cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
દલપતપિંગળ
પુસ્તક સાર
આ પુસ્તક પાંચ પ્રકરણોમાં વહેંચાયેલું છે અને એમાં સરળ તથા વિશદ પદ્યમાં છંદોનો પરિચય આપવામાં આવ્યો છે.
પ્રથમ પ્રકરણમાં લઘુ, ગુરુ, ગણ, અંકસંજ્ઞા (જેમ કે શશી = ૧, ભુજ = ૨) અને માત્રામેળ તથા વર્ણમેળ છંદોનો ભેદ દર્શાવાયો છે. બીજા પ્રકરણમાં પાંચ માત્રાના ગમક છંદથી આરંભીને ચાલીશ માત્રાના મદનગ્રહા છંદ સુધીના ત્રીસ માત્રામેળ છંદોનો પરિચય આપવામાં આવ્યો છે. કેટલીક જગ્યાએ પરિચય માટે લાંબા પદ્યનાં ઉદાહરણો આપવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત દોહરાથી આરંભી ચંદ્રાવળા સુધીના નવ અર્ધસમપદ તથા વિષમપદ છંદોનો પણ એમાં ઉદાહરણ સહિત પરિચય આપવામાં આવ્યો છે.
પદ્મપાણી આચાર્ય
મેજર પદ્મપાણી આચાર્ય, એમવીસી (૨૧ જૂન ૧૯૬૯-૨૮ જૂન ૧૯૯૯) એ ભારતીય ભૂમિસેનાના એક અધિકારી હતા. તેમને કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન, ૨૮ જૂન ૧૯૯૯ના દિવસે, હાથ ધરેલ કાર્યવાહી માટે ભારતનું યુદ્ધ કાળનું દ્વિતીય કક્ષાનું સર્વોચ્ચ સન્માન મહાવીર ચક્ર (પુરસ્કાર) મરણોપરાંત એનાયત કરાયું હતું.
ખાનગી જીવન
મેજર આચાર્ય ઑડિશાના વતની હતા પણ તેઓ હૈદરાબાદ, તેલંગાણાના રહેવાસી હતા. તેમના લગ્ન ચારુલતા જોડે થયા હતા. તેમના પિતા જગન્નાથ આચાર્ય ભારતીય વાયુસેનાના નિવૃત્ત વિંગ કમાન્ડર હતા. તેમણે ૧૯૬૫ અને ૧૯૭૧ના યુદ્ધોમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ ત્યારબાદ ડીઆરડીએલ, હૈદરાબાદ ખાતે કાર્યરત થયા હતા. મેજર આચાર્યની શહીદીના કેટલાક મહિના બાદ તેમના ઘરે પુત્રીનો જન્મ થયો હતો. તેને અપરાજિતા નામ અપાયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૬૯માં જન્મ શ્રેણી:મહાવીર ચક્ર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૯૯માં મૃત્યુ
બોડવા (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કતકપરા
કતકપરા, ભારત દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ ગુજરાત રાજ્ય ના સૌરાષ્ટ્ર માં આવેલ મહત્વ ના જુનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
કાન્તિલાલ પંડ્યા
કાન્તિલાલ છગનલાલ પંડ્યા (૨૪ ઓગસ્ટ ૧૮૮૬ – ૧૪ ઓક્ટોબર ૧૯૫૮) ગુજરાતી સાહિત્યકાર અને રસાયણશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ગુજરાતી લેખક ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના ભાણેજ હતા. તેઓ ૧૯૨૪માં ભાવનગર ખાતે આયોજીત ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અધિવેશનના વિજ્ઞાન-વિભાગના તેઓ પ્રમુખ હતા. ૧૯૩૪માં તેઓ ઇન્ડિયન ઍકેડમી ઑફ સાયન્સ (રસાયણશાસ્ત્ર વિભાગ)ના ફેલો તરીકે ચૂંટાયા હતા.
જીવન
કાન્તિલાલ પંડ્યાનો જન્મ ૨૪ ઑગસ્ટ ૧૮૮૬ના રોજ નડિયાદ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા છગનલાલ હરિલાલ પંડ્યા હતા, જેમણે બાણભટ્ટ કૃત 'કાદંબરી'નું ભાષાંતર કર્યું હતું અને જેઓ જૂનાગઢ રાજ્યના નાયબ દીવાન હતા. કાન્તિલાલના માતા સમર્થલક્ષ્મી ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના નાનાં બહેન હતાં. કાન્તિલાલે ૧૮૯૬ સુધી પ્રાથમિક શિક્ષણ નડિયાદની સરકારી મિડલ સ્કૂલમાં લીધું હતું.
૧૮૯૯માં તેમનું લગ્ન તનસુખરામ ત્રિપાઠીના દીકરી ઉમંગલક્ષ્મી સાથે થયું. તેમણે ૧૯૦૨માં જૂનાગઢમાંથી મુંબઈ યુનિવર્સિટીની મૅટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષા ગુજરાતમાં પ્રથમ નંબરે પાસ કરી. ૧૯૦૭માં જૂનાગઢની બહાઉદ્દીન કૉલેજમાંથી બી.એ.ની પરીક્ષા રસાયણશાસ્ત્ર અને ભૌતિકશાસ્ત્ર વિષયો સાથે પાસ કરી. ૧૯૦૮માં તેમણે 'ગોવર્ધનરામ' નામનો ગુજરાતીમાં પ્રથમ લેખ લખ્યો. ૧૯૧૦માં તેઓ ત્રિભુવનદાસ ગજ્જરની પ્રયોગશાળા (મુંબઈ)માં અભ્યાસ કરી રસાયણશાસ્ત્ર વિષય સાથે એમ.એ. થયા અને એ જ વર્ષમાં તેમનું 'શ્રીયુત ગોવર્ધનરામ' નામનું પ્રથમ પુસ્તક પ્રકાશિત થયું. ૧૯૧૧માં તેઓ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સ (તાતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ રિસર્ચ), બેંગલોરમાં પહેલી બૅચમાં દાખલ થયા, જ્યાં તેમણે પ્રો. રૂડૉલ્ફ અને પ્રો. સડબરોના હાથ નીચે એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રીમાં કામ કરવા ઉપરાંત કેમિકલ એન્જિનિયરિંગ તથા મશીન-ડ્રૉઇંગનો અભ્યાસ કર્યો. ૧૯૧૩ સુધી બેંગલોર રહી તે જ સાલમાં તેમણે આગ્રાની સેન્ટ જૉન કૉલેજમાં સાયણશાસ્ત્રના એસોસિયેટ પ્રોફેસર તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી અને ૧૯૧૬માં તે વિભાગના વડા તરીકે નિમાયા. ૧૯૧૫માં તેમણે પ્રથમ વિજ્ઞાનવિષયક લેખ લખ્યો.
૧૯૨૪માં તેઓ ફરી સેન્ટ જૉન કૉલેજ, આગ્રામાં જોડાયા. ૧૯૨૪માં ભાવનગર ખાતે ભરાયેલ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના વિજ્ઞાન વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે તેમની વરણી થઈ, જ્યાં તેમણે 'ગુજરાતમાં વિજ્ઞાનનું સાહિત્ય' એ વિષય ઉપર વ્યાખ્યાન આપ્યું અને વૈજ્ઞાનિક શબ્દકોશ તૈયાર કરવાના યોજના રજૂ કરી. ૧૯૩૫માં જયકૃષ્ણ ઇન્દ્રજી સાથે તેમણે 'ગલિયારા પુરસ્કાર' પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
૧૯૪૭માં કૉલેજમાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ માનાર્હ પ્રાધ્યાપક તરીકે આગ્રામાં જ રહ્યા. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ સંશોધન કરી ૭૨ વિદ્યાર્થીઓએ એમ.એસસી.ની અને ૫ વિદ્યાર્થીઓએ પીએચ.ડીની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેમના સંશોધનકાર્યમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં કાર્બનિક બેઝિક પદાર્થોનો સંસર્ગ પદાર્થ તરીકે ઉપયોગ અને તેથી અસંતૃપ્ત ઍસિડ બનાવવાની સુગમ્ય રીતો તથા કેટલાક કૌમારિન પદાર્થોનું સંશ્લેષણ તેમજ કેટલાંક ભારતીય ફળોમાં રહેલા કાર્બનિક ઍસિડના પ્રમાણનું અન્વેષણ મુખ્ય છે. આલ્ડિહાઇડનું સંઘનન અને અન્ય સંશોધન કાર્ય અંગેના તેમના ૬૦ જેટલા સંશોધનલેખો પ્રકાશિત થયા હતા. તેમના પુસ્તકોમાં 'શ્રીયુત ગોવર્ધનરામ' (૧૯૧૦), 'આઇન્સ્ટાઇનનો સાપેક્ષવાદ' (૧૯૩૨) 'આપણો આહાર' (૧૯૩૭), 'ચંદ્રશંકરનાં કાવ્યો' (સંકલન, ૧૯૪૨), 'વિજ્ઞાનમંદિર' ભાગ ૧-૨ (૧૯૫૦-૧૯૫૪), 'ગોવર્ધનરામનું સાલવારી જીવન અને સમકાલીન જીવન' (૧૯૫૭), ગોવર્ધનરામની સ્ક્રૅપબુકનું સંપાદન (૧૯૫૮) તથા 'મારો સંક્ષિપ્ત જીવનવૃત્તાંત' (૧૯૫૮) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
અવસાન
૧૯૫૧માં તેઓ કૅન્સરના દર્દી તરીકે મુંબઈ આવ્યા અને ૧૯૫૨થી ત્યાંજ સ્થાયી થયા. ૧૪મી ઑક્ટોબરે ૧૯૫૮ના રોજ રાત્રે ખાર, મુંબઈ ખાતે તેઓ અવસાન પામ્યા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
ભુરાકુઇ (તા. પેટલાદ)
ભુરાકુઇ (તા. પેટલાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભુરાકુઇ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમા હાઇસ્કુલની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
નિહારી
નિહારી (নিহারী, निहारी, نہاری‎), ભારતીય ઉપખંડમાં ખાવામાં આવતી એક માંસાહારી વાનગી છે. આ વાનગી રસાદાર શાક જેવી હોય છે જે મોટાભાગે કુટેલા માંસમાંથી બનાવવામાં આવે છે હોય છે જેમાં ભેંસ/ગાય, ઘેટા કે બકરાનું માંસ અથવા કુકડા/મરઘીના ધીમા રાંધેલા માંસનો સમાવેશ થાય છે અને ક્યારેક અસ્થિ મજ્જા સાથે પીરસવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વાનગી શ્રેણી:ભોજન
ગુજરાતમાં જોવા મળતાં સર્પ
ગુજરાતમાં કુલ ૧૨ કુટુંબના (૬૩) જાતિઓનાં સર્પ જોવા મળે છે. જેની યાદી નિચે પ્રમાણે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ શ્રેણી:સરીસૃપ
પાજ (તા. વાંકાનેર)
પાજ (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પાજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મોટી મોટલી (તા. કાલાવડ)
મોટી મોટલી (તા. કાલાવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  કાલાવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી મોટલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કુંકાવાવ તાલુકો
કુંકાવાવ તાલુકો ગુજરાતના અમરેલી જિલ્લાનો તાલુકો છે. વડીયા ગામ આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
આ તાલુકાના જોવાલાયક સ્થળોમાં બાબરા - વાંસાવડ રોડ ૫ર દડવા રાંદલ ગામે આવેલું રાંદલ માતા મંદિર તથા કુંકાવાવમાં આવેલું કૃષ્‍ણવલ્‍લભાચાર્ય સ્‍મૃતિ મંદિર મુખ્ય છે. આ ઉપરાંત પણ ઘણાં વિવિધ ધર્મસ્થાનકો અહીં આવેલાં છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:અમરેલી જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
મોટી ભગેડી (તા. કાલાવડ)
મોટી ભગેડી (તા. કાલાવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  કાલાવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી ભગેડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
છબાલી (તા. દસાડા)
શ્રેણી:દસાડા તાલુકો
લસિકા ગાંઠ
લસિકા ગાંઠ એ રોગપ્રતિકારકતંત્રનું નાનુ ગોળ દડા આકારનું અવયવ છે. રોગપ્રતિકારકતંત્ર સમગ્ર શરીરમાં ફેલાયેલું હોય છે અને તે લસિકાવાહિનીઓથી જોડાયેલું હોય છે. લસિકા ગાંઠો B, T, અને પ્રતિરક્ષા કોશિકાઓના લશ્કરી થાણા છે. લસિકા ગાંઠો સમગ્ર શરીરમાં જોવા મળે છે અને બહારથી શરીરમાં પ્રવેશતા બાહ્ય પદાર્થો માટે એક ફિલ્ટર અથવા જાળ તરીકે કામ કરે છે. રોગપ્રતિકારકતંત્રની યોગ્ય રીતે કામગીરી માટે તેઓ મહત્ત્વની છે.
લસિકા ગાંઠો નૈદાનિક મહત્ત્વ ધરાવે છે. લસિકા ગાંઠો વિવિધ પરિસ્થિતિમાં ફુલે છે અથવા મોટી થાય છે જેમાં ગળાનો ચેપથી લઇને પ્રાણઘાતક કેન્સર જેવી બિમારીઓનો સમાવેશ થાય છે. કેન્સરની બિમારીમાં લસિકા ગાંઠોની સ્થિત એટલી મહત્ત્વની છે કે તેનો કેન્સર સ્ટેજિંગ તરીકે ઉપયોગ થાય છે જે દર્દીને કઇ સારવાર આપવી અને રોગનિદાન ચિકિત્સાનો પ્રકાર નક્કી કરે છે.
કાર્યો
રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો, અથવા જીવાણુઓ શરીરના કોઇ પણ ભાગમાં ચેપ પેદા કરી શકે છે. જો કે શ્વેતકણનો એક પ્રકાર લસિકા કોષ આવરણીય લસિકા અવયવમાં પ્રતિજન, અથવા પ્રોટીનને મળશે જેમાં લસિકા ગાંઠોનો પણ સમાવેશ થાય છે. લસિકા ગાંઠોમાં પ્રતિજન વિશેષ કોશિકાઓ દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. નેઇવ લસિકા કોષ (એટલે કે કોશિકાઓને હજુ સુધી પ્રતિજન સામે ભેટો થયો નથી) વિશિષ્ટ રૂધિરકેશિકા મારફતે રૂધિરપ્રવાહમાંથી ગાઠમાં પ્રવેશે છે. લસિકા કોષ નિપૂણ બન્યા બાદ તેઓ વધારાની લસિકા સાથે અલગ લસિકાવાહિની મારફતે લસિકાગાંઢમાંથી બહાર નિકળી જશે. લસિકા કોષ સતત આવરણીય લસિકા અવયવોનું વહન કરતું રહે છે અને લસિકાગાંઠોની સ્થિતિનો આધાર ચેપ પર રહે છે. ચેપ દરમિયાન, અંકુર કેન્દ્રોમાં B-કોશિકાના તીવ્ર પ્રચુરોદભવને કારણે લસિકા ગાંઠો ફૂલે છે. આ સ્થિતિને સામાન્ય રીતે "સુજેલી ઉત્સેચક ગ્રંથીઓ" કહેવાય છે.
માળખું
thumb|300px|left|લસિકા સાઇનસ મારફતે લસિકાનું વહન દર્શાવતો લસિકા ગાંઠનો આલેખનોંધઃ બહાર વહેતી લસિકામાં વધુ લસિકા કોષ હોય છે. લસિકા ગાંઠ તંતુમય કેપ્સ્યુલથી ઘેરાયેલી હોય છે ને લસિકા ગાંઠની અંદર તંતુમય કેપ્સ્યુલ ટ્રેબિક્યુલી રચવા માટે લંબાય છે. લસિકા ગાંઠના પદાર્થ બાહ્ય આચ્છાદન અને આંતરિક અસ્થિમજ્જામાં વહેંચાયેલા છે. તે હિલેમ સિવાય આચ્છાદનથી ઘેરાયેલા હોય છે. જેમાં અસ્થિમજ્જા સપાટીના સીધા સંપર્કમાં આવે છે
પાતળા જાળીદાર તાંતણા, ઇલાસ્ટિન અને જાળીદાર તાંતણા ગાંઠમાં રેટિક્યુલર નેટવર્ક (RN) (જાળીદાર માળખું) તરીકે ઓળખાતું મેશવર્ક રચે છે. જેમાં આચ્છાદનમાં શ્વેતકણો (ડબલ્યુબીસી) ખાસ કરીને લસિકા કોષ ઠાંસીઠાંસીને ભરેલા હોય છે. અન્યત્ર, ભાગ્યેજ શ્વેતકણો હોય છે. રેટિક્યુલર નેટવર્ક માળખાકીય ટેકો પુરો પાડવા ઉપરાંત ડેન્ડ્રિટિક કોશિકાઓ, મેક્રોફેઝ અને લસિકા કોષને ચોંટવા માટે એક સપાટી પણ પુરી પાડે છે. તેનાથી હાઇ ઇન્ડોથિલાયલ વેન્યુલ્સ દ્વારા લોહીની સાથે પદાર્થનું આદાન-પ્રદાન થાય છે. તે પ્રતિકારક કોશિકાઓની સક્રિયતા અને પરિવપકવતા માટે જરૂરી વૃદ્ધિ અને નિયામકી પરિબળો પુરા પાડે છે.
ગ્રંથીઓની સંખ્યા અને બંધારણ બદલી શકે છે તેમાં પણ ખાસ કરીને જ્યારે પ્રતિજન દ્વારા પડકારવામાં આવે ત્યારે. જ્યારે તેઓ અંકુરણ કેન્દ્ર વિકસાવે છે ત્યારે. લસિકા સાઇનસ લસિકાગાંઠમાં આવેલી એક ચેનલ છે જે એન્ડોથેલિયલ કોશિકાઓ અને ફાઇબરોબ્લાસ્ટિક જાળીદાર કોશિકાઓ દ્વારા રચાય છે. લસિકા સાઇનસ તેના મારફતે લસિકાનું સરળતાથી વહન કરે છે. આમ સબકેપ્સ્યુલર સાઇનસ કેપ્સ્યુલની નજીકમાં સૌથી નજીકમાં આવેલી ઊંડી સાઇનસ છે અને તેનું એન્ડોથિલિયમ અંતર્વાહી લસિકા વાહિની સાથે સતત છે. તે ટ્રાબિક્યુલી અને આચ્છાદનની અંદર આવેલા સાઇનસને પણ સમાન છે. કોર્ટિકલ સાઇનસ અને ફ્લેન્કિંગ ટ્રાબિક્યુલી અસ્થિમજ્જીય સાઇનસ માં જાય છે જ્યાંથી લસિકા અંતર્વાહી લસિકા વાહિનીમાં વહે છે.
કેપ્સ્યુલની અંદર શાખાઓ ધરાવતી અને વ્યાપક નેટવર્ક ધરાવતી અંતર્વાહી લસિકા વાહિનીઓ લસિકાને લસિકા ગાંઠમાં લાવે છે. આ લસિકા સબકેપ્સ્યુલર સાઇનસમાં પ્રવેશે છે. અંતર્વાહી લસિકા વાહિનીઓની સૌથી અંદરની રેખા લસિકા સાઇનસની રેખા બનાવતી કોશિકાઓને સળંગ હોય છે. લસિકા લસિકા ગાંઠના પદાર્થો મારફતે ગળાય છે અને અંતે અસ્થિમજ્જામાં પહોંચે છે. દરમિયાનમાં તેનો લસિકા કોષ સામે સામનો થાય છે અને અનુકૂલન પ્રતિરક્ષા પ્રતિભાવ પ્રણાલીના ભાગ રૂપે તે સક્રિય થાય છે. લસિકા ગાંઠની અંદર્ગોળ બાજુને હાઇલમ કહેવાય છે. અહીં હાજર કોશિકા અને રક્તવાહિનીઓની બનેલી પ્રમાણમાં ગીચ નેટવર્ક સાથે અંતર્વાહી જોડાય છે અને લસિકાને લસિકા ગાંઠની બહાર લઇ જાય છે.
આચ્છાદન
આચ્છાદનમાં, સબકેપસ્યુલર સાઇનસ ટ્રેબીક્યુલર સાઇનસ માં જાય છે અને બાદમાં લસિકા "અસ્થિમજ્જીય સાઇનસ"માં વહે છે. બાહ્ય આચ્છાદન મુખ્યત્વે B કોશિકાઓ બનેલું હોય છે અને ગ્રંથીઓ તરીકે ગોઠવાય છે, અને જ્યારે પ્રતિજન દ્વારા પડકારવામાં આવે છે ત્યારે અંકુરણ કેન્દ્ર વિકસાવી શકે છે. અને અંદરનું આચ્છાદન મુખ્યત્વે T કોશિકાઓનું બનેલું હોય છે. અહીં સબકોર્ટિકલ ઝોન તરીકે ઓળખાતો ઝોન હોય છે જેમાં T-કોશિકાઓ (અથવા કોશિકાઓ જે મોટે ભાગે લાલ હોય છે તે) મુખ્યત્વે ડેન્ડ્રિટિક કોશિકાઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે, સબકોર્ટિકલ જોનમાં જાળીદાર નેટવર્ક ગીચ હોય છે.
અસ્થિમજ્જા
અસ્થિમજ્જામાં બે માળખા હોય છે.
આકાર અને કદ
માનવ લસિકા ગાંઠો વાલ આકારની હોય છે અને તેનું કદ કેટલાક મિલિમીટરથી માંડીને 1–2 સેન્ટિમીટર સુધીનું હોય છે. તેઓ ગાંઠ અથવા ચેપને કારણે ફુલે છે. લસિકા કોષ શ્વેતકણો તરીકે પણ ઓળખાય છે અને તે લસિકા કોષોના જાળીવાળા માળખામાં આવેલા હોય છે. શરીરને જ્યારે ચેપ લાગે છે ત્યારે લસિકા કોષો ફૂલે છે કારણકે લસિકા કોષનો લોહીમાંથી ગાંઠમાં વહન વધી જાય છે જેને પરિણામે ગાંઠમાંથી બાહ્યપ્રવાહનો દર વધે છે. લસિકા ગાંઠ ફૂલવાનું બીજું મુખ્ય કારણ પ્રતિજન લક્ષિત ટી અને બી કોશિકાઓની સક્રિયતા અને પ્રચુરોદભવ છે. કેટલાક કિસ્સામાં અગાઉના ચેપને કારણે તે ફૂલેલી રહે છે. તે તંદુરસ્ત હોવા છતાં તે ફૂલેલી દેખાય છે.
લસિકા પરિભ્રમણ
લસિકા અંતર્વાહી લસિકાવાહિનીઓ મારફતે લસિકા ગાંઠ તરફ જાય છે અને સબકેપ્સ્યુલર સાઇનસ  તરીકે ઓળખાતી જગ્યામાં આવેલી કેપ્સ્યુલની અંદર આવેલી ગાંઠમાં જાય છે. સબકેપ્સ્યુલર સાઇનસ, ટ્રેબિક્યુલર સાઇનસિસમાં જાય છે અને અંતે અસ્થિમજ્જીય સાયનસમાં ખાલી થાય છે. સાઇનસની જગ્યા મેક્રોફેજના સ્યુડોપોડ દ્વારા છેદાય છે. મેક્રોફેજ બાહ્ય પદાર્થોને સપડાવવા અને લસિકાને ગાળવા માટે કામ કરે છે. અસ્થિમજ્જીય સાયનસ હાઇલમ ખાતે ભેગા થાય છે અને બાદમાં લસિકા અંતર્વાહી લસિકાવાહિની મારફતે લસિકા ગાંઠ છોડે છે અને વધુ કેન્દ્રીય લસિકા ગાંઠ તરફ આગળ વધે છે અથવા કેન્દ્રીય વેનસ સબક્લાવિયન રક્ત વાહિનીમાં ખાલી થાય છે, મોટે ભાગે  પોસ્ટરૂધિરકેશિકા વેન્યુલ, અને ડાયપિડિસિસની પ્રક્રિયા મારફતે દિવાલને પાર કરે છે.
વિતરણ
thumb|ક્ષેત્રીય લસિકા પેશી માનવ શરીરમાં લગભગ 500-600 લસિકા ગાંઠો હોય છે. તે બગલ, ગળુ, છાતી અને પેટના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
માથુ અને ગળાની લસિકા ગાંઠો
રેટ્રોફેરિનગીયલઃ સોફ્ટ પેલેટ અને ત્રીજા મોલરમાંથી લસિકા ડ્રેઇન કરે છે.
પેથોલોજી (રોગવિજ્ઞાન)
thumb|200px|right|મેસેન્ટરિક લસિકા ગાંઠનો માઇક્રોગ્રાફ કલરેક્ટ એડિનોકાર્સિનોમા સાથે, જે કલરેક્ટલ કેન્સરનું બહુ સામાન્ય પ્રકાર છે. લિમ્ફેડિનોપેથી શબ્દનો અર્થ છે "લસિકા ગાંઠોની બિમારી." જો કે તેનો "સુઝેલી / ફૂલેલી લસિકા ગાંઠો" માટે પણ ઉપયોગ થાય છે. આ કિસ્સામાં લસિકાગાંઠો સ્પર્શી શકાય તેવી હોય છે અને તે વિવિધ ચેપ અને બિમારીનો સંકેત આપે છે.
નડગખાદી
નડગખાદી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ડુંગરાળ તેમજ જંગલ વિસ્તાર ધરાવતા ડાંગ જિલ્લાના આહવા તાલુકામાં આવેલું  ગામ છે. નડગખાદી ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. તેઓ પરસ્પર સામાન્ય વહેવારમાં ડાંગી ભાષા એટલે કે કુકણા બોલીનો ઉપયોગ કરે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપુર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. આ ગામ ખાતે નાગલી, અડદ, વરાઇ જેવા ધાન્યોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સગવડ પ્રાપ્ય છે.
આ ગામ વઘઈ થી આહવા જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ ઉપર આવેલું છે, જેનું અંતર આહવા થી આશરે ૧૬ સોળ કિલોમીટર જેટલું છે.
શ્રેણી:આહવા તાલુકો
નડગચોંડ
નડગચોંડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ડુંગરાળ તેમજ જંગલ વિસ્તાર ધરાવતા ડાંગ જિલ્લાના આહવા તાલુકામાં આવેલું  ગામ છે. નડગચોંડ ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. તેઓ પરસ્પર સામાન્ય વહેવારમાં ડાંગી ભાષા એટલે કે કુકણા બોલીનો ઉપયોગ કરે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપુર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. આ ગામ ખાતે નાગલી, અડદ, વરાઇ જેવા ધાન્યોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સગવડ પ્રાપ્ય છે.
આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી,  ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
ખીરસરા રાજમહેલ
ખીરસરા રાજમહેલ એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના રાજકોટ જિલ્લા ના લોધિકા તાલુકા માં આવેલ ખીરસરા ગામ ખાતે આવેલ એક રાજમહેલ છે. કાઠિયાવાડના ભવ્ય ઇતિહાસ અને ધરોહર સ્થળનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ સમાન આ ખીરસરા મહેલ તેની રજવાડી સુંદરતાના કારણે માત્ર ગુજરાતીઓ તેમજ વિદેશીઓ માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. મહેલ પરિસરની સુંદરતાને કારણે ફિલ્મ દિગ્દર્શકોએ અનેક વખત અહીં ફિલ્મોનાં શૂટિંગ કર્યાં છે.
ઇતિહાસ
જુનાગઢ ના નવાબે ખીરસરા પર હુમલો કરવાનું નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ તે પહેલાં જ રણમલજીએ જૂનાગઢ રાજ્યના એક-બે ગામ પર હુમલો કરી કબજે કર્યા હતાં. આ વાતથી ક્રોધિત નવાબ જાતે જ ખીરસરા સર કરવા તોપો લઇને આવ્યા હતા, પરંતુ ભુલવણીની વ્યૂહ રચનાને કારણે નવાબ આ મહેલ પર ફતેહ કર્યા વગર જ પરત ગયા હતા. નવાબની બે તોપો આજે પણ અહીં વિજય સ્મારક તરીકે સાચવેલી જોવા મળે છે.
રણમલજી પછીના વંશજ આ સ્થળની જાહોજલાલી સાચવી શક્યા નહીં. જો કે ઠાકોર સુરસિંહજીએ ફરીથી આ મહેલ પરિસરને તેનો મોભો પાછો અપાવ્યો હતો.
સ્થાન
ખીરસરા મહેલ રાજકોટ જિલ્લા ના લોધિકા તાલુકા માં આવેલ ખીરસરા ગામ ખાતે રાજકોટ શહેરના કાલાવાડ માર્ગથી ૧૪ કિમીના અંતરે પશ્ચિમ દિશામાં ૧૪ કિ.મી જેટલા અંતરે કાલાવાડ રોડ પર નાની ધારા અને ટેકરીઓ વચ્ચે કાળા પત્થરોના ટેકરા ઉપર સાત એકર જેટલા વિસ્તારમાં પથરાયેલ છે. આ મહેલમાં ૨૪ રજવાડી ઓરડાઓ છે. જેમાં એક મહારાજાનો અને અન્ય ૨૩ ઓરડાઓ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:લોધિકા તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતના મહેલો
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ અથવા એ.એમ.ટી.એસ. એ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની નિગરાની હેઠળ શહેરમાં ચલાવવામાં આવતી શહેરી બસ સેવાનું નામ છે. આ બસ સેવાને લોકો લાલ બસનાં હુલામણા નામે પણ ઓળખે છે. કોઇ પણ ભારતીય મ્યુનિસીપલ કોર્પોરેશન દ્વારા ચલાવવામાં આવતી શહેરી બસ સેવાઓમાં આ સેવા સૌથી મોટી છે.
ભાડા-પત્રક
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ સેવાઓ પર વસુલ કરવામાં આવતું ભાડું તબક્કાવાર અસરકર્તા હોય છે અને પ્રત્યેક તબક્કાની લંબાઈ ૨ કિલોમીટર નક્કી કરાવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત એક મનપસંદ પ્રવાસ યોજના પણ ચલાવવામાં આવે છે જેમાં કોઈ પણ પ્રવાસી ૩૫ રૂ.ની એક ટિકિટ ખરીદીને સવારે ૬ વાગ્યાથી રાત્રે ૧૦ વાગ્યા સુધી એએમટીએસ દ્વારા ચલાવાતી કોઈ પણ સેવામાં ગમે તેટલી વખત મુસાફરી કરી શકે છે. આ જ મનપસંદ પ્રવાસની ટિકિટ મહિલાઓ માટે ૨૫ રૂ. અને ૧૨ વર્ષથી નીચેના બાળકો માટે ૧૫ રૂ.માં ઉપલબ્ધ છે.
==બસના રૂટની માહિતિ ==
બાહ્ય-કડીઓ
શ્રેણી:અમદાવાદમાં પરિવહન શ્રેણી:અમદાવાદ
બોરીયા (તા. પેટલાદ)
બોરીયા (તા. પેટલાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બોરીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
માલશ્રમ (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો, અડદ, મગ, જુવાર તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અરુણ જેટલી સ્ટેડિયમ
અરુણ જેટલી સ્ટેડિયમ એ બહાદુર શાહ ઝફર માર્ગ, નવી દિલ્હી ખાતે આવેલું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ છે. તેની સ્થાપના 1883 માં ફિરોઝ શાહ કોટલા સ્ટેડિયમ તરીકે કરવામાં આવી હતી, જે કોટલા કિલ્લાની નજીક છે, તે કોલકાતાના ઈડન ગાર્ડન્સ પછી ભારતમાં હજુ પણ કાર્યરત બીજું સૌથી જૂનું આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ છે.
સન્માનની બાબત તરીકે, DDCA એ સ્ટેડિયમના ચાર સ્ટેન્ડને ભારતના ભૂતપૂર્વ કેપ્ટન બિશન સિંહ બેદી, ભૂતપૂર્વ ભારતના ઓલરાઉન્ડર મોહિન્દર અમરનાથ, ભૂતપૂર્વ ભારતીય ઓપનર અને દિલ્હીના રણજી ખેલાડી ગૌતમ ગંભીર અને ભૂતપૂર્વ ભારતીય ટીમના કેપ્ટન વિરાટ કોહલીના નામ પરથી નામ આપ્યું છે. હોમ ટીમના ડ્રેસિંગ રૂમનું નામ રમણ લાંબા અને વિપક્ષના ડ્રેસિંગ રૂમનું નામ પ્રકાશ ભંડારીના નામ પર રાખવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
અગાઉ સુનીલ ગાવસ્કરે આ મેદાન પર તેની 29મી ટેસ્ટ સદી ફટકારી ડોન બ્રેડમેનની 29 સદીના રેકોર્ડની બરાબરી કરી હતી. આ મેદાન અનિલ કુંબલેની પાકિસ્તાન સામેની ઇનિંગમાં 10 વિકેટ માટે પણ જાણીતું છે અને સચિન તેંડુલકરની 35મી ટેસ્ટ સદી માટે ગાવસ્કરને પછાડીને સૌથી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય ટેસ્ટ સદીઓ ધરાવનાર બેટ્સમેન બનવા માટે પણ આ મેદાન જાણીતું છે. 25 ઓક્ટોબર 2019 સુધીમાં, આ સ્ટેડિયમમાં 34 ટેસ્ટ, 25 ODI અને 6 T20Iનું આયોજન થયું છે.
12 સપ્ટેમ્બર 2019 ના રોજ, ભારતના ભૂતપૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ભૂતપૂર્વ DDCA પ્રમુખ અરુણ જેટલીની યાદમાં સ્ટેડિયમનું નામ બદલવામાં આવ્યું હતું. સ્ટેડિયમનું નામ રાજકારણીના નામ પર રાખવાનો નિર્ણય, જેઓ એક સમયે DDCAના પ્રમુખ હતા અને BCCIના ઉપાધ્યક્ષ પણ હતા, તેમનું 24 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ અવસાન થયા પછી આવ્યું હતું. નામ બદલાવ અંગે બોલતા, DDCA ના વર્તમાન પ્રમુખ રજત શર્માએ કહ્યું: "તે અરુણ જેટલીના સમર્થન અને પ્રોત્સાહનથી જ વિરાટ કોહલી, વીરેન્દ્ર સેહવાગ, ગૌતમ ગંભીર, આશિષ નેહરા, ઋષભ પંત અને અન્ય ઘણા ખેલાડીઓ ભારતને ગૌરવ અપાવી શક્યા." ભૂતપૂર્વ ભારતીય કેપ્ટન બિશન સિંહ બેદી દ્વારા નામ બદલવાની ટીકા કરવામાં આવી છે.
નામ બદલવાની ઘોષણા કર્યા પછી, DDCA એ સ્પષ્ટતા કરી કે સ્ટેડિયમનું માત્ર નામ બદલવામાં આવી રહ્યું છે પરંતુ મેદાન હજુ પણ ફિરોઝ શાહ કોટલા ગ્રાઉન્ડ તરીકે ઓળખાશે.
ઇતિહાસ
અહીં પ્રથમ મેચ ભારત અને વેસ્ટ ઇન્ડીઝ વચ્ચે ૧૦ નવેમ્બર ૧૯૪૮ના રોજ રમવામાં આવી હતી.
રેકોર્ડસ
1952માં, પાકિસ્તાન સામે રમતા હેમુ અધિકારી અને ગુલામ અહેમદ વિક્રમી દસમી વિકેટ માટે 111 રનની ભાગીદારી નોંધાવેલ જે આજે પણ એક રેકોર્ડ તરીકે અડીખમ છે.
1965માં, એસ. વેંકટરાઘવન, તેમની પ્રથમ શ્રેણીમાં, પ્રથમ ઇનિંગમાં 72 રનમાં 8 અને બીજી ઈંનિંગમાં 80 રનમાં 4 વિકેટ લઈ ન્યુઝીલેન્ડની લાઇન અપને તોડી પાડી.
1969-70માં, બિશન સિંઘ બેદી અને એરાપલ્લી પ્રસન્નાએ સંયુક્ત રીતે ભારતને ઓસ્ટ્રેલિયા સામે સાત વિકેટે જીત અપાવી, આ જોડીએ પોતાની વચ્ચે 18 વિકેટ લીધી.
1981માં, [જ્યોફ બોયકોટ ગેરી સોબર્સના વર્લ્ડ રેકોર્ડ ટેસ્ટ એગ્રીગેટને વટાવી દીધો.
વિશેષ સિદ્ધિઓ
1983-84માં, સુનીલ ગાવસ્કર તેની 29મી સદી ફટકારીને ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં સૌથી વધુ સદી ફટકારવાના ડોન બ્રેડમેનના લાંબા સમયથી ચાલતા રેકોર્ડની બરાબરી કરી હતી.
1999-2000માં, પાકિસ્તાન સામેની મેચમાં, અનિલ કુંબલેએ ટેસ્ટ મેચની ચોથી ઇનિંગમાં 74 રન આપીને 10 આપી અને જિમ લેકર પછી એક ઇનિંગમાં 10 વિકેટ લેનાર બીજા વ્યક્તિ બન્યા.
2005-06માં, આ જ મેદાન પર, સચિન તેંડુલકર તેની 35મી ટેસ્ટ સદી સાથે ગાવસ્કરનો સૌથી વધુ સદીનો રેકોર્ડ તોડ્યો હતો.
પ્રતિબંધિત મુદ્દાઓ
મેચ રેફરી ના એહવાલના આધારે 27 ડિસેમ્બર 2009ના રોજ, ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચેની ODI મેચ રદ કરવામાં આવી હતી કારણ કે પિચની સ્થિતિ મેચની યજમાની કરવા માટે અયોગ્ય તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી હતી. ત્યાર બાદ આ ગ્રાઉન્ડ પર ICC દ્વારા 12 મહિના માટે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને 2011 ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપના એક સ્થળ તરીકે પરત ફર્યું હતું.
ભારતીય પ્રીમિયર લીગ / આઈ.પી.એલ.
2008 થી આ સ્ટેડિયમ ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગના દિલ્હી કેપિટલ્સ (અગાઉનું દિલ્હી ડેરડેવિલ્સ)નું હોમ વેન્યુ રહ્યું છે.
ધૂમમ્સ ની ઘટના
દિલ્હી ખાતે 2017-18માં ભારતમાં શ્રીલંકાની ક્રિકેટ ટીમની ત્રીજી ટેસ્ટના બીજા દિવસ દરમિયાન, ધુમ્મસના કારણે શ્રીલંકાના ક્રિકેટરોને રમવાનું બંધ કરવા અને પ્રદૂષણ વિરોધી માસ્ક પહેરવાની ફરજ પડી હતી, જેથી રમતમાં વિક્ષેપ ઉભો થયો હતો. ક્રિકેટર લાહિરુ ગમાગને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોવાના અહેવાલ હતા.[12] શ્રીલંકન ક્રિકેટ ટીમના કોચ નિક પોથાસ અહેવાલ આપ્યો કે દિલ્હીના મેદાન પર ગંભીર પ્રદૂષણની અસરને કારણે ક્રિકેટર સુરંગા લકમલ ને નિયમિતપણે ઉલટી થતી હતી.
બપોરે 12:32 થી 12:49 વાગ્યાની વચ્ચે રમત અટકાવવામાં આવી હતી, જેના કારણે ભારતીય કોચ રવિ શાસ્ત્રી મેદાન પરના અમ્પાયરો સાથે સલાહ લેવા બહાર આવ્યા હતા.
બીસીસીઆઈના પ્રમુખ સી.કે. ખન્નાએ શ્રીલંકાની ટીમ પર હોબાળો કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો જ્યારે ભારતીય દર્શકોએ ટીમને "મેલોડ્રામેટિક" ગણાવી હતી. ચોથા દિવસે, ભારતીય બોલર મોહમ્મદ શમી પણ મેદાન પર ઉલ્ટી કરતો જોવા મળ્યો હતો.
મેચ બાદ, બંને ભાગ લેનારા દેશોએ પ્રદૂષણના ઉચ્ચ સ્તર ને કારણે દિલ્હીમાં ટેસ્ટ રમવાની પસંદગીની ટીકા કરી હતી.
શ્રીલંકાના મેનેજર અસાન્કા ગુરુસિન્હા એ જણાવ્યું હતું કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોવાને કારણે બંને ટીમો તેમના ડ્રેસિંગ રૂમમાં ઓક્સિજન સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરી રહી હતી, અને ભવિષ્યના ફિક્સરમાં એર-ક્વોલિટી મીટરનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કર્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ક્રિકેટ શ્રેણી:દિલ્હી
પશ્ચિમ રેલવે સ્ટેડિયમ, ભાવનગર
પશ્ચિમ રેલવે સ્ટેડિયમ અથવા વેસ્ટર્ન રેલવે સ્ટેડિયમ એ એક વિવિધ રમતો માટેનું એક સ્ટેડિયમ છે, જે સૌરાષ્ટ્ર પ્રાંતના ભાવનગર શહેર ખાતે આવેલ છે. આ મેદાનનો મુખ્યત્વે ઉપયોગ મેચ ફૂટબોલ, ક્રિકેટ અને અન્ય રમતોના આયોજન માટે કરવામાં આવે છે. આ સ્ટેડિયમ ખાતે ત્રણ પ્રથમ કક્ષાની ક્રિકેટ મેચો રમાઈ હતી, જ્યારે ૧૯૬૨ના વર્ષમાં સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ અને મહારાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ વચ્ચે મુકાબલો થયો હતો. ત્યારબાદ આ મેદાન પર ચાર વધુ પ્રથમ કક્ષાની મેચો ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૧ સુધીનાં વર્ષોમાં રમાઈ હતી. ત્યાર પછી આ સ્ટેડિયમ પર કોઈ પ્રથમ શ્રેણીની મેચ રમાઈ નથી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભાવનગર શ્રેણી:ક્રિકેટ
ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા
ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (PRL) એ અમદાવાદ સ્થિત રાષ્ટ્રીય કક્ષાની અવકાશ વિજ્ઞાન અને તેના સંબંધી વિષયો પર સંશોધન કરતી સંસ્થા છે, જે મુખ્યત્વે ભારત સરકારના અવકાશ વિભાગ દ્વારા સમર્થિત છે. આ સંશોધન પ્રયોગશાળામાં ખગોળશાસ્ત્ર અને ખગોળભૌતિકશાસ્ત્ર, વાતાવરણીય વિજ્ઞાન અને એરોનોમી, ગ્રહો અને ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, પૃથ્વી વિજ્ઞાન, સૌરમંડળના અભ્યાસો અને સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રમાં સંશોધન કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે. તે ઉદયપુર સૌર વેધશાળા અને માઉન્ટ આબુ ઇન્ફ્રારેડ વેધશાળાનું પણ સંચાલન કરે છે.
આ સંસ્થાની સ્થાપના ૧૧ નવેમ્બર, ૧૯૪૭માં ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈએ કરી હતી. કોસ્મિક કિરણો પર સંશોધન દરમિયાન પ્રયોગશાળાની પ્રારંભિક શરૂઆત તેમના નિવાસસ્થાનેથી જ થઈ હતી.
કર્મક્ષેત્ર શૈક્ષણિક ફાઉન્ડેશન અને અમદાવાદ શૈક્ષણિક સોસાયટીના સહયોગથી અમદાવાદની એમ.જી.સાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં આ સંસ્થાની વિધિવત સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પ્રો. કે. આર. રામનાથન સંસ્થાના પ્રથમ નિયામક હતા. પ્રારંભિક હેતુ કોસ્મિક કિરણો અને ઉપરી વાયુમંડળના ગુણધર્મો પરના સંશોધન પર હતું. અમેરિકાના ઉર્જા આયોગના અનુદાન સાથે સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર અને રેડિયો ભૌતિકશાસ્ત્રનો સમાવેશ કરવા માટે સંશોધન ક્ષેત્રોનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો હતો.
પીઆરએલ વિજ્ઞાનના પાંચ મુખ્ય ક્ષેત્રો સાથે સંબંધિત સંશોધનમાં સામેલ છે. પ્લેનેક્સ (PLANEX) ગ્રહ વિજ્ઞાન અને સંશોધન કાર્યક્રમમાં પણ પીઆરએલ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પીઆરએલ ઇમારતની રચના અચ્યુત કાનવિંદેએ ૧૯૬૨માં કરી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ શ્રેણી:અમદાવાદમાં આવેલી મહત્વની સંસ્થાઓ શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
ડેરાળા (તા. વાંકાનેર)
ડેરાળા (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડેરાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ખખાવી
ખખાવી, ભારત દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ ગુજરાત રાજ્ય ના સૌરાષ્ટ્ર માં આવેલ મહત્વ ના જુનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
રતુદાન રોહડિયા
રતુદાન બાણીદાન રોહડિયા (૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૭ - ૧૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૮) એ એક નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, સંપાદક અને સાહિત્યના વિવિધ પ્રકારના અભ્યાસી હતા. તેઓ સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી માટે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકત્ર કરવાના કાર્ય માટે જાણીતા હતા. તેમણે ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો.
જીવન
તેમનો જન્મ ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૭ના દિવસે જામનગર જિલ્લાના સુમરી ગામે થયો હતો. તેઓ બાળપણથી જ મૂક–બધિર હતા. તેમણે બીજા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો. એમની ચારણી સાહિત્ય પ્રત્યેનો લગાવ જોઈ સૌરાષ્ટ્ર વિશ્વવિદ્યાલયના આધ્ય કુલપતિ ડોલરરાય માંકડ તેમને રાજકોટ લઇ આવ્યા અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી માટે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકત્ર કરવાની જવાબદારી સોંપી. આગળ જતા તેમણે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકઠી કરી. આ કાર્ય માટે તેમણે ગુજરાત, રાજસ્થાન, હરિયાણા, દિલ્હી, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશમાં શોધ ચલાવી હતી. ચારણી સાહિત્ય અને લોકસાહિત્ય સાથે તેમણે જૈન સાહિત્ય, મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૬૯-૭૦ અને ૧૯૯૬-૯૭ દરમ્યાન તેમણે સૌરાષ્ટ્ર વિશ્વવિદ્યાલયમાં હસ્તપ્રત-નિરીક્ષક તરીકે સેવા આપી હતી.
સાહિત્ય રચના
'દેવહંસ' એ ઉપનામથી તેઓ સાહિત્યકૃતિઓ રચતા. તેમણે ચારણી સાહિત્યની લગભગ ૧૨૦૦૦થી વધુ હસ્તપ્રતો એકત્ર કરી હતી આ કૃતિઓને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં રાખવામાં આવી છે. તેમણે ૧૨૫૦ જેટલા લેખો અને અનેક માસિકો તથા અખબારોમાં કટારો લખી છે. તેમના ૩૦થી વધુ પુસ્તકો પ્રસિદ્ધ થયા છે. તેમણે જીવનકથા, વાર્તાસંગ્રહ, સંતસાહિત્ય, નવલકથા, ચારણી સાહિત્યનાં સંશોધનપૂર્ણ સંપાદનો જેવા સાહિત્ય પ્રકારો રચ્યા છે. ‘દેવીપુત્ર’ અને ‘રત્નાકર’ના સામાયિકોના તંત્રીપદે અને ‘હિંદી ચારણવાણી’ના સહસંપાદક તરીકે તેમણે કાર્ય કર્યું હતું.
સન્માન
તેમને દુલા કાગ ઍવૉર્ડ (૧૯૮૭), ‘રાજકોટ રત્ન’ ઍવૉર્ડ (૨૦૦૦) તથા લોકકલાક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ ગુજરાત સરકારના યુવક સેવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ વિભાગ તરફથી ૧૯૯૯–૨૦૦૦ના વર્ષનો ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
તેમના ગુજરાતના ચારણી સાહિત્યનો ઇતિહાસ (૧૯૮૫), વિપ્ર વોળાવળ (૧૯૮૯), લીંબડીની ઝમાળ અને સભાપર્વ (૧૯૯૮) નામક ગ્રંથોને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યા છે.
સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવનના હસ્તપ્રત ભંડાર સાથે તેમનું નામ જોડવામાં આવ્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૩૭માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
વ્યાપાર ચક્ર
વ્યાપાર ચક્ર (અથવા આર્થિક ચક્ર ) શબ્દનો ઉલ્લેખ અમુક મહિનાઓ અથવા વર્ષો દરમિયાન ઉત્પાદન અથવા આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં થતી વધઘટના સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે. આ વધઘટ લાંબા ગાળાના વૃદ્ધિના ટ્રેન્ડ પર થાય છે અને સામાન્ય રીતે તેમાં પ્રમાણમાં ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ (વિસ્તરણ અથવા તેજી) અને પ્રમાણમાં સ્થિરતા અથવા ઘટાડા (સંકોચન અથવા મંદી) વચ્ચેના સમયગાળામાં થતા ફેરફાર સામેલ હોય છે.
આ વધઘટ ઘણી વાર વાસ્તવિક કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનના વૃદ્ધિદરનો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવે છે. ચક્રિય ગણવામાં આવતા હોવા છતાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં આવી મોટા ભાગની વધઘટ કોઇ મિકેનિકલ કે ધારણા બાંધી શકાય તેવા સમયગાળાની પેટર્નનું પાલન કરતી નથી.
થિયરી
આર્થિક સંતુલનની પ્રવર્તમાન થિયરીથી વિરુદ્ધ સામયિક આર્થિક કટોકટીનું પ્રથમ આયોજનબદ્ધ પ્રદર્શન 1819માં જીન ચાર્લ્સ લિયોનાર્ડ ડી સિસ્મોન્ડીના Nouveaux Principes d'économie politique માં થયું હતું. તે અગાઉ પરંપરાગત અર્થશાસ્ત્રમાં વ્યાપાર ચક્રના અસ્તિત્વને નકારવામાં આવ્યું હતું અથવા યુદ્ધ જેવા બાહ્ય પરિબળને દોષ અપાયો હતો અથવા લાંબા ગાળાનો જ અભ્યાસ થતો હતો. સિસ્મોન્ડીને 1825ના ગભરાટ વખતે સમર્થન મળ્યું જે નિશ્ચિતપણે પ્રથમ આંતરિક આર્થિક કટોકટી હતી જે શાંતિકાળ દરમિયાન સર્જાઇ હતી. સિસ્મોન્ડી અને તેમના સમકાલિન રોબર્ટ ઓવેન, જેમણે આ પ્રકારના જ પરંતુ ઓછા આયોજનબદ્ધ વિચારો 1817માં રિપોર્ટ ટુ ધી કમિટી ઓફ ધી એસોસિયેશન ફોર ધી રિલિફ ઓફ ધી મેન્યુફેક્ચરિંગ પુઅર માં રજૂ કર્યા હતા, બંનેએ આર્થિક ચક્રના સર્જન માટે વધુ પડતા ઉત્પાદન અને ઓછા વપરાશને જવાબદાર ગણ્યા હતા જે સંપત્તિની અસમાનતાથી પેદા થતા હતા. તેમણે ઉકેલ માટે અનુક્રમે સરકારની દરમિયાનગીરી અને સમાજવાદની તરફેણ કરી હતી. પરંપરાગત અર્થશાસ્ત્રીઓમાં આ કામ કોઇ રસ જગાવી ન શક્યું જોકે ઓછા વપરાશની થિયરી અર્થશાસ્ત્રની બિનપ્રચલિત શાખા તરીકે વિકાસીત થઇ અને 1930ના દાયકામાં કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર તરીકે આયોજનબદ્ધ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સિમોન્ડીની સામયિક કટોકટીની થિયરીમાંથી ચાર્લ્સ ડુનોયરની અનિયમિત ચક્ર ની અને બીજી થિયરીનું સર્જન થયું જેમાં સિસ્મોન્ડીનો પ્રભાવ હતો, જે જોહાન કાર્લ રોડબર્ટ્સ દ્વારા વિકસાવાઇ હતી. મૂડીવાદમાં સામયિક કટોકટી પરથી કાર્લ માર્ક્સની થિયરીનો આધાર બન્યો જેમણે દાવો કર્યો કે આ કટોકટીની તીવ્રતા વધી રહી છે અને સામ્યવાદી ક્રાંતિની આગાહી કરી. દાસ કેપિટલ માં તેમણે આર્થિક કટોકટી માટે સેંકડો પાનાં ફાળવ્યાં હતા.
સમયગાળાનું વર્ગીકરણ
1860માં ફ્રેન્ચ અર્થશાસ્ત્રી ક્લેમેન્ટ જગ્લરએ 8થી 11 વર્ષ લાંબા આર્થિક ચક્રની હાજરી ઓળખી બતાવી હતી, જોકે તેમણે સાવચેતી રાખીને કોઇ ચુસ્ત સમયગાળાનો દાવો કર્યો ન હતો. ત્યાર બાદ ઓસ્ટ્રીયાના અર્થશાસ્ત્રી જોસેફ સ્કમપીટરએ દાવો કર્યો હતો કે જગ્લર ચક્ર ચાર તબક્કાનું બનેલું હોય છે. (i) વિસ્તરણ (ઉત્પાદન અને ભાવમાં વધારો, નીચા વ્યાજદર), (ii) કટોકટી (સ્ટોક એક્સ્ચેન્જમાં કડાકો અને અનેક કંપનીઓનું દેવાળું ફુંકવું), (iii) મંદી (ભાવ અને ઉત્પાદનમાં ઘટાડો, ઊંચા વ્યાજદર), (iv) રિકવરી (ભાવ અને આવકમાં ઘટાડાના કારણે સ્ટોકમાં રિકવરી થાય). આ મોડલમાં રિકવરી અને સમૃદ્ધિને ઉત્પાદન, ગ્રાહક વિશ્વાસ, એકંદર માંગ અને ભાવ સાથે સાંકળવામાં આવે છે.
20મી સદીની મધ્યમાં સ્કમપીટર અને અન્યોએ સમયગાળાના પ્રમાણમાં વ્યાપાર ચક્રની ટાઇપોલોજી રજૂ કરી હતી જેથી સંખ્યાબંધ ચોક્કસ ચક્રને તેમના શોધકર્તા અથવા પ્રસ્તાવ કરનારનું નામ અપાયું હતું. નિયમિત સામયિક ચક્રના વિચારને સમર્થન ન આપતા આધુનિક મેક્રોઇકોનોમિક્સના વિકાસ સાથે આ વિવિધ ચક્રના ટાઇપોલોજીમાં રસ ઉડી ગયો છે.
ઉદભવ
19મી સદીમાં અને 20મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં, ખાસ કરીને 1815-1939 દરમિયાન યુરોપ અને અમેરિકામાં વારંવાર કટોકટી સર્જાઇ હતી જેનો ઉદભવ 1815માં નેપોલિયનિક યુદ્ધના અંતથી થતો હતો અને ત્યાર બાદ યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં નેપોલિયન પછીની મંદી (1815-30) આવી હતી, છેવટે 1929-39માં તેનો મહામંદી સાથે અંત આવ્યો હતો જ્યારે બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઇ હતી. જુઓ નાણાકીય કટોકટીઃ લિસ્ટીંગ અને માહિતી માટે 19મી સદી. યુદ્ધ સાથે સંકળાયેલ ન હોય તેવી પ્રથમ કટોકટી 1825નો ગભરાટ હતો.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી OECDના વ્યાપાર ચક્ર અગાઉના વ્યાપાર ચક્રની સરખામણીમાં વધુ મર્યાદિત હતા, ખાસ કરીને મૂડીવાદના સુવર્ણયુગ (1945/50–1970) દરમિયાન અને 1945–2008ના ગાળામાં કોઇ વૈશ્વિક મંદી અનુભવાઇ ન હતી, છેલ્લે 2000ના દાયકાના અંતે મંદી આવી હતી. રાજકોષીય નીતિ અને નાણાકીય નીતિનો ઉપયોગ કરીને આર્થિક સંતુલન નીતિથી વ્યાપાર ચક્રના નુકસાન ઘટાડી શકાયા છે અને સરકારના બજેટના કારણે સ્થિરતા આવવાથી નીતિ ઘડવૈયાઓના સક્રિય પ્રયાસો વગર પણ ચક્રને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળી છે.
આ ગાળામાં - કમ સે કમ મંદી વખતે- આર્થિક ચક્રને બે વખત મૃત જાહેર કરાયું હતું. પ્રથમ 1960ના દાયકાના અંતમાં જ્યારે ફિલિપ્સ વક્રને અર્થતંત્ર માટે સંચાલન સક્ષમ ગણવામાં આવ્યું હતું, ત્યાર બાદ 1970ના દાયકામાં સ્ટેગફ્લેશન આવ્યું હતું બીજું, 1980 અને 1990ના સ્થિરતા અને વૃદ્ધિના ગ્રેટ મોડરેશન દરમિયાન 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં જેના અંતે 2000ના દાયકાના અંતે મંદી આવી હતી. 2003માં રોબર્ટ લ્યુકાસએ અમેરિકન ઇકોનોમિક એસોસિયેશનન સમક્ષ પ્રમુખ સ્થાનેથી પ્રવચનમાં જણાવ્યું હતું કે “તમામ વ્યવહારુ હેતુથી મંદી રોકવાને લગતી મધ્યસ્થ સમસ્યા ઉકેલાઇ ગઇ છે.”
અહીં નોંધવું જરૂરી છેકે કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી મંદી રહી છે તેમાં 1989માં સોવિયેત યુનિયનના પતન બાદ ભૂતપૂર્વ ઇસ્ટર્ન બ્લોકના દેશોમાં આવેલી આર્થિક મંદી તેમાં સૌથી નાટ્યાત્મક છે. કેટલાક દેશો માટે 1989-2010નો ગાળો મંદીનો રહ્યો છે અને તેમની વાસ્તવિક આવક 1989 કરતા પણ નીચી છે.
ઓળખ
1946માં અર્થશાસ્ત્રીઓ આર્થર એફ. બર્ન્સ અને વેસ્લી સી. મિશેલે તેમના પુસ્તક મેઝરિંગ બિઝનેસ સાઇકલ્સ માં વ્યાપારી ચક્રની હાલની સ્ટાન્ડર્ડ વ્યાખ્યા આપી. "Business cycles are a type of fluctuation found in the aggregate economic activity of nations that organize their work mainly in business enterprises: a cycle consists of expansions occurring at about the same time in many economic activities, followed by similarly general recessions, contractions, and revivals which merge into the expansion phase of the next cycle; in duration, business cycles vary from more than one year to ten or twelve years; they are not divisible into shorter cycles of similar characteristics with amplitudes approximating their own."
એ. એફ. બર્ન્સના કહેવા પ્રમાણેઃ "Business cycles are not merely fluctuations in aggregate economic activity. The critical feature that distinguishes them from the commercial convulsions of earlier centuries or from the seasonal and other short term variations of our own age is that the fluctuations are widely diffused over the economy--its industry, its commercial dealings, and its tangles of finance. The economy of the western world is a system of closely interrelated parts. He who would understand business cycles must master the workings of an economic system organized largely in a network of free enterprises searching for profit. The problem of how business cycles come about is therefore inseparable from the problem of how a capitalist economy functions."
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એવું સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે કે નેશનલ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (એનબીઇઆર) વ્યાપારી ચક્રની ટોચ અને તળિયાની તારીખ નક્કી કરવાની અંતિમ સત્તા ધરાવે છે. વિસ્તરણ એટલે ખાઇથી ટોચ સુધીનો ગાળો અને મંદી એટલે ટોચથી ખાઇ સુધીનો સમયગાળો. એનબીઇઆર પ્રમાણે મંદી એટલે “સમગ્ર અર્થતંત્રમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો, જે કેટલાક મહિનાઓ સુધી ચાલે, વાસ્તવિક જીડીપી, વાસ્તવિક આવક, રોજગારી, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં દૃશ્યમાન થાય.”
ચક્ર કે વધઘટ?
તાજેતરના વર્ષોમાં આર્થિક થિયરી વ્યાપાર ચક્રના બદલે આર્થિક વધઘટ ના અભ્યાસ તરફ વળી છે. જોકે કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓ સરળ ટૂંકાક્ષર તરીકે ‘વ્યાપાર ચક્ર’નો ઉપયોગ કરે છે. મિલ્ટન ફ્રિડમેનને વ્યાપાર ચક્રને ચક્ર ગણાવવું એ ખોટું અર્થઘટન માને છે કારણ કે તે ચક્રીય લક્ષણો ધરાવતું નથી. ફ્રિડમેન માને છે કે અત્યંત મોટા પૂરવઠાના આંચકાને બાદ કરતા બિઝનેસમાં ઘટાડો નાણાકીય પ્રક્રિયાને લગતી બાબત છે.
તાર્કીક અપેક્ષાની થિયરી કાર્યક્ષમ બજારની કલ્પના તરફ દોરી જાય છે જે જણાવે છે કે નિર્ધારિત રીતે કોઇ ચક્ર ચલાવી શકાય નહીં કારણ કે તે સતત આર્બિટ્રેજની તક પેદા કરે છે. ઘણી આર્થિક થિયરીમાં જણાવાય છે કે અર્થતંત્ર સામાન્ય રીતે સંતુલન પર હોય છે અથવા નજીક હોય છે. આ મતના કારણે એવા વિચારની રચના થઇ કે આર્થિક વધઘટને સિસ્ટમ માટે આંચકા સમાન માની શકાય.
સ્લટ્સ્કી પરંપરામાં વ્યાપાર ચક્રને સ્ટોકેસ્ટિક આંચકાના પરિણામ તરીકે જોવામાં આવે છે જે એકંદરે મૂવિંગ એવરેજ સિરિઝની રચના કરે છે. જોકે સ્પેક્ટરલ પૃથક્કરણ કરતા તાજેતરના રિસર્ચમાં જાણી શકાયું છે કે વિશ્વના જીડીપી ડાયનેમિક્સમાં વ્યાપાર (જગ્લર) ચક્રની હાજરી આંકડાકીય મહત્વના સ્વીકૃત સ્તર પર છે.
સ્પષ્ટતા
વ્યાપાર ચક્ર માટે અસંખ્ય વૈકલ્પિક બિનપ્રચલિત આર્થિક થિયરીઓ છે, જે મોટા ભાગે ચોક્કસ વિચારધારા કે થિયરીસ્ટ સાથે સંકળાયેલી છે. મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં પણ કેટલાક વિભાગ અને વૈકલ્પિક થિયરીઓ છે જેમાં રિયલ બિઝનેસ સાઇકલ થિયરી અને ધિરાણ આધારિત સ્પષ્ટતા મુખ્ય છે જેમ કે ઋણમાં ઘટાડો અને નાણાકીય અસ્થિરતાની પૂર્વધારણા.
બહિર્જાત વિ. અંતર્જાત
મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં આર્થિક ચક્ર માટે બાહ્ય (બહિર્જાત) વિરુદ્ધ આંતરિક (અંતર્જાત) કારણોનો મુદ્દો સદીઓ જૂનો છે જેમાં પરંપરાગત વિચારધારા (હવે નિયો-ક્લાસિકલ)ની દલીલ બાહ્ય પરિબળો તરફી છે જ્યારે અંડરકન્ઝમ્પશનિસ્ટ (હવે કિનેસિયન) વિચારધારા આંતરિક કારણોને જવાબદાર માને છે. તેને વિસ્તૃત અર્થમાં ‘પૂરવઠાની બાજુ’ અને ‘માંગની બાજુ’ તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય. પૂરવઠાની બાજુની સ્પષ્ટતા સેઝના લો પર આધારિત છે જે મુજબ ‘પૂરવઠો પોતાની માંગ પેદા કરે છે’. જ્યારે માંગની બાજુની દલીલ છે કે પૂરવઠા કરતા અસરકારક માંગ ઓછી હોઇ શકે છે જેનાથી મંદી અથવા ડિપ્રેશન સર્જાય છે.
આ ચર્ચાથી મહત્વપૂર્ણ નીતિવિષયક પરિણામો આવે છે. કટોકટી માટે બહિર્જાત કારણોને જવાબદાર ગણતા નિયોક્લાસિકલ્સ મોટા ભાગે લઘુત્તમ સરકારી નીતિ અથવા નિયમન (લેઇસેઝ ફેર)ની હિમાયત કરે છે. જે બાહ્ય આંચકા અને માર્કેટની વધઘટ ઘટાટે છે. જ્યારે કિનેસિયન જેવા અંતર્જાત કારણોની તરફેણ કરતા લોકોની દલીલ છે કે સરકારે નીતિ વિષયક ફેરફાર કરવા જોઇએ તથા નિયમન લાદવા જોઇએ કારણ કે નિયમનની ગેરહાજરીમાં બજાર એક કટોકટીથી બીજી કટોકટી તરફ જશે. આ ડિવિઝન સંપૂર્ણ નથી- કેટલાક રૂઢિવાદી (સે સહિત) બાહ્ય કારણોમાં માનતા હોવા છતાં કહે છે કે આર્થિક ચક્રના નુકસાનને ઓછું કરવા સરકારી નીતિ જરૂરી છે જ્યારે ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલના અર્થશાસ્ત્રીઓ આંતરિક કારણોમાં માનતા હોવા છતાં તેમની દલીલ છે કે સરકારી હસ્તક્ષેપથી કટોકટી વધુ વકરશે.
આર્થિક ચક્ર બહિર્જાત કારણોથી થાય છે તેવો મત સેનો કાયદો જેટલો જૂનો છે સેના કાયદાને ટેકો આપવા કે તેને ફગાવી દેવા માટે બહિર્જાત અથવા અંતર્જાત કારણો વિશે ઘણી ચર્ચા થઇ છે. તેને જનરલ ગ્લટ ડિબેટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
મહામંદી પછી મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં કિનેસિયન ક્રાંતિ આવી ત્યાં સુધી રૂઢિવાદી અને નિયોક્લાસિકલ સ્પષ્ટતા (બહિર્જાત કારણો) આર્થિક ચક્ર માટે મુખ્યધારાની સ્પષ્ટતા હતી. કિનેસિયન ક્રાંતિ પછી નિયોક્લાસિકલ મેક્રોઇકોનોમિક્સને મોટા ભાગે ફગાવી દેવાયું હતું. રિયલ બિઝનેસ સાઇકલ (આરબીસી) થિયરીના સ્વરૂપમાં નિયોક્લાસિકલ વલણમાં ફરી નવચેતન આવ્યું છે. 2007ની મંદી પછી કિનેસિયન અને નિયો-ક્લાસિકલની તરફેણ કરનારાઓ વચ્ચેની ચર્ચા ફરીથી જાગી હતી.
કિનેસિયન પરંપરાથી કામ કરનારાઓથી વિરૂદ્ધ એડમ સ્મિથ અને ડેવિડ રિકાર્ડોની નિયોક્લાસિકલ પરંપરા પર કામ કરતા મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓએ માર્કેટ અર્થતંત્રના સુમેળભર્યા કામની ગેરહાજરી માટે મુખ્યત્વે બાહ્ય પરિબળો જેમ કે સરકાર અથવા તેના નિયમનો, કામદાર સંઘો, બિઝનેસ મોનોપોલી અથવા ટેકનોલોજી કે કુદરતી કારણોથી આઘાત (વિલિયમ સ્ટેનલી જેવોન્સ માટે સનસ્પોટ્સ, હેનરી લુડવેલ મૂર માટે પ્લાનેટ વિનસ મુવમેન્ટ) જવાબદાર માનવામાં આવ્યા છે.
જીન ચાર્લ્સ લિયોનાર્ડ ડી સિસ્મોન્ડી, ક્લેમેન્ટ જગ્લર અને માર્ક્સની બિનપ્રચલિત પરંપરાથી વિરુદ્ધ બજારની વ્યવસ્થામાં નિયમિત આવતી તેજી અને ઘટાડો બહિર્જાત લક્ષણો ધરાવે છે.
કિનેસિયન
કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર પ્રમાણે એકંદર માંગમાં વધઘટના કારણે અર્થતંત્ર એવા સ્તરે ટૂંકા ગાળાના સંતુલન પર પહોંચે છે જે આઉટપુટના કુલ રોજગાર રેટથી અલગ હોય છે. આ વધઘટને નિર્દેશિત વ્યાપાર ચક્ર તરીકે જોવામાં આવે છે. કિનેસિયન મોડલ અનિવાર્યપણે સામયિક વ્યાપાર ચક્ર આધારિત હોતું નથી. જોકે સરળ કિનેસિયન મોડલ જેમાં કિનેસિયન મલ્ટીપ્લાયર અને એક્સિલરેટરનો સમન્વય હોય તે પ્રારંભિક આંચકા સામે ચક્રીય પ્રતિભાવ આપે છે. પોલ સેમ્યુઅલ્સનનું 'ઓસસિલેટર મોડલ' વ્યાપાર ચક્ર પર આધારિત હોવાનું કહેવાય છે જેના માટે મલ્ટીપ્લાયર અને એક્સિલરેટર કારણભૂત માનવામાં આવે છે. આર્થિક આઉટપુટમાં વિવિધતાની મોકળાશ રોકાણના સ્તર પર આધારિત છે. રોકાણ પરથી જ એકંદર આઉટપુટ (મલ્ટીપ્લાયર)નું સ્તર નક્કી કરે છે અને તે એકંદર માંગ (એક્સિલરેટર) દ્વારા નક્કી થાય છે.
કિનેસિયન પરંપરામાં રિચાર્ડ ગુડવિન વ્યાપારી નફો અને કામદારોના પગાર વચ્ચે આવકની વહેંચણીના આધારે આઉટપુટનું ચક્ર જણાવે છે. રોજગારમાં થતી વધઘટ અને પગારની વધઘટ લગભગ સમાન છે (રોજગારના ચક્રથી પગારનું ચક્ર એક ગાળો પાછળ ચાલે છે.) અર્થતંત્રમાં રોજગારનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે કામદારો વેતનમાં વધારાની માંગણી કરી શકે છે જ્યારે બેરોજગારી વધારે હોય ત્યારે વેતનમાં ઘટાડો થાય છે. ગુડવિનના જણાવ્યા પ્રમાણે બેરોજગારી અને વ્યાપારી નફો વધે ત્યારે આઉટપુટમાં વધારો થાય છે.
ધિરાણ/ઋણ ચક્ર
એક વૈકલ્પિક થિયરી એમ જણાવે છે કે ધિરાણ ચક્રના કારણે આર્થિક ચક્ર સર્જાય છે. ધિરાણમાં ચોખ્ખા વિસ્તરણ (ખાનગી ધિરાણ, સમકક્ષ ડેટમાં જીડીપીના ટકાવારીના પ્રમાણમાં વૃદ્ધિ)થી આર્થિક વિસ્તરણ થાય છે જ્યારે ચોખ્ખા સંકોચનથી મંદી આવે છે અને તે ચાલુ રહે તો મહામંદી આવે છે. ખાસ કરીને ધારણા આધારિત પરપોટા ફુટવાથી મહામંદી સર્જાવાની શક્યતા રહેલી હોય છે અને આ થિયરી પ્રમાણે ફાઇનાન્સ અને બેન્કોને વ્યાપાર ચક્રમાં કેન્દ્ર સ્થાને મૂકવામાં આવે છે.
ઇરવિન ફિશરની ડેટ ડિફ્લેશન થિયરી આ દિશામાં પ્રાથમિક થિયરી છે જેનાથી તેમણે મહામંદીની સ્પષ્ટતા કરી હતી. વધુ તાજેતરની પૂરક થિયરી ફાઇનાન્શિયલ હાઇપોથિસિસ ઓફ હાઇમેન મિન્સ્કી છે અને આર્થિક ચક્રની ધિરાણ થિયરી ઘણી વાર સ્ટીવ કીન જેવા પોસ્ટ-કેનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર સાથે જોડવામાં આવે છે.
પોસ્ટ-કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્રી હાઇમેન મિન્સ્કીએ ધિરાણ, વ્યાજદરમાં વધઘટ અને નાણાકીય નબળાઇ અંગે ચક્રોની સ્પષ્ટતા આપી છે જે ફાઇનાન્શિયલ ઇનસ્ટેબિલિટી હાઇપોથિસિસ તરીકે ઓળખાય છે. વિસ્તરણના ગાળામાં વ્યાજદર નીચા હોય છે અને કંપનીઓ રોકાણ માટે બેન્કો પાસેથી સરળતાથી ધિરાણ મેળવે છે તેથી મૂડી પ્રવાહ વધે છે અને તેનાથી તેઓ સરળતાથી બેન્કને પુનઃચૂકવણી કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયાના કારણે કંપનીઓ પર દેવું વધી જાય છે તેથી તેઓ રોકાણ અટકાવી દે છે અને અર્થતંત્ર મંદી તરફ ધકેલાય છે.
ધિરાણના કારણો મુખ્યધારામાં આર્થિક ચક્રની પ્રાથમિક થિયરી ન હોવાથી તેનો સમયાંતરે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે જેમ કે દ્વારા ટાંકવામાં આવવું.
વાસ્તવિક વ્યાપાર ચક્ર થિયરી
મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં કિનેસિયન મતને વાસ્તવિક વ્યાપાર ચક્ર મોડલ દ્વારા પડકારવામાં આવ્યા છે જેમાં વધઘટનું કારણ ટેકનોલોજીના આંચકા છે. આ થિયરી મોટા ભાગે ફિન ઇ. કિડલેન્ડ અને એડવર્ડ સી. પ્રેસ્કોટ સાથે અને શિકાગો સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ (ફ્રેશવોટર ઇકોનોમિક્સ) સાથે સંકળાયેલી છે. તેઓ માને છે કે આર્થિક કટોકટી અને વધઘટ નાણાકીય આંચકાથી આવતી નથી, બાહ્ય આંચકાથી આવે છે જેમ કે નાવીન્યતા.
આરબીસી થિયરીને મુખ્યધારાના કિનેસિયન પરંપરાના કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓએ સદંતર નકારી કાઢી છે, જેમ કે અને પૌલ ક્રુગમેન.
વૈકલ્પિક પૂર્વધારણાઓ
અહીં આપવામાં આવેલી બાકીની સ્પષ્ટતાઓને મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા સામાન્ય રીતે વિશ્વસનીય માનવામાં આવતી નથી.
રાજકીય-આધારિત વ્યાપાર ચક્ર
અન્ય એક મોડલ પ્રમાણે રાજકીય નિર્ણયોના કારણે વ્યાપાર ચક્ર સર્જાય છે. ટેકેદાર વ્યાપાર ચક્ર સૂચવે છે કે એક પછી એક ચૂંટણીમાં વિવિધ નીતિ ધરાવતા વહીવટીતંત્રને ચૂંટવામાં આવવાથી ચક્રનું સર્જન થાય છે. સત્તાધીશ A વિસ્તરણની નીતિ અપનાવે છે જેનાથી વૃદ્ધિ અને ફુગાવો સર્જાય છે. પરંતુ ફુગાવો જ્યારે વધુ પડતો વધી જાય ત્યારે મતદાન દ્વારા સત્તા પરથી દૂર કરાય છે. તેની જગ્યાએ આવતા સત્તાધીશ B સંકોચનની નીતિ અપનાવે છે જેનાથી ફુગાવો અને વૃદ્ધિ ઘટે છે અને ચક્ર નીચે તરફ જાય છે. બેરોજગારી બહુ વધી જાય ત્યારે તેને સત્તા પરથી હટાવાય છે અને A પાર્ટીને ફરી ચૂંટવામાં આવે છે.
રાજકીય વ્યાપાર ચક્ર એક વૈકલ્પિક થિયરી છે જેમાં જણાવાયું છે કે જ્યારે કોઇ વહીવટદારની પસંદગી કરવામાં આવે ત્યારે શરૂઆતમાં તે ફુગાવો ઘટાડવા અને આર્થિક સક્ષમતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવવા માટે સંકોચનની નીતિ અપનાવે છે. ત્યાર પછીની ચૂંટણી આવવાની હોય ત્યારે ચૂંટણીના દિવસ સુધીમાં ફુગાવાનો દર નીચો લાવવા અને બેરોજગારી ઘટાડવા માટે તે વિસ્તરણની નીતિ અપનાવે છે.
રાજકીય વ્યાપાર ચક્રની થિયરી માઇકલ કેલેકી ના નામ સાથે નિકટતાથી જોડવામાં આવે છે જેની દલીલ છે કે મૂડીવાદ હેઠળ કોઇ લોકતાંત્રિક સરકાર આગ્રહપૂર્વક પૂર્ણ રોજગારને છુટ નહીં આપે જેથી રાજકીય નિર્ણયોથી મંદી સર્જાશે. આગ્રહપૂર્વક પૂર્ણ રોજગારનો અર્થ થશે વેતન વધારવા માટે કામદારોની બાંધછોડ કરવાની શક્તિ વધે છે અને વેતન વગર શ્રમ ટાળવામાં આવે છે જેનાથી નફાકારકતાને અસર થાય છે. (તેમણે આ થિયરીને ફાસીવાદ હેઠળ જોઇ ન હતી જે શ્રમિકની શક્તિ ખતમ કરવા માટે સીધા બળનો ઉપયોગ કરતા હતા.) તાજેતરના વર્ષોમાં ચૂંટણી આધારિત વ્યાપાર ચક્રની થિયરીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે સત્તાધીશ રાજકારણીઓ ફરીથી ચૂંટાઇ આવવા માટે ચૂંટણી અગાઉ સમૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ત્યાર બાદ નાગરિકો મંદીનો સામનો કરીને ભોગ આપે છે.
માર્ક્સવાદી અર્થશાસ્ત્ર
માર્ક્સ પ્રમાણે બજારમાં વેચવાની કોમોડિટીના ઉત્પાદન પર આધારિત અર્થતંત્ર અનિવાર્યપણે કટોકટીનો ભોગ બની શકે છે. માર્ક્સવાદી મત પ્રમાણે બજાર આધારિત અર્થતંત્ર નફાથી જ ચાલે છે પરંતુ વ્યાપાર (મૂડી) નફો ઘટવા તરફી ઝોક ધરાવે છે જેથી કટોકટી સમયાંતરે સર્જાય છે જેમાં મોટા પ્રમાણમાં બેરોજગારી પેદા થાય છે, વ્યાપાર ઘટે છે, બાકીની મૂડી કેન્દ્રિત અને સંગઠીત થાય છે અને નફાકારકતા ફરી રિકવર થાય છે. લાંબા ગાળો આ કટોકટી વધુ તીવ્ર બને છે અને વ્યવસ્થા પડી ભાંગે છે. રોસા લક્ઝમ્બર્ગ સહિત કેટલાક માર્ક્સવાદી લેખકોના માનવા પ્રમાણે કામદારોની ખરીદશક્તિમાં ઘટાડો થવાથી માંગ કરતા પૂરવઠો વધી જાય છે અને કટોકટી સર્જાય છે જે એવા મોડલમાં હોય છે જે કિનેસિયનની સાથે સમાનતા ધરાવે છે. હકીકતમાં ઘણા આધુનિક લેખકોએ માર્ક્સ અને કિનિસની થિયરીને સંલગ્ન કરવા પ્રયાસ કર્યો છે. બીજાએ માર્ક્સવાદી અને કિનેસિયન દૃષ્ટિકોણ વચ્ચેના તફાવત પર ભાર મૂક્યો છે. કિનેસ પ્રમાણે મૂડીવાદ એક ટકાવવા યોગ્ય સિસ્ટમ છે કેટલાક કાર્યક્ષમ નિયમનને આધિન છે. માર્ક્સ માનતા હતા કે ઐતિહાસિક રીતે મૂડીવાદ એક વિનાશકારી સિસ્ટમ છે જેને સામાજિક નિયંત્રણ હેઠળ લાવી શકાય નહીં.
ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલ
બિનપ્રચલિત ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલના અર્થશાસ્ત્રીઓની દલીલ છે કે વધારે પડતું બેન્ક ધિરાણ- અથવા ફિડ્યુસિયરી મિડિયા સર્જવાથી વ્યાપાર ચક્ર પેદા થાય છે અને વ્યાજના દર ઘણા નીચા હોય ત્યારે મધ્યસ્થ બેન્ક દ્વારા તેનું સર્જન થાય છે ખાસ કરીને જ્યારે તેને આંશિક રિઝર્વ બેન્કિંગની પદ્ધતિ સાથે સાંકળવામાં આવે.
ઓસ્ટ્રીયન વ્યાપાર ચક્રીય થિયરીની મુખ્ય ટીકામાં કહેવાય છે કે અમેરિકાએ 19મી સદીમાં નિયમિત આર્થિક કટોકટીનો સામનો કર્યો હતો જેમાં લાંબી મંદી મુખ્ય છે જે 1873ના ગભરાટ પછી જોવા મળી હતી જેના પછી 1907માં અમેરિકન મધ્યસ્થ બેન્કની સ્થાપના થઇ હતી. થોમસ વુડ્સ જેવા ઇતિહાસકાર તેમના પુસ્તક મેલ્ટડાઉન માં આ ટીકાને ફગાવી દેતા કહે છે કે અગાઉની નાણાકીય કટોકટી સરકાર અને બેન્કર્સના ધિરાણ વિસ્તારવાના પ્રયાસના કારણે પેદા થઇ હતી જે તેઓ પ્રવર્તમાન સોનાના ધોરણો લાગુ પાડવા છતાં કરતા હતા અને તેથી તે ઓસ્ટ્રીયન વ્યાપાર ચક્રની થિયરી સાથે મેળ ધરાવે છે.
હેનરી જ્યોર્જ
હેનરી જ્યોર્જની થિયરી પ્રમાણે મોટા ભાગના વ્યાપાર ચક્ર માટે જમીનના ભાવમાં વધઘટ મુખ્ય કારણ હોય છે. આજે આ વિષય પર થતી મોટા ભાગની ચર્ચામાં આ થિયરીને સામાન્ય રીતે અવગણવામાં આવે છે.
અસરકારક રીતે જોવા જતા જમીનના અનુમાનથી બિલ્ટ-ઇન સપ્લાય આંચકો સર્જાય છે તેનાથી આર્થિક ઉત્પાદન વધવાની સાથે અર્થતંત્રને નીચોવે છે. અર્થતંત્ર માટે આ આયોજનબદ્ધ અવરોધ છે જે ભવિષ્યના આર્થિક વિસ્તરણ પર બ્રેક મૂકે છે. જમીન વિશે અનુમાન ચાલુ હોય ત્યાં સુધી અર્થતંત્રને આ આંચકો ચાલુ રહે છે જેના કારણે ફુગાવા તરફી વલણ સર્જાય છે અને વ્યાપાર ચક્રના વૃદ્ધિના તબક્કામાં અંતે મંદી આવે છે. જ્યોર્જ મુજબ જમીનનું અનુમાન હંમેશા આર્થિક મંદીનું કારણ હોય છે. તેમાં ઘણા અસરકર્તા પરિબળો હોય છે જેમ કે ઓઇલના ભાવમાં આંચકો, ગ્રાહકના વિશ્વાસમાં કટોકટી, આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારમાં વધઘટ, કુદરતી આપત્તિઓ- પરંતુ આમાંથી કોઇ ચીજ અંડરલાઇંગ નબળાઇ પેદા કરતી નથી.
જમીનના અનુમાન અર્થતંત્રને બે રીતે ધીમા કરે છે. તે સામાન્ય રીતે જમીનને વધુ મોંઘી બનાવીને ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરે છે. (એએસ વક્રને ઉપરની બાજુએ લઇ જઇ) તથા શ્રેષ્ઠ સ્થળ ન આપીને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે તેથી એએસ વક્ર ડાબી બાજુ વળીને ‘સંભવિત આઉટપુટ’ ઘટાડે છે.