cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
એલિઝાબેથ પ્રથમ
લોર્ડ રોબર્ટ ડુડલી
એલિઝાબેથને લગ્ન કરવા અવારનવાર પ્રસ્તાવ મળતાં હતાં, પણ તેમણે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ફક્ત ત્રણથી ચાર પ્રસ્તાવ પર ગંભીરતાપૂર્વક વિચાર કર્યો હતો. તેમાંથી એક પ્રસ્તાવ તેમના બાળપણના મિત્ર લોર્ડ રોબર્ટ ડુડલીનો હતો. તેઓ એકબીજાની નજીક આવ્યાં હતાં. 1559ની શરૂઆતમાં એલિઝાબેથની પરણિત ડુડલી સાથેની મૈત્રી પ્રેમમાં પરિણમી હતી. તેમની અંતરંગતા તેમના દરબારમાં, દેશમાં અને વિદેશમાં ચર્ચાના ચકડોળે ચડી હતી. એવું પણ કહેવાય છે કે રોબર્ટના પત્ની એમી રોબ્સાર્ટ તેમના એક સ્તનમાં ઊણપ ધરાવતી હતી, અને તેમના મૃત્યુ પછી લોર્ડ રોબર્ડ અને મહારાણી એલિઝાબેથ વચ્ચે ગુપ્ત સમજૂતી થઈ હતી. આ ખરેખર આવકારદાયક વિચાર નહોતો. 1560ની શરૂઆતમાં સ્પેનના રાજદૂત આ વિશે જણાવ્યું હતું કે ‘‘તેમની વચ્ચેના સંબંધોથી તમામ લોકો નારાજ હતા અને રોષની લાગણી વ્યક્ત કરતાં હતાં...મહારાણી એલિઝાબેથ કોઈને પરણવાના નહોતા, પણ રોબર્ટની તરફેણ કરતાં હતાં.’’ તેમના જણાવ્યા મુજબ, તે જ વર્ષે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ડુડલીની પત્નીનું દાદરા પરથી પડી જવાના કારણે અવસાન થયું ત્યારે એક મોટું ષડયંત્ર હોવાની વાતો ચર્ચાસ્પદ બની હતી. થોડો સમય એલિઝાબેથે તેમના આ બાળપણના સાથી રોબર્ટ સાથે લગ્ન કરવા ગંભીરતાપૂર્વક વિચાર કર્યો હતો, પણ વિલિમય સેસિલ, નિકોલસ થ્રોકમોર્ટન અને અન્ય રાજકારણીઓએ બહુ સાવધાન હતા અને તેમની આ સંબંધ પ્રત્યે નારાજગી સ્પષ્ટ શબ્દોમાં વ્યક્ત કરી હતી. વિરોધ અત્યંત પ્રબળ હતો અને એવી અફવા ફેલાઈ હતી કે આ સંબંધ આકાર લેશે તો ઉમરાવો બળવો કરશે.
thumb|"હેમ્પડેન" પોર્ટ્રેટ, જે સ્ટીવન વાન ડેર મ્યુલેન, સીએ દ્વારા તૈયાર કરાયું હતું1563. આ રાણીનું શરૂઆતનું પૂર્ણ લંબાઇવાળું પોર્ટ્રેટ છે જે "વર્જિન ક્વિન" આઇકોનોગ્રાફી દર્શાવતા પ્રતીકાત્મક પોર્ટ્રેટના ઉદભવ પહેલા બનાવવામાં આવ્યું હતું..
અન્ય કેટલાંક લગ્ન પ્રસ્તાવો મળ્યાં હોવા છતાં લગભગ એક દાયકો રોબર્ડ ડુડલીને જ ઉમેદવાર માનવામાં આવતાં હતાં. એલિઝાબેથ તેના દાવાને પ્રોત્સાહન આપતાં હતાં અને તેમના પ્રત્યેના લગાવના કારણે અત્યંત ઇર્ષાળુ બની ગયા હતા. તેઓ જાણતા હતાં કે તેઓ રોબર્ટ સાથે લગ્ન કરી શકવાના નથી. એલિઝાબેથએ 1564માં ડુડલીને લિસેસ્ટરનો ઉમરાવ બનાવ્યો હતો. છેવટે 1578માં લોર્ડ રોબર્ટે લગ્ન કરી લીધા હતા અને તેના પર મહારાણી એલિઝાબેથએ અવારનવાર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેની પત્નીને આજીવન મહારાણીની નફરતનો ભોગ બનવું પડ્યું હતું. તેમ છતાં ડુડલીએ એલિઝાબેથના હ્લદયમાં વિશેષ સ્થાન જાળવી રાખ્યું હતું. તેઓ ટૂંક સમયમાં આમર્ડા પછી મૃત્યુ પામ્યાં હતાં. એલિઝાબેથના મૃત્યુ પછી રોબર્ટની એક નોંધ તેમના સૌથી વધારે અંગત લેખનમાંથી મળી હતી, જે એલિઝાબેથના હસ્તે લખાયેલો રોબર્ટને છેલ્લો પત્ર હતો.
રાજકીય દ્રષ્ટિકોણ
એલિઝાબેથએ લગ્નનો પ્રશ્ન ખુલ્લો રાખ્યો હતો, પણ તેની પાછળનું કારણ માત્ર તેમના રાજકીય વિરોધીઓની ચાલને નિષ્ફળ બનાવવાનું હોવાનું મનાય છે. સંસદે અવારનવાર તેમને લગ્ન કરવાની અરજી કરી હતી, પણ તેમણે હંમેશા ઉડાઉ જવાબ આપ્યો હતો. 1563માં તેમણે એક રાજદૂતને કહ્યું હતું કે "જો હું મારી સ્વાભાવિક પ્રકૃત્તિને અનુસરું તો મને મહારાણી અને પરિણિત મહિલાને બદલે ગરીબ કે સામાન્ય અને અપરણિત મહિલા તરીકે જીવન જીવવાનું વધારે પસંદ છે." તે જ વર્ષે એલિઝાબેથ શીતળાનો ભોગ બની અને તેના પગલે તેમના વારસદારનો પ્રશ્ન ઊભો થયો અને ઠેરઠેર આ મુદ્દો ચર્ચાસ્પદ બન્યો. સંસદે મહારાણીને લગ્ન કરવાની કે તેમના વારસદારની નિમણૂંક કરવાની વિનંતી કરી, જેથી તેમના મૃત્યુ પછી ગૃહયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી ન થાય. પણ તેમણે તેનો ઇનકાર કર્યો એપ્રિલમાં તેમણે સંસદની બેઠક બંધ કરાવી દીધી, ત્યાર બાદ જ્યારે તેમને કરવેરા વધારવા સંસદના સમર્થનની જરૂર હતી ત્યારે 1566માં ફરી વાર મળી હતી. હાઉસ ઓફ કોમન્સએ તેઓ વારસદારની નિમણૂંક ન કરે ત્યાં સુધી આ ભંડોળ મંજૂરી ન કરવાની કે અટકાવી દેવાની ધમકી આપી હતી. 1566માં સર રોબર્ટ બેલ આ મુદ્દાની બરોબર પાછળ પડી ગયા. તેઓ જાણતા હતા કે એલિઝાબેથે તેમને આ મુદ્દો છોડી દેવાનો આદેશ આપ્યો છે. તેઓ ઝડપથી એલિઝાબેથના ગુસ્સાનો ભોગ બની ગયા. મહારાણીએ કહ્યું હતું કે ‘‘શ્રીમાન બેલ અને તેમના સાથીદારો...ઉપલા ગૃહમાં તેમના ભાષણો પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે, તેમની સાથે સંમતિ સાધવી જોઈએ, જેથી કરીને તમે ગેરમાર્ગે દોરાયા હતા અને તેના પર સહી કરી હતી.’’ 1566માં તેમણે સ્પેનિશ રાજદૂત સમક્ષ કબૂલાત કરી હતી કે તેઓને લગ્ન વિના વારસદારનો મુદ્દો ઉકેલવાની તક મળશે તો તેને જતી નહીં કરે. 1570 સુધીમાં સરકારમાં ટોચના અધિકારીઓએ ખાનગી રીતે સ્વીકારી લીધું હતું કે એલિઝાબેથ ક્યારેય લગ્ન નહીં કરે કે વારસદાર તરીકે કોઈની નિમણૂંક પણ નહીં કરે. વિલિયમ સેસિલ વારસદારની સમસ્યાનો ઉકેલ ઇચ્છી રહ્યાં હતા. તેઓ લગ્ન કરવામાં નિષ્ફળ નિવડ્યાં હોવાના મુદ્દે તેમના પર વારંવાર બેજવાબદારી હોવાના આરોપો મૂકાતાં હતાં. એલિઝાબેથની વ્યૂહાત્મક ચૂપકીદી તેમની પોતાની રાજકીય સ્થિતિ મજબૂત કરતી હતીઃ તે જાણતા હતા કે તેઓ વારસાદારનું નામ જાહેર કરશે તો તેઓ સરળતાથી બળવાનો ભોગ બની જશે.
એલિઝાબેથના અપરણિત દરજ્જાએ કુવારિકાની લાગણીને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. તે સમયની કવિતાઓ અને ચિત્રકળામાં તેમને વિર્જિન (કુમારિકા) કે દેવી તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યાં હતા, નહીં કે સામાન્ય મહિલા તરીકે. સૌપ્રથમ ફક્ત એલિઝાબેથએ પોતાના કૌમારત્વના ગુણ વિશે જણાવ્યું હતું કે, 1559માં તેમણે નીચલા ગૃહને કહ્યું હતું કે ‘‘અંતે, મારા માટે એટલું પૂરતું હશે કે, માર્બલના પથ્થરને એક મહારાણી તરીકે જાહેર કરવામાં આવશે, જેણે થોડો સમય શાસન કર્યું, જીવી અને કુમારિકા તરીકે મૃત્યુ પામી.’’ પાછળથી, ખાસ કરીને 1578 પછી, કવિઓ અને લેખકોએ આ વિષય ઝડપી લીધો અને એલિઝાબેથની પ્રશંસા કરતા ઇકોનોગ્રાફીમાં ફેરવ્યું હતું. અલંકારિક અને મિથ્યાભિમાનના તે યુગમાં તેમને અલૌકિક રક્ષણ હેઠળ રાજ્ય અને સિદ્ધાંતોને વરેલા દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. 1599માં એલિઝાબેથે કહ્યું હતું કે ‘‘તમામ મારા પતિઓ, મારા સારા લોકો.’’
વિદેશ નીતિ
thumb|upright|ફ્રાન્કોઇસ, એનઝૂના રાજવી, નિકોલસ હિલયાર્ડ દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ચિત્રએલિઝાબેથ વડાને તેનો "દેડકો" કહીને બોલાવતા, તે તેમને બહુ કદરૂપો લાગતો ન હતો કારણકે તે તેમની પાસે આશા રાખવા માંડી હતી.
ડુડલી સાથે સંબંધો ઉપરાંત એલિઝાબેથએ તેમના લગ્નના મુદ્દાનો ઉપયોગ વિદેશી નીતિના દ્રષ્ટિકોણથી કર્યો હતો. તેમણે 1559માં ફિલિપ બીજાના લગ્નનો પ્રસ્તાવ નકારી કાઢ્યો હતો છતાં ફિલિપ બીજાના પિતરાઈ ભાઈ ઓસ્ટ્રિયાના આર્કડ્યુક ચાર્લ્સ સાથે લગ્નની વાટાઘાટ કેટલાંક વર્ષ ચલાવી હતી. 1568 સુધીમાં તેમના હેબ્સબર્ગ્સ સાથેના સંબંધો બગડી ગયા હતા. તે પછી એલિઝાબેથએ વારાફરતી ફ્રાન્સના વેલોઇસ રાજવંશના બે રાજકુમારો સાથે લગ્ન કરવા વિચાર કર્યો હતો. પહેલાં તેમણે એનઝૂના રાજવી હેનરી અને પછી 1572થી 1581 સુધી તેમના ભાઈ ફ્રેન્કોઇસ સાથે લગ્ન કરવા વિચારણા કરી હતી. આ છેલ્લી દરખાસ્ત દક્ષિણ નેધરલેન્ડ્સમાં સ્પેનિશ નિયંત્રણ સામે આયોજિત જોડાણ હતું. આ સંબંધને એલિઝાબેથ ગંભીરતાપૂર્વક લઈ રહી છે તેવું થોડો સમય લાગ્યું હતું અને એન્જોએ મોકલેલી દેડકા આકારના બુટ્ટી ધારણ કરતાં હતાં.
સ્કૉટલૅંડ
thumb|left|upright|મેરી, સ્કોટની રાણી, તે એલિઝાબેથની પ્રથમ પિતરાઇ બહેન હતી તેને એકવાર હેનરી સાતમા દ્વારા પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવી હતી.
એલિઝાબેથની પહેલી નીતિ સ્કોટલેન્ડ તરફ હતી. તેઓ સ્કોટલેન્ડમાં ફ્રાંસના પ્રભુત્વના વિરોધી હતા. તેમને ડર હતો કે ફ્રાંસ સ્કોટલેન્ડમાંથી ઈંગ્લેન્ડ પર આક્રમણ કરવાની અને સ્કોટલેન્ડના મહારાણી મેરીને તાજ પહેરાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. અનેક લોકો મેરીને ઈંગ્લેન્ડની રાજગાદીના વારસદાર માનતા હતા. સ્કોટલેન્ડમાં પ્રોટેસ્ટન્ટ બળવાને સહાય કરવા લશ્કરી ટુકડીઓ મોકલવા એલિઝાબેથને મનાવવામાં આવ્યાં હતાં અને આ અભિયાન અયોગ્ય હોવા છતાં જુલાઈ, 1560માં એડિનબર્ગની સંધિમાં પરિણમ્યું હતું. આ સંધિને પગલા ફ્રાંસને ઉત્તરમાં ખસેડી દેવામાં આવ્યું હતું. 1561માં સત્તાના સૂત્રો ફરી સંભાળવા મેરી સ્કોટલેન્ડ પાછાં ફર્યા ત્યારે દેશમાં પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચનું શાસન સ્થાપિત થઈ ગયું હતું અને સત્તાની કમાનએલિઝાબેથના સમર્થનથી પ્રોટેસ્ટન્ટ ઉમરાવોની પરિષદના હાથમાં હતી. મેરીએ સંધિને વૈધાનિક માન્યતા આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
એલિઝાબેથએ તેમને પોતાને લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂકનાર રોબર્ટ ડુડલીનો પતિ તરીકે સ્વીકાર કરવાનું મેરીને કહીને મર્યાદાભંગ કર્યો હતો. તેના બદલે મેરીએ 1565માં લોર્ડ ડાર્ન્લી, હેન્રી સ્ટુઅર્ટ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેઓ પોતે ઈંગ્લેન્ડના સિંહાસનના હકદાર હોવાનો દાવો કરતાં હતાં. મેરીએ અનેક ભૂલો કરી હતી અને આ લગ્ન પહેલી ભૂલ હતી. આ લગ્નથી પોતે સ્કોટિશ પ્રોટેસ્ટન્ટ અને એલિઝાબેથ સામે વિજય મેળવ્યો છે તેવું મેરીનું માનવું હતું. પણ લગ્ન પછી તરત જ સ્કોટલેન્ડમાં ડાર્ન્લીની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો અને મેરીના ઇટાલિયન સેક્રેટરી ડેવિડ રિઝિઓની હત્યામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવા બદલ કુખ્યાત થયો હતો. ફેબ્રુઆરી, 1567માં બોથવેલના ઉમરાવ જેમ્સ હેપબર્ન નેતૃત્વમાં કેટલાંક લોકોએ ડાર્લીનની હત્યા કરી નાંખી હતી. તે પછી ટૂંક સમયમાં 15 મે, 1967ના રોજ મેરીએ બોથવેલ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેના પગલે લોકોમાં એવી શંકા જન્મી હતી તે તેના પતિ ડાર્લીનની હત્યામાં સામેલ હતી. એલિઝાબેથએ તેને લખ્યું હતું કેઃ
"તમે આટલી ઝડપથી તમારા ગૌરવ માટે આટલી ખરાબ પસંદગી કેવી રીતે કરી શકો છો. જે વ્યક્તિએ પર તમારા મૃત પતિની હત્યાના આરોપ છે તેની સાથે તમે કેવી રીતે સંબંધ બાંધી શકો છો."
આ પ્રકારની એક પછી એક બનાવોને લીધે અને ભૂલોના પરિણામે મેરીનો પરાજય થયો અને તેને લોશ લીવેન કેસલમાં કેદ કરવામાં આવી હતી. સ્કોટના ઉમરાવો તેમને તેમના પુત્ર જેમ્સની તરફેણમાં ગાદીનો ત્યાગ કરવા દબાણ કરતાં હતાં. જેમ્સનો જન્મ જૂન, 1566માં થયો હતો. જેમ્સને સ્ટર્લિંગ કેસલમાં પ્રોટેસ્ટન્ટ તરીકે ઉછેરવા માટે લઈ જવાયો હતો. મેરી 1568માં લોસ લીવેનમાંથી નાસી ગઈ હતી, પણ ઈંગ્લેન્ડની સરહદ પર એક અન્ય પરાજ્યનો સામનો કરવો પડ્યો. એક સમયે તેને એલિઝાબેથનું સમર્થન મળતું હતું, પણ હવે તે દરવાજા તેના માટે હંમેશા માટે બંધ થઈ ગયા હતા. એલિઝાબેથ પહેલા તેમને મહારાણી તરીકે પુનઃ સ્થાપિત કરવા માગતા હતા, પણ તેમણે અને તેમની પરિષદે સુરક્ષિત થઈ જવાનું પસંદ કર્યું. મેરીને અંગ્રેજી સૈન્ય સાથે સ્કોટલેન્ડ પાછી મોકલવા કે ઈંગ્લેન્ડના કેથોલિક દુશ્મન ફ્રાંસમાં રવાના કરવાના બદલે તેમણે તેને ઈંગ્લેન્ડમાં ઝડપી લીધી. તેને 19 વર્ષ સુધી જેલમાં રખાઇ હતી.
thumb|ઇંગ્લેન્ડના મહારાણી એલિઝાબેથ પ્રથમના હસ્તાક્ષર
ટૂંક સમયમાં મેરી બળવાનું કેન્દ્ર બની ગઈ હતી. 1569માં ઉત્તરના બળવા (કેથોલિક સંપ્રદાયના લોકોનો એલિઝાબેથ સામેનો બળવો) ના ષડયંત્રકારો મેરી સાથે વાટાઘાટ કરતાં હતાં અને નોર્ફોલ્કના રાજવી થોમસ હાવર્ડ સાથે લગ્ન કરાવવાની યોજના ઘડી હતી. હાવર્ડને કેદ કરીને એલિઝાબેથએ જવાબ આપી દીધો. પોપ પાયસ પંચમે 1570માં રેગનન્સ ઇન એક્સેલસિસ નામે ઓળખાતો પપલ બુલ ઇશ્યૂ કર્યો હતો, જેમાં એલિઝાબેથને ઈંગ્લેન્ડની ઢોંગી મહારાણી અને અપરાધની સેવિકા તથા નાસ્તિક, પાખંડી ગણાવવામાં આવી હતી. એટલું જ નહીં તેને રાજનિષ્ઠા સાથે સંબંધિત તમામ વિષયોમાંથી મુક્ત જાહેર કરવામાં આવી હતી. તે પછી ઈંગ્લેન્ડના કેથોલિક્સને દેશના સાચા સાર્વભૌમિક શાસક તરીકે મેરી સ્ટુઅર્ટ તરીકે જોવા પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું. એલિઝાબેથ પાસેથી મહારાણીનો તાજ છીનવવા માટે દરેક કેથોલિક ષડયંત્રમાં મેરી સામેલ નહોતી, પણ એલિઝાબેથના જાસૂસ સર ફ્રાન્સિસ વોલ્સિંગહામ અને શાહી પરિષદે 1571ના રિડોલ્ફી ષડયંત્રથી 1585ના બેબિંગ્ટન ષડયંત્રમાં મેરી સામે કેસ ઘડી કાઢ્યાં હતાં. પહેલા એલિઝાબેથએ મેરીને દેહાતદંડ દેવાનો વિરોધ કર્યો હતો. 1586ના અંત સુધીમાં તેમને મેરી પર કેસ ચલાવવા અને બેબિંગ્ટન ષડયંત્ર દરમિયાન લખેલા પત્રોના પુરાવાના આધારે સજા કરવા મનાવી લેવાયા હતા. એલિઝાબેથએ સજાની જાહેરાત કરતાં કહ્યું હતું કે ‘‘તાજના દાવેદાર હોવાનો ખોટો ઢંઢોરો પીટતી મેરીએ અમારા શાહી પરિવારની વ્યક્તિનું દિલ દુભાવતી, મૃત્યુ તરફ દોરી જતી અને વિનાશક કૃત્યો કર્યા છે.’’ આઠમી ફેબ્રુઆરી, 1587નારોજ નોર્થમ્પ્ટનશાયરમાં ફોથરિંગહે કેસલ ખાતે મેરીનો શિરચ્છેદ કરાયો હતો. તે સમયે તેની ઉંમર 44 વર્ષ હતી.
સ્પેન
અત્યાર સુધી લીધેલા પગલાંની વિનાશાત્મક અસરો અને 1562-1563માં લી હાર્વીને ગુમાવ્યા બાદ યુરોપીયન ખંડમાં લશ્કરી કાર્યવાહી કરવાનું ટાળતાં રહેલા એલિઝાબેથે 1585માં ફિલિપ બીજાની વિરુદ્ધમાં બળવો કરી રહેલા પ્રોટેસ્ટંટ સંપ્રદાયના ડચ બળવાખોરોની મદદ કરવા માટે અંગ્રેજ સૈન્ય મોકલ્યું. આ પગલું 1584માં વિલિયમ ધ સાઈલન્ટ, પ્રિન્સ ઓફ ઓરેન્જ અને એનઝૂના રાજવી ફ્રેન્કોઇસ જેવા સાથીદારોના મૃત્યુ અને સ્પેનિશ નેધરલેન્ડ્સના ફિલિપના ગવર્નર પાર્માના રાજવી એલેકઝાન્ડર ફર્નેસ સમક્ષ અનેક ડચ શહેરોની શરણાગતિ બાદ લેવામાં આવ્યું હતું. ડિસેમ્બર 1584માં ફિલિપ બીજા અને ફ્રેન્ચ કેથોલીક લીગના જોડાણે જોઈનવિલે ખાતે એન્જાઊના ભાઈ ફ્રાન્સના હેન્રી ત્રીજાની નેધરલેન્ડ પરના સ્પેનિશ આધિપત્યને પડકારવાની ક્ષમતાને આંકવામાં થાપ ખાધી. આ કારણથી કેથોલિક લીગના ગઢ સમા ગણાતા ફ્રાન્સના કેનાલના કિનારાના વિસ્તારોમાં પણ સ્પેનિશ પ્રભાવ વધવા લાગ્યો અને તેના કારણે ઈંગ્લેન્ડના આક્રમણ માટેનો માર્ગ મોકળો થયો. પાર્માના રાજવીએ 1585ના ઊનાળામાં એન્ટવર્પ કબજે કરતાં અંગ્રેજ અને ડચ પ્રજા તરફથી પગલાં લેવાં અનિવાર્ય બની ગયા. તેનું પરિણામ ઓગસ્ટ 1585ની નોનસચની સંધિમાં આવ્યું જેમાં એલિઝાબેથે ડચ પ્રજાને ટેકો આપવાનું વચન આપ્યું. આ સંધિથી એન્ગ્લો-સ્પેનિશ યુદ્ધનું મંડાણ થયું, જે 1604માં લંડન સંધિ સુધી ચાલ્યું.
આ આક્રમણની બાગડોર એલિઝાબેથ સાથે લગ્ન કરવાના ઊમેદવાર લિસેસ્ટરના ઉમરાવ રોબર્ટ ડુડલીને સાપવામાં આવી હતી. એલિઝાબેથે આ આક્રમણને પ્રારંભથી મનથી ટેકો આપ્યો ન હતો. અંગ્રેજ સૈન્ય સાથે દેખીતી રીતે ડચ પ્રજાને સહાય કરવી અને લિસેસ્ટરના હોલેન્ડમાં આગમનના થોડા જ દિવસોમાં સ્પેન સાથે ખાનગીમાં શાંતિ મંત્રણા કરવાની એલિઝાબેથની નીતિનો દેખીતી રીતે જ સક્રિય રીતે સ્પેન સામેની ઝુંબેશમાં જોડાવા માંગતા અને ડચ પ્રજા દ્વારા આ પ્રકારની જેના પાસેથી અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી તેવા અર્લ ઓફ લિસેસ્ટર ડુડલીની નીતિ સાથે ટકરાવ થતો હતો. બીજી બાજુ એલિઝાબેથ ઈચ્છતી હતી કે દુશ્મનો સામે લેવામાં આવતાં મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયોમાં ડુડલીને કોઇપણ કમતે અળગો રાખવો. ડચ સ્ટેટ્સ-જનરલ પાસેથી ગવર્નર જનરલની પદવી સ્વીકારવાના ડુડલીના નિર્ણયથી એલિઝાબેથ ગુસ્સે થઇ. એલિઝાબેથે આ પગલાંને નેધરલેન્ડ પરના સાર્વભૌમત્ત્વ સ્વીકારવા દબાણ કરવાના ડચ પ્રજાના કાવતરા તરીકે મૂલવ્યું કારણ કે એલિઝાબેથે હંમેશા નેધરલેન્ડ પર સાર્વભૌમત્ત્વ સ્વીકારવાનો ઈનકાર કર્યો હતો. તેણે લિસેસ્ટરને લખી જણાવ્યું કેઃ
"અમે કયારેય પણ કલ્પના કરી ન હતી (જો અમને અમારા અનુભવમાંથી જણાયું ન હોત તો) કે જે વ્યકિતને અમે જાતે આગળ લઇ આવ્યા છીએ અને જેને હંમેશા બીજા કોઈપણ લોકોની સરખામણીએ અસામાન્ય રીતે પ્રાધાન્ય આપ્યું છે તે વ્યકિત અમારા સન્માન સાથે જોડાયેલા મુદ્દે અમારા આદેશની આટલી બેશર્મીથી અવમાનના કરશે...અને તેથી જ અમારો ખુશી અને આદેશ એ જ છે કે કોઇપણ પ્રકારના વિલંબ અને બહાનાને બાજુએ રાખીને અમારા નામ પર અહયાથી જે પ્રકારનો આદેશ આપવામાં આવે તેને તમે સંપૂર્ણ વફાદારીથી સ્વીકારીને તેને પૂરો કરશો. જો તેમ કરવામાં કસૂરવાર રહેશો તો તેનો જવાબ તમારે તમારા પોતાના જોખમે આપવાનો રહેશે."
આ દરમિયાન, સર ફ્રાન્સિસ ડ્રેકે 1585 અને 1586માં કેરેબિયન ટાપુઓ પર સ્પેનિશ બંદરો અને વહાણોની વિરુદ્ધમાં મોટી સફર શરૂ કરી હતી અને 1587માં કેડિઝ પર સફળ હુમલો કરીને એન્ટરપ્રાઇઝ ઓફ ઇંગ્લેન્ડ માટેનું સ્પેનિશ યુદ્ધ જહાજના કાફલાનો નાશ કર્યો. ફિલિપ બીજાએ આખરે ઇંગ્લેન્ડ સાથે યુદ્ધ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
thumb|સ્પેનિશ આર્મડાના પરાજયની ઉજવણીના ભાગ રૂપે યોજાયેલા સમારંભમાં એલિઝાબેથનું પોર્ટ્રેટ(1588), પૃષ્ઠભૂમિમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે.પૃથ્વીના ગોળા પર એલિઝાબેથનો હાથ, તે તેની આંતરરાષ્ટ્રીય સત્તાનું પ્રતીક દર્શાવે છે.
પાર્માના રાજવી આગેવાની હેઠળ સ્પેનિશ આક્રમણ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા સૈન્યને નેધરલેન્ડથી દક્ષિણપૂર્વ ઈંગ્લેન્ડના દરીયાકિનારે લઇ જવા માટે 12 જુલાઇ 1588ના રોજ સ્પેનિશ આર્મડા તરીકે ઓળખવામાં આવતો જહાજોનો મોટો કાફલો ઈગ્લશ ચેનલમાં તરતો મૂકવામાં આવ્યો. ખોટી ગણતરી, કમનસીબી અને ગ્રેવલાઈનની પાછળ 29 જુલાઈએ ઈંગ્લિશ ફાયર શીપ પર હુમલો કરવાની ભૂલને કારણે સ્પેનિશ જહાજો ઉત્તરપૂર્વમાં વિખેરાઇ જતાં સ્પેનિશ આર્મડાનો પરાજય થયો. (કેટલાક જહાજો ઉત્તરીય સમુદ્રના માર્ગે સ્પેન પાછા ફરવા મથામણ કરીને પાછા આયર્લેન્ડના પશ્ચિમ કિનારે દક્ષિણને પાર કરી ગયા પછી) આયર્લેન્ડના દરીયાકિનારે થયેલા હતાશાજનક પરાજયને કારણે આર્મડા વેરવિખેર હાલતમાં સ્પેન પાછો ફર્યો. સ્પેનિશ આર્મડાના હાલથી બેખબર અંગ્રેજ સૈન્ય લિસેસ્ટરના ઉમરાવ રોબર્ટ ડુડલીની આગેવાની હેઠળ દેશને સ્પેનિશ આક્રમણ સામે રક્ષણ આપવા માટે એકત્ર થયું. લિસેસ્ટરે 8 ઓગસ્ટે એસિક્સમાં ટીલબરી ખાતે તેના સૈન્યનું નિરીક્ષણ કરવા માટે એલિઝાબેથને આમંત્રણ આપ્યું. સફેદ મખમલી વસ્ત્રો પર પેરી બ્રેસ્ટપ્લેટ ધારણ કરીને એલિઝાબેથે સૈન્યને સંબોધન કર્યું જે તેના સૌથી પ્રસિદ્ધ વકતવ્યમાં સ્થાન પામે છેઃ
"મારા પ્રિય પ્રજાજનો, આપણી સલામતીની સંભાળ રાખતા કેટલાક લોકો દ્વારા મને દગાખોરીના ભયને કારણે શસસ્ત્ર દળોના નિરીક્ષણ માટે રાજી કરવામાં આવી છે, પરંતુ હું આપને સંપૂર્ણ ખાતરી આપું છું કે મારા વફાદાર અને પ્રિય પ્રજાજનો પર અવિશ્વાસ રાખીને હું જીવવા ઈચ્છતી નથી...હું જાણું છું કે મારું શરીર નબળી અને અશકત સ્ત્રીનું છે, પરંતુ મારું હૃદય અને ક્ષમતા રાજાની છે અને તે પણ ઈંગ્લેન્ડના રાજાની અને પાર્મા કે સ્પેન કે યુરોપનો કોઇપણ રાજકુમાર મારા રાજયની સરહદો પર આક્રમણ કરવાની હિંમત કરે તે ખૂબ જ શરમજનક બાબત ગણી શકાય."
જયારે કોઈપણ પ્રકારનું આક્રમણ ન થયું ત્યારે દેશમાં ઉજવણી કરવામાં આવી. સેન્ટ પોલ કેથેડ્રલ ખાતે લોકોનો આભાર માનવા માટેનું એલિઝાબેથનું સરઘસ તેની સ્મશાનયાત્રામાં ઉમટેલા માનવ મેરામણ સાથે સ્પર્ધા કરી શકે તેટલું ભવ્ય રહ્યું. આર્મડાના પરાજયને એલિઝાબેથ અને પ્રોટેસ્ટંટ ઈંગ્લેન્ડના વિજય તરીકે મૂલવીને તેનો જોરશોરથી પ્રચાર કરવામાં આવ્યો. અંગ્રેજ પ્રજા આ વિજયને ઈશ્વરના આશીર્વાદ અને પવિત્ર રાણીના રાજયમાં દેશની પવિત્રતાના પ્રતિક તરીકે જોવા લાગી. જો કે, આ વિજયે યુદ્ધની કરવટ ન બદલી અને યુદ્ધ ચાલુ જ રહ્યું અને ઘણીવાર સ્પેનનો હાથ ઉપર રહ્યો. હજુપણ નેધરલેન્ડ પર સ્પેનનું નિયંત્રણ હતું અને હુમલાની ભીતિ ચાલુ જ હતી. એલિઝાબેથના મૃત્યુબાદ સર વોલ્ટર રેલીઘએ દાવો કર્યો હતો કે એલિઝાબેથના સાવચેતીભર્યા વલણને કારણે સ્પેન સામેના યુદ્ધમાં અવરોધ પેદા કર્યા હતાઃ
"રાણીએ જો તેના લહિયાની જેમ સિપાહીઓની વાત માની હોત તો આપણે તેના સમયમાં આ મહાન સામ્રાજ્યને ટુકડામાં વહેંચાઇ ગયું હોત અને ભૂતકાળની જેમ નાના રજવાડા ઉભા થઇ ગયા હોત. પરંતુ મહારાણીએ તે બધુ કમને કર્યુ અને ક્ષુલક આક્રમણોએ સ્પેનિયાર્ડને બચાવ કેવી રીતે કરવો અને પોતાની નબળાઇ જોતા શીખવ્યુ."
કેટલાક ઇતિહાસકારોએ આ જ મુદ્દા પર એલિઝાબેથની ટીકા કરી હોવાં છતાં રેલીઘના મતને ઘણાં લોકો અયોગ્ય ગણાવે છે. પોતાના સરદારોમાં વધારે પડતો વિશ્વાસ નહીં મૂકવા માટે એલિઝાબેથ પાસે ઘણાં કારણો હતા, કેમ કે એલિઝાબેથે એક વખત જણાવ્યું હતું કે તેઓ કામ કરવાને બદલે બગણાં ફૂંકવામાં જ રચ્યા પચ્યા રહેતા હતા.
ફ્રાંસ
જયારે પ્રોટેસ્ટંટ હેનરી પાંચમો 1589માં ફ્રાન્સની રાજગાદી પર આવ્યો ત્યારે એલિઝાબેથે તેને લશ્કરી મદદ મોકલી. 1563માં લી હાર્વેમાં થયેલી પીછેહઠ બાદ એલિઝાબેથનું ફ્રાન્સમાં આ પ્રથમ સાહસ હતું. હેનરીની વારસાઇ સામે કેથોલિક લીગ અને ફિલિપ બીજાનો મજબૂત વિરોધ હતો અને એલિઝાબેથને ભય હતો કે સ્પેનિશ લોકો ઈંગ્લિશ ચેનલ પર આવેલા બંદરો પર કબજો જમાવી લેશે. જો કે ત્યારબાદનું અંગ્રેજોની ફ્રાન્સ ખાતેની લશ્કરી ઝુંબેશ અવ્યવસ્થિત અને બિનઅસરકારક રહી. લોર્ડ વિલોબી એલિઝાબેથના મોટાભાગના આદેશોને અવગણીને 4,000 લોકોના સૈન્ય સાથે ઉત્તરીય ફ્રાન્સના વિસ્તારોમાં ખૂબ જ ઓછા પ્રભાવ સાથે ભટકતો રહ્યો. તેણે લગભગ અડધું સૈન્ય ગુમાવ્યા બાદ હતાશામાં આવીને ડિસેમ્બર 1589માં પીછેહઠ કરી. બ્રિટટેનીમાં લગભગ 3,000 સૈનિકો સાથેના લશ્કરની બાગડોર સંભાળતા જહોન નોરેયસની ઝુંબેશનો 1591માં વિલોબી કરતાં પણ ખરાબ રકાસ થયો. આ માટેનું કારણ એ હતું કે આ પ્રકારના આક્રમણોમાં સરદારો દ્વારા વિનંતી કરવામાં આવતા પૂરવઠા અને સૈન્યમાં વધારે રોકાણ કરવામાં એલિઝાબેથની અનિચ્છા હતી. નોરેય વધારે પ્રમાણમાં સહાયની રૂબરૂમાં વિનંતી કરવા માટે લંડન જવા નીકળ્યો. તેની ગેરહાજરીમાં કેથોલિક સૈન્યએ મે 1591માં ઉત્તર-પશ્ચિમ ફ્રાન્સમાં ક્રેઓન ખાતે તેના બાકી રહેલા લશ્કરનો લગભગ નાશ કરી દીધો. હેનરી ચોથાને રૂએનને ઘેરો ઘાલવામાં મદદ કરવા માટે જુલાઈમાં એલિઝાબેથે એસિક્સના ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસના નેતૃત્ત્વ હેઠળ વધુ એક સૈન્ય મોકલ્યું. તેનું પરિણામ પણ નિરાશાજનક આવ્યું. એસિક્સના ઉમરાવ રોબર્ટ કોઇપણ જાતની સફળતા મેળવ્યા વિના જ જાન્યુઆરી 1592માં ઈંગ્લેન્ડ પાછો ફર્યો. હેનરીએ એપ્રિલમાં આ નગરનો ઘેરો ખોલી નાંખ્યો. દરવખતની જેમ જ, આ વખતે પણ એલિઝાબેથ વિદેશમાં રહેલા તેના સરદારો પરનું નિયંત્રણ રાખી શકી નહીં. તેણે એકેકસને લખ્યું હતું કે, તે કયાં છે, અથવા શું કરી રહ્યો છે અથવા તેને શું કરવાનું છે તેનાથી અમે તદ્દન અજાણ છીએ.
આયર્લેન્ડ
આયર્લેન્ડ તેના બે રાજયોમાંનું એક હોવા છતાં એલિઝાબેથને વેરભાવ ધરાવતા અને તે પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્વતંત્રતા ધરાવતા અને તેના દુશ્મનો સાથે મળીને તેની વિરુદ્ધમાં કાવતરું ઘડવા ઈચ્છતા કેથોલિક સમુદાયનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આયર્લેન્ડમાં તેની નીતિ તેના દરબારીઓને જમીન આપવાની અને બળવાખોરોને સ્પેનને ઈંગ્લેન્ડ પર હુમલો કરવા માટે થાણું નાખવાથી અટકાવવાની હતી. અનેક બળવાઓની શ્રેણીના પ્રતિભાવરૂપે અંગ્રેજ સૈન્યએ ગરમ-જમીનનો વ્યૂહ અપનાવ્યો જેમાં જમીન સળગાવીને પુરૂષો, મહિલાઓ અને બાળકોને રહેસી નાંખવામાં આવતા. 1582માં ડેઝમોન્ડના ઉમરાવ ગેરાલ્ડ ફિટ્ઝગેરાલ્ડની આગેવાની હેઠળના મન્સ્ટરના બળવા દરમિયાન લગભગ 30,000 જેટલા આઈરીશ લોકોને ભૂખે મારવામાં આવ્યા હતા. કવિ એડમન્ડ સ્પેન્સરે લખ્યું હતું કે ભોગ બનનાર લોકોને એવી દારૂણતાની સ્થિતિમાં લઈ આવવામાં આવ્યા હતા કે કોઇપણ પથ્થર હૃદયનો માણસને પશ્ચાતાપ થાય. એલિઝાબેથે તેના સરદારોને સલાહ આપી હતી કે કઠોર અને જંગલી દેશના આઈરીશ લોકો સાથે સારો વ્યવહાર કરવામાં આવે, પરંતુ જયારે લશ્કરી તાકાત અને ખૂનામરકી જરૂરી હોવાનું માનવામાં આવ્યું ત્યારે તેણે કોઇ પ્રકારનો પછતાવો દર્શાવ્યો ન હતો.
1594થી 1603 દરમિયાન ટાયરોનના બળવા અથવા નાઈન યર વોર તરીકે ઓળખાતા બળવા દરમિયાન એલિઝાબેથની આયર્લેન્ડમાં સૌથી આકરી કસોટી થઇ. આ બળવાના નેતા ટાયરોનના ઉમરાવ હ્યુજ ઓનેઈલને સ્પેનનું પીઠબળ હતું. એલિઝાબેથે આ બળવાને ડામવા માટે 1599ની વસંત ઋતુમાં એસિક્સના બીજા ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસને મોકલ્યો. આ પગલું એલિઝાબેથ માટે ખૂબ જ નિરાશાજનક રહ્યું કારણ કે તે ખૂબ જ ઓછી સફળતા મેળવીને રજા વિના જ ઈંગ્લેન્ડ પાછો ફર્યો. તેના બદલે માઉન્ટજોયના ઉમરાવ ચાર્લસ બ્લાઉન્ટને મોકલવામાં આવ્યો, જેને બળવાખોરોને હરાવવામાં ત્રણ વર્ષ લાગ્યા. ઓનેઈલે 1603માં એલિઝાબેથના મૃત્યુના થોડા દિવસો બાદ આત્મસમર્પણ કર્યું.
બાર્બરી સ્ટેટ્સ, ઓટોમાન સામ્રાજય, જાપાન
thumb|upright|અબ્દ અલ- ઉહેદ બિન મેસૂદ, બાર્બર રાજ્યનો મૂરીશ રાજદૂત મહારાણી એલિઝાબેથ પ્રથમની કોર્ટમાં, 1600. એલિઝાબેથના સામ્રાજય દરમિયાન ઈંગ્લેન્ડ અને જંગલી રાજયો વચ્ચેના વ્યાપારિક તથા રાજદ્વારીય સંબંધોનો વિકાસ થયો. ઈંગ્લેન્ડે સ્પેનની વિરૂદ્ધમાં મોરોક્કો સાથે વ્યાપારિક સંબંધો વિકસાવ્યા, જેમાં બખ્તર, દારૂગોળા, લાકડા અને ધાતુને વેચીને ખ્રિસ્તી ધર્મગુરૂઓનો પ્રતિબંધ હોવા છતાં મોરોક્કાની ખાંડ ખરીદવામાં આવતી હતી. ઈ.સ.1600માં મોરોક્કાના મુખ્ય સચિવ આબેદલ-આઉહેદ બેન મસૂદે સ્પેનની વિરુદ્ધમાં એન્ગ્લો-મોરોક્કન જોડાણ રચવા મંત્રણા કરવા માટે મોરોક્કોના શાસક મુલાઈ અહમદ અલ-મન્સુરના રાજદૂત તરીકે રાણી એલિઝાબેથના દરબારની મુલાકાત લીધી. એલિઝાબેથે મોરોક્કોને દારૂગોળો પૂરો પાડવા સંમતિ દર્શાવી અને તે અને મુલાઈ અહમદ અલ-મન્સુર ઘણી વખત સ્પેનિશ લોકો સામે સંયુકત રીતે ચઢાઇ કરવાની મંત્રણા પણ કરતા હતા. જો કે આ ચર્ચાઓનું પરીણામવિહિન રહી અને બંને શાસકો આ રાજકીય સંબંધો સ્થપાયાના બે જ વર્ષમાં મૃત્યુ પામ્યા.
ઓટોમાન સામ્રાજય સાથે મળીને ઈ.સ. 1578માં લેવેન્ટ કંપની સ્થાપી અને વિલિયમ હારબોર્નને પોર્ટે ખાતેના પ્રથમ અંગ્રેજ રાજદૂત તરીકે મોકલીને રાજદ્વારીય સંબંધો સ્થાપવામાં આવ્યા. પ્રથમ વ્યાપારિક સંધિ ઈ.સ. 1580માં કરવામાં આવી. બંને દિશામાં અસંખ્ય પ્રતિનિધિ મંડળો મોકલવામાં આવ્યા અને એલિઝાબેથ અને સુલ્તાન મુરાદ ત્રીજા વચ્ચે પત્રવ્યવહાર પણ થતો હતો. એક પત્રમાં મુરાદે એવો વિચાર પણ રજૂ કર્યો હતો કે ઈસ્લામ અને પ્રોટેસ્ટંટ સંપ્રદાયમાં રોમન કેથોલિક સંપ્રદાય કરતાં ઘણી વધારે સમાનતા છે કારણ કે બંને મૂર્તિપૂજાને નકારે છે તથા ઈંગ્લેન્ડ અને ઓટોમાન સામ્રાજય વચ્ચેના જોડાણની પણ દલીલ કરી. કેથોલિક યુરોપની નામરજી હોવા છતાં, ઈંગ્લેન્ડે ટીન અને સીસું (તોપ બનાવવા માટે) તથા દારૂગોળાની ઓટોમાન સામ્રાજયમાં નિકાસ કરી અને ઈ.સ. 1585માં સ્પેન સાથે યુદ્ધ દરમિયાન સંયુકત લશ્કરી કાર્યવાહી માટે એલિઝાબેથે મુરાદ ત્રીજા સાથે ગંભીર મંત્રણા પણ કરી હતી, કારણ કે ફ્રાન્સીસ વેલ્સગહામ બંને દેશોના દુશ્મન એવા સ્પેન સામે ઓટોમાનની સીધી લશ્કરી સંડોવણી માટે લોબિંગ કરતો હતો. તે સમય દરમિયાન એંગ્લો-તૂર્કીશ ચાંચીયાગીરી પણ વધી ગઇ હતી.
જાપાન પહાચેલો પ્રથમ અંગ્રેજ રાજદૂત વિલિયમ એડમ્સ ઈ.સ.1585માં સ્થાપવામાં આવેલી બાર્બરી કંપનીનો ભૂતપૂર્વ કર્મચારી હતો. તેણે ડચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના પાયલટ તરીકે ઓગસ્ટ 1600માં જાપાનમાં પગ મૂકયો.. તેણે જાપાનીઝ શોગુનના સલાહકાર તરીકે મહત્ત્વની ભૂમિકા અદા કરી તથા ઈંગ્લેન્ડ અને જાપાન વચ્ચે પ્રથમ રાજદ્વારીય સંપર્ક અને વ્યાપારિક સંધિ પ્રસ્થાપિત કરી.
પાછળના વર્ષો
એલિઝાબેથ વયોવૃદ્ધ થઇ ગયા અને લગ્ન અશક્ય થઇ જતાં, તેમની છબિ ક્રમશઃ બદલાતી ગઇ. તેમનું બેલફીબી અથવા એસ્ટ્રીયા, અને આર્મડા બાદ એડમન્ડ સ્પેન્સરની કવિતાની સાશ્વત યુવાન પરિ મહારાણી ગ્લોરિયાના તરીકે નિરૂપણ થતું હતું. તેમના દોરવામાં આવેલા ચિત્રો ઓછાં વાસ્તવદર્શી બન્યાં અને ઘણાં તો કોયડારૂપ પ્રતિક હતા જેમણે તેમનો દેખાવ વાસ્તવિકતાથી ઘણો યુવાન બનાવી દીધો. હકીકતમાં, 1562માં, તેમની ચામડી ઉપર શીતળાની નિશાનીઓ પડી ગઇ હતી, જેના કારણે તેમના માથાના વાળ ઉતરી ગયા હતા અને તેઓ વિગ તથા સૌંદર્ય પ્રસાધનો ઉપર નિર્ભર થઇ ગયા હતા. સર વોલ્ટર રેલીએ તેમને ‘‘એવી મહિલા જેને સમયે આશ્ચર્ય કરાવ્યું હતું’’ ઓળખાવ્યાં હતા. જો કે, એલિઝાબેથના રૂપમાં જેટલો વધુ ઘટાડો થયો, તેના દરબારીઓએ એટલાં વધારે તેના વખાણ કર્યા હતા.
એલિઝાબેથ પોતાની આ જીંદગી આનંદથી જીવતી હતી, પરંતુ તેના જીવનના આખરી દશકમાં તેને પોતાની રીતે જીવન જીવવાનું શરૂ કર્યું. તે સોહામણાં અને મિજાજી યુવાન એસિક્સના ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસ પ્રત્યે આકર્ષાઇ, જેણે તેણીની સાથે થોડી છૂટછાટ લીધી હતી. તેની માટે એલિઝાબેથે રોબર્ટને માફ કરી દીધો હતો. રોબર્ટની બેદરકારીના કિસ્સાઓ વધતા જતા હોવા છતાં, એલિઝાબેથે વારંવાર તેની સૈન્યના પદો ઉપર નિમણૂંક કરી હતી. 1599માં એસેક્સે આયર્લેન્ડમાં તેના કમાન્ડને છોડી દીધા બાદ, એલિઝાબેથે તેને ઘરમાં કેદ કરાવ્યો હતો અને ત્યારપછીના વર્ષે તેને તેના અબાધિત અધિકારોથી વંચિત કરી દેવામાં આવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 1601માં, અર્લે લંડનમાં બળવો કરવાની કોશિશ કરી હતી. તેનો ઇરાદો રાણીને પકડી લેવાનો હતો પરંતુ તેને પૂરતો ટેકો મળ્યો નહી, અને 25મી ફેબ્રુઆરીએ તેનું માથું ધડથી અલગ કરી દેવામાં આવ્યું. એલિઝાબેથ જાણતી હતી કે આ ઘટનાઓ પાછળ તેનાં પોતાના ખોટાં નિર્ણયો આંશિક જવાબદાર છે. 1602માં એક નિરીક્ષકે એવી નોંધ કરી હતી કે, “તેણીને અંધારામાં બેસવામાં આનંદ આવે છે અને ક્યારેક તે એસેક્સના શોકમાં આંસુ વહાવતી હોય છે.”
એલિઝાબેથે એસેક્સ પાસેથી પાછા લઇ લીધેલા અધિકારો તેના શાસનના છેલ્લા વર્ષોમાં દરબારીઓને અપાતું લાક્ષણિક વળતર હતું. યુદ્ધના સમયે વધુ રાહતો માટે સંસદ પાસે માગણી કરવાને બદલે તે આ પ્રકારની ખર્ચ રહિત પ્રણાલિ ઉપર નિર્ભર થઇ ગઇ હતી. આ પ્રણાલિને કારણે ટૂંક સમયમાં જ પ્રાઇસ-ફિક્સીંગ શરૂ થયું, જાહેર જનતાના ખર્ચે દરબારીઓ ધનવાન બન્યા અને લોકોમાં વ્યાપક રોષ ફેલાયો. આને પરિણામે 1601માં સંસદના હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં અશાંતિ સર્જાઇ. 30 નવેમ્બર, 1601ના રોજની પોતાની મશહુર “ગોલ્ડન સ્પીચ”માં, એલિઝાબેથે ગેરરીતિ વિશેના પોતાના અજ્ઞાનનો એકરાર કર્યો, તથા પોતાના વચનો અને પોતાની લાગણીસભર અપીલ વડે સાંસદોને વિશ્વાસમાં લીધા.
"જે લોકો ઇરાદાપૂર્વક નહીં પરંતુ અજ્ઞાનતાને કારણે ખામીમાંથી સાર્વભૌમત્વ બચાવી રાખે છે તેમનો આભાર કેવી રીતે માનવો જોઇએ તે તમને ખબર છે તેમ છતાં તમે ધારણા કરી શકો છો. આપણા વિષયના હાર્દના સંરક્ષણથી વધુ પ્રિય આપણને કશું નથી. જો આપણને સ્વતંત્ર પર તરાપ મારનારા, આપણા લોકોને હેરાન કરનારા, ગરીબોનો પીડા આપનારા નહીં કહેવામાં આવે તો અનિચ્છનીય શંકા ઉભી થઇ શકે છે."
thumb|left|એસિક્સનો બીજો ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસ, વિલિયમ સેગાર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ચિત્ર, 1590
1588માં સ્પેનિશ આર્મડાના પરાજય બાદનો સમયગાળો એલિઝાબેથ માટે નવી મુશ્કેલીઓ લાવ્યો, જે તેણીની સત્તાના અસ્ત સુધીના 15 વર્ષ સુધી ચાલી. સ્પેન અને આયર્લેન્ડ વચ્ચેનો વિખવાદ વધુ ઊંડો બન્યો, કરવેરાનું ભારણ વધ્યું, અને નબળી ખેતી તથા યુદ્ધના ખર્ચને કારણે અર્થતંત્રને અસર થઇ. ભાવો વધ્યાં અને જીવન ધોરણ કથળ્યું. આ સમયગાળા દરમિયાન, કેથોલિક લોકો પરનું દમન વધુ તીવ્ર બન્યું, અને એલિઝાબેથે 1591માં કમિશન્સને કેથોલિક લોકોની પૂછપરછ કરવા તથા તેમના પર દેખરેખ રાખવાની સત્તા આપી. શાંતિ અને સમૃદ્ધિની ભ્રમણાને યથાવત રાખવા, એલિઝાબેથ આંતરિક જાસૂસી તથા ભ્રામક માહિતી પર પોતાની નિર્ભરતા વધારતી ગઇ. પોતાના આખરી વર્ષોમાં, વધતી જતી ટીકાઓને પરિણામે લોકોમાં તેણી પ્રત્યેના આકર્ષણમાં ઘટાડો થયો.
1590ના દશકમાં તેણીનું વહીવટી જૂથ, પ્રિવી કાઉન્સિલ એલિઝાબેથના “દ્વિતીય રાજ્યકાળ”ના કારણો પૈકીનું એક હતું તેમજ તે એલિઝાબેથના કાર્યકાળનું સૌથી અલગ લક્ષણ હતું. નવી પેઢી સત્તામાં આવી હતી. લોર્ડ બર્ગલીને બાદ કરતા, મોટાભાગના મહત્વના રાજનેતાઓ 159ની આસપાસ મૃત્યુ પામ્યા હતા. લિસેસ્ટરના ઉમરાવ રોબર્ટ ડુડલી 1588માં, સર ફ્રાન્સિસ વેલ્સિન્ગહેમ 1590માં, સર ક્રિસ્ટોફર હેટન 1591માં મૃત્યુ પામ્યા હતા. સરકારમાં ઉપજાવી કઢાયેલો અને કલ્પિત ઝઘડો/ કંકાસ કે જેણે 1590 પૂર્વે મોટું સ્વરૂપ ધારણ નહોતું કર્યું, તે હવે સરકારનું ચિહ્ન બની ગયો હતો. રાજ્યમાં સૌથી શક્તિશાળી પદો માટે એસિક્સના ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસ અને લોર્ડ બર્ગલીના પુત્ર રોબર્ટ સેસિલ, તથા તેના ટેકેદારો વચ્ચે સર્જાયેલી ખટાશે રાજકારણને વધુ બગાડ્યું. રાણીના વિશ્વાસુ ફિઝીશ્યન ડો. લોપેઝના કિસ્સામાં જોવા મળે છે તેમ રાણીની અંગત સત્તા ઘટતી જતી હતી. એસિક્સના ઉમરાવ રોબર્ટ ડેવરુકસે અંગત શત્રુતાને કારણે ખોટી રીતે ડો. લોપેઝ ઉપર રાજદ્રોહનો આરોપ મૂક્યો હતો, તે સમયે રાણી ડો. લોપેઝને દેહાંતદંડ મળતો અટકાવી શકી નહોતી, અલબત્ત તે ડો. લોપેઝની ધરપકડ અંગે ક્રોધિત થઇ હતી તથા તેનો દોષ હોવાનું માનતી નહોતી (1594).
આર્થિક અને રાજકીય અનિશ્ચિતતાના આ સમયગાળામાં જ ઇંગ્લેન્ડમાં સાહિત્યના યુગનો ઉદય થયો. એલિઝાબેથના રાજ્યકાળના બીજા દશકના અંતમાં નવી સાહિત્યિક ગતિવિધિના સૌપ્રથમવાર સંકેતો મળ્યા, જ્યારે 1578માં જોન લિલીની યુફીયસ અને એડમંડ સ્પેન્સરની ધી શેફર્ડસ કેલેન્ડર  પ્રસિદ્ધ થઇ. 1590ના દશક દરમિયાન, અંગ્રેજી સાહિત્યના કેટલાક વિરાટ વ્યક્તિત્વો પૈકીના કેટલાક લોકો પરિપક્વ બન્યા, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયર તથા ક્રિસ્ટોફર માર્લોવનો સમાવેશ થાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન અને ત્યારપછીના જેકોબિયન યુગમાં, અંગ્રેજી નાટ્યજગતે પોતાના સર્વોચ્ચ શિખરને સ્પર્શ કર્યો. એલિઝાબેથના યુગની કલ્પના એલિઝાબેથના સત્તાકાળ દરમિયાન સક્રિય રહેલા સ્થપતિઓ, નાટ્યકારો, કવિઓ અને સંગીતકારો પર નિર્ભર છે. પોતે ક્યારેય કલાની આશ્રયદાતા નહી રહેલી રાણી એલિઝાબેથના આ લોકો થોડાઘણાં અંશે ઋણી છે.
મૃત્યુ
thumb|જોહન દી ક્રિટ્ઝ દ્વારા તૈયાર કરાયેલું કિંગ જેમ્સનું ચિત્ર
એલિઝાબેથનાં સૌથી વિશ્વાસુ સલાહકાર, બર્લગલીનું 4 ઓગસ્ટ, 1598ના રોજ નિધન થયું. જેનો રાજકીય વારસો તેના પુત્ર રોબર્ટ સેસિલ પાસે આવ્યો, જે ટૂંક સમયમાં જ સરકારનો નેતા બન્યો. તેણે વારસદાર તરીકે પદ પર આવવાની પ્રક્રિયાનો રસ્તો તૈયાર કર્યો હતો. એલિઝાબેથે ક્યારેય પોતાના વારસદારનું નામ જાહેર કરવાના ન હતા માટે સેસિલને ગુપ્તરાહે આગળ વધવાની ફરજ પડી હતી. આથી તેણે સ્કોટલેન્ડનાં જેમ્સ પાંચમા સાથે ગુપ્ત વાટાઘાટ હાથ ધરી હતી. જેમ્સ પાંચમો વારસાનો મજબૂત પરંતુ માન્ય નહી ઠરેલો દાવેદાર હતો. કેસિલો અધીરા જેમ્સને એલિઝાબેથને રમૂજ કરવાની અને સર્વોચ્ચ સત્તાધારીનું દિલ જીતવાની કળા શિખવાડી. તેમની જાતિ અને ગુણવત્તા લાગણીપૂર્વક સલાહ આપવાની ક્રિયા અથવા તેમના પોતાની કામગીરીમાં આતુરતા જેટલી અયોગ્ય નથી. આ સલાહ કામ કરી ગઇ. જેમ્સની શૈલી એલિઝાબેથને ગમી ગઇ. એલિઝાબેથે જેમ્સને પ્રત્યુત્તર આપતા કહ્યું કહું કે, ‘મને આપની ઉપર ભરોસો છે જે અંગે આપને શંકા હશે નહી પણ આપના છેલ્લાં પત્રો એટલા પસંદ પડ્યાં છે કે તે માટે આભાર વ્યક્ત થાય તે રીતે આપને ધન્યવાદ પાઠવ્યા વગર રહી શકાય નહી.’ ઇતિહાસકાર જે.ઇ. નેલનાં અભિપ્રાય મુજબ, એલિઝાબેથે પોતાની ઇચ્છાઓ જેમ્સ સમક્ષ સ્પષ્ટપણે જાહેર નહી કરી હોય તેવી શક્યતા છે, પરંતુ આડકતરો ઇશારો કરતા શબ્દો વડે ભૂલ ન થાય તે રીતે જાણ કરી દીધી હતી.
thumb|300px|એલિઝાબેથની અંતિમવિધિ, 1603, સંભવતઃ વિલિયમ કેમડેન દ્વારા
એલિઝાબેથની શબપેટીને રાત્રે મશાલોના અજવાળામાં એક નૌકામાં રાખીને નદીની નજીકનાં વ્હાઇટહોલ ખાતે લઇ જવામાં આવી. 28મી એપ્રિલે તેણીની અંતિમયાત્રામાં શબપેટીને કાળું મખમલ ઓઢાડેલી અને ચાર ઘોડા જોતરેલી શબગાડીમાં મૂકીને વેસ્ટમિન્સ્ટર એબે ખાતે લઇ જવાયું હતું. ઇતિહાસકાર જ્હોન સ્ટોનાં શબ્દોમાં આ પ્રસંગનું વર્ણન જોઇએ તો:
"વેસ્ટમિન્સ્ટરની ગલીઓ, ઘરો, બારીઓ, રસ્તાઓ અને ખાંચાગલીઓ મોટી સંખ્યામાં ઉમટેલા તમામ પ્રકારના લોકો વડે ખીચોખીચ ભરાઇ ગઇ હતી. આ લોકો એલિઝાબેથની અંતિમવિધિ જોવા ઉમટ્યા હતા. જ્યારે તેમણે શબપેટી ઉપર એલિઝાબેથનું પૂતળું જોયું ત્યારે લોકોમાં જે શોક, રૂદન, નિઃસાસા અને આક્રંદ જોવા મળ્યું તે માનવ ઇતિહાસમાં અગાઉ ક્યારેય જોવા મળ્યું નહોતું."
તાજ માટે અન્ય વિવિધ દાવેદારોની ઉપસ્થિતિ હોવા છતાં, સત્તાનું હસ્તાંતરણ સરળતાથી ચાલ્યું. જેમ્સને વારસો મળતા હેનરી આઠમાંના થર્ડ સક્સેશન એક્ટ અને હેનરીની નાની બહેર મેરી ટ્યુડોરની તરફેણ કરતી વસિયત બાજુએ મૂકાઇ ગયા હતા. જૂના કાયદા અને વસિયતને દૂર કરવા, જેમ્સે સંસદમાં સક્સેશન ઓફ ધ ક્રાઉન એક્ટ 1603 પસાર કર્યો. સંસદ વૈધાનિક રીતે તાજના વારસાઇ હક્ક પર અંકુશ રાખી શકે કે કેમ તે પ્રશ્ન સમગ્ર 17મી સદી દરમિયાન વિવાદમાં રહ્યો હતો.
વારસો
એલિઝાબેથ પાછળ શોક વ્યકત કરાયો હતો, પરંતુ તેના મૃત્યુથી ઘણા લોકોને રાહત થઇ હતી. રાજા જેમ્સની અપેક્ષાઓ ઊંચી હતી. તેણે 1604માં સ્પેઇનની વિરુદ્ધનાં યુદ્ધનો અંત કર્યો તથા કરવેરા હળવાં બનાવ્યા. 1612માં રોબર્ટ સેસિલનું મૃત્યુ થયું ત્યા સુધી, સરકાર પહેલાની જેમ જ એક જ દિશામાં ચાલતી હતી. દરબારીઓના પસંદગીપાત્ર લોકોની બદલે જેમ્સે સત્તાના સૂત્રો સંભાળ્યા હોવાથી, તેનું શાસન લોકપ્રિય નહોતું બન્યું, અને 1620ના દશકમાં એલિઝાબેથનો આદર કરતા જૂથમાં પુનઃ સંચાર થયો. એલિઝાબેથને પ્રોટેસ્ટન્ટ પંથની નાયિકા તેમજ એક સોનેરી યુગની શાસક તરીકે યાદ કરવામાં આવતી હતી. જેમ્સને એક ભ્રષ્ટ દરબાર પર શાસન ચલાવતા કેથોલિક સમર્થક તરીકે ચિતરવામાં આવ્યો હતો. લશ્કરી તથા આર્થિક નિષ્ફળતા તેમજ પક્ષાપક્ષીની પાશ્ર્ચાદભૂમિની વિરુદ્ઘ, એલિઝાબેથે પોતાના શાસનનાં અંતકાળમાં પોતાની જે વિજેતાની છબિ ઉપસાવી હતી, તે તેની પ્રતિષ્ઠાને વધારીચઢાવીને રજૂ કરીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવી હતી. ગ્લુસેસ્ટરનાં બિશપ ગોડફ્રે ગૂડમેને પોતાની યાદો તાજી કરતા જણાવ્યું હતું કે : “જ્યારે અમે સ્કોટિશ સરકારના અનુભવમાંથી પસાર થઇ રહ્યાં હતા, ત્યારે એલિઝાબેથ ચેતનવંતી બની રહી હોય તેવું લાગતું હતું. તે સમયે તેણીની યાદશક્તિ ઘણી વધી ગઈ હતી.” તાજ, ચર્ચ અને સંસદ બંધારણીય સંમતુલન સાધીને કામ કરતા હતા તેવા સમયે એલિઝાબેથનો સત્તાકાળ આદર્શ સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યો હતો.
thumb|left|એલિઝાબેથ પ્રથમનું તેના શાસનમાં રસ ફરી જાગૃત થયો તે સમયનું 1620 બાદનું ચિત્રસમય તેના જમણા ખભે આરામ કરે છે અને મોત તેના ડાબા ખભે જૂએ છે; બે પુટ્ટી તેના મુગટને તેના માથા પર જાળવી રાખે છે.
17મી સદીના પ્રારંભિક ગાળામાં તેણીના પ્રોટેસ્ટન્ટ પ્રશંસકો દ્વારા દોરવામાં આવેલું એલિઝાબેથનું ચિત્ર લાંબો સમય ટકી રહેનારું અને પ્રભાશાળી સાબિત થયું. નેપોલિયનીક યુદ્ધો વખતે જ્યારે રાષ્ટ્રે જ્યારે ફરી એકવાર પોતાની ઉપર આક્રમણનાં ભણકારા અનુભવ્યાં હતા તે સમયગાળા દરમિયાન તેણીની યાદશક્તિમાં પણ સુધારો થયો. વિક્ટોરીયન યુગ દરમિયાન, એલિઝાબેથની દંતકથા શાહી વિચારધારા બની ગઇ હતી, અને 20મી સદીના મધ્યભાગમાં, એલિઝાબેથ વિદેશી પડકારો સામે રાષ્ટ્રના પ્રતિકારનું પ્રણયાત્મક પ્રતીક બની ગઇ હતી. જે.ઇ. નિએલ (1934) અને એ.એલ. રોઉઝ (1950) જેવા તે સમયના ઇતિહાસકારોએ, એલિઝાબેથના સત્તાકાળનું વિકાસના સુવર્ણ યુગ તરીકે અર્થઘટન કર્યું હતું. નિએલ અને રોઉઝ અંગતપણે પણ રાણીને આદર્શ તરીકે સ્થાપિત કર્યા હતા : તેણે હંમેશા બધું બરાબર જ કર્યું હતું; તેણીના અપ્રિય લક્ષણોની અવગણના કરવામાં આવી હતી અથવા તો તેને તણાવના સંકેતો તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા હતા.
તાજેતરના ઇતિહાસકારો, જોકે, એલિઝાબેથ વિશે વધુ જટિલ દૃષ્ટિકોણ અપનાવ્યો છે. તેણીનો સત્તાકાળ આર્મડાના પરાજય અને 1587 અને 1596ના કેડિઝ પરના હુમલાઓની જેવા સ્પેનિશ ઉપર કરાયેલા સફળ હુમલાઓ માટે પ્રસિદ્ધ છે, પરંતુ કેટલાક ઇતિહાસકારો જમીન અને યુદ્ધના મોરચે લશ્કરી નિષ્ફળતાની સાબિતી આપે છે. આયર્લેન્ડમાં એલિઝાબેથની સમસ્યાએ પણ તેણીનો ભૂતકાળ ખરડ્યો છે. સ્પેન અને હબ્સબર્ગસની વિરુદ્ધમાં એક પ્રોટેસ્ટન્ટ રાષ્ટ્રની બહાદુર રક્ષકને બદલે, એલિઝાબેથને વિદેશ નીતિઓમાં સાવચેત વ્યક્તિ તરીકે ઘણી વધારે યાદ કરવામાં આવે છે. એલિઝાબેથે વિદેશના પ્રોટેસ્ટન્ટને બહુ જ ઓછી સહાય આપી હતી અને વિદેશમાં કશીક ભિન્ન કામગીરી કરવા માટે પોતાના કમાન્ડરોને ભંડોળ પૂરૂં પાડવામાં નિષ્ફળ નીવડી હતી.
એલિઝાબેથે ઈંગલેન્ડ ચર્ચની સ્થાપના કરી હતી જેણે એક રાષ્ટ્રીય ઓળખ ઉભી કરવામાં મદદ કરી હતી અને તે ઓળખ આજે પણ હયાત છે. બાદમાં તેને પ્રોટેસ્ટન્ટ નાયિકા તરીકે પ્રશંસા કરનારા લોકોએ એલિઝાબેથે તમામ કેથોલિક રીતરસમો ત્યજી દેવાનો ઈનકાર કર્યો હતો એ વાત પ્રત્યે દુર્લક્ષ સેવ્યું હતું. ઇતિહાસકારોની નોંધ પ્રમાણે એલિઝાબેથના દિવસોમાં, 1559ની એક્ટ્સ ઓફ સેટલમેન્ટ એન્ડ યુનિફોર્મિટીને ચુસ્ત પ્રોટેસ્ટન્ટો એક સમાધાન તરીકે જોતા હતા. વાસ્તવમાં, એલિઝાબેથ એવું માનતી હતી કે શ્રદ્ધા એ અંગત બાબત છે અને, ફ્રાન્સિસ બેકનનાં તે શબ્દો સાથે સહમત થતી નથી કે "પુરૂષના દિલમાં સ્થાન બનાવો અને ગુપ્ત વિચારો સર્જો"
એલિઝાબેથની વિદેશ નીતિ મહદ્અંશે સંરક્ષણાત્મક હતી તેમ છતાં, તેના સત્તાકાળમાં વિદેશમાં ઈંગ્લેન્ડનો દરજ્જો વધ્યો હતો. માર્વેલડ પોપ સિક્ટ્સ પાંચમાનાં મતે “એલિઝાબેથ એકમાત્ર એવી સ્ત્રી છે કે જે આ અરધા ટાપુની એકમાત્ર સ્વામિની છે. અને તેમછતાં તે સ્પેઇન, ફ્રાન્સ, સામ્રાજ્ય અને તમામથી ડરે છે.” એલિઝાબેથના શાસન હેઠળ, આ રાષ્ટ્રએ ખ્રિસ્તી વિભાજન તરીકે નવો આત્મ-વિશ્વાસ અને સાર્વભૌમત્વની લાગણી પ્રાપ્ત કરી હતી. એલિઝાબેથ ટ્યુડર રાજવંશની સૌપ્રથમ સભ્ય હતી કે જે એવું માનતી હતી કે એક રાજા લોકોની ખુશીથી શાસન કરતો હોય છે. આથી તે હંમેશા સંસદ અને જેના સત્ય ઉપર પોતે ભરોસો મૂકી શકે તેવા સલાહકારોની સાથે કામ કરતી હતી – સરકારની આ એક રીત હતી જે એલિઝાબેથના સ્ટુઅર્ટ વારસદારો અનુસરવામાં નિષ્ફળ રહ્યાં હતા. કેટલાક ઇતિહાસકારો એલિઝાબેથને ભાગ્યશાળી ગણાવે છે; એલિઝાબેથ એવું માનતી હતી કે ભગવાન તેનું રક્ષણ કરે છે. પોતાને “ માત્ર અંગ્રેજી” ગણાવવાનું ગૌરવ અનુભવતી, એલિઝાબેથે પોતાના શાસનની સફળતા માટે ઈશ્વરમાં, પ્રમાણિકપણે અપાયેલી સલાહ અને પોતાની હકૂમતના લોકોમાં વિશ્વાસ રાખ્યો હતો. પ્રાર્થનામાં, એલિઝાબેથ ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરતી હતી કે :
"દુઃખદાયક જુલ્મ-સિતમવાળા યુદ્ધો અને બળવાની પરિસ્થિતિમાં મારી ફરતેના લગભગ તમામ રાજાઓ અને દેશો સંતાપ અનુભવી રહ્યાં છે તેવા સમયે, મારું શાસન શાંતિજનક રહે અને મારો પ્રદેશ ચર્ચના આશ્રયમાં રહે. મારા લોકોનો પ્રેમ દૃઢ રહે, અને મારા શત્રુઓની યોજનાઓ નિષ્ફળ થાય."
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૫૩૩માં જન્મ શ્રેણી:1603માં અવસાન પામેલી વ્યકિતઓ શ્રેણી:16મી સદીના અંગ્રેજ લોકો શ્રેણી:16મી સદીની મહિલા લેખકો શ્રેણી:વેસ્ટમિન્સ્ટર અબે ખાતે દફનવિધિ શ્રેણી:અંગ્રેજ એન્ગ્લીકન્સ શ્રેણી:અંગ્રેજી મહિલા લેખકો શ્રેણી:વેલ્શ ડિસન્ટના અંગ્રેજી લોકો શ્રેણી:અંગ્રેશી શાળા અને મહાવિદ્યાલયોના સ્થાપકો શ્રેણી:હેનરી આઠમાંના બાળકો શ્રેણી:રોમન ચર્ચમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવેલા લોકો શ્રેણી:ગ્રીનવીચના લોકો શ્રેણી:ધાર્મિક ફ્રેન્ચ યુદ્ધના લોકો શ્રેણી:ફ્રાન્સની રાજગાદી પર ઢોંગીઓ (પ્લાન્ટાજેનેટ) શ્રેણી:પ્રોટેસ્ટન્ટ રાજાઓ શ્રેણી:ઇંગ્લેન્ડની રાણી હકુમત શ્રેણી:સ્કોટ્સ મહારાણી મેરીનો હત્યારો શ્રેણી:ટાવર ઓફ લંડનમાં કેદીઓ શ્રેણી:સ્મોલપોક્સ પીડિતો શ્રેણી:16મી સદીની મહિલા શાસકો શ્રેણી:17મી સદીની મહિલા શાસકો શ્રેણી:17મી સદીની યુદ્ધવિદ્યામાં મહિલાઓ શ્રેણી:અંગ્લો-સ્પેનિશ યુદ્ધ (1585)
જાન્યુઆરી ૨૦
૨૦ જાન્યુઆરી નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૦મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન પણ ૨૦મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૩૪૫ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જાન્યુઆરી
મિકી માઉસ
મિકી માઉસ (મિશેલ માઉસ નો સંક્ષેપાક્ષર) એ કાર્ટુન પાત્ર છે, જે ધ વોલ્ટ ડિઝની કંપની માટે આદર્શ મૂર્તિરૂપ બનેલ છે. વોલ્ટ ડિઝની અને અબ વેર્કસ 1928માં મિકી માઉસનું સર્જન કર્યું અને વોલ્ટ ડિઝનીએ તેને અવાજ આપ્યો. વોલ્ટ ડિઝની કંપની, સ્ટીમબોટ વિલી રજૂ થતાં 18 નવેમ્બર, 1928 ના દિવસને તેના જન્મદિવસ તરીકે ઊજવે છે, જો કે મિકી, પ્લેન ક્રેઝી માં (સ્ટીમબોટ વિલી એ અવાજ સાથે મિકી માઉસનું પ્રથમ કાર્ટુન ચિત્ર હતું) તેનાથી છ મહિના અગાઉ બહાર પડી ચૂકયું હતું. માણસ જેવા ગુણધર્મો ધરાવતું માઉસનું પાત્ર, માત્ર એનિમેટ કાર્ટૂન પાત્ર અને રમૂજી સ્ટ્રીપ પરથી વિકાસ પામ્યું અને વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઓળખપાત્ર પ્રતીકો પૈકી એક બન્યું. હાલમાં મિકી, ‘ મિકી માઉસ કલબહાઉસ ’ એ ડિઝની ચેનલની પ્લેહાઉસ ડિઝની  શ્રેણીમાં મુખ્ય પાત્ર છે. મિકી એ ધ મિકી માઉસ કલબનો અગ્રણી નેતા છે.સ્પાઇડર-મેન
સર્જન અને પ્રથમ રજૂઆત
ડિઝની સ્ટુડિયોએ ચાર્લ્સ મિન્ટઝ ઓફ યુનિવર્સલ સ્ટુડિયો માટે અગાઉ નિર્માણ કરેલ ઓસ્વાલ્ડ ધ લકી રેબિટ માટેની અવેજીમાં મિકીનું સર્જન કર્યું હતું. ડિઝનીએ લોકપ્રિય ઓસ્વાલ્ડ શ્રેણી માટે મોટા બજેટ માટે પૂછયું ત્યારે મિન્ટઝે જાહેર કર્યું કે ડિઝની બજેટ કાપ માટે સહમત હોય ત્યાં સુધી ઓસ્વાલ્ડ શ્રેણી કરવાનું ચાલુ રાખી શકે. મિન્ટઝ એ ઓસ્વાલ્ડની માલિકી ધરાવતો હતો અને તેણે વિચાર્યું કે ડિઝની આર્થિક રીતે પોતાની દયા પર છે. ગુસ્સે થઈને ડિઝનીએ સોદાનો ઈન્કાર કર્યો અને મિન્ટઝ સાથે કરારથી બંધાયેલા હતો તે મુજબ ઓસ્વાલ્ડના છેલ્લા કાર્ટુનનું નિર્માણ કર્યું. ડિઝની પોતાના સ્ટાફના દગાથી નિરાશ થયો હતો, પરંતુ સ્કેચ પરથી તેણે નવી શરૂઆત કરવાનું નક્કી કર્યું. નવા ડિઝની સ્ટુડિયોમાં શરૂઆતમાં એનિમેટર અબ વેર્કસ અને વફાદાર એપ્રિન્ટસ કલાકાર, લેસ કલાર્કનો સમાવેશ થતો હતો. ત્યારબાદ ડિઝની અનુભવ પરથી એક પાઠ શીખ્યો કે તેની કંપની દ્વારા નિર્મિત પાત્રોના તમામ હકોની માલિકી પોતે ધરાવતો હોવાની હંમેશા ખાતરી કરતો.
1928ની વસંત ઋતુ દરમિયાન ડિઝનીએ અબ વેર્કસને નવા પાત્રનું આલેખન શરૂ કરવા કહ્યું. વેર્કસે ઘણા પ્રાણીઓના રેખાચિત્રો દોરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, જેમ કે કૂતરાં અને બિલાડીઓ પરંતુ આ કોઈથી ડિઝનીને સંતોષ ન થયો. માદા ગાય અને નર ઘોડાનો પણ ઈન્કાર કર્યો. તે પછી કલેરાબેલે ગાય અને હોરેસ હોર્સકોલર તરીકે રજૂ થયા. (નર દેડકાને પણ રદ કર્યો, જે પાછળથી વેર્કના પોતાના ફિલપ ધ ફ્રોગ શ્રેણીમાં દર્શાવાયો). વોલ્ટ ડિઝનીને, તેના ખેતર પરના જેનાથી તે ટેવાયો હતો તે જૂના પ્રિય પાલતુ ઉંદર પરથી મિકી માઉસની પ્રેરણા મળી. 1925 માં, હ્યુગ હર્મને વોલ્ટ ડિઝનીના ફોટોગ્રાફની આસપાસ ઉંદરના કેટલાંક સ્કેચ બનાવ્યાં. આનાથી અબ વેર્કને ડિઝની માટે ઉંદરના નવા પાત્રનું નિર્માણ કરવાની પ્રેરણા મળી. ડિઝનીની પત્ની લિલિયને તેનું નામ બદલવાની વાત ગળે ઉતારી તે પહેલાં પાત્ર માટે ડિઝનીનું મૂળ નામ ‘ મોર્ટિમર માઉસ ’ હતું, અને અંતે મિકી માઉસનું આગમન થયું. અભિનેતા મિકી રુનીએ દાવો કર્યો છે કે, તેના મિકી મેક્વાયર તરીકેના દિવસો દરમિયાન, તે વોર્નર બ્રધર્સ સ્ટુડિયોમાં કાર્ટુનિસ્ટ વોલ્ટ ડિઝનીને મળ્યો હતો, અને ડિઝની તેના પરથી મિકી માઉસ નામ રાખવા પ્રેરિત થયો હતો.. ડિઝનીએ કહ્યું હતું :
પ્લેન ક્રેઝી
મિકી અને મીની ટૂંકા પ્લેન ક્રેઝી કાર્ટૂનમાં પ્રથમ વખત દેખાયા, જે પ્રથમ વખત 15 મે, 1928 માં રિલિઝ થયું. આ કાર્ટૂનનું નિર્દશન વોલ્ટ ડિઝની અને અબ વેર્કસે કરેલું હતું. અબ વેર્કસ આ ટૂંકી, અને તેના પર 6 અઠવાડિયા ગાળ્યા હોવાનું જણાવ્યું હતું, તે કાર્ટૂનમાં મુખ્ય એનિમેટર પણ હતા. હકીકતમાં, 1928 અને 1929માં રજૂ થયેલા દરેક ડિઝનીની ટૂંકી ફિલ્મમાં વેર્કસે મુખ્ય એનિમેટર હતા. તે વર્ષો દરમિયાન હ્યુગ હર્મન અને રુડોલ્ફ આઈસિંગ પણ ડિઝનીને સહાય કરતા. તેઓએ ચાર્લ્સ મિન્ટઝ સાથે પણ કરાર કર્યો હતો, પરંતુ તે હજુ પોતાનો નવો સ્ટુડિયો બનાવવાની પ્રક્રિયા કરતા હતા અને તેથી તે સમય પૂરતું ડિઝનીએ તેઓને કામ પર રાખ્યા હતા. આ કઈંક વિચિત્ર પરિસ્થિતિ હેઠળ તેઓનું આ છેલ્લું ટૂકું કાર્ટૂન હતું.
પ્લેન ક્રેઝી નો પ્લોટ બિલકુલ સાદો હતો. મિકી ચાર્લ્સ લિન્ડબર્ગ પર સરસાઈ મેળવવા એવિયેટર બનવાનો દેખીતી રીતે પ્રયત્ન કરતો હતો. પોતાનું એરક્રાફ્ટ બાંધ્યા પછી, મીનીને તેના પ્રથમ ઉડ્ડયનમાં તેની સાથે જોડાવા પૂછે છે, જે દરમિયાન તે વારંવાર અને નિષ્ફળપણે તેને ચુંબન કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે, આખરે બળનો આશ્રય લે છે. મીની ત્યારબાદ પ્લેનમાંથી પેરેશુટ દ્વારા બહાર નીકળી જાય છે. તેના પગલાથી વ્યગ્ર મિકી પ્લેન પરનો કાબૂ ગુમાવે છે. આમ આ કાબૂ બહારના ઉડ્ડયનની શરૂઆત થાય છે, જેના પરિણામે રમૂજી પરિસ્થિતિની શ્રેણી સજાર્ય છે અને વિમાન નીચે ઉતરતાં તૂટી પડે છે.
પ્લેન ક્રેઝી માં ચિત્રિત મિકીનું તોફાની, ઈશ્કી અને ઘણીવાર બદમાશ તરીકે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તેની પ્રથમ રજૂઆતના સમયે, જો કે, પ્લેન ક્રેઝી પ્રેક્ષકોને પ્રભાવિત કરવામાં નિષ્ફળ નીવડયું હતું અને નુકસાનમાં અપમાનનો ઉમેરો થયો હતો. વોલ્ટને વિતરક મળ્યા ન હતા. સમજણપૂર્વક નિરાશ થવા છતાં, વોલ્ટે બીજી મિકીની ટૂંકી ફિલ્મ નું નિર્માણ કર્યું : ધ ગેલોપિન ગૌચો.
ધ ગેલોપિન ગૌચો નો બ્લેક/પેગ લેગ પેટ સામે પ્રથમ સામનો
વોલ્ડ ડિઝની અને અબ વેર્કસે ધ ગેલોપિન ગૌચો નું ફરીથી સહ-નિર્દેશન કર્યુ, જેમાં વેર્કસ આ કેસમાં એકમાત્ર એનિમેટર હતા. આ ટૂંકી કૃતિનો 7 ઓગસ્ટ, 1928માં ડગ્લાસ ફેરબેન્કની પ્રથમ રજૂ થયેલી ફિલ્મ ધ ગૌચો ના પ્રતિ રચના નિર્માણ કરવાનો ઈરાદો હતો. મૂળ ફિલ્મને અનુસરીને, ટૂંકી કૃતિની ઘટનાઓએ પેમ્પાસ ઓફ આર્જેન્ટિનામાં સ્થાન મેળવ્યું. શીર્ષકનો ગૌચો મિકી પોતે હતો. અપેક્ષા રાખ્યા મુજબ ઘોડાને બદલે તે પ્રથમ રિયા પર સવાર થયેલા જણાયો છે (અથવા વારંવાર જણાવ્યા પ્રમાણે શાહમૃગ હોય છે). સ્થાનિક બાર અને રેસ્ટોરેન્ટ તરીકે દેખીતી રીતે સેવા આપતાં “ કેન્ટિના આર્જેન્ટિના ” નો તે તરત સામનો કરે છે. મિકી આગળ વધીને સંસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે અને બેઠક લે છે. તે દેખીતી રીતે થોડુંક પીને તથા તમાકુનું ધૂમ્રપાન કરીને હળવો થવા માંગે છે. સંસ્થામાં તે વખતે હાજરમાં પેગ લેગ પેટે (પાછળથી બ્લેક પેટે અથવા માત્ર પેટે નામ અપાયેલું), શોધ ચાલુ હતી તે બહારવટિયો અને સાથી ગ્રાહક અને ટેન્ગો રજૂ કરતી વખતે મીની માઉસ સંસ્થાના બારની મહિલા અને નૃત્યાંગના છે. બંને ગ્રાહકો તરત મીનીની સાથે ચેનચાળા શરૂ કરે છે અને એક બીજાના દુશ્મન બને છે. થોડાક સમય બાદ પેટે મીનીનું અપહરણ કરવા આગળ વધે છે અને પોતાના ઘોડા પર નાશી છૂટવાનો પ્રયત્ન કરે છે. મિકી પોતના રિયા પર પીછો કરે છે. તે તરત પોતાના દુશ્મનને પકડી લે છે અને તેઓ તલવારની લડાઈ કરે છે. મિકી આ દ્વન્દ્વમાં વિજેતા બને છે. આ ટૂંકી ફિલ્મમાં અંતે મિકી અને મીની રિયા પર સવાર થઈને દૂર ચાલ્યા જાય છે.
જો કે વોલ્ટને મૂળ નિર્માણ વખતે, ફરીથી વિતરક શોધવામાં નિષ્ફળતા મળી. તે પ્રથમ 30 ડિસેમ્બર, 1928ના રોજ રજૂ થયું, ત્યારબાદ બીજી મિકી ટૂંકી ફિલ્મ રજૂ થઈ. એવો અહેવાલ હતો કે મિકી સૌ પ્રથમ ઓસ્વાલ્ડને બિલકુલ મળતો આવતો હોવાનું વિચારાયું હતું, અને આના પરિણામે દેખીતી રીતે તેનામાં રસ પડયો ન હતો. વોલ્ટે તરત તેના આગલા કામ અને તેના હરીફના કામથી મિકી માઉસ શ્રેણીને અલગ પાડવાના માર્ગો વિચારવા માંડયા હતા. તેની વિચારણાને પરિણામે ત્રીજા મિકીની ટૂંકી ફિલ્મનું નિર્માણ થયું, રજૂ થનાર બીજા મિકી અને પ્રથમ મિકીએ ખરેખર પ્રેક્ષકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું : સ્ટીમબોટ વિલી.
શ્રેણીમાં અવાજનો ઉમેરો
સ્ટીમબોટ વિલી પ્રથમ 18 નવેમ્બર, 1928ના રોજ રજૂ થઈ. તેનું નિર્દેશન વોલ્ટ ડિઝની અને અબ વેર્કસ સાથે કર્યું હતું. વેર્કસે ફરીથી મુખ્ય એનિમેટર તરીકે કામ કર્યું, જેને જહોની કેનન, લેસ કલાર્ક, વિલ્ફ્રેડ જેકસન અને ડીક લુંડીએ મદદ કરી. તે જ વર્ષે 12મી મેના રોજ રજૂ થયેલ આ ટૂંકી ફિલ્મને બસ્ટર કિટોન્સના સ્ટીમબોટ બિલ જુનિયર ની પ્રતિરચના તરીકે રજૂ કરવાનો ઈરાદો હતો. આ ત્રીજા મિકી કાર્ટૂનનું નિર્માણ થયું હોવા છતાં તે વિતરક શોધવામાં પ્રથમ રહ્યું, અને આમ મિકીના પ્રથમ અભિનય તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. વિલી એ મિકીના દેખાવમાં ફેરફાર કર્યો (ખાસ કરીને, મોટા ટપકાં તરીકે તેની આંખોને સરળ કરી), જેણે પાછળના કાર્ટૂનો માટે તેનો દેખાવ પ્રસ્થાપિત કર્યો.
સ્ક્રિપ્ટમાં મિકી, કેપ્ટન પેટે હેઠળ સ્ટીમબોટ વિલીના બોર્ડ પર કામ કરતો. સૌ પ્રથમ વ્હીસલ વગાડતી વખતે સ્ટીમબોટનું સંચાલન કરતો દેખાય છે. ત્યારબાદ પેટે બોટ હંકારવાનું કામ સંભાળે છે અને ગુસ્સામાં તેને બોટના બ્રિજ પર ફેંકી દે છે. તરત તેઓએ કાર્ગોને બોર્ડ પર ફેરબદલી કરવા ઊભા રહેવાનું થાય છે. જેવા તેઓ જાય છે કે તરત મીની આવે છે. સ્પષ્ટપણે તે માત્ર ત્યાં એક ઉતારું તરીકે ત્યાં હોવાનું ધારવામાં આવેલું, પરંતુ બોર્ડ પર આવવામાં મોડું થયું હતું. મિકી તેને નદી કિનારેથી ઉપર ખેંચી લેવાની વ્યવસ્થા કરે છે. મીની અકસ્માતે ‘ ટર્કી ઈન ધ સ્ટ્રો ’ ના લોકપ્રિય લોકગીત માટેની પોતાની સંગીત-શીટ પાડી નાખે છે. સ્ટીમબોટમાં પરિવહન કરાતાં પ્રાણીઓ પૈકી એક બકરી હતી, જે સંગીતનું શીટ ખાવા માટે આગળ વધે છે. અંતે, મિકી અને મીની પોતાની પૂંછડીથી ફોનોગ્રાફ ચાલુ કરે છે, જેનાથી ધૂમ વાગે છે. આ ફિલ્મના બાકીના ભાગ દરમિયાન, મિકી વિવિધ પ્રાણીઓનો સંગીત વાંજિત્રો તરીકે ઉપયોગ કરે છે. આ બધા અવાજથી કેપ્ટન પેટેને ખલેલ પહોંચે છે અને મિકીને પાછો કામ પર મૂકી દે છે. બાકીની સફરમાં મિકી બટાકાની છાલ ઉતારે છે. પોપટ તેની મશ્કરી કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ મિકી તેને નદીમાં ફેંકી દે છે. આ નાટકનું અંતિમ દૃશ્ય બને છે.
સ્ટીમબોટ વિલી રજૂ થતી વખતે પ્રેક્ષકો રમૂજના હેતુસર અવાજના ઉપયોગની પ્રભાવિત થયા હતા. અવાજયુકત ફિલ્મો કે ‘ બોલતી ’ હજુ નવતર ગણાતા હતા. પ્રથમ ફિચર-લંબાઇની સંવાદોની શ્રેણી સાથેનું ચિત્ર જેમાં અલ જોલ્સન તરીકે અભિનય કરનાર ઝાઝ સંગીતકાર હતા, ''જે 6ઠ્ઠી ઓકટોબર 1927ના રોજ રજૂ થઈ. તેની સફળતાના એક વર્ષની અંદર, મોટાભાગના યુનાઈટેડ સ્ટેટસના મુવી થિયેટરોએ અવાજયુકત ફિલ્મ માટેની સાધન સામગ્રીની ગોઠવણ કરી દીધી હતી. વોલ્ટ ડિઝની દેખીતી રીતે, આ નવા વલણનો લાભ લેવા માગતો હતો, અને, તેમાં સફળ થયો. મોટાભાગના બીજા કાર્ટુન સ્ટુડિયો હજુ મૂક પ્રોડકટનું નિર્માણ કરતા હતા અને તેથી ડિઝની સામેની સ્પર્ધા તરીકે અસરકારક રીતે કામ કરી શકે તેમ ન હતા. આના પરિણામે મિકી માઉસ તરત તે સમયનું સૌથી જાણીતું એનિમેટેડ પાત્ર બન્યું. વોલ્ટ ડિઝનીએ તરત પ્લેન ક્રેઝી અને ગેલોપિન ગૌચો બંનેમાં અવાજનો ઉમેરો કરવા કામ કર્યું (જેની મૂળમાં મૂક રજૂઆત થઈ હતી) અને તેમની આ નવી રજૂઆતો મિકીની સફળતા અને લોકપ્રિયતામાં વધારો કર્યો હતો.ચોથી મિકી ટૂંકી ફિલ્મ, ધ બાર્ન ડાન્સનું પણ નિર્માણ કરાયું; જો કે, મિકી ખરેખર  1929ના કાર્નિવલ કિડ સુધી બોલ્યો ન હતો, ''તેના પ્રથમ બોલાયેલા શબ્દો હતા 'હોટ ડોગ્સ, હોટ ડોગ્સ'! 'સ્ટીમબોટ વિલીની રજૂઆત થઈ પછી, ''મિકી, ફેલિકસ ધ કેટનો નિકટનો સ્પર્ધક બન્યો, અને અવાજયુકત કાર્ટુનમાં સતત તેની રજૂઆત થતાં, તેની લોકપ્રિયતા વધવા માંડી. 1929 સુધીમાં, થિયેટર પ્રેક્ષકગણમાં ફેલિકસની લોકપ્રિયતા ઘટવા માંડી, અને પેટ સુલિવને તેના પરિણામે બધાં ભાવિ ફેલિકસ કાર્ટુનોનું નિર્માણ અવાજ સાથે કરવાનું નક્કી કર્યું. કમનસીબે, ફેલિકસે અવાજ ભણી સ્થિત્યાંતર કર્યું, જેને લોકોએ સારો પ્રતિભાવ ન આપ્યો અને 1930 સુધીમાં ફેલિકસ પડદા પરથી અદૃશ્ય થયો  '
મૂળ ટ્રેડમાર્ક
thumb|150px|right|મૂળ મિકી માઉસનો ટ્રેડમાર્ક 21મે 1928માં દાખલ કરાયો મૂળ ઢબના મિકી માઉસ નો લોગોનો, યુએસપીટીઓ ખાતે ટ્રેડમાર્ક તરીકે ઉપયોગ કરાયો, અને તેની માલિકી ધ વોલ્ટ ડિઝની કંપનીની હતી મિકી માઉસ 1928માં પ્રથમ પ્લેન ક્રેઝીમાં રજૂ થયો અને ત્યારબાદ વધુ લોકપ્રિય સ્ટીમબોટ વિલી એનિમેટેડ કાર્ટુનમાં સ્ટાર તરીકે આવિષ્યકાર મેળવ્યો. 1928માં તરંગી અને રમૂજી ઉંદરના જન્મની સાથે ડિઝનીએ કંપનીના મૂલ્યવાન આદર્શરૂપ, મિકી માઉસનું રક્ષણ કરવા ટ્રેડમાર્કની અરજી દાખલ કરી. વોલ્ટર ઇ. ડિઝનીએ યુએસપીટીઓને 21 મે, 1928ના રોજ મૂળ અરજી દાખલ કરી હતી અને દર્શાવ્યું હતું કે ટ્રેડમાર્કનો ઉપયોગ 'પુનર્નિમિત મોશન પિકચર્સની નકલોના વેચાણ' માટે કર્યો હતો. અરજીમાં વધુમાં જણાવ્યું છે કે, ટ્રેડમાર્ક 1લી મે, 1928ના રોજ કે તેની આસપાસ સતત ઉપયોગમાં હતો અને 'મોશન પિકચર્સ ફિલ્મો અંગે ટ્રેડમાર્કનો ફોટોગ્રાફ લઈને માલ-સામગ્રીને લાગુ પાડવાનો કે ચોંટાડવાનો હતો.' મિકી માઉસનો કાયદેસર ટ્રેડમાર્ક હાલમાં ડિઝની એન્ટરપ્રાઈઝ, ઈન્ક. ઓફ બરબેન્ક, કેલિફોર્નિયા દ્વારા નોંધણી કરાઈને રિન્યૂ કરવામાં આવ્યો અને તેને તેની માલિકી લીધી હતી.
મિકી અરજદાર તરીકે
14 માર્ચ, 1929ના રોજ પ્રથમ ધ બાર્મ ડાન્સ રજૂ થઈ, જેમાં તે વર્ષ દરમિયાન મિકીના બાર ટૂંકી ફિલ્મ પૈકી પ્રથમ રજૂ થઇ. જેમાં વોલ્ટ ડિઝનીનું નિર્દેશન હતું અને સાથે અબ વેર્કસ મુખ્ય એનિમેટર હતા. આ ટૂંકી ફિલ્મ મીની મિકીને છોડીને પેટે તરફ વળે છે તેમ દર્શાવવા માટે નોંધપાત્ર બન્યો હતો. પેટેના પાત્રની આ અસાધારણ રજૂઆત પણ છે; અગાઉ આતંકી દુષ્ટ તરીકે તેનું ચિત્રણ કરાયું હતું, અહીં તેનું સામ્ય વર્તણૂકવાળા સંસ્કારી માણસ તરીકે ચિત્રણ કરાયું છે. વધુમાં, મિકીનું ચિત્રણ નાયક તરીકે નહીં, પરંતુ બિનપ્રભાવી યુવાન અરજદાર તરીકે કરાયું છે. તેની ઉદાસી અને પોતાની નિષ્ફળતા પર રડતાં રહેવાથી, મિકી અસામાન્યપણે લાગણી પ્રધાન અને સહાયપાત્ર બને છે. આમ છતાં, એવી ટીકા કરવામાં આવી છે કે, આ જ હકીકત, પાત્ર માટેની પ્રેક્ષકોની સહાનુભૂતિમાં ઉમેરો કરે છે.
પ્રથમ મોજામાં રજૂઆત
આશ્ચર્ય થાય છે કે આપણે હંમેશા સફેદ મોજાં શા માટે પહેરતાં હતાં? - વિવિધ પાત્રો (થોડાક ફેરફારો સાથે) 28 માર્ચ 1929ના રોજ પ્રથમ રજૂ થયેલ ધ ઓપ્રી હાઉસ વર્ષ દરમિયાન રજૂ થયેલ બીજી ટૂંકી ફિલ્મ હતી. આ ટૂંકી ફિલ્મમાં મિકીનાં મોજાંને દાખલ કરાયા હતાં. મિકી તેની મોટાભાગના પછીની રજૂઆતોમાં મોજાં પહેરેલો દેખી શકાય છે. કદાચ સફેદ મોજાં ઉમેરવાનું એક કારણ એ હોઈ શકે કે, તેઓ તેમના શરીર સાથે રજૂ થાય ત્યારે પ્રેક્ષકો પાત્રોના હાથને કારણે તેમને અલગ પાડી શકે, કેમ કે બંને શ્યામ હોય (મિકી 1935માં ધ બેન્ડ કન્સર્ટ રજૂ થવા સુધી રંગમાં રજૂ થયો ન હતો). મોજાની પાછળની બાજુ ત્રણ કાળી રેખાઓ, મોજાના કાપડમાં આંગળીઓ વચ્ચે લંબાતા તીરને રજૂ કરે છે, જે તે સમયના બાળકના મોજાની ખાસ ડિઝાઈન હતી.
નિયમિત ઉંદર તરીકે વર્ણન
18 એપ્રિલ, 1929ના રોજ વેન કેટ ઈઝ અવે પ્રથમ રજૂ થઈ ત્યારે તે વર્ષે રજૂ થનાર તે ત્રીજી મિકીની ટૂંકી ફિલ્મ હતી. તે આવશ્યકપણે એલાઇસ કોમેડિઝ, એલાઇસ રેટલ્ડ બાય રેટસ ની પુનર્રચના હતી, જે સૌ પ્રથમ 15 જાન્યુઆરી, 1926માં રજૂ થઈ હતી. કેટ નિપે તેની બીજી રજૂઆત કરી, જો કે તેનું નામ 'ટોમ કેટ' આપવામાં આવ્યું છે (તેનું વર્ણન ટોમકેટ તરીકે કરાયું છે, અને પાત્ર, ટોમ અને જેરી શ્રેણીના સહ-અભિનેતા સાથે ગૂંચવવું જોઇએ નહીં). તે દારૂ પીતો હોવાનો દેખાય છે. ત્યારપછી તે શિકાર માટે ઘરમાંથી બહાર નીકળે છે. તેની ગેરહાજરીમાં ઉંદરોનું લશ્કર ખોરાકની શોધમાં તેના ઘર પર આક્રમણ કરે છે. તેઓમાં મિકી અને મીની છે, જેઓ આને પાર્ટીમાં પરિવર્તિત કરે છે. મિકી અને મીનીને આ કદના અને આંશિકપણે નિયમિત ઊંદરની વર્તણૂકવાળા દર્શાવવામાં આ ટૂંકી ફિલ્મ આસાધારણ બની. આ ટૂંકી ફિલ્મ પહેલા અને પછી બંને વખતે સ્થાપિત ધોરણ મુજબ, તેઓને વામન મનુષ્યોના કદના હોય તેવા દર્શાવવાના હતા. બીજી નોંધ અંગે, આ ટૂંકી ફિલ્મ દારૂ નશાબંધીના યુગમાં રજૂ થઈ હોવાથી દારૂયુકત પીણાં કદાચ દારૂનો વ્યવસાય કરનારની પ્રોડકટ હોઈ શકે.