cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
કનિષ્ક
મહાન કુષાણ રાજા
કનિષ્ક વિષે ઘણાં મુદ્રાલેખો છે, બૌદ્ધ ધમર્ના મહાન પુરસ્કર્તા સ્વરૂપે તેઓ બૌદ્ધ ધાર્મિક પરંપરાઓમાં સંરક્ષિત છે. બૌદ્ધ ધર્મ પાળનારા લોકો, ભારતના રાજા અશોક અને હર્ષવર્ધન તેમજ ભારતીય-ગ્રીક રાજા મેનાન્દેર(મિલિન્દ)ની જેમ તેમને પણ મહાન બૌદ્ધ રાજા તરીકે ઓળખાવે છે. કનિષ્કના સંવત્સરનો કુષાણો અને બાદમાં મથુરામાં ગુપ્ત લોકો દ્વારા પંચાગ તરીકે લગભગ ત્રણ દાયકાઓ સુધી ઉપયોગ કરાયો. હેરી ફેલ્કના નક્કર સંશોધનને આધારે કનિષ્કના સંવત્સર (યુગ)ની શરૂઆત 127 સીઈ (CE)માં થઈ હોવાનું હાલમાં ઘણાં લોકો માને છે. વાસ્તવિક સ્ત્રોત છતાં, 227 સીઈ (CE) એ કનિષ્કના નામનો ઉલ્લેખ કર્યા વિના કુષાણનો એક વર્ષ તરીકે ઉલ્લેખ આપે છે. ચીનના તેમજ અન્ય સ્રોતોના આધારે ફ્લેક દ્વારા નિષ્કર્ષિત કરાયું કે, કુષાણ શતાબ્દીઓ પછીથી હંમેશા “સેંકડો પતન” સાથે 127 સીઈ(CE)નો આરંભ થયો હતો.
દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયામાં વિજય
કનિષ્ક સામ્રાજ્ય નિશ્ચિતરૂપે વિશાળ હતું. તે દક્ષિણ ઉઝબેકિસ્તાન અને તઝિકિસ્તાનથી ઉત્તર ભારત તરફ ઉત્તર પશ્ચિમમાં અમુ દર્યા (ઓક્સસ)ની ઉત્તરે, અને તે જ રીતે દક્ષિણ પૂર્વમાં મથુરા સુધી વિસ્તારેલું હતું. (રબાતક શિલાલેખના ઉલ્લેખો પ્રમાણે પાટલીપુત્ર અને શ્રી ચાંપા પણ તેના હેઠળ હતું.) તેના રાજ્યક્ષેત્રમાં કાશ્મીરનો પણ સમાવેશ થતો હતો, જ્યાં કનિષ્કપુર શહેર આવેલું હતું, જેનું નામકરણ તેના બાદ થયું અને તે બારામુલાથી દૂર નહોતું, અહીં આજે પણ વિશાળ સ્તૂપનો મૂળભાગ આવેલો છે.
મધ્ય એશિયા પર તેની પકડનું જ્ઞાન તેના સારી રીતે સ્થાપિત વિસ્તારથી ઓછું હતું. લેટર હાનના પુસ્તક, હોઉ હન્શુ માં ટાંકવામાં આવ્યું છે કે જનરલ બાન ચાઓએ 90 સીઈ (CE)માં ખોતન નજીક 70,000 માણસો સાથેની કુષાણ સેના સાથે યુદ્ધ કર્યું હતું, જેનું નેતૃત્વ અજ્ઞાત કુષાણ અથવા વાઈસરોય ક્ષીઈ (ચીનની ભાષામાં : 謝) દ્વારા કરવામાં આવ્યું. જોકે બાન ચાઓએ વિજયી હોવાનો દાવો કર્યો હતો, તેમણે જમીનને આગ લગાડવાની નીતિ (સ્ક્રોચ અર્થ પોલિસી)નો ઉપયોગ કરી કુષાણોને પીછેહટ માટે મજબૂર કર્યા, અંતે બીજી સદીની શરૂઆતમાં આ પ્રાન્ત કુષાણ સેનાએ ગુમાવ્યો પડ્યો. પરિણામરૂપે એક અવધિ માટે (જ્યાં સુધી ચીનનું નિયંત્રણ આવ્યું સી . 127 સીઈ (CE)) કુષાણ રાજ્યક્ષેત્રનું ટુંકા સમયગાળા માટે અનુક્રમે કષ્ગર, ખોતાન અને યાર્કખંડ તરીકે વિસ્તરણ થયું. જ્યાં તરીમ બસીનમાં ચીનની સંભવિત પરિસંપતિ હતી, જે હાલનું આધુનિક ઝિંજિયાંગ છે. તરીમ બેસીનમાં કનિષ્કના ઘણાં સિક્કાઓ મળી આવ્યા છે.
દક્ષિણ એશિયા અને રોમ વચ્ચે ભૂમિ (સિલ્ક રોડ) અને સમુદ્ર એમ બંને વ્યાપાર માર્ગનું નિયંત્રણ એ કનિષ્કના મુખ્ય શાહી લક્ષ્યોમાંથી એક હોવાનું જણાય છે.
કનિષ્કના નાણા સિક્કા
thumb|300px|right|પ્રાચીન ગ્રીક દેવ સૂર્યના દેવત્વ સાથે કનિષ્ક 1નો સોનાનો સિક્કો. (c.120 AD).સિક્કાની મુખ્ય બાજુઃ ઊભેલા કનિષ્ક, ભારે કુષાણ કોટ અને લાંબા બૂટ પહેરીને, ખભાઓમાંથી જ્વાળાઓ છોડતાં, તેમના ડાબા હાથમાં ખભાઓમાંથી નીકળતી જ્વાળાઓ, ડાબા હાથમાં માનક પકડીને, અને યજ્ઞવેદી પર બલિ ચઢાવતા.ગ્રીક દંતકથા ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΚΑΝΗϷΚΟΥ “[સિક્કો] કનિષ્કનો, રાજાઓના રાજા”.સિક્કાની પાછળની બાજુઃ જમણા હાથથી આશીર્વાદની ચેષ્ટા રચતા, ગ્રીક શૈલીમાં ઊભેલા સૂર્ય દેવગ્રીક લિપિમાં દંતકથાઃ ΗΛΙΟΣ સૂર્ય દેવ.જમણે કનિષ્ક આદ્યાક્ષરી મુદ્રા (તમઘા)
કનિષ્કના સિક્કા ભારતીય-આર્યન, ગ્રીસ, ઈરાની અને સુમેર-ઈલામાઈટ દેવત્વનું વર્ણન કરે છે, જે તેમની માન્યતાઓમાં ધાર્મિક સમન્વયતાનું પ્રદર્શન કરે છે. તેમના શાસનકાળમાં શરૂઆતથી કનિષ્ક સિક્કાઓ ગ્રીસ ભાષા તેમજ હસ્તલિપિમાં કોતરણી કામ ધરાવે છે, અને ગ્રીસ દિવત્વોને શબ્દ ચિત્રમાં રજૂ કરે છે. બાદમાં સિક્કાઓએ બેક્ટ્રિયન ભાષામાં બેક્ટ્રિયન મુદ્રાલેખ ધારણ કર્યા, ઈરાનની ભાષા (બેક્ટ્રિયન) સ્પષ્ટ રીતે કુષાણો દ્વારા બોલવામાં આવતી અને ત્યારબાદ ઈરાનની કોઈ એક અનુરૂપ ગ્રીસ દેવત્વો પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યા. કુષાણના તમામ સિક્કાઓ – બેક્ટ્રિયન ભાષામાં મુદ્રાલેખ સાથેનો પણ એક – એ સુધારાયેલી ગ્રીક હસ્તલિપિમાં લખાયેલા હતા, જેમાં “કુશાન” (Kushan) અને “કનિષ્ક” (Kanishka)ના શબ્દોના રૂપમાં /સ / (શ )નું પ્રતિનિધિત્વ કરતું વધારાનું એક પ્રતીકાત્મક ચિન્હ (Ϸ ) હતું.
પ્રાચીન ગ્રીક (હેલેનિસ્ટીક) કાળ
તેમના શાસનકાળની શરૂઆતના કેટલાક સિક્કાઓ ગ્રીસની ભાષા અને ગ્રીસ હસ્તલિપિમાં મુદ્રાલેખ ધરાવે છે : ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΚΑΝΗϷ ΚΟΥ, બાસિલેઅસ બાસિલિઓન કનેષ્કોઉ “કનિષ્કનો [સિક્કો] રાજાઓનો રાજા.” પારંભના આ સિક્કાઓ ગ્રીસના દેવત્વોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે:
ઈરાની/ભારતીય તબક્કો
thumb|250px|ઈરાનિયન દેવત્વ અદ્શો ( ગ્રીક શબ્દોમાં ΑΘϷΟ દંતકથા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરતી કુષાણ રત્ન(Carnelian)ની મહોર, ડાબે ત્રિરત્ન ચિહ્ન, અને જમણે કનિષ્ક રાજવંશનું નિશાન.દેવત્વ પેંગડાઓનો ઉપયોગ કરે છે.
નીચે આપેલા સિક્કાઓ પર બેક્ટ્રિયન ભાષાની અવધિ જોવા મળે છે, જેમાં ગ્રીકને સ્થાને ઈરાની અને ભારતીય દેવત્વોને જોઈ શકાય છે.
ફક્ત કેટલાક ભારતીય દેવત્વો નીચે પ્રમાણે ઉપયોગમાં લેવાયા:
વધુમાં ΟΗϷ Ο (ઓએશો )(oesho ) ને લાંબા સમય સુધી ભારતીય શિવનું પ્રતિનિધિત્વ માનવામા આવતા, હાલના સંશોધનો ઓએશોએ અવેસ્તન વાયુ શિવ સાથે સંકલિત હોવાનો નિર્દેશ કરે છે.
કનિષ્ક અને બૌદ્ધ ધર્મ
thumb|300px|right thumb|300px|right|બુદ્ધના પ્રતિનિધિત્વ સાથે કનિષ્ક પ્રથમનો સોનાનો સિક્કો (c.120 AD).સિક્કાની મુખ્ય બાજુએઃ ઊભેલા કનિષ્ક..,ભારે કુષાણ કોટ પહેરેલા અને લાંબા બૂટમાં, ખભાઓમાંથી નીકળતી જ્વાળાઓ, ડાબા હાથમાં માનક પકડીને, અને યજ્ઞવેદી પર બલિ ચઢાવતા. ગ્રીક લિપિમાં કુષાણ ભાષાની દંતકથા (કુષાણના Ϸ "શ" અક્ષરના ઉમેરા સાથે): ϷΑΟΝΑΝΟϷΑΟ ΚΑΝΗϷΚΙ ΚΟϷΑΝΟ (“શાઓનાનોશાઓ કનિશ્કિ કોશાનો”): “રાજાઓના રાજા, કનિષ્ક કુષાણ”.સિક્કાની પાછળની બાજુએ: ગ્રીક શૈલીમાં ઊભેલા બુદ્ધ, તેમના જમણા હાથથી “કોઈ ડર નહિ” ની ચેષ્ટા રચતા (અભય મુદ્રા ), અને તેમના ડાબા હાથમાં તેમના ઝભ્ભાની પાટલી પકડેલા.ગ્રીક લિપિમાં દંતકથા, ΒΟΔΔΟ “બોડ્ડો”, બુદ્ધ માટે. જમણે કનિષ્ક આદ્યાક્ષરી મુદ્રા (તમઘા) બૌદ્ધ પરંપરામાં કનિષ્કની પ્રતિષ્ઠા મુખ્યત્વે, ઈસુના મૃત્યુના 78 વર્ષ બાદ(AD) કાશ્મીરમાં કનિષ્કે યોજેલી 4થી બૌદ્ધ સભા પર આધારિત છે. 32 શારીરિક સંકેતો પર આધારિત બૌદ્ધના ચિત્રો તેમના સમયમાં બનાવાયા હતા. તેમણે ઈસુના મૃત્યુના 78 વર્ષ બાદ (AD) પંચાંગ શરૂ કર્યુ હતુ, જે આજે ભારતીય રાષ્ટ્રીય પંચાંગ તરીકે સ્વીકારાયું છે.
તેમણે ધ ગાંધાર સ્કૂલ ઓફ ગ્રીસો-બુદ્ધીસ્ટ અને મથુરા સ્કૂલ ઓફ હિન્દુ આર્ટ એમ બંનેને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડ્યું (કુષાણ શાસનમાં પ્રવર્તતી અપરિહાર્ય ધાર્મિક સમન્વયતા). કનિષ્ક અંગતપણે બૌદ્ધ અને પર્શિયન દેવ મિથ્રા (સૂર્ય અને મિત્રતાના દેવ)ને સ્વીકારતા હોવાનું ભાસે છે.
પાકિસ્તાનના પેશાવરમાં સ્થિત કનિષ્ક સ્તૂપ તેમનો બૌદ્ધ સ્થાપત્યને સૌથી મોટો ફાળો હતો. પુરાતત્વવિદ્દોએ 1908-1909માં ફરી એ સ્તૂપનો પાયો શોધી કાઢ્યો, તેમણે જણાવ્યું કે સ્તૂપનો વ્યાસ 286 ફૂટનો હતો. ગ્ઝુઆન ઝાંગ જેવા ચાઈનીઝ જાત્રાળુઓના અહેવાલ દર્શાવે છે કે તેની ઉંચાઈ 600થી 700 (ચાઈનીઝ) ”ફૂટ” (= આશરે 180-210 મીટર અથવા 591-689 ફૂટ.) હતી અને તે રત્નથી ઢંકાયેલો હતો. ચોક્કસપણે આ વિશાળ બહુમાળી ઈમારત પ્રાચીન વિશ્વની અજાયબીઓમાં ક્રમ ધરાવે છે.
એમ કહેવાય છે કે કનિષ્ક વિશેષરૂપે બૌદ્ધ વિદ્વાન અશ્વઘોષાની નજીક હતા, જે તેમના ધાર્મિક સલાહકાર બન્યા.
બૌદ્ધ ચલણ પદ્ધતિ
કનિષ્કના બૌદ્ધ સિક્કાઓ સરખામણીએ અસામાન્ય છે (જો કે કનિષ્કના ઓળખી શકાયેલા સિક્કાઓમાંના એક ટકા મુજબ). કેટલાક સિક્કાઓ પર મુખ્ય બાજુએ કનિષ્ક અને ઊલટી બાજુએ ઊભેલા બુદ્ધ પ્રાચીન ગ્રીક શૈલીમાં દર્શાવાયેલા છે. કેટલાક પર શક્યમુનિ બુદ્ધ અને મૈત્રેય પણ દર્શાવાયેલા છે. કનિષ્કના તમામ સિક્કાઓની જેમ, કોતરણી કેટલેક અંશે ખરબચડી અને અનુપાત અમાપસર હોય છે; બુદ્ધની છબી ઘણીવાર થોડી ખરાબ થયેલી હોય છે, વધુ પડતા મોટા કાન અને કુષાણ રાજાની જેમ અલગ અલગ ફેલાયેલા પગ સાથે, પ્રાચીન ગ્રીક શૈલીઓનું બેડોળ અનુકરણ દર્શાવે છે.
કનિષ્કના બૌદ્ધ સિક્કાઓના ત્રણ પ્રકાર જાણી શકાયા છેઃ
ઊભેલા બુદ્ધ
પ્રાચીન ગ્રીક શૈલીમાં ઊભેલા બુદ્ધ, ગ્રીક લિપિમાં "બોડ્ડો" (Boddo) નો ઉલ્લેખ કરીને, તેમના હાથમાં તેમના સામાનનો ડાબો છેડો પકડીને, અભય મુદ્રાનો આકાર લે છે. બુદ્ધના ફક્ત છ કુષાણ સિક્કાઓ જાણી શકાયા છે (જેમાંનો છઠ્ઠો સિક્કો ઘરેણાંઓના એક પ્રાચીન ટુકડાંનો મધ્યભાગ છે, આ કનિષ્ક બુદ્ધ સિક્કો હ્રદય આકારના માણેક રત્નની વીંટીથી શણગારાયેલો છે). આ તમામ સિક્કાઓ કનિષ્ક પ્રથમ હેઠળ સોનામાં ઢાળવામાં આવેલા હતા, પરંતુ તે કનિષ્કના અન્ય સોનાના સિક્કાઓની સરખામણીએ ઘણા નાના છે (લગભગ ઓબોલ(obol)ના માપના) [obol એ drachmaનો છઠ્ઠો ભાગ છે અને drachmaએ ગ્રીસમાં ચલણ તરીકે euro વપરાવા લાગ્યા તે પહેલા વપરાતા ચાંદીના સિક્કાનું ચલણ છે]
કાન અત્યંત પહોળા અને લાંબા છે, સિક્કાના નાના માપ પ્રમાણે જરૂરી શક્યવત પ્રતિકાત્મક અતિશયોક્તિ ચિત્રાયેલી હોઈ શકે છે, પરંતુ બીજી રીતે બુદ્ધની 3જી-4થી સદીની કેટલીક ગાંધારન મૂર્તિઓમાં સામાન્યપણે દ્રશ્યમાન છે. તેમનો સમૃદ્ધ અંબોડો તેમના ઉષ્ણીષ (માથા પર ઉપસેલા વિદ્ધતાના ઢેકા)ને ઢાંકે છે, અનેક દાખલાઓમાં અત્યંત અલંકૃત અથવા ઘણીવાર ગોળાકાર રીતે, પછીની ગાંધારની બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં પણ દ્રશ્યમાન છે.
સામાન્ય રીતે, આ સિક્કાઓ પર બુદ્ધનું ચિત્રણ પહેલેથી જ ખૂબ પ્રતિકાત્મક છે, અને વધુ પ્રાકૃતિક અને પ્રાચીન ગ્રીક ચિત્રોમાં દર્શાવાયેલા પૂર્વકાલીન ગાંધાર શિલ્પો કરતાં ઘણું જૂદું છે. ઘણી કોતરણીઓમાં, મૂંછ સ્પષ્ટ છે. તેમના જમણા હાથની હથેળીમાં ચક્રનું નિશાન છે, અને કપાળ પર દિવ્ય વિશ્વને જોઈ શકતી ત્રીજી આંખ (ઉર્ના) છે. એક, બે અથવા ત્રણ રેખાઓનું બનેલું તેજોમંડળ તેમની ચોતરફ આવેલું છે.
“શક્યમુનિ બુદ્ધ”
thumb|300px|કનિષ્કની ચલણ પદ્ધતિમાં (ϷΑΚΑΜΑΝΟ ΒΟΔΔΟ “શકમાનો બોડ્ડો”ની દંતકથા સાથે) “શક્યમુનિ બુદ્ધ”ની રજૂઆત. thumb|300px|કનિષ્કની ચલણ પદ્ધતિમાં (ΜΕΤΡΑΓΟ ΒΟΔΔΟ “મેત્રાગો બોડ્ડો”ની દંતકથા સાથે) “મૈત્રેય” ની રજૂઆત. શક્યમુનિ બુદ્ધ (“શકમાનો બૌડો”ની દંતકથા સાથે, એટલે કે શકમુનિ બુદ્ધ, પ્રાચીન બુદ્ધનું અન્ય એક નામ સિદ્ધાર્થ ગૌતમ), આગળની તરફ ઊભેલા છે, ડાબો હાથ તેમની કેડ પર છે અને જમણા હાથથી અભય મુદ્રા રચે છે. આ તમામ સિક્કાઓ માત્ર તાંબાના છે, અને સામાન્ય રીતે જીર્ણ થયેલા છે.
બુદ્ધના નામ પર રહેલા સિક્કાઓની સરખામણીએ શક્યમુનિ બુદ્ધનો ઝભ્ભો ઘણો હલકો છે, તે સ્પષ્ટપણે શરીરની રૂપરેખા બતાવે છે, લગભગ પારદર્શક રીતે. આ કદાચ મઠવાસી વસ્ત્રના પ્રથમ બે પડ અંતરવસકા અને ઉત્તરસંગા છે. આ ઉપરાંત, તેમનો ઝભ્ભો (ઉપર દર્શાવાયા મુજબ ડાબા હાથમાં પકડવાને બદલે) ડાબા બાહુ પર વાળેલો છે, તો વળી માત્ર બિમારન પેટી (પૂર્વીય અફઘાનિસ્તાનના જલાલાબાદ પાસે આવેલા એક સ્થળનું નામ બિમારન છે, ત્યાંથી મળી આવેલી બુદ્ધના અવશેષો સાચવવાની નાનકડી સોનાની પેટી બિમારન પેટી તરીકે ઓળખાય છે) માં આ હાવભાવ જણાયા છે અને ઉત્તરીય જેવા ખેસનું સૂચક છે. તેમનો ભરાવદાર અંબોડો તેમના ઉષ્ણીષ (માથા પર ઉપસેલા વિદ્ધતાના ઢેકા)ને ઢાંકતો, અને સાદું અથવા બમણું પ્રભામંડળ, ક્યારેક તેજસ્વી, તેમના માથાની ચોતરફ આવેલું છે.
“મૈત્રેય બુદ્ધ”
બોધિસત્વ મૈત્રેય (“મૈત્રેય બૌડો”ની દંતકથા સાથે) સિંહાસન પર પલાંઠી વાળેલા છે, તેમણે પાણીનું પાત્ર પકડેલું છે, અને અભય મુદ્રા પણ રચે છે. આ સિક્કાઓ માત્ર તાંબાના હોવાનું જાણી શકાયું છે, અને ખરાબ રીતે જીર્ણ થયેલા છે. સૌથી સ્પષ્ટ સિક્કાઓ પર, મૈત્રેય ભારતીય રાજકુંવરનું બાજુબંધ પહેરેલા ભાસે છે, અને ઘણીવાર મૈત્રેયની મૂર્તિઓ પર આ લક્ષણ જોવાયું છે. સિંહાસન નાના થાંભલાઓથી શણગારાયેલું છે, એમ દર્શાવે છે કે સિક્કારૂપે મૈત્રેયની રજૂઆત સીધેસીધી રીતે અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતી એવા જાણીતા લક્ષણ ધરાવતી મૂર્તિની નકલ કરાયેલી છે. “બુદ્ધ” માટે મૈત્રેયની લાયકાત અચોક્કસ છે, કારણકે તેઓ બોધિસત્વને બદલે છે (તેઓ ભવિષ્યના બુદ્ધ છે). આ કુષાણ તરફથી બૌદ્ધ બ્રહ્માંડવિજ્ઞાનનું મર્યાદિત જ્ઞાન દર્શાવતું હોઈ શકે છે. કનિષ્કના સિક્કાઓ પર રજૂ કરાયેલા અન્ય દેવતાઓ કરતાં આ ત્રણ પ્રકારોનું ચિત્રણ ઘણું અલગ છે. કનિષ્કના તમામ દેવતાઓ બંને તરફ બતાવાયેલા છે, જ્યારે બુદ્ધ માત્ર આગળ બતાવાયેલા છે, જે દર્શાવે છે કે ઊભેલા બુદ્ધ અને બેઠેલા બુદ્ધની મૂર્તિઓની સમકાલીન આગળની રજૂઆત પરથી તેની નકલ કરાયેલી હતી. બુદ્ધ અને શક્યમુનિ એમ બંનેની રજૂઆતમાં બંને ખભા મઠવાસી ઝભ્ભાથી ઢંકાયેલા છે, જે દર્શાવે છે કે નમૂના સ્વરૂપે વપરાયેલી મૂર્તિઓ ધ ગાંધાર સ્કૂલ ઓફ આર્ટની હતી, નહિં કે મથુરાની.
કનિષ્ક કાસ્કેટ (શબપેટી)
thumb|left|170px|બ્રહ્મા અને ઈન્દ્ર દ્વારા ઘેરાયેલા બુદ્ધ, અને નીચેના ભાગના મધ્યમાં ઊભેલા કનિષ્ક સાથેનું,127 સીઈ (CE)નું “કનિષ્ક કાસ્કેટ”,બ્રિટિશ સંગ્રહાલય. thumb|200px|શાહ-જી-કી-ધેરીમાં કનિષ્ક સ્તૂપના અવશેષો. 127 સીઈ (CE)માં કનિષ્કના શાસન કાળના પ્રથમ વર્ષના સમયગાળાના “કનિષ્ક કાસ્કેટ” અથવા “કનિષ્ક સમાધિ”, કનિષ્કના સ્તૂપની નીચેના ભોંયરાંમાંથી, 1908-1909માં પેશાવરના છેવાડાના વિસ્તાર શાહ-જી-ધેરીમાંથી પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન મળી આવ્યા હતા. હવે તે પેશાવર સંગ્રહાલયમાં છે, અને તેની નકલ બ્રિટિશ સંગ્રહાલયમાં છે. એમ કહેવાય છે કે તેમાં બુદ્ધના હાડકાંના ત્રણ ટુકડાંઓ છે, જે હવે બર્માના મંડલયમાં સચવાયેલા છે.
કાસ્કેટ ખરોશ્થીને સમર્પિત છે. શિલાલેખમાં સૂચવાયેલું:
સઘરકી દસા અગિસલા નવ-કર્મી અના*કનિષ્કસા વિહરે મહાસેનાસા સંઘરમે” thumb|201px|કનિષ્ક કાસ્કેટ પર, ઈરાનિયન સૂર્ય દેવ અને ચંદ્ર દેવથી ઘેરાયેલા, કનિષ્કના લક્ષણો.બ્રિટિશ સંગ્રહાલય.thumb|right|200px|બ્રિટિશરો દ્વારા 1910માં બર્માના મંડલય મોકલાયેલા, પાકિસ્તાનના પેશાવરના કનિષ્ક સ્તૂપના બુદ્ધ અવશેષો.ટેરેસા મેર્રિગન, 2005 આ શબ્દો તેના રચયિતા, અગેસિલાસ નામના ગ્રીક કલાકાર દ્વારા હસ્તાક્ષરિત છે, જેણે કનિષ્કના સ્તૂપ(કૈત્ય)ના કામની દેખરેખ રાખી હતી, જે એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે એટલા પહેલાના સમયમાં ગ્રીકની બૌદ્ધ યથાર્થવાદમાં પ્રત્યક્ષ ભાગીદારી હતી: “સેવક અગિસલાઓસ, મહાસેનાના આશ્રમમાં કનિષ્કના વિહારમાં કામનો દેખરેખ રાખનાર હતો ” (“દસા અગિસલા નવ-કર્મી અના*કનિષ્કસા વિહરા મહાસેનાસા સંઘરમે ”)
કાસ્કેટના ઢાંકણાં પર એક કમળ આસન પર બુદ્ધ દર્શાવાયેલા છે, અને બ્રહ્મા અને ઈન્દ્ર દ્વારા તેમની પૂજા થઈ રહી છે. ઢાંકણાંની ધાર પર ઉડતાં હંસની ભાત કરાયેલી છે. કાસ્કેટની બહારની બાજુ કનિષ્ક સમ્રાટનું પ્રતિનિધિત્વ દર્શાવે છે, કદાચ પોતે કનિષ્ક, તેમની બંને તરફ ઈરાનિયન સૂર્ય અને ચંદ્ર દેવ સાથે. બાજુઓ પર બેઠેલા બુદ્ધના બે ચિત્રો આવેલા છે, જેની રાજવી વ્યક્તિઓ દ્વારા પૂજા થઈ રહી છે. મૂળ ગ્રીક શૈલીમાં દ્રશ્યની ફરતે દેવદૂતો દ્રારા ફૂલનો હાર ઝીલાયેલો છે.
બૌદ્ધ પરંપરામાં કનિષ્ક
બૌદ્ધ પરંપરામાં, કનિષ્ક ઘણીવાર બુદ્ધ ધર્મમાં પરિવર્તિત થતાં પહેલા, શ્રી-ધર્મ-પિતક-નિદાન સૂત્ર મુજબ, હિંસક, શ્રદ્ધાવિહિન શાસક તરીકે વર્ણવાયેલા છે:
વધુમાં, કનિષ્કનું આગમન કથિતરૂપે બુદ્ધ દ્વારા પહેલા જ કહી દેવાયેલું હતુ, સાથોસાથ તેના સ્તૂપનું બાંધકામ પણ: thumb|300px|બોધિસત્વ મૈત્રેય “મેત્રાગો બૌડો” સાથે કનિષ્કનો સિક્કો. આ જ વાર્તા ડનહુઅંગમાંથી મળી આવેલા ખોતાનના વીંટામાં પુનરાવર્તિત કરાયેલી છે, જેમાં સૌથી પહેલા વર્ણવાયું હતું કે કઈ રીતે બુદ્ધના મૃત્યુના 400 વર્ષ બાદ કનિષ્ક આવી પહોંચશે. લેખમાં એ પણ વર્ણવાયેલું છે કે કઈ રીતે કનિષ્ક તેનો સ્તૂપ ઊભો કરવા આવશે:
બૌદ્ધ ધર્મનું ચીન સ્થાનાંતરણ
કદાચ તરીમ બસિન તટપ્રદેશમાં કનિષ્કના વિસ્તરણે ચીનમાં બૌદ્ધ ધર્મના સ્થાનાંતરણની શરૂઆત કરી. ગાંધાર પ્રદેશના બૌદ્ધ સાધુઓએ બીજી સદી (CE)ના મધ્ય ભાગમાંથી ઉત્તરીય એશિયાની દિશામાં બૌદ્ધ વિચારોનું સ્થાનાંતરણ અને બૌદ્ધ વિચારોનો વિકાસ કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો. કુષાણ સાધુ, લોકકસેમા (c. 178 સીઈ(CE)), મહાયન બૌદ્ધ ધર્મગ્રંથોનું ચાઈનીઝમાં ભાષાંતર કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા અને ચાઈનીઝ પાટનગર લોયંગમાં તેમણે ભાષાંતર કચેરી સ્થાપી. મધ્ય એશિયાઈ અને પૂર્વ એશિયાઈ બૌદ્ધ સાધુઓએ આવનારી સદીઓમાં મજબૂત વિનિમય જાળવ્યો હોવાનું જણાય છે.કદાચ કનિષ્કનો ઉત્તરાધિકારી હુવિશ્કા રહ્યો હતો. આ કેવી રીતે અને ક્યારે બન્યું તે હજુ અચોક્કસ છે. એ હકીકત કે ત્યારે કનિષ્ક નામના અન્ય કુષાણ રાજાઓ પણ હતા તે માત્ર વધુ એક જટીલ પરિબળ છે.
કલ્પનામાં
મંગા શ્રેણીમાં, બેર્સેર્ક, સમ્રાટ ગનિષ્ક ગ્રિફ્ફિથના દુશ્મન તરીકે કામ કરે છે, બેર્સેર્ક રાજા કનિષ્ક પર આધારિત હતો. મંગામાં, તે ચુસ્ત બૌદ્ધ પણ છે અને તેના સામ્રાજ્યને સંબંધિત મૂર્તિઓથી શણગારે છે અને ઉત્સાહથી તેનો પ્રચાર કરે છે. તેના અસલ જીવનના સમકક્ષની માફક, ગનિષ્ક પણ તેના મહેલને પ્રખ્યાત બૌદ્ધ મૂર્તિઓથી શણગારે છે, પરંતુ તેના સ્વભાવને અનુરૂપ બનાવવા રાક્ષસરૂપ કરીને.
“કનિષ્ક” આર્જેન્ટિનાના રોક બેન્ડ લોસ બ્રુજોસના સૌથી લોકપ્રિય ગીતોમાંનું એક ગીત પણ છે, કુષાણ રાજા અને તેની પત્નીનો ઉલ્લેખ કરતું આ ગીત, આલ્બમ ફિન દે સેમાના સલ્વાજેમાં રજૂ થયું હતું (Wild Weekend).
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:કુષાણ સામ્રાજ્ય શ્રેણી:પાકિસ્તાનનો ઈસ્લાપૂર્વેનો વારસાગત ઇતિહાસ શ્રેણી:એશિયામાં બીજી સદીના શાસકો
લુન્ગલેઇ
લુન્ગલેઇ (ઉચ્ચાર: /ˈlooŋgˌleɪ/) ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મિઝોરમ રાજ્યનું એક નગર છે. લુન્ગલેઇમાં લુન્ગલેઇ જિલ્લાનું મુખ્યાલય આ શહેરમાં આવેલું છે. આ શહેર એક હીલ સ્ટેશન પણ છે અને જુદા-જુદા પ્રવાસન સ્થળોના કારણે પ્રવાસન ક્ષેત્રે આગવું સ્થાન ધરાવે છે.
ઇતિહાસ
આ શહેર ૧૮૮૮થી ૧૦ વર્ષ સુધી પહાડી જિલ્લાઓની રાજધાની રહી ચૂક્યું છે. આ શહેર મિઝોરમ રાજ્યનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું શહેર છે. છટગાંવ શહેર બાંગ્લાદેશમાં જતા આ શહેર વાણિજ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે ભારતના આ વિસ્તારના પ્રમુખ શહેર તરીકે વિકસ્યુ હતું.
ભૌગોલિક સ્થિતિ
આ શહેર 22.88°N, 92.73°W ની ભૌગોલિક સ્થિતિ પર વિદ્યમાન છે.
કેરાળી (તા. જેતપુર)
શ્રેણી:જેતપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નવાનગર (તા. હિંમતનગર)
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
મોટી ગોપ (તા. જામજોધપુર)
મોટી ગોપ એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મોટી ગોપ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
વેહરો (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ચોરબારિયા
ચોરબારિયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચોરબારિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વેહરો (તા. ભુજ)
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
મોટી ગોપ (તા. જામજોધપુર)
ગામનાં સીમાડે ગોપનાથ ડુંગર પર ભગવાન ગોપનાથનું મંદિર આવેલું છે. વર્તુ નદીનું ઉદગમ સ્થાન અહીં આવેલું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બેડા (તા. જેસર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જેસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જેસર તાલુકો
ચોરબારિયા
શ્રેણી:ધાનપુર તાલુકો
ગંધારા (તા. ઉના)
ગંધારા એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નિકોડા (તા. હિંમતનગર)
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
લોન્ગતલાઇ
લોન્ગતલાઇ ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મિઝોરમ રાજ્યનું એક નગર છે. લોન્ગતલાઇમાં લોન્ગતલાઇ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:લોન્ગતલાઇ જિલ્લો
ડાંગ જિલ્લો
thumb|200px|right|દક્ષિણ ગુજરાતના જિલ્લાઓ ડાંગ જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા જિલ્લાઓમાંનો એક જિલ્લો છે. તેનું મુખ્ય મથક આહવા ખાતે આવેલું છે. ડાંગનો વિસ્તાર ૧૭૬૪ ચો.કિમી. અને વસ્તી ૨,૨૮,૨૯૧ (૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે) છે. ગુજરાતના ૩૩ જિલ્લાઓમાંથી તે સૌથી ઓછી વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો છે. આયોજન પંચ મુજબ, ડાંગ ભારતના ૬૪૦ જિલ્લામાંથી સૌથી વધુ આર્થિક રીતે પછાત જિલ્લાઓમાં સ્થાન પામે છે. જિલ્લાની ૯૪% વસ્તી આદિવાસીઓમાં સ્થાન પામે છે. માત્ર ડાંગના પાંચ રાજાઓ જ ભારત સરકાર દ્વારા માન્યતા પામેલ હોય તેવા વંશપરંપરાગત રાજાઓમાં સ્થાન પામ્યા છે, જે ઇ.સ. ૧૮૪૨ના બ્રિટિશ રાજ અને રાજાઓ વચ્ચેના કરારના કારણે છે.
ભૂગોળ
જિલ્લાનો વિસ્તાર ૧,૭૬૪ ચો.કિ.મી. છે. ડાંગ જિલ્લાની ઉત્તર દિશાને અડીને તાપી જિલ્લો, પશ્ચિમ દિશાને અડીને નવસારી જિલ્લો, જ્યારે પૂર્વ દિશા તેમ જ દક્ષિણ દિશાને અડીને મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય આવેલ છે.
આ જિલ્લામાં સાગ, સાદડ અને વાંસનાં ગાઢ જંગલો આવેલા છે. ડાંગનાં જંગલોમાં અનેક દવાઓ માટે વપરાતી વનસ્પતિઓ ઉગે છે. આ જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ડુંગરાળ પ્રદેશ છે.
નદીઓ
ડાંગ જિલ્લાની મહત્વની નદીઓ નીચે પ્રમાણે છે:
તાલુકાઓ
ડાંગ જિલ્લામાં માત્ર એક જ આહવા તાલુકો આવેલો હતો. તેનું વિભાજન કરીને બે નવાં તાલુકાઓ બનાવવામાં આવ્યા છે.
ભૌગોલીક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ
ડાંગ જિલ્લાને બ્રિટિશરો The Dangs નામથી ઓળખતા હતા. અહીં હોળી (શીમગા) તહેવાર વખતે યોજાતા ડાંગ દરબાર ના કારણે ડાંગ જાણીતું છે.
વસ્તી
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ડાંગની વસ્તી ૨,૨૮,૨૯૧ વ્યક્તિઓની છે, જે વાનુટુ દેશની વસ્તીની બરાબર છે. ભારતના ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં ડાંગ વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૫૮૭મો ક્રમ ધરાવે છે. જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા ૧૨૯ વ્યક્તિ/ચો.કિ.મી. છે. તેનો વસ્તી વધારાનો દર ૨૦૦૧-૨૦૧૧ દરમિયાન ૨૧.૪૪% રહ્યો હતો. ડાંગમાં જાતિ પ્રમાણ ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૧૦૦૭ સ્ત્રીઓનું છે અને સાક્ષરતા દર ૭૬.૮% છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
નુરપુર (તા. હિંમતનગર)
નુરપુર (તા. હિંમતનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંમતનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નુરપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
ખજુરી ગુંદાળા (તા. જેતપુર)
ખજુરી ગુંદાળા (તા. જેતપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જેતપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખજુરી ગુંદાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જેતપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડભાવા (તા. ધાનપુર)
શ્રેણી:ધાનપુર તાલુકો
ચારચોક (તા. ઉના)
ચારચોક એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મોટા વડિયા (તા. જામજોધપુર)
મોટા વડિયા એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મોટા વડિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, ગૌશાળા, છાત્રાલય, હોસ્પિટલ, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
ધાર્મિક સ્થળો
ગામમાં વાછરાદાદાનું પ્રખ્યાત મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડૉ. આઇ. જી. પટેલ
ઇન્દ્રપ્રસાદ ગોરધનભાઈ પટેલ (૧૧મી નવેમ્બર ૧૯૨૪, સુણાવ - ૧૭મી જુલાઈ ૨૦૦૫, ન્યુ યોર્ક), જેઓ '''આઇ. જી. પટેલ''' તરીકે વધુ જાણીતા હતા, ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી અને સનદી અધિકારી હતા. તેઓ ૧ ડિસેમ્બર ૧૯૭૭ થી ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨ સુધી રીઝર્વ બેંકના ગવર્નર રહ્યા હતા.
શિક્ષણ
ડો.પટેલે તે સમયની મેટ્રીક્લેશન પરિક્ષામાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યુ હતું. ત્યારબાદ તેઓએ મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અર્થશાસ્રમાં બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી. આ ઉપરાંત કેમ્બ્રીજ વિશ્વવિદ્યાલયની કિંગ્સ કોલેજમાંથી ડોક્ટર ઓફ ફિલોસોફીની પદવી મેળવી હતી.
રિઝર્વ બેંકનાં ગવર્નર
૧ડિસેમ્બર ૧૯૭૭થી ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૨ સુધી તેઓએ ભારતની રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરનો હોદ્દો સંભાળ્યો હતો. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ભારતીય ચલણની ૧૦૦૦,૫૦૦૦ અને ૧૦૦૦૦ રુપીયાની નોટો વિમુદ્રિકરણ દ્વારા પાછી ખેચવામાં આવી હતી.તેઓની સેવાઓ ની કદર રુપે તેઓને ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૯૧માં પદ્મવિભૂષણનો ઈલ્કાબ અર્પણ કરયો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૫માં મૃત્યુ
કૅટરિના કૈફ
કૅટરિના કૈફ (કાશ્મિરી: क़त्रीना कैफ़ (દેવનાગરી) ) (જન્મ ૧૬ જુલાઇ ૧૯૮૪ ) અભિનેત્રી અને પૂર્વ મોડેલ છે, જે ભારતીય ફિલ્મો, ખાસ કરીને બોલિવુડમાં કામ કરે છે. તેણીએ તેલુગુ અને મલયાલમ ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યુ છે. તેણી ઇસ્ટર્ન આઇ દ્વારા હોટેસ્ટ વુમન ઇન ધ વર્લ્ડ તરીકે ૨૦૦૮, ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૦માં પસંદ થઇ છે.
પ્રારંભિક જીવન
કૅટરિના કૈફનો જન્મ હૉંગકૉંગમાં ભારતીય કાશ્મીરી પિતા  મોહમ્મદ કૈફ અને અંગ્રેજ માતા સુઝાન ટર્ક્વોટ ને ત્યાં થયો હતો. બન્ને બ્રિટિશ નાગરિકત્વ ધરાવે છે. તેણી ખુબ જ નાની હતી ત્યારે તેના માતા-પિતા છુટા થયાં હતાં. તેણીના સાત ભાઈ-બહેન છે. તેણી હવાઇમાં મોટી થઇ અને બાદમાં તેણી તેની માતાનાં દેશ ઇંગ્લૅન્ડમાં સ્થાઇ થઇ હતી.
પૂરસ્કારો
નામાંકિત
વિજેતા
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:બોલીવુડ શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૮૪માં જન્મ
મિઝો ભાષા
મિઝો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મિઝોરમ રાજ્યની એક ભાષા છે. ભારતમાં મિઝોરમ, બર્મા અને બાંગ્લાદેશના અમુક વિસ્તારોમાં આ ભાષા બોલવામાં આવે છે. મિઝો ભાષા મિઝોરમ રાજ્યની મુખ્ય ભાષા છે. આ ભાષાને લુશાઇ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
શ્રેણી:ભાષાઓ
વીંછીયા (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
ધનારપાટિયા
ધનારપાટિયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધનારપાટિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનપુર તાલુકો
જાન્યુઆરી ૩૦
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જાન્યુઆરી
બેલમપર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડુંગળી, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
ગ્રેગોરીયન પંચાંગ
ગ્રેગોરીયન પંચાંગ પ્રમાણે વર્ષના ૧૨ મહિનાઓ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ ૧૨ મહિના અથવા ૧ વર્ષના ૩૬૫ દિવસ હોય છે. લિપ વર્ષમાં ૧ વર્ષના ૩૬૬ દિવસ હોય છે. આ વધારાનો દિવસ ફેબ્રુઆરી મહિનામાં આવે છે.
મહિનાઓ અને દિવસો
શ્રેણી:સમય
વીરાઇ (તા. ભુજ)
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
પરબડા (તા. હિંમતનગર)
પરબડા (તા. હિંમતનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંમતનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. પરબડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, બેંક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
લવ
લવ ભારતીય ઉપખંડના મહાકાવ્ય પૈકીના એક એવા રામાયણમાં વર્ણવ્યા મુજબ ભગવાન રામના બે જોડીયા પુત્રો પૈકીનો એક પુત્ર હતો. તેણે પોતાના ભાઈ કુશ જોડે ગુરુ આજ્ઞા પુર્ણ કરવા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરવા માટે નીકળેલા રાજા રામના ઘોડાને પકડી લઇ તેની સેનાને પડકાર કર્યો હતો.
પરબડા (તા. હિંમતનગર)
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
લવ
શ્રેણી:રામાયણ શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
મેઠાણ (તા. જામજોધપુર)
મેઠાણ એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મેઠાણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડોલારીયા (તા. ધાનપુર)
ડોલારીયા (તા. ધાનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડોલારીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનપુર તાલુકો
મેલાન (તા. જામજોધપુર)
મેલાન એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મેલાન ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
ગામમાં સરમારીયા દાદા નાગદેવતાનું મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પેઢમાલા (તા. હિંમતનગર)
પેઢમાલા (તા. હિંમતનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંમતનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પેધમાલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
ગોલા (તા. ઉના)
ગોલા એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ચાંચકવડ (તા. ઉના)
ચાંચકવડ એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઘોડાવાડી (તા. ઉના)
ઘોડાવાડી એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરો, કપાસ, મગફળી, શેરડી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભાદરા (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
રામભદ્રાચાર્ય
જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય (સંસ્કૃત: जगद्गुरुरामभद्राचार्यः, હિંદી: जगद्गुरु रामभद्राचार्य) (જન્મ: ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦), જન્મનું નામ ગિરિધર મિશ્ર (સંસ્કૃત: गिरिधरमिश्रः), ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશમાં રહેતા એક વખાણાયેલા વિદ્વાન, શિક્ષણવિદ્, રચનાકાર, વક્તા, દાર્શનિક અને હિન્દુ ધર્મગુરુ છે. એ ચાર જગદગુરુ રામાનંદાચાર્યો (રામાનંદ સંપ્રદાયના નેતા) પૈકીના એક છે, અને ૧૯૮૮થી આ પદ ધરાવે છે. એ ચિત્રકૂટમાં સંત તુલસીદાસના નામ સાથે સંકળાયેલી તુલસી પીઠ નામની એક ધાર્મિક અને સામાજિક સેવા સંસ્થાના સંસ્થાપક અને અધ્યક્ષ છે. એ ચિત્રકૂટ ના જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ના સંસ્થાપક અને આજીવન કુલાધિપતિ છે. આ વિશ્વવિદ્યાલય માં માત્ર ચાર પ્રકાર ના વિકલાંગ વિદ્યાર્થીયો ને સ્નાતક અને સ્નાતકોત્તર કાર્યક્રમ પ્રદાન કરવા માં આવે છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય એ માત્ર બે મહિના ની વયે તેમની દ્રષ્ટિ ગુમાવી હતી અને ત્યાર થી પ્રજ્ઞાચક્ષુ છે. શીખવા અને રચના કરવા માટે તેમણે બ્રેઇલ અથવા અન્ય કોઇ સહાય ક્યારેય વપરાય નથી. એ બહુભાષાવિદ છે અને ૨૨ ભાષાઓમાં વાત કરી શકે છે. તેમણે સંસ્કૃત, હિન્દી, અવધી, મૈથિલી અને અન્ય કેટલીક ભાષાઓ માં સ્વયંસ્ફુર્ત કવિ અને રચનાકાર છે. તેમણે ૮૦ થી વધુ પુસ્તકો અને ગ્રંથો રચ્યા છે, જેમાં ચાર મહાકાવ્ય (સંસ્કૃત અને હિન્દી માં બે-બે), રામચરિતમાનસ ઉપર હિન્દી ટીકા, અને અષ્ટાધ્યાયી પર પદ્ય માં સંસ્કૃત ભાષ્ય, અને પ્રસ્થાનત્રયી ગ્રંથો (બ્રહ્મસૂત્ર, ભગવદ્ગીતા અને પ્રધાન ઉપનિષદો) પર સંસ્કૃત ભાષ્ય સમ્મિલિત છે. તેમણે ભારતમાં તુલસીદાસ પર સર્વશ્રેષ્ઠ વિશેષજ્ઞ માં ગણવામાં આવે છે, અને તેમણે રામચરિતમાનસ ની ઈક પ્રામાણિક પ્રતિ ના સંપાદક કરેલ છે - આ પ્રતિ તુલસી પીઠ દ્વારા પ્રકાશિત છે તેમણે રામાયણ અને ભાગવત ના પ્રખ્યાત કથાકલાકાર છે - તેમના કથા કાર્યક્રમો નિયમિત રૂપે ભારત અને વિદેશમાં વિવિધ શહેરોમાં રાખવામાં આવે છે, અને સંસ્કાર ટીવી અને સનાતન જેવા ટીવી ટેલિવિઝન ચેનલો પર પ્રસારિત કરવામાં આવે છે.
જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન
માતા શચીદેવી અને પિતા પંડિત રાજદેવ મિશ્ર ના ચોથા બાળક જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય નો જન્મ ભારત ના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના જૌનપુર જિલ્લાના શાંડિખુર્દ ગામ માં એક વસિષ્ઠ ગોત્રિય સરયૂપારીણ બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં થયો હતો. બાળકનો પ્રસવ રાત નાં ૧૦:૩૪ વાગે શનિવાર, મકર સંક્રાંતિ, ૧૪ જાન્યુઆરી, ૧૯૫૦ (તદનુસાર માઘ કૃષ્ણ એકાદશી વિક્રમ સંવત ૨૦૦૬) ના દિવસે થયો હતો. તેમના દાદા પંડિત સુરયબલી મિશ્ર ની એક પિતરાઇ બહેન મીરાંબાઈ ની ભક્ત હતી, અને મીરાંબાઈ પોતા નાં કાવ્યો માં કૃષ્ણ ને ગિરિધર નામથી સંબોધતી હતી, આ કારણે તેમણે બાળક નું નામ ગિરિધર આપવામાં આવ્યું હતું
દૃષ્ટિ નુકસાન
બાળ ગિરિધરની નેત્રદૃષ્ટિ બે મહિનાની વયે જતી રહી. ચોવીસમી માર્ચ, ૧૯૫૦ ના રોજ એમની આંખોમાં રોહા થઈ ગયા. ગામમાં અદ્યતન ચિકિત્સાનાં સાધન પ્રાપ્ય ન હતાં. બાળકનો પરિવાર તેમને એક વૃદ્ધ સ્ત્રી ચિકિત્સક પાસે લઈ ગયો, જે રોહાના ઉપચાર માટે જાણીતા હતાં. તેમણે બાળકની આંખોમાં ગરમ પ્રવાહી (દ્રવ્ય) નાખ્યું, પરંતુ લોહીના સ્રાવને કારણે બાળકે તેની દ્રષ્ટિ ગુમાવી. એમની દ્રષ્ટિની ખામી દૂર કરવા માટે એમના પરિવારે સિતપુર, લખનૌ અને મુંબઇ ખાતે વિવિધ આયુર્વેદ, હોમીયોપેથી, એલોપથી અને વૈકલ્પિક દવા વિશેષજ્ઞો પાસે ઉપચાર કરાવ્યો પરંતુ નેત્રોનો ઉપચાર શક્ય ન થયો. ગિરિધર મિશ્ર ત્યારથી પ્રજ્ઞાચક્ષુ છે. તેઓ વાંચી અથવા લખી શકતા નથી, કારણ કે તેઓ બ્રેઇલ લિપિનો ઉપયોગ કરતા નથી, પરંતુ શ્રવણ દ્વારા શીખે છે અને લિપિકારો દ્વારા પોતાની રચનાઓ લખાવે છે.
પ્રથમ કાવ્ય રચના
ગિરિધર ના પિતા મુંબઇ માં કાર્યરત હતા, તેથી તેમનો પ્રારંભિક અધ્યયન તેમના ઘરે દાદા ની દેખ-રેખ માં થયો. બપોરે તેમના દાદા તેમને રામાયણ, મહાભારત, વિશ્રામસાગર, સુખસાગર, પ્રેમસાગર, રાજવિલાસ, વગેરે જેવા અન્ય કાવ્ય ના પદો સંભળાવતા હતા. ત્રણ વર્ષની વયે, ગિરિધર એ તેમની પ્રથમ કવિતા હિન્દી (અવધી) ભાષા માં રચી અને તેમના દાદા ને સંભળાવી. આ કવિતા માં યશોદા માતા કૃષ્ણ ને બાંધવા માટે એક ગોપી ને ખખડાવે છે. मेरे गिरिधारी जी से काहे लरी ॥
तुम तरुणी मेरो गिरिधर बालक काहे भुजा पकरी ॥
सुसुकि सुसुकि मेरो गिरिधर रोवत तू मुसुकात खरी ॥
तू अहिरिन अतिसय झगराऊ बरबस आय खरी ॥
गिरिधर कर गहि कहत जसोदा आँचर ओट करी ॥
ગીતા અને રામચરિતમાનસ નો જ્ઞાન
એક્શ્રુત પ્રતિભા વાળા બાળક ગિરિધરે તેમના પાડોસી પંડિત મુરલીધર મિશ્ર ની સહાયતાથી પાંચ વર્ષ ની આયુ માં માત્ર પંદર દિવસ માં શ્લોક સાંખ્ય સહીત સાતસો શ્લોક વાળી સંપૂર્ણ ભગવદ્ગીતા કંઠસ્થ કરી લીધી હતી. ૧૯૫૫ માં જન્માષ્ટમી ના દિવસે તેમણે સમગ્ર ભગવદ્ગીતા નો પાઠ કર્યો. સંજોગવશાત્ ગીતા કંઠસ્થ કરવાના ૫૨ વર્ષ પછી ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૦૭ ના દિવસે તેમણે ભગવદ્ગીતા ના સંસ્કૃત મૂલપાઠ અને હિન્દી અનુવાદ સહીત પ્રથમ બ્રેઇલ લિપિ સંસ્કરણ નું વિમોચન કર્યુ. સાત વર્ષની અવસ્થા માં તેમના પિતામહ ની સહાયતા થી ગિરિધરે છંદ સંખ્યા સહિત તુલસીદાસ રચિત સંપૂર્ણ રામચરિતમાનસ સાઠ દિવસ માં કંઠસ્થ કરી લીધુ હતુ. ૧૯૫૭ માં રામનવમી ના દિવસે તેમને ઉપવાસ કરતા સંપૂર્ણ માનસ નો પાઠ કર્યો. સમયાંતરે ગિરિધરે સમસ્ત વૈદિક વાંગ્મય, સંસ્કૃત વ્યાકરણ, ભાગવત પુરાણ, પ્રમુખ ઉપનિષદ્, તુલસીદાસ ની બધા રચનાઓ, અને સંસ્કૃત અને ભારતીય સાહિત્ય ની અનેકાનેક રચનાઓ કંઠસ્થ કરી લીધી.
જનોઈ અને કથાવાચન
ગિરિધર મિશ્ર નો ઉપનયન સંસ્કાર નિર્જળા એકાદશી ના દિવસે (જૂન ૨૪, ૧૯૬૧) કરવામાં આવ્યું હતું. આ દિવસે અયોધ્યાના પંડિત ઈશ્વરદાસ મહારાજે તેમને ગાયત્રી મંત્ર સાથે રામમંત્ર ની દીક્ષા પણ આપી હતી. ભગવદ્ગીતા અને રામચરિતમાનસનો અભ્યાસ નાનપણમાં જ કર્યા પછી ગિરિધર પોતાના ગામની નજીક અધિક માસ માં આયોજિત રામકથા કાર્યક્રમો માં જવાનુ પ્રારંભ કર્યુ હતું. બે વાર કાર્યક્રમ માં ગયા પછી ત્રીજા કાર્યક્રમ માં તેમણે રામચરિતમાનસ ઊપર કથા પ્રસ્તુત કરી, જે ઘણાં કથાવાચાકોએ સરાહી.
ઉચ્ચ શાળા
૭ જુલાઈ, ૧૯૬૭ ના રોજ, ગિરિધર મિશ્રે જૌનપુર માં આદર્શ ગૌરીશંકર સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલય માં તેમની ઔપચારિક શિક્ષા પ્રારંભ કરી. ત્યાં તેમણે હિન્દી, અંગ્રેજી, ગણિત, ઇતિહાસ અને ભૂગોળ સાથે સંસ્કૃત વ્યાકરણ નું પણ અધ્યયન કર્યુ. માત્ર એક વાર સાંભળવા પછી બધું યાદ કરવાની એક્શ્રુત ક્ષમતા સાથે તેઓ ક્યારેય બ્રેઇલ અથવા અન્ય સાધનો ની મદદ લીધી નથી. ત્રણ મહિના માં તેમણે વરદરાજાચાર્ય વિરચિત સમગ્ર લઘુસિદ્ધાંતકૌમુદીનો સમ્યક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યુ. પ્રથમા થી મધ્યમા સુધી ચાર વર્ષ માં દરેક ધોરણ માં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યા પછી ઉચ્ચતર શિક્ષા માટે ગિરિધર મિશ્ર સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય માં દાખલ થયા.
પ્રથમ સંસ્કૃત રચના
આદર્શ ગૌરીશંકર સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલય માં છન્દઃપ્રભા નો અધ્યયન કરતા ગિરિધર મિશ્રે પિંગલાચાર્ય પમાણીત અષ્ટગણ નો જ્ઞાન અર્જિત કર્યુ. આગામી દિવસે તેમણે ભુજંગપ્રયાત છન્દ માં પોતાનો સર્વપ્રથમ સંસ્કૃત શ્લોક રચ્યો.
महाघोरशोकाग्निनातप्यमानं पतन्तं निरासारसंसारसिन्धौ ।
अनाथं जडं मोहपाशेन बद्धं प्रभो पाहि मां सेवकक्लेशहर्त्तः ॥
હે ભક્તો ની તકલીફના દૂરકરનાર સર્વશકિતમાન પ્રભુ! હું આ મહાઘોર શોકાગ્નિ દ્વારા બળુ છું, નિરાસાર સંસાર સાગર માં પડુ છું, અનાથ છું, જડ છું, અને મોહ ના પાશ થી બાંધેલો છું. મારી રક્ષા કરો.
thumb|left|યુવાન ગિરિધર મિશ્ર|200px
શાસ્ત્રી (સ્નાતક) અને આચાર્ય (પરાસ્નાતક)
૧૯૭૧ માં ગિરિધર મિશ્ર વ્યાકરણ માં ઉચ્ચ શિક્ષા માટે વારાણસી માં સંપૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય માં દાખલ થયા. ૧૯૭૪ માં સર્વાધિક અંક મેળવી તેમને શાસ્ત્રી ની સ્નાતક ઉપાધિ (ત્રણ વર્ષ ની બેચલર ડિગ્રી) પ્રાપ્ત કરી. એના પછી તેમણે આજ વિશ્વવિદ્યાલય માં પરાસ્નાતક આચાર્ય ઉપાધિ (બે વર્ષ ની માસ્ટર ડિગ્રી) માટે પ્રવેશ લીધો. આચાર્ય અધ્યયન ના સમયે ૧૯૭૪ માં અખિલ ભારતીય સંસ્કૃત અધિવેશન માં ભાગ લેવા માટે ગિરિધર મિશ્ર નવી દિલ્હી પધાર્યા. અધિવેશન માં તેમને વ્યાકરણ, સાંખ્ય, ન્યાય, વેદાન્ત અને સંસ્કૃત અંતકડી માં પાંચ સુવર્ણ પદક પ્રાપ્ત કર્યા. ભારત ના તાત્કાલિક વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ ગિરિધર ને પાંચેય સુવર્ણ પદક સાથે ઉત્તર પ્રદેશ માટે ચલવૈજયન્તી પુરસ્કાર આપ્યા. તેમની ક્ષમતાથી પ્રભાવિત થઈને ઇન્દિરા ગાંધીએ તેમને નેત્રો નો ઉપચાર માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમેરિકા મોકલવાનો પ્રસ્તાવ કર્યુ, પરંતુ ગિરિધર મિશ્રે સાદર આ પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કરી દીધો. ૧૯૭૬ માં સાત સ્વર્ણ પદક અને કુલાધિપતિ સ્વર્ણ પદક સાથે ગિરિધરે આચાર્ય ની પરીક્ષા ઉત્તીર્ણ કરી. તેમની એક વિરલ ઉપલબ્ધિ પણ હતી - આમ તો ગિરિધર મિશ્ર વ્યાકરણ માંજ આચાર્ય ઉપાધિ માટે દાખલ થયા હતા પરંતુ તેમના ચતુર્મુખી જ્ઞાન માટે વિશ્વવિદ્યાલયે એપ્રિલ ૩૦, ૧૯૭૬ ના રોજ વિશ્વવિદ્યાલય માં અધ્યાપિત તમામ વિષયો ના આચાર્ય ઘોષિત કર્યા.
વિદ્યાવારિધિ (પી. એચ. ડી.) અને વાચસ્પતિ (ડી. લિટ)
૧૯૯૭ માં સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલયે તેમને તેમનો શોધકાર્ય अष्टाध्याय्याः प्रतिसूत्रं शाब्दबोधसमीक्षणम् (અષ્ટાધ્યાય્યાઃ પ્રતિસૂત્રં શાબ્દબોધસમીક્ષણમ્) માટે વાચસ્પતિ (ડી લિટ) ની ઉપાધિ પ્રદાન કરી. આ શોધકાર્ય માં ગિરિધર મિશ્રે અષ્ટાધ્યાયી ના પ્રત્યેક સૂત્ર ઉપર સંસ્કૃત ના શ્લોકો માં ટીકા રચી છે.
વિરક્ત દીક્ષા અને તદનન્તર જીવન
૧૯૭૬ માં ગિરિધર મિશ્રે કરપાત્રી મહારાજને રામચરિતમાનસની કથા સંભળાવી. સ્વામી કરપાત્રીએ ગિરિધર મિશ્રને લગન ના કરવાનું, વિરવ્રત ધારણ કરી આજીવન બ્રહ્મચારી તરીકે રહેવાનું અને કોઈ વૈષ્ણવ સમ્પ્રદાયમાં દીક્ષા લેવાનો ઉપદેશ આપ્યો. ગિરિધર મિશ્રાએ ઓગણીસમી નવેમ્બર, ૧૯૮૩ના રોજ કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે રામાનંદ સમ્પ્રદાયમાં શ્રી શ્રી ૧૦૦૮ રામચરણદાસ મહારાજ ફલાહારી પાસેથી વિરક્ત દીક્ષા લીધી. હવે ગિરિધર મિશ્ર રામભદ્રદાસ નામ થી પ્રખ્યાત થયા. thumb|left|ચિત્રકૂટ ખાતે મંદાકિની નદીના તટ પર ષાણ્માસિક પયોવ્રત દરમ્યાન સુખાસન અને ધ્યાન મુદ્રામાં ધ્યાનસ્થ જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય
પયોવ્રત
ગિરિધર મિશ્રા એ ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત દોહાવલી ના નિમ્નલિખિત પાંચમાં દોહા અનુસાર ૧૯૭૯ માં ચિત્રકૂટ માં છ મહિના સુધી માત્ર દૂધ અને ફળો નો આહાર લેતા પોતાનું પેહલું ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન સંપન્ન કર્યુ. पय अहार फल खाइ जपु राम नाम षट मास ।
सकल सुमंगल सिद्धि सब करतल तुलसीदास ॥
કેવળ દૂધ અને ફાળો નો આહાર લઈ છ માસ સુધી રામ નામ જપો. તુલસીદાસ કહે છે આમ કરતા બધા સુંદર મંગલ અને સિદ્ધિઓ હાથવગી થઈ જાશે. ૧૯૮૩ માં તેમને ચિત્રકૂટ માં સ્ફટિક શિલા ની નજીક પોતાનું બીજું ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન સંપન્ન કર્યુ. આ પયોવ્રત સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય ના જીવન નું એક નિયમિત વ્રત થઈ ગયું છે. ૨૦૦૨ માં એમને છઠા ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન માં શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ સંસ્કૃત મહાકાવ્ય ની રચના કરી. એ હજી નિયમિત રીતે ષાણ્માસિક પયોવ્રત ના અનુષ્ઠાન કરતા રહેતા હોય છે, ૨૦૧૦-૨૦૧૧ માં તેમને પોતાનું નવમું પયોવ્રત નું અનુષ્ઠાન કર્યુ। thumb|right|ઓક્ટોબર ૨૫, ૨૦૧૧ ના રોજ ચિત્રકૂટ સ્થિત તુલસી પીઠ માં સંત તુલસીદાસ ની પ્રતિમા પર માલ્યાર્પણ કરતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય
જગદ્ગુરુત્વ
જગદ્ગુરુ સનાતન ધર્મ માં પ્રયુક્ત એક ઉપાધિ છે જે પારમ્પરિક રીતે વેદાન્ત દર્શન ના આચાર્યોને આપવા માં આવે છે કે જેમને પ્રસ્થાનત્રયી (બ્રહ્મસૂત્ર, ભગવદ્ગીતા અને મુખ્ય ઉપનિષદો) ઉપર સંસ્કૃત માં ભાષ્ય રચ્યુ હોય. મધ્યકાળ માં ભારત માં છ પ્રસ્થાનત્રયીભાષ્યકાર થયા હતા, યથા શંકરાચાર્ય, નિમ્બાર્કાચાર્ય, રામાનુજાચાર્ય, મધ્વાચાર્ય, રામાનન્દાચાર્ય અને અંતિમ હતા વલ્લભાચાર્ય (૧૪૭૯ થી ૧૫૩૧). વલ્લભાચાર્ય ના પછી પાંચ સો વર્ષ સુધી સંસ્કૃત માં પ્રસ્થાનત્રયી પર કોઈ પણ ભાષ્ય ન લખાયું.
જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય
thumb|right|જાન્યુઆરી ૨, ૨૦૦૫ ના રોજ વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ના પરિસર માં મુખ્ય ભવન ની સામે અસ્થિ વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓ ના સાથે કુલાધિપતિ જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ૨૩ ઓગસ્ટ ૧૯૯૬ ના રોજ સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે ચિત્રકૂટ માં દૃષ્ટિહીન વિદ્યાર્થીઓ માટે તુલસી પ્રજ્ઞાચક્ષુ વિદ્યાલય ની સ્થાપના કરી. આના પછી તેમને માત્ર વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષાના પ્રાપ્તિ હેતુ એક સંસ્થાન ની સ્થાપના નો નિર્ણય લીધો. આ ઉદ્દેશ્ય થી તેમણે સપ્ટેમ્બર ૨૭, ૨૦૧૧ ના રોજ ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ માં જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ની સ્થાપના કરી. આ ભારત અને વિશ્વ ની પ્રથમ વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય છે. આ વિશ્વવિદ્યાલય નું ગઠન ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર ના એક અધ્યાદેશ દ્વારા થયુ, જેમને પછી ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અધિનિયમ ૩૨ (૨૦૦૧) માં પરિવર્તિત કરવા માં આવ્યું. આ અધિનિયમે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યને વિશ્વવિદ્યાલય ના જીવન પર્યંત કુલાધિપતિ તરીકે પણ નિયુક્ત કર્યા. આ વિશ્વવિદ્યાલય સંસ્કૃત, હિન્દી, આંગ્લભાષા, સમાજ શાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન, સંગીત, ચિત્રકલા (રેખાચિત્ર અને રંગચિત્ર), લલિત કલા, વિશેષ શિક્ષણ, પ્રશિક્ષણ, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ, પુરાતત્ત્વશાસ્ત્ર, સંગણક અને સૂચના વિજ્ઞાન, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ, વિધિશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર, અંગ-ઉપયોજન અને અંગ-સમર્થન ના ક્ષેત્રો માં સ્નાતક, સ્નાતકોત્તર અને ડોક્ટરની ઉપાધિઓ પ્રદાન કરે છે. વિશ્વવિદ્યાલય માં ૨૦૧૩ સુધી આયુર્વેદ અને ચિકિત્સાશાસ્ત્ર (મેડીકલ) નું અધ્યાપન પ્રસ્તાવિત છે. વિશ્વવિદ્યાલય માં માત્ર ચાર પ્રકાર ના વિકલાંગ – દૃશ્તીબાધિત, મૂક-બધિર, અસ્થિ-વિકલાંગ (પંગુ અથવા ભુજાહીન), અને માનસિક વિકલાંગ – છાત્રો ને પ્રવેશ ની અનુમતિ છે, જેમકે ભારત સરકાર ના વિકલાંગતા અધિનિયમ ૧૯૯૫ માં નિરૂપિત છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર ના અનુસાર આ વિશ્વવિદ્યાલય પ્રદેશ ના પ્રમુખ સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માં થી એક છે. માર્ચ ૨૦૧૦ માં વિશ્વવિદ્યાલય ના દ્વિતીય દીક્ષાંત સમારોહ માં કુલ ૩૫૪ વિદ્યાર્થીઓએ વિભિન્ન શૈક્ષણિક ઉપાધિઓ પ્રદાન કરવા માં આવી. જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ માં આયોજિત તૃતીય દીક્ષાંત સમારોહ માં ૩૮૮ વિદ્યાર્થીયોએ શૈક્ષણિક ઉપાધિયો પ્રદાન કરવામાં આવી હતી.
રામચરિતમાનસ ની પ્રામાણિક પ્રતિ
thumb|right|પોતાની સમ્પાદિત રામચરિતમાનસ ની પ્રામાણિક પ્રતિ (ભાવાર્થબોધિની ટીકા સહિત) ભારત ના રાષ્ટ્રપત્ની પ્રતિભા પાટિલ ને અર્પિત કરતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ગોસ્વામી તુલસીદાસે અયુતાધિક પદો થી યુક્ત રામચરિતમાનસ ની રચના ૧૬વી શતાબ્દી ઈ માં કરી હતી. ૪૦૦ વર્ષો માં તેમની આ કૃતિ ઉત્તર ભારત માં ખૂબજ લોકપ્રિય બની ગૈ હતી, અને એમને પાશ્ચાત્ય ભારતવિદ બહુશઃ ઉત્તર ભારતનું બાઈબલ કહે છે. આ કાવ્ય ની અનેક પ્રતો મુદ્રિત થયી છે, જેમાં શ્રી વેંકટેશ્વર પ્રેસ (ખેમરાજ શ્રીકૃષ્ણદાસ) અને રામેશ્વર ભટ્ટ આદિ જુની પ્રતો, અને ગીતા પ્રેસ, મોતીલાલ બનારસીદાસ, કૌદોરામ, કપૂરથલા અને પટના દ્વારા મુદ્રિત નવી પ્રતો સમ્મિલિત છે. માનસ પર અનેક ટીકાઓ લેખાવી છે, જેમાં માનસપીયૂષ, માનસગૂઢાર્થચન્દ્રિકા, માનસમયંક, વિનાયકી, વિજયા, બાલબોધિની ઇત્યાદિ સમ્મિલિત છે. અનેક સ્થાનો પર આ પ્રતિયો અને ટીકાઓ માં છન્દોં ની સંખ્યા, મૂલપાઠ, પ્રચલિત વર્તનિઓ (યથા અનુનાસિક પ્રયોગ), અને પ્રચલિત વ્યાકરણ નિયમો (યથા વિભક્ત્યન્ત સ્વર) ની બાબત માં ભેદો છે. થોડીક પ્રતો માં એક આઠમો કાંડ પણ પરિશિષ્ટ તરીકે મળે છે, જેમ કે મોતીલાલ બનારસીદાસ અને શ્રી વેંકટેશ્વર પ્રેસ ની પ્રતિયો માં આઠમો કાંડ પરિશિષ્ટ તરીકે મળે છે.
૨૦વી શતાબ્દી માં વાલ્મીકિ રામાયણ અને મહાભારતની વિભિન્ન પ્રતિઓ ના આધાર પર સમ્પાદન અને પ્રામાણિક પ્રત (અંગ્રેઝી: critical edition) નું મુદ્રણ ક્રમશઃ બરોડા સ્થિત મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય અને પુણે સ્થિત ભણ્ડારકર પ્રાચીન શોધ સંસ્થાન દ્વારા કરવા માં આવ્યું હતું. સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય નાનપણ થી ૨૦૦૬ સુધી રામચરિતમાનસ ની ૪૦૦૦ આવૃતિઓ કરી ચુકયા હતા. તેમને ૫૦ પ્રતોના પાઠ પર આઠ વર્ષ અનુસન્ધાન કરી એક પ્રામાણિક પ્રત નું સમ્પાદન કર્યુ. આ પ્રત ને તુલસી પીઠ સંસ્કરણ નામ થી મુદ્રિત કરવામાં આયુ. આધુનિક પ્રતો ની તુલના માં તુલસી પીઠ પ્રત માં મૂલપાઠ માં ઘણા સ્થાનો પર અંતર છે - મૂલ પાઠ માટે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે જૂની પ્રતોને અધિક વિશ્વસનીય માન્યું છે. આના અતિરિક્ત વર્તની, વ્યાકરણ અને છન્દ સમ્બન્ધી પ્રચલન માં આધુનિક પ્રતો થી તુલસી પીઠ પ્રત નિમ્નલિખિત પ્રકાર થી ભિન્ન છે.
સાહિત્યિક કૃતિઓ
જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્યે ૮૦ થી અધિક પુસ્તકો અને ગ્રંથો ની રચના કરી છે, જેમાં કોઇ પ્રકાશિત અને કોઇ અપ્રકાશિત છે. તેમની પ્રમુખ રચનાઓ નિમ્નલિખિત છે.
કાવ્ય
thumb|right|ઓક્ટોબર ૩૦, ૨૦૦૨ ના રોજ શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ ના લોકાર્પણ કરતા ભારત ના તત્કાલીન વડાપ્રધાન શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયી. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ડાબી તરફ છે.
ગદ્ય
thumb|right|જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય દ્વારા રચિત થોડા પુસ્તકો અને ગ્રન્થ (સમ્પાદિત શ્રીરામચરિતમાનસ ની પ્રતિ સહિત)
વિરક્ત દીક્ષા પછી
thumb|right|૨૦૦૬ માં તત્કાલીન લોક સભા અધ્યક્ષ સોમનાથ ચટર્જી દ્વારા વાણી અલંકરણ પુરસ્કાર થી સમ્માનિત થતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય thumb|left|માર્ચ ૩૦, ૨૦૦૬ ના દિવસે તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ એ પી જે અબ્દુલ કલામ દ્વારા પ્રશસ્તિ પત્ર દ્વારા પુરસ્કૃત થતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ
પેથાપુર (તા. હિંમતનગર)
શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
ચંદ્રલેખા (નૃત્યાંગના)
ચંદ્રલેખા પ્રભુદાસ પટેલ (૬ ડિસેમ્બર ૧૯૨૮ - ૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૦૬), ભારત નૃત્યાંગના અને નૃત્યનિર્દેશક હતા. તે ભારતના પ્રથમ નાયબ વડા પ્રધાન, વલ્લભભાઈ પટેલના ભત્રીજી હતા. તેઓ ભરતનાટ્યમને યોગ અને કાલારિપાયત્તુ જેવી લશ્કરી કળાઓનો મેળ કરી અને રજૂઆત કરતા હતા .તેમને સામાન્ય રીતે ફક્ત ચંદ્રલેખા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સંગીત, નૃત્ય અને નાટક માટે ભારતની રાષ્ટ્રીય અકાદમી - સંગીત નાટક અકાદમી તરફથી - નૃત્ય અને નાટક એકાદમીની ફેલોશિપ નામનો  સર્વોચ્ચ એવોર્ડ તેમને ૨૦૦૪ માં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
તેમનો જન્મ મહારાષ્ટ્રના વાડામાં એક નાસ્તિક ડૉક્ટર પિતા અને ધર્મનિષ્ઠ હિંદુ માતાને ત્યાં થયો હતો. તેમનું બાળપણ તેમના વતન ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં વિત્યું.
કારકિર્દી
ઉચ્છ માધ્યમીક શાળાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે કાયદાનું અધ્યયન કર્યું, પરંતુ નૃત્ય શીખવા માટે અધવચ્ચે અભ્યાસ છોડી દીધો. તેમણે નૃટ્ય શિક્ષણની શરૂઆત દક્ષિણ ભારતના મંદિર નર્તકો દ્વારા કરવામાં આવતા નૃત્ય - દાસી અટ્ટમથી કરી. આ તાલીમ તેમણે એલાપ્પા પિલ્લાઇનાપાસે લીધી. તેણીના નૃત્ય શિક્ષણથી બાલસરસ્વતી અને રુક્મિની દેવી અરુંદલેથી પણ પ્રભાવિત હતા, પરંતુ તેમનું નૃત્ય નિર્દેશન દર્શાવે છે કે તે બાલસરસ્વતીથી વધુ પ્રભાવિત હતા. ચંદ્રલેખાએ ભરતનાટ્યમમાં તેની પ્રારંભિક તાલીમ મેળવી હોવા છતાં, તેમનું ધ્યાન અનુ-આધુનિક ફ્યુઝન નૃત્યો તરફ બદલ્યું, જેમાં અન્ય નૃત્યો, કાલારિપાયત્તુ જેવા લશ્કરી નૃત્યકલા(માર્શલ આર્ટ્સ) અને અન્ય પ્રદર્શનીય કલા તત્વોનો સમાવેશ થતો.
ગ્રંથસૂચિ
રુસ્તમ બરુચા. ચંદ્રલેખા: સ્ત્રી, નૃત્ય, પ્રતિકાર. સિંધુ. નવી દિલ્હી: 1995.ISBN 81-7223-168-7આઈએસબીએન 81-7223-168-7
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૬માં મૃત્યુ
દુધઆમલી (તા. ધાનપુર)
દુધઆમલી (તા. ધાનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દુધઆમલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનપુર તાલુકો
તરણેતર
તરણેતર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ તાલુકા માં આવેલું એક ગામ છે.
તરણેતર મુખ્યત્વે તેનાં તરણેતર મેળાથી વધારે પ્રખ્યાત છે, જે અહીં આવેલા પ્રસિદ્ધ ભગવાન ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવના મંદીર ખાતે ભરાય છે.
તરણેતર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મેઘપર (તા. જામજોધપુર)
મેઘપર  એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મેઘપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
તરણેતર
ત્રિનેત્રેશ્વર મંદીર
ત્રિનેત્રેશ્વર મંદીર થાનગઢ તાલુકામાં ધ્રાંગધ્રા જતાં માર્ગ પર તરણેતર ખાતે આવેલું છે, જે તેના તરણેતર મેળાથી પ્રખ્યાત છે.
મેઘપર (તા. જામજોધપુર)
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
તરણેતર
ઇતિહાસ
તરણેતર મંદીરની સ્થાપના વિશે લોકવાયકા છે કે અયોધ્યાનાં સૂર્યવંશી રાજા યુવનાશ્વ નિ:સંતાન હોવાથી તેણે તેમના ગુરુ વશિષ્ઠના સુચનથી યજ્ઞ કર્યો હતો. તેના તપોબળે તેમને ત્યાં પુત્રનો જન્મ થયો હતો જેનું નામ મંધાતા હતુ. અને આ તરણેતરનું મંદીર મંધાતા એ બંધાવેલ હતું. તે ઉપરાંત આ મંદીર સાથે એક એવી વાત પણ જોડાયેલ છે જે મહાભારત કાળની છે. તે સમયે દ્રુપદ નગરી પાંચાળમાં હતી. મહાભારતની કથા અનુસાર દ્રુપદની પુત્રી દ્રૌપદી નો સ્વયંવર તરણેતરમાં યોજવામાં આવેલ હતો. તે સમયે બ્રાહ્મણના વેશમાં પાંડવો સ્વયંવરમાં આવેલા અને અત્યારે આ સ્થળ ઉપર જે કુંડ આવેલ છે, તેમાં અર્જુન દ્વારા મત્સવેદ થયો હતો અને આ રીતે દ્રૌપદીનાં વિવાહનો પ્રંસંગ જોડાયેલો છે.