cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
રુકમણી દેવી મંદિર
દંતકથાઓ
રુકમણી અને તેમના પતિ કૃષ્ણના અલગ અને એકબીજાથી દૂર રહેલા મંદિરો માટેની રસપ્રદ દંતકથા છે. એવું કહેવાય છે દુર્વાસા ઋષિની વિનંતી પર કૃષ્ણ અને રુકમણી ભોજન માટે તેમને રથમાં જાતે ખેંચીને લઇ ગયા. માર્ગમાં જ્યારે રુકમણીને તરસ લાગી ત્યારે, કૃષ્ણએ પાણી માટે પોતાનો અંગૂઠો જમીન પર મૂકીને ગંગાનું અવતરણ કર્યું. રુકમણીએ તે પાણીથી પોતાની તરસ છીપાવી પરંતુ, પોતાને પાણી માટેનું ન પૂછતાં દુર્વાસાને અપમાન લાગ્યું અને તેમણે રુકમણીને તે તેના પતિથી અલગ રહેશે તેવો શ્રાપ આપ્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:દેવ ભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો શ્રેણી:મંદિરો
ઈટર્નલ ગાંધી મલ્ટીમીડિયા મ્યુઝીયમ
thumb|ઇન્ટર્નલ ગાંધી મલ્ટીમીડિયા મ્યુઝિયમ ખાતે ગાંધીજીનું વિઝન એક પ્રદર્શન ઇટર્નલ ગાંધી મલ્ટિમીડિયા મ્યુઝિયમ એ ૨૦૦૫ માં સ્થાપિત ડિજિટલ મલ્ટિમીડિયા મ્યુઝિયમ છે. તે નવી દીલ્હીમાં આવેલ ગાંધી સ્મૃતિ ખાતે સ્થિત છે. આ સ્થળ અગાઉ બિરલા હાઉસ તરીકે ઓળખાતું, આ એ જ સ્થળ છે જ્યાં મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ સંગ્રહાલય ગાંધીજીના જીવનનો ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ પ્રસ્તુત કરે છે, અને તેનો ઉદ્દેશ્ય ગાંધીજીના મૂલ્યોને પુનર્જીવિત અને નિર્ધારિત કરવાનો છે, જેના દ્વારા ભારતને આઝાદી મળી હતી.
ઇતિહાસ
આ પ્રોજેક્ટ આદિત્ય બિરલા ગ્રુપ અને ગાંધી સ્મૃતિ દર્શન સમિતિની પહેલ છે. તે ગ્રાસિમ અને હિંડાલ્કો દ્વારા આધાર અપાય છે, અને તેને સેક્રેડ વર્લ્ડ રિસર્ચ લેબોરેટરી દ્વારા વિકસિત કરવામાં આવ્યો છે. ભારતીય પ્રધાનમંત્રી મનમોહનસિંહે ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૦૫ ના રોજ આ સંગ્રહાલયનું ઉદઘાટન કર્યું હતું.
right|thumb|ઈટર્નલ ગાંધી મલ્ટીમીડિયા મ્યુઝિયમ ખાતે મહાત્મા ગાંધી અને [[કસ્તુરબા|કસ્તુરબા ગાંધીની પ્રતિમાઓ]] આ પ્રદર્શનમાં શાસ્ત્રીય ભારતીય પ્રતીકોમાંથી લેવામાં આવેલા ડિસ્પ્લેનો દર્શાવવામાં આવ્યા છે જેમ કે ચરખો, પ્રાર્થનાના પૈડાં ફેરવવા, પ્રતીકાત્મક સ્તંભોને સ્પર્શ કરવો, પવિત્ર ચીજોને સ્પર્શતા હાથ અને સહયોગથી બનાવવામાં આવેલા રજાઇ. તે ફોટોગ્રાફ્સ, પેઇન્ટિંગ્સ, ફિલ્મ ફૂટેજ અને વિડિઓ ક્લિપ્સ સાથે લયબદ્ધ રીતે ગાંધીજીના જીવનને શણગારે છે. ૪૦ થી વધુ પ્રદર્શનોનો સંગ્રહ આધુનિક સ્પર્શ કમ્પ્યુટિંગ અને ગાંધીની દ્રષ્ટિ સાથે નવી ગ્રીન આર્ટનું મિલન છે.
પ્રદર્શનમાંની રચનાઓ રણજિત મક્કુની દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેમણે ૨૦૦ થી વધુ કલાકારો, વૈજ્ઞાનિકો અને કારીગરોની ટીમને નિર્દેશિત કરી હતી અને વિશ્વભરના અગ્રણી વિદ્વાનો અને સંસ્થાઓનું યોગદાન મેળવ્યું હતું.
આ પરિયોજનાએ તેના ડિઝાઇન યોગદાન માટે આઈડી મેગેઝિન ન્યૂયોર્કનો એવોર્ડ જીત્યો છે.
સંગ્રહાલયનું મોબાઇલ સંસ્કરણ દેશના અને વિદેશના વિવિધ રાજ્યોમાં પ્રવાસ કરે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
વેળવા (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નળધરા
નળધરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના મહુવા તાલુકાનું ગામ છે. નળધરા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે.
ગામના લોકો મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન નો વ્યવસાય કરે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેળાં, તુવર, કેરી, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો(જિ.સુરત)
નાંદરખા (તા. માણાવદર)
નાંદરખા, ભારત દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ ગુજરાત રાજ્ય ના સૌરાષ્ટ્ર માં આવેલ મહત્વ ના જુનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
નાનડીયા
નાનડીયા, ભારત દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ ગુજરાત રાજ્ય ના સૌરાષ્ટ્ર માં આવેલ મહત્વ ના જુનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મૂળશંકર મૂલાણી
મૂળશંકર હરિનંદ મુલાણી (૧ નવેમ્બર ૧૮૬૭ – ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૯૫૭) ગુજરાતી રંગભૂમિના નાટ્યકાર હતા. ગ્રામ વિકાસ અધિકારી તરીકે અને સાપ્તાહિક અખબારના સંપાદક તરીકે કામ કર્યા પછી તેઓ થિયેટર કંપની મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળીમાં જોડાયા, જ્યાં તેમણે દાયકાઓ સુધી નાટ્યકાર તરીકે કામ કર્યું. તેમણે રાજબીજ (૧૮૯૧), અજબકુમારી (૧૮૯૯, ૧૯૧૨), સૌભાગ્ય સુંદરી (૧૯૦૧), નંદબત્રીસી (૧૯૦૬) અને કૃષ્ણચરિત્ર (૧૯૦૬) જેવા વ્યાવસાયિક તથા વિવેચનાત્મક રીતે સફળ નાટકો સહિત સામાજિક, પૌરાણિક અને ઐતિહાસિક વિષયો પર પચાસથી વધુ નાટકો લખ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૧ નવેમ્બર ૧૮૬૭ના રોજ ચાવંડ (વર્તમાન અમરેલી જિલ્લામાં, ગુજરાત, ભારત)માં હરિનંદ દયાનંદ અને માનકુંવરના ધાર્મિક પ્રશ્નોરા નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ મુળા ભટ્ટના વંશજ હતા જેમણે ૧૦ કે ૧૨ પેઢીઓ પહેલા નવાનગર રાજ્યના મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. તેમણે જુનાગઢમાં અંગ્રેજી માધ્યમમાં ચોથા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેમના ઘરે ધાર્મિક કાર્યો અને સંસ્કૃત પુસ્તકો વાંચ્યા હતા, બાદમાં થોડો સમય સંસ્કૃત વિદ્વાન પાસે અભ્યાસ કરવા ગયા હતા.
મુલાણીએ ધારીમાં ગ્રામ વિકાસ અધિકારી તરીકે દસ રૂપિયાના પગારે નોકરી શરૂ કરી, પરંતુ ત્યારબાદ બોમ્બે (હાલનું મુંબઈ) જવાનું થતાં નોકરી છોડી દીધી. સંઘર્ષના સમયગાળા પછી, તેઓ વીસ રૂપિયાના પગારે સાપ્તાહિક અખબાર સત્યવક્તામાં પ્રૂફરીડર તરીકે જોડાયા. તેમણે તેમની કોલમ, ઘનઘટામાં સથઘટનાઓ આવરી લીધી અને લોકપ્રિય બન્યા. બાદમાં તેમણે સાપ્તાહિકના તંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી.
થિએટર કારકિર્દી
મુલાણી પ્રભુરાય પોપટલાલને મળ્યા, જેમણે તેમને થિયેટર કંપની મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળીમાં પાંચ રૂપિયાના પગારે નાટક સંપાદક તરીકે નોકરીની ઓફર કરી. શરૂઆતમાં તેમણે નાટકોની નકલો લખી. આખરે, તેમણે સાપ્તાહિક અખબાર સત્યવક્તા છોડી દીધુ. પૂર્ણકાલીન નોકરી શરૂ થતાં તેમનો પગાર વધીને ત્રીસ રૂપિયા થઈ ગયો. તેમનું પહેલું નાટક શાકુંતલ (૧૮૮૯) હતું. ત્યારબાદ બાપુલાલ નાયક અભિનીત તેમનું બીજું નાટક રાજબીજ (૧૮૯૧) ગેઈટી થિયેટરમાં ભજવવામાં આવ્યું હતું અને તે વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહ્યું હતું. તે પછી કુંદબાળા (૧૮૯૨) અને માનસિંહ અભયસિંહ (૧૮૯૩) મુખ્ય હતા. કુંદબાળામાં રજવાડા અને બ્રિટિશ રાજ વચ્ચેના સંબંધનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પગલે, બ્રિટિશ સત્તાવાળાઓ દ્વારા સેન્સરશીપની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેમની તબિયત લથડતાં તેઓ તેમના વતન પાછા ફર્યા હતા જ્યાં તેમણે તેમના સફળ નાટકો, મૂળરાજ સોલંકી (૧૮૯૫) અને નંદશંકર મહેતાના કરણ ઘેલો પર આધારિત કરણઘેલો (૧૮૯૬) લખ્યા. આ દરમિયાન તેમનો પગાર વધીને ૩૫ રૂપિયા થઈ ગયો. શેક્સપિયર અને કાલિદાસનો અભ્યાસ કર્યા પછી, તેમણે બેરિસ્ટર (૧૮૯૭) નામનું નાટક લખ્યું, જે એક એવા યુવક વિશેનું નાટક હતું જે પશ્ચિમી વિશ્વ પ્રત્યેના આકર્ષણને કારણે બરબાદ થઈ ગયો હતો. તે નાટક સફળ થયું અને તેમનો પગાર વધીને ૭૫ રૂપિયા થઈ ગયો. બાદમાં તેમને કંપનીમાં ભાગીદાર બનાવવામાં આવ્યા હતા.
મુલાણીએ ગુજરાતી રંગભૂમિને ટ્રેજડીનો પરિચય કરાવ્યો. તેમના જયરાજ (૧૮૯૮) અને અજબકુમારી (૧૮૯૯) બોમ્બેમાં પ્લેગની ઘટનાને કારણે શરૂઆતમાં સફળ થયા ન હતા. જો કે, ૧૯૧૨-૧૩માં ફરીથી રજૂ કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેઓ સફળ રહ્યા હતા. ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી જેવા વિદ્વાનોએ અજબકુમારીના વખાણ કર્યા હતા પણ શ્રોતાઓને તે ગમ્યું ન હતું. કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ કથળી હોવા છતાં, શામળ ભટ્ટની સિંહાસન બત્રીસી પર આધારિત તેમનું વિક્રમચરિત્ર (૧૯૦૦) વ્યાવસાયિક રીતે સફળ થયું અને કંપનીને પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી. તેમણે કંપની પાસે તેમની ૨૮,૦૦૦ રૂપિયાની બાકી રકમની માંગણી કરી, પરંતુ માત્ર ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા જ મળ્યા. દુઃખી થઈને તેમણે કંપની છોડી દીધી. જો કે, તેમના કરારની શરતોએ તેમને અન્ય કંપનીઓ માટે બીજા દસ વર્ષ માટે નાટકો લખવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે તેમના જમાઈ વિશ્વનાથ માધવજી ભટ્ટના નામે ૧૯૦૬માં કાઠિયાવાડી નાટક મંડળીની સ્થાપના કરી. વિઠ્ઠલદાસ ભોજક અને બાપુલાલ પુંજીરામ નાયક અનુક્રમે તેના દિગ્દર્શક અને સંગીતકાર હતા.
નથુરામ શુક્લએ તેમને સૌભાગ્યસુંદરીને ફરીથી લખવા વિનંતી કરી ત્યારે તેઓ મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળીમાં ફરી જોડાયા, જે કંપનીના માલિકો અને દિગ્દર્શકને પ્રભાવિત કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. તેમણે આ નાટક ફરીથી લખ્યું અને તેનું પ્રીમિયર ૧૯ ઓક્ટોબર ૧૯૦૧ના રોજ થયું. મુખ્ય ભૂમિકામાં બાપુલાલ નાયક અને જયશંકર ભોજક તેમજ માધવની ભૂમિકામાં મોહનલાલની ભૂમિકાએ, નાટકને મોટી સફળતા અપાવી અને જયશંકર તેમની સુંદરી તરીકેની સ્ત્રી અવતરણની ભૂમિકા માટે જાણીતા બન્યા. બાપુલાલ નાયક અને જયશંકર સુંદરીની જોડી પ્રેક્ષકોમાં લોકપ્રિય બની હતી અને તેઓએ પછીથી ઘણા નાટકોમાં સાથે અભિનય કર્યો હતો. પ્રભાશંકર 'રામાણી'એ તેમના અનેક નાટકોમાં અભિનય કર્યો અને ખ્યાતિ મેળવી. જુગલ જુગારી (૧૯૦૨) તેમનું સામાજિક નાટક હતું.
કાઠિયાવાડી નાટક મંડળીએ કૃષ્ણને પ્રથમ વખત ગુજરાતી મંચ પર પ્રસ્તુત કરતા તેમના નાટક કૃષ્ણચરિત્ર (૧૯૦૬) નું નિર્માણ કર્યું. પ્રકૃતિમાં ભક્તિભાવ, તે ભાગવતની વાર્તાઓ પર આધારિત હતી, જેમાં કૃષ્ણ અને ગોપી વચ્ચેના સંબંધને દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. તેમના નાટકોએ ઉર્દૂ તેમજ મરાઠી નાટકોને પ્રભાવિત કર્યા છે. તેમણે માત્ર એક જ દિવસમાં વીરમંડળ લખી દીધું હતું. આ ઉપરાંત તેણે ફિલ્મોની સ્ક્રિપ્ટ પણ લખી હતી. ૧૯૦૯ માં દેવું કરીને, તેમણે કાઠિયાવાડી નાટક મંડળી વેચી, અને ૧૯૧૫ માં, તેમણે મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળી છોડી દીધી. રોયલ નાટક મંડળી માટે લખાયેલ તેમની એક જ ભૂલ (૧૯૧૯), તેની સ્ક્રિપ્ટમાં માનવરહિત હવાઈ વાહન (ડ્રોન) પર ચર્ચા હતી. ૧૯૨૦ના દાયકામાં, તેમણે આર્યસુબોધ ગુજરાતી નાટક મંડળી સાથે કામ કર્યું.
નિવૃત્તિ પછી તેઓ કાનપુર અને ભાવનગરમાં રહ્યા હતા. ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૯૫૭ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
સર્જન
મુલાણી જૂના ગુજરાતી રંગભૂમિના અગ્રણી નાટ્યકારોમાંના એક હતા. તેમણે સામાજિક, પૌરાણિક અને ઐતિહાસિક વિષયો પર પચાસથી વધુ નાટકો લખ્યા હતા; જેમાંથી લગભગ ૨૮ મંચસ્થ થયા હતા, ચાર મંચન ન થયા અને ચૌદ નાટકો રૂપાંતરિત થયા હતા. તેમના લોકપ્રિય નાટકોમાં રાજબીજ (૧૮૯૧), અજબકુમારી (૧૮૯૯, ૧૯૧૨), સૌભાગ્ય સુંદરી (૧૯૦૧), નંદબત્રીસી (૧૯૦૬) અને કૃષ્ણચરિત્ર (૧૯૦૬)નો સમાવેશ થાય છે. કૃષ્ણચરિત્ર અને દેવકન્યા પુસ્તક તરીકે પ્રકાશિત થયા છે. તેમનું નાટક પોરસ સિકંદર  મંચપર ક્યારેય રજૂ થયું નથી.r
તેમણે નાટકો લખતા પહેલા લોક-ધૂન અને છંદના તેમના જ્ઞાનની મદદથી સંગીતના નાટકો માટે ગીતો લખ્યા અને કંપોઝ કર્યા. કુલીન કાન્તા માટેના તેમના ગીતો લોકપ્રિય બન્યા હતા.
તેમના નાટકો જૂની ગુજરાતી રંગભૂમિની સૌથી નોંધપાત્ર લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે, જેમાં સેટિંગ, સંગીત અને અભિનયની ટેકનિકનો સમાવેશ થાય છે, અને તેમના નાટકોમાં અનિષ્ટ પર સારાની જીતની થીમ કેન્દ્રિય હતી. તેમણે ઐતિહાસિક અથવા પૌરાણિક ઘટનાઓમાંથી પ્રેરણા લીધી અને તેને સમકાલીન ઘટનાઓમાં વણી લીધી. તેમના નાટકો માનવીય સંબંધોમાંથી ઉદ્ભવતા સંઘર્ષો પર પણ કેન્દ્રિત હતા.
સન્માન
૧૯૪૪માં ભાવનગર સાહિત્ય સભા અને ૧૯૪૬માં ગુજરાત સાહિત્ય સભા દ્વારા અમદાવાદમાં રંગ પરિષદ, એક નાટ્ય પરિષદ સત્ર દરમિયાન તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૯૪૮ના રોજ બોમ્બેના ભાંગવાડી થિયેટરમાં તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમને ૧,૫૦,૦૦૦ રૂપિયા આપવામાં આવ્યા હતા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ શ્રેણી:૧૯૫૭માં મૃત્યુ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
મિથિલા
મિથિલા પ્રાચીન ભારતમાં એક રાજ્ય હતું. મિથિલા હાલમાં એક સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર છે જેમાં બિહારનો તિરહુત, દરભંગા, મુંગેર, કોશી, પૂર્ણિયા અને ભાગલપુર વિભાગો અને ઝારખંડના સંથાલ પરગણા વિભાગો તેમજ નેપાળના તેરાઇ ક્ષેત્રનો ભાગ શામેલ છે. મિથિલાની લોકવાયકા ઘણી સદીઓથી ચાલે છે, જે ભારત અને ભારતની બહાર તેની બૌદ્ધિક પરંપરા માટે જાણીતી છે. મૈથિલી ભાષા આ ક્ષેત્રની મુખ્ય ભાષા છે. હિન્દુ ધાર્મિક ગ્રંથોમાં, આનો પ્રથમ સંકેત શતપથ બ્રાહ્મણમાંથી મળે છે અને વાલ્મીકી રામાયણમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ મળે છે. મિથિલાનો ઉલ્લેખ મહાભારત, રામાયણ, પુરાણ અને જૈન અને બૌદ્ધ ગ્રંથોમાં છે.
નામકરણ: પ્રાચીન સંદર્ભોનો સંદર્ભ
પૌરાણિક સંદર્ભો અનુસાર, મિથિલા આ ક્ષેત્રનું સૌથી પ્રાચીન નામ છે; તેને વિધા નામથી પણ સંબોધન કરવામાં આવ્યું છે. નામ તીરભુક્તિ (તિરહુત) પ્રાપ્ત કરેલા ઉલ્લેખ અનુસાર ખૂબ પાછળથી સાબિત થાય છે.
મિથિલા અને વિદેહ
વાલ્મીકી રામાયણ અને વિવિધ પુરાણોમાં, મિથિલા નામ રાજા નિમિના પુત્ર મિથિ સાથે સંકળાયેલું છે. આ ગ્રંથોમાં દરેક જગ્યાએ એક દંતકથા છે કે મિમિનો જન્મ નિમિના મૃત શરીરના મંથનથી થયો છે. વાલ્મિકી રામાયણમાં મિથિના વંશનો મૈથિલ તરીકે ઉલ્લેખ છે. જ્યારે પૌરાણિક ગ્રંથોમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે મિથિ દ્વારા જ મિથિલાનો સમાધાન થાય છે. ઘણા ગ્રંથોમાં એવું કહેવામાં આવે છે કે તેનું નામ આપમેળે જન્મ લેવાને લીધે થયો છે, તે વિદેહ (શરીરવિહીન) પિતા પાસેથી જન્મેલા કારણે તેને વૈદેહ કહેવાયો હતો અને મંથન થતાં તેમના જન્મના કારણે તેનું નામ મિથિ થઈ ગયું હતું. આ રીતે, તેમના દ્વારા શાસિત રાજ્યનું નામ વિધા અને મિથિલા માનવામાં આવ્યું છે. મહાભારતમાં, રાજ્યનું નામ 'મિથિલા' છે અને તેના શાસકોને 'વિદેહવંશિય' (વિદેહ) કહેવામાં આવે છે.
તીરભુક્તિ(તિરહુત)
વૃહદ્વિષ્ણુપુરાણના મિથિલા-મહાત્મમાં, મિથિલા અને તીરભુ્ક્તિ બંને નામ કહેવામાં આવે છે. મિથિલાના નામથી મિથિલા અને ઘણી નદીઓના તીર પર સ્થિત હોવાથી, તીરંદાજીને ભોગ (નદીના તીરથી પોષાય છે) માનવામાં આવે છે. આ પુસ્તકમાં, ગંગા અને હિમાલયની વચ્ચે સ્થિત મિથિલામાં મુખ્ય 15 નદીઓની સ્થિતિ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે અને તેમના નામો પણ ગણાવાયા છે.
પૌરાણિક મહત્વ
મિથિલાના મહત્વને સમજાવતા, વૃદ્ધાવસ્થા પુરાણના મિથિલા-મહાત્મ્ય વિભાગ જણાવે છે કે ગંગા અને હિમાલયની વચ્ચે 15 નદીઓનો સમાવેશ કરેલો અંતિમ પવિત્ર બાણ (તિરહુત) છે. આ તીર મિથિલા સીતાની નિમિકાનન છે, જ્ knowledgeાનનું ક્ષેત્ર છે અને કૃપાની પાછળ છે. જાણો કે આ જન્મસ્થળ મિથિલા નિર્દોષ અને નિર્દોષ છે. તે રામ અને મંગલદાયિનીને આનંદદાયક છે. પ્રયાગ વગેરે તીર્થસ્થળોમાં યોગ્યતા આપવા જઈ રહ્યા છે પણ તે રામને પાત્ર નથી; પરંતુ આ મિથિલા ચોક્કસપણે રામને રાજી કરવાના તમામ પ્રકારોમાં વિશેષ છે. જેમ વિશ્વના શહેરને કારણે અયોધ્યા એક સ્વરૂપ છે, તેવી જ રીતે મિથિલા પણ બધા આનંદનું કારણ છે. તેથી મહર્ષિગ્ન તમામ પરીગ્રહોને છોડીને રામની ઉપાસના માટે અહીં રહે છે. શ્રીસાવિત્રી અને શ્રીગૌરી જેવી દેવ-શક્તિઓએ આ જન્મ લીધો. આ મિથિલા પોતે સર્વેશ્વરેશ્વરી શ્રીસિતા જીનું જન્મસ્થળ છે, જે નિષ્ઠાપૂર્વક નિવાસ કરીને તમામ સિદ્ધિઓ આપશે.
સરહદ અને આંતર-ક્ષેત્ર: પ્રાચીન સંદર્ભોના સંદર્ભ સાથે
મહાભારતમાં, મગધ પછી, ઉત્તરમાં મિથિલાની સ્થિતિ માનવામાં આવે છે. શ્રી કૃષ્ણ, અર્જુન અને ભીમની મગધ યાત્રા વર્ણવતા, ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે કે સરયુ નદી પાર કર્યા પછી, પૂર્વ કોસલા ક્ષેત્રને પાર કરીને અને પછી મહાશોન, ગંડકી અને સદાનીરાને મિથિલા તરફ વળ્યા. એવું કહેવામાં આવે છે કે ફરી એકવાર ગંગા અને મહાશોનને મગધ તરફ ઓળંગી. આનાથી સ્પષ્ટ લાગે છે કે તે સમયે મગધની ઉત્તરમાં મિથિલાની સ્થિતિ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી. વાજજી પ્રદેશ (વૈશાલી રાજ્ય) નો સમાવેશ મિથિલામાં જ થયો હતો. મહાભારતના આ ઉલ્લેખમાં પણ, મિથિલાનો સરહદ વિસ્તાર પશ્ચિમમાં ગંડકી અને દક્ષિણમાં ગંગા સુધી અન્યત્ર સૂચવવામાં આવે છે.
વૃહદ્વિષ્ણુપુરાણમાં મિથિલા (ચૌહદ્દી) ની સીમાનો સ્પષ્ટ રીતે ઉલ્લેખ કરતા કહેવામાં આવે છે કે-
એટલે કે, પૂર્વમાં કોસીથી પશ્ચિમમાં ગંડકી સુધીની 24 યોજનાઓ છે અને દક્ષિણમાં ગંગા નદીથી ઉત્તરમાં હિમાલય વન (તેરાઇ પ્રદેશ) સુધીની વિસ્તૃત 16 યોજના છે.
મહાકવિ ચંદા ઝાએ મિથિલાની હદ સમજાતી વખતે ઉપરોક્ત શ્લોકોને મેથીલી તરીકે લખ્યા છે.
આ રીતે, ઉલ્લેખિત સરહદ હેઠળ, બિહારના જિલ્લાઓ, હાલમાં પશ્ચિમ ચંપારણ, પૂર્વ ચંપારણ, શિવહર, સીતામઢી, મુજફ્ફરપુર, વૈશાલી, સમસ્તીપુર, બેગૂસરાય, દરભંગા, મધુબની, સુપૌલ, મધેપુરા, સહરસા અને ખગડિયા જિલ્લાઓ છે. ભાગલપુર જિલ્લાનો આખો વિસ્તાર અને આંશિક વિસ્તાર આવે છે.
આ શ્રેણી પ્રાચીન ઉલ્લેખ અનુસાર છે, કદાચ કોસીના પ્રચંડ ખ્યાતિ અને અનિયંત્રિત ફેલાવાને કારણે, પૂર્વ સરહદ કોસીને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે. ડેમ બનતા પહેલા કોસીનો કોઈ નિશ્ચિત રસ્તો નથી. કોશી એ પૂર્વી બિહારના તમામ વિસ્તારોમાંથી એક પુસ્તક છે. તેથી, પશ્ચિમ બંગાળ એટલે કે મહાનંદા નદીની શરૂઆત પહેલા સમગ્ર પૂર્વ બિહાર (ખગડિયા, કિશનગંજ, પૂર્ણિયા અને કટિહાર) પણ મિથિલાંચલનો પ્રાકૃતિક ભાગ રહ્યો છે.
કણિયા (તા. પેટલાદ)
કણિયા (તા. પેટલાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કણિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
તારકેશ્વર દાસ્તીદાર
તારકેશ્વર દસ્તીદાર (૧૯૦૯ - ૧૨ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪) એક ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની હતા. તેમણે ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૩૦ના દિવસે સૂર્ય સેન અને અન્ય લોકો સાથે ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર દરોડામાં ભાગ લીધો હતો.
ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ
તેમનો જન્મ સરોઆતલી ચિત્તાગોંગ ખાતે થયો હતો. સરોઆતાલી શાળામાં અભ્યાસ કરતી વખતે તેઓ સૂર્ય સેનની આગેવાની હેઠળના ક્રાંતિકારી જૂથ, ભારતીય રિપબ્લિકન આર્મીમાં જોડાયા. ૧૯૩૦માં, તેઓ બોમ્બ બનાવતી વખતે વિસ્ફોટથી ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. દસ્તીદાર ભૂગર્ભ જૂથના નેતાઓમાંના એક હતા. ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૩૦ના દિવસે, તેમણે યુવા ક્રાંતિકારીઓના જૂથને ચિત્તાગોંગના પોલીસ શસ્ત્રાગાર પર હુમલો કરવા માટે માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. માસ્ટરદા સૂર્ય સેનની ધરપકડ પછી, તેમણે આ યોજનાનો કાર્યભાર સંભાળ્યો અને આંદોલનનું નિર્દેશન કર્યું. ૧૯ મે ૧૯૩૩ના દિવસે પૂર્ણા તાલુકદારના ઘરે ગહિરા ગામે પોલીસ ટુકડી સાથે સશસ્ત્ર એન્કાઉન્ટર બાદ તેમનીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
મૃત્યુ
તેમના પર ખટલો ચલાવ્યા પછી, તેમને ૧૪ ઓગસ્ટ ૧૯૩૩ના દિવસે ફાંસીની ફરમાવવામાં આવી અને ગંભીર યાતના પછી, ૧૨ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ ના દિવસે ચિત્તાગોંગ જેલમાં તેમને ફાંસી આપવામાં આવી હતી
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૩૪માં મૃત્યુ
રેઇનર વાઇસ
રેઇનર વાઇસ (Rainer Weiss; જન્મ: ૨૯ સપ્ટેમ્બર 1932) અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી છે જેઓ મુખ્યત્વે તેમના ગુરૂત્વાકર્ષણ ભૌતિકી અને ખગોળશાસ્ત્રના પ્રદાન માટે જાણીતા છે. તેઓ મેસૅચ્યુસેટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે ભૌતિકશાસ્ત્રના પ્રાધ્યાપક તરિકે ફરજ બજાવે છે. તેઓ 'લેસર ઇન્ટરફેરોમીટર પ્રયુક્તિ' વિકસાવવા બદલ જાણીતા છે જે 'લેસર ઇન્ટરફેરોમીટર ગ્રેવિટેશનલ વેવ ઓબ્ઝર્વેટરી' (LIGO) ખાતે થયેલ પ્રયોગ માટે આધારસ્તંભ હતી.
ગુરૂત્વાકર્ષણ તરંગોની શોધ બદલ, ૨૦૧૭ માં તેમને અન્ય બે ભૌતિકશાસ્ત્રી બેરી સી. બેરીસ અને કિપ એસ. થ્રોન સાથે ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયેલ છે. આ તરંગો વિશેની સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા આઇન્સ્ટાઇન દ્વારા ૧૯૧૩માં આપવામાં આવી હતી.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
પાદરડી
પાદરડી, ભારત દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ ગુજરાત રાજ્ય ના સૌરાષ્ટ્ર માં આવેલ મહત્વ ના જુનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
વસતી ગણતરી ૨૦૧૧ (અમદાવાદ)
તાલુકા પ્રમાણે વિગતવાર યાદી
સંદર્ભો: રાજ્ય : ૨૪ : ગુજરાત જિલ્લો : ૪૭૪ : અમદાવાદ
સંદર્ભો
શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો શ્રેણી:વસતી ગણતરી ૨૦૧૧
વાંસકુઇ, મહુવા તાલુકો, સુરત જિલ્લો
વાંસકુઇ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના મહુવા તાલુકાનું ગામ છે.
વાંસકુઇ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામ બારડોલીથી અનાવલ જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ ઉપર આવેલું હોવાને કારણે વાહન વ્યવહારની સગવડ સરળતાથી ઉપલબ્ધ બને છે. અહીંથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન બારડોલી છે. આ ગામમાં મહુવા પ્રદેશ ખાંડ સહકારી મંડળીનું કારખાનું આવેલું હોવાને કારણે અહીં નાના પાયે બજાર વિકાસ પામેલ છે. વાંસકુઇ ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે.
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો(જિ.સુરત)
રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામ
રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામ (જેને ક્યારેક રામ ધૂન કહેવામાં આવે છે) એ એક જાણીતું ભજન (હિન્દુ ભક્તિ ગીત) છે જે મહાત્મા ગાંધી દ્વારા વ્યાપકપણે લોકપ્રિય કરાયું હતું. આ ભજનનું સૌથી પ્રખ્યાત સંસ્કરણ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતકાર પંડિત વિષ્ણુ દિગમ્બર પલુસ્કરે ગાયું હતું.
મૂળ સંસ્કરણ
ઇતિહાસકાર અને સંગીતકાર ગાય બેક દ્વારા ભજનનું મૂળ સંસ્કરણ નીચે મુજબ આપેલું છે.
रघुपति राघव राजाराम पतित पावन सीताराम
सुंदर विग्रह मेघाश्याम गंगा तुलसी शालीग्राम
जानकीरमणा सीताराम जयजय राघव सीताराम
ગાંધીજીનું સંસ્કરણ
ગાંધીજી દ્વારા આ ગીતને વ્યાપકપણે લોકપ્રિય કરાયું હતું, અને તેઓ અને તેમના અનુયાયીઓ દ્વારા તેઓએ ૨૪૧ માઇલ લાંબી દાંડી કુચ દરમિયાન ગવાયું હતું.
રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામ, પતિત પાવન સીતારામ.
સીતારામ સીતારામ, ભજ પ્યારે તૂ સીતારામ.
ઇશ્વર, અલ્લાહ તેરો નામ, સબકો સન્મતિ દે ભગવાન.
રામ, રહિમ, કરીમ સમાન, હમ સબ હૈ ઉસકી સંતાન.
સબ મિલા માંગે યહ વરદાન, હમારા રહે માનવ જ્ઞાન.
રાણકપર (તા. વાંકાનેર)
રાણકપર (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાણકપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ખડાણા (તા. પેટલાદ)
ખડાણા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખડાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
રાણકપર (તા. વાંકાનેર)
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ખડાણા (તા. પેટલાદ)
ખડાણા ગામની પૂર્વ બાજુએ જોગણ, પશ્વિમ બાજુએ પંડોળી ગામનો સીમ વિસ્તાર, ઉત્તર બાજુએ પન્ડોળી ગામ અને દક્ષિણે કણિયા અને દંતેલી ગામ આવેલાં છે. આશરે ૮૦૦ વર્ષ પૂર્વે સૈયદ લોકોએ ખડાણા ગામ વસાવેલુ મનાય છે.તે વખતે ગામ હલની જગ્યાથી થોડુ દૂર વસેલુ હતુ. તેની કેટલીક નિશાનીઓ આજે પણ જોવા મળે છે. સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન ગામથી લગભગ ૮ કિ.મી. દૂર આવેલું છે. વસ્તી ગણતરી મુજબ ગામમાં ૧,૫૨૮ ઘરો આવેલાં છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
લાલાવાડા (તા. પાલનપુર)
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
મધુ રાય
મધુ રાય તરીકે જાણીતા મધુસૂદન વલ્લભદાસ ઠાકર (૧૬ જુલાઇ, ૧૯૪૨) એ ગુજરાતી વાર્તાકાર, નવલકથાકાર અને નાટ્યકાર છે.
જીવન
thumb|મધુ રાય, જુનાગઢ, ૨૦૧૬ તેમનો જન્મ જામખંભાળિયામાં થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ દ્વારકામાં થયું. કલકત્તાની રેસિડન્ટ કૉલેજ, કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી જનરલ વિષયો સાથે બી.એ. પૂર્ણ કરીને ૧૯૬૭માં તેઓ અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા હતા. નવનીતલાલ ઍન્ડ કંપનીમાં જાહેરખબર-લેખનના કાર્ય સાથે સંલગ્ન. ‘આકંઠ સાબરમતી’ નાટ્યસંસ્થાની સ્થાપના. ૧૯૭૦માં ઈસ્ટ વેસ્ટ સેન્ટર તરફથી સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન યોજવામાં રંગમંચ અને દિગ્દર્શનની તાલીમાર્થે અમેરિકા. ૧૯૭૨માં ભારત પરત. ૧૯૭૪માં ફરી અમેરિકા. ત્યાં સર્જનાત્મક સાહિત્યલેખન વિષયમાં એમ.એ. ૧૯૭૮માં અમેરિકામાં ‘ગુજરાતી’ નામક સાપ્તાહિકનો પ્રારંભ. હાલ તેઓ અમેરિકામાં નિવાસ કરી રહ્યા છે. આધુનિક કથાસાહિત્ય અને નાટ્યસાહિત્યમાં કપોલકલ્પિતના વિનિયોગ સાથે તેમ જ નાટ્યાત્મક પરિસ્થિતિઓ અને ઉઠાવદાર પાત્રરેખાઓ સાથે પ્રયોગશીલતાની વિવિધ સંવેદનાઓ ઊભી કરતી અને ભાષાની અપૂર્વ અનુનેયતા સિદ્ધ કરી બતાવતી આ લેખકની કૃતિઓ અત્યંત ધ્યાનપાત્ર છે.
સર્જન પરિચય
પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ ‘બાંશી નામની એક છોકરી’ (૧૯૬૪) માં આધુનિક વાર્તાનાં સશકત મંડાણ જોઈ શકાય છે. રચનારીતિ અને ભાષાભિવ્યક્તિથી જુદી પડતી આ વાર્તાઓમાં વિષાદનાં વિવિધ રૂપાન્તરે છે. ‘રૂપકથા’ (૧૯૭૨)માં પારંપરિક શૈલીની વાર્તાઓ ઉપરાંત આઠેક જેટલા હાર્મોનિકાના પ્રયોગો વાર્તાનું આગવું સ્વરૂપ બતાવે છે. વર્ણાવલંબિત નાદ પર અર્થશૂન્ય સ્વરૂપ વાચકને માટે ઉદ્દીપકનું કાર્ય કરે છે. ‘કાલસર્પ’ (૧૯૭૨)માં હરિયાજૂથની વાર્તાઓ સર્જક-આવિષ્કારનું એક સંપન્ન પાસું ઊભું કરે છે. વિનોદ અને કપોલકલ્પિતનો વિનિયોગ પરિણામગામી છે.
ચહેરા (૧૯૬૬) નવી નવલકથાની વિભાવના ચરિતાર્થ કરતી પ્રયોગશીલ નવલકથા છે; અને નાયકના વિષાદની ત્રૂટક સ્મૃતિકથા રૂપે કહેવાયેલી છે. એમાં ઘટકો પરસ્પરથી સંલગ્ન થયા વગર કથાની એક વિશિષ્ટ સૃષ્ટિ ઊભી કરે છે અને કૃતક મહોરાં ધારણ કરીને આવતા વર્તમાનના ચહેરાનું ઉપહાસચિત્ર પ્રાણવાન ભાષામાં ઉપસાવે છે. કિમ્બલ રેવન્સવુડ (૧૯૮૧) માં અમેરિકાની ધરતી પર જ્યોતિષવિદ્યાના સહારે હળવી માવજતથી ક્પોલલ્પિતનાં તત્વો ગૂંથીને કરેલી રજૂઆત છે. ‘કલ્પતરુ’ (૧૯૮૭) એમની કૉમ્પ્યુટર નવલકથા છે. એમણે પોતાનાં જ નાટકો પરથી કરેલાં નવલકથા-રૂપાન્તરો રૂપે ત્રણ કૃતિઓ આપી છે. ‘કામિની’ (૧૯૭૦) એ ‘કોઈ એક ફૂલનું નામ બોલો તો’ (૧૯૬૮)નું, ‘સભા’ (૧૯૭૨) એ ‘કુમારની અગાશી’ (૧૯૭૫) નું અને ‘સાપબાજી’ (૧૯૭૩) એ ‘આપણે કલબમાં મળ્યાં હતાં’ નું રૂપાન્તર છે. ખૂન અને રહસ્ય જેવા વિષયવસ્તુની આસપાસ ગૂંથાયેલી આ કૃતિઓમાં સંવાદો આકર્ષક છે. બોલચાલની નજીક પહોંચી જતી પાત્રોની ભાષાનું પોત જીવંત છે. ‘અશ્વત્થામા’ (૧૯૭૩) એમનો તખ્તાલાયક એકાંકીઓનો સંગ્રહ છે. એમાં એબ્સર્ડ રંગભૂમિની સભાનતા છે, છતાં નાટ્યાત્મક પરિસ્થિતિ અને પાત્રોચિત ભાષાના વિવિધ અર્થ-અધ્યાસો જન્માવવામાં નાટકકાર સફળ રહ્યા છે.
આકંઠ (૧૯૭૪) માં ‘આકંઠ સાબરમતી’ નાટ્યસંસ્થાની પ્રવૃત્તિના ફાલ રૂપ ઊતરેલાં, વિવિધ લેખકોનાં પચાસેક નાટકોમાંથી અભિનવ અખતરા હોય એવાં તેવીસ નાટકોનું ચયન-સંપાદન છે. શૉના ‘પિગ્મેલિયન’નું ‘સંતુ રંગીલી’ અને ફ્રેડરિક ડુરેન માત્તના ‘ધ વિઝિટ’ નું ‘શરત’ તેમ જ સ્લુથની કૃતિનું ‘ખેલંદો’ એ એમનાં અત્યંત સફળ નીવડેલાં નાટ્યરૂપાન્તરો છે. આ ઉપરાંત યુસિસ સંસ્થા માટે એમણે ત્રણેક સાહિત્યકૃતિઓના અનુવાદ પણ કર્યા છે.
બાંશી નામની એક છોકરી (૧૯૬૪): મધુ રાયનો પહેલો વાર્તાસંગ્રહ. આધુનિક વાર્તાના મંડાણ વખતે સશક્ત રચનારીતિથી અને ભાષાની અનુનેયતાથી નોખી તરી આવતી આ બાવીસ વાર્તાઓમાં વિષાદનાં વિવિધ રૂપાંતરો છે. આ વિષાદ પાછળ યુવાવસ્થાની સ્ત્રીઝંખના અને ગરીબાઈની વાસ્તવિકતા વચ્ચેના વિરોધનો તણાવ છે. આ તણાવ વક્રતા તેમ જ વિનોદના દ્વિવિધ સ્તરે આસ્વાદ્ય બનતો વિશિષ્ટ કલા-આકૃતિ ધારણ કરે છે. પ્રયોગોની નવીનતા ને ભાષાનાં પોતીકાં સંવેદનોથી આ વાર્તાઓ તાજગીપૂર્ણ છે.
રૂપકથા (૧૯૭૨): મધુ રાયનો વાર્તાસંગ્રહ. અઠ્ઠાવીસ વાર્તાઓમાંથી પારંપરિક શૈલીની થોડીક વાર્તાઓ ઉપરાંતની અહીં આઠેક હાર્મોનિકાના પ્રયોગો દ્વારા વાર્તાસાહિત્યમાં જે આગવું સ્વરૂપ ઊભું થયું છે તે આ સંગ્રહનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. વાર્તા એ લેખકે વાચકને લખેલો પત્ર નથી અને તેથી ખરેખર વાર્તા વાચકના મનમાં જન્મે છે, એવા નિરધાર સાથે થયેલા હાર્મોનિકાના પ્રયત્નોમાં અવ્યાખ્યેય બનતી વાર્તા અંગત સ્વતંત્ર યથાર્થ જન્માવે છે. વર્ણાવલંબિત નાદ પર વિકસતું આ વાર્તાઓનું દેખીતું અર્થશૂન્ય સ્વરૂપ વાચકને માટે ઊદ્દીપકનું કાર્ય કરે છે. આ સર્વમાં ‘કાચ સામે કાચ’ પરિણામગામી હાર્મોનિકા છે. હાર્મોનિકાઓ સિવાયની વાર્તાઓમાં ‘ઈંટોના સાત રંગ’ વાર્તા અસંગત અને તરંગના દોર પર રચાયેલી વિશિષ્ટ નિરૂપણરીતિથી પ્રભાવક છે.
ચહેરા (૧૯૬૬): નવી નવલકથાની વિભાવના ચરિતાર્થ કરતી મધુ રાયની પ્રયોગશીલ નવલકથા. એમાં, દ્વારિકામાં જન્મેલો બ્રાહ્મણનો પુત્ર કલકત્તા જઈ ચડે છે અને વિવિધ સંબંધોમાં ગોઠવાતો-ઊખડતો જાય છે. આમ, કાલાનુક્રમે રજૂ થતા પ્રસંગોની શ્રેણી અને વિકસિત પાત્રોને સ્થાને નાયક નિષાદની ચેતના ફરતે સંપર્કમાં આવતો પરિવેશ અને બદલાતાં પાત્રોની આ કથા છે. કથાનકના જાણીતા ઘટકને સ્થાને અહીં ઘટનાઓના છૂટાછવાયા તંતુઓની સંકુલ-સૂત્રતા છે. ચહેરાઓ પાછળનો ચહેરો અને વિવિધ હાસ્ય પાછળની કરુણા આ નવલકથાને આગવી મુદ્રા આપે છે. ભાષા નવલકથાના વાતાવરણને અનુરૂપ, ભભક વગરની છતાં અત્યંત પ્રાણવાન છે.
કલ્પતરુ (૧૯૮૭): મધુ રાયની રહસ્યગર્ભ વૈજ્ઞાનિક નવલકથા. ગણતરીની સેકંડોમાં, માણસ માગે તે સઘળું સરજી દેવાની, કલ્પવૃક્ષ સમી શક્તિ ધરાવતા કમ્પ્યુટર દ્વારા ‘તેન ત્યકતેન ભૂજિથા:’ જેવો સહઅસ્તિત્વનો મંત્ર સાકાર કરવા માગતા કથાનાયક કિરણ કામદાર એમની કલ્પતરુ નામની અદભુત અને અપૂર્વ યોજના શી રીતે પાર પાડે છે એનું રોચક નિરૂપણ કથામાં થયું છે. ૧૯૯૫ની સાલને કથાસમય તરીકે પસંદ કરીને ચાલેલા સર્જકની દીર્ઘદ્રષ્ટિ વિજ્ઞાનના વિકરાળ વિકાસ અંગેના અંદેશાને પારખી શકી છે. યુદ્ધ અને તજ્જન્ય વિભીષિકાઓ વધતાં જ રહે એ માટે સામૂહિક પ્રયત્ન કરતી મહાસત્તાઓ કિરણ કામદારને પરેશાન કરવા શી શી ચાલ ચાલે છે તેના નિરૂપણ દ્વારા કથામાં ઉમેરાયેલું રહસ્ય વાચનરસમાં સહાયક નીવડે છે. કથાપ્રસંગો વચ્ચે વિક્ષેપ સરજી, સૂત્રધારની રૂએ, હવે પછીનાં પ્રકરણોમાં શી સામગ્રી આલેખાશે એવી ઘોષણા કથાનિરૂપણની તરેહ તરીકે નોંધપાત્ર છે.
કામિની (૧૯૭૦): પોતાના ‘કોઈ પણ એક ફૂલનું નામ બોલો તો ?’ નાટકનું મધુ રાયે કરેલું નવલકથારૂપાન્તર. ચાર વિભાગ અને સાત પ્રકરણમાં વહેંચાયેલી આ કૃતિ એની રજૂઆતની વિલક્ષણતા અને સંકુલતાને કારણે નોંધપાત્ર છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં શેખર ખોસલાની એક કલ્પિત કથા છે; અને એનું ખૂન વાર્તાની પરાકાષ્ઠા છે. નાટક અને જીવન, પાત્રો અને માણસો, વાસ્તવ અને કલ્પના, ચિત્તના વ્યવહાર અને શરીરના બાહ્ય વ્યવહાર-આ બધાંને ગૂંચવી નાખતી આ રહસ્યકથા લેખકની અત્યંત પોતીકી રચનારીતિથી આકર્ષક છે. ભાષાની પ્રસંગોચિત તેમ જ પાત્રોચિત લવચીકતા અને પરંપરાગત મૂલ્યોની નવી અર્થસમજ નવલકથાને આસ્વાદ્ય બનાવે છે.
કુમારની અગાશી (૧૯૭૫): મધુ રાયની મૌલિક ત્રિઅંકી નાટ્યકૃતિ. એનું વસ્તુ અવૈધ જાતીય સંબંધને આલેખતું અરૂઢ છે. હર્ષદ-નિશાના સાતેક વર્ષના ઔપચારિક દાંપત્યમાં પતિની બેવફાઈનું વેર લેવા નિશા દિયર કુમાર સાથે સંકળાય છે, પરંતુ ભાભીની ચંચલવૃત્તિ જોઈ ચલિત થયેલો કુમાર અગાશીની પાળ પરથી પડતું મૂકે છે. આ કથાને, પાર્ટીના વાતાવરણ વચ્ચે અને કુમારની ફરી સદેહે થતી ઉપસ્થિતિ વચ્ચે રહસ્ય-કથાનકની કક્ષાએ પહોંચાડી છે. કુમારનું મૃત્યુ એ અન્ય લોકો માટે જીવવાનું બહાનું બને છે, એવો મર્મ ઉપસાવી શમતું આ નાટક, એનાં ધારદાર સંવાદો ને જીવંતતાને કારણે તેમ જ મંચનપ્રયોગની આકર્ષકતાને કારણે નોંધપાત્ર છે.
અશ્વત્થામા (૧૯૭૩): મધુ રાયનો ભજવી શકાય તેવાં એકાંકીઓનો સંગ્રહ. એમાં ‘ઝેરવું’, ‘કાગડી ? કાગડાં ? માણસો ?’, ‘અશ્વત્થામા’, ‘ઝૂમરી તલૈયા’ અને ‘તું એવું માને છે’ એમ કુલ પાંચ નાટ્ય- કૃતિઓ છે. આ સર્વ, ઇયનેસ્કો અને બૅકિટના નાટ્યલેખનના પ્રભાવ હેઠળ જન્મેલી આધુનિક ‘ઍબ્સર્ડ’ રંગભૂમિની સભાનતાથી લખાયેલી છે. નાટ્યકારની પરિસ્થિતિ-નિર્માણકલા અને પાત્રોચિત ભાષાના વિવિધ અર્થસ્તરો સર્જવાની ગદ્યશક્તિ લેખકને સફળ નાટકકાર તરીકે સાબિત કરે છે. ‘ઝેરવું’ પ્રયોગશીલ અને પ્રચલિત એકાંકી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ
રામપ્રસાદ બક્ષી
રામપ્રસાદ પ્રેમશંકર બક્ષી (૨૭-૬-૧૮૯૪, ૨૨-૩-૧૯૮૯) ગુજરાતી વિવેચક, સંપાદક, અનુવાદક હતા.
જીવન
જન્મ જૂનાગઢમાં. વતન મોરબી. પ્રાથમિક શિક્ષણ રાજકોટમાં, માધ્યમિક શિક્ષણ રાજકોટ-વઢવાણમાં. ૧૯૧૦માં વઢવાણથી મૅટ્રિક. ૧૯૧૪માં સંસ્કૃત વિષય સાથે બી.એ. ૧૯૧૫ થી મુંબઈમાં નિવાસ. ૧૯૨૭ થી ૧૯૫૯ સુધી આનંદીલાલ પોદ્દાર હાઈસ્કૂલ, સાન્તાક્રૂઝના આચાર્ય. નિવૃત્તિ બાદ મીઠીબાઈ કૉલેજ, વિલેપાર્લેમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક. એમ.એસ. યુનિવર્સિટી, વડોદરામાં ત્રણ વર્ષ વિઝિટિંગ પ્રોફેસર. ૧૯૭૬-૭૭માં પોરબંદર ખાતે ભરાયેલી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ. ૧૯૬૦-૬૪નો નર્મદચંદ્રક. મુંબઈમાં અવસાન.
સર્જન
પંડિતયુગનું પ્રતિબિંબ આપતી વ્યક્તિત્વમુદ્રાથી અંકિત આ લેખકની સંસ્કૃતસાહિત્યની સમજનો અંગ્રેજીસાહિત્યની સમજથી સંયોગ થયેલો જોવાય છે. બહુશ્રુતતાનો સ્પર્શ, અર્થઘટનની દ્યોતકતા, શાસ્ત્રીયતાનો અભિગમ, વિવરણપ્રધાન શૈલી વગેરેથી એમનું વિવેચન મુખ્યત્વે સંસ્કૃતપરિપાટીએ તત્વચર્ચાને ઉપસાવે છે.
‘વાઙમયવિમર્શ’ (૧૯૬૩)માં સાહિત્ય તત્વની મીમાંસા કરતા લેખો છે. કાવ્યતત્વ, રસ અને અલંકાર તથા નાટ્યકલા એમ ત્રણેક વિભાગોમાં પથરાયેલા એમના લેખોના પ્રધાન સૂરમાં સંસ્કૃત અલંકારશાસ્ત્રોનો સંસ્કાર છે. ‘નાટ્યરસ’ (૧૯૫૯) અને ‘કરુણરસ’ (૧૯૬૩)માં ભારતીય સંગીતનૃત્યનાટ્ય મહાવિદ્યાલય, વડોદરાના ઉપક્રમે અપાયેલાં વ્યાખ્યાનોમાં સંસ્કૃત નાટ્યસિદ્ધાંતની ભૂમિકાની તત્વચર્ચાને સ્પષ્ટ કરતાં કરતાં પાશ્ચાત્ય નાટ્યમીમાંસાનાં ધોરણો તુલનાત્મક પરિમાણરૂપે દાખલ કરાયેલાં છે. ‘ગોવર્ધનરામનું મનોરાજ્ય’ (૧૯૭૬)માં ગોવર્ધનરામની તત્વમીમાંસા અને સાહિત્યિક વિશિષ્ટતા વિશેના એમના લેખોનો સંગ્રહ છે.
‘ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠીઝ સ્ક્રેપબુક’ (૧૯૫૭), ‘નરસિંહરાવની રોજનીશી’ (૧૯૫૯), ‘છોટુભાઈ કોરા જીવનજ્યોતિ’ (૧૯૫૯) કરસનદાસ માણેક ષષ્ઠિપૂર્તિગ્રંથ ‘અક્ષર આરાધના’ (અન્ય સાથે, ૧૯૬૨), ‘ગોકુળભાઈ ભટ્ટ અભિનંદનગ્રંથ’ (૧૯૬૩), જયોતીન્દ્ર દવે ષષ્ઠિપૂર્તિ ગ્રંથ ‘વાઙમયવિહાર’ (અન્ય સાથે ૧૯૬૪), ‘ગોવર્ધનરામની મનનનોંધ’ (૧૯૬૯), ‘ઉત્તમલાલ ત્રિવેદીની ગદ્યરિદ્ધિ’ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૧), ગુલાબદાસ બ્રોકર ષષ્ઠિપૂર્તિગ્રંથ ‘સંવાદ’ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૪) વગેરે એમનાં સંપાદનો છે.
એમના અનુવાદોમાં ‘કથાસરિતા’ (૧૯૧૧), નરસિંહરાવનાં વ્યાખ્યાનો ‘ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય’- ભા. ૧-૨ (૧૯૩૬, ૧૯૫૭), શીખ ધર્મસ્તો ‘સુખમની’ (૧૯૩૫) વગેરે મુખ્ય છે.
વાઙમયવિમર્શ (૧૯૬૩) : રામપ્રસાદ બક્ષીનો વિવેચનસંગ્રહ. આ ગ્રંથમાં બે લેખ સિવાય બાકીના લેખ સિદ્ધાંતચર્ચાના છે. બધા લેખો ત્રણ વિભાગમાં વહેંચાયેલા છે. પહેલા વિભાગના અઢાર લેખો કાવ્યત્વચર્ચાના છે; એમાં કાવ્યપ્રયોજન, પ્રતિભા, અલંકાર, છંદ, પ્રાસ, રસ ઇત્યાદિ કાવ્યની સાથે સંકળાયેલાં તત્વોની ચર્ચા છે. બીજા વિભાગમાં રસ અને અલંકારની ચર્ચા કરતા લેખો છે. આ બંને વિભાગમાં રસ અને અલંકારની આધુનિક સાહિત્યના સંદર્ભમાં તપાસ અને તેમની પ્રસ્તુતતાની લેખકે કરેલી ચર્ચા મહત્વની છે. ત્રીજા વિભાગના સત્તર લેખોમાંથી ચૌદ લેખો નાટક વિશે છે; એમાં નાટકનું પ્રાણભૂત તત્વ, નાટકના તાત્વિક પ્રકારો, રસ અને નાટ્ય, સાધારણીકરણ અને અભિનય, સંસ્કૃત એકાંકીનું સ્વરૂપ ઇત્યાદિ વિશેની માર્મિક ચર્ચા છે. બીજા બે લેખોમાં ટૂંકીવાર્તાના સ્વરૂપની ચર્ચા છે. બીજા વિભાગનો ‘ગુજરાતી સાહિત્યમાં હાસ્યરસ’ અને ત્રીજા વિભાગનો ‘હળવા નિબંધો’ એ બે લેખ ગુજરાતી સાહિત્યમાં તે તે સ્વરૂપના વિકાસને આલેખે છે.
સંસ્કૃત સાહિત્યનું ઊંડું પરિશીલન, રજૂઆતમાં શાસ્ત્રીયતા, વિશદતા અને મૌલિકતા આ લેખોની લાક્ષણિકતાઓ છે.
લક્કડપુરા (તા. પેટલાદ)
લક્કડપુરા (તા. પેટલાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લક્કડપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
બાના સિંઘ
thumb|બાના સિંઘ સુબેદાર મેજર અને માનદ કેપ્ટન બાના સિંઘ નિવૃત્ત ભારતીય સૈનિક છે. તેઓ ભારતના યુદ્ધ સમયના સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્રના વિજેતા છે. તેઓ જ્યારે નાયબ સુબેદારના પદ પર હતા ત્યારે તેમની આગેવાની હેઠળ ઑપરેશન રાજીવ દરમિયાન સિઆચીન વિસ્તારના સર્વોચ્ચ શિખરને કબ્જે કરવામાં આવ્યું હતું. તે શિખરને તેમના માનમાં બાના ટોપ નામ આપવામાં આવ્યું છે.
શરૂઆતનું જીવન
બાના સિંઘનો જન્મ ૬ જાન્યુઆરી ૧૯૪૯ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરના કાદયાલ ખાતે એક શીખ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા ખેડુત હતા અને તેમના કાકાઓ ભારતીય ભૂમિસેનામાં સૈનિક હતા.
તેઓ ૬ જાન્યુઆરી ૧૯૬૯ના રોજ ભારતીય ભૂમિસેનામાં ભરતી થયા અને જમ્મુ અને કાશ્મીર લાઇટ્ ઇન્ફન્ટ્રીની ૮મી બટાલિયનમાં નિયુક્તિ પામ્યા. તેમની તાલીમ ગુલમર્ગ ખાતેની ઉંચાઈ પર લડવાની તાલીમ આપતી ખાસ શાળામાં થઈ અને વધુ તાલીમ સોનમર્ગ ખાતે પણ થઈ.
ઑપરેશન રાજીવ
૧૯૮૭માં વ્યૂહરચનાની દ્રષ્ટિએ મહત્વનો એવો સિઆચીન વિસ્તારમાં પાકિસ્તાનીઓએ ઘૂસણખોરી કરી. તેમણે એક મહત્વની જગ્યા પર કબ્જો કર્યો અને તેને કૈદ પોસ્ટ (મહમદ અલી ઝીણા ના માનદ નામ કૈદ-એ-આઝમ પરથી) નામ આપ્યું. તે જગ્યાની ઉંચાઈ ૬૫૦૦ મીટર હતી અને તે સિઆચીન વિસ્તારનું સૌથી ઉત્તુંગ શિખર હતું. આ જગ્યા પરથી પાકિસ્તાનીઓ ભારતીય ચોકીઓ પર આસાનીથી નિશાન સાધી શકે તેમ હતા કારણ કે ઉંચાઈને કારણે આ સ્થળથી સંપૂર્ણ સાલ્ટોરો રેજ તેમજ સિઆચીન હિમનદીનો વિસ્તાર દેખાતો હતો. દુશ્મન ચોકી બંને તરફ બરફની ૪૫૭ મિટર ઊંચી દીવાલને લીધે અભેદ્ય કિલ્લા જેવી બની હતી.
૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૮૮ના રોજ બાના સિંઘને ઑપરેશન રાજીવ દરમિયાન બહાદુરી બતાવવા માટે ભારતનું સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્ર એનાયત કરાયું. તેમના માનમાં કબ્જે કરાયેલ શિખરને બાના ટોપ નામ અપાયું. કારગિલ યુદ્ધ સમયે તેઓ એકમાત્ર પરમવીર ચક્ર વિજેતા હતા જેઓ હજુ પણ સેનામાં કાર્યરત હતા.
નિવૃત્તિ બાદ
બાના સિંઘ ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૦ ના રોજ નિવૃત્ત થયા. જમ્મુ અને કાશ્મીર સરકારે તેમને રૂ. ૧૬૬નું નિવૃત્તિ વેતન આપ્યું. બાના સિંઘે આટલી ઓછી રકમ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો અને સરકારનું ધ્યાન દોર્યું કે પડોશી રાજ્યો પંજાબ અને હિમાચલ પ્રદેશ પરમવીર ચક્ર વિજેતાને રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરતાં વધુનું માસિક નિવૃત્તિ વેતન આપે છે. ઓક્ટોબર ૨૦૦૬માં કેપ્ટન અમરિન્દર સિંઘની પંજાબ સરકારે બાના સિંઘને રૂ. ૧૦,૦૦,૦૦૦નું ઈનામ જાહેર કર્યું અને આ ઈનામ તેમને અમરિન્દરના અનુગામી મુખ્યમંત્રી પ્રકાશ સિંઘ બાદલના હસ્તે અર્પણ કરાયું. તેમને જો પંજાબમાં વસવાટ કરે તો ૨૫,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા, ૧૫૦૦૦ નિવૃત્તિ વેતન અને ૨૫ એકર જમીન પણ આપવા જાહેરાત કરી. જે તેમણે વિનમ્રતાથી નકારી અને જણાવ્યું કે તેઓ જમ્મુ અને કાશ્મીરના નિવાસી છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર સરકારે આરએસ પુરામાં એક સ્ટેડિયમને તેમનું નામ આપ્યું અને તેના વિકાસ માટે ૨૦૧૦માં રૂ. ૫૦,૦૦,૦૦૦ મંજૂર કર્યા. જોકે ૨૦૧૩માં ધ ટ્રિબ્યુન અખબારે છાપ્યું કે પૈસા અપાયા નથી અને બાના સિંઘ મેમોરિયલ સ્ટેડિયમની સ્થિતિ ખરાબ છે.
બાના સિંઘના પુત્ર રાજિન્દર સિંઘ ૨૦૦૮માં ૧૮ વર્ષની આયુએ ભારતીય ભૂમિસેનામાં ભરતી થયા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:પરમવીર ચક્ર વિજેતા શ્રેણી:શીખ ધર્મના અનુયાયીઓ શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ
સિંધી ભાષામાં સાહિત્ય
સિંધી સાહિત્યનો ઇતિહાસ
સિંધી સાહિત્યનો આરંભ પદ્ય એટલે કે કાવ્યથી થયેલો છે. અંગ્રેજી રાજ્યકાળ કરતાં પહેલાં માત્ર કાવ્ય જ આ સાહિત્યનું એકમાત્ર સ્વરૂપ રહ્યું છે અને આજના સમયમાં પણ પદ્ય સ્વરૂપની સત્તા આ સાહિત્યમાં પ્રાધાન્ય ધરાવે છે. સિંધી કવિતા મુખ્યત: સૂફી ફકીરો દ્વારા રચાયેલી કવિતાઓ છે, જેનો સૌથી મોટો ગુણ એ છે કે તે સાંપ્રદાયિકતાથી મુક્ત છે. તેમાં કોઈ પ્રકારનું કટ્ટરપણું જોવા મળતું નથી. કોઈ-કોઈ કવિએ તો પોતાની જાતને "ગોપી" અને પરમાત્માને "કૃષ્ણ" તરીકે સંબોધીને પોતાની ભાવાભિવ્યક્તિ કરી હોય તેમ જોવા મળે છે. તેઓ ઈશ્વરને પિતા તથા મનુષ્ય માત્રને પોતાના ભાઈ માને છે. એમનું મુખ્ય ધ્યેય છે પરમાત્મામાં લીનતા. કિરણની સૂર્ય તરફ વળતી યાત્રા અથવા બિંદુ તથા સિંધુની એકાકારિતા જેમાં, તું અને અન્ય એવો ભેદ નહીં રહેતો. પહેલાં દોહાઓ તથા શ્લોક લખાતા રહ્યા. બ્રિટિશ રાજના સમયથી કસીદાઓ, ગઝલો, મસનવિઓ અને રુબાઇયોનું પ્રાધાન્ય છવાવા લાગ્યું. આ સમય પહેલાં થોડીઘણી લૌકિક કવિતાઓ કસીદા અને મર્સિઆના રૂપમાં પ્રાપ્ય હતી. પાછલાં સૌ વર્ષોંથી કાવ્યમાં સાંપ્રદાયિકતા અને સંકીર્ણતા વધતી ગઈ - હિંદુ મુસ્લિમ વિચારધારાઓને સમન્વિત કરવાની વાત ન રહી. સાહિત્યિક ભાઈચારો ન રહ્યો. હાલના સમયમાં તો સિંધ પણ પાકિસ્તાનનો એક ભાગ બની ગયો છે.
આરંભિક કાળ
સિંધી ભાષાના કેટલાક પુરાણ કાળના દોહાઓ અરબી તથા ફારસી ભાષાના ઇતિહાસ ગ્રંથોમાં જોવા મળી જાય છે, પરંતુ સિંધી ભાષાની પ્રથમ કૃતિ તરીકે દોદે ચનેસર (રચનાકાળ ૧૩૧૨ ઈ.)ની ગણના કરવામાં આવે છે. એ પહેલાંના સમયનું ઉપલબ્ધ વીર પ્રબંધ કાવ્ય ખંડિત અને અપૂર્ણ અવસ્થામાં છે. આ કૃતિ મુજબ દોદા તથા ચનેસર બે ભાઈઓ હતા, જેમની વચ્ચે ભૂનગરના સિંહાસન માટે યુદ્ધ થઇ ગયું હતું. આ યુદ્ધમાં સિંધ પ્રદેશના બધા જ કબીલાઓ અને સરદાર સામેલ થયા હતા. તત્કાલીન સિંધિયોના રીતિ-રિવાજ, કબાયલી સંગઠન અને અન્ય આર્થિક તથા સામાજિક સ્થિતિઓનો આ કિસ્સાઓના વર્ણનમાંથી પરિચય મળી જાય છે. છંદ દોહા હૈ૤ 14વીં શતી કે અંત મેં શેખ હમાદ બિન રશીદુદ્દીન જમાલી ઔર શેખ ઇસહાક આહનગર નામ કે દો સૂફી કવિયોં કે કુછ ફુટકર પદ્ય મિલતે હૈં૤ 15વીં શતી કે અંત મેં મામુઈ (ઠઠ કે નિકટ એક સંસ્થાન) કે સૂફી દરવેશોં કે સાત પદ્ય ઉપલબ્ધ હોતે હૈં જિનમેં સિંધ પર આને વાલી વિપત્તિ કી ભવિષ્યવાણી કી ગઈ હૈ૤ 16વીં શતી કે દોહાકારોં મેં મખદૂમ અહમદ ભટ્ટી, કાજી કાજન (મૃત્યુ 1551 ઈં.), મખદૂમ નૂહ હાલાકંડી ઔર શાહ અબ્દુલ કરીમ (1538-1623 ઈ.) કે નામ ઉલ્લેખનીય હૈં૤ યે સબ સૂફી ફકીર થે અહમદ કે મુક્તકોં મેં લૌકિક પ્રેમ કી તીવ્રતા હૈ૤ કાજન પ્રેમોન્મત કવિ થે૤ ઇનકા કહના હૈ કિ પ્રિય કે દર્શન કે બિના ગુણગણ (પવિત્રતા, સૌંદર્ય ઔર વિદ્વતા આદિ) સબ વ્યર્થ હૈં૤ બાહ્ય ગુણ હમેં નરક મેં ખીંચ લે જા સકતે હૈં, કિંતુ પ્રેમ મેં એક દિવ્ય શક્તિ હૈ૤ ઇનકે દોહોં કી ભાષા અધિક પરિષ્કૃત ઔર પ્રાંજલ હૈ૤ નૂહ કે દોહોં મેં વિરહ કી ગહરાઈ ઔર કલ્પના કી ઊઁચાઈ હૈ૤ શાહ કરીમ કે 94 દોહે પ્રાપ્ત હૈં૤ ઇન પ્રેમ સાધના, તપશ્ચર્યા ઔર આત્મસમર્પણ પર બલ દિયા ગયા હૈ-"માત્ર ઇચ્છા ઔર કામના સે પ્રેમ કી પ્રાપ્તિ નહીં હો જાતી ઔર ન હી પ્રાર્થનાએઁ કામ દેતી હૈં જબ તક કિ કાલી રાતોં કો જાગૃત જાગકર આઁખો સે ખૂન કી નદિયાઁ ન બહાઈ જાએઁ" 17વીં શતાબ્દી કે એક સૂફી કવિ ઉસ્માન એહસાની કા "વતનનામા" (1646 ઈ.) ઉપલબ્ધ હૈ૤ આપ ઇસ જગત કો અપના દેશ નહીં માનતે-યહ તો રૈન બસેરા હૈ૤ અપના દેશ વહી હૈ જહાઁ સે હમ આએ હૈં ઔર જહાઁ ચલે જાના હૈ૤ ઇસ જગત કે અસ્થાયી ઘરૌંદે સે જી ન લગા૤ ઉઠ યાત્રા કી તૈયારી કર, તુઝે ઇસ પડ઼ાવ મેં નહીં પડ઼ે રહના હૈ૤
સુવર્ણ યુગ
18વીં શતાબ્દી કા પૂર્વાર્ધ સિંધી સાહિત્ય કા સ્વર્ણ યુગ કહલાતા હૈ૤ ઇસ સમય શાહ ઇનાયત, શાહ લતીફ, મખદૂમ મુહમ્મદ જમાન મખદૂરા અબ્દુલ હસન, પીર મુહમ્મદ બકા આદિ બડ઼ે-બડ઼ે કવિ હુએ હૈં૤ યે સબ કે સબ સૂફી થે૤ ઇન લોગોં ને સિંધી કાવ્ય મેં નએ છંદોં, નઈ વિધાઓં ઔર ગંભીર દાર્શનિક વિચારોં કા પ્રવર્તન કિયા૤ સિંધી મસનવિયોં ઔર કાફિયોં કે રૂપ મેં તસવ્વુક કા ભારતીયકરણ યહીં સે આરંભ હોતા હૈ૤ શાહ ઇનાયત ને "ઉમ્ર મારૂઈ", "મોમલ મેંઘર" "લીલા ચનેસર" તથા "જામ તમાચી ઔર નૂરી" નામ કે કિસ્સોં કે અતિરિક્ત મુક્તક દોહે ઔર "સુર" લિખે૤ ઇનકા પ્રકૃતિ વર્ણન વિશદ ઔર કલાપૂર્ણ હૈ ઔર ઇનકે ઉપમાન મૌલિક ઔર અનૂઠે હૈં૤ શાહ લતીફ (1689-1752 ઈ.) સિંધી કે સબસે બડ઼ે ઔર લોકપ્રિય કવિ માને ગએ હૈં૤ ઇન્હોંને નએ વિચાર, નએ વિષય, નઈ કલ્પનાએઁ ઔર નઈ શૈલિયાઁ દેકર સિંધી ભાષા ઔર સાહિત્ય કો સમુન્નત કિયા૤ ઇનકા "રિસાલો" સિંધી કી મૂલ્યવાન નિધિ હૈં૤ ઇસમેં પ્રબંધાત્મક કથાએઁ ભી હૈં, મુક્તક કવિતાએઁ ભી; ઇતિ વૃતાત્મક ઔર વર્ણનાત્મક છંદ ભી હૈં ઔર ભાવપૂર્ણ ગીત ભી; પ્રેમ કી કોમલ કાંત અભિવ્યક્તિ ભી હૈ ઔર યુદ્ધ કા યથાતથ્ય ચિત્રણ ભી; હિંદૂ વેદાંત ભી હૈ, ઇસ્લામી તસવ્વુક ભી૤ ઇસમેં પ્રભુ શક્તિ કે સાથ દેશભક્તિ ભી હૈ૤ કવિ કો પ્રકૃતિ કે સુંદર-અસુંદર સભી પક્ષોં સે પ્યાર હૈ; સાથ હી વે માનવ સે ગહરી સહાનુભૂતિ રખતે હૈં૤ કહાનિયોં કા રૂપ લૌકિક હૈ, કિંતુ અર્થ મેં આધ્યાત્મિક અભિવ્યંજના હૈ૤ વે પ્રમુખત: રહસ્યવાદી કવિ હૈં૤ ખાજા મુહમ્મદ જ઼માન બડ઼ે વિદ્વાન કવિ થે૤ ઉનકે 84 દોહે પ્રાપ્ત હૈં જિનમેં અપને "સજ્જન" કે પ્રતિ અનન્ય ભક્તિ ઔર આત્મ વિસ્મૃતિ કે ભાવ પ્રકટ હુએ હૈં૤ મિયાઁ અબુલ હસન કે કાવ્ય મેં ઇસ્લામી સિદ્ધાંતોં કી વ્યાખ્યા હુઈ હૈ૤ બકા કે વિરહ ગીત પ્રભાવપૂર્ણ, કાવ્યાત્મક ઔર રસસિક્ત હૈં૤ ઉત્તરાર્ધ કે કવિયોં મેં શાહ ઇનાયત કે શિષ્ય રોહલ ફકીર (મૃત્યુ સન્ 1782) પ્રસિદ્ધ હૈં૤ ઇનકે ચાર બેટે ભી કવિ થે૤
ટાલપુરી શીયા નવાબોં કે રાજ્યકાલ (સન્ 1783 સે 1843) મેં સિંધી સાહિત્ય ને એક નયા મોડ઼ લિયા૤ પિછલે યુગ મેં પ્રેમ કથાઓં કે ખંડ કા પ્રસ્તુત હુઆ થા, અબ પૂરી દાસ્તાનેં લિખી જાને લગીં૤
ગદ્ય તથા નાટક
સન્ 1902 કે પહલે કા કોઈ નાટક ઉપલબ્ધ નહીં હૈ૤ તબ સે શેક્સપિયર કે નાટકોં કે અનુવાદ અથવા રામાયણ ઔર મહાભારત કી કિન્હીં ઘટનાઓં કે આધાર પર લિખે ગએ નાટક મિલને લગતે હૈં૤ શાહ (લતીફ) કી કવિતા કે આધાર પર લાલચંદ અમરડિનૂમલ કા લિખા હુઆ "ઉમ્ર મારુઈ" સબસે પહલા સફલ નાટક માના જાતા હૈ૤ કવિ કલીચ બેગ કા "ખુરશીદ" નાટક (1870) પઠનીય હૈ૤ ઉસાણી કા "બદનસીબ થરી" એક પ્રહસન હૈ૤ લીલરામ સિંહ કે નાટક અપની ભાષા ઔર શિલ્પ શૈલી કી દૃષ્ટિ સે બહુત સુંદર હૈં૤ દયારામ ગિડૂમલ કા "સત્ત સહેલ્યૂઁ" ઔર રામ પંજવાણી કા "મૂમલ રાણો" અભિનેય નાટક હૈં૤ વર્તમાન સમય મેં સબસે પ્રસિદ્ધ નાટકકાર મંઘારામ મલકાણી હૈં જિન્હોંને કઈ સામાજિક નાટક ઔર એકાંકી લિખે હૈં૤ આપ નિબંધકાર ઔર કવિ ભી હૈં૤
અધિકતર ગદ્ય સાહિત્ય અનુવાદ રૂપ મેં પ્રાપ્ત હૈં૤ મૌલિક લેખકોં મેં મિર્જા કલીચ બેગ ઔર કૌડોમત ચંદનમલ (મૃત્યુ 1916) ગદ્ય કે પ્રવત્ર્તકોં મેં ગિને જાતે હૈં૤ મિર્જા ને લગભગ 200 પુસ્તકેં લિખી હૈં૤ ઉનકા "જીનત" (1890) સિંધી કા પહલા મૌલિક ઉપન્યાસ હૈ જિસમેં સિંધી જીવન કા યથાતથ્ય ચિત્રણ મિલતા હૈ૤ પ્રીતમદાસ કૃત "અજીબ ભેંટ," આસાનંદ કૃત "શાયર", ભોજરાજકૃત "દાદા શ્યામ" (આત્મકથા કી શૈલી મેં), ઔર નારાયણ ભંભાણી કા "વિધવા" ઉલ્લેખનીય હૈં૤ પરમાનંદ મેવારામ અપની રસીલી ઔર યથાર્થવાદી કહાનિયોં, નિર્મલદાસ ફતહચંદ ઔર જેઠમલ પરસરામ પ્રગતિવાદી કહાનિયોં તથા ભેરૂમલ મેહરચંદ જાસૂસી કહાનિયોં કે કારણ વિખ્યાત હૈં૤ વર્તમાન સમય મેં સુંદરી ઉત્તમચંદાની ઔર આનંદ ગોલવાણી અચ્છે કહાની-લેખક માને જાતે હૈં૤ પરમાનંદ મેવારામ નિબંધકાર ભી હૈં૤ લુત્ફઉલ્લાહ કુરૈશી, લાલચંદ અમરડિનૂમલ, નારાયણદાસ મલકાણી, કેવલરામ સલામતરાય અડવાણી ઔર પરસરામ કી ગિનતી સિંધી કે આધુનિક શૈલીકારોં મેં કી જાતી હૈ૤
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારત કી ભાષાએઁ
સમૂળી ક્રાંતિ
સમૂળી ક્રાંતિ એ ગુજરાતી લેખક કિશોરલાલ મશરૂવાળા નું ૧૯૪૮માં પ્રકાશિત પુસ્તક છે. આઝાદ ભારતને એક આદર્શ રાષ્ટ્ર બનાવવાની ઈચ્છાથી આ પુસ્તક લખાયું હતું. ભારતમાં વિવિધ સંપ્રદાયો, જ્ઞાતિઓ અને ભાષાઓ બોલતા લોકસમૂહ વસે છે, તેમ છતાં તે ભેદભાવોને દૂર કરી એક સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર નિર્માણ કરવાની રીત આ પુસ્તકમાં વર્ણવવામાં આવી છે.
પૃષ્ઠભૂમિ
સમૂળી ક્રાંતિ ચાર ભાગમાં વિભાજિત પુસ્તક છે:
સમૂળી ક્રાંતિ એક ચિંતન ગ્રંથ છે. જે ૧૯૪૭મી નવમી ઓગસ્ટ લખવાનું શરૂ થયેલ અને ૧૯૪૮ની ૩૦મી જાન્યુઆરી ના રોજ પૂર્ણ થયેલ.
સમૂળી ક્રાંતિ માં ધર્મ, સમાજ, આર્થિક અને રાજકીય પરિસ્થિતિ અને કેળવણી અંગેના વિચારો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
સમૂળી ક્રાંતિ શીર્ષક પાછળનો તર્ક એ છે કે "આપણા અનેક વિચારો અને માન્યતાઓનું આપણે મૂળથી જ સંશોધન કરવાની જરૂર છે. આપણા વિચારો મોટેભાગે ઉપર ઉપરની મરામત છે. મૂળ સુધી પહોંચતા નથી."
વિષયવસ્તુ
સમૂળી ક્રાંતિ પુસ્તક ચાર ભાગમાં વિભાજી છે. તેમણે સમસ્યાના મૂળ સુધી પહોંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.
ધાર્મિક ક્રાંતિ
પ્રથમ ભાગ ધર્મ અને સમાજની ક્રાંતિ વિશે છે. તેઓ સમાજની જ્ઞાતિની ભાવના અને ધાર્મિક જ્ઞાતિ સંસ્થાને નાબુદ કરવા વિશે કહે છે. સામાજિક ક્રાંતિ વિના સમૂળી ક્રાંતિ સંભવ નથી.
તેઓ એવું સૂત્ર આપે છે:
મા નો પરમાત્મા એક કેવળ, ન માનો દેવ-દેવીના પ્રતિમા સકલ.
તેઓ એક એકેશ્વરવાદ અને ચારિત્ર્ય પર ભાર મૂકે છે. તેઓ બધા ધર્મને નિષ્પ્રાણ લેખે છે.
આર્થિક ક્રાંતિ
તેમના મતે આર્થિક સમૃદ્ધિ માટે કુદરતી સંસાધનો, માનવશ્રમ, જ્ઞાન, રાજ્ય વ્યવસ્થા અને અર્થવ્યવસ્થાની સાથે પ્રજાકીય ચારિત્ર્ય પણ ઘણું મહત્ત્વનું પરિબળ છે.
રાજકીય કાંતિ
ત્રીજા ખંડમાં તેમણે રાજકીય ક્રાંતિ નો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેઓ 'લોકશાહી'ના બદલામાં 'સુરાજ્ય'નું સૂચન કરે છે. તેમાં પણ તેઓ નેતા અને પ્રજાના ચારિત્ર્યને મોખરે મૂકે છે. તેઓ જણાવે છે કે, 'કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે.' તેઓ હવાડાને શાસક વર્ગ અને કુવા માટે સમસ્ત પ્રજાનું રૂપક પ્રયોજે છે.
કેળવણી ક્રાંતિ
અંતિમ ભાગમાં તેમણે કેળવણી વિશે વાત કરી છે. જેમાં માતૃભાષા અને રાષ્ટ્રભાષા ના સંદર્ભ માં લખે છે. ઇતિહાસના અભ્યાસક્રમને દૂર કરવાનું કહે છે. તે શિક્ષણ અને કેળવણી વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ કરે છે. ભાષા અને લિપિ ના સંદર્ભમાં પોતાનો મત રજૂ કરે છે. તેઓ સમગ્ર ક્રાંતિ માટે કેળવણીને પ્રમુખ કહે છે.
આવકાર અને ટીકા
આ પુસ્તકને ૧૯૪૯ના વર્ષનો હરગોવિંદદાસ કાંટાવાળા સુવર્ણ ચંદ્રક પ્રાપ્ત થયો હતો.
ઉમાશંકર જોશીના મતે, “એમણે લિપિથી માંડીને સાંખ્યયોગ સુધી અનેક વિષયો પર લખ્યું છે. એ લખાણોમાં ઋતંભરા પ્રજ્ઞાનો અણસારો મળ્યા કરે છે. ગુજરાતી વિચાર - સાહિત્યમાં એમનું સ્થાન હંમેશનું છે.” (‘અભિરુચિ', પૃ.૨૨૯)
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:પુસ્તક
ભાવવિલાસ પેલેસ
ભાવવિલાસ પેલેસ કે ભાવવિલાસ એ ભાવનગરના ગોહિલ-વંશના રાજવીઓ દ્વારા બાંધવામાં આવેલો એક મહેલ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર શ્રેણી:ગુજરાતના મહેલો
પિપલાણા (તા. માણાવદર)
અહીં સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું પ્રસિદ્ધ મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
રાજગઢ (તા. વાંકાનેર)
રાજગઢ (તા. વાંકાનેર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંકાનેર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાજગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાંકાનેર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શેઢાયા (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પઠાણકોટ જિલ્લો
પઠાણકોટ જિલ્લો એ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પઠાણકોટ શહેર ખાતે આવેલ છે.
આ જિલ્લાની રચના જુલાઈ ૨૭, ૨૦૧૧ના રોજ ગુરુદાસપુર જિલ્લાનું વિભાજન કરી કરવામાં આવી હતી. પઠાણકોટ જિલ્લો હિમાલયના તળ ભાગમાં આવેલ છે, જેના ઉત્તર ભાગમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્ય અને પૂર્વ ભાગમાં હિમાચલ પ્રદેશમાં રાજ્ય આવેલ છે. બિયાસ અને રાવી પઠાણકોટ જિલ્લામાંથી વહેતી બે મુખ્ય નદીઓ છે. ઉત્તર ભારતનું પ્રવેશદ્વાર ગણાતા પઠાણકોટ જિલ્લા ખાતેથી રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૧ અને રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૧૫ એમ બે મુખ્ય સડકમાર્ગો પસાર થાય છે. આ ઉપરાંત દિલ્હી-જમ્મુ રેલવેમાર્ગ પણ આ જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પંજાબ
નાતાલ ઇન્ડિયન કોંગ્રેસ
નાતાલ ઇન્ડિયન કોંગ્રેસ (એનઆઈસી) એક રાજકીય સંગઠન હતું જેનો ઉદ્દેશ દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયો સામેના ભેદભાવ સામે લડત આપવાનો હતો. આ સંગઠનની સ્થાપના મહાત્મા ગાંધીએ ૧૮૯૪માં કરી હતી. ૨૨ ઓગસ્ટ ૧૮૯૪ના રોજ તેનું બંધારણ અમલમાં આવ્યું હતું. ગાંધીજી માનદ સચિવ તરીકે અને અબ્દુલા હાજી આદમ જાવરી (દાદા અબ્દુલા) પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા.
સંગઠનના ઉપપ્રમુખો આ પ્રમાણે હતા: હાજી મોહમદ હાજી દાદા, અબ્દુલ કાદિર, હાજી દાદા હાજી હબીબ, મૂસા હાજી આદમ, પી. દાવજી મોહમદ, પીઅરન મોહમદ, મુરુગેસા પિલ્લાઇ, રામાસ્વામી નાયડુ, હુસેન મિરાન, આદમજી મિયાંખાન, કે.આર. નયનાહ, આમોદ બાયત, મૂસા હાજી કાસિમ, મોહમદ કાસિમ જીવા, પારસી રુસ્તમજી, દાવડ મોહમદ, હુસેન કાસિમ આમોદ તિલી, દોરઇસ્વામી પિલ્લાઇ, ઓમર હાજી અબા, ઓસ્માનખાન રહેમતખાન, રંગાસ્વામી પડાયાચી, હાજી માહોમદ, કમરુદ્દીન.
સમિતિના સભ્યોમાં મેસર્સ એમ.ડી. જોશી, નરસીરામ, માણેકજી, દાઉજી મમ્મુજી મુતાલાહ, મુથુ કૃષ્ણ, બિસેસાર, ગુલામ હુસેન રાન્દેરી, શમશુદ્દીન, જી.એ. બાસા, સરબજીત, એલ. ગેબ્રિયલ, જેમ્સ ક્રિસ્ટોફર, સૂબૂ નાયડુ, જ્હોન ગેબ્રિયલ, સુલેમાન વોરાજી, કાસમજી અમૂજી, આર. કુંડાસ્વામી નાયડુ, એમ. ઇ. કથરાડા, ઇબ્રાહિમ એમ. ખત્રી, શેખ ફરીદ, વારિન્દ ઇસ્માઇલ, રણજિત, પેરુમલ નાઇડુ, પારસી ધનજીશા, રોયપ્પન, જોસેબ અબ્દુલ કરિમ, અર્જુન સિંહ, ઇસ્માઇલ કાદિર, ઇસોપ કદુઆ, મોહમદ એઝાક, મોહમદ હાફેજી, એ.એમ. પારુક, સુલેમાન દાવજી, વી. નારાયણ પાથેર, લુચમેન પાંડે, ઓસ્માન અહમદ અને મોહમદ તૈયુબ સામેલ હતા.
તેના પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન, એનઆઈસીએ સૂચિત ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓમાં ફેરફારો માટે ઘણી પ્રારંભિક અરજીઓ રજૂ કરી હતી. ૧૯૬૦ના દાયકામાં, વધતા જતા રાજ્ય દમન અને તેના નેતાઓ પરના પ્રતિબંધને કારણે સંગઠન નિષ્ક્રિય બની ગયું હતું. બાદમાં તેણે આફ્રિકન નેશનલ કોંગ્રેસ સાથે જોડાણ કર્યું હતું.
પૂરક વાંચન
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
મહેળાવ (તા. પેટલાદ)
મહેળાવ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પેટલાદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મહેળાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પેટલાદ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ઇટાનગર
આ શહેર અરૂણાચલ પ્રદેશની રાજધાની હોવાને કારણે, અહીં સુધી આવવા માટે સડક માર્ગોની ખુબ જ સારી વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ છે. ગુવાહટી અને ઈટાનગરના નાહરલાગુન વચ્ચે હેલીકૉપ્ટર સેવાનો વિકલ્પ પણ ઉપલબ્ધ છે. આ ઉપરાંત પર્યટક બસો દ્વારા પણ ગુવાહટીથી ઈટાનગર પંહોચી શકાય છે. ગુવાહટીથી ઈટાનગર સુધી ડીલક્સ બસ પણ દોડે છે.