મિલાન
વાસ્તુકળા
18મી સદી દરમિયાન મિલાનમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ સમારકામ માટે ઓસ્ટ્રિયાની મહારાણી મારિયા થેરેસા જવાબદાર હતી. તેમણે અનેક ઊંડા સામાજિક અને વહીવટી સુધારા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું, સાથેસાથે ટિએટ્રો એલે સ્કેલા જેવી અનેક ઇમારતોનું નિર્માણ પણ કરાવ્યું, જે આજે પણ શહેરની પ્રતિષ્ઠા અને ઓળખ સમાન છે, જેનું ઉદઘાટન 3 ઓગસ્ટ, 1778ના રોજ થયું અને તે અત્યારે દુનિયાના સૌથી પ્રસિદ્ધ ઓપેરા હાઉસમાંનું એક છે. ઉપભવન મ્યુઝિયો ટિએટ્રલ એલે સ્કેલામાં ચિત્રો, પ્રતિમાઓ, વસ્ત્ર અને ઓપેરા અને લા સ્કેલાના ઇતિહાસ વિશે સંબંધિત અન્ય દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ છે. લા સ્કેલા બેલેટ સ્કૂલ ઓફ ધ ટીએટ્રો એલા સ્કેલાનું આયોજન પણ કરે છે. ઓસ્ટ્રિયન સંપ્રભુતાએ મિલાનમાં બ્રેરા જિલ્લાના પ્રાચીન જેસુઇટ કોલેજને એક વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર સ્વરૂપે પરિવર્તિત કરતાં પુસ્તકાલય, ખગોળવિજ્ઞાન વેધશાળા અને વનસ્પતિ ઉદ્યાનને પ્રોત્સાહન આપ્યું, જેમાં આર્ટ ગેલેરી અને ફાઇન આર્ટ્સ એકેડમી આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે. thumb|right|200px|ઓગણીસમી સદીના ગેલેરીયા વિટ્ટોરીયો એમાન્યુલ બીજાનો ગુંબજ thumb|left|1770ના દાયકામાં બાંધવામાં આવેલા ટીટ્રો અલ્લા સ્કાલાનું ઓગણીસમી સદીનું ચિત્રણ. મિલાન પર 18મી સદીના અંતે અને 19મી સદીની શરૂઆતમાં નવશાસ્ત્રીય આંદોલનની ઊંડી અસર હતી અને તેના પગલે તેની વાસ્તુકલાની શૈલીમાં પરિવર્તન આવ્યું હતું. 19મી સદીની શરૂઆતમાં શહેરમાં નેપોલીયન બોનાપાર્ટેના શાસનના પરિણામે કેટલીક સંદુર નવશાસ્ત્રીય ઇમારતો અને મહેલો અસ્તિત્વમાં આવ્યા, જેમાં વિલા રીએલ કે વિલા ડેલ બેલ્જિઓજોસો સામેલ છે (પેલેઝો બેજિઓજોસો સાથે કોઈ સંબંધ નથી). તે વાયા પેલેસ્ટ્રો પર સ્થિત છે અને જિયાર્ડિની પબ્લિકીની નજીક છે. તેનું બાંધકામ લીઓપોલ્ડો પોલાકે 1790માં કર્યું હતું. તે બોનાપાર્ટે પરિવાર, મુખ્યત્વે જોસેફાઇન બોનાપાર્ટેનું ઘર હતું, પણ કાઉન્ટ જોસેફ રાડેત્ઝકી વોન રાડેત્ઝ અને યુજીન ડી બ્યુહાર્નાઇસ જેવા કેટલાંક અન્યનું પણ નિવાસસ્થાન હતું. તેનો ઉલ્લેખ અવારનવાર મિલાન અને લોમ્બાર્ડીના સૌથી શ્રેષ્ઠ નવશાસ્ત્રીય વાસ્તુશિલ્પ તરીકે થાય છે અને તે ઇંગ્લિશ લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનથી ઘેરાયેલ છે. અત્યારે તેમાં ગેલેરીયા ડી આર્ટે કન્ટેમ્પોરાનીયા (અંગ્રેજીઃ ગેલેરી ઓફ કન્ટેમ્પરરી આર્ટ )નું આયોજન થાય છે અને તેની અંદર અત્યાધિક અલંકૃત શ્રેણી સ્તભો, પહોળા હોલ, માર્બલની પ્રતિમાઓ અને ક્રિસ્ટલ શેન્ડેલિયર્સ છે. પલાઝો બેલ્જિયોજોસો પણ નેપોલિયનનું એક ભવ્ય નિવાસ હતું અને મિલાનીઝ નીઓક્લાસિકલ આર્કિટેક્ચરના ઉત્તમ ઉદાહરણોમાંનું એક છે. શહેરમાં અન્ય કેટલાંક મહત્વપૂર્ણ નવશાસ્ત્રીય સ્મારકો છે, જેમાં આર્કો ડેલ્લા પેસ કે આર્ક ઓફ પીસ સામેલ છે, જેને કેટલીક વખત આર્કો સેમ્પિઓને  (સેમ્પિઓને આર્ક) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને તે પાર્કો સેમ્પિઓનેના અંતે જમણી બાજુ પિઆજા સેમ્પિઓનેમાં સ્થિત છે. તેની સરખામણી અવારનવાર પેરિસના આર્ક ડી ટ્રાયોમ્ફની લઘુ આવૃત્તિ સાથે થાય છે. નેપોલિયન પહેલાના શાસનકાળમાં આર્ક પર કામગીરી 1806માં શરૂ થઈ હતી અને તેની ડીઝાઇન લુઇગી કાગ્નોલાએ તૈયાર કરી હતી. નેપોલીયનનો 1826માં વોટરલૂની લડાઈમાં પરાજય થતાં જ આર્ક ડી ટ્રાયોમ્ફેની જેમ સ્મારણીય મહેરાબનું કામ અટકી ગયું હતું, પણ ઓસ્ટ્રિયાના સમ્રાટ ફ્રાન્ઝ જોસેફ (ફ્રાન્સિસ જોસેફ) પ્રથમએ વિયેના કોંગ્રેસ અને 1815ની શાંતિ સંધિના માનમાં તેને પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. તેનું કામકાજ 10 સપ્ટેમ્બર, 1838ના રોજ ફ્રાન્સેસ્કો પેવેરેલ્લી દ્વારા પૂર્ણ થયું હતું. મિલાનમાં અન્ય જાણીતી નવશાસ્ત્રીય બિલ્ડિંગ પેલાજો ડેલ ગવર્નો છે, જેનું નિર્માણ પીએરો જિલાર્ડોની દ્વારા 1817માં થયું હતું. thumb|left|બીબીપીઆર દ્વારા બાંધવામાં આવેલું ટોરી વેલાસ્કા, જે 1950ના દાયકામાં મિલાનનું પ્રતીક હતું. 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં મિલાને દ્વીપકલ્પના મુખ્ય ઔદ્યોગિક શહેરનો દરજ્જો મેળવી લીધો હતો અને યુરોપની અન્ય રાજધાનીઓમાંથી શહેરીકરણની પ્રેરણા મેળવી હતી. યુરોપની અન્ય રાજધાનીઓ ટેકનિકનલ નવીન સંશોધનોનું કેન્દ્ર હતી, જેણે બીજી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની સ્થાપના કરી અને તેના પરિણામે એક મહાન સામાજિક ક્રાંતિને વેગ મળ્યો હતો. મહાન ગૈલેરિયા વિટોરિયો ઇમાનુએલ બીજા એક માર્ગ છે, જે પિએઝા ડેલ ડ્યુમો, મિલાનને લા સ્કેલાના સામેના ચોક સાથે જોડે છે. સંયુક્ત ઇટાલીના પ્રથમ સમ્રાટ વિટોરિયો ઇમાનુએલ દ્વિતીયના સમ્માનમાં જિયુસેપે મેન્ગોનીએ 1865થી 1877માં તેનું નિર્માણ કર્યું. માર્ગને 19મી સદીના આચ્છાદિત માર્ગો માટે લોકપ્રિય ડીઝાઇન, ઉપર મેહરાબી કાચ અને કાચા લોખંડની છતથી ઢાંકવામાં આવી છે, જેમ કે બર્લિગટન આર્કેડ, લંડન, જે મોટા ચમકતા શોપિંગ આર્કેડોનો શરૂઆતનો નમૂનો હતો, જેની શરૂઆત બ્રસેલ્સના સેન્ટ હબર્ટ ગેલેરી અને સેન્ટ પીટ્સબર્ગમાં પેસાજમાં થઈ. શહેરમાં 19મી સદીના અંતનું દર્શનીય સ્મારક સિમિટેરો મોન્યુમેન્ટલ (અક્ષરસઃ મોન્યુમેન્ટલ સેમેટરી કે કબ્રસ્તાન ), જેની સ્થાપના શહેરના સ્ટેઝિઓને જિલ્લામાં થઈ છે અને તેનું નિર્માણ 1863થી 1866માં કેટલાંક વાસ્તુશિલ્પીકારો દ્વારા નવરોમનશૈલીમાં થયું છે.