cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
પ્રાચીન ઇજિપ્ત
દફનવિધિ
પ્રાચીન ઇજિપ્તમાં મૃત્યુ પછીના જીવનની એક કલ્પના હતી. પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ દફનવિધિને લગતી ઝીણવટપૂર્વક વિકસાવવામાં આવેલી પ્રથા પાળતા હતા જેનો તેઓ આત્માની અમરતા માટે જરૂરી માનતા હતા. આ પરંપરાઓ કે પ્રથાઓમાં મમીફિકેશન (મડદામાં મસાલા ભરીને મમી બનાવવું) દ્વારા મૃતકના શરીરને સાચવવું, દફનવિધિ યોજવી અને મૃતક સાથે જીવનજરૂરી અને ભોગવિલાસની ચીજવસ્તુઓ મૂકવાની બાબતો સામેલ હતી. કબરમાં મૃતક શરીર સાથે મૃત્યુ પછીના જીવનમાં ઉપયોગી થાય તેવી ચીજવસ્તુઓ રાખવામાં આવતી હતી. જૂનાં શાસન કાળ અગાઉ રણના ખાડામાં દફનાવવામાં આવતાં મૃતદેહો ડેસિકકેશન દ્વારા સચવાતા હતા. પ્રાચીન ઇજિપ્તના ગરીબ લોકો ધનિક વર્ગની જેમ વ્યવસ્થિત અને ઝીણવટથી દફનવિધિ કરી શકતાં નહોતા અને તેઓ મૃતકો સાથે જરૂરી ચીજવસ્તુઓ કબરમાં મૂકી શકતા નહોતા. તેમના માટે પ્રાચીન ઇજિપ્તના સંપૂર્ણ ઇતિહાસમાં સૂકી, રણ જેવી સ્થિતિ આશીર્વાદ સમાન બની રહી હતી. સમૃદ્ધ ઇજિપ્તવાસીઓએ તેમના મૃત શરીરને દફનાવવા પથ્થરની કબરો બનાવવાનું શરૂ કર્યુ હતું. તેના પરિણામે તેઓ કળાત્મક મમિફિકેશનનો ઉપયોગ કરતાં હતાં, જેમાં આંતરિક અંગો દૂર કરવાની, મૃત શરીરને શણના કાપડમાં વીંટાળવવાની અને તેને પથ્થરની ચોરસ શબપેટી કે લાકડાની દફનપેટીમાં દફનાવવામાં આવતું હતું. ચોથા રાજવંશની શરૂઆત થતાં મોટી કેનોપિક બરણીઓમાં શરીરના કેટલાંક ભાગ અલગ રીતે સાચવવામાં આવતાં હતા.
thumb|left|એનિબસ પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓના મમિફિકેશન અને દફનવિધિ સાથે સંકળાયેલા દેવતા હતા. અહીં તેઓ મમિની સંભાળ રાખતા. નવા શાસન કાળ સુધીમાં પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ મમિફિકેશન (મડદામાં મસાલો ભરી તેની મમી બનાવવું)ની કળામાં પારંગત થઈ ગયા હતા. તેની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિ 70 દિવસ લે છે, જેમાં આંતરિક ઇન્દ્રિયો, નાક વાટે મગજ દૂર કરવું અને નેટ્રોન તરીકે ઓળખતા મીઠાના મસાલામાં શરીરને સૂકવવાની કળા સામેલ હતી. તે પછી મૃત શરીરને મંતરેલા તાવીજ સાથે શણના કપડામાં વીંટાળી દેવામાં આવતું હતું અને ત્યારબાદ સુશોભિત કફનપેટીમાં રાખી દેવામાં આવતું. ટોલેમેઇક અને રોમન યુગ દરમિયાન મૃતકના શરીરને સાચવવાની પ્રથા નબળી પડી ગઈ અને મમીના બહરાના દેખાવ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
ધનિક ઇજિપ્તવાસીઓને ભોગવિલાસની વિવિધ ચીજવસ્તુઓ સાથે દફનાવવામાં આવતાં હતા, પણ સમાજના તમામ તબક્કાના લોકોની દફનવિધિમાં મૃતક માટે જરૂરી સામગ્રી મૂકતાં હતાં. નવા કાળની શરૂઆતમાં કબરમાં શબ્તી (દફનવિધિને લગતાં પૂતળાં)ની સાથે મૃત્યુ પછીના જીવનને ઉપયોગી પુસ્તકો અર્થાત્ મૃતના પુસ્તકો મૂકવામાં આવતાં હતા શબ્તી પૂતળાં જીવન પછીના જીવનમાં મૃતક આત્મા માટે શારીરિક શ્રમને લગતાં કામ કરે છે તેવું માનવામાં આવતું હતું. દફનવિધિ પછી મૃતકના જીવિત સગાસંબંધીઓ અવારનવાર કબર પર ભોજન લાવે અને મૃતક વતી પ્રાર્થના કરે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી.
લશ્કર
thumb|right|ઇજિપ્તીયન રથ વિદેશી આક્રમણ સામે ઇજિપ્તનું સંરક્ષણ કરવા અને પ્રાચીન સમયમાં પૂર્વ ભૂમધ્યસમુદ્ર નજીક વિસ્તારોમાં ઇજિપ્તના પ્રભુત્વ માટે પ્રાચીન ઇજિપ્તીયન લશ્કર જવાબદાર હતું. જૂના શાસન કાળ દરમિયાન સિનાઈ ઉચ્ચપ્રદેશના સૌથી ઊંચા શિખર સિનાઈમાં ખાણ ઉદ્યોગના અભિયાનનું સંરક્ષણ કરવાની જવાબદારી લશ્કરની હતી. સૈન્યએ પહેલા અને બીજા વચગાળાના સમયગાળા દરમિયાન આંતરિક યુદ્ધોમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા અદા કરી હતી. લશ્કર નુબિયા તરફના માર્ગ પર બુહેન શહેરના માર્ગ જેવા મહત્વપૂર્ણ વેપારી માર્ગોની પડખે કિલ્લેબંધીની જાળવણી કરવાની જવાબદારી પણ લશ્કરની હતી. લશ્કરી થાણાઓ તરીકે ઉપયોગમાં આવે તેવા કિલ્લાઓનું નિર્માણ થતું, જેનો લેવન્ટ (પૂર્વ ભૂમધ્ય પ્રદેશ)ના અભિયાન માટે બેઝ તરીકે ઉપયોગ થતો હતો. નવી રાજાશાહીમાં એક પછી એક ફેરોએ કુશ અને લેવન્ટના વિવિધ ભાગો જીતવા ઇજિપ્તીયન સૈન્યનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
ધનુષ્ય અને તીર, ભાલાં અને ઢાલ જેવા વિશિષ્ટ લશ્કરી શસ્ત્રો લાકડીની ફ્રેમ પર પ્રાણીઓની ચામડી ખેંચીને બનાવવામાં આવતાં હતાં. નવી રાજાશાહીમાં સૈન્યએ રથોનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો જેને અગાઉ હાયકસોસ આક્રમણકર્તાઓએ દાખલ કર્યા હતા. કાંસાનો સ્વીકાર કર્યા પછી શસ્ત્રો અને બખતરની ગુણવત્તામાં સુધારો ચાલુ રહ્યો હતો. તે પછી ઢાલ કાંસના બકલ સાથે લાકડામાંથી બનતાં હતા, કાંસના પોઇન્ટ સાથે અણીદાર ભાલા બનાવવામાં આવતાં હતાં અને એસિયાટિક સૈનિકો પાસેથી ખોપેશનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હતો. સામાન્ય રીતે કળા અને સાહિત્યમાં રાજાને લશ્કરનું નેતૃત્વ કરતાં દર્શાવવામાં આવતા હતા અને સીકેનેન્રે તાઓ બીજો અને તેમના પુત્રો કેટલાક રાજાઓએ આમ કરીને તેના પુરાવા આપ્યા છે. જનતામાંથી સૈનિકોની ભરતી થતી હતી, પણ નવી રાજશાહી દરમિયાન અને ખાસ કરીને તે પછી ઇજિપ્ત માટે લડવા નુબિયા, કુશ અને લિબિયામાંથી ભાડૂતી સૈનિકોની ભરતી કરવામાં આવતી હતી.
તકનીક
તકનીક, દવા અને ગણિતમાં પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓએ ઉત્પાદકતા અને કુશળતામાં ઊંચા માપદંડો પ્રસ્થાપિત કર્યાં હતા. પરંપરાગત એમ્પિરિસિઝમ એડવિન સ્મિથ અને એબર્સ પેપીરી (ઇ. સ. પૂર્વ 1600) દ્વારા પ્રાપ્ત પુરાવા પ્રમાણે, પરંપરાગત જ્ઞાનનો સૌપ્રથમ શ્રેય ઇજિપ્તને જાય છે તથા વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિના મૂળિયા પણ પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ સુધી ખેંચી જાય છે. ઇજિપ્તવાસીઓએ તેમના પોતાના વર્ણાક્ષરો અને દશાંશ પદ્ધતિની રચના કરી હતી. thumb|left|upright|ગ્લાસ ઉત્પાદન એક સુવિકસિત કળા હતી.
સુશોભિત વાસણો અને કાચ
જૂની રાજશાહી પહેલાં પણ પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓએ ફાઇયાંસ તરીકે ઓળખાતા કાચના સુશોભિત વાસણો વિકસાવ્યા હતા, જેને તેઓ કળાત્મક અર્ધકિંમતી પથ્થર તરીકે લેતાં હતાં. ફાઇયાંસ સિલિકા, થોડો ચૂનો અને સોડા અને તાબામાંથી બનેલા સીરામિક છે. આ ચીજવસ્તુનો ઉપયોગ મણકા, ટાઇલ્સ, પૂતળાં અને નાનાં માટીના વાસણો બનાવવા માટે થતો હતો. ફાઇયાંસની રચના માટે કેટલીક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થઈ શકતો હતો, પણ માટી પર ચીજવસ્તુઓનો ભૂકો ગળી લુબ્દિ સ્વરૂપે લગાવવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ તેને તપાવવામાં આવતું હતું. આવી જ એક અન્ય સંબંધિત પદ્ધતિ દ્વારા પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ ઇજિપ્તયન બ્લુ તરીકે જાણતું રંગદ્રવ્ય બનાવતાં હતાં. ઇજિપ્તયન બ્લુને બ્લુ ફ્રિટ પમ કહેવાતું હતું, જેને સિલાકા, કોપર, ચૂનો અને નેટ્રોન જેવા આલ્કલીને ગરમ કરીને અથવા ઓગાળીને બનાવવામાં આવે છે. આ ઉત્પાદનનો ઉપયોગ રંગદ્રવ્ય તરીકે થતો હતો.
પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ ઉત્તમ કુશળતા સાથે કાચમાંથી વિવિધ પ્રકારની ચીજવસ્તુઓનું સર્જન કરી શકતાં હતાં, પણ તેમણે આ પદ્ધતિ કે પ્રક્રિયા સ્વતંત્રપણે વિકસાવી હતી કે નહીં તે બાબત સ્પષ્ટ નથી. ઉપરાંત તેઓ પોતે કાચના ગ્લાસ બનાવતાં હતા કે અગાઉથી તૈયાર કરેલા ધાતુની પાટોની આયાત કરતાં હતાં અને પછી તેને ઓગાળીને જોઈએ તેવા આકારમાં ઢાળતાં હતાં તે વાત પણ સ્પષ્ટ નથી. જોકે ચીજવસ્તુઓ બનાવવામાં તેઓ નિપુણ હતા અને ફિનિશ્ડ ગ્લાસના રંગનું નિયંત્રણ રાખવામાં ટ્રેસ એલિમેન્ટ ઉમેરતાં હતા. પીળો, લાલ, લીલો, જાંબલી અને સફેદ જેવા અનેક રંગનું ઉત્પાદન થતું હતું અને કાચ કાં તો પારદર્શક અથવા અપારદર્શક બનાવવામાં આવતાં હતાં.
દવાઓ
ધનિક લોકોના ભોજનમાં ખાંડનું પ્રમાણ વધારે રહેતું હતું, જેના પગલે દાંતના પેઢાને લગતાં રોગને પ્રોત્સાહન મળતું હતું. કબરની દિવાલો પર શરીરના બાંધા અને વિકાસની પ્રશંસા કરી હોવા છતાં ઉચ્ચ વર્ગના લોકોની મમીઓ અનહદ ભોગવિલાસની જીવન પર થયેલી અસરો દર્શાવે છે. સરેરાશ પુખ્ત આયુષ્ય પુરુષો માટે 35 અને મહિલાઓ માટે 30 વર્ષ જેટલું હતું, પણ 33 ટકા વસતી બાળપણમાં જ મૃત્યુ પામતી હોવાથી પરિપક્વ અવસ્થા સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ હતું.
પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસી દાક્તરો તેમની ઉપચાર કરવાની કુશળતા માટે પ્રાચીન નિકટપૂર્વમાં પ્રસિદ્ધ હતા. ઇમ્હોતેપ જેવા વૈદ્ય તો તેમના મૃત્યુ પછી લાંબા સમય સુધી પ્રસિદ્ધ હતાં. હેરોડોટસે નોંધ્યું છે કે ઇજિપ્તયન વૈદ્યમાં વિશિષ્ટતાનું પ્રમાણ વધારે છે. કેટલાંક વૈદ્ય માત્ર માથા કે પેટને લગતાં રોગોની સારવાર કરે છે જ્યારે અન્ય વૈદ્ય આંખોનો તો કેટલાંક દાંતો સાથે સંબંધિત રોગ મટાડે છે. દાક્તરોને તાલીમ પર અખ કે "હાઉસ ઓફ લાઇફ" સંસ્થામાં યોજવામાં આવતી હતી, જે નવા રાજવંશ દરમિયાન પર-બેસ્તેતમાં સૌથી જાણતું હેડક્વાર્ટર હતું. પશ્ચાતવર્તી સમયગાળામાં આ તાલીમ અબીડોસ અને સેઇસમાં યોજાતી હતી. મેડિકલ પેપરી શરીરશાસ્ત્ર, ઇજાઓ અને વ્યાવહારિક ઉપચારોનું પરંપરાગત અનુભવ આધારિત જ્ઞાન દર્શાવે છે.
જખમો ભરવા તેના પર મધ સાથે કાચું માંસ, સફદે શણ, સુતર, જાળીદાર કપડું, રૂ અને લોહીશોષી લેતાં કપડાને ભીંજવીને પાટાપીંડી કરવામાં આવતી, જેથી ચેપ ન લાગે. અફીણનો ઉપયોગ પીડામાંથી મુક્તિ મેળવવા થતો હતો. સારું આરોગ્ય જાળવવા દરરોજ ડુંગળી અને લસણનો ઉપયોગ થતો હતો અને તેના સેવનથી અસ્થમામાંથી મુક્તિ મળે છે તેવું માનવામાં આવતું હતું. પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસી સર્જનો જખમ પર ટાંકાં લેતાં હતા, તૂટી ગયેલા હાડકાં સાંધી કે જોડી દેતાં હતા અને રોગગ્રસ્ત અવયવનો કાપી નાંખતા હતા, પણ તેઓ કેટલીક ઇજાઓને ગંભીર અને જીવલેણ ગણતા હતા અને દર્દીનું મૃત્યુ ન થાય ત્યાં સુધી તેને પીડામાંથી રાહત મળે તેવી જ સારવાર કરી શકતાં હતા.
નૌકાશાસ્ત્ર
ઇ. સ. પૂર્વે 3000માં પ્રારંભિક ઇજિપ્તવાસીઓ લાકડાનાં સુંવાળા પાટિયામાં કેવી રીતે નૌકા બનાવવી તેની જાણકારી હતી. આર્કેલિઓજિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ અમેરિકાના અહેવાલો જણાવે છે કે જૂનામાં જૂની નૌકાઓ હજુ સુધી દટાયેલી છે અને તેને બહાર કાઢવાની બાકી છે. અબીડોસમાં 14 સંશોધકોના જૂથે લાકડાના સુંવાળા પાટિયા બનાવ્યાં હતા, જે એકીસાથે તણાઈ ગયા હતા. ન્યૂયોર્ક યુનિવર્સિટીના ઇજિપ્તોલોજીસ્ટ ડેવિડ ઓ કોનોર દ્વારા સંશોધિત વણેલા પાટા શોધાયા છે, જેનો ઉપયોગ લાકડાના સુવાળાંના પાટિયાને એકીસાથે બાંધવા માટે થતો હતો તથા સાંધા જોડાયેલા રહે તે માટે લાકડાના સુંવાળા પાટિયા વચ્ચે સરાડો કે ઘાસ જેવી નકામી વસ્તુઓ બેસાડવામાં આવતી હતી. આ બધી નૌકા રાજા ખાસેખેમ્વીની કબર નજીક એકસાથે ડૂબી ગઈ હતી. તેના પગલે એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ નૌકા રાજા ખાસેખેમ્વીની હશે, પણ 14 નૌકામાંથી એક ઇ. સ. પૂર્વે 3000ની છે અને આ નૌકા સાથે ડૂબી ગયેલા બરણીઓ પણ આગળનો સમયગાળો સૂચવે છે. ઇ. સ. પૂર્વે 3000ની આ નૌકા 75 ફૂટ લાંબી હતી અને તે આગળના ફેરોહની હશે તેવું માનવામાં આવે છે. પ્રોફેસર ઓ કોનોરના જણાવ્યા મુજબ, 5,000 વર્ષ જૂની નૌકા પણ કદાચ રાજા આહાની હશે.
પ્રારંભિક ઇજિપ્તવાસીઓ લાકડાંના પાટિયા એકસાથે બાંધવા લાકડાંના પેચ કે સ્ક્રૂ સાથે તેને કેવી જોડવા તેની જાણકારી પણ ધરાવતાં હતાં. લાકડાને પાણી સામે સુરક્ષિત બનાવવા તેઓ ડામરનો ઉપયોગ કરતા. ખુફુ નૌકાની લંબાઈ 43.6 મીટર હતી. તે ગિઝાના મહાન પિરામીડના તળિયે ગિઝાના પિરામીડ સંકુલમાં એક ખાડાની અંદર સુરક્ષિત છે. આ નૌકા ઇ. સ. પૂર્વે 2500ની આસપાસ ચોથા રાજવંશની હોવાનું મનાય છે. તે પૂર્ણ કક્ષાનું અત્યારે પણ સચાવેયલું સુરક્ષિત ઉદાહરણ છે, જે કદાચ સૂર્ય દેવતાનું પ્રતિકાત્મક કાર્ય પૂર્ણ કરતી હશે. પ્રારંભિક ઇજિપ્તવાસીઓ વેહ અને સાલ સાથે આ નૌકાના લાકડાના પાટિયા કેવી રીતે બાંધવા તેની પણ જાણકારી ધરાવતાં હતાં. પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ નાઇલમાં સરળતાથી અવરજવર કરવા મોટી નૌકાઓનું નિર્માણ કરવાની કળાથી વાકેફ હોવા છતાં તેઓ સારા ખલાસીઓ તરીકે જાણતી નહોતા અને ભૂમધ્ય સમુદ્ર કે રાતા સમુદ્રમાં વ્યાપક દરિયાઈ મુસાફરી કરતાં નહોતા.
ગણિતશાસ્ત્ર
ગણિતશાસ્ત્રને લગતી ગણતરીઓનું સૌથી જૂનાં પ્રમાણિત ઉદાહરણો રાજશાહી પહેલાંના નકાદા કાળમાં જોવા મળે છે. તેમાં સંપૂર્ણપણે વિકસીત આંકડા પદ્ધતિ જોવા મળે છે. એક શિક્ષિત ઇજિપ્તીયન માટે ગણિતનું કેટલું મહત્વ હતું તે નવી રાજશાહીનો કથિત પત્ર સૂચવે છે, જેમાં લખનાર પોતાની અને અન્ય લેખક વચ્ચે જમીન, મજૂરી અને અનાજના હિસાબ જેવા દૈનિક ગણતરીના કાર્યો સંબંધે સ્પર્ધા યોજવાની દરખાસ્ત મૂકે છે. રહાઇન્ડ મેથેમેટિકલ પેપીરસ અને મોસ્કો મેથેમેટિકલ પેપીરસ જેવા વર્ણનો દર્શાવે છે કે પ્રાચીન કાળમાં ઇજિપ્તિયનો ચાર મૂળભૂત ગાણિતિક ક્રિયા કરી શકતા હતા-સરવાળો, બાદબાકી, ગુણાકાર અને ભાગકાર. તેઓ અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતાં હતાં, બોક્સ અને પીરામિડના કદની ગણતરી કરતાં હતા અને સમચોરસ, ત્રિકોણ, વર્તુળના ક્ષેત્રફળની ગણતરી કરતાં હતા. એટલું જ નહીં તેઓ પૃથ્વીના ક્ષેત્રફળની ગણતરી કરવાની કળાથી પણ પરિચિત હતા. તેઓ બીજગણિત અને ભૂમિતીની મૂળભૂત વિભાવનાને સમજતાં હતા અને શ્રેણીબદ્ધ સમીકરણોના સાદા અને સરળ સમૂહનો ઉકેલી શકતાં હતાં.
ગાણિતિક લેખનપદ્ધતિ દશાંશમાં હતી. તેનો આધાર હાઇરોગ્લિફિક (ચિત્રાત્મક) સંકેતો હતા. દસથી લઈને 100, 1000, 10,000 એમ 10,00,000 સુધી જુદી જુદી સંજ્ઞા હતી. માથાની ઉપર હાથ ફેલાવીને ઊભેલો માણસ એટલે દસ લાખ. ઇચ્છિત આંકડો લખવા માટે આ દરેક સંજ્ઞા જરૂરી હોય ત્યાં સુધી ઉમેરવી પડતી હતી. એટલે કે આઠ કે 800 લખવા, દસ કે 100 માટેની સંજ્ઞા આઠ વખત લખવી પડતી હતી તેમની ગાણિતીક પદ્ધતિઓમાં એકથી મોટી સંખ્યા સાથે મોટા ભાગના અપૂર્ણાંક દર્શાવી શકતાં ન હોવાતી પ્રાચીન ઇજિપ્તીયન અપૂર્ણાંકો એકથી નાના કેટલાંક અપૂર્ણાંકોના સરવાળા સ્વરૂપે લખાતા હતાં. દાખલા તરીકે, બે પંચમાંશ અપૂર્ણાંકને એક તૃતિયાંશ અને એક પંચમાંશના સરવાળામાં લખવામાં આવતો હતો. આ પદ્ધતિ સરળ બનાવવા મૂલ્યોના વિવિધ પ્રમાણભૂત ટેબલનો ઉપયોગ થતો હતો. જોકે કેટલાંક સામાન્ય અપૂર્ણાંકો વિશિષ્ટ ચિત્રાત્મક સંકેત દ્વારા લખાતા હતાં, આધુનિક બે તૃતિયાંશને સમાનાર્થ જમણી બાજુ પર દર્શાવવામાં આવે છે.
પ્રાચીન ઇજિપ્તીયન ગણિતશાસ્ત્રોની પાયથાગોરેન પ્રમેયના આધાર પર મજબૂત પકડ હતી. દાખલા તરીકે, એક ત્રિકોણની બાજુઓનો ગુણોત્તર 3-4-5 હતો ત્યારે કાટખૂણો બરોબર કર્ણ સામે હતો. તેઓ વર્તુળના વ્યાસમાંથી એક નવમાંશ ભાગ બાદ કરીને તેનો વર્ગ કરીને વર્તુળનું ક્ષેત્રફળનો અંદાજ મેળવી શકતા હતાઃ
જે π r 2.ઇમહૌસેન et al. (2007) પાનું 31 ના સમીકરણની વધુ નજીક છે.
આ સુવર્ણ ગુણોત્તર પીરામિડ સહિત ઇજિપ્તના અનેક બાંધકામમાં જોવા મળે છે, પણ તેનો ઉપયોગ સપ્રમાણતા અને સુમેળ સાધવાની આંતરિક સૂઝ સાથે ગાંઠયુક્ત દોરડાના ઉપયોગના જોડાણની પ્રાચીન ઇજિપ્તીયન અભ્યાસ કે ટેવનું પરોક્ષ પરિણામ પણ હોઈ શકે છે.
વારસો
thumb|ડો. ઝાહી હવાસ સુપ્રીમ કાઉન્સિલ ઓફ એન્ટિક્વીટીઝના વર્તમાન સેક્રેટરી જનરલ છે. પ્રાચીન ઇજિપ્તની સંસ્કૃતિ અને સ્મારકોએ દુનિયા પર કાયમી અસર છોડી છે દાખલા તરીકે દેવી આઇસિસની પ્રતિમા રોમન સામ્રાજ્યમાં લોકપ્રિય બની હતી અને સ્મારક સ્તંભો અને અન્ય અવશેષો રોમન મોકલવામાં આવ્યાં હતાં. રોમનો ઇજિપ્તીયન શૈલીના સ્મારકો ઊભા કરવા ઇજિપ્તમાંથી બિલ્ડિંગ મટિરિયલની આયાત પણ કરતાં હતાં. હેરોડોટસ, સ્ટ્રેબો અને દિઓદોરસ સિકુલસ જેવા પ્રારંભિક ઇતિહાસકારો રહસ્યમય સ્થળ તરીકે જોવાતી ઇજિપ્તની ધરતીનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેના પર લખ્યું હતું. મધ્યકાલીન કાળ અને પુનર્જાગરણ યુગો દરમિયાન ખ્રિસ્તી ધર્મ અને પાછળથી ઇસ્લામ ધર્મના ઉદય પછી ઇજિપ્તની મૂર્તિપૂજક સંસ્કૃતિનું પતન થયું હતું, પણ ધુલ-નુન અલ-મિસરી અને અલ-મક્રિઝી જેવા મધ્યયુગના નિષ્ણાતોના લખાણોમાં ઇજિપ્તના અવશેષોમાં રસ જોવા મળે છે.
17મી અને 18મી સદીમાં યુરોપના મુસાફરો અને પ્રવાસીઓએ ઇજિપ્તના ભવ્ય ભૂતકાળને પુનર્જીવિત કર્યો હતો અને તેમના પ્રવાસ વિશે વાતો લખી હતી. તેના પગલે યુરોપમાં ઇજિપ્તોમેનિયા છવાઈ ગયો હતો. તેના કારણે ઇજિપ્તમાં કલેકટર્સનું આગમન થયું, જેઓ અનેક મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક અવશેષો તેમની સાથે લઈ ગયા અને ઊંચી કિંમતે તેનું વેચાણ કર્યું. યુરોપના વસાહતી શાસને સંસ્થાનવાદે ઇજિપ્તના મહત્વૂપૂર્ણ ઐતિહાસિક વારસાનો નાશ કર્યો હોવા છતાં કેટલાંક વિદેશીઓ વધારે હકારાત્મક પરિણામો ધરાવે છે. દાખલા તરીકે નેપોલીયને સૌપ્રથમ ઇજિપ્તોલોજીના અભ્યાસની વ્યવસ્થા કરી હતી. તે ઇજિપ્તના કુદરતી ઇતિહાસનો અભ્યાસ કરવા અને દસ્તાવેજો તૈયાર કરવા 150 વિજ્ઞાનીઓ અને કળાકારોનો પોતાની સાથે લઈ ગયો હતો, જે Description de l'Ėgypte માં પ્રકાશિત થયો હતો. 19મી સદીમાં ઇજિપ્તની સરકાર અને પુરાતત્વવિદોએ સાંસ્કૃતિક મહત્વનો સ્વીકાર કર્યો અને ઉત્ખનનમાં સંકલન કર્યું. અત્યારે સુપ્રીમ કાઉન્સિલ ઓફ એન્ટિક્વિટીસ તમામ ઉત્ખન્નોને મંજૂરી આપે છે અને તેના પર દેખરેખ રાખે છે, જેનો હેતુ વધુ સંશોધન કરવાનો અને માહિતી મેળવવાનો છે, નહીં કે ખજાનો શોધવાનો. આ કાઉન્સિલ મ્યુઝિયમ્સ પર પણ દેખરેખ રાખે છે. તેણે ઇજિપ્તના વારસાનું સંરક્ષણ કરવા સ્મારક પુનઃનિર્માણ કાર્યક્રમો તૈયાર કર્યા છે.
બાહ્ય લિન્ક્સ
શ્રેણી:ઇજિપ્ત
દાંડીયાપુર (તા. કપડવંજ)
દાંડીયાપુર (તા. કપડવંજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા  કપડવંજ તાલુકાનું એક  ગામ છે. દાંડીયાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો
પ્રત્યાયન
પ્રત્યાયન  એ માહિતીને એક સ્ત્રોત પાસેથી લઇને અન્યને પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા છે. પ્રત્યાયન પ્રક્રિયાઓ, સંકેતના માધ્યમ થકી સંકેતો અને બે પરિબળો વચ્ચે સમાન સંકેતો અને સંકેત સંબંધી સંગ્રહ છે. પ્રત્યાયન એટલે "વિચારો અને મતને વ્યક્ત કરવા કે તેનું આદાનપ્રદાન કરવું અથવા તો ભાષણ, લેખન કે ઇશારા દ્વારા માહિતી આપવી." પ્રત્યાયન એ એવી દ્વિપક્ષી પ્રક્રિયા છે જેમાં પરસ્પર સ્વીકારાયેલા લક્ષ્ય કે દિશા તરફ વિચારો, લાગણીઓ કે ખ્યાલોનું આદાનપ્રદાન કે પ્રગતિ સધાય છે. વિદ્યાશાખાતરીકે પ્રત્યાયનનો ઇતિહાસ ઘણો જૂનો છે.
સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ
પ્રત્યાયન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં મોકલનાર દ્વારા માહિતીને જે-તે સ્વરુપમાં એકઠી કરીને યોગ્ય માધ્યમ કે માર્ગ દ્વારા મેળવનારને મોકલાય છે.મેળવનાર સંદેશાને ઉકેલીને મોકલનારને તેનો પ્રતિસાદ આપે છે.પ્રત્યાયનમાં જોડાયેલા તમામ પક્ષોમાં વાતચીત માટે એક સામાન્ય બાબત હોવી જરુરી છે. માત્ર સાંભળીને થતાં પ્રત્યાયનના પ્રકારોમાં કહી સંભળાવવું, ગાવું અને ક્યારેક, અવાજની શૈલી વગેરેનો સમાવેશ છે. અમૌખિક કે સ્પર્શ દ્વારા કરી શકાય તેવા પ્રત્યાયનમાં શારીરિક હાવભાવની ભાષા, ઇશારાની ભાષા, અર્ધભાષા, સ્પર્શ, આંખો મળવી, લેખન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આમ,પ્રત્યાયન એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પરસ્પર સમજૂતી ઊભી થાય તેના પ્રયત્નમાં આપણે સમજણને સોંપીએ અને અભિવ્યક્ત કરીએ છીએ. આ પ્રક્રિયા અંતવૈયક્તિક અને આંતરવૈયક્તિક વિચારણા, નિરિક્ષણ, શ્રવણ, બોલવું, પ્રશ્ન કરવા, વિશ્લેષણ કરવું અને મૂલ્યાંકન કરવામાં કૌશલ્યનો વિશાળ સંગ્રહ માંગી લે છે. પ્રત્યાયન દ્વારા જ સહકાર અને જોડાણ ઊભું થાય છે. સફળ પ્રત્યાયનને આડે ઘણાબધા સામાન્ય અવરોધો આવે છે. સંદેશાનો અતિભાર (જ્યારે વ્યક્તિ એક જ સમયે પુષ્કળ સંદેશા મેળવે છે) અને સંદેશાની જટિલતા નો આ અવરોધોમાં સમાવેશ થાય છે.
પ્રત્યાયનના પ્રકારો
દરેક માનવીએ પ્રત્યાયનનો સામનો કરવા માટે શારીરિક હાવભાવની ભાષા, અવાજની શૈલી અને શબ્દો એમ ત્રણ મુખ્ય ભાગમાંથી પસાર થવું પડે છે.એક સંશોધન પ્રમાણે:
જોકે શ્રોત્તા અને વક્તા જેવા બદલતા રહેતા પરિમાણો ના કારણે પ્રભાવની ચોક્કસ ટકાવારી જુદી જુદી હોઇ શકે, સંપુર્ણતયા પ્રત્યાયન એક ધ્યેય માટે જ મથામણ કરી રહ્યું છે અને એ રીતે અમુક કિસ્સાઓમાં વૈશ્વિક બની શકે છે. અવાજો, ઉદ્ગારો અથવા અવાજની તિવ્રતા, અંગચેષ્ટા અથવા લેખિત પ્રતિકો જેવી ઇશારા પધ્ધતિ જે વિચારો અથવા ભાવનાઓનું પ્રત્યાયન કરે છે. એક ભાષાનો ઉપયોગ ઇશારા, અવાજ, ધ્વની, અંગચેષ્ટા, અથવા લેખિત પ્રતિકો જ હોય તો શું પ્રાણીઓના પ્રત્યાયન ને ભાષા ગણી શકાય? પ્રાણીઓ પાસે ભાષાનું લેખિત સ્વરૂપ નથી પરંતુ તેઓ પરસ્પર પ્રાત્યાયન માટે એક ભાષાનો ઉપયગ કરે છે.એ અર્થમાં પ્રાણીઓના પ્રત્યાયનને એક અલગ ભાષા ગણી શકાય.
માનવની બોલચાલ અને લખવાની ભાષાઓને (ક્યારેક ધાતુઓ તરીકે ઓળખાતા) પ્રતિકો અને વ્યાકરણના (નિયમો), જેના દ્વારા પ્રતિકોનો ઉપયોગ થાય છે, તેને ઇશારાઓની પધ્ધતી તરિકે વર્ણવવામાં આવે છે."ભાષા" શબ્દનો ઉપયોગ ભાષાના સામાન્ય ગુણધર્મ તરીકે થાય છે. માનવના બાળપણ દરમિયાન ભાષા શીખવી એ સામાન્ય છે. મોટા ભાગની માનવ ભાષાઓ પોતાની આજુબાજૂના અન્ય લોકો સાથે પ્રત્યાયન કરી શકાય તે માટે {0)અવાજ{/0} અથવા અંગચેષ્ટાની પધ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. હાલમાં હજ્જારો માનવ ભાષાઓ અસ્તિત્વમાં છે, અને તે બધી ઘણા સમાન ગુણધર્મોમાં અપવાદ હોવા છતા અમુક ચોક્કસ ગુણધર્મો સમાન હોય એવું લાગે છે. ભાષા અને બોલી વચ્ચે કોઇ સ્પષ્ટ ભેદરેખા નથી, પરંતુ "ભાષા લશ્કર અને નૌકાદળ સાથેની બોલી છે" જેવા અવતરણનો શ્રેય ભાષાશાસ્ત્રી મેક્ષ વાઇનરાઇશને આપવામાં આવે છે. એસ્પેરાંટો જેવી ઘડવામાં આવેલી ભાષાઓ, પ્રોગ્રામિંગ ભાષાઓ, અને વિવિધ ગાણિતિક ઔપચારિક ભાષાઓ માનવ ભાષાઓના સમાન ગુણધર્મો સાથે બંધાયેલી હોય તે જરૂરી નથી.
સંવાદ અને મૌખિક પ્રત્યાયન
સંવાદ બે કે તેથી વધારે જ્થ્થા વચ્ચેનો અરસપરસનો વાર્તાલાપ છે. વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્રનો મૂળશબ્દ (માંગ્રીક διά(diá,through) + λόγος(logos, word,speech)વિભાવના અર્થના પ્રવાહ) એ કહેવુ જરુરી નથી કે કયા માણસો આ શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે, વૈચારિક ગુયવાડા સાથે પ્રસ્તાવના διά-(diá-,through) અને પ્રસ્તાવના δι- (di-, two) સૌથી મહત્વનો સિધ્ધાંત છે કે સંવાદ એ ખરેખર બે જુથ વચ્ચે હોય છે.
અમૌખિક પ્રત્યાયન
અમૌખિક પ્રત્યાયન એ વાતચીતની એવી પ્રક્રિયા દ્વારા શબ્દરહિત સંદેશ લેવા અને મોકલવામાં આવે છે. સંદેશ આવા સંદેશની આપલે ઇશારા, શારિરીક અભિવ્યક્તિ અથવા શારિરીક મુદ્રા; ચહેરાના હાવભાવ અને આંખનો સંપર્ક, વસ્તુની આપ-લે જેમકે કપડા, વાળની શૈલી અથવા તો વાસ્તુશિલ્પ, અથવા સંકેતાત્મક ચિન્હો, એવી જ રીતે ઉપર જણાવેલ એકંદરે તમામવર્તણુંક વાતચીત છે. અમૌખિક વાતચીત દરેક વ્યકતિની રોજબરોજની જિંદગીમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે, નોકરીયાતથી માંડીને લાગણીના સબંધોમાં. બોલવાની ક્રિયા પણ અમૌખિક મૂળતત્વ ધારાવે છે.પારાભાષા, બોલવાની ગુણવત્તા સહિત, લાગણી અને બોલવાની શૈલી, જેમ કે છંદ શાસ્ત્ર જેવી લા્ક્ષિણકતા લય, સુર અને પ્રમાણ. એ જ પ્રમાણે, લખાયેલા શબ્દોમાં પણ અમૌખિક મૂળતત્વો રહેલા છે જેમ કે,  લખાણની શૈલી , અશબ્દોની અવકાશી ગોઠવણી, અથવાનો મનોભાવના.અંગ્રેજી શબ્દનો બીજો ભાગ લાગણી(અથવા ભાવના) અને મૂર્તિ, મનોભાવનાના ચિન્હો અથવા ચિન્હોના ઉપયોગનું મિશ્રણ લખાણમાં અથવા સંદેશાની રીતમાં  લાગણીની સ્થિતિની દર્શાવવા થાય છે.
પ્રત્યાયનોના ટેલીગ્રાફી જેવા અન્ય માધ્યમો આ શ્રેણીમાં બંધ બેસે છે, જેમાં સંદેશાના મોજા વૈલ્કપિક રીતે એક વ્યક્તિ થી બીજી વ્યક્તિને પહોંચે છે. સંદેશાના આ મોજા પોતે જ શબ્દ, વસ્તુઓ અથવા માત્ર કાર્ય આલેખના પ્રતિનિધિ હોઇ શકે છે. પ્રયોગોમાં દેખાયુ છે કે માનવ આ રીતે હાવભાવ, અવાજ્ના આવર્તનો અથવા શબ્દો વિના સીધુ જ પ્રત્યાયન કરી શકે છે.
દ્રષ્ય પ્રત્યાયન
દ્રષ્ય પ્રત્યાયન તેના નામ મુજબ દ્રષ્યની મદદથી કરાતું પ્રત્યાયન છે.તે વાંચી તથા જોઇ શકાય તેવા સ્વરૂપોમાં વિચારો અને મહિતી બીજાને પહોંચાડવાનું માધ્યમ છે.તે દ્વીપરિમાણીય ચિત્રો સાથે પ્રાથમિક રીતે સંકળાયેલું હોવાથી તેમાં સંકેતો, મુદ્રણ, ચિત્રો, ચિત્ર આલેખન, આભાસ, રંગ અને વિજાણુ ઉપકરણોનો સમાવેશ થાય છે.તે માત્ર દ્રષ્ટિ પર આધારિત હોય છે.તે દ્રુષ્ય અસરથી પ્રત્યાયન કરવાનું સ્વરૂપ છે.વ્યક્તિને મહિતગાર, શિક્ષિત કરવા અથવા સમજાવવા માટે શબ્દો સહિતના દ્રષ્ય સંદેશાના વિચારને તપાસે છે. તે માહિતીને દ્રષ્ય સ્વરૂપમાં રજૂ કરતું પ્રત્યાયન છે. સારા દ્રષ્ય આલેખનનું મુલ્યાંકન સૌંન્દર્યમીમાંસાવાદ કે કલાત્મક પસંદગી પર નહીં પરંતુ પ્રેક્ષકો દ્વારા આકલનના માપ પર આધારિત છે. સૌંદર્ય તથા કુરૂપતા ના કોઇ વૈશ્વિક રીતે નક્કી થયેલા સિધ્ધાંતો નથી. માહિતીને દ્રષ્યના માધ્યમથી રજુ કરવાના હાવભાવ, દેહ ભાષા, વીડીઓ અને ટેલીવિઝન જેવા વિવિધ રસ્તાઓ છે.અહીં કોમ્પ્યુટર પર શબ્દો, ચિત્રો, આકૃતિઓ, છબીઓ વિગેરેને સુગ્રથિત રીતે રજુ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.દ્રષ્ય રજુઆત શબ્દ શબ્દનો ઉપયોગ માહિતીની વાસ્તવિક રજુઆતના સંદર્ભે વપરાયો છે. આ ક્ષેત્રમાં થયેલા તાજેતરના સંશોધનોએ વેબ ડીઝાઇન અને ચિત્રાત્મકતા આધારિત ઉપયોગીતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ગ્રાફિક ડિઝાઇનરો પોતાના વ્યાવસાયિક કામગીરીમાં પણ દ્રષ્ય પ્રત્યાયનનો ઉપયોગ કરે છે.
પ્રત્યાયનના અન્ય પ્રકારો
પ્રત્યાયાનોના વધારે ચોકકસ પ્રકારના અન્ય ઉદાહરણ:
પ્રત્યાયનનો નમૂનો
thumb|270px|પ્રત્યાન મુખ્ય પિરમાણ યોજનાthumb|270px|પ્રત્યાયન સાંકેતિક યોજના પ્રત્યાયનને સામાન્ય રીતે થોડા મુખ્ય પરિમાણો જેવા કે: વિષય (કયા પ્રકારની વસ્તુઓનું પ્રત્યાયન થાય છે), ઉદ્ગમ/વાહક/પ્રેષક/માધ્યમ (કોના દ્વારા), સ્વરૂપ (કયા સ્વરૂપમા છે), ચેનલ (કયા માધ્યમ{/1)), ગંતવ્યસ્થાન/ મેળવનાર/ લક્ષ્ય/ {2}ડીકોડર (કોને), અને હેતુ અથવા વ્યવહારૂ પાસા તરીકે વર્ણવાય છે. બે પક્ષ વચ્ચે, પ્રત્યાયનમાં જ્ઞાન અને અનુભવ આપતા કાર્ય અને સલાહ અને હુકમ અને પ્રશ્નો પુછવાનો સમાવેશ થાય છે. આ કાર્યો, પ્રત્યાયનની ઘણી રીતભાતમાંની એક, એમ ઘણા સ્વરૂપો ધારણ કરી શકે છે. આ સ્વરૂપ જુથ પ્રત્યાયનની ક્ષમતાઓ પર આધાર રાખે છે. પ્રત્યાયનનો વિષય અને સ્વરૂપ સાથે મળીને ગંતવ્યસ્થાન તરફ મોકલી શકાય તેવા સંદેશા બનાવે છે.આ લક્ષ્ય પોતે, અન્ય વ્યક્તિ અથવા જીવ, અન્ય અસ્તિત્વ ( જેવું કે કોઇ નિગમ અથવા જીવોનું જૂથ) હોઇ શકે છે.
પ્રત્યાયનને સાંકેતિક નિયમોના ત્રણ સ્તર દ્વારા સંચાલિત માહિતીના પ્રસારણની પ્રક્રિયા તરિકે જોઇ શકાય છે:
તેથી, પ્રત્યાયન એક એવું સામાજિક આદાનપ્રદાન છે જ્યાં ઓછામાં ઓછા ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરતા બે પરિબળો સંકેતો અને એક સરખા સાંકેતિક નિયમોના સમુહનો  ઉપયોગ કરે છે. અમુક અર્થમાં સામાન્ય રીતે માની લેવાયેલા નિયમો, ડાયરી અથવા સ્વ-વાર્તાલાપ, જે સામાજીક ક્રિયાપ્રતિક્રિયામાં વાર્તાલાપની ક્ષમતાના પ્રાથમિક સંપાદનને અનુસરતી બન્ને ગૌણ ઘટના દ્વારા વ્યક્તિઓમાં પરસ્પર પ્રત્યાયન સહિતના સ્વપ્રત્યાયનને અવગણે છે. સામાન્ય પ્રતિકૃતિમાં મહિતી અથવા વિષયને (દા.ત. સાદી ભાષામાં એક સંદેશો) કોઇ સ્વરૂપમાં પ્રેષક તરફથી પ્રાપ્ત કરનારને મોકલવામાં આવે છે. થોડા વધુ જટિલ સ્વરૂપમાં પ્રેષક અને મેળવનાર પરસ્પર સંકળાયેલા છે. પ્રત્યાયનનું ઉદાહરણ વક્તૃત્વ તરીકે ઓળખાય છે.બોલનારની ગળણી અને સાંભળનારની ગળણી અલગ પ્રાદેશિક પરંપરાઓ, સંસ્કૃતિઓ, અથવા જાતિના આધાર પર અલગ પડી શકે છે; જે સંદેશના ઇચ્છિત અર્થમાં ફેરફાર કરી શકે છે.પ્રસારણની ચેનલ (આ કિસ્સામાં વાતાવરણ)પરના "પ્રત્યાયનના ઘોંઘાટ"ની હાજરીમાં વિષયવસ્તુનું ગ્રહણ અને તેનું સાંકેતિક ભાષામાં રૂપાંતર ખામીયુક્ત હોઇ શકે અને તેની ધારી અસર ન થાય.સાંકેતિક લિપિમાં સંદેશ-તેનું પ્રસારણ-ગ્રહણ-લિપિને ઉકેલવાના નમુનામાં એક સમસ્યા છે કે મોકલનાર અને મેળવનાર બન્ને પાસે કૈંક એવું હોય છે જે કોડબૂકનું કામ કરે છે અને આ બન્ને કોડ બૂકો સંપુર્ણ નહીં તો પણ મહદ્દ અંશે સમાન હોય છે. નમુનામાં કોડ બૂક જેવું કૈંક અભિપ્રેત હોવા છતાં તે આખા નમુનામાં ક્યાંય પ્રદર્શિત નથી જેના લીધે ઘણી કલ્પનાત્મક સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
સહવિનિયમનના સિધ્ધાંતો પ્રત્યાયનને સર્જનાત્મક અને ગતિશીલ સાતત્યપુર્ણ પ્રક્રિયા તરિકે વર્ણવે છે. કેનેડાના સમુહ માધ્યમોના વિદ્વાન હેરોલ્ડ ઇન્નીસનો એક સિધ્ધાંત હતો કે લોકો પ્રત્યાયન માટે વિવિધ પ્રકારના માધ્યમોનો ઉપયોગ કરે છે અને તેઓ કયુ માધ્યમ પસંદ કરે છે તે સમાજની સ્થિરતા અને તેના આકાર માટે પણ વિવિધ સંભાવનાઓનો વિકલ્પ આપે છે (વાર્ક, મેકકેંઝી 1997).તેઓનું આ માટેનું વિખ્યાત ઉદાહરણ ઇજિપ્તનો ઉપયોગ કરીને અને તેઓએ પથ્થર અને પેપીરસનો ઉપયોગ કરીને પોતાને માધ્યમોમાંથી ઘડી કાઢ્યા, તે છે.તેઓ પેપીરસને 'અનંત બન્ધન ' કહેતા હતા. તેના થકી લેખિત આદેશોનું જગ્યા, સામ્રાજ્યો આરપાર પ્રસારણ શક્ય બન્યુ હતું અને તેના થકી સુદૂર લશ્કરી ચડાઇઓ અને વસાહતી શાસન શક્ય બન્યુ હતું.અન્ય પાસું પથ્થર અને 'સમય બંધન ' છે, મંદિરો અને પિરામિડોના બાંધકામ તેની આધિકારિકતાને પેઢી દર પેઢી ટકાવી શકે છે, આ માધ્યમ થકી તેઓ પોતાના સમાજમાં પ્રત્યાયનને ઘડી શકે છે. કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટી હેઠળના કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર કન્નુરએ સર્જનાત્મક શિક્ષણ નામની કૃષિ પ્રત્યાયનની એક નવી શાખા સ્થાપીને પહેલ કરી છે.
અમાનવીય અસ્તિત્વ ધરાવતા જીવંત પ્રત્યાયનો
પ્રત્યાયન તેના ઘણા પાસામાં માનવ અથવા વાંદરા પુરતું મર્યાદિત નથી .બધી જ અસ્તિત્વ ધરાવતી જીવો વચ્ચે માહિતી વિનિમય થાય છે.- દા.ત. મોકલનાર અને મેળવનાર ધ્વારા મોકલાતુ સાંકેતિક પ્રસારણ- પ્રત્યાયનનું એક સ્વરૂપ ગણી શકાય. આજ રીતે પ્રાણી પ્રત્યાયનનું બહોળુ ક્ષેત્ર છે, જે પ્રાણીશાસ્ત્રના મોટાભાગની ફલશ્રુતિ માંથી મળે છે.અને બહુ જુનવાણી ઢબમાં પરવાળા અસરકારક પ્રત્યાયનો રહયા છે. પાયાના સ્તરે કોષકીય સંકેતની આપલે, કોષોનું પ્રત્યાયન અને રાસાયણિક પ્રત્યાયન પ્રાચીન જીવતંત્રના બેકટેરીયા અને છોડ અને ફુગનું સામ્રાજ્ય. આ બધા પ્રત્યાયનોનું કામ સંકેત પહોચાડીને  ઘણી જ વિવિધતા અને વિશિષ્ટ સહકારથી  ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે.
પ્રાણી પ્રત્યાયન એ એક ભાગ એક પ્રાણીની વર્તણુક જે બીજા પ્રાણીની ચાલુ અથવા ભવિષ્યની વર્તણુક પર અસર કરે છે. ચોકકસ માનવીય પ્રત્યાયનને ઉંચી રીતે વિકસીત પ્રાણી પ્રત્યાયન તરીકે મૂકી શકાય.પ્રાણી પ્રત્યાયનના અભ્યાસને zoosemiotics (anthroposemioticsથી અલગ પાડી શકાય એવુ અમાનવીય પ્રત્યાયન ) કહે છે. જેને પ્રાણીશાસ્ત્ર, સામાજીક જીવવિજ્ઞાન અને પ્રાણીઓના જ્ઞાનવાદના વિકાસમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે.'આ બિલકુલ દેખીતુ છે કે માનુષ્ય પ્રાણીઓ સાથે પ્રત્યાયન કરવા સમર્થ છે, ખાસ કરીને ડોલફીન અને બીજા પ્રાણીઓ જેનો સરકસમાં ઉપયોગ થાય છે. તેમ છતાં આ પ્રાણીઓએ પ્રત્યાયનના ખાસ અર્થ શીખવા જરૂરી છે. પ્રાણી પ્રત્યાયન એ પ્રાણીજગતને ખરેખર વ્યાપક રીતે સમજી શકાય છે, ઝડપથી વધતા ખેતરો, અને સમાનરીતે ૨૧ મી સદીમાં અત્યાર સુધી મહત્વની ઘણી જુદી જુદી જાતના ક્ષેત્રો સમજણ જેમ કે વ્યક્તિગત પ્રતિક નામનો ઉપયોગ, પ્રાણીની ભાવના, પ્રાણી સંસ્કૃતિ અને જ્ઞાન,એ જ રીતે લૈગિંક વર્તન, સારી રીતે સમજવા લાંબી વિચારણા ક્રાંતિ લાવશે.
છોડવા અને ફુગી
છોડવાઓમાં છોડ જીવતંત્રમાં અંદરો અંદર પ્રત્યાયન જોવા મળ્યું છે દા.ત. છોડના કોષો માં અને છોડવાઓના કોષો વચ્ચે, છોડાને બિન-છોડ જીવતંત્રો વચ્ચે, ખાસ કરીને મુળીયાના ભાગમાં. છોડવાનાં મુળીયા રીઝોબીયા બેક્ટેરીયા ફૂગી સાથે અને ભૂમિગત જંતુઓ સાથે સમાંતર પ્રત્યાયન કરે છે.સંકેત માધ્યમ થકી થતી આ સમાંતર ક્રિયાપ્રફ્રિયાઓ વાક્યરચના, વ્યવહારૂ અને અર્થનિર્ધારણ નિયમો થકી સંચાલિત હોય એ વિકેન્દ્રીકૃત છોડવાના "જ્ઞાનતંતુ ચક્ર"ના કારણે શક્ય છે. છેલ્લા સંશોધનો દર્શાવે છે કે આંતર જીવતંત્ર છોડ પ્રત્યાયન પ્રક્રિયાઓ 99% ચેતાતંતુક -જેમકેબાજુના છોડવાઓને ચેતવણી આપવા માટે શાકાહારી{/1)ના કિસ્સામાં {0}બાષ્પીભવન અને આક્રમક વ્યવ્હાર દ્વારા પ્રત્યાયન કરે છે.સમાંતરે તેઓ પરોપજીવીઓજે આ શાકાહારીઓ પર આક્રમણ કરે છે તેને આકર્ષે તેવા દ્રવ્યો ઉત્પન્ન કરે છે.તણાવની પરિસ્થિતિઓમાં છોડવા પોતાના પુરોગામીઓ તરફથી મળેલા જેનેટિક કોડને અતિક્રમી શકે છે અને પોતાના દાદા-પરદાદાઓના જેનેટિક કોડ તરફ પાછા ફરે છે. ફુગી પોતાના માયસેલીયા અને ફળવિકાસને સુઆયોજિત અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે પ્રત્યાયન કરે છે.વધુમાં ફુગી, પોતાની જ તથા અન્ય જાતિઓ સહિત ફુગી સિવાયના જીવોની ઘણી વિવિધ સિમબાયોટિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ, ખાસ કરીને જીવાણુઓ, એકકોષી સાથે પ્રત્યાયન કરે છે. વાપરવામાં આવતા અર્ધ રસાયણો જીવવિજ્ઞાનના મુળના છે અને તેઓ ફંગલ જીવસૃષ્ટી પ્રત્યે ખાસ રીતે પ્રતિક્રિયા કરે છે, જ્યારે તેના થી વિપરિત રીતે તે જ રસાયણના અંશો જે સજીવ સંદેશનો ભાગ ન હોવાથી ફંગલ જીવસૃષ્ટીને પ્રતિક્રિયા કરાવતી નથી. તેનો અર્થ એ થાય કે ફંગલ જીવસૃષ્ટિ એક સરખા અણુઓ સજીવ સંદેશનો ભાગ છે કે નહીં તેને વચ્ચેનો ભેદ સમજવા માટે સક્ષમ છે. અત્યાર સુધી સંદેશ મોકલતા પાંચ અલગ અલગ અણુઓ વિષે જાણ છે પરાગ ફલન, મિલન, વિકાસ અને રોગ જેવી વિવિધ વર્તણુંક સંબંધી પેટર્નના સંકલનની કામગીરી કરે છે. વર્તણુંક સંબંધી સંકલન અને આવા પદાર્થોનું ઉત્પાદન અર્થધટનની પ્રક્રિયા દ્વારા જ પ્રાપ્ત કરે શકાય: સ્વત્વ અથવા બિન-સ્વત્વ, સજીવ નિર્દેશક, તેના તરફના સજીવ સંદેશ સંબંધિત, અથવા બિન-સંબંધિત જાતિ, અથવા “અવાજ”, દા.ત. સજીવતાના બોધ વીનાના એકસમાન અણુઓ-
શૈક્ષણિક શાખા તરીકે પ્રત્યાયન
ધણી વાર “પ્રત્યાયનશાસ્ત્ર” તરિકે ઓળખાતા પ્રત્યાયનની શૈક્ષણિક શાખા આપણે જે રીતે પ્રત્યાયન કરીયે છીએ તેની સાથે સાંકળવામાં આવે છે જેથી તે અભ્યાસ અને જ્ઞાનના મોટા માળખાને આવરી લે છે. પ્રત્યાયનની શૈક્ષણિક શાખામાં મૌખિક અને અમૌખિક સંદેશાનો સમાવેશ થાય છે. પ્રત્યાયન અંગે પાઠ્યક્રમના પુસ્તકો, વિજાણુ પ્રકાશનો, અને શૈક્ષણિક જર્નલોમાં વિદ્વતાનું એક માળખું સમજાવવામાં અને રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. જર્નલમાં સંશોધકો આપણે સૌ કઇ રીતે પ્રત્યાયન કરીએ છીએ તેના એના એક સતત વિસ્તરતી સમજણ માટેના પાયા જેવા અભ્યાસો ના પરિણામોનો અહેવાલ આપે છે. પ્રત્યાયન ઘણા તબક્કે ( ઘણી વાર તો માત્ર એક કાર્ય માટે), ઘણી રીતે, અને મોટા ભાગના લોકો મટે તથા ચોક્કસ મશીનો માટે ઘટતું હોય છે. બધા નહીં તો પણ ઘણાં અભ્યાસ ક્ષેત્રો પોતાનું અમુક ધ્યાન પ્રત્યાયન પર કેન્દ્રિત કર્તા જ હોય છે જેથી પ્રત્યાયન વિષે વાત કરતી વખતે આપણે પ્રત્યાયના જે પાસા વિષે વાત કરતા હોઇએ તે વિષે ખાત્રીબધ્ધ હોઇએ તે અગત્યનું છે.પ્રત્યાયનની વ્યાખ્યા બૃહદ છે અને અમુક લોકો માને છે કે માનવની માફક જ પ્રાણીઓ પણ પ્રત્યાયન કરતા હોય છે અને અમુક લોકો ખુબ જ સંકુચિત છે જેઓ માત્ર સાંકેતિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયા ના માનવીય માપદંડની મર્યાદામાં રહીને જ મુલવે છે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:પ્રત્યાયન
કિરણ મઝુમદાર-શો
કિરણ મઝુમદાર-શો ( હિંદી:किरण मजूमदार-शॉ, ( કન્નડ: ಕಿರಣ್ ಮಜುಮ್ದರ್ ಷ) (જન્મ : ૨૩ માર્ચ, ૧૯૫૩) ભારતના ઉદ્યોગસાહસિક છે. તેઓ બાયોકોન લિમિટેડના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર છે.
જીવનચરિત્ર
તેમણે ઇ. સ. ૧૯૭૮માં બાયોકોનની સ્થાપના કરી હતી અને પ્રોડક્ટ્સનો સંતુલિત બિઝનેસ પોર્ટફોલિયો અને મધુપ્રમેહ, ઓન્કોલોજી અને ઓટો-ઇમ્યુન બિમારીઓ પર સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને તેમની કંપનીને ઔદ્યોગિક ઉત્સેચક ઉત્પાદક કંપનીમાંથી એક સંપૂર્ણ સંકલિત બાયો-ફાર્માસ્યુટિલ કંપની બનાવામાં આગેવાની લીધી હતી. તેમણે બે પેટાકંપનીઓની પણ સ્થાપના કરી હતી, જેમાં ડિસ્કવરી રિસર્ચ માટેની વિકાસ સહાય સેવા પૂરી પાડવા સિનજીન (૧૯૯૪) અને ક્લિનિકલ ડેવલપમેન્ટ સર્વિસિસ માટે ક્લિનિજીન (૨૦૦૦)નો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ બાયોટેકનોલોજીને એક ક્ષેત્ર તરીકે વિકસાવવામાં રસ ધરાવે છે તેમજ કર્ણાટકના વિઝન ગ્રૂપ ઓન બાયોટેકનોલોજીના અધ્યક્ષ છે. ભારત સરકારના બાયોટેકનોલોજી વિભાગની સલાહકાર કાઉન્સિલના સભ્ય તરીકે તેમણે ભારતમાં બાયોટેકનોલોજી ક્ષેત્રની વૃદ્ધિને વેગ આપવા ભારતની સરકાર, ઉદ્યોગો અને શિક્ષણવિદોને એક મંચ પર લાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
આ ક્ષેત્રમાં તેમની સંશોધન કામગીરીથી તેમને ભારત સરકારના પ્રતિષ્ઠિત પદ્મશ્રી (૧૯૮૯) અને પદ્મભૂષણ (૨૦૦૫) સહિતના કેટલાંક એવોર્ડ મળ્યા છે. કોર્પોરેટ વિશ્વમાં ખૂબ આદરણીય સ્થાન ધરાવે છે અને બાયોટેકનોલોજીમાં તેમની ચીલો ચાતરતી કામગીરીથી ભારતના આ ઉદ્યોગ અને બાયોકોન બંનેને વૈશ્વિક ખ્યાતી મળી છે. ટાઇમ મેગેઝિને તાજેતરમાં વિશ્વના સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી ૧૦૦ (સો) વ્યક્તિઓની યાદીમાં તેમને સ્થાન આપ્યું હતું. તેમણે ફોર્બ્સની વિશ્વની સૌથી પ્રભાવશાળી ૧૦૦ (સો) મહિલાઓ અને ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સની ટોચની ૫૦ (પચાસ) બિઝનેસ મહિલાઓનીની યાદીમાં પણ સ્થાન મેળવ્યું છે.
પ્રારંભિક જીવન
બેંગ્લોરમાં જન્મેલા કિરણ મઝુમદાર-શોએ શહેરની બિશપ કોટન ગર્લ્સ હાઇ સ્કૂલ (1968)માં સ્કૂલનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓ મેડિકલ સ્કૂલમાં જોડાવા માગતા હતા, પરંતુ તેની જગ્યાએ તેમણે જીવવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને બેંગ્લોર યુનિવર્સિટીમાંથી (1973માં) બીએસસી (BSc) ઝૂઓલોજી ઓનર્સ કોર્સ કર્યો હતો. તેમણે પછીથી મેલબોર્ન યુનિવર્સિટી (1975)ની બોલરેટ કોલેજમાંથી માલ્ટીંગ એન્ડ બ્રુઇંગમાં પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટની ડિગ્રી મેળવી હતી.
તેમણે મેલબોર્નની કાર્લટન એન્ડ યુનાઇટેડ બ્રુઅરિઝમાં ટ્રેની બ્રુઅર અને ઓસ્ટ્રેલિયાની બેરેટ બ્રધર્સ એન્ડ બર્સ્ટનમાં ટ્રેની માલ્સ્ટર તરીકે કામ કર્યું હતું. તેમણે કલકત્તાની જ્યુપિટર બ્રુઅરિઝમાં ટેકનિકલ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે થોડો સમય કામ કર્યું હતું તેમજ 1975થી 1977 દરમિયાન વડોદરાની સ્ટાન્ડર્ડ માલ્ટિંગ કોર્પોરેશનમાં ટેકનિકલ મેનેજર તરીકે કામગીરી બજાવી હતી.
બાયોકોન
તેઓ 1978માં કોર્ક આયર્લેન્ડની બાયોકોન બાયોકેમિકલ્સ લિમિટેડમાં ટ્રેની મેનેજર તરીકે જોડાયા હતા. આ જ વર્ષે તેમણે નાની પ્રારંભિક મૂડી સાથે બેંગ્લોરમાં તેમના ભાડાના મકાનના ગરાજમાં બાયોકોનની શરૂઆત કરી હતી, પ્રારંભિક મૂડી રૂ. 10,000ની હતી.
શરૂઆતમાં યુવા વય, જાતિ અને નવા બિઝનેસ મોડલ માટે વિશ્વસનિયતાના પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. બેન્કો ધિરાણ આપવા માગતી ન હોવાથી માત્ર ભંડોળની સમસ્યા ન હતી, પરંતુ તેમના નવા સાહસમાં લોકોની ભરતી કરવામાં પણ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. મક્કમ અભિગમ સાથે તેમણે આ પડકારો પર વિજય મેળવ્યો હતો, પરંતુ તેમણે માળખાગત સુવિધાના અભાવની સમસ્યાનો સામનો કરતા દેશમાં બાયોટેક બિઝનેસનું સર્જન કરવાના પ્રયાસ સંબંધિત ટેકનોલોજિક પડકારોનો પણ સામનો કરવો પડ્યો હતો. તે સમયે ભારતમાં અવિરત વીજ પૂરવઠો, સારી ગુણવત્તાનું પાણી, સ્ટરાઇલ લેબોરેટરીઝ, આયાતી રિસર્ચ ઇક્વિપમેન્ટ અને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક કૌશલ્ય સરળતાથી ઉપલબ્ધ ન હતા. પરંતુ કદી સરળતાથી હાર ન માનવાનો અભિગમ ધરાવતા મઝુમદારે આ પડકારો સામે બાથ ભીડી હતી અને બાયોકોનને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા આ મર્યાદિત સ્થિતિમાં કામ કર્યું હતું.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે ‘‘સફળતા મેળવવા માટે હેતુની સમજણ અને પડકારની ભાવના સાથે દૃષ્ટિને આગળ ધપાવવું પડે છે. સફળતાનો કોઈ ટૂંકો માર્ગ નથી અને સખત મહેનતનો કોઈ વિકલ્પ નથી. હું માનું છું કે સફળતા એટલે જરા હટકે અભિગમ સાથે કંઇ કરવું- અલગ તરી આવવાનું સાહસ કરવું, જેથી તમે બીજાથી અલગ બની શકો. બાયોકોનનું સૂત્ર છેઃ ‘ભિન્નતા આપણા ડીએનએમાં (DNA) છે’ અને અમે તમામ તેમાં માનીએ છીએ. અમે બીજી કંપનીઓનું અનુકરણ કરતા નથી, પરંતુ અમારી બિઝનેસ નિયતી અમે જાતે ઘડી કાઢી છે.’’
બાયોકોનને વિકાસ અને સંશોધનના માર્ગે લઈ જવામાં તેમણે મહત્ત્વનું યોગદાન આપ્યું છે. સ્થાપનના એક વર્ષમાં બાયોકોન ઉત્સેચકોનું ઉત્પાદન કરનાર તેમજ તેનું અમેરિકા અને યુરોપમાં નિકાસ કરનાર ભારતની પ્રથમ કંપની બની હતી. 1989માં બાયોકોન પ્રોપરાઇટરી ટેકનોલોજી માટે અમેરિકાની નાણાકીય સહાય મેળવનારી ભારતની પ્રથમ કંપની બની હતી. 1990માં તેમણે પ્રોપટાઇરી સોલિડ સબસ્ટ્રેટ ફર્મેન્ટેશન ટેકનોલોજીના આધારે બાયોકોનના ઇન-હાઉસ સંશોધન કાર્યક્રમને અપગ્રેડ કર્યો હતો. આ પ્રોગ્રામની વેપારી સફળતાથી 1996માં ત્રિસ્તરીય વિસ્તરણ થયું હતું અને બાયોકોન બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને સ્ટેટિન્સ (લોહીમાં કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ નીચી રાખતી દવા) ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી હતી. 1997માં ઉત્પાદન સુવિધા મારફત માનવીય આરોગ્યસંભાળમાં નવી પહેલ હાથ ધરી હતી.
આ જ વર્ષે તેમણે ક્યુબન સેન્ટર ઓફ મોલેક્યુલર ઇમ્યુનોલોજી સાથેના સંયુક્ત સાહસમાં બાયોથેરાપેટિક્સની પસંદગીની રેન્જનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરવા બાયોકોન બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડની સ્થાપના કરી હતી.
2004માં તેમણે બાયોકોનનો રિસર્ચ પ્રોગ્રામ આગળ ધપાવવા માટે મૂડીબજારમાં પ્રવેશ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. બાયોકોનનો આઇપીઓ (IPO) 32 ગણો ભરાયો હતો અને શેરબજારમાં લિસ્ટિંગના પ્રથમ દિવસે કંપનીનું બજારમૂલ્ય 1.11 અબજ ડોલર થયું હતું, તેનાથી લિસ્ટિંગના પ્રથમ દિવસે 1 અબજ ડોલરના બજારમૂડીકરણને પાર કરનારી બાયોકોન ભારતની બીજી કંપની બની હતી.
તેમણે 2005 અને 2010ની વચ્ચે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને બાયો-ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ક્ષેત્રમાં ઊંચા મૂલ્યના 2,200થી વધુ આર એન્ડ ડી (R&D) લાઇસન્સિંગ અને બીજા સોદા કર્યા હતા તેમજ બીજા બિઝનેસની ખરીદી, ભાગીદારી અને ઇન-લાઇન્સિંગ સમજૂતીઓ મારફત ઊભરતા અને વિકસિત બજારોમાં વૈશ્વિક હાજરી સ્થાપિત કરવામાં બાયોકોનને મદદ કરી હતી. આરોગ્યવિષયક જરૂરિયાતો માત્ર સસ્તા સંશોધનથી પૂરી કરી શકાય છે તેવી તેમની માન્યતા તેમની ફિલસુફીનું પ્રેરકબળ છે અને તેનાથી સસ્તી દવાનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરવામા મદદ મળી છે.
2007-08માં અમેરિકાના અગ્રણી વેપાર મેગેઝિન મેડ એડ ન્યૂઝે વિશ્વની અગ્રણી બાયોટેકનોલોજી કંપનીઓમાં બાયોકોનને 20મું સ્થાન આપ્યું હતું અને વિશ્વની 7માં ક્રમની સૌથી વધુ બાયોટેક નોકરીદાતા કંપની તરીકે ઓળખાવી હતી. બાયોકોનને શ્રેષ્ઠ લિસ્ટેડ કંપની તરીકે 2009માં બાયોસિંગાપોર એશિયા પેસિફિક બાયોટેકનોલોજી એવોર્ડ મળ્યો હતો.
તેમના નેતૃત્વને કારણે હાલમાં બાયોકોન ઉત્પાદન અને માર્કેટિંગ પ્રવૃત્તિમાં અત્યાધુનિક ક્ષમતાઓ, વૈશ્વિક વિશ્વસનિયતા અને વૈશ્વિક વ્યાપ તૈયાર કરી રહી છે. બાયકોન એશિયાની સૌથી મોટી ઇન્સ્યુલિન અને સ્ટેટિન સુવિધાઓ તેમજ પર્ફ્યુસન આધારિત સૌથી મોટી એન્ટીબોડી ઉત્પાદન સુવિધાઓ ધરાવે છે.
માનવતાવાદી પ્રવૃત્તિઓ
2004માં તેમણે સમાજના આર્થિક રીતે પછાત વર્ગોના લાભ માટે આરોગ્ય, શિક્ષણ, સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ પ્રોગ્રામ ચાલુ કરવા બાયોકોન ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના કરી હતી. આ ફાઉન્ડેશનના માઇક્રો-હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રોગ્રામ હેઠળ 70,000 ગ્રામીણ સભ્યોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
ફાઉન્ડેશનના 7 એરી (ARY) ક્લિનિક્સ એવા સ્થળો પર આવેલા છે, કે જ્યાં આરોગ્યસંભાળ સુવિધા નબળી છે અને આ ક્લિનિક ગરીબ લોકોને ક્લિનિકલ સારવાર, જેનેરિક દવા અને પાયાની તબીબી કસોટી પુરી પાડે છે. દરેક ક્લિનિક 10 કિમીના ઘેરાવામાં રહેલા 50,000 લોકોની વસતીને આ સેવા પૂરી પાડે છે. તમામ ક્લિનિક નેટવર્ક હોસ્પિટલમાંથી ફિઝિશિયન અને ડોક્ટર લાવીને દૂરના ગામડામાં નિયમિત અંતરે સામાન્ય આરોગ્ય તપાસ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે. દર વર્ષે ફાઉન્ડેશન તેના આ આરોગ્યસંભાળ અભિગમ મારફતે 300,000 વધુ લોકોને સેવા પૂરી પાડે છે.
ફાઉન્ડેશન મોબાઇલ મેડિકલ સર્વિસ પણ પૂરી પાડે છે તેમજ રોગ અટકાવવાના આરોગ્ય શિક્ષણ કાર્યક્રમ અને મફત આરોગ્ય-સંભાળ શિબિરનું આયોજન કરે છે.
તેમણે 2007માં નારાયણ હૃદયાલયના ડો. દેવી શેટ્ટી સાથે બેંગલોરના ભૂમ્મસાન્ડ્રા ખાતે નારાયણ હેલ્થ સિટી કેમ્પસમાં 1,400 પથારીના કેન્સર કેર સેન્ટરની સ્થાપના કરવામાં મદદ કરી હતી. મઝુમદાર શો કેન્સર સેન્ટર (એમએસસીસી (MSCC)) તરીકે ઓળખાતું આ સેન્ટર તેના પ્રકારની પાંચ લાખ ચોરસફીટ વિસ્તારમાં પથરાયેલી સૌથી મોટી કેન્સર હોસ્પિટલમાં સ્થાન ધરાવે છે. તે મગજ અને ગળાના કેન્સર, સ્તન કેન્સર અને ગર્ભાશયના કેન્સરમાં સ્પેશ્યલાઇઝેશન ધરાવે છે.
અન્ય ભૂમિકાઓ
કિરણ મઝુમદાર-શો ભારત સરકારની સ્વાયત્ત સંસ્થા ઇન્ડિયન ફાર્માકોપિયા કમિશનની ગર્વનિંગ બોડી અને જનરલ બોડીના સભ્ય છે. તેઓ સોસાયટી ફોર ધ ફોર્મેશન ઓફ ધ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટેમ સેલ બાયોલોજી અને રિજનરેટિવ મેડિસિનના સ્થાપક સભ્ય છે. તેઓ વાણિજ્ય અને વેપાર મંત્રાલયના ડિરેક્ટર જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડના બોર્ડ ઓફ ટ્રેડના પણ સભ્ય છે.
તેઓ ભારત સરકારની નેશનલ ઇનોવેશન કાઉન્સિલના તેમજ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ, બેંગ્લોરના બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સના પણ સભ્ય છે. તેઓ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયની સાયન્સ એન્ડ એન્જિનિયરિંગ રિસર્ચ કાઉન્સિલ (એસઇઆરસી (SERC))ના અને બીઆઇઓ (BIO) વેન્ચર્સ ફોર ગ્લોબલ હેલ્થના બોર્ડના સભ્ય છે તેમજ કર્ણાટકમાં આઇરિશ દૂતાલયમાં માનદ કોન્સ્યુલ છે.
અંગત જીવન
તેમણે સ્કોટલેન્ડના વતની અને ભારતપ્રેમી જોહન શો સાથે લગ્ન કર્યા હતા. જોહન શો 1991-1998 સુધી મદુરા કોટ્સના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર હતા. હાલમાં જોહન શો બાયોકોન લિમિટેડના વાઇસ-ચેરમેન છે.
કિરણ મઝુમદાર-શો કલાના કદરદાન છે અને તેમની પાસે પેઇન્ટીંગ અને બીજી કલાકૃતિનો મોટો ખજાનો છે. તેઓ કોફી ટેબલ બુક એલી એન્ડ આર્ટીઃ ધ સ્ટોરી ઓફ બીયરના લેખક છે.
પુરસ્કારો
કિરણ મઝુમદાર-શોએ ઘણા પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર મેળવ્યા છે, જેમાં પ્રાદેશિક વૃદ્ધિ માટે નિકી એશિયા પ્રાઇઝ (2009), ગતિશિલ ઉદ્યોગસાહસિકતા માટે એક્સપ્રેસ ફાર્માસ્યુટિકલ લીડરશિપ સમીટ એવોર્ડ (2009), ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ ‘બિઝનેસવુમેન ઓફ ધ યર’ (2004), ‘વોવે ક્લિકક્વોટ ઇનિશિયેટિવ ફોર ઇકોનોમિક ડેવલપમેન્ટ ફોર એશિયા,’ એર્ન્સ્ટ એન્ડ યંગનો લાઇફ સાયન્સિસ એન્ડ હેલ્થકેર માટે આંત્રેપિન્યોર ઓફ ધ યર એવોર્ડ (2002), વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દ્વારા ‘ટેકનોલોજી પાયોનિયર’ એવોર્ડ અને ઇન્ડિયન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ લાઇફટાઇમ એચીવમેન્ટ એવોર્ડનો સમાવેશ થાય છે.
તેમને કર્ણાટક રાજ્યોત્સવ એવોર્ડ (2002), ઇન્ડિયન બિઝનેસ લીડરશિપ એવોર્ડ કમિટી, સીએનબીસી-ટીવી18 (CNBC-TV18) (2006) તરફથી ‘બિઝનેસ વુમેન ઓફ ધ યર’ એવોર્ડ, ઇન્ડિયન મર્ચન્ટ ચેમ્બર ડાયમંડ જ્યુબિલી એન્ડોવમેન્ટ ટ્રસ્ટનો ‘એમિનેન્ટ બિઝનેસપર્સન ઓફ ધ યર એવોર્ડ’ (2006) અને અમેરિકન ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશન દ્વારા ‘કોર્પોરેટ લીડરશિપ એવોર્ડ’ પણ મળ્યા છે.
બાયોટેકનોલોજીમાં યોગદાન બદલ તેમની માતૃસંસ્થા બેલારેટ યુનિવર્સિટીએ 2004માં વિજ્ઞાનમાં માનદ્ ડોક્ટરેટની પદવી આપી હતી. આ ઉપરાંત યુનિવર્સિટી ઓફ એબરટે, ડુન્ડી, બ્રિટનએ (2007), યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્લેસગો, યુકે (UK) (2008) અને હેરિયોટ-વાટ યુનિવર્સિટી, એડિનબરો, યુકે (UK) (2008) દ્વારા માનદ ડોક્ટરેટની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:૧૯૫૩માં જન્મ
ગડીત (તા.નાંદોદ)
ગડીત (તા.નાંદોદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પૂર્વપટ્ટીમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા નાંદોદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. ગડીત ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે.
શ્રેણી:નાંદોદ તાલુકો
ઇજિપ્તનો રાષ્ટ્રધ્વજ
ઇજિપ્તનો રાષ્ટ્રધ્વજ બિનસત્તાવાર રીતે ઈસ ૧૯૫૨થી અસ્તિત્ત્વમાં હતો પરંતુ તેને સત્તાવાર માન્યતા ઈસ ૧૯૮૪માં મળી.
ધ્વજ ભાવના
લાલ રંગ આંદોલન પહેલાંનો સમય, રાજાશાહી અને અંગ્રેજોની ગુલામીનું, સફેદ રંંગ ક્રાંતિનું વિશિષ્ટ લક્ષણ કે જે રક્ત વહાવ્યા વગરની હતી તેનું, કાળો રંગ ઇજિપ્તની પ્રજા પર રાજાશાહી અને વિદેશી સામ્રાજ્યવાદીઓ દ્વારા થતા દમનનો અંતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
શ્રેણી:રાષ્ટ્રધ્વજો શ્રેણી:ઇજિપ્ત
વિષ્ણુ સહસ્રનામ
વિષ્ણુ સહસ્રનામ (સંસ્કૃત, તત્પુરુષ સમાસ જેનો શબ્દશઃ અનુવાદ "વિષ્ણુના હજાર નામો" થાય છે) એ હિંદુ ધર્મમાં ઇશ્વરના મુખ્ય રૂપોમાંના એક ભગવાન વિષ્ણુના ૧,૦૦૦ નામો (સહસ્રનામ)ની સૂચિ છે. તે હિંદુ ધર્મમાં સૌથી વધુ પવિત્ર માનવામાં આવતો અને સૌથી વધુ રટણ કરવામાં આવતા સ્તોત્રોમાનો એક છે. વિષ્ણુ સહસ્રનામ મહાભારતમાં જોવા મળે છે તેમજ ભગવાન વિષ્ણુના ૧,૦૦૦ નામોની સૌથી જાણીતી આવૃત્તિ છે. પદ્મ પુરાણ અને મત્સ્ય પુરાણમાં અન્ય આવૃત્તિઓ છે. દરેક નામ તેમના અસંખ્ય ગુણોમાંના એકનો મહિમા ગાય છે.
મહાકાવ્ય મહાભારતમાં અનુશાસનપર્વ ના ૧૪૯માં પ્રકરણ અનુસાર, કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં મરણ શૈયા પર પડેલા ભીષ્મે આ નામો યુધિષ્ઠિરને સોંપ્યા. યુધિષ્ઠિર ભીષ્મને નીચેના પ્રશ્નો પૂછે છે:
"બધા દેવોમાં પરમ દેવ કોણ? કોણ પરમ ધામ છે? તમાર મતે ધર્મોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મ કયો ? કોના જપ કરવાથી જન્મ-મરણના બંધનમાંથી જીવ મુક્ત થઇ શકે?"
- Verses 7:8
ભીષ્મ એમ કહીને ઉત્તર આપે છે કે ''વિષ્ણુ સહસ્રનામનું રટણ કરવાથી માનવજાત બધા જ દુ:ખોમાંથી મુક્ત થશે 'જે સર્વ-વ્યાપી સર્વોચ્ચ વિષ્ણુના હજાર નામો છે, જેઓ સર્વ લોકના સ્વામી, પરમ પ્રકાશ, સૃષ્ટિના સાર છે અને, બ્રાહ્મણ છે.જડ અને ચેતન બધા જ પદાર્થો તેમનાંમાં વસે છે અને તેઓ બધા પદાર્થોમાં વસે છે.
વિષ્ણુ સહસ્રનામ ઘણા બધા ભાષ્યોનો વિષય બન્યું છે. આદિ શંકરાચાર્યે 8મી સદીમાં સહસ્રનામ પર એક પ્રમાણિત ભાષ્ય લખ્યું, જે સૌથી પ્રાચીન છે અને આજે પણ તેનો પ્રભાવ અનેક હિંદુત્વની શાળાઓ પર જોવા મળે છે. રામાનુજાચાર્યના એક અનુયાયી પરાશર ભટ્ટરે 12મી સદીમાં, વિષ્ણુના નામોને વિશિષ્ટઅદ્વૈત દ્રષ્ટિકોણથી વિગતવાર સમજાવતું એક ભાષ્ય લખ્યું. માધવાચાર્યે પણ વિષ્ણુ સહસ્રનામ પર એક ભાષ્ય લખ્યું, તેઓએ દર્શાવ્યું કે વિષ્ણુ સહસ્રનામના દરેક શબ્દના ઓછામાં ઓછા 100 અર્થ છે જેને તત્કાલીન પ્રજા દ્વારા પડકારવામાં આવ્યું, શ્રી માધવાચાર્યે દરેક વિષ્ણુ સહસ્રનામના ફક્ત 100 અર્થ જ નથી આપતા, પણ દરેક અર્થને બહુસ્તરીય જટિલતા આપતું વિસ્તરણ કરે છે અને સહસ્રનામનો મૂળ અને ગહન અર્થ ધારણ કરવાના ગુણને દર્શાવે છે. હિંદુ સાહિત્યમાં શિવ, દેવી, ગણેશ અને અન્ય જાણીતા દેવોને સમર્પિત સહસ્રનામોનો સમાવેશ થાય છે પણ તેમાંના કોઇને મહાભારત, વેદો કે ઉપનિ્ષદો સાથે દૃઢ સંબંધ નથી.
વ્યુત્પત્તિ
સંસ્કૃતમાં, સહસ્ર એટલે "એક હજાર" અને નામ (પ્રથમ વિભક્તિ, મૂળ નામન છે) એટલે "નામ". સમાસ બહુવ્રિહી પ્રકારનો છે અને તેનો અનુવાદ "જેના હજાર નામ છે તે" તેવો થઇ શકે છે. આધુનિક હિંદી ઉચ્ચારણમાં, નામ નો ઉચ્ચાર [નાઃમ] થાય છે. તેનો ઉચ્ચાર સહસ્રનામમ પણ થાય છે.
અર્થઘટનો
ઇશ્વરના ઘણા રૂપો માટેના સહસ્ર નામો છે પ્રભુ (વિષ્ણુ, શિવ, ગણેશ, શક્તિ, અને અન્યો). વિષ્ણુ સહસ્રનામ સામાન્ય હિંદુઓમાં જાણીતા છે. અન્ય દેવોનો આદર કરવાની સાથે વૈષ્ણવો, એવુ માને છે કે શિવ અને દેવી સહિતની સૃષ્ટિ સર્વોચ્ચ દેવ વિષ્ણુનું અસ્તિત્વ છે. તે જ રીતે શૈવ ધર્મના અનુયાયીઓ શિવને મહત્વ આપે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઇશ્વરના અન્ય રૂપોના સહસ્રનામો હોવા છતા ફક્ત સહસ્રનામ શબ્દનો જ ઉલ્લેખ થાય ત્યારે તેને કેવળ વિષ્ણુ સહસ્રનામના સંદર્ભમાં જ જોવામાં આવે છે, તે તેની વ્યાપક ખ્યાતિ અને ઉપયોગ દર્શાવે છે.
સ્મર્ત અર્થઘટનો
હકીકતે, હિંદુઓ અને શૈવધર્મીઓની સૌથી પવિત્ર પ્રાર્થનાઓમાંની એક, શ્રી રુદ્રમ, તેના પાંચમાં અનુવાકમાં વિષ્ણુને શિવના એક રૂપ તરીકે વર્ણવે છે. એ જ રીતે, વિષ્ણુ સહસ્રનામમાં શિવનો નિર્દેશ કરતા બે નામો, "શંભુ" (નામ #38), "એસાનાહ" (નામ #64), અને "રુદ્ર" (નામ #114) શિવ (આદિ શંકરના ભાષ્યમાં નામ #27 અને #600) જ છે. સૌથી વધુ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, એક અર્થઘટન અનુસાર, આદિ શંકરે, ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુ એક જ હોવાના મતલબનુ અર્થઘટન નથી કર્યુ. ખાસ કરીને, તેઓ ભારપૂર્વક કહે છે કે ભગવાન વિષ્ણુ એ સ્વયં બ્રાહ્મણ છે (બ્રહ્મમનુ ફક્ત એક રૂપ જ નહીં). ફરીથી તેઓ નોંધે છે કે "ફક્ત હરિ (વિષ્ણુ)નો જ મહિમા શિવ જેવા નામો દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે", જે શ્રીવૈષ્ણવી ભાષ્યકાર પરાશર ભટ્ટરના અર્થઘટનનને સુસંગત સ્થિતિ છે. પરાશર ભટ્ટરે શિવનું અર્થ વિષ્ણુના એક ગુણ તરીકે કર્યું છે, જેમકે "કલ્યાણ કરનાર."
જોકે, શિવ નામના અર્થઘટનને સ્વામી તપસ્યાનંદે કરેલા વિષ્ણુ સહસ્રનામ પરના શંકરના ભાષ્યના અનુવાદ દ્વારા પડકારવામાં આવ્યો. તેઓ 27માં નામ, શિવને "જેના પર પ્રકૃતિના ત્રણ ગુણો સત્વ, રજસ, અને તમસનો પ્રભાવ નથી, એવા અર્થમાં અનુવાદ કરે છે.કૈવલ્ય ઉપનિષદ કહે છે કે તે બંને છે બ્રહ્મા અને શિવ. શિવ અને વિષ્ણુ વચ્ચે અસમાનતાના વિધાન પર પ્રકાશ પાડતા, વિષ્ણુ સ્વયં શિવની ભક્તિ અને સ્તુતિ દ્વારા ઉન્નત છે." સ્મર્તો દ્વારા અપનાવાયેલા અને સામાન્ય રીતે મનાતા અદ્વૈતન દૃષ્ટિકોણ મુજબ, શિવ અને વિષ્ણુ એક અને સમાન ઇશ્વર છે, જે ક્રમશઃ સંવર્ધન અને વિનાશના ભિન્ન રૂપો છે. ઘણા સંસ્કૃત શબ્દોના એક કરતા વધુ અર્થો હોવાથી એ શક્ય છે કે આ કિસ્સામાં વિષ્ણુ અને શિવ બંને એક સમાન નામો હોય. ઉદાહરણ તરીકે, શિવ નામનો અર્થ "કલ્યાણકારી" થાય છે જે વિષ્ણુ માટે પણ લાગુ પડી શકે. ખાસ કરીને હરિહરના દેવને બંને વૈષ્ણવો અને શૈવો બંને વ્યક્તિત્વના સંયોજન તરીકે પૂજે છે.
વૈષ્ણવ અર્થઘટનો
જોકે, રામાનુજાચાર્યના અનુયાયી, વૈષ્ણવ ભાષ્યકાર, પરાશર ભટ્ટરે "શિવ" અને "રુદ્ર" નામોનું અર્થઘટન વિષ્ણુના ગુણો દર્શાવવા કર્યું છે, નહિં કે વિષ્ણુ અને શિવ એક અને સમાન ઈશ્વર છે તે દર્શાવવા. વૈષ્ણવો વિષ્ણુને, શંખ, ચક્ર, પદ્મ (કમળ) અને ગદા ધારણ કરેલા તેમના ચતુર્ભૂજ સ્વરૂપમાં પૂજે છે, અને તેમને સર્વશ્રેષ્ઠ સ્વરૂપ ગણે છે. જોકે, સ્માર્તો, મૂર્તિમંત રૂપ કે આ રૂપ સાથે સંમત નથી, કેમકે સ્માર્તો કહે છે કે ઈશ્વર શુદ્ધ છે અને તેથી સ્વરૂપથી મુક્ત છે. ઉપરાંત, તેઓ માને છે કે ઈશ્વર કોઈ સમય, આકાર કે રંગ સુધી સીમિત નથી. વૈષ્ણવ પરંપરા એવા મતની છે કે વિષ્ણુ બંને, અમર્યાદિત અને છતા ચોક્કસ સ્વરૂપો લેવા સમર્થ છે, જે વિપરીત મત સાથે દલીલ માટે છે, જે અમર્યાદિત અને સર્વ-શક્તિમાન સમર્થને મર્યાદિત બનાવે છે.
શ્રી વૈષ્ણવ પરંપરામાં, ભગવદ્ ગીતા અને વિષ્ણુ સહસ્રનામ અધ્યાત્મિક સાક્ષાત્કારની બે આંખો ગણાય છે.
અન્ય વૈષ્ણવ પરંપરાઓમાં પણ વિષ્ણુ સહસ્રનામ એક મહત્વનો પાઠ છે. ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય, પુષ્ટિ માર્ગ, નિમ્બાર્ક સંપ્રદાયમાં અને રામાનંદીઓમાં, કૃષ્ણ અને રામનાં નામનું રટણ એ વિષ્ણુના નામ કરતા શ્રેષ્ઠ છે. પદ્મ પુરાણમાં, વિષ્ણુનાં હજાર નામોનુ રટણ કરવાના લાભને કૃષ્ણના એક નામના રટણથી પ્રાપ્ત થાય છે તેવુ કહેતા એક અન્ય શ્લોક, અને બ્રહ્મ વૈવર્ત પુરાણમાં વિષ્ણુના હજાર નામોનુ રટણ કરવાના લાભને કૃષ્ણનાં એક નામ સાથે રામનાં ત્રણ નામના રટણથી પ્રાપ્ત થાય છે તેવુ કહેતા એક શ્લોક પર તે આધારિત છે. જો કે, તે સમજવુ અગત્યનુ છે કે તે પુરાણોમાંના તે શ્લોકો શાબ્દિક અર્થઘટન કરવા માટે નથી, જે રીતે ઘણા માને છે કે વિષ્ણુ અને કૃષ્ણ વચ્ચે કોઇ ભિન્નતા નથી. બ્રહ્મવિદ્યા સંબંધી ભિન્નતા આ રીતે વ્યક્ત કરી શકાય: ઘણા વૈષ્ણવ સમુદાયો કૃષ્ણને વિષ્ણુના અવતાર માને છે, જ્યારે અન્યો, તેના બદલે, તેમને સ્વયં ભગવાન અથવા ઈશ્વરનું મૂળ સ્વરૂપ માને છે, છતા આ શ્લોકોનું એવું અર્થઘટન કરી શકાય કે ઈશ્વરના ઘણા નામોનું લાગણી વગર ફક્ત પુનરાવર્તન કરવા કરતા વધુ અગત્યનું શુદ્ધ ભક્તિ કે નિષ્ઠા હોવી છે. ખરેખર શ્રી કૃષ્ણએ સ્વયં કહ્યું, "અર્જુન, હજાર નામોના પાઠ દ્વારા સ્તુતિ ઇચ્છનીય છે. પણ, મારા માટે, હું એક શ્લોકથી પ્રસન્ન થાઉં છું. તેમાં કોઇ શંકા નથી.” વૈષ્ણવ ધર્મમાં, શ્રી સંપ્રદાયો જેવા, કેટલાક સમૂહો, ઋગ્વેદ:ને વફાદાર રહીને અનુસરે છે, જે કહે છે કે જેઓ પરમ સત્યનો સાક્ષાત્કાર ઇચ્છતા હોય તેઓએ ઓછામાં ઓછુ એક વાર એવી રીતે અડગ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુનુ નામ ઉચ્ચારવુ જોઇએ કે તે તમને આવો સાક્ષાત્કાર કરાવે.
ઇશ્વરની કર્મને નિયંત્રિત કરતી શક્તિનો નિર્દેશ કરતા અર્થઘટનો
વિષ્ણુ સહસ્રનામના ઘણા નામોમાં, વિષ્ણુના હજારો નામોમાં કર્મને નિયંત્રિત કરવાની શક્તિનો ઉલ્લેખ છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિષ્ણુનું ૧૩૫મું નામ, ધર્માધ્યક્ષ, શંકરના અર્થઘટનમાં તેનો અર્થ થાય છે, "જે પ્રાણીઓના ગુણ (ધર્મ) અને અવગુણ (અધર્મ)ને પ્રત્યક્ષ જોઇને, તેમની યોગ્યતા મુજબ બદલો આપે છે." ઈશ્વરીય પ્રકૃતિનો ઉલ્લેખ કરતા અન્ય વિષ્ણુના નામ ભવનઃ, ૩૨મું નામ, વિધાતા, ૪૪મુ નામ, અપ્રમત્તઃ, ૩૨૫મુ નામ, સ્થાનદઃ, ૩૮૭મુ નામ અને શ્રીવિભાવનઃ, ૬૦૯મુ નામ. ભાવનઃ, શંકરના અર્થઘટન મુજબ, તેનો અર્થ "જે સર્વ જીવોને માણવા માટે કર્મોના ફળો આપે છે." બ્રહ્મ સૂત્ર (૩.૨.૨૮) "ફલમતઃ ઉપત્તેઃ" જીવોના બધા કર્મોના ફળ આપનારા ઇશ્વરના કાર્ય વિશે કહે છે.
સામાન્ય વિચારો
વિષ્ણુ સહસ્રનામના અંતિમ પર્વોના સ્વામી તપસ્યાનંદના અનુવાદના ખંડમાં આ મુજબ કહેલ છેઃ "અત્યારે કે પછી જે રોજ આ નામોનું શ્રવણ કે રટણ કરશે તે વ્યક્તિનું કશુ અહિત કે અશુભ નહીં થાય." આ ટિપ્પણી નોંધપાત્ર છે. રાજગોપાલાચારીના મહાભારતના અનુવાદના અવતરણ મુજબ, એક વાર યુધિષ્ઠિરનો પૂર્વજ, સદ્‍ગુણી રાજા નહુષ દેવોનો રાજા, ઇન્દ્ર બન્યો, પણ પછી તેને અંતે અભિમાન અને ઘમંડ થઇ ગયા હોવાને લીધે મહા મુનિ અગત્સ્યે આપેલ શ્રાપને લીધે સ્વર્ગ કે વૈકુંઠમાંથી નિષ્કાસિત થયો અને હજારો વર્ષો સુધી અજગર બની રહ્યો. આમ, વિષ્ણુ સહસ્રનામનુ રટણ જીવન અને ત્યાર પછી સફળતા આપે છે.
એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ ભગવદ્‍ ગીતાના શ્લોક 7.24નું ગૌડીય વૈષ્ણવ અર્થઘટન કરે છે, જ્યાં તેઓ કૃષ્ણ અવતારને અવતરિત કરતા કહે છે, "અબુધ માનવ જે મને સંપૂર્ણ રીતે જાણતો નથી, તે વિચારે છે કે મારુ પહેલા અસ્તિત્વ નહોતુ અને હવે જ મેં આ વ્યક્તિત્વ ધારણ કર્યુ છે." તેઓના ઓછા જ્ઞાનને લીધે, તેઓ મારી ઉચ્ચ પ્રકૃતિને જાણતા નથી, જે સર્વશ્રેષ્ઠ અને સર્વોચ્ચ છે." પ્રભુપાદે એમ પણ કહ્યુ છે કે “હું એવુ દર્શાવવા માંગુ છું કે હિંદુ ધર્મ સંપૂર્ણપણે ઇશ્વર કે વિષ્ણુની વ્યક્તિગત કલ્પના પર આધારિત છે."
સ્વામી ચિદ્‍ભાવાનંદના ભગવદ્‍ ગીતાના અનુવાદમાં, તેઓ તે જ શ્લોકથી વિરુદ્ધ અર્થઘટન આપે છે,7:24, "હીન બુદ્ધિ ધરાવનાર માનવ મને અકલ્પ્યને, કલ્પ્ય તરીકે કલ્પે છે, મારા સર્વોપરિ સ્વરૂપને જાણતો નથી જે અવિકારી અને સર્વોચ્ચ છે. સ્વામી ચિદ્‍ભાવાનંદ અદ્વૈત વિચારો રજૂ કરતા, ઇશ્વરને સ્વરૂપ વગરના હોવાને વધુ મહત્વ આપે છે જ્યારે શ્રીલ પ્રભુપાદ, ચૈતન્ય મહાપ્રભુના વિચારોને અનુસરતા, ઇશ્વરના સ્વરૂપને વધુ મહત્તા આપે છે. રામકૃષ્ણ ઇશ્વરના સ્વરૂપ કે સ્વરૂપ ન હોવા અંગે બરફ અને પાણીનુ ઉદાહરણ આપે છે, જે બંને એક જ છે પરંતુ ભિન્ન સ્થિતિમાં છે.