોટેક્નોજી દવા હોય છે, જેનુ નિયમન સેન્ટર ફોર બાયોલોજિક્સ ઇવેલ્યુએશન એન્ડ રિસર્ચ દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારની દવાઓમાંથી ઘણી અત્યંત મોંઘી હોય છે, ઉદાહરણ તરીકે, કેન્સર વિરોધી દવા અવાસ્ટિનની એક વર્ષની સારવારની કિંમત $55,000 જેટલી થાય છે, જ્યારે એન્ઝાયમ રિપ્લેસમેન્ટ સારવાર માટેની દવા સેરિઝાયમની એક વર્ષની સારવારની કિંમત $200,000 જેટલી થાય છે અને તે ગાઉચર્સ ડિસીઝના દર્દીએ આખી જિંદગી દરમિયાન લેવી પડે છે. બાયોટેક્નોલોજી દવાઓ, પરંપરાગત દવાઓની જેમ સરળ, તરત જ ચકાસી શકાય તેવા રાસાયણિક માળખાં નથી ધરાવતી અને તેનું ઘણી વખત ટ્રાન્સજેનિક મેમેલિયન સેલ કલ્ચર્સ જેવી ખાનગી માલિકી ધરાવતી જટીલ પદ્ધતિઓ દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારની જટીલતાઓને કારણે, ખાસ કરીને બાયોટેક્નોલોજી દવાઓ માટે સામાન્ય દવાની હરિફાઈની શક્યતા જોતાં 1984 હેચ-વેક્સમેન એક્ટમાં બાયોલોજિક્સનો એબ્રેવિએટેડ ન્યુ ડ્રગ એપ્લિકેશન (એએનડીએ) (ANDA) પ્રક્રિયામાં સમાવેશ કરવામાં નહોતો આવ્યો. ફેબ્રુઆરી 2007માં સામાન્ય બાયોલોજિક્સની માન્યતા માટે એક એએનડીએ (ANDA) પ્રક્રિયા રચવા માટે આ જ પ્રકારના સમાન ખરડા હાઉસમાં (ગૃહમાં – સંસદમાં) રજૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં, પરંતુ તે પસાર થઈ શક્યાં નહોતા.
ટીકા-ટિપ્પણી (આલોચના)
અમેરિકન નાગરિકોના આરોગ્ય અને જીવને અસર કરતાં ઉત્પાદનોનાં મોટા જથ્થા તરફ એફડીએ (FDA) નિયમનકારી નજરચૂક થઈ રહી છે. જેને પરિણામે કેટલીક સરકારી અને બિન-સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા એફડીએ (FDA)ની સત્તાઓ અને નિર્ણયોનું સાવચેતીપૂર્વક નિરક્ષણ કરવામાં આવે છે. દર્દીઓ, અર્થશાસ્ત્રીઓ, નિયમનકારી સંસ્થાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ દ્વારા એફડીએ (FDA) વિરૂદ્ધ ઘણી ફરિયાદો નોંધવામાં આવી છે અને એફડીએ (FDA)ની ટીકા પણ કરવામાં આવી છે. $1.8 મિલિયન (18 લાખ ડૉલર) 2006નાં યુ.એસ.માં ફાર્માસ્યુટિકલ નિયમન પરનાં ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિસિનનાં અહેવાલમાં અમેરિકન બજારમાં દવાઓની સુરક્ષાની ચોક્સાઈ કરવાની એફડીએ (FDA)ની વર્તમાન વ્યવસ્થામાં મોટી ઉણપો જોવા મળી. કુલ મળીને સમિતિએ એફડીએ (FDA)નાં સ્વાતંત્ર્ય, નાણાકીય સહાય તથા નિયમનકારી સત્તાઓમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી.
નવ એફડીએ (FDA) વૈજ્ઞાનિકોએ તે સમયના ભાવી પ્રમુખ (પ્રેસિડેન્ટ ઈલેક્ટ) બારાક ઓબામાને જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ બુશના પ્રમુખપદ દરમિયાન તબીબી ઉપકરણોની સમિક્ષા પ્રક્રિયા સંબંધિત સહિત અન્ય વિગતો સાથે ચેડાં કરવા માટે વ્યવસ્થાપનતંત્ર (મેનેજમેન્ટ) દ્વારા કરવામાં આવતાં દબાણના અનુભવો વિશે જણાવ્યું હતું. તેમણે એફડીએ (FDA)નું વિવરણ “હાલના એફડીએ (FDA) મેનેજર્સ (સંચાલકો) દ્વારા ભ્રષ્ટ અને વિકૃત બનાવી દેવાયેલી અને તેથી અમેરિકન લોકોને જોખમમાં મૂકવા” જેવી સંસ્થા તરીકે કર્યું હતું. સંસ્થા માટે આ જ પ્રકારની ચિંતા 2006ના અહેવાલમાં પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
એફડીએ (FDA)ની ચોક્કસ પ્રકારની વહિવટી મર્યાદાઓ બાબતે થયેલા આર્થિક વાર્તાલાપના તાજેતરના વિશ્લેષણમાં જણાયું છે કે અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરાયેલા નિવેદનો અત્યંત પ્રબળપણે ઉદારીકરણના પક્ષમાં છે. વિશ્લેષણમાં આવરી લેવાયેલા એફડીએ (FDA)ના ત્રણ અંકૂશોમાં નવી દવાઓ અને ઉપકરણોની મંજૂરી, ઉત્પાદકની વાણી પરનો અંકૂશ, અને પ્રિસ્ક્રિપ્શનની જરૂરિયાતનું બંધનનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં કેટલાંક અર્થશાસ્ત્રીઓએ દલીલ કરી છે કે, સતત વધી રહેલા જટીલ અને વૈવિધ્યપૂર્ણ ખાદ્ય બજારસ્થાનમાં આહારનું નિરિક્ષણ અથવા નિયમન કરવા માટે એફડીએ (FDA) પૂરતી રીતે સજ્જ નથી.
જો કે, જ્યારે એ સવાલ કરવામાં આવે છે કે અર્થશાસ્ત્રીઓ અથવા મૂળભૂત આર્થિક ચિંતન અંકૂશોનાં મુક્તિકરણની તરફેણમાં છે કે, નહીં, ત્યારે સર્વાનુમતે અસહમતી વ્યક્ત થાય છે. અર્થશાસ્ત્રી ડેનિયલ ક્લેઇન સૂચવે છે કે, “મુદ્દાઓ માન્યતાઓથી ઘેરાયેલા છે, ખાસ કરીને પાયાની મૂળભૂત બાબતોનું વિવેચનાત્મક પરિક્ષણ.” તેમની દલીલ છે કે,“અંકૂશો માટે બજાર-નિષ્ફળતાનો કોઈ મૂળભૂત નિયમ જ નથી.”  ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓ જે એફડીએ (FDA) બાબતે નિવેદનો પ્રસિદ્ધ કરે છે, “તે એક પ્રકારનો વૈચારિક સન્નેપાત દર્શાવે છે. તેમનાં હ્દયમાં, તેઓ એ બાબતે સહમત થાય છે કે, બજાર-નિષ્ફળતા માટેનો કોઈ માન્ય મૂળભૂત નિયમ નથી.” કદાચ, અકુંશોને ઘેરી વળેલા ચોક્કસ રાજકીય અને સામાજિક પરિબળોને લીધે કેટલાંક અર્થશાસ્ત્રીઓને ખુલીને બોલતા રાખે છે.
જીવંત સંરચનાનું નિયમન
જાન્યુઆરી 2004માં પ્રિમાર્કેટ નોટિફિકેશન 510(k) 033391ના સ્વિકાર સાથે જ એફડીએ (FDA) ડૉ. રોનાલ્ડ શર્મેનને માનવો અને અન્ય પ્રાણીઓમાં ઉપયોગ કરવા માટે એક પ્રિસ્ક્રિપ્શન તબીબી ઉપકરણ તરીકે તબીબી જીવંત કિડા (મેડિકલ મેગોટ્સ) નું ઉત્પાદન અને બજારમાં મૂકવા માટેની મંજૂરી આપી દીધી. તબીબી કિડાએ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન દ્વારા એક પ્રિસ્ક્રિપ્શન તબીબી ઉપકરણ તરીકે ઉત્પાદન અને માર્કેટિંગ કરવા માટેની મંજૂરી પામેલી પ્રથમ જીવંત સંરચના છે.
બોદાલ (તા. ડીસા)
શ્રેણી:ડીસા તાલુકો
ગાલખડી
ગાલખડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. ગાલખડી ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
ભારતના નાણાં પ્રધાન
ભારતના નાણાં પ્રધાન ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલયના વડા છે.
ભારતના હાલનાં નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામન છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતના નાણાં પ્રધાન
કાનાલુસ (તા. લાલપુર)
કાનાલુસ (તા. લાલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કાનાલુસ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સેલુ (વર્ધા)
સેલુ (વર્ધા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના વર્ધા જિલ્લામાં આવેલા ૮ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સેલુ તાલુકાનું મહત્વનું નગર છે. સેલુ (વર્ધા) નગર ખાતે સેલુ તાલુકાનું વહીવટી મુખ્ય મથક આવેલું છે.
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર શ્રેણી:વર્ધા જિલ્લો
આસ્પા
આસ્પા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વડનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે.
આસ્પા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત ગામમાં ઘણા બધા યુવકો સરકારી, લશ્કર, પ્રાથમિક શિક્ષણ વગેરે ખાતામાં ફરજ બજાવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભૂગોળ
આસ્પા મુળ બૃહદ ખેરાલુમાં આવેલું મહેસાણા જિલ્લાનું ગામ છે. આ ગામ તાલુકાની ઉત્તર - પૂર્વમાં આવેલું છે. ગામની પૂર્વ બાજુથી બાણગંગા નદી પસાર થાય છે. આ નદીનુ ઉદગમસ્થાન નજીકમાં અરવલ્લી પર્વતમાળામાં આવેલું છે. આ ગામ મુખ્યત્વે જિલ્લા ધોરી માર્ગ વડે ખેરાલુ સાથે જોડાયેલું છે. આ ગામથી રાજ્ય ધોરી માર્ગ નંબર ૧૦, જે રાજસ્થાનથી કચ્છ જવા માટે છે, તે ત્રણ કી.મી. દુર આવેલ મઢાસણા ડીપી પાસેથી પસાર થાય છે. સાબરમતી જળાશય યોજના આ ગામથી આશરે ૧૫ કી.મી. દુર છે.
વસવાટ
આસ્પા ગામમાં તમામ જ્ઞાતિઓ વસવાટ કરે છે. આસ્પા એ ખુબ જ પ્રાચીન ગામ છે. એવું કહેવાય છે કે ગામમાં આવેલ મહાકાળી માતાનું મંદિર ગામની વચ્ચેવચ હતું. પરંતુ કાળક્રમે ગામમાં રહેતા બ્રાહ્મણો, પટેલો અને અન્ય જ્ઞાતિઓ ગામ છોડી ને અન્ય સ્થળે વસવાટ કરવાથી ગામ નાનું બન્યું છે. વર્તમાનમાં ગામમાં ઠાકોર દરબારો (ક્ષત્રિય), રાજપૂત, રાવળ, રોહિત, વાઘરી, વાળંદ, મોઢ પટેલ વિગેરે કોમો વસવાટ કરે છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઠાકોરો દરબારોની વસ્તી વધુ પ્રમાણમાં છે.
શ્રેણી:વડનગર તાલુકો
ધામોડી (તા. છોટાઉદેપુર)
ધામોડી (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધામોડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
કાનજીભાઇ મગનભાઇ પટેલ
કાનજીભાઈ મગનભાઈ પટેલ ‍(૩૦ માર્ચ ૧૯૩૬) નો જન્મ ગુજરાત રાજ્યના ચિખલી તાલુકાના બોડવાંક ગામે થયો હતો. તેઓ એક સામાન્ય આદિવાસી પરિવારમાં જન્મી અનેક સંઘર્ષોમાંથી પસાર થઇ ચૂક્યા છે.
જીવન
તેઓ અર્થશાસ્ત્ર અને રાજ્યશાસ્ત્રના વિષયો સાથે ૧૯૫૮માં સ્નાતક થયા પછી સરકારી નોકરીમાં જોડાયા. સાતેક વર્ષ નોકરી કરી, પછી તેઓએ ભારતીય જનસંઘ અને એનું નવું સ્વરૂપ ભારતીય જનતા પક્ષમાં પ્રવેશ કર્યો. ગુજરાતના ભારતીય જનતા પક્ષમાં તેઓ પ્રથમ હરોળના આદિવાસી કાર્યકર્તા છે.
ગુજરાત વિધાનસભાના વિરોધપક્ષના સભ્ય અને કેબીનેટ કક્ષાના મંત્રી તરીકે સેવા આપનાર શ્રી કાનજીભાઈ ગુજરાતના બધા જ વિસ્તારોમાં સુપરિચિત છે. સંગઠનના અનેક હોદ્દાઓ ઉપર રહી એમણે રાજ્ય તેમ જ રાષ્ટ્રને લાંબા સમય સુધી સેવા આપેલ છે. તેઓ ઇ.સ. ૨૦૦૮થી ઈ.સ. ૨૦૧૨ સુધી રાજ્ય સભાના સભ્ય રહ્યા, તેઓ હાલમાં  ભારતીય જનતા પક્ષના રાષ્ટ્રીય મંત્રી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:આદિવાસી શ્રેણી:૧૯૩૬માં જન્મ
ડેરાસણા (તા. પાટણ)
ડેરાસણા (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડેરાસણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અશ્વગંધા (વનસ્પતિ)
અશ્વગંધા અથવા આસંધ એક વનસ્પતિ છે જે ખાનદેશ, બરાર, પશ્ચિમ ઘાટ તથા અન્ય અનેક સ્થાનોમાં જોવા મળે છે. હિંદીમાં આ છોડને સામાન્ય રીતે અસગંધ કહેવામાં આવે છે. લેટિનમાં એનું નામ વિધાનિયા સોમ્નીફેરા છે. આ વનસ્પતિનો છોડ બે હાથ જેટલી ઊઁચાઈ ધરાવતો હોય છે. વિશેષ કરીને વર્ષા ઋતુમાં પેદા થાય છે, પરંતુ કેટલાંક સ્થાનો પર બારે માસ ઉગતા હોય છે. આ વનસ્પતિના છોડ પર અનેક શાખાઓ નિકળતી હોય છે અને ઘુંઘચી જેવા લાલ રંગનાં ફળ વરસાદના અંત અથવા શિયાળાના પ્રારંભમાં જોવા મળે છે. એનાં મૂળ લગભગ એક ફુટ લાંબા, મજબુત, ચિકણાં અને કડવાં હોય છે. બજારમાં ગાંધી જેને અશ્વગંધા કે અશ્વગંધાનાં મુળ કહીને વેચતા હોય છે, તે ખરેખર તેનાં મૂળ નહીં, પણ અન્ય વર્ગની વેલનાં મૂળ હોય છે, જેને લૈટિન ભાષામાં કૉન્વૉલ્વુલસ અશ્વગંધા કહેવામાં આવે છે. આ મૂળ ઝેરીલાં નથી હોતાં, પરંતુ અશ્વગંધાનાં મૂળ ઝેરીલાં હોય છે. અશ્વગંધાનો છોડ ચાર પાંચ વર્ષ જીવિત રહેતો હોય છે. તેનાં મૂળમાંથી અશ્વગંધા મળે છે, જે ખુબ જ પુષ્ટિકારક છે.
ડેરાસણા (તા. પાટણ)
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
અશ્વગંધા (વનસ્પતિ)
રાજનિઘંટુ ગ્રંથમાં જણાવ્યા અનુસાર અશ્વગંધા ચરપરી, ગરમ, કડવી, માદક ગંધયુક્ત, બળકારક, વાતનાશક અને ખાંસી, શ્વાસ, ક્ષય તથા વ્રણને નષ્ટ કરનારી છે. તેનાં મુળ પૌષ્ટિક, ધાતુપરિવર્તક તથા કામોદ્દીપક છે; ક્ષયરોગ, બુઢાપાની દુર્બળતા તથા ગઠિયાના રોગમાં પણ આ લાભદાયક છે. અશ્વગંધા વાતનાશક તથા શુક્રવૃદ્ધિકર આયુર્વેદિક ઔષધિઓમાં મુખ્ય છે. શુક્રવૃદ્ધિકારક હોવાને કારણે આને શુક્રલા પણ કહેવામાં આવે છે.
રસાયણિક વિશ્લેષણ દ્વારા એમાં સોમ્નિફ઼ેરિન અને એક ક્ષારતત્વ તથા રાળ અને રંજક પદાર્થ મળે છે.
એક ગ્લાસ બકરીના દૂધમાં એટલૂં જ પાણી ઉમરી, એક ચમચી અશ્વગંધાનું ચુર્ણ અને સાકર નાખી પાણી બળી જાય ત્યાં સુધી ઉકાળી સવાર-સાંજ ક્ષયના મુખ્ય ઔષધો સાથે પીવાથી જલદી ફાયદો થાય છે. જેમનું શરીર ખુબ જ પાતળું-કૃશ પડી ગયું હોય તથા વજન વધતું જ ન હોય તેઓ પણ આ ઉપચાર કરી શકે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎ શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ
ડભાસી (તા. બોરસદ)
ડભાસી (તા. બોરસદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બોરસદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડભાસી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:બોરસદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
હોવાર્ડ ગોબિઓફ
ગોબિઓફ ફાઉન્ડેશન
હોવાર્ડ ગોબિઓફે ૨૦૦૭માં પોતાનાં મૃત્યુ પહેલાં ગોબિઓફ ફાઉન્ડેશનની રચના કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ “દુનિયાને વધુ સારી બનાવવાનો છે.” આ ફાઉન્ડેશન શિક્ષણ, કળા, અને માનવ હક્ક માટે અનુદાન આપે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:૧૯૭૧માં જન્મ શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
ચંદ્રકાંત પંડિત
ચંદ્રકાંત પંડિત ભારત દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ રમતા ખેલાડી છે, કે જે હાલ રમતમાંથી નિવૃત્ત થઇ ચુક્યા છે. આ ખેલાડી એકદિવસીય ક્રિકેટ સ્પર્ધા તેમ જ પાંચ દિવસની ટેસ્ટ ક્રિકેટ સ્પર્ધામાં બેટિંગમાં ઘણીવાર પોતાની કાબેલિયત પુરવાર કરી ચુક્યા છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી: ખેલાડી શ્રેણી:ક્રિકેટર શ્રેણી:રમત શ્રેણી:ભારતીય ક્રિકેટ ખેલાડી
વજીયાસરા (તા. વાવ)
વજીયાસરા (તા. વાવ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાવ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વજીયાસરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાવ તાલુકો
લોક ભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠ, સણોસરા
લોક ભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠ, સણોસરા સંસ્થા મહાત્મા ગાંધીના સત્ય અને અહિંસાનાં સર્વોદયનાં સિદ્ધાંતોનાં પાયા પર રચવામાં આવી હતી. તેની સ્થાપના નાનાભાઈ ભટ્ટ દ્વારા ૨૮ મે ૧૯૫૩ ના રોજ પ્રખર ગાંધીવાદી કાકાસાહેબ કાલેલકર ના હસ્તે ખુલ્લી મુકાઇ હતી. પ્રાથમિક અને ઉચ્ચ શિક્ષણ, ગ્રામ્ય સમસ્યાઓનો વ્યવહારીક ઉકેલ લાવવામાં કઇ રીતે યોગદાન આપી શકે તેનું જવલંત ઉદાહરણ આ 'લોક ભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠ' છે. મનુભાઈ પંચોળી આ સંસ્થાનાં સહસ્થાપક છે.
ઢુંઢલિયા (તા. બાલાસિનોર)
ઢુંઢલિયા (તા. બાલાસિનોર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક તથા એક સમયના બાબી વંશના રાજ્ય એવા ઐતિહાસિક  બાલાસિનોર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઢુંઢલિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
લોક ભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠ, સણોસરા
આ સંસ્થા ભાવનગર જિલ્લાના સણોસરા ગામમાં આવેલી છે.
ઉપલબ્ધિઓ
ડૉ. ઝવેરભાઈ એચ. પટેલના સંશોધનનાં પરિણામરૂપે ઘઉંની જાત લોક-1 (લોક-વન કે લોકવન) અહીં શોધવામાં આવી હતી, જે આજે ગુજરાતમાં ખુબ જ લોકપ્રિય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો
હિંગણઘાટ (વર્ધા)
હિંગણઘાટ (વર્ધા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના વર્ધા જિલ્લામાં આવેલા ૮ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંગણઘાટ તાલુકાનું મહત્વનું નગર છે. હિંગણઘાટ (વર્ધા) નગર ખાતે હિંગણઘાટ તાલુકાનું વહીવટી મુખ્ય મથક આવેલું છે.
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર શ્રેણી:વર્ધા જિલ્લો
મધરબોર્ડ
મધરબોર્ડ એ કોમ્પ્યુટરનું મુખ્ય પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ ‍‍‍(PCB) છે જેમાં કોમ્પ્યુટરના મહત્વના ભાગો જોડાયેલા હોય છે અને સમાવેશ થાય છે. એક્સટ્રેન્ડ ટેકનોલોજી માટે એક્સટી સ્ટેન્ડ્સ આ બધા જૂના મોડલ મધરબોર્ડ છે આ મધરબોર્ડ્સમાં, અમે જૂના મોડલ પ્રોસેસર સોકેટ લિફ (લો ઇન્સર્શન ફોર્સ) સોકેટ્સ, RAM સ્લોટ્સ ડિમ્મ્સ અને ISA (ઇન્ડસ્ટ્રી સ્ટાન્ડર્ડ્સ આર્કિટેક્ચર) સ્લોટ્સ, 12 પિન પાવર કનેક્ટર અને કોઈ બંદરો નથી. તેમાં સ્લોટ ટાઇપ પ્રોસેસર્સ, ડિમેમ્સ મેમરી મોડ્યુલો, એડ-ઓન કાર્ડ માટે ઇસ્લા સ્લોટ્સ અને કોઈ બંદરો નથી. બંદરો માટે કનેક્ટર્સ અને એડ-ઓન કાર્ડ્સ છે
ધાણજ (તા. કલોલ)
ધાણજ (તા. કલોલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  કલોલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધાણજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, રાઇ, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મધરબોર્ડ
દા.ત .: પેન્ટિયમ -1, પેન્ટિયમ-એમએમએક્સ, પેન્ટિયમ -II અને પેન્ટિયમ -2 પ્રોસેસર્સ.
ધાણજ (તા. કલોલ)
શ્રેણી:કલોલ તાલુકો
મધરબોર્ડ
એટી એ અદ્યતન ટેકનોલોજી માટે વપરાય છે. ઉન્નત ટેકનોલોજી મધરબોર્ડ્સમાં પીજીએ (પિન ગ્રીડ એરે) સોકેટ, એસડી રામ સ્લોટ્સ, 20 પિન પાવર કનેક્ટર PCI સ્લોટ્સ અને ISA સ્લોટ્સ છે. અમે એટી મધરબોર્ડ્સ પરના ઉપરોક્ત ઘટકો શોધીએ છીએ.
દા.ત .: પેન્ટિયમ-III અને પેન્ટિયમ -4
એટીએક્સ ઉન્નત ટેકનોલોજી માટે વિસ્તૃત છે. તાજેતરની મધરબોર્ડ્સને બધાને એટીએક્સ મધરબોર્ડ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એટીએક્સ ફોર્મ પરિબળ દ્વારા ડિઝાઇન. આ મધરબોર્ડ્સમાં, અમે MPGA પ્રોસેસર સોકેટ્સ, ડીડીઆર રામ સ્લોટ્સ, પીસીઆઈ સ્લોટ્સ, એજીપી સ્લોટ્સ, પ્રાઇમરી અને સેકન્ડરી IDE ઇન્ટરફેસો, એસએટીએ કનેક્ટર્સ, 20 પિન અને 24 પીન એટીએક્સ પાવર કનેક્ટર અને પોર્ટ્સ શોધીએ છીએ.
દા.ત .: પેન્ટિયમ -4, ડ્યુઅલ કોર, કોર 2 ડ્યૂઓ, ક્વાડ કોર, આઇ 3, આઇ 5 અને આઇ 7 પ્રોસેસર્સ.
મધરબોર્ડ કમ્પ્યુટરનું હૃદય છે. તે મુખ્ય પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ છે જે કમ્પ્યુટર્સમાં હાજર છે, જે કેન્દ્રીય પ્રોસેસિંગ યુનિટ અને મેમરી જેવી સિસ્ટમના મુખ્ય ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનેટ્સ ધરાવે છે અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ પેરિફેરલ્સ માટે કનેક્ટર્સ પણ પૂરા પાડે છે. મધરબોર્ડ એ એક મોટી સિસ્ટમ છે જે પ્રોસેસર અને અન્ય ઘટકો જેવા ઉપસિસ્ટમ્સની સંખ્યા ધરાવે છે. કમ્પ્યુટરમાં મધરબોર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો મૂળભૂત કાર્ય એ છે કે તે મેમરી અને સેન્ટ્રલ પ્રોસેસિંગ યુનિટ સહિતની સિસ્ટમના મહત્વના ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકો ધરાવે છે અને સિસ્ટમના અન્ય આંતરિક ઘટકો વચ્ચે કેટલાક પ્રકારનો બ્રિજ કનેક્શન સ્થાપવામાં મદદ કરે છે. મધરબોર્ડના ભાગો અને વિધેયો વિશે આ સારી રીતે લેખિત લેખ તમને મધરબોર્ડનાં તમામ મહત્વના ભાગો અને યોગ્ય ભાગોમાં આ ભાગો દ્વારા કરવામાં આવતી કામગીરી વિશે વધુ માહિતી આપશે.
મધરબોર્ડના ઘટકો અને કાર્યોની સમજ પણ મહત્વની છે જો તમે તમારા પોતાના કમ્પ્યુટરને ડિઝાઇન કરવા માટે સક્ષમ થવા માંગતા હો જેમ જેમ મધરબોર્ડ કમ્પ્યુટર સિસ્ટમનો સૌથી મહત્ત્વનો ભાગ છે, તેમ તેના ઘટકોને સમજવું અને તમારા કમ્પ્યુટરનું નિર્માણ અને નિર્માણ કરવામાં સક્ષમ થવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. કોમ્પ્યુટર કેવી રીતે બનાવવી તે વિશે આ કોર્સ તમને કમ્પ્યુટર સિસ્ટમમાં મધરબોર્ડના મહત્વને સમજવામાં મદદ કરશે અને તમને તમારી પોતાની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ બનાવવા વિશે બધી માહિતી આપશે.
અહીં અમે ઉપલબ્ધ વિવિધ પ્રકારના મધરબોર્ડ વિશે અભ્યાસ કરવા જઈ રહ્યા છીએ. અમે દરેક પ્રકારની આ પ્રકારની વિગતવાર ચર્ચા કરીશું અને તે એકબીજાથી કેવી રીતે અલગ છે તે જોશે. ચાલો હવે વિવિધ પ્રકારની મધરબોર્ડ વિશેની અમારી ચર્ચા શરૂ કરીએ.
એટી મધરબોર્ડ એક મધરબોર્ડ છે જેમાં કેટલાક સો મિલીમીટરના ઓર્ડરનાં પરિમાણો હોય છે, જે મિની ડેસ્કટોપમાં ફિટ થવામાં અક્ષમ છે. આ મધરબોર્ડના પરિમાણો નવા ડ્રાઈવોને ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે મુશ્કેલ બનાવે છે. છ પીન પ્લગ અને સોકેટ્સનો વિચાર આ પ્રકારના મધરબોર્ડ્સ માટે પાવર કનેક્ટર્સ તરીકે કામ કરવા માટે વપરાય છે.
પાવર કનેક્ટર સોકેટ્સને અલગ પાડવાનું મુશ્કેલ ઘણા વપરાશકર્તાઓ માટે સરળતાથી યોગ્ય જોડાણો બનાવવા માટે અને આમ ઉપકરણના નુકસાન તરફ દોરી જાય તે મુશ્કેલ બનાવે છે.
80 ના દાયકાના ઉત્તરાર્ધમાં, આ મધરબોર્ડને પેન્ટિયમ p5 થી તે સમય સુધી સારો સમય હતો જ્યારે પેન્ટિયમ 2 ઉપયોગમાં લેવાનું શરૂ થયું હતું.
એટીએક્સ મધરબોર્ડ
ઉન્નત ટેક્નોલોજી વિસ્તૃત અથવા લોકપ્રિય એટીએક્સ તરીકે ઓળખાય છે, તે મધરબોર્ડ છે જે 90 ના દાયકાના મધ્યમાં ઇન્ટેલ દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી, જેમ કે એટી તરીકે અગાઉ કામ કરતી મધરબોર્ડ્સમાંથી સુધારો.
આ પ્રકારની મધરબોર્ડ તેના એટી (AT) સમકક્ષોથી અલગ છે કે જે આ મધરબોર્ડ કનેક્ટેડ ભાગોના ઇન્ટરચેન્જને પરવાનગી આપે છે. વધુમાં આ મધરબોર્ડના પરિમાણો એટી મધરબોર્ડ્સ કરતા નાના છે અને તેથી ડ્રાઈવ બેઝ માટે યોગ્ય સ્થાન પણ માન્ય છે.
બોર્ડના કનેક્ટર સિસ્ટમમાં કેટલાક સારા ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા. એટી મધરબોર્ડ્સમાં કીબોર્ડ કનેક્ટર હતું અને પાછળની પ્લેટ પર વધારાની સ્લોટ્સ વિવિધ ઍડ-ઑન્સ માટે આપવામાં આવ્યાં હતાં
નીચા પ્રોફાઇલ એક્સ્ટેંશન મધરબોર્ડ્સ, જે એલપીએક્સ મધરબોર્ડ્સ તરીકે ઓળખાય છે, એ 90 ના એટી બોર્ડ પછી બનાવવામાં આવ્યા હતા.
આ અને પહેલાનાં બૉર્ડ્સ વચ્ચેનું મુખ્ય તફાવત એ છે કે આ બોર્ડમાં ઇનપુટ અને આઉટપુટ પોર્ટ બંદરો પાછળ છે. આ ખ્યાલ ફાયદાકારક સાબિત થયો છે અને એટી બોર્ડ દ્વારા તેમના નવા વર્ઝનમાં પણ અપનાવવામાં આવ્યું હતું. કેટલાક વધુ સ્લોટ્સ પ્લેસમેન્ટ માટે રાઇઝર કાર્ડનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ આ રાઇઝર કાર્ડોએ પણ સમસ્યા ઉભી કરી હતી કે હવાનો પ્રવાહ યોગ્ય નથી.