cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
રાહુલ ગાંધી
નીરા રાડિયા ટેપ
ગુપ્ત રીતે એકત્ર કરાયેલા સંવાદો નવેમ્બર 2010માં પ્રસારિત થયા. રાહુલ ગાંઘીનું નામ વચેટિયાની ભૂમિકા ભજવનાર નીરા રાડિયા અને મણિશંકર ઐયરની વાતચીતમાં સામે આવ્યું. કોંગ્રેસ પક્ષના નેતા ઐયર એવુ કહેતા સંભળાયા કે “…વો દયા ઔર રાહુલ કો કુછ બિઝનેસ ઈન્ટ્રેસ્ટ હૈ તો (જો દયા અને રાહુલને વ્યાપારિક હિત હોય તો) ધેટ ઓલ્વેઝ એન ઈસ્યુ....”(પ્રધાનોને ખાતાઓની ફાળવણીમાં). ત્યાર પછી ઐયર એવું કહેતા સંભળાયા કે બન્ને તરફ વ્યાપારિક હિતો છે પછી મારણે કહ્યુ કે 2006માં ભૂલથી કંઈક અયોગ્ય હતું. ("કુછ સોફ્ટવેર સોફ્ટવેર....કુછ તો. સબ બિઝનેસ ઈન્ટ્રેસ્ટ હૈ કુછ....દોનો કા. જબ યે મંત્રી થા ના તભી એક બાર ગલતી સે ઈસકે મૂહ સે કુછ નિકલ ગયા .")
અનુવાદ: ખબર નથી. કંઈક સોફટવેયરની વાત હતી. કંઈક. બંનેના કોઈક વેપારી હિતો હતા. જ્યારે તે પ્રધાન હતા ત્યારે કંઈક ભૂલથી નિકળી ગયુ હોવાની ઘટના બની હતી.
બોસ્ટન હવાઈમથક મુદ્દો
2005માં પ્રેમ ચંદ્ર શર્મા સહિત ચાર વકીલોએ હાઈકોર્ટમાં જાહેરહીતની અરજી કરી. તેઓએ વિનંતી કરી કે સપ્ટેંબર 21, 2001ના રોજ બોસ્ટન હવાઈમથક પર રાહુલ ગાંધી અને તેમની સ્પેનિશ સ્ત્રીમિત્ર વેરોનિકને એફબીઆઈ (FBI ) દ્વારા પૂછપરછ માટે અટકાવવામાં આવ્યા, તે ઘટના વિશેની માહિતી જાહેર કરવામાં આવે અને સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે કે જો મિ. ગાંધી $2,00,000 રોકડા લઈને જતા હતા, ત્યારે હવાઈમથકના અધિકારીઓને શા માટે તેઓ સમજાવી ના શક્યા.
વકીલોએ વધુ પુરાવા આપ્યા કે મિ. ગાંધીના છુટકારાનું આયોજન વડાપ્રધાનના મુખ્ય સચિવ બ્રિજેશ મિશ્રા દ્વારા કરાયું. અરજીમાં જણાવાયું કે ભારતીય રાજદૂત મારફતે અમેરિકા અને કેન્દ્રીય ગૃહસચિવને ઉપરથી આદેશ અપાયો કે આ મામલે ખુલાસો કરે. જોકે આ પહેલા ધ હિન્દુ સમાચારપત્ર મુજબ “વરિષ્ઠ” ભારતીય રાજનૈયિકના મતે અમેરિકામાં બનેલી આ ઘટનામાં કોઈ ભારતીય રાજદૂત સામેલ નથી.
શિક્ષણ
2006નાં અંતમાં ન્યૂઝવીકે એવો આરોપ મૂક્યો કે તેમને હાર્વર્ડ અને કેમ્બ્રિજનું શિક્ષણ નહી પૂરુ કરવા અથવા મોનિટર જૂથમાં તેમની નોકરી ચાલુ રાખવા બદલ એક કાયદાકીય નોટીસ જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેના પગલે છાપાઓએ ઝડપથી તેમને વાતને નકારી અથવા તેમના પહેલાના નિવેદનને યોગ્ય ઠેરવ્યું હતું.
સેન્ટ સ્ટીફન્સના એક વર્ષના નિવાસ દરમિયાન તેમનું નિવેદન, વર્ગમાં જે વિદ્યાર્થીઓ સવાલ પુછતા હતા, 'તેમને ઉતારી પાડવામાં આવતા હતા'ને કોલેજે સખત રીતે વખોડી કાઢ્યા. તેમણે કહ્યું હતું કે, જ્યારે તેઓ સેન્ટ સ્ટીફન્સ કૉલેજમાં ભણતા હતા ત્યારે અમારા વર્ગખંડમાં સવાલ પુછવા સારા (માનવામાં) આવતા ન હતા. જો તમે વધુ સવાલો પુછો તો તમને ઉતારી પાડવામાં આવતા હતા. કૉલેજના શિક્ષકોઓના મતે ગાંધીનું નિવેદન, તેના વ્યક્તિગત અનુભવોને આધારે શ્રેષ્ઠ હતું, પરંતુ તે સ્ટીફનના અભ્યાસુ પર્યાવરણના સામાન્યીકરણના સ્તરે ન હતું.
પરિવારિક મુદ્દો
ગાંધીના આ નિવેદને ભાજપ, સમાજવાદી પક્ષ અને ડાબેરીઓને વિવાદ માટેનો મુદ્દો આપી દીધો, જેમણે વિવિધ રીતે તેમને "હિંદુ-વિરોધી" અને "મુસ્લિમ-વિરોધી" ગણાવ્યા.
ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ અને નહેરુ-ગાંધી પરિવાર અંગેના તેમના નિવેદનની બીજેપી (BJP) નેતા વૈંકયા નાયડુ દ્વારા ખૂબ ટીકા કરવામાં આવી હતી, તેમણે કહ્યું, કે "શું ગાંધી પરિવાર કટોકટી લાગુ કરવાની જવાબદારી સ્વીકારવા તૈયાર છે?"
આરએસએસ (RSS) અને સિમિ (SIMI)ની સરખામણી
6 ઓક્ટોબર 2010ના રોજ જ્યારે તેઓ મધ્યપ્રદેશના પ્રવાસે હતા, તેમના કહ્યા પ્રમાણે આરએસએસ (RSS) અને સ્ટુડન્ટ્સ ઈસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા (સિમિ (SIMI)) એ બંને સરખા છે, અને બંને મૂળભૂત રીતે સરખા વિચારો ધરાવે છે. રાહુલના આ નિવેદન માટેનો આધાર માધ્યમોના અહેવાલો હતા અને કેટલીક ગુપ્તચર સંસ્થાઓએ પણ મક્કા મસ્જિદ અને અજમેર દરગાહના વિસ્ફોટોમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘનો હાથ હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું.
બીજેપી (BJP)એ રાહુલની સાથે આ સંસ્થાઓની પણ ખૂબ ટીકા કરી, અને દાવો કર્યો કે તેઓ હિન્દુ શત્રુતાથી પ્રેરિત હતા અને ભારતમાં મુસ્લિમ નેતાઓનો મત મેળવવાની ઈચ્છા ધરાવતા હતા. તેમના સમર્થકો અને શુભચિંતકો રાહુલ ગાંધી દ્વારા કરાયેલા તે નિવેદનનો બચાવ કરે છે, અને તાજેતરમાં માલેગાંવ અને અજમેરમાં થયેલા હુમલાઓમાં આરએસએસ (RSS) સાથે સંકળાયેલા જૂથોની સંડોવણીનો મુદ્દો આગળ કરે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૪મી લોકસભા શ્રેણી:૧૫મી લોકસભા શ્રેણી:૧૬મી લોકસભા શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો
અનુશીલન સમિતિ
અનુશીલન સમિતિ એ બ્રિટિશ વિરોધી ગુપ્ત ક્રાંતિકારી સશસ્ત્ર સંસ્થા હતી, જેનો ઉપયોગ વાસ્તવમાં અંગ્રેજ વિરોધી ક્રાંતિકારીઓ માટે ભૂગર્ભ સમાજ તરીકે કરવામાં આવતો હતો. આ સંગઠનનો ઉદ્‌ભવ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન ૧૯૦૨માં બંગાળમાં સ્થાનિક યુવા જૂથો અને અખાડાના સમૂહમાંથી થયો હતો. તેણે ભારતમાં બ્રિટીશ શાસનને સમાપ્ત કરવાના સાધન તરીકે ક્રાંતિકારી હિંસાને સમર્થન આપ્યું હતું. ઢાકા અનુશિલન સમિતિ અને યુગાન્તર એ તેના બે અગ્રણી (અને લગભગ સ્વતંત્ર) જૂથો હતા જે પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં સક્રિય હતા.
૧૯૩૦ના દાયકા દરમિયાન તેની રચનાથી માંડીને તેના વિઘટન સુધી સમિતિએ બોમ્બ ધડાકાઓ, હત્યાઓ અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત હિંસા સહિત ઉગ્રવાદી રાષ્ટ્રવાદને સામેલ કરીને ભારતમાં બ્રિટીશ શાસનને પડકાર ફેંક્યો હતો. સમિતિએ ભારત અને વિદેશમાં અન્ય ક્રાંતિકારી સંગઠનો સાથે સહયોગ કર્યો. તેનું નેતૃત્વ રાષ્ટ્રવાદી નેતા ઓરોબિંદો ઘોષ અને તેમના ભાઈ બારીન્દ્ર ઘોષે કર્યું હતું, જેઓ ઇટાલિયન રાષ્ટ્રવાદ અને કાકુઝો ઓકાકુરાના અખિલ-એશિયનવાદ જેવી ફિલસૂફીથી પ્રભાવિત હતા. આ સમિતિ ભારતમાં બ્રિટીશ હિતો અને વહીવટ સામે ક્રાંતિકારી હુમલાઓની સંખ્યાબંધ નોંધપાત્ર ઘટનાઓમાં સામેલ હતી, જેમાં બ્રિટિશ રાજના અધિકારીઓની હત્યાના પ્રારંભિક પ્રયાસોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ૧૯૧૨માં ભારતના વાઇસરોય પર હુમલાનો પ્રયત્ન કરવામાં અને પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અનુક્રમે રાસ બિહારી બોઝ અને જતિન્દ્રનાથ મુખર્જીના નેતૃત્ત્વમાં રાજદ્રોહી કાવતરું રચવામાં સમિતિનો હાથ હતો.
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ અને ગાંધીવાદી અહિંસક ચળવળના પ્રભાવને કારણે આ સંગઠન ૧૯૨૦ના દાયકામાં હિંસાની ફિલસૂફીથી દૂર થઈ ગયું હતું. જૂથનો એક વર્ગ, ખાસ કરીને શચીન્દ્રનાથ સાન્યાલ સાથે સંકળાયેલા લોકો ક્રાંતિકારી ચળવળમાં સક્રિય રહ્યા હતા, જેણે ઉત્તર ભારતમાં હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશનની સ્થાપના કરી હતી. આ સમય દરમિયાન બ્રિટિશ સરકારે બંગાળના અનેક કોંગ્રેસી નેતાઓ, ખાસ કરીને સુભાષચંદ્ર બોઝ પર સંગઠન સાથે સંબંધ હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
તેની સ્થાપના પછી ટૂંક સમયમાં જ આ સંગઠન એક વ્યાપક પોલીસ અને ગુપ્તચર કામગીરીનું કેન્દ્ર બન્યું, જેના પરિણામે કલકત્તા પોલીસની વિશેષ શાખાની સ્થાપના થઈ. વિવિધ સમયે સમિતિ વિરુદ્ધ પોલીસ અને ગુપ્તચર કામગીરીનું નેતૃત્વ કરનારા નોંધપાત્ર અધિકારીઓમાં સર રોબર્ટ નાથન, સર હેરોલ્ડ સ્ટુઅર્ટ, સર ચાર્લ્સ સ્ટીવન્સન-મૂરે અને સર ચાર્લ્સ ટેગર્ટનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન બંગાળમાં સમિતિની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ઉભા થયેલા ખતરા અને પંજાબમાં ગદર વિદ્રોહની ધમકીને કારણે ભારતીય સંરક્ષણ અધિનિયમ ૧૯૧૫ (ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ) પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ પગલાંને કારણે સંગઠન સાથે સંકળાયેલા સંખ્યાબંધ ક્રાંતિકારીઓની ધરપકડ, નજરકેદ, પરિવહન અને નિષ્પાદન શક્ય બન્યું જેથી પૂર્વી બંગાળની શાખાને કચડી નાખવામાં બ્રિટીશરોને સફળતા મળી. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ, રોલેટ સમિતિએ બંગાળમાં સમિતિના સંભવિત પુનરુત્થાન અને પંજાબમાં ગદર ચળવળને નિષ્ફળ બનાવવા માટે ભારતીય સંરક્ષણ અધિનિયમને (રોલેટ એક્ટ તરીકે) લંબાવવાની ભલામણ કરી હતી. યુદ્ધ પછી, સંગઠનની પ્રવૃત્તિઓને કારણે ૧૯૨૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં બંગાળ ફોજદારી કાયદામાં સુધારાનો અમલ થયો, જેણે ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટમાંથી કેદ અને અટકાયતની સત્તાને પુનઃસ્થાપિત કરી. જો કે, અનુશિલન સમિતિએ ધીમે ધીમે ગાંધીવાદી ચળવળમાં તેનો પ્રસાર કર્યો. તેના કેટલાક સભ્યો સુભાષચંદ્ર બોઝની આગેવાની હેઠળની ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સાથે જોડાયા હતા, જ્યારે અન્ય લોકોએ સામ્યવાદ સાથે વધુ નિકટતાથી જોડાણ કર્યું હતું. જુગાન્તર શાખા ૧૯૩૮માં વિધિવત રીતે વિસર્જીત થઈ. સ્વતંત્ર ભારતમાં, પશ્ચિમ બંગાળમાં સંગઠન રિવોલ્યુશનરી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટીમાં વિકસિત થયું હતું, જ્યારે પૂર્વીય શાખા પાછળથી વર્તમાન બાંગ્લાદેશમાં શ્રમિક કૃષક સમાજવાદી દળ (કામદારો અને ખેડૂતોની સમાજવાદી પાર્ટી) તરીકે વિકસિત થઈ હતી.
પૃષ્ઠભૂમિ
૧૯મી સદી દરમિયાન ભારતીય મધ્યમવર્ગના વિકાસને કારણે ભારતીય ઓળખની ભાવનામાં વધારો થયો જેણે ૧૯મી સદીના છેલ્લા દાયકાઓમાં ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદની વધતી જતી લહેરને પોષી હતી. ૧૮૮૫માં એ. ઓ. હ્યુમ દ્વારા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની રચનાએ રાજકીય ઉદારીકરણ, વધતી જતી સ્વાયત્તતા અને સામાજિક સુધારણાની માગણીઓ માટે એક મોટું મંચ પૂરું પાડ્યું હતું. રાષ્ટ્રવાદી ચળવળ બંગાળમાં અને પાછળથી પંજાબમાં પ્રબળ, ઉદ્દામવાદી અને હિંસક બની હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, અન્ય નાની હિલચાલો મહારાષ્ટ્ર, મદ્રાસ અને દક્ષિણના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી હતી. દેશની અધિકાંશ ક્રાંતિકારી ચળવળો શરૂ થઈ તે પહેલાં મહારાષ્ટ્રમાં, ખાસ કરીને મુંબઈ (અગાઉનું બોમ્બે) અને પૂનામાં ક્રાંતિકારી ચળવળોની શરૂઆત થઈ હતી. આ ચળવળને બાલ ગંગાધર તિલકે વૈચારિક રીતે ટેકો આપ્યો હતો. ૧૮૭૬માં કલકત્તામાં સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જીના નેતૃત્વ હેઠળ ઇન્ડિયન એસોસિયેશનની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ એસોસિયેશન વિદ્યાર્થીઓ અને મધ્યમવર્ગના ગૃહસ્થોના અનૌપચારિક મતદાર મંડળનું મુખપત્ર બની ગયું. તેણે ૧૮૮૩ અને ૧૮૮૫માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય પરિષદ પ્રાયોજિત કરી હતી, જે પાછળથી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ હતી. કલકત્તા તે સમયે સંગઠિત રાજકારણનું સૌથી આગળ પડતું કેન્દ્ર હતું અને રાજકીય સભાઓમાં ભાગ લેનારા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ "ગુપ્ત મંડળીઓ"નું આયોજન કરવાનું શરૂ કર્યું, જેણે શારીરિક શક્તિ અને રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓની સંસ્કૃતિને પ્રજ્વલિત કરી હતી.
ઉદ્‌ભવ
૧૯૦૨ સુધીમાં, કલકત્તામાં ત્રણ ગુપ્ત મંડળીઓ ભારતમાં બ્રિટિશ શાસનને હિંસક રીતે ઉથલાવવાની દિશામાં કામ કરી રહી હતી: એકની સ્થાપના કલકત્તાના વિદ્યાર્થી સતીશચંદ્ર બાસુએ કલકત્તાના બેરિસ્ટર પ્રમથનાથ મિત્રના આશ્રય સાથે કરી હતી, બીજીની આગેવાની સરલા દેવીએ કરી હતી, અને ત્રીજીની સ્થાપના ઓરોબિંદો ઘોષે કરી હતી. ઘોષ અને તેમના ભાઈ બારીન તે સમયે ઉગ્ર ભારતીય રાષ્ટ્રવાદના સૌથી મજબૂત સમર્થકોમાંના એક હતા. વંદે માતરમ અને યુગાન્તર પત્રિકા સહિતના ઓરોબિંદો અને બારિનના રાષ્ટ્રવાદી લખાણો અને પ્રકાશનોનો બંગાળના યુવાનો પર વ્યાપક પ્રભાવ હતો અને અનુશીલન સમિતિને બંગાળમાં લોકપ્રિયતા મેળવવામાં મદદ કરી હતી. ૧૯૦૫માં બંગાળના ભાગલાએ બંગાળના ભદ્રલોક સમુદાયમાં ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓને ઉત્તેજીત કરી હતી, જેણે સમિતિને સ્થાનિક યુવા સમાજના શિક્ષિત, રાજકીય રીતે જાગૃત અને અસંતુષ્ટ સભ્યોનો ટેકો મેળવવામાં મદદ કરી હતી. સમિતિના કાર્યક્રમમાં શારીરિક તાલીમ, તેની ભરતી કરનારાઓને ખંજર અને લાઠીઓથી તાલીમ આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઢાકા શાખાનું નેતૃત્વ પુલિન બિહારી દાસ કરતા હતા અને તેની શાખાઓ સમગ્ર પૂર્વ બંગાળ અને આસામમાં ફેલાયેલી હતી. પૂર્વી બંગાળ અને આસામમાં ૫૦૦થી વધુ શાખાઓ ખોલવામાં આવી હતી, જે "નજીકના અને વિસ્તૃત સંગઠન" દ્વારા ઢાકા ખાતેના પુલિનના મુખ્યમથક સાથે જોડાયેલી હતી. તેમની શાખાએ ટૂંક સમયમાં જ કલકત્તામાં તેના પિતૃ સંગઠનને પાછળ છોડી દીધું. જેસોર, ખુલના, ફરીદપુર, રાજનગર, રાજેન્દ્રપુર, મોહનપુર, બરવલી અને બકરગંજમાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિની શાખાઓ અંદાજે ૧૫,૦૦૦થી ૨૦,૦૦૦ સભ્યો ઉભરી આવી હતી. બે વર્ષની અંદર, ઢાકા અનુશિલન સમિતિએ સ્વદેશી ચળવળના લક્ષ્યોને બદલે રાજકીય ઉદ્દામવાદમાં પરિવર્તિત કરી દીધા.
આ સંસ્થાના રાજકીય વિચારો માર્ચ ૧૯૦૬માં અભિનાશ ભટ્ટાચાર્ય, બારીન્દ્ર, ભૂપેન્દ્રનાથ દત્ત અને દેબબ્રત બાસુ દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલા જર્નલ 'યુગાન્તર'માં વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ટૂંક સમયમાં જ તે ઓરોબિંદો અને અન્ય અનુશીલન નેતાઓના ઉદ્દામવાદી વિચારો માટેનું એક અંગ બની ગયું, અને તેના પરિણામે કલકત્તા સમિતિના જૂથને "યુગાન્તર પાર્ટી" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. શરૂઆતના નેતાઓમાં રાસ બિહારી બોઝ, ભાવભૂષણ મિત્રા, જતિન્દ્રનાથ મુખર્જી અને જદુગોપાલ મુખર્જીનો સમાવેશ થાય છે. ઓરોબિંદોએ સંધ્યા, નવશક્તિ અને વંદે માતરમ્‌ જેવા સામયિકોમાં હિંસક રાષ્ટ્રવાદના સમાન સંદેશા પ્રકાશિત કર્યા હતા.
રાષ્ટ્રવાદ અને હિંસા
ક્રાંતિ માટે ધીમે ધીમે સામૂહિક આધાર બનાવવાના મહર્ષિ અરવિંદના અભિગમ સાથેના મતભેદોને કારણે ઢાકા અનુશીલન સમિતિએ પશ્ચિમ બંગાળના જુગાન્તર જૂથ સાથે છેડો ફાડી નાખ્યો હતો. સમિતિની બન્ને શાખાઓ ક્રાંતિકારી ચળવળને આગળ ધપાવવાના હેતુથી પૈસા એકઠા કરવા માટે લૂંટમાં વ્યસ્ત હતી અને સંખ્યાબંધ રાજકીય હત્યાઓ કરી હતી. ડિસેમ્બર ૧૯૦૭માં, બંગાળ શાખાએ ઘોષ બંધુઓની આગેવાની હેઠળના એક કાવતરામાં બંગાળના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર એન્ડ્રુ હેન્ડરસન લેઇથ ફ્રેઝરને લઈ જતી એક ટ્રેનને પાટા પરથી ઉથલાવી દીધી હતી. એ જ મહિનામાં ઢાકા અનુશીલન સમિતિએ ઢાકાના ભૂતપૂર્વ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ ડી. સી. એલનની હત્યા કરી નાખી. તે પછીના વર્ષે, સમિતિએ પશ્ચિમ બંગાળમાં અગિયાર હત્યાઓ, સાત હત્યાના પ્રયાસો, બોમ્બ વિસ્ફોટો અને આઠ ધાડ પાડવાની ઘટનાઓને અંજામ આપ્યો હતો. તેમના લક્ષ્યોમાં બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારીઓ અને સનદી અધિકારીઓ, ભારતીય પોલીસ અધિકારીઓ, બાતમીદારો, રાજકીય ગુનાઓના સરકારી વકીલો અને શ્રીમંત પરિવારોનો સમાવેશ થતો હતો. બારીન ઘોષના માર્ગદર્શન હેઠળ સમિતિના સભ્યોએ ચંદ્રનાગોરમાં ફ્રેન્ચ વસાહતી અધિકારીઓની હત્યા કરવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો હતો.
અનુશીલન સમિતિએ વિદેશમાં ચાલી રહેલી વિદેશી ચળવળો અને ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓ સાથે પ્રારંભિક જોડાણો સ્થાપિત કર્યા. ૧૯૦૭માં, બારિન ઘોષે હેમચંદ્ર કાનૂનગો ((હેમચંદ્ર દાસ)ને દેશનિકાલમાં રહેલા રશિયન ક્રાંતિકારી નિકોલસ સફ્રાન્સકી પાસેથી બોમ્બ બનાવવાનું શીખવા માટે પેરિસ મોકલ્યા હતા. ૧૯૦૮માં, નવા ભરતી થયેલા ખુદીરામ બોઝ અને પ્રફુલ્લ ચાકીને મુઝફ્ફરપુરના અભિયાન પર ચીફ પ્રેસિડેન્સી મેજિસ્ટ્રેટ ડી. એચ. કિંગ્સફોર્ડની હત્યા માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. તેઓએ કિંગ્સફોર્ડની ગાડી ઓળખવામાં થાપ ખાધી અને એક ગાડી પર બોમ્બમારો કર્યો હતો, જેમાં બે અંગ્રેજ મહિલાઓનાં મોત નીપજ્યાં હતાં. ખુદીરામની ઘટનાસ્થળેથી છટકવાના પ્રયાસ કરતી વખતે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ચાકીએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. ક્રાંતિકારીઓની પોલીસ તપાસમાં તેમને મણિકતલા (કલકત્તાનું એક ઉપનગર)માં આવેલા બારિનના 'કન્ટ્રી હાઉસ' સાથે સાંકળી લેવામાં આવ્યા હતા અને ઓરોબિંદો અને બારિન સહિત સંખ્યાબંધ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદની સુનાવણી ચુસ્ત સુરક્ષા હેઠળ યોજવામાં આવી હતી. સુનાવણીમાં બારિન ઘોષને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી જેને બાદમાં આજીવન કેદમાં ફેરવી દેવામાં આવી હતી. તાજના સાક્ષી બનેલા નરેન ગોસાઈને અલીપોર જેલમાં સત્યેન્દ્રનાથ બાસુ અને કનૈયાલાલ દત્તે ગોળી માર્યા બાદ ઓરોબિંદો ઘોષ સામેનો કેસ પડી ભાંગ્યો હતો. નિર્દોષ જાહેર થયા બાદ ઓરોબિંદો સક્રિય રાજકારણમાંથી નિવૃત્ત થઈ ગયા હતા. ત્યારબાદ ૧૯૦૯માં ઢાકા ષડ્‌યંત્રનો કેસ ચાલ્યો હતો, જેમાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિના ૪૪ સભ્યો સામે ખટલો ચલાવવામાં આવ્યો હતો. નંદલાલ બેનરજી (ખુદીરામની ધરપકડ કરનાર અધિકારી)ની ૧૯૦૮માં ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ ૧૯૦૯માં અલીપોર કેસ માટે ફરિયાદી અને બાતમીદારની હત્યા કરવામાં આવી હતી.
ઓરોબિંદોની નિવૃત્તિ પછી, પશ્ચિમી અનુશીલન સમિતિને અગ્રણી નેતા બાઘા જતીન મળ્યા અને તેઓ જુગાન્તર જૂથ તરીકે ઉભરી આવ્યા. જતીને કલકત્તાના કેન્દ્રીય સંગઠન અને બંગાળ, બિહાર, ઓરિસ્સા અને ઉત્તર પ્રદેશની તેની શાખાઓ વચ્ચેના સંબંધોને પુનર્જીવિત કર્યા અને ભૂગર્ભમાં ઊતરી ગયેલા સભ્યો માટે સુંદરવનમાં ગુપ્ત સ્થળો સ્થાપ્યા હતા. અમરેન્દ્ર ચેટર્જી, નરેન ભટ્ટાચાર્ય અને અન્ય યુવાન નેતાઓની મદદથી આ જૂથ ધીમે ધીમે પુનઃ સંગઠિત થયું. તારકનાથ દાસ સહિત તેના કેટલાક યુવાન સભ્યોએ ભારત છોડી વિદેશમાં સમિતિની પ્રવૃત્તિઓ સંભાળી લીધી હતી. એ પછીના બે વર્ષ દરમિયાન આ સંગઠન શ્રમજીબી સમબાયા (મજૂર સહકારી સંસ્થા) અને ''એસ. ડી. હેરી એન્ડ સન્સ'' એમ દેખીતી રીતે બે અલગ અલગ જૂથોના આવરણ હેઠળ કામ કરતું રહ્યું. આ જ અરસામાં જતીને કલકત્તાના ફોર્ટ વિલિયમમાં લશ્કરમાં ગોઠવાયેલી ૧૦મી જાટ રેજિમેન્ટ સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને નરેન્દ્ર નાથે નાણાં એકઠાં કરવા માટે સંખ્યાબંધ લૂંટફાટો કરી હતી. આ જૂથ વિરુદ્ધ કાવતરાનો કેસ તૈયાર કરી રહેલા બંગાળના એક પોલીસ અધિકારી શમસુલ આલમની જતીનના સહયોગી બિરેન દત્તા ગુપ્તાએ હત્યા કરી હતી. તેમની હત્યાને પગલે ધરપકડો થઈ હતી, જેણે હાવડા-સિબપુર ષડ્‌યંત્ર કેસને વેગ આપ્યો હતો.
૧૯૧૧માં, ઢાકા અનુશીલનના સભ્યોએ મયમનસિંહ અને બારીશાલમાં જૂથ સાથે સંકળાયેલી પ્રવૃત્તિઓની તપાસ કરી રહેલા બે બંગાળી પોલીસ અધિકારીઓ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર રાજ કુમાર અને ઇન્સ્પેક્ટર મેન મોહન ઘોષની ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. ત્યારબાદ કલકત્તામાં સીઆઈડીના હેડ કોન્સ્ટેબલ શ્રીશચંદ્ર ડેની હત્યા કરવામાં આવી હતી. ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૧માં યુગાંતર જૂથે કલકત્તા ખાતે ગાડીમાં એક અંગ્રેજને પોલીસ અધિકારી ગોડફ્રે ડેનહેમ હોવાની બાતમીને આધારે ભળતી જ કાર પર બૉમ્બમારો કર્યો હતો. રાસ બિહારી બોઝે જૂથની પહોંચને ઉત્તર ભારતમાં વિસ્તારી હતી. બોઝે પંજાબ અને સંયુક્ત પ્રાન્તોમાં ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદીઓ સાથે જોડાણ બનાવ્યું હતું, જેમાં પાછળથી લાલા હરદયાળ સાથે જોડાયેલા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ૧૯૧૨માં શાહી પાટનગરને નવી દિલ્હી ખાતે ફેરબદલ કરવામાં આવ્યું તે દરમિયાન વાઇસરોય ચાર્લ્સ હાર્ડિંગની અંબાડી પર બૉમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો; જેમાં તેમનો મહાવત માર્યો ગયો હતો અને લેડી હાર્ડિંગને ઈજા થઈ હતી.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ
જર્મની અને બ્રિટન વચ્ચે યુદ્ધની શક્યતા જણાતી હોવાથી, દેશ-વિદેશમાં વસતા ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓએ આ યુદ્ધનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રવાદી હેતુ માટે કરવાનું નક્કી કર્યું. ૧૯૦૮માં હરદયાલની ભારત મુલાકાત સાથે કિશનસિંહ દ્વારા બંગાળ સમિતિ સેલની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. દયાલ ઇન્ડિયા હાઉસ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેનું નેતૃત્વ તે સમયે વી. ડી. સાવરકર કરતા હતા. ૧૯૧૦ સુધીમાં, દયાલ રાસ બિહારી બોઝ સાથે નજીકથી કામ કરી રહ્યા હતા. ઇન્ડિયા હાઉસના પતન પછી, દયાલ પેરિસ ઇન્ડિયન સોસાયટી સાથે ટૂંકા ગાળા માટે કામ કર્યા પછી સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયા. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભારતીય વસાહતીઓ (ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ અને કામદાર વર્ગ) વચ્ચે રાષ્ટ્રવાદ પગપેસારો કરી રહ્યો હતો. તારકનાથ દાસ, જેઓ ૧૯૦૭માં બંગાળ છોડીને અમેરિકા ગયા, તેઓ રાજકીય કાર્યમાં રોકાયેલા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાંના એક હતા. કેલિફોર્નિયામાં દયાલ મુખ્યત્વે પંજાબી વસાહતી કામદારોમાં ભારતીય રાષ્ટ્રવાદના અગ્રણી આયોજક બન્યા હતા અને ગદર પાર્ટીના મુખ્ય સભ્ય હતા.
નરેન ભટ્ટાચાર્ય સાથે જતીન ૧૯૧૨માં કલકત્તાની મુલાકાત દરમિયાન જર્મનીના યુવરાજને મળ્યા હતા અને ખાતરી મેળવી હતી કે તેમને શસ્ત્રો અને દારૂગોળો પૂરો પાડવામાં આવશે. જતીને વૃંદાવનની યાત્રા પર નિરાલમ્બ સ્વામી પાસેથી રાસ બિહારી બોઝના કાર્ય વિશે જાણ્યું. બંગાળ પાછા ફર્યા પછી તેમણે જૂથનું પુનર્ગઠન કરવાનું શરૂ કર્યું. ૧૯૧૨માં હાર્ડિંગ પરના હુમલાના પ્રયાસ બાદ બોઝ બનારસમાં છુપાઇ ગયા હતા, પરંતુ ૧૯૧૩ના અંતમાં તેઓ જતીનને મળ્યા હતા, જેમાં અખિલ ભારતીય ક્રાંતિની સંભાવનાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. ૧૯૧૪માં, મહારાષ્ટ્રીયન વિષ્ણુ ગણેશ પિંગલે અને શીખ જૂથે ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૫માં એક સાથે સૈનિકોના બળવાની યોજના બનાવી હતી. બંગાળમાં અનુશિલન અને જુગંતરે ઇતિહાસકારો દ્વારા જેને "શહેરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આતંકનું સામ્રાજ્ય" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે તેની શરૂઆત કરી હતી. [જે] … વહીવટને લકવાગ્રસ્ત કરવાના તેમના મુખ્ય લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવાની નજીક આવ્યા હતા. ભયના માહોલે પોલીસ અને કોર્ટ બંનેના મનોબળને ભારે અસર કરી હતી. ઓગસ્ટ ૧૯૧૪માં જુગાન્તરે કલકત્તાના શસ્ત્રોના વેપારી રોડ્ડા કંપની પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં શસ્ત્રો અને દારૂગોળો જપ્ત કર્યો અને પછીનાં બે વર્ષ સુધી કલકત્તામાં અંગ્રેજ વિરોધી લૂંટફાટમાં તેનો ઉપયોગ કર્યો. ૧૯૧૫ સુધીમાં માત્ર છ ક્રાંતિકારીઓને જ સફળતાપૂર્વક અજમાવવામાં આવ્યા હતા.
ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૫ના અને ડિસેમ્બર ૧૯૧૫ના બન્ને કાવતરા બ્રિટીશ ગુપ્તચર દ્વારા નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા. હાલના ઓરિસ્સાના બાલાસોરમાં પોલીસ સાથેની ગોળીબારીમાં જતીન અને સંખ્યાબંધ સાથી ક્રાંતિકારીઓ માર્યા ગયા હતા, જેના કારણે જુગાન્તરનો કામચલાઉ અંત આવ્યો હતો. ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ ૧૯૧૫ને કારણે ક્રાંતિકારી ચળવળના સભ્યોની વ્યાપક ધરપકડો, નજરકેદ, દેશનિકાલ અને ફાંસીની સજા થઈ. માર્ચ ૧૯૧૬ સુધીમાં, વ્યાપક ધરપકડોએ બંગાળ પોલીસને કલકત્તામાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિને કચડી નાખવામાં મદદ કરી. ઓગસ્ટ ૧૯૧૬માં સમગ્ર બંગાળમાં રેગ્યુલેશન III અને ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. જૂન ૧૯૧૭ સુધીમાં, ૭૦૫ લોકોને આ કાયદા હેઠળ નજરકેદ કરવામાં આવ્યા હતા અને ૯૯ લોકોને રેગ્યુલેશન III હેઠળ કેદ કરવામાં આવ્યા હતા. બંગાળમાં ૧૯૧૭માં ક્રાન્તિકારી હિંસા ઘટીને ૧૦ ઘટનાઓ બની હતી. સત્તાવાર યાદીઓ અનુસાર, ૧૯૧૮ સુધીમાં ૧૮૬ ક્રાંતિકારીઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી અથવા તેમને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. યુદ્ધ પછી ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટનેને રોલેટ એક્ટના રૂપમાં લંબાવવામાં આવ્યો હતો જેનું મુખ્ય લક્ષ્ય ગાંધીજીની અસહકારની ચળવળના વિરોધનું હતું. યુદ્ધ પછી ઘણા ક્રાંતિકારીઓને છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા. વારંવાર જેલમાં પૂરવામાં ન આવે તે માટે તેમાંના કેટલાક બર્મા ચાલ્યા ગયા હતા.
વિશ્વયુદ્ધ બાદ
રોલેટ સત્યાગ્રહ એટલે કે અસહકારની પ્રથમ ચળવળ ગાંધીજીની આગેવાની હેઠળ ૧૯૧૯થી ૧૯૨૨ સુધી સક્રિય રહી હતી. તેને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળના અગ્રણી સભ્યોનો વ્યાપક ટેકો મળ્યો હતો. બંગાળમાં, જુગાન્તરને ચિત્તરંજન દાસ દ્વારા હિંસાથી દૂર રહેવાની વિનંતી સાથે સંમતિ આપવામાં આવી હતી. અનુશિલન સમિતિએ આ સમજૂતીનું પાલન ન કર્યું હોવા છતાં, તેણે ૧૯૨૦ અને ૧૯૨૨ની વચ્ચે કોઈ મોટી કાર્યવાહી પ્રાયોજિત કરી ન હતી. એ પછીનાં થોડાં વર્ષો દરમિયાન જુગાન્તર અને અનુશીલન સમિતિ ફરી સક્રિય થયાં. ૧૯૨૦ના દાયકામાં સમિતિ સાથે સંકળાયેલા ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદના પુનરુત્થાનને કારણે ૧૯૨૪માં બંગાળ ક્રિમિનલ લો એમેન્ડમેન્ટ ઓર્ડિનન્સ પસાર થયો. આ કાયદાએ પોલીસને અટકાયતની અસાધારણ શક્તિઓ પુનઃસ્થાપિત કરી હતી; ૧૯૨૭ સુધીમાં આ કાયદા હેઠળ ૨૦૦થી વધુ શકમંદોને કેદ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સુભાષચંદ્ર બોઝનો પણ સમાવેશ થાય છે. વર્તમાન બાંગ્લાદેશમાં ચિત્તાગોંગ અને ઢાકામાં જુગાન્તરની શાખાઓ બનાવવામાં આવી હતી. સૂર્ય સેનની આગેવાની હેઠળની ચિત્તાગોંગ શાખાએ ડિસેમ્બર ૧૯૨૩માં આસામ-બંગાળ રેલવેની ચિત્તાગોંગ ઓફિસને લૂંટી લીધી હતી. જાન્યુઆરી, ૧૯૨૪માં એક યુવાન બંગાળી ગોપી મોહન સહાએ એક યુરોપિયનની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખી. બંગાળી અખબારો દ્વારા હત્યારાની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી અને ગાંધીજીની નારાજગી વચ્ચે કોંગ્રેસની બંગાળ શાખાએ તેને શહીદ જાહેર કર્યો હતો.
૧૯૨૩માં અનુશીલન સમિતિ સાથે સંકળાયેલા અન્ય એક જૂથ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશનની સચિન્દ્રનાથ સાન્યાલ અને જોગેશચંદ્ર ચેટર્જીએ બનારસમાં સ્થાપના કરી હતી, જેણે ઉત્તર ભારતમાં કટ્ટરપંથી કાર્યક્રમ ઘડવામાં મદદ કરી હતી. ટૂંક સમયમાં જ તેની શાખાઓ કલકત્તાથી લાહોર સુધી ખોલવામાં આવી હતી. ઉત્તર પ્રદેશમાં શ્રેણીબદ્ધ સફળ લૂંટફાટો બાદ કાકોરીમાં એક ટ્રેન લૂંટ ચલાવવામાં આવી હતી, અને ત્યાર બાદ થયેલી તપાસ અને બે ખટલાઓથી સંગઠન તૂટી પડ્યું હતું. કેટલાંક વર્ષો બાદ તેનો પુનર્જન્મ હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન (એચએસઆરએ) તરીકે થયો હતો.
૧૯૨૭માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ બ્રિટનથી આઝાદીની તરફેણમાં આવી. ચાર વર્ષના ગાળામાં બંગાળ શાંત પડ્યું હતું, અને જુગાન્તર અને અનુશિલન સમિતિ વચ્ચે જોડાણ સ્થાપવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કરવા છતાં સરકારે ૧૯૨૫ના કાયદા હેઠળ નજરકેદ કરાયેલા મોટા ભાગનાને મુક્ત કર્યા હતા. કેટલાક યુવાન કટ્ટરપંથીઓએ નવી દિશાઓમાં પ્રવેશ કર્યો, અને ઘણાએ ૧૯૨૮ના સાયમન કમિશન વિરોધ જેવી કોંગ્રેસની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો. કોંગ્રેસ નેતા લાલા લજપત રાયનું ઓક્ટોબરમાં લાહોર વિરોધ કૂચમાં પોલીસ દ્વારા કરાયેલી ઇજાઓને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા અને ભગતસિંહ અને એચએસઆરએના અન્ય સભ્યોએ ડિસેમ્બરમાં તેમના મૃત્યુનો બદલો લીધો હતો; બાદમાં ભગતસિંહે વિધાનસભા પર પણ બોમ્બમારો કર્યો હતો. તેમની અને એચ.એસ.આર.એ.ના અન્ય સભ્યોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, અને ત્રણેય જેલમાં ભૂખ હડતાલ પર ઉતર્યા હતા; બંગાળી બોમ્બ બનાવનાર જતિન્દ્ર નાથ દાસે સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯માં તેમના મૃત્યુ સુધી પોતાની હડતાલ ચાલુ રાખી હતી. કલકત્તા કોર્પોરેશને તેમના મૃત્યુ પછી શોક પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો હતો, જેમ ભગતસિંહને ફાંસી આપવામાં આવી ત્યારે કોંગ્રેસે પણ કર્યું હતું.
અંતિમ તબક્કો
૧૯૩૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની ચળવળે વેગ પકડ્યો ત્યારે કેટલાક ભૂતપૂર્વ ક્રાંતિકારીઓએ ગાંધીવાદી રાજકીય ચળવળ સાથે જોડાઈ ગયા અને પ્રભાવશાળી કોંગ્રેસી નેતા બન્યા. ઘણા બંગાળી કોંગ્રેસીઓએ પણ સમિતિ સાથે જોડાણ જાળવ્યું હતું. એપ્રિલ ૧૯૩૦માં ગાંધીજીની આગેવાની હેઠળની મીઠાના સત્યાગ્રહના અહિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોની સાથે સાથે સૂર્ય સેનની આગેવાની હેઠળના એક જૂથે ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પર હુમલો કર્યો હતો. ૧૯૩૦ના ડિસેમ્બરમાં બેનોય બાસુ, દિનેશ ગુપ્તા અને બાદલ ગુપ્તા દ્વારા રાઇટર્સ બિલ્ડિંગ પર પાડવામાં આવેલા દરોડા દરમિયાન અગિયાર બ્રિટિશ અધિકારીઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી. મિદનાપુરમાં એક પછી એક ત્રણ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની હત્યા કરવામાં આવી હતી અને દાયકાના પૂર્વાર્ધમાં ડઝનેક અન્ય કાર્યવાહીઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી. ૧૯૩૧ સુધીમાં રેકોર્ડ ૯૨ હિંસક ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાં ટિપેરા અને મિદનાપુરના બ્રિટિશ મેજિસ્ટ્રેટ્સની હત્યાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો કે તે પછી તરત જ ૧૯૩૪માં બંગાળમાં ક્રાંતિકારી ચળવળનો અંત આવ્યો.
૧૯૩૦ના દાયકામાં સમિતિ ચળવળનો મોટો હિસ્સો ડાબેરી રાજકારણ તરફ આકર્ષાયો હતો. જેઓ ડાબેરી પક્ષોમાં જોડાયા ન હતા તેઓ કોંગ્રેસ અને કોંગ્રેસ સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી સાથે જોડાયા હતા. ૧૯૩૦ના દાયકામાં સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળને લગતી સામૂહિક અટકાયતો દરમિયાન ઘણા સભ્યો કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. ૧૯૩૮માં જુગાન્તરનું વિધિવત વિસર્જન કરવામાં આવ્યું હતું; ઘણા ભૂતપૂર્વ સભ્યોએ સુરેન્દ્ર મોહન ઘોષના નેતૃત્વ હેઠળ સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, જેઓ પોંડિચેરીમાં કોંગ્રેસના અન્ય રાજકારણીઓ અને ઓરોબિંદો ઘોષ વચ્ચે સંપર્ક ધરાવતા હતા. ૧૯૩૦ના દશકના ઉત્તરાર્ધમાં સીએસપીમાં સમિતિના માર્ક્સવાદી ઝુકાવ ધરાવતા સભ્યોએ રિવોલ્યુશનરી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી (આરએસપી)ની રચનાની જાહેરાત કરી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ શ્રેણી:અનુશીલન સમિતિ
ખીલોરીયા (તા. તાલાલા)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના એક તાલુકા તાલાળા તાલુકામાં આવેલ એક ગામ છે. આ ગીર વિસ્તારનું ગામ કહેવાય છે. દુનીયાભરમાં પ્રખ્યાત કેસર કેરી એ આ ગામની મુખ્ય પેદાશ છે.
કાનજીખેડી (તા. સંજેલી)
કાનજીખેડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સંજેલી તાલુકાનું ગામ છે. કાનજીખેડી ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:સંજેલી તાલુકો
દેવીકુંડ ( બિકાનેર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા ઐતિહાસિક એવા બિકાનેર નગરથી પાંચ માઇલ જેટલા અંતરે પૂર્વ દિશામાં દેવીકુંડ નામનું સ્થળ આવેલું છે. આ જગ્યા પર રાવ કલ્યાણસિંહથી માંડીને મહારાજા ડૂંગરસિંહ સુધીના રાજાઓ તથા એમની રાણીઓ તેમજ કુંવરો વગેરેની યાદગીરીમાં સ્મારક તરીકે રાજસ્થાની પરંપરા મુજબ છત્રીઓ બનાવવામાં આવેલી છે. જેમાંથી કેટલીક છત્રીઓ તો ખુબજ સુંદર છે. પહેલાંના સમયના રાજાઓ તથા અન્ય્ રાજપરિવારના સભ્યોની છત્રીઓ દુલમેરા ખાતેથી લાવવામાં આવેલા લાલ પત્થરોમાંથી બનાવવામાં આવેલી છે. આ છ્ત્રીઓની વચ્ચે બેસાડવામાં આવેલા મકરાણાના સંગમરમરની તકતીઓ પર લેખ કોતરાયેલા જોવા મળે છે. ત્યારબાદ બનાવવામાં આવેલી છત્રીઓ પૂરેપૂરી સંગેમરમરમાંથી બનાવવામાં આવેલી છે. આ પૈકી કેટલીક છત્રીઓમાં મધ્ય શિલાઓ પર અશ્વારુઢ રાજાઓની મૂર્તિઓ કોતરવામાં આવેલી છે, જેની આગળ લાઇનમાં ક્રમાનુસાર એમની સાથે સતી થયેલી રાણીઓની આકૃતિ બનાવવામાં આવેલી છે. આમૂર્તિઓની નીચેના ભાગમાં ગદ્ય અને પદ્યમાં જે તે વ્યક્તિની પ્રશંસા માટેના લેખ કોતરવામાં આવેલા છે, જેના પરથી કેટલાક વર્તમાન સિવાયના વ્યક્તિઓના સ્વર્ગવાસનો નિશ્ચિત સમય જાણી શકાય છે,
આ બધામાં મહારાજા રાજસિંહની છત્રી ઉલ્લેખનીય છે કેમ કે એમની સાથે ચિતામાં સળગી ગયેલા સંગ્રામસિંહ નામના એક વ્યક્તિનો પણ ઉલ્લેખ છે. આ સ્થાન પર સતી થનાર અંતિમ મહિલાનું નામ દીપકુંવારી હતું, જે મહારાજા સૂરત સિંહના બીજા પૂત્ર મોતી સિંહની પત્ની હતી તથા પોતાના પતિનું મૃત્યુ થતાં ઇ. સ. ૧૮૨૫માં સતી થઈં હતી. તેની સ્મૃતિમાં વર્તમાન સમયમાં પણ પ્રતિવર્ષ ભાદરવા મહીનામાં અહીં મેળો ભરાય છે. ત્યાર બાદ બીજી કોઈ મહિલા સતી નથી થઈ, કેમ કે સરકારના પ્રયત્નને કારણે આ પ્રથા ખત્મ થઈ ગઇ. રાજપરિવારના અતિથિઓને મુકામ કરવા માટે તળાવની નજીકમાં એક ઉદ્યાન અને કેટલાક મહેલ બનાવવામાં આવેલાં છે.
દેવીકુંડ અને બિકાનેર નગરના મધ્ય ભાગમાં, મુખ્ય સડક માર્ગના દક્ષિણ ભાગમાં મહારાજા ડૂંગરસિંહ દ્વ્રારા બનાવડાવવામાં આવેલું શિવ મંદિર છે. આ મંદિરની નજીકમાં જ એક જળાશય, ઉદ્યાન અને મહેલ આવેલા છે. આ મંદિરનું શિવલિંગ બરાબર મેવાડના પ્રસિદ્ધ એકલિંગજીની મૂર્તિ સમાન છે. અહીં પ્રતિવર્ષ શ્રાવણ માસમાં ભારે મેળો ભરાય છે. આ સ્થાનને શિવવાડી કહેવામાં આવે છે.
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:રાજસ્થાન
અકબરપુર
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશનાં શહેરો
સુત્રાપાડા
સુત્રાપાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના મહત્વના સુત્રાપાડા તાલુકાનું નગર છે, જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. સુત્રાપાડા અરબી સમુદ્રના પશ્ચિમ કાંઠા પર આવેલું છે. સુત્રાપાડાની નજીકના વિસ્તારમાં ખારું પાણી હોવાથી નારિયેળીનું વાવેતર વધારે પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સુત્રાપાડાથી સોમનાથ મહાદેવ ૧૫ કિ.મી. દુર આવેલું છે, જે બાર જ્યોતિર્લિંગમાંનું એક જ્યોતિર્લિંગ છે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧ પ્રમાણે સુત્રાપાડા નગરની વસ્તી કુલ ૩,૮૩૨ કુટુંબો સાથે ૨૨,૪૦૪ છે. જેમાં ૧૧,૫૨૭ પુરુષો અને ૧૦,૮૭૭ સ્ત્રીઓ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:સુત્રાપાડા તાલુકો
ફાધર્સ ડે
ફાધર્સ ડે એ કોઈના પિતા અથવા સંબંધિત પિતાનું સન્માન કરતી રજા છે, તેમજ પિતૃત્વ, પિતૃત્વના બંધન અને સમાજમાં પિતાના પ્રભાવને દર્શાવે છે. વિશ્વના દેશોમાં સૌથી સામાન્ય તારીખ જૂનનો ત્રીજો રવિવાર છે, જેની સ્થાપના સોનોરા સ્માર્ટ ડોડ દ્વારા 1910માં વોશિંગ્ટન રાજ્યમાં કરવામાં આવી હતી.
આ દિવસ વિશ્વભરમાં વિવિધ તારીખો પર યોજવામાં આવે છે, અને વિવિધ પ્રદેશો પિતૃત્વનું સન્માન કરવાની તેમની પોતાની પરંપરાઓ જાળવી રાખે છે. યુરોપના કેટલાક કેથોલિક દેશોમાં, મધ્ય યુગથી તે 19 માર્ચને સેન્ટ જોસેફ ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. શીખો 29 ડિસેમ્બર, ગુરુ ગોવિંદ સિંઘના જન્મદિવસે ફાધર્સ ડે (પિતા રાજ્ય) ઉજવે છે. કેટલાક ઇસ્લામિક દેશોમાં, તે ઇસ્લામિક કેલેન્ડરના મહિનાઓને અનુસરીને સેટ કરવામાં આવે છે.
ફાધર્સ ડે એ લિથુઆનિયા અને સ્પેનના કેટલાક ભાગોમાં માન્યતાપ્રાપ્ત જાહેર રજા છે અને 1977 સુધી ઇટાલીમાં તેને માનવામાં આવતું હતું. તે એસ્ટોનિયા, સમોઆ અને દક્ષિણ કોરિયામાં રાષ્ટ્રીય રજા છે, જ્યાં તેને પેરેન્ટ્સ ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ રજા કુટુંબના સભ્યોને માન આપતા સમાન ઉજવણીને પૂરક બનાવે છે, જેમ કે મધર્સ ડે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભાઈ-બહેનનો દિવસ અને દાદા દાદીનો દિવસ.
ડગાળા (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
આગ્રા
આગ્રા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના આગ્રા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે.
જોવાલાયક સ્થળો
આ શહેરમાં દુનિયાની સાત અજાયબીઓમાંની એક એવો તાજ મહેલ તેમ જ પ્રસિદ્ધ લાલ કિલ્લો આવેલા છે. આ ઉપરાંત અહીં દયાળબાગ અને રાધાસ્વામી મંદિર પણ જોવાલાયક સ્થળો છે. તેમાં ફતેહપુર સીક્રી જોવા લાયક છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશનાં શહેરો શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શેત્રુંજય
શેત્રુંજય ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા શહેર નજીક આવેલી ટેકરીઓ છે. સમુદ્ર સપાટીથી તે ૫૦ મીટરની ઊંચાઇ એ શેત્રુંજી નદીના કિનારે આવેલી છે. આ ટેકરીઓ અન્ય ટેકરીઓ જ્યાં જૈન મંદિરો આવેલા છે તેવી ટેકરીઓ - બિહાર, ગ્વાલિયર, માઉન્ટ આબુ અને ગિરનારમાં સાથે સમાનતા ધરાવે છે.
શત્રુંજય પર્વત પર ૮૬૫ જૈન મંદિરો આવેલા છે. જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થંકર, ભગવાન ઋષભદેવે પર્વતની ટોચ પર મંદિરમાં તેમનો પહેલો ઉપદેશ આપ્યો ત્યારે પર્વતોને પવિત્ર કરવામાં આવ્યા. ટેકરીઓનો પ્રાચીન ઇતિહાસ પણ પુંડરિક સ્વામી, મુખ્ય ગણધર અને ઋષભદેવના પૌત્ર, જે અહીં મુક્તિ પ્રાપ્ત થયો છે, તેવું શોધી કાઢવામાં આવ્યું છે. તેમના પવિત્ર મંદિરથી સામેની બાજુએ આવેલા તેમના મંદિર, તેમના પિતા ભરત દ્વારા બાંધવામાં આવેલા છે, પણ યાત્રાળુઓ દ્વારા પૂજા કરવામાં આવે છે.
શેત્રુંજયને પુંદરાકીગિરિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે પુંદરિકે આ પર્વત પર નિર્વાણ મેળવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. વૈકલ્પિક નામોમાં સિધ્ધક્કલ અથવા સિધ્ધંકાલનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે ઘણા અધ્યાત્ક્રકો અહીં જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા છે.
ભૂગોળ
ખંભાતનો અખાત, શત્રુંજય પર્વતોની દક્ષિણે આવેલો છે, ભાવનગર શહેર તેની ઉત્તરમાં આવેલું છે અને એક નદી બે ટેકરીઓ વચ્ચે વહે છે. દંતકથા જણાવે છે કે આ પર્વત હિમાલયનો એક ભાગ છે. પાલીતાણા શહેર ભાવનગરથી ૫૬ કિ.મી. દૂર તળેટીમાં આવેલું છે. ગુજરાત સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ પાલીતાણા અને ભાવનગર વચ્ચે બસ સેવા પૂરી પાડે છે. ભાવનગર રોડ અને રેલ દ્વારા અમદાવાદ અને હવાઈમાર્ગે મુંબઇ સાથે સંકળાયેલ છે.
સંસ્કૃતિ
૫મી સદીમાં પણ પર્વતો એક તીર્થ (ધાર્મિક દિવ્ય સ્થળ) ગણવામાં આવતા હતા. પાલીતાણા મંદિરો પર્વતમાં કોતરવામાં આવેલા આશરે ૩૭૫૦ પથ્થરના પગથિયાઓ પગલાંઓ ચડીને પહોંચી શકાય છે, જે ૩.૫ કિમી અંતર છે અને આશરે ૨ કલાક લાગે છે. ચોમાસા દરમિયાન ચાર મહિના માટે યાત્રા બંધ કરવામાં આવે છે. આ યાત્રાને "શ્રી શાંતિરૂંજે તીર્થ યાત્રા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે હિંદુ પંચાંગ મુજબ કાર્તિક મહિનાની પૂનમ અને ગ્રેગોરીયન કેલેન્ડર મુજબ ઓક્ટોબર-નવેમ્બરથી શરૂ થાય છે. યાત્રા કરવા માટે જૈનો ટેકરીઓની તળેટીમાં ભેગા થાય છે. આ યાત્રા જૈનોના જીવનકાળ દરમિયાનનો એક મહાન પ્રસંગ ગણાય છે.
પૂરક વાચન
શ્રેણી:ગુજરાતમાં પ્રવાસન શ્રેણી:યાત્રાધામ શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો
વિસાવદર
વિસાવદર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના જૂનાગઢ જિલ્લાના વિસાવદર તાલુકાનું નગર અને મુખ્ય મથક છે. વિસાવદરનું સંચાલન નગરપાલિકા વડે થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વિસાવદર તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
સબમરીન
300px|thumb|right|દરિયાઈ સપાટી પર એક અમેરિકન સબમરીન સબમરીન એ પાણીની સપાટી પર તેમ જ ઊંડા પાણીના તળિયે જઈને પણ રસ્તો કાપી શકે તેવું વાહન છે. આ વાહન જહાજના આકારની જ મોટી હવાચુસ્ત પેટી જેવું હોય છે. દરિયાના તળભાગમાં પાણીનું દબાણ અત્યંત વધી જતું હોઈ સબમરીનની સપાટી મજબૂત ધાતુની બનાવવામાં આવે છે. આ વાહન પેટ્રોલ, ડીઝલ જેવાં બળતણથી અથવા અણુશક્તિથી ચલાવવામાં આવે છે.
સબમરીનની શોધમાં ઘણા વૈજ્ઞાનિકોનો હિસ્સો છે. ઈ. સ. ૧૬૨૦ના વર્ષમાં કૉર્નેલીસ ડ્રેબલ નામના વિજ્ઞાનીએ લાકડાની ઈંડા આકારની પ્રથમ સબમરીન બનાવી હતી. છેલ્લે હાલમાં વપરાય છે તેવી જેટ એંજિનવાળી સબમરીનની ડીઝાઈન જહોન ફિલિપ હોલેન્ડ નામના સંશોધકે કરી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
કાંકરાકુવા (તા. ઝાલોદ)
કાંકરાકુવા (તા. ઝાલોદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝાલોદ તાલુકાનું ગામ છે. કાંકરાકુવા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:ઝાલોદ તાલુકો
કાહુ-જો-દડો
કાહુ-જો-દડો જે મીરપુર ખાસ સ્તૂપ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે એક પ્રાચીન બૌદ્ધ સ્તૂપ છે જે પાકિસ્તાનના સિંધમાં મીરપુર ખાસ પુરાતત્વીય સ્થળ પર જોવા મળે છે. આ સ્થળ ૩૦ એકરમાં ફેલાયેલું છે. ૧૯૧૦ પહેલાં પૂર્ણ થયેલા ખોદકામમાં ઈંટો આધારિત આ વિશાળ સ્તૂપમાંથી મળી આવેલી અસંખ્ય ટેરાકોટા મૂર્તિઓ હવે વિશ્વના મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાં જોવા મળે છે. મીરપુર ખાસ સ્થળ નોંધપાત્ર છે કારણ કે તેના ખોદકામ દરમિયાન ઐતિહાસિક ભારતીય અને આરબ સિક્કાઓ મળી આવ્યા હતા. આનાથી ડેરીલ મેકલિન જેવા વિદ્વાનોએ સૂચવ્યું કે બૌદ્ધ ધર્મ ૧૦મી સદીની આસપાસ સિંધ પ્રદેશમાં વિકસી રહ્યો હતો અને ઇસ્લામિક વિજય પછી પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ દક્ષિણ એશિયાના આ ભાગોમાં લુપ્ત થઈ ગયો હતો.
પ્રારંભિક અનુમાનોએ આ સ્થળને ૪થી ૫મી સદીમાં મૂક્યું હતું. વર્તમાન સંશોધનો સૂચવે છે કે આ સ્તૂપ ૫મીથી ૬ઠ્ઠી સદીની શરૂઆત વચ્ચેનો છે, કારણ કે તેની કલાકૃતિઓ વધુ જટિલ છે અને તે ભારતમાં અજંતા અને ભીતરગાંવ જેવા સ્થળોએ જોવા મળતી કૃતિઓને મળતી આવે છે. અહીંની ટેરાકોટાની કલાકૃતિઓમાં જટિલ અને સુંદર રીતે કોતરેલી બુદ્ધની મૂર્તિઓ તેમજ કેટલીક હિંદુ કલાકૃતિઓ જેવી કે બ્રહ્માનો સમાવેશ થાય છે. અહીં જોવા મળેલી આ વિવિધ ટેરાકોટા કલાકૃતિઓ ૬ઠ્ઠી થી ૧૦મી સદીની વચ્ચે વિવિધ રીતે બનાવવામાં આવી છે અને તેમાં અવલોકિતેશ્વર પદ્મપાણીની ૭મી સદીની નોંધપાત્ર ચિત્રિત છબીનો સમાવેશ થાય છે. આ કલાકૃતિઓ સારનાથ અને મથુરામાં જોવા મળેલી વસ્તુઓ જેવી જ છે. ૭મી–૮મી સદીની લિપિમાં બૌદ્ધ સૂત્ર "યે ધર્મ હેતુ" ધરાવતી માટીની ગોળીઓ પણ મળી આવી હતી.
સિંધમાં કાર્યકારી બ્રિટિશ કમિશનર જનરલ જોન જેકબ ૧૯મી સદીમાં સૌપ્રથમ આ સ્થળ તરફ આકર્ષાયા હતા. તેમના ખોદકામમાં સ્ફટિક અને એમિથિસ્ટના કેટલાક ટુકડાઓ ધરાવતા ઝીણા માટીના વાસણોની ફૂલદાની મળી આવી હતી, જે કરાચી સંગ્રહાલયમાં મોકલવામાં આવી હતી. બુદ્ધને દર્શાવતા ટેરાકોટા શિલ્પોનો ઉપયોગ કરીને સ્તૂપને શણગારવામાં આવ્યો હતો.
હેનરી કાઉસન્સના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે વસાહતી યુગમાં સિંધના રેલવે કોન્ટ્રાક્ટરોએ ટ્રેક બેલાસ્ટ તરીકે ઉપયોગ કરવા માટે પ્રાચીન ઇંટોનો મોટો જથ્થો કાઢી નાખ્યો ત્યારે કાહુ-જો-દડો સાઇટને નોંધપાત્ર રીતે નુકસાન થયું હતું. ૨૦૦૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાન સરકારે રહેવાસીઓને સંકુલની બહાર અન્ય સાઇટ પર સ્થાનાંતરિત કર્યા હતા ત્યારે સાઇટ પર સ્થાનિક ગ્રામજનો દ્વારા કબજો કરવામાં આવ્યો હતો. સ્થાનિક બાંધકામ માટે ઈંટોની ચોરી કરવાની પ્રથાના કારણે સ્તૂપની હાલત વધુ ખરાબ થઈ છે અને સાઈટના વિનાશને વધુ વેગ આપ્યો છે.
પ્રિન્સ ઑફ વેલ્સ મ્યુઝિયમ, મીરપુર ખાસ સ્તૂપની શૈલીને ગાંધારની ગ્રીકો-બૌદ્ધ કલા અને ગુપ્ત કલાના સંયોજન તરીકે વર્ણવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સંસ્કૃતિ
જામવંથળી (તા. જામનગર)
જામવંથળી (તા. જામનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જામનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જામવંથળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જામનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મીઠાપુર (તા. દ્વારકા)
મીઠાપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મીઠાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. અહીં ગુજરાતનું એક સૂર્યઉર્જામાંથી વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરવાનું કેન્દ્ર સ્થાપવામાં આવ્યું છે જે મીઠાપુર સૌર ઊર્જા એકમ તરીકે ઓળખાય છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જળવદર (તા. તળાજા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તળાજા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
નાની દદ્ધર (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સુરજકરડી (તા. દ્વારકા)
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કરંબા (તા. સંજેલી)
કરંબા (તા. સંજેલી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સંજેલી તાલુકાનું ગામ છે. કરંબા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:સંજેલી તાલુકો
જસપરા (તા. તળાજા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તળાજા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શહીદ વીર મેઘમાયો
શહીદ વીર મેઘમાયા રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહના સમકાલિન હતા.
પાટણના રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહે બંધાવેલા સહસ્ત્રલિંગ તળાવમાં સતી જસમા ઓડણના શ્રાપને લીધે પાણી ટકતું નહોતું. સિદ્ધરાજે જ્યોતિષીઓ પાસે જોષ જોવડાવતાં તેઓએ જણાવ્યું કે કોઇ બત્રીસ લક્ષણા પુરૂષનો ભોગ-બલિદાન આપવામાં આવે તો સહસ્ત્રલિંગ તળાવમાં બારેમાસ પાણી રહેશે. ચારે તરફ તપાસ કરતાં અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા ધોળકા પાસેના એક રનોડા ગામમાં માયા નામના વણકર યુવાનમાં જ્યોતિષીઓએ જણાવેલ લક્ષણો મળી આવ્યાં. આથી સંવત ૧૧૫૨માં પ્રાણીમાત્રના કલ્યાણાર્થે પાટણમાં હજારો નાગરિકોની હાજરીમાં તેઓએ યજ્ઞવેદીમાં પોતાનું બલિદાન આપ્યું.
સંશોધન
શહીદ વીર મેઘમાયા વિશે ગુજરાતના સાહિત્યકાર તથા ઇતિહાસવિદ્દ દલપત શ્રીમાળીએ સંશોધનો કરીને સંત અને લોકસાહિત્ય (૧૯૮૯) નામે એક ગ્રંથ લખ્યો છે. જેની પ્રસ્તાવના વિદ્વાન કે. કા. શાસ્ત્રીજીએ લખી છે.
શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો શ્રેણી:ઇતિહાસ શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
મુરલી કુમાર ગાવિત
મુરલી કુમાર ગાવિત એક ભારતીય લાંબા અંતરના દોડવીર છે.
તેઓ ડાંગ જિલ્લા ના આહવા તાલુકા ના કુમારબંધ ના રહેવાસી છે. તેમણે ૨૦૧૯ એશિયન એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપમાં પુરુષોની ૧૦,૦૦૦ મીટર સ્પર્ધામાં કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યો હતો. ડાંગ જિલ્લાના હોવાથી તેઓ ડાંગ એક્સપ્રેસ તરીકે જાણીતા બન્યા. તેમણે પંજાબ ખાતે ૨૩મી ફેડરેશન કપ નેશનલ એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશીપ ૨૦૧૯માં પ્રથમ દિવસે ૫૦૦ મીટરની દોડ ૧૩.૫૪ મીનીટમાં અને બીજા દિવસે ૧૦૦૦૦ મીટરની દોડ ૨૯.૨૧ મીનીટમાં પૂર્ણ કરી બે સુવર્ણ ચંદ્રક મેળવ્યા હતાં. ત્યારબાદ કોરોનાના કારણે બે વર્ષનાં વિરામ બાદ તેઓ સ્પેન ખાતે દોડમાં ભાગ લેવા માટે ગયા હતા. તેમણે ૧૦ કિ.મી.ની દોડ ૨૮.૪૨ મીનીટમાં પૂર્ણ કરી રાષ્ટ્રીય કિર્તિમાન સ્થાપિત કર્યો હતો.
મુરલીએ જીવનની શરૂઆતમાં આદિવાસી છોકરા તરીકે ડાંગ જિલ્લાના દૂરના અને ઓછી વસ્તીવાળા કુમારબંધ ગામમાં ઢોર ચરાવવાનું કામ કર્યું હતું.
જૂન ૨૦૧૬માં, મુરલીએ વિયેતનામના હો ચી-મિન્હ શહેરમાં એશિયન જુનિયર ચેમ્પિયનશિપમાં ભારત માટે ૫,૦૦૦ મીટરની દોડમાં કાંસ્ય ચંદ્રક જીતીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રશંસા મેળવી હતી. ૨૦૧૯માં, તેમણે એશિયન એથ્લેટિક્સમાં ૧૦,૦૦૦ મીટરની દોડમાં રજત ચંદ્રક જીત્યો. આ રેસમાં તેણે પોતાનો વ્યક્તિગત સર્વશ્રેષ્ઠ સમય ૨૮:૩૮.૩૪ સ્થાપિત કર્યો.
મુરલીએ છેલ્લીવાર ત્રણ વર્ષ પહેલાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધા જીતી હતી, જ્યારે તેમણે પટિયાલામાં AFI ફેડરેશન કપમાં ૫૦૦૦-૧૦૦૦૦ ડબલમાં ચંદ્રક જીત્યો હતો, જ્યાં તેમણે ૨૦૧૯ એશિયન એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપમાં તેના પ્રથમ પ્રયાસમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ખેલાડી શ્રેણી:૧૯૯૭માં જન્મ
મોટી દદ્ધર (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
ગિરનાર જૈન મંદિરો
ગિરનાર જૈન મંદિરો એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના જુનાગઢ જિલ્લા માં જુનાગઢ નજીક ગિરનાર પર્વત પર આવેલા છે. પર્વત પર દિગંબર અને શ્વેતાંબર બંને જૈન ફિરકાઓના મંદિરો છે.
જૈન માન્યતા
જૈન માન્યતા અનુસાર પોતાના લગ્નની ઉજવણીના ભોજન માટે પ્રાણીઓની કતલ થતી જોઈ ૨૨ મા તીર્થંકર નેમિનાથના મનમાં વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થયો. તેમણે સર્વ સાંસારિક ભોગ સુખનો ત્યાગ કર્યો અને મોક્ષ મેળવવા માટે ગિરનાર પર આવી સાધના કરવા લાગ્યા. અહીં તેમને કેવળ જ્ઞાન અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થઈ. તેમની વિવાહિતા રાજુલે પણ સંસારનો ત્યાગ કર્યો અને તેઓ સાધ્વી બન્યા.
જૈન મંદિરો
thumb|નેમિનાથ જૈન મંદિરનો નક્શો thumb|વસ્તુપાળ તેજપાલ જૈન મંદિરનો નક્શો ગિરનારને પ્રાચીન કાળમાં રૈવત કે ઉજયન્ત તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. તે ૨૨મા તીર્થંકર નેમિનાથને સમર્પિત હતું અને ઈ.સ. પૂર્વે ૨૫૦ સમ્રાટ અશોકના કાળ સુધી જૈનોનું યાત્રાધામ હતું.
આ મંદિર સંકુલ ગિરનાર પર્વતના પ્રથમ સપાટ ભાગ પર, ૩,૮૦૦ પગથિયે, જુનાગઢથી ૨૩૭૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર સ્થાપિત છે. તે ગિરનારના પ્રથમ શિખરથી ૫૦૦ ફૂટ નીચે છે. આ મંદિરો ખૂબ સુંદર કોતરણી ધરાવે છે. તેમની કોતરણીની સરખામણી રાજસ્થાનના આબુ નજીક આવેલા દેલવાડા ના દેરાસરો સાથે થઈ શકે છે. અહીં જૈન ધર્મના શ્વેતાંબર અને દિગંબર બંને પંથના લોકો દર્શનાર્થે આવે છે.
જૈન મંદિર સંકુલમાં પ્રવેશ કરતાં, ડાબી તરફ મંદિરોનો મોટો સમુહ છે. જમણી તરફ માનસિંગ રાજા, કચ્છના ભોજ રાજાનું જુનું ગ્રેનાઈટનું મંદિર છે તેથી વધુ આગળ વસ્તુપાળનું વિશાળ મંદિર છે.
અહીંના ૧૬ મંદિરો એક ઉંચી કરાડ પર નાનકડા કિલ્લા જેવી રચના કરે છે. જો કે તે પ્રથમ શિખરથી ૬૦ ફૂટ નીચે છે. સૌ મંદિરોમાં નેમિનાથ મંદિર સૌથી મોટું છે તે ૧૯૫ ફૂટ x ૧૩૦ ફૂટના લંબચોરસ આકાર પ્રાંગણમાં આવેલું છે. તેનું બાંધકામ ઈ.સ. ૧૧૨૮ થી ૧૧૫૯ સુધી થયેલું હોવાનો અંદાજ છે. આ મંદિરો બે ખંડ ધરાવે છે. જેને મંડપ કહે છે અને છેવટે ગર્ભ ગૃહ છે. ગર્ભ ગૃહમાં નેમિનાથની પદ્માસનમાં બેઠેલી કાળી મૂર્તિ છે, તેમની હથેળીમાં શંખ છે. આ મુખ મંદિરને ફરતે આરસની ઘણી મૂર્તિઓ છે. બાહ્ય અને આંતરિક ખંડ વચ્ચે બે મૂર્તિઓ છે. બાહ્ય ખંડમાં પીળા પથ્થરના બે નાના ઓટલા છે, જે પગનો આકાર ધરાવે છે તેને પાદુકા કહે છે. જે તેમના પ્રથમ અનુગામી ગાંધારોના ૨૪૫૨ ફૂટ ના પગલાં દર્શાવે છે. આની પશ્ચિમ તરફ સીધો ઢોળાવ ધરાવતી ખીણ છે. આના બે સ્તંભો પર ૧૨૭૫, ૧૨૮૧ અને ૧૨૭૮ના જીર્ણોદ્દાર વર્ણવતા લેખો છે. આ સંકુલની ફરતે લગભગ ૭૦ નાની દેરીઓ છે. દરેકમાં આરસની પ્રતિમા છે. દેરી આગળ નાનકડી ચાલી છે. મંદિરનો મુખ્ય પ્રવેશ પૂર્વ તરફ હતો, પણ તેને હમણાં બંધ કરી દેવાયો છે. હવે ખેંગારના મહેલની પ્રાંગણથી આવતો પ્રવેશ વાપરવામાં આવે છે. જુના નીચા અંધારિયા મંદિરમાં જવા એક નાનો રસ્તો છે. આ મંદિરમાં ગ્રેનાઇટના સ્તંભોની હાર છે. પ્રવેશની સામે એ ખંડ છે જેમાં બે મોટી કાળી મૂર્તિઓ આવેલી છે. તેની પાછળ આક્રમક સિંહોની કોતરણી છે. તેની ઉપર તરફ મગરની કોતરણી છે. આ ખંડની પાછળથી એક ગુફામાં જવાય છે તેમાં મોટી આરસની મૂર્તિ છે, તે પ્રાયઃ સાધુજીઓ દ્વારા બંધ રખાય છે. તેના ખભા પર એક ખાડો છે. તેનું કારણ કર્ણમાંથી થતી અમીઝરા બતાવાય છે. ઉત્તરમાં અમુક કોતરણી છે. તેમાં લખેલું છે કે, અમુક ઠાકોર દ્વારા સવંત ૨૦૧૫માં આ મંદિરનું કાર્ય પૂર્ણ થયું અને અંબિકા દેવીનું મંદિર બંધાવાયું.
આ સિવાય ડાબી તરફ ૩ મંદિરો છે. દક્ષિણ તરફ પ્રથમ તીર્થંકર શ્રી ઋષભ દેવની પાલીતાણાના મંદિર જેવી જ મોટી મૂર્તિ છે. તેને ભીમ-પદમ કહે છે. આ મૂર્તિનું આસન ૧૪૪૨માં પીળા પથ્થરમાંથી કોતરીને બનાવેલું છે. તેમાં ૨૪ તીર્થંકરોની મૂર્તિઓ કોતરેલી છે.
આ મંદિરની સામે પાંચભાઈના અર્વાચીન મંદિરો છે. મોટા મંદિરના પશ્ચિમ તરફના ભાગને મલકાવીસી કે મેરાવસી કહે છે. આ મંદિર પાર્શ્વનાથને સમર્પિત છે તેનું બાંધકામ ૧૫મી સદીમાં થયેલું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઉત્તર તરફ એક અન્ય મંદિર છે, તેમાં પાર્શ્વનાથની આરસની સફેદ મૂર્તિ છે. આ મૂર્તિ પણ શેષફણી નામનો નાગ પોતાની ફેણથી છત્ર ધરે છે. નાગની ફેણ ના છત્ર ધરાવતી દક્ષિણ ભારતમાં સામાન્ય હોય છે, પણ ઉત્તર તરફ તે સામાન્ય રીતે દેખાતી નથી. તેની તારીખ ૧૮૦૩ની છે. ઉત્તર તરફનું છેલ્લું મંદિર ચાલુક્ય વંશના કુમારપાળ રાજાએ બંધાવેલું કુમારપાળ મંદિર છે. આ મંદિર પશ્ચિમ તરફ વિશાળ ખુલ્લુ આંગણું ધરાવે છે. આ મંદિર મુસ્લિમ રાજાઓ દ્વારા દ્વંસ કર્યાનું મનાય છે. આ મંદિરનો ૧૮૨૪માં હંસરાજ જેઠાએ જીર્ણોર્દ્ધાર કરાવ્યો હતો. આ મંદિરો પર્વતની પશ્ચિમ ઢોળાવ પર છે અને ચારે બાજુએ બંધ છે.
ઊત્તર દિશામાં બહારની તરફ ભીમ કુંડ છે તેમાં હિંદુ જાત્રાળુઓ સ્નાન કરે છે. આ કુંડ ૭૦ ફૂટ x ૫૦ ફૂટ માપનો છે. નેમિનાથના મંદિર પાછળ વસ્તુપાળ-તેજપાળના ત્રિમંદિર છે. આ મંદિરને બંને ભાઈઓએ ૧૧૭૭માં બંધાવ્યા હતા. આ ત્રણ મંદિરો જોડાયેલા છે. તેમાં ૧૯મા તીર્થંકર મલ્લિનાથની નીલ-શ્યામ મૂર્તિ છે.
ઉત્તર તરફ વધુ આગળ સંપ્રતિ રાજાનું મંદિર છે. આ મંદિર સમગ્ર પર્વત પરના સૌથી જૂના મંદિરોમાંનું એક છે. (ઈ.સ. ૧૧૫૮) સંપ્રતિ રાજા ઈ. પૂ. ત્રીજી શતાબ્દિમાં ઉજ્જૈન પર રાજ્ય કરતા હોવાનું મનાય છે. તે અશોકના ત્રીજા પુત્ર કુણાલના પુત્ર હતા. દક્ષિણ દિશામાં, શિખર તરફ જતાં, ૨૦૦ ફૂટ ઉપર, ઝરણા આગળ ગૌમુખી દેવળ છે.
પાંચ ટૂંક
ગિરનાર પર્વતપર પાંચ મુખ્ય ટૂંક છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જૈન તીર્થ શ્રેણી:જૈન ધર્મ શ્રેણી:જૂનાગઢ જિલ્લો
વંથલી
વંથલી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જૂનાગઢ જિલ્લાના વંથલી તાલુકાનું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. વંથલી જિલ્લા મુખ્યમથક જુનાગઢથી આશરે ૧૪ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે.
આ વિસ્તાર સોરઠ તરીકે ઓળખાય છે. વર્ષો પહેલા સોરઠ એક મોટું રાજ્ય હતું જેની રાજધાની હતી વનસ્થલી હતી. એ વનસ્થલી એટલે આજનું વંથલી. જુનાગઢના પ્રખ્યાત ચુડાસમા રાજવીઓ રા' નવઘણ અને રા' ખેંગાર વંથલીની ગાદી પરથી રાજ કરતા હતા.
જોવાલાયક સ્થળો
રા' ખેંગારે બંધાવેલી વાવ અહીં આવેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:વંથલી તાલુકો
ગલીયાવાડ (તા. તાલાલા)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના એક તાલુકા તાલાળા તાલુકામાં આવેલ એક ગામ છે. આ ગીર વિસ્તારનું ગામ કહેવાય છે. દુનીયાભરમાં પ્રખ્યાત કેસર કેરી એ આ ગામની મુખ્ય પેદાશ છે.
અલીગઢ
અલીગઢ શહેર ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના અલીગઢ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેર ઘણાં વર્ષો પહેલાંથી તાળાં બનાવવા માટે ભારતભરમાં પ્રખ્યાત છે. અહીં પ્રસિદ્ધ અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી આવેલી છે.
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશનાં શહેરો
વિભીષણ
વિભીષણ મહાકાવ્ય રામાયણમાં લંકાના રાજા રાવણનો ભાઇ હતો. રાક્ષસ હોવા છતાં વિભીષણે રાવણને સીતાહરણ પછી સીતાને રામને પાછી સોંપી દેવા માટે જણાવ્યું હતું, તેમ ન કરતાં વિભીષણ લંકા છોડીને રામની સેનામાં ભળી ગયો હતો. રાવણ વધ પછી રામે વિભીષણને લંકાનો રાજા બનાવ્યો હતો અને અયોધ્યા પરત ફર્યા હતા.
ઢોલા મારૂ
ઢોલા મારૂ રાજસ્થાનની પ્રેમ કથા છે. આ વાર્તાની છત્તીસગઢી વાર્તા રાજસ્થાની આવૃત્તિ કરતા સંપૂર્ણ પણે અલગ છે.
ચલચિત્રમાં
આ વાર્તા પરથી એન.આર. આચાર્ય દ્વારા ઢોલા મારૂ (૧૯૫૬) અને મેહુલ કુમાર વડે ઢોલા મારૂ (૧૯૮૩) ચલચિત્રો બનાવવામાં આવ્યા છે.
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ એ ગુજરાતી ભાષા સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં કામ કરતી એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થા છે. ગુજરાતી સાહિત્યનો વિસ્તાર વધારવા, લોકપ્રિય ઉત્કર્ષ સાધવા, સ્ત્રી-બાળકો, વેપારીઓ, કારીગરો વગેરેને વિનોદ સાથે ઉન્નત કરે તેવું સાહિત્ય ઉપજાવવા, રંગભૂમિ અને વર્તમાનપત્રો જેવી પ્રજાજીવન ઘડનારી પ્રણાલિકાઓમાં કર્તવ્યાકર્તવ્ય શી રીતે નક્કી કરવાં, આપણા પ્રજાજીવનને ઉન્નત, શીલવાન, રસિક અને ઉદાર શી રીતે કરી શકાય, એવા અનેક હેતુઓથી રણજિતરામ મહેતાના પ્રયત્નોથી ઈ.સ. ૧૯૦૫માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની સ્થાપના થઈ.
પ્રથમ સંમેલન
અમદાવાદમાં એનું પહેલું સંમેલન ગોવર્ધનરામ મા. ત્રિપાઠીના પ્રમુખપદે જૂન જુલાઈ ૧૯૦૫માં યોજાયું હતું. ત્યારથી આજ સુધી ગુજરાત-સૌરાષ્ટ્રમાં અનેક અને ગુજરાત બહાર કરાંચી, દિલ્હી, કોલકત્તા, ચેન્નઈ, હૈદરાબાદ, પૂના, કોઈમ્બતૂર જેવાં અનેક સ્થળોએ પરિષદે પોતાનાં સંમેલનો યોજ્યાં છે. અત્યાર સુધીમાં કુલ ૨૬ જ્ઞાનસત્રો અને ૪૫ અધિવેશનો (સંમેલનો) યોજાઈ ગયાં છે. ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી પ્રથમ પ્રમુખ થયા બાદ અનેક મૂર્ધન્ય સાહિત્યકારો તેમજ ગાંધીજી પણ આ સંસ્થાના પ્રમુખપદે રહી ચૂકયા છે.
બંધારણ
અમદાવાદ પછી મુંબઈ, રાજકોટ, વડોદરા, સુરત અને સુરતની યાત્રા પછી પરિષદનું ફરીવાર ઈ.સ. ૧૯૨૦માં અમદાવાદમાં છઠ્ઠું અધિવેશન મળ્યું ત્યારે, એક પ્રયોગ તરીકે એમાં સાહિત્ય, ઇતિહાસ અને વિજ્ઞાન એમ ત્રણ વિભાગો રાખવામાં આવ્યા હતાં અને તેમાં વિભાગીય પ્રમુખ તરીકે રમણભાઈ નીલકંઠ, બળવંતરાય ઠાકોર અને સાંકળચંદ શાહની વરણી થઈ હતી. પરિષદના જીવનનો આ પહેલો વળાંક હતો. ૧૯૨૦ સુધીમાં સ્વ. રણજિતરામ પરિષદના પ્રેરક ચાલક બળ હતા. ૧૯૨૦થી ૧૯૨૮ સુધી રમણભાઈ નીલકંઠ અને શ્રી આનંદશંકર ધ્રુવનું નેતૃત્વ મળ્યું ત્યાર બાદ પરિષદનું સુકાન કનૈયાલાલ મુનશીના હાથમાં આવ્યું તે છેક ૧૯૫૫ સુધી રહ્યું. ૧૯૫૫માં પરિષદે લોકશાસનની પ્રણાલિકા અપનાવી અને બંધારણ નિર્ધારિત કર્યું.
ક્ષેત્રવિસ્તાર
મુખ્યત્વે સંમેલનો અને જ્ઞાનસત્રોમાં નિબંધવાંચન ઉપરાંત પુસ્તકો અને સામયિકોનાં પ્રદર્શનો, પાદપૂર્તિ, મુશાયરાઓ જેવાં વિભાગો શરૂઆતથી જ વિકસતાં જતાં હતાં અને સાથેસાથે પુસ્તકપ્રકાશનપ્રવૃત્તિ પણ એકંદરે સંતોષકારક હતી. ભાવનગરમાં યોજાયેલા સંમેલનમાં પ્રથમ વખત સાહિત્ય, ઇતિહાસ અને વિજ્ઞાનના વિભાગો ઉપરાંત જૈન વિભાગને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. નડીઆદમાં યોજાયેલા ૯માં અધિવેશનમાં ધર્મતત્ત્વજ્ઞાન, સમાજ અને અર્થશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, લલિત કલા અને પત્રકારત્વ એમ સાત વિભાગોને સ્થાન આપીને પરિષદે પોતાના ક્ષેત્રને વિસ્તાર્યું હતું.
પ્રવૃત્તિઓ
સર્જનાત્મક કૃતિઓનું વાચન, પરિસંવાદ, પરીક્ષાઓ, ગોષ્ઠિઓ, કાર્યશિબિરો અને વ્યાખ્યાનો પરિષદપ્રવૃત્તિમાં કેન્દ્ર સ્થાને છે. ગોવર્ધનભવનમાં ૩૦૦ બેઠકોવાળું અદ્યતન સભાગૃહ અને સીમિત પ્રેક્ષકો માટેના પરિસંવાદ ખંડો છે. બહારગામથી અમદાવાદમાં આવતા કલાપ્રેમીઓ તથા સંશોધકોને એમની કામગીરીમાં સહાયરૂપ થવાના હેતુથી પરિષદનું અતિથિગૃહ ઓછા ખર્ચે ઉતારાની વ્યવસ્થા આપે છે. તેમજ ગોવર્ધન ભવનમાં વિશાળ પ્રાંગણની પણ સગવડ છે જે હવે મેઘાણી પ્રાંગણ તરીકે ઓળખાય છે.
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સંચાલિત ચી.મં. ગ્રંથાલય જાહેર ગ્રંથાલય છે જેને ગુજરાત સરકારે માન્યતા આપેલી છે. અહીં ગુજરાતી ભાષાસાહિત્યના સર્વે પુસ્તકો એકત્ર થઈ રહ્યાં છે. આ ગ્રંથાલયમાં કેટલીક હસ્તપ્રતો અને ઈ.સ. ૧૯૦૦ પહેલાંના પુસ્તકો તેમજ દુર્લભ સાહિત્યિક સામાયિકો, સંદર્ભગ્રંથો અનેક સાહિત્યકારોના ગ્રંથસંગ્રહો તેમજ અગ્રગણ્ય સાહિત્યકારોના ફોટોગ્રાફનો સંગ્રહ પણ સચવાય છે.