cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ગૂગલ અર્થ
મે ૨૦૦૬ આ ઉત્પાદન નું નામ બદલીને ગૂગલ અર્થ કરી દેવામાં આવ્યું, જે વર્તમાન માં માઇક્રોસૉફ્ટ વિન્ડોજ઼ (Microsoft Windows) ૨૦૦૦ (2000), એક્સ પી અને વિસ્તા, મેક OS X (Mac OS X) ૧૦.૩.૯ તથા , લિનક્સ(૧૨ જૂન, ૨૦૦૬ એ બહાર પડેલ) તથા ફ્રી BSD (FreeBSD) થી યુક્ત અંગત કંપ્યૂટરોં (personal computer) પર ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ છે. ગૂગલ અર્થ ફાયરફૉક્સ, IE 6 (IE6) અને IE 7 (IE7) માટે એક બ્રાઉઝર પ્લગ-ઇન ( 02 જૂન , 2008 એ બહાર પડેલ) ના રૂપ માં પણ ઉપલબ્ધ છે. એક અદ્યતન કીહોલ આધારિત ક્લાઇંટ ને જારી કરવાની સાથ, ગૂગલ એ પોતાનાં વેબ આધારિત પ્રતિચિત્રણ સૉફ઼્ટવેયર માં અર્થ ડેટાબેસ નિ ચિત્રાવલી પણ શામેલ કરી છે.વર્ષ ૨૦૦૬ નાં મધ્યમાં જનતા માટે ગૂગલ અર્થ જારી થવાની સાથે ૨૦૦૬ તથા ૨૦૦૭ ની વચ્ચે આભાસી ભૂમંડલ (virtual globes) પર મીડિયા કવરેજ માં દસ ગણા થી પણ અધિક ની વૃદ્ધિ થય તથા ભૂસ્થાનિક (geospatial)તકનીકોં માં અનુપ્રયોગોં માં જનતા ની રૂચિ વધી ગઈ.
વિહાંગવલોકન
ગૂગલ અર્થ ધરતીની સપાટીનાં ઉપગ્રહ પરથી સ્વયંસંચાલિત કેમેરા દ્વારા પાડવામાં આવેલાં અલગ અલગ આવર્તનની તસવીરોને પ્રદર્શિત કરે છે, જેના વડે ઉપયોગકર્તા માર્ગો, મકાનો, વાહનો, નદીઓ, તળાવો વગેરેનું વિહંગ દ્રશ્ય જોઇ શકે છે. ઉપલબ્ધ આવર્તનનું સ્તર કંઇક અંશે રુચિકર બિંદુઓ પર આધારિત છે, પરંતુ અધિકતમ ભૂમિ (કેટલાક ટાપુઓ સિવાય) ઓછામાં ઓછા ૧૫ મીટરના આવર્તન પર આવરી લેવામાં આવી છે. ઉદાહરણ તરિકે મેલબોર્ન, લાસ વેગાસ અને કેમ્બ્રિજ, મેસેચ્યુસેટ્સનાં નક્શા ૧૫ સે.મી. (૬ ઇંચ)નાં સર્વાધિક આવર્તનમાં જોવા મળે છે. ગુગલ અર્થ, વપરાશકર્તાઓને અમુક દેશો (દા.ત. અમેરિકા, યુ.કે., વિગેરે)માં, સરનામા શોધવા, એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જવાનો માર્ગ શોધવા, જે તે સ્થળનાં અક્ષાંશ-રેખાંશ લખવા અથવા ફક્ત માઉસનાં ઉપયોગથી કોઈ પણ સ્થળ શોધવા માટેની સહુલીયત કરી આપે છે.
ગૂગલ અર્થ નાસા કે શટલ રાડાર ટોપોગ્રાફી મિશન (Shuttle Radar Topography Mission) (એસ આર ટી એમ)દ્વારા સંગ્રહીત ડિજીટલ એલિવેશન મૉડલ (digital elevation model) (ડી ઈ એમ) ડેટા નો પણ ઉપયોગ કરે છે.
તેનું તાત્પર્ય છે કે કોઈ પણ ગ્રૈંડ કૈનયન અથવા માઉંટ એવરેસ્ટ ને અન્ય માનચિત્ર કાર્યક્રમોં/સાઇટ્સ (map programs/sites) માં દ્વિઆયામી રૂપ માં જોવાની બદલે ત્રિ આયામી (dimension) રૂપ માં જોઈ સકાય છે. નવેમ્બર, ૨૦૦૬ પશ્ચાત્ થી માઉંટ એવરેસ્ટ સહિત બહુ પર્વતીય ચોટિયોં ની ત્રિઆયામી છવિયોં માં, એસ આર ટી એમ કવરેજ નાં અંતરાલોં ને ભરવા માટે  સંપૂરક ડી ઈ એમ ડેટા નો ઉપયોગ કરની સુધાર કરવામાં આવેલ છે.
આ અનુપ્રયોગોં નો ઉપયોગ કરનારા મોટા ભાગ ના લોકો પોતાનો ડેટા પણ આમાં જોડે છે તથા તેણે વિભિન્ન સ્રોતોં જેવાં કે બી બી એસ અથવા નીચે નાં ખંડ માં આપેલ લિંક માં ઉલ્લિખિત બ્લૉગ્સ નાં માધ્યમ થી ઉપલબ્ધ કરાવે છે. ગૂગલ અર્થ ધરતી ની સતહ પર આચ્છાદિત બધાં પ્રકાર ની છવિયોં ને પ્રર્દશિત કરવામાં સમર્થ છે તથા એક વેબ માનચિત્ર સેવા (Web Map Service) ક્લાઇંટ પણ છે. ગૂગલ અર્થ, કીહોલ માર્કઅપ લૈંગ્વેજ (Keyhole Markup Language)( કે એમ એલ) નો ઉપયોગ કરતા ત્રિ આયામી ભૂ સ્થાનિક (Geospatial) ડેટા નાં પ્રબંધન માં મદદગાર સિદ્ધ થાય છે.
ગૂગલ અર્થ ભવનોં તથા સંરચનાઓં(જેવા કે પુલ આદિ) ને ત્રિઆયામી રૂપ માં પ્રર્દશિત કરવા માં સક્ષમ છે, જેમાં સ્કેચઅપ (SketchUp), એક ત્રિઆયામી મૉડલિંગ (3D modeling)કાર્યક્રમ ના ઉપયોગ થી ઉપયોગકર્તાઓં ની પ્રસ્તુતિયો શામિલ થાય છે.
ગૂગલ અર્થ નાં પાછલાં સંસ્કરણોં માં (ચૌથા સંસ્કરણ થી પહલાં), ત્રિઆયામી ભવન માત્ર અમુક જ નગરોં માં દેખાડવામાં આવતાં હતાં, તેણી પણ પ્રસ્તુતિ ખ઼રાબ હતી અને તેમાં નો'તી દેખાતી. હવે,આખી દુનિયાં માંથી ઘણા બાંધકામો અને બિલ્ડીંગો ત્રિઆયામી ભવન માં ઉપલ્બ્ધ છે. અગસ્ત ૨૦૦૭ માં હૈમ્બર્ગ (Hamburg) ઐવું પહેલું શહેર બન્યું જે પૂરી રીતે, પોતની બનાવટ ની સાથે ત્રિ-આયામી માં જોવાય શકાયું. ૧૬ જનવરી, ૨૦૦૮ ના રોજ વેસ્ટપોર્ટ (Westport) નું આયરિશ કસ્બું ગૂગલ અર્થ માં ત્રિ-આયામી ચિત્ર ની સાથે સમ્મિલિત કરવામાં આવ્યું. 'વેસ્ટપોર્ટ ત્રિઆયામી' મૉડલ ત્રિઆયામી ચિત્ર બનાવવા વાળીફ઼ર્મ માં એમ ૩ ટી ડી દ્વારા લાંબી દૂરી ની લેજર સ્કૈનિંગ તકનીક તથા  ડિજિટલ ફોટોગ્રાફી નો પ્રયોગ કરતાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું અને એક આયરિશ ક઼સ્બાને આ પ્રકાર તૈયાર કરવામાં આવેલું પહેલું મૉડલ છે. કારણ કે આને સ્થાનીય સરકારોંએ પોતનાં શહેર નિયોજન (town planning) નાં કાર્ય હેતુ મદદ કરવાનાં  ઉદ્દેશ્ય થી વિકસિત કરવામાં આવેલું હતું, આથી આમાં ગૂગલ અર્થ મેં મળતી સર્વોચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન કી ફ઼ોટો-રિયલિસ્ટિક બનાવટ સમાવિષ્ટ છે.ગૂગલ કે ત્રિ આયામી વેયરહાઉસ  તથા અન્ય વેબસાઇટ્સ નાં માધ્યમ થી વિશ્વ નાં કતિપય ભવનોં અને ઇમારતોં નું ત્રિ આયામી પ્રતિપાદન ઉપલબ્ધ છે.
અત્યારે હાલ મેં ગૂગલે એક વધુ સુવિધા ને આમાં સમ્મિલિત કરી છે, જેનાથી દરેક બસો ગજ઼ ની દૂરી પર લૂપ માં ટ્રૈફ઼િક ની ગતિ પર નિગરાની રાખી શકાય છે.
15 અપ્રૈલ2008 ના રોજ જારી કરવામાં આવેલ 4.3 સંસ્કરણ માં, ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ (Google Street View) ને કાર્યક્રમ માં પૂરી રીતે એકીકૃત કરવામાં આવ્યું જેનાથી કાર્યક્રમ કેટલાં સ્થાનોં પર સ્ટ્રીટ લેવલ વ્યૂ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં સમર્થ થયું.
સ્કાઈ મૉડ
thumb|right|300px|વિંન્ડોઝ વિસ્ટા માં સ્કાઈ વ્યૂઇંગ મોડ માં ગુગલ અર્થ, 22 અગસ્ત 2007 ના રોજ જારી કરાયેલ 4.2 સંસ્કરણ માં, ગૂગલ અર્થે તારા અને ખગોળિય છબિયોં ને જોવાં માટે સ્કાઈ ઉપકરણ જોડ્યું. ગૂગલ સ્કાઈ (Google Sky)ને ગૂગલ એ બાલ્ટીમોર સ્થિત સ્પેસ ટેલીસ્કોપ સાઇંસ ઇંસ્ટીટ્યૂટ (Space Telescope Science Institute) ની સાથે તૈયાર કર્યું છે, જો કે હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ (Hubble Space Telescope) ના માટે વિજ્ઞાન પ્રચાલન કેન્દ્ર છે. સ્પેસ ટેલીસ્કોપ સાઇંસ ઇંસ્ટીટ્યૂટ નાં ડૉ. અલ્બર્ટો કોન્ટિ (Alberto Conti) અને આને વિકસિત કરવામાં તેમનાંસહયોગી ડૉ. કૈરોલ ક્રિશ્ચન (Carol Christian) એ ૨૦૦૭ થી સાર્વજનિક ચિત્રોં ને સમ્મિલિત કરવાં તથા સાથ જ કી સર્વેક્ષણોં માટે હબલ એડવાંસ્ડ કૈમરે થી ખેચંવામાં આવેલ રાલેખીય સંચિત ડાટા માં રંગીન ચિત્રોં ને પણ સમ્મિલિત કરવાની યોજના બનાવીં.નવાં-નવાં હબલ (Hubble)ચિત્રોં ને તે જારી થતાં જ ગૂગલ સ્કાઈ કાર્યક્રમ મેં સમ્મિલિત કરવામાં આવશે. મલ્ટી-વેવલેંથ ડેટા, પ્રમુખ ઉપગ્રહોં તથા તેમની કક્ષાઓં ની સ્થતિ જેવી નવી સુવિધાઓ તથા સાથે સાથે શૈક્ષણિક સંસાધન પણ ગૂગલ અર્થ સમુદાય ને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.!!!અનુવાદ બાકી!!!સ્કાઈ મોડ પર તારામંડલોં, નક્ષત્રોં, આકાશ ગંગાઓં તથા ગ્રહોં વ ઉનકી કક્ષાઓં કો પ્રદર્શિત કરને વાલે એનિમેશન દેખે જા સકતે હૈં.વીઓ ઈવેંટ  (VOEvent) પ્રોટોકૉલ કે ઉપયોગ સે હાલ હી મેં ઘટિત ખગોલશાસ્ત્રીય ગતિવિધિયોં કા એક રીયલ-ટાઇમ ગૂગલ સ્કાઈ મૈશઅપ ( mashup)વીઓ ઈવેંટ નેટ   કે સહયોગ સે ઉપલબ્ધ કરાયા જા રહા હૈ.ગૂગલ અર્થ માનચિત્રોં કા પ્રત્યેક પાઁચ મિનટ પર અદ્યતન કિયા જાતા હૈ.
ગૂગલ સ્કાઈ કોમાઇક્રોસૉફ્ટ કે આને વાલે ઉત્પાદ વિશ્વ વ્યાપી દૂરદર્શી (WorldWide Telescope) સે પ્રતિયોગિતા કા સામના કરના પડ઼ેગા, જિસકે જલ્દ હી આને કી આશા હૈ.
૧૩ માર્ચ, ૨૦૦૮ કો ગૂગલ ને ગૂગલ સ્કાઈ કા વેબ-આધારિત સંસ્કરણ તૈયાર કિયા જો કિ યહાઁ પર ઉપલબ્ધ હૈhttp://www.google.com/sky/.
સ્ટ્રીટ વ્યૂ
૧૫ અપ્રૈલ, ૨૦૦૮ કો ૪.૩ સંસ્કરણ કે સાથ ગૂગલ ને અપને સ્ટ્રીટ વ્યૂ (Street View) કો પૂર્ણ રૂપ સે ગૂગલ અર્થ કે સાથ સંયુક્ત કર દિયા.
ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ ૩૬૦ અંશોં પર સડ઼ક સ્તર કે પરિદૃશ્ય ઉપલબ્ધ કરાતા હૈ ઔર ઉપયોગકર્તાઓં કો ચયનિત નગરોં કે ભાગોં ઔર ઉનકે આસ પાસ કે મહાનગરીય ક્ષેત્રોં કા જ઼મીની સ્તર પર અવલોકન કરને મેં સક્ષમ બનાતા હૈ .૨૫ મઈ ૨૦૦૭ કો જબ ઇસે ગૂગલ માનચિત્રોં કે લિએ  (Google Maps)આરમ્ભ કિયા ગયા થા તબ કેવલ પાઁચ નગરોં કો  સમ્મિલિત કિયા ગયા થા .ઔર તબ સે ૪૦ સે અધિક અમેરિકી નગરોં તક ઇસકા વિસ્તાર હો ગયા હૈ ઔર ઇસમેં અનેક નગરોં કે ઉપનગરોં  ઔર કુછ નગરોં કે આસ પાસ કે ઉપનગર સમ્મિલિત હૈં.
જબ ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ કા પરિચાલન કિયા જાતા હૈ તો યહ મોટર વાહન પર લગે એક કૈમરે દ્વારા પહલે સે લિએ ગએ ચિત્રોં કો પ્રર્દશિત કરતા હૈ, ઔર સ્ક્રીન પર દર્શાએ ગએ ચિત્ર ચિન્હોં પર ક્લિક કરને કે લિએ માઉસ કા ઉપયોગ કરકે ઇસે અપની યાત્રા કી દિશા મેં સંચાલિત કિયા જા સકતા હૈ .ઇન સાધનોં કે ઉપયોગ સે ચિત્રોં કો કિસી ભી દિશા તથા વિવિધ કોણોં સે વિભિન્ન આકારોં મેં દેખા જા સકતા હૈ.
વિકિપીડિયા અને પૈનોરૈમિયો એકીકરણ
દિસમ્બર ૨૦૦૬ મેં ગૂગલ અર્થ ને જ્યોગ્રાફિક વેબ નામક એક નયા  સ્તર સમ્મિલિત કિયા જિસમેં વિકિપીડિયાઔરપૈનોરૈમિયો (Panoramio)  કે સાથ એકીકરણ સમ્મિલિત હૈ. વિકિપીડિયા મેં, કે માધ્યમ સે નિર્દેશાંકોં કે લિએ પ્રવિષ્ટિયાઁ નિકાલ દી જાતીં હૈં યદિ વિકિપીડિયા યા પૈનોરૈમિયો પ્રવિષ્ટિયાઁ દિખાને વાલે વિકલ્પોં કો ચુના જાતા હૈ તો ઉપયોગકર્તાઓં  કો  અપને ખુલે હુએ ગૂગલ અર્થ વ્યૂ મેં ક્લિક કિએ જા સકને વાલે બિન્દુ મિલેંગે .જબ ઇનમેં સે કિસી બિન્દુ કો ચુના જાતા હૈ તો ઉપયોગકર્તા કો ગૂગલ અર્થ મેં હી વિકિપીડિયા યા પૈનોરૈમિયો કી પ્રવિષ્ટિયાઁ દિખાયી દેંગી. વિકિપીડિયા-વર્લ્ડ  પરિયોજના કી એક કમ્યુનિટી -લેયર ભી હૈ.અંતનિર્હિત વિકિપીડિયા લેયર કે અતિરિક્ત ઔર નિર્દેશાંકોં કા પ્રયોગ કિયા ગયા હૈ, વિભિન્ન ટાઇપ પ્રર્દશિત કિએ ગએ હૈં ઔર વિભિન્ન ભાષાઓં કા નિર્વહન કિયા ગયા હૈ. દેખેં *ડાયનેમિક રેસ્પ .સ્ટેટિક લેયર. 30 મઈ2007 કો ગૂગલ દ્વારા યહ ઘોષણા કી ગઈ કિ વહ પૈનોરૈમિયો (Panoramio)કો અધિગ્રહિત કર રહા હૈ.
પ્રભાવ
ગુગલ અર્થ ઈન્ટરફેસ અને નીલ સ્ટીફન્સન (Neal Stephenson)ના સાઇ-ફાઇ (sci-fi) ક્લાસીક  સ્નો ક્રેશ  (Snow Crash)માં સ્પષ્ટ સમાનતા છે.
આ અસીમ વાસ્તવિકતા ના લોન્ચીંગના સમયનું પ્રદર્શન હતું જેમાં ક્લિપ મેપિંગ (Clip Mapping)નું સમર્થન હતું અને જે હાર્ડવેર ટેક્સચર પેજિંગ ક્ષમતા (હાલાંકિ ઇસમેં ક્લિપ મૈપિંગ કા ઉપયોગ નહીં થા) અને ''Powers of Ten" દ્વારા પ્રેરિત હતું. પ્રથમ ગૂગલ અર્થ કાર્યાન્વયન જેને અર્થ વ્યૂઅર કહેવાય છે. આંતરિક ગ્રાફિક્સ (Intrinsic Graphics)થી ક્રિસ ટેનર (Chris Tanner)ના ક્લિપ મૈપિંગ (Clip Mapping)ટેક્સચર પેજિંગ ની સૉફ્ટવેયર આધારિત કાર્યાન્વયન પ્રણાલી નાં પ્રદર્શન કે રૂપ માં નિકળયું છે તથા આને કી હોલ ઇંક ની જેમ પ્રચારિત કરવામાં આવ્યાં.અર્થ વ્યૂઅર સહજ સરંચના ની પેજિંગ પ્રણાલી ની ચરમ ક્ષમતાઓં ની અપરિહાર્ય સિદ્ધિ હતી અને અર્થ વ્યૂઅર પર કાર્ય કરી રહેલા અનેક વ્યક્તિ  સિલિકૉન ગ્રાફિક્સ નાં પૂર્વ છાત્રો હતાં.
વિનિર્દેશન
ગૂગલ અર્થ નું જુનાં હાર્ડવેયર કૉન્ફ઼િગરેશંસ પર ચાલવું સંભવ નથી.સબસે હાલ કે ઉપલબ્ધ ડાઉનલોડ (google earth 6.2) ઇન ન્યૂનતમ કૉન્ફ઼િગરેશંસ કા પ્રમાણ દેતે હૈં: :
વિફલતા નું સર્વાધિક સંભાવિત કારણ છે અપર્યાપ્ત વીડિયો રૈમ:જો પ્રયોગકર્તા નું ગ્રાફિક્સ કાર્ડ અર્થ ને રન કરવામાં સક્ષમ ન હોય તો તેને ચેતાવની આપવાના ઉદ્દેશ્ય થી આ સૉફ્ટવેયર ડિજાઇન કરવામાં આવેલ છે. (આ પ્રાયઃઅપર્યાપ્તવીડિયો રૈમ (Video RAM)કે બગી ગ્રાફ઼િક્સ કાર્ડ ડ્રાઇવર્સ ના કારણે હોય છે.) વિફલતા નું બીજું સંભાવિત કારણ છે ઇન્ટરનેટ એક્સેસ સ્પીડ. બહુ ધૈર્યવાન વ્યક્તિયોં ને અતિરિક્ત બ્રૉડબૈંડ ઇંટરનેટ (broadband Internet) ( કેબલ, ડીએસએલ, ટી1, ઇત્યાદિ ) ની આવશ્યકતા હોય છે.
મૈક સંસ્કરણ
મૈક ઓ એસ એક્સ (Mac OS X)કે લિએ એક સંસ્કરણ ૧૦ જનવરી, ૨૦૦૬ , કો જારી કિયા ગયા થા યહ ગૂગલ અર્થ વેબસાઇટ સે  ડાઉનલોડ કે લિએ ઉપલબ્ધ હૈ.નિમ્નલિખિત કુછ અપવાદોં કો છોડ઼કર મૈક સંસ્કરણ વસ્તુતઃ મૂલ વિંડો સંસ્કરણ જૈસી કાર્યાત્મકતા કે સાથ સ્થિર ઔર પૂર્ણ પ્રતીત હોતા હૈ.
સ્ક્રીનશૉટસ ઔર મૈક સંસ્કરણ કા એક વાસ્તવિક બિનારી૮ દિસમ્બર ,૨૦૦૫ કો ઇંટરનેટ પર લીક કર દિયા ગયા થા. લીક કિયા ગયા સંસ્કરણ કાફી અધૂરા થા. અન્ય ચીજ઼ોં મેં ન તો મદદ મેનૂ ઔર ન હી ઇસકી પ્રદર્શન લાયસેંસ સુવિધા કાર્ય કર રહી થી જો ઇસ બાત કા સંકેત થા કિ યહ સંસ્કરણ કેવલ ગૂગલ કે આતંરિક ઉપયોગ કે લિએ નિર્દિષ્ટ થા. ગૂગલ ને લીક કે સંબંધ મેં કોઈ બયાન જારી નહીં કિયા.
વર્તમાન મેં, મૈક સંસ્કરણ કેવલ મૈક ઓએસ એક્સ ૧૦.૪ (10.4) સંસ્કરણ યા બાદ કે સંસ્કરણોં કે અધીન હી કાર્ય કરતા હૈ. ઇસમેં કોઈ અન્તઃ સ્થાપિત બ્રાઉજર તથા જીમેલ કે લિએ કોઈ સીધા ઇંટરફેસ નહીં હૈ. એપ્લિકેશન મેં સ્વિચિંગ કરતે સમય ઇસમે મેનુ બાર સે સંબંધિત કુછ પરેશાનિયાઁ હૈં તથા એનોટેશન બલૂંસ વ મુદ્રણ સંબંધી ભી કુછ પરેશાનિયાં હૈં.
લિનક્ષ સંસ્કરણ
સંસ્કરણ 4 બીટા કે સાથ શુરુ કરતે હુએ, ગૂગલ અર્થ Qt-ટૂલ કિટ (Qt-toolkit) કા ઉપયોગ કરતે હુએ એક નેટિવ પોર્ટ કે રૂપ મેં, લાઇનક્સ કે અંતર્ગત કાર્ય કરતા હૈ.યહ વિશેષ રૂપ સે ડિજિટલ અધિકાર પ્રબંધન (Digital Rights Management)કો લાગૂ કરને કે ક્રમ મેં એક સ્વામિત્વ સૉફ઼્ટવેયર (proprietary software) હૈ, તથા ગૂગલ અર્થ કે લિએ કોઈ નિશુલ્ક સંગત ક્લાઇંટ વિકસિત કરને કે લિએ ફ઼્રી સૉફ઼્ટવેયર ફ઼ાઉંડેશન (Free Software Foundation)ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા ફ઼્રી સૉફ઼્ટવેયર પરિયોજનાઓં (High Priority Free Software Projects)મેં સે કિસી એક પર વિચાર કરતી હૈ.
રિઝોલ્યૂશન અને પરિશુદ્ધતા
thumb|{કુછ દ્વીપોં કા બહુત કમ રિજ઼ૉલ્યૂશન દિખાને વાલે, [[સિલી કે દ્વીપ (Isles of Scilly)યહ દ્વીપ ( હરિત ક્ષેત્ર ) લગભગ ૧૦ કિ.મી. તક ફૈલે હૈં.]]
thumb|left|[[જિબ્રાલ્ટર (Gibraltar) કે પશ્ચિમ કી ઓર ઝુકા હુઆ દૃશ્ય જિબ્રાલ્ટર કી ચટ્ટાન (Rock of Gibraltar)સે ઉઠતા સાગર દર્શાતા હૈ - સાગર કા ઉન્નતાંશ બિલકુલ એલિઓટ્સ મેમોરિયલ, 252 મી. કે સમુદ્ર તટ સે જ઼રા હટકર હૈ.]] અધિકાંશ સ્થલીય ક્ષેત્રોં કો લગભગ 15 મીટર પ્રતિ પિક્સેલ કે રિજ઼ૉલ્યૂશન કે સાથ ઉપગ્રહ ચિત્રાવલી મેં કવર કિયા ગયા હૈ. કુછ આબાદી વાલે ઇલાકોં કો ભી કુછ પિક્સેલ્સ પ્રતિ મીટર કે સાથ વૈમાનિક ચિત્રાવલી ( ઓર્થોફોટો (orthophoto) ગ્રાફી) દ્વારા કવર કિયા ગયા હૈ. મહાસાગરોં કો બહુત હી કમતર રિજ઼ૉલ્યૂશનપર કવર કિયા ગયા હૈ, જૈસે કિ દ્વીપોં, ઔર વિશેષતઃ સિલી કે દ્વીપ (Isles of Scilly), જો કિ ઇંગ્લૈંડ કે દક્ષિણ પશ્ચિમ મેં સ્થિત હૈં, લગભગ ૫૦૦ મી. યા ઉસસે કમ રેસોલુશન પર હૈં. યે ચિત્ર ટેરામેટ્રિક્સ દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયા ગયા હૈ.
ગૂગલ ને મૂલ રૂપ સે ઇસ સૉફ્ટવેયર કો જારી કિએ જાને કે પશ્ચાત્ સે કાર્યક્રમ કે અદ્યતન કે બિના વેક્ટર મૈપિંગ કી કઈ ત્રુટિયોં કો દૂર કિયા હૈ. ઇસકા એક ઉદહારણ હૈ કનાડા કે રાજ્ય નુનાવુટ (Nunavut) રાજ્ય કી સીમાઓં કા ગૂગલ અર્થ માનચિત્ર મેં ન હોના. ઇસ રાજ્ય કી સ્થાપના ૧ અપ્રૈલ,૧૯૯૯ કો કી ગઈ થી; આ ખામીને વર્ષ ૨૦૦૬ ના પ્રારંભ મા એક ડાટા અદ્યતન ના માધ્યમ થી ઠીક કરી લેવામા આવ્યુ. હાલ મા કરવામા આવેલા અદ્યતનીકરણ થી વ્યાપક હવાઈ છાયાંકન  ની ક્ષમતા વધી ગઇ છે, વિશેષ રૂપ સે પશ્ચિમી વ મધ્ય યૂરોપ કે કુછ ભાગોં મેં, તથાપિ આયરલૈંડ ઇસમેં સમ્મિલિત નહીં હૈ જહાઁ કી ચિત્રાવલી કાફ઼ી સીમિત હૈ.
યે સભી ચિત્ર એક હી સમય મેં નહીં લિએ ગએ હૈં, કિંતુ સામાન્યતઃ તીન વર્ષ સે અધિક પૂર્વ કે નહીં હૈં. કુછ સ્થાનોં પર ચિત્રોં કે સેટ ઠીક ક્રમ મેં નહીં રખે ગએ હૈં. ફોટોગ્રાફિક ડાટાબેસ મેં અદ્યતન કી પ્રક્રિયા કભી કભી હી નોટિસ કી જા સકતી હૈ જબ પૃથ્વી કે સ્વરુપ મેં કોઈ બડ઼ા પરિવર્તન હોતા હૈ, જૈસે કિ ઉદાહરણ કે લિએ કૈટરીના તૂફ઼ાન કે પશ્ચાત્ ન્યૂ ઓર્લીન્સકે ગૂગલ અર્થ કે અપૂર્ણ અદ્યતન, અથવા જબ ધરતી કી સતહ પર સ્થલ ચિન્હોં કે રૂપ મેં અપ્રત્યાશિત રૂપમ સે પરિવર્તન હોતા હૈ. હાલાંકિ, સ્થલ ચિહ્નોં કા સ્થાન નહીં બદલા હોતા હૈ, ફિર ભી ચિત્રાવલી કો અલગ તરીકે સે સંયોજિત વ ક્રમબદ્ધ કિયા જાતા હૈ. ૨૦૦૬ કે પ્રારંભ મેં ઐસે હી એક અદ્યતન ને લન્દન કે છાયાંકન મેં કઈ ક્ષેત્રોં મેં ૧૫-૨૦ મીટર કે શિફ્ટ્સ સ્થાપિત કિએ, જો કિ બહુત ઉચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન કે કારણ નોટિસ કિએ જા સકતે થે.
સ્થાનોં કે નામ વ સડકોં કે વિવરણ મેં સ્થાન-સ્થાન કે અનુસાર કાફ઼ી ભિન્નતા હૈ. યે ઉત્તરી અમેરિકા તથા યૂરોપ મેં સર્વાધિક દોષરહિત હૈં, કિંતુ નિયમિત મૈપિંગ અદ્યતન અન્યત્ર કવરેજ મેં સુધાર લા રહે હૈં.
ક્ષેત્ર કી ઊંચાઈ માપને કે લિએ ઉપયોગ કી ગયી તકનીક કે કારણ કઈ બાર ત્રુટિયાં હો જાતી હૈં; ઉદાહરણ કે લિએ એડિલેડમેં સ્થાપિત ઊંચી ઇમારતોં કે કારણ શહર કે એક ભાગ કો એક છોટા પર્વત સમઝા જા સકતા હૈ, જબકિ યહ સમતલ હૈ. એફિલ ટૉવર (Eiffel Tower) કી ઊઁચાઈ ભી પેરિસ કે ચિત્રણ મેં ઐસા હી પ્રભાવ ઉત્પન્ન કરતી હૈ. સાથ હી, સમુદ્ર તાલ કે નીચે કે ઊંચે સ્થાન સમુદ્ર તલ કે રૂપ મેં પ્રસ્તુત કિયા ગયા હૈ; અર્થાત્ સૈલટન સિટી, કૈલિફોર્નિયા (Salton City, California); ડેથ વૈલી (Death Valley) તથા ડેડ સી (Dead Sea) કો ૦ મી. કે રૂપ મેં સૂચિત કિયા ગયા હૈ જબકિ સૈલટન સિટી -૩૮ મી. હૈ; ડેથ વૈલી -૮૬ મી. હૈ તથા ડેડ સી -૪૨૦ મી. હૈ.
"Measure" ફંક્શન સે દ્યોતિત હોતા હૈ કિ ભૂમધ્ય રેખા કી લમ્બાઈ લગભગ ૪૦,૦૩૦.૨૪ કિ.મી. હૈ,જિસમેં ૪૦,૦૭૫.૦૨ કી વાસ્તવિક લમ્બાઈ કી તુલના મેં - ૦.૧૧૨% કી ત્રુટી હૈ; દેશાંતર રેખા સબંધી (meridional) ધરતી કી પરિધિ પર ઇસકી લમ્બાઈ ૩૯,૯૬૩.૧૩ કિ. મી. દ્યોતિત હોતી હૈ, ઇસમેં ભી ૪૦,૦૦૭.૮૬ કે વાસ્તવિક માન કી તુલના મેં -૦.૧૧૨% કિ ત્રુટિ હૈ.
૧૬ દિસમ્બર, ૨૦૦૭ કો ઑસ્ટ્રેલિયા કે લૈંડસૈટ ઇમેજ મોસૈક કી ચિત્રાવલી કા પ્રયોગ કરતે હુએ અન્ટાર્કટિકા કે ધિકાંશ ભાગોં કા અદ્યતન કિયા ગયા;( અન્ટાર્કટિકા કે કુછ ભાગોં કે ૧ મી. રિજ઼ૉલ્યૂશન કે ચિત્ર જૂન, ૨૦૦૭ મેં જોડ઼ે ગએ); તથાપિ ગૂગલ અર્થ કે વર્તમાન સંસ્કરણ સે આર્કટિક પોલર આઇસ કૈપ (polar ice cap) ગાયબ હૈ, ઠીક વૈસે જૈસે કિ સમુદ્ર કી લહરેં.ભૌગોલિક ઉત્તરી ધ્રુવ (North Pole) આર્કટિક મહાસાગર કે ઊપર મંડરાતા હુઆ પાયા જાતા હૈ તથા ટાઇલિંગ પ્રણાલી ધ્રુવ કે સમીપ આર્ટિક્રાફ઼્ટ્સ  (artifacts)ઉત્પન્ન કરતી હૈ ક્યોંકિ ટાઇલ અસીમિત રૂપ સે છોટી હો જાતી હૈં તથા અંકોં કો નજદીકી પૂર્ણાંક બનાને સમ્બન્ધી ત્રુટિયાઁ  સંચિત હોતી રહતી હૈં.
કુછ ભૂ ક્ષેત્રોં મેં, તથા પર્વતોં કે છાયા ક્ષેત્રોં કી તરફ઼ બાદલોં કી પરત તથા છાયાઓં કે કારણ સ્પષ્ટ રૂપ સે દેખના કઠિન યા અસમ્ભવ હો જાતા હૈ.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ગોપનીયતા મુદ્દાઓ
ઇસ સૉફ઼્ટવેયર કી રાષ્ટ્રીય અધિકારિયોં સહિત કઈ વિશેષ રુચિ વાલે સમૂહોં ને આલોચના કી હૈ ક્યોંકિ યહ નિજતા કા હનન હૈ ઔર ઇસસે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કો ભી ખ઼તરા હો સકતા હૈ.એક ઠોસ દલીલ યહ દી જાતી હૈ કિ યહ સૉફ્ટવેયર સૈના અથવા અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાનોં કે વિષય જાનકારી પ્રદાન કરતા હૈ, જિસકા ઉપયોગ આતંકવાદિયોં (terrorist) દ્બારા કિયા જા સકતા હૈ. ઇસ પ્રકાર કી કુછ ચિંતાએં નિમ્ન હૈં:
300px|thumb|right|[[દ હેગ (The Hague)નીદરલૈંડ્સ મેં શાહી અસ્તબલોં કી ધુંધલી છવિ]]
કુછ નાગરિક ઉનકી સંપત્તિયોં તથા આવાસોં કો પ્રર્દશિત તથા ઉન્મુક્ત રૂપ સે પ્રસારિત કરને વાલે હવાઈ ચિત્રણ કે સન્દર્ભ મેં ચિંતિત હો સકતે હૈં. સાપેક્ષ રૂપ મેં કુછ અધિકાર ક્ષેત્ર રાજ્ય કે ગોપનીયતા કા અધિકાર સે અલગ વ્યક્તિ કી નિજતા કે અધિકાર (right to privacy) કી ગારંટી દેતે હૈં, યહ એક મહત્વપૂર્ણ કિંતુ બહુત છોટા વિષય હૈ. શાયદ ઇન આલોચકોં કે બારે મેં જાનકારી થી, ઇસલિએ એક બાર ગૂગલ ને નેવાદ મેં ક્ષેત્ર 51 (Area 51)(જો અચ્છી તરહ સે દિખાયી દેતા હૈ તથા જિસે ખોજના આસાન હૈ) વ્યતિક્રમ સ્થલ ચિહ્ન કે રૂપ મેં થા જબ ગૂગલ અર્થ પહલી બાર સ્થાપિત હુઆ.
સંયુક્ત રાજ્ય સરકાર કી ઓર સે દબાવ કે કારણ નંબર એક વેધશાલા સર્કિલ (Number One Observatory Circle)પર ઉપરાષ્ટ્રપતિ  (Vice President)કે નિવાસ કો પિક્સેલાઇજ઼ેશન  (pixelization)કે દ્વારા ગૂગલ અર્થ તથા ગૂગલ મૈપ્સ  (Google Maps)પર અસ્પષ્ટ કર દિયા ગયા.ઇસે નીચે કરને કી ઉપયોગિતા સંદિગ્ધ હૈ ચૂઁકિ સંપત્તિ કે ઉચ્ચ રાસુલેશન ફ઼ોટો ઔર હવાઈ સર્વેક્ષણ હર જગહ ઇન્ટરનેટ પર આસાની સે ઉપલબ્ધ હૈ. ઇસ તરહ સે કૈપિટલ હિલ (Capitol Hill)કે ચિત્ર કા પિક્સેલાઇજ઼ેશન કિયા જાતા થા પરન્તુ બાદ મેં ઇસે હટા લિયા ગયા.
આલોચકોં ને ઇસ વિષય મેં ચિંતા જતાયી હૈ કિ ગૂગલ કુછ વિશિષ્ટ ઉદ્દેશ્યોં કી પૂર્તિ હેતુ અપને ડાટાબેસ કો બિગાડ઼ રહા હૈ. ઉનકા માનના હૈ કિ કિસી ભૂ ચિત્ર કો ધુંધલા કરના ઇસકે કથિત ઉદ્દેશ્ય - '' ગ્રહ પર કિસી ભી સ્થાન કો સ્પષ્ટ રૂપ સે દેખને મેં સમર્થ બનાના" - કે વિપરીત હૈ.
અંતતઃ, પ્રયોગાત્મક અનુસંધાન ને દર્શાયા હૈ કિ જબકિ ગૂગલ લોગોં કો નિજી લિસ્ટિંગ્સ મેં સે વિકલ્પ ચયન કે લિએ સમર્થ બનાતા હૈ, અધિકાંશ લોગોં કો ફોન નમ્બર કા ઉપયોગ કરતે હુએ ભૌગોલિક રૂપ સે ચિન્હિત કિયા જા સકતા હૈ.
ગૂગલ અર્થ સમુદાય
ગૂગલ અર્થ સમુદાય એક ઑનલાઇન ફોરમ હૈ, જો કિ રોચક તથા શૈક્ષિક દૃષ્ટિ સે ઉપયોગી સ્થલચિહ્નોં કો પ્રસ્તુત કરને હેતુ સમર્પિત હૈ. ઇસે ગૂગલ અર્થ વેબ પૃષ્ઠ પર અથવા કાર્યક્રમ મેં હી સહાયતા ખંડ કે અંતર્ગત ખોજા જા સકતા હૈ. અથવા એક સ્થલ ચિહ્ન કો ડાઉનલોડ કિએ જાને કે પશ્ચાત્ વહ અપને આપ ગૂગલ અર્થ પર ચલેગા (યદિ ખુલા નહીં હોગા), તથા સીધે ઉસ વ્યક્તિ દ્વારા ઉસ વિનિર્દિષ્ટ સ્થાન પર પહુંચેગા, જિસને ઉસે સ્થલીકૃત કિયા થા. એક બાર વહાઁ પહુંચનેં પર, આપ ઉસ આઇકન પર રાઇટ ક્લિક કરકે તથા "મેરે સ્થાન મેં સહેજેં" ચુનકર ઉસે "મેરે સ્થાન" મેં જોડ઼ સકતે હૈં.ઇસકે અલાવા, કોઈ ભી દૂસરોં દ્વારા ડાઉનલોડ કિએ જાને કે લિએ સ્થલચિહ્ન પોસ્ટ કર સકતા હૈ, જબ તક કિ આપકા કોઈ ખાતા હૈ.
ગૂગલ અર્થ કા ઉપયોગ "આપદાઓં" કા પતા લગાને કે ભી કિયા જા સકતા હૈ. વર્તમાન મેં પ્રયોગકર્તા ઇન સબકો ગૂગલ અર્થ સમુદાય મેં ખોજ સકતા હૈ. ઇસકા એક ઉદહારણ ગિએસ્લેંબેર્ગ, લેવરકુસેન, જર્મની કે ગિએસ્લેનબર્ગ, એન કે નિકટ એ3 ઑટોબાહન પર એક જલતી હુઈ કાર અથવા સમુદ્ર તટ સે દૂર પલટા હુઆ જહાજ હૈં.
પરતેં
ગૂગલ અર્થ વ્યાવસાયિક તથા રુચિકર સ્થાનોં કી જાનકારી કે સ્રોત કે રૂપ મેં, ઔર સાથ હી સાથ વિકીપીડિયા, પૈનોરૈમિયો (Panoramio)તથા યૂટ્યૂબ કી સામગ્રી કો પ્રદર્શિત કરને કે લિએ કઈ લૈયર્સ પ્રદાન કરતા હૈ.ગૂગલ નઈ લેયર્સ કા પ્રાયઃ અદ્યતનીકરણ કરતા હૈ,તથા પૈનોરૈમિયો વ ગૂગલ અર્થ સમુદાય આદિ કા પ્રતિદિન અદ્યતન કિયા જાતા હૈ.
ભૌગોલિક વેબ
સડ઼ક: અધિકાંશ દેશોં કે લિએ સડ઼ક નેટવર્ક દર્શાતા હૈ.
૩ આયામી (3D)ઇમારતેં:પ્રમુખ શહરોં જૈસે કિ ન્યૂયૉર્ક શહર  યા હાંગકાંગ મેં કઈ ૩ ડી ઇમારતેં દર્શાતા હૈ.
ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ (Google Street View):સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે શહરોં કે અનેક પ્રમુખ ચૌરાહોં ઔર સડ઼કોં કે '' ૩૬૦ ડિગ્રી પર પૈનોરૈમિક  (panoramic)દૃશ્ય કે સાથ સ્થાન ચિહ્ન દિખાતા હૈ. ઇસ સુવિધા કો એક અંતરરાષ્ટ્રીય સીમા તક લે જાને કે લિએ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે અતિરિક્ત કુછ અન્ય દેશોં કે સાથ સમઝૌતે કિએ ગએ હૈં. દેશોં મેં બ્રિટેન ઔર કનાડા સમ્મિલિત હૈં .''
બાર્ડર ઔર લેબલ : ''ઇસમેં દેશોં /પ્રાન્તોં (provinces)કી સીમાએઁ સીમાએઁ હૈં ઔર શહરોં, કસ્બોં ઔર ગાઁવોં કે સ્થાનચિહ્ન દર્શાતા હૈ. ''
યાતાયાત : ''પ્રાયઃ અદ્યતન યાતાયાત સૂચના દર્શાતા હૈ. ''
મૌસમ: ડૉપલર રડાર સે પૂરી મૌસમ રિપોર્ટ (weather report) દેતા હૈ ઔર બાદલોં કી પરત,  (doppler radar) સ્થાનીય મૌસમ કી રિપોર્ટ ભી.
ગૈલરી
ગ્લોબલ અવેયરનેસ: '' વૈશ્વિક જાનકારી કા પ્રસાર કરને વાલી સેવાઓં કા એક સંકલન. યહ સ્તર ગૂગલ અર્થ આઉટરીચ (Google Earth Outreach) દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયા ગયા. ઇસ ભાગ મેં ઉપલબ્ધ સ્તરોં કે લિએ આઉટરીચ કા અનુચ્છેદ દેખેં.''
મહત્ત્વ કે વિષય : ''અનેક સ્થાનીય સેવાઓં દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાઈ ગયીં વ્યાવસાયિક સૂચિયોં કા સંકલન. ''
કૉપીરાઈટ
વર્તમાન મેં, ગૂગલ અર્થ દ્વારા ઉપગ્રહ ડાટા કા ઉપયોગ કરતે હુએ ગૂગલ અર્થ દ્વારા તૈયાર કિયા ગયા પ્રત્યેક ચિત્ર કૉપીરાઇટ (copyright) યુક્ત માનચિત્ર હૈ. ગૂગલ અર્થ સે વ્યુત્પન્ન કોઈ ભી ડાટા કૉપીરાઇટ ડાટા સે વ્યુત્પન્ન હોગા જો કિ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે કૉપીરાઇટ ક઼ાનૂન (United States Copyright Law) કે અંતર્ગત ગૂગલ દ્વારા જારી અનુજ્ઞપ્તિયોં કે ન હોને કી સ્થિતિ મેં ઉપયોગ નહીં કિયા જા સકતા. ગૂગલ ચિત્રોં કે ગૈર વ્યાવસાયિક (non-commercial) વ્યક્તિગત ઉપયોગ કી અનુમતિ દેતા હૈ(ઉદાહરણ કે લિએ વ્યક્તિગત વેબસાઇટ અથવા બ્લૉગ મેં) જબ તક કિ કૉપીરાઇટ અધિકાર ઔર સર્વાધિકાર સુરક્ષિત રહતે હૈં. ઇસકે વિપરીત, નાસા કે ગ્લોબ સૉફ્ટવેયર વર્લ્ડ વિંડ (World Wind) દ્વારા સ્થાપિત છવિયોં મેં બ્લૂ માર્બલ (Blue Marble), લૈંડસૈટ (Landsat) અથવા યૂ એસ જી એસ લેયર કા ઉપયોગ હોતા હૈ, જિસમેં સે પ્રત્યેક લેયર સાર્વજનિક ક્ષેત્ર (public domain) કે ભૂ ભાગ કી લેયર હૈ. સંયુક્ત રાજ્ય સરકાર કી એક એજેંસી કે કાર્ય નિર્માણ કે સમય સાર્વજનિક ક્ષેત્ર કે હોતે હૈં.ઇસકા તાત્પર્ય હૈ કિ ઇન ચિત્રોં કો વ્યાવસાયિક ઉદ્દેશ્યોં કી પૂર્તિ કે લિએ રૂપાંતરિત, પુનર્વિતરિત કિયા જા સકતા હૈ.
ગૂગલ અર્થ પ્લગ-ઈન
ગૂગલ અર્થ એ પી આઈ એક નિશુલ્ક બીટા સેવા હૈ, જો કિ ઉપભોક્તાઓં કો નિશુલ્ક રૂપ સે પ્રાપ્ત કિસી ભી વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ હૈ. પ્લગ-ઇન તથા જાવા સ્ક્રિપ્ટ એપીઆઈ ઉપયોગકર્તાઓં કો ગૂગલ અર્થ કે એક સંસ્કરણ કો વેબ પૃષ્ઠોં પર ડાલને મેં સક્ષમ બનાતા હૈ. એપીઆઈ મેં ગૂગલ અર્થ અનુપ્રયોગ વાલી સમગ્ર વિશેષતાએં નહીં હૈં કિંતુ તો ભી યહ જટિલ ત્રિ આયામી માનચિત્ર સૉફ્ટવેયર બનાને મેં સમર્થ બનાતા હૈ.
પ્લગ-ઇન કા સંસ્કરણ ૧.૦ નિમ્નલિખિત લેયર્સ મેં મદગાર સિદ્ધ હોતા હૈ :
યહ 'સ્કાઈ મોડ' મેં ભી મદદગાર હૈ તથા સંપૂર્ણ સૉફ્ટવેયર કી ભાંતિ હી વૈસે હી નિયંત્રણ તથા ઇન્ફોર્મેશન બાર ઉપલબ્ધ કરતા હૈ.
ગૂગલ અર્થ પ્રો
$ ૪૦૦ કે વાર્ષિક સદસ્યતા શુલ્ક કે ભુગતાન પર ઉપલબ્ધ હોને વાલા ગૂગલ અર્થ પ્રો ગૂગલ અર્થ કા વ્યવસાયોન્મુખી ઉન્નત સંસ્કરણ હૈ, જો કિ પ્લસ સંસ્કરણ સે અધિક વિશેષતાઓં સે યુક્ત હૈ. ઇસ પ્રો સંસ્કરણ મેં એડ-ઑન સૉફ્ટવેયર સમ્મિલિત હૈ, જૈસે કિ : પહલે ઇસકે લિએ, $ ૪૦૦ કે અલાવા અતિરિક્ત શુલ્ક ભી દેના હોતા થા, કિંતુ અબ હાલ હી મેં ઇસે ઇસ પૈકેજ મેં હી સમ્મિલિત કર દિયા ગયા હૈ. જનવરી, ૨૦૦૮ કે ગૂગલ અર્થ પ્રો કા અદ્યતનીકરણ કરતે હુએ ઉસમેં ૪૦૦ અતિરિક્ત સુવિધાએં જોડ઼ી જા રહી હૈં, ઇસ સંસ્કરણ કા શુલ્ક $ ૧૦૩૦ અમેરિકી ડૉલર ઘોષિત કિયા ગયા હૈ.
ફ્લાઇટ સિમુલેટર
સિમ્યુલેટર કો એક માઉસ અથવા જૉયસ્ટિક કી મદદ સે ભી નિયંત્રિત કરના સમ્ભવ હૈ, હાલાંકિ વર્તમાન મેં સભી માડલ્સ મેં યહ સુવિધા ઉપલબ્ધ નહીં હૈ.
સમીક્ષાએઁ
શ્રેણી:ફ્રી સોફ્ટવેર શ્રેણી:ગૂગલ
રતનપુર (તા. ખેડબ્રહ્મા)
રતનપુર (તા. ખેડબ્રહ્મા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  ખેડબ્રહ્મા તાલુકામાં આવેલું  એક ગામ છે. રતનપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખેડબ્રહ્મા તાલુકો
ગુણવંતરાય આચાર્ય
ગુણવંતરાય પોપટભાઈ આચાર્ય (૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૦ - ૨૫ નવેમ્બર ૧૯૬૫) જાણીતાં ગુજરાતી નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, નવલિકાકાર, નિબંધકાર, પત્રકાર હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ જેતલસરમાં થયો હતો અને વતન જામનગર હતું. તેમણે શાળાનું શિક્ષણ માંડવી, કચ્છમાં પૂર્ણ કર્યું. બંદરની નજીક હોવાથી ખલાસીઓ પાસેથી સાગરસાહસની કથાઓના અને પિતા પોલિસ ખાતામાં હોવાથી મીર, વાઘેરો, બારોટોનાં ટેક, સ્વાર્પણ, જવાંમર્દીની કથાઓના સંસ્કાર પડયા. કૉલેજનું શિક્ષણ તેમણે એક સત્રથી આગળ વધાર્યું નહીં.
રાણપુરમાં હસનઅલી ખોજાનાં સૌરાષ્ટ્રમિત્રમાં ૧૯૨૭માં જોડાયા. પછી સૌરાષ્ટ્રના તંત્રીમંડળમાં. ત્યાંથી ફૂલછાબ સાપ્તાહિકના તંત્રી તરીકે ગયા. પ્રજાબંધુ અને ગુજરાત સમાચાર સાથે પણ સંલગ્ન. મોજમજાહ ફિલ્મ-સાપ્તાહિકના પણ તંત્રી રહેલા. ૧૯૪૫માં તેમને રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયો હતો.
૨૫ નવેમ્બર ૧૯૬૫ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
તેમની પુત્રીઓ વર્ષા અડાલજા અને ઇલા આરબ મહેતા જાણીતાં લેખિકાઓ છે.
સાહિત્ય
એમની સાગરકથાઓમાં દરિયાલાલ (૧૯૩૮) અત્યંત લોકપ્રિય બની છે. ઉપરાંત ભગવો નેજો (૧૯૩૭), સરફરોશ (૧૯૫૩), હાજી કાસમ તારી વીજળી (૧૯૫૪), રત્નાકર મહારાજ (૧૯૬૪) વગેરે મુખ્ય છે અને ઐતિહાસિક નવલકથાઓમાં ગિરનારને ખોળે (૧૯૪૬), સેનાપતિ (૧૯૪૭), ગુર્જર લક્ષ્મી (૧૯૫૨), શ્રીધર મહેતા (૧૯૫૭), કરાળ કાળ જાગે ભાગ-૧-૨ (૧૯૫૯), ભૂત રડે ભેંકાર (૧૯૬૧) વગેરે મુખ્ય છે. એમણે વાઘેલા યુગ ગ્રંથાવલિ અને ગુજરાત ગ્રંથાવલિ અંતર્ગત વિશળદેવ (૧૯૬૦), અર્જુનદેવ (૧૯૬૧) ઈડરિયોગઢ (૧૯૬૨). વગેરે નવલકથાઓ આપી છે. એમણે આપેલી સામાજીક નવલકથાઓમાં કોરી કિતાબ (૧૯૩૫), વિરાટનો ઝબ્બો (૧૯૩૮), પુત્રજન્મ (૧૯૪૦), રામકહાણી (૧૯૪૧) વગેરે નોંધપાત્ર છે; તો જાસૂસકથાઓમાં છેલ્લી સલામ (૧૯૬૨), કેડી અને કાંટા (૧૯૬૨) વગેરે છે.
ઓટાનાં પાણી (૧૯૩૮), શ્રી અને સરસ્વતી (૧૯૫૬), નીલરેખા (૧૯૬૨), જોબનપગી (૧૯૬૪) વગેરે એમના નવલિકાસંગ્રહો છે. એમણે અલ્લાબેલી (૧૯૪૬), જોગમાયા અને શિલાલેખ (૧૯૪૯), અખોવન (૧૯૫૭), માર રાજ (૧૯૫૭) જેવા નાટ્યસંગ્રહો પણ આપ્યા છે. એમના પ્રકીર્ણ સાહિત્યમાં હું બાવો ને મંગળદાસ (૧૯૩૬), સુભાષચન્દ્રબોઝ (૧૯૪૬), મૂંઝવતા પ્રશ્નો (૧૯૪૭), આપણે ફરી ન વિચારીએ? (૧૯૫૯) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
દરિયાલાલ (૧૯૪૧) ગુણવંતરાય આચાર્યની દરિયાઈ સાહસના વિશિષ્ટ વસ્તુને આલેખતી નવલકથા. એમાં ઇતિહાસનાં કેટલાંક તથ્યોનો ને પાત્રોનો આધાર લેવાયો છે, તો કિંવદન્તિઓનો પણ ઉપયોગ થયો છે. લધાભાની પેઢી ગુલામોનો વેપાર કરે છે, જંગબારમાં, રામજીભા એમનો મદદકર્તા વિશ્વાસુ માણસ છે, પણ એકવાર પકડી લવાતા વીસ ગુલામો ગેંડાથી માર્યા જાય છે, એ ઘટનાથી રામજીભામાં રહેલો મનુષ્ય જાગી ઊઠે છે, તેઓ ગુલામોનો વેપાર નાબૂદ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે ને લધાભાની પેઢી છોડીને જંગબારનાં જંગલોમાં વસતા લોકોને ખેતી માટે જાગૃત કરે છે. લવિંગાદિની ખેતી કરાવીને ગુલામોને મુક્ત કરવાની સફળ યોજના પાર પાડે છે. હાલારપ્રેમ, માનવતા, સોંપેલાં કાર્ય પાર પાડવાની નિષ્ઠા-આ બધાં સારુ રામજીભા જીવસટોસટનાં સાહસ કરે છે. હાલારની બાઈ રુખીને ચાંચિયા અબુ હસને બાન રાખ્યાનું જાણે છે ત્યારે તેઓ તેને છોડાવવા લાલિયા ઘંટ જેવા વરુ-વૃત્તિના માણસ સાથે બાથ ભીડે છે. ડંકર્ક અને મંગો યાર્કને શોધે છે. જંગલનાં ને દરિયાનાં સાહસો ખેડી વધુ ને વધુ ગુલામોને મુક્ત અને માણસ બનાવે છે. નવલકથામાં કથાનું આયોજન ચુસ્ત, નાટ્યાત્મક અને આકર્ષક છે. વર્ણનો અને વસ્તુ વાસ્તવનિષ્ઠ છે. ઉપરાંત, ભાષાનું નોંધપાત્ર બળ દાખવી આ નવલકથા આપણી અલ્પ દરિયાઈ સાહસકથાઓમાં નોંધપાત્ર છે.
અલ્લાબેલી (૧૯૪૨) રંગભૂમિ ઉપર એ જમાનામાં સફળ રીતે ભજવાયેલા, ગુણવંતરાય આચાર્યના આ ત્રિઅંકી નાટકનું વસ્તુ ઐતિહાસિક છે. નાટક મૂળ માણેકના શૌર્યવાન, ટેકીલા તથા વતનપ્રેમી વ્યક્તિત્વને અને એની નિષ્ઠા તથા બહાદુરીને આ નાટક ઉપસાવે છે. નાટકની દ્રશ્યયોજના સફળ છે. લેખકના ચિત્રપટની દુનિયાના અનુભવોનો લાભ પણ આ નાટકને મળ્યો જણાય છે. ચિત્રાત્મક આલેખન, ગતિશીલ સંવાદો તથા ક્રમશઃ સંઘર્ષ પ્રતિ ગતિમાન કથા-વસ્તુની ગૂંથણી આ કૃતિની વિશેષતાઓ છે.
હાજી કાસમ તારી વીજળી (૧૯૫૪) ૧૮૮૮માં વૈતરણા (વીજળી) જહાજ ડૂબવાની ઘટના પર આધારિત નવલકથા છે.
પુરસ્કાર
૧૯૪૫માં તેમને રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૦૦માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૬૫માં મૃત્યુ
નવકાર મંત્ર
નવકાર મંત્ર ૯ (નવ) પદો અને ૬૮ (અડસઠ) અક્ષરોના સમાવેશ કરતો મંત્ર છે, જેનું જૈન ધર્મમાં ઘણું મહત્વ છે. જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટેનો આ આધારભૂત મંત્ર છે, જેનો પાઠ દિવસનાં કોઇ પણ સમયે કરી શકાય છે. આ મંત્રપાઠ દ્વારા પ્રાર્થના કરનાર ભક્ત, અરિહંતો, સિધ્ધો, આચાર્યો, ઉપાધ્યાયો અને સર્વ સાધુઓને આદરપૂર્વક નમસ્કાર કરે છે. આ મંત્ર દ્વારા કોઇ એક વ્યક્તિની પૂજા નહીં પરંતુ બધાજ સર્વોચ્ચ આધ્યાત્મિક મહાત્માઓનાં ગુણોની પૂજા કરવામાં આવે છે. મંત્રમાં કોઇનું પણ, અરિહંત કે સિધ્ધોનું પણ, નામ લેવામાં આવેલ નથી. મંત્રપાઠનાં સમયે, જૈન ભક્ત તેમનાં ગુણોને યાદ કરે છે અને તેમનું અનુસરણ કરવાની કોશિશ કરે છે. આ વાત જૈન ધર્મના અનેકાંતવાદના સિદ્ધાંતની પુષ્ટી કરે છે.
નવકાર મંત્ર ને નમસ્કાર મંત્ર પણ કહેવાય છે. મૂળ રૂપે નવકાર પાંચ પદોનો બનેલો છે. આના પ્રથમ પાંચ પદોમાં દેવ-ગુરુને નમસ્કાર કરાયા છે.
મંત્ર
એક અન્ય પરંપરામાં છેલ્લાં ચાર પદોમાં ચૂલિકાને બદલે આ ચાર પદો વપરાય છે, જે પાછળથી એ ધર્મ ગુરુઓ દ્વારા ઉમેરાઈ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય શ્રેણી:જૈન ધર્મ
અમરાપુર (તા. કુંકાવાવ)
અમરાપુર (તા. કુંકાવાવ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા કુંકાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અમરાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નથુરામ ગોડસે
નથુરામ વિનાયક ગોડસે (नथूराम विनायक गोडसे) (૧૯ મે ૧૯૧૦ – ૧૫ નવેમ્બર ૧૯૪૯)એ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા કરી હતી.
જીવન
નથુરામનો જન્મ પુના જિલ્લાનાં કામસેત સ્ટેશનથી ૧૬ કિ.મી. દુર આવેલા એક નાનકડા ગામ ઉકસણમાં રૂઢિચુસ્ત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા વિનાયક વામનરાવ ગોડસે ટપાલ ખાતામાં સામાન્ય કારકુન હતા અને માતાનું નામ લક્ષ્મી (લગ્ન પૂર્વે ગોદાવરી) હતું. જન્મ સમયે માતાપિતાએ નથુરામનું નામ રામચંદ્ર પાડ્યું હતું.
પાંચમા ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ તેમણે બારામતીમાં સ્થાનીક શાળામાં કર્યો. પછી તેને તેના કાકી પાસે પુણે મોકલવામાં આવ્યો જેથી અંગ્રેજીમાં અભ્યાસ કરી શકે. શાળાના દિવસો દરમ્યાન ગાંધીજી તેમનો આદર્શ હતાં. બાળપણમાં ગોડસેને તેમના માતા પિતાએ છોકરીની જેમ ઉછેર્યો, તેને નાકમાં નથ પહેરાવાતી અને તેમનામાં દૈવી શક્તિ હોવાનું મનાતું. તે કુળદેવી સમક્ષ બેસતાં અને તાંબાની થાળીમાં કોતરેલા ભાગ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરતો અને તંદ્રામાં ચાલ્યા જતા. તે તંદ્રામાં તેમને અમુક આકાર અને અમુક કાળા અક્ષરો દેખાતા (જેમ ક્રીસ્ટલ ગેઝર તેના કાચના ગોળામાં જુએ છે તે રીતે). પછી કુટુંબના એક કે વધુ સભ્યો તેને પ્રશ્નો પૂછતાં જેના ઉત્તરો દેવી દ્વારા તેમના મુખેથી અપાયેલ જવાબ છે એમ માનવામાં આવતું. નથ પહેરવા માટે તેમનું ડાબું નાક વીંધવામાં આવ્યું હતું. ઈ.સ. ૧૯૩૦માં તેમના પિતાની બદલી રત્નાગિરીમાં થઈ. માતા પિતા સાથે રહેતાં ત્યાં તેમની મુલાકાત પ્રખર હિંદુત્વવાદી સમર્થક વીર સાવરકર સાથે થઈ.
અંતિમવાદ તરફ વળણ
ગોડસે શાળા છોડીને હિંદુ મહાસભાના કાર્યકર્તા બની ગયાં. ગોડસે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (આર.એસ.એસ.)ના કાર્યકર્તા હતાં અને ૧૯૩૨માં તે સંગઠન છોડ્યું હતું. . ગોડસેએ સુથાર કામ અને દરજી કામ કર્યું. પછી પૂણે સ્થળાંતર કર્યું જ્યાં તેણે હિંદુ મહાસભાનું (મવાળ પક્ષીય) જમણેરીઓ તરફી મરાઠી વર્તમાન પત્ર 'અગ્રમી' નામે શરૂ કર્યું, થોડાં વર્ષો પછી જેનું નામકરણ ‘હિંદુ રાષ્ટ્ર’ કરવામાં આવ્યું.
હિંદુ મહાસભાએ શરૂઆતમાં ગાંધીજીની અંગ્રેજો વિરુદ્ધની સવિનય કાનૂન ભંગની ચળવળને ટેકો આપ્યો હતો. જોકે ગોડસે અને તેમના પથદર્શકોએ બાદમાં ગાંધીજીનો વિરોધ કર્યો. તેમને લાગતું હતું કે લઘુમતિને રાજી રાખવા ગાંધીજી હિંદુઓના હિતોની અવગણના કરે છે. તેમણે ભારતના ભાગલા અને હજારો નિર્દોષ લોકોની હત્યા માટે ગાંધીજીને દોષિત માન્યા.
ગાંધીજીની હત્યા
૩૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ ના દિવસે જ્યારે ગાંધીજી સાંજની પ્રાર્થના માટે જઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે તેમને વંદન કરી અને નજીકથી બેરેટ્ટા પીસ્તોલથી તેણે ત્રણ ગોળી તેમના પર છોડી. ત્યાર બાદ ભાગવાને બદલે તુરંત જે તેણે પોલીસ સમક્ષ આત્મ સમર્પણ કરી દીધું. તેણે કહ્યું, “કોઇ એમ સમજે કે એક પાગલ દ્વારા ગાંધીની હત્યા થઇ હતી”.
ભારત સરકાર નવી પકિસ્તાની સરકારને રૂપિયા ૫૫ કરોડની અંતરીમ સહાય ન કરે તો આમરણ ઉપવાસ કરવાની ગાંધીજીની હઠને તેમની હત્યાનું તત્કાલીન કારણ બતાવવામાં આવે છે. ભાગલાના દસ્તાવેજમાં આ વાત કરવામાં આવી હતી પણ ભારત સરકારે આ શરત માનવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો કેમકે પાકિસ્તાને બળજબરીથી કબ્જે કરેલ કાશ્મીરનો વિવાદિત ભાગ સુપરત કર્યો ન હતો. ગાંધીજીની હઠને આધીન ભારત સરકારે પોતાનો નિર્ણય તુરંત બદલી લીધો આને લીધે ગોડસે અને તેમના ભાઈબંધ ક્રોધીત થઇ ગયાં.
મુકદમો અને સજા
હત્યા પછી ૨૭ મે ૧૯૪૮ના દિવસે ગોડસે વિરુદ્ધ મુકદમો ચલાવવામાં આવ્યો. મુકદમા દરમ્યાન તેમણે કોઇ પણ આરોપનો વિરોધ ન કર્યો અને એકરાર કરી લીધો કે તેણે જ ગાંધીજીની હત્યા કરી છે. ૮ નવેમ્બર ૧૯૪૯ના દિવસે ગોડસેને ફાંસીની સજા ફટકારવામાં આવી. નારાયણ આપ્ટે અને અન્ય કાવતરાખોરો સાથે નવેમ્બર ૧૫ ૧૯૪૯ના રોજ તેને ફાંસીને માંચડે લટકાવવામાં આવ્યો. સાવરકરની ઉપર પણ હત્યાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો પણ પાછળથી આરોપ મુક્ત કરી તેમને છોડી મૂકવામા આવ્યાં.
પછીની ઘટનાઓ
કરોડો લોકોએ ગાંધીજીની હત્યાનો શોક પાળ્યો. બ્રાહ્મણ વિરોધી રમખાણો ફાટી નીકળ્યા, ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રમાં કેમેકે ગોડસે ત્યાંના બ્રાહ્મણ હતાં. સાંગલી અને મીરજમાં સ્થિતી ખૂબજ નાજુક હતી. બ્રાહ્મણોના ઘરોને બાળી નાખવામાં આવ્યાં અને ઘણા માણસો માર્યા ગયાં. હિંદુ મહાસભાનું વિસર્જન થયું અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. પરંતુ પાછળથી તપાસમાં બહાર આવ્યું કે આર.એસ.એસ.નો આમાં કોઇ હાથ હોય એવા કોઇ પુરાવા ન મળ્યાં અને આર.એસ.એસ.ના પદાધિકારીઓને ગોડસેના કાવતરાંની પણ જાણ હોવાની વાત પણ ન સાબિત થઇ શકી. ૧૯૪૯માં જવાહરલાલ નહેરુ અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે આર.એસ.એસ. પરનો પ્રતિબંધ હટાવી દીધો.
આજે પણ આર.એસ.એસ. ગોડસે સાથે કોઇ પણ સંબંધ હોવાનો ઇનકાર કરે છે, તેટલું જ નહીં તે તો ગોડસેના સભ્ય હોવાની વાતને પણ રદિયો આપે છે.
૧૯૬૩માં "નાઇન અવર્સ ટુ રામા" નામની એક ફીલ્મ બની જેમાં ગોડસેના દ્રષ્ટીકોણથી હત્યાની પૂર્વ ભૂમિની ઘટનાઓને વણી લેવાઇ હતી. સન ૨૦૦૦માં બનેલી ફીલ્મ "હે રામ" પણ આ ઘટનાને અલ્પ રીતે સ્પર્શે છે. પ્રખ્યાત મરાઠી નાટક "મી નથુરામ ગોડસે બોલતોય" (હું નથુરામ ગોડસે બોલું છુ) પણ ગોડસેના દ્રષ્ટીકોણ પર આધારીત છે. અભિનેતા શરદ પોંક્શેએ નથૂરામનું પાત્ર તેમાં ભજવ્યું છે. વાય. ડી. ફડકે નામના ઇતિહાસકારે ગોડસે સંબંધિત ઘણી માન્યતા દૂર કરતું આ ઘટનાને આધારીત "નથૂરામાયણ" નામનું પુસ્તક લખ્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઇતિહાસ શ્રેણી:મરાઠી લોકો શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૪૯માં મૃત્યુ
સમય માપવાનાં સાધનોનો ઇતિહાસ
હજારો વર્ષોથી, સમયને માપવા માટે અને સમયની જાણકારી રાખવા માટે વિવિધ સાધનો વપરાતાં આવ્યાં છે. સમય માપણીની હાલની સેક્સાજેસિમલ (60મા ભાગ પર આધારિત) પ્રણાલીનાં મૂળિયાં લગભગ ઈ.સ. પૂર્વે 2000ના વખતમાં, સુમેરમાં રહેલાં છે. પ્રાચીન મિસરના લોકોએ દિવસને 12-કલાકના સમયગાળાઓમાં વહેંચ્યો હતો, અને સૂર્યના હલનચલનની જાણકારી રાખવા માટે તેઓ વિશાળ અણીદાર સ્તંભો વાપરતા હતા. તેમણે જળ ઘડિયાળો પણ વિકસાવી હતી, જે મોટા ભાગે કદાચ સૌથી પહેલાં અમુન-રેના પરિસરમાં વપરાઈ હતી, અને પાછળથી મિસરની બહાર પણ વપરાતી થઈ હતી; પ્રાચીન ગ્રીકો તેને ક્લેપ્સાઈડ્રૅ (જળ ઘડિયાળ) કહેતાં, તેઓ તેનો બહુધા ઉપયોગ કરતા હતા. એ જ ગાળામાં શાંગ રાજવંશ બહાર વહેતો પ્રવાહ ધરાવતી જળ ઘડિયાળ વાપરતો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેને ઈ.સ. પૂર્વે 2000 જેટલા પહેલેના વખતમાં મેસોપોટેમિયામાંથી વિકસાવવામાં આવી હતી. અન્ય પ્રાચીન સમયદર્શક સાધનોમાં સામેલ છે ચીન, જાપાન, ઈંગ્લૅન્ડ અને ઈરાકમાં વપરાતી, મીણબત્તી ઘડિયાળ; ભારત અને તિબેટ તેમ જ યુરોપના કેટલાક હિસ્સાઓમાં વ્યાપક પણે વપરાતી, સમયછડી; અને જળ ઘડિયાળની જેમ જ કામ કરતી રેતીની ઘડિયાળ.
સૌથી પૂર્વકાલીન ઘડિયાળો સૂર્યના કારણે પડતા પડછાયાઓ પર આધાર રાખતી હતી, અને તેથી વાદળિયાં વાતાવરણમાં અથવા રાત્રે તેનો ઉપયોગ થઈ શકતો નહીં તેમ જ જેમ ઋતુઓ બદલાય તેમ (જો સમયદર્શક શંકુ પૃથ્વીની ધરી સાથે યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલો ન હોય તો) તેને પુનઃગોઠવવાની જરૂર પડતી હતી. જેણે આવર્તક ઊર્જાને રહી રહીને થતી ગતિમાં રૂપાંતરિત કરી, તે જળ શક્તિથી ચાલતી ગતિનિયામક કળની પ્રણાલી ધરાવતી સૌથી શરૂઆતની જાણીતી ઘડિયાળ, પ્રાચીન ગ્રીસમાં ઈ.સ. પૂર્વે 3જી સદીના વખતમાં બની હતી; તે પછી પાછળથી 10મી સદીમાં ચીની ઈજનેરોએ પારાની શક્તિથી ચાલતી ગતિનિયામક કળ પ્રણાલીઓ ધરાવતી ઘડિયાળોની શોધ કરી, અને ત્યારબાદ 11મી સદીમાં અરબી ઈજનેરોએ ગિયર અને વજનથી ચાલતી જળ ઘડિયાળોની શોધ કરી.
14મી સદીના પરોઢે, યુરોપમાં ધાર પર ગતિનિયામક કળ પ્રણાલીઓ ધરાવતી યાંત્રિક ઘડિયાળોની શોધ થઈ, અને 16મી સદીમાં સ્પ્રિંગ-સંચાલિત ઘડિયાળ અને ખિસ્સા ઘડિયાળ ન આવી ત્યાં સુધી તે સમય જાણવા માટેના ધોરણસરના સાધન તરીકે બની રહી, ત્યારબાદ 18મી સદીમાં લોલક ઘડિયાળ આવી. 20મી સદી દરમ્યાન, ક્વાર્ટઝ ઑસિલેટર(લોલક)ની શોધ થઈ, જેના પછી અણુ ઘડિયાળોની શોધ થઈ. શરૂઆતમાં ક્વાર્ટઝ ઑસિલેટરોનો ઉપયોગ અલબત્ત પ્રયોગશાળાઓમાં થતો હતો, પણ ઉત્પાદન કરવા માટે તથા ચોક્સાઈ બંનેમાં તે આસાન હતા, એટલે કાંડા ઘડિયાળોમાં તેમનો ઉપયોગ થવા માંડ્યો. અણુ ઘડિયાળો એ પહેલાંનાં કોઈ પણ સમયદર્શક સાધનો કરતાં ઘણી વધુ ચોક્કસ છે, અને અન્ય ઘડિયાળોને ગોઠવવા માટે તથા પૃથ્વી પર સાચો સમય ગણવા માટે તેમનો ઉપયોગ થાય છે; પ્રમાણભૂત લૌકિક પ્રણાલી, કો-ઓર્ડિનેટેડ યુનિવર્સલ ટાઈમ (સંયોજિત વિશ્વ સમય) એ અણુ સમય પર આધારિત છે.
શરૂઆતનાં સમયદર્શક સાધનો
અનેક પ્રાચીન સભ્યતાઓ, સમય, તારીખો અને ઋતુઓ નક્કી કરવા માટે ખગોળશાસ્ત્રીય પદાર્થો, મોટા ભાગે સૂર્ય અને ચંદ્રનું નિરીક્ષણ કરતી હતી. અત્યારે પશ્ચિમી સમાજમાં સમયદર્શક જે સેક્સાજેસિમલ (60મા ભાગ પર આધારિત) પદ્ધતિઓ સામાન્ય છે, તેનો ઉદ્ભવ સૌથી પહેલાં આશરે 4,000 વર્ષો અગાઉ મેસોપોટૅમિયા અને મિસર (ઈજિપ્ત)માં થયો હતો; એવી જ એક પ્રણાલી પાછળથી મધ્ય-અમેરિકામાં પણ વિકસિત થઈ હતી. પહેલવહેલાં કૅલેન્ડરો કદાચ છેલ્લા હિમાવર્તી સમયગાળા દરમ્યાન રચાયાં હશે, જેમની રચના ચંદ્રના તબક્કાઓ(કળાઓ) અથવા ઋતુઓની માહિતી રાખવા માટે લાકડીઓ અને હાડકાંઓ જેવાં સાધનોને ઉપયોગમાં લેતાં શિકારી-અનુમાન કરનારાઓ કરી હશે. વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં, ઈંગ્લૅન્ડના સ્ટોનહેન્જ જેવા, પાષાણ વર્તુળો બાંધવામાં આવ્યા હતાં, ખાસ કરીને પ્રાગૈતિહાસિક યુરોપમાં, અને તેનો ઉપયોગ સમય જાણવા અને સંપાત અથવા અયન જેવી મોસમી અને વાર્ષિક ઘટનાઓનું અનુમાન કરવા માટે થતો હશે એવું ધારવામાં આવે છે. એ પાષાણયુગની સભ્યતાઓનો કોઈ નોંધાયેલો ઇતિહાસ નથી, એટલે તેમના કૅલેન્ડરો અથવા સમયદર્શક પદ્ધતિઓ અંગે ઘણું ઓછું જાણમાં છે.
ઈ.સ. પૂર્વે 3500 – ઈ.સ. પૂર્વે 500
છાયાયંત્ર/શંકુયંત્રનાં મૂળિયાં છાયા ઘડિયાળોમાં મળે છે, દિવસના જુદા જુદા ભાગોને માપવા માટે વપરાતાં તે પ્રથમ યંત્રો હતાં. જાણમાં હોય તેવી સૌથી પુરાણી છાયા ઘડિયાળ મિસર(ઈજિપ્ત)ની છે, અને તેને સ્તરવાળાં લીલા ખડકમાંથી બનાવવામાં આવી હતી. ઈ.સ. પૂર્વે આશરે 3500માં બંધાયેલાં, પ્રાચીન મિસરના સ્તંભો, પણ સૌથી પુરાણી છાયા ઘડિયાળોમાંના એક છે.
મિસરની છાયા ઘડિયાળો દિવસના સમયને 10 ભાગોમાં, અને તે ઉપરાંત બે સવારના, અને બે સાંજના – એમ ચાર "સંધિકાળ કલાકો"માં વહેંચતી હતી. એક પ્રકારની છાયા ઘડિયાળ પાંચ ચલ નિશાનીઓ ધરાવતા લાંબા થડ અને એક ઉન્નત આડા દાંડાની બનેલી હતી, આ આડો દાંડો એ નિશાનીઓ પર પડછાયો પાડે છે. સવારના તેને પૂર્વાભિમુખ ગોઠવવામાં આવતી, અને બપોરના તેને પશ્ચિમ દિશામાં ફેરવી દેવામાં આવતી. ઑબલિસ્કો (પાસાવાળા, અણીદાર સ્તંભો) ઘણું ખરું આ જ રીતે કામ કરે છેઃ તેની આસપાસ કરેલાં ચિહ્નો પર તેનો જે પડછાયો પડે તેના પરથી મિસરના લોકો સમયની ગણતરી કરતા. જો કે ઑબલિસ્ક સવાર છે કે બપોર, તેમ જ ઉત્તર(ઉનાળાનું) અને દક્ષિણ(શિયાળાનું) અયનો પણ દર્શાવતા. અંદાજે ઈ.સ. પૂર્વે 1500માં વિકસાવાયેલી, ત્રીજી છાયા ઘડિયાળ, આકારમાં વળેલા T-ચોરસને મળતી આવતી હતી. એક અરૈખિક માપપટ્ટી પર પોતાના આડા દાંડાના પડછાયા વડે તેમાં સમયના ગાળાને માપવામાં આવતો હતો. તેના T ને સવારના પૂર્વાભિમુખ રાખવામાં આવતો, અને લગભગ મધ્યાહ્નની આસપાસ તેને તેનાથી વિરુદ્ધ ગોઠવવામાં આવતો, જેથી તેનો પડછાયો વિરુદ્ધ દિશામાં પડે.
ચોક્કસ હોવા છતાં, છાયા ઘડિયાળો સૂર્ય પર આધારિત હતી, અને એટલે રાત્રે અને વાદળિયા વાતાવરણમાં નકામી હતી. તેથી મિસરના લોકોએ સંખ્યાબંધ વૈકલ્પિક સમયમાપક સાધનો વિકસાવ્યાં, જેમાં જળ ઘડિયાળો, રેતી ઘડિયાળો, અને તારાઓના હલનચલનની જાણકારી રાખવાની પ્રણાલી સામેલ છે. જળ ઘડિયાળનું સૌથી જૂનું વિવરણ ઈ.સ. પૂર્વે 16મી સદીની એક કબર પરની કોતરણી પરથી મળે છે, જેમાં મિસરની કોર્ટનો અમલદાર આમેનેમહેત, પોતાને તેનો અન્વેષક દર્શાવે છે. ત્યારે વિવિધ પ્રકારની જળ ઘડિયાળો હતી, કેટલીક બીજી કરતાં વધુ વિકસિત. તેના એક પ્રકારમાં તળિયામાં નાનાં કાણાં ધરાવતો કટોરો હોય છે, જે પાણી પર તરતો રાખવામાં આવતો અને લગભગ સ્થાયી દરે તે ભરાય તેવી ગોઠવણ ધરાવતી હતી; જેમ કટોરામાં પાણી ભરાતું જાય, તેમ તેની બાજુઓ પર અંકિત કરેલી નિશાનીઓ વીતેલો સમય બતાવે. જાણમાં હોય તેવી સૌથી જૂની જળ ઘડિયાળ ફૅઅરો આમેનહોતેપ પ્રથમ(ઈ.સ. પૂર્વે 1525-1504)ની કબરમાંથી મળી હતી, જે તેનો સર્વપ્રથમ ઉપયોગ પ્રાચીન મિસરમાં થતો હતો તેમ દર્શાવતી હતી. રેતીની ઘડિયાળની શોધ પણ પ્રાચીન મિસરના લોકોએ કરી હતી એમ માનવામાં આવે છે, આ ઘડિયાળ બે ઊભા એક રેખામાં ગોઠવેલા કાચનાં ખાનાંઓની બનેલી છે, જે એકદમ નાનાં કાણાંથી એકબીજાં સાથે જોડાયેલાં છે. જ્યારે રેતીની ઘડિયાળને ઊંઘી કરીને મૂકવામાં આવતી, ત્યારે રેતી સ્થાયી દરે તેના એક ખાનામાંથી બીજા ખાનામાં સરતી. રાત્રે સમય નિશ્ચિત કરવાની બીજી મિસરની પદ્ધતિ એ મેરખેત તરીકે ઓળખાતી ઓળંબાની દોરીઓ વાપરવાની હતી. ઓછામાં ઓછા ઈ.સ. પૂર્વે 600થી વપરાશમાં રહેલાં, આ બે સાધનોને ઉત્તર ધ્રુવના તારા, પોલારિસ, સાથે સીધી રેખામાં ગોઠવવામાં આવતા, જેથી ઉત્તર-દક્ષિણ મધ્યાહ્ન રેખા રચાય. અમુક તારાઓનું નિરીક્ષણ કરીને, તેઓ જે મુજબ મેરખેત દ્વારા રચવામાં આવેલી રેખાને ઓળંગે તેના પરથી ચોક્સાઈપૂર્વક સમય માપવામાં આવતો હતો.
ઈ.સ. પૂર્વે 500 – ઈ.સ. પૂર્વે 1
પ્લેટોએ જળ ઘડિયાળો, અથવા ક્લેપ્સાઈડ્રૅની રજૂઆત કરી તે પછી પ્રાચીન ગ્રીસમાં તેમનો પ્રચલિતપણે ઉપયોગ થવા માંડ્યો હતો, પ્લેટોએ તો જળ આધારિત અલાર્મ ઘડિયાળ પણ શોધી હતી. પ્લેટોની અલાર્મ ઘડિયાળના એક વૃત્તાન્તમાં કરાયેલા વર્ણન અનુસાર તેનો આધાર સીસાંના દડાઓ ધરાવતા પાત્રના ઊભરાવા પર હતો, આ સીસાંના દડાઓ એક સ્તંભાકાર પીપમાં તરતાં હતાં. ટાંકીમાંથી આવતા પાણી થકી, પીપમાં એકધારી રીતે પાણીનું પ્રમાણ વધતું જતું. સવાર સુધીમાં, પાત્ર એટલું ભરાઈ જતું કે તેની ધાર પરથી પાણી છલકાય, અને તેથી સીસાંના દડાઓ તાંબાની મોટી તાટમાં પાણીના ધોધ સાથે પડતા. તેના પરિણામે થતા ખણખણાટથી પછી ઍકેડમીમાં પ્લેટોના વિદ્યાર્થીઓ જાગી જતા. બીજી શક્યતા એ છે કે તે બે મોટી બરણીઓની બનેલી હતી, જે એક બકનળીથી જોડાયેલી હતી. પાણી બકનળી સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી તેમાં ઠલવાતું, પછી પાણી બકનળી વાટે બીજી બરણીમાં જતું. ત્યાં, પાણીની વધતી સપાટી હવાને દબાણ કરીને સિસોટી વગાડીને બહાર કાઢતી, જે અલાર્મ જેવી લાગતી. ગ્રીક અને શૅલડીયન્સ લોકો તેમના ખગોળશાસ્ત્રીય નિરીક્ષણોના આવશ્યક ભાગ રૂપે નિયમિતપણે સમયદર્શક રૅકોર્ડો સાચવતા હતા.
અલબત્ત, ક્લેપ્સાઈડ્રૅ (જળ ઘડિયાળ) છાયાયંત્ર જેટલી ચોક્કસ નહોતી, છતાં તે તેમનાથી વધુ ઉપયોગી હતી- તેને મકાનની અંદર, રાતના વખતે, અને જ્યારે આકાશ વાદળછાયું હોય ત્યારે પણ વાપરી શકાતી; આથી, ગ્રીકોએ તેમની જળ ઘડિયાળોને વધુ સારી કરવાનો રસ્તો શોધ્યો. ભલે છાયાયંત્રો જેટલી ચોક્કસ નહીં, પણ ગ્રીક જળ ઘડિયાળો ઈ.સ. પૂર્વે 325ની આસપાસ વધુ ચોક્કસ બની હતી, અને કલાકના કાંટાને તેમાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી ઘડિયાળ વાંચવી વધુ ચોક્કસ અને સગવડભરી બની હતી. મોટા ભાગના પ્રકારની ક્લેપ્સાઈડ્રૅ(જળ ઘડિયાળ)માં થતી સૌથી સામાન્ય સમસ્યાઓમાંની એક તે પાણીના દબાણને કારણે ઊભા થતા પ્રશ્નની હતીઃ જ્યારે પાત્ર પાણીથી પૂરું ભરેલું હોતું, ત્યારે તેનું વધી ગયેલું દબાણ પાણીને વધુ ઝડપથી વહેવડાવતું. ઈ.સ. પૂર્વે 100ની શરૂઆતમાં ગ્રીક અને રોમન ઘડિયાળશાસ્ત્રીઓએ આ સમસ્યાનો સામનો કર્યો હતો, અને એ પછીની કેટલીક સદીઓ સુધી તેમાં સતત સુધારા થતા રહ્યા હતા. પાણીના વધુ પ્રવાહને બિનઅસરકારક બનાવવા માટે, જળ ઘડિયાળના પાત્રો- સામાન્ય રીતે કટોરા અથવા બરણીઓ-ને શંકુ આકાર આપવામાં આવ્યો; જેમાં તેના પહોળા ભાગને ઉપર તરફ રાખવામાં આવતો, જેથી જ્યારે શંકુમાં પાણી ઓછું હોય ત્યારે વધુ માત્રામાં પાણી વહે ત્યારે જ એટલું અંતર કપાતું હતું. આ સુધારા સાથે, આ સમયગાળામાં વધુ સુંદર ઘડિયાળો બનવા માંડી હતી, જેમાં કલાકો ઝાલર કે ચંદ્રક વડે દર્શાવેલા હોય, તે સાથે લઘુચિત્ર પૂતળાંઓ, ઘંટડીઓ, અથવા હાલતી-ચાલતી યંત્રરચનાઓ માટેના દ્વાર ખૂલ્યાં હતાં. જો કે, કેટલીક સમસ્યાઓ બાકી રહી હતી, જે કદી સુલઝી શકી નહોતી, જેમ કે તાપમાનની અસર. જ્યારે ઠંડી વધુ હોય ત્યારે પાણી વધુ ધીમેથી વહે છે, અથવા ક્યારેક થીજી પણ જઈ શકે છે.
આમ જળ ઘડિયાળની ટૅકનોલૉજીમાં ગ્રીકો અને રોમનોએ ઘણી પ્રગતિ સાધી હતી, છતાં તેમણે છાયા ઘડિયાળોનો ઉપયોગ કરવો ચાલુ રાખ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, ગણિતશાસ્ત્રી અને ખગોળશાસ્ત્રી, બિથીનિયાના થિઓડોસિયસે, એક એવું વૈશ્વિક છાયાયંત્ર શોધ્યું હોવાનું કહેવાય છે કે જે પૃથ્વી પર ગમે ત્યાં ચોક્કસ સમય બતાવતું, અલબત્ત તેના વિશે ઘણું ઓછું જાણમાં છે. અન્યોએ એ સમયગાળાના ગણિતનાં પુસ્તકો અને સાહિત્યમાં છાયાયંત્ર વિશે લખ્યું હતું. દ આર્કિટેક્ચુરા(De Architectura) ના રોમન લેખક, માર્કસ વિત્રુવિયસ પોલીઓએ, છાયાયંત્રના શંકુઓના ગણિતશાસ્ત્ર પર, અથવા છાયાયંત્રના સમયદર્શક પાનાંઓ વિશે લખ્યું હતું. સમ્રાટ ઑગસ્ટસના શાસન દરમ્યાન, રોમનોએ ત્યાર સુધીનું સૌથી વિશાળ છાયાયંત્ર બાંધ્યું હતું, સોલેરિઅમ ઑગસ્ટી. હેલિઓપોલિસમાંથી લાવેલા પથ્થરમાંથી તેનો શંકુનો સ્તંભ બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેવી જ રીતે, કૅમ્પસ માર્ટિયસમાંથી લાવેલા સ્તંભનો ઉપયોગ ઑગસ્ટસના રાશિચક્રના છાયાયંત્રનો શંકુ બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. પ્લિની ધ એલ્ડર નોંધે છે કે રોમમાં પહેલું છાયાયંત્ર ઈ.સ. પૂર્વે 264માં આવ્યું હતું, જે કૅટાનિયા, સિસિલીમાંથી લૂંટીને લાવવામાં આવ્યું હતું; તેના જણાવ્યા મુજબ, જ્યાં સુધી રોમના અક્ષાંશ અનુરૂપ તેની નિશાનીઓ અને કોણને બદલવામાં ન આવ્યા ત્યાં સુધી- લગભગ એક સદી સુધી- તેણે ખોટો સમય દર્શાવ્યા કર્યો હતો.
PERSIA
2500BC.
જળ ઘડિયાળો
જૉસેફ નીધામનું અનુમાન હતું કે ચીનમાં, કદાચ મેસોપોટૅમિયામાંથી, બહાર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅ(જળ ઘડિયાળ)નું આગમન, ઈ.સ. પૂર્વે 2જી સહસ્ત્રાબ્દી જેટલું પહેલાં, શાંગ રાજવંશ દરમ્યાન, અને છેલ્લામાં છેલ્લું ઈ.સ. પૂર્વે 1લી સહસ્ત્રાબ્દીમાં થઈ ગયું હતું. ઈ.સ. પૂર્વે 202માં, હાન રાજવંશની શરૂઆતમાં, બહાર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅનું સ્થાન ધીમે ધીમે અંદર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅએ લીધું, જે સપાટી પર સૂચક સળિયો પણ ધરાવતી હતી. પાત્ર જેમ ભરાતું જાય તેમ સમયદર્શકને ધીમું કરનારા, જલાશયમાંના પાણીના ઉપરના દબાણના ઘટાડાને ભરપાઈ કરવા માટે, ઝાંગ હેંગે જલાશય અને પાણી જે પાત્રમાં ભરાય તેની વચ્ચે એક વધારાની ટાંકી ઉમેરી. ઈ.સ. 550ની આસપાસ, આ શ્રેણીમાં ઊભરાઈને પડતી અથવા સ્થિર-સ્તરની ટાંકી ઉમેરવાની વાત લખનાર યિન ગુઈ ચીનમાં પ્રથમ હતા, જેને પાછળથી અન્વેષક શેન કુઓ દ્વારા વિગતવાર સમજાવવામાં આવી હતી. 610ની આસપાસ, સુઈ રાજવંશના અન્વેષકો, જેંગ ઝુન અને યુવેન કાઈએ, આ ડિઝાઈનને ઉપાડી લીધી, સ્ટીલયાર્ડ સંતુલન માટે નિયત સ્થિતિઓ સાથેની સંતુલિત ક્લેપ્સાઈડ્રૅ રચનારા તેઓ પ્રથમ હતા. જૉસેફ નીધમે લખ્યું છે કેઃ
કેટલીક સૌથી વધુ વિસ્તૃત જળ ઘડિયાળો મુસ્લિમ ઈજનેરોએ બનાવી હતી. ખાસ કરીને, 1206માં અલ-જાઝારીએ બનાવેલી જળ ઘડિયાળોને તેમનાથી પહેલાંની તમામ ઘડિયાળો કરતાં "કશાથી પણ પર" તરીકે નવાજવામાં આવી હતી. તેના ગ્રંથમાં, તેણે પોતાની જળ ઘડિયાળોમાંથી એક, હાથી ઘડિયાળનું વર્ણન આપ્યું છે. આ ઘડિયાળ સમયના કલાકોના ગાળાઓ નોંધતી, તેનો અર્થ એમ થયો કે આખા વર્ષ દરમ્યાન દિવસોની બદલાતી રહેતી લંબાવી સાથે અનુરૂપ બનવા માટે તેના વહેવાના દરને દૈનિક ધોરણે બદલવો પડે. આમ કરવા માટે, ઘડિયાળમાં બે ટાંકીઓ હતીઃ તેની ઉપરની ટાંકી સમય દર્શક યંત્રરચના સાથે જોડાયેલી હતી અને તળિયાની ટાંકી પ્રવાહ નિયંત્રિત કરતા રૅગ્યુલેટર સાથે જોડાયેલી હતી. દિવસ થાય ત્યારે તેની ચકલી ખોલી નાખવામાં આવતી અને પાણી ઉપરની ટાંકીમાંથી તળિયાની ટાંકીમાં પ્રવાહ નિયંત્રકમાં થઈને વહેતું, જે પાણી મેળવનાર ટાંકીમાં સ્થિર દબાણ જાળવી રાખવાનું કામ કરતું હતું.
મીણબત્તી ઘડિયાળો
મીણબત્તી ઘડિયાળો સૌથી પહેલાં ક્યાં અને ક્યારે વાપરવામાં આવી હતી તે ચોક્કસપણે જાણમાં નથી; જો કે, તેમનો પહેલવહેલો ઉલ્લેખ એક ચીની કવિતામાં જોવા મળ્યો હતો, જે 520માં યૂ જિઆનફુ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. એ કવિતા અનુસાર, ઓગળતી જતી અંશાંકિત મીણબત્તી એ રાતના વખતે સમય નિશ્ચિત કરવા માટેનું સાધન હતી. 10મી સદીના આરંભ સુધી જાપાનમાં પણ એવી જ મીણબત્તીઓનો ઉપયોગ થતો હતો.
પોતાના સમયની સૌથી વધુ વિકસિત મીણબત્તી ઘડિયાળો એ 1206માં અલ-જાઝારીની હતી. તેની મીણબત્તી ઘડિયાળોમાંથી એકમાં સમય દર્શાવતી તકતી હતી, અને સૌ પ્રથમ વખત, તેમાં પકડ માટેની યાંત્રિકી રચના જે આજના આધુનિક સમયમાં પણ વપરાશમાં છે તે બેયોનેટ ફિટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. ડોનાલ્ડ રાઉટલેજ હિલે અલ-જાઝીરીની મીણબત્તી ઘડિયાળોને આ પ્રમાણે વર્ણવી હતીઃ
"The candle, whose rate of burning was known, bore against the underside of the cap, and its wick passed through the hole. Wax collected in the indentation and could be removed periodically so that it did not interfere with steady burning. The bottom of the candle rested in a shallow dish that had a ring on its side connected through pulleys to a counterweight. As the candle burned away, the weight pushed it upward at a constant speed. The automata were operated from the dish at the bottom of the candle. No other candle clocks of this sophistication are known."
આ જ પ્રકારની કંઈક જુદી રચનાની ઘડિયાળો હતી તેલના દીવાની ઘડિયાળો. આ આરંભના સમયદર્શક સાધનો તેમાં બેસાડેલા દીવાને તેલ પહોંચાડતા કાચના અંશાંકિત પાત્રોનાં બનેલાં હતાં- જેમાં સામાન્ય રીતે સ્વચ્છ રીતે અને એકધારું બળતું વહેલની ચરબીનું તેલ વાપરવામાં આવતું હતું. જેમ પાત્રમાં તેલનું સ્તર ઘટતું જાય, તેના પરથી પસાર થયેલા સમયનો કાચો અંદાજો મળતો.
ધૂપ ઘડિયાળો
જળ ઘડિયાળો, યંત્ર, અને મીણબત્તી ઘડિયાળો ઉપરાંત, દૂર પૂર્વના (પૂર્વ એશિયાના) દેશોમાં ધૂપ ઘડિયાળો વપરાતી હતી, અને તે અમુક જુદા જુદા સ્વરૂપમાં તેની બનાવટ હોતી. ધૂપ ઘડિયાળોનો સૌથી પહેલો ઉપયોગ 6ઠ્ઠી સદીની આસપાસ ચીનમાં થયો હતો; જાપાનમાં, આજે પણ એક ધૂપ ઘડિયાળ શોસોઈન(Shōsōin)માં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અલબત્ત તેના અક્ષરો ચાઈનીઝમાં નથી, પણ દેવનાગરી લિપિમાં છે. દેવનાગરી અક્ષરોનો વારંવારનો ઉપયોગ, તે બૌદ્ધ મઠોમાં વપરાતી હોવાનું સૂચવે છે, તેના પરથી એડવર્ડ એચ. શાફેર એવું અનુમાન બાંધે છે કે ધૂપ ઘડિયાળો ભારતમાં શોધાઈ હતી. મીણબત્તી ઘડિયાળોને મળતી આવતી હોવા છતાં, ધૂપ ઘડિયાળો એકસમાન રીતે અને જ્યોત વિના બળતી હતી; તેથી, તે વધુ ચોક્કસ અને મકાનની અંદર વાપરવા માટે વધુ સલામત હતી.
ધૂપ ઘડિયાળોનાં વિવિધ પ્રકારો મળી આવ્યા છે, તેમાં સૌથી પ્રચલિત સ્વરૂપોમાં ધૂપ લાકડી અને ધૂપ ચકતાંનો સમાવેશ થાય છે. એક ધૂપ લાકડીની ઘડિયાળ એ અંશાંકન કરેલી ધૂપ લાકડી હતી; જેમાંની મોટા ભાગની ઘણી વિકસિત, ક્યારેક એકસરખા અંતરાલે, દોરાઓ સાથે વજનિયાં ધરાવતી હતી. અમુક પ્રમાણમાં સમય વીતી ગયો છે એમ દર્શાવવા, તેની સાથેનું વજનિયું નીચેની તાટ અથવા ડંકાની ચપટી થાળી પર પડતું. કેટલીક ધૂપ ઘડિયાળો ખૂબસુંદર ટ્રેમાં મૂકવામાં આવતી; ખુલ્લા-તળિયાવાળી ટ્રે પણ વપરાતી હતી, જેથી સુશોભિત ટ્રેની સાથે સાથે વજનિયાંનો ઉપયોગ પણ થઈ શકે. જુદી જુદી સુગંધ ધરાવતી ધૂપ લાકડીઓ પણ વપરાતી હતી, જેથી કલાકો મુજબ સુગંધમાં બદલાવ આવે. આ ધૂપ લાકડીઓ સીધી અથવા સર્પિલ આકારની મળતી; સર્પિલ ધૂપ લાકડીઓ લાંબી રહેતી, અને તેથી લાંબા સમયગાળાના વપરાશ માટે વપરાતી, અને તેને ઘણે ભાગે ઘરો અને મંદિરોનાં છાપરાંઓ પર લટકાવવામાં આવતી હતી.