cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સંપૂર્ણાનંદ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય, કાશી
ભારત અને નેપાળના સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલયો આ સંસ્થાને વિશ્વવિદ્યાલયની માન્યતા મળી એ પહેલાથી જ તેની સાથે જોડાયેલા હતા. ઉત્ત્ર પ્રદેશમાં જ્ આ વિશ્વવિદ્યાલય સાથે જોડાયેલ મહાવિદ્યાલયોની સંખ્યા ૧૪૪૧ હતી. તેથી આ વિશ્વવિદ્યાલય માત્ર ભારત જ નહીં પણ અન્ય દેશોના મહવિદ્યાલયો માટે પણ વિશ્વવિદ્યાલય તરીકે જોડાયેલ છે.
જોડાયેલી કૉલેજો
આ વિશ્વવિદ્યાલયની સાથે ૧૨૦૦થી વધુ સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલયો જોડાયેલ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતમાં સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય શ્રેણી:સંસ્કૃત શિક્ષણ
રાણપુર
રાણપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના બોટાદ જિલ્લાના રાણપુર તાલુકાનું નગર અને મુખ્ય મથક છે.
ઇતિહાસ
રાણપુરની સ્થાપના ભાવનગર રજવાડાં ના કુટુંબના વડવા રાજપૂત રાણાજી ગોહિલે ૧૪મી સદીમાં કરી હોવાની કહેવાય છે. દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરીને તેમણે તેમના વડા સેજકજીની આગેવાની હેઠળ જુનાગઢના ચુડાસમા શાસક રાજા કલાટની શરણ લીધી. રાજા કલાટે આ અજાણ્યા અતિથિઓને આવકાર્યા અને તેમને સેજકજી પરથી નામ આપેલા સેજકપુરમાં (હાલના રાણપુરના સ્થળે) ઇસ ૧૨૫૦માં સ્થાયી થયા.રાણાજીના પુત્ર મોખડાજી ગોહિલે સત્તાનો વિસ્તાર કરીને પીરમબેટ અને ઘોઘા કબ્જે કર્યા. દરિયામાં તેઓ જાણીતા બહારવટિયા તરીકે ઓળખાયા અને તેનાથી મહમદ તખલઘે તેમના પર આક્રમણ કર્યું અને તેમને હરાવીને ૧૩૪૭માં તેમનો વધ કર્યો. તેમના વડાનું મૃત્યુ થયું હોવા છતાં ગોહિલોએ રાણપુરનું રજવાડું જાળવી રાખ્યું.
લગભગ સો વર્ષ પછી એક અન્ય રાણાજી રાણપુર પર શાસન કરતા હતા, તેમનાં રાજપૂત ગૌરવ અને ઇસ્લામ પ્રત્યેના અનાદરને કારણે અહમદાવાદનો સુલ્તાન ગુસ્સે ભરાયો અને રાણપુર પર આક્રમણ કરી બેગડાએ રાણાજીને હરાવીને વધ કર્યો અને રાણપુર ગામ અને રાણા ના ગઢનો નાશ કર્યા. થોડા સમય પછી રાણાજીના ભત્રીજાઓ હાલાજી પરીવાર અને લખધીરસિંહજી પરમાર એ કેટલાંક જાટ શરણાર્થીઓને આવકાર્યા, જેનાથી સિંધના શાસકો ગુસ્સે ભરાયા. આ બંને ભાઇઓ ટેકરીઓ જઇને છુપાયા પરંતુ સિંધની સેના દ્વારા તેમને હરાવવામાં આવ્યા. હાલાજી પરમાર ને બંદી બનાવવામાં આવ્યા. લખધીરસિંહજી પરમાર એ મહમદ બેગડાની મદદ વડે તેના ભાઇને છોડાવ્યો. તેણે રાજાનો ધર્મ સ્વિકાર કર્યો અને રાણપુરમાં મુસ્લિમ શાસનની શરૂઆત કરી. સત્તરમી સદીના મધ્ય ભાગમાં, અમદાવાદના ત્રેવીસમાં સૂબા (૧૬૩૫-૧૬૪૨) આઝમ ખાને કાઠી બહારવટિયાઓ (૧૬૧૦-૧૬૪૨)નો નાશ કરવા માટે શાહપુરના કિલ્લાનો નાશ કર્યો, જેના અવશેષો હજુ શહેરમાં જોવા મળે છે. લગભગ સો વર્ષ પછી, મુઘલ શાસનની પડતીના સમયે, વઢવાણે રાણપુર પર આક્રમણ કર્યું. રાણપુરના મુસ્લિમ શાસક આલમભાઇ પરમાર એ દામાજી ગાયકવાડની મદદ માંગી અને ગાયકવાડે રાણપુરને બચાવ્યુંં. પરંતુ, ગાયકવાડે આ માટેની અત્યંત વધુ ખંડણી માંગતા આલમભાઇ પરમાર એ પોતાનું મુખ્ય રાણપુર શહેર અને કિલ્લો છોડવો પડ્યો. રાણપુર ૧૮૦૨માં બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના હાથમાં આવ્યું ત્યાં સુધી ગાયકવાડના શાસન હેઠળ રહ્યું. આ સમયે લોકો મુખ્ય રીતે ખેતી કરતા હતા. સુન્ની વોહરા, કુંભાર અને કેટલાંક સથવારા કુટુંબોની ગામમાં મુખ્ય વસ્તી હતી. ઇ.સ. ૧૮૩૦માં ભાદર અને ગોમાઓની વચ્ચે અમદાવાદના કલેક્ટર મિ. જેક્શને યુરોપિયન શૈલીમાં ઘરો બંધાવ્યા હતા, જે હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
શિક્ષણ
રાણપુરમાં એન.એમ.ગોપાણી પોલિટેકનીક કોલેજ આવેલી છે.
ધાર્મિક સ્થળો
નદી તટ પર આવેલા રાણપુરમાં જડેશ્વર મહાદેવ દાદા અને કપિલેશ્વર મહાદેવ દાદાનાં મંદિરો આવેલાં છે. રાણાના ગઢમાં ભવાની માતાનું મંદિર આવેલું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:બોટાદ જિલ્લો
દુધગંગા નદી
દુધગંગા નદી (Dudhganga) પશ્ચિમ ભારતમાં વહેતી કૃષ્ણા નદીના જમણા કાંઠાની સહાયક નદી છે. તે મહારાષ્ટ્રમાં સિંધુદુર્ગ જિલ્લામાં પશ્ચિમી ઘાટમાંથી નીકળે છે અને કર્ણાટક રાજ્યના કોલ્હાપુર જિલ્લા અને બેલગામ જિલ્લામાંથી પસાર થઈ કૃષ્ણા નદીમાં મળી જાય છે. કેટલાક ભાગોમાં આ નદી કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યો વચ્ચેની સરહદ બને છે.
સંદર્ભો
16.5837°N, 74.6347°W
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર શ્રેણી:કર્ણાટક
કલા
કલા (અંગ્રેજી: આર્ટ) શબ્દ એટલો વ્યાપક છે કે વિભિન્ન વિદ્વાનોએ કરેલી પરિભાષાઓ કેવળ એક વિશેષ પક્ષને જ સ્પર્શીને રહી જાય છે. કલાનો અર્થ હજુ સુધી નિશ્ચિત નથી થઇ શક્યો, પરંતુ એની હજારો પરિભાષાઓ કરવામાં આવેલી છે. ભારતીય પરંપરા અનુસાર કલા એવી બધી જ ક્રિયાઓને કહેવાય છે, જેમાં કૌશલ્ય અપેક્ષિત હોય. યુરોપીય શાસ્ત્રીઓએ પણ કલામાં કૌશલ્યને મહત્વપૂર્ણ માને છે.
ઇતિહાસ
કલા શબ્દનો પ્રયોગ કદાચ સૌથી પહેલાં ભરતના "નાટ્યશાસ્ત્ર"માં જ થયો હોય એમ મળી આવે છે. પછીથી વાત્સ્યાયન અને ઉશનસ જેવા ઋષિઓએ ક્રમશ: પોતાના ગ્રંથ "કામસૂત્ર" તેમ જ "શુક્રનીતિ"માં કલાનું વર્ણન કર્યું હતું.
યુરોપીય સાહિત્યમાં પણ કલા શબ્દનો પ્રયોગ શારીરિક કે માનસિક કૌશલ માટે જ અધિકતર થયેલો જોવા મળે છે. ત્યાં આગળ પ્રકૃતિ અને કલાનું કાર્ય ભિન્ન છે એવું માનવામાં આવે છે. કલાનો અર્થ છે રચના કરવી અર્થાત્ રચના કૃત્રિમ હોય છે. પ્રાકૃતિક સૃષ્ટિ અને કલા બન્ને ભિન્ન વસ્તુઓ છે. કલા એવા કાર્યમાં હોય જે મનુષ્ય કરે છે. કલા અને વિજ્ઞાનમાં પણ અંતર રાખવામાં આવે છે. વિજ્ઞાનમાં જ્ઞાનનું પ્રાધાન્ય હોય છે, કલામાં કૌશલપૂર્ણ માનવીય કાર્યને કલાની સંજ્ઞા આપવામાં આવે છે. કૌશલવિહીન અથવા ખરાબ ઢંગથી કરવામાં આવેલા કાર્યોને કલામાં સ્થાન આપવામાં આવતું નથી.
કામસૂત્ર મુજબ
"કામસૂત્ર" અનુસાર ૬૪ કલાઓ નિમ્નલિખિત છે:
(1) ગાયન, (2) વાદન, (3) નર્તન, (4) નાટય, (5) આલેખ્ય (ચિત્રકલા અને લખાણ), (6) વિશેષક (મુખાદિ પર પત્રલેખન), (7)ચોકમા રંગ પૂરણી, અલ્પના, (8) પુષ્પશય્યા બનાવવી, (9) અંગરાગાદિલેપન, (10) પચ્ચીકારી, (11) શયન રચના, (12) જલતંરગ વાદન (ઉદક વાદ્ય), (13) જલક્રીડ઼ા, જલાઘાત, (14)શ્રુંગાર્ (મેકઅપ), (15) માલા ગૂઁથન, (16) મુંગટ રચના, (17) વેશ પરીવર્તન, (18) કર્ણાભૂષણ રચના, (19) અત્તર યાદિ સુગંધદ્રવ્ય બનાવટ, (20) આભૂષણધારણ, (21) જાદૂગરી, ઇંદ્રજાળ, (22) અરમણીય ને રમણીય બનાવવુ, (23) હાથ ની સફાઈ (હસ્તલાઘવ), (24) રસોઈ કાર્ય, પાક કલા, (25) આપાનક (શર્બત બનાવવુ), (26) સૂચીકર્મ, સિલાઈ, (27) કલાબત્, (28) કોયડા ઉકેલ, (29) અંત્યાક્ષરી, (30) બુઝૌવલ, (31) પુસ્તકવાચન, (32) કાવ્ય-સમીક્ષા કરવી, નાટકાખ્યાયિકા-દર્શન, (33) કાવ્ય-સમસ્યા-પૂર્તિ, (34) વેણી બનાવવી, (35) સૂત્તર બનાવટ, તુર્ક કર્મ, (36) કંદોઇ કામ, (37) વાસ્તુકલા, (38) રત્નપરીક્ષા, (39) ધાતુકર્મ, (40) રત્નોં ની રંગપરીક્ષા, (41) આકર જ્ઞાન, (42) બાગવાની, ઉપવનવિનોદ, (43) મેઢ઼ા, પક્ષી આદિની લડાઈ, (44) પક્ષીઓને બોલતા શીખવવુ, (45) માલિશ કરવુ, (46) કેશ-માર્જન-કૌશલ, (47) ગુપ્ત-ભાષા-જ્ઞાન, (48) વિદેશી કલાઓ નુ જ્ઞાન, (49) દેશી ભાષાઓં નુ જ્ઞાન, (50) ભવિષ્યકથન, (51) કઠપુતલી નર્તન, (52) કઠપુતલી ના ખેલ, (53) સુનકર દોહરા દેના, (54) આશુકાવ્ય ક્રિયા, (55) ભાવ બદલીને કેહવુ (56) છલ કપટ, છલિક યોગ, છલિક નૃત્ય, (57) અભિધાન, કોશજ્ઞાન, (58) મહોરુ બનાવવુ (વસ્ત્રગોપન), (59) દ્યૂતવિદ્યા, (60) રસ્સાકશી, આકર્ષણ ક્રીડ઼ા, (61) બાલક્રીડા કર્મ, (62) શિષ્ટાચાર, (63) વશીકરણ અને (64) વ્યાયામ૤
શુક્રનીતિ અનુસાર
"શુક્રનીતિ" અનુસાર કલાઓની સંખ્યા અસંખ્ય છે, છતાં પણ સમાજમાં અતિ પ્રચલિત ૬૪ કલાઓનો આ નીતિમાં ઉલ્લેખ થયેલો જોવા મળે છે. "શુક્રનીતિ" અનુસાર આ ૬૪ કલાની ગણના આ પ્રકારે કરવામાં આવેલી છે:
(૧) નર્તન (નૃત્ય), (૨) વાદન, (૩) વસ્ત્રસજ્જા, (૪) રૂપપરિવર્તન, (૫) શૈય્યા સજાવટ, (૬) દ્યૂત ક્રીડા, (૭) સાસન રતિજ્ઞાન, (૮) મદ્ય બનાવટ અને એને સુવાસિત કરવાની કલા, (૯) શલ્ય ક્રિયા, (૧૦) પાક શાસ્ત્ર, (૧૧) બાગકામ, (૧૨) પાષાણ, ધાતુ આદિમાંથી ભસ્મ બનાવવાની કલા, (૧૩) મિઠાઈ બનાવટ, (૧૪) ધાત્વોષધિ બનાવટ, (૧૫) મિશ્ર ધાતુઓનું પૃથક્કરણ, (૧૬) ધાતુમિશ્રણ, (૧૭) નમક બનાવટ, (૧૮) શસ્ત્રસંચાલન, (૧૯) કુસ્તી (મલ્લયુદ્ધ), (૨૦) લક્ષ્યવેધ, (૨૧) વાદ્યસંકેત દ્વારા વ્યૂહરચના, (૨૨) ગજાદિ દ્વારા યુદ્ધકર્મ, (૨૩) વિવિધ મુદ્રાઓ દ્વારા દેવપૂજન, (૨૪) સારથીપણું, (૨૫) ગજાદિની ગતિશિક્ષા, (૨૬) વાસણ બનાવટ, (૨૭) ચિત્રકલા, (૨૮) તળાવ, મહેલ વગેરેના નિર્માણ માટે ભૂમિ તૈયાર કરવાની કલા, (૨૯) ઘંટાદિ દ્વારા વાદન, (૩૦) રંગસાજી, (૩૧) વરાળના પ્રયોગ-જલવાટવગ્નિ સંયોગનિરોધૈ: ક્રિયા, (૩૨) નૌકા, રથાદિ વાહનોનું જ્ઞાન, (૩૩) યજ્ઞ માટેની દોરી બટાવવાનું જ્ઞાન, (૩૪) કાપડ વણાટ, (૩૫) રત્નપરીક્ષણ, (૩૬) સ્વર્ણપરીક્ષણ, (૩૭) કૃત્રિમ ધાતુ બનાવવી, (૩૮) આભૂષણ ઘડવાની કલા, (૩૯) કલાઈ કરવાની કલા, (૪૦) ચર્મકાર્ય, (૪૧) ચામડું ઉતારવાની કલા, (૪૨) દૂધના વિભિન્ન પ્રયોગ, (૪૩) ચોલી વગેરે સીવવાની કલા, (૪૪) તરણ, (૪૫) વાસણ માંજવાની કલા, (૪૬) વસ્ત્રપ્રક્ષાલન (સંભવત: કપડાં ધોવાની તેમ જ ઇસ્ત્રી કરવાની કલા), (૪૭) ક્ષારકર્મ, (૪૮) તેલ બનાવટ, (૪૯) કૃષિકાર્ય, (૫૦) વૃક્ષારોહણ, (૫૧) સેવાકાર્ય, (૫૨) ટોપલી બનાવવાની કલા, (૫૩) કાચના વાસણ બનાવવા, (૫૪) ખેત સીંચાઇ, (૫૫) ધાતુના શસ્ત્ર બનાવવાની કલા, (૫૬) જીન, કાઠી અથવા હૌદા બનાવવાની કલા, (૫૭) શિશુપાલન, (૫૮) દંડકાર્ય, (૫૯) સુલેખન, (૬૦) તાંબૂલરક્ષણ, (૬૧) કલામર્મજ્ઞતા, (૬૨) નટકર્મ, (૬૩) કલાશિક્ષણ, ઔર (૬૪) સાધનાની ક્રિયા.
અન્ય
વાત્સ્યાયન ઋષિએ લખેલા "કામસૂત્ર"ની વ્યાખ્યા કરતાં જયમંગલે બે પ્રકારની કલાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. (1) કામશાસ્ત્ર સાથે સંબંધિત કલાઓ, (2) તંત્ર સંબંધી કલાઓ. બંન્ને પ્રકારની અલગ-અલગ સંખ્યા ૬૪ જેટલી થાય છે. કામશાસ્ત્રની કલાઓ ૨૪ જેટલી છે, જેનો સંબંધ કામક્રીડાનાં આસનો સાથે છે, ૨૦ દ્યૂત સંબંધી, ૧૬ કામસુખ સંબંધી તેમ જ ૪ ઉચ્ચતર કલાઓ એમ કુલ ૬૪ મુખ્ય કલાઓ છે. આ ઉપરાંત વધારાની સાધારણ કલાઓ પણ દર્શાવવામાં આવી છે.
શંકર પેઇન્ટર
શંકર પેઇન્ટર (જન્મ: શંકરભાઇ સવાભાઇ પરમાર; ૧૭ નવેમ્બર ૧૯૪૬ - ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦), ભારતના ગુજરાત રાજ્યના, ગુજરાતી કવિ અને લેખક હતા.
જીવનચરિત્ર
૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ ના દિવસે ગુજરાતના અમદાવાદમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમના વારસદારોમાં તેમની પત્ની, ત્રણ પુત્રો અને એક પુત્રી છે.
રચનાઓ
પેઇન્ટર જાતિ આધારિત દમન પર આધારિત તેની કવિતાઓ માટે જાણીતા છે, તેમની આ કવિતાઓ ઉત્તર ગુજરાતમાં બોલાતી ભાષા, સામાન્ય મહેસાણી બોલીમાં લખાયલી છે. તેમણે મહેસાણી બોલીના લોકગીતો પર તેમની કવિતાઓનું માળખું ગોઠવ્યું છે. લેખક રાજુ સોલંકી અનુસાર તે તેમની આગવી શૈલી હતી.
પ્રતિભાવ
લેખક રાજુ સોલંકીએ પેઇન્ટરના ગુજરાતી દલિત કાવ્યમાંના યોગદાનને 'નોંધપાત્ર સીમાચિહ્ન' ગણાવ્યું છે. ૨૦૧૦ માં ગુજરાત સરકારે તેમને સંત કબીર પુરસ્કારથી નવાજ્યા હતા. તેમને તેમની કવિતા એ લોકો માટે દલિતચેતના માટે મેગેઝિન તરફથી દેશવીર વાઘેલા શ્રેષ્ઠ કવિતા પુરસ્કાર (૨૦૧૩) મળ્યો હતો.
પૂરક વાચન
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૨૦૨૦માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૪૬માં જન્મ
ડાવરી
ડાવરી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામા આવેલુ આ નાનુ ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
રતાડીયા (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
સારવદર (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
કારતક સુદ ૧૨
સંદર્ભ
શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:સમય
જરુલ
વૃદ્ધિ
right|thumb|જરુલના વૃક્ષની છાલ, [[કોલકાતા, પશ્ચિમ બંગાળ.]] જરુલ નાના-મધ્યમ કદનું હોય છે, જે ૨૦ મીટર સુધી વધે છે અને લીસી છાલ ધરાવે છે. તેના પાન અંડાકાર લંબગોળ ૮-૧૫ સેમી સુધીના લાંબા અને ૩-૭ સેમી પહોળાઇ ધરાવે છે અને ટોચ અણીયારી હોય છે. તેના ફૂલ છ સફેદ-જાંબલી ભાગ ધરાવે છે અને ૨ થી ૩.૫ સેમી લાંબા હોય છે. ફૂલ ઉનાળાના સમયે વર્ષમાં એક વાર જ ખીલે છે.
ખેતી અને ઉપયોગ
તે દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા, ભારત અને ફીલીપાઈન્સમાં ઉગાડવામાં આવે છે. ઉષ્ણકટિબંધીય અને સમઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં સુશોભન છોડ તરીકે પણ તેનું મોટા પ્રમાણમાં વાવેતર થાય છે. તેના પાંદડા અને અન્ય ભાગો ચા તૈયાર કરવામાં ફિલિપાઇન્સ, તાઇવાન અને જાપાનમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે. ફિલીપાઇન્સના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ (ડીઓએચ) દ્વારા તેને ૬૯ હર્બલ વનસ્પતિઓની યાદીમાં મૂકવામાં આવેલ છે. વિયેટનામમાં છોડના નાના પાંદડા શાકભાજી તરીકે ખાવામાં આવે છે, અને તેના જૂના પાંદડા અને પરિપક્વ ફળ લોહીમાં શર્કરા ઘટાડવા માટે પરંપરાગત દવાઓમાં વપરાય છે.
માન્યતા
જરુલને ભારતના મહારાષ્ટ્ર ના રાજ્ય ફૂલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વૃક્ષ શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
વિરમગામ
વિરમગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો મહત્વના વિરમગામ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. જિલ્લા મુખ્ય મથક અમદાવાદથી તે આશરે ૬૫ કિ.મી. ના અંતરે આવેલું છે.
ઈતિહાસ
આશરે ૧૦૯૦ ની આસપાસ, મિનળદેવી, સોલંકી વંશના સિદ્ધરાજ જયસિંહની માતા, જેમણે અણહિલવાડ પાટણથી શાસન કર્યું, તેમણે મુનસર તળાવ ની સ્થાપના કરી. પછીથી અનેક મંદિરો બનાવવામાં આવ્યા. ૧૪૮૪ની આસપાસ, વિરમગામ રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. મજબૂત મંડળના વહીવટ હેઠળ, વિરમગામ ૧૫૩૦ સુધી મુસ્લિમ ગુજરાત સલ્તનતનો ભાગ બન્યો ન હતો. કાઠિયાવાડના આ પ્રવેશ દ્વારને મુઘલ ગવર્નરોએ તેને ઝાલાવાડ પ્રાંત (જિલ્લા)નું મુખ્ય મથક તરીકે પસંદ કર્યું હતું અને અઢારમી સદીના વિક્ષેપમાં ઘણા સંઘર્ષોનું સાક્ષી બન્યું હતું.
૧૭૩૦ની સાલથી તેના દેસાઈ (મૂળ કણબી શાસક) દ્વારા એક મુસ્લિમ ગવર્નર હેઠળ શાસન ચાલુ રાખ્યું, ૧૭૩૫ સુધી દેસાઈ ભાવસિંહે મરાઠાઓને બોલાવ્યા હતા, જેમણે મુસ્લિમ શાસકને નાબૂદ કર્યા હતા અને ૧૭૪૦ સુધી આ શહેરનું શાસન કર્યું હતું. તે વર્ષે ભાવસિંહ દ્વારા પોતાને સ્વતંત્ર બનાવવાની આશાએ મરાઠાઓને બહાર કાઢ્યા. પરંતુ ચાર મહિના પછી તેઓ વધુ સંખ્યામાં પાછા ફર્યા, અને ભાવસિંહ તેમની સાથે સામનો કરવામાં અસમર્થ રહ્યા અને પાટડીની સંપત્તિના વચનના આધારે, વિરમગામને ત્યજી અને પાટડી રાજ્યના રાજા તરીકે ત્યાં સ્થળાંતર થયા. મરાઠાઓએ અંગ્રેજોના કબ્જા સુધી વિરમગામ પર શાસન કર્યું.
ભૂગોળ
વિરમગામ 23.12°N, 72.03°W સ્થાન પર આવેલું છે. અને સમુદ્ર સપાટીથી સરેરાશ ૩૨ મીટરની ઊંચાઇ ધરાવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વિરમગામ તાલુકો
ડેડરવા
ડેડરવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામા આવેલુ આ નાનુ ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
મિઝોરમ
200px|right મિઝોરમ ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલ સાત ભગીની રાજ્યો પૈકીનું એક રાજ્ય છે. આ રાજ્યનું વહીવટી પાટનગર ઐઝવાલ નગર ખાતે આવેલું છે. ત્યાંની મુખ્ય ભાષાઓ મિઝો અને અંગ્રેજી છે. મિઝોરમ રાજ્યમાં સાક્ષરતાનું પ્રમાણ ૮૯% જેટલું છે, જે ભારતમાં દ્વિતિય સ્થાને આવે છે.
ઇતિહાસ
ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૭ના સમયમાં આ ક્ષેત્ર ભારત દેશનું ૨૩મું રાજ્ય બન્યું. ૧૯૭૨ના વર્ષમાં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનવા પહેલાં સુધી આ ક્ષેત્ર આસામ રાજ્યનો એક જિલ્લો હતું. ૧૮૯૧ના વર્ષમાં બ્રિટિશ અધિકારમાં ગયા બાદ કેટલાંક વર્ષો સુધી ઉત્તર લુશાઈ પર્વતીય ક્ષેત્ર આસામમાં તથા અડધો દક્ષિણી ભાગ બંગાળને આધીન રહ્યું. ૧૮૯૮માં આ બંન્ને ભાગોને સામેલ કરી એક જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો જેનું નામ લુશાઈ હિલ્સ જિલ્લો રાખવામાં આવ્યું તથા તેને આસામના મુખ્ય આયુક્તના પ્રશાસન હેઠળ મુકવામાં આવ્યું. ૧૯૭૨માં પૂર્વોત્તર ક્ષેત્ર પુનર્ગઠન અધિનિયમ લાગૂ પડવાને કારણે મિઝોરમ કેંદ્રશાસિત પ્રદેશ બની ગયું. ભારત સરકાર અને મિઝો નેશનલ ફ્રંટ વચ્ચે ઈ.સ. ૧૯૮૬માં થયેલા ઐતિહાસિક સમાધાનના ફળ સ્વરૂપે ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૭ના દિવસે મિઝોરમને પૂર્ણ રાજ્ય તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.
ભૂગોળ
મિઝોરમ ચારે બાજુ જમીનથી ઘેરાયેલું રાજ્ય છે, જેનો દક્ષિણ ભાગ ૭૨૨ કિમીની આંતર રાષ્ટ્રીય સરહદ મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશ સાથે છે, જ્યારે ઉત્તરી સરહદ મણિપુર, આસામ અને ત્રિપુરા ને સ્પર્શે છે. મિઝોરમ ભારતનું પાંચમું સૌથી નાનું રાજ્ય છે અને ૨૧,૦૮૭ ચો. કિમી.નો વિસ્તાર ધરાવે છે. મિઝોરમ 21°56'N to 24°31'N, અને 92°16'E to 93°26'E અક્ષાંસ-રેખાંશ વચ્ચે આવેલું છે. રાજ્યની મધ્યમાંથી કર્કવૃત્ત પસાર થાય છે. ઉત્તર-દક્ષિણ વચ્ચે મહત્તમ અંતર ૨૮૫ કિમી અને પૂર્વ-પશ્ચિમ વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર ૧૧૫ કિમી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
અણીયારી (તા. દ્વારકા)
અણીયારી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અણીયારી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
અંધેર (તા. દ્વારકા)
અંધેર (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અંધેર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વીર નિર્વાણ સંવત
વીર નિર્વાણ સંવત (યુગ) એ એક કેલેન્ડર છે જેનો પ્રારંભ ૧૫ ઓક્ટોબર ૫૨૭ ઈસવીસન પૂર્વ થી થાય છે. તે ૨૪માં જૈન તીર્થંકર મહાવીર સ્વામી ના નિર્વાણની ઉજવણી કરે છે. આ સૌથી જૂની કાલક્રમિક ગણતરીઓ માં એક છે જેનો ઉપયોગ ભારતમાં હજી પણ થાય છે.
ઇતિહાસ
પ્રારંભિક લખાણમાં મહાવીર સ્વામી ના￼￼ નિર્વાણ વર્ષ નો ઉલેખ યતિવ્રિશભ ના તિલોય-પન્નતી (૫ મી સદી) મા મળે છે. જેમ કે જીનસેનના હરિવંશ (ઈસવીસન ૭૮૩) માં વીર નિર્વાણ યુગનો ઉલ્લેખ છે, તે અને શક સંવત(ઈસવીસન ૭૮ માં શરૂઆત) ૬૦૫ વર્ષ અને ૫ મહિના નો તફાવત છે.
૨૧ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪ ના રોજ સમગ્ર ભારતમાં અને વિશ્વમાં જૈનો દ્વારા મહાવીર સ્વામીનો ૨૫૦૦ મો નિર્વાણ મહોત્સવ ઉજવાયો હતો
વપરાશ
જૈન વર્ષ વીર નિર્વાણ સંવત કાર્તિકી વિક્રમ સંવતમાં ૪૭૦ વર્ષ ઉમેરીને મેળવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વીર નિર્વાણ સંવત ૨૫૪૪ અને વિક્રમ સંવત ૨૦૭૪, કાર્તિક કૃષ્ણ અમાવસ્યા (ચૈત્રિ અને પૂર્ણિમંત) પર ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ ના દિપાવળી પછીથી શરૂ થઈ હતી. નવી ચૈત્રિઆદિ વિક્રમ સંવત (ઉત્તર ભારતમાં સામાન્ય) ચૈત્રમાં સાત મહિનાથી વહેલા શરૂ થાય છે, આ રીતે ચૈત્ર-કાર્તિક કૃષ્ણ દરમિયાન, વિક્રમ અને વીર નિવાણ સંવત વચ્ચેનો તફાવત ૪૬૯ વર્ષ છે.
જૈન વ્યવસાયી લોકોએ પરંપરાગત રીતે તેમના નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત દિવાળી થી કરી હતી. વીર અને શક યુગ વચ્ચેનો સંબંધ આચાર્ય વિરસેના દ્વારા "તિથોગલી પૈન્નયા" અને "ધવલ" માં આપવામાં આવ્યો છે:
पंच य मासा पंच य वास छच्चेव होन्ति वाससया |
परिणिव्वुअस्स अरिहितो तो उप्पन्नो सगो राया ||
આમ નિર્વાણ સકા યુગના ૬૦૫ વર્ષ અને ૫ મહિના પહેલાં આવ્યું હતું.
જૈન પંચાંગ
લ્યુનિસોલર કેલેન્ડરમાં (ચાંદ્ર–સૌર પંચાંગમાં) નીચેની વ્યવસ્થા છે: નિયમિત અથવા સામાન્ય વર્ષમાં ૧૨ મહિના હોય છે; એક લીપ વર્ષમાં ૧૩ મહિના હોય છે. નિયમિત અથવા સામાન્ય વર્ષમાં ૩૫૩, ૩૫૪ અથવા ૩૫૫ દિવસ હોય છે; લીપ વર્ષમાં ૩૮૩, ૩૮૪ અથવા ૩૮૫ દિવસ હોય છે.
જૈન પંચાંગમાં મહિનાઓ છે - કારતક, માગસર, પોષ, માહ, ફાગણ, ચૈત્ર, વૈશાખ, જેઠ, અષાઢ, શ્રવણ, ભાદરવો, આસો.
એક મહિનામાં દિવસની સરેરાશ સંખ્યા ૩૦ છે પરંતુ ચાંદ્ર–સૌર વર્ષમાં દિવસની સરેરાશ સંખ્યા ૩૫૪ છે અને ૩૬૦ (એક વર્ષમાં ૧૨ મહિના) નહીં કારણ કે ચંદ્રને પૃથ્વીના આસપાસના વર્તુળને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ૨૯.૫ દિવસ (૩૦ દિવસ નહીં) લાગે છે. તેથી એક તિથિ લગભગ બે મહિનાના સમયગાળામાં દૂર થાય છે.
હિબ્રુ, હિન્દુ ચાંદ્ર, બૌદ્ધ અને તિબેટીયન કલેન્ડર્સ બધા લ્યુનિસોલર છે, અને તેથી ૧૮૭૩ સુધી જાપાની કેલેન્ડર્સ અને ૧૯૧૨ સુધી ચિની કલેન્ડર્સ હતા.
ઇસ્લામિક કેલેન્ડર શુદ્ધ ચંદ્ર કેલેન્ડર છે કારણ કે તેની તારીખ (તિથિ) ચંદ્રના તબક્કાને સૂચવે છે પરંતુ તેના મહિનાઓ સૌર વર્ષ અથવા મોસમના સમય સાથે તબક્કામાં નથી. તે સૂર્ય અથવા મોસમ સાથે સુસંગત થવા માટે તેના કેલેન્ડરને વ્યવસ્થિત કરતું નથી. તેથી દર ત્રણ વર્ષે કોઈ વધારાનો મહિનો ઉમેરવામાં આવતો નથી.
ગ્રેગોરિયન કલેન્ડર (અંગ્રેજી સીઇ) શુદ્ધ સૌર કેલેન્ડર છે અને તેની તારીખ સૂર્ય મોસમનો સમય સૂચવે છે પરંતુ ચંદ્રનો તબક્કોને સૂચવતો નહીં.
સ્ત્રોતો
શ્રેણી:જૈન દાર્શનિક વિચારો શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:જૈન પંચાંગ
ઝાંબેઝી
ઝામ્બેઝી નદી (જેની જોડણી ઝામ્બેસી અને ઝામ્બીઝી પણ છે) આફ્રિકાની ચોથી સૌથી લાંબી નદી છે, જે આફ્રિકાની પૂર્વ તરફ વહેતી સૌથી લાંબી નદી છે અને આફ્રિકામાંથી હિંદ મહાસાગરમાં વહેતી સૌથી મોટી નદી છે. તેનું ડ્રેનેજ બેસિન 1390000 km2 આવરી લે છે, જે નાઈલ નદી કરતાં અડધાથી સહેજ ઓછો છે. ઝામ્બેઝી નદી ઝામ્બિયામાંથી 2574 km વહીને અને પૂર્વ અંગોલામાંથી થઇ નામિબિયાની ઉત્તર-પૂર્વીય સરહદ અને બોત્સવાનાની ઉત્તરીય સરહદે થઇ ઝામ્બિયા અને ઝિમ્બાબ્વે વચ્ચેની સરહદે મોઝામ્બિક સુધી જાય છે, જ્યાં તે હિંદ મહાસાગરમાં ભળી જાય છે.
ઝામ્બેઝીની સૌથી જાણીતી વિશેષતા વિક્ટોરિયા ધોધ છે. તેના અન્ય ધોધમાં ઝામ્બિયા અને અંગોલા વચ્ચેની સરહદે આવેલ ચાવુમા ધોધ અને પશ્ચિમ ઝામ્બિયામાં સિઓમા નજીક આવેલા નોગોની ધોધનો સમાવેશ થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નદીઓ શ્રેણી:આફ્રિકા
અદપર (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
રસાલીયા (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
પંડ્યાનો ગઢ
પંડ્યાનો ગઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામા આવેલુ આ નાનુ ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
આશા મરૂડી (તા. દ્વારકા)
આશા મરૂડી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આશા મરૂડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કે. કામરાજ
કુમારસ્વામી કામરાજ (૧૫ જુલાઇ ૧૯૦૩ - ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૭૫ ), ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (સંગઠન)ના સંસ્થાપક નેતા હતા જે ૧૯૬૦ના દશકમાં ભારતીય રાજનીતિમાં કિંગમેકર તરીકે જાણીતા હતા. ૧૯૬૪ થી ૧૯૬૭ના વર્ષો દરમિયાન તેઓ બે કાર્યકાળ માટે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ રહ્યા. કામરાજ ૧૯૫૪–૧૯૬૩ દરમિયાન મદ્રાસ રાજ્યના (વર્તમાન તમિલનાડુ) ત્રીજા મુખ્યમંત્રી તેમજ ૧૯૫૨–૧૯૫૪ અને ૧૯૬૬–૧૯૭૫ દરમિયાન લોકસભાના સાંસદ રહ્યા. તેમણે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. જવાહરલાલ નહેરુના મૃત્યુ પછી કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ તરીકે પક્ષના સંચાલનમાં તેમણે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. મદ્રાસના મુખ્યમંત્રી તરીકે વંચિતોને મફત શિક્ષણ આપવાની તથા શાળાઓમાં મધ્યાહન ભોજન યોજના કાર્યાન્વિત કરવાનું શ્રેય કામરાજને જાય છે. ૧૯૭૬માં તેમને ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
પ્રારંભિક જીવન
કામરાજનો જન્મ ૧૫ જુલાઇ ૧૯૦૩ના રોજ તમિલનાડુ રાજ્યના વિરુધુનગર ખાતે કુમારસ્વામી નાદર અને શિવાકામી અમાલને ત્યાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ કામાક્ષી હતું પરંતુ તેઓ કામરાજ તરીકે જ ઓળખાતા હતા. તેમના પિતા કુમારસ્વામી વેપારી હતા. તેમણે ૧૯૦૭માં શાળામાં પ્રવેશ મેળવ્યો પરંતુ ૬ વર્ષની ઉંમરે તેમના પિતાનું અવસાન થતાં શાળા અભ્યાસ અધૂરો છોડી કુટુંબ નિર્વાહમાં માતાની મદદમાં લાગી ગયા.
રાજકીય કારકિર્દી
૧૯૨૦માં તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પુર્ણકાલીન સક્રિય કાર્યકર બન્યા. ૧૯૨૧માં તેમણે વિરુધુનગરમાં કોંગ્રેસી નેતાઓની સભાઓનું આયોજન કર્યું. તેઓ મહાત્મા ગાંધીની મુલાકાત માટે ઉત્સુક હતા અને ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૧માં ગાંધીજીના મદુરાઇ પ્રવાસ દરમિયાન તેમની સાથે મુલાકાત કરી. તેમણે કોંગ્રેસના પ્રચાર-પ્રસાર માટે ગામડાંઓનો પ્રવાસ કર્યો. ૧૯૨૨માં અસહયોગ આંદોલનના ભાગરૂપે પ્રિન્સ ઓફ વેલની ભારત મુલાકાતનો વિરોધ કર્યો અને મદ્રાસ ખાતે આયોજીત વિરોધ પ્રદર્શનનું નેતૃત્ત્વ કર્યું. જૂન ૧૯૩૦માં દાંડી માર્ચની સમાંતરે વેદારણ્યમ ખાતેના મીઠાના સત્યાગ્રહમાં ભાગ લેવા બદલ બે વર્ષની કારાવાસની સજા ભોગવી
કામરાજે મદ્રાસ રાજ્યના તત્કાલીન ગવર્નર સર આર્થર હોપ દ્વારા દ્વિતીય વિશ્વ યુદ્ધ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાની કામગીરીનો વિરોધ કરતાં રાજ્યમાં જોરદાર લડત ચલાવી. ડિસેમ્બર ૧૯૪૦માં ભંડોળ એકત્ર કરવાની કામગીરી વિરુદ્ધ ભાષણો આપવા બદલ ભારતના રક્ષા નિયમો અંતર્ગત ગંતૂર ખાતે ધરપકડ કરાઈ અને વેલ્લોરની સેન્ટ્રલ જેલમાં મોકલી દેવાયા. જેલવાસ દરમિયાન જ તેઓ વિરુધુનગર નગરપાલિકામાં કાઉન્સિલર તરીકે ચૂંટાયા. નવ માસની જેલની સજા બાદ નવેમ્બર ૧૯૪૧માં જેલમાંથી છૂટતાંની સાથે નગરનિગમના સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું. તેમણે અનુભવ્યું કે પદ કરતાં રાષ્ટ્રની જવાબદારીઓ વધુ મહત્ત્વની છે.
૧૯૪૨માં કામરાજે અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિના મુંબઈ અધિવેશનમાં ભાગ લીધો તથા ભારત છોડો આંદોલનની પ્રચાર સામગ્રીના પ્રસાર માટેની જવાબદારી ઉપાડી લીધી. પોલીસે અધિવેશનમાં ભાગ લેનારા તમામ નેતાઓની ધરપકડના આદેશ આપ્યા જે અંતર્ગત ઓગસ્ટ ૧૯૪૨માં તેમની ધરપકડ કરાઈ. તેઓ ત્રણ વર્ષ નજરકેદ રહ્યા બાદ જૂન ૧૯૪૫માં મુક્ત કરવામાં આવ્યા. આ તેમની અંતિમ જેલયાત્રા હતી. કામરાજને સ્વતંત્રતા સમર્થક પ્રવૃત્તિઓ માટે બ્રિટીશ શાસન દરમિયાન છ વાર કેદ કરવામાં આવ્યા અને ત્રણ હજારથી પણ વધુ દિવસો જેલવાસમાં પસાર કર્યા.
અવસાન
બીજી ઓક્ટોબર ૧૯૭૫ના રોજ ૭૨ વર્ષની આયુમાં કામરાજનું અવસાન થયું.
સન્માન
કામરાજને ૧૯૭૬માં ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. તમિલનાડુ રાજ્યમાં તેઓ ફાધર ઓફ એજ્યુકેશન તરીકે ઓળખાય છે. ચેન્નઈ હવાઇમથકના ટર્મિનલને કામરાજ ટર્મિનલ નામ અપાયું છે. બેંગલુરુનો નોર્થ પરેડ માર્ગ તથા દિલ્હીનો પાર્લામેન્ટ રોડ હવે કામરાજ માર્ગ તરીકે ઓળખાય છે. મદુરાઇ કામરાજ વિશ્વવિદ્યાલય નામ તેમના સન્માનમાં અપાયું છે. ૨૦૦૩માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમના સન્માનમાં એક સ્મારક સિક્કો બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો શ્રેણી:૧૯૦૩માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૭૫માં મૃત્યુ
દેત્રોજ
દેત્રોજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાના દેત્રોજ-રામપુરા તાલુકાનું નગર છે જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે.
અહીં ધોરણ ૧૨ સામાન્ય પ્રવાહની શાળા, આઇ.ટી.આઇ.,જાહેર પુસ્તકાલય, રેલ્વે સ્ટેશન, બસ સ્ટેશન, પોલિસ સ્ટેશન, મામલતદાર ઓફિસ, તાલુકા પંચાયત, કોર્ટની સુવિધાઓ પ્રાપ્ત છે.
ઇતિહાસ
દેત્રોજ નામ દંઢાસુર રાક્ષસના નામ પરથી પડેલું મનાય છે. બહુચર માતાજીએ ગેબી ટીંબા નામના સ્થળ પર આ અસુરનો વધ કરેલો.
દેત્રોજ પર ૧૨ મી સદીમાં પાટડીથી આવેલા ઝાલા રાજપુતોનું શાસન હતું. ત્યારબાદ ૧૩ મી સદીમાં વંથલીથી ડોડીયા રાજપુતો આવ્યા. ઈ.સ. ૧૪૫૦ પછી લુણાવાડા સ્ટેટથી ચાલુક્યની એક પેઢી દેત્રોજ પર આવી. વીર કાનાજી સોલંકી રાજપુતના વંશજોએ ૪૪ ગામ જીતીને દેત્રોજ ગાદી સ્થાપી. દેત્રોજના સોલંકી રાજપુતોએ ત્યાંથી ગાદી ખસેડીને કુકવાવમાં સ્થાપિત કરી. ત્યારબાદ તેમાંથી ૪ એસ્ટેટ અલગ થયા. કુકવાવ, ભંકોડા, દેકાવાડા અને છનીયાર. જેમાં ચારે ચાર એસ્ટેટને ૧૨-૧૨ ગામની જાગીરી મળી. હાલ તેમના વંશજો ત્યાં રહે છે.
ધાર્મિક સ્થળો
દેત્રોજમાં એક પીરની જગ્યા અને પ્રાચીન બહુચર માતાજીનું સ્થાનક આવેલું છે.
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:દેત્રોજ તાલુકો
પેથાપર
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
અનિડા (કુંભણ) (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
.
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
હીરણ નદી
હીરણ નદી પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલી નદી છે. આ નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન ગીરના જંગલમાં આવેલી સાસણ ટેકરીઓમાં છે. તેની મહત્તમ લંબાઇ ૪૦ કિમી છે. નદીનો કુલ સ્ત્રાવક્ષેત્ર ૫૧૮ ચોરસ કિમી છે. તેની મુખ્ય સહાયક નદીઓમાં સરસ્વતી નદી અને અંબાખોઇ નામના ઝરણા નો સમાવેશ થાય છે. અસંખ્ય ફાંટાઓ હોવાને કારણે આ નદી મોટાભાગે તાલાલા પાસે વિલિન થઇ જાય છે. હીરણ નદીની આસપાસ જૈવિક વૈવિધ્ય અને માનવ વસવાટ વિકસ્યો છે.
કમલેશ્વર બંધ (હીરણ-૧) અને ઉમરેઠી બંધ ‍(હીરણ-૨) આ નદી પર આવેલા મુખ્ય બંધો છે. આ નદી ગીરના પશ્ચિમ ભાગમાં વહે છે અને સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન તે પર્યાવરણ માટે પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની રહે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
પ્રાગપર
પ્રાગપર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામાં આવેલુ આ નાનું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
રશીદ મીર
રશીદ મીર (૧ જૂન ૧૯૫૦ - ૧૧ મે ૨૦૨૧ ) એ ગુજરાતી ભાષાના ગઝલકાર, વિવેચક, સંપાદક અને સંશોધનકાર હતા.
તેઓ ગુજરાતી ગઝલ પત્રિકા ધબકના સ્થાપક સંપાદક હતા. તેમની નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં સાત સૂકાં પાંદડા (૧૯૯૩), ગઝલનું પરિપેક્ષ્ય (૧૯૯૫), ઠેસ (૧૯૯૮) અને અધખુલા દ્વાર (૧૯૯૯)નો સમાવેશ થાય છે. ધ ઇન્ડિયન નેશનલ થિયેટર, મુંબઈએ ગુજરાતી ગઝલ કવિતામાં તેમના યોગદાન બદલ તેમને શયદા પુરસ્કાર (૨૦૦૩) એનાયત કર્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન
મીરનો જન્મ ખેડા જિલ્લાના ઠાસરા ગામમાં પિતા કમાલુદ્દીન મીર અને માતા હલીમા મીરને ત્યાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૬૮માં શારદા મંદિર હાઇસ્કૂલ, મેનપુરાથી એસએસસી સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. તેમણે ૧૯૭૩માં બાલાસિનોરની આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજમાંથી બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી. ૧૯૭૫માં સી.બી. પટેલ આર્ટસ કોલેજ, નડીઆદથી ગુજરાતી સાહિત્ય વિષય સાથે એમ.એ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૮૦માં તેમણે એમ.એસ. યુનિવર્સિટીની ફેકલ્ટી ઓફ એજ્યુકેશનમાંથી બી.એડ.ની પદવી પૂર્ણ કરી. ગુજરાતી ગઝલની સૌંદર્ય મીમાંસા શોધનિબંધ માટે તેમને મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય દ્વારા પીએચ.ડી.ની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી.
સર્જન
તેમનો પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ ઠેસ ૧૯૮૫માં પ્રકાશિત થયો હતો, ત્યારબાદ ચિત્કાર (૧૯૮૭), સાત સૂકાં પાંદડા (૧૯૯૩), ખાલી હાથનો વૈભવ (૧૯૯૬), અધખુલા દ્વાર (૧૯૯૯), રૂબરૂ (૨૦૦૨) અને લાપતાની શોધ (૨૦૧૦) તેમના અગત્યના ગઝલસંગ્રહો છે.
વિવેચન
ગઝલ પરના તેમના વિવેચનો;
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૨૦૨૧માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ
જસ્મા ઓડણ
જસ્મા ઓડણ એ મધ્યયુગીન સુપ્રસિદ્ધ પાત્ર અને લોકદેવી છે.
દંતકથા
જસ્મા, તળાવ ખોદનાર રૂડાની પત્ની હતી. તેઓ ઓડ રાજપૂત જનજાતિના હતા. તેઓ અણહિલવાડ પાટણ ખાતે સહસ્ત્રલિંગ તળાવ ખોદવા ગયા હતા. સોલંકી વંશના રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહ જસ્માની સુંદરતાથી મોહિત થઈ ગયા હતા અને લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. સિદ્ધરાજે તેને ગુજરાતની રાણી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો પરંતુ જસ્માએ તે પ્રસ્તાવ નકારી દીધો હતો. જસ્માના નકારથી અપમાન પામેલા રાજા સિદ્ધરાજે તેના પતિને મારી નાખ્યો. જસ્મા પોતાના સન્માનની રક્ષા માટે ચિતામાં કૂદીને સતી થઈ. કિવદંતી પ્રમાણે જસ્માના શ્રાપને કારણે સહસ્ત્રલિંગ તળાવ પાણી વગરનું રહ્યું અને સિદ્ધરાજ તેના સામ્રાજ્યના વારસદાર વિનાનો રહ્યો હતો.
જસ્માદેવીના સન્માનમાં તેમને સમર્પિત જસ્માદેવી મંદિરનું નિર્માણ ઓડ રાજપૂત જનજાતિ એ ૧૨મી સદીમાં કર્યું હતું, જે ગુજરાતના પાટણ ખાતે સહસ્ત્રલિંગ તળાવ નજીક આવેલું છે.
સમૂહ માધ્યમો
ઓગણીસમી સદીથી આ દંતકથા પર આધારિત ભવાઈ વેશ ભજવવામાં આવે છે. ૧૯૮૨માં શાન્તા ગાંધી દ્વારા આ દંતકથાને જસ્મા ઓડણ નામથી રંગમંચ પર ભજવવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૨૬માં લોકદેવતા વિશેની ભારતીય મૌન ફિલ્મ સતિ જસ્મા હોમી માસ્ટર દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી, તેમાં ગોહર મામાજીવાલા અને ખલીલે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૭૬માં ચંદ્રકાંત સાંઘાણી દ્વારા સતી જસ્મા ઓડણ નામની ગુજરાતી ફિલ્મનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:દેવી દેવતા શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો
મોટા રાણપર (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
પ્રભાસ પાટણ
પ્રભાસ પાટણ, સોમનાથ પાટણ તરીકે પણ ઓળખાય છે, ઐતિહાસિક નામ દેવ પાટણ, એ ભારતનાં ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં વેરાવળથી ૭ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું નગર છે. ભગવાન શિવના ૧૨ પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગમાનું એક જ્યોતિર્લિગ સોમનાથ (સોમનાથ મંદિર) અહીં આવેલું છે.
મહત્વનાં સ્થળો
જૂનાગઢ દરવાજો  - એ સોમનાથમાં પ્રવેશનું મુખ્ય દ્વાર છે. વેરાવળ તરફથી આવતા પ્રવાસીઓનો પ્રભાસ પાટણમાં પ્રવેશ આ દરવાજેથી થાય છે. કેટલીક સદીઓ પુરાણી પ્રાચીન બાંધણી અને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતો આ દરવાજો ત્રણ દરવાજા ધરાવે છે. આ દરવાજાની દિવાલો પર ઘણી બધી જગ્યાએ જટિલ કોતરણીઓ જોવા મળે છે. વિદેશી આક્રમણકાર મહમદ ગઝનીએ આ દરવાજો તોડી અને શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.
દૈત્યસુદન કે દૈત્યુસુદન મંદિર  - આ પ્રાચીન મંદિરમાં ઈસાની સાતમી સદીનું ભગવાન વિષ્ણુનું ચિત્ર છે. આ મંદિર સોમનાથ મંદિરની નજીક, ઉત્તર બાજુ, ચંદ્રપ્રભા સ્વામી જૈન મંદિરને અડીને આવેલું છે.
મહાકાળી મંદિર - સોમનાથ મંદિરની નજીક આવેલું આ મંદિર ઈ.સ. ૧૭૮૩માં ઈંદોરનાં મહારાણી અહલ્યાબાઈ હોલકરે બંધાવેલું. મંદિરમાં કાપરડી વિનાયક મંદિર અને હનુમાન મંદિર તથા વલ્લભઘાટ આવેલાં છે. વલ્લભઘાટ પરથી આથમતા સૂર્યનું સુંદર દૃશ્ય જોઈ શકાય છે.
પુરાતત્વીય સંગ્રહાલય [પ્રભાસ પાટણ સંગ્રહાલય]  [ખુલવાનો સમય સવારે ૮:૩૦ – ૧૨:૧૫ અને બપોર પછી ૨:૩૦ - ૬] - Down the lane to the north of the temple is a museum with important archaeological remains from the former Somnath Temple. Though lacking in proper documentation or guidebooks, the time spent here is worth the journey, with the remains of the ancient shrine reconstructed by the Chalukyan Maharaja Shri Mularaja Deva Solanki of Anhilvada Patan. To some, the museum is even more interesting than the modern temple, for it preserves stone sculptures, inscriptions and pottery from several periods.
બાલાજી મંદિર – સોમનાથ મંદિર તરફ જતા રસ્તાનાં મુખ્ય ચોકમાં, સોમનાથ મંદિરની નજીક, આ દ્રવિડિયન શૈલીનું મંદિર આવેલું છે.
બ્રહ્મ કુંડ અને સરસ્વતી દેવી મંદિર – સોમનાથના સમુદ્ર કિનારે આ સ્થળો આવેલાં છે.
સોમનાથ સમુદ્ર કિનારો  – is a nice one, located close to Somnath Mahadev temple. Beach offers an escape into the roaring silence of nature, yet swimming here is not recommended. One can enjoy little snacks here, and explore beach side on a camel ride.
હરીહર વન – આ સુંદર બાગ ત્રિવેણી સંગમસ્થાને આવેલો છે.
રુદ્રાલય મહાદેવ કે રુદ્રેશ્વર મંદિર  – ઈસાની ૧૧મી કે ૧૩મી સદીમાં બંધાયેલું આ મંદિર ત્રિવેણી ઘાટ તરફ જતાં રસ્તાની ડાબી બાજુ આવેલું છે.
પરશુરામ મંદિર  – located to the right of the road to triveni sangam, opposite to Rudralay temple, is popular among devotees. Lord Parshuram, the son of Goddess Renuka and a pious sage Jamadagni is believed to be the sixth incarnation of Lord Vishnu and one of the seven immortals (chiranjiv) as stated in Hindu mythology. This locale is believed to be the very place where Lord Parshuram had performed a severe penance in the honor of Lord Somnath in order to get rid of the sin committing Kshatriya Vadh. The Parshuram Temple of Triveni Tirtha happens to be one of the rare temples dedicated to Lord Parshuram. This baroque temple adjoined by two ancient bathing water tanks (holy kunds) is a much sought after religious destination where devotees spend time in prayers and meditation. The temple edifice is divided into three sub structures; sabha mandap, central mandap and a garbhagriha. The garbhagriha of this shrine houses the idol of Lord Parshuram sided by two idols of Kala and Kama. The temple complex also comprises the sub shrines dedicated to Lord Hanuman and Lord Ganesha. Additionally, a smaller shrine consecrating the Goddess Renuka is also positioned behind the main temple. Endowed with its religious and mythological significance as well as its charismatic scenic background, this temple is much frequented by the devotees and the tourists all round the year.
સ્મશાન ઘાટ – પરશુરામજી મંદિરની બાજુમાં સ્થિત છે.
કાલી મંદિર – ત્રિવેણી ઘાટના પશ્ચિમ છેડે, પરશુરામજી મંદિરની પાછળ, ત્રિવેણી બંધ-પાળા તરફ જતા રસ્તા પર, આ મંદિર આવેલું છે.
કામનાથ મહાદેવ મંદિર અને શારદા પીઠ  – Built about 200 years ago by a Mayurdhwaj King, Kamnath Mahadev is a renowned temple located in Somnath, opposite to triveni sangam, close to suraj mandir. This is a large temple complex with a holy pond known as Dudhiyu Talav, water well known as Gangvo Kuvo and a bathing pool named as Mahadev no Kund. It is believed that Mayurdhwaj King recovered from leprosy after taking bath in this place, and devotees to this day take dip in this water for its healing powers. There is a saying in Gujarat, "He who does not bath at the Kund is as good as dead or is a living dead". A huge temple of the main deity, Kamnath, occupies the center surrounded by many small structures. It is believed that ages ago Shiva had reduced Kama to ashes by unleashing the fury of his third eye, hence the name Kamanath. In the interiors, there is a long, narrow cave where Adi Shankaracharya meditated for years. A spectacular presentation of all the twelve jyotirlings of Shiva is shown at the opening of this cave.
સુરજ મંદિર  - also popularly known as Sun Temple, in Somnath is also an ancient temple dating back to the origin of Somnath temple. This temple is situated at the north of the Triveni Ghat. The temple architecture is amazing with many images of elephants, lions and other birds and animals. There is also a step well in the temple premises. This temple too was attacked many a times by Muslim foreign invaders.
પાંચ પાંડવ ગુફા  (હિંગળાજ માતા ગુફા) - established near Lalghati in Somnath, close to Suraj Mandir is a cave temple that was expanded to present form in 1949 by the late Baba Narayandas. The pandav brothers, during their exile, are believed to have done penance in the caves in order to impress lord Shiva. Pandav brothers also worshiped Hinglaj Mataji along with lord Shiva here. Old temple might have been built around 15th century. Positioned at an elevated locus on a small hillock and offering the panoramic prospects of the adjoining Somnath town and the Sea, this temple is dedicated to the five Pandava brothers [narrow steps lead to the cave and temple]. Apart from the idols of Pandavas, this temple also enshrines the idols of Lord Shiva, Goddess Durga, Lord Rama, Devi Sita, Laxman and Hanuman. Set up amidst the picturesque milieu and the calm and cool spiritual ambiance, the Panch Pandava Gufa temple also accommodates a Sanskrit college in its premises. Cave here is also referred as Aravalem caves; another namesake cave located in Goa is very popular]
ગીતા મંદિર  - also known as Birla Mandir, placed at the confluence of three holy rivers known as Triveni Tirtha, is a Krishna temple built by Birla family in 1970. As the legend goes, the Gita Mandir is nested at the very exact spot where Lord Sri Krishna after being shot by a hunter at the Bhalka Teerth had rested for a while before departing for His ‘Neej Dham’ at Dehotsarg. Lord Krishna with his bleeding foot is said to have walked about 4 km from Bhalka Teerth to this location. Marvelously built in polished marble stone, the Gita Mandir enshrines the idol of Lord Krishna in its sanctum. This idol of the presiding deity is flanked by two statues of Lord Laxminarayan and Lord SitaRam. The footprint of Lord Shri Krishna is carved here to mark the divine memory of Shri Krishna Neejdham Prasthan Leela. The most remarkable aspect of the Gita Mandir is its eighteen marble pillars that bear the 18 Adhyays of Shrimad Bhagwat Geeta carved on them. The interiors of the temple are decorated with several paintings depicting various life episodes of Lord Krishna. The Gita Mandir is constructed in such a way that any sound made within the temple is echoed. As a result, the Krishna Bhajans and Stotras recited inside the temple echo in the environment and create a spiritual appeal.
કાશી વિશ્વનાથ મંદિર – આ નાનું પણ પ્રાચીન મંદિર લક્ષ્મી નારાયણ મંદિરની બાજુમાં સ્થિત છે.
શ્રી મહાપ્રભુજી બેઠકજી - ગીતા મંદિર પાસે સ્થિત છે. અહીં દેહોત્સર્ગ તિર્થ પર શ્રી વલ્લભાચાર્યએ સાત દિવસ સુધી શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા પર પ્રવચન આપેલું, અને આ સ્થાન મહાપ્રભુજીની ૮૪ બેઠકમાંની ૬૫મી બેઠક છે.
ભીમનાથ મહાદેવ – ગીતા મંદિરથી જરાક જ ઉત્તરમાં આવેલાં આ નાના પણ પ્રાચીન મંદિરમાં ભૂતકાળમાં મુસ્લિમ શાસકો દ્વારા લૂંટફાટ થયેલી.
જૈન મંદિર – જૂના ભીમનાથ મંદિરથી જરાક જ ઉત્તરમાં સ્થિત છે.
ધોલેશ્વર મહાદેવ મંદિર – જૈન મંદિર પરિસરથી વધુ ઉત્તરમાં, નદી કિનારે, આ પ્રાચીન મંદિર આવેલું છે.
શ્રી વેણેશ્વર મહાદેવ મંદિર  – dedicated to Lord Shiv –located in center of town opposite the Somnath Trust Dharamshala Gate, can also be reached Westerly from Dholeshvar mandir on a narrow path. The Rajputa “Vaja” clan was in charge of Somnath during the Muslim desecrations. As the legend goes, when Mahmud of Ghazni invaded Somnath in 1025 AD, the king gave him a tough resistance. As the king was not surrendering, Mahmud of Ghazni hatched a new plan. He found out that the king had a daughter named Veni who used to pay a visit to a this Shiva Temple stationed outside the fort wall of Prabhas Patan every day. Mahmud of Ghazni decided that he would kidnap Veni and then force the king to yield. When the soldiers of Gazani attempted so later, the Shiv ling spontaneously got divided and the princess got buried into it. The Shiv temple here since then is known as “Veneshwar temple”. The prints of the Veni as well as the marks of the Shiva Lingam being split open can still be seen on the Lingam here. This incredible episode of Princess Veni’s deliverance is eulogized in his novel by the prolific Gujarati novelist K M Munshi.
ગૌરીકુંડ કે બાણગંગા  - As per 68'th Adhyay of Prabhas Khund of Skund Purana, Gaurikund is named after Holy Shree Parvati Mata made Tapasya here. Once Lord Shiva comments on Pravati Maa that she looks Blackish (Kali). Little perturbed by his remark Parvati decides to do tapasya here in Prabhas. After much time the lord Shiva impressed by her tapasya tells her that she is now Gauri (the white one). She was also given a "Vardhan" that the place henceforth will be known as "Gaurishwar" and whoever worships here gets his wishes fulfiled.
બૌદ્ધ ગુફાઓ  આ ખુબ જ પ્રાચીન ગુફાઓ ધોલેશ્વર મંદિરથી ઉત્તર-પશ્ચિમે, ધોરીમાર્ગને અડીને, આવેલી છે.
પીર હાજી માંગરોળી શાહ  – Tomb of Haji Mangroli Shah is a revered place for Muslims, located close to Hazrat Maai Puri Masjid. His original name was khwaja Abul Hasan baghdadi urf haji piya, and he was a is Great saint from Baghdad who came to India before Huzur Garib Nawaz.
ખ્વાજા મિયાં ગુલામ મોહમ્મદ મસ્જિદ - દૈત્યસુદન મંદિર પાસે આવેલી આ મસ્જિદ સોમનાથનાં મુસ્લિમ લોકોનું વધુ એક પવિત્ર ધર્મસ્થાન છે.
રેલ્વે સ્ટેશન
સોમનાથ રેલ્વે સ્ટેશન તેની મંદિર આકારની બાંધણીને કારણે પ્રવાસીઓનું આકર્ષણ કેન્દ્ર બનેલું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:ગીર સોમનાથ જિલ્લો
આનંદજી વીરજી શાહ
આનંદજી વિરજી શાહ (જન્મ: ૨ માર્ચ ૧૯૩૩) એક ભારતીય સંગીત દિગ્દર્શક છે. પોતાના ભાઈ સાથે મળીને તેમણે કલ્યાણજી આનંદજીની જોડી બનાવી અને કોરા કાગઝ માટે ૧૯૭૫માં શ્રેષ્ઠ સંગીત નિર્દેશકનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર જીત્યો. વર્ષ ૧૯૯૨માં તેમને ભારતના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
જીવન
આનંદજીનો જન્મ વીરજી શાહના ઘરે ૨જી માર્ચ ૧૯૩૩ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતા કચ્છી ઉદ્યોગપતિ હતા, જેઓ કચ્છથી મુંબઈ આવીને કિરાણા (પ્રોવિઝન સ્ટોર) શરૂ કરવા ગયા હતા. અહીં બંને ભાઈઓએ એક સંગીત શિક્ષક પાસેથી સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે તેમનાં શરૂઆતનાં મોટા ભાગનાં વર્ષો ગિરગામ (મુંબઈનો એક જિલ્લો)ના મરાઠી અને ગુજરાતી વિસ્તારોમાં આવેલાં ગામડાંઓમાં ગાળ્યાં હતાં.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ શ્રેણી:સંગીતકાર શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ શ્રેણી:જીવિત લોકો
બહયાદર (તા. દ્વારકા)
બહયાદર (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બહયાદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
રામપર
રામપર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામા આવેલુ આ નાનુ ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
રંગમતી નદી
રંગમતી નદી પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલી નદી છે. આ નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન રામપર (તા. લાલપુર) પાસે છે. તેની મહત્તમ લંબાઇ ૫૦ કિમી છે. નદીનો કુલ સ્ત્રાવ વિસ્તાર ૫૧૮ ચોરસ કિમી છે.
આ નદી પર રંગમતી બંધ આવેલો છે. જેનો સ્ત્રાવક્ષેત્ર ૭૦ ચોરસ કિમી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
શેરપુરા
ગુજરાત રાજ્યમાં શેરપુરા નામના એકથી વધુ ગામો આવેલા છે. નીચે આ ગામોની અપૂર્ણ યાદી આપેલી છે:
હોમિયોપેથી
હોમિયોપેથી અથવા સમચિકિત્સાવિજ્ઞાન એ એક ચિકિત્સાવિજ્ઞાન છે, કે જેને તેના સ્થાપક ડૉ. સેમ્યુઅલ હૉનમાનના નામ પરથી 'હૉનમાનની ચિકિત્સાપદ્ધતિ' પણ કહેવામાં આવે છે. તે ઍલોપથી (allopathy) અને અને આયુર્વેદ પછી ત્રીજા ક્રમે આવતું વૈકલ્પિક ચિકિત્સાવિજ્ઞાન છે. ગ્રીક શબ્દ 'homois' (એટલે like = સમ) અને 'pathos' (એટલે suffering = દર્દ) પરથી તેનું નામ હોમિયોપેથી આપવામાં આવ્યું છે.
ઈતિહાસ
હૉનમાને તેમને થયેલા અનુભવોને આધારે ચિકિત્સાનો સમરૂપનો સિદ્ધાંત આપ્યો. આ સિદ્ધાંત 'like cures like' (લેટીન: similia similibug curentur) તરીકે પણ જાણીતો છે. એટલે કે જે ઔષધ કે દ્રવ્ય રોગનાં લક્ષણો ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે; તે જ ઔષધ કે દ્રવ્યની સૂક્ષ્મ માત્રા વડે શીઘ્ર અને ખૂબ સારી રીતે તે રોગ મટી શકે છે. હૉનમાને ૨૦ વર્ષ સુધી ૭૦૦ જેટલી વનસ્પતિઓમાંથી ઍલોપથી કરતાં જુદી રીતે હોમિયોપેથીય ઔષધો બનાવી અને તંદુરસ્ત વ્યક્તિઓ ઉપર પ્રયોગો કરી પોતાની નવી ચિકિત્સાપદ્ધતિની સ્થાપના કરી.
હોમિયોપેથીય ઔષધો
હોમિયોપેથીય ઔષધો ગંધક, પારો, સોનું, જસત, કલાઈ, ચાંદી, લોખંડ, ચૂનો, તાંબુ અને ટેલ્યૂરિયમ જેવા તત્વો તેમજ છોડ કે તમનાં મૂળ, છાલ, વિવિધ પ્રાણીઓનાં અંગો કે વિષ નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. તત્વોનાં સંયોજનોમાંથી પણ આ ઔષધો તૈયાર કરવામાં આવે છે. હોમિયોપેથીના ઔષધ નિઘંટુમાં ૨૬૦ થી ૨૭૦ ઔષધોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તે પૈકી મોટા ભાગનાં ઔષધોનું પુરુષ, સ્ત્રી કે બાળકો ઉપર પરીક્ષણ કરી તેમના રોગોત્પાદક ગુણ નિશ્ચિત કરવામાં આવ્યા છે, બાકીના ઔષધો અનુભવસિદ્ધ છે.
હોમિયોપેથીના ઔષધ-નિર્માણના સિદ્ધાંતને આધારે હૉનમાનના સમકાલીન ડૉ. શુસ્લરે જીવરાસાયણિક ઔષધવિજ્ઞાન નામની નવિ ચિકિત્સાપદ્ધતિ શોધી, જેમાં શુસ્લરે જીવનના અત્યંત પાયારૂપ મહત્વના ૧૨ થી ૧૫ જેટલા ક્ષારા કાઢી તેની હોમિયોપેથી પદ્ધતિ પ્રમાણે સફેદ-મીઠી ગોળીઓ બનાવી. આ ગોળીઓ કોઈ પણ દર્દમાં ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. આ ચિકિત્સાપદ્ધતિ હોમિયોપેથીની નાની શાખા સમાન છે.
ચિકિત્સાપદ્ધતિ અને સારવાર
હોમિયોપેથીય ચિકિત્સકનું મુખ્ય કાર્ય રોગી દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલ રોગનાં લક્ષણો સાંભળી તે પ્રકારનાં લક્ષણો ઉત્પન્ન કરનાર ઔષધોની પસંદગી કરવાનું છે. રોગનાં લક્ષણ અને ઔષધના લક્ષણમાં જેટલું સામ્ય વધારે તેટલી રોગીની સ્વસ્થ થવાની સંભાવના વધારે રહે છે. ચિકિત્સકોની ધાર઼ણા હોય છે કે પ્રત્યેક જીવંત પ્રણાલીમાં અંગો પોતાનો ક્રિયાશીલ માનક (functional norm) જાળવી રાખવાની પ્રવૃત્તિ કરે છે; પરંતુ આ ક્રિયાશીલ માનકમાં ફેરફાર થાય ત્યારે જીવંત પ્રણાલી આ માનકને જાળવવા અનેક પ્રતિક્રિયાઓ કરે છે. પ્રણાલીને ઔષધ દ્વારા આ પ્રયાસમાં સહાયતા મળે છે. ઔષધ અલ્પ માત્રામાં આપવામાં આવે છે, કેમ કે રોગની ક્રિયા દરમિયાન રોગી અતિસંવેગી હોય છે. ઔષધની અલ્પ માત્રા ન્યૂનતમ પ્રભાવકારી હોવાથી માત્ર એક જ પ્રભાવ પ્રગટ થાય છે. રોગની અવસ્થામાં પેશીની રૂપાંતરિત સંગ્રાહકતાને કારણે આ એકાવસ્થા (monophasic) પ્રભાવ સ્વાસ્થ્યના પુન:સ્થાપનમાં વિશેષ સહાયરૂપ થાય છે. તે શરીરની આંતરિક શક્તિની વિચલિતતા દૂર કરે છે.
માંડલ
માંડલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાના માંડલ તાલુકામાં આવેલું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ઇતિહાસ
માંડલ ઐતહાસિક નગર છે. ૧૩૪૭માં જ્યારે બાદશાહ મહમદ બિન તખલઘ ગુજરાતમાં વ્યવસ્થા જાળવવા માટે આવ્યો ત્યારે માંડલ અને પાટડીના રાણાઓએ તેની મદદ કરી હતી અને તેમનું પુરસ્કારો વડે સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. ઇ.સ. ૧૩૯૫માં માંડલ ફરીથી મહત્વનું સ્થળ બન્યું હશે જ્યારે ગુજરાત સલ્તનતના મુઝફ્ફર શાહે માંડલ પર આક્રમણ કર્યું અને નિષ્ફળ રહ્યો હતો. થોડા વર્ષો પછી માંડલના ઝાલા સતારસાલજી સુલ્તાન અહમદ શાહ પ્રથમ (૧૪૧૪‌) સામે બહારવટે ચડેલા સરદારોમાંના એક હતા. ૧૫૩૦ સુધી માંડલ સલ્તનતનો ભાગ બન્યું નહોતું. ૧૭૪૧માં વીરમગામ દેસાઈ વડે નગર ફરીથી સમારકામ અને કિલ્લેબંધ કરાયું હતું. સદીના મધ્યભાગથી ૧૮૧૭ સુધી માંડલ મરાઠાઓના હાથમાં રહ્યું હતું અને ત્યારબાદ બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને સોંપાયું. ભૂતકાળના મહત્વ દર્શાવતી નાનાં પથ્થરોની બનેલી મસ્જિદ અને કેટલાંક સુંદર મંદિરો જ બાકી રહ્યા હતા.
જોવાલાયક સ્થળો
thumb|માંડલનો કિલ્લાનો દરવાજો (S-GJ-63) thumb|જામી મસ્જિદ (N-GJ-62) માંડલમાં જામી મસ્જિદ, કાઝી મસ્જિદ અને સૈયદ મસ્જિદ આવેલી છે, જે રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક તરીકે જાહેર કરાયેલ છે.
દસ્ક્રોઇ
દસ્ક્રોઇ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાના મહત્વના દસ્ક્રોઇ તાલુકામાં આવેલું એક નગર છે જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે.
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:દસ્ક્રોઇ તાલુકો
સરોજીની મહેતા
સરોજીની મહેતા (૧૮૯૮-૧૯૭૭) એ ગુજરાતી ભાષાના ટૂંકી વાર્તાના લેખક, સમાજ સુધારક અને શિક્ષણશાસ્ત્રી હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ ૧૮૯૮માં સમાજ સુધારક અને લેખક દંપતી રમણભાઈ નીલકંઠ અને વિદ્યાગૌરી નીલકંઠને ત્યાં થયો હતો. તેઓ ૧૯૧૯માં સ્નાતક થયા અને ૧૯૨૩માં લંડન સ્કૂલ ઑફ ઇકોનોમિક્સમાંથી સમાજશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો. તેઓએ અમદાવાદના વનિતા વિશ્રામમાં અધીક્ષક તરીકે ફરજ બજાવી હતી. તેમણે સુમંત મહેતાના નાના ભાઈ નાનક મહેતા સાથે લગ્ન કર્યા હતા.
સર્જન
એકાદશી (૧૯૩૫), ચાર પથરાની મા (૧૯૫૩) અને વળતા પાણી (૧૯૬૨) એ તેમના નવલિકા સંગ્રહો છે. તેમણે સમાજ, કુટુંબ, બાળ લગ્ન અને સમાજમાં મહિલાઓની સ્થિતિ પર લખ્યું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
અનિડા (લાખાવડ) (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો