cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સુવર્ણ માનક
સોનાના સિક્કાની ચલણ પદ્ધતિ (ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ)
બ્રિટિશ વેસ્ટ ઈન્ડિઝે જે કર્યુ તે પ્રમાણે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડે બ્રિટિશ સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી જ્યારે, ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની હદમાં એક માત્ર એવો પ્રદેશ હતો જેમણે પોતાના સોનાના સિક્કા ચલણ તરીકે રજૂ કર્યા હતા. ઓસ્ટ્રેલિયાની કિંમતી થાપણો કરાતા ગોલ્ડ સોવેનિયરના વધુ મુદ્રાંકનના આશય સાથે સિડની, ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ, મેલબોર્ન, વિક્ટોરિયા અને પર્થ તેમજ પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં શાહી ટંકશાળની શાખાઓ સ્થાપવામાં આવી હતી.
ચાંદીનાં ચલણ અને બેંકની નોટોની કટોકટી (1750-1870)
19મી સદીના અંત સમયમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની સ્વીકૃતિ સમજવા માટે 18મી સદીના અંત અને 19મી સદીની શરૂઆતમાં બનેલી ઘટનાઓને અનુસરવી મહત્વપૂર્ણ હતું. 18મી સદીના અંત સમયમાં, યુદ્ધો અને ચીન સાથેના વેપાર કે જેમાં ચીન યુરોપમાં ચીજ વસ્તુઓ વેચતુ હતું પરંતુ યુરોપીયન ચીજવસ્તુઓનો ઉપયોગ ખૂબ ઓછો કરતું હતું, તેના કારણે પશ્ચિમ યુરોપ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના અર્થતંત્રમાંથી ચાંદી નામશેષ થઈ ગઈ હતી. સિક્કાનું મૂલ્ય વધુને વધુ નાનું થતુ ગયું, અને બેંકો તેમજ સ્ટોક નોટોનો નાણાં તરીકે ફેલાવો વધતો ગયો હતો.
1790ના સમયમાં ઈંગ્લેન્ડમાં મોટાપાયે ચાંદીના સિક્કાની અછત ઉભી થઈ હતી અને ચાંદીના મોટા સિક્કાની ટંકશાળો બંધ કરવામાં આવી હતી, તેમજ “ટોકન” ચાંદીના સિક્કા જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને વિદેશી સિક્કાઓ પર પુનઃમુદ્રણ કરાતુ હતું. નેપોલિયનના યુદ્ધોના અંત સાથે જ, ઈંગ્લેન્ડે મોટાપાયે ફરી સિક્કા છાપવાનો કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો, જેના કારણે પ્રમાણભૂત ગોલ્ડ સોવેરિનની રચના થઈ હતી અને ક્રાઉન (25 પેન્સ કિંમતનો બ્રિટિશ ચલણી સિક્કો) અને હાફ-ક્રાઉનનું ચલણ પણ અમલમાં આવ્યું, તેમજ 1821માં તબક્કાવાર કોપર કોડી પણ આવી ગઈ. ઈંગ્લેન્ડમાં સિક્કાની લાંબા સમયની અછત બાદ પુનઃમુદ્રણ શરૂ થતા જ અહીં મોટાપાયે સિક્કાઓ ફરતા થઈ ગયા હતાઃ ઈંગ્લેન્ડે 1816થી 1820 દરમિયાન અંદાજે 40 મિલિયન શિલિંગ (ઈંગ્લેન્ડનો એક ચલણી સિક્કો)નું મુદ્રણ થયું હતું, જ્યારે 17 મિલિયન હાફ-ક્રાઉન અને 1.3 મિલિયન ચાંદીના ક્રાઉન તૈયાર કર્યા હતા. 1819 એક્ટ ફોર ધ રિસમ્પશન ઓફ કેશ પેમેન્ટ્સ (રોકડ ચુકવણીની જપ્તી માટે અધિનિયમ) અનુસાર 1823ને કન્વર્ટીબલિટીની જપ્તી માટેની તારીખ તરીકે નક્કી કરવામાં આવ્યું, જે સ્થિતિ 1821માં જ આવી ગઈ. 1820 દરમિયાન પ્રાંતીય બેંકો દ્વારા નાની નોટો જારી કરવામાં આવી, જેના પર અંતે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડને પ્રાંતીય શાખાઓ શરૂ કરવા માટે મંજૂરી મળ્યા બાદ 1826માં પ્રતિબંધ મુકાયો. જોકે, 1833માં બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટો કાયદેસરનું ચલણ બની ગઈ અને અન્ય બેંક દ્વારા ગીરો મુક્તિ ઘટી. 1844માં એવો બેંક ચાર્ટર ધારો અમલમાં આવ્યો કે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટો, સંપૂર્ણપણે કાયદેસર પ્રમાણભૂતરૂપ સોના દ્વારા સમર્થિત છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના વધુ ગહન અર્થઘટન અનુસાર, 1844માં આવેલા આ કાયદાને કારણે બ્રિટિશ નાણાં માટે સંપૂર્ણ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અમલમાં આવ્યા.
યુએસ (US) દ્વારા 1785માં “સ્પેનિશ મિલ્ડ ડોલર” આધારિત સિલ્વર સ્ટાન્ડર્ડ (ચાંદી ચલણ પદ્ધતિ) અપનાવવામાં આવી હતી. 1792માં મિન્ટ અને કોઈનેજ કાયદામાં, અને અનામતો જાળવી રાખવા માટે તેમજ, સોના અને યુએસ (US) ડોલરના ગુણોત્તરને અચલ કરવા માટે સંઘીય સરકારના “બેંક ઓફ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ”ના ઉપયોગ દ્વારા તેને સહિંતાબદ્ધ કરવામાં આવ્યું હતું, બેંકોને જ્યારથી ચાંદીને તેના તમામ ચલણોમાં સમર્થન આપવાની જરૂરિયાત નહોતી ત્યારથી ડેરિવેટીવ ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ અમલમાં હતી. આ કારણે અમેરિકાએ યુએસ (US) ડોલર માટે સંખ્યાબંધ દ્વિ-ધાતુ માનકો તૈયાર કરવા પડ્યા, જે 1920 સુધી અમલીકૃત રહ્યા હતા. પશ્ચિમ હેમીસ્ફેરમાં ધોવાણ પામેલા ચાંદીના સિક્કા સ્પેનિશ રિઅલ સહિત, સોના અને ચાંદીના સિક્કા કાયદેસર સિક્કા તરીકે ગણાતા હતા. ક્રાંતિકારી યુદ્ધો માટે ભંડોળ પુરુ પાડવા યુએસ (US) સંઘીય સરકારે મોટાપાયે ઉધારી કરી હોવાથી, સરકાર દ્વારા છોડી દેવાયેલ પ્રચલનથી ચાંદીના સિક્કાને ફટકો પડ્યો, અને 1806માં પ્રમુખ જેફરસને ચાંદીના સિક્કાનું ઉત્પાદન નિલંબિત કરી દીધું.
1848નો સ્વતંત્ર ટ્રેઝરી એક્ટ ધારો, કે જેણે સંઘીય સરકારના ખાતાઓ બેકિંગ તંત્રથી અલગ કરી દીધા હતા તેના ભાગરૂપે વ્યાપાર માત્ર સોના અને ચાંદીના સિક્કામાં થતા યુએસ તિજોરી પર આકરા નાણાકીય માપદંડો મુકાઈ ગયા હતા. જોકે સોનાથી ચાંદીના એક જ દરોના કારણે ઈંગ્લેન્ડમાંથી વ્યાપાર કે ઉધારી માટે સોનાની માંગણીની સરખામણીએ ચાંદીનું વધુ પડતું મૂલ્ય થઈ ગયું હતું. ચાંદીની તરફેણમાં સોનાના ધોવાણના કારણે સોનાની શોધની જરૂર પડી જેમાં 1849માં "કેલિફોર્નિયા ગોલ્ડ રશ"નો પણ સમાવેશ થાય છે. ગ્રેશેમના કાયદાના પગલે, યુએસ (US)માં ચાંદીનો વ્યાપક પ્રવાહ શરૂ થયો, જેનો અન્ય ચાંદી રાષ્ટ્રો સાથે વેપાર થતો હતો, અને સોનુ બહાર નીકળી ગયું હતું. 1853માં યુએસ (US) દ્વારા ચાંદીના સિક્કાનું વજન ઘટાડવામાં આવ્યું, જેથી તેને પ્રચલનમાં રાખી શકાય, અને 1857માં વિદેશી ચલણ પદ્ધતિમાંથી કાયદેસરના સિક્કા તરીકેનો દરજ્જો ગુમાવ્યો.
મધ્યસ્થ બેંકોની આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સિયલ સિસ્ટમથી સજ્જ અમેરિકન બેંકોએ ચાંદીમાં ચૂકવણી બંધ કરતા, 1857માં આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સના મુક્ત બેંકિંગની કટોકટીનો યુગ શરૂ થયો. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં આ પડતી અમેરિકન નાગરિક યુદ્ધ માટે એક જવાબદાર પાસુ હતું, અને 1891માં યુએસ (US) સરકારે સોના અને ચાંદીમાં ચુકવણી નિલંબિત કરી દીધી, જેથી ડોલર માટે ચાંદીના ચલણ પદ્ધતિ રચવાના પ્રયાસોનો અસરકારક અંત થયો. 1860-1871 દરમિયાન દ્વિ-ધાતુ માનકો ફરી શરૂ કરવા માટે વિવિધ પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા, જેમાં એક ગોલ્ડ અને સિલ્વર ફ્રેન્ક પર આધારિત પણ છે, જોકે, નવી થાપણોનાથી ચાંદીના ઝડપથી થતા અંતર્પ્રવાહના કારણે ચાંદીની અછતથી આ ઉમ્મીદનો અંત આવ્યો.
આ સમયગાળા દરમિયાન મધ્યસ્થ બેંકો અને ચલણ આધારો વચ્ચે આંતરક્રિયાઓના કારણે નાણાકીય અસ્થિરતાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત ઉભો થયો. આર્થિક સ્થિરતા પરથી રચાયેલ આ જોડાણ નવી નોટોના પુરવઠા, પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે નોટો જારી કરવાના સરકારના એકાધિકાર, મધ્યસ્થ બેંક અને મૂલ્યના એક એકમ પરના પ્રતિબંધ સમાન હતું. આ પરિસ્થિતિથી બચવા માટે થયેલા પ્રયાસોના કારણે સમયાંતરો નાણાકીય કટોકટી આવતી ગઈ – જેમા નોટોનું અવમૂલ્યન, અથવા મૂલ્યના સંગ્રહ માટે પ્રચલનમાં ચાંદીનું નિલંબન, અથવા સરકાર તરીકે મંદી હોય, ચુકવણી તરીકે સિક્કાની માંગણીના કારણે પ્રચલનના માધ્યમને અર્થતંત્રમાંથી બહાર ધકેલી નાખ્યું. આ જ સમયે નાટ્યાત્મક રીતે ધિરાણમાં વિસ્તરણ થયું, અને મોટી 1872માં જાપાન સહિત વિવિધ પ્રદેશોમાં મોટી બેંકોને વિશેષાધિકાર મળવા લાગ્યા. ત્યારપછીના સમયગાળામાં નાણાકીય બાબતોમાં મજબૂત આધારોની જરૂરિયાત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની ઝડપી સ્વીકૃતિ ઉત્પન કરી..
સુવર્ણ વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ
19મી સદીના અંતથી બાકી રહી ગયેલા કેટલાક ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિના દેશોએ યુનાઈટેડ કિંગડમ અથવા યુએસએ (USA)ની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પ્રમાણે ચાંદીના સિક્કાની કિંમતો નિર્ધારિત કરવાનું શરૂ કરી દીધું. 1898માં, બ્રિટિશ ભારતે ચાંદીના રૂપિયાનું પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ પ્રમાણે મૂલ્યાંકન કર્યું જેની નિર્ધારિત કિંમત 1s 4d રાખવામાં આવી હતી, જ્યારે 1906માં સ્ટ્રેઈટ્સ વસાહતોએ 2s 4d ના નિર્ધારિત દરના સિલ્વર સ્ટ્રેઈટ્સ ડોલર સાથે પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ સામે સુવર્ણમાન વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી. આ દરમિયાન સદીના અંત સાથે જ, ફિલિપાઈન્સે ચાંદીના પેસો/ડોલરનું 50 સેન્ટના દરે યુએસ (US) ડોલર સામે મૂલ્યાંકન નિર્ધારિત કર્યું હતું. લગભગ આ જ સમયે આ પ્રકારનું જ મૂલ્યાંકન 50 સેન્ટના દરે મેક્સિકોના ચાંદીના પેસો અને જાપાનના ચાંદીના યેન સાથે થયું હતું. જ્યારે સિઆમે 1908માં સુવર્ણમાન વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી, તેથી માત્ર ચીન અને હોંગકોંગમાં ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ રહી હતી.
ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડ
પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ ફાટી નીકળતા જ યુનાઈટેડ કિંગડમ અને સમગ્ર બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ)નો અંત આવ્યો. ગોલ્ડ સોવેરિન અને ગોલ્ડ હાફ સોવેરિનના બદલે ટ્રેઝરી નોટોનું પ્રચલન શરૂ થઈ ગયું. જોકે, કાયદેસર ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) રદ નહોતું થયું. જ્યારે કોઈકે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડને ગોલ્ડ સ્પીશી (સોનાના સિક્કા) માટે પોતાના કાગળના નાણાંને મુક્ત કરવાની અપીલ કરી ત્યારે, ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર સફળતાપૂર્વક સ્વદેશાભિમાનની અપીલની અસર પડી હતી. માત્ર 1925ના વર્ષમાં જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાના જોડાણ સાથે બ્રિટન ફરી ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર પરત ફર્યું ત્યારે, સત્તાવાર રીતે ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ)નો અંત આવ્યો હતો.
બ્રિટિશ સ્ટાન્ડર્ડ એક્ટ 1925ના કારણે ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડનો આવિષ્કાર અને ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) રદ થવું આ બંને ઘટનાઓ એક સાથે જ બની હતી. નવા ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડના કારણે ગોલ્ડ સ્પીશી સિક્કાઓ ફરી ચલણ તરીકે આવે તેવા કોઈ અણસાર દેખાતા નહોતા. તેના બદલે, કાયદાના કારણે સત્તાધીશોઅને માંગ અનુસાર નિર્ધારિત દરે ગોલ્ડ બુલિયન (સોનાની લગડી)નું વેચાણ કરવાની ફરજ પડી હતી. ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડનો અમલ 1931 સુધી થયો હતો. 1931માં, સમગ્ર એટલાન્ટિક મહાસાગરના વિસ્તારમાં મોટાપાયે સોનાનો જથ્થો બહાર જતો રહેવાના કારણે યુનાઈટેડ કિંગડમે નાછુટકે ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડને નિલંબિત કરવાનો વારો આવ્યો. મહામંદી સાથે સંકળાયેલા આવા દબાણના કારણે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ પર પણ પહેલાથી જ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડવાનું દબાણ આવી ગયું હતું અને યુનાઈટેડ કિંગડમ બાદ તુરંત કેનેડા પણ તેને અનુસર્યું હતું.
યુદ્ધના ભંડોળ માટે સોનાની ચુકવણી નિલંબિત
અગાઉના મોટા યુદ્ધ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ થયા હોવાથી, પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ વખતે લશ્કરી ગતિવિધિઓના ભંડોળ માટે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટોની સોનામાં પરિવર્તિતતાને 1914માં બ્રિટિશ સરકારે નિલંબિત કરી હતી. યુદ્ધના અંત વખતે બ્રિટનમાં સંખ્યાબંધ આદેશાત્મક ચલણ નિયમનો હતા, જેના કારણે પોસ્ટલ મની ઓર્ડર અને ટ્રેઝરી નોટ્સ (ચલણી નોટો) મુદ્રીકૃત થયા હતા. સમય જતા સરકારે આ નોટ્સને બેંક નોટ તરીકે જાહેર કરી હતી જે યુએસ (US) ટ્રેઝરી નોટ્સ (ચલણી નોટો) કરતા અલગ હતી. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સરકારે પણ આવાજ પગલાં લીધા હતા. યુદ્ધ બાદ, જર્મનીએ પોતાનો સોનાનો જથ્થો મોટાપાયે નુકસાન ભરપાઈમાં ગુમાવ્યો હતો, જેથી રિચ્સમાર્ક્સ ના ઉત્પાદન માટે સક્ષમ નહોતું, અને આથી નાછૂટકે તેમણે બિનસમર્થિત કાગળના ચલણને જારી કરવાની જરૂર પડી, જેના કારણે 1920ના સમયમાં અતિફુગાવો થયો હતો.
ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને અમલીકૃત કરવા માટેની ચળવળ માટે ભરપાઈ કાઢવા થયેલા ફ્રાન્કો-પર્સિયન યુદ્ધ પછી જર્મનીના ઉદાહરણના પગલે 1894-1895માં થયેલા સીનો-જાપાનિઝ યુદ્ધ બાદ જાપાને જરુરી ભંડોળ એકઠું કરી લીધુ હતું. જ્યારે પણ સરકારે વિદેશમાથી માંગણી કરી તેની ચર્ચા થઈ ત્યારે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડએ સરકારને પુરતો વિશ્વાસ અપાવ્યો હતો.
જાપાન માટે, પશ્ચિમી બજારોમાં પ્રવેશવા માટે સોના તરફ વળવું જરુરી હતું.
1931માં યુનાઈટેડ કિંગડમ, જાપાન અને સ્કેન્ડિનેવીયન રાષ્ટ્રોએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી હતી.
મહામંદીનું લંબાણ
કેટલાક આર્થિક ઇતિહાસકારો, જેવા કે યુસી બર્ક્લી પ્રોફેસર બેરી ઈચેન્ગ્રીન, ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની 1920ના આર્થિક મહામંદીના લંબાણ માટે દોષિત ઠરાવે છે. ફેડરલ રિઝર્વના અધ્યક્ષ બેન બેર્નાન્કે અને નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા અર્થશાસ્ત્રી મિલ્ટન ફ્રેડમેન સહિત અન્યો ફેડરલ રિઝર્વ પર દોષારોપણ કરે છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડએ મધ્યસ્થ બેન્કોની નાણાં નીતિને નાણાં પુરવઠો વધારવાની ક્ષમતા અને સરવાળે તેમની વ્યાજ દર ઘટાડવાની ક્ષમતા ઓછી કરીને તેમની પરિવર્તનશીલતા અંકુશિત કરી દીધી છે. યુએસ (US) માં ફેડરલ રિઝર્વને કાયદાકીય રીતે ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંના 40 % જેટલી રકમ સોનાનાં સ્વરૂપમાં પીઠબળ તરીકે રાખવાની ફરજ પાડવામાં આવી, અને જેથી તેમની તિજોરીઓમાં રહેલા સોનાના ભંડોળ અનુમતી આપે તે કરતા વધુ પ્રમાણમાં નાણાં પુરવઠાનું વિસ્તરણ કરવાનુ શક્ય નહોતું.
1930ની શરૂઆતમાં ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજ દર વધારી સુવર્ણમાં ચલણ પદ્ધતિના સંદર્ભમાં ડોલરના ચોક્કસ ભાવોનુ રક્ષણ કરીને, ડોલરની માંગ વધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ઊંચા વ્યાજ દરોએ ડોલર પર મંદીના પરિબળોનું દબાણ વધાર્યું અને યુએસ (US) બેંકોમાં થાપણનું પ્રમાણ ઘટી ગયું. વેપારી બેંકોએ પણ 1931માં ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંનું સોનામાં રૂપાંતર કરાવ્યું, જેથી ફેડરલ રિઝર્વના સોનાના ભંડોળમાં ઘટાડો થયા અને તેને પ્રચલનમાંના ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંમા સમકક્ષ ઘટાડો કરવાની ફરજ પડી. ડોલર પરના આવા સટ્ટાકૃત હુમલાએ યુએસ (US) બેંકિંગ તંત્રમા હોબાળો સર્જ્યો. ડોલરના તત્કાળ અવમૂલ્યનના ભયથી ઘણા સ્વદેશી તેમજ વિદેશી થાપણદારોએ પોતાના ભંડોળ સોના કે અન્ય મિલકતોમાં પરિવર્તિત કરવા માટે યુએસ (US) ની બેંકોમાંથી થાપણો પાછી ખેંચાવાનું શરૂ કર્યું.
બેંકોમાં થયેલ હોબાળાને કારણે લોકો દ્વારા બેંકિંગ તંત્રમાંથી પૈસા પાછા ખેંચવાથી નાણાં પુરવઠામાં બળપૂર્વક સંકોચન મંદીમાં પરિણમયુ; અને નજીવા વ્યાજ દર પણ ઘટ્યા, ફુગાવા દ્વારા ગોઠવવામાં આવેલા વાસ્તવિક વ્યાજ દરો ઊંચા રહ્યા, જેથી પૈસા ખર્ચવાને બદલે બચત કરનારાઓને લાભ થયો, અને અર્થતંત્રમાં વધુ મંદ ગતિ આવી. કોંગ્રેસની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી દઈને બ્રિટનની જેમ યુએસ (US) ચલણ તરતુ ન મૂકવા માટેની જડતાને કારણે અંશતઃ રીતે, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં બ્રિટન કરતાં ઓછી ગતિથી સુધારો થતો હતો. 1933 કે જ્યાં સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ત્યજી દેવાનો નિર્ણય લેવાયો અને અર્થતંત્રમાં સુધારા થવા લાગ્યા ત્યાં સુધી આવુ જ રહ્યું.
ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ફરીથી અપનાવતાં બ્રિટિશ અચકાયું
1939-1942 ના ગાળા દરમ્યાન "રોકડ આપો અને લઈ જાઓ" આધારે યુએસ (US) તેમજ અન્ય દેશો પાસેથી યુદ્ધસામગ્રી અને હથિયારો ખરીદવા માટે યુકે (UK) દ્વારા તેના મોટા ભાગના સોનાના સંગ્રહ ખતમ કરી દેવામાં આવ્યા. યુકે (UK)ના સોનાનાં ભંડાર ખૂટી જતાં વિન્સટન ચર્ચિલ યુદ્ધ પહેલાની ઢબની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવાની અવ્યવહારિકતા સમજી ગયા. સરળ ભાષામાં કહીએ તો યુદ્ધે બ્રિટનને દેવાળિયું બનાવી દીધું.
જોન મેનાર્ડ કેયનિસ, કે જેઓ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના વિરોધમાં દલીલ કરતા, તેમણે નાણાં છાપવાનો અધિકાર ખાનગી માલિકીની બેંક ઓફ ઈંગ્લેંડને હસ્તક કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. કેયનિસે ફુગાવાની આડ અસરો વિષે ચેતવણી આપતા કહ્યું કે "ફુગાવાની સતત ચાલતી પ્રક્રિયા દ્વારા સરકાર તેમના નાગરિકોની સંપત્તિનો મહત્વનો ભાગ છુપાવી કે જપ્ત કરી શકે છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા તે ફક્ત જપ્તિ જ નહીં પણ સ્વચ્છંદ રીતે જપ્તિ કરે છે; ઘણા લોકોને દરિદ્ર કરીને થોડાક લોકોને ધનવાન બનાવવામા આવે છે."
કદાચ આજ કારણને લીધે, 1944માં બ્રેટન વુડ્સ કરાર દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળની સ્થાપના થઈ અને કેટલાક દેશોના ચલણનું યુએસ (US) ડોલરમાં તેમજ તે પછી સોનામાં રૂપાંતરની શક્યતા પર આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય તંત્ર અસ્તિત્વમાં આવ્યું. તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં લાભ મેળવવા માટે દેશો દ્વારા તેમના ચલણમાં હેરફેર કરતા પણ અટકાવ્યા.
યુદ્ધ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સુવર્ણમાન-ડોલર ચલણ પદ્ધતિ (1946-1971)
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ બાદ, બ્રેટન વુડ્સ કરાર દ્વારા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની સમકક્ષ એક પ્રણાલી અમલમાં મુકવામાં આવી હતી. આ પ્રણાલી હેઠળ, સંખ્યાબંધ દેશોએ તેમના વિનિમય દરો યુએસ (US) ડોલરની સમકક્ષ નિર્ધારિત કર્યા હતા. યુએસ (US) દ્વારા સોનાની કિંમત $35 પ્રતિ ઔંસ રાખવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું. ગર્ભિતરીતે, ત્યારે, તમામ ચલણો ડોલરના પ્રમાણમાં નિર્ધારિત થયા જેમના સોનાના સંદર્ભમાં ચોક્કસ મૂલ્યો હતા. ફ્રાન્સના પ્રમુખ ચાર્લ્સ ડે ગૌલેના શાસન હેઠળ 1970 સુધી, ફ્રાન્સે પોતાના ડોલર ભંડોળમાં ઘટાડો કર્યો હતો, યુએસ (US) સરકાર પાસેથી સોનું મેળવવા માટે તેનો વેપાર કર્યો હતો, આ રીતે યુએસ (US) અર્થતંત્રનો વિદેશમાં પ્રભાવ ઘડાટ્યો હતો. વિએતનામના યુદ્ધ માટેના સંઘીય ખર્ચાઓની નાણાં તંગી સહિત આ કારણે, 1971માં પ્રમુખ રિચર્ડ નિક્સને સીધી જ સોનામાં ડોલરની પરિવર્તિતતાને બંધ કરી દીધી હતી, જેના કારણે સમગ્ર તંત્ર ભાંગી પડ્યું હતું, સામાન્યપણે તેને નિક્સોન આંચકા (નિક્સન શોક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પદ્ધતિ
કોમોડિટી નાણાંનો સંગ્રહ કરવો તેમજ હેરફેર કરવી મુશ્કેલ છે. તે સરકારને તેમના અધિકારક્ષેત્રમાંના વાણિજ્ય પ્રવાહના નિયમન કે અંકુશની એટલી સરળતા ન આપી શકે જેટલું કે પ્રમાણિત ચલણ આપી શકે છે. આ રીતે કોમોડિટી નાણાં પ્રતિનિધિરૂપ નાણાંને તાબે થયા અને સોના તેમજ અન્ય રોકડને પીઠબળ તરીકે રાખવામાં આવ્યા.
સોનુ તેની દુર્લભતા, ટકાઉપણા, વિભાજકતા, જંગમ પ્રકૃતિ તથા ઘણી વખત ચાંદી સાથેના સંયોગની તેની ઓળખાણની સરળતાના કારણે નાણાંનું એક સર્વસાધારણ સ્વરૂપ હતું. ચાંદી લાક્ષાણિક રીતે ચલણમાં હેરફેર મુખ્ય માધ્યમ હતું, જ્યાં સોનુ નાણાકીય ભંડોળ માટેની ધાતુ તરીકે હતું.
ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને અર્થતંત્રની નાણાંની માંગને અનુરૂપ હેરફેર કરવી મુશ્કેલ છે, જે આર્થિક કટોકટીના પ્રત્યુત્તર તરીકે મધ્યસ્થ બેંકો દ્વારા વપરાતાં અન્યોતર માપદંડો સામે વ્યવહારિક અડચણ ઉભી કરી શકે છે.
પ્રતિનિધિરૂપ નાણાં તથા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ મહામંદી વખતે કેટલાક દેશોમાં દેખાતા નાણાકીય નીતિના દુરૂપયોગ અને અતિ ફુગાવા સામે નાગરિકોને રક્ષણ આપે છે. જોકે, એ પણ તેની મુશ્કેલીઓ તથા ટીકાકારોથી મુક્ત નહોતા જેથી બ્રેટન વુડ્સ પદ્ધતિના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકાર પછી તે અંશતઃ રીતે ત્યજી દેવામા આવ્યા હતા. છેવટે 1971માં એ સમગ્ર તંત્ર પડી ભાંગ્યુ, ત્યાં સુધીમાં લગભગ બધા દેશો આદેશાત્મક નાણાં પદ્ધતિ અપનાવી ચુક્યા હતા.
પાછળથી આવેલા વિશ્લેષણો અનુસાર, જે દેશ વહેલી તકે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી ગયા તેઓ મહામંદીમાંથી પોતાના અર્થતંત્રના ઉગારવા અંગે વિશ્વાસપાત્ર આગાહી કરી શક્યા. દા.ત. ગ્રેટ બ્રિટન અને સ્કેનડિનેવિયા કે જેમણે 1931માં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી દીધી, તેઓ ફ્રાન્સ તથા બેલ્જીયમ જેવા લાંબા ગાળા સુધી ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર રહેનારા રાષ્ટ્રો કરતાં ખૂબ વહેલાં ઉગરી ગયા. ચીન જેવા દેશો કે જ્યાં ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ હતી, તેઓ મંદીને સંપૂર્ણપણે નિવારી શક્યા. વિકાસશીલ દેશો સહિત અન્ય ઘણાં દેશોમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને છોડવા તથા તે દેશની મંદીની તીવ્રતાના માપદંડ તેમજ તે મંદીમાંથી ઉગરવા માટે લાગેલ સમય વચ્ચે સંબંધ ખૂબ સુસંગત લાગ્યો. આ સમજાવે છે કે મંદીનો સમયગાળો તેમજ અનુભવો જુદા જુદા દેશોના અર્થતંત્રમાં ભિન્ન કેમ રહ્યા.
ભિન્ન ભિન્ન વ્યાખ્યાઓ
100% ભંડોળ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ કે સંપૂર્ણ સુવર્ણમાન પદ્ધતિ ત્યારે જ અમલીકૃત કહેવાય જ્યારે નાણાકીય સત્તાધીશો પાસે તેમના દ્વારા બહાર પડાયેલ બધા જ પ્રતિનિધિરૂપ નાણાંને આપેલ વિનિમય દરે સંપૂર્ણપણે સોનામાં રૂપાંતરિત કરવા પૂરતું સોનુ હોય. ઘણી વખત પ્રચલિત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના અન્ય સ્વરૂપોથી તેને આલગ પાડવા માટે ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. 100% ભંડોળ સુવર્ણમાનનો અમલ સામાન્યપણે મુશ્કેલ ગણાય છે કારણ કે દુનિયાનો સોનાનો જથ્થો સોનાના પ્રવર્તમાન ભાવે વૈશ્વિક આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને ઝીલવા માટે ખૂબ નાનો છે. જો તે અમલમાં મૂકવામાં આવે તો સોનાનો ભાવ અનેક ગણો વધી જાય.
આવુ અપૂર્ણાંક ભંડોળ બેંકિંગ પદ્ધતિને કારણે થાય છે. નાણાંનું ઉત્પાદન મધ્યસ્થ બેંક દ્વારા કરવામાં આવે છે તેમજ હેરાફરીમાં ખર્ચવામાં આવે છે, તેથી નાણાં ગુણાંક દ્વારા વધે છે. પાછળથી અપાતું દરેક ધિરાણ અને પુનઃથાપણ નાણાકીય આધારના વિસ્તરણમાં પરિણમે છે. તેથી, કોલ આપેલ વિનિમય દર સતત ગોઠવતા રહેવું પડે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડમાં (કે જે સંબંધિત દેશોમાંની આંતરિક ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર આધારિત છે) સોનું કે ચોક્કસ ભાવે સોનામાં પરિવર્તિત કરી શકાય તેવું ચલણ આંતરરાષ્ટ્રીય ચૂકવણી માટેનાં સાધન તરીકે વપરાય છે. આ પદ્ધતિમાં, જો વિનિમય દર ટંકશાળ દ્વારા નિર્ધારિત દરથી એક દેશથી બીજા દેશ દરિયાઈ માર્ગે સોનું મોકલવાની કિંમત કરતા વધુ પ્રમાણમાં વધે કે ઘટે તો જ્યાં સુધી દરો અધિકૃત સ્તર પર ન આવે ત્યાં સુધી મોટા પ્રમાણમાં આવક કે જાવક થયા કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ઘણી વખત સોના સાટે ચલણ પરત કરવાનો અધિકાર ધરાવતા વ્યક્તિ વિશેષ પર અંકુશ રાખે છે. બ્રેટન વુડ્સ પદ્ધતિ હેઠળ તે વિશેષ ઉપાડ હક્ક(સ્પેશીયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ) એટલે કે “એસડીઆરએસ” (SDRs) કહેવાતા હતા.
ગેરફાયદા
thumb|250px|1968થી સોનાની કિંમતો (યુએસ (US)$ પ્રતિ ઔંસ), સામાન્ય યુએસ (US) $માં અને ફુગાવા સરભર યુએસ (US) $માં.
નવીકૃત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના હિમાયતીઓ
ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પુનર્ગમનને ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સના કેટલાક અનુયાયીઓ, ઉદ્દેશવાદીઓ, ચુસ્ત બંધારણવાદીઓ અને સ્વાતંત્ર્યવાદીઓનો ટેકો મળ્યો કારણ કે તેઓ મધ્યસ્થ બેન્કો દ્વારા આદેશાત્મક ચલણ બહાર પાડવામાં સરકારની ભૂમિકાના વિરોધી હતા. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના ઘણા બધા પક્ષકારો અપૂર્ણાંક ભંડોળ બેંકિંગનો ફરજિયાત અંત લાવવાની માંગણી કરે છે.
ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલના અનુયાયીઓ તથા થોડાક પુરવઠાના પક્ષકરોને છોડી દેતા, કેટલાક કાયદાના ઘડનારાઓ આજે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવાની તરફેણમાં પણ છે. જોકે યુએસ (US). ફેડરલ રીઝર્વના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ એલન ગ્રીનસ્પેન (કે જે પોતે પહેલાં ઉદ્દેશવાદી હતા) તેમજ સમષ્ટી અર્થશાસ્ત્રી રોબર્ટ બેરો સહિત કેટલાક નામાંકિત અર્થશાસ્ત્રીઓ નક્કર કે રોકડ ચલણ આધારો માટે પોતાની સહાનુભૂતિ વ્યક્ત કરે છે અને આદેશાત્મક નાણાંનાં વિરોધમાં દલીલ કરે છે. ગ્રીનસ્પેને 1966ના તેમના વિખ્યાત વિશ્લેષણ પત્ર "ગોલ્ડ એન્ડ ઈકોનોમીક ફ્રીડમ"માં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવા માટે દલીલ કરી, જેમા તેમણે આદેશ ચલણના સમર્થકોને "વેલફેર સ્ટેટિસ્ટ" કે જેમનો ઉદ્દેશ ખાધ પૂરવણી માટે નાણાકીય નીતિનો ઉપયોગ કરવાનો હોય તેવા વર્ણવ્યા. તેમણે એવી દલીલ કરી કે તેમના વખતની (નિક્સન શોક પહેલાંની) આદેશ નાણાં પદ્ધતિમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનાં કેટલાક અનુકૂળ ગુણધર્મો રહેલાં હતા કારણ કે મધ્યસ્થ બેંકરોએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અસ્તિત્વમાં જ હોય તેમ જાણીને નાણાકીય નીતિ અનુસરી. યુએસ (US) કોંગ્રેસના સભ્ય રોન પૌલ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની પુનઃપ્રતિષ્ઠા માટે સતત દલીલ કરતા, પણ હવે તે સશક્ત હિમાયતી રહ્યાં નથી, બલ્કે મુક્ત બજારમાંથી ઉદભવતા કોમોડિટીના સમૂહનું સમર્થન કરે છે.
પ્રવર્તમાન વૈશ્વિક નાણાતંત્ર ભંડોળ ચલણ તરીકે યુએસ (US) ડોલર પર આધાર રાખે છે કે જેના દ્વારા મોટા પાયાના વ્યવહારો, જેમકે સ્વયં સોનાનો ભાવ માપવામાં આવે છે. ઊર્જા આધારિત ચલણ, ચલણ કે કોમોડિટીના બજાર સમૂહ સહિત ઘણા બધાં વિકલ્પો પ્રસ્તાવિત થયા, જેમાં સોનુ પણ એક વિકલ્પ હતું.
2001માં મલેશિયાના વડાપ્રધાન મહાથિર બિન મોહંમદે નવું ચલણ પ્રસ્તાવિત કર્યુ કે જે શરૂઆતમાં મુસ્લિમ દેશો વચ્ચેના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ઉપયોગમાં લેવાનું હતું. તેમના દ્વારા પ્રસ્તાવિત ચલણ ઈસ્લામિક સુવર્ણ દિનાર કહેવાતુ અને તે 4.25 ગ્રામ શુદ્ધ સોનાનું (24 કેરટ) બનેલુ હોય છે. મહાથિર મોહંમદે આ અભિગમનો લેખાજોખાના સ્થિર એકમ તરીકેના તેના આર્થિક ગુણ તેમજ ઈસ્લામિક રાષ્ટ્રો વચ્ચે બંધુત્વ વધારવા માટેના રાજનૈતિક ચિન્હ તરીકે પ્રચાર અને પ્રસાર કર્યો. આ પગલાં ઉઠાવવા પાછળનો મુખ્ય આશય ભંડોળ ચલણ તરીકે યુએસ (US) ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો, અને વ્યાજ વસુલ કરવાની વિરૂદ્ધ એવા ઈસ્લામિક કાયદાઓ પ્રમાણે દેવાં મુક્ત ચલણ સ્થાપિત કરવાનો હતો. જોકે, આજ તારીખમાં મહાથિરનું પ્રસ્તાવિત સુવર્ણ-દિનાર પકડ બનાવવામાં નિષ્ફળ નીવડ્યુ છે.
સોનુ આજે એક ભંડોળ તરીકે
સ્વિસ ફ્રેંક (સ્વિસ ફ્રૅંક) 1936 થી માંડીને 2000, કે જ્યાં સુધી તેને સોનામાં પરિવર્તનશીલતાનો અંત આણ્યો ત્યાં સુધી, 40 % કાયદાકીય સુવર્ણ ભંડોળ આવશ્યકતા પર આધારિત હતું. જોકે, ઘણા દેશો તેમના ચલણની રક્ષા કરવા તેમજ યુએસ (US) ડોલર કે જે તરલ નાણાં ભંડોળના જથ્થા તરીકે કામ કરે છે, તેનાથી નુકશાન થતું અટકાવવા માટેના માધ્યમ તરીકે સુવર્ણ ભંડોળનો મોટો જથ્થો રાખી મૂકે છે. વિદેશી ચલણ તેમજ સરકારી બોન્ડ ઉપરાંત સોનુ લગભગ બધી મધ્યસ્થ બેન્કો માટે મુખ્ય નાણાકીય મિલકત તરીકે હોય છે. તે મધ્યસ્થ બેન્કો દ્વારા તેમની જ સરકારોને "આંતરિક ભંડોળ" તરીકે આપતા ધિરાણ સામે નુકશાન નિવારક તરીકે પણ રાખવામાં આવે છે.
સોનાનાં સિક્કા તેમજ સોનાની લગડી બંનેનો તરલ બજારોમાં વ્યાપક રીતે વેપાર કરવામાં આવે છે અને તેથી તે હજુ પણ સંપત્તિના ખાનગી સંગ્રહ તરીકે વાપરવામાં આવે છે. કેટલાક ખાનગી રીતે બહાર પડાતા ચલણ, જેવા કે ડિજિટલ સુવર્ણ ચલણ, ને સુવર્ણ ભંડોળ દ્વારા પીઠબળ આપવામાં આવે છે. 1999 માં સોનાનું ભંડોળ તરીકેનું મૂલ્ય જાળવી રાખવા યુરોપિયન મધ્યસ્થ બેન્કે સોના માટેના વોશિંગ્ટન કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જે મુજબ, અગાઉથી નક્કી થયેલ વેચાણને છોડી દેતાં, ન તો તે સટ્ટાકીય હેતુ માટે સોનુ ગીરો આપી શકશે કે ન તો વિક્રેતા તરીકે બજારમાં પ્રવેશી શકશે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:સોનુ શ્રેણી:આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર શ્રેણી:નાણાં નીતિ શ્રેણી:નાણાં અર્થશાસ્ત્ર શ્રેણી:બેંકિંગનો ઇતિહાસ શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્રનો ઇતિહાસ શ્રેણી:યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનો આર્થિક ઇતિહાસ શ્રેણી:જાપાનનો આર્થિક ઇતિહાસ શ્રેણી:જાપાનનું સામ્રાજ્ય
અન્ના મણિ
અન્ના મણિ (૨૩ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૮ – ૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૧) ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી અને હવામાનશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ભારતીય હવામાન ખાતાના નાયબ મહાનિદેશક તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે રામન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં પ્રવાસી પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી હતી તેમણે હવામાનશાસ્ત્રીય સાધનસામગ્રીના ક્ષેત્રમાં અનેક પ્રદાન કર્યા, સંશોધન હાથ ધર્યું અને સૌર કિરણોત્સર્ગ, ઓઝોન અને પવન ઊર્જા માપન પર અસંખ્ય શોધપત્રો પ્રકાશિત કર્યા.
પરિચય
અન્ના મોડિયાલ મણિનો જન્મ ૨૩ મી ઓગસ્ટ ૧૯૧૮ ના રોજ ભારતના કેરળ રાજ્યના પીરમેડુમાં એક ઇસાઇ પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ અમીર માતા-પિતાના સાતમા સંતાન હતા. તેમને પાંચ ભાઇઓ અને બે બહેનો હતી. તેમના પિતા સિવિલ એન્જિનિયર હતા અને તેમની પાસે ઇલાયચીના મોટા બગીચા હતા.
અન્ના મણિને પુસ્તકો વાંચવાનો ખૂબ જ શોખ હતો અને બાર વર્ષની અલ્પાયુમાં જ તેમણે સ્થાનિક પુસ્તકાલયમાં રાખેલી અંગ્રેજી અને મલયાલમ ભાષાના બધા પુસ્તકો વાંચી લીધા હતા. પોતાના આઠમા જ્ન્મ દિવસ પર પરિવારના રીતરિવાજ મુજબ આપવામાં આવેલા હીરાના કુંડળોનો અસ્વીકાર કરીને એન્સાઇક્લોપેડિયા બ્રિટાનિકા (Encyclopaedia Britannica) ખરીદી. આ તેમનો પુસ્તક પ્રત્યેનો લગાવ દર્શાવે છે.
ઇ.સ.૧૯૨૫ માં ગાંધીજી અન્ના મણિના શહેરમાં આવ્યા અને અને ત્યાં તેમણે આત્મનિર્ભરતા અને વિદેશી કપડાંના બહિષ્કારની વાત કરી. ગાંધીજીનો અન્ના મણિ પર ઘણો પ્રભાવ પડ્યો. તે સમયે તેઓ રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ માં સામેલ ન હતા છતાં પણ ખાદી પહેરવાનો નિર્ધાર કર્યો અને આજીવન ખાદી જ પહેરી. વ્યક્તિગત આઝાદી માટે પણ તેમ્ણે નિર્ધાર કર્યો અને પોતાની બહેનોની જેમ લગ્ન ન કરીને શિક્ષિત થવાનો નિર્ણય કર્યો અને આજીવન અવિવાહિત રહ્યા.
અભ્યાસ
ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાના તેમના નિર્ણય પ્રત્યે પરિવારે વિરોધ તો ન દર્શાવ્યો પણ પૂરતી રુચિ દાખવી ન હતી. તે સમયે પુરુષોને ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂરુ પાડવામાં આવતું હતું પણ સ્ત્રીઓને ફક્ત જરૂર પૂરતું અક્ષરજ્ઞાન આપવામાં આવતું હતું કે જે લગ્ન બાદ ઘરસંસાર ચલાવવામાં ઉપયોગી નીવડે.
તેમણે ઇ.સ. ૧૯૪૦ માં મદ્રાસની પ્રેસિડેન્સી કોલેજથી ફિજિક્સ ઓનર્સ ની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી. તેમને બેંગલોર સ્થિત ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ દ્વારા આગળના રિસર્ચ માટે શિષ્યવૃતિ પણ મળી. તેમણે સી.વી. રામન ની પ્રયોગશાળામાં ગ્રેજ્યુએટ સ્કોલર ના રૂપથી પ્રવેશ પણ મેળવી લીધો હતો. સર સી.વી. રામનના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે હીરો અને માણેક (રૂબી) ના વર્ણક્રમ (Spectroscopy) પર સંશોધન કર્યું. તેના માટે તેમને ફોટોગ્રાફિક પ્લેટ્સ ને લાંબા સમય માટે પ્રકાશમાં રાખવી પડતી હતી જેથી તેઓ મોટા ભાગે પ્રયોગશાળામાં જ સૂઇ જતા હતા.
લાંબા પ્રયાસ અને મહેનતથી તેમણે ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૫ ની વચ્ચે પાંચ સંશોધન પત્રો તૈયાર કર્યા અને મદ્રાસ યુનિવર્સિટીને પોતાની પી.એચ.ડી. ના સંશોધનો રજૂ કર્યા. આ દરમિયાન અન્ના મણિ દ્વારા એમ.એસ.સી. ન કરવાના કારણે યુનિવર્સિટીએ તેમને પી.એચ.ડી. ની ડિગ્રી એનાયત ન કરી. જોકે આ કાગળની ડિગ્રી ન મળવાના કારણે તેમના સંશોધન અને વિજ્ઞાન પ્રતિ તેમના રસ અને રુચિને ઓછપ ન આવી અને કોઇ પ્રતિકૂળ પ્રભાવ ના પડ્યો. આજે પણ તેમના આ સંશોધન પત્રો સી.વી. રામન રિસર્ચ લાઇબ્રેરીમાં સન્માનપૂર્વક સાચવી રખાયેલા છે. થોડા સમય પછી અન્નામણિને ઇંગ્લેન્ડમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે સરકાર તરફથી શિષ્યવૃતિ મળી. તેમણે ઇમ્પીરિયલ કૉલેજ લંડનથી મોસમ-વિજ્ઞાન સંબંધી ઉપકરણોની ઉપયોગિતામાં નિપુણતા પ્રાપ્ત કરી.
કારકિર્દી
અન્નામણિ ૧૯૪૮ માં ભારત પરત આવી અને પૂણે સ્થિત મોસમ વિભાગમાં જોડાયા અને ત્યાં તેમને રેડિયેશન ઉપકરણના નિર્માણ કાર્યના ઇન્ચાર્જ બનાવવામાં આવ્યા. તે સમયે મોસમ પરીક્ષણના નાનામાં નાના ઉપકરણો પણ વિદેશથી આયાત કરવામાં આવતા હતા. અન્ના મણિએ ઓછા સમયમાં મોસમ-વિજ્ઞાનના ઉપકરણોના ભારતમાં ઉત્પાદનની ચેલેન્જ સ્વીકારી લીધી હતી અને જલ્દી જ અન્ના મણિએ ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો અને કાર્યશીલ ઇજનેરોની ટીમ તૈયાર કરી અને ૧૦૦ થી વધુ મોસમ સંબંધી ઉપકરણોનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ કર્યું. અન્નામણિને સૌર ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં વધુ રસ હોવાથી ભારતમાં સૌર ઊર્જા ના ઉત્પાદન માટે વિકાસ કરવાનું વિચાર્યું. ૧૯૫૭-૫૮ ના વર્ષમાં તેમણે ભારતમાં સૌર ઊર્જાના વિકાસ માટે કાર્ય શરૂ કર્યુ અને શરૂઆતમાં વિદેશી ઉપકરણોના માધ્યમથી અને ત્યારબાદ દેશમાં બનાવેલ ઉપકરણોની મદદ લેવા માંડી.
૧૯૬૦ માં એમણે ઓઝોન વાયુ પર અધ્યયન શરૂ કર્યું, આ વિષય તે સમયમાં લોકપ્રિય ન હતો. તેમણે ઓઝોનની ઘાતક અસરો વિશે સમજ આપી અને ઓઝોન વાયુનું પ્રમાણ માપવા માટેનું ઉપકરણ ઓઝોનસોન્ડે ના વિકાસમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો. જેના કારણે ભારત દેશ વિશ્વના એ દેશોમાં સામેલ થઇ ગયો કે જેની પાસે આ પ્રકારનું પોતાનું ઉપકરણ હોય. અન્ના મણિને આ મહત્વ પૂર્ણ યોગદાન બદલ વર્લ્ડ મેટ્રોલોજીકલ એસોસિયેશન તરફથી ઓઝોન કમીશનના સદસ્ય ઘોષિત કર્યા હતા.
સેવા
૧૯૭૫ માં તેમણે મિસ્ર ના વર્લ્ડ મેટરોલોકન ઓર્ગેનાઇઝેશન ના વિકિરણ અનુસંધાનના માનનીય સલાહકાર તરીકે કાર્ય કર્યું. ૧૯૭૬ માં અન્ના મણિ ભારતીય મૌસમ વિભાગમાં ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ તરીકે સેવા બજાવીને નિવૃત થયા. અને ત્યારબાદ રમણ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં વિઝિટિંગ પ્રોફેસર તરીકે કાયમ રહ્યા. અને નવા જોડાનાર વૈજ્ઞાનિકોને પોતાના અનુભવ અને જ્ઞાનનો લાભ આપવા લાગ્યા.
પ્રકાશન
તેમના દ્વારા લખાયેલ બે પુસ્તકો હેન્ડબુક ઓફ રેડિયેશન ડેટા ફોર ઇન્ડિયા (૧૯૮૦) અને સોલાર રેડિયેશન ઓવર ઇન્ડિયા (૧૯૮૧) (Solar Radiation over India x + 548 pp. ) સૌર ઊર્જા પર સંશોધન કરનારા ઇજનેરો અને વૈજ્ઞાનિકો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયા. એક દૂરદર્શી વૈજ્ઞાનિક તરીકે તેમણે ભારતમાં પવનઊર્જા ની સંભાવનાઓ માટે સંશોધન કર્યું અને પવન ઊર્જાના સ્ત્રોત અને તેની ગતિ તેમજ મહત્વના વિસ્તારો પર સંશોધન કરી તેના આંકડા ૧૯૮૩ માં પ્રકાશિત કર્યા. આજે ભારત પવન ઊર્જાના ક્ષેત્રે વિકાસ કરી રહ્યું છે તેમાં મહત્વનો ફાળો અન્નામણિનો છે. કેટલાય વર્ષો દરમિયાન તેઓ સૌર ઊર્જા અને હવામાપનના ઉપકરણો બનાવતી નાની કંપની સાથે જોડાઇ રહ્યા.
અન્ના મણિ પ્રકૃતિ પ્રેમી પણ હતા. પહાડો પર ઘૂમવું અને પક્ષીઓની ગતિવિધિઓને ધ્યાનથી નિરિક્ષણ કરવું તે એમનો શોખ હતો.
સન્માન
તેઓ અનેક સંસ્થાઓ જેમ કે- ઇન્ડિયન નેશનલ સાયન્સ એકેડમી, અમેરિકન મિટિરયોજિકલ સોસાયટી અને ઇન્ટરનેશનલ સોલર એનર્જી સોસાયટી ના સભ્ય તરીકે રહ્યા. ૧૯૮૭ માં એમણે નેશનલ સાયન્સ એકેડમી તરફથી કે.આર. રામનાથન પદકથી સન્માનિત કર્યા.
૧૯૯૪ માં તેમને સ્ટ્રોક આવ્યા અને પથારીવશ થઇ ગયા. ૧૬ મી ઓગસ્ટ ૨૦૦૧ માં તિરુવનંતપુરમમાં તેમનું અવસાન થયું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ
મેધવડીયા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વીરવાવ (તા. ટંકારા)
વીરવાવ (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વીરવાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગૂગોલ
માપ
ગૂગોલનું ગણિતમાં કોઇ ખાસ મહત્વ નથી. તેમ છતાં, તે ઘણી મોટી સંખ્યાની વસ્તુઓની સરખામણી કરવામાં ઉપયોગમાં આવે છે. દાખલા તરીકે દ્રશ્યમાન વિશ્વમાં રહેલા અણુઓ અથવા ચેસની રમતની શક્ય ચાલો.
ગુણધર્મો
ગૂગોલ એ લગભગ ૭૦! (૭૦નું ફેક્ટોરિયલ) જેટલી છે. ગૂગોલનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે ૩૩૩ બીટ્સની જરૂર પડે છે. એટલે કે, ૧ ગૂગોલ ≈ 2332.19280949, અથવા ચોક્કસ રીતે. તેમ છતાં, ગૂગોલ એ IEEE 754 double-precision floating point પ્રકારની સીમાની અંદર આવી જાય છે.
ગૂગોલ શ્રેણી (મોડ n) એ નીચે પ્રમાણે છે:
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગણિત
ટું૫ણી (તા. દ્વારકા)
વસતિ
ગામની વસતિ ૧૬૦૩ વ્યક્તિઓની છે, જેમાં ૮૦૯ (પુરુષો), ૭૯૪ (સ્ત્રી)નો સમાવેશ થાય છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પગ
પગ એ સજીવોનું પ્રચલન કરવા માટેનું અંગ છે, પરંતુ પ્રત્યેક સજીવોને પગ હોતા નથી. સાપ, અજગર જેવા આ સજીવો પેટે સરકીને ચાલે છે. પાણીમાં રહેતા માછલી જેવા સજીવોને પણ પગ હોતા નથી.
માનવીને બે પગ હોય છે. આ પગ વડે માણસ ચાલી તેમ જ દોડી શકે છે. આથી માનવીઓના શરીર માટે પગ ખૂબ જ મહત્વનું અંગ છે. માણસના પગના ઘુટણથી ઉપરના ભાગમાં ઉપરની તરફ અને અંદરની બાજુના ભાગને સાથળ કહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:માનવ શરીર શ્રેણી:વિજ્ઞાન શ્રેણી:શરીરનાં અંગો
ભાડરા નાના (તા. લખપત)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:લખપત તાલુકો
રાનવેરી કલ્લા
રાનવેરી કલ્લા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ચિખલી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાનવેરી કલ્લા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:ચિખલી તાલુકો
વીરપર (તા. ટંકારા)
વીરપર (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વીરપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બેગમ અખ્તર
બેગમ અખ્તર તરીકે જાણીતા અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી (૭ ઓક્ટોબર ૧૯૧૪ – ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪) "મલ્લિકા-એ-ગઝલ" (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાતા ભારતીય ગાયિકા અને અભિનેત્રી હતા. તેમને હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની ગઝલ, દાદરા અને ઠુમરી શૈલીના મહાન ગાયકોમાંના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.
બેગમ અખ્તરને ૧૯૭૨માં સ્વર સંગીત માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, તેમને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં ભારત સરકાર દ્વારા મરણોપરાંત પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
જીવન
અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદીનો જન્મ ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૧૪ના રોજ અસગર હુસૈન, એક વકીલ અને તેમની બીજી પત્ની મુશ્તારીને ત્યાં થયો હતો. અસગર હુસૈને ત્યારબાદ મુશ્તારી અને તેની જોડિયા પુત્રીઓ ઝોહરા અને બિબ્બી (જે પાછળથી બેગમ અખ્તર તરીકે ઓળખાયઅ) ને નકારી કાઢ્યા હતા.
કારકિર્દી
અખ્તર ભાગ્યે જ સાત વર્ષના હતા જ્યારે તેઓ પ્રવાસી થિયેટર જૂથ સાથે જોડાયેલા કલાકાર ચંદ્રા બાઈના સંગીતથી મોહિત થઈ ગયા હતા. જો કે તેમના કાકાના આગ્રહને વશ થઈને તેમને પટનાના મહાન સારંગી પુરસ્કર્તા ઉસ્તાદ ઇમદાદખાન અને પાછળથી પટિયાલાના અતા મોહમ્મદ ખાનના હાથ નીચે તાલીમ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. પાછળથી તેઓ પોતાની માતા સાથે કલકત્તા ગયા હતાં અને મહંમદ ખાન, લાહોરના અબ્દુલ વહીદ ખાન જેવા શાસ્ત્રીય મહારથીઓ પાસેથી સંગીત શીખ્યાં હતાં અને છેવટે તેઓ ઉસ્તાદ ઝંડેખાનનાં શિષ્યા બન્યા હતાં.
તેણીનો પ્રથમ સાર્વજનિક કાર્યક્રમ પંદર વર્ષની ઉંમરે થયો હતો. વિખ્યાત કવિ સરોજિની નાયડુએ ૧૯૩૪ના નેપાળ-બિહારના ભૂકંપના પીડિતોની મદદમાં આયોજિત એક કોન્સર્ટ દરમિયાન તેમના ગાયનની પ્રશંસા કરી હતી. આ પ્રશંસાએ તેણીને વધુ ઉત્સાહ સાથે ગઝલ ગાવાનું ચાલુ રાખવાનું પ્રોત્સાહન આપ્યું. તે સમયે તેમણે મેગાફોન રેકોર્ડ કંપની માટે પોતાની પહેલી સંગીત રેકોર્ડ કરી હતી. તેમની ગઝલ, દાદરા, ઠુમરીઓ વગેરે સાથે સંખ્યાબંધ ગ્રામોફોન રેકોર્ડ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. તેઓ સાર્વજનિક સંગીત કાર્યક્રમો કરનારી શરૂઆતની મહિલા ગાયકોમાંના એક હતા. તેમણે મહેફીલો અથવા ખાનગી મેળાવડાઓમાં ગાવાથી અલગ થઈ ગયા હતા, અને સમય જતાં મલ્લિકા-એ-ગઝલ (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.
બેગમ અખ્તરના સારા દેખાવ અને સંવેદનશીલ અવાજે તેમને શરૂઆતના વર્ષોમાં ફિલ્મી કારકિર્દી માટે આદર્શ ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા. જોકે, જ્યારે તેમણે ગૌહર જાન અને મલક જાન જેવા મહાન સંગીતકારોને સાંભળ્યા ત્યારે તેમણે ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં કારકિર્દી બનાવવા માટે ફિલ્મી દુનિયાની ઝાકમઝોળ (ગ્લેમર)નો ત્યાગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું.
હળવા શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તેમની સર્વોચ્ચ કલાત્મકતા શુદ્ધ ક્લાસિકવાદની પરંપરામાં નિહિત હતી. તેમણે મુખ્યત્વે શાસ્ત્રીય વિધામાં વિવિધ પ્રકારના રાગ, જેમાં સરળથી માંડીને જટિલ સુધીનો સમાવેશ થાય છે, તેવા સંગીત કાર્યક્રમોની સૂચિ પસંદ કરી. ભારતમાં ટોકી યુગના આગમન બાદ બેગમ અખ્તરે ૧૯૩૦ના દાયકામાં કેટલીક હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું. કલકત્તાની ઇસ્ટ ઇન્ડિયા ફિલ્મ કંપનીએ ૧૯૩૩માં "કિંગ ફોર અ ડે" (એક દિન કા બાદશાહ) અને નળ દમયંતીમાં કામ કરવા માટે તેમનો સંપર્ક કર્યો હતો.
તે યુગના અન્ય લોકોની જેમ, તેણીએ પણ તેમની બધી ફિલ્મોમાં તેમના ગીતો જાતે ગાયા હતા. તે પછીના વર્ષોમાં તેમણે અભિનય ચાલુ રાખ્યો. ત્યારબાદ, બેગમ અખ્તર લખનઉ પાછાં ફર્યાં, જ્યાં પ્રખ્યાત નિર્માતા-દિગ્દર્શક મહેબૂબ ખાન દ્વારા ૧૯૪૨માં રજૂ થયેલી ફિલ્મ રોટીમાં અભિનય કરવા માટે (તેનું સંગીત ઉસ્તાદ અનિલ વિશ્વાસ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું) તેમનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો. "રોટી"માં તેમની છ ગઝલો હતી, પરંતુ કમનસીબે નિર્માતા સાથેની થોડી મુશ્કેલીને કારણે, મહેબૂબ ખાને પછીથી ફિલ્મમાંથી ત્રણ કે ચાર ગઝલો કાઢી નાખી. બધી ગઝલો મેગાફોન ગ્રામોફોન રેકોર્ડ્સ પર ઉપલબ્ધ છે. આ દરમિયાન બેગમ અખ્તર મુંબઈથી લખનઉ પરત ફર્યા હતા. ઘણી ફિલ્મોની ક્રેડિટમાં તેમનું નામ અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી, અખ્તરી અને બેગમ અખ્તર જેવી અલગ અલગ રીતે જોવા મળે છે.
૧૯૪૫માં અખ્તરી બાઈએ લખનઉ સ્થિત બેરિસ્ટર ઇશ્તિયાક અહમદ અબ્બાસી સાથે લગ્ન કર્યા અને બેગમ અખ્તરના નામથી જાણીતા થયા. જો કે, લગ્ન પછી, તેમના પતિના પ્રતિબંધોને કારણે, તેણી લગભગ પાંચ વર્ષ સુધી ગીત ગાઈ શકી ન હતી અને ત્યારબાદ, બીમાર પડી હતી અને ભાવનાત્મક રીતે હતાશ થઈ ગઈ હતી. ત્યારે સંગીત તરફ પાછા ફરવું એક યોગ્ય ઉપાય તરીકે સૂચવવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૪૯માં તેઓ રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયોમાં પરત ફર્યા હતા. તેમણે લખનઉ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો સ્ટેશન પર ત્રણ ગઝલ અને એક દાદર ગાયું હતું. ત્યારબાદથી ફરીથી તેમણે સાર્વજનિક કાર્યક્રમોમાં ગાવાનું શરૂ કર્યુ, જે તેમણે મૃત્યુ સુધી ચાલુ રાખ્યું હતું. ૧૯૬૨માં યોજાયેલી ચીન સાથેના યુદ્ધની સહાય માટે મહિલાઓની એકમાત્ર કોન્સર્ટમાં તેમણે લખનઉમાં જાહેરમાં ગીત ગાયું હતું.
સમય જતાં તેમનો અવાજ પરિપક્વ બનતો ગયો અને તે સમૃદ્ધિ અને ઊંડાણ પ્રાપ્ત કરતો ગયો. તેમણે પોતાની અનૂઠી શૈલીમાં ગઝલો અને અન્ય હળવા શાસ્ત્રીય ટુકડાઓ ગાયા હતા. તેણીના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે. તેઓ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો પર નિયમિત કલાકાર હતા. તેમણે સામાન્ય રીતે પોતાની ગઝલોની રચના કરી હતી અને તેમની મોટાભાગની રચનાઓ રાગ આધારિત હતી. તેમણે કાલાતીત બંગાળી શાસ્ત્રીય ગીત "જોચોના કોરેચે આરી" (জোছনা করেছেআড়ি) પણ ગાયું હતું.
૭ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ના રોજ, ગૂગલે બેગમ અખ્તરના ૧૦૩મા જન્મદિવસની ઉજવણીમાં તેમને ડૂડલ પ્રોફાઇલ સમર્પિત કરી હતી.
અવસાન
૧૯૭૪માં તિરૂવનંતપુરમ નજીક બાલારામપુરમમાં તેમના છેલ્લા કોન્સર્ટ દરમિયાન, તેમણે તેમનો સૂર ઉઠાવ્યો પરંતુ તેમને લાગ્યું હતું કે તેમની ગાયકી એટલી સારી નહોતી જેટલી તે ઇચ્છે છે અને અસ્વસ્થ લાગે છે. તેણીએ પોતાની જાતને જે તાણ હેઠળ મૂકી હતી તેના પરિણામે તેણી બીમાર પડી ગયા હતા અને તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા.
૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪ના રોજ તેમના મિત્ર નીલમ ગામડિયાના હાથમાં તેમનું અવસાન થયું, જેમણે તેમને અમદાવાદ આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું, જે તેમનું અંતિમ પ્રદર્શન હતું.
તેમની કબર લખનઉના ઠાકુરગંજ વિસ્તારમાં આવેલા તેમના ઘરની અંદર 'પસંદ બાગ' નામની કેરીના બગીચામાં હતી. તેમને તેની માતા મુશ્તારી સાહિબા સાથે દફનાવવામાં આવ્યા હતા. જો કે, વર્ષોથી, મોટા ભાગનો બગીચો વિકસતા શહેરમાં ખોવાઈ ગયો છે, અને કબર અવ્યવસ્થિત થઈ ગઈ છે. લાલ ઈંટના ઘેરામાં બંધ આરસપહાણની કબરો પિએટ્રા ડ્યુરા શૈલીના આરસપહાણ દ્વારા ૨૦૧૨માં પુન:સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. ૧૯૩૬માં ચાઇના બજાર, લખનઉમાં બાંધવામાં આવેલા તેમના ઘરને મ્યુઝિયમમાં પરિવર્તિત કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
સંગીત
બેગમ અખ્તરના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૭૪માં મૃત્યુ શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી શ્રેણી:ગાયિકા શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો
ઈસાઈ આતંકવાદ
ઈસાઈ આતંકવાદમાં એવા આતંકવાદી કૃત્યો શામેલ છે, જે જૂથો અથવા વ્યક્તિઓ દ્વારા થયેલ છે અને તેની પાછળ ખ્રિસ્તી પ્રેરણા અથવા લક્ષ્યો હોવાનો દાવો કરે છે. ખ્રિસ્તી આતંકવાદીઓ તેમના પોતાના હેતુઓ અને વિશ્વના દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, બાઇબલના અર્થઘટન દ્વારા તેમની હિંસક યુક્તિઓને યોગ્ય ઠેરવે છે. આ અર્થઘટન સામાન્ય રીતે સ્થાપિત ઈસાઈ સંપ્રદાયો કરતા અલગ છે.
આ આતંકવાદી કૃત્યો અન્ય ખ્રિસ્તી સંપ્રદાયો, અન્ય ધર્મો અથવા ધર્મનિરપેક્ષ સરકારી જૂથ, વ્યક્તિઓ અથવા સમાજ સામે આચરવામાં આવે છે. ઈસાઈયતનો ઉપયોગ રાજકીય અથવા લશ્કરી લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે આતંકવાદીઓ દ્વારા રેટરિકલ ડિવાઇસ તરીકે આક્રમક રીતે કરી શકાય છે.
ખ્રિસ્તી આતંકવાદી જૂથોમાં અર્ધલશ્કરી સંગઠનો, સંપ્રદાયો અને લોકોના છૂટા સંગ્રહનો સમાવેશ થાય છે જે કદાચ બીજા જૂથને આતંક આપવાનો પ્રયાસ કરવા માટે ભેગા થાય છે. કેટલાક જૂથો બિનસલાહભર્યા વ્યક્તિઓ દ્વારા આતંકવાદી કૃત્યોને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. અર્ધલશ્કરી જૂથો સામાન્ય રીતે વંશીય અને રાજકીય લક્ષ્યો સાથે ધાર્મિક રીતે જોડાયેલા હોય છે અને આવા ઘણા જૂથો પરંપરાગત ઈસાઈયત સાથે વિરોધાભાસ સાથે ધાર્મિક માન્યતાઓ ધરાવે છે.
પરિભાષા
ધર્મને તકરારમાં આતંકવાદની પ્રેરણા તરીકે ટાંકવામાં આવી શકે છે જેમાં બોસ્નીયા જેવા સ્થળે વિવિધ વંશીય, આર્થિક અને રાજકીય કારણો છે. લોર્ડ્સ રેઝિસ્ટન્સ આર્મી અથવા તાઈપિંગ બળવા જેવા કિસ્સાઓમાં સ્થાપકોની માન્યતા, આતંકી માન્યતાવાળા ખ્રિસ્તી કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે. આવા કિસ્સાઓમાં ખ્રિસ્તી આતંકવાદ શબ્દ સમસ્યા હોવાનો દાવો હોવા છતાં પણ તેઓ તેમની ધાર્મિક માન્યતાઓથી પ્રેરિત છે.
જૂથની નબળાઈ માટે જાહેર સમર્થનને પ્રોત્સાહિત કરવા અથવા જૂથ અથવા વ્યક્તિને સજા કરવામાં સખત કાયદાઓનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવા માટે, આતંકવાદી શબ્દનો ઉપયોગ પણ નજીવી કારણોસર થઈ શકે છે. હિંસાના છૂટાછવાયા કૃત્યો સાથે લઘુમતી સમુદાયોની ધાકધમકીને સામાન્ય રીતે આતંકવાદ તરીકે ઓળખવામાં આવતી નથી. જોકે, ૨૦૧૫ માં બંને રાજકીય પક્ષોના મોટાભાગના અમેરિકનોએ વિચાર્યું કે ' ગર્ભપાત પ્રદાન કરનારાઓ પરના હુમલાઓને [સ્થાનિક] આતંકવાદ માનવો જોઇએ'.
ઇતિહાસ
કોન્સ્ટેન્ટાઇન ધ ગ્રેટ (૩૨૪-૩૩૭ ઈસ) ના શાસન દરમિયાન અને સીધા પછી રોમન સામ્રાજ્યમાં ઈસાઈયતની પ્રાપ્તિ થઈ. આ સમય સુધીમાં તે લઘુમતી માન્યતા તરીકે પશ્ચિમ એશિયામાં ફેલાયો હતો અને પછી તે આર્મેનિયાનો રાજ્ય ધર્મ બન્યો હતો. શરૂઆતના ઈસાઈયતમાં ઘણા હરીફ સંપ્રદાયો હતા, જેની કેટલાક શાસકો દ્વારા સામૂહિક રીતે સતાવણી કરવામાં આવતી હતી. જોકે, પ્રારંભિક ખ્રિસ્તી જૂથો દ્વારા આડેધડ હિંસા અથવા આતંકને ધાર્મિક હથિયાર તરીકે વાપરવાનો પ્રયાસ કરવાની કોઈ નોંધ નથી.
એકવાર કોઈ ખાસ ખ્રિસ્તી સંપ્રદાય અથવા સંપ્રદાયે રાજ્યને ટેકો આપતી ધાર્મિક હિંસામાં વધારો કર્યો. આ ખ્રિસ્તી માન્યતાઓ અને અન્ય ધર્મોને ટક્કર આપવા માટે અનુયાયીઓને સતાવવાનું સ્વરૂપ લે છે. યુરોપમાં મધ્ય યુગ દરમિયાન ઈસાઈયતવિરોધી વધારો થયો અને સુધારા અને પ્રતિ-સુધારણા બંનેના કારણે આંતર -વૈશ્વિક હિંસામાં વધારો થયો. આધુનિક ઉદાહરણોની જેમ તે પણ ચર્ચાઈ રહ્યું છે કે વંશીય અથવા રાજકીય સ્વભાવના વિરોધમાં આ કૃત્યો કેટલી હદે ધાર્મિક હતા.
ઉદયન ઠક્કર
ઉદયન ઠક્કર એ ગુજરાતી ભાષાના કવિ, લેખક અને અનુવાદક છે જેઓ ભારતના મુંબઈ શહેરમાં રહે છે.
એકાવન (૧૯૮૭) એ તેમની કવિતાનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે, જેના માટે તેમને જયંત પાઠક કવિતા પુરસ્કાર મળ્યો હતો. સેલ્લારા (૨૦૦૩) એ તેમનો બીજો કાવ્યસંગ્રહ છે, જેને ઉશનસ્ પુરસ્કાર (૨૦૦૨-૦૩) એનાયત કરાવામાં આવ્યો હતો. તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં જુગલબંધી (૧૯૯૫) અને ઉદયન ઠક્કરના ચૂંટેલા કાવ્યો નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ગુજરાતી બાળસાહિત્યમાં પણ ફાળો આપ્યો છે. તેઓ ઓનલાઇન કવિતા પોર્ટલ પોએટ્રી ઇન્ડિયાના સંપાદક છે.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૫૫ ના દિવસે મુંબઈ, ભારતના કરસનદાસ અને શાંતિબેનને ત્યાં થયો હતો. તેમના દાદા કચ્છના વતની હતા. તેમણે તેમના પ્રાથમિક શિક્ષણ દરમિયાન કવિતાઓ લખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મુંબઈની ધ ન્યૂ એરા સ્કૂલમાંથી એસ.એસ.સી પૂર્ણ કરી સિડનહૅમ કૉલેજમાંથી બેચલર ઓફ કોમર્સની પદ્દવી મેળવી.
કારકિર્દી
તેઓ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કોસ્ટ એકાઉન્ટન્ટની પદવીઓ પણ ધરાવે છે. ૧૯૭૪માં તેમની કૃતિ કવિતા, એક દ્વિમાસિક ગુજરાતી કવિતા જર્નલમાં પહેલી વખત પ્રકાશિત થઈ હતી. ત્યાર બાદ, તેમની કવિતાઓ શબ્દસૃષ્ટિ, કવિલોક, એતદ્, સમીપે, ગઝલવિશ્વ અને નવનીત સમર્પણ સહિત અનેક ગુજરાતી સાહિત્યિક સામાયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ છે.
કૃતિઓ
બાળસાહિત્યમાં તેમની કૃતિઓમાં એન મિલાકે તેન મિલાકે છૂ, તાક ધિના ધીન અને હાક છી હિપ્પો શામેલ છે.
આવકાર
તેમના કાવ્યસંગ્રહ એકવન (૧૯૮૭) ને ૧૯૮૭-૮૮ ના જયંત પાઠક કવિતા એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યો હતો અને એસ.એન.ડી.ટી. મહિલા યુનિવર્સિટી દ્વારા પાઠયપુસ્તક તરીકે પણ આ પુસ્તક સૂચવવામાં આવ્યું હતું. તેમણે તેમના પુસ્તક સેલ્લારા (૨૦૦૩) માટે ઉશનસ્ પુરસ્કાર (૨૦૦૨-૦૩) જીત્યો. આ સાથે ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા હરિન્દ્ર દવે મેમોરિયલ એવોર્ડ અને ૨૦૦૩નો સર્વોત્તમ પુસ્તક પુરસ્કાર પણ તેને મળ્યો છે. ૨૦૧૯માં, તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય થિયેટર દ્વારા કલાપી પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
અંગત જીવન
તેમણે ૧૯૮૪ માં રાજુલ સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમની બે પુત્રી રિચા અને ગરિમા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૫૫માં જન્મ
દેવરિયા તાલ
દેવરિયા તાલ (અંગ્રેજી ભાષામાં 'Devaria' અથવા 'Deoriya' પણ લખાય છે.) એક પર્વતીય તળાવ છે, જ્યાં ભારત દેશના ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં ઉખીમઠ-ચોપતા રોડ પરથી લગભગ 3 કિમી જેટલા અંતર પર ઢાળ ચઢી પગપાળા જઈ શકાય છે. મસ્તુરા અને સારી ગામોમાંથી આ સ્થળે જવાય છે. આ સ્થળની ઊંચાઈ ૨૪૩૮ મીટર જેટલી છે, તે ગાઢ અને લીલાછમ જંગલમાં આવેલ છે અને આસપાસ બરફ આચ્છાદિત પર્વતો પૃષ્ઠભૂમિમાં જોવા મળે છે (ચૌખંભા શિખર તેમાંથી એક છે).
ઍક્સેસ
thumb|દેવરિયા તાલના માર્ગમાં નાનું મંદિર ઉખીમઠથી સારી ગામ સુધી પહોંચવા જીપો ઉપલબ્ધ હોય છે, જ્યાં નજીકના ગામ મસ્તુરા મારફતે પહોંચી શકાય છે. દેવરિયા તાલ પહોંચી પરત ફરવા માટે મસ્તુરા સુધી પગપાળા આવી વળતો પ્રવાસ જીપ દ્વારા કરી શકાય છે.
વૈકલ્પિક રીતે ઉખીમઠથી દેવરિયા તાલ સુધી પગપાળા યાત્રા કરી શકો છો. આ એકદમ આરામદાયક ૭ કિ. મી અંતરનો ટ્રેક છે. ત્યાં રાત્રીરોકાણ માટે કેમ્પ, જંગલ ટ્રેક વગેરે છે. રસ્તામાં ઘણી જગ્યા પર દુકાનો છે, જ્યાં ચા અને નાસ્તો મળે છે, પરંતુ આ દુકાનો સુર્યાસ્ત પછી બંધ થઈ જાય છે. પદયાત્રીઓ સામાન્ય રીતે આ યાત્રા સાથે નજીકની તુંગનાથ (શિખર પર બિરાજેલ શિવજી) અને ચંદ્રશિલા યાત્રા કરવાનું પણ આયોજન કરતા હોય છે, જેઓ ચોપતાથી શરૂઆત કરે છે.
વિશાળ દૃશ્ય
આ તળાવ તેના વિશાળ 300° પેનોરમા દૃશ્ય માટે જાણીતું છે. પર્વતો જેવા કે ચૌખંભા, નિલકંઠ, બંદરપુંછ, કેદાર પર્વતશૃખંલા, કાલાનાગ, વગેરે અહીંથી જોઈ શકાય છે. આ સ્થળે અન્ય માર્ગ પરથી દેવરિયા તાલ જવા માટે તુંગનાથ છે, જે મુખ્યત્વે રાત્રી પડાવ, જંગલ ટ્રેકિંગ વગેરેના શોખીનો પસંદ કરે છે.
હિન્દૂ પૌરાણિક કથાઓ
હિન્દૂ પૌરાણિક કથાઓ જણાવે છે કે આ તળાવ ખાતે દેવો નાહવા માટે આવતા હોવાથી આ તળાવનું નામ દેવરિયા તાલ છે. આ તળાવને "ઇન્દ્ર સરોવર" પણ હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેનો ઉલ્લેખ પુરાણોમાં દ્વારા ભટકતા હિંદુ સાધુઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ એ જગ્યા હતી જ્યાં શકિતશાળી પાંડવોને યક્ષ દ્વારા પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા હતા. સ્થાનિક વાયકા અનુસાર આ તળાવ પાંડવોને તરસ લાગતાં, યુધિષ્ઠિરના પોતાનું તળાવ બાંધવાના સૂચન મુજબ શક્તિશાળી ભીમ દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું.
કાળો ડુંગર
કાળો ડુંગર કચ્છનું સૌથી ઉંચું શિખર છે, જેની ઉંચાઇ ૪૫૮ મીટર છે. તે જિલ્લાના મુખ્ય શહેર ભુજથી ૯૭ કિમી દૂર આવેલો છે અને સૌથી નજીકનું શહેર ખાવડા છે.
આ કદાચ એક માત્ર એવી જગ્યા છે જ્યાંથી કચ્છના રણનો ૩૬૦ અંશનો દેખાવ જોવા મળે છે. આ જગ્યા પાકિસ્તાનની સરહદની નજીક હોવાથી તેની ટોચ પર લશ્કરી થાણું છે; તેની આગળ માત્ર લશ્કરના વ્યક્તિઓ જ જઇ શકે છે.
કાળો ડુંગર ૪૦૦ વર્ષ જૂનાં દત્તાત્રેય મંદિર માટે જાણીતો છે. દંતકથા મુજબ જ્યારે દત્તાત્રેય પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેઓ કાળા ડુંગર પાસે રોકાયા અને ત્યાં ભૂખ્યા શિયાળોનું ટોળું તેમને જોવા મળ્યું. તેમણે પોતાના શરીરનો ભાગ શિયાળના ટોળાંને ખાવા માટે આપ્યો અને શિયાળોએ તે ખાધાં પછી દત્તાત્રેયના અંગો ફરીથી ઉગવા માંડ્યા. આના કારણે છેલ્લાં ચારસો વર્ષોથી મંદિરનો પૂજારી રાંધેલા ભાતનો પ્રસાદ સાંજની આરતી પછી શિયાળોને ધરાવે છે.
બીજી દંતકથા મુજબ લખ્ખ ગુરૂ કાળા ડુંગર પર રહેતા હતાં અને ભગવાન દત્તાત્રેયના પૂજક હતા. તેઓ જંગલી શિયાળોને ભોજન આપતા હતા. એક દિવસ તેમની પાસે કોઇ ભોજન નહોતું જેથી તેમણે પોતાના શરીરનો ભાગ કાપીને શિયાળોને ખાવા આપ્યો અને કહ્યું, “લે અંગ!’. સદીઓ પછી આ અપભ્રંશ થઇને ‘લોંગ’ બન્યું.
માગસર સુદ પૂનમના દિવસે અહીં દત્તાત્રેય જયંતિની ઉજવણી થાય છે.
કાળા ડુંગર પર વિચિત્ર ઘટના અનુભવાય છે જ્યારે કેટલાક મુલાકાતીઓ તેમના વાહનો એન્જિન બંધ કરેલું હોવા છતાં ૮૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપ મેળવે છે. ગુજરાત સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (GSDMA), ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સિસ્મોલોજી રીસર્ચ, ગાંધીનગર અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી, કાનપુરના સભ્યોએ આ ઘટના વિશે સંશોધન કર્યું. તેમણે તારણ કાઢ્યું કે વાહનો તીવ્ર ઢાળને કારણે વધુ ઝડપ મેળવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
મોટા ઉમરડા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભાંડેરજ (તા. તારાપુર)
ભાંડેરજ (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભાંડેરજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ચાણપર (તા. મુળી)
ચાણપર (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ચાણપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
વાચ્છુ (તા. દ્વારકા)
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મૃણાલ સેન
મૃણાલ સેન, (બંગાળી: মৃনাল সেন, ૧૪ મે ૧૯૨૩ – ૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮) બંગાળી ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શક અને ભારતીય સંસદના નામાંકિત સભ્ય હતા. સેને મુખ્યત્વે બંગાળી અને હિન્દીમાં ફિલ્મોનું નિર્દેશન કર્યું હતું. સમકાલીન રિત્વિક ઘટક, તપન સિંહા અને સત્યજીત રે સાથે મળીને તેમણે ભારતમાં ન્યૂ વેવ સિનેમાની પહેલ કરી હતી. તેમને ૧૮ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો સહિત અનેક એવોર્ડ મળ્યા છે. ભારત સરકારે તેમને પદ્મભૂષણથી નવાજ્યા છે અને ફ્રાંસની સરકારે તેમને ઓર્ડ્રે ડેસ આર્ટસ એટ ડેસ લેટ્રેસથી નવાજ્યા છે, જ્યારે રશિયાની સરકારે તેમને ઓર્ડર ઓફ ફ્રેન્ડશિપથી સન્માનિત કર્યા છે. સેનને દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડથી પણ નવાજવામાં આવ્યા હતા. તેઓ સત્યજિત રેની સાથે એકમાત્ર ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતા હતા, જેમની ફિલ્મોને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ, વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ અને બર્લિન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ જેવા ત્રણ મોટા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં એવોર્ડ આપવામાં આવ્યા છે.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૧૪મી મે ૧૯૨૩ના દિવસે, બાંગ્લાદેશમાં આવેલા ફરીદપુર શહેરમાં એક હિંદુ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના માધ્યમિક શાળાના અભ્યાસ બાદ, ભૌતિકવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરવા માટે તેઓ પોતાનું ઘર છોડી કોલકતા આવ્યા, જ્યાં જાણીતા સ્કોટીશ ચર્ચ કોલેજ અને કોલકતાની વિદ્યાપીઠમાં એક વિદ્યાર્થી તરીકે તેમણે અભ્યાસ કર્યો. એક વિદ્યાર્થી તરીકે, તે સામ્યવાદી પક્ષની સાંસ્કૃતિક બાજુ સાથે જોડાયા. જોકે તેઓ ક્યારેય પક્ષના સભ્ય બન્યા ન હતા, તેમનું જોડાણ સમાજવાદી ઇન્ડીયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિયેશન આઇપીટીએ (IPTA) સાથે હતું, જેણે તેમને, તેમના જેવા સંસ્કૃતિક રીતે જોડાયેલા લોકોની નજીક લાવ્યા.
ફિલ્મ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર પર એક પુસ્તકને ઓચિંતા વાંચ્યા બાદ તેમને ફિલ્મોમાં રસ પડ્યો હતો. જોકે ફિલ્મો અંગે તેમનો રસ મોટેભાગે બૌદ્ઘિક રહ્યો હતો, અને તેમના પર ચિકિત્સા પ્રતિનિધિ (મેડિકલ રિપ્રેજન્ટેટીવ) તરીકેની નોકરી કરવાનું દબાણ કરવામાં આવ્યું જેના લીધે તેમને કોલકતા છોડવું પડ્યું. જોકે તે લાંબો સમય ના ચાલ્યું, અને તે શહેરમાં પરત ફર્યા અને કોલકતાના ફિલ્મ સ્ટુડિયોમાં ઓડિયો ટેક્નિશીયન તરીકે તેમણે નોકરી લીધી, જેણે છેવટે તેમની ફિલ્મી કારકિર્દી શરૂ કરી.
તેમનો પ્રથમ દિગ્દર્શક તરીકેનો પ્રયાસ
મૃણાલ સેનની પહેલી મુખ્ય ફિલ્મ રાતભોર હતી, જે તેમણે ઇ. સ. ૧૯૫૫માં બનાવી હતી. જેમાં પ્રસિદ્ધ કલાકાર ઉત્તમ કુમારે કામ કર્યું હતું, જે ત્યારે સ્ટાર નહતા બન્યા.આ ફિલ્મને ઓછી સફળતા મળી. તેમની બીજી ફિલ્મ નીલ આકાશેર નીચે (વાદળી આકાશની નીચે) બનાવી, જેણે સ્થાનિક ઓળખ પ્રાપ્ત કરી, જ્યારે તેમની ત્રીજી ફિલ્મ, બિશે શ્રવણ  (રવિન્દ્ર ટાગોરનું જે દિવસે મૃત્યુ થયું તે દિવસે બહાર પાડવામાં આવી હતી) તેમની તેવી પહેલી ફિલ્મ હતી જેને આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે બહાર આવવાનો અવકાશ મળ્યો.