cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ચીનનો ઇતિહાસ
સોંગ, લીઆઓ, જિન અને પશ્ચિમ ઝિયા રાજવંશો (ઇ.સ.960-1234)
જિન રાજવંશે ઉત્તરી ચીન તથા સોંગ રાજવંશ પાસેથી કેઇફેંગની સત્તા આંચકી લીધી બાદમાં તેમણે પાટનગર હેંગઝોઉ (杭州) ખસેડ્યું. બાદમા જિન શાસકોને ઔપચારિક રીતે રાજા તરીકે સ્વીકારતા દક્ષિણના સોંગ રાજવંશની મહત્તામાં ઘટાડો થયો. એ પછીના સમયમાં ચીન ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયું, સોંગ રાજવંશ, જિન રાજવંશ અને તાંગત પશ્ચિમ ઝિયા. દક્ષિણ સોંગ રાજવંશનો સમયમાં ટેકનોલોજીનો મહાન વિકાસ થયો, ઉત્તર તરફથી થતા સૈન્યના દબાણને કારણે તેઓ આ વિકાસ માટે મજબુર બન્યા. તેમાં 1161માં યાંગત્ઝે નદી પર ખેયાલેલા તાંગડાઓનુ યુદ્ધ અને કૈસીના યુદ્ધમાં જીન સામે સોંગ રાજવંશ નોકાદળને વિજય અપાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવનાર દારૂગોળાવાળા શસ્ત્રોના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં ચીનના પ્રથમ કાયમી નૌકાદળની રચના કરવામાં આવી અને સોંગના સમ્રાટ રેનઝોંગના શાસન દરમિયાન 1132માં દિંઘાઇમાં નૌસેનાપતિની કચેરી સ્થપાઇ.
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ચીને હાંસલ કરેલી સિદ્ધિઓમાં સોંગ રાજવંશના શાસને આપેલું યોગદાન મહત્વનું છે, આ સિદ્ધિઓમાં સુ સોંગ (1020-1101) અને શેન કુઓ (1031-1095) જેવા વિદ્વાન અધિકારીઓનો ફાળો અમૂલ્ય છે. દરમિયાન સિમા ગુઆંગ અને ઉચ્ચ અધિકારી વાંગ આંન્શીના નેતૃત્વમાં રૂઢિચુસ્તો અને સુધારાવાદીઓ વચ્ચે રાજકીય કાવતરાઓ શરૂ થયા. 13મી સદીના અંત સુધીમાં ચીને ઝુ ઝિ દ્વારા રચવામાં આવેલા નવા-કોન્ફ્યુશીયન સિદ્ધાંતો અપનાવ્યા. સોંગ રાજવંશના સમય દરમિયાનઆ સમયમાં કળા અને સંસ્કૃતિ પૂરબહાર ખીલી, જેમકે ઝીઝી ટોંગજીયાન નું ઐતિહાસિક કામ. સંસ્કૃતિ અને કળાનો વિકાસ થયો, જેમાં કિંગમીંગ તહેવાર દરમિયાન 'નદીની સાથે અને એઇટીન સોંગ્સ ઓફ નોર્મલ ફ્લુટ ' જેવી કળાકૃતિઓ તથા મહાન બૌદ્ધ ચિત્રકાર લીન તિનગુઇનો સમાવેશ થાય છે.
યુઆન વંશ (ઇ.સ.1271-1368)
જુરચેન દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા જિન વંશને મોંગોલોએ પરાજય આપ્યો હતો. એ પછી દક્ષિણમાં લાંબી અને લોહિયાળ લડાઇમાં સોંગ શાસકોને હરાવવા માટે તેઓ આગળ વધ્યા, આ યુદ્ધમા પ્રથમ વખત દારૂગોળા આધારિત હથિયારોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. યુદ્ધ પછીનો યુગ બાદમાં પેક્સ મોંગોલીકા તરીકે જાણીતો બન્યો, પશ્ચિમના સાહસી પ્રવાસી માર્કો પોલો આ સમયમાં ચીન આવ્યો તથા પ્રથમ વખત યુરોપને ચીન વિશેને અહેવાલ આપ્યો. યુઆન વંશના કાળમાં મોંગોલો બે ભાગમાં વહેંચાયા જેમાંનો એક ભાગ ચીની રીતિરિવાજો અપનાવી લેવાની તરફેણ કરતો હતો તો બીજો ભાગ બદલવા ઇચ્છતો ન હતો.
ચંગીસ ખાનનો પુત્ર કુબલાઇ ખાન ચીની રિવાજો અપનાવવા માગતો હતો, તેણે યુઆન વંશની સ્થાપના કરી. બેજિંગમાંથી સમગ્ર ચીન પર શાસન કરનાર આ પ્રથમ રાજવંશ હતો. ઇ.સ.938માં બેજિંગને યાન યુનના 16 જિલ્લાઓ સાથે લીઆઓમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યું. એ પહેલા તે જિન શાસકોનું પાટનગર હતું પણ તેમણે સમગ્ર ચીન પર શાસન કર્યું ન હતું. મોંગોલોના આક્રમણ અગાઉ 1279માં શાસનનો અંત આવ્યા બાદ ચીનના રાજવંશોની કુલ વસતી અંદાંજે 12 કરોડની હતી. 1300ની વસતી ગણતરી 6 કરોડની વસતિ નોંધે છે. 1279ના યુદ્ધ પછી વસતીમાં આટલા મોટાપાયે ઘટાડો થવા પાછળ મોંગોલોના પ્રારંભિક આક્રમણોની ક્રુરતા માનવામાં આવે છે, આ મુદ્દે વિદ્વાનોમાં મતમતાંતર છે, ઇતિહાસકાર વિલિયમ મેકનીલ અને ડેવિડ મોરગન જેવા વિદ્વાનોના મતે આ સમગાળા દરમિયાન ફાટી નીકળેલા બ્યુબોનિક પ્લેગના કારમે વસતીમાં મોટાપાયે ઘટાડો થયો હતો જ્યારે ટિમોથી બ્રુક માને છે કે મોંગોલોએ આકરી ગુલામીપ્રથા લાગુ કરી હતી જેના કારણે ચીનની વસતીનો મોટો હિસ્સો ગાયબ થઇ ગયો હતો. 14મી સદીમાં ફાટી નીકળેલી પ્લેગની મહામારી (બ્લેક ડેથ)એ ચીનની 30 ટકા વસતી ખતમ કરી નાખી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
મીંગ રાજવંશ (ઇ.સ.1368-1644)
એક સદી કરતા પણ ઓછો સમય શાસન કરનાર યુઆન રાજવંશના સમગ્ર કાળ દરમિયાન લોકોમાં મોંગોલ શાસન પ્રત્યે મોટાપાયે અસંતોષ હતો. ઇ.સ.1340થી વારંવાર આવતી કુદરતી આપત્તિઓથી ત્રસ્ત લોકોએ આખરે બળવો પોકાર્યો. ઇ.સ.1368માં મીંગ વંશે અંતે યુઆન રાજવંશને સત્તા પરથી હાંકી કાઢ્યા. એ પછી વસતીમાં વધારો થતા શહેરીકરણમાં પણ વધારો થયો અને શ્રમની વહેંચણી વધુ સંકુલ બનતી ગઇ. નાન્જિંગ અને બેજિંગ જેવા મોટા શહેરોમાં ખાનગી ઉદ્યોગોનો મોટાપાયે વિકાસ થયો. જ્યારે ચોક્કસ વિસ્તારોમાં નાના-પાયાના ઉદ્યોગો વિકસ્યા, જેમાં ખાસ કરીને કાગળ, સિલ્ક, કપાસ અને પોર્સેલીનના સામાનનું ઉત્પાદન કરતા ઉદ્યોગોનો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગના વિસ્તારોમાં જો કે બજાર સાથેના પ્રમાણમાં નાના શહેરી વિસ્તારોનું પ્રમાણ વધું હતું. શહેરી બજારોમાં મુખ્યત્વે ખાદ્ય પદાર્થો તથા ખીલી અથવા જેવી નાનીમોટી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓનો વેપાર થતો.
વિદેશીઓ પ્રત્યે ધિક્કારની લાગણી પ્રવર્તી રહી હોવા છતાં મીંગ રાજવંશના શાસનના પ્રારંભિક કાળમાં નવ-કોન્ફ્યુશીયનવાદ આધારિત શાળાઓની લોકપ્રિયતા વધતી ગઇ જેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા બૌદ્ધિક આત્મખોજ હતી. આ સમયમાં બહારના વિશ્વ સાથે ખાસ કરીને જાપાન સાથે વેપાર તથા અન્ય સંપર્કોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. ચીનના વેપારીઓએ હિંદ મહાસાગરને ખેડવાનું શરૂ કર્યું તથા ઝેંગ હેની સફર દ્વારા પૂર્વ આફ્રિકા સુધી પહોંચ્યા.
ઝૂ યુઆનઝેંગ અથવા હોંગ-વૂએ વેપારમાં ઓછો અને કૃષિ આધારીત ક્ષેત્રમાંથી વધુ આવક મેળવવા માટેની નીતિનો પાયો નાખ્યો. જેનું એક કારણ કદાચ એ હોઇ શકે છે આ શાસક પોતે ગામડાનો વતની હતો, મીંગ વંશની આર્થિક નીતિમાં કૃષિ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેની સરખામણીએ સોંગ અને મોંગોલીયન શાસકોએ વેપાર અને વાણિજ્યમાંથી થતી આવક પર આધાર રાખ્યો હતો. સોંગ અને મોંગોલોના સમયમાં જમીન હસ્તગત કરવાની નવી સામંતશાહી પદ્ધતિને મીંગ શાસકોએ પણ અપનાવી હતી. સરકાર દ્વારા જમીનો જપ્ત કરવામાં આવતી, અને તેના ભાગલા પાડીને ભાડાપટ્ટે આપવામાં આવતી. ખાનગી ગુલામીપ્રથા પર નિષેધ મૂકવામાં આવ્યો. સમ્રાટ યોંગ-લેના મૃત્યુ બાદ ચીનના કૃષિ ક્ષેત્રમાં સ્વતંત્ર બનેલા ખાનગી જમીનદારોનું વર્ચસ્વ વધ્યું. આ કાયદાઓને કારણે અગાઉના સમયથી ચાલી આવતી ગરીબી દૂર કરવાનો રસ્તો સાફ થયો.
આ વંશ મજબુત અને સંકુલ કેન્દ્રીય સરકાર ધરાવતો હતો જેનું સમગ્ર સામ્રાજ્ય પર એકહથ્થુ શાસન અને નિયંત્રણ હતું. સમ્રાટની ભૂમિકા વધુ આપખુદ બની, જો કે ઝૂ યુઆનઝેંગ જેને 'મહાન સચિવો' (内阁) તરીકે ઓળખાવતો હતો તેમના દ્વારા મોટાપાયે દસ્તાવેજો કાર્ય વહીવટમાં સામેલ કર્યું, જેમાં રાજાને કરવામાં આવતી અરજીઓ અને ભલામણો જેવા દસ્તાવેજો પણ સામેલ છે, આ સાથે રાજાના આદેશો, વિવિધ પ્રકારના અહેવાલો અને વેરાની નોંધો પણ સામેલ હતી. આ એ જ નોકરશાહી હતી જેણે અગાઉ મીંગ સરકારને સમાજમાં ફેરફાર કરતા અટકાવી હતી જો કે બાદમાં તેમની મહત્તામાં ઘટાડો થયો.
સમ્રાટ યોંગ-લેએ ચીનની મહત્તા તેની સીમાઓથી પણ આગળ વધારવા માટે ભારે મહેનત કરી, આ માટે તેણે અન્ય શાસકો પાસેથી માગણી કરીને ચીનમાં રાજદૂતો બોલાવવામાં આવતા. તથા વિશાળ નૌકાદળનું ગઠન પણ કરવામાં આવ્યું, જેમાં 1,500 ટન વજના ચાર ચાર થાંભલા ધરાવતા જહાજો પણ સામેલ હતા. આ સાથે 10 લાખ જવાનોની સંખ્યા ધરાવતા (કેટલાક લોકો 19 લાખ નો અંદાજ મુકે છે) ભૂમિદળની પણ રચના કરવામાં આવી. ચીનના સૈન્યે 20 વર્ષ સુધી વિયેટનામ પર વિજય મેળવ્યો હતો, જ્યારે ચીનના નૌકાકાફલાએ ચીન તથા ભારતીય મહાસાગરથી લઇને છે કે આફ્રિકાના પૂર્વ કાંઠા સુધી પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. પૂર્વ તૂર્કસ્તાનમાં પણ ચીનવાસીઓએ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. દરિયાઇ સીમા ધરાવતા એશિયાના અનેક ટોચના શાસકોએ ચીનના સમ્રાટને અંજલિ આપતા દૂત મોકલ્યા હતા. ઘરઆંગણે વિશાળ કેનાલને વિસ્તારવામાં આવી જેને કારણે સ્થાનિક વેપારને ઉત્તેજન મળ્યું. આ સમયમાં 1 લાખ ટન લોખંડનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું. ચલિત ટાઇપ દ્વારા અનેક પુસ્તકો મુદ્રિત કરાયા. બેજિંગના ફોરબિડન સિટી સ્થિત શાહી મહેલ વર્તમાન વૈભવ હાંસલ કર્યો. આ જ સદી દરમિયાન દક્ષિણ ચીનની ક્ષમતાનું ભારે શોષણ કરવામાં આવ્યું. નવા પાકની મોટાપાયે ખેતી કરવામાં આવી અને પોર્સેલીન અને કાપડનું ઉત્પાદન કરતા ઉદ્યોગો પુરબહારમાં ખીલ્યા.
વર્ષ 1449માં ઇસેન તેઇસીએ ઉત્તરી ચીન પર ઓઇરાટ મોંગલ આક્રમણ કરીને તૂમુના સમ્રાટ ઝેંગતોંગ પર વિજય મેળવ્યો. 1542માં મોંગોલ નેતા અલ્તન ખાને ઉત્તરી સરહદે ચીનને કનડવાનું શરૂ કર્યું. 1550માં તે બેજિંગના ઉપનગરો સુધી પહોંચી ગયો હતો. એ સમયે સમ્રાટે દક્ષિણ-પૂર્વ કાંઠે હુમલો કરતા જાપાની ચાંચિયાઓના ત્રાસનો પણ સામનો કરવાનો હતો, ચાંચિયાઓને હરાવવા માટે સેનાપતિ કી જિગયુઆંગ સક્રિય હતા. દરમિયાન 1556માં જીયાજિંગ સમ્રાટના સમયમાં શાનક્સી ભૂકંપ આવ્યો જે આ પ્રાંતમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી ભીષણ ભૂકંપ હતો જેમાં અંદાજે 8,30,000 લોકોના મોત થયા.
મીંગ શાસન વખતે વિદેશી આક્રમણખોરો સામે રક્ષણ મેલવવા માટેની ચીનની વિખ્યાત દિવાલનું અંતિમ બાંધકામ થયું. આ મહાન દિવાલનું બાંધકામ અગાઉના સમયમાં પણ ચાલતું રહ્યું હતું, અત્યારે જે દિવાલ જોવા મળે છે તે મીંગ શાસકો દ્વારા બંધાયેલી કે સમારકામ કરાયેલી છે. દિવાલની ઇંટો અને કપચીનો વપરાશ વધુ કરાયો તથા દેખરેખ માટેના ટાવરને નવેસરથી તૈયાર કરાયા અને તોપો મૂકવામાં આવી.
કિંગ રાજવંશ (ઇ.સ.1644-1911)
મંચુઓએ 'ચોટલા આદેશ' લાગુ કર્યો તથા હાન ચીનીઓને ગૂંથેલો ચોટલો રાખવાની તથા વસ્ત્ર પહેરવાની મંચુઓની શૈલી અપનાવવાની ફરજ પાડવામાં આવી. હાન ચીનીઓની પરંપરાગત વસ્ત્ર શૈલી હાનફૂ 'ના સ્થાને મંચુ શૈલી કિપાઓ ' (ઝંડાધારી જેવો વેશ અથવા તાંગઝુઆંગ ) લાગુ કરવામાં આવી. સમ્રાટ કાનક્સીએ એ સમયના તમામ શબ્દોને આવરી લેતા ચાઇનીઝ અક્ષરોને સમાવતી સૌથી સંપુર્ણ શબ્દકોશ તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો. કિંગ વંશે 'આઠ ઝંડા' પદ્ધતિ લાગુ કરી જેમાં કિંગ સૈન્ય સંગઠનનું મૂળભૂત માળખુ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઝંડાધારીઓને વેપાર તથા શ્રમ આધારિત કાર્યોમાં ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામા આવ્યો હતો જ્યાં સુધી તેઓ ઝંડો દૂર કરવાની અરજી આપે નહિ ત્યાં સુધી તેઓ તેમાં ભાગ લઇ શકતા નહિ. તેમને સજ્જનતાનું પ્રતિક માનવામાં આવતા અને તેમને વાર્ષિક પેન્શન, જમીન અને વસ્ત્રો જેવા લાભ મળતા.
આગામી અડધી સદી દરમિયાન મૂળભૂતપણે મીંગ શાસન હેઠળનો કેટલોક વિસ્તાર કબજે કર્યો, જેમાં યુનાનનો વિસ્તાર પણ સામેલ હતો. આ સાથે તેમણે ઝીનજીયાંગ, તિબેટ અને મોંગોલીયા સુધી પોતાની સીમાઓ વિસ્તારી. જો કે 19મી સદીમાં કિંગ શાસકોની સત્તા નબળી પડી. ચીન સાથે અફીણનો વેપાર વધારવાની બ્રિટનની મહેચ્છા અને આ માદક દ્રવ્ય પર પ્રતિબંધ મૂકવાની શાહી નીતિ વચ્ચે ઘર્ષણ સર્જાયું, પરિણામે 1840માં પ્રથમ અફીણ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. અંતે 1842માં નાનકિંગની સંધિ હેઠળ બ્રિટનને હોંગ કોંગ સોંપી દેવામાં આવ્યું.
તાઇપીંગ બળવો (1851-1864) નામે મોટાપાયે બળવો શરૂ થયો જેમાં અંતે 'સ્વર્ગના રાજા' તરીકે ઓળખાતા હોંગ ઝીક્વાનના નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ થયેલા ક્વાસી-ખ્રિસ્તી ધાર્મિક આંદોલન તાઇપીંગ તીઆંગ્વોના નિયંત્રણ હેઠળ ત્રીજા ભાગનું ચીન આવી ગયું. માત્ર 14 વર્ષમાં તાઇપીંગોને કચડી નાખવામાં આવ્યા, 1864માં થયેલા નાનકિંગના ત્રીજા યુદ્ધમાં તાઇપીંગ સૈન્યનો સફાયો કરવામાં આવ્યો. 15 વર્ષ સુધી ચાલેલા બળવામાં કુલ 2 કરોડ લોકોના મોત થયા હતાં.
જો કે જાનહાનિ અને આર્થિક નુકસાનની દ્રષ્ટિએ વધુ મોટો બળવો પુન્ટી-હક્કા વંશ યુદ્ધ હતો. ત્યાર બાદ નીન બળવો, મુસ્લિમ બળવો પાન્થે બળવો અને બોક્સર બળવો થયા હતા. કિંગ શાસકોને બળવાખોરો સાથે અસમાન સંધિઓ કરીને શાહી સત્તા જતી કરવી પડી જે 19મી સદીના નવા પડકારોનો સામનો કરવામાં તેમની અક્ષમતા દર્શાવે છે.
1860 સુધીમાં કિંગ શાસકોએ મોટાપાયે ખુવારી વેઠીને બળવાખોરોને હરાવ્યા. તેનાથી કિંગ શાસનની વિશ્વસનીયતામાં ઓટ આવી હતી. કિંગ શાસન પ્રદેશિક નેતાઓ અને જેન્ટ્રીઓ દ્વારા કરાતી સ્થાનિક પહેલ દ્વારા ચાલતું હતું અને તેણે ચીનમાં યુદ્ધસરદારવાદને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. સમ્રાટ ગૌંગ્ઝુના શાસન હેઠળ કિંગ રાજવંશે આધુનિકતાને કારણે ઉભી થયેલી સમસ્યાઓનો આત્મ-દ્રઢિકરણ ચળવળ મારફતે ઉકેલ લાવ્યો હતો. જો કે 1898 અને 1908માં મહારાણી ડાઉજેર સીઝીએ માનસિક સંતુલન ગુમાવી દીધું હોવાનું જણાવીને સુધારાવાદી ગુઆનક્સુને જેલમાં પૂરી દીધો.. રાણી ડાઉજેરે બાદમાં રૂઢિચુસ્તો સાથી મળીને સૈન્ય બળવો કર્યો અને યુવાન શાસકને સત્તા પરથી હાંકી કાઢ્યો એટલું જ નહિ અનેક ક્રાંતિકારી સુધારાઓ રદ કરી દીધા. રાણી ડાઉજેરના મૃત્યુના એક દિવસ પહેલા જ ગુઆનક્સુનું મોત થયું. (કેટલાકનું માનવું છે કે તેને સીઝીએ ઝેર આપ્યું હતું.) સરકારી ભ્રષ્ટાચાર, દ્વેષભાવ અને શાહી પરિવારના ઝઘડાઓને કારણે મોટાભાગના સૈન્ય સુધારા નિરર્થક પુરવાર થયા. પરિણામે, ચીન-ફ્રાન્સ યુદ્ધ (1883-1885) અને ચીન-જાપાન યુદ્ધ (1894-1895)માં કિંગના નવા સૈન્યનો કારમો પરાજય થયો.
20મી સદીના પ્રારંભમાં ઉત્તર ચીનમાં બોક્સર બળવો વધુ ગંભીર બન્યો. આ બળવો રૂઢીચુસ્ત શાહી પરિવાર વિરોધી આંદોલન હતું જે ચીનના જૂના દિવસો પાછા લાવવા માગતું હતું. રાણી ડાઉજેર સંભવિતપણે સત્તા પર એકાધિકાર જમાવવા ઇચ્છતી હતી, પણ બેજિંગમાં બોક્સરોનું જોર વધતા તે કોરાણે ધકેલાઇ ગઇ. પરિણામે આઠ રાષ્ટ્રો જોડાણના રાહત જૂથે વિદેશી અભિયાનોના બચાવ માટે ચીનમાં ધસી આવવું પડ્યું. આ જૂથમાં બ્રિટિશ, જાપાનીઝ, રશિયન ઇટાલિયન, જર્મન, ફ્રેન્ચ, અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રીયન દળોનો સમાવેશ થાય છે. મિત્ર રાષ્ટ્રોના આ જૂથે બોક્સર બળવાખોરોને પરાજય આપ્યો અને કિંગ સરકાર પાસેથી વધુ રાહતોની માગણી કરી.
પ્રજાસત્તાક ચીન
ચીનમાં 1910માં ગુલામીપ્રથાનો અંત થયો.
ઑક્ટોબર 10, 1911 ના રોજ વુહાનમાં વુચંગ બળવા તરીકે જાણિતા થયેલાં ક્રાંતિકારી સૈન્ય બળવાની શરૂઆત થઈ. માર્ચ 12, 1912ના રોજ નાન્જિંગમાં રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના (પ્રજાસત્તાક ચીન અથવા ચીન ગણરાજ્ય)ની વચગાળાની સરકાની રચના થઈ જેનાં પ્રમુખ સુન યાટ-સેન બન્યાં.પરંતુ છેલ્લા ક્વિંગ શાસકને સત્તા છોડી દેવા માટે કરવામાં આવેલા કરારના ભાગરૂપે, સુનને ક્વિંગ સરકારમાં વડાપ્રધાન રહી ચૂકેલા અને ન્યૂ આર્મી (નવા સૈન્ય)નું નેતૃત્વ કરનારા યુઆન શિકાઈને સત્તા સોંપી દેવાની ફરજ પાડવામાં આવી. (આ એક એવો નિર્ણય હતો, જેને માટે સુનને પાછળથી પસ્તાવું પડ્યું હતું.) આગામી કેટલાંક વર્ષો દરમિયાન યુઆને રાષ્ટ્રીય અને પ્રાંતિક ધારાસભાઓને વિખેરી નાખી, અને 1915નાં અંતિમ સમયમાં તેણે પોતાને સમ્રાટ ઘોષિત કર્યો. યુઆનની આ રાજવી મહત્વકાંક્ષાઓનો તેની નીચે કામ કરનારાં લોકો દ્વારા પ્રખર વિરોધ કરવામાં આવ્યો. પોતાની સામે બળવો થવાની સંભાવનાનો અણસાર આવતાં જ તેણે માર્ચ 1916માં પોતાન પદનો ત્યાગ કર્યો અને તે જ વર્ષનાં જૂન માસમાં તેનું મૃત્યું થયું. તેના મૃત્યુથી ચીનમાં સત્તાનો શૂન્યાવકાશ સર્જાયો; પ્રજાસત્તાક સરકાર સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડી હતી. જેને કારણે વૉરલોર્ડ યુગ (યુદ્ધખોર યુગ)ની શરૂઆત થઈ, જેમાં મોટાભાગનો દેશ એકબીજાના વિરોધી એવા પ્રાંતિય સૈનિક નેતાઓનાં બદલાતાં કામચલાઉ જોડાણોનાં શાસન હેઠળ હતો.
1919માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનાં અંત માટે થયેલી ટ્રીટી ઑફ વર્સેઇલ્સ (વર્સેઇલ્સ સમજૂતિ) દ્વારા ચીન પર લાદવામાં આવેલી શરતોની પ્રતિક્રિયારૂપે મે ફોર્થ મૂવમેન્ટ (મે ચોથી ચળવળ)ની શરૂઆત થઈ. જેણે ઝડપથી ચીનમાં આંતરિક સ્થિતિ બાબતે એક વિરોધ ચળવળનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. ઉદારમતવાદી પાશ્ચાત્ય ફિલસુફી (તત્વજ્ઞાન) તરફ ચીનનાં બુદ્ધિજીવીઓ દ્વારા વ્યક્ત થયેલાં સંદેહોને કારણે વધુ ઉદ્દામ મતવાદી વિચારાધારાનો સ્વીકાર થયો. જેને પરિણામે ચીનમાં ડાબેરી અને જમણેરી વિચારધારાઓ વચ્ચે ક્યારેય સમાધાન ન સાધી શકાય તેવા સંઘર્ષનાં બીજ રોપાયાં, જેનું બાકીની સદી માટે ચીનનાં ઇતિહાસ પર પ્રભુત્વ રહેશે.
સુન યાટ-સેને 1920ના દશકમાં દક્ષિણ ચીનમાં એક ક્રાંતિકારી થાણું સ્થાપ્યું અને વિભાજીત થયેલા રાષ્ટ્રને સંગઠિત કરવાની શરૂઆત કરી. સોવિએટ સંઘની મદદથી, તેણે નવી ઉભરતી કૉમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ચાઈના (સીપીસી) સાથે જોડાણ કર્યું. સુન 1925માં કેન્સરને કારણે મૃત્યુ પામ્યા બાદ તેના એક આશ્રિત ચિંઆંગ કાઈ-શેકએ ક્યુમિન્ટેન્ગ (નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી અથવા કેએમટી) પર અંકૂશ મેળવ્યો. ત્યારબાદ તે નોર્ધન એક્સ્પિડિશન તરીકે જાણીતા સૈન્ય અભિયાન દ્વારા દક્ષિણ અને મધ્ય ચીનના મોટા હિસ્સાને પોતાના તાબા હેઠળ લાવવામાં સફળ રહ્યો. સૈન્ય બળ દ્વારા દક્ષિણ અને મધ્ય ચીનનાં યુદ્ધખોર નેતાઓને હરાવ્યા છતાં પણ ચિઆંગને ઉત્તરના યુદ્ધખોર નેતાઓની વફાદારી મેળવવામાં સામાન્ય સફળતા મળી. ચિઆંગ 1927માં સીપીસી તરફ સક્રિય થયો અને સીપીસી સૈન્ય તથા તેનાં અધિકારીઓનો તેમના દક્ષિણ અને પૂર્વીય ચીનમાં આવેલાં થાણાઓ તરફ સતત પીછો કરતો રહ્યો. પોતાના ચાઈનીઝ સોવિયેટ રિપબ્લિક (ચાઈનીઝ સોવિએટ ગણતંત્ર) જેવા પર્વતીય થાણાંઓમાંથી હાંકી કઢાયા બાદ 1934માં, સીપીસી દળોએ ચીનનાં સૌથી વેરાન અને ઉજ્જડ પ્રદેશને વટાવીને ઉત્તરપશ્ચિમ તરફની લોંગ માર્ચની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે શાંક્ક્ષી પ્રાંતનાં યાન’એનમાં એક ગુરિલ્લા થાણું સ્થાપ્યું.
પુનિત મહારાજ
જીવન
તેમનો જન્મ ઇ. સ. ૧૯૦૮માં ૧૯મી મે ના રોજ એટલે કે વિક્રમ સંવત ૧૯૬૪ ની વૈશાખ વદ બીજ ના દિવસે શ્રી ભાઇશંકરભાઇ અને લલિતા બેન ના ત્યાં ધંધુકા ખાતે વાલમ બ્રાહ્મણ કુટુંબ માં થયો હતો. બાળપણનું નામ બાલકૃષ્ણ હતું. નાનપણથી તેઓ માટલાની બે ઠીકરીઓ વગાડીને કીર્તન કરતાં. રામનામનું રસાયણ ભવ રોગને હરે છે. તેવા વાકયે ક્ષય રોગથી નિરાશ બાલકૃષ્ણનાં જીવનમાં પરિવર્તન આણ્યું. રાધેશ્યામ મહારાજે તેમને પુનિત મહારાજ નામ આપ્યું. ભજનનોપુનિત મહારાજે રામ ના ગુણો નું વર્ણન કરવાં રામાયણ રચવા નો નિર્ણય કર્યો જે પૂર્ણ થયે ડાકોર રાજા રણછોડ રાય સમક્ષ નવ દિવસ વાંચન કરી સાંભળવ્યું. ત્યારબાદ ભજન શરૂ કર્યા. તેઓ ભાખરીદાન અને નેત્રયજ્ઞ અભિયાનના પ્રણેતા હતા.
ચીનનો ઇતિહાસ
પ્રજાસત્તાક ચીન
લોંગ માર્ચ દરમિયાન, સામ્યવાદીઓ એક નવા નેતા માઓ ઝેડોંગ (માઓ ત્સે-તુંગ)ના નેતૃત્વ હેઠળ પુનઃસંગઠિત થયાં. દેશનાં જુદાં જુદાં ભાગો પર રહેલાં જાપાનનાં 14 વર્ષ લાંબા (1931-1945) કબ્જાના સમયગાળા દરમિયાન કેએમટી અને સીપીસી વચ્ચેનો કઠોર સંઘર્ષ જાહેર અથવા ખાનગી રીતે સતત ચાલુ રહ્યો. બે ચાઈનીઝ પક્ષોએ જાપાનીઓનો વિરોધ કરવા માટે ચીન-જાપાન યુદ્ધ (1937-1945) દરમિયાન 1937માં નામ પૂરતો જ એક સંયુક્ત મોરચો (યુનાઈટેડ ફ્રન્ટ) રચ્યો, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધનો એક ભાગ બન્યો. જાપાનની 1945માં થયેલી હારને પગલે, સમાધાન અને વાટાઘાટો માટેની સમજૂતિના પ્રયાસો નિષ્ફળ જવાને પગલે કેએમટી અને સીપીસી વચ્ચેનું યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું. સીપીસીએ 1949 સુધીમાં મોટાભાગ દેશ પર કબ્જો કરી લીધો હતો. (જુઓ ચાઈનીઝ સિવિલ વૉર)
પુનિત મહારાજ
જીવન
તેમનું અવસાન ૨૭ જુલાઈ, ૧૯૬૨ના રોજ થયું હતું. તેમણે શરૂ કરેલું જનકલ્યાણ માસિક આજે પણ લોકપ્રિય છે.
ચીનનો ઇતિહાસ
પ્રજાસત્તાક ચીન
બીજા વિશ્વયુદ્ધને અંતે 1945માં સંપૂર્ણ જાપાનીઝ શરણાગતિના ભાગરૂપે, તાઈવાનમાં રહેલા જાપાની દળોએ ચાઈનીઝ ગણરાજ્ય (રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના)નાં દળો સમક્ષ શરણાગતિ સ્વીકારી, જેને કારણે ચિઆંગ કાઈ-શેકને તાઈવાનનો અસરકાર અંકૂશ પ્રાપ્ત થયો. જ્યારે ચિઆંગને 1949માં સીપીસી દળો દ્વારા મેઈનલેન્ડ ચાઈના (ચીનના મુખ્ય ભૂભાગ)માં હરાવવામાં આવ્યો ત્યારે તે તેની સરકાર, સૈન્યનાં બચી ગયેલા શેષ ભાગની સાથે કેએમટીની મોટાભાગની નેતાગીર તથા મોટી સંખ્યામાં ટેકેદારોને લઈને તાઈવાન પહોંચી ગયા.
પુનિત મહારાજ
ભજનો
પુનિત મહારાજ કે જે સંત પુનિત તરિકે પણ ઓળખાયા તેમણે કૃષ્ણભક્તિનાં અનેક ભજનો રચ્યાં છે અને આ ભજનો ગુજરાતીઓની લોકજીભે હરરોજ ગવાય છે. ખાસ કરીને તે ડાકોરના રણછોડરાયજીના પરમ ભક્ત હતાં અને તેથી કરી તેમણે રણછોડજીનાં અનેક ભજનો રચ્યાં છે. રણછોડજીની તીથીઓ, સાત વાર, રણછોડજીની આરતિ, વિગેરે ઉપરાંત 'ભૂલો ભલે બીજું બધું, મા બાપને ભૂલશો નહી...' તેમનું ખુબજ લોકપ્રિય ભજન છે.
ચીનનો ઇતિહાસ
1949થી વર્તમાન
સીપીના વિજય અને તેમના દ્વારા ઑક્ટોબર 1, 1949 ના રોજ પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાની ઘોષણા કર્યા બાદ, તાઈવાન ફરી એક વખત મેઈનલેન્ડ ચાઈના (ચીનના મુખ્ય ભૂભાગ)થી રાજકીય રીતે અલગ થઈ ગયું હતું, જે આજ દિન સુધી ચીન ગણરાજ્ય દ્વારા શાસિત છે. આ બન્ને વિરોધી પક્ષો વચ્ચે ક્યારેય કોઈ જ શાંતિ સંધી કરવામાં આવી નથી. 1949થી પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાનો ઇતિહાસ જાણવા માટે જુઓ ‘હિસ્ટ્રી ઑફ ધી પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના’. 1949થી રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાનો ઇતિહાસ જાણવા માટે જુઓ ‘રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના ઑન તાઈવાન (1949-પ્રેઝન્ટ)’.
પુનિત મહારાજ
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૬૨માં મૃત્યુ
ચીનનો ઇતિહાસ
પ્રાગિતિહાસ
The Archaeology of Ancient China, Yale University પ્રેસ, 1986.
સામ્યવાદી સમયકાળ, 1949-વર્તમાન
જેએસટીઓઆર (JSTOR)માં
ઢોકળવા (તા. ચોટીલા)
ઢોકળવા (તા. ચોટીલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઢોકળવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
અબેલ તાસ્માન
right|thumb|240x240px|તાસ્માનની સફરો દર્શાવતો નકશો અબેલ જાન્સ્ઝૂન તાસ્માન (૧૬૦૩-૧૬૫૯) ડચ સમુદ્ર સફરી હતો. તેણે ૧૬૪૨ અને ૧૬૪૪માં પોતાની સમુદ્ર યાત્રાઓ દરમિયાન ડચ ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપની તરફથી તાસ્માનિયા અને ન્યૂ ઝિલેન્ડની શોધ કરી હતી. તેણે ઓસ્ટ્રેલિયાનો મોટાભાગનો પ્રદેશ પણ શોધ્યો હતો.
તાસ્માનનો જન્મ ગ્રોનિન્ગેન, હોલેન્ડમાં થયો હતો. ૧૬૩૩માં તે બાતવિયા (હવે જાકાર્તા) ગયો. ૧૬૩૬માં તે ફરી પાછો હોલેન્ડ આવ્યો અને બે વર્ષ પછી પોતાની પત્નિ સાથે જાકાર્તા ગયો. ૧૬૪૦માં તેણે જાપાન ૧૬૪૨માં દક્ષિણમાં પાલેમબાંગની સફરો કરી.
તાસ્માનિયા અને ન્યૂ ઝિલેન્ડની શોધ
તાસ્માનને ડચ ઇસ્ટ ઇન્ડિઝનો ગવર્નર જનરલ બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેણે વાન ડાઇમનના પૂર્વ ભાગોમાં સફર કરી અને તે જમીનને ડચ માલિકીની જાહેર કરી. ત્યારબાદ તે પશ્ચિમ તરફ હંકાર્યો અને ન્યૂ ઝિલેન્ડ શોધ્યું. માઓરી આદિવાસીઓએ તેના નૌકા કાફલા પર આક્રમણ કર્યું અને તેનાં ૪ ખલાસીઓ મૃત્યુ પામ્યા. તાસ્માન ત્યારબાદ ઉત્તર-પૂર્વમાં ટોંગા અને ફિજી તરફ ગયો અને ન્યૂ ગિએના તરફ હંકાર્યો. જૂન ૧૬૪૩માં તે જાકાર્તા પાછો ફર્યો.
પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયા
તાસ્માનિયા, તાસ્માનિયા દ્રિપકલ્પ, તાસ્માનિયા ટાપુ અને તાસ્માન સમુદ્રના નામો તેના ઉપરથી પાડવામાં આવ્યા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
કરોડીયા (ઉત્તર)
કરોડીયા (ઉત્તર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા કડાણા તાલુકાનું આવેલું એક ગામ છે. કરોડીયા (ઉત્તર) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કડાણા તાલુકો
ધજાંબા
ધજાંબા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. ધજાંબા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
જામ ટીંબાડી (તા. ઉપલેટા)
જામ ટીંબાડી અથવા ટીંબાડી જામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા  ઉપલેટા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જામ ટીંબાડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધોળાકુવા (તા.ઝઘડીયા)
ધોળાકુવા (તા.ઝઘડીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધોળાકુવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઝઘડીયા તાલુકો
તણસવા (તા. ઉપલેટા)
તણસવા (તા. ઉપલેટા)' ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા  ઉપલેટા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. તણસવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઉપલેટા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભાઠા (તા. ચોર્યાસી)
ભાઠા (તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ભાઠા ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:સુરત શહેર તાલુકો
સણાદર (તા. દિયોદર)
સણાદર (તા. દિયોદર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દિયોદર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સણાદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દિયોદર તાલુકો
જયશંકર 'સુંદરી'
જયશંકર ભૂધરદાસ ભોજક (૩૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૯૭૫‌) જેઓ જયશંકર 'સુંદરી' તરીકે જાણીતા છે, ગુજરાતી રંગભૂમિના કલાકાર, આત્મકથાકાર અને દિગ્દર્શક હતા.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનું કુટુંબના સભ્યો નાટક અને ગાયન કલા સાથે જોડાયેલા હતા. તેમણે બે ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. નાટક અને ગાયનની તાલીમ તેમણે તેમના દાદા, ત્રિભુવનદાસ પાસેથી મેળવી હતી જેઓ ઉસ્તાદ ફકરુદ્દીનના શિષ્ય હતા. પંડિત વાડીલાલ નાયક પાસેથી પણ તેમને તાલીમ મળી હતી.
કારકિર્દી
ઇ.સ. ૧૯૦૧માં ૧૨ વર્ષની ઉંમરે સૌપ્રથમ 'સૌભાગ્યસુંદરી'માં મહિલાની સર્વત્તમ ભૂમિકા કરી અને તેઓ 'ભોજક'ના બદલે 'સુંદરી' નામે ઓળખાયા. ૧૮૯૭માં તેમણે પોતાની કારકિર્દીનો પ્રારંભ કલકત્તાની ઉર્દૂ નાટક મંડળીમાં જોડાઈ ને કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ ૧૯૦૧માં છોટાલાલ કાપડિયાના મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળમાં જોડાયા. ગુજરાતીની સાથે તેમણે હિંદી અને ઉર્દૂ ભાષાના નાટકોમાં પણ કામ કર્યું હતું. તેમણે નાટકોમાં મુખ્યત્વે સ્ત્રી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી કારણકે તે સમયે નાટકોમાં સ્ત્રીઓને કામ કરવાની મનાઇ હતી.
મુંબઈમાં પારસી થિયેટરના શેક્સપિયરના 'ઓથેલો' પર આધારિત નાટક 'સૌભાગ્ય સુંદરી'માં તેમણે ડેસ્ડેમોના પાત્રને "સુંદરી" તરીકે ભજવ્યું હતું. આ નાટક અત્યંત સફળ રહ્યું હતું અને તેના પછી જયશંકરને 'સુંદરી' ઉપનામ મળ્યું હતું. બાપુલાલ નાયકની સાથે તેમણે અનેક મુખ્ય સ્ત્રી પાત્રો ભજવ્યા હતા. બાપુલાલ નાયક સાથે તેમણે ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના સરસ્વતીચંદ્ર, નૃસિંહ વિભાકર અને મુળશંકર મુલાણીના નાટકો ભજવ્યા હતા. ૧૯૩૨માં તેઓ નિવૃત્ત થયા હતા અને વિસનગર પાછા ફર્યા હતા. જ્યાં તેમણે રંગભૂમિ વિશે લેખો લખવાનું શરૂ કર્યું.
૧૯૪૮થી ૧૯૬૨ સુધી તેઓ અમદાવાદમાં રંગભૂમિમાં દિગ્દર્શક રહ્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૪૮માં અમદાવાદ ખાતે રસિકલાલ પરીખ અને ગણેશ માવળંકરની સાથે નાટ્ય વિદ્યામંદિરની રચના કરી, જેમાં તેઓ આચાર્ય બન્યા. આ વિદ્યામંદિરમાંથી નાટકશાળા 'નાટ્યમંડળ'નો જન્મ થયો હતો.. દલપતરામના નાટક 'મિથ્યાભિમાન' વડે તેમણે લોકકલા ભવાઈને પુન:જીવિત કરી હતી. ૧૯૫૩માં તેમણે 'મેના ગુર્જરી' જેવા નાટકો વડે ભવાઈ અને બેઇજિંગ ઓપેરા જેવી કળાનું મિશ્રણ કર્યું હતું.
તેમનું અવસાન ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૯૭૫ના રોજ વિસનગરમાં થયું હતું.
પુરસ્કારો
૧૯૫૧માં તેમને ગુજરાતી સાહિત્યનું સર્વોચ્ચ સન્માન રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયું હતું. ૧૯૫૭માં ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે તેમને નાટ્ય કળાના દિગ્દર્શન માટેનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર 'પ્રેસિડેન્ટ એવોર્ડ' એનાયત કર્યો હતો, જે હવે 'સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ' તરીકે ઓળખાય છે. ૧૯૬૩માં તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના કળા વિભાગના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૧૯૬૭માં ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નૃત્ય અકાદમી તરફથી તેમનું સન્માન કરાયું હતું. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ વી. વી. ગિરિએ તેમને ભારતનો ત્રીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મભૂષણ ૧૯૭૧માં એનાયત કર્યો હતો.
પ્રભાવ
તેમની આત્મકથા 'થોડાં આંસુ, થોડાં ફૂલ' ચાર વર્ષના સમયગાળામાં આંશિક લખાયેલી અને આંશિક તેમના પુત્ર દિનકર ભોજક અને સામાભાઇ પટેલને કહીને લખાયેલી છે. આ આત્મકથા છેલ્લાં સો વર્ષની ગુજરાતી રંગભૂમિ અને નાટ્યસ્થિતિને સમજવા માટે મહત્ત્વની છે. લેખક-નિર્માતા-દિગ્દર્શક વચ્ચે સુમેળના અભાવે ગુજરાતી નાટક અને રંગભૂમિને પ્રતિકૂળ અસર પહોંચાડી છે તેનો ખ્યાલ તેમાંથી આવે છે. આત્મકથાનું ત્રીજું પ્રકરણ ‘અંતરનાટક’ ત્રીજો પુરુષ એકવચન પદ્ધતિએ લખાયું છે. તે ૧૯૭૬માં પ્રકાશિત થઇ હતી. ગુજરાત યુનિવર્સિટીના માસ્ટર ઓફ આર્ટસના અભ્યાસક્રમમાં તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૮૯માં સંવર્ધિત આવૃત્તિ સાથે તેનું પુન:મુદ્રણ થયું હતું.
ઇ.સ. ૨૦૦૨માં તેમની આત્મકથા હિંદીમાં 'કુછ આંસુ, કુછ ફૂલ' તરીકે દિનેશ ખન્ના દ્વારા અનુવાદ કરવામાં આવી હતી જે 'નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા' એ પ્રકાશિત કરી હતી. ૨૦૧૧માં તે અંગ્રેજીમાં 'Some Blossoms, Some Tears' શીર્ષક હેઠળ અનુવાદિત થઇ હતી.
અમદાવાદમાં એક નાટ્યગૃહને તેમની યાદમાં 'જયશંકર 'સુંદરી' નાટ્યગૃહ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.
વડનગર, ઉત્તર ગુજરાતમાં આવેલું ભવાઈ ગવર્નમેન્ટ મ્યુઝિયમ તેમના કાર્યોનું પ્રદર્શન ધરાવે છે.
મોરબીના કલા મંદિર દ્વારા જયશંકર સુંદરીનું તૈલચિત્ર અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને સૌરાષ્ટ્રના કલા મંદિરના સભાખંડમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું.
સુંદરી : એન એક્ટર પ્રિપેર્સ તેમની આત્મકથા પર આધારિત ૧૯૯૮માં પ્રદર્શિત નાટક હતું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ શ્રેણી:૧૯૭૫માં મૃત્યુ
એબીબી ગ્રુપ
ઓર્ગેનાઇઝેશન સ્ટ્રક્ચર
એબીબી વિજળી ના ગ્રિડ બનાવતિ વિશ્વ ની સૌથી મોટી કંપની છે. એબીબી ઉર્જા તથા રોબોટીક્સ ના મુળ કરોબાર સિવાય બીજા ક્ષેત્રો મા પણ સક્રિય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કંપનીઓ
ધામોડી
ધામોડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. ધામોડી ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
આંધી
thumb|આંધીનું તોફાન નજીક આવે છે એવું  એક દૃશ્ય, [[ટેક્સસ|ટેક્સાસ, ૧૯૩૫ના વર્ષની તસવીર]] આંધી હવામાન સંબંધિત એક ઘટના છે, જેમાં સખત વેગીલા પવન સાથે ધૂળ ઉડે છે અને તેના ગોટેગોટા ઉડીને દૃશ્યતામાં ઘટાડો કરે છે. ક્યારેક ક્યારેક આંધી ઝંઝાવાતી અને ચક્રવાતી વાવાઝોડાના પ્રથમ ભાગને પણ કહેવામાં આવે છે, જેમાં વરસાદ થતો નથી.
ધોલી (તા.ઝઘડીયા)
ધોલી (તા.ઝઘડીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધોલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઝઘડીયા તાલુકો
જુલાઇ ૨
૨ જુલાઇનો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૧૮૩મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૧૮૪મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૧૮૨ દિવસ બાકી રહે છે.
આ દિવસ સામાન્ય વર્ષ (લિપ વર્ષ સીવાયના વર્ષ)નું મધ્યબિંદુ ગણાય, કારણકે આ દિવસ પહેલા વર્ષનાં ૧૮૨ દિવસ અને પછીનાં ૧૮૨ દિવસ રહે છે. વર્ષનાં મધ્યબિંદુરૂપ ચોક્કસ સમય આ દિવસનાં મધ્યાહ્નનાં ૧૨-૦૦ વાગ્યાનો ગણાય છે. નવા વર્ષના પ્રથમ દિવસનો અને આજના દિવસનો વાર સરખા હોય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જુલાઇ
ગોજા (તા. ચોર્યાસી)
ગોજા(તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ગોજા ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
સિસ્વા (તા. બોરસદ)
સિસ્વા (તા. બોરસદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બોરસદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. સિસ્વા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:બોરસદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
સેવાંત્રા (તા. ઉપલેટા)
શ્રેણી:ઉપલેટા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કુરેટા (તા. કડાણા)
શ્રેણી:કડાણા તાલુકો
પંડિત રામ નારાયણ
thumbnail|રામ નારાયણ પંડિત રામ નારાયણ (હિન્દી: राम नारायण) (જન્મ ડિસેમ્બર ૨૫, ૧૯૨૭), હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત ક્ષેત્રે સારંગીવાદક તરીકે ખૂબ જ લોકપ્રિય છે.. એમના શાસ્ત્રીય સંગીતમાં આંતર રાષ્ટ્રીય પ્રદાન બદલ, તેઓ પંડિત તરીકે ઓળખાયા. એમના થકી સારંગી સંગીતવાદ્ય તરીકે લોકપ્રિય બની છે.. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે પ્રથમ સફળ સારંગીવાદક બન્યા તેમજ ઘણા કાર્યક્રમો પણ સફળતાપૂર્વક કર્યા છે..
પંડિત રામ નારાયણનો ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા ઉદેપુર ખાતે થયો હતો, અને તેઓ બાળવયે જ સારંગી વગાડવાનું શીખી ગયા હતા. તેઓએ સારંગી વાદકો અને શાસ્ત્રીય ગાયકો પાસે નાની ઉંમરમાં જ તાલિમ મેળવી અને સંગીત શિક્ષક તેમ જ સંગીતકાર પણ નાની ઉંમરમાં જ બન્યા હતા. તેમને શાસ્ત્રીય ગાયકોના સહાયક તરીકે ઓલ ઇન્ડીયા રેડિઓ, લાહોર ખાતે ઇ.સ. ૧૯૪૪ના વર્ષમાં રોકવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ઇ.સ. ૧૯૪૭ના વર્ષમાં ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પડવાને કારણે ભારતમાં દિલ્હી ખાતે આવ્યા ત્યારબાદ તેઓ ઇ.સ. ૧૯૪૭ના વર્ષમાં ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પડવાને કારણે ભારતમાં દિલ્હી ખાતે આવ્યા અને તેમને કોઈની સાથમાં નહીં પણ હવે પોતાના બલબૂતા પર કામ કરવાની ઈચ્છાને કારણે તેઓ ભારતીય સિનેમામાં કામ કરવા ઇ. સ. ૧૯૪૯માં મુંબઈ આવ્યાં.
ઈ. સ. ૧૯૫૪ના અસફળ પ્રયત્ન પછી, નારાયણ એક એકલ કલાકાર બન્યા. તેમણે ૧૯૫૬થી એકલ કાર્યક્રમ આપવા શરૂ કર્યાં. એમણે એકલ આલ્બમ રેકોર્ડ કરવા શરૂ કર્યાં અને ૧૯૬૦માં અમેરિકા અને યુરોપનો પ્રવાસ કર્યો. નારાયણ ભારતીય અને વિદેશી વિદ્યાર્થીને શીખવાડતા અને સન ૨૦૦૦ મોટે ભાગે ભારત બહાર કાર્યક્રમ કરતાં. તેમને ૨૦૦૫માં ભારતનો બીજો સૌથી મોટો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર પદ્મવિભૂષણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન
રામ નારાયણનો જન્મ ડિસેમ્બર ૨૫, ૧૯૨૭ના દિને રાજસ્થાન રાજ્યના ઉદેપુર ખાતે થયો હતો. એમના વડ દાદાના પિતા બાગાજી બિયાવત અંબર ખાતેના ગાયક હતા, તેમ જ તેઓ નારાયણજીના વડદાદા સગડ દાનજી બિયાવત ઉદેપુરના મહારાણાના દરબારમાં ગાવાનું કાર્ય કરતા હતા. નારાયણના દાદા હરલાલજી બિયાવત અને એમના પિતાજી નાથુજી બિયાવત ગાયક તરીકે તેમ જ ખેતી કરવાનું કાર્ય પણ કરતા. નાથુજી દિલરુબા, અને નારાયણજીના માતાજી પણ સંગીતચાહક હતા.
કુટુંબ અને અંગત જીવન
નારાયણના પત્ની શિલા ગૃહીણી હતાં, તેઓ ૧૯૫૦માં મુંબઈ આવ્યાં, અને તેઓનાં ચાર સંતાનો હતાં. She died prior to 2001. તેઓના સૌથી મોટા પુત્ર સરોદ વાદક બ્રિજ નારાયણ, એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૫૨ના દિવસે ઉદેપુર ખાતે જનમ્યા હતા. તેઓની એક દિકરી અરૂણા નારાયણ કાલ્લે ૧૯૫૦ના દાયકાની મધ્યમાં મુંબઇ ખાતે જનમ્યા હતા. અરૂણા નારાયણ સારંગી વાદક તરીકેનો કાર્યક્રમ આપનાર સૌથી પહેલા મહિલા હતા. આ પછીના સમયમાં તેઓને કેનેડા ખાતે સ્થાયી થયા હતા. બીજા પુત્ર શિવા તબલાં વગાડવાનું શીખ્યા હતા. રામનારાયણના પૌત્ર, તેમ જ બ્રિજ નારાયણના પુત્ર, હર્ષ નારાયણ પણ સારંગી વાદક હતા. નારાયણજીએ બ્રિજ, અરુણ અને હર્ષ સાથે કાર્યક્રમ આપ્યો છે. ચતુરલાલ ને ચાર પુત્રો હતાં, તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી નારાયણે તેમના પુત્રોને સહાય કરી. ચતુરલાલના પુત્ર ચરણજીતલાલ તબલાવાદક હતા અને તેમણે નારાયણજી સાથે યુરોપના દેશોમાં સંગીતના કાર્યક્રમોમાં સંગત કરવા માટે પ્રવાસ પણ કર્યો હતો. નારાયણ હજીપણ મુંબઈમાં રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:કલા શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:સંગીત શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ
દરેડ (તા. બાબરા)
દરેડ (તા. બાબરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દરેડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ સરકારી દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ચાણપા (તા. ચોટીલા)
ચાણપા (તા. ચોટીલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચાણપા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
પ્રાણી
પ્રાણીઓ એનિમાલિયા  અથવા મેટાઝોઆ  રાજ્ય ના મોટે ભાગે બહુકોષી, યુકેર્યોટિક  ઓર્ગેનિઝમ ના મોટા જૂથ છે. તેમની શરીર રચના આખરે તેઓ જેમ વિકાસ કરે છે તે રીતે નિશ્ચિત થાય છે, જોકે કેટલાક તેમની પાછળની જિંદગીમાં પરિવર્તનની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. મોટા ભાગના પ્રાણીઓ ગતિશીલ (હલન ચલન કરી શકે તેવા હોય છે), અલબત્ત કે તેઓ સ્વેચ્છાપૂર્વક અને સ્વતંત્ર રીતે હરીફરી શકે છે. દરેક પ્રાણીઓ પરાવલંબી પણ હોય છે, તેનો અર્થ એ કે તેમણે તેમનું ગુજરાન ચલાવવા માટે તેમણે અન્ય પ્રાણીઓને ગળવા જ પડે છે.
અવશેષોના રેકોર્ડમાં અત્યંત જાણીતું પ્રાણી ફાયલા આશરે 542 વર્ષો પહેલા કેમ્બ્રિયન વિસ્ફોટ દરમિયાન દરિયાઇ જાતિ તરીકે મળી આવ્યું હતું.
વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર
"એનિમલ" શબ્દ લેટિન શબ્દ એનિમલ પરથી આવ્યો છે. દૈનિક અનૌપચારીક વપરાશમાં, શબ્દ સામાન્ય રીતે બિન માનવીય પ્રાણીનો ઉલ્લેખ કરે છે. સતત રીતે માનવોની અત્યંત નજીક એવા પૃષ્ઠવંશ અથવા સસ્તન પ્રાણીઓનો દૈનિક ધોરણે ઉપયોગ થાય છે.શબ્દની જૈવિક વ્યાખ્યા માનવ સહિત રાજ્ય એનીમાલિયાના તમામ સભ્યોનો ઉલ્લેખ કરે છે.
લાક્ષણિકતાઓ
પ્રાણીઓ વિવિધ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે, જે તેને અન્ય જીવંત ચીજોથી અલગ પાડે છે. પ્રાણીઓ યુકેર્યોટિક અને મલ્ટીસેલ્યુલર હોય છે (જોકે મિક્ઝોઝોઆ જુઓ), જે તેમને જીવાણુ (બેક્ટેરીયા) અને અત્યંત મુક્ત પણે વિચરતા પ્રાણીઓથી અલગ પાડે છે. તેઓ પરાવલંબી હોય છે, સામાન્ય રીતે આંતરિક ચેમ્બરમાં ખોરાકનું પાચન કરે છે, જે તેમને છોડો અને શેવાળથી અલગ પાડે છે (જોકે કેટલા જળચરો પ્રકાશસંશ્લેષણ અને નાઇટ્રોજન ફિક્સેસનની શક્તિ ધરાવતા હોય છે). આ ઉપરાંત તેઓ છોડો, શેવાળ અને ફૂગથી કડક સેલ વોલના અભાવને કારણે અલગ પડે છે. દરેક પ્રાણીઓ તેમના જીવનના ચોક્કસ તબક્કે ગતિશીલ છે. મોટા ભાગના પ્રાણીઓમાં, એમ્બ્રોયો તેમના પ્રારંભિક તબક્કામાંથી પસાર થાય છે, જે ફક્ત પ્રાણીઓનું જ લક્ષણ છે.
માળખું
થોડા અપવાદો સાથે, મોટા ભાગના વિખ્યાત જળચરો (ફિલુમ પોરીફેરા) અને પ્લાકોઝોઆ, પ્રાણીઓ અલગ પ્રકારના શરીર ધરાવે છે, જે કોશમંડળમાં વિભાજિત હોય છે. તેમાં સ્નાયુનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ સંકોચાવા અને ગતિ કરવા સક્ષમ હોય છે અને મજ્જાતંતુ કોશમંડળ, જે સંકેતો મોકલે છે અને પ્રક્રિયા કરે છે. તદુપરાંત વિશિષ્ટ આંતરિક એક અથવા બે મુખ સાથેની પાચન ચેમ્બર હોય છે. આ પ્રકારની રચના સાથેના પ્રાણીઓને મેટાઝોઆન અથવા ઇયુમેટાઝોઆન કહેવાય છે, જ્યારે અગાઉના પ્રાણીઓ માટે સામાન્ય અર્થમાં વપરાય છે.
દરેક પ્રાણીઓ યુકેર્યોટિક કોષો ધરાવતા હોય છે, જનીની આસપાસ કોલ્લાજેન અને ઇલાસ્ટિક ગ્લાયકોપ્રોટીનના મિશ્રણના વિશિષ્ટ એક્સ્ટ્રાસેલ્યુલર મેટ્રિકસ હોય છે. આ કદાચ કવચ, હાડકા, અને કંટિકા (અણીવાળું માળખું જે ખોપરી જેવું કામ કરે છે) જેવા માળખાની રચના કરવા માટે કઠણ થઇ શકે છે. વિકાસ દરમિયાન ત સંબધિત રીતે સાનુકૂળ માળખાની રચના કરે છે, જનીની પર કવચ ગતિ કરી શકે છે અને પુનઃસંગઠિત થઇ શકે છે, જે જટિલ માળખાને શક્ય બનાવે છે. તેનાથી વિરુદ્ધ, અન્ય મલ્ટીસેલ્યુલર ઓર્ગેનિઝમ જેમ કે છોડો અને ફૂંગી સેલ વોલ દ્વારા સેલ્સ ધરાવતા હોય છે અને તેથી પ્રગતિકારક વૃદ્ધિ મારફતે વિકાસ પામે છે. તેમજ, પ્રાણીઓના સેલમાં નીચેના ઇન્ટરસેલ્યુલર જંકશનો વિશિષ્ટ હોય છેઃ ટાઇટ જંકશન, ગેપ જંકશન, અને ડેસ્મોસમ્સ.
પ્રજનન અને વિકાસ
આશરે દરેક પ્રકારના પ્રાણીઓ લૈંગિક પ્રજનનની પ્રક્રિયા કરે છે. તેઓ થોડા ખાસ પ્રકારના પ્રજનન કોષો ધરાવે છે, જે નાના ગતિશીલ શુક્રાણુઓ અથવા મોટા બિન-ગતિશીલ અંડાણુ પેદા કરવા માટે અર્ધસૂત્રણમાંથી પસાર થાય છે. આ ગર્ભપેશીની રચના કરવા ઓગળે છે, જે નવા એક પ્રાણીમાં વિકાસ પામે છે.
ઘણા પ્રાણીઓ પણ અજાતીય પ્રજનન માટે પણ સક્ષમ હોય છે. આ ઘટના અનિષેકજનન મારફતે આકાર લે છે, જ્યાં ફળદ્રુપ ઇંડાને પ્રજનન વિના અથવા ઘણા કિસ્સામાં અધૂરા ભાગ દ્વારા પેદા કરવામાં આવે છે.
ગર્ભપેશી પ્રારંભિક રીતે બખોલ વાળા ભાગમાં વિકાસ પામે છે, જનીને ગર્ભકોષ્ઠી અવસ્થા કહેવાય છે, જે પુનઃગોઠવણી અને વિભિન્નતામાંથી પસાર થાય છે. જળચર પ્રાણીઓમાં, ગર્ભકોષ્ઠી અવસ્થા લાર્વે નવા સ્થળે તરી જાય છે અને નવા જળચર તરીકે વિકાસ પામે છે. મોટા ભાગના અન્ય જૂથોમાં, ગર્ભકોષ્ઠી અવસ્થા વધુ જટિલ પુનઃગોઠવણીમાંથી પસાર થાય છે. પ્રથમ તે પાચન ચેમ્બર દ્વારા આંત્રકોષ્ઠીની રચના માટે અંતર્વલન થાય છે અને બે અલગ સૂક્ષ્મજીવ સ્તરો - બહારના બાહ્ય સ્તર અને અંદરના અંત:સ્તર. મોટા ભાગના કિસ્સામાં, તેમની વચ્ચે મધ્ય જનસ્તરનો પણ વિકાસ કરે છે. આ સૂક્ષ્મજીવ સ્તરો બાદમાં કોષમંડળ અને અંગોની રચના માટે અલગ પડી જાય છે.
ખોરાક અને શક્તિ મેળવવી
દરેક પ્રાણીઓ પરાવલંબી હોય છે, તેનો અર્થ એ કે તે અન્ય જીવંત ચીજોને સીધી રીતે કે આડકતરી રીતે તેમનો ખોરાક બનાવે છે. તેમને ઘણી વાર વધુમાં જૂથોમાં પેટા વિભાજિત કરવામાં આવે છે જેમ કે માંસાહારી, શાકાહારી, સર્વભક્ષી, અને પરજીવી.
અન્ય પ્રાણીનો શિકાર કરીને ખાવું એ જૈવિક ઘટના છે, જ્યાં શિકારી પ્રાણી (હિટેરોટ્રોફ શિકાર કરે છે) શિકાર (પ્રાણી કે જનીની પર હૂમલો કરવામાં આવ્યો છે)ને ખોરાક તરીકે લે છે. શિકારને પોતાના ખોરાક તરીકે ગ્રહણ કરે તે પહેલા શિકાર કરનાર પ્રાણી તેમના મારી નાખે છે અથવા મારતા નથી, પરંતુ શિકાર કરવાની ક્રિયા હંમેશા શિકારના મૃત્યુમાં પરિણમે છે. અન્ય મુખ્ય વપરાશની કક્ષા ડેટ્રિટિવોરી છે, મૃત પ્રાણીનો વપરાશ. ઘણી વખત ખવડાવવાની વર્તણૂંકને અલગ પાડવી મુશ્કેલ હોય છે, ઉદાહરણ તરીકે પરોપજીવી જાતિઓ અસંખ્ય પ્રાણીઓનો શિકાર કરે છે અને ત્યાર બાદ તેના કોહવાઇ ગયેલ મડદા પર તેના બચ્ચાને ખવરાવવા માટે પોતાના ઇંડા મૂકે છે. એકબીજા પર લદાયેલું પસંદગીયુક્ત દબાણ શિકાર બનનાર અને શિકાર કરનાર તે વચ્ચે વિકાસાત્મક સશસ્ત્ર સ્પર્ધામાં પરિણમે છે, જે અંતે વિવિધ એન્ટીપ્રિડેટર સ્વીકાર્યતામાં પરિણમે છે.
જે પ્રાણીઓ હાઇડ્રોથર્મલ હવાની અને સમુદ્રી સપાટી પર ઠંડા પ્રદેશોની નજીક રહેતા હોય તેઓ સૂર્યપ્રકાશની ઉર્જા પર નિર્ભર હોતા નથી. તેને બદલે કેમોસિંથેટિક, આર્ચેઇઅન અને બેક્ટેરીયા ખોરાક સાંકળના પાયાની રચના કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને અવશેષ રેકોર્ડ
પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે ચાબૂક જેવા યુકાર્યોટમાંથી ઉત્ક્રાંત થયા હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમના સૌથી નજીકના જીવંત સગાઓ ચોઆનોફ્લેજિટેટ, ગળાપટા જેવી ચાબૂક ધરાવતા પ્રાણીઓ કે જે ચોક્કસ પ્રકારના જળચર પ્રાણીઓના ચોઆનોસાયટસ જેવા આકારવિજ્ઞાન ધરાવતા હોય છે. સૂક્ષ્મ અભ્યાસો પ્રાણીઓને શ્રેષ્ઠ જૂથમાં મૂકે છે જનીને ઓપીસ્થોકોન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં ચોઆનોફ્લેજિલેટ, ફૂગ અને થોડા નાના પરોપજીવી પ્રોટીસ્ટ (મુક્ત પણે કે સમૂહમાં જીવતા પ્રાણીઓ) સમાવેશ થાય છે. આ નામો વિચરતા કોષોમાં ફ્લેજેલમના પાછળના વિસ્તારોમાંથી આવ્યા છે, જેમ કે મોટા ભાગના પ્રાણીઓ સ્પેર્મેટોઝોઆ હોય છે, જ્યારે અન્ય યુકાર્યોટ્સ પૂર્વકાલીન કશાભિકા હોવાનું મનાય છે.
સૌપ્રથમ અવશેષ કે કદાચ પ્રાણીઓને આશરે 610 મિલિયન વર્ષ પહેલા પ્રિકેમ્બ્રિયનના અંત તરફ દેખાવા તરફ રજૂ કરી શકે છે અને તેઓ એડિએકરન અથવા વેન્ડિયન બાયોટા તરીકે ઓળખાય છે. જોકે આ પાછળના અવશેષો સાથે સંબંધ દર્શાવવા મુશ્કેલ હોય છે. કેટલાક આધુનિક ફાયલાના પૂર્વચિહ્ન રજૂ કરી શકે છે, પરંતુ કદાચ તે અલગ જૂથો હોઇ શકૈ છે અને તે ખરેખર પ્રાણીઓ ન પણ હોઇ શકે તે પણ શક્ય છે. તેમના ઉપરાંત, આશરે 542 મિલિયન વર્ષો પહેલા કેમ્બ્રિયન સમયગાળા દરમિયાન અત્યંત જાણીતા ફાયલાએ ઓછા કે વત્તા અંશે એક સાથે જોવા મળ્યા હતા. કેમ્બ્રિયન વિસ્ફોટક કહેવાતી આ ઘટના વિવિધ જૂથો અથવા પરિસ્થિતિમાં ફેરફાર કે જેણે અવશેષીકરણને શક્ય બનાવ્યું હતું તેની વચ્ચે ઝડપી વૈવિધ્યકરણ દર્શાવે છે કે કેમ તે વિવાદાસ્પદ છે. જોકે કેટલાક પાલીયોન્ટોલોજિસ્ટો અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ એવું સુચન કરશે કે અગાઉ જે વિચારવામાં આવ્યું હતું તેના કરતા ઘણા વહેલા પ્રાણીઓ દેખાયા હતા, શક્ય છે કે એક અબજ વર્ષો જેટલા વહેલા દેખાયા હતા. ટ્રેક્સ અને બુરોઝ જેવા ટ્રેસ અવશેષ ટોનિયન યુગમાં મળી આવ્યા હતા, જે (આશરે 5 એમએમ જેટલા પહોળા) મોટા અને અર્થવોર્મ્સ જેટલા જટિલ જેવા મેટાઝોન્સ જેમ વોર્મ ટ્રિપ્લોબ્લાસ્ટિકની હાજરીનો સંકેત આપશે. વધુમાં આશરે એક અબજ વર્ષો પહેલા (કદાચ આજ સમયે ભૂતકાળની તારીખે આ આર્ટિકલમાં ટ્રેસ અવશેષની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી) ટોનિયન યુગના પ્રારંભ દરમિયાનમાં સ્ટ્રોમેટાલાઇટમાં ઘટાડો થયો હતો. અંતના ઓર્ડોવિસીયન અને અંતના પર્મિયનને લુપ્ત થઇ ગયેલા ઘાસ ખાતા મોટી સંખ્યાના દરિયાઇ પ્રાણીઓના ટૂંક સમય બાદ જ અને તેમની વસતી મળી આવી તેના થોડા સમય પહેલા જ વૈવિધ્યતામાં સ્ટ્રોમેટોલાઇટ્સમા વધારો થયો હોવાથી આ સમય દરમિયાન ઘાસ ખાતા પ્રાણીઓ જોવામા આવ્યા હોવાનો સંકેત આપે છે. અગાઉના ટ્રેસ અવશેષો જેવા સમાનની શોધ પર નજર રાખે છે તે આજે જંગી કદના પ્રોટિસ્ટ ગ્રોમીયા ફાએરિકા વધુમાં અગાઉના વખતમાં પ્રાણીઓના વિકાસના પૂરાવા તરીકે તેમના અર્થઘટન પર શંકા વ્યક્ત કરે છે.
પોરીફેરા, રેડીયેટા અને બેઝલ બિલાટેરીયા
thumb|left|નારંગી રંગના હાથી ઇયર સ્પોન્જ, એજેલાસ ક્લેથરોડ્ઝ દ્રષ્ટિની નજીક છે. પૂર્વભૂમિકામાં ગર્ભમાં રહેલા બે ઇંડા: દરિયાઇ પંખો, ઇસિલિગોર્ગીયા અને દરિયાઇ માછલી પકડવાની લાકડી, પ્લેક્ઝૌરેલ્લા ન્યૂટન્સ. જળચરો (પોરીફેરા) અગાઉના કાળમાં અન્ય પ્રાણીઓમાંથી વિકસ્યા હોવાનો લાંબો વિચાર કરવામાં આવે છે. જેમ મોટા ભાગના ફાયલામાં જોવાયું છે તેમ તેમનામાં જટિલ વ્યવસ્થાતંત્રનો અભાવ જોવા મળ્યો હતો. તેમના કોષો વિભાજિત થયેલા હોય છે, પરંતુ મોટા ભાગના કિસ્સામાં સ્પષ્ટ પેશીમાં સંગઠિત થયેલા હોતા નથી. જળચરો ખાસ કરીને પાણીની અંદર જઇને છિદ્રો દ્વારા પોતાનો ખોરાક લે છે. આદ્યકોશીકા, કે જે સંગલિત ખોપરી ધરાવતા હોય છે તે જળચરો અથવા અલગ સમુદાય દર્શાવી શકે છે. જોકે, 21 વંશજાતિઓમાંથી 150 જનીન (આનુવંશિકતા સાથે સંબંધ ધરાવતો શુક્રાણુનો અંશ)ના 2008માં હાથ ધરાયેલા જાતિના વિકાસ અંગેનો અભ્યાસ એવું દર્શાવે છે કે તે ટેનોફોરા અથવા કોમ્બ જેલીસ છે, જે પ્રાણીઓના ઓછામાં ઓછા તે 21 ફાયલામાંના પાયાગત વંશ છે. લેખકો એવી ધારણા સેવે છે કે જળચરો અથવા તેમણે જે શોધી કાઢ્યા છે તેવા જળચરોની પેઢી એટલી પ્રાચીન ન હતી, પરંતુ તેના બદલે કદાચ ગૌણ રીતે તેનું સરળીકરણ થયેલું હોવું જોઇએ.
અન્ય ફાયલામાં, ટેનોફોરા અને નિડેરીયા, કે જેમાં દરિયાઇ એનેમોન (તારાના આકારનું વગડાઉ સફેદ ફૂલ), કોરલ, અને જેલીફિશ, સ્વભાવિક રીતે જ સપ્રમાણ છે અને તેઓ એક જ મુખ વાળી પાચન કરવાની ચેમ્બર ધરાવે છે, જે મુખ અને ગુદામાર્ગ એમ બન્નેની ગરજ સારે છે. બન્ને સ્પષ્ટ પેશી ધરાવે છે, પરંતુ તેઓ ઇન્દ્રિયોમાં સંગઠિત હોતા નથી. ફક્ત બે જ મુખ્ય અર્ધવિકસિત ભાગ છે, બાહ્ય સ્તર અને અંત:સ્તર, જેમની વચ્ચે ફક્ત છૂટાછવાયા કોષો હોય છે. તેવી રીતે, આ પ્રાણીઓને ઘણી વખત ડિપ્લોબ્લાસ્ટિક કહેવામાં આવે છે. નાનું પ્લાકોઝોઆન સમાન હોય છે, પરંતુ તેઓ કાયમી ધોરણે પાચન ચેમ્બર ધરાવતા હોતા નથી.
બાકીના પ્રાણીઓ મોનોફિલેટિક જૂથની રચના કરે છે, જનીને બિલાટેરિયા કહેવાય છે. મોટા ભાગ માટે, તેઓ બન્ને બાજુ સપ્રમાણ હોય છે, અને ઘણી વખત તેઓ પોષણ આપનારા અને સંવેદનાવાળા અંગો સાથે ખાસ પ્રકારના શિર ધરાવતા હોય છે. શરીર ટ્રિપ્લોબ્લાસ્ટિક હોય છે, એટલે કે દરેક ત્રણ સૂક્ષ્મ જીવ સ્તરો અત્યત વિકસિત હોય છે અને પેશીઓ સ્પષ્ટ અંગની રચના કરે છે. પાચન ચેમ્બર બે મુખ ધરાવે છે, એક મુખ અને ગુદા, અને ત્યાં આંતરિક શરીર પોલાણ પણ હોય છે જનીને કોલોમ અથવા સ્યુડોકોલોમ કહેવાય છે. આ તમામ લાક્ષણિકતાઓમાં અપવાદો છે, જોકે - ઉદાહરણ તરીકે પુખ્ત એકિનોડર્મ સ્વભાવિક રીતે સપ્રમાણ હોય છે અને કેટલાક પેરાસિટક વોર્મ ભારે સરળ શરીર રચના ધરાવતા હોય છે.
ઉત્પત્તિ અભ્યાસોએ બિલાટેરીયા અંગેની આપણી સમજણને નોંધપાત્ર રીતે બદલી નાખી છે. મોટા ભાગના બે મોટા વંશને લાગે વળગતા હોવાનું દેખાય છે: ડ્યૂટેરોસ્ટોમ અને પ્રોટોસ્ટોમ, જે બાદમાં સેડીસોઝોઆ, પ્લેટીઝોઆ, અને લોફોટ્રોકોઝોઆનો સમાવેશ કરે છે. વધારામાં, સંબંધિત રીતે સમાન માળખા સાથે બિલાટેરિયનના થોડા નાના જૂથો છે, જે આ મોટા જૂથો પહેલા અન્ય દિશામાં ફંટાઇ ગયા હોવાનું દેખાય છે. તેમાં એકોલોમોર્ફા, હોમબોઝોઆ, અને ઓર્થોનેક્ટિડાનો સમાવેશ થાય છે. એક જ કોષ વાળું પરોપજીવી મિક્સોઝોઆને મૂળભૂત રીતે પ્રોટોઝોઆ તરીકે વિચારવામાં આવ્યા હતા, જેમને હવે મેડુસોઝોઆમાંથી વિકસ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સ
thumb|સુપર્બ ફેઇરી-વ્રેન, માલુરાસ સ્યાનિયસ ડ્યૂટેરોસ્ટોમ અન્ય બિલાટેરીયાથી અલગ પડે છે, જેને ઘણી રીતે પ્રોસ્ટોમ કહેવાય છે. બન્ને કિસ્સાઓમાં સંપૂર્ણ પાચન તંત્ર છે. જોકે, પ્રોટોસ્ટોમ્સમાં, પ્રાથમિક મુખ ( આર્કેનટેરોન) મોઢામાં વિકસે છે અને ગુદા અલગ રીતે વિકાસ પામે છે. ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સમાં આ ઊંધુ હોય છે. મોટા ભાગના પ્રોટોસ્ટોમ્સમાં, કોષો મધ્ય જનસ્તરની રચના કરવા માટે આંત્રકોષ્ઠીના આંતરિક ભાગોમાં સરળ રીતે જ ભરાઇ જાય છે, પરંતુ ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સમાં તે અંત:સ્તરના અંતર્વલન કે જેને એન્ટેરોકોલિક કોથળી રહેવાય છે તેના દ્વારા રચના કરે છે. ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સ પણ પીઠ, મજ્જાતંતુ ચાપકર્ણ કરતા પીઠ ધરાવતા હોય છે અને તેમના એમ્બ્ર્યોસ વિવિધ ક્લેવેજમાંથી પસાર થાય છે.
આ તમામ બાબતો સુચવે છે કે ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સ અને પ્રોટોસ્ટોમ્સ અલગ હોય છે, મોનોફિલેટિક વંશ હોય છે. ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સનો મુખ્ય ફાયલા એકિનોડર્મેટા અને કોર્ડેટા છે. અગાઉના સ્વભાવિક રીતે જ સપ્રમાણ હોય છે અને ફક્ત દરિયાઇ જ છે, જેમ કે સ્ટારફિશ, દરિયાઇ ઉર્ચીન, અને દરિયાઇ કુકુમ્બર. પાછળના પીઠપરના હાડકાઓ સાથેના કરોડવાળા પ્રાણીઓનું પ્રભુત્વ હતું. તેમાં માછલી, એમ્ફિબિયાન, પેટે ઘસાઇને ચાલતા પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, અને સસ્તનોનો સમાવેશ થાય છે.
તેનાથી વધારામાં, ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સમાં હેમિકોર્ડેટા અથવા એકોર્ન વોર્મ્સનો સમાવેશ થાય છે. તેમ છતાં તે ખાસ કરીને આજે આગળ પડતા નથી, અગત્યના અવશેષ, ગ્રેપ્ટોલાઇટ કદાચ આ જૂથ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.
ચાયેટોગ્નેથા અથવા એરો વોર્મ્સ પણ કદાચ ડ્યૂટેરોસ્ટોમ્સ હોઇ શકે છે, પરંતુ તદ્દન તાજેતરના અભ્યાસો પ્રોટોસ્ટોમ્સ મળતાપણુ હોવાનું સુચવે છે.
એકડીસોઝોઆ
thumb|માછલી ખાતુ પીળી પાંખવાળું પક્ષી, સિમ્પેટ્રન ફ્લેવિયોલુમ એકડીસોઝોઆ પ્રોટોસ્ટોમ્સ હોય છે, જેને પીછા ખેરવ્યા બાદ અથવા એકડીસીસ દ્વારા વૃદ્ધિના સમાન લક્ષણ બાદ નામ આપવામાં આવ્યું છે. સૌથી મોટું પ્રાણી સમુદાય, જંતુ, કરોળીયો, કરચલો, અને તેમના વંશ સહિત આર્થ્રોપોડાને લાગે વળગે છે. આ તમામ જાતિઓ એવું શરીર ધરાવે છે જે સમાન વિભાગમાં ખાસ કરીને જોડેલા અંગો સાથે વિભાજિત હોય છે. બે નાના ફાયલા, ઓનિકોફોરા અને ટાર્ડીગ્રેડા, આર્થ્રોપોડના નજીકના સંબધી છે અને આ લક્ષણો ધરાવે છે.
એકડીસોઝોઆનમાં નેમટોડા અથવા રાઉન્ડવોર્મ્સનો સમાવેશ થાય છે, કદાચ તે સૌથી મોટું પ્રાણી સમુદાય છે. રાઉન્ડવોર્મ્સ ખાસ કરીને સૂક્ષ્મ હોય છે અને જ્યાં જળ હોય છે તે તમામ પર્યાવરણમાં તે થાય છે. તે અગત્યના પરોપકારી પ્રાણી છે. નાના ફાયલા એને લાગે વળગે છે જેમાં નેમાટોમોર્ફા અથવા હોર્સહેયર વોર્મ્સ અને કિનોર્હીન્ચા, પ્રિપુલીડા, અને લોરીસિફેરાનો સમાવેશ થાય છે. આ જૂથો પાસે ઓછા કોલોમ ધરાવે છે, જેને સ્યુડોકોલોમ કહેવાય છે.
બન્ને એમ્બ્રોયો ગોળાકાર બખોલ વિકસાવતા હોવાથી બાકી રહેલા પ્રોટોસ્ટોમ્સના બે જૂથો કેટલીકવાર જેમ કે સ્પીરાલીયાની જેમ એક સાથે જૂથ બનાવે છે.
પ્લેટીઝોઆ
thumb|left|બેડફોર્ડના ફ્લેટવોર્મ, સ્યુડોબિસેરોસ બેડફોર્ડી પ્લેટીઝોઆમાં સમુદાય પ્લેટીહેમિનથીસ, ફ્લેટવોર્મ્સનો સમાવેશ થાય છે. આને મૂળભૂત રીતે અત્યંત પ્રાચીન બિલાટેરીયામાંના હોવાનું મનાય છે, પરંતુ હવે દેખાય છે તેનો વિકાસ વધુ જટિલ પૂર્વજો પરથી થયો છે. અસંખ્ય પરોપજીવી પ્રાણીઓને આ જૂથમાં સમાવેશ થાય છે, જેમ કે ફ્લુયક અને ટેપવોર્મ. ફ્લેટવોર્મ્સ એકોલોમેટ્સ હોય છે, જેમાં શરીરમાં બખોલનો અભાવ હોય છે, જેમ કે તેમના અત્યંત નજીકના સંબંધી સૂક્ષ્મ ગેસ્ટ્રોટ્રિચા હોય છે.
અન્ય પ્લેટીઝોઆન ફાયલા મોટે ભાગે સૂક્ષ્મ હોય છે અને સ્યુડોકોલોમેટ હોય છે. તેમાં અત્યંત આગવા રોટીફેરા અથવા રોટીફેર્સ છે, જે પાણીવાળા પર્યાવરણમાં સામાન્ય છે. તેમાં એકાન્થોસેફાલા અથવા કાંટાવાળા શિરવાળા વોર્મ્સ, ગ્નેથોસ્ટોમુલિડા, માઇક્રોગ્નેથોઝોઆ, અને શક્યતઃ સાયક્લીફોરાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ જૂથો જટિલ જડબાની હાજરી પણ ધરાવે છે, જેના દ્વારા તેઓને ગ્નેથિફેરા કહેવાય છે.
લોફોટ્રોકોઝોઆ
thumb|રોમન સ્નેઇલ, હેલિક્સ પોમેટિયા લોફોટ્રોકોઝોઆમાં બે અત્યંત સફળ પ્રાણી ફાયલા, મોલ્લુસ્કા અને એન્નેલિડાનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉના, કે જે વર્ણવેલી જાતિઓના ક્રમાંકો અનુસાર બીજા સૌથી મોટા પ્રાણી સમુદાય છે જેમાં પ્રાણીઓ જેમ કે ગોકળગાય, છીપવાળી ખાદ્ય માછલી, અને કપાલપાદી દરિયાઈ પ્રાણીનો સમાવેશ થાય છે અને બાદમાં તેમાં વિભાજિત વોર્મ્સ જેમ કે ઇયરવોર્મ અને જળાનો સમાવેશ થાય છે. આ બન્ને જૂથો લાંબા સમયથી નજીકના સગા હોવાનું મનાય છે કારણ કે તેમાં ટ્રોકોફોરે ઇયળની સમાન હાજરી હોય છે, પરંતુ અળસીયા આર્થ્રોપોડ્સ ની નજીક હોવાનું મનાય છે, કારણ કે તે બન્ને વિભાજિત હોય છે. બે ફાયલાની વચ્ચે અસંખ્ય મોર્પોલોજિકલ અને ઉત્પત્તિ તફાવતને કારણે હવે આને સામાન્ય રીતે એક બિન્દુ તરફ થનાર વિકાસ તરીકે માનવામાં આવે છે.
લોફોટ્રોકોઝોઆમાં પણ નેમેર્ટિઆ અથવા રિબન વોર્મ્સ સિપુન્કુલાનો સમાવેશ કરે છે, અને વિવિધ ફાયલા કે જે તેના મોઢાની આસપાસ ઝીણી રુંવાટી ધરાવતા હોય છે તેને લોફોફોરે કહેવામાં આવે છે. આ પરંપરાગત રીતે લોફોફોરેટ્સ રીતે જૂથ થયેલા હોય છે. પરંતુ હવે એવું દેખાય છે કે તે પેરાફાયલેટિક છે, કેટલેક અંશે નેમેર્ટિઆની અને કેટલાક મોલ્લુસ્કા અને એન્નેલિડાની નજીક. તેમાં બ્રેકિઓપોડા અથવા લેમ્પ શેલ્સ છે, જે અવશેષ ઇતિહાસમાં આગવા હોય છે, એન્ટોપ્રોક્ટા, ફોરોનિડા, અને શક્યતઃ બ્રોઝોઆ અથવા સેવાળવાળા પ્રાણીઓ.