cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
હિમાચલ પ્રદેશ
સંસ્કૃતિ
હિમાચલ સંસ્કૃતિ હસ્તકળાનો સમૃદ્ધ વારસો ધરાવે છે. જેમાં પશ્મિના શાલ, કારપેટ, ચાંદીનું ધાતુકામ, ભરત ભરેલી ચપ્પલો, ઘાસના બુટ, કાંગડા અને ગોમ્પા શૈલીની ચિત્રકળા, લાકડા પરનું કાર્ય,  ઘોડાના વાળમાંથી બનતી બંગડી, લાકડા અને ધાતુના વાસણ અને ઘરવખરી આદિનો સમાવેશ થાય છે. આજના આધુનિક યુગના યંત્રો દ્વારા બનતા સાધનો સામે અને માર્કેટિંગ સુવિધાના અભાવને કારાણે આ કળાઓ લુપ્તપ્રાયઃ થતી જાય છે. હાલના સમયમાં સ્થાનીય અને વિદેશી બજારમાં આ કળાકૃતિઓની માગ વધી રહી છે.
આ રાજ્યનું એક પોતાનું આગવું સંગીત અને નૃત્ય છે. ઉત્સવો અને અન્યે કાર્યક્રમો દરમ્યાન તેઓ નૃત્ય અને સંગીત દ્વારા ભગવાનોને ખુશ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ભારમાં ઉજવાતા તહેવારો સીવાય અન્ય સ્થાનીય મેળાઓ અને ઉત્સવો પણ અહીં અજવાય છે.
શિમલા એ અહીંની રાજ્ધાની છે. એશિયાની એક માત્ર આઈસ સ્કેટીંગ રીંક અહીં આવેલી છે.
ખોરાક
હિમાચલ પ્રદેશના લોકોનો રોજિંદો ખોરાક ઉત્તર ભારતીયો જેવો જ છે પણ તે સ્વાદમાં જુદો તરી આવે છે. તેઓ ઘઉં અને મકાઈના રોટલા ખાય છે, આ સિવાય મસૂર, ચોખા ને શાકભાજ્કીઓ વિશેષ વાપરે છે. મદ્રાહ, માહની, મીઠા સલૂના, બાટ, ભુજ્જુ, સાગ, પાલ્ડા, રેધુ, કૌક, ઝોઉલ. સિધુ/બરુરુ, બેદુઆન ચટણી, ખટ્ટી દાલ વગેરે એ અહીંની વિશેષ વાનગીઓ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
મોટા ગરજીયા (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
હમીરપર (તા. ટંકારા)
હમીરપર (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હમીરપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ચબુતરો
ભારત દેશમાં ત્રણ-ચાર દાયકા પહેલાંના દરેક ગલી કે ફળીયાંમાં નાનો કે મોટો ચબુતરો લગભગ જોવા મળતો હતો. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પંખીઓને ચણવા માટે દાણા નાખવાનો અનેરો મહિમા છે, જેના પરિણામે આ ચબુતરાની વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી છે. ચબુતરામાં સામાન્ય રીતે પાંચ -છ ફૂટથી વધુ ઉંચાઇ પર બે-ત્રણ ચોરસ ફૂટ જેટલી જગ્યામાં છાપરી બનાવી છાંયો કરેલો હોય છે. એમાં પાણી માટે અલાયદી વ્યવસ્થા કરેલી હોય છે. ચબુતરાની આસપાસ ચણ માટેના દાણા નાખવામાં આવે છે. આ ચણ ખાઇને પંખીઓ પાણી પી ને ચબુતરા પર બેસી વિરામ કરી શકે છે.
જનક દવે
જીવન
દવેનો જન્મ બ્રિટીશ ભારતના ભાવનગર ખાતે ૧૪ જૂન ૧૯૩૦ ના રોજ પિતા હરિલાલ અને માતા ચતુરાબહેનને ત્યાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૫૫માં મેટ્રિક પાસ કર્યું, અને સાત કે આઠ વર્ષ પ્રિસ્કુલમાં નોકરી કરી હતી. ૧૯૫૭માં તેઓ મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરા, સંલગ્ન મ્યુઝીક કોલેજમાં જોડાયા. અહીં તેમણે ચંદ્રવદન મહેતા અને જશવંત ઠાકરના માર્ગદર્શન હેઠળ નાટ્યકલામાં પ્રથમ વર્ગ સાથે સ્નાતક અને અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી.
૧૯૬૩ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન, તેમણે સંગીત નાટ્ય ભારતી, રાજકોટ ખાતે નાટ્ય વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૬૭ થી ૧૯૭૧ સુધી, તેમણે પંજાબ યુનિવર્સિટીના નાટ્ય વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા તરીકે સેવાઓ આપી. ૧૯૭૧માં, તેઓ ગુજરાત કોલેજમાં જોડાયા જ્યાં તેમણે નાટ્યકળાનું પ્રશિક્ષણ આપ્યું, અને ૧૯૮૮માં વિભાગના વડા તરીકે ત્યાંથી નિવૃત્ત થયા.
સર્જન
દવે એક નાટ્ય શિક્ષક, મંચ અભિનેતા અને નાટ્યકાર તરીકે ઓળખાય છે. તે ભવાઈ સ્વરૂપ (મોટાભાગે પશ્ચિમી ભારતમાં લોકપ્રિય લોકમંચ સ્વરૂપ) ના વિદ્વાન છે. તેમણે નાટકો-નાટક-અધ્યાપન પર પુસ્તકો લખ્યા છે અને અનેક પુસ્તકોનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો છે.
તેમણે આખરી કસબનો ઉગાડ (૧૯૯૭) અને અભિનય પ્રશિક્ષણ (૨૦૦૨) નામના પુસ્તકો લખ્યાં છે, જે 'કોન્સ્ટેન્ટિન સ્ટેનિસ્લાવસ્કી'ની નાટ્યપદ્ધતિ પર આધારિત છે. તેમની હેતુલક્ષી એકાંકીઓ (૨૦૦૧) માં કેટલાક મૂળ નાટક છે જ્યારે કેટલાક અનુવાદિત નાટકો છે. તેમના ભવાઈ-વેશ ( ભવાઈના રૂપમાં બનેલા શાબ્દિક રીતે જુદા જુદા કથન) લોકરંજન ભવાઈ (૧૯૮૮), દેહનો દુશ્મન અને વેશવંશ (૧૯૮૮) તરીકે પ્રકાશિત થયા છે.
દવેએ ગુજરાતીમાં થિયેટરના વિકાસમાં પણ નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી છે, અને આ ક્ષેત્રમાં ઘણા પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા છે : રંગલો ચાલ્યો ફરવા (૧૯૮૯), નાટક ખેલે બાળગોપાલ (૧૯૯૭) અને બાળનાટ્ય દિગ્દર્શન કલા (૧૯૯૭) તેમના સંગ્રહો છે. તે બાળકોમાં 'જનક દાદા' તરીકે જાણીતા હતા
નાટ્ય શિક્ષણમાં તેમના યોગદાન આપવા બદલ ૧૯૯૩માં ગુજરાત સરકાર દ્વારા ગૌરવ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ
હવાડો
હવાડો એટલે પશુઓ ને પાણી પિવા માટે ની એક જગ્યા. સામાન્ય રીતે કુવાની બાજુમાં હવાડો બાંધવામાં આવે છે, જે બે-ત્રણ ફૂટ પહોળો અને ચારથી આઠ ફૂટ જેટલી લંબાઇનો તેમ જ એકથી દોઢ ફૂટ ઉંચાઇનો હોય છે. એમાં પાણી ભરી રાખવાથી ગામનાં બધાં પશુઓ એમાંથી પાણી પી શકે છે. પશુપાલન બાબતે અગ્રેસર રહેતા ગુજરાત રાજ્યનાં ઘણાં ગામોમાં  હવાડો જોવા મળે છે. અહીંના ગ્રામ્યજીવન સાથે સંકળાયેલા હવાડાને કારણે "કુવામાં હોય તો હવાડામાં આવે" એવી કહેવત પણ સર્જન પામી છે.
શ્રેણી:ગ્રામ્યજીવન
દમણ અને દીવ
દમણ અને દીવ ભારતનો ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હતો. 112 km2 વિસ્તાર સાથે તે ભારતની મુખ્યભૂમિ પરનો સૌથી નાનો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હતો. આ વિસ્તારમાં દમણ જિલ્લા અને દીવ જિલ્લાનો સમાવેશ થતો હતો, જે ભૌગોલિક રીતે ખંભાતના અખાતથી જુદા પડતા હતા.
ઇતિહાસ
આશરે ૪૫૦ વર્ષ પહેલાં ગોઆ, દીવ અને દમણમાં પોર્ટુગલોએ શાસન સ્થાપ્યું હતું. આ સ્થળો દરિયાકિનારે આવેલાં હોવાથી ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અહીંથી યુરોપ સાથે વેપાર-વાણિજ્ય માટે સાનુકૂળ હોવાથી તેઓએ અહીં વસવાટ કર્યો હતો. ભારતને આઝાદી મળી, ત્યારે અને ત્યારબાદ પણ આ પ્રદેશો પર પોર્ટુગીઝો શાસન કરતા હતા. ડિસેમ્બર ૧૯, ૧૯૬૧ના દિવસે ભારત સરકાર દ્વારા લશ્કરી કાર્યવાહી કરી આ પ્રદેશો આઝાદ કરવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ
ભાવનગર નવા બંદર
ભાવનગર નવા બંદર એ ભારતના પશ્ચિમભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યનાં ભાવનગર જિલ્લાનાં મુખ્ય મથક ભાવનગર શહેરથી ૧૫ કીલોમીટર દુર આવેલ બંદરનું નામ છે. ભાવનગર નવા બંદર એક બારમાસી બંદર છે જ્યાં નાના વહાણોને સીધા જ જેટી પર લાંગરવાની સગવડ છે. બંદરમાં ભરતીના પાણીને લોક-ગેટ નામની વ્યવસ્થાને ઉપયોગમાં લઇને ધક્કા પાસે દરીયાના પાણીની ઉંડાઇ સતત ચાર મીટર જાળવી રાખવાની સગવડ છે.
ઇતિહાસ
કાળુભાર અને ઘેલો નદી પર બાંધવામાં આવેલા માટીયાળ પાળાઓ અને આડ-બંધોને કારણે ખાડીમાં ના વહેણને અસર થવાથી જુના બંદરના કાંપ વડે પુરાણ થવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બની હતી. એથી ભાવનગર રજવાડાને નવું કાયમી બંદર ઉભું કરવાની જરૂરીયાત અનુભવાતા આ બંદરનું બાંધકામ જુલાઈ ૧૯૩૭માં ભાવનગર રજવાડાના પી.ડબલ્યુ.ડી. ખાતા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યું હતુ. 1947 ના વરસ દરમ્યાન ભાવનગર બંદરને ભાવનગર રાજ્ય ભારતીય સંઘમાં ભળી જવાના કારણે નવરચિત સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના બંદર વિભાગ હસ્તક તબદીલ કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૪૯માં સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય તરફથી આ બંદરનું કાંપને લીધે પુરાણ થઈ જતું હોવાની સમસ્યાના ઉપાય માટે સર બ્રુસ વ્હાઈટ, વોલ્ફ બેરી એન્ડ પાર્ટનર્સ નામની એન્જીનીયરીંગ સલાહકાર સંસ્થાનો સંપર્ક રકવામાં આવ્યો. ૧૯૫૨માં આ એન્જીનીયરીંગ સલાહકાર સંસ્થાએ વિગતવાર અભ્યાસ-પત્ર સાથે પોતાના સૂચનો સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યને સોંપ્યા. જેના જવાબમાં ૧૯૫૫માં સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય તરફથી એમને વિગતવાર નક્શાઓ અને સ્પેશીફીકેશન તૈયાર કરવાનું કહેવામાં આવ્યું અને પછી એના આધારે ટેન્ડર-પ્રક્રીયા શકરૂ કરવામાં આવી. લોક-ગેટ બનાવવાનું કામ જુલાઈ ૧૯૫૭માં શરૂ કરવામાં આવ્યું અને ઓગષ્ટ ૧૯૬૧માં ૯૬ લાખ રૂ. ના ખર્ચે લોક-ગેટ કાર્ય કરતો થઇ ગયો.
બંદરની સંરચના
ભાવનગર નવા બંદર પર ૨૭૦ મીટર લાંબી અને ૧૨.૮ મીટર પહોળો કોંક્રીટનો બનેલો ધક્કો અસ્તિત્વમાં છે. લોક-ગેટની સગવડને કારણે કોઇ ભરતી-ઓટની સમસ્યા નડતી નથી અને ધક્કા પર લાંગરેલા વહાણોને તરતા રહેવા માટે સતત ૪ મીટર જેટલી પાણીની ઉંડાઇ મળી રહે છે. મોટી ભરતી ભાવનગર વિસ્તારના ભરતીના સમયપત્રક કરતા ઓછામાં ઓછી ૨૨ મીનીટ જેટલી વહેલી જોવા મળે છે. કોઇપણ વહાણને ધક્કા પર લાંગરવા આવતા પહેલા બંદર પર આવેલી લોક-ગેટની વ્યવસ્થામાંથી પસાર થવું પડે છે. લોક-ગેટની રચના વધુમાં વધુ ૧૯.૮ મીટર પહોળા અને ૧૪૩.૮ મીટર લાંબા વહાણોને પસાર થવા દઇ શકે એ પ્રકારની છે પણ મળવાપાત્ર પાણીની ઉંડાઇ ૪ મિટર જેટલી છે. નોર્થ ક્વેનું તળ ૧૪૧ મીટર હોવાથી બેકઅપ અને સ્ટોરેજ પુરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે.
બંદરનો ઘેરાવો ૨ લાખ ચોરસ મીટર છે. હાલમાં બંદરની કાર્ગો હેન્ડલીન ક્ષમતા પાંચ લાખ ટન છે. બંદર પર કુલ પંદર પ્લેટફોર્મ આવેલા છે. મહદ અંશે કોલસાનું પરિવહન થતું હોવાથી કોલસાની રજકણો દ્વારા પ્રદુષણના ફેલાય એ માટે થઈને આ બંદર પર ડસ્ટ સપ્રેશન સીસ્ટમ પણ વિકસાવવામાં આવેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં બંદરો
જમાના છાપરા (તા. મોડાસા)
જમાના છાપરા (તા. મોડાસા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જમાના છાપરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
મોભા (તા. તારાપુર)
મોભા (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે મોભા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ભદ્રાડા (તા. સમી)
ભદ્રાડા (તા. સમી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સમી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભદ્રાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, ચણા, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, માધ્યમિક શાળા તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સમી તાલુકો
કાર્ડામોમ હિલ્સ
એલચી પહાડીઓ અથવા કાર્ડામોમ હિલ્સ ભારત દેશની પશ્ચિમી ઘાટ પર્વતમાળા પૈકીનો એક પર્વતીય વિસ્તાર છે. કાર્ડામોમનો ગુજરાતી અર્થ એલચી થાય છે. ભારતની ભૌગોલિક સ્થિતિ પ્રમાણે તે દક્ષિણ ભારતની એક પહાડી છે, જે અન્નામલાઈ (નીલગિરિ હિલની દક્ષિણ દિશામાં) હિલ્સની દક્ષિણ દિશામાં આવેલ છે. એલચી અથવા કાર્ડામોમ હિલ્સ ખાતે એલચી વિપુલ પ્રમાણમાં પાકે છે, આ જ કારણ માટે તેને કાર્ડામોમ હિલ્સ કહેવામાં આવે છે. એલચી પહાડીઓની દક્ષિણ દિશામાં નાગરકોઈલની પહાડીઓ આવેલ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કેરળ શ્રેણી:ભારતના પર્વતો
મોટી પાણીયાળી (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
ભમરડો
ભમરડો (top‌) બાળકોને રમવા માટેનું એક પ્રકારનું રમકડું છે.
રચના
ભમરડામાં ભમરડો અને દોરી એમ બે મુખ્ય વસ્તુઓ છે. લાકડાનો ભમરડો નીચેના ભાગમાં અણીવાળો હોય છે. ભમરડા પર યોગ્ય રીતે દોરી વિંટાળી, ચોક્કસ રીતે પકડીને ફેકવાથી ભમરડો જમીન પર પડી અણીવાળી ધરી પર ગોળ ફરવા માંડે છે અને દોરી ફેંકનારના હાથમાં જ રહે છે. કેન્દ્રત્યાગી બળના આધારે સંતુલન જાળવતો ભમરડો બળ ઓછું થાય ત્યાં સુધી ફરતો રહે છે.
વર્તમાન સમયમાં આધુનિક સ્પ્રિંગો અને વિવિધ ચક્રોનો ઉપયોગ કરી બનાવવામાં આવેલ ભમરડાથી બાળકો રમે છે. દોરી વડે ફેરવાતા ભમરડાની ચોક્કસ રીતથી હાલનાં બાળકો મોટેભાગે અજાણ હોય છે.
શ્રેણી:રમકડું
હીરા પાઠક
હીરા રામનારાયણ પાઠક (૧૨ એપ્રિલ ૧૯૧૬-૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૫) ‍(જન્મે: હીરા કલ્યાણરાય મહેતા), ગુજરાતી કવિ અને વિવેચક હતા. તેઓ ગુજરાતી લેખક રામનારાયણ વિ. પાઠકના પત્ની હતા.
જીવન
તેઓ ગુજરાતી લેખક રામનારાયણ પાઠક સાથે તેમના બીજા પત્ની તરીકે પરણ્યા હતા. તેમને કોઇ સંતાન નહોતું. ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૫ના રોજ કેન્સરને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું.
સર્જન
તેમણે તેમના દિવંગત પતિ રામનારાયણને સંબોધેલ બાર કરુણપ્રશસ્તિકાવ્ય કવિતાઓનો સંગ્રહ પરલોકે પત્ર (૧૯૭૮) પ્રકાશિત કર્યો હતો. તેમણે અત્યંત વખણાયેલા વિવેચન સર્જન લખ્યા હતા, જેમાં આપણું વિવેચનસાહિત્ય (૧૯૩૯) અને કાવ્યભાવન (૧૯૬૮) નો સમાવેશ થાય છે.
પુરસ્કારો
પરલોકે પત્ર માટે તેમને ૧૯૬૮-૧૯૭૨નો નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક અને ૧૯૭૦-૭૧નો ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક મળ્યું હતું. ૧૯૭૪માં તેમને રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક અને ૧૯૯૫માં સાહિત્ય ગૌરવ પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૯૫માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ
ધી આઉટસાઇડર (નવલકથા)
કથાવસ્તુ
પ્રથમપુરુષ એકવચનમાં લખાયેલી 'આઉટસાઇડર'નું કથાવસ્તુ બહુ સાદુ છે. નવલકથાના નાયક મરસોલની માતાનું અવસાન થયું છે. કેટલાક વખતથી મા-દીકરા વચ્ચે સારા સંબંધ નથી, તેમ છતાં મરસોલ તેની દફનક્રિયામાં અને ઉત્તરક્રિયામાં હાજર રહે છે. સમગ્ર પ્રસંગમાં એ બિલકુલ અલિપ્ત ભાવે વર્તે છે. ત્યાંથી તે અલ્જિરિયાના સાગરકાંઠે તરવા જાય છે. અહીં તેને મૅરી નામની એક છોકરીનો ભેટો થઈ જાય છે. બંને જણાં એક કૉમિક-ચિત્ર જોવા જાય છે અને તેમનો પ્રેમસંબંધ બંધાય છે. મરસોલના રહેઠાણના માળામાં રહેતા એક બીજા માણસની મૈત્રી અને વિશ્વાસ નિષ્ક્રિયભાવે તે સ્વીકારે છે, આને પરિણામે મરસોલને હાથે, સાગરકાંઠે એક આરબની હત્યા થાય છે. પછીથી ખૂનનો મુકદ્દમો ચાલે છે ત્યારે સરકારી વકીલ મરસોલને લાગણીહીન રીઢા ગુનેગાર સાથે સરખાવે છે. 'આરબની હત્યા શા માટે કરી?' એવો પ્રશ્ન તેને પૂછવામાં આવે છે ત્યારે તે 'સૂરજને કારણે' એવો જવાબ આપે છે. આ જવાબથી કૉર્ટમાં હળવું હાસ્ય ફેલાય છે. આ મુકદ્દમામાં તે અપરાધી ઠરે છે અને તેને દેહાંતદંડની સજા ફરમાવવામાં આવે છે. સજાના અમલની તે રાહ જુએ છે તે દરમિયાન જેલખાના માટેના પાદરી (ચૅપ્લિન) મરસોલની ઇચ્છા વિરુદ્ધ તેની મુલાકાત લે છે. ધર્મ દ્વારા અપાતાં સમાધાનોનો તે અસ્વીકાર કરે છે અને બારીમાંથી દેખાતા અંધારા આકાશનું દર્શન તેને અપાર સુખ આપે છે.
ઈટાડી (તા. મોડાસા)
ઈટાડી (તા. મોડાસા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઈટાડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધી આઉટસાઇડર (નવલકથા)
શૈલી
પરંપરાગત નવલકથામાં જોવા મળતાં વસ્તુસંકલના, ચરિત્રચિત્રણ તથા વાતાવરણ (પરિવેશ) આ નવલકથામાં હોવા છતાં તેની ગણના પ્રતિનવલ (antinovel) માં થાય છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન લખાયેલી આ નવલકથા અસંગત (absurd) વિચારસરણી સમજવા માટે ખૂબ ઉપયોગી છે. એબ્સર્ડની દાર્શનિક પીઠિકા નવલકથાના માધ્યમ દ્વારા અહીં આલેખવામાં આવી છે. આ નવલકથાનું ભાષ્ય આલ્બેર કેમ્યૂએ ધ મિથ ઑવ્ સિસિફસ ના નામે પ્રગટ કર્યું હતું. આ નવલકથામાં પરંપરાગત અર્થમાં કોઈ નાયક નથી. તેનું મુખ્ય પાત્ર સારું નથી અને ખરાબ પણ નથી; એ નીતિમાન કે નીતિહીન પણ નથી. કેમ્યૂના કહેવા પ્રમાણે તે 'એબ્સર્ડ' છે. આ નવલકથામાં કેમ્યૂની નિરૂપણશૈલી દરેક વસ્તુ અને પ્રસંગ પરત્વે સમથળ રહી છે તેમજ અત્યંત મર્યાદિત શબ્દભંડોળને કારણે નિરૂપણમાં વ્યર્થતાનો ભાવ ઊપસી આવે છે. નવલકથાના નાયક મરસોલના જીવનમાં પ્રેમ, આનંદ કે પશ્ચાતાપને કોઈ સ્થાન નથી. નિત્યજીવનની યાંત્રિકતા આ એબ્સર્ડ નાયક દ્વારા અહીં વ્યક્ત થઈ છે અને તે દ્વારા માનવમાત્રના જીવનની અસંગતતા અહીં પ્રગટ થઈ છે. કુટુંબ, શાસનવ્યવસ્થા અને ધર્મ - આ ત્રણેની જોહુકમી સ્વીકારવા ન માંગતો નાયક મરણને એકમાત્ર વાસ્તવિકતા માનીને ચાલે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નવલકથા
ઈટાડી (તા. મોડાસા)
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
ભાવનગર હવાઈ મથક
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં હવાઈ મથકો
બાસ્પા (તા. સમી)
બાસ્પા (તા. સમી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સમી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બાસ્પા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સ્નેહલતા નાથ
સ્નેહલતા નાથ (જન્મ ૨૭ ડિસેમ્બર ૧૯૬૫) એક ભારતીય ચળવળ કાર્યકર છે જેઓ નિલગિરિ ક્ષેત્રમાં તેમના કામ માટે જાણીતી છે. તેમને જમનાલાલ બજાજ એવોર્ડ અને નારી શક્તિ પુરસ્કાર મળ્યો છે.
જીવન
તેમનો જન્મ ૧૯૬૫ માં થયો હતો.
તેઓ કીસ્ટોન ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક તેમજ નિર્દેશક હતા જેની સ્થાપના ૧૯૯૩માં થઈ હતી. ફાઉન્ડેશનો ઉદ્દેશ ગરીબી હટાવવાનો હતો અને નીલગિરિ ક્ષેત્રના લોકો લક્ષ્યમાં હતા. તેઓ આ સંસ્થાનું દિલ્હીથી સંચાલન કરવાનો પ્રયત્ન કરી શકતા હતા પરંતુ તેઓ જાણતા હતા કે તેમને કાર્ય ક્ષેત્રની નજીક રહેવાની જરૂર છે. ફાઉન્ડેશને કોટાગિરી ખાતે પોતાનું કાર્યાલય સ્થાપ્યું.
ફેયરવિલ્ડ ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના ૨૦૦૮માં જંગલીમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવતી વનસ્પતિ જન્ય પેદાશો માટે સાશ્વત અને વાજબી વેપાર વ્યવસ્થા બનાવવા માટે કરવામાં આવી હતી. તેઓ આ સંસ્થાની સલાહકાર પેનલ પર સેવા આપે છે.
૨૦૧૯ માં તેમને રાષ્ટ્રપતિ ભવન, નવી દિલ્હીમાં ભારતની મહિલાઓ માટેનો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન, નારી શક્તિ પુરસ્કાર, ભારતના રાષ્ટ્રપતિ - રામનાથ કોવિંદના હસ્તે આપવામાં આવ્યો હતો. તેઓ ૨૬ વર્ષ સુધી નીલગિરિ બાયોસ્ફિયર રિઝર્વમાં પર્યાવરણીય વિકાસ અને તેના સાશ્વતપણા માટે કામ કરી રહ્યા હતા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:નારી શક્તિ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૬૫માં જન્મ
હડમતીયા (તા. ટંકારા)
હડમતીયા (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હડમતીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વિનિમય દર
હાજર વિનિમય દર ને ચાલુ/હાલનો વિનિમય દર ગણવામાં આવે છે. વાયદા વિનિમય દર એ એવો વિનિમય દર છે કે જેનુ અવતરણ તેમજ વેપાર આજના દિવસે જ થાય છે પણ જેની સોંપણી તથા ચૂકવણી નિશ્વિત ભવિષ્યની તારીખે જ થાય છે.
દરો
વિનિમય તંત્રમાં "મૂળભુત ચલણ" (એક્મ ચલણ, વ્યવહારુ ચલણ)ના એક એક્મ સામે "દર ચલણ" (ભાવ ચલણ, ચૂકવણી ચલણ) ના કેટલા એક્મ વિનિમય કરી શકાય તે જણાવીને અવતરણ આપી શકાય છે. દા.ત. ઈયુઆર/યુએસડી (EUR/USD) વિનિમય દર 1.2290 (1.2290 યુએસડી (USD) પ્રતિ ઈયુઆર (EUR), કે જે ઈયુઆર/યુએસડી (EUR/USD) તરીકે પણ જાણીતા છે; વિદેશી ચલણ વિનિયમ બજાર જુઓ) છે તેમ જણાવતા એક દરમાં દર ચલણ યુએસડી (USD) તેમજ મૂળભુત ચલણ ઈયુઆર (EUR) છે તેમ કહી શકાય.
સ્વદેશી ચલણનો ભાવ ચલણ તરીકે ઉપયોગ કરતા દર (દા.ત. યૂરો ઝોનમાં ઈયુઆર (EUR) 0.735342 = યુએસડી (USD) 1.00) પ્રત્યક્ષ દર (તે દેશના પરીપ્રેક્ષ્યથી) તરીકે જાણીતા છે અને જે મોટા ભાગના દેશો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાય છે. સ્વદેશી ચલણનો એક્મ મૂળભૂત ચલણ તરીકે ઉપયોગ કરતા દર (દા.ત. યૂરો ઝોનમાં ઈયુઆર (EUR) 1.00 = યુએસડી (USD) 1.35991) અપ્રત્યક્ષ અવતરણ કે જથ્થાબંધ દર તરીકે જાણીતા છે અને બ્રિટિશ અખબારોમાં ઉપયોગ લેવાય છે તેમજ ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ અને યૂરોઝોનમાં સર્વ સાધારણ છે.
નોંધપાત્ર છે કે, પ્રત્યક્ષ દરનો ઉપયોગ કરીને, જો સ્વદેશી ચલણ મજબૂત બને (એટલે કે મૂલ્યવર્ધન થાય અથવા વધુ મૂલ્યવાન બને) તો વિનિમય દરનો આંક ઓછો થશે. તેથી વિરુદ્ધ રીતે જો વિદેશી ચલણ મજબૂત બને તો વિનિમય દરનો આંક વધશે અને સ્વદેશી ચલણનો મૂલ્યહ્રાસ થાય.
1980ની શરૂઆતથી 2006 સુધી બજાર પ્રણાલિકા એવી હતી કે મહદ્અંશે ચલણની જોડોના અવતરણ હાજર વ્યવહારો માટે 4 દશાંશ સ્થળ સુધી તેમજ વાયદા કે સાટાના વ્યવહારો માટે 6 દશાંશ સ્થળ સુધી રાખવામા આવતા. (ચોથું દશાંશ સ્થળ સામાન્ય રીતે "પીઆઇપી (pip)" કહેવાય છે). આનો અપવાદ એવા વિનિમય દરો હતા કે જેમના મૂલ્ય 1.000 થી ઓછા રહેતા તેમજ સામાન્ય રીતે જેમના અવતરણ 5 કે 6 દશાંશ સ્થળ સુધી રહેતા. જોકે એવો કોઈ અટલ નિયમ નથી, લગભગ 20 કે તેથી વધુ મૂલ્યનાં વિનિમય દરોનાં અવતરણ સામાન્ય રીતે 3 દશાંશ સ્થળ સુધી અને 80 કે તેથી વધુ મૂલ્યનાં ચલણનાં અવતરણ 2 દશાંશ સ્થળ સુધી રહેતા. 5000 થી વધુનાં ચલણનાં અવતરણ સામાન્ય રીતે કોઈ પણ દશાંશ સ્થળ વગર રહેતા (દા.ત. અગાઉનું ટર્કિશ લીરા). એટલે કેજીબીપીઓએમએર (GBPOMR) : 0.765432 - ઇયુઆરયુએસડી (EURUSD) : 1.5877 - જીબીપીબીઇએફ (GBPBEF) : 58.234 - ઇયુઆરજેપીવાય (EURJPY) : 165.29). અન્ય શબ્દોમાં કહીએ તો, અવતરણ 5 આંકમાં આપવામાં આવતા. જ્યાં દરો 1 થી ઓછા હોય ત્યાં અવતરણ સામાન્ય રીતે 5 દશાંશ સ્થળનો સમાવેશ કરી લે છે.
2005માં બાર્ક્લેસ કેપિટલ નવી પ્રણાલી સાથે બહાર આવીને પોતાના ઈલેક્ટ્રોનિક લે-વેચ પ્લેટફોર્મ પરથી 5 થી 6 દશાંશ સ્થળ સાથેના હાજર વિનિમય દરો આપ્યા. વિસ્તરણનાં સંકોચનને (પ્રસ્તાવિત દર અને બોલીના દર વચ્ચેનો તફાવત) દલીલપૂર્વક વધુ સુઘડ ભાવોની જરૂર હોય છે અને બેંકો મલ્ટીબેન્ક પ્લેટફોર્મ પર પ્રયત્ન કરો અને જીતોની સક્ષમતા આપે છે જ્યાં તમામ બેંકો સંભવતઃ એક સરખા ભાવના અવતરણ આપતી હોય. ઘણી બેન્કોએ હવે તેનુ અનુકરણ કર્યું છે. જ્યાં અધિકૃત દરો સંપૂર્ણ આંક સાથે આપવામાં આવે છે, દા. ત 1.4320 ત્યારે ઘણા રોકાણકારો તેમજ વિશ્લેષકો અનુકૂળતા માટે ધન પૂર્ણાંકને છોડી દે છે અને ફક્ત અપૂર્ણાંક ભાગ, જેમ કે 4320 નો જ ઉપયોગ કરે છે. આ અવારનવાર ઉપયોગમાં લેવાય છે, કે જ્યાં ભાવની હલચલ વર્ણવવાની જરૂર હોય, દા. ત. 1.4320 થી 1.4290ના બદલે 4320 થી 4290.
મુક્ત અથવા નિર્ધારિત (Pegged)
જો ચલણ મુક્ત તરલ હોય તો તેના વિનિમય દરોને બીજા ચલણના વિનિમય દર સામે ચલિત થવાની અનુમતી આપી શકાય તેમજ તેનુ નિર્ધારણ માંગ અને પુરવઠાના બજાર પરિબળો દ્વારા જ થાય છે. વૈશ્વિક સ્તરના આર્થિક બજારો, મુખ્ય રીતે બેન્કો, દ્વારા આપવામા આવતા આવા ચલણના અવતરણો સતત બદલાતા રહેતા હોય છે. પરિવર્તનશીલ કે ફેરફાર થાય તેવી પેગ (Peg) પદ્ધતી એ નિર્ધારિત વિનિમય દરોની પદ્ધતિ છે, પણ તેમાં ચલણના અવમુલ્યનની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. દા. ત. 1994 અને 2005 વચ્ચે, ચાઇનીસ યુઆન રેમીબી (RMB)નું મુલ્ય યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડોલર સાથે 8.2768 RMB તે $ 1ના દરે તરીકે નક્કી કરવામાં આવ્યું. ચીન આવુ કરનાર એક્માત્ર રાષ્ટ્ર નહોતુ; બીજા વિશ્વયુદ્ધ ના અંતથી માંડીને 1967 સુધી સઘળાં પશ્વિમિ યુરોપિયન રાષ્ટ્રોએ યુએસ (US) ડૉલર સાથે બ્રેન્નટોન વુડ્સ પદ્ધતિ પર આધારિત નિર્ધારિત વિનિમય દરો જાળવી રાખ્યા.
આરઈઆર (RER)નો અર્થ બે ચલણની પરસ્પરના સંદર્ભમાંની ખરીદ શક્તિ એવો થાય છે. તે સ્થાનિક તેમજ વિદેશમાંની ભાવ સપાટીના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ઘટાડાના માપ પર આધારિત હોય છે (P,P^f), જે મનસ્વી રીતે આપેલ આધાર વર્ષ માટે 1 તરીકે ગોઠવવામાં આવે છે. આ કારણસર કયું વર્ષ બે ચલણનાં કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ઘટાડા માટે આધારવર્ષ તરીકે પસંદ કરાયું છે, તે બાબત પર આધાર રાખીને આરઈઆર (RER) ની સપાટી મનસ્વી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે. આરઈઆર (RER) ના પરિવર્તનો સમયાંતરે કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP)ના એક એક્મના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP)ના એકમના સંદર્ભના ભાવની સૂચના આપે છે. જો સમગ્ર માલસામાન સ્વદેશી તેમજ વિદેશી બજારોમાં મુક્ત રીતે લે-વેચ થઈ શકતા હોત તો બે રાષ્ટ્રોના કુલ (GDP) ઉત્પાદન માટે ખરીદ શક્તિની એકરૂપતા (PPP) યોગ્ય રહે, અને આરઈઆર (RER) સતત તેમજ એક જેટલુ રહે.
દ્વિપક્ષી સામે અસરકારક વિનિમય દર
દ્વિપક્ષી વિનિમય દરમાં ચલણની જોડ હોય છે, જ્યારે અસરકારક વિનિમય દર એ વિદેશી ચલણના સમૂહની ભારિત સરેરાશ છે અને તે દેશની બાહ્ય સ્પર્ધાત્મકતાના સઘળા માપદંડ તરીકે જોઈ શકાય. નજીવા અસરકારક વિનિમય દર (એનઇઇઆર (NEER)) ને વેપારના અસીમ ભાર આંકના વ્યસ્તથી ભારિત કરવામાં આવે છે. વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દર (REER)એ એનઈઈઆર (NEER) ને વિદેશી ભાવસપાટીના યોગ્ય સ્તર પર ગોઠવે છે અને સ્વદેશી ભાવ સપાટી પ્રમાણે ઘટી જાય છે. વૈશ્વિક રોકાણ પ્રથાને ધ્યાનમાં લેતા કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) થી ભારિત અસરકારક વિનિમય દર એનઈઈઆર (NEER)ની સરખામણીએ વધુ યોગ્ય ગણી શકાય.
ખુલ્લા વ્યાજ દરની એકરૂપતા
ખુલ્લા વ્યાજ દરની એકરૂપતા (UIRP) કહે છે કે એક ચલણની બીજા ચલણના સંદર્ભમાંની મૂલ્યવૃદ્ધિ કે મૂલ્યહ્રાસને તેમના વ્યાજ દરમાંના તફાવતનાં પરિવર્તનો દ્વારા તટસ્થ કરી શકાય. જો યુએસ (US)ના વ્યાજ દર વધતાં હોય અને જાપાનીઝ વ્યાજ દર અચલિત રહે તો યુએસ (US) ડોલર જાપાનીઝ યેન સામે જોખમ મુક્ત નફાના પ્રમાણમાં મૂલ્યહ્રાસ પામે (હકીકતમાં નીચે સમજાવ્યા પ્રમાણે ઘણી વખત તેનું ઊંધુ (મૂલ્યવૃદ્ધિ) થાય છે) જે આર્બિટ્રેજને અટકાવે છે. ભવિષ્ય વિનિમય દર વાયદા વિનિમય દરોમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. આપણા ઉદાહરણમાં ડોલરનો વાયદા વિનિમય દર ડિસ્કાઉન્ટ (ઘટેલો) કહેવાય કારણ કે તે હાજર દર કરતાં વાયદા બજારનાં દરમાં ઓછા જાપાનીઝ યેન ખરીદી શકે. યેનને પ્રીમિયમ પર (વધેલા દર પર) કહી શકાય. 1990 પછી યુઆઈઆરપી (UIRP) ના કાર્યશીલ હોવાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી. આ સિદ્ધાંતના વિરૂદ્ધમાં, ફુગાવા તથા વધુ ઉપજનો સમાવેશ કરવાના કારણે ઊંચા વ્યાજ દર ધરાવતા ચલણ ઘટવાને બદલે વધવા લાગ્યા.
ચૂકવણીની સમતુલાનો નમૂનો
આ નમૂના પ્રમાણે વિદેશી વિનિમય દર તેના સમતોલ બિંદુ પર જ હોવુ જોઇએ - એવો દર કે જે સ્થિર ચાલુ ખાતાનું સમતુલન લાવી શકે. વેપારની ખાધ વાળા દેશો તેમના વિદેશી વિનિમય ભંડોળમાં ઘટાડો અનુભવશે જેથી અંતે તો તેમના ચલણનાં મૂલ્યમાં ઘટાડો (મૂલ્યહ્રાસ) આવશે. ઓછું મૂલ્યવાન ચલણ દેશના માલસામાન (નિકાસ)ને વૈશ્વિક બજારમાં સસ્તુ બનાવશે તથા આયાતને વધુ મોંઘી કરશે. અમુક વચગાળાના સમય પછી, આયાતને દબાણપૂર્વક ઘટાડી દેવામાં આવે છે અને નિકાસ વધે છે, જે વેપાર સમતુલાને સ્થિર કરે છે અને ચલણ તેના સમતોલ બિંદુ તરફ વધે છે.પીપીપી (PPP) ની જેમ ચુકવણીની સમતુલાનો નમુનો પણ વેપાર યોગ્ય માલસામાન તેમજ સેવાઓ પર કેન્દ્રિત છે અને વૈશ્વિક મૂડીના પ્રવાહના વધતાં મહત્વની ઉપેક્ષા કરે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો નાણાં ફક્ત માલસામાન કે સેવાઓ નહી પણ મોટા પાયે નાણાકીય અસ્કયામતો જેમકે શેર કે બોન્ડને પણ નક્શીકૃત કરે છે. તેનો પ્રવાહ ચૂકવણીની સમતુલાના મૂડી ખાતામાં જાય છે, જેથી ચાલુ ખાતાની ખાધ સમતલ બને છે. મૂડી પ્રવાહના વધારાથી મિલકત બજારના નમૂનાનો ઉદય થયો છે.
મિલકત બજારનો નમૂનો
નાણાકીય મિલકતો (શેર તથા બોન્ડ)ના વેપારમાં થઈ રહેલા વિસ્તરણે વિશ્લેષકો તથા વેપારીઓની ચલણ પ્રત્યેની દ્રષ્ટીને નવો આકાર આપ્યો છે. આર્થિક ચલ (વેરિએબલ્સ) જેવા કે આર્થિક વૃદ્ધિ, ફુગાવો અને ઉત્પાદકતા જ હવે ચલણની હિલચાલને ચલાવનાર એકમાત્ર પરિબળ નથી. નાણાકીય મિલકતોના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાંથી ઉદભવતા વિદેશી ચલણનાં વિનિમય વ્યવહારોની સમતુલાએ માલસામાન તેમજ સેવાઓમાંથી ઉપજતા ચલણનાં વ્યવહારોને ખુબ જ નાના બનાવી દીધા છે. મિલકત બજારનો અભિગમ ચલણને કાર્યક્ષમ નાણાકીય બજારમાં લે-વેચ થઈ શકે તેવી મિલકત તરીકે જુએ છે. પરિણામે સ્વરૂપે, ચલણ ઝડપથી અન્ય બજારો, ખાસ કરીને ઈક્વીટી, સાથેનો ગાઢ સહ-સંબંધ દર્શાવવા લાગે છે. સ્ટોક એક્સચેન્જની જેમ, વિદેશી ચલણના વિનિમય બજારમાં યોગ્ય સમયે લે-વેચ કરતા રોકાણકારો તેમજ સટ્ટાખોરો પૈસા કમાઈ કે ગુમાવી શકે છે. ચલણની હાજર તેમજ વિદેશી વિનિમયના ઓપ્શન બજારમાં લે-વેચ થઈ શકે છે. પ્રવર્તમાન બજારો ચાલુ વિનિમય દરો રજૂ કરે છે, જ્યારે ઓપ્શન એ વિનિયમ દરોના ડેરિવેટીવ્ઝ ગણવામાં આવે છે.
વિનિમય દરોમાં વધઘટ
સટ્ટાકૃત નાણાંકીય માંગનું સમાધાન કરવો મધ્યસ્થ બેંકો માટે ખૂબ મુશ્કેલ છે પણ તે વ્યાજ દરોના પરિવર્તન દ્વારા એ કામ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. જો રોકાણકારને ઊંચો નફો (એટલે કે વધુ વ્યાજ દર) મળતો હોય તો તેઓ ચલણ ખરીદવાનું પસંદ કરે. દેશના વ્યાજ દર જેટલા વધુ ઊંચા હોય, તેટલી જ વધુ તે દેશના ચલણની માંગ હોય. એક દલીલ એવી પણ છે કે ચલણ બજારમાં થતી સટ્ટાખોરી દેશના વાસ્તવિક આર્થિક વિકાસને રૂંધી પણ શકે છે, કેમકે ચલણના મોટા સટ્ટાખોરો ચલણની ખોટ ઉભી કરી તે મધ્યસ્થ બેંકને ચલણ સ્થિર રાખવા માટે પોતાના ચલણ ભંડોળ વેચવા માટે મજબૂર કરી ઈરાદાપૂર્વક ચલણ પર અધોગામી દબાણ લાવે છે. (આવું થતા જ સટ્ટાખોરો બેન્ક પાસેથી ઓછા દરે ચલણ પરત ખરીદી તેમની પરિસ્થિતિ સરળ કરીને નફો લઈ જઈ શકે છે).
વિનિમય દરોની હેરાફેરી
ઘણાં દેશોને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં લાભ મળી શકે, જો તેઓ પોતાના ચલણમાં હેરાફેરી કરીને તેને કૃત્રિમ રીતે નીચા મૂલ્યે રાખે તો. એવી દલીલ છે કે પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચીને ઘણા લાંબા સમયથી આવું કરવામાં સફળતા મેળવી છે. જોકે, વાસ્તવિક-દુનિયાની પરિસ્થિતિઓમાં, 2005માં યુઆનની 22% મૂલ્યવૃદ્ધિ ચીનની યુએસ(US) ને થતી નિકાસમાં 38.7% વૃદ્ધિ કરી છે.
2010માં જાપાન અને બ્રાઝિલ તેમજ અન્ય દેશોએ તેમની સસ્તા નિકાસને સહાય કરવા તેમજ પોતાના લથડી ગયેલા અર્થતંત્રને ટેકો આપવાની આશા સાથે તેમના ચલણનો મૂલ્યહ્રાસ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. નીચો વિનિમય દર વિદેશી ઉપભોક્તાઓ માટે દેશના માલસામાનનો ભાવ ઘટાડે છે પણ આવી હેરાફેરી કરનાર દેશ માટે માલસામાન, ખાસ કરીને આયાત કરેલ માલસામનનો ભાવ વધારી નાખે છે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્ર
મોટી રાજસ્થળી (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
માલપુર (તા. તારાપુર)
માલપુર (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે માલપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ચાળીસગાંવ
ચાળીસગાંવ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના ચાળીસગાંવ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
ઇરવન
ઇરવન(સંસ્કૃત: इरवन) અર્જુન તથા મણિપુરની નાગ રાજકુમારી ઉલૂપીનો પુત્ર હતો. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં તે પાંડવોના પક્ષથી લડ્યો હતો અને અઢારમા દિવસે રાક્ષસ અલુંમવુશના હાથે હણાયો હતો.
ભડગાંવ
ભડગાંવ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના ભડગાંવ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
ઈસરોલ (નાની)
ઈસરોલ (નાની) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઈસરોલ (નાની) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
હડાળા (તા. ટંકારા)
હડાળા (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હડાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નિર્મલા દેશપાંડે
નિર્મલા દેશપાંડે (૧૯ ઓક્ટોબર ૧૯૨૯ – ૧ મે ૨૦૦૮) ગાંધીવાદી વિચારસરણી ધરાવતા પ્રખ્યાત સામાજીક કાર્યકર હતા. તેમને પોતાનું સમગ્ર જીવન સાંપ્રદાયિક સ‌દ્‌ભાવ, તેમજ મહિલાઓ અને અનુચૂચિત જનજાતિ સમુદાયના ઉત્કર્ષ માટે સમર્પિત કરી દીધુ હતું. ૨૦૦૬માં તેમને ભારતના દ્વિતીય સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મવિભૂષણથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા તથા ૨૦૧૦માં પાકિસ્તાન દ્વારા મરણોપરાંત સિતારા–એ–ઇમ્તીયાઝ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૧૯ ઓક્ટોબર ૧૯૨૯ના રોજ નાગપુર ખાતે વિમળા દેશપાંડે તથા પુરુષોત્તમ યશવંત દેશપાંડેને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતાને મરાઠી ભાષામાં તેમની કૃતિ અનામિકાચી ચિંતનિકા બદલ ૧૯૬૨માં સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો. તેમણે રાજનીતિ વિજ્ઞાન વિષયમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી તથા પૂણેની ફર્ગ્યુસન કોલેજમાં પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. અભ્યાસ બાદ તેઓ નાગપુર ખાતે મોરીસ કોલેજમાં રાજનીતિ વિજ્ઞાનના વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયા હતા.
સામાજીક પ્રવૃત્તિઓ
૧૯૫૨માં તેઓ વિનોબા ભાવેના ભૂદાન આંદોલનમાં જોડાયાં. તેમણે ગાંધીજીના ગ્રામ સ્વરાજના સંદેશને લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે સમગ્ર ભારતની ૪૦,૦૦૦ કિમીની પદયાત્રા કરી. પંજાબ અને કાશ્મીર રાજ્યમાં હિંસા તેના ચરમબિંદુએ હતી ત્યારે તેમણે શાંતિની અપીલ માટે શાંતિકૂચના આયોજનમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૯૪માં કાશ્મીર માટેનું તેમનું શાંતિ મિશન અને ૧૯૯૬માં ભારત પાકિસ્તાનની દ્વિપક્ષીય બેઠકના આયોજનમાં તેમની ભૂમિકા તેમના જાહેર જીવનની મહત્ત્વની ઉપલબ્ધિઓ છે. ચીન દ્વારા તિબેટવાસીઓ પરની દમનનીતિ બાબતે પણ તેઓ ચિંતિત હતા.
જૂન ૧૯૮૩ થી તેમના અવસાન સુધી તેઓ હરિજન સેવક સંઘના અધ્યક્ષપદે રહ્યા. સામાજીક કાર્યો સાથે સંકળાયેલ ઘણી સંસ્થાઓ સાથે તેઓ જોડાયેલાં હતા. તેમણે સ્થાપેલ અખિલ ભારત રચનાત્મક સમાજ નામની સંસ્થાને ૨૦૦૪માં સાંપ્રદાયિક સદ્‌ભાવ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
હરિલાલ ધ્રુવ
હરિલાલ હર્ષદરાય ધ્રુવ (૧૦ મે ૧૮૫૬ – ૧૯ જૂન ૧૮૯૬) એક વકીલ, કવિ, સંપાદક, ભારતવિદ્યા અને સંસ્કૃત સાહિત્યના વિદ્વાન હતા. કલા અને કાયદામાં શિક્ષિત, તેમણે શિક્ષક તરીકે અને બાદમાં વડોદરા રાજ્યના ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી હતી. તેમને પ્રાચ્યવિદ્યામાં રસ હતો. તેમણે કવિતાઓ લખી હતી અને કેટલીક કૃતિઓનું સંપાદન કર્યું હતું.
નિર્મલા દેશપાંડે
લેખન
દેશપાંડેએ હિન્દીમાં કેટલીક નવલકથાઓ લખી છે. જે પૈકી સીમાંત સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય પર આધારિત છે. ચિમલિંગ એ ચીની સંસ્કૃતિ પર આધારિત નવલકથા છે. ઉપરાંત તેમણે કેટલાક નાટકો, પ્રવાસવર્ણનો, ઇશાવાસ્યમની ટીકા તથા વિનોબા ભાવેનું જીવનચરિત્ર પણ લખ્યું છે. ૧૯૮૫માં તેમણે વિશ્વશાંતિ અને અહિંસાના સિદ્ધાંતોને સમર્પિત નિત્યનૂતન નામના સામયિકનું પ્રકાશન શરૂ કર્યું હતું.
હરિલાલ ધ્રુવ
જીવન
ધ્રુવનો જન્મ ૧૮૫૬માં બહિયેલ (તત્કાલીન સાબરકાંઠા જિલ્લાના) હિંદુ નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે ૧૮૭૩માં કલા સ્નાતક અને ૧૮૮૦માં કાયદાની પદવી મેળવી હતી. ધૃવે ૧૮૮૧ થી ૧૮૮૪ દરમિયાન શિક્ષક તરીકે કામ કર્યું. બાદમાં તેમણે સુરતથી વકીલ તરીકે કાયદાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, અને વડોદરા રાજ્યના જિલ્લા અને સત્ર ન્યાયાધીશના પદ પર રહ્યા. વડોદરા રાજ્ય દ્વારા ૧૮૯૮માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વાર્ષિક અધિવેશનમાં તેમને ભરૂચના પ્રતિનિધિ તરીકે મોકલવામાં આવ્યા હતા.
૧૮૮૨માં, ધ્રુવે સુરતમાં ઉકાભાઇ પરભુદાસ સાથે પ્રજાહિત વર્ધક સભાની સ્થાપના કરી. તેમણે સ્ટોકહોમ અને ક્રિશ્ચિયનિયા ખાતે ૮મી આંતરરાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ઓફ ઓરિએન્ટલિસ્ટ્સમાં વડોદરાના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજરી આપી હતી જ્યાં તેમને ડોક્ટર ઓફ લિટરેચર અને આર્ટ્સથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તે રોયલ એશિયાટિક સોસાયટી અને એન્થ્રોપોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ લંડનના સભ્ય હતા. ધ્રુવે બર્લિન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી હતી. તેમના ભાઈ કેશવલાલ ધ્રુવ લેખક, સંપાદક અને અનુવાદક પણ હતા. ૧૯ જૂન ૧૮૯૬ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
સર્જન
તેમની પ્રારંભિક કવિતા મધ્યયુગીન ગુજરાતી, મધ્યયુગીન હિન્દી અને શાસ્ત્રીય સંસ્કૃત કવિતા દ્વારા પ્રભાવિત હતી જ્યારે તેમની પાછળની કવિતા અંગ્રેજી કવિતા અને આધુનિકતા દ્વારા પ્રભાવિત હતી.
નિર્મલા દેશપાંડે
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
હરિલાલ ધ્રુવ
સર્જન
કુંજવિહાર (૧૮૯૫) અને પ્રવાસપુષ્પાંજલિ એ તેમની કવિતાઓનો સંગ્રહ છે. કુંજવિહારમાં સ્વદેશ ભક્તિ નામનો દેશભક્તિના ગીતોનો વિભાગ છે. જ્યારે પ્રવાસપુષ્પાજંલિ એ તેમના યુરોપના પ્રવાસ દરમિયાન માણેલી પ્રકૃતિની રમ્યતા અને ભવ્યતાનું નિરૂપણ છે. આહારમીમાંસા, આર્યોત્કર્ષ વ્યાયોગ, લઘુ ચાણક્ય, વસંત વિલાસીજા, પ્રાણ ગુજરાતી સાહિત્ય રત્નમાળા એ તેમની અન્ય કૃતિઓ છે. આ ઉપરાંત તેમણે અમરુશતક અને શૃંગારતિલકના ભાવાનુવાદ પણ કર્યા છે.
પાચોરા
પાચોરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના પાચોરા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
રેલ (તા. તારાપુર)
રેલ (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે રેલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
બાદરગંજ
બાદરગંજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સમી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બાદરગંજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગામમાં વિસત માતાજીનું મંદિર આવેલુ છે.
શ્રેણી:સમી તાલુકો
ઉત્તરાયણ
ઉત્તરાયણ એ અવકાશમાં સુર્યની એક સ્થિતિ છે. ઉત્તરાયણ ના દિવસે સુરજ માથાની સીધી દિશાથી એકદમ દક્ષિણ દિશા તરફ હોય છે. ઉત્તરાયણ (ઉત્તર+અયન) નો શાબ્દિક અર્થ છે ઉત્તરમાં ગમન. દિવસમાંં સુર્ય એકદમ માથા ઉપર હોય ત્યારની સ્થિતિમાં દરરોજ સુર્ય ઉત્તર દિશા તરફ નમતો દેખાશે. ઉતરાયણ ના સમયે સૂર્ય પૃથ્‍વી આજુબાજુની પોતાની પરિભ્રમણ ની દિશામાં પરિવર્તન કરી થોડો-થોડો ઉત્તર દિશા તરફ ખસતો જાય છે. આમ, સૂર્ય ઉત્તર તરફ ખસવાનુ ચાલુ કરે તે દિવસને ઉત્તરાયણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉત્તરાયણનો પ્રારંભ ૨૧ થી ૨૨ ડીસેમ્બર થી થાય છે.
અશોક ચાવડા
અશોક ચાવડા, જે તેમના તખલ્લુસ બેદિલથી પણ જાણીતા છે, તે એક ગુજરાતી કવિ, લેખક અને ગુજરાત, ભારતના વિવેચક છે. તેમને તેમનાં કાવ્યસંગ્રહ, ડાળખીથી સાવ છૂટાં (૨૦૧૨) માટે ૨૦૧૩ માં સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા યુવા પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યાં હતા. તેમના જાણીતા લખાણોના સંગ્રહમાં પગલાં તળાવમાં (૨૦૦૩), પગરવ તળાવમાં (૨૦૧૨), તું કહુ કે તમે (૨૦૧૨), પિટ્યો અશ્કો (૨૦૧૨), શબ્દોદય (૨૦૧૨), અને ગઝલિસ્તાન (૨૦૧૨) સામેલ છે. ગઝલિસ્તાન ઉર્દૂ ગઝલનો અનુવાદ છે, જે ભારતીય અને પાકિસ્તાની કવિઓ દ્વારા લખાયેલ હતો. તેઓ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી યુવા ગૌરવ એવોર્ડ (૨૦૧૨), અને ગુજરાત સરકાર તરફથી દાસી જીવણ એવોર્ડ (૨૦૧૩–૧૪)ના પ્રાપ્તકર્તા પણ છે. તેઓ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો અને દૂરદર્શનના અનેક ટીવી અને રેડિયો કાર્યક્રમોમાં આવ્યાં છે.
ઉત્તરાયણ
મકર સંક્રાંતિ ઉત્તરાયણથી અલગ હોય છે. સૂર્ય એક રાશીમાંથી બીજી રાશીમાં સ્થાનાંતર કરે તેને સંક્રાંતિ કહે છે. આ પ્રમાણે વર્ષમાં કુલ બાર સંક્રાંતિઓ થાય છે. પરંતુ સૂર્ય ધનુ રાશી માંથી મકર રાશીમાં સ્થાનાંતર કરે છે. ત્યારે મકર સંક્રાંતિ શરૂ થાય છે, જે ૧૪ જાન્યુઆરીની આસપાસ નો સમય હોય છે. ઇ.સ. ૨૦૧૬નાં જાન્યુવારી મહિનામાં ખગોળીય દૃષ્ટીએ મકર સંક્રાંતિ ૧૪ જાન્યુવારીના બદલે ૧૫ જાન્યવારીના દિવસે હતી.
અશોક ચાવડા
પ્રારંભિક જીવન
અશોક ચાવડાનો જન્મ ૨૩ ઑગસ્ટ ૧૯૭૮ ના રોજ ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગરમાં પિતામ્બરભાઇ અને હંસાબહેનના ત્યાં થયો હતો. ૧૯૯૮માં ચાવડાએ અમદાવાદની સી.યુ. શાહ કોમર્સ કોલેજમાંથી એકાઉન્ટિંગમાં બેચલર ઓફ કોમર્સની પદવી મેળવી. ૨૦૦૧ માં તેમણે અમદાવાદની એચ.કે. આર્ટસ કોલેજમાંથી અંગ્રેજી સાહિત્યમાં વિનયન સ્નાતકની પદવી મેળવી. ૨૦૦૩ માં તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર ઑફ ડેવલપમેન્ટ કમ્યુનિકેશન (MDC)ની પદવી મેળવી. એમડીસી માટે તેમના સંશોધનનું નામ ગુજરાતી દલિત કવિતાનો ઉદ્ભવ અને વિકાસ: ૧૯૭૫-૮૫ હતું.
ઉત્તરાયણ
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર શ્રેણી:બ્રહ્માંડ શ્રેણી:તહેવાર
અશોક ચાવડા
પ્રારંભિક જીવન
તેઓ ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં પી.એચ.ડી. મેળવવા માટે રહ્યા હતા. ગુજરાતી દલિત સામયિક પત્રકારત્વની વિકાસયાત્રા નામના તેમના સંશોધન માટે ચંદ્રકાંત મહેતાની અધ્યક્ષતામાં જર્નાલિઝમ અને માસ મીડિયા વિભાગમાં તેમણે પદવી મેળવી. તેમણે ૨૦૧૨માં માસ કમ્યુનિકેશન એન્ડ જર્નાલિઝમની રાષ્ટ્રીય પાત્રતા પરીક્ષા (યુજીસી નેટ) પાસ કરી. ત્યાર બાદ તેમણે પોતાની કાયદાઓની સ્નાતક પદવી કેપી શાહ લો કોલેજ, જામનગર ખાતે ૨૦૧૪માં મેળવી. તેમણે એક અનુસ્નાતક પદવી 'ગાંધીવાદી વિચાર અને સામાજિક વિજ્ઞાન'માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે ૨૦૧૬માં પણ મેળવી. તેમણે મહાવિદ્યાલયમાં પમરાટ નામનું સામયિક બનાવ્યું અને સંપાદિત પણ કર્યું.
પુરસ્કારો
૨૦૧૭માં તેમને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ ભવન ના રાઈટર્સ રેસિડેન્સ પ્રોગ્રામમાં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું અને રવજી પટેલ યુવા પ્રતિભા એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો.
લિપુલેખ ઘાટ
લિપુલેખ લા અથવા લિપુલેખ ઘાટ હિમાલય પર્વતમાળા પસાર કરવા માટેનો એક પર્વતીય ઘાટ છે, જે નેપાળના દારચુલા જિલ્લાને તિબેટના તકલાકોટ (પુરંગ) શહેર સાથે જોડે છે. આ પ્રાચીનકાળથી વેપારીઓ અને તીર્થ યાત્રાળુઓ દ્વારા ભારત ,નેપાળ અને તિબેટ વચ્ચે આવનજાવન માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. આ ઘાટ ભારતમાંથી ઉત્તરાખંડ રાજ્યના ધારચુલા થઈને કૈલાસ પર્વત અને માન સરોવર યાત્રા જનારા પ્રવાસીઓ દ્વારા ખાસ કરીને ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
લા અને ઘાટ
નોંધ કરો કે 'લા' શબ્દ તિબેટીયન ભાષામાં એનો અર્થ 'ઘાટ' એમ થાય છે. ખરેખર આ ઘાટને લિપુલેખ લા અથવા લિપુલેખ દર્રા અથવા લિપુલેખ પાસ પણ કહી શકાય. આને લિપુલેખ લા ઘાટ કહેવું એ 'ઘાટ' શબ્દનું પુનરાવર્તન છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ હજુ પણ પ્રચલિત છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:હિમાલય શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ શ્રેણી:નેપાળ
શ્રીકાંત જિચકાર
પ્રારંભિક જીવન
શ્રીકાંત જિચકરનો જન્મ ૧૯૫૪માં મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લાના કટોલ ખાતે એક સુખી કિસાન પરિવારમાં થયો હતો. જિચકરે ૧૯ વર્ષની વયે જ તેમની તેજસ્વી શૈક્ષણિક કારકિર્દીનો સૌને પરિચય આપી દીધો હતો. ૧૯૭૩થી ૧૯૯૦ દરમિયાન ૪૨ જેટલી વિશ્વવિદ્યાલયો દ્વારા ૨૦થી વધુ પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. પત્રાચારના માધ્યમથી પણ અભ્યાસ કરીને તેમણે આ બધી પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. તેમણે કેટલાયે સુવર્ણચંદ્રક હાંસલ કર્યા હતા. તેઓ ભારતના સૌથી વધુ ભણેલા-ગણેલા વ્યક્તિ તરીકે અધિકૃત રીતે નામના પામ્યા છે.
૧૯૭૮માં તેમણે યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન દ્વારા લેવાયેલી ઇન્ડિયન સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષામાં ભાગ લીધો હતો અને ઇન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ (આઇપીએસ) કેડર હેઠળ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી તરીકે પસંદગી પામી, રાજીનામું આપ્યું હતું. ૧૯૮૦માં તેમણે પુનઃ સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષા પાસ કરી ઇન્ડિયન એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસીસ (આઇએએસ) કેડર હેઠળ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી તરીકે સફળતાપૂર્વક જોડાયા હતા. પરંતુ બાદમાં તેમની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી લડવા માટે ચાર મહિના પછી રાજીનામું આપ્યું હતું.
રાજકીય જીવન
૧૯૮૦માં તેઓ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા અને માત્ર ૨૬ વર્ષની વયે તેઓ દેશના સૌથી યુવા ધારાસભ્ય બન્યા હતા. મહારાષ્ટ્ર સરકારમાં તેઓ મંત્રી પણ બન્યા, અને ૧૪ જેટલા ખાતા સંભાળ્યા હતા. તેમના સમયગાળા દરમિયાન તેઓ એક પ્રભાવશાળી મંત્રી તરીકે ઉપસી આવ્યા હતા. તેમણે મંત્રીપદે રહીને તેમણે પોલીસ વિભાગમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સુધારા પણ કર્યા હતા. તે પછી ૧૯૯૨થી ૧૯૯૮ સુધી તેઓ રાજ્યસભાના સાંસદ પણ રહ્યા અને અનેક સમિતિઓેમાં રહી મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય પણ કર્યું હતું.
તેઓ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા (૧૯૮૦-૮૫), મહારાષ્ટ્ર વિધાન પરિષદ (૧૯૮૬-૯૨)ના સભ્ય હતા અને મહારાષ્ટ્ર સરકારના રાજ્ય મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ રાજ્ય સભા (૧૯૯૨-૯૮)ના સભ્યપદે પણ રહ્યા હતા. તેમણે ૧૯૯૨ માં નાગપુરમાં સાંદીપની શાળાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે ભંડારા-ગોંદિયા (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ૧૯૯૮ની લોકસભાની ચૂંટણી અને ૨૦૦૪ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં રામટેક (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ચૂંટણી લડી હતી જેમાં બહુ ઓછા મતોથી હાર મેળવી હતી.
મૃત્યુ
નાગપુરથી આશરે ૬૦ કિલોમીટર દૂર કોંઢલી નજીક તા. ૨જી જૂન ૨૦૦૪ના રોજ નાગપુર પાસે તેમની મોટરકારમાં તેમના ફાર્મથી ઘેર આવી રહ્યા હતા. ત્યારે તેમની કાર, બસ સાથે અથડાતાં એક ભયંકર અકસ્માત નડયો અને માત્ર ૪૯ વર્ષની અલ્પ આયુએ તેઓ મૃત્યુ પામ્યાં હતાં.
સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ
પારોળા
પારોળા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના પારોળા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
આંજણા
આંજણા પટેલ અથવા ચૌધરી પટેલ મુખ્યત્વે ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં વસવાટ કરતી જ્ઞાતિ છે. ખેતીવાડી અને પશુપાલન એમનો મુખ્ય વ્યવસાય છે.
ગુજરાતમાં વસતાં તમામ આંજણાનાં કુળદેવી "મા અર્બુદા" છે જે લોકમુુુખે અંકાશદેવીનાં નામે ઓળખાય છે. ઘણાં લોકો અર્બુદા માતાને કાત્યાયની તરીકે પણ ઓળખે છે. મા કાત્યાયની નવદુર્ગાનો છઠ્ઠો અવતાર છે. આંજણાઓના કુળદેવી આબુ પર્વત પર બિરાજમાન છે. તેમનું મંદિર અધ્ધરદેવી (જમીનથી અધ્ધર મૂર્તિ હોવાથી અધ્ધરદેવી) તરીકે પણ જાણીતું છે.
મા અર્બુદાએ પરશુરામના ક્રોધથી ક્ષત્રિયોને બચાવી અને નવી શાખ આપી હતી. એ ક્ષત્રિયોને હથિયાર મૂકાવી હળ (ખેતી કરવાનો એક ઓજાર) આપ્યું હતું. તે પછી વંશવેલો વધતા આંજણાઓ ભારતના રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાત, બિહાર, બંગાળ અને મહારાષ્ટ્ર તરફ વિસ્તર્યા. આજે તેઓ આંજણા, આંજણા પટેલ, આંજણા કણબી અને ચૌધરી નામોથી ઓળખાય છે. એમાંના કેટલાક પોતાને ‘પટેલ’, ‘ચૌધરી’, ‘દેસાઈ’ અટકોથી ઓળખાવે છે. જ્યારે કેટલાક પોતાને મૌર્ય, હુણ, ગુર્જર, માલવ-માલવી, કાગ, જુવા, સોલંકી, ભાટીયા, લોહ, હાડિયા, જેવા કુળનામો અર્થાત અટકોથી ઓળખાવે છે. ગોરો વર્ણ અને મજબૂત બાંધો ધરાવતાં આંજણાઓનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતીનો છે. ખેતીની સાથે-સાથે પશુપાલનનો પૂરક વ્યવસાય પણ કરે છે.
કથા
એકવાર સહસ્ત્રાર્જુન ના પુત્રોએ કોઈ કારણસર જમદગ્નિઋષિના આશ્રમ માં જઈ ઋષિને કાપી ટુકડે-ટુકડા કરી મારી નાખ્યા. થોડા સમય પછી પરશુરામ યાત્રા કરીને પરત આશ્રમમાં આવ્યા ત્યારે માતા રેણુકાએ રોકકળ કરતા હતા. આશ્રમ ના અન્ય વ્યક્તિઓ ને પરશુરામે આ ઘટના વિશે પૂછતાં તેઓએ બનેલી વિગત જણાવી. આ સાંભળી પરશુરામ ના રોમે-રોમ માં ક્રોધ વ્યાપી ગયો અને હાથમાં ફરશી (કુહાડી) લઈને ક્ષત્રિયો ને વીણી–વીણીને મારી નાખ્યા તથા તેમના રાજ્યો બ્રાહ્મણોને દાન માં આપી દીધા. આવી રીતે રામ થી કૃષ્ણ સુધી પરશુરામે ૨૧ વખત પૃથ્વી નક્ષત્રિય કરી હતી.
સહસ્ત્રઅર્જુનના ૧૦૦ પુત્રોમાંથી છ પુત્રો આબુમાં ‘‘માઁ અર્બુદા’’(કાત્યાયની) ના શરણે રહેવાથી તેઓ બચી ગયા પણ આ વાતની પરશુરામને જાણ થતાં તેઓ શોધતા-શોધતા અર્બુદાંચલ માં અર્બુદા ના દ્વાર સુધી આવ્યા ત્યારે માં અર્બુદાએ કહ્યુ કે ‘‘ આ છ જણ મારે શરણે આવેલ છે, જેથી તેમને જીવતદાન આપો, હવેથી તેઓ ક્ષત્રિયપણુ ત્યજી ખેતીવાડી કરશે અને પશુ, ગાય, બળદનુ ભરણ-પોષણ કરશે.’’
તેઓને ‘‘માઁ અર્બુદા’’ એ બચાવ્યા જેથી માઁ ના ચરણ(પગ) પકડી આર્શીવાદ માગી કહ્યું ‘‘હવેથી તમો અમારા કુળદેવી છો અમને માર્ગદર્શન આપો’’ ત્યારે માઁ અર્બુદાએ કહ્યુ કે તમે શોધતા જડ્યા જેથી ‘જાટ’ ખેડુત તરીકે તમારી શાખ રહેશે.(પછી થી માં અર્બુદા ના અન્ય નામ અધ્ધરદેવી અને અંજનગઢ ના રહેનારા પરથી આંજણા કહેવાયા) ત્યાર પછી ૬ માંથી બે પુત્રોએ આબુ ઉપર રહીને ખેતીવાડી શરૂ કરી. અને ચાર પુત્રો ઉત્તર પ્રદેશ તરફ ગમન કર્યું. ધીરે ધીરે એમનો વંશ વેલો વધ્યો અને તેઓ મધ્યપ્રદેશ, બિહાર અને બંગાળ તરફ ફેલાયા.
અન્ય નોંધો
જ્યારે ટોડરમલે રાજસ્થાન ઈતિહાસ લખ્યો હતો તે વખતે જાટ લોકો ખેતી કરતાં હોવાથી ખેતીકાર લખ્યુ હશે. પરંતુ તેઓ ચંદ્રવંશી ક્ષત્રિય જાટ છે. જેઓ કશ્યપ ગોત્રના છે. જાટ આબુ પર માઁ અર્બુદા કુળદેવીને શરણે આવ્યા હતા. જેથી માઁ અર્બુદા(કાત્યાયની) ને તેઓ પોતાની કુળદેવી માને છે.
ઈ.સ.૯૫૩માં ભીનમાલ ઉપર પરદેશીઓનુ આક્રમણ થયુ ત્યારે કેટલાક ગુર્જરો ભીનમાલ છોડીને અન્યત્ર ચાલ્યા ગયા. આમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શુદ્ર એમ બધી જાતિઓ હતી. આ વખતે આંજણા લગભગ ૨,૦૦૦ ગાડાઓમાં ભીનમાલથી નીકળીને ચંદ્રાવતીમાં આવીને વસ્યા હતા. ત્યાંથી કચ્છના ઘાનદાર પ્રદેશમાં અને ત્યાથી છેવટે ગુજરાતમાં આવીને વસ્યા. એમ ભાટચારણના ચોપડાઓ તથા કેટલેક અંશે ઈતિહાસના પાનાઓમાં પણ નોંધ છે. આ ઐતિહાસિક નોંધોં ઉપરથી પણ કહી શકાય કે આંજણા ગુર્જર ક્ષત્રિયોના એટલે કે (આર્ય પ્રજાના) સીધા વંશજ છે.
આર્યોના ભાગ સમા આ આંજણાઓના પૂર્વજો પ્રથમ ભારતના પંજાબમાં આવ્યા અને ત્યાંથી ઉત્તર, મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતમાં પ્રસર્યા હોવાનું પુરવાર થયું છે. ઈ.સ. પૂર્વે. ૩૨૭/૩૨૫ માં સિકંદરના આક્રમણનો સામનો કરનાર આ લોકોનો ‘ અજીણી’ કે ‘આંજણા’ ના નામે ગ્રીક ઈતિહાસ ના વિદોએ પણ ઉલ્લેખ કરેલો છે. એટલે આ કથા નેવાનું પાણી મોભ ઉપર ચડે તેવી જણાય છે. લગભગ બધી જાતિઓ પુરાણકાળમાં પ્રથમ પંજાબ આવી છે અને ત્યાંથી ભારતમાં અન્યત્ર પ્રસરી છે. કેટલાક આંજણા આ સ્થળે વસ્યા હોય અને તેમના નામ ઉપરથી પંજાબ ના આ ગામનું નામ ‘આંજણા’ પડ્યુ હોય તે વધુ સંભવિત જણાય છે.
ઐતિહાસિક રીતે જોવા જઈએ તો પાટણની ગાદી ઉપર થયેલા સોલંકી રાજા ભીમદેવની પુત્રી અંજના બાઈએ આબુ પર્વત ઉપર અંજન ગઢ વસાવ્યો હતો. એટલે ત્યાં રહેનારાઓ આંજણા કહેવાયા. જે સોલંકી ચંદ્રવંશી ક્ષત્રિયો હતાં. એટલે આ મંતવ્ય પ્રમાણે પણ આંજણાઓ ક્ષત્રિય છે.
"ગેઝેટીયર ઓફ ધી બોમ્બે પ્રેસિડન્સી ભાગ-૧૨ (ખાનદેશ)" માં આંજણા માટે નીચે પ્રમાણે લખ્યુ છે : ખાનદેશ જિલ્લામાં રેવ અને ડોર આમ બે પ્રકારના ગુર્જરો છે. તેમાં રેવ ગુર્જરો ભીનમાલ થી માળવા થઈ ખાનદેશમાં ગયા. તેમના ૩૬૦ કુળ છે અને તેઓ ગુર્જરો છે. ભીનમાલથી સ્થળાંતર કરી ફરતાં ફરતાં તેઓ ત્યાં સ્થાયી થયેલા છે. "ગેઝેટીયર" તેમની અનેક શાખાઓના નામ આપે છે. તેમાં અંજના, આંજણા, આભેય, પાટલિયા વગેરે મુખ્ય શાખાઓ છે. આ શાખાઓ પૈકી અંજના કે આંજણા નામ વાળી શાખા સ્પષ્ટપણે સૂચવેલી છે.
ઈ.સ. ૬૦૦ આસ-પાસ આંજણાઓના પૂર્વજો પશ્ર્ચિમ એશિયા માંથી નીકળી ભારતના પંજાબ (હાલમાં પાકિસ્તાનમાં) માં આવ્યા હતાં અને જેલમ અને ચિનાબ નદીઓના સંગમ સ્થળ નિકટ વસવાટ કરતાં હતાં. મહાન સિકંદરના આક્રમણનો (ઈ.સ પૂર્વે-૩૨૭/૩૨૫ માં) બહાદૂરી પૂર્વક સામનો કરનાર આ લોકોને ગ્રીક ઈતિહાસવિદ્ ડાયોડોરસે ‘એજલસેઈસ’ નામથી ઓળખાવ્યા છે. જ્યારે બીજા ગ્રીક ઈતિહાસવિદ્ જસ્ટિને તેમને ‘અજેસિણે’, ‘અજીણી’, ‘હિઆસેનસને’, ‘અરજેસિણે’, ‘અસેનસોણી’ અને ‘જેસોણે’ જેવા નામોથી ઓળખાવ્યા છે. ઓરોસીયસે તેમનો ‘જેસોણે’ થી અને એરિયને ‘અરિસ્પૈ’ નામથી ઉલ્લેખ કર્યો છે. યુરોપીયન ઈતિહાસવિદ્ જે.ડબલ્યુ.એમ. કિન્ડલેએ ઉપરોક્ત ગ્રીક ઈતિહાસવિદોએ જણાવેલા આ લોકોના નામોને અર્જુનાયન સાથે સરખાવી તેઓ ‘આર્જુનાયન’ હોવાનું કહ્યુ છે. તેઓ જણાવે છે કે પાણિની એ અર્જુનાયનો નો ઉલ્લેખ કરેલ છે. તથા વરાહમિહિરની બૃહત્સંહિતા ઉપરથી ઈતિહાસવિદ્ વિલફોર્ડે જે ભૌગોલિક સુચિ બનાવી છે તેમાં પણ આર્જુનાયનોનું નામ છે.
જામનેર
જામનેર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના જામનેર તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
આંજણા
અન્ય નોંધો
યુરોપીયન ઈતિહાસવિદ્ એસ.એ. રોરિંગ કચ્છમાં વસવાટ કરતાં આંજણાઓને રાજપૂત જાતિના ઓળખાવી તેમનું નામ ‘અજાણી’, ‘અજાની’ જણાવે છે. જ્યારે એ.એસ.અલ્તેકર અને આર.સી. મજુમદાર જેવા ભારતીય ઈતિહાસવિદો આ લોકોને ‘અર્જુનાયનો’ કહે છે.તેમના રાજ્યના મળી આવેલા સિક્કાઓ ઉપર ‘અર્જુનાયન’ કે ‘આજુનાયન’ લખાણ મળેલ છે.
જામનેર
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
આંજણા
અન્ય નોંધો
અર્જુનક, અર્જુનાયન, આર્જુનાયન, આર્જુણાયન શબ્દોમાથી ‘ક’,‘યન’ પ્રત્યયો કાઢી નાખી ‘ન’,નો ‘ણ’ કરવામાં આવવાથી અર્જુણા, આર્જુણા, શબ્દો મળી આવે છે. એમાથી છેવટે અર્જુણા નો અપભ્રંશ થઈ ‘આંજણા’ શબ્દ થયો છે. આમ મધ્ય એશિયાના ‘અરજણ’, પશ્ર્ચિમ એશિયાના ‘એરઝન’, ગ્રીક ઈતિહાસવિદ્ જસ્ટિનના ‘અજીણી’ યુરોપીયન ઈતિહાસવિદ્ રોરિંગના ‘અજાણી’ કાશીકાકારના ‘અર્જુની’, ભારતીય ઈતિહાસવિદો તથા વેદો અને પુરાણોમાં ઉલ્લેખિત ‘અર્જુનાકા’, ‘અર્જુનાયન’, ‘આર્જુનાયન’ અને ‘આર્જુણાયન’ શબ્દો ઉપરથી ઉતરી આવી ‘આંજણા’ શબ્દ લાંબી મુસાફરી કરી હવે ઠરી-ઠામ થયો છે.
અન્ય કથા
ચૌધરી સમાજ ના ઇતિહાસનો કોઈ શિલાલેખ નથી. ભાટ-ચારણોના ચોપડા તથા પેઢીઓથી ચાલી આવતી વાતો તથા તેનું અનુમોદન આપતા અન્ય પુસ્તકોની માહિતીના આધારે ચૌધરી સમાજનો આ ઇતિહાસ લખેલ છે. દેવેન્દ્ર પટેલે લખેલ મહાજ્ઞાતિના સંદર્ભ ગ્રંથ પણ આ ઇતિહાસની સાબિતી આપે છે.
પરશુરામ જાતે બ્રાહ્મણ હતા તથા ઋષિ હતા. મહાભારતમાં પણ પરશુરામે પિતામહ ભીષ્મ અને કર્ણને ધનુરવિદ્યા શીખવી તેનો ઉલ્લેખ છે. પરશુરામે આ પૃથ્વીને એકવીસ વાર નિક્ષત્રિય (ક્ષત્રિય વગરની) બનાવી હતી. છેલ્લે એમણે પૃથ્વી પર નજર નાખી તો સહસ્ત્રાર્જુન નામનો ક્ષત્રિય રાજા અને તેના ૧૦૦ પુત્રો જીવીત હતા. પરશુરામ ત્યાં પહોંચી ગયા અને તેના ૧૦૦ પુત્રો માંથી ૯૨ પુત્રોને પરશુરામે મારી નાખ્યા. બાકીના આઠ પુત્રો રણભુમિ છોડીને ભાગી ગયા અને આબુ પર આવેલ ‘મા અર્બુદા’ ના મંદિરના પાછળના ભાગમાં સંતાઈ ગયા. પરશુરામ ફરસી લઈ ત્યાં આવ્યા અને તેમને મારવા તૈયાર થયા. પેલા આઠે જણ ગભરાઈ ગયા અને મા અર્બુદાને પાર્થના કરી કે મા અમને બચાવ. ‘મા અર્બુદા’ પ્રગટ થયા અને પરશુરામને વિનંતી કરી કે “હે ઋષિરાજ એ અજાણ્યા છે. અને તેઓ મારે શરણે આવ્યા છે. એટલે હું તેમને મરવા નહીં દઉં.” પરશુરામ બોલ્યા કે આઠમાંથી ભવિષ્યમાં એંસી હજાર થશે અને મારી સામે યુધ્ધ કરશે તો? મા અર્બુદા એ જવાબ આપ્યો ‘હું તમને ખાત્રી આપુ છું કે આ આઠ જણ હવે હાથમાં હથિયાર નહી પકડે ધરતી માતાના રસ-કસ ચુસશે અને ધરતી પુત્રો બનીને રહેશે..’ પરશુરામનો ક્રોધ શમી ગયો. તેઓ પાછા ગયા પેલા આઠ જણ બહાર નીકળી મને હાથ જોડીને ઉભા રહ્યા અને કહ્યું ‘કે મા. આજથી તુ અમારી સાચી મા છે. હવે અમારે શું કરવું તેનો રસ્તો બતાવ.’ મા એ કહ્યું કે તમે અજાણ્યા છો. ભારતની ધરતી પર વસવાટ કરો. ધરતી માતાના રસ-કસ ચુસો. ખેતી કરો. ભવિષ્યમાં તમારી લાંબી વેલ વધશે અને તમારા ઘરમાં ઘી-દૂધ અને બાજરો ખૂટશે નહિ. લોકો તમને આંજણા તરીકે ઓળખશે.
આંજણા ભારતના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં વસવાટ કર્યો. ખેતી અને પશુપાલનનો ધંધો કર્યો અને ભારતના રાજ્યોમાં તેમનો વિસ્તાર થયો. જેવા કે ઉત્તરપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, બિહાર, બંગાળ, રાજસ્થાન અને ગુજરાત-ગોરખપુર. ભારતના લગભગ નવ રાજ્યોમાં આંજણાઓ વસે છે અને બધાએ ભેગા મળી અખિલ આંજણા મહાસભાની સ્થાપના કરી. જેની મુખ્ય ઓફિસ રાજસ્થાનમાં આબુ પર રાખી છે. તેમજ દેલવાડાના દેહરાની નજીક કેળવણીની મોટી સંસ્થા ઉભી કરી છે.