cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
પાઘડી
વિશિષ્ટ શૈલીઓ
thumb| માણસની લહેરીયા પાઘડી, ભારત, રાજસ્થાન, ૧૯ મી સદી.
પાગ
પાગ બિહારના મિથિલા ક્ષેત્રમાં અને નેપાળ ના મિથિલા માં પહેરાતું એક શિરસ્ત્રાણ છે અને તે મૈથિલી લોકો દ્વારા પહેરવામાં આવે છે. મિથિલા માં તે સન્માન અને આદરનું પ્રતીક છે.
ફેંટો
ફેંટો અથવા ફેટા એ ભારતના મહારાષ્ટ્રમાં પહેરવામાં આવતી પાઘડીનું પરંપરાગત મરાઠી નામ છે. લગ્ન, ઉત્સવ, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક ઉજવણી જેવા સમારોહમાં ફેટા પહેરવા સામાન્ય બાબત છે. ઘણા ભાગોમાં પુરુષ અગ્રણીઓને ફેટા પહેરાવીને પરંપરાગત આવકાર આપવાનો રિવાજ છે. પરંપરાગત ફેટા નું કાપડ સામાન્ય રીતે ૩.૫ થી ૬ મીટર લાંબુ અને ૧ મીટર પહોળું હોય છે. રંગની પસંદગી પ્રસંગ અનુસાર હોય છે. સ્થાન અનુસાર પણ પણ વિશિષ્ટ રંગ હોઈ શકે છે. લાક્ષણિક રંગોમાં કેસરી (બહાદુરી સૂચવવા માટે) અને સફેદ ( શાંતિ દર્શાવવા માટે) વપરાય છે. ભૂતકાળમાં, ફેંટાને વસ્ત્ર પરિધાનનો એક ફરજિયાત ભાગ માનવામાં આવતો હતો.
ફેટાના અમુક પ્રકારો પ્રદેશોની વિશિષ્ટતા હોય છે, ઉદાહરણ તરીકે
thumb| સર્પેચ (પાઘડી આભૂષણ) ખાસ પ્રસંગો પર પહેરવામાં આવે છે, ભારત, ૧૮ મી સદી
પેટા
પેટા મૈસૂર અને કોડાગુમાં પહેરવામાં આવતી પાઘડી છે, તે મૈસૂરના વાડિયર રજવાડા (૧૩૯૯ થી ૧૯૪૭)ના રાજાઓ દ્વારા પહેરવામાં આવતી પરંપરાગત સ્વદેશી પાઘડી હતી. શાહી પોશાકના ભાગરૂપે રંગીન પોશાકો સાથે મેળ કરવા માટે વોડિયાર રાજાઓ રેશમ અને જરી (સોનાની જરી)ની બનેલી સમૃદ્ધ રત્નજડીત પાઘડી પહેરતા હતા.
રાજાના હાથ નીચેના વહીવટાદારો જેમ કે દીવાન (રાજા દ્વારા નિયુક્ત મુખ્ય મંત્રી) અને રાજકાજમાં વગ તથા સત્તા ધરાવતા અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આવી પાઘડી પહેરતા.
૧૯૪૭ માં ભારત સ્વતંત્ર થયું અને રજવાડાંઓ ભારતીય સંઘમાં ભળી ગયા પછી, પરંપરાગત મૈસૂર પેટાને સાંસ્કૃતિક વારસા અને પ્રતીક તરીકે જાળવી રાખવામાં આવી છે અને લોકોને તેમના વિશિષ્ટ કાર્ય બદ્દલ સન્માનિત કરતી વખતે મૈસૂર પેટા અને શાલ આપવામાં પહેરાવવામાં છે.
રાજસ્થાની પાઘડી
રાજસ્થાનમાં પહેરવામાં આવતી પાઘડીઓને પઘડી કે પઘરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શૈલી, રંગ અને કદ અનુસાર તેના જુદાજુદા પ્રકાર હોય છે. તેઓ પહેરનારનો સામાજિક વર્ગ, જાતિ, પ્રદેશ અને પ્રસંગને પણ દર્શાવે છે. તેનો આકાર અને કદ વિવિધ પ્રદેશોની આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ સાથે પણ બદલાઇ શકે છે. ગરમ રણના વિસ્તારોમાં પાઘડીઓ મોટી અને ઢીલી હોય છે. ખેડૂત અને ભરવાડો, જેને પ્રકૃતિના તત્વોથી સતત રક્ષણની જરૂર હોય છે, તેઓ મોટી પાઘડીઓ પહેરે છે. રાજસ્થામાં પાઘડીઓનો અન્ય વ્યવહારિક કાર્યોમાં પણ ઉપયોગ કરાય છે. થાકેલા મુસાફરો તેનો ઉપયોગ ઓશીકું, ધાબળા અથવા ટુવાલ તરીકે કરે છે. તેનો ઉપયોગ પાણી ગાળવ માટે પણ કરી શકાય છે. કૂવામાંથી પાણી કાઢવા માટે દોરડાની જેમ પાઘડીનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.
સૌ સ્થાનીય શૈલિઓમાં પેન્ચા, સેલા અને સફા પ્રચલિત છે, જોકે ઘણા સ્થાનિક વિવિધરૂપો પણ અસ્તિત્વમાં છે. પરંપરાગત પાઘડી સામાન્ય રીતે ૮૨ ઇંચ લાંબી અને ૮ ઇંચ પહોળી હોય છે. સાફો લંબાઈમાં ટૂંકો અને પહોળો હોય છે. સામાન્ય રીતે પાઘડી એક જ રંગની હોય છે. જોકે, વધુ રંગો ધરાવતી પાઘડી ભદ્ર લોકો દ્વારા તહેવારો અથવા લગ્ન પ્રસંગ જેવા ખાસ પ્રસંગોએ પહેરવામાં આવે છે રાજસ્થાની પાઘડી એક અગ્રણી પ્રવાસી આકર્ષણ કેન્દ્ર છે. પ્રાયઃ પ્રવાસીઓને પાઘડી બાંધવાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
દસ્તાર
thumb| દસ્તર પહેરેલો એક [[શીખ માણસ ]] શીખો દ્વારા પહેરવામાં આવતી પાઘડીને દસ્તાર કહે છે. બધા ખાલસા એટલે કે અમૃતધારી શીખો માટે દસ્તાર પહેરવી ફરજિયાત છે. વિવિધ શીખ શાખાઓ અને પ્રદેશો અનુસાર તેની બાંધવાની શૈલિ બદલાઈ શકે છે. શીખ પાઘડી શીખોની આગવી ઓળખ દર્શાવવા મહત્વપૂર્ણ ભાગ ભજવે છે. તે લાંબા ન કપાવેલા વાળ (કેશ) ને ઢાંકવા માટે પહેરવામાં આવે છે કેશ એ ગુરુ ગોવિંદસિંહ દ્વારા ખાલસા સંઘના ચિહ્નો દર્શાવતા પાંચ બાહ્ય પ્રતીકોમાંનો એક છે. પટિયાલા શાહી દસ્તાર શૈલિ સૌથી પ્રચલિત શીખ પાઘડી શૈલિ છે. આ સિવાય મોરની / પોચવી દસ્તારની, અમૃતસર શાહી દસ્તારની, કેનેડીયન શૈલી અને અન્ય ઘણી પ્રાદેશિક શૈલિઓમાં પણ શીખ પાઘડી બંધાય છે. પંજાબી બોલીઓમાં પાઘડીને ઘણીવાર પગ તરીકે ટૂંકીવી બોલાય છે.
પેશાવરી પાઘડી
પેશવારી પાઘડી પરંપરાગત રીતે પેશાવરમાં પહેરવામાં આવતી હોય છે. તેમાં કુલ્લા નામની ટોપી હોય છે અને તેની આસપાસ લુંગી નામનું કાપડ વીંટવામાં આવે છે.
વેઇટરની પાઘડી
કેટલાક ભારતીય કોફી હાઉસો અને રેસ્ટૉરન્ટમાં વેઇટર્સ પંખા જેવા તુર્રા સાથે પાઘડી પહેરે છે.
સન્માનનું પ્રતીક
જ્યાં પણ પાઘડી પહેરવાની પ્રથા હોય છે તે તમામ પ્રદેશોમાં પાઘડી એ સન્માન અને આદરનું પ્રતીક હોય છે.
રૂઢિપ્રયોગ
હિન્દીમાં પઘડી ઉછાલના સન્માન ખોઈ દેવાની ઘટના સૂચવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વસ્ત્ર
વાડા (સિસોદ્રા)
વાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના નવસારી તાલુકાનું ગામ છે. વાડા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામમાં ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. શેરડી, ડાંગર, કેરી, ચીકુ અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:નવસારી તાલુકો
સ્ટેમ્ફોર્ડ બ્રિજ (સ્ટેડિયમ)
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઇંગ્લેન્ડનાં ફૂટબોલ મેદાન
જરથોસ્તી ધર્મ
જરથોસ્તી ધર્મ પારસીઓનો ધર્મ છે. જેની સ્થાપના ઇ.સ. પૂર્વે ૫૯૦ની આસપાસ ગુરુ અષો જરથુષ્ટ્રે કરી હતી. ૪૭ વર્ષ સુધી ધર્મસ્થાપક તરીકે એમણે ઈરાનમાં જરથોસ્તી ધર્મની જયોત જલાવી રાખી. ૭૭ વર્ષની વયે જયારે તેઓ બંદગી કરતા હતા ત્યારે તુરાની દુરાસરૂન સૈનિકે એમની પીઠ પાછળ ઘા કર્યો જેથી એમનું મૃત્યુ થયું.
જરથુષ્ટ્રના દેહાંત બાદ તેનો પ્રભાવ ધીમે ધીમે વધવા લાગ્યો હતો. સમગ્ર ઇરાનમાં આ રાજધર્મ બન્યો. આ ઉપરાંત રુસ, ચીન, તુર્કિસ્તાન, આરમેનિયા સુધી તેનો થોડો થોડો પ્રભાવ જોવા મળ્યો હતો. વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં ઇરાની સભ્યતાનો પ્રભાવ જરથુષ્ટ્ર પહેલા જ હતો. એટલા માટે જ્યારે ઇરાનમાં જરથોસ્તી ધર્મ રાજધર્મ બન્યો ત્યારે ઇરાની સભ્યતાની સાથે સંપર્કવાળા દેશોમાં પણ તેનો પ્રભાવ ફેલાયો હતો. સિકંદરના હુમલા સમયે આ ધર્મના ધાર્મિક સાહિત્યની લોકોમાં ઊંડી અસર હતી. પાર્સીપોલિસ અને સમરકંદમાં આ ગ્રંથોને ખૂબ જ બહુત સજાવી ધજાવીને સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા હતા.
અરબી રાજ તથા હલાકુ, તેમૂર તથા નાદિર શાહના હુમલા સમયે આ ધર્મના અનુઆયીઓ પર ભયંકર ત્રાસ ગુજારવામાં આવ્યો હતો. જેના પરિણામે જરથોસ્તી ધર્મનો પ્રચાર સાતમી સદીમાં ઓછો થવાનો શરૂ થયો. સન ૭૫૦માં છેલ્લા જરથુષ્ટ્ર રાજાનો આરબો સામે યુધ્ધમાં પરાજય થયો હતો. ત્યાર બાદ જરથોસ્તી પંથના ખૂબ મોટા સમુદાયે દેશનો ત્યાગ કરી ભારત તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું, જ્યાં તેઓ છેલ્લાં ૧૨૦૦ વર્ષથી શાંતિપૂર્ણ જીવન વિતાવી રહ્યા છે.
પહેલા તેઓ ખેતીના કામમાં જોડાયા હતા. બાદમાં તેઓએ શિક્ષણ અને ઉધોગ તરફ ધ્યાન આપ્યું હતું. પરિણામે આજે ભારતમાં શિક્ષણ અને ઉધોગની દ્રષ્ટિએ પારસી સમુદાય આગળ છે. ભારત ઉપરાંત ઇરાનના કેટલાંક શહેરોમાં પણ જરથોસ્તી ધર્મના અનુઆયીઓ છે. જ્યારે તેઓને ખૂબ જ અત્યાચારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
ડાંગરીયા (તા. મોરવા)
ડાંગરીયા (તા. મોરવા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે  આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોરવા (હડફ) તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડાંગરીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:મોરવા (હડફ) તાલુકો
કાંજણ
કાંજણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વ્યારા તાલુકાનું ગામ છે. કાંજણ ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન અને નોકરી જેવાં કાર્યો કરે છે. ડાંગર, જુવાર, કેરી અને શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:વ્યારા તાલુકો
ગોપાલપુર (તા. માલપુર)
ગોપાલપુર (તા. માલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માલપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોપાલપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માલપુર તાલુકો
કસ્તી
ભારતમાં આવીને હિંદુઓ સાથે ભળી ગયેલા પારસીઓનો ધર્મ અનોખો છે. કેટલાક પારસીઓની લગ્ન રીત ઉમરગામ તાલુકામાં સ્થાનિક લોકો તથા હિંદુ સંસ્કૃતિથી મળતી આવતી હોય છે. હિંદુ બ્રાહ્મણો જે રીતે જનોઇ પહેરે છે, તેવી જ રીતે પારસીઓ પણ પોતાના ધાર્મિક રીત રીવાજ મુજબ જનોઇ પહેરતા હોય છે. તેઓએ જનોઇને કસ્તી તરીકે ઓળખે છે.
બાળક ૬થી ૯ વર્ષનું થયા બાદ પારસીઓ પોતાના છોકરા કે છોકરીને પારસી ધર્મ ક્રિયા મુજબ નવજોતની ઉજવણી કરતા હોય છે. નવજોત એટલે પારસીઓ પોતાના બાળકને પારસી કોમમાં સ્વીકારે તેના માટેની ધાર્મિક ક્રિયા. આ પરંપરાગત વિધિ દરમિયાન ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવતી હોય છે. અગિયારીમાંના દસ્તુરજી (ધર્મગુરુ) નવજોત દરમિયાન ભણીને પહેલા સદરો પહેરાવ્યા બાદ કસ્તી પહેરાવવામાં આવતી હોય છે. સદરો એટલે કે મખમલની કફની સફેદ રંગની પારસી કોમમાં કસ્તી અહીં મહત્વ ધરાવતી ચીજ છે. જે નવજોત બાદ મરણ સુધી સાથે રહે છે.
કસ્તી એટલે ધેટાના ઉનમાંથી વિશેષ રીતે કાંતીને તૈયાર કરવામાં આવતી સફેદ રંગની જનોઇ. કસ્તી બનાવવા માટે ખૂબજ કુશળતા હોવી જરૂરી છે. કસ્તી તૈયાર કરવામાં વિશેષ સાધનોમાં સીસમના લાકડામાંથી બનાવેલ જણતર, ચાત્રી, ચાતરડો, કતેલી વગેરે સાધનો વાપરવામાં આવતાં હોય છે. કસ્તી ૬થી ૭ ગજ (અંદાજે ૨૮થી ૩૦ ઇંચ) બનાવવામાં આવતી હોય છે. તેમજ જાડી-પાતળી બનાવાતી હોય છે.
કસ્તી પારસીઓ માટે ખૂબજ અગત્યની છે. પારસીઓ જાતે અગિયારીમાં જતા હોય છે, ત્યારે અંદર આવેલ ધાર્મિક મકાનમાં પ્રવેશતા પહેલા ભણીને કસ્તી કરી અંદર જવું પડે છે. તો બીજી તરફ પારસીઓની ખૂટતી જતી સંખ્યાના કારણે આવનારા દિવસોમાં કસ્તી કોણ પહેરશે અને કોણ બનાવશે તેની પણ ચિંતા સેવાઇ રહી છે.
શ્રેણી:પારસી ધર્મ શ્રેણી:પારસી સંસ્કૃતિ
સાડી
thumb|200px|સાડી પહેરીને બેઠેલી સ્ત્રીઓ સાડી (કેટલાક વિસ્તારોમાં સારી પણ કહેવામાં આવે છે.) ભારતીય મહિલાઓનો મુખ્ય પહેરવેશ છે. સાડી કદાચ વિશ્વમાંના સૌથી વધુ લંબાઇ ધરાવતા તથા પુરાણા પરિધાનોમાંથી એક ગણાય છે. સાડી લગભગ ૫ થી ૬ યાર્ડ લંબાઇ ધરાવતો સીવવા વગરનો કાપડનો એક ટુકડો હોય છે, જે બ્લાઉઝ અથવા ચોળી તથા ચણિયા ઉપર લપેટીને પહેરવામાં આવતો હોય છે.
પ્રકારો
સાડી પહેરવા માટેની જાત જાતની અલગ અલગ રીતો હોય છે, જે ભૌગોલિક સ્થિતિ તથા પરંપરાગત મૂલ્યો અને રુચિઓ પર નિર્ભર કરે છે. અલગ-અલગ શૈલીની સાડીઓમાં કાંજીવરમ સાડી, બનારસી સાડી, પટોળા સાડી અને હકોબા મુખ્ય હોય છે. મધ્ય પ્રદેશની ચંદેરી, મહેશ્વરી, મધુબની છપાઈ, આસામની મૂંગા રેશમ, ઓરિસ્સાની બોમકઈ, રાજસ્થાનની બંધેજ, ગુજરાતની ગઠોડા, પટોળા, બાંધણી, બિહારની ટસર, કાથા, છત્તીસગઢની કોસા રેશમ, દિલ્હીની રેશમી સાડીઓ, ઝારખંડની કોસા રેશમ, મહારાષ્ટ્રની પૈઠણી, તમિલનાડુની કાંજીવરમ, બનારસી સાડીઓ, ઉત્તર પ્રદેશની તાંચી, જામદાની, જામવર તેમજ પશ્ચિમ બંગાળની બાલૂછરી તથા કાંથા ટંગૈલ વગેરે ભારતીય પ્રદેશોની પ્રસિદ્ધ સાડીઓ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વસ્ત્ર
સમોડા (તા. પાટણ)
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
યૂક્રેઇન
યુક્રેન (હિંદી:युक्रेन) યુરોપ ખંડના પૂર્વ ભાગમાં આવેલો એક દેશ છે. આ દેશની સીમાઓ પૂર્વ દિશામાં રશિયા, ઉત્તર દિશામાં બેલારુસ, પોલેન્ડ, સ્લોવાકિયા, પશ્ચિમ દિશામાં હંગેરી, દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં રોમાનિયા અને મોલ્દોવા તેમજ દક્ષિણ દિશામાં કાળો સમુદ્ર અને અજોવ સાગર સાથે મળે છે. કીવ આ દેશનું સૌથી મોટું શહેર છે, જ્યાં આ દેશની રાજધાની આવેલી છે.
thumb|260px
સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:યૂક્રેઇન
થોરીયાળી (તા. પડધરી)
થોરીયાળી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.થોરીયાળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગામમાં સહકારી મંડળી અને એક ગૌશાળા પણ છે, જેમાં આશરે ૨૦૦ જેટલી ગાયોનું ભરણપોષણ કરવામાં આવે છે. અહીં ફુલેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે. ગામની ઉત્તર દિશામાં રામાન્નદ આશ્રમ આવેલ છે. ગામમાં ૫ટેલ સમાજના લોકો દ્વારા ર૦૧૭-૧૮ માં નવી ૫ટેલ સમાજ વાડી નું નિર્માણ કરવામાં આવેલ છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ફૉકલેન્ડ ટાપુઓ
ફ઼ૉકલેંડ દ્વીપ-સમૂહ દક્ષિણ અટલાંટિક મહાસાગર માં અર્જેન્ટીના ના તટ થી લાગેલ એક દ્વીપસમૂહ છે. આની પૂર્વમાં શૈગ રૉક્સ (દક્ષિણ જૉર્જિયા) અને દક્ષિણમાં બ્રિટિશ અંટાર્કટિક ક્ષેત્ર છે. આ દ્વીપસમૂહમાં બે મુખ્ય દ્વીપ છે, પૂર્વ ફ઼ૉકલેંડ અને પશ્ચિમ ફ઼ૉકલેંડ, આ સાથે જ ૭૭૬ નાના દ્વીપ છે. પૂર્વ ફ઼ૉકલેંડમાં સ્થિત સ્ટેનલી દેશ ની રાજધાની છે. આ દ્વીપસમૂહ યૂનાઈટેડ કિંગડમ નું સ્વશાસી પ્રવાસી ક્ષેત્ર છે. ૧૮૩૩ માં બ્રિટિશ શાસન ની પુનર્સ્થાપના પછી અર્જેન્ટીના એ આના પર પોતાની પ્રભુતા નો દાવો કર્યો છે.
અર્જેન્ટીના દ્વારા જતાવાયેલા અધિકાર ને દ્વીપવાસિઓ દ્વારા ખારિજ કરાયા પછી અર્જેન્ટીના એ ૧૯૮૨માં ફ઼ૉકલેંડ દ્વીપ પર આક્રમણ કર્યું. તદોપરાંત અર્જેટીના અને યૂનાઇટેડ કિંગડમ વચ્ચે ચાલેલ બે મહીના લાંબા અઘોષિત યુદ્ધમાં હાર પછી અર્જેંટીની બળોએ વાપસી કરી. યુદ્ધ પછી આ સ્વસાશી ક્ષેત્ર ને મત્સ્ય પાલન અને પર્યટન ના ક્ષેત્રમાં મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ કરી છે.
નામ
આ દ્વીપસમૂહ ને અંગ્રેજીમાં "ફ઼ૉકલેંડ દ્વીપ" કહે છે, આ નામ વર્ષ ૧૬૯૦માં પોતાના અભિયાન દરમ્યાન જૉન સ્ટ્રાંગ એ પોતાના સંરક્ષક એંથોની કેરી, ૫ મો વિસ્કાઉંટ ફ઼ૉકલેંડ પર રાખ્યો હતો.
ઇતિહાસ
ફ઼ૉકલેંડ દ્વીપની શોધ પછી થી એક જટિલ ઇતિહાસના તાણાવાણા બન્યા છે. ફ્રાંસ, બ્રિટન, સ્પેન અને આર્જેન્ટીના એ ક્યારેક અને ક્યારેક આ દ્વીપ પર પોતાનો દાવો કર્યો છે અને આ દ્વીપ પર વસતિઓ બનાવી અને છોડ઼ી છે. ૧૭૭૦માં ફ઼ૉકલેંડ સંકટ ને કારણે ફ્રેંકો-સ્પેનિશ ગઠબંધન અને બ્રિટેન યુદ્ધ ની કગાર પર હતાં. સ્પેન સરકારના દાવા પછી અર્જેટીના એ ૧૮૧૬માં સ્પેન થી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ અને ૧૮૧૭માં સ્વતંત્રતા ના યુદ્ધ પછી દ્વીપસમૂહ પર દાવાને જારી રાખ્યો. અમેરિકી નૌસેના ના યૂએસએસલેક્સિંગ્ટન દ્વારા ૨૮ ડિસેમ્બર, ૧૮૩૧ના પ્યર્ટો લુઇસમાં અર્જેણ્ટીની વસાહતને તબાહ કર્યા પછી ૧૮૩૩માં યૂનાઈટેડ કિંગડમ ને દ્વીપ પરત કર્યું.
શ્રેણી:દેશ શ્રેણી:દક્ષિણ અમેરિકા
વાઘવણ (તા.હાંસોટ)
વાઘવણ (તા.હાંસોટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એવા હાંસોટ તાલુકામાં આવેલું એક મહ્ત્વનું ગામ છે. વાઘવણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હાંસોટ તાલુકો
કણજા
કણજા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વ્યારા તાલુકાનું ગામ છે. કણજા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન અને નોકરી જેવાં કાર્યો કરે છે. ડાંગર, જુવાર, કેરી અને શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:વ્યારા તાલુકો
નવાગામ (બામણબોર)
નવાગામ (બામણબોર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નવાગામ (બામણબોર) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
પ્રોટેક્ટિનીયમ
પ્રોટેક્ટિનીયમ એ એક રાસાયણિક તત્વછે જેની સંજ્ઞા Paઅને અણુ ક્રમાંક ૯૧ છે. આ એક ભારે,ચળકતું-રાખોડી ધાતુ તત્વ છે જે ઓક્સીજન, પાણીની વરાળ નએ અકાર્બનીક ઍસિડ સાથે તુતંત પ્રક્રિયા કરે છે. આ ધાતુ ઘણાં રાસાયણિક સંયોજનો બનાવે છે. આ ધાતુ ઓક્સિડેશનની +૫ સ્થિતી ધરાવે છે, પણ તે +૪ અને +૨ કે +૩  સ્થિતી સુદ્ધાં મેળવી શકે છે. આ ધાતુ પ્રાકૃતિક રીતે પૃથ્વી અપ્ર અત્યંત દુર્લભ છે તેનું પ્રમાં એમુક અંશ પ્રતિ ૧૦૦ અબજ અંશ જેટલું જ છે. યુરેનિયમની યુરેનાઈટ જેવી અમુખ ખાસ ખનિજોમાં આ પ્રમાણ અમુકંશ પ્રતિ ૧૦ કરોડ અંશ જેટલું હોય છે. આ ધાતુની દુર્લભતા, વધુ પડતો કિરણોત્સાર અને ઝેરીપણાને કારણે વિજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય આ ધાતુના કોઈ બીજા ઔદ્યોગિક ઉપયોગ નથી. આ ધાતુ વપરાઈ ગયેલ નાભિકીય ઈંધણમાંથી કાઢવામાં આવે છે.
પ્રોટેક્ટિઅયમની શોધ ૧૯૧૩માં કસીમીર ફજન્સ અને ઓસ્વલ્ડ હેલ્મથ ગોરિંગ દ્વારા કરવામાં આવી. તેમણે પ્રોટેક્ટિઅયમ - ૨૩૪ નો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ધાતુના અલ્પ અર્ધ આયુષ્ય કાળને લીધે તેમણે આ ધાતુનું નામ બ્રેવીયમ પાડ્યું. ૧૯૧૮માં તેનાથી પન વધુ સ્થિરતા ધરાવતા એક અન્ય સમસ્થાનિકની શોધ થઈ હતી માટે તેનું નમ બદલીને પ્રોટો-એક્ટિનિયમ (એક્ટિનીયમ પહેલાં) કરવામાં આવ્યું કેમકે આ ધાતુનું ખંડન થઈને એક્ટિનિયમ બનતું હતું.
સૌથી વધારે અર્ધ આયુષ્ય કાળ ધરાવતો (૩૨,૭૬૦ વર્ષ) અને સૌથી વધારે પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ (લગભગ૧૦૦%) એવો આ ધાતુનો સમસ્થાનિક પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૧ છે જે યુરેનીયમ-૨૩૫ ખંડીત થઇ  બને છે. યુરેનિયમ -૨૩૮ ની ખંડન શૃંખલા દરમાયન અત્યંત અલ્પ સમય માટે અલ્પ આયુ ધરાવતો પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૪m સમસ્થાનીક બને છે. થોરીયમ-૨૩૩ ના ખંડન માંથી યુરેનીયમ-૨૩૩ મેળવવાની ખંડન  શૃંખલા દરમ્યાન  પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૩ બને છે. આ થોરીયમ આધારીત અનુ ભઠ્ઠીઓની એક બિજ જરૂરી આડ પેદાશ છે અને માટે બ્રીડીંગ પ્રક્રીયા દરમ્યાન તેને ભઠ્ઠીના સક્રીય ક્ષેત્રમાંથી કાઢી નાખવામાં આવે છે. ખડક અવશેષોની કાળ ગણના માટે આ ધાતુ નો ઉપયોગ થોરીયમ અને યુરેનીયમ સાથે થાય છે.
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
માર્ચ ૨૭
૨૭ માર્ચનો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૮૬મો(લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૮૭મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૨૭૯ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:માર્ચ
રમત-ગમત
રમત-ગમત ની વ્યાખ્યા સામાન્યરીતે વ્યવસ્થિત, સક્ષમપણે અને કુશળતાપૂર્વક કરાતી શારીરિક પ્રવૃત્તિ તરીકે કરાય છે, જે માટે નિષ્ઠા અને નિષ્પક્ષ રમત જરૂરી છે. તેનું સંચાલન નિયમો કે રિવાજોના સેટ દ્વારા થાય છે. રમત-ગમતમાં પરિણામ નક્કી કરાય ત્યારે સ્પર્ધકની શારીરિક ક્ષમતા અને કૌશલ્ય મહત્વનાં પરિબળો હોય છે (જીતવું કે હારવું). શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં લોકો, પ્રાણીઓ અને/અથવા બોલ તેમજ યંત્રો જેવા વિવિધ પદાર્થોની હલન-ચલનનો સમાવેશ થાય છે. એથી વિરુદ્ધ, કાર્ડ રમતો અને બોર્ડ રમતો જેવી રમતોમાં, જો કે તેને મગજની રમત-ગમતો કહી શકાય તેમ છતાં, તેમાં માત્ર માનસિક કૌશલ્ય જરૂરી છે. જોગીંગ તથા ખડક-આરોહણ જેવી બિન-સ્પર્ધાત્મક પ્રવૃત્તિઓને સામાન્યરીતે મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરાય છે. thumb|300px|right|બાળપણમાં રમત-ગમત. ઉપર દર્શાવેલ, એસોસિયેશન ફુટબોલ, ટીમ રમત-ગમત છે જે સામાજિક કાર્યો પણ પૂરાં પાડે છે.
ગોલમાં સ્કોર કરવો કે રેખાને પ્રથમ ઓળંગવી જેવા શારીરિક પ્રસંગો ઘણીવાર રમત-ગમતના પરિણામ નક્કી કરે છે. આમ છતાં, કેટલીક રમત-ગમતો જેવી કે ડુબકી મારવી, વેશ-પરિધાન તથા ફિગર સ્કેટિંગમાં કૌશલ્યની માત્રાના નિર્ણયને સુનિશ્ચિત માપદંડના આધારે કરાય છે. સૌદર્ય-દેખાવ અને શરીર-બાંધા શો જેવી નિર્ણય કરાતી પ્રવૃત્તિઓ આનાથી વિરુદ્ધમાં જાય છે, જ્યાં કૌશલ્ય દર્શાવાતું નથી અને તેના માપદંડ સુનિશ્ચિત હોતા નથી.
મોટાભાગની રમત-ગમતોમાં ચોક્કસ રેકોર્ડ સૌથી ઊંચી કક્ષાએ જાળવવામાં આવે છે અને અદ્યતન રખાય છે, જ્યારે નિષ્ફળતાઓ અને સિદ્ધિઓની રમત-ગમત સમાચારમાં વ્યાપક પ્રમાણમાં જાહેરાત કરાય છે. રમત-ગમતો મોટાભાગે આનંદ માટે અથવા લોકો સારી શારીરિક સ્થિતિમાં રહેવા વ્યાયામ કરવાનું જરૂરી ગણતા હોવાની એક સાદી હકીકતને કારણે રમાય છે. આમ છતાં વ્યાવસાયિક રમત-ગમત મનોંરજનનું મુખ્ય સાધન છે.
તેઓ હંમેશા સફળ ન થાય તેમ છતાં, રમત-ગમતમાં ભાગ લેનારાઓએ સારી ખેલદિલી, તથા પ્રતિસ્પર્ધકો અને અધિકારીઓ સાથે આદરપૂર્ણ વ્યવહારનાં ધોરણો પ્રદર્શિત કરવાની, અને રમત-ગમત હારે ત્યારે વિજેતાને અભિનંદન આપે તેવી અપેક્ષા રખાય છે.
વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર (એટિમૉલજિ)
‘Sport’ શબ્દ જૂની ફ્રેન્ચ desport  એટલે કે ‘leisure’ માંથી આવ્યો છે.
ઇતિહાસ
thumb|150px|right|માયરોનના ડિસ્કોબોલોઝ્ના રોમન બ્રોન્ઝ રિડક્શ, ૨જી સદી ઇ.સ. પછી. પ્રાચીન કલાકૃતિઓ તથા સરંચનાઓ સૂચવે છે કે ઈ.સ. પૂર્વે 4000માં રમત-ગમતની પ્રવૃત્તિઓમાં ચીની લોકો રોકાયેલા હતા. ચીનના પ્રાચીન ભૂતકાળમાં શારીરિક કસરતો લોકપ્રિય રમત-ગમત હોવાનું જણાય છે. ફારોહના સ્મારકો સૂચવે છે કે પ્રાચીન ઈજિપ્તમાં હજારો વર્ષ પૂર્વે, તરણ અને મચ્છીમારી સહિત સંખ્યાબંધ રમત-ગમતો સારી રીતે વિકસી હતી અને નિયંત્રિત કરાઈ હતી. અન્ય ઈજીપ્શિયન રમત-ગમતોમાં ભાલા ફેંકવા, ઊંચો કૂદકો તથા કુસ્તીનો સમાવેશ થતો હતો. પ્રાચીન પર્શિયન રમત-ગમતો જેવી કે પરંપરાગત ઈરાનિયન ઝુરખાનેહ લશ્કરી કલાને યુદ્ધ કૌશલ્ય સાથે ગાઢ જોડાણ હતું. પર્શિયામાં ઉદ્ભવ પામેલ બીજી રમત-ગમતો પોલો અને દ્વંદ્વયુદ્ધ છે.
પ્રાચીન ગ્રીસના સમયમાં વિવિધ શ્રેણીની રમત-ગમતો શરૂ થઈ હતી અને લશ્કરી સંસ્કૃતિ તથા રમત-ગમતના વિકાસે ગ્રીસમાં એકબીજા પર સારો પ્રભાવ પાડયો હતો. રમત-ગમતો ગ્રીસની સંસ્કૃતિનો એટલો મહત્વનો ભાગ બની હતી કે ગ્રીસના લોકોએ ઓલમ્પિક રમત-ગમતોનું સર્જન કર્યું, જે દર ચાર વર્ષે ઓલમ્પિયા નામના પેલોપોનેસસના નાના ગામમાં યોજાતી હતી.
પ્રાચીન ઓલમ્પિકથી હાલની સદી સુધીના સમયકાળમાં રમત-ગમતો વધુને વધુ વ્યવસ્થિત અને વિનિયમિત થઈ છે. ઉદ્યોગીકરણે વિકસેલાં અને વિકાસનાં દેશોના નાગરિકોનો આરામના સમયમાં વધારો કર્યો છે, જેથી નાગરિકોને પ્રેક્ષ્ય રમત-ગમતોમાં હાજર રહેવા અને અનુસરવાનો વધુ સમય મળ્યો છે. આ વલણો લોક-માધ્યમોના અને વૈશ્વિક સંચારના પ્રારંભ સાથે ચાલુ રહ્યાં છે. વ્યાવસાયિકપણું પ્રચલિત બન્યું, જેથી રમત-ગમતોની લોકપ્રિયતામાં વધુ વધારો થયો, કેમ કે રમત-ગમતના શોખીનો, રમત-ગમતમાં શોખથી ભાગ લેવા સાથે સંકળાયેલ વ્યાયામ અને સ્પર્ધાનો આનંદ ભોગવતી વખતે-રેડિયો, ટી.વી અને ઈન્ટરનેટ મારફત વ્યાવસાયિક વ્યાયામવીરોનાં પરાક્રમોને અનુસરવાનું શરૂ કર્યુ હતું.
કાર્ય-બજવણી અંગેના નિર્ણય દ્વારા પરિણામ નક્કી કરાય તેવી પ્રવૃત્તિઓને ભજવણી, કે સ્પર્ધા કહે છે.
ખેલદિલી
ખેલદિલી એક વલણ છે, જે યોગ્ય રમત-ગમત, ટીમના સાથીદારો તથા સામાપક્ષ પ્રત્યે વિનય, નૈતિક વર્તન અને સચ્ચાઈ, તથા જીત કે હારમાં સદ્ભાવ માટે પ્રયત્ન કરે છે.
રમત-ગમતોમાં હિંસામાં યોગ્ય સ્પર્ધા અને ઈરાદાપૂર્વક આક્રમક હિંસા વચ્ચેની રેખા ઓળંગવાનો સમાવેશ થાય છે. વ્યાયામવીર, કોચ, શોખીનો અને માતા-પિતા કેટલીકવાર નિષ્ઠા, વર્ચસ્વ, ગુસ્સો કે ઉજવણીના ગેરમાર્ગે વળેલ દેખાવોમાં લોકો કે મિલ્કત પર છૂટા દોરે હિંસક વર્તન કરે છે. રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય રમત-ગમત સ્પર્ધાઓમાં તોફાનો કે ગુંડાગીરી એ સામાન્ય અને ચાલુ સમસ્યાઓ છે.
વ્યાવસાયીકરણ
thumb|200px|right|આધુનિક રમત-ગમતોને જટિલ નિયમો હોય છે અને ઉચ્ચરીતે આયોજન કરેલ હોય છે. લોક-સંચાર માધ્યમોનો ફેલાવો અને વધેલા મનોરંજન સમયની સાથે રમત-ગમતના મનોરંજક પાસાએ રમત-ગમતોમાં વ્યાવસાયીકરણ તરફ ગતિ કરી છે. આના પરિણામે થોડોક સંઘર્ષ ઊભો થયો છે, જ્યાં મનોરંજન પાસા કરતાં પૈસાની ચુકવણી પર ધ્યાન આપવું વધુ મહત્વપૂર્ણ બન્યું છે, અથવા રમત-ગમતો વધુ નફાપાત્ર અને લોકપ્રિય બનાવવા માટે જ તેમાં ફેરફાર કરાયો છે, અને એ રીતે કેટલીક મૂલ્યવાન પ્રણાલિકાઓ ગુમાવી છે.
રાજકારણ
આજના સમયે, રમત-ગમતો અને રાજકારણ મોટી માત્રામાં એકબીજા પર અસર ધરાવી શકે છે.
દક્ષિણ આફ્રિકામાં વંશીય ભેદભાવની સત્તાવાર નીતિ હતી ત્યારે, ઘણા રમત-ગમતના લોકોએ, ખાસ કરીને રગ્બી યુનિયને, આત્માના અવાજ પ્રમાણે વર્તવાનો અભિગમ અપનાવ્યો હતો કે તેઓએ ત્યાંની સ્પર્ધાત્મક રમત-ગમતોમાં આવવું જોઇએ નહીં. ઘણાને લાગ્યું કે વંશીય ભેદભાવની નીતિની આખરી નાબૂદી માટે તેને અસરકારક ફાળો આપ્યો છે, બીજાઓને લાગે છે કે તેની ખરાબ અસરો લંબાઇ શકે કે વધુ પ્રબલિત બની શકે.
બર્લિન ખાતે યોજાયેલ ૧૯૩૬ ઉનાળું ઓલમ્પિક તેનું ઉદાહરણ હતું, જેણે કદાચ ભૂતકાળમાં સૌથી ઉત્તમ માન્યતા પ્રાપ્ત કરી હતી, જ્યાં પ્રચાર દ્વારા પ્રસંગનો ફેલાવો મજબૂત બનાવવામાં જેનો ઉપયોગ થતો હતો તે વિચારધારા વિકસી રહી હતી. thumb|200px|right|આધુનિક રમત-ગમતમાં મોટોરાઇઝેશન દેખાય છે. આર્યલેન્ડના ઇતિહાસમાં, ગેલિક રમત-ગમતો સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રીયતા સાથે જોડાયેલી હતી. ૨૦મી સદીની અધવચ સુધી વ્યકિતને ગેલિક એથ્લેટિક એસોસિએશન (GAA) દ્વારા સંચાલિત ગેલિક ફૂટબોલ,હર્લિંગ કે અન્ય રમત-ગમતો રમવાનો પ્રતિબંધ હતો; તે/તેણી સોકર કે અન્ય રમત-ગમતો રમે કે ટેકો આપે તો તેઓ બ્રિટીશ મૂળના હોવા જોઈએ એમ જોવામાં આવતું. અત્યાર સુધી સોકર રમવા અને ગેલિક સ્થળોએ રગ્બી યુનિયન પર જીએએ (GAA) એ પ્રતિબંધ ચાલુ રાખ્યો હતો.આ પ્રતિબંધ હજુ અમલમાં છે, પરંતુ તેમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે, તેથી લેન્સડાઉન રોડનો પુનર્વિકાસ થઈ રહ્યો છે, ત્યારે ક્રોક પાર્કમાં ફુટબોલ અને રગ્બી રમવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. અત્યારસુધી, નિયમ 21 અન્વયે જીએએ(GAA) ના બ્રિટીશ સલામતી દળના સભ્યો અને આરયુસી(RUC) ના સભ્યોને નૈતિક રમત-ગમતો રમવા પર પ્રતિબંધ હતો, પરંતુ 1998માં ગુડ ફ્રાઈડે એગ્રીમેન્ટ થતાં આ પ્રતિબંધ આખરે ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો.
શારીરિક કલા
thumb|150px|right|જિમ્નાસ્ટિક્સ રમત-ગમતોને કલા સાથે ઘણું સામીપ્ય છે.આઈસ સ્કેટિંગ અને તાઈ-ચી, અને ડાન્સસ્પોર્ટ રમત-ગમતોનાં એવાં દૃષ્ટાંતો છે, જે પોતે જ કલાત્મક પ્રેક્ષણીય વસ્તુઓ સાથે ઘનિષ્ઠતા ધરાવે છે. તે જ પ્રમાણે, બીજી પ્રવૃત્તિઓ એવી છે કે જે રમત-ગમતનાં તત્ત્વો અને તેના અમલમાં કલાનાં તત્ત્વો ધરાવે છે, જેમ કે કલાત્મક શારીરિક કસરતો,શરીર બંધારણ,પારકોર,ભજવણીની કલા,યોગ, બેઝબોલ,વેશ-પરીધાન,રસોઈકલા વગેરે. કદાચ સૌથી ઉત્તમ ઉદાહરણ સાંઢ-લડાઈનું છે, જે અંગે સ્પેનમાં તેનો અહેવાલ વર્તમાન પત્રોનાં કલા અંગેના પાનામાં થાય છે. હકીકત એ છે કે કલા રમત-ગમત સાથે એટલી નિકટવર્તી છે, કે કેટલીક સ્થિતિમાં તે કદાચ રમત-ગમતના સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલી હોય છે. ‘રમત-ગમતો‘ ની ઉપરની વ્યાખ્યા, રોજિંદા હેતુસર જ પ્રવૃત્તિ ન હોવાનો વિચાર આગળ ધપાવે છે, ઉદાહરણ તરીકે, દોડવું એ માત્ર દરજ્જો મેળવવા માટે નહીં, પરંતુ તેના પોતાના ખાતર દોડવું, આપણાથી બની શકે તેટલું દોડવું.
આ સૌંદર્યલક્ષી મૂલ્યના સામાન્ય દૃષ્ટિકોણની બરાબર છે, જેમાં પદાર્થના સામાન્ય ઉપયોગમાંથી આવતા ચુસ્તપણે કાર્યલક્ષી મૂલ્ય ઉપરાંતની કોઈક વસ્તુ તરીકે જોવામાં આવે છે. સૌંદર્યની દૃષ્ટિએ આનંદ આપતી કાર એક એવી વસ્તુ છે જે માત્ર એ પાસેથી બી એ મેળવવાની નથી, પરંતુ તે આપણને તેની મોહકતા, સંતુલન અને કરિસ્મા સાથે પ્રભાવિત કરે છે.
શારીરિક કસરતો અને સાદી કસરતો, શારીરિક બાંધા, નીડરતા અને ‘ એરેટ ‘ માટે પ્રશંસા અને સૌંદર્યલક્ષી કદર પેદા કરતી ત્યારે પ્રાચીન ગ્રીસના સમયકાળમાં કલા અને રમત-ગમત કદાચ વધુ ગાઢ રીતે જોડાયેલા હતા. આધુનિક શબ્દ ‘ કલા ‘ કૌશલ્ય તરીકે આ પ્રાચીન ગ્રીક શબ્દ ‘ એરેટ ‘ (‘ arete ‘) સાથે સંકળાયેલ છે. આ સમયમાં કલા અને રમત-ગમતની નિકટતા, ઓલમ્પિક રમત-ગમતોના સ્વરૂપ દ્વારા વ્યકત થાય છે, આપણે જોયું તેમ, તે રમત-ગમત અને કલાત્મક સિદ્ધિઓ, કવિતા, શિલ્પ અને સ્થાપત્ય બંનેની ઉજવણી હતી.
ટેકનોલોજી
રમત-ગમતોમાં ટેકનોલોજીની અગત્યની ભૂમિકા છે, પછી તે વ્યાયામવીરના આરોગ્ય, વ્યાયામવીરની ટેકનિકને સાધન સામગ્રીને લાગુ પડતી હોય. સાધનસામગ્રી રમત-ગમતો વધુ સ્પર્ધાત્મક બની રહી હોવાથી, વધુ સારી સાધનસામગ્રીની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. નવી ટેકનોલોજી અપનાવવામાં આવી છે ત્યારે ગોલ્ફ કલબો, ફૂટબોલ હેલ્મેટ, બેઝબોલ બેટ, સોકર બોલ, હોકી સ્કેટ અને અન્ય સામગ્રીમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો દેખાય છે. આરોગ્ય આરોગ્ય પોષણથી ઈજાઓની સારવાર સુધી વ્યાપ્ત છે, કેમ કે સમય જતાં મનુષ્ય શરીરની જાણકારી વધી છે, વ્યાયામવીરની શકિતમાં વધારો થયો છે. વ્યાયામવીરો હવે મોટી ઉંમરે રમી શકે છે, ઈજાઓમાંથી ખૂબ ઝડપથી સાજા થઇ શકે છે, અને વ્યાયામવીરોની આગલી પેઢી કરતાં વધુ અસરકારક તાલીમબંધ થઈ શકે છે. સૂચના ટેકનોલોજીના વિકાસે રમત-ગમતોમાં સંશોધન માટે નવી તકો ઊભી કરી હતી. હવે રમત-ગમતોમાં પાસાંઓનું પૃથ્થકરણ શકય બન્યું છે, જે અગાઉ સમજની પહોંચ બહાર હતું. વ્યાયામવીરોની હલન-ચલનને ઝડપવા મોશન કેપ્ચરનો ઉપયોગ કરી શકાતો હોવાથી, અથવા નમૂનારૂપ શારીરિક સ્થિતિને અદ્યતન કમ્પ્યુટરથી દેખી શકાતી હોવાથી વ્યાયામવીરોને તેઓ શું કરી રહ્યા છે અને પોતાને કેવી રીતે સુધારી શકે તે સમજવાની તેમની ક્ષમતા સારી એવી વધી છે.
પરિભાષા
thumb|200px|right|જમ્પિંગ બતાવો, એક અશ્વારોહણ રમત-ગમત. બ્રિટીશ ઈંગ્લીશમાં, રમત-ગમતની પ્રવૃત્તિઓને સામાન્યરીતે સામૂહિક નામ ’રમત-ગમત’ (‘Sport’) દ્વારા વ્યકત કરાય છે. અમેરિકન અંગ્રેજીમાં, ‘ રમત-ગમતો ‘ (‘Sports’) વધુ વપરાય છે. તમામ અંગ્રેજી બોલીઓમાં, એક કરતાં વધુ નિર્દિષ્ટ રમત-ગમત માટે ‘ રમત-ગમતો ‘ (‘Sports’) શબ્દ વપરાય છે. ઉદાહરણ તરીકે ‘ફુટબોલ અને સ્વિમિંગ મારી પ્રિય રમત-ગમતો છે‘ (football and swimming are my favourite sports") જે તમામ અંગ્રેજી બોલનારાઓને સ્વાભાવિક લાગશે, જ્યારે નોર્થ અમેરિકનોને ‘I enjoy sport’ તે ‘I enjoy Sports’ કરતાં ઓછું સ્વાભાવિક લાગશે.
પ્રેક્ષકો માટેની રમત-ગમત
સહયોગીઓ માટે મનોરંજન સ્વરૂપ હોઈ, ઘણી રમત-ગમત પ્રેક્ષકોની સામે રમાય છે. મોટાભાગની વ્યાયાસાયિક રમત-ગમતો અમુક પ્રકારના ‘થિયેટર’ માં; તે પછી સ્ટેડિયમ,રંગભૂમિ, ગોલ્ફનું મેદાન, હરીફાઈ માર્ગ, કે ખુલ્લો માર્ગ હોય ત્યાં લોકો માટે (ઘણીવાર નાણાં ચૂકવીને) રમાય છે. thumb|200px|right|ઓસ્ટ્રેલિયન રુલ્સ ફૂટબોલ અમૂક ફિકસચર બતાવવાના ‘હકો’ માટે મોટી નાણાંની રકમ બોલી બોલતા પ્રસારણકર્તાઓ સાથે દૂરદર્શન કે રેડિયોના ઘણા બધા પ્રેક્ષકો આકર્ષાય છે. ફૂટબોલ વિશ્વ કપ સેંકડો મિલિયન વૈશ્વિક ટેલિવિઝનના પ્રેક્ષકોને આકર્ષે છે; સત્ર ૨૦૦૬ની ફાઈનલમાં, અંદાજે ૭૦૦ મિલિયન કરતાં વધુ ટેલિવિઝનના પ્રેક્ષકોને આર્કષ્યા હતા. યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં,NFL, સુપર બોલની ચેમ્પિયનશિપ રમત, વર્ષ દરમિયાન ટેલિવિઝન પર વધુમાં વધુ જોવાની એક માત્ર રમત બની છે. સુપર બોલ સન્ડે અમેરિકામાં હકીકતમાં રાષ્ટ્રીય રજા હોય છે; જોનારાઓની સંખ્યા એટલી મોટી હોય છે કે, ૨૦૦૭માં જાહેરખબરની જગ્યા ૩૦ સેકન્ડના સ્લોટ માટે ૨.૬ મિલિયન ડોલરમાં(આશરે ૧૮ કરોડ રૂપિયા) વેચવાનો અહેવાલ હતો.
બીજા વાંચનો
શ્રેણી:રમત ગમત
પારસી
પારસીઓ ઈરાનમાં વિધર્મીઓના ત્રાસ સામે ધર્મનું રક્ષણ કરવું અશકય લાગતાં આશરે ૧૩૫૦ વર્ષ પહેલાં ઇ.સ. ૭૧૧ માં ભારત આવ્યા. ભારત સાથેના વેપારને લીધે તેઓ ભારત વિશે જાણતા હતા. તેથી સૌપ્રથમ તેઓ ઇ.સ. ૭૬૬ની આસપાસ દીવ બંદરે ઉતર્યા. જયાં તેમણે ૧૯ વર્ષ ગાળ્યાં. ત્યાં પોર્ટુગીઝોના હુમલાથી કંટાળીને ઇ.સ. ૭૮૫માં દરિયાઈ માર્ગે સંજાણ બંદરે ઉતર્યા.
આ વખતે ગુજરાતમાં જાદી રાણાનું રાજ હતું. પારસીઓના વડાએ રાજયાશ્રય માટે રાણા પાસે પ્રતિનિધિમંડળ મોકલ્યું. રાણાએ પ્રત્યુત્તર રૂપે દૂધથી ભરેલો છલોછલ પ્યાલો મોકલ્યો. આ દ્વારા રાણા એ સૂચવવા માગતા હતા કે અમારી વસતી વધારે છે એટલે અમે તમને વસાવી શકીએ તેમ નથી. પ્યાલો લઈને પ્રતિનિધિમંડળ એમના અગ્રણી પાસે પહોંરયું. તેઓ સમજદાર હતા. તેમણે પ્યાલામાં ધીરે ધીરે સાકર ભેળવી. તે ઓગળી ગઈ. તે જ પ્યાલો લઈને ફરીથી પ્રતિનિધિમંડળને રાણા પાસે મોકલ્યું. રાણો ચતુર હતો. એણે દૂધ ચાખી જૉયું તો દૂધ મીઠું લાગ્યું. રાણાને પ્રત્યુત્તર મળી ગયો કે અમે અહીં દૂધમાં સાકરની પેઠે ભળી જઈશું.’ રાણાએ એમને વસવાટની છૂટ આપી. એ સમયના સંજાણના રાણાને પારસીઓએ દુધના પ્યાલામાં સાકર ભેળવી, પારસી લોકોને રાજ્યમાં રહેવા દેવા સમજાવ્યા હતા.
પારસીઓ ઇરાનથી જે પવિત્ર અગ્નિ લઈને આવ્યા હતા તેની વલસાડ જિલ્લાના પારડી તાલુકાના ઉદવાડા ગામમાં સ્થાપના કરી. જેને આતશ બહેરામ કહેવામાં આવે છે. ભારતમાં આઠ આતશ બહેરામ છે. ૧ ઉદવાડામાં, ૨ સુરતમાં, ૧ નવસારીમાં અને ૪ મુંબઈમાં. આતશ બહેરામના દરજજા અલગ અલગ હોય છે. અગ્નિસ્થાનને અગિયારી કહેવાય છે.
પારસી સમાજ ફાસ્લિસ, કાદિમ્સ અને સહેન્સાહિસ એમ ત્રણ સંપ્રદાયમાં વહેંચાઈ ગયો હતો. તેમાંથી ફાલ્સિસ લોકો વસંતઋતુના પ્રથમ દિવસે નવરોઝની ઉજવણી કરે છે, જે રાજા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. બાકીના બે સંપ્રદાયો બે નવા વર્ષની ઉજવણી કરે છે એક જમશેદી નવરોજના દિવસે અને બીજા ભારતમાં જ્યારે આવ્યા તે દિવસે નવા વર્ષની ઉજવણી કરે છે. તેમના ઘણા રીત રીવાજો સ્થાનિક રીત રીવાજો સાથે ભળી ગયા છે, તેમ છતાં તેમની પરંપરા હજી અકબંધ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધર્મ
સામપરા (તા. સરસ્વતી)
સામપરા (તા. સરસ્વતી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સરસ્વતી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. સામપરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સરસ્વતી તાલુકો
દેલોચ (તા. મોરવા)
દેલોચ (તા. મોરવા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે  આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોરવા (હડફ) તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેલોચ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:મોરવા (હડફ) તાલુકો
ગોરીયા (તા. માલપુર)
ગોરીયા (તા. માલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માલપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોરીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માલપુર તાલુકો
બોપલ (તા. દસ્ક્રોઇ)
બોપલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લા ના દસ્ક્રોઇ તાલુકામાં આવેલું નગર છે. વર્ષ ૨૦૦૮ના નવા શહેરી સીમાંકન પછી બોપલ ગામ અમદાવાદ શહેરી વિકાસ સત્તા મંડળ (ઔડા) ની હદમાં સામેલ કરવામાં આવેલું છે. ૧૯૮૦નાં દાયકા સુધી મહદ્ અંશે ખેતી પર નભતું આ ગામ, અમદાવાદની સીમા પર આવેલું હોવાથી, ઝડપથી વિકાસ પામવા લાગ્યું અને અમદાવાદ શહેરના વિકાસમાં સામેલ થઇ ગયું.
બોપલ ઘુમા નગરપાલિકા
૩૭,૬૩૫ની વસ્તી ધરાવતી બોપલ ગ્રામ પંચાયતમાં જ ઘુમા ગ્રામ પંચાયતનું વિલનીકરણ કરીને બોપલ-ઘુમા નગરપાલિકા બનાવવાનું શહેરી વિકાસ વિભાગે સૈધ્ધાંતિકપણે નક્કી કર્યું હતું. ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫ના રોજ સમાચારપત્રોમાં પ્રગટ થયેલા સમાચાર મુજબ બોપલનો વહીવટ બોપલ-ઘુમા નગરપાલિકાને હસ્તક રાખવાનું નક્કી થયું હતું. ભારતીય હિસાબી વરસ ૨૦૧૬-૧૭થી રહેવાસીઓને મળતા બીલ પર "બોપલ-ઘુમા નગરપાલીકા"નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો તેમજ કાર્યાલય પરની તકતી પણ બોપલ ગ્રામપંચાયત માંથી બદલાઈને બોપલ-ઘુમા નગરપાલીકા કરી દેવામાં આવી હતી. ૧૮ જુન ૨૦૨૦ના દિવસે ગુજરાત સરકારે બહાર પાડેલા એક જાહેરનામામાં ઉલ્લેખ થયા પ્રમાણે બોપલનો સમાવેશ અમદાવાદ શહેરમાં કરવામાં આવ્યો છે. આંબલી-બોપલ-ઘુમા ને જોડતા મુખ્ય રસ્તાથી ઉત્તર દિશાનો બોપલનો ભાગ અમદાવાદના ઉત્તર પશ્ચિમ ઝોનમાં અને એ રસ્તાથી દક્ષીણ તરફનો બોપલનો ભાગ અમદાવાદના દક્ષીણ પશ્ચિમ ઝોનમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ટી.આર.પી. મોલ
સેંટ્રલ બોપલ વિસ્તારમાં આવેલ છે અને TRPનું પૂરું નામ The Retail Park છે જ્યાંથી એક પુરાણું મહાદેવનું મંદિર એકદમ નજીક આવેલ છે. ત્યાંથી સ્વામિનારાયણ મંદિર પણ નજીક થાય છે. BRTS ની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે
વસ્તી
૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે બોપલની કુલ વસ્તી ૩૭,૬૩૫ છે. પુરુષોની સંખ્યા ૧૯,૬૧૯ જ્યારે સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૧૮,૦૧૬ છે.
નાના માળ (તા. લીમખેડા)
નાના માળ (તા. લીમખેડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીમખેડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાના માળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લીમખેડા તાલુકો
ભારતીય ભૂમિસેના
ભારતીય ભૂમિસેના (આઈએ, દેવનાગરી,: भारतीय थलसेना, ભારતીય સ્થલસેના ) એ ભૂમિ આધારભૂત શાખા છે અને ભારતીય શસ્ત્ર સજ્જ સેનાનો સૌથી મોટો વિભાગ છે. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ એ બાહ્ય આક્રમણો અને ધમકીઓથી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ભારતના પ્રજાસત્તાકનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે અને તેની સરહદની અંદર શાંતિ જાળવવાની અને સુરક્ષા કરવાની છે. તે કુદરતી આપત્તિ અને બીજી ઉપદ્રવની પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન માનવહીત બચાવ પ્રક્રિયાઓનું સંચાલન પણ કરે છે.
ભારતીય ભૂમિસેનાની સ્થાપના 1947માં ભારતે સ્વતંત્રતા મેળવી ત્યારે થઇ અને વિભાજન પછીના ભારતમાં સ્થિત બ્રિટીશ ભારતીય સેનાની મોટાભાગની માળખાઓની સંરચનાને વારસામાં મેળવી. આ એક સ્વૈચ્છિક સેવા છે, અને જો કે ભારતીય બંધારણમાં લશ્કરની ફરજીયાત ભરતીનો કરાર અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ તે કયારેય અમલમાં મૂકવામાં નથી આવ્યો. સ્વતંત્રતા સમયથી સેના આપણા પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન સાથે ચાર યુદ્ધમાં અને એક વખત પીપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઇનાની સાથે સામેલ થઇ હતી. સેના દ્વારા હાથમાં લેવાયેલી બીજી મુખ્ય કામગીરીઓમાં ઓપરેશન વિજય, ઓપરેશન મેઘદૂત અને ઓપરેશન ક્રેકટસનો સમાવેશ થાય છે. આ લડતો સિવાય સેના યુનાઈટેડ નેશન્સના શાંતિ જાળવવાના લક્ષ્યમાં એક સક્રિય ભાગ છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ સેનાના કમાન્ડર-ઈન-ચીફ ના ભાગરૂપે નેતૃત્વ કરે છે. ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ, (સીઓએએફ (COAF)), જનરલ, એ ચાર સિતારા કમાન્ડર છે જે સેનાને આદેશ આપી નિયંત્રણ કરે છે. સેનામાં એક સમયે એક થી વધારે ફરજ અદા કરતો જનરલ ક્યારેય હોતા. બે અધિકારીઓને ફિલ્ડ માર્શલનો હોદ્દો પ્રદાન કરવામાં આવે છે, જે એક પાંચ સિતારા હોદ્દો છે અને આ અધિકારીઓ સૈન્ય શિષ્ટાચારનાં અગ્રેસરની ફરજ અદા કરે છે.
લગભગ 1,414,000 સક્રિય ફરજ માં રહેતા સૈનિકો અને લગભગ 1,800,000 આરક્ષિત ટુકડીઓની સાથે ભારતીય ભૂમિસેના દુનિયાની બીજા ક્રમની સક્રિય સ્થિતિ સ્થાન પર ફરજમાં રહેતી સેના છે અને ભૂમિસેનાના જનસંખ્યાના આધારે દૂનિયાની સૌથી મોટો ભૂમિસેના છે. 2020 સુધીમાં ભારતીય ભુમિ સેના 4000 ટી-72 2500 થી વધારે ટી-90 અને થોડા હજાર ટેન્કોમાં વધારા કરવાનું આયોજન કરી રહી છે.
મિશન
ભારતીય ભૂમિસેનાના સિદ્ધાંતે પરિભાષા આપી છે કે “ ભારતીય ભૂમિસેના એ ભારતીય શસ્ત્ર સજ્જ સેનાનો ભૂમિ ઘટક છે, જે ભારતના બંધારણના આદર્શને સમર્થન આપવા માટે અસ્તિત્વ પામ્યું છે. ” રાષ્ટ્રીય શકિતના મુખ્ય ઘટક હોવાથી, ભારતીય નૌસેના અને ભારતીય વાયુસેનાની સાથે, ભારતીય ભૂમિસેનાની ભૂમિકા નીચે દર્શાવેલ પ્રમાણે છે :
બ્રિટીશ ભારતીય સેના
1776 ના વર્ષમાં કોલકત્તામાં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સર્વોચ્ચ સરકારમાં લશ્કરી વિભાગની રચના થઈ હતી, જેનું મુખ્ય કાર્ય ગવર્નમેન્ટ ઓફ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સરકારના વિવિધ વિભાગો દ્વારા બહાર પાડેલા સેનાને લગતા કાર્યની સત્ય હકીકત તારવતી અને આદેશોની નોંધ કરવાનું હોય છે.
1833 ના ચાર્ટર એકટની સાથે ગવર્નમેન્ટ ઓફ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના મંત્રીમંડળને ચાર વિભાગોમાં ફરીથી ગોઠવ્યું હતું, જેમાં લશ્કરી વિભાગનો પણ સમાવેશ થયો. પ્રેસીડેન્સી આર્મી એક ભારતીય ભૂમિ સેનામાં સંગઠિત હતી ત્યારે બંગાળ, બોમ્બે અને મદ્રાસના પ્રમુખસ્થાનમાં લશ્કરે એપ્રિલ 1895 સુધી યથાવત પ્રેસીડેન્સી આર્મી તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. વહીવટી સગવડતા માટે, તેનું ચાર લશ્કરી પ્રદેશમાં વિભાજન થયું એટલે કે પંજાબ (ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદ સહિત), બંગાળ, મદ્રાસ (બર્મા સહિત) અને બોમ્બે (સીંદ, કવેટ્ટા અને એડન સહિત).
ભારત, તેમજ સમગ્ર વિશ્વ, બંનેમાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્યની સર્વોચ્ચતામાં બ્રિટીશ ભારતીય ભૂમિસેના એક મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય હતી. બ્રિટીશ રાજની આંતરિક સુરક્ષા જાળવવાની સાથે, આ સેનાએ વિશ્વભરના ઘટનાસ્થાનમાં યુદ્ધ કર્યું હતું - એંગ્લો-બર્મીસ યુદ્ધ, એંગ્લો-શીખ યુદ્ધ, એંગ્લો-અફઘાન યુદ્ધ, ચાઈનામાં ઓપિયમ યુદ્ધ, અબીસીનીયા, ચાઇનામાં બોક્ષર રિબેલિયન. એમાં કોઈ જોગાનુજોગ નથી કે ભારતની સ્વતંત્રતાની સાથે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનો અંત શરૂ થયો હતો.
પહેલું અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ
20મી સદીમાં, બંને વિશ્વ યુદ્ધમાં બ્રિટીશ ભારતીય ભૂમિ સેનાનું બ્રિટીશ સેના સાથે અગત્યનું જોડાણ હતું. બ્રિટને ઈન્ડિયન નેશનલ ક્રોંગેસને તેમના સહાય માટે સ્વ-રાજકારભાર માટેના અસ્પષ્ટ વાયદાઓ પછી સહયોગી દળ માટે ૧.૩ મિલિયન ભારતીય સૈનિકોએ પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધમાં (1914-1918) ફરજ અદા કરી હતી. યુદ્ધ પછી બ્રિટને તેના આપેલા વચનોનો ભંગ કર્યો, જેના પછી ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળે વધારે તાકાત મેળવી. ૭૪,૧૮૭ ભારતીય ટુકડીઓ યુદ્ધમાં મરણ પામી હતી અથવા તો લડત વખતે ગૂમ થઈ ગઈ હતી. ફરી જ્યારે અંગ્રેજોએ સ્વતંત્રતાનો વાયદો આપ્યો પછી બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં (1939-1945), 2.582 મિલિયન ભારતીય સૈનિકોએ સહયોગી દળ માટે લડ્યા. ૮૭,000 ભારતીય સૈનિકો આ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.
પ્રારંભ
સ્વતંત્રતા પછી અને 1947માં ભારતના વિભાજન પછી, બ્રિટીશ ભારતીય ભૂમિસેનાનો નવા રચિત દેશો ભારતનું ગણતંત્ર અને ઈસ્લામિક પાકિસ્તાનનું ગણતંત્ર વચ્ચે વિભાજન થયું.ચાર ગુરખા સૈન્યદળોનું બ્રિટીશ સેનામાં સ્થળાંતર કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બીજા દળોને ભારતીય ભૂમિ સેનામાં જ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
પ્રથમ કાશ્મીર યુદ્ધ (1947)
લગભગ સ્વતંત્રતા પછી તરત જ, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના તણાવ ઉછળવાના શરૂ થયા, અને કાશ્મીરના ભવ્ય રાજ્ય મુદ્દે બે રાષ્ટ્રો વચ્ચે ત્રણ લાંબાગાળા પૈકી પ્રથમ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. કાશ્મીરના મહારાજાની ભારત અથવા પાકિસ્તાનમાંથી કોઈની જોડે વારસામાં જવા માટેની અનિચ્છા, કાશ્મીરના ભાગોમાં 'ટ્રાઈબલ' આક્રમણ. વ્યકિતઓમાં પાકિસ્તાન સેનાનો નિયમિત સમાવેશ હતો. તરત પછી, રાજ્ય પર કબજો મેળવવા માટે પાકિસ્તાને બીજી તેની વધારે ટુકડીઓ મોકલી. મહારાજા, હરી સિંઘે, ભારતને અને બર્માના લોર્ડ માઉન્ટ બેટન, ગર્વનર જનરલને મદદ માટે અરજ કરી. તેમણે રાજ્ય પ્રાપ્તિના કાગળ પર સહી કરી અને કાશ્મીર ભારત સાથે વારસાગત રીતે જોડાઈ ગયું (જે નિર્ણય બ્રિટન દ્વારા માન્ય રાખવામાં આવ્યો). તરત પછી, ભારતીય ટુકડીઓ શ્રીનગર હવાઈ માર્ગ દ્વારા પહોંચી ગયા અને આક્રમણ કરનારાઓને પાછળ હટાવ્યા. આ આનુષંગિકમાં જનરલ થીમેયાએ આ લશ્કરી કાર્યમાં પોતાની અલગ જ વિખ્યાતી મેળવી અને પાછલા એ તે વર્ષો, ભારતીય ભૂમિસેનાના ચીફ બન્યા. રાજ્યભરમાં તીવ્ર યુદ્ધ થવાના શરૂ ગયા અને પહેલાના ભરોસાપાત્ર ભાઈબંધો એકબીજા સાથે લડાતા જણાયા. બંને પક્ષોએ થોડીક પ્રાદેશિક ઉન્નતી કરી અને ઘણું નોંધપાત્ર નુકસાન પણ ભોગવ્યું.
પાકિસ્તાને કબજે કરેલા કાશ્મીરમાંથી ભારતે હાંસીલ કરેલ કાશ્મીરમાં ભાગ પડયા તે નિયંત્રણ રેખા (લાઇન ઓફ કંટ્રોલ) પર ભારતીય અને પાકિસ્તાની સૈનિકની સામસામે તીવ્રતા હોવાથી, 1948ના અંત સુધીમાં સંયુકત રાષ્ટ્રો(યુએન) પ્રબંધિત શાંતિ પરત થઇ, જે સહેલી ન હતી. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના તણાવ, મોટા ભાગે કાશ્મીર પર જ હતા, જે ત્યારથી કયારેય સંપૂર્ણરીતે સમાપ્ત નથી થયા.
હૈદરાબાદની સમાવેશનની પ્રક્રિયા (1948)
ભારતના વિભાજન પછી, નિઝામના શાસન હેઠળ રાજાશાહી રાજ્ય હૈદરાબાદના રાજ્યે સ્વતંત્રરૂપથી રહેવાનું જ પસંદ કર્યું. નિઝામે હૈદરાબાદના રાજ્યે ભારતના ગણપ્રદેશ સાથે જોડાવવા માટે ના પાડી. જ્યારે નાયબ પ્રધાનમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ભારતીય ટુકડીઓને રાજ્યની સુરક્ષા કરવા માટેનો આદેશ આપ્યા ત્યારે ભારતીય સરકાર અને નિઝામ વચ્ચેની મુંઝવણનો અંત 12 સપ્ટેમ્બર 1948એ થયો. 5 દિવસની ઓછી તીવ્ર લડાઇથી, ભારતીય વાયુસેનાના હોકર ટેમ્પેસ્ટ એરક્રાફ્ટના સ્ક્વોડ્રનના સહયોગથી ભારતીય ભૂમિ સેના એ હૈદરાબાદની રાજ્યની સેનાને રસ્તો બતાવ્યો. પાંચ પાયદળ લશ્કરની ટુકડીઓ અને ભારતીય ભૂમિ સેનાના એક આર્મર્ડ સ્ક્વોડ્રન લશ્કરી કાર્યમાં રોકાયેલ હતું. બીજા દિવસે, હૈદરાબાદના રાજ્યે ભારતના ગણતંત્રપ્રદેશના ભાગ તરીકેની ઘોષણા કરી હતી. મેજર જનરલ જોયન્તો નાથ ચૌધરી, જેણે ઓપરેશન પોલોનું નેતૃત્વ કર્યું તેમને કાયદા અને કાનૂનની વ્યવસ્થાને ફરીસ્થાપવા માટે હૈદરાબાદના મીલીટરી ગર્વનર (1948-1949) તરીકે નિયુકત કરવામાં આવ્યા હતા.
ગોવા, દમણ અને દિવની મુકિત (1961)
ભારતના ઉપ-મહાદ્વિપમાં બ્રિટીશ અને ફ્રેન્ચ દ્વારા તેમના બધા સ્થાનિક કબજાઓને ખાલી કર્યા હોવા છતાં પણ પોર્ટુગલોએ તેમના ભારતીય સ્થાનિક ગોવા, દમણ અને દિવના શાસનને છોડી દેવા માટે મનાઈ કરી. ભારત દ્વારા વારંવાર પોર્ટુગલોની સાથે પોતાના પ્રદેશોને પાછા મેળવવા માટે વાતચીતના પ્રયત્નો કર્યા હોવા છતાં તેનો પોર્ટુગલના પ્રધાનમંત્રી અને શાસક એન્ટોનીઓ ડી ઓલિવેઇરા સલાઝર દ્વારા તિરસ્કાર કરવામાં આવ્યો, ભારતે 12 ડિસેમ્બર 1961માં પોર્ટુગલોને કાઢી મુકવા માટે ઓપરેશન વિજયનો પ્રારંભ કર્યો. સેનાના ટુકડીના નાના દળે ગોવા, દમણ અને દીવમાં પ્રદેશને સુરક્ષિત અને આઝાદ કરવા માટે પ્રવેશ કર્યો. એક નાની લડાઈ પછી, જેમાં 31 પોર્ટુગલના સૌનિકો મૃત્યુ પામ્યા, પોર્ટુગીસ નૌસેનાના લડાયક જહાજ એન.આર.પી. અફોન્સો ડી અલ્બુકવરેક્યુનો વિનાશ થઈ ગયો, અને 3000 થી વધારે પોર્ટુગલ લોકોને ઝડપી લેવાયા, પોર્ટુગીસ જનરલ મેન્યુઅલ એન્ટોનીઓ વસાલો ઈ સીલ્વા ભારતીય ભૂમિ સેનાના શરણે થઈ ગયા, છવ્વીસ કલાક પછી, ગોવા, દમણ અને દીવ ભારત ગણપ્રદેશમાં જોડાયા.
સિનો-ઇન્ડિયન સંઘર્ષ (1962)
આ યુદ્ધનું મુખ્ય કારણ વિસ્તૃત રીતે અલગ અક્સાઇ ચીન અને અરુણાચલ પ્રદેશના સરહદ પ્રદેશોના સર્વાધિકારને લગતાં વિવાદો હતા. અક્સાઇ ચીન, ભારત દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો કે તે કાશ્મીરની માલિકીનું છે અને ચાઈના દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો કે તે ક્ઝિંજીઆંગનો ભાગ છે, જેમાં મહત્વના રસ્તાના જોડાણ અંગે છે જે તિબેટના ચાઈનીસ પ્રદેશો અને ક્ઝિંજીઆંગને જોડે છે. ચાઈનાનું આ રોડનું બાંધકામ આ યુદ્ધના મુખ્ય ટ્રીગરોમાંનું એક હતું.
1962માં, ભારતીય ભૂમિ સેનાને ભુટાન અને અરુણાચલ પ્રદેશ વચ્ચેની સરહદ અને લગભગ ત્રણ માઈલ્સ (5 કિમી) વિવાદાસ્પદ મેકમોહન લાઈનની ઉત્તરમાં આવેલા થાગ લા રિજ તરફ જવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. તે દરમિયાન, ચાઈનીસ ટુકડીઓએ પણ ભારતીય કબજા હેઠળના પ્રદેશો પર ઘુસણખોરી કરી અને જ્યારે ભારતે ચાઈના દ્વારા અકસાઈ ચીનમાં બધાયેલા રસ્તાની શોધ કરી ત્યારે બે દશો વચ્ચેના તણાવ વધારે ઉગ્ર થયા. ઘણી સંખ્યામાં નકામી ચર્ચાઓ પછી, પીપલ્સ લિબરેસન આર્મીએ થાગ લા રિજ પર સ્થિત ભારતીય ભૂમિ સેના પર હુમલો કર્યો. ચાઇનાની આ હિલચાલથી ભારત આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયું અને ઓકટોબર 12 સુધીમાં, નેહરુએ ચાઈનાના લોકોને અકસાઈ ચીનમાંથી બળપૂર્વક કાઢી દેવા માટે આદેશ આપ્યો. જો કે, ભારતીય ભૂમિ સેનાના વિવિધ વિભાગોના વચ્ચે નબળા તાલમેલ અને ભારતીય વાયુ સેનાના મોટી સંખ્યામાં મોકલવાના મોડા નિર્ણયે ચાઈનાને નિર્ણાયક વૂહાત્મક અને યોજનાના ભારત પર ચઢાઈ કરવાના ફાયદા કરી આપ્યા. ઓકટોબર 20 તારીખે, ચાઈનીસ સૌનિકોએ ભારતમાં બંને ઉત્તર-પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પૂર્વ સરહદના ભાગોમાં હુમલો કર્યો અને આ અક્સાઇ ચીન અને અરુણાચલ પ્રદેશનાં મોટા પ્રદેશ પર કબજો મેળવી લીધો.
જેવી આ લડાઈ વિવાદાસ્પદ પ્રદેશ કરતા આગળના પ્રદેશ પર ચાલી ત્યારે ચાઈનાએ ભારત સરકારને ચર્ચા માટે કહ્યું, જો કે, ભારત તેના ગુમાવેલા પ્રદેશો પાછા મેળવવા માટે મક્કમ હતું. પ્રદેશમાં કોઈપણ જાતની શાંતિપૂર્ણ કરાર કર્યા વગર, ચાઈનાએ એક પક્ષીય રીતે અરુણાચલ પ્રદેશમાંથી પોતાની સેના પાછી ખેંચી લીધી. સેના પાછી ખેંચી લેવાના પાછળના કારણ ચાઈના માટે ઈન્ડિયાએ વિવિધ હેરફેર સમસ્યા અંગે મતભેદ હતા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી આના માટે રાજકીય સહાય માંગી, જ્યારે ચાઈનાએ જણાવ્યું કે તે હજુ પણ પ્રદેશો પર રાજકીય દાવો કર્યો છે. ભારત અને ચાઈનાની સેના વચ્ચેની વિભાજન રેખાનું નામ લાઈન ઓફ એકચ્યુલ કંટ્રોલ પાડવામાં આવ્યું.
ભારતીય ભૂમિ સેનાના કમાન્ડરર્સ દ્વારા લેવાયેલા નબળા નિર્ણયો અને ઉપરાંત, તેના રાજકીય નેતૃત્વએ ઘણા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા. ભારતીય ભૂમિ સેનાના નબળા પ્રદર્શન માટેના કારણ નક્કી કરવા માટે હેન્ડરસન-બ્રુકસ અને ભગત કમિટિની સરકાર દ્વારા રચના થઈ. દુશ્મનાવટ પછી પણ ચાઈનાની ફરીયાદ શરૂ થઈ અને ભારતીય વાયુ સેનાને એવા ડરના કારણે, કે ચાઈનીસ વાયુસેના ભારતીય નાગરિક પ્રદેશો પર હુમલો કરશે, ચાઈનીસ પરીવહન રેખા પર હુમલો કરવાની પરવાનગી ન આપી, આ નિર્ણયને ખૂબ વખોડવામાં આવ્યો. મોટાભાગના દોષનો નિશાન સંરક્ષણ મિનિસ્ટર ક્રિષ્ના મેનનની અનાવડત પણ બની, જેમણે યુદ્ધ પૂરું થયા પછી આ હોદ્દા પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. કેટલીય વખત તેના પ્રકાશન માટે કહેવાયા હોવા છતાં હેન્ડરસન બ્રુકસ અહેવાલ હજી પણ વર્ગીકરણ જ કરતી રહી. નેવીલ મેક્ષવેલે આ યુદ્ધના કારણો પર લખ્યું છે.
1965નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ
મોટાભાગે કાશ્મીરના મુદ્દે 1965 માં પાકિસ્તાન સાથે બીજી વાર સામસામે મુકાબલો થયો. પાકીસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયુબ ખાને ઓગસ્ટ 1965 માં ઓપરેશન જીબ્રાલ્ટર શરૂ કર્યું, જે દરમિયાન ઘણી પાકિસ્તાની અર્ધલશ્કરી ટુકડીએ ધીમે ધીમે ભારત દ્વારા વહીવટી કાશ્મીરમાં ઘુસણખોરી કરી હતી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ભારત વિરુદ્ધ ઉશ્કેરાટ સળગાવવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી. પાકિસ્તાની નેતાઓ માનતા હતા કે ભારત, જે હાલમાં વિનાશક સિનો-ઇન્ડીયન યુદ્ધમાંથી પુન:પ્રાપ્તિ કરી રહી હતી, તે લશ્કરી પ્રઘાત અને કાશ્મીરી બળવાખોરની સામે હાથ ધરવામાં અક્ષમ રહેશે. જો કે, આ ઓપરેશન મોટા ભાગે અસફળ રહ્યું હતું કારણ કે કાશ્મીરના લોકોએ આવા બળવા સામે થોડો જ સહયોગ આપ્યો અને ભારતે ઝડપભર ઘુસણખોરોને કાઢવા માટે સેનાને મોકલી આપી. શરૂઆતના પંદર દિવસમાં જ ભારતીય ભૂમિ સેનાના હુમલાએ બધા પાકિસ્તાની ઘુસણખોરોને પાછા પાકિસ્તાન મોકલી આપ્યા. ઓપરેશન જીબ્રાલ્ટરની અસફળતાના મારથી અને સમગ્ર સરહદ પરથી ભારતીય ભૂમિ સેનાના આક્રમણના અપેક્ષાથી, પાકિસ્તાને 1 સપ્ટેમ્બરે ઓપરેશન ગ્રાન્ડ સ્લેમને શરૂ કર્યો, ભારતના છામ્બ-જોડિયાં વિસ્તાર પર હુમલો કર્યો. ભારતીય ભૂમિ સેનાએ પાકિસ્તાનની સમગ્ર સરહદ પરથી તેના લાહોરને મુખ્ય નિશાન બનાવી, મોટું પ્રતિઆક્રમણ કર્યું. ભારતીય ભૂમિ સેનાના પાકિસ્તાનની સંરક્ષણના છેલ્લા પડાવને તોડવામાં હેરફેરના મુદ્દાઓને કારણે ઘણું મોડું થયું, આ સંઘર્ષ પાકિસ્તાની સેના માટે મોટાભાગે વિનાશકારી હતી.
ઉતરજ (તા.હાંસોટ)
ઉતરજ (તા.હાંસોટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એવા હાંસોટ તાલુકામાં આવેલું એક મહ્ત્વનું ગામ છે. ઉતરજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભારતીય ભૂમિસેના
1965નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ
શરૂઆતમાં, ભારતીય ભૂમિ સેનાને ઉત્તરી વિભાગમાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી. લાંબાસમય માટે પાકિસ્તાની વિરૂધ્ધ તોપમારો અને ગોળીબાર શરૂ કર્યા પછી, ભારત કાશ્મીરની ત્રણ મહત્વની પહાડી સ્થિતિ કબજે કરવામાં સક્ષમ રહી હતી. સપ્ટેમ્બર 9 સુધીમાં, ભારતીય ભૂમિ સેનાએ પાકિસ્તાનમાં ઘણા મહત્વના રસ્તા બનાવ્યા. ખેમકરણ પાસે 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ થયેલ અસલ ઉત્તરની લડાઈ દરમિયાન પાકિસ્તાનની મોટા ભાગની ટેન્કોનો નાશ કર્યો. હલકી કક્ષાના ટેન્ક્સ સાથે ભારતના ત્રણ યુદ્ધ જહાજ રેજીમેન્ટની સામે પાકિસ્તાનના 6 યુદ્ધ જહાજોની રેજીમેન્ટ્સે આ યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. યુદ્ધનો અંત થયો ત્યાં સુધીમાં, ચોથા ભારતીય વિભાગે લગભગ 97 પાકિસ્તાની ટેન્કો પર કબજો મેળવ્યો, જે કયાં તો ભાંગી ગયેલા, અથવા તો નુકસાન પહોંચેલા, અથવા તો તદ્ન નવા જ હતા. આમાં 7ર પેટન ટેન્કો અને 25 ચાફીસ અને શેરમન્સનો સમાવેશ થતો હતો. 97 માંથી 32 ટેન્કો જેમાં 28 પેટન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે તે ચાલુ હાલતમાં જ હતી. જેની સરખામણીમાં, ભારતે ખેમકરન-ભીક્કીવીંડમાં માત્ર 32 ટેન્કો જ ગુમાવી હતી. તેમાંથી લગભગ 15 પાકિસ્તાનના લશ્કરે કબજે કરી હતી, જેમાં મોટાભાગે શરમન્સ ટેન્કો હતી. અસલ ઉત્તરના નિર્ણાયક યુદ્ધમાં પાકિસ્તાન અસહ્ય હારથી સંઘર્ષનો અંત ઉતાવળથી આવ્યો.
ઉતરજ (તા.હાંસોટ)
શ્રેણી:હાંસોટ તાલુકો
ભારતીય ભૂમિસેના
1965નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ
યુદ્ધવિરામની ઘોષણ વખતે, ભારતે માર્યા ગયેલ સૈનિકોની જાહેરાતમાં 3000 ના મૃત્યુનો અહેવાલ આપ્યો. બીજી બાજુ, એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું હતું કે 3800 પાકિસ્તાની સૈનિકો મૃત્યુ પામ્યા, 9,000 ઘાયલ થયા અને લગભગ 2000 જેટલાને કેદી બનાવવામાં આવ્યા. લગભગ 300 પાકિસ્તાની ટેન્કોનો કયાં તો વિનાશ કરવામાં આવ્યો અથવા ભારત દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યાં અને વધારાની 150 ટેન્કોને કાયમ માટે નકામા કરી દેવાયા. ભારતે સંઘર્ષ દરમિયાન 190 ટેન્કોને ગુમાવી અને સમારકામ જરૂર પડે તેવી લગભગ 100 જેટલી ટેન્કો હતી. અંતે, યુદ્ધમાં ભારતે પાકિસ્તાન કરતાં અડધી સંખ્યા જેટલી ટેન્કોનું નુકસાન ભોગવ્યું. યુદ્ધના અંતમાં ભારતને મળેલી લાભકારક સ્થિતિના કારણે, પછી તાશ્કંદ સમજૂતીના લીધે યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિમાં પરત ફરવાના નિર્ણયે નવી દિલ્હીમાં રાજનીતિમાં વિરોધ ઉભો કર્યો હતો. એવું વિસ્તુત રીતે માનવામાં આવે છે કે ભારતનો યુદ્ધ વિરામનો સ્વીકાર કરવો એ રાજકારણના મુદ્દાઓના કારણે હતો, અને લશ્કરનો નહીં, કારણ કે દુશ્મનાવટ ખતમ કરવા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સંયુકત રાષ્ટ્રોનું ગણનાપાત્ર દબાણનો સામનો કરતો હતો.
1971નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ
પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં એક સ્વતંત્રતા ચળવળ ફાટી નીકળી જેને પાકિસ્તાની સેનાઓએ નિષ્ઠુર રીતે કચડી નાખી. તેમની સાથે મોટા પાયે અત્યાચાર થવાને કારણે, હજારો બંગાળીઓએ પાડોશી દેશ ભારતમાં શરણ લીધી અને ત્યાં શરણાર્થીઓની મોટી કટોકટી થઈ. 1971ના શરૂઆતમાં, ભારતે બંગાળીઓના બળવાને પૂરું સમર્થન આપવાની ઘોષણા કરી, જેને મુકિત વાહીની તરીકે જાણીતું છે, અને ભારતીય એજન્ટો વ્યાપકપણે આ રૂપાંતરની ક્રિયાનિતીમાં મદદ કરવા માટે સંડોવાયેલા હતા.
20 નવેમ્બર 1971ના રોજ, ભારતીય ભૂમિ સેનાએ 14 પંજાબ બટાલીયન અને 45 અશ્વદળને ગરીબપૂર, કે જે વહાત્મક રીતે પૂર્વ પાકિસ્તાન સાથે ભારતની સરહદ પાસે આવેલું મહત્વનું નગર છે, ત્યાં જ મોકલ્યા અને સફળતાપૂર્વક તેનો કબજો કરી લીધો. બીજા દિવસે, ભારત અને પાકિસ્તાન સેનાના વચ્ચે વધુ અથડામણ થઈ. બંગાળી બળવામાં ભારતની વધતી સંડોવણીની સંચેતતાના કારણે, પાકિસ્તાન વાયુ સેનાએ (પીએએફ) 3 ડિસેમ્બરે પૂર્વ પાકિસ્તાન સાથેની ભારતીય સરહદ પર ભારતીય લશ્કરના સ્થાનો પર પોતાની રીતે જ હુમલો શરૂ કર્યો. જો કે હવાઈ હુમલા તેના ધારેલા હેતુઓને પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા અને ભારતને તે જ દિવસે મોટાપાયાનું યુદ્ધ થવાની ઘોષણા કરવાનું કારણ આપ્યું. મધરાત સુધીમાં ભારતીય ભૂમિ સેનાએ ભારતીય વાયુ સેના સાથે પૂર્વ પાકિસ્તામાંના મુખ્ય લશ્કરી અતિક્રમણ શરૂ કર્યું. ભારતીય ભૂમિ સેનાએ પૂર્વીય છેડા પરની ઘણી લડાઈઓ પર વિજય પ્રાપ્ત કર્યો જેમાં હિલીની લડાઈનો પણ સમાવેશ થયો, જે એક માત્ર સ્થાન હતું જ્યાંથી પાકિસ્તાની સેના પ્રતિકાર કરવા સક્ષમ હતી. ભારતની વહેલી સફળતાઓનો શ્રેય જે ઝડપથી અને સરળતાથી ભારતીય સશસ્ત્ર વિભાગ સમગ્ર પૂર્વ પાકિસ્તાન તરફ જઈ રહ્યા હતા તેને જાય છે.