cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
મૃણાલ સેન
સેન અને ભારતનું નવું સિનેમા
પાંચ વધુ ફિલ્મો બનાવ્યા બાદ, તેમણે ભારતીય સરકાર દ્વારા ઓછા ખર્ચે બનતી એક ફિલ્મ બનાવી. ભુવન શોમે (મિ. શોમે), નામની આ ફિલ્મે તેમને રાષ્ટ્રીય અને આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મોટા ફિલ્મમેકર બનાવ્યા. ભુવન શોમે એ ભારતમાં "નવા સિનેમા"ની ફિલ્મી ચળવળની શરૂઆત કરી.
સામાજિક સંદર્ભ અને તેની રાજકીય અસર
તે પછી જે ફિલ્મ તેમણે બનાવી તેમાં ખૂબ જ રાજકારણ હતું, જેને તેમને માર્ક્સવાદી કલાકારની પ્રતિષ્ઠા મેળવી. આ એક તેવો સમય હતો જ્યારે ભારતમાં મોટા પાયે રાજકીય અશાંતિ વ્યાપેલી હતી. આ અશાંતિ ખાસ કરીને કોલકતા અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં વધુ હતી, આ સમય જેને હવે નક્સલી ચળવળ તરીકે ઓળખાય છે તેનો હતો. આ તબક્કાને તેમણે તરત જ તેમની શ્રેણીબદ્ધ ફિલ્મોમાં અનુસરી, જ્યાં તેમણે પોતાનું ધ્યાન, મધ્યવર્ગના સમાજની અંદર રહેલા દુશ્મનો પર લગાવ્યું, નહીં કે તેવા દુશ્મનો જે બહારની બાજુએ હતા. આ તબક્કો દાવાપૂર્વક રીતે તેમનો સૌથી રચનાત્મક તબક્કો હતો.
કોલકતાનું નિરૂપણ
મૃણાલ સેનની અનેક ફિલ્મો પુનાસાથી લઇને મહાપ્રથીબીમાં કોલકત્તાની લાક્ષણિકતાઓ નજરે પડે છે. તેમણે કોલકત્તાને એક ચરિત્ર અને પ્રેરણા તરીકે દર્શાવ્યું છે. તેમણે સુંદર રીતે લોકો, મૂલ્ય પ્રણાલી, વર્ગના મતભેદ અને શહેરના રસ્તાને તેમની ફિલ્મોમાં વર્ણવ્યા છે, તેમના અલ ડોરાડો, કોલકતાને તેની આવનારી ઉંમર મુજબ દર્શાવ્યા છે.
અખતરા, ઓળખ અને આવકાર
આ સમય દરમિયાન, તેમણે મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા હતા. જો કે તેવી દલીલ થઇ શકે કે તેમની આ ફિલ્મો અસ્તિત્વવાદ, અતિવાસ્તવવાદ, માર્ક્સવાદ, જર્મન અભિવ્યકિતવાદ, ફેન્ચ નૌવેલ્લે અનિશ્ચિતતા અને ઇટાલીયન નિયોરીલીઝમ વિચારોમાંથી વિકાસ પામી હોય તેમ છતાં મોટેભાગે વુડી એલનના સિનેમાથી તે સમાંતર રહી હતી એલનના સિનેમાની જેમ જ, સેનના સિનેમામાં મોટેભાગે ફિલ્મનો અંત સુખદ નથી હોતો કે પછી એક નિર્ણાયક અંત રહે છે (સેનના સમકાલીન સત્યજીત રેની ફિલ્મોમાં તેવું ન હતું). સેનની ત્યારબાદની અનેક ફિલ્મોમાં, પ્રેક્ષકો કથાના વિકાસની પ્રક્રિયામાં ભાગીદાર બની જતા. દિગ્દર્શક અનેક અંતની રચના કરવાની પ્રક્રિયામાં ભાગીદાર થવા માટે પ્રેક્ષકોને આમંત્રિત અને ઉકસાવતા હતા, જે તે સમય અલગ અને અનન્ય વાત હતી. અહીં દિગ્દર્શક ભગવાનનું પાત્ર નથી ભજવતા, પણ તેના પ્રેક્ષકો ભજવે છે. ખરેખરમાં આશ્ચર્યમાં મૂકે તેવી વાત તો તે છે કે એક તરફ જ્યાં એલનને પશ્ચિમી સાક્ષરો અને પ્રશંસકોના રૂપમાં સારા દર્શકો મળતા હતા, ત્યાં બીજી તરફ સમાંતર સિનેમા પર પ્રયોગો કરનાર સેનને કોલકતાના પશ્ચિમી બુદ્ધિજીવીવર્ગ પર આધારિત સમર્પિત દર્શકોથી વધુ કંઇ ખાસ દર્શક વર્ગ પ્રાપ્ત નહતો.
ઇ. સ. ૧૯૮૨માં, તેઓ ૩૨મા બર્લીન આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવમાં જૂરી સભ્ય બન્યા હતા. મૃણાલ સેને ક્યારેય પણ પોતાના માધ્યમ જોડે પ્રયોગો કરવાનું બંધ નહતું કર્યું. તેમની પાછળની ફિલ્મોમાં તેમણે કથાના માળખાથી અલગ જઇને ખૂબ જ ટૂંકી વાર્તા જોડે કામ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. આઠ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ, એંશી વર્ષની ઉંમરે, તેમણે ઇ. સ. ૨૦૦૨માં અમાર ભુવન નામની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ બનાવી.
તેમની કારકીર્દી દરમિયાન, મૃણાલ સેનની ફિલ્મોએ લગભગ તમામ ફિલ્મ ઉત્સવો દ્વારા પુરસ્કારો મેળવ્યા, જેમાં કાન્સ, બર્લીન, વેનિસ, મોસ્કો, કાર્લોવી વેરી, મૉન્ટ્રિયલ, શિકાગો અને કીરો જેવા ફિલ્મ ઉત્સવોનો સમાવેશ થાય છે. પાછળથી તેમની ફિલ્મો વિશ્વના તમામ મોટા શહેરોમાં બતાવવામાં આવી તેમને અનેક વિદ્યાપીઠો દ્વારા માનદ ડોક્ટરેટની પદવી (ડી.લીટ હોનરીસ કાસા) પ્રાપ્ત થઇ છે. મૃણાલ સેન ઇન્ટરનેશનલ ફેડરેશન ઓફ ધ ફિલ્મ સોસાયટીના પ્રમુખ તરીકે પણ ચૂંટાયા હતા. ઇ. સ. 2008માં તેમણે તાજ ઇન્લાઇટન તારીફ પુરસ્કાર મેળવ્યો, જે વિશ્વમાં સિનેમા પર કરવામાં આવતા જીવનભરના ફાળા માટે આપવામાં આવે છે. ઇ. સ. 2008ના ઓસિયાન્સ સીનેફેસ્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની 10મી આવૃતિમાં તેમને લાઇફ ટાઇમ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ પણ પ્રાપ્ત થયો હતો.
આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો
બર્લિન આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ઉત્સવ
રાજ્ય દ્વારા બહુમાનો
તેમણે અનેક રાજ્યોના માનદ પુરસ્કારો પ્રાપ્ત કર્યા છે.
સામાન્ય બાબતો
http://www.buybooksonline24x7.com/product_details.asp?pid=812910198X http://www.buybooksonline24x7.com/product_details.asp?pid=9788172238353
કોટેશન્સ (ઉતારેલો ફકરો)
તમારે હંમેશા પોતાને સુધારતા રહેવું પડશે..અકલેર સાન્ધનેમાં, લગભગ 60% જેટલી છેલ્લી કથાને સુધારવી પડી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા
પ્રફુલ્લ રાવલ
પ્રફુલ્લ રાવલ એ એક ગુજરાતી શિક્ષક, કવિ, નિબંધકાર અને લઘુકથા લેખક છે. તેઓ કવિલોક અને કુમારના સહ-સંપાદક અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મહામંત્રી તરીકે કાર્ય કરે છે. તેમને ૧૯૮૨ માં કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક મળ્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ ના દિવસે વિરમગામમાં જગજીવનદાસ અને સુભદ્રાબેનને ઘેર થયો હતો.
કારકિર્દી
તેમણે એલ.સી. કન્યા વિદ્યાલય, વિરમગામમાં ૧૯૭૦ થી ૧૯૮૩ અને શેઠ એમ. જે. હાઈસ્કૂલ, વિરમગામમાં ૧૯૮૩ થી ૧૯૮૪ સુધી ભણાવવાનું કાર્ય કર્યું. ૧૯૮૪ માં, તેમણે કૃતિ પ્રકાશન નામના પુસ્તક પ્રકાશન કંપની સ્થાપના કરી. ૧૯૯૨ માં, તેમણે શિશુ નિકેતન નામની પ્રાથમિક શાળાની સ્થાપના કરી, જે હાલમાં સેતુ વિદ્યાલય તરીકે ઓળખાય છે. ૧૯૯૫ માં, તેમણે બીજી શાળા, સરજન વિદ્યામંદિરની સ્થાપના કરી અને ૨૦૦૬ સુધી ત્યાં આચાર્ય તરીકે ફરજ બજાવી. ૨૦૧૨ માં, તેઓ કુમારના સહ-સંપાદક બન્યા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મહામંત્રી પણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સન્માન
તેમણે ૧૯૮૨ માં કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક પ્રાપ્ત કર્યો.
નાની વાંગરવાડી
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ચિખલીથી વાંસદા જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ પર આવેલા રાનકુવા ગામની ઉત્તર દિશામાં આશરે ૪ (ચાર) કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે.
પ્રફુલ્લ રાવલ
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ
નાની વાંગરવાડી
શ્રેણી:ચિખલી તાલુકો
શંખેશ્વર તાલુકો
શંખેશ્વર તાલુકો ઉત્તર ગુજરાતના પાટણ જિલ્લામાં આવેલો નવ પૈકીનો એક તાલુકો છે. શંખેશ્વર આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ઇતિહાસ
વર્ષ ૨૦૧૨માં થયેલી જાહેરાત મુજબ વાગડોદ તાલુકો રદ કરી દેવામાં આવ્યો અને જે ગામો પહેલા આ તાલુકામાં સમાવવામાં આવ્યા હતા તે ગામો સરસ્વતી તાલુકામાં ભેળવી દેવામાં આવ્યાં. પાટણ જિલ્લામાં મૂળ સાત તાલુકાઓ હતા. ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ના રોજ પાટણ જિલ્લામાં યોજાએલા વિવેકાનંદ યુવા વિકાસ યાત્રા કાર્યક્રમમાં તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ત્રણ નવા તાલુકાની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં શંખેશ્વર, સરસ્વતી અને સુઇગામ તાલુકાનો સમાવેશ થતો હતો. પાટણ જિલ્લાના પાટણ અને સમી તાલુકાનું વિભાજન કરીને નવા બે તાલુકા (સરસ્વતી અને શંખેશ્વર) બાનાવવામાં આવ્યા, સમી તાલુકાનું વિભાજન કરીને નવો શંખેશ્વર તાલુકો બનાવવામાં આવ્યો.
જાણીતા સ્થળો
જૈન ધર્મનું અગત્યનું તીર્થ ધામ એવું શંખેશ્વર, ત્યાં આવેલા શંખેશ્વર પદમાવતી તીર્થ માટે પ્રખ્યાત છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પાટણ જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
કચ્છ કોરી
કોરી ૧૯૪૮ સુધી કચ્છનું નાણાંકીય ચલણ હતું.
કોરીને ૨૪ દોકડા (એકવચન: દોકડો) અને દોકડાને ૨ ત્રાંબિયોમાં વિભાજીત કરવામાં આવતી હતી. કોરીના માત્ર સિક્કાઓ જ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. અન્ય તાંબાના સિક્કાઓ ઢબુ અને ઢિંગલો હતા. ૧ ભારતીય રૂપિયો = ૩½ કોરી વડે તેને ભારતની સ્વતંત્રતા પછી તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.
૧ કોરી = ૨ અડલિઆનો = ૪ પાયલો = ૮ ઢબુ = ૧૬ ઢીંગલો = ૨૪ દોકડા = ૪૮ ત્રાંબિયો = ૯૬ બબુકિયા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો શ્રેણી:ઇતિહાસ
અનામિકા
thumb|right|300px|અનામિકા
મધ્યમા અને કનીષ્ટિકા ની વચ્ચેની આંગળી. ધાર્મિક કાર્યોમાં તેનું આગવું મહત્વ છે.
વ્યુત્પત્તિ (Etymology)
આ આંગળીને અલગ અલગ સભ્યતાઓ માં અનેક નામથી ઓળખવામાં આવે છે.જેમકે "ઉપચારક આંગળી"(medical finger), "મુદ્રિકા આંગળી"(ring finger) અને "અનામિકા"(nameless finger). અહીં તેનાં વિવિધ ભાષાઓનાં નામ આપેલ છે.
શ્રેણી:માનવ શરીર
મોટી કુંડળ (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
દલિતચેતના
દલિતચેતના મનોજ પરમારના સંપાદન હેઠળ દર મહિનાની ૧૩ તારીખે પ્રકાશિત થતું એક ગુજરાતી ભાષાનું માસિક સામયિક છે. ગુજરાતી દલિત સાહિત્યને ખીલવાના હેતુથી આ સામયિકની સ્થાપના ૨૦૦૬ માં કરવામાં આવી હતી.
ઇતિહાસ
સામયિકનો પ્રથમ અંક ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૦૬ ના રોજ ગાંધીનગરના ચાંદખેડાથી પ્રકાશિત થયો હતો. બાદમાં, તેણે વર્ષ દરમિયાન પ્રકાશિત શ્રેષ્ઠ વાર્તા અને શ્રેષ્ઠ કવિતાને ઇનામ આપવાનું શરૂ કર્યું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
અનુભવવાદ
અનુભવવાદ (Empiricism) એ પાશ્ચાત્ય તત્વચિંતનમાં રજૂ થયેલો જ્ઞાનમીમાંસાનો (epistemologyનો) એક સિદ્ધાંત છે. એની મુખ્ય દલીલ એ છે કે ઈન્દ્રિયાનુભવથી જ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, નહિ કે બુદ્ધિથી. દેખીતી રીતે જ આ અભિગમ બુદ્ધિવાદનો વિરોધી છે. પશ્ચિમમાં અનુભવવાદનાં મૂળ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન ગ્રીક તત્વચિંતનમાં મળી આવે છે. જો કે, એ વિચારણાને વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કરીને વિકસાવવાનુ કાર્ય તો સત્તરમી અને અઢારમી સદી દરમ્યાન જૉન લૉક, જ્યૉર્જ બર્કલી અને ડેવિડ હ્યૂમ નામના ત્રણ તત્વચિંતકોએ કરેલું.
વ્યુત્પત્તિ
અનુભવ માટે અંગ્રેજીમાં વપરાતો શબ્દ 'experience' મૂળ ગ્રીક શબ્દ 'empeiria' પરથી ઊતરી આવ્યો છે. લૅટિનમાં તેને 'experientia' કહેવામાં આવે છે. આ બધા શબ્દો જ્ઞાનેન્દ્રિયો દ્વારા થતા પ્રત્યક્ષાનુભવનો નિર્દેશ કરતા હોવાથી, અનુભવવાદ એ ઈન્દ્રિયાનુભવવાદ તરીકે ઓળખાય છે.
ઈતિહાસ
અનુભવાદનાં મૂળ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન ગ્રીક તત્વચિંતનમાં રહેલાં છે. ગ્રીક તત્વચિંતક એરિસ્ટોટલનાં અનુભવાદી મંતવ્યોમાંથી પ્રેરણા મેળવી મધ્યયુગના તત્વચિંતક સંત ટૉમસ એક્વીનસે એવો સિદ્ધાંત આપ્યો હતો કે જે ઈન્દ્રિયો દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલું ન હોય તેવું કશું બુદ્ધિમાં આવી શકે નહિ. આમ જ્ઞાન માત્ર ઈન્દ્રિયાનુભવ પર જ આધાર રાખે છે એવો દાવો એમણે કરેલો.
બ્રીટીશ તત્વચિંતક જૉન લૉકે એમના જાણીતા ગ્રંથ Essay Concerning Human Understandingમાં જ્ઞાનના ઉદભવસ્થાન, એની નિશ્ચિતતા અને એની મર્યાદા અંગેની મીમાંસા રજૂ કરી છે. આ પુસ્તકમાં બુદ્ધિવાદીઓને માન્ય એવા જન્મજાત વિચારોના સિદ્ધાંતનું ખંડન કરીને લૉકે એવી દલીલ કરી છે કે જન્મ સમયે માણસનું મન તદ્દન કોરા કાગળ જેવું હોય છે. માણસના મનમાં જે કોઈ વિચારો આવે છે તેનું મૂળ અનુભવ અને કેવળ અનુભવ જ છે. અંતર્નિરીક્ષણ અને બાહ્ય નિરીક્ષણ દ્વારા માણસના મનમાં જે વિચારો પ્રથમ આવે છે તેને લૉકે સરળ વિચારો કહ્યાં. માનવમન નિષ્ક્રિય રીતે સરળ વિચારો ગ્રહણ કરે છે અને તે પછી સક્રિય થઈને સરળ વિચારોમાંથી જટિલ વિચારોની રચના કરે છે.
ચુસ્ત અનુભવવાદી તરીકે જાણીતા ડેવિડ હ્યૂમે એવી દલીલ કરેલી કે આપણા મનમાં જે કંઈ જ્ઞાનસામગ્રી છે તેનું ઉદભવસ્થાન ઈન્દ્રિયસંવેદનો જ છે. હ્યૂમના મતે આપણી જ્ઞાનસામગ્રી બે ઘટકોની બનેલી હોય છે: ઈન્દ્રિયસંવેદનો અને વિચારો. આમાં ઈન્દ્રિયસંવેદનો મૂળભૂત છે જ્યારે વિચારો ઈન્દ્રિયસંવેદનોના પરિણામે વિકસતા હોય છે. હ્યૂમના મતે કોઈ પણ તત્વ વાસ્તવિક રીતે અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહિ એનો નિર્ણય કરવાની તાત્વિક પદ્ધતિ એ તત્વને લગતા કોઈ ઈન્દ્રિયાનુભવની તપાસ કરવાની છે. જો આવી તપાસ કરતાં કોઈ ઈન્દ્રિયાનુભવ મળી ન આવે તો એ તત્વનું અસ્તિત્વ સ્વીકારી શકાય નહિ. આ પદ્ધતિ પ્રયોજીને હ્યૂમે આત્મા અને ઈશ્વરના અસ્તિત્વનો પણ ઈન્કાર કર્યો હતો. કેમ કે એ બન્નેનો ઇન્દ્રિયો દ્વારા અનુભવ થાય નહિ.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તત્વજ્ઞાન
મકરધ્વજ
હિંદુ પૌરાણિક કથા અનુસાર મકરધ્વજ હનુમાનનો પુત્ર છે. મકરધ્વજનું એક મંદિર બેટ દ્વારકામાં આવેલુ છે. જેમાં હનુમાનજી અને તેમના પુત્રની મૂર્તિ એક સાથે છે.
જન્મ
લંકાને બાળ્યા પછી પોતાની પુંછડીની આગ ઓલાવવા હનુમાન સમુદ્રમાં પુંછડી બોળવા ગયા. તે સમયે તેમના પરસેવાનું એક ટીપું સમુદ્રમાંના શક્તિશાળી મકરના મુખમાં પડ્યું. તેમાંથી મકર ધ્વજનો જન્મ થયો.
એક અન્ય કથા અનુસાર લંકાને બાળ્યા પછી પોતાની પુંછડીની આગ ઓલાવવા હનુમાન સમુદ્રમાં પુંછડી બોળવા ગયા. તે સમયે તેમના શરીરની વધી ગયેલી અત્યંત ગરમી અને આત્યંતિક શ્રમને કારણે તેમના વીર્યનું એક ટીપું ઉત્સર્જીત થયું. તે ટીપું સમુદ્રમાંના શક્તિશાળી મકરના મુખમાં પડ્યું. તેમાંથી મકર ધ્વજનો જન્મ થયો.
વિજયનગર (તા. ટંકારા)
વિજયનગર (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વિજયનગર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મકરધ્વજ
જન્મ
આ માછલીને પાતાળ લોકમાં વસનારા અહીરાવણના લોકોએ પકડી લીધી. જ્યારે આ મકરનું પેટ ચીરવામાં આવ્યું ત્યારે તેમાંથી એક બાળક નીકળ્યો. તે મકરના નામ પરથી તેનું નામ મકરધ્વજ પડ્યું. તે બાળકની તાકાત ને શૌર્યને જોઈ અહીરાવણે તેને તેના રાજ્યના દરવાજાના રક્ષણનો ભાર સોંપ્યો.
વિજયનગર (તા. ટંકારા)
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મકરધ્વજ
રામાયણમાંની કથા
વાલ્મીકિ રામાયણમાં આ વાર્તાનો ઉલ્લેખ નથી, તેમ છતાં અમુક સ્થાનીય સંસ્કરણમાં રામાયના પાત્રો સાથે આ વાર્તા કહેવાય છે. જ્યારે અહી રાવણ રામ અને લક્ષ્મણને પાતાળ લોકમાં લઈ ગયો ત્યારે તેમના રક્ષણ માટે હનુમાને તેમનો પીછો કર્યો. પાતાળના દ્વાર પર અર્ધ વાનર અને અર્ધ મકર (મત્સ્ય) એવા પ્રાણીએ તેને પડકાર્યો. તેણે પોતાની જાતને વીર હનુમાન પુત્ર મકરધ્વજ તરીકે ઓળખાવ્યો.
હનુમાને તેને કહ્યું કે તે જાતે જ હનુમાન છે, પણ તે આ જન્મ બ્રહ્મચારી હોવાથી તે તેનો પુત્ર હોઈ શકે નહિ. ત્યાર બાદ હનુમાને ધ્યાન ધરી મકરધ્વજના જન્મની ઉપર જણાવેલ બાબત જાણી.
મકરધ્વજે હનુમાનનો આશિર્વાદ માગ્યા. પરંતુ તેણે હનુમાનને પાતળમાં જતા રોક્યો કારણ કે તે તેના યજમાન અહીરાવણનો વિશ્વાસઘાત કરવા માંગતો ન હતો. તેણ હનુમાનને લડવા માટે પડકાર ફેંક્યો. હનુમાને તેને દ્વંદ્વમાં હરાવ્યો અને બાંધી દીધો. ત્યાર બાદ તેણે પાતાળમાં પ્રવેશી અહીરાવણને મારી રામને લક્ષ્મણના પ્રાણ બચાવ્યા.
ત્યાર બાદ રામે મકરધ્વજને પાતાળ લોકનો રાજા બનાવવાની સલાહ આપી અને તેઓ રાવણ સાથે યુદ્ધ કરવા નીકળી પડ્યા.
વંશ
જેઠવા કુળના ક્ષત્રિયો પોતાને મકરધ્વજના વારસ માને છે.
તેમના કુળની વાર્તા અનુસાર મકરધ્વજે બે પુત્રો હતા: મોડ-ધ્વજ અને જેઠી-ધ્વજ. જેઠવા કુળ જેઠી ધ્વજના પુત્રો હોવાનું મનાય છે અને તેઓ તેમને કુળ દેવ તરીકે હનુમાનની પૂજા કરે છે. એક સમયે કાઠીયાવાડ અને પોરબંદર પર રાજ કરના જેઠવા કુળના ધ્વજ પર હનુમાનનું ચિત્ર રહેતું હતું.
મંદિરો
ભારતમાં મકરધ્વજની મૂર્તિઓ ધરાવતા મંદિરો ખાસ કરીને ગુજરાતમાં મળી આવે છે. ગુજરાતના અમુક પ્રખ્યાત મંદિરો:
સંદર્ભો
શ્રેણી:રામાયણ શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
વારાવાલા (તા. દ્વારકા)
વારવાલા (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વારવાલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મધ્યમા
મધ્યમા એટલે મનુષ્યના હાથમાં આવેલી સૌથી મોટી (લાંબી) તથા વચ્ચેની આંગળી. આ આંગળી તર્જની અને અનામિકા આંગળીઓની વચ્ચે આવેલી હોય છે. ઘણાં પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં આ આંગળી એકલી ઉભી રાખવાની મુદ્રાને આક્રમક્તા અને અશ્લિલતાનીં સંજ્ઞા ગણવામાં આવે છે.
thumb|200px|right|મધ્યમા
સંશયવાદ
સંશયવાદ અથવા સંદેહવાદ (Skepticism or Scepticism) જ્ઞાન અને શ્રદ્ધાની શક્યતાને સંશયની નજરે જોવાનું વલણ ધરાવતી ફિલસૂફીની એક શાખા તે સંશયવાદ. આ સંશય બે પ્રકારના: (૧) વિનીત (soft) અને (૨) ઉગ્ર (hard). ગ્રીક તત્વચિંતક પાયરહો, પ્લેટો તેમજ સેક્સટસ ઍમ્પિરિક્સ અને દ્'કાર્ત આ વાદના મુખ્ય પુરસ્કર્તાઓ હતા.
વ્યાખ્યા
બીજી સદીના ચિંતક સેક્સટસ એમ્પિરિક્સે સંદેહવાદી ચિંતકને સમીક્ષક, સત્યશોધક, જિજ્ઞાસુ તરીકે ઓળખાવ્યો છે. સમીક્ષા પછી, શોધતપાસ બાદ કોઈ સત્યશોધકને જો લાગે કે તત્વજ્ઞાનમાં પ્રવર્તતા જે તે મતને ન તો સત્ય કે ન તો અસત્ય માની શકાય, તો એવું સમજનારો સત્યશોધક કોઈ પણ સિદ્ધાંતની સત્યતા કે અસત્યતા અંગેના આખરી નિર્ણયને મોકૂફ રાખે છે. સેક્સટસ પ્રમાણે નિશ્ચય-મોકૂફી પછી પણ પ્રશ્નને ખુલ્લો રાખનાર અને શોધ ચાલુ રાખનાર ચિંતક જ સાચા અર્થમાં સંદેહવાદી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તત્વજ્ઞાન
મોટી વાંગરવાડી
મોટી વાંગરવાડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ચિખલી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી વાંગરવાડી ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:ચિખલી તાલુકો
ભાડરા મોટા (તા. લખપત)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:લખપત તાલુકો
સંકલન
સંકલન એ એક એવી ગાણીતીક પ્રક્રિયા છે, જેનાથી અનિયમિત વસ્તુ નું ક્ષેત્રફળ મળી શકે છે.
પાતાળેશ્વર મહાદેવ, પાલનપુર
પાતાળેશ્વર મહાદેવ મંદિર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાલનપુર શહેર ખાતે આવેલ એક ઐતિહાસિક શિવ મંદિર છે. શહેરમાં આવેલા કીર્તિસ્તંભ ની બાજુમાં આવેલ પાતાળેશ્વર મહાદેવનું મંદિર ગુર્જર સોલંકી રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહના જન્મસ્થળ તરીકે પ્રખ્યાત છે. પરંતુ તેનું વિશેષ મહત્વ પાતાળમાંથી સ્વયંભુ પ્રગટ થયેલ ચમત્કારિક શિવલીંગને કારણે છે.
ઈ.સ. ૧૧૫૦માં પાલનપુર ખાતે આરામ લેતી વેળા ગર્ભવતી રાણી મિનળદેવીની કુખે તેજસ્વી બાળકનો જન્મ થયો હતો. જે મોટો થતાં સિદ્ધરાજ જયસિંહ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો હતો. પુત્ર જન્મની ખુશાલીમાં માતા મિનળદેવીએ આ સ્થળે એક વાવ ખોદાવવાની શરૂ કરી. ખોદકામ દરમ્યાન પાતાળમાંથી સ્વયંભુ શિવલીંગ પ્રગટ થતાં મીનળદેવીએ તે સ્થળે મંદિર બાંધવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ મંદિરની રચના પાતાળ જેવી હોવાને લીધે તેનું નામ પાતાળેશ્વર મહાદેવ રાખવામાં આવ્યું હતું. પાલનપુરના ઇતિહાસમાં અને કીર્તિસ્તંભ ઉપરના શિલાલેખમાં પણ આ જગ્યા સિદ્ધરાજ જયસિંહનું જન્મસ્થળ હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
આજે પણ શ્રદ્ધાળુઓ દુર-દુરથી ખાસ કરીને શ્રાવણ માસ દરમિયાન આ શિવાલયના દર્શન માટે આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો શ્રેણી:પાલનપુર
બીબીનો મકબરો
બીબીના મકબરાનું નિર્માણ મોગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબના શહેઝાદા આઝમશાહ દ્વારા, સત્તરમી સદીમાંના અંતિમ ભાગમાં થયું હતું. આ મકબરો આઝમશાહની મા અને ઔરંગઝેબની બેગમ, દિલરાસ બાનો બેગમની યાદમાં બનાવેલ મકબરો છે. આ તાજ મહેલની આકૃતિ પર આધારિત છે. આ મકબરો ઔરંગાબાદ, મહારાષ્ટ્રમાં આવેલો છે. આ અકબર અને શાહજહાંના કાળના શાહી નિર્માણમાં પહેલાના સાધારણ મોગલ સ્થાપત્યના ફેરફારોને દર્શાવે છે. તાજ મહેલ સાથે વારંવાર તેની તુલના કારણે તેની સુંદરતાને અવગણવામાં આવી છે.
નિર્માણ
એક અંદાજ મુજબ તેનું નિર્માણ ૧૬૫૧ અને ૧૬૬૧ ઈ. દરમ્યાન થયું હતું. ગુલામ મુસ્તફાની રચના "તારીખ નામ" પ્રમાણે તેના નિર્માણનો ખર્ચ ૬,૬૮,૨૦૩ રૂપિયા થયો હતો. આ મકબરાનું સંપૂર્ણ કામ સંગેમરમર (સફેદ પથ્થર) થી કરવા માં આવેલ છે. આમાં લગાવવામાં આવેલ પથ્થર જયપુરની ખાણમાંથી લાવવામાં આવ્યા હતા. આઝમશાહ આને તાજમહેલથી પણ ભવ્ય બનાવવા માંગતો હતો, પરંતુ ઓરંગઝેબ દ્વારા આપવામાં આવેલ રકમથી તે શક્ય ન હતું.
સંદર્ભો
શ્રેણી:મુઘલ સામ્રાજ્ય શ્રેણી:સ્થાપત્ય
અદરૂજ (તા. તારાપુર)
અદરૂજ (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અદરૂજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
આમલીયારા (તા. તારાપુર)
આમલીયારા (તા. તારાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તારાપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આમલીયારા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તારાપુર તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
દુલેરાય કારાણી
દુલેરાય લખાભાઈ કારાણી (જ. ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૬; અ. ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૯) એ એક કચ્છી લોકસાહિત્યના સંશોધક, સંગ્રાહક અને સર્જક હતા. તેઓ ‘જળકમળ’, ‘હસતારામ’ ઉપનામ હેઠળ પોતાનું લેખન કરતા. તેઓ ‘કચ્છના મેઘાણી’ તરીકે જાણીતા છે.
સાહિત્ય સેવા
તેઓ ‘જળકમળ’, ‘હસતારામ’ ઉપનામ હેઠળ પોતાનું લેખન કરતા. તેઓ ‘કચ્છના મેઘાણી’ તરીકે જાણીતા છે. ઇ.સ. ૧૯ર૮માં પ્રકાશિત ‘કચ્છનાં રસઝરણાં’ એ તેમનું પ્રથમ પુસ્તક હતું. તેમના ૬૦ પુસ્તકો પ્રગટ થયા અને ૧૦-૧ર પુસ્તકો અપ્રગટ રહ્યા. તેમણે સાહિત્ય ક્ષેત્રે કાવ્યો, નાટકો, નવલકથા, જીવનચરિત્રો, બાળગીતો, બાળવાર્તા, બાળરમતો, બાળજોડકણાં સાથેનું બાળસાહિત્ય, કોશ સાહિત્ય, કચ્છી કહેવતો અંગેનાં ત્રણ પુસ્તકો જેવાં સંશોધન, સંપાદન અને ભાષા શીખતાં-શીખતાં જ વર્ણમાળા શીખવી દેવાય એવી રીતે કચ્છી ભાષા શીખવવા બે ભાગમાં કચ્છી ભાષાની પ્રથમ પોથી જેવી કૃતિઓ રચી છે.
કચ્છ અને કચ્છની સંસ્કૃતિ માટે તેમને ખૂબ પ્રેમ હતો. કચ્છમાં પરિભ્રમણ કરી તેમણે ‘કારાણી કાવ્યકુંજ’ (ભા. ૧ થી ૪), ‘કચ્છની રસધાર’ (૧ થી ૫), ‘સોનલ બાવની અથવા ઘરભંગજી ગાથા’, ‘જામ ચનેસર’, ‘જામ રાવળ’, ‘જગડૂદાતાર’, ‘જામ અબડો’, ‘ઝારેજો યુદ્ધ’ વગેરે વિવિધ વિષય અને સ્વરૂપની અનેક કૃતિઓ રચી અથવા સંપાદિત કરી છે.
‘કચ્છ કલાધર’ના બે ભાગ અને ‘કચ્છના સંતો અને કવિઓ’ના બે ભાગ એ તેમની સંશોધન-સંપાદિત કૃતિઓ છે. ‘કચ્છી-ગુજરાતી શબ્દકોશ’ અને ‘કચ્છી કહેવતો’ પણ તેમણે સંપાદિત કર્યા છે. આ સિવાય કચ્છના સંસ્કાર-સંસ્કૃતિને આવરી લેતા અન્ય લેખનો પણ તેમણે કર્યા છે.
કચ્છડો ખેલે ખલકમેં, જીં મહાસાગરમેં મચ્છ જિત હિકડો કચ્છી વસે, ઉતે ડીયાણો કચ્છ
સન્માન
કચ્છમાં ગ્રામોત્થાન સાથે અનેક સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ કરી રહેલી સંસ્થા વિવેકાનંદ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેઇનિંગ ઇન્સ્ટિટયૂટની સાહિત્ય પાંખ વિવેકગ્રામ પ્રકાશનના રજત જયંતી વર્ષ નિમિત્તે કચ્છના સાહિત્યકાર દુલેરાય કારાણીના વૈવિધ્યસભર સાહિત્યમાંથી વિવિધ કૃતિઓ પસંદ કરીને `દુલેરાય કારાણી સાહિત્ય  વૈભવ'ના નામે વિશિષ્ટ ગ્રંથ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. મુન્દ્રા જિલ્લા પંચાયતે તાલુકાની દરબારી શાળાને દુલેરાય કારાણનું નામ આપવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કચ્છી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૮૯માં મૃત્યુ
નાના ઉમરડા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વસઈ (તા. દ્વારકા)
વસઈ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વસઈ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. વસઈમાં પુરાતત્વકાળના ઐતિહાસિક અવશેષો  મળી આવ્યાં છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયની ટીકા
સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયની ટીકા એ સહજાનંદ સ્વામીની ભગવાન તરીકેની પૂજાના વિરોધથી, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયમાં મહિલાઓની પરિસ્થિતિ અને સાધુઓ દ્વારા મંદિરમાં લૈંગિક દુષ્કર્મ કરવાથી લઈને વિવિધ છે. સ્વામિનારાયણના ટીકાકારો પણ દયાનંદ સરસ્વતીથી સંપ્રદાયના પૂર્વ સાધુઓ સુધી વૈવિધ્યસભર છે.
શરૂઆતી ટીકા
સ્વામિનારાયણ સમૂહની સ્થાપનાના થોડાં જ વર્ષો પછી, હિન્દુ સુધારક દયાનંદ સરસ્વતીએ સંપ્રદાયમાં ભગવાન તરીકે સહજાનંદ સ્વામી ઉર્ફે સ્વામિનારાયણની સ્વીકૃતિ અંગે પ્રશ્ન કર્યો. સ્વામિનારાયણની ટીકા એટલે પણ કરવામાં આવી હતી કારણ કે તેમને તેમના અનુયાયીઓ તરફથી મોટી ભેટો મળી હતી અને તેઓએ વિશ્વના ત્યાગના વ્રત લીધા હોવા છતાં પણ મહારાજાની જેમ પોશાકો અને પ્રવાસ કર્યા હતા. દયાનંદના નિવેદન મુજબ, તેમણે ૧૮૭૫ માં કહ્યું, "તે ઐતિહાસિક તથ્ય છે કે સંપ્રદાયમાં શિષ્યોની સંખ્યા વધારવા માટે સહજાનંદ સ્વામીએ પોતાને ભગવાન તરીકે રજૂ કર્યો."
સ્વામિનારાયણની પણ જાતિ વ્યવસ્થાના સમર્થક હોવાના કારણે ટીકા થઈ રહી છે. શિક્ષાપત્રીમાં, સહજાનંદે વર્ણવેલ કે, "'કોઈએ પણ અનાજ અને પાણી લેવું નહીં, જે જાતિગત પ્રણાલીના શાસન હેઠળ કેટલાક લોકોના હાથે સ્વીકાર્ય નથી, જગન્નાથ પુરી સિવાય શ્રી કૃષ્ણના પવિત્ર ભાગોમાં પણ એવું જ થઈ શકે છે.'"
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
રુમલા
રુમલા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ચિખલી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રુમલા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, બેન્ક, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
વીસબરો (તા. દ્વારકા)
વીરબરો (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વીરબરો ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગુજરાતના લોકસભા મતવિસ્તારો
thumb|440x440px|ગુજરાતના લોક સભા મતવિસ્તારો ભારતની સંસદનું નીચલું ગૃહ લોક સભા, સંસદના સભ્યો (સાંસદો)થી બનેલું છે. દરેક સાંસદ, એક જ ભૌગોલિક મતવિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ગુજરાત માં અત્યારે ૨૬ લોકસભા મતવિસ્તારો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના લોકસભા મતવિસ્તાર
વાધગઢ (તા. ટંકારા)
વાધગઢ (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાધગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
દાધોળીયા (તા. મુળી)
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
વાધગઢ (તા. ટંકારા)
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
દેસરા (તા. ગણદેવી)
દેસરા‌ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ગણદેવી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. દેસરા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામ બીલીમોરા જંક્શન રેલ્વે સ્ટેશનથી આશરે ૨ કિ.મી.ના અંતરે ગુજરાત રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૭૦૨ પર આવેલું આવેલું છે. બીલીમોરાનો વિકાસ થતા આ ગામ બીલીમોરાના એક પરાં વિસ્તાર સમું બની ગયું છે. આ ગામમાં ચીકુ અને કેરીની વાડીઓ આવેલી છે.
શ્રેણી:ગણદેવી તાલુકો
ઓથાર
ઓથાર એ અશ્વિની ભટ્ટ લિખિત ૧૯૮૪ માં પ્રકાશિત થયેલ, ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિ પછી પાત્રોના ભવિષ્યને વર્ણવતી, શોકાંતિકા, રહસ્યમય ગુજરાતી નવલકથા છે. ૧૧૧૫ પૃષ્ઠો ધરાવતી આ નવલકથા બે ખંડો ધરાવે છે.
પૃષ્ઠભૂમિ
આ નવલકથા ઈ.સ. ૧૮૫૭ની ક્રાંતિની નિષ્ફળતા પછીનો કાળખંડ ધરાવે છે અને તેના પાત્રોના ભવિષ્યનું વર્ણન કરે છે. નવલકથા તેના મુખ્ય પાત્ર સેજલસિંહની આસપાસ વણેલી છે. આ નવલકથા ઐતિહાસિક પૃષ્ઠ ભૂમિ પર રચાયેલી એક શોકાંતિકા (ટ્રેજેડી), રહસ્યમયતા જેવા તત્ત્વો પણ ધરાવે છે. અશ્વિની ભટ્ટ આ પહેલાંની નવલક્થાના શીર્ષકો નાયિકાના નામથી આપતા હતા, આ નવલક્થાથી તેમણે નવલકથાને વિષવસ્તુ અધારિત નામ આપવા શરૂ કર્યા.
કથાવસ્તુ
નવલક્થાનું મુખ્ય પાત્ર સેજલસિંહ આગનો ભોગ બનતા કુરૂપ બને છે. મોટા ભાગના સ્વજનો તેને મૃત સમજે છે પણ તેનો ઘોડો તેને ઓળખી પાડે છે. સેજલસિંહનો દિવાન તેને અપ્રકટ રાખી તેની મદદ કરતો રહે છે. સેજલસિંહ સાથે તેની સંગીની સેના અને અંગ્રેજ યુવતી 'ગ્રેઈસ' પણ નવલકથાના મુખ્ય પાત્રો છે. આ બન્ને થકી તેને પુત્રો છે અને તેની જાગીર કોને મળશે તેની અંટસ નિર્માણ થાય છે. સેજલસિંહની માતા રાજેશ્વરી તેના પુત્રોને ખેરા સિંહના પુત્રો તરીકે દર્શાવે છે. નવલકથાનો કથારસ ખજાના અને સેજલસિંહના પિતાની નિષ્ઠા પર આધારિત છે. નવલક્થાના સ્થળો અને પાત્રોના નામ કલ્પિત છે પણ તેમાં ઐતિહાસિક કાલખંડને લાગતી પૃષ્ઠ ભૂમિના વર્ણનો જોતા લેખનો ઇતિહાસ-ભૂગોળનો ઊંડો અભ્યાસ જણાઈ આવે છે.
પ્રતિભાવ
આ નવલકથાની પ્રથમ બે આવૃત્તિની ત્રણ હજાર નકલોનું મુદ્રણ થયું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:ગુજરાતી ગદ્ય
પ્રફુલ્લ ચાકી
thumb|પ્રફુલ્લ ચાકી ક્રાંતિકારી પ્રફુલ્લ ચાકી (બાંગ્લા: প্রফুল্ল চাকী) (૧૦ ડિસેમ્બર ૧૮૮૮ - ૧ મે ૧૯૦૮)નું નામ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના ઇતિહાસમાં અત્યંત સન્માનપૂર્વક લેવામાં આવે છે. તેમનો જન્મ ઉત્તર બંગાળમાં આવેલા બોગરા ગામ (હાલમાં આ ગામ બાંગ્લાદેશમાં આવેલું છે.) ખાતે થયો હતો. જ્યારે તેમની ઉંમર બે વર્ષની હતી ત્યારે એમના પિતાજીનું નિધન થયું હતું. એમની માતાએ અત્યંત કઠિનાઈઓ પાર કરી એમનું પાલન પોષણ કર્યું હતું. વિદ્યાર્થી જીવન વેળાએ જ એમનો પરિચય સ્વામી મહેશ્વરાનંદ દ્વારા સ્થાપિત ગુપ્ત ક્રાંતિકારી સંગઠન સાથે થયો હતો. પ્રફુલ્લ ચાકીએ સ્વામી વિવેકાનંદના સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો અને તેઓ એનાથી અત્યંત પ્રભાવિત થયા હતા. અનેક ક્રાંતિકારીઓના વિચારોનું પણ પ્રફુલ્લજીએ અધ્યયન કર્યું, જેના કારણે એમની અંદર દેશને સ્વતંત્ર કરાવવા માટેની ભાવના બળવત્તર થતી ગઈ. બંગાળ વિભાજનના સમય વેળા અનેક લોકો એના વિરોધમાં ઊભા રહ્યા. અનેક વિદ્યાર્થીઓએ પણ આ આંદોલનમાં જોર-શોરથી ભાગ લીધો હતો. પ્રફુલ્લજીએ પણ આ આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ આ સમય દરમિયાન રંગપુર જિલ્લા શાળામાં નવમા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતા હતા. પ્રફુલ્લજીને આંદોલનમાં ભાગ લેવાને કારણે એમના વિદ્યાલયમાંથી કાઢી મુકવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ પ્રફુલ્લજીનો સંપર્ક ક્રાંતિકારીઓના યુગાંતર પાર્ટી નામના સંગઠન સાથે થયો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:આત્મહત્યા શ્રેણી:૧૯૦૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:અનુશીલન સમિતિ
તર્જની
મનુષ્યના હાથ માં આવેલી મધ્યમા આંગળી અને અંગુઠા ની વચ્ચેની આંગળી તર્જની કહેવાય છે.
નીંગાળા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
તર્જની
આ આંગળીને પહેલી આંગળી (forefinger) તથા અંગ્રેજીમાં દર્શક આંગળી (pointer finger) કે ઇન્ડેક્ષ ફિંગર (index finger) કે ટ્રિગર ફિંગર (trigger finger) પણ કહે છે. હાથમાં આ આંગળી ખુબજ ચુસ્ત અને સંવેદનશીલ હોય છે. એકલી તર્જની સંખ્યા ૧ દર્શાવે છે, પરંતુ ઉભી અથવા આડી સ્થિતીમાં હલાવાતી આ આંગળી નકાર અથવા ચેતવણીનાં સંકેતની સુચક છે. ક્યારેક એકલી ઉભી આ આંગળી વિજયનો સંકેત (રમત-ગમતમાં ખાસ) ગણાય છે, જેના દ્વારા દર્શાવાય છે કે "અમે પ્રથમ સ્થાને છીએ". અનામિકા (ત્રીજી આંગળી) કરતાં આ આંગળી લંબાઇમાં નાની હોવાની શક્યતા, સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોમાં ૨.૫ ગણી વધારે હોય છે.
નીંગાળા (તા.ગઢડા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
તર્જની
આધુનિક સમયમાં
શ્રેણી:માનવ શરીર
જનકલ્યાણ
thumb|જનકલ્યાણ મુખપ્રુષ્ઠ, એપ્રિલ ૨૦૧૬ જનકલ્યાણ ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશિત થતું જીવનલક્ષી માસિકપત્ર છે. આ સામાયિક દર મહિને પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. આ સામાયિકના સંસ્થાપક સંત પુનિત હતા. તેનો પ્રથમ અંક એપ્રિલ, ૧૯૫૦માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. હાલના સમયમાં આ સામાયિકની જવાબદારી સંપાદકશ્રી દેવેન્દ્ર એલ. ત્રિવેદી ('પુનિત પદરજ') સંભાળી રહ્યા છે.
જનકલ્યાણ માસિક મોટાભાગે આધ્યાત્મિક, જીવનવિકાસલક્ષી અને નૈતિક શિક્ષણ મળે તેવું વાચન પુરુ પાડે છે. તેમાં પ્રકાશિત સામાજીક વાર્તાઓ અને નવલીકાઓ પણ આજ વિષયો પર આધારીત હોય છે. જનકલ્યાણમાં ક્યારેય રાજકારણ, રમતગમત, અર્થકારણ, ચલચિત્ર અને અન્ય લેખોને સ્થાન અપાયું નથી. જનકલ્યાણનો આશય નફો કમાવવાનો કે વ્યાપારીક નહીં હોવાથી સામયિકનું વિતરણ અને લવાજમ વ્યવસ્થાપન જેતે શહેરોમાં રહેતા સેવાભાવી પ્રતિનિધીઓ દ્વારા ચાલે છે. દર વર્ષે ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહીનામાં વિવિધ વિષયો પર વિષેશાંકો બહાર પાડે છે. આ ઉપરાંત તેના આજીવન ગ્રાહકોને દર વર્ષે વિવિધ વિષયો પર પ્રકાશીત પુસ્તકો ભેટમાં આપવામા આવે છે. જન્કલ્યાણની પ્રકાશક સંસ્થા પુનીત સેવા ટ્રસ્ટ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં લગભગ ૧૨૫થી પણ વધારે પુસ્તકો પ્રકાશીત થયેલ છે, જેમા ધર્મ, તત્વજ્ઞાન, સામજીક નવલીકાઓ, આરોગ્ય, ભજનો અને મહાપુરુષોના જીવનચરીત્રો જેવા વિષયોને આવરી લેવાયા છે.
શ્રેણી: સાહિત્ય શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
કુંવરબાઈનું મામેરું
કુંવરબાઇનું મામેરું ગુજરાતી સાહિત્યના આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતાની રચના છે.
કથા
નરસિંહ મહેતાનાં પુત્રી કુંવરબાઇના વિવાહ વખતે એમનું મામેરું (મોસાળું) કરવા માટે કોઇ જ ન આવતાં ખુદ શ્રી કૃષ્ણ ભગવાન શેઠ સગાળશા બની આવ્યા હતા અને એમણે ધામધૂમથી મામેરું કર્યું હતું. આ ઘટનાને વર્ણવતી પદ્ય રચના નરસિંહ મહેતાએ કુંવરબાઇનું મામેરું તરીકે લખી હતી.
ચલચિત્ર
થોડા વર્ષો પહેલાં આ શિર્ષક ધરાવતું એક ચલચિત્રનું પણ ગુજરાતી ભાષામાં નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.
સરકારી યોજના
ગુજરાતમાં કુંવરબાઈનું મામેરું નામની સરકારી યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે. જેમાં અનુસુચિત જાતિઓના કુટુંબની પુખ્ત વયની એક કન્યાના લગ્ન પ્રસંગે મામેરા માટે રૂપિયા ૧૦,૦૦૦ ની સહાય સરકાર તરફથી આપવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્યસંગ્રહ
કલ્પના ચાવલા
thumbnail|કલ્પના ચાવલા નાસાના નારંગી યુનિફોર્મમાં કલ્પના ચાવલા (૧ જુલાઇ, ૧૯૬૧ - ૧ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૩) એક ભારતીય-અમેરિકન અવકાશયાત્રી હતા. તેમણે પ્રથમ ૧૯૯૭ માં કોલમ્બિયા પર મિશન નિષ્ણાત અને પ્રાથમિક રોબોટિક આર્મ ઓપરેટર તરીકે ઊડાન ભરી. કલ્પના ચાવલા કોલંબિયા સ્પેસ શટલ દુર્ઘટનામાં માર્યા ગયેલા સાત સભ્યોમાંથી એક હતા.
શિક્ષણ
કલ્પના ચાવલા એ માધ્યમિક શિક્ષણ ટાગોર પબ્લિક સ્કૂલ, કર્નાલ શાળામાં અને ૧૯૮૨માં ચંડીગઢ પંજાબ ઇજનેરી કોલેજ ખાતે એરોનોટિકલ એન્જીનિયરિંગ બેચલર ડિગ્રી પૂર્ણ કરી હતી. તેઓ ૧૯૮૨માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા અને ૧૯૮૪ માં એર્લિંગ્ટન ખાતે આવેલી ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીમાંથી એરોસ્પેસ એન્જિનિયરીંગ માં M.S. ની ડિગ્રી મેળવી. કલ્પના ચાવલા એ બીજી M.S. ડિગ્રી૧૯૮૬માં અને Ph.D.૧૯૮૮માં બાઉલ્ડર ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ કોલોરાડોમાંથી એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ પૂર્ણ કરી હતી.
કારકિર્દી
thumbnail|સ્પેસ શટલ સિમ્યુલેટરમાં કલ્પના ચાવલા
મૃત્યુ
૧લી ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૩ના રોજ ધરતીથી ૬૩ કિલોમીટર દુર પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરી પ્રવેશ દરમ્યાન સ્પેસ શટલ કોલમ્બીયા તુટી પડતા કલ્પના ચાવલા અને બધા સાત યાન સભ્યોનું ટેક્સાસ માં મૃત્યુ નીપજ્યું હતું.
શ્રેણી:અવકાશ શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:ભારતીય વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૬૧માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ
દાણાવાડા (તા. મુળી)
દાણાવાડા (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દાણાવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
પાડાપણ (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વછાકપર (તા. ટંકારા)
વછાકપર (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વછાકપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગુવાર
શ્રેણી:શાકભાજી
સતી લોયણ
સતી લોયણ એ મહાપંથના એક સંત-કવયિત્રી હતા. તેમણે આટકોટ ના રાજવી લાખા અને રાણીને ઉદ્દેશીને ૮૪ ભજનો લખ્યા છે. ત્યાર બાદ લોયણના ગુરુ શેલર્ષિની કૃપાથી પશ્ચાત્તાપ કરતા તેનો રોગ નિવારણ થયો.
જીવન
તેમનો જન્મ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં અમરેલી જિલ્લાના બાબરા તાલુકાના કીડી ગામે લુહાર પરિવારમાં વીરાભગતને ઘેર થયો હતો. એક અન્ય નોંધ પ્ર્માણે તેમનો જન્મ આટકોટના ધનજીભગત પીઠવા અને રૂડીમાને ઘેર શ્રવણ વદ ૮, સંવત ૧૪૪૮ના દિવસે સતી લોયણનો જન્મ થયો હતો.
તેઓ શેલર્ષિ-શેલણશી-શીલદાસ-સાંઈ શેલાણીનાં શિષ્યા હતા. એવી દંત કથા પ્રચલિત છે કે આટકોટનો સ્વાભાવે લંપટ અને વિલાસી રાજવી લાખો, લોયણના સ્વરૂપ પાછળ અંધ બન્યો હતો. એક વખત સતી નહાવા ગયા હતા ત્યારે તેને સ્પર્શ કરવા જતાં લાખાને કોઢ થયો.
રચનાઓ
લોયણે પોતાના રૂપમાં અંધ બનેલા રાજવી લાખા અને તેની રાણીને ઉદેશીને ૮૪ જેટલાં ભજનો રચ્યાં હતાં. ઊંચી કોટિનું તત્વજ્ઞાન અને મહાપંથના સાધના સિદ્ધાંતો એ તેમના ભજનોનો મુખ્ય વિષય રહ્યો છે તેમના ભજનોમાં ઉત્તરોત્તર રીતે ક્રમશઃ સાધનાનું માર્ગદર્શન આપે છે. તેમના ભજનો ક્રમસર નિજિયા પંથની ઓળખ‚ ગુરુ અને ગુરુગમ‚ શિષ્યના લાયાકાત, મનની શુધ્ધિ‚ યોગની બાર ક્રિયાઓ, રહેણી અને કરણી‚ સહજ સાધના‚ બ્રહ્માંડનું અને બ્રહ્મનું રહસ્ય‚ વૃત્તિ‚ રસ‚ સત્સંગ‚ દેહ‚ માયા‚ જ્ઞાન અને ભક્તિ દ્વારા પરમતત્વની પ્રાપ્તિ - એમ વિવિધ વિષય ઉપદેશ આપે છે. તત્વ‚ સાધના‚ પરિચય અને પ્રેમ પ્રાપ્તિ એ રીતે તેમણે રહસ્યવાણી આલેખી છે. પ્રત્યક્ષ કથન શૈલીમાં‚ સીધા સાદા સરળ શબ્દોમાં અપાયેલું ગહન ચિંતન આ ભજનોને ઉચ્ચ ભૂમિકાએ પહોંચાડે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:કવિ
અશોક કુમાર
જીવન
તેમનો જન્મ બિહારના ભાગલપુર શહેરમાં ૧૩ ઓક્ટોબર ૧૯૧૧ ના રોજ એક મધ્યમ વર્ગીય બંગાળી પરીવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા કુંજલાલ ગાંગુલી વકીલ હતા અને માતા ગૌરી દેવી ગૃહિણી હતા. કુમુદલાલ તેમના ચાર ભાઇ-બહેનમાં સૌથી મોટા હતા. તેમની બહેન સતી દેવી તેમનાથી થોડા વર્ષ નાની હતી અને બહુ નાની ઉંમરે તેણે સાશધર મુર્ખજી જોડે લગ્ન કર્યા હતા અને મુખર્જી-સમર્થ કુટુંબના માતૃવડા તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. તેમના નાના ભાઇ અનૂપ કુમાર (જન્મે: કલ્યાણ) ૧૪ વર્ષ નાના હતા. તેમના સૌથી નાના ભાઇ કિશોર કુમાર (જન્મે: આભાસ) અત્યંત જાણીતા ગાયક અને અભિનેતા હતા. કુટુંબના બધાં ભાઇઓમાં અશોક કુમાર સૌથી વધુ જીવ્યા હતા. જોકે તેમણે પોતાના જ જન્મ દિવસે કિશોર કુમારનું મૃત્યુ (ઇ.સ. ૧૯૮૭) થતા પોતાનો જન્મ દિવસ ઉજવવાનો બંધ કરી દીધું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:બોલીવુડ શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ
દેવપરા (તા. મુળી)
દેવપરા (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેવપરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
પડવદર (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ટોળ (તા. ટંકારા)
ટોળ (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ટોળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભોગીલાલ ગાંધી
ભોગીલાલ ચુનીલાલ ગાંધી (૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૧૧ - ૧૦ જૂન ૨૦૦૧) એ એક સ્વાતંત્ર્યસેનાની અને સાહિત્યકાર હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ મોડાસામાં થયો હતો. અમદાવાદ, મોડાસા, મુંબઈ તથા ભરૂચમાં શરૂઆતનું શિક્ષણ લઈ તેઓ ૧૯૩૦માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી સ્નાતક થયા. તેઓ સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં સક્રિય હતા તેમણે બારડોલી અને દાંડી સત્યાગ્રહોમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ બંગાળી શીખેલા અને જેલમાં તેમણે નગીનદાસ પારેખ પાસે પોતાનો બંગાળીનો અભ્યાસ આગળ વધાર્યો હતો. અને તેમણે જેલવાસ પણ વેઠ્યો હતો. આગળ જતા તેઓ માર્કસવાદી સાહિત્યના સ્વાધ્યાયથી આકર્ષાયા અને કૉંગ્રેસ સમાજવાદી પક્ષમાં થઈ છેવટે ૧૯૪૦માં સામ્યવાદી પક્ષમાં જોડાયા. અમદાવાદ-મુંબઈમાં તેમણે પ્રગતિશીલ લેખક મંડળનું સંચાલન, તેમજ તેમના પક્ષની વડી કચેરી સાથે રહી ગુજરાતી પ્રકાશનોનું સંપાદન-સંકલન કર્યું.
સ્વરાજ પછી સામ્યવાદી પક્ષની નવી નીતિના સંદર્ભમાં તેમણે ૧૯૪૯થી ૧૯૫૧ સુધી અઢાર માસનો જેલવાસ ભોગવ્યો. ત્યાર બાદ તેમણે ૧૯૫૬માં સામ્યવાદી પક્ષમાંથી રાજીનામું આપ્યું. ત્યાર બાદ જયપ્રકાશ નારાયણના આંદોલનો સાથે તેઓ જોડાયા. ગુજરાતમાં જનતા મોરચાની રચનામાં તથા કટોકટી સામેના લોકસંઘર્ષમાં તેમણે અગ્રભૂમિકા (૧૯૭૪–૭૭) ભજવી હતી.
સાહિત્ય સેવા
તેમણે ‘વિશ્વમાનવ’ સામયિક (આરંભ ૧૯૫૮) અને સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી સંયોજિત જ્ઞાનગંગોત્રી ગ્રંથશ્રેણીના પ્રથમ સત્તાવીસ ગ્રંથ (૧૯૬૭–૧૯૯૦)નું સંપાદન કર્યુ હતું. તેમણે બંગાળના ઉત્તમ સાહિત્યકારો શરદબાબુ, રવીન્દ્રનાથ આદિના લખાણોના અનુવાદ કર્યા છે. દેવદાસનો અનુવાદ તેમણે કર્યો હતો.
સર્જન
તેઓ ‘ઉપવાસી’ ઉપનામ હેઠળ તેમનું લેખન કરતા. અમુક અપવાદો બાદ કરતા તેમણે મુખ્યત્વે સ્વાધ્યાય લક્ષી લેખન કર્યું છે. અન્ય સાહિત્ય ઉપરાંત તેમણે ઘણાં રાજકીય લખાણો લખ્યાં.
વાર્તાસંગ્રહ
આ સિવાય તેમણે રચેલ સાહિત્ય મોટે ભાગે સ્વાધ્યાયલક્ષી લખાણોનું છે. ‘સોવિયેટ રશિયા’ (૧૯૪૭), ‘સામ્યવાદ’ (૧૯૪૮), ‘રશિયાની કાયાપલટ’ (૧૯૫૯), ‘અદ્યતન સોવિયેત સાહિત્ય’ (૧૯૬૪), ‘મહર્ષિ તોલ્સ્તોય’ (૧૯૮૩). ‘સામ્યવાદી ચીન’, ‘સામ્યવાદી સાંસ્કૃતિક ક્રાંતિનો અભિશાપ’, ‘સામ્યવાદી બ્રેઇનવૉશિંગ’ અને ‘સામ્યવાદી આત્મપ્રતારણાને પંથે’ – આ ગ્રંથશ્રેણી (૧૯૬૫–૬૭) તેમણે લખી છે. ‘ઇન્દિરાજી કયા માર્ગે ?’ (૧૯૬૯) જેવા સમીક્ષા-પુસ્તકો, ‘નર્મદ – નવયુગનો પ્રહરી’ (૧૯૭૧) જેવા ચરિત્રો, ‘ચમત્કારોનું મનોવિજ્ઞાન’ (૧૯૮૨) જેવી પરામનોવૈજ્ઞાનિક જેવા લેખ પણ તેમણે લખ્યા છે. ‘ચમત્કારિક શક્તિની શોધમાં’ (૧૯૮૩) એ જાદુ-મનોવિજ્ઞાન-ધર્મની ર્દષ્ટિઓને રજૂ કરતું તેમનું પુસ્તક છે. ‘ઇસ્લામ–ઉદય અને અસ્ત’ (૧૯૮૪) એ બિનમુસ્લિમ પ્રજા ઇસ્લામથી સુપરિચિત બને એવા ઉદ્દેશથી લખાયેલી લેખમાળાનું સંકલન છે. તદુપરાંત, તેમણે બંગાળી-અંગ્રેજી અનુવાદો પણ કર્યા છે.
‘મિતાક્ષર’ (૧૯૭૦) અને ‘પાથેય’ (૧૯૭૨) નામે તેમના અન્ય લેખ સંગ્રહો પ્રસિદ્ધ થયા છે. મિતાક્ષરમાં સાંસ્કૃતિક સાહિત્યિક અભ્યાસલેખો છે, જ્યારે પાથેયમાં તેમના પોતાના વિચારમંથન અને પુનર્વિચારનો ચિતાર છે.
સન્માન
ઈ.સ. ૨૦૧૧માં તેમની યાદમાં ભોગીલાલ ગાંધી જન્મ શતાબ્દી ગ્રંથ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ
દિલરાસ બાનો બેગમ
દિલરાસ બાનો બેગમ (c.  1622 – 8 ઓક્ટોબર 1657) મુઘલ રાજવંશના છેલ્લા મહત્વના બાદશાહ ઔરંગઝેબના પહેલા અને મુખ્ય પત્ની હતા. તેઓ પોતાનું મરણોત્તર શીર્ષક, રાબીયા ઉદ્દૌરાની ("તે યુગના રાબીયા") તરીકે પણ ઓળખાય છે. ઔરંગાબાદમાં આવેલો બીબીનો મકબરો, જે તાજ મહેલ (ઔરંગઝેબની મા અથવા દિલરાસ બેગમની સાસુ મુમતાજ મહેલનો મકબરો)ની આવૃત્તિથી મળતી આવતી હોય છે, તેમની આરામગાહ તરીકે તેમના પતિનો હુકમ પર બાંધવામાં આવ્યો હતો.
દિલરાસ મિર્ઝા બદીઉઝ્ઝ્માન સફવી અને નૌરસ બાનો બેગમના દીકરી હતા, અને આ રીતે તેઓ સફવી રાજવંશના શાહેઝાદી હતા. 1637માં તેમના લગ્ન તત્કાલીન મુઘલ શાહેઝાદા મુહિઉદ્દીન (રાજ્યાભિષેક પછી "ઔરંગઝેબ" તરીકે જાણીતા) સાથે થયા હતા અને તેમના પાંચ સંતાનો જન્મ્યા હતા; જેમાં મુહંમદ આઝમશાહ (મુઘલ સામ્રાજ્યના કામચલાઉ વારસ), હોશિયાર કવિયત્રી ઝેબુન્નીસા (ઔરંગઝેબના પસંદીદા દીકરી), શાહેઝાદી ઝીનતુન્નીસા (શીર્ષક: પાદશાહ બેગમ), અને સુલતાન મુહંમદ અકબર (બાદશાહના સર્વપ્રિય દીકરા).
વર્ષ 1657માં સંભવતઃ પ્રસૂતિ ચેપો કારણે તેમનું અવસાન થયું.
આનંદપર (તા. કાલાવડ)
આનંદપર (તા. કાલાવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કાલાવડ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આનંદપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
રાજાબાઇ ટાવર
રાજાબાઇ ટાવર દક્ષિણ મુંબઈમાં આવેલો ઘડિયાળ ટાવર છે. તે મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ફોર્ટ પ્રાંગણમાં આવેલો છે. તેની ઊંચાઇ ૮૫ મીટર (૨૮૦ ફીટ) છે. આ મિનારાનો સમાવેશ મુંબઈના વિશ્વ ધરોહર સ્થળમાં થાય છે.
ઇતિહાસ
૧ માર્ચ ૧૮૬૯ના રોજ પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો અને બાંધકામ નવેમ્બર ૧૮૬૯માં શરૂ થયું હતું. આ બાંધકામ નવેમ્બર ૧૮૭૮માં પૂર્ણ થયું હતું. બાંધકામનો કુલ ખર્ચ તે સમયમાં મોટી રકમ ગણાતા એવા ૫,૫૦,૦૦૦ રૂપિયા આવ્યો હતો. આનો બધો જ ખર્ચો પ્રેમચંદ રાયચંદે ઉઠાવ્યો હતો, જેઓ બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (મુંબઈ શેર બજાર)ના સ્થાપક અને તવંગર દલાલ હતા. તેમણે આ ટાવરનું નામ તેમની માતા રાજાબાઇના નામ પર રાખવાની શરતે આ ખર્ચ આપ્યો હતો.
પ્રેમચંદની માતા અંધ હતા અને જૈન ધર્મના ચુસ્ત અનુયાયી હતા અને તેમણે સૂર્યાસ્ત પહેલાં જમી લેવાનું હતું. ટાવરનો સાંજનો ડંકો તેમને કોઇની મદદ વગર સાંજના જમવાના સમયની યાદ અપાવતો હતો.
બાંધકામ
ટાવરનું બાંધકામ વેનિસ અને ગોથિક સ્થાપત્ય શૈલીઓના મિશ્રણથી કરવામાં આવ્યું હતું. તે સ્થાનિક એવા કુર્લા પથ્થરોથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. ટાવરમાં શહેરની શ્રેષ્ઠ એવા કાચની બારીઓ જડેલી છે.
ટાવરના ભોંયતળિયે બે ઓરડાઓ આવેલા છે, જે દરેક ૫૬ × ૨૭.૫ ફીટ (૧૭ × ૮.૫ મીટર) માપના છે. ટાવર ૨.૪ મી² (૨૬ ફીટ²) જેટલી ઊભી જગ્યા ધરાવે છે અને સર્પાકાર સીડી ૨.૬મી² (૨૮ ફીટ²) આવેલી છે. પ્રથમ મજલાની ઊંચાઇ ૬૮ ફીટ (૨૦.૭ મીટર) થાય છે. ઉપર જતાં ચોરસ ભાગ દસકોણમાં પરિવર્તીત થાય છે અને તેની ઊંચાઇ ૧૧૮ ફીટ (૩૬ મીટર) છે. ત્રીજો ભાગ ૯૪ ફીટ (૨૮.૭ મીટર) છે અને આથી કુલ ઊંચાઇ ૨૮૦ ફીટ (૮૫ મીટર) થાય છે.
એક સમયે આ ટાવર મુંબઈની સૌથી ઊંચી ઇમારત હતી.
સમારકામ
ઓક્ટોબર ૨૦૧૩ થી ૧૧ મે ૨૦૧૫ દરમિયાન ટાવરનું સમારકામ અનિતા ગરવારે (હેરિટેઝ સોસાયટી), ડો. રાજન વેલકર (ઉપકુલપતિ; મુંબઈ યુનિવર્સિટી) અને એન. ચંદ્રશેખર (CEO, ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસ)ની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૮માં આ સમારકામ પછી યુનેસ્કોએ રાજાબાઇ ટાવરનો સમાવેશ વિશ્વ ધરોહર સ્થળમાં કર્યો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મુંબઈ શ્રેણી:સ્થાપત્ય
વાઘરી
વાઘરી અથવા દેવીપૂજક એક અન્ય પછાત વર્ગ છે. ભારતનાં રાજ્યો રાજસ્થાન અને ગુજરાત અને પાકિસ્તાનનાં પ્રાંત સિંધમાં જોવા મળે છે.
ઇતિહાસ અને મૂળ
મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ "વાગુરા" પરથી "વાઘરી" થયાનું જણાવાય છે. એમની ઉત્પત્તિ માટે કહેવાય છે કે, કૃષ્ણ ગોમતીમાં જળક્રીડા કરતા ત્યારે તેમને કેશી નામનો અસુર રંજાડતો. કૃષ્ણે તેને જીતી પાતાળમાં ચાંપ્યો અને જે ખાડો પડ્યો તેમાંથી પ્રથમ પુરુષ પ્રગટ્યો તે વાઘરીનો આદિ પુરુષ ગણાય છે.
એક માન્યતા પ્રમાણે વાઘને ઘેરનાર", "વાઘ જેવા હિંસક પ્રાણીનો શિકારી", એટલે "વાઘરી" એવો અર્થ પણ કરાય છે. સંસ્કૃત શબ્દ "વાગુરા"નો અર્થ પણ ‘જાળ, ફાંસલો, પાસલો’ એવો થાય છે.
બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, વાઘરીને ફોજદારી જનજાતિ અધિનિયમ, ૧૮૭૧ હેઠળ વાઘરી એક ખતરનાક જનજાતિ હોવાથી આ જાતિને "બિનજામીનપાત્ર ગુનાઓના વ્યસની" તરીકે સૂચિબધ્ધ કરવામાં આવી હતી અને ઇ.સ. ૧૯૫૨માં આ સૂચિમાંથી દૂર કરાયા હતા.
ભારતમાં
રાજસ્થાનના જયપુર જિલ્લામાં તેઓ મુખ્યત્વે જોવા મળે છે. અન્ય ઘણા રાજસ્થાનના હિંદુ સમુદાયોની જેમ, તેઓ પણ અંતર્ગત છે, પરંતુ ગોત્રની અતિશયોક્તિ જાળવી રાખે છે. તેમના મુખ્ય કુળો બડગુજર, પવાર, સોલંકી અને ગોદારા છે. તેઓ જમીન વિહોણા સમુદાય છે, જોકે થોડા લોકો પાસે નાના નાના પ્લોટ છે. વાઘરી પશુપાલકો અને પશુ વેપારીઓ પણ છે અને પ્રખ્યાત પુષ્કર પશુ મેળામાં તેમનો ઢોરો વેચે છે. તેમની પાસે અસરકારક જાતિ પરિષદ છે, જે અર્ધ-ન્યાયિક મંડળ તરીકે કાર્ય કરે છે અને આંતર-સમુદાયના વિવાદો સાથે વહેવાર કરે છે. જેનું નેતૃત્વ વંશપરંપરાગત ઓફિસ ધારક છે, જે એક પટેલ તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ એક હિંદુ સમુદાય છે, તેમના મુખ્ય આદિવાસી દેવતાઓ જબનેર માતા, ગાલ્તા માતા, સંભેર માતા અને શીલે માતા છે.
ગુજરાતમાં વાઘરી મુખ્યત્વે સાબરકાંઠા, બનાસકાંઠા, પંચમહાલ, ખેડા અને અમદાવાદ જિલ્લામાં જોવા મળે છે. તેઓ એક બીજામાં મારવાડી અને બહારના લોકો સાથે ગુજરાતી બોલે છે. વાઘરીને અનેક પેટા-વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. મુખ્ય લોકો દેવિપુજકો છે, તેઓ ખેડૂતપુત્રો ઉપરાંત ઋતુગત વ્યવસાય કરીને આજીવિકા મેળવે છે. તેમાં પેટા જાતિ તરીકે (ચુનારા) કે જે 1228 સમાજ તરીકે ઓળખાય છે.અન્યમાં બાકીના કુળો ભૂમિહીન કૃષિ કામદારો છે. તેઓ અંત ગોત્ર પ્રેમી છે, અને ગોત્રની વિશિષ્ટતા જાળવે છે. વાઘરી જમીન વિહોણા છે, અને કૃષિ મજૂર પર આધારીત છે. તેઓ ઘેટાં, બકરીઓ અને ઢોર વધારવા તેમજ શાકભાજી વેચવામાં પણ સામેલ છે. ગુજરાતમાં વાઘરી હિંદુ છે, અને તેમના મુખ્ય આદિજાતિ દેવતાઓ વિહત, નરસિંહબીર, કાલિકા, મેલડી અને હડકાઈ માતા છે.
પાકિસ્તાનમાં
પાકિસ્તાનમાં વાઘરી મુખ્યત્વે ઉમરકોટ અને થરપારકર જિલ્લાઓમાં જોવા મળે છે. તેઓ જમીન વિહોણા છે, અને સ્થાનિક શક્તિશાળી સોઢા રાજપૂત સમુદાયના હસ્તે તેઓ ભેદભાવનો વિષય બન્યા છે.
તાજેતરના એક અધ્યયનમાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાનની મોટાભાગની અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી, જેમાં વાઘરીનો સમાવેશ થાય છે તે વ્યવહારીક ભૂમિહીન છે. હાથ ધરવામાં આવેલા સર્વેમાં બતાવવામાં આવ્યું હતું કે થરપારકર, ઉમરકોટ, રહીમ યારખાન અને બહાવલપુર જિલ્લામાં જાહેર કરાયું છે કે ૮૩ ટકા અનુસૂચિત જાતિની વસતિની બહુમતીની પાસે જમીનનો નાનો ભાગ પણ નથી. બાકીની ૧૯ ટકા જમીનની માલિકી પણ ખૂબ જ નાનો છે કારણ કે ૯૦ ટકા અનુસુચિત જાતિના જમીન માલિકો પાસે એકથી પાંચ એકરની વચ્ચેનો જમીનનો એક નાનો ભાગ છે. ભારતના લોકોની જેમ, પાકિસ્તાનના વાઘરી પણ હિંદુ છે, અને સિંધી અને તેમની પોતાની ભાષા બગરી બંને બોલે છે, જે રાજસ્થાનીથી દૂરથી સંબંધિત છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
ઘુમલી
thumb|250px|સોનકંસારી મંદિર thumb|250px|સોનકંસારી તળાવ પાસે મંદિર-સમૂહ, ઘુમલી ઘુમલી એ ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં બરડાની તળેટીમાં ભાણવડ નજીક આવેલું એક પુરાતન સ્થળ છે જે પોરબંદરથી ૩૫ કિમી દૂર છે. પુરાતન કાળમાં ઘૂમલી એ ખૂબ જ સમૃદ્ધ અને રમણીય નગર હતું. વર્ષો સુધી આ સુંદર નગરી જેઠવા રાણાઓની રાજધાની રહીં. સૌરાષ્ટ્રની અદભુત પ્રણયકથા "પદ્માવતી અને માંગળો વાળો"ના નાયક માંગળા વાળાનો ઉછેર તેના મોસાળ ઘૂમલીમાં ભાણ જેઠવાને ત્યાં થયો હતો.
ઇતિહાસ
ઈ.સ. ૧૨૨૦માં રાણા સિયાજી દ્વારા ઘુમલીને જેઠવા રાજ્યની બીજી રાજધાની તરીકે ઘોષિત કરી. તેમણે પોતાની રાજધાની શ્રીનગર (પોરબંદર)થી ખસેડી.
ઈ.સ. ૧૩૦૯ માં જાડેજા જામ ઊણાજી સિંધથી આવ્યાં અને તેમણે ઘુમલી પર ચડાઈ કરી પણ તે હારી ગયા. ત્યારે બાદ ૧૩૧૩માં તેના પુત્ર બારમાનીયાજી જાડેજાએ ફરી ઘુમલી પર ચડાઈ કરી અને રાણા જેઠવા ને હરાવી ઘુમલીને જીતી લીધી. તે જ રાતે તેના સપનામાં અંબા માતાજી પ્રગટ થયા અને કહ્યું કે તેમણે તેના પિતાની ઘુમલી જીતવાની આશા પૂરી કરી હતી, આથી તે સ્થળે તેમનું મંદિર બંધાવું જોઈએ. આથી બામણીયાજી એ ઘુમલીને મધ્યમાં આવેલી ટેકરી પર મંદિર બંધાવ્યું, જેને આશાપૂરા માતા તરીકે ઓળખાવ્યા. તેણે ઘુમલીનો સંપૂર્ણ નાશ કર્યો અને તેને ખંડેરમાં ફેરવી દીધું.
ઈ.સ. ૧૩૧૩ સુધી ઘુમલી જેઠવા રાજ્યની રાજધાની રહી. ૧૩૧૩માં રાણા ભાણજી જેઠવાનો યુદ્ધમાં પરાજય થતાં તેઓ રાણપુરા નાસી છૂટ્યાં હતાં. એમ કહેવાય છે રાણા જેઠવા સતી શોણના પ્રેમામાં પડ્યાં હતાં અને તેના શાપ થકી આ નગરીનો નાશ થયો હતો.
હાલની સ્થિતિ
આજે, ઘુમલી ગુજરાતનું એક મહત્ત્વપૂર્ણ પુરાતન સ્થળ છે. આ સ્થળે પ્રકાલિતા નવલખા મંદિર છે, જેને ગુજરાતનું સૌથી પ્રાચીન સૂર્ય મંદિર મનાય છે. આ મંદિર સોલંકી શૈલીમાં બંધાયેલું છે અને એક બીજામાં ઘૂસેલા હાથીના ત્રણ દાંત એ આ મંદિરનું ચિન્હ હતા. આ સાથે અહીં (પગથી) એક વાવ છે, જેને વિકાઈ વાવ કહે છે. તે કાઠિયાવાડમાં સૌથી મોટી વાવ છે. અહીંના ખંડેરમાં નવલખા મંદિરની અંદર એક ગણેશ મંદિર છે. તે "ઘુમલી ગણેશ" તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્થળનું એક અન્ય આકર્ષક સ્થળ રામપોળા દ્વાર છે.
ગુજરતા સરકાર અને ભારતીય પુરાતત્વ ખાતા એ આ સ્થળનાં સંવર્ધનનું કાર્ય હાથ ધર્યું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:પોરબંદર જિલ્લો
જીભ
thumb|right|150px|માનવ જીભ