cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
મારુતિ સુઝુકી
ભાગીદાર અને સંયુક્ત સાહસો
ચર્ચાના પ્રારંભિક રાઉન્ડમાં મોટી કંપનીઓનું વ્યક્તિગત રીતે પ્રતિનિધિત્વ કરાયું હતું તેવી સ્થિતિમાં, કંપનીના પ્રમુખ અને સીઈઓ (CEO) ઓસામુ સુઝુકીએ ખાતરી આપી હતી કે તેઓ ચર્ચાના તમામ રાઉન્ડમાં ઉપસ્થિત હતા. ઓસામુએ એક લેખમાં લખ્યું હતું કે તેનાથી તેમના (ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળોના) અહંમને સરળતાથી સંદેશ પહોંચ્યો હતો, અને સુઝુકીની બોલીની ઈમાનદારી અંગે પણ ખાતરી આપી હતી. બદલામાં સુઝુકીને સરકાર દ્વારા ઉત્પાદન સાધનસામગ્રી માટે આયાત મંજૂરી (તે વખતની અને ભારતીય મશીન ટૂલ્સ ઉદ્યોગની પોતાની સમાજવાદી વિચારધારાના કારણે તેમની ઈચ્છા વિરુદ્ધ), ગુડગાંવમાં ફેક્ટરી શરૂ કરવા માટે સરકારી ભાવે જમીનની ખરીદી અને આબકારી દરોમાં ઘટાડો અથવા દૂર કરવા જેવી બાબતોમાં ઘણી મદદ મળી હતી. તેનાથી ખાતરી થઈ કે સુઝુકીએ એકદમ પ્રારંભિક અવસ્થામાંથી તેમના પ્રમુખ સાહસો પૈકી એક બનવા માટે મારુતિ સુઝુકીની સંનિષ્ઠાથી સંભાળ લીધી હતી.
સંયુક્ત સાહસ અને સંબંધિત મુદ્દાઓ
સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશને અંકુશ માટેનો હિસ્સો મેળવી લીધો ત્યાં સુધી યુનાઈડેટ ફ્રન્ટ (ઈન્ડિયા) સંગઠન હેઠળ ભારત સરકાર અને સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન વચ્ચે સંયુક્ત સાહસ અંગેના સંબંધો ભારતીય પ્રસાર માધ્યમોમાં ગરમ ચર્ચાનો તબક્કો હતો. આ ખૂબ જ નફાકારક સંયુક્ત સાહસ હતુ જેની પાસે ભારતીય ઓટોમોબાઈલ બજારમાં લગભગ ઈજારારૂપી વ્યાપાર હતો અને ત્યાં સુધી ભાગીદારી બંધાઈ તેનો પ્રકાર પણ મોટા ભાગના મુદ્દાઓ માટે અંતર્ગત કારણ હતો. આ સંયુક્ત સાહસની સફળતાના કારણે સુઝુકીએ 1987માં તેમનો ઈક્વિટી હિસ્સો 26% થી વધારીને 40% કર્યો હતો, અને બાદમાં 1992માં 50% સુધી વધાર્યો હતો. 1982માં આ સાહસના બંને ભાગીદારોએ પ્રબંધ નિર્દેશકના હોદ્દા માટે ઉમેદવારના નામાંકન અંગે અને તમામ પ્રબંધ નિર્દેશકનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો રહેશે તે અંગે સમજૂતી સાધી હતી.
આ સંયુક્ત સાહસનો પ્રારંભ કરાયો ત્યાં સુધી પ્રારંભિક ધોરણે આર. સી. ભરગાવા પ્રબંધ નિર્દેશક રહ્યા હતા. આજના દિવસ સુધી તેમને મારુતિ સુઝુકીની સફળતા માટે ચાવીરૂપ વ્યક્તિ માનવામાં આવે છે. 1982માં જોડાયા બાદ તેમણે કંપનીમાં પ્રબંધ નિર્દેશકનો હોદ્દો સંભાળ્યો તે પહેલા કેટલાક ચાવીરૂપ હોદ્દાઓ સંભાળ્યા હતા. હાલમાં તેઓ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં છે. શ્રી ભરગાવાએ તેમનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યા બાદ બાદમાં તેમણે પાર્ટટાઈમ ચેરમેન તરીકેનો હોદ્દો સંભાળ્યો હતો. સરકારે 27 ઓગસ્ટ 1997ના રોજ શ્રી એસ.એસ.એલ.એન. ભક્ષરુડુને પ્રબંધ નિર્દેશક તરીકે નામાંકિત કર્યા હતા. શ્રી ભક્ષરુડુએ જાહેરક્ષેત્રની કંપની ભારત હેવી ઈલેક્ટ્રિકલ્સમાં 21 વર્ષની સેવા આપ્યા બાદ 1983માં મારુતિ સુઝુકી સાથે મહાપ્રબંધક તરીકે જોડાયા હતા. બાદમાં 1987માં તેમને મુખ્ય મહા પ્રબંધક તરીકે બઢતી આપવામાં આવી, અને 1988માં નિર્દેશક, ઉત્પાદન અને આયોજનો, 1989માં નિર્દેશક, સાધનસામગ્રી અને 1993માં સંયુક્ત મહાપ્રબંધક તરીકે બઢતી આપવામાં આવી.
સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશનને એક ટૂંકી નોટિસ અપાઈ હોવાથી તે બોર્ડની વાર્ષિક સામાન્ય બેઠકમાં ભાગ નહોતી લેતી. બાદમાં સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશને એવુ કહેવું પડ્યું હતું કે શ્રી ભક્ષરુડુ “અસમર્થ” હતા અને અન્ય તેઓ અન્ય કોઈને ઈચ્છતા હતા. જોકે, ભારત સરકારના ઉદ્યોગ મંત્રાલયે આ આરોપો નકારી કાઢ્યા હતા. પ્રસાર માધ્યમોએ મારુતિ સુઝુકીના સૂત્રો દ્વારા જણાવ્યું હતું કે ભક્ષરુડુ ખાસ કરીને મારુતિ 800ના ગિયર બોક્સ સહિત વિવિધ મોડેલોના મોટાભાગના ભાગો સ્વદેશમાં તૈયાર કરવામાં રસ ધરાવતા હતા. સુઝુકીને એવુ પણ લાગ્યું હતું કે ભક્ષરુડુ સરકારના પ્રતિનિધિના રૂપમાં હતા અને તેઓ આ સાહસમાં કંપનીનો હિસ્સો નહીં વધારવા દે. જો મારુતિ સુઝુકી પાસે સ્વદેશમાં બનેલા ગિયર બોક્સ આવી જાય તો મારુતિ સુઝુકી તમામ મોડેલ સુઝુકીની તકનીકી સહાય વગર જ ઉત્પાદન કરી શકે. ગિયર બોક્સને સ્થાનિકસ્તરે તૈયાર કરવા અંગેનો મુદ્દો આજના દિવસ સુધી પ્રેસ (પ્રસાર માધ્યમો)માં પ્રકાશમાં છે.
સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન જ્યારે શ્રી ભક્ષરુડુની નિયુક્તિના વિરુદ્ધમાં મનાઈ હુકમ મેળવવા માટે દિલ્હી ઉચ્ચ અદાલતના દ્વારે ગઈ ત્યારે સંબંધો વધુ વણસ્યા હતા. આ મુદ્દો અદાલતની બહારના સમાધાનથી ઉકેલવામાં આવ્યો હતો અને બંને પક્ષો એ વાત સાથે સહમત થયા હતા કે 31 ડિસેમ્બર 1999 સુધી આર.એસ.એસ.એલ.એન. ભક્ષરુડુ સેવા આપશે અને 1 જાન્યુઆરી 2000થી મારુતિ ઉદ્યોગ લિમિટેડના કાર્યકારી નિર્દેશક જગદીશ ખત્તાર પ્રબંધ નિર્દેશક તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળશે. સંખ્યાબંધ રાજકારણીઓ માનતા હતા, અને તેમણે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન તેમનું ઉત્પાદન સ્થાનિક સ્તરે કરવાનું અને આયાત ઘટાડવાનું ઈચ્છતી નથી. આ સાચુ જ છે, આજે પણ ગિયર બોક્સને હજુ જાપાનથી જ આયાત કરવામાં આવે છે અને ગુડગાંવ સુવિધા (પ્લાન્ટ)માં જોડવામાં આવે છે.
ઔદ્યોગિક સંબંધો
મારુતિ ઉદ્યોગ લિમિટેડના ઇતિહાસમાં મોટાભાગે તેમને કર્મચારીઓ સાથે અપેક્ષાકૃત કેટલીક સમસ્યાઓ રહી હતી. કામમાં જાપાનીઝ સંસ્કૃતિની પ્રાધાન્યતા અને આધુનિક ઉત્પાદન પ્રક્રિયા, જે સૌપ્રથમ જાપાનમાં 1970ના દાયકામાં સ્થાપવામાં આવી હતી, તેને કંપનીના કાર્યદળે કોઈપણ પ્રકારની સમસ્યા વગર અપનાવી લીધી હતી. પરંતુ 1997માં પ્રબંધનમાં ફેરફાર સાથે, જ્યારે તે થોડા સમય માટે મુખ્યરૂપે સરકાર નિયંત્રિત બની, અને સંયુક્ત મોરચા સરકાર તેમજ સુઝુકી વચ્ચેનો વિવાદ સંભવતઃ કર્મચારીઓમાં અશાંતિનું કારણ હતું. સપ્ટેમ્બર 2000માં જ્યારે મારુતિ ઉદ્યોગ લિમિટેડ (એમયુએલ (MUL))ના કર્મચારીઓ તેમની સામે રજૂ કરાયેલી ઈન્સેન્ટિવ (પ્રોત્સાહન) યોજના અને પેન્શન યોજનાના અમલીકરણમાં સુધારા સહિત અન્ય માંગણીઓ સાથે અચોક્કસ મુદતની હડતાળ પર ઉતર્યા ત્યારે મોટો વિવાદ જાગ્યો હતો, ઓક્ટોબર 2000માં નવ કર્મચારીઓને નિલંબિત કરવાથી નારાજ થયેલા કર્મચારીઓએ ગુડગાંવ ખાતેના પ્લાન્ટમાં છ કલાક સાધનો હેઠા મુકવાની હડતાળ પાડી છ કલાક સુધી કામકાજ અટકાવી દીધું હતું, અને પગાર સંબંધિત ઈન્સેન્ટિવ (પ્રોત્સાહન)માં સુધારાની માગણી કરી, જો નિલંબિત કરાયેલા કર્મચારીઓને પાછા લેવામાં ન આવે તો આમરણાંત ઉપવાસ પર ઉતરવાની ચીમકી ઉચ્ચારી હતી. લગભગ આ સમયે, એનડીએ (NDA) સરકારે, વિનિવેશ નીતિને અનુસરતા, મારુતિ સુઝુકીનો હિસ્સો પબ્લિક ઓફરિંગ (જાહેર પ્રસ્તાવ)માં વેચવા માટે રજૂઆત કરી હતી. વેચાણ બાદ સરકાર દ્વારા મળતી આર્થિક સહાયતાનો મોટો વ્યાપરિક લાભ કંપની ગુમાવશે તેવા વિચારના આધારે કર્મચારી સંગઠને વેચાણની આ યોજનાનો વિરોધ કર્યો હતો.
પ્રબંધન સામેની આ લડત ડિસેમ્બર સુધી ચાલુ રહી હતી અને ત્યારે પ્રબંધન દ્વારા બે મહિના લાંબો વિરોધ અટકાવવા માટે પ્રસ્તાવ મુકાયો હતો જેને આમરણાંત ઉપવાસ પર ઉતરેલા એમયુએલ (MUL)ના ચાર કર્મચારીઓ સહિત બરતરફ કરાયેલા 92 કર્મચારીને પાછા લેવાની માંગણી સાથે ફગાવી દેવાયો હતો. ડિસેમ્બરમાં નવી દિલ્હીમાં એજીએમ (AGM)માં કંપનીના શેરધારકોની બેઠક યોજાઈ હતી જે 30 મિનિટ સુધી ચાલી હતી. બરાબર એ જ સમયે એમયુએલ (MUL)ના ગુડગાવ એકમના 1500 પ્લાન્ટ કર્મચારીઓ કંપનીની કોર્પોરેટ ઓફિસની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા અને ઉત્પાદન સંબંધિત ઈન્સેન્ટિવ (પ્રોત્સાહન)ના આરંભ, વધુ બહેતર પેન્શન યોજના અને અન્ય લાભોની માંગણી કરી રહ્યા હતા. પ્રબંધને વધતી સ્પર્ધા અને ઘટતા લાભનું કારણ આગળ ધરી લાભોને માન્ય રાખવાની ના પાડી હતી.
ગુડગાંવ ઉત્પાદન સુવિધા
ગુડગાંવ ઉત્પાદન સુવિધામાં ત્રણ સંપૂર્ણ એકીકૃત ઉત્પાદન પ્લાન્ટ છે અને તે 300 એકર (1.2 ચોરસ કિમી)માં પથરાયેલો છે.300 acre તમામ ત્રણેય પ્લાન્ટ વાર્ષિક 3,50,000 વાહનોનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, પણ ઉત્પાદક્તામાં સુધારો કરવામાં આવતા આ પ્લાન્ટસ વાર્ષિક 7,00,000 વાહનો ઉત્પાદન કરવા સમર્થ બની શક્યા છે. ગુડગાંવ સુવિધા ખાતે વાર્ષિક 240,000 કે-સીરિઝ એન્જિનનું પણ ઉત્પાદન થાય છે. આ સમગ્ર સુવિધા 150થી પણ વધુ યંત્રોથી સજજ છે, તેમાંથી 71 યંત્ર ઇન-હાઉસ (કંપનીમાં) તૈયાર કરાયા છે. ગુડગાંવ સુવિધા 800, અલ્ટો, વેગનઆર, એસ્ટિલો, ઓમ્ની, જીપ્સી અને ઈકોનું ઉત્પાદન કરે છે.
માનેસર ઉત્પાદન સુવિધા
માનેસર ઉત્પાદન પ્લાન્ટનું ઉદઘાટન ફેબ્રુઆરી 2007માં થયું હતું અને તે 600 એકર (2.4 ચોરસ કિમી)માં પથરાયેલો છે.600 acre પ્રારંભમાં તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા વાર્ષિક 100,000 વાહનોની હતી, પણ તેમાં વધારો થઈને ઓક્ટોબર 2008માં વાર્ષિક 300,000 વાહનોની થઈ હતી. આ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં 250,000 સુધીનો વધુ વધારો થયો હતો જે કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતાને વાર્ષિક 550,000 વાહનો સુધી લઈ ગયો હતો. માનેસર પ્લાન્ટ એ-સ્ટાર, સ્વીફ્ટ, સ્વીફ્ટ ડિઝાયર અને એસએક્સ4 (SX4)નું નિર્માણ કરે છે.
વેચાણ અને સેવા માળખું
કંપનીની આવક ઊભી કરવામાં સર્વિસ મુખ્ય સ્ત્રોત હતી. મોટાભાગના સર્વિસ સ્ટેશનોનું સંચાલન ફ્રેન્ચાઈઝ આધારીત હતું, જ્યાં મારુતિ સુઝુકી સ્થાનિક કર્મચારીઓને તાલીમ આપે છે. મારુતિ સુઝુકીએ ઊભી કરેલી આ સીમાચિહ્નનરૂપ સુવિધાની બરાબરી કરવા માટે અન્ય ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ સક્ષમ નથી. ઝડપી સર્વિસ સ્ટેશનોએ વાહન સુધી તેમનાં સમારકામ કારીગરને મોકલીને ધોરીમાર્ગો પર અટવાઈ ગયેલા અસંખ્ય વાહનોને મદદ કરી છે.
મારુતિ વીમો
2002માં આરંભ કરીને મારુતિ સુઝુકીએ, રાષ્ટ્રીય વીમા કંપની, બજાજ આલિઆન્ઝ, નવી દિલ્હી અને રોયલ સુંદરમની મદદથી તેના ગ્રાહકોને વાહન વીમા પૂરા પાડ્યા હતા. મારુતિ ઇન્શ્યૂરન્સ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ સર્વિસીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને મારુતિ ઇન્શ્યુરન્સ બ્રોકર્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ નામની બે સહાયક કંપનીના આરંભ સાથે કંપનીએ આ સેવા પ્રસ્થાપિત કરી હતી.
આ સેવા ગ્રાહકો માટે લાભદાયી અથવા મૂલ્યવાન વધારા તરીકે શરૂ થઈ હતી અને સહેલાઈથી માર્ગ તૈયાર કરવા સક્ષમ હતી. તેના આરંભથી ડિસેમ્બર 2005 સુધીમાં 2 મિલિયન કરતાં વધુ વીમા પોલિસી વેચવા માટે સક્ષમ રહી હતી.
મારુતિ ફાઈનાન્સ
તેના પાયાના સ્તરના વિકાસને પ્રોત્સાહિત કરવા, મારુતિ સુઝુકીએ જાન્યુઆરી 2002માં મારુતિ ફાઈનાન્સની શરૂઆત કરી હતી. આ સેવા શરૂ કરતાં પહેલાં મારુતિ સુઝુકીએ, લોન મેળવવામાં તેના ગ્રાહકોને મદદ કરવા માટે સિટી ગ્રુપ અને જીઇ કન્ટ્રીવાઇડ સાથે અનુક્રમે સિટિકોર્પ મારુતિ અને મારુતિ કન્ટ્રીવાઇડ નામના બે સંયુક્ત સાહસ શરૂ કર્યા હતા. મારુતિ સુઝુકીએ આ સાહસ શરૂ કરવા કાર ફાઈનાન્સમાં તેના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો સહિત એબીએન એમરો બેંક, એચડીએફસી (HDFC) બેંક, આઇસીઆઇસીઆઇ (ICICI) લિમિટેડ, કોટક મહિન્દ્રા, સ્ટાર્ન્ડડ ચાર્ટર્ડ બેંક અને સુંદરમ સાથે સંધિ કરી હતી. ફરીથી કંપની, માર્ચ 2003માં એસબીઆઇ (SBI) સાથે એક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીમાં પ્રવેશી હતી. માર્ચ 2003થી અત્યાર સુધીમાં મારુતિએ એસબીઆઇ-મારુતિ (SBI-Maruti) ફાઈનાન્સ દ્વારા 12,000 વાહનો વેંચ્યાં હતા. એસબીઆઇ-મારુતિ (SBI-Maruti) ફાઈનાન્સ હાલમાં ભારતભરનાં 166 શહેરોમાં ઉપલબ્ધ છે.
<blockquote class="toccolours" style="float:none;padding:10px 15px;display:table"> "કાર ફાઈનાન્સ વેપારમાં મારુતિ ફાઈનાન્સ સૌથી દિગ્ગજ ખેલાડીઓમાં ઉભરી આવ્યું હતું. તેઓ ગુણવત્તા અને કાર્યક્ષમતામાં આધારચિહ્નન હતા. મારુતિ જથ્થા અને નેટવર્કડ (માળખાયુક્ત) ડીલરશિપ્સ સાથે જોડાતા, બજારસ્થળમાં સર્વોચ્ચ સેવા અને સ્પર્ધાત્મક દરો ઉપલબ્ધ કરાવવા મારુતિ ફાઈનાન્સને સક્ષમ બનાવશે".
સિટિકોર્પ મારુતિ ફાઈનાન્સ લિમિટેડએ સિટિકોર્પ ફાઈનાન્સ ઇન્ડિયા અને મારુતિ ઉદ્યોગ લિમિટેડ વચ્ચેનું સંયુક્ત સાહસ છે જેમનો પ્રાથમિક વ્યવસાય કંપનીએ જણાવ્યા અનુસાર “મારુતિ સુઝુકી વાહનોની ભાડા-ખરીદ માટે નાણાં પૂરા પાડવાનો છે.” સિટિ ફાઈનાન્સ ઇન્ડિયા લિમિટેડ સિટિબેંક ઓવરસીઝ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશન, ડેલવેરની સંપૂર્ણ માલિકીની સહાયક કંપની છે. જે સિટિબેંક એન.એ.ના 100% સંપૂર્ણ માલિકીની પેટા કંપની છે. જેમાં સિટિ ફાઈનાન્સ ઇન્ડિયા લિમિટેડ 74% ટકાનો હિસ્સો અને મારુતિ સુઝુકી બાકીનો 26% નો હિસ્સો ધરાવે છે. મારુતિ કન્ટ્રીવાઇડની સ્થાપના કરવા માટે 1995માં જીઇ (GE) કેપિટલ, એચડીએફસી (HDFC) અને મારુતિ સુઝુકી એકસાથે આગળ આવ્યાં હતા. મારુતિ એ દાવો કર્યો હતો કે તેનો ફાઈનાન્સ કાર્યક્રમ તેના ગ્રાહકોને સૌથી સ્પર્ધાત્મક વ્યાજ દરની ઓફર કરે છે, જે બજાર દરથી 0.25% થી 0.5% સુધીનો નીચો દર છે.
મારુતિ ટ્રૂ વેલ્યૂ
મુખ્ય લેખ -  મારુતિ ટ્રૂ વેલ્યૂ
મારુતિ સુઝુકી દ્વારા તેના ગ્રાહકોને મારુતિ ટ્રૂ સર્વિસની ઓફર કરાઈ હતી. તે ઉપયોગ કરાયેલા મારુતિ સુઝુકી વાહનો માટેનું એક બજાર સ્થળ હતું. કોઈ પણ વ્યક્તિ, ભારતમાં આ સેવાની મદદથી ઉપયોગ કરાયેલા મારુતિ સુઝુકી વાહનોની ખરીદી, વેચાણ અથવા અદલા-બદલી કરી શકે છે. વર્ષ 2009 સુધીમાં 315 મારુતિ ટ્રૂ વેલ્યૂ શોપ ખોલવામાં આવી છે.
એન2એન (N2N) ચપળ વહીવટ
એન2એન (N2N)એ એન્ડ ટુ એન્ડ ફ્લીટ મેનેજમેન્ટ (સંપૂર્ણ ચપળ વહીવટ) નું સંક્ષિપ્ત નામ છે અને કોર્પોરેટ્સને લીઝ (ભાડાની સેવા) તેમજ ચપળ વહીવટી ઉકેલ પૂરા પાડે છે. ગેસ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ, ડ્યૂપોન્ટ, રેકકિટ્ટ બેંકિસર/2}, સોના સ્ટીયરિંગ, દૂરદર્શન, સિંગર ઇન્ડિયા, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ એન્ડ ટ્રાન્સવર્ડ સહિત આ સેવા કરારબદ્ધ કરનારા તેના ગ્રાહકોની પ્રભાવી યાદી છે. આ ચપળ વહીવટી સેવામા વાહનોના જીવનભરના તમામ ઉકેલો સામેલ છે, જેમાં ભાડાપટ્ટે અપાતુ સમારકામ કે જાળવણી, સાનૂકળ સેવાઓ અને પુનઃમાર્કેટિંગનો સમાવેશ થાય છે.
ઍક્સેસરિઝ (સહાયક સામગ્રી)
મારુતિ સુઝુકી સિવાયની વાહનના ભાગોની કંપનીઓમાંથી ઘણીએ સુસંગત હોય તેવા ભાગો અને ઍક્સેસરિ (સહાયક સામગ્રી)ની ઓફર શરૂ કરી હતી. આ બાબતે મારુતિ સુઝુકી માટે ગંભીર જોખમ અને આવકમાં ખોટ ઊભી કરી હતી. મારુતિ સુઝુકીએ એલૉઈ વ્હીલ્સ, બોડી કવર, કાર્પેટ, ડોર વિઝર્સ, ફોગ લેમ્પ્સ,,સ્ટીરિયો સિસ્ટમ્સ, સીટ કવર્સ જેવી ઍક્સેસરિઝ અને અન્ય કાર પ્રોડક્ટ્સની ઓફર કરવા મારુતિ જેન્યૂઇન ઍક્સેસરિઝ  ના બ્રાન્ડ નામ હેઠળ એક નવી પહેલ કરી હતી. આ પ્રોડક્ટ્સ દેશભરમાં વિક્રેતા દુકાનો અને સત્તાવાર સર્વિસ સ્ટેશનો દ્વારા વેચવામાં આવે છે.
મારુતિ ડ્રાઈવિંગ શાળા
તેની કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારીના ભાગરૂપે મારુતિ સુઝુકીએ દિલ્હીમાં મારુતિ ડ્રાઈવિંગ શાળા શરૂ કરી હતી. પાછળથી આ સેવા ભારતના અન્ય શહેરોમાં વિસ્તારવામાં આવી હતી. આ શાળાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ધારા-ધોરણ પરના નમૂના પ્રમાણે હતી, જ્યાં શીખનારાઓએ વર્ગખંડ અને પ્રયોગ એમ બંને સત્રમાંથી પસાર થવાનું હોય છે. માર્ગ વર્તુણક અને વલણ જેવી ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની તાલિમ પણ આપવામાં આવે છે. અસલ વાહનો પર ડ્રાઈવિંગ પર જતાં પહેલાં ભાગ લેનારાઓને સ્ટિમ્યૂલેટર્સ(અસલની પ્રતિકૃતિ) પર તાલિમ આપવામાં આવે છે.
<blockquote class="toccolours" style="float:none;padding:10px 15px;display:table"> "ભારતીય માર્ગો પર વધી રહેલાં મૃત્યુ અંગે અમે ખૂબ જ ચિંતિત છીએ. સરકાર, ઉદ્યોગ અને સ્વૈચ્છિક ક્ષેત્રો સમન્વિત રીતે એક જૂથ થઈને કામ કરે તો આ મૃત્યુ દર ઘટાડી શકાય તેમ છે. પણ અમે માનીએ છીએ કે મારુતિ આ સંદર્ભે કંઈક કરી શકે તેવી સૌપ્રથમ કંપની હોઈ શકે છે અને આથી જ મારુતિ ડ્રાઈવિંગ શાળાઓની પહેલ કરવામાં આવી છે."
મુદ્દાઓ અને સમસ્યાઓ
24મી ફેબ્રુઆરી, 2010ના રોજ મારુતિ સુઝુકી ઈન્ડિયાએ, ઈંધણ લિકેજ સમસ્યા દૂર કરવા માટે 100,000 એ-સ્ટાર કાર પાછી ખેંચવાની જાહેરાત કરી હતી. કંપની આ તમામ 100,000 એ-સ્ટાર કારમાં ગેસકીટ મુકવાની છે.
નિકાસો
મારુતિ સુઝુકીની પેટા કંપની મારુતિ એક્સ્પોર્ટ લિમિટેડ તેમની નિકાસ પર મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે અને તે ઘરેલું ભારતીય બજારમાં કાર્યરત નથી. તેનું 480 કારનું સૌપ્રથમ કોમર્શિયલ કન્સાઈનમેન્ટ(વેપાર હેતુસર માલ રવાના) હંગેરી મોકલવામાં આવ્યું હતું. આજ દેશમાં 571 કારનું એક કન્સાઇનમેન્ટ મોકલીને મારુતિ સુઝુકીએ 300,000 કારોનું સીમાચિહ્નન પાર કર્યું હતું. તેના આરંભથી જ નિકાસ એક એવું પાસુ હતુ જેને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર આતુર હતી. મારુતિ સુઝુકી વિદેશી હુંડિયામણ કમાય તેવી અપેક્ષા દરેક રાજકીય પક્ષોની હતી.
મારુતિ એક્સ્પોર્ટ્સે નિકાસનો ઉદ્દેશ પાર પાડ્યો હોય તેવાં કેટલાંક બજારોમાં એંગોલા, બેનિન, ડજીબોઇટી, ઈથોપિયા, યુરોપ, કેન્યા, મોરોક્કો, શ્રીલંકા, યુગાન્ડા, ચીલી, ગ્વાટેમાલા, કોસ્ટા રિકા અને અલ સાલ્વાડોરનો સમાવેશ થાય છે.
સમઢીયાળા (તા. વાંકાનેર)
સમઢીયાળા (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સમઢીયાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કલિકુંડ તીર્થ, ધોળકા
કલિકુંડ તીર્થ, ધોળકા જૈન ધર્મનું એક મહત્ત્વનું તીર્થ છે, જે અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા ખાતે આવેલ છે. કલિ પર્વત અને કુંડ સરોવર વચ્ચેની જગ્યામાં આ પરિસર આવેલ હોઈ, આ સ્થાન કલિકુંડ તીર્થ તરીકે ઓળખાય છે. આશરે ૪૦ વીઘા જેટલા વિસ્તારમાં પથરાયેલ આ તીર્થ ખાતે ધર્મશાળાઓ, ઉપાશ્રયો, પાઠશાળા, ભાતાખાતું, ગૌશાળા, પાંજરાપોળ, તેમ જ ૨૪ જિનાલયો આવેલ છે.
સવંત ૨૦૩૫ના વૈશાખ સુદ ૬ના દિવસે પં. રાજેન્દ્રવિજય ગણી તથા મુનિશ્રી રાજશેખર વિ.મ.ની આગેવાનીમાં ભાલાપોળ વિસ્તારના આદિનાથ ભગવાનના જિનાલય ખાતેથી કલિકુંડ પાર્શ્વનાથ ભગવાનની પ્રાચીન મૂર્તિ લાવી અહીં પધરાવવામાં આવેલ છે. આ મુખ્ય મંદિરની પાછળ ૨૦મી ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૬ના દિવસે શત્રુંજય તીર્થની પણ સ્થાપના કરવામાં આવેલ છે, જેથી પાલીતાણા ખાતે ન જઈ શકતા લોકો અહીં દર્શન કરી શકે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:જૈન તીર્થ શ્રેણી:ધોળકા તાલુકો
રોબિનસિંઘ
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રિકેટ ખેલાડી શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ
કેદારેશ્વર મહાદેવ ધામોદ
કેદારેશ્વર મહાદેવ મંદિર મહીસાગર જિલ્લાના લુણાવાડા તાલુકાના ધામોદ ખાતે આવેલ છે. અરવલ્લી જિલ્લાના બાયડની સરહદે ધોળીડુંગરીથી વીરપુર રોડ પર જોધપુર પાસે આવેલ કેદારેશ્વર મહાદેવ ડુંગરની હરોળમાં ગીચ જંગલોમાં આવેલ છે. જંગલમાં ધામોદ કેદારેશ્વર મંદિર પુરાતત્વ અને રમણીય સ્થળ આવેલ છે. ડુંગર પર પૌરાણિક કિલ્લાના અવશેષો મરેળ છે. આ મંદિરના ઇતિહાસ વિશે લુણાવાડા ની ઉત્તરે કલેશ્વરી થી લઇ કપડવંજ સુધીનો પ્રદેશ હીડમ્બા વન તરીકે ઓળખાય છે કેદારેશ્વર મંદિરની પાછળના ભાગે શેઢી નદીનું ઉદગમ સ્થાન છે. નદીમાં પાંડવો વસવાટ સમયે ભીમ નાહવા માટે ગયો હતો પરંતુ પાણી ઓછું હોવાથી નદીની વચ્ચે સુઈ ગયો હતો જેથી પાણી વધારે માત્રામાં ભરાઈ જતા પાણી મંદિરમાં ભરાયું હતું તેવી માન્યતા છે.
આ ઉપરાંત બીજી એક લોકવાયકા પ્રમાણે લાલિયો લુહાર શિવભક્ત હતો તેના પર ભગવાન શિવજી પ્રસન્ન થઈ અદ્રક સંપત્તિનો ધોધ વરસાવ્યો હતો અને તેને પારસમણિ મળ્યો હતો જે સરકારને જાણ થતા સરકાર લાલિયા લવાની પાછળ હતી જેથી તેની પારસમણિ ઊંડા ધરામાં નાખી દીધો હતો આ મંદિર બનાવ્યું હતું. મંદિરની પશ્ચિમે એક સિધ્ધ ગુફા આવેલ છે જેમાં અનેક મહાપુરુષો આ ગુફામાં તપસ્યા કરવા આવતા હતા રઘુરામ નામના સંતે બાલ સિદ્ધિઓ માની એક સીધી આ ગુફામાં બેસીને મેળવી હતી અત્યારે પણ આ ગુફા જીવંતશિલ હાલતમાં છે શિવરાત્રી અને જન્માષ્ટમીના દિવસે અહીં ભવ્ય મેળાનું આયોજન થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો
પાર્વતી નદી (હિમાચલ પ્રદેશ)
thumb|પાર્વતી નદી ખીણ પાર્વતી નદી (Parbati River)ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં વહેતી એક નદી છે, જે હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં પાર્વતી ખીણમાં વહે છે. આ નદી ઉત્તર ભારતની મુખ્ય નદીઓ પૈકીની એક એવી બિયાસ નદી ને ભૂંટર (કુલુની દક્ષિણમાં આશરે ૧૦ કિલોમીટરના અંતરે) પાસે મળી જતી એક ઉપનદી છે. આ નદી માનતલાઈ હિમખંડ (ગ્લેસિયર) કે જે પીન પાર્વતી ઘાટના તળ-ભાગમાં આવેલ છે, ત્યાંથી નીકળે છે અને ઉત્તર-ઉત્તરપશ્ચિમ થી પશ્ચિમ-દક્ષિણ પશ્ચિમ તરફ ધીમે ધીમે વળાંક લેતી શીખોના મહત્વપૂર્ણ મંદિર નગર એવા મણીકર્ણ પાસેથી પસાર થાય છે.
આ નદીની ખીણમાંથી અન્ય જગ્યાએ જવા માટે વિવિધ સ્થાનો: લાહૌલ જવા માટે સારા ઉમ્ગા લા ઘાટ, સ્પિતિ જવા માટે પ્રખ્યાત પિન પાર્વતી ઘાટ અને તાજેતરમાં જ શોધાયેલ (૧૯૯૫) દેબ્સા ઘાટ. પાર્વતી નદીની ખીણની આસપાસ ઉપરવાસમાં ઝડપથી વિકસતાં જંગલો આવેલાં છે, જ્યાં તેમાંથી મોટા જથ્થામાં જળ-વિદ્યુતનું ઉત્પાદન સંભવિત છે. અહીં નદીના તટ પર ભૂગર્ભમાંથી મણીકર્ણ અને ખીરગંગા ખાતે ગરમ પાણીના ઝરા નીકળે છે.
ગેલેરી
31.8925°N, 77.18333°W
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ શ્રેણી:હિમાલય
ઇંડસ વિદ્યાલય
ઇંડસ યુનિવર્સિટી જે અગાઉ ઇંડસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ટેકનોલોજી અને એન્જિનિયરિંગ તરીકે જાણીતી હતી. ૨૦૧૨માં તેને યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો મળ્યો અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (યુજીસી) દ્વારા તેને માન્યતા મળી. ઇંડસ યુનિવર્સિટી એ ઓલ ઈન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેક્નિકલ એજ્યુકેશન (AICTE) માન્ય યુનિવર્સિટી છે. ઇંડસ અમદાવાદ, ગુજરાત, ભારત ખાતે આવેલ છે.
યુનિવર્સિટી પ્રાંગણ 16 acre વિસ્તારમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ સહિત છોકરાઓ અને છોકરીઓ માટે અલગ છાત્રાલય સુવિધાઓ ધરાવે છે. ઇંડસ ફેકલ્ટી સભ્યો માટે પણ મર્યાદિત રહેવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ કેમ્પસમાં ફૂટબોલનું મેદાન, વોલીબૉલ અને બાસ્કેટ બૉલ મેદાન છે.
ઉપલબ્ધિઓ
ઇંડસ યુનિવર્સિટીના ઇલેક્ટ્રિકલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એન્જિનિયરિંગના વિદ્યાર્થીએ જ્યાં સુધી હેલ્મેટ પહેર્યું નહીં ત્યાં સુધી વાહન શરૂ ન થાય તેવી સિસ્ટમની રચના કરી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ
નાની ચિચણો
નાની ચિચણો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાની ચિચણો ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
બારાબાંકી જિલ્લો
બારાબાંકી જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા સૌથી મોટા એવા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૭૫ (પંચોતેર) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. બારાબાંકી જિલ્લાનું મુખ્યાલય બારાબાંકીમાં છે.
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશના જિલ્લાઓ
દક્ષિણ આફ્રિકાનું બંધારણ
દક્ષિણ આફ્રિકાનું બંધારણ દક્ષિણ આફ્રિકા દેશનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. તે પ્રજાસત્તાકના અસ્તિત્વ માટેનો કાનૂની પાયો છે, તેમાં નાગરિકોના હુક્કો અને ફરજો દર્જ છે, અને સરકારનું માળખું વ્યાખ્યાયિત છે. વર્તમાન બંધારણ, દેશનું પાંચમું, પ્રથમ બિન-વંશીય ચૂંટણીઓમાં 1994 માં ચૂંટાયેલા સંસદ દ્વારા રચવામાં આવ્યું હતું. તે ૧૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૬ના રોજ રાષ્ટ્રપ્રમુખ નેલ્સન મંડેલા દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું અને ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૭ના રોજ આ બંધારણે ૧૯૯૩ના આર્ઝી બંધારણની પ્રતિસ્થાપના કરી હતી.
અંજાર (તા. ઉના)
અંજાર એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સુલ્તાનપુર જિલ્લો
સુલ્તાનપુર જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા સૌથી મોટા એવા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૭૫ (પંચોતેર) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. સુલ્તાનપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય સુલ્તાનપુરમાં છે.
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશના જિલ્લાઓ
શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર
thumb|250px|right|શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર એ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યનાં જામનગર જિલ્લાનાં કાલાવડ શહેરથી ૨૦ કિલૉમીટર દક્ષિણે આવેલું પૌરાણિક સમયથી જાણીતું યાત્રાધામ તેમજ તાલુકાનું મુખ્ય  યાત્રાધામ છે. આ યાત્રાધામ સુધી પહોચવા માટે કાલાવડ થી જૂનાગઢ હાઇવે ઉપર ૧૫ કિલોમીટરે દાણીધારનું બસસ્ટૅન્ડ આવેલું છે, જ્યાંથી પુર્વદિશાએ ૫ કિલોમીટરે શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર આવેલી છે.
શ્રી નાથજીદાદાનું સમાધિસ્થાન
દાણીધારની જગ્યામાં શ્રી નાથજીદાદાનું સમાધીસ્થાન એ મુખ્ય દેવસ્થાન છે, કારણકે આ જગ્યામાં જ્યારે શ્રી નાથજીદાદાએ સેવા પ્રવ્રૂતિ ચાલુ કરી ત્યારે કોઇ પણ મંદિર હતુ નહી. જ્યારે શ્રી નાથજીદાદાએ તથા બીજા દશ આત્માએ જીવતા સમાધી લીધી ત્યાર પછી તેની ઉપર એક નાની દેરી અને તેની સાથે મોટો ઓટો બનાવ્યો હતો. જે દેરી છે તેમાં નીચે શ્રી નાથજીદાદા અને ચારણ દંપતીની સમાધી છે અને ત્યાં તેમની ચરણ પાદુકા પધરાવવામાં આવી છે. તેમજ અન્ય નવ સમાધી દેરીની સામેની બાજુએ તેજ ઓટા ઉપર ચરણ પાદુકા પધરાવવામાં આવેલી છે.જે સંવત ૧૬૭૯ જેઠ વદ ચોથનાં રોજ બનાવવામાં આવેલી છે. સમય જતા આ સમાધી સ્થાન ઉપર તે જ જગ્યાએ નવી દેરી તથા ઓટો બનાવ્યો છે.
અત્યારે હાલ આ સ્થાને દાદાની રજા લઇને શ્રી ઉપવાસીબાપુએ પોતાના શિષ્યો દ્વારા જીર્ણૉધાર કરાવ્યો છે. આ નુતનમંદીર જે સમયે જગ્યામાં શ્રી સવંત્સર મહાવિષ્ણુયાગ યજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ) ચાલુ થયો ત્યાંરથી પુરો થયો ત્યાં સુધીમાં બનેલ છે, એટલે કે પુરા એક વર્ષ નાં સમય ગાળામાં બનેલ છે. જેથી તે મંદીરનો  એક એક આરસ પથ્થર યજ્ઞમા શ્ર્લોકનાં મંત્રોચારની  સાથે  મુકવામાં  આવેલ છે. અત્યારે આ જગ્યામાં શ્રી નાથજીદાદાનું નુતન સમાધી મંદીર શોભી રહયું છે. આ મંદીર આરસ પથ્થરનું છે, જેની ઉપર બાવન ગજની ધજા ફરકે છે. તેમજ આ મંદીરમાં શ્રી નાથજીદાદાની મુર્તિ પધરાવવામા આવેલી છે. જેની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા તા. ૩૧/૦૩/૨૦૦૭ નાં દિવસે કરવામાં આવેલી છે. તેમજ બીજા બધા મંદીરો ઉપર નાની ધજા ચડે છે પરંતુ સમાધી સ્થાન ઉપર બાવન ગજની ધજા ચડે છે. તેનો અધિકાર ફકત ગુર્જર રાજપુતમાં ચૌહાણ કુટુમ્બને જ છે. તેમજ આ  સ્થાન  જગ્યામાં બરોબર વચ્ચે આવેલું છે. તેમજ આ સમાધી રોહિણીના ઝાડની નીચે આવેલી છે, કારણકે શ્રી નાથજીદાદા આ ઝાડની નીચે બેસીને તપ તથા ભકતો સાથે સત્સંગ કરતા હતા. તે રોહિણીનું ઝાડ આશરે ૫૦૦ વર્ષ પહેલાનું છે.
શ્રી ગંગારામબાપુનો ધુણો
જેમ જેમ સમય વિતતો ગયો તેમ તેમ આ સ્થળે પ્રગતિ થતી ગઇ. અને થોળા વર્ષ પહેલા જ ધુણા ઉપર મંદીર બનાવવામાં આવ્યુ છે. આ ધુણામાં તે સમયથી ચિપીયો પણ હાલમાં મોજુદ છે. તેમજ આ ધુણે બેસીને શ્રી ઉપવાસીબાપુએ  ઘણું તપ કરેલ છે. તેમજ સાંજના સમયે આ ધુણે જવાની મનાઇ છે કારણકે ત્યાં ગંગારામબાપુની ભુત સ્વરૂપે ત્યા હાજરી હોય છે. તેમજ ત્યાં સ્ત્રીઓને જવાની મનાઇ છે. જગ્યાને ફરતે દિવાલ બનાવેલ હોવાથી અત્યારે આ ધુણો જગ્યાની અંદર આવી ગયેલ છે.
શ્રી મોતીરામ ( સ્વાન ) - ટૉડા
ઇતિહાસ સાક્ષી પુરે છે કે આપણા ભારત વર્ષમાં ફફ્ત મનુષ્યને જ નહીં પરંતુ પશુઓને પણ ઉચ્ચ સ્થાન આપવામાં આવે છે. આમ જોઈએ તો આપણા દેવી-દેવતાઓ એ પોતાના વાહન તરીકે અલગ અલગ પશુ પક્ષીને પસંદ કર્યા છે. આ સિવાય પણ કચ્છનાં સંતશ્રી ડાડા મેકરણ એ લાલીયો(ગધેડો) અને મોતીયો(કુતરો) બન્નેને પોતાના સાથી બનાવ્યા હતાં. અને તેની મદદથી કચ્છનાં રણમાં ભુલા પડેલાં તથા તરસ્યા લોકોની સેવા કરી હતી.
તેવી જ રીતનાં સંતશ્રી પ્યારેરામબાપુ જૂનાગઢ શહેરનાં ઉપરકોટનાં કિલ્લાની દક્ષિણે આવેલા પોતાના ધુણે રહેતા હતાં. તે સ્થળ પ્યારેરામબાબા ની ગુફા તરીકે આજે પણ ઓળખાય છે. તે જગ્યાએ રોજે  રોજ એક કુતરો આવીને બેસે, થોળા  સમય પછી કુતરો ત્યાંજ રહેવા લાગ્યો. ધીરે ધીરે આ સંત અને કુતરાનાં મન એક થવા લાગ્યાં. તેનુ નામ મોતીરામ રાખ્યું હતુ. બન્યું એવુંકે એક દિવસ શ્રી પ્યારેરામબાપુ અને બીજા તેમના અન્ય સેવકો સાથે દ્વારકા ની યાત્રાએ નીકળ્યાં.તે દરમિયાન આ કુતરો પણ સંઘની સાથે જ આવેલ. રસ્તામાં શ્રી પ્યારેરામબાપુ એ નાથાજી કરીને એક બહારવટીયાને કંઠી બાંધી શિષ્ય બનાવેલ અને તેનુ નામ નાથજી રાખ્યું અને તેને પણ પોતાના સંઘની સાથે દ્વારકા લઈ ગયા હતાં.
જ્યારે ત્યાંથી પરત ફરતી વખતે કાલાવડ થી જૂનાગઢ ની વચ્ચે દાણીની ધાર ઉપર જગ્યા બાંધીને નાથજીને ભુખ્યાને ભોજન આપવા, ગાયોની સેવા કરવા, તરસ્યાને પાણી આપવા, રસ્તો ભુલેલાને યોગ્ય માર્ગ ચિંધવા માટે રોકાઈ જવા આદેશ આપ્યો. તે સમયે આ જગ્યાએ તે સમયનાં રજવાડાની હદમાં પ્રવેશ કરવા માટે દાણ(કરવેરા) ઉઘરાવવામાં આવતા હતાં, તેથી તે ધારનુ નામ દાણીધાર પડ્યું હતું. શ્રી નાથજી ને પોતાના ગુરૂનો આદેશ મળતા તેઓ ત્યાં રોકાણા અને તેમની સાથે મોતીરામ કુતરાને પણ ત્યાં રાખતા ગયાં. મોતીરામ ત્યાં શ્રી નાથજીદાદા અને ટોડા ગામ તેમના સેવક જીવુભા વચ્ચે સંદેશાનુ કામ કરતા હતાં. સમય જતા દાણીધારથી મોતીરામનાં ગળે તેલની ટબુળી બાંધી આપે અને તે ટોડા ગામમાં જઈ તેલ લઈ આવતો.
એક દિવસ શ્રી નાથજીદાદાએ પોતે સમાધી લેવાના છે તે માટે સંદેશાની ચિઠ્ઠી લખીને મોતીરામનાં ગળામાં બાંધી ને ટોડા ગામે મોકલ્યો. ત્યાંથી જીવુભાને ગોતી રૂબરૂ ચિઠ્ઠી આપી, પણ સમય ઘણો બરબાદ થયો અને દાણીધારમાં શ્રી નાથજીદાદા અને અન્ય દશ શિષ્યો સાથે જીવતા સમાધી નો સમય થઈ જતાં મોતીરામે ટોડા ગામની બહાર તળાવની પાળે પોતાનાં દેહનો ત્યાગ કરીને શ્રી નાથજીદાદા સાથે પોતાના જીવ ભળી ગયો.
આમ મોતીરામ કુતરો હોવા છતાં પણ એક સંતની સેવા કરવાથી તે પણ સંતની વ્યાખ્યામાં પહોચી ગયો. આજે પણ તેમની સમાધી ટોડા ગામમાં શોભી રહી છે અને ત્યાં શ્રીફળ અને ધજા ચડે છે.
શ્રી રામજી મંદીર, શ્રી શિવ મંદીર, શ્રી ખૉડીયાર માતાજી મંદીર
રામજીમંદીર જયારે શ્રી નાથજીદાદાએ દાણીધારમાં જગ્યા બાંધી તે સમયથી જ છે. રામજીમંદીર દાણીધાર જગ્યામાં શ્રી નાથજીદાદાની સમાધી તથા જમણી બાજુએ જે ધર્મશાળા આવેલી છે તેની વચ્ચે આવેલું છે. આ મંદીર પહેલાતો નાનો ઓરડામાં આવેલું હતુ પરંતુ જયારે જગ્યામાં મહંત તરીકે શ્રી ઉપવાસીબાપુ આવ્યા ત્યાંર પછી તે જ જગ્યાએ નવું મંદીર બનાવવામાં આવેલ છે.
આ નુતનમંદીર બનાવવા માટે બાપુએ વિક્રમ સંવત ૨૦૫૦ ની આસપાસથી જ થોડુ થોડુ કામ ચાલુ કરાવી દીધેલ હતું. ત્યાર બાદ જેમ જેમ વ્યવસ્થા થતી ગઈ તેમ મંદીરનું કામ આગળ થતુ ગયું. આ મંદીર બનવામાં આશરે ચાર પાંચ વર્ષ જેવો સમય પસાર થઇ ગયો હશે. આમ મંદીર વિક્રમ સંવત ૨૦૫૪ એટલે કે ઈ.સ. ૧૯૯૮ માં તૈયાર થઇ ગયું. આમ આ મંદીરની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા શ્રી ઉપવાસીબાપુનાં માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવી હતી. ત્યાંરે મંદીરમાં વચ્ચે શ્રી રામપંચાયત, જમણી બાજુએ શ્રી શિવલીંગની સ્થાપના, ડાબી બાજુએ શ્રી ખોડીયારમાતાજી ની મુર્તિની સ્થાપના, ઉતર દિશાએ શ્રી હનુમાનજી અને દક્ષિણ દિશાએ શ્રી ગણપતીજી ની સ્થાપના કરવામાં આવેલ છે. આ મંદીરની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા વખતે માણસોને પ્રાસાદ લેવા માટે ખેતરમાં મોટો મંડપનો સમીયાણો ઉભો કરવામાં આવેલ હતો તેમજ દરેક કાઉન્ટ ઉપર પ્રસાદ પહોંચાડવા માટે ટ્રેકટરની વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી. તે સમયે એક લાખથી પણ વધારે ભક્તોએ પ્રસાદનો લાભા લીધો હતો.
શ્રી ઉપવાસીબાપુનું સ્મૃતિમંદીર
દાણીધાર જગ્યાનાં જે છેલ્લા મહંતશ્રી ઉપવાસીબાપુ હતાં, તેઓ એ પોતાના દાણીધારની જગ્યાનાં ૨૪ વર્ષનાં સમયગાળા દરમિયાન ઘણા સેવાનાં, ધર્મનાં અને સામાજીક કાર્યો કર્યા હતાં. તેઓની પ્રેરણાથી જગ્યામાં વિશાળ ધર્મશાળાઓ, નુતન મંદીર, નુતન ગૌશાળા તેમજ ઐતિહાસીક ગણીશકાય તે શ્રી વિષ્ણુ સંવત્સર મહાયજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ) નું આયોજન. આવા અનેક ધાર્મિક કાર્યો કરીને લોકોને ધર્મનું સાચુ જ્ઞાન આપીને જ્યારે યજ્ઞ ચાલુ હતો તે દરમિયાન પોતાની જીવનલીલા સંકેલીને બ્રહ્મલીન થયાં. તે દિવસે બાપુએ અગાઉથી જ કહેલું કે હવે મારો સમય કાળ પુરો થવામાં છે જેથી હું મારૂ શરીર રૂપી ખોર્યુ છોળીને જાવ ત્યાંરે મારા દેહને અગ્નિસંસ્કાર કરશો.
બાપુનાં કહેવા મુજબ જ તેઓએ પોતાની જીવનલીલા સંકેલી ત્યાંર બાદ શ્રી નાથજીદાદાની સમાધી અને તેની ડાબીબાજુએ આવેલી નવી ભોજનાલય અને ધર્મશાળાની વચ્ચે જે ખાલી જગ્યા છે, તેમાં તેમના દેહને અગ્નિસંસ્કાર આપવામાં આવ્યા હતાં. આ જગ્યા ઉપર તેમનાં શિષ્યો દ્વારા એક નાનું સ્મ્રૂતિમંદીર બનાવવામાં આવેલુ છે. જે મંદીર બનવામા લગભગ ૨ મહિના જેવો સમય લાગેલ છે. જ્યાં તેમની મુર્તિ પધરાવવાની છે.
શ્રી હનુમાનજી મંદીર
હિન્દુ ધર્મનું કોઇ પણ દેવસ્થાન હોય જ્યાં હનુમાન અને ગણેશ નું સ્થાપન ન હોય તે તો કેવી રીતે બને. આવીજ રીતે દાણીધાર જગ્યામાં પણ ઘણાં સમયથી જ શ્રી નાથજીદાદાની સમાધીથી પાંચ છ ફુટ જમણી બાજુએ લગભગ દશ બાર ફુટ ઉંચુ હનુમાન મંદીર આવેલું છે. આ મંદીરમાં છ ફુટ ઉંચી મુર્તિની પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવેલી છે.
આ મંદીરનો જીર્ણોધાર થોડા સમય પહેલા માછરડા ગામના દરબારે કરાવેલ છે. તેમજ દર વર્ષે હનુમાન જયંતી ખુબજ ધામધુમથી ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે રામભકતો દ્વારા ખાસ પ્રસાદ આપવામાં આવે છે તેમજ આજુબાજુનાં ગામનાં લોકો વિશાળ સંખ્યામાં આ દિવસે દર્શનનો લાભ લઇ પ્રસાદ લે છે. આ હનુમાન મંદીર જગ્યામાં જ આવેલું છે.
શ્રી નાગદેવતા
ભગવાન શિવ જેને પોતાના ગળામાં ધારણ કરીને બેઠા છે તે નાગને આપણાં હિંદુ ધર્મ માં નાગદેવતા  તરીકે પુજયે  છીએ. આમ પણ નાગદેવતાને વાસંગીદાદા, સરમરીયાદાદા જેવા નામથી ઓળખીયે છીએ. તેથીજ દાણીધાર જગ્યામાં પણ નાગદેવતાની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ સ્થળ શ્રી હનુમાન મંદીર તથા રામજીમંદીરની વચ્ચે આવેલું છે, જે પીપળાનાં ઘટાદાર વ્રૂક્ષની નીચે ઓટા રૂપે બનાવવામાં આવેલ છે.
થોડા સમય પહેલાં જ શ્રી ઉપવાસીબાપુને નાગદેવતાએ સ્વપ્નમાં આવીને કહેલ કે મારી સ્થાપના આ જગ્યાએ કરજે. તેની સાથે નીશાની રૂપે એવું પણ કહેલકે જ્યાંરે હું દર્શન આપુ પછી પીપળાનાં ઝાડ નીચે થળમાં સમાઈ જઇશ. જ્યાંરે બીજા દિવસે સ્વપ્ન મુજબ જ ઘણા માણસોની હાજરી માં બન્યું હતું. આમ બાપુએ ત્યાર બાદ તે જગ્યાએ શ્રી નાગદેવતાની સ્થાપના કરેલ છે. ત્યાં હાલમાં અખંડ ઘી નો દિવો ચાલુજ છે.
શ્રી ખૉડીયાર માતાજીનો કોઠૉ
દાણીધાર જગ્યાની પશ્ચિમ દિશાએ આવેલા આ સ્થળે પહેલા તો ફકત કોઠો જ હતો. આ કોઠો દાણીધાર જગ્યાની ગૌશાળાથી લગભગ ૧૦૦ મીટર દુર આવેલું છે. જ્યાં શ્રી ખોડીયાર માતાજી ની સ્થાપનાં તેમજ કાલભૈરવનું પણ સ્થાનક છે. આ જ્ગ્યાએ જે કોઠો છે તેની અંદર ભોંયરૂ પણ છે જે દાણીધાર થી જૂનાગઢ સુધીનું હતું. પણ ખુબજ પૌરાણીક સમયનુ હોવાથી તે અત્યારે બંધ થઈ ગયું છે એટલેકે બુરાઈ ગયું છે.
પહેલાનાં સમયમાં રાજનાં માણસો તેમજ સાધુ સંતો આ ભોયરાનો ઉપયોગ જૂનાગઢ ઝડપથી પહોંચવા માટે કરતા હતાં. કારણકે રોડ રસ્તો વાંકો ચુકો થઇને જાતો હોય છે, તેના કરતા આ રસ્તો ઝડપથી પહોંચી જાય છે. આમ પણ બધી જગ્યાએ આવા ભોયરાઓ જોવા મળે છે. બે વર્ષ પહેલા જ આ કોઠાને ચણીને ત્યાં મંદીર બનાવવામા આવેલું છે.
કાલાવડ થી આવી ત્યારે આ કોઠો પહેલા આવે છે ત્યાર બાદ દાણીધારની જગ્યા ચાલુ થાય છે પણ આ કોઠો દાણીધારની જમીનની હદમાં જ આવે છે. આ કોઠો આજુબાજુનાં વિસ્તારની સૌથી ઉંચી જગ્યાએ આવેલો છે. જ્યાં ભક્તો દ્વારા શ્રીફળની માનતા ચડાવવામાં આવે છે. માટે આ કોઠો ઘણાં સમયની યાદગીરી રૂપે હજુ ઉભો છે.
શ્રી પ્યારેરામબાપુ - જૂનાગઢ
શ્રી નાથજીદાદાનાં ગુરૂ શ્રી પ્યારેરામબાપુ છે. હાલમાં શ્રી પ્યારેરામબાપુનો મઢ જૂનાગઢશહેરમાં ઉપરકોટ કિલ્લાનાં દક્ષિણ ભાગમાં જે ગુફાઓ આવેલી છે, તેની બાજુમાં આવેલ છે. આ જગ્યાએ લક્ષ્મીનારાયણનું મંદીર, શ્રી પ્યારેરામબાપુનું સમાધી સ્થાન, શ્રી ગંગારામબાપુનું સ્થાપન, શ્રી દિગમ્બરીમાતાની સમાધી તેમજ આ જગ્યાનાં અન્ય મહંતોની સમાધીઓ આવેલી છે.
શ્રી પ્યારેરામબાપુનું મુળ નામ  પર્વતસિંહ હતું. તેમનો જન્મ સૌરાષ્ટ્રમાં થયો  હતો  તેમ કહેવાય  છે. તેમના પિતા સૈન્યમાં  હોવાથી  બાળપણ રાજસ્થાન નાં મારવાડમાં વિત્યુ હતું. તેથી તેને નાનપણથી જ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડયો હતો અને એ કારણથી જ પર્વતસિંહ તન અને મનથી બળવાન બન્યા હતાં.તેના નાનપણનાં તે સમયે બન્યું એવુંકે પર્વતસિંહને મીના લોકોની સાથે દોસ્તી થઇ હતી જેથી મીના કોમતો પહેલેથીજ લુંટ અને ખુન કરવા માટે  પ્રખ્યાત હતી. અને પર્વતસિંહ પણ તેના  રવાડે ચડી ગયા.પર્વતસિંહ પોતે  શકિતશાળી અને  હિમંતવાન તો હતાંજ એટલે થોળા જ સમયમાં તે ડાકુઓનાં  સરદાર બની ગયા હતાં. જેથી તેમનું નામ મારવાડ પંથકમાં પ્રખ્યાત થયું હતુ અને તેમના નામથી  લોકો ડરતા હતાં. એક દિવસ અભયપુર નામનાં ગામ ઉપર પર્વતસિંહની ગેરહાજરીમાં તેમની ટોળકીએ હુમલો કર્યો અને  સામે ગામનાં  ઠાકુર લાલસિંહ રાઠૉડ, તેમના પત્નિ અને પુત્રી પણ ધર્મનાં યુધ્ધમાં જોડાઇ ગયાં અને ડાકુઓ  પર તુટી પડયાં.આ લડાઇમાં ડાકુઓ તો વધારે સંખ્યામાં હતાં જેથી ડાકુનાં ટોળાએ લાલાસિંહને  તેમના પરિવાર સહિત મારી  નાખ્યાં અને આ સમાચાર મળતા જ પર્વતસિંહ  ત્યાં દોડી  આવ્યા અને આવીને જોયું તો લાલસિંહ પરિવાર સહિત ધર્મ અને કર્તવ્ય માટે મરી પડ્યા હતાં.
આ દ્રશ્ય જોઇ પર્વતસિંહને અંતરમાંથી આર્તનાદ થયો કે આમાં તારૂ કર્તવ્ય શું છે ? ત્યાંરથી તેનો આત્મા જાગી ગયો અને આંખમાંથી આંસુની ધારા વહેવા લાગી. તે સમયે પોતાની ટોળકીને છોળી હથિયાર હેઠા મુકીને ભકિત ભાવ  તથા ગરીબોની સેવામાં લાગી ગયાં. અને સમય જતા તેમને ગુરૂનો સાક્ષાત્કાર થયો અને શ્રી રામાનુંજાચાર્ય (શેષ નારાયણ અવતાર) નાં સમ્પ્રદાયની  વૈષ્ણવી  દિક્ષા લીધી અને  ત્યાંરથી  પર્વતસિંહ  માંથી બન્યાં મહાત્મા  શ્રી પ્યારેરામજીબાબા. ત્યાર બાદ ફરતાં ફરતાં તે ગુજરાત રાજ્યનાં ગિરનાર પર્વતે અને તેનાં પ્રથમ  પગથિયાની આસપાસ  ધુણો ધખાવ્યો. ત્યારે બન્યું એવુંકે પગથિયા પાસે માણસોની ભીડ થતી  હોવાથી બાપુને કોઇએ  બીજી જગ્યાએ  પોતાનો ધુણો ખસેડવા માટે વિનંતી કરી. તેથી શ્રી પ્યારેરામબાપુ  પોતાનો ધુણો  ત્યાંથી લઇને  અત્યારે જે  જગ્યાં છે તે જગ્યાએ  ફરીથી ધુણો  ચેતન  કર્યો. અને ત્યાં રામાયણનું વાંચન તથા ધર્મજ્ઞાન આપવા માંડ્યું. તેમજ ગંગારામ જેવા આત્માનો ઉધાર કર્યો. તે ઉપરાંત દિગમ્બરીમાતાનું અભિમાન ઉતાર્યુ.
સમય જતાં તેમને ત્રણ શિષ્યો પણ કર્યા. જે શ્રી નાથજીદાદા, શ્રી ગંગારામબાપુ, શ્રી મોતીરામ(સ્વાન) હતાં.અને ત્યાંરબાદ પોતાના ગુરુની આજ્ઞા મળવાથી શ્રી નાથજીદાદા એ દાણીધારની જગ્યા બાંધી અને સમય જતાં પોતાના ગુરુ શ્રી પ્યારેરામબાપુની આજ્ઞાથી  ગંગારામ અને મોતીરામ પણ દાણીધારની જગ્યામાં આવી ગયા હતાં. આથી શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યાનું ગુરૂદ્વારા શ્રી પ્યારેરામબાપુની જગ્યા કહેવાય છે. અને શાસ્ત્રો પણમાં પણ કહેવાય છે કે શિષ્ય ગમે તેવો સિધ્ધ હોય તો પણ પોતાના ગુરૂનું સ્થાન ઉંચુ હોય છે. માટે જ આજે પણ દાણીધારની જગ્યામાં કાંઇ પણ ઉત્સવ હોય તો પહેલું આમંત્રણ શ્રી નાથજીદાદાની ગુરુગાદીએ અપાય છે.
ગાદીની ગુરુ પરંપરા
શ્રી રામાનુંજાચાર્ય, શ્રી રાઘવાનંદજી, શ્રી રામાનંદજી, શ્રી અનંતાનંદજી, શ્રી યોગાનંદજી, શ્રી નેનુરામજી, શ્રી પ્યારેરામજી, શ્રી નાથજીદાદા (દાણીધાર).
શ્રી ઉપવાસીબાપુ (શ્રી ચત્રભુજદાસજી)
શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધારમાં જે સંતૉ થયાં છે, તેમાનાં એક સંત એટલે શ્રી ઉપવાસીબાપુ (શ્રી ચત્રભુજદાસજી)
શ્રી ઉપવાસીબાપુનૉ બાલ્યકાળ
શ્રી ઉપવાસીબાપુનૉ જન્મ આશરે સંવત ૧૯૩૭ ની આસપાસ માનવામાં આવે છે. તે સાત આઠ વર્ષની ઉમંરે જ રાજસ્થાનમાંથી તેના ઘરેથી તપ માટે ચાલી નીકળેલા અને જૂનાગઢ આવ્યાં હતાં. આમ પણ નાનાપણથી જ તેમને ભગવાનમાં અખુટ શ્રધ્ધા હતી એટલે તેમના દર્શન કરવા માટે અને ગુરૂની શોધમાં નીકળી ગયા હતાં. જ્યારે તે જૂનાગઢ આવ્યાં  ત્યારે તેમને  જૂનાગઢ  શહેરમાંથી  ભવનાથ  જતા રસ્તામાં રામટેકરી  ની જગ્યા આવે છે તે  સ્થળે જ  રોકાયા.
આ રામટેકરી ની જગ્યાનાં મહંત  શ્રી૧૦૦૮ શ્રી રામલખનદાસજી ગુરુશ્રી૧૦૦૮ શ્રી ગોવિંદદાસજી હતાં. તે સમયે શ્રી રામલખનદાસબાપુ સમજી ગયા હતા કે આ છોકરો કોઇ સામાન્ય નથી, જેથી સમય અનુસાર તેને ભણવા માટે વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. અને તે ઉપરાંત બીજા વિધાર્થીને ભણવામાં સરળતા પડે તે માટે રામટેકરીએ જ રહેવા તથા જમવા માટે ૨૫૦ વિધાર્થી રહી શકે તેવી છાત્રાલય બનાવવામાં આવી હતી. આમ શ્રી ઉપવાસીબાપુ નાનપણથી જ જૂનાગઢ આવી ગયા હતાં. તેમજ તેમનું પુર્વાશ્રમનું નામ જાણી શકાયુ નથી. આ રીતે તે રામટેકરી એ રહેતા હતાં.
શ્રી ઉપવાસીબાપુની કિશૉરાવસ્થા
શ્રી ઉપવાસીબાપુ પહેલેથી જ ભણવામાં ખુબજ હોશિયાર હતાં અને ભકિતમાં તો પહેલેથી જ રસ હતો. તેમજ ભણવાનાં સમય  સિવાય તે રોજ સવારે વહેલા ઉઠીને  નાહીને પુજાપાઠ કરવા, તેમજ જગ્યાની સાફ સફાઇ કરવી, ગિરનાર ની યાત્રાએ આવેલા યાત્રાળુની સેવા કરવી, તેમજ  છાત્રાલયમાં  રહેતા અન્ય વિધાર્થીને  જમવાની  વ્યવસ્થા  કરવી આવી  બધી  જવાબદારીઓ  તેઓ  નિભાવતા હતાં. આ બધુ જોઇ રામલખનદાસજી ખુશ થતા હતાં. જે વ્યકિત નમે તે સવને ગમે. ધીરે ધીરે તે પોતાના ગુરૂને ભગવાનનાં દર્શન કરવાની ઇચ્છા છે તે વાતો કરવા લાગ્યા હતાં. આમ જગ્યાનુ કામ અને ભકિતમાં દ્રઢ બનતા જતા હતાં.
શ્રી નાથજીદાદા ગુરૂશ્રી પ્યારેરામબાપુ (જૂનાગઢ)
દાણીધારની જ્ગ્યામાં આજુબાજુનાં ગામમાં કાવળ ફેરવીને રૉટલા(ટુકડૉ) ઉઘરાવીને જ્ગ્યામાં ભુખ્યાને ભૉજન કરાવીને સદાવ્રત એટલેકે અન્નક્ષેત્ર ચાલુ કરનાર સંતશ્રી નાથજીદાદાએ દાણીધારની ગાદી સ્થાપી હતી. જેથી તે જગ્યાનાં પ્રથમ મહંત ગણાય છે. તેમજ દાણીધાર જ્ગ્યા વૈષ્ણવ સંમ્પ્રદાય માં આવે છે, કારણકે શ્રી નાથજીદાદાના ગુરૂ શ્રી પ્યારેરામબાપુ એ રામાનુજાચાર્યનાં વારસાગત શિષ્ય ગણાય છે, જે ગલતાગાદી થી જૂનાગઢ આવેલા. આમ આ જગ્યામાં ઠાકરની પુજા થાય છે.
શ્રી ઉપવાસીબાપુ (શ્રી ચત્રભુજદાસજી) ગુરૂશ્રી રામલખનદાસજી (રામટેકરી-જૂનાગઢ)
શ્રી ઉપવાસીબાપુ (શ્રી ચત્રભુજદાસજી) આ ગાદી ઉપર ઇ.સ.૧૯૮૨ ની આવ્યા. તેમનાં સમય કાળ દરમિયાન આ જગ્યામાં તેમણે ઘણુ બધુ તપ કર્યુ જેથી આ ભુમીને શ્રી ઉપવાસીબાપુની તપૉભુમી પણ કહેવાય છે. શ્રી ઉપવાસીબાપુ જ્યારે જગ્યામાં આવ્યા ત્યારે રૉકાવવા માટે ખાસ કૉઇ વ્યવસ્થા ન હતી, પરંતુ તેમના તપૉબળથી તેમનૉ શિષ્યગણ પણ ઘણૉ હતૉ, જેમને નિમિત બનાવીને જગ્યામાં વિકસની વણજાર ખડી કરી હતી. તેમજ તેનાં સમયનું એક યાદગાર અને સફળ આયૉજન એટલે સંવત્સર મહાવિષ્ણુયાગ યજ્ઞ(૩૬૫ દિવસ). આ યજ્ઞ વિશે તેમજ તેમનાં આયૉજન વિશે દાણીધાર જગ્યામાં સવંત્સર મહાવિષ્ણુયાગ યજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ) નાં લેખમાં વધારે  વિગતથી  વાંચી  શકશો.
શ્રી નાથજીદાદાની સંવત્સરી
શ્રી નાથજીદાદાની સવંત્સરીનો ઉત્સવ અહીં ખુબજ ધામધુમથી ઉજવાય છે. વિક્રમ સંવત ૧૬૭૯ જેઠ વદ ચોથ નાં દિવસે શ્રી નાથજીદાદાએ તેમજ તેની સાથે બીજા ૧૧ જીવાત્માએ  જીવતા સમાધી લીધેલ, તે ઉપરાંત દાદાનાં સેવક મોતીરામ નામના સ્વાને પણ ટોડા ગામમાં સમાધી  લીધેલ. તે દિવસથી દાણીધાર જગ્યામાં સવંત્સરીનો ઉત્સવ ખુબજ ધામધુમથી ઉજવાય છે. આ દિવસે સવારે શ્રી નાથજીદાદાનાં સમાધી મંદીરને અવનવા ફુલોથી શણગારવામાં આવે છે. વહેલી સવારે આ સમાધીએ શ્રીફળ નું તોરણ બંધાય છે. ત્યારબાદ બધી સમાધીએ તેમનાં ચરણપાદુકાનું પુજન કરવામાં આવે છે. પુજન વિધી પુર્ણ થયા બાદ ચૌહાણ કુંટુંમ્બ દ્વારા શ્રી નાથજીદાદાની બાવનગજ ની ધજા ચડાવવામાં આવે છે. તેમજ સમાધીએ થાળ ધરવામાં આવે છે. તેમજ ગંગારામબાપુનાં ધુણે પણ તે મુજબ જ પુજા વિધી થાય છે. તે દરમિયાન બહેનો દ્વારા ગીત તેમજ કિર્તનો ગાવામાં આવે છે અને નાથજીદાદાની જય નાં અવાજોથી આખી જગ્યા ગુંજી ઉઠે છે. તે સમય દરમિયાન ટોડા ગામે આવેલી મોતીરામ સ્વાનની સમાધીએ પણ પુજા કરવામાં આવે છે તેમજ ત્યા પણ ગુંદી ગાંઠીયાનો પ્રસાદ ધરવામાં આવે છે અને શ્રીફળનું તોરણ બાંધવામાં આવે છે.
બહેડો (વૃક્ષ)
thumb|બહેડો (Terminalia bellirica) ફળો બહેડો {વૈજ્ઞાનિક નામ:ટર્મિનેલિયા બેલ્લીરિકા (Terminalia bellirica) ; અંગ્રેજી:bedda nuts ; સંસ્કૃત:विभीदक ; મલયાલમ:താന്നി) એ ભારતીય ઉપખંડમાંનું એક જાણીતું અને ભારતીય પરંપરાગત વૈદક શાસ્ત્ર આયુર્વેદમાં ખુબ જ મહત્વ ધરાવતું એક વૃક્ષ છે. આ વૃક્ષ કદમાં ઉંચું અને મોટું હોય છે અને તે સામન્ય રીતે ઉંચાઇ ધરાવતી ભૂમિ પર થાય છે. તેનાં પર્ણો મહુડાનાં પર્ણો જેવાં હોય છે. બહેડાંનાં ફૂલ નાનાં તેમજ ફળ જાયફળ કરતાં સહેજ મોટાં હોય છે, જેનું વજન એક તોલા સુધીનું હોય છે.
શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર
શ્રી નાથજીદાદાની સંવત્સરી
એક બે દિવસ પહેલા જ અલગ અલગ જગ્યાનાં સાધુ સંતો આવી પહોંચે છે જેનાં માટે અહીં અલગથી જ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. તેમજ સવારથી જ સંતની આ જગ્યામાં દુરદુરથી જગ્યાનાં સેવકો દર્શનાર્થે આવવા લાગે છે. આ દિવસે સવારે ૯ વાગ્યાથી જ આજુબાજુનાં ગામની રાસમંડળીઓ આવી પહોંચે છે. આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાને ઉજાગર કરતી કલાથી બધાને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે. અહીં નાની મોટી ચકરડીઓ, દુકનો અને અલગ અલગ વસ્તુ વેચવાવાળાઓ આવી પહોંચે છે અને વેપાર કરે છે. અહીં આજુબાજુનાં ગામડાઓ માંથી સ્ત્રી, પુરૂષો તેમજ બાળકો સહપરિવાર દર્શનાર્થે આવે છે. આખો દિવસ આવી ઉજવણી ચાલે છે. સાંજનો પ્રસાદ લીધાબાદ રાત્રે ૯ વાગ્યે સૌરાષ્ટ્રનાં ખ્યાતનામ કલાકારો દ્વારા ભજનો નો કાર્યક્રમ ગોઠવાય છે. જે સવાર સુધી ચાલે છે. આ સંતવાણીનાં કાર્યક્રમમાં બહારથી આવેલા સાધુસંતો અને અન્ય પધારેલા ભક્તો ભક્તિની લહેરમાં લીન થઈ જાય છે. આમ સવારે સૌ કોઈ પોતપોતાની રીતે આ જગ્યામાંથી વિદાય લે છે. આ તમામ વ્યવસ્થા જગ્યાનાં ટ્રસ્ટ તરફથી કરવામાં આવે છે.
બહેડો (વૃક્ષ)
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ
શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર
શ્રી નાથજીદાદાના શ્રાધ્ધનો ઉત્સવ
શ્રી નાથજીદાદાના શ્રાધ્ધનો ઉત્સવ ભાદરવા વદ ૪ (ચોથ)ના દિવસે ખુબજ ધામધુમથી ઉજવાય છે. આ દિવસે ખુબજ મોટો મેળો ભરાય છે.
શ્રી ઉપવાસી બાપુની પુણ્યતિથી
આ જગ્યામાં શ્રી વિષ્ણુ સંવત્સર મહાયજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ) શરૂ હતો તે દરમિયાન જગ્યાનાં મહંતશ્રી ચત્રભુજદાસજીબાપુ(ઉપવાસીબાપુ)નું ટુંકી માંદગી બાદ વિક્રમ સંવત ૨૦૬૨ ચૈત્ર સુદ ૧૧ ને રવિવાર તા.૦૯.૦૪.૨૦૦૬ નાં દિવસે તેમનુ અવસાન (બ્રહ્મલીન) થયેલ. ત્યારનાં પછીનાં વર્ષથી જગ્યામાં સેવકો દ્વારા તેમની પુણ્યતિથી ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની આગલે દિવસે જગ્યામાં તેમના સેવકો તથા ભારતનાં અલગ અલગ જગ્યાએથી સાધુસંતો નું આગમન શરૂ થઈ જાય છે. સાધુઓને રહેવા તથા પ્રસાદની વ્યવસ્થા અલગ વિભાગમાં જ કરવામાં આવે છે.
આ દિવસે સવારે નિયત સમયમુજબ તેમની ચરણપાદુકાનું પુજન કરવામાં આવે છે. તેમનાં સ્મૃતિમંદીરને ફુલોથી શણગારવામાં આવે છે. બપોર સુધીમાં તો આજુબાજુનાં ગામનાં સેવકો તથા જૂનાગઢથી સાધુસમાજ પણ આવી પહોંચે છે. ત્યારબાદ ૧૨ વાગ્યે પ્રસાદ માટે હરિહરની હાકલ પડે છે. બધાજ દર્શનાર્થીને અહીં ભોજનશાળામાં નીચે બેસાડીને પીરસીને પ્રસાદ આપવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત જગ્યામાં કાયમી અન્નક્ષેત્ર ચાલતુ હોવાથી સાંજે પણ આરતી થયા બાદ તુરંત પ્રસાદ લઈને રાત્રે ૯.૦૦ વાગ્યે સંતવાણી ભજન તથા ધુન શરૂ થાય છે. જે મોડી રાત્રિ સુધી ચાલે છે. આમ શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યામાં જગ્યાનાં ૧૩ માં મહંતની પુણ્યતિથી આ દિવસે ઉજવવામાં આવે છે.
દાણીધાર જગ્યામાં શ્રી નાથજી ગૌશાળા
આપણા શાસ્ત્રોમાં પણ ગાય ને મા નું સંબોધન આપવામાં આવ્યુ છે. તેમજ ગાય વૈજ્ઞાનીક દ્રષ્ટીએ પણ ઘણીજ ઉપયોગી પશુ માનવામાં આવે છે. તેમજ તેનું દુધ પીવા માટે, ગૌવમુત્ર પીવાથી પેટમાં થતાં ઘણા રોગથી બચી શકાય છે, ગાયનાં છાણને શરીરે ચોપડીને સ્નાન કરવાથી ચામડીનાં ઘણાખરા રોગ થતા નથી. આમ પણ આપણા રૂષિમુનીઓ તથા સંતો પોતાનાં આશ્રમ અને જગ્યામાં પહેલેથી જ ગાય રાખતા અને અત્યારે પણ રાખે છે. આવી જ રીતે દાણીધાર જગ્યામાં શ્રી નાથજીદાદા એ ગાયો માટે ગૌશાળા બનાવેલ હતી. અને તેની સેવા કરતા હતા.
આશરે સંવત ૧૬૫૦ ની આસપાસ નો સમશ હશે, એક દિવસ સવારે જગ્યાની સામે તળાવને કાંઠે એક ત્રણ પગવાળી ગાય આવે છે જેને દાદાએ જ્ગ્યાની ગૌશાળામાં રાખી હતી અને આજે પણ આ ગાયનો વસ્તાર દાણીધાર ગૌશાળામાં છે. જેમ જેમ સમય પસાર થતો ગયો તેમ ગૌશાળામાં ગાયોની સંખ્યામાં વધારો થતો ગયો છે. આજે લગભગ ૧૫૦ થી વધારે ગયોનો નિભાવ થાય છે.
ગાયોને રહેવા માટે વિશાળ છતવાળા હોલ તેમજ છાપરા બનાવવામાં આવ્યા છે. તેમજ તેમના નિરણ (ઘાસ) ને રાખવા માટે દરવાજા બંધ હોલ બનાવવામાં આવ્યાં છે. આ ઘાસ દુષ્કાળ પડે તો પણ ચાર વર્ષ ચાલે તેટલું વધારે રાખવામાં આવે છે. ગાયોને ચરવા માટે જગ્યાની જમીન પણ આવેલી છે. ગાયોને રહેવા તથા પુરતું ઘાસ મળી રહે તે માટે તમામ વ્યવસ્થા જ્ગ્યાનાં મહંત શ્રી ૧૦૦૮ શ્રી ઉપવાસીબાપુ ના આવ્યા પછી તેમનાં માર્ગદર્શનથી કરવામાં આવી છે. તેત્રીસ કરોડ નહિ, તેત્રીસ કોટી એટલે પ્રકારના, દેવો નો વાસ છે...માટે તેની સેવા કરવાથી કોઇપણ માણસ મોક્ષગતી ને પામે છે. અત્યારે ગૌશાળાનો તમામ વહીવટ શ્રી નાથજીદાદા ગૌશાળા ટ્રસ્ટ દાણીધાર સંભાળે છે.
દાણીધાર જગ્યામાં શ્રી વિષ્ણુ સંવત્સર મહાયજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ)
ભારત દેશ એ તો સંતોની ભુમી છે. આ ભારત દેશમાં ભગવાને પોતે પણ જન્મ ધારણ કરેલ છે. આ ભુમીમાં શ્રી રામ, શ્રી કૃષ્ણ જેવા વિષ્ણુ અવતાર થયા છે. તેમાય ગુજરાત રાજયની સૌરાષ્ટ્ર ની સંતો અને મહંતો, સતિ અને શુરાઓની પાવનકારી અને પવિત્ર ભુમી કે જયાં શ્રી કૃષ્ણ ભગવાને પોતાનું પરાક્રમ બતાવીને રાજ કર્યુ. આવીજ ભુમીકે જયાં અગસ્ત્ય ઋષિ નો આશ્રમ હોય અને શ્રી નાથજીદાદાએ તપ કર્યુ હોય તેમજ શ્રી ઉપવાસીબાપુની તપોભુમી તરીકે વિખ્યાત જગ્યા છે, તે જગ્યાએ શ્રી વિષ્ણુ સંવત્સર મહાયજ્ઞ (૩૬૫ દિવસ) થયેલ.
જેમ મનુસ્મ્રુતિ ૩/૭૬ માં કહયું છે કે, '''અગ્નિમાં વિધી પુર્વક આપેલી આહુતી વિષ્ણુમાં સ્થિર થાય છે. વિષ્ણુથી ભરણપોષણ થાય છે. વૈભવ-અંત સમયે મોક્ષ થાય છે. જેથી આ યજ્ઞ સૌએ કરવો જોઈએ.''' આવી રીતે પોતાના ગુરૂશ્રી ૧૦૦૮ શ્રી રામલખનદાસજી(રામટેકરી-જૂનાગઢ) પાસેથી પ્રેરણા લઇને શ્રી ૧૦૦૮ શ્રી ઉપવાસીબાપુ(શ્રી ચત્રભુજદાસજી) એ આ યજ્ઞનું આયોજન તેમજ સંચાલન કરેલ. આ યજ્ઞ પ્રારંભ વિક્રમ સંવત ૨૦૬૨ મહા સુદ પંચમી તા.૨/૨/૨૦૦૬ ગુરૂવારનાં શુભ દિવસે ગુજરાત તથા ભારત દેશના ઘણા બધા સંતો અને મહંતો ની હાજરીમાં થયો હતો. આ યજ્ઞમાં અઢાર બ્રાહ્મણો તથા યજમાન દંપતિ દ્વારા પુજન અર્ચન અને હોમ હવન થતો. દરરોજ ત્રણ પ્રહરો (સવાર, બપોર અને સાંજ હોમાત્સક વિધી) થઇ હતી. આવી રીતે એક વર્ષ દરમિયાન અઢાર કરોડ પ્રણવ જપ મંત્ર થયેલ હતાં. તેમજ વૈદિક રૂચાઓથી હોમ હવન થતો તેમાં ખાખરો, લીલા વ્રક્ષ કાષ્ટ સાથે ઘી, તેલ, અને જવ યુકત આહુતીઓ દરરોજ અપાતી હતી.
આ યજ્ઞ દરમિયાન શ્રી નાથજીદાદાનું નુતન મંદીર બાંધવામા આવ્યું હતું. તેમજ આ યજ્ઞ પુરો એક વર્ષ (૩૬૫ દિવસ) ચાલેલ તે દરમિયાન જગ્યામાં રહેવા માટે ધર્મશાળા, ચા-પાણી તેમજ ત્રણ ટાઇમ પ્રસાદની વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલ હતી. તેમજ વર્ષ દરમિયાન આવતા તમામ તહેવારો ખુબજ ધામધુમથી ઉજવાયા હતાં. શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યાનો સેવક ગણ ખુબજ મોટો હોવાથી દરરોજ માણસોની મેદની ઉભરાતી હતી અને આ યજ્ઞનાં દર્શનનો લાભ લેતી હતી. જ્યારે આ યજ્ઞની પુર્ણાહુતી તા.૨/૨/૨૦૦૭ નાં રોજ કરવામાં આવી હતી. આવી રીતે ૩૬૫ દિવસ સતત શ્રી વિષ્ણુ સંવત્સર મહાયજ્ઞ આપણા ભારત વર્ષનાં ઇતિહાસમાં બહુજ ઓછા થયેલ છે. આ યજ્ઞ જીવ માત્રનાં કલ્યાણાર્થે શ્રી નાથજીદાદાની જગ્યા - દાણીધાર માં તે સમયનાં મહંતશ્રી સંતશ્રી ઉપવાસીબાપુએ કરેલ હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો
શ્રેણી:ગુજરાતના લોકમેળા
રૂપાવતી (તા. વાંકાનેર)
રૂપાવતી (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રૂપાવતી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
દેબ્સા ઘાટ
દેબ્સા ઘાટ (Debsa Pass) એ એક દરિયાઈ સપાટીથી 5360 m જેટલી ઊંચાઈથી પસાર થતો પર્વત આરોહણ માર્ગ છે, જે હિમાલય પર્વતમાં ભારત દેશના હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા કુલ્લુ અને સ્પિતિ જિલ્લાઓ વચ્ચે આવેલ છે.
જોયદીપ સરકારની આગેવાની હેઠળની ટુકડી દ્વારા આ બર્ફિલી ધારવાળો માર્ગ શોધવામાં આવ્યો હતો, તે સમયે તેઓ કુલુ ખાતેથી પાર્વતી નદી ની ખીણમાં પહોંચ્યા હતા. ત્યારબાદ ઈ. સ. ૧૯૯૨ના વર્ષમાં એક નિષ્ફળ પ્રયાસ પછી ઈ. સ. ૧૯૯૩ના વર્ષમાં આ દુર્ગમ ઘાટ પર પહોંચવામાં સફળ થયા હતા, પરંતુ આ ટુકડી પાસે સ્પિતિ ખીણમાં પહોંચવાની જરૂરી પરવાનગી ન હોવાને કારણે તેઓ આ ઘાટ પસાર કરી સ્પિતિ ખીણ તરફ ઉતરવાને બદલે પાર્વતી ખીણમાં પરત ફર્યા હતા. બે વર્ષ બાદ ૧૯૯૫ના વર્ષમાં આ ટુકડીએ સ્પિતિ ખીણ તરફથી પહોંચવાનું આયોજન કર્યું, જ્યાં ઘણી ઓછી ઊંચાઈ સર કરવી પડે છે, પરંતુ બિયાસ નદીના ઉપરવાસમાં જબરદસ્ત પાનખરના પૂરને કારણે અને હિમાચલ પ્રદેશના અન્ય વિસ્તારોમાં રસ્તા તૂટી ગયા બાદની તેમને પાર્વતી ખીણ તરફથી જવાની ફરજ પડી હતી. આ સમયે તેઓ દેબ્સા ઘાટ સફળતાપૂર્વક ઓળંગી ગયા હતા. આ ઘાટ તેમણે ૨૧મી સપ્ટેમ્બરના રોજ પસાર કર્યો હતો અને અને મણીકર્ણ થી કાઝાનો આરોહણ માર્ગ પૂર્ણ કર્યો હતો.
લીઓમેન્નનો ૧:૨૦૦,૦૦૦ હિમાચલ પ્રદેશનો નકશો (ત્રીજી આવૃત્તિ, ૨૦૦૫) ત્રૂટક રેખાથી આ ઘાટનો માર્ગ બતાવે છે. શરૂઆતના બિંદુ પર કાછ (Kach) અને બારા દ્વારી થાચ પડાવ અને કુલ્લુ-સ્પિતિ જળવિભાજન રેખા (વોટરશેડ વિભાજન રેખા) પસાર કરી પશ્ચિમ દેબ્સા હિમખંડ થઈને દેબ્સાના થાંગો (Thidim) તરફના પ્રવાહો કે જે પારાહીઓ (Parahio) ખીણમાં તરફ જાય છે. આ ૧૯૯૫ના વર્ષના માર્ગની એકદમ સચોટ રજૂઆત છે, પરંતુ એમાં ઘાટનું રેખાંકન નથી.
રામપ્રસાદ શુક્લ
રામપ્રસાદ મોહનલાલ શુક્લ (૨૨ જૂન ૧૯૦૭ – ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૯૬) એ એક ગાંધીયુગના ગુજરાતી કવિ અને વિવેચક હતા.
દેબ્સા ઘાટ
સંદર્ભો
શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
રામપ્રસાદ શુક્લ
જીવન
તેમનો જન્મ ૨૨ જૂન ૧૯૦૭ના દિવસે ચુડા ખાતે થયો હતો, તે સમયે ચુડા વઢવાણ રજવાડાનો ભાગ હતો. તેમનું જન્મ સમયનું નામ રતિલાલ હતું. તેમણે પોતાનો પ્રાથમિક અને માધ્યમિક અભ્યાસ જામખંભાળિયામાં કર્યો હતો. ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળાવવા તેમણે અમદાવાદની ગુજરાત કૉલેજમાં પ્રવેશ લીધો અને સંસ્કૃત વિષય સાથે તેમણે ૧૯૨૮માં બી.એ. ની પદવી મેળવી હતી. ત્યાર બાદ ઈડર રજવાડામાં શિક્ષક અને પછી નિરીક્ષક તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. ૧૯૪૪માં તેમણે ગુજરાતી મુખ્ય વિષય સાથે એમ.એ.ની પદવી પણ મેળવી અને સી. એન. વિદ્યાલયમાં શિક્ષક તરીકે જોડાયા હતા. ત્યાર બાદ તેમણે અમદાવાદની એલ. ડી. આર્ટ્સ કૉલેજમાં ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે લગભગ સત્તરેક વર્ષ સુધી સેવા આપી હતી. તેમણે અમદાવાદની મહિલા કૉલેજમાં આચાર્ય તરીકે પણ લાંબા સમય કાર્ય કર્યું હતું. સાહિત્ય ઉપરાંત પુરાતત્ત્વ, વિજ્ઞાન, ભૂગોળ, ખગોળ, અધ્યાત્મ જેવા વિવિધ વિષયો પણ તેમના રસના વિષય હતા. ઉમાશંકર જોશી અને સુંદરમ્ તેમના ખૂબજ સારા મિત્રો હતા, આઝાદીની લડતના સમયે તેઓ કુમાર સામાયિકના કાર્યાલય પર રાતવાસો કરી પોતાની કવિતાઓ પર ચર્ચા કરતા. તેમની મિત્રતા પર ઉમાશંકરે ત્રિઉર નામનું કાવ્ય રચ્યું હતું. ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૯૬ના દિવસે અમદાવાદ મુકામે તેમનું અવસાન થયું.
લેખન
તેમણે ગઝલો, ગીત, ભજન, ગરબી, રાસ, મુક્તક, દુહા અને કેટલીક દીર્ઘરચનાઓ જેવી ઘણા પ્રકારની કવિતાઓ લખી પણ સૉનેટ પ્રકારની કવિતાઓ ઉપર તેમનું વિશેષ પ્રભુત્વ હતું. નિરંજન ભગત તેમની કવિતાઓને બુદ્ધિપૂત ઊર્મિની કવિતા કહેતા. કવિતા ઉપરાંત તેમણે પ્રવાસવર્ણનો અને વિવેચનો પણ લખ્યા છે. ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી પ્રગટ થતી વાર્ષિક ગ્રંથસમીક્ષાઓમાં તેમની રચનાઓની નોંધ લેવામાં આવી હતી.
અન્ય
બિન્દુ એ તેમનો પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ હતો, તેમાં તેમના ૬૦ સૉનેટ છાપવામાં આવ્યા હતા. બિન્દુના પ્રકાશન બાદ લાંબા અંતરાલ પછી ઈ. સ. ૧૯૯૩માં સમય નજરાયો નામે તેમનો એક અન્ય કાવ્ય સંગ્રહ પ્રસિદ્ધ થયો. તેમણે કુમાર સામાયિકમાં નદીઓની પદયાત્રા શીર્ષક હેઠળ લેખમાળા લખી હતી આ લેખમાળા ૧૯૯૩માં સરિતાઓના સાન્નિધ્યમાં નામે પુસ્તક સ્વરૂપે છાપવામાં આવી હતી. આ નિબંધોમાં સૌરાષ્ટ્રની નદીઓનાં પ્રકૃતિ સૌંદર્યો વર્ણવવામાં આવ્યા છે આ સાથે તેમાં નદીઓ સંબંધિત ભૌગોલિક, ઐતિહાસિક અને પુરાતાત્ત્વિક માહિતી પણ ઉમેરવામાં આવી છે. સમૂળી ક્રાંતિ, વસંતવિલાસ, ન્હાનાલાલનાં ઊર્મિકાવ્યો જેવાં તેમના અભ્યાસલેખો હજી પ્રકાશિત થયા નથી. તેમણે મૃચ્છકટિક, સંસ્કૃત નાટ્ય-સાહિત્ય, વેદાન્ત વિચારધારા, વિવેચન-સહૃદયતાની કેળવણી જેવા મનનીય લેખો સામાયિકોમાં લખ્યા હતા.
સન્માન
સમય નજરાયો પુસ્તકને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનું પ્રથમ પારિતોષિક મળ્યું હતું. ૧૯૯૦–૯૧માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા આપવામાં આવતો ઉશનસ્ સાહિત્યિક પુરસ્કાર પણ આ પુસ્તકને મળ્યો હતો. ગુજરાત સાહિત્ય સભાએ તેમને ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કર્યો હતો.