cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
કલાનું મૂલ્ય
ટોલેસ્ટોયે કલાની વ્યાખ્યા કરીને, અને તેના મૂલ્યનું અપ્રાસંગિક રીતે જ આ પ્રકારનું ચિત્રણ કરેલું: “કલા એક એવી માનવ પ્રવૃત્તિ છે કે જેમાં એક માનવી પોતે જ લાગણીઓ કે અનુભૂતિ હેઠળ પસાર થયો હોય તે લાગણીઓને અમુક ચોક્કસ બાહ્ય સંકેતોના માધ્યમથી બીજી વ્યકિતઓને આપે છે, અને આ લાગણીઓના સંસર્ગમાં આવીને અન્ય લોકો પણ તેનો અનુભવ કરે છે.”
પરંતુ કલાના મૂલ્ય વિષેના પ્રશ્નમાં પધ્ધતિસરના અભિગમ માટે એવા પ્રશ્નો પૂછવાના રહે: કલાનું મૂલ્ય કોના માટે? કલાકાર માટે? દર્શકો માટે? સોસાયટીના લોકો માટે, અને/અથવા દર્શકો સિવાયની વ્યકિતઓ માટે? શું કલાનું "મૂલ્ય" આ દરેક અલગ અલગ સંદર્ભમાં અલગ હોય છે? કલાના ઉદ્દેશિત મૂલ્ય પરની કામગીરીનો ઉદ્દેશ અને બીજા કાર્યો વચ્ચેના સંબંધોને નક્કી કરવામાં મદદરૂપ થવાનો છે કલા સ્પષ્ટ રીતે ઘણા બધા સંદર્ભમાં આધ્યાત્મિક ધ્યેયો ધરાવે છે, પણ ધાર્મિક કલા અને ધર્મ વચ્ચે ચોક્કસ રીતે આપમેળે કયો તફાવત હોય છે? સત્ય જટીલ છે - કલા કાર્યલક્ષી જ્ઞાનમાં અને મહત્વની માનવપ્રવૃત્તિઓ બે બંનેમાં નિરુપયોગી છે.
કાલ્પનિક કૃતિ “હીછીકર્સ ગાઈડ ટૂ ધી ગલેકસી” કલાના મૂલ્ય માટે પ્રયોજાયેલી એવી દલીલથી શરૂ થાય છે કે પૃથ્વીના સર્વનાશ માટેના બાહ્ય બળોએ પૃથ્વીવાસીઓને પૂછવું જોઈએ કે માવનતા શું કામમાં આવે, માનવતાનો પ્રતિભાવ કેવો હોવો જોઈએ? તેમાં સતત દલીલ ચાલુ રહે છે કે માનવજાતિ પોતાના અસ્તિત્વ માટે જે વાજબી કારણ ધરે છે તેમાં જણાવે છે કે તેમાં ભૂતકાળમાં થયેલા સર્જનો અને શેકસપિયરના નાટકો, રેમ્બ્રેડના ચિત્રો અથવા બાચના સંગીત જેવું કલાનું સર્જન છે. સૂચન એ છે કે આ વસ્તુઓનું મૂલ્ય છે જે માનવતા વર્ણવે છે.
સૌંદર્યલક્ષી સાર્વત્રિક લક્ષણો
તત્ત્વવેત્તા ડેનિસ ડયૂટને માનવ સૌંદર્યશાસ્ત્રમાં સાત સાર્વત્રિક લક્ષણો ઓળાખાવેલા:
તેમ છતાં, એવો વાંધો ઉઠાવી શકાય કે ડયૂટને જણાવેલા લક્ષણોના વર્ગને ઘણા અપવાદો છે. ઉદાહરણ તરીકે, સમકાલીન કલાકાર થોમસ હિસ્કોર્ને ટેકનિકલ કલારસિકતાનો ઈરાદાપૂર્વક નિષેધ ગણ્યો છે. લોકો પુન:જાગૃતિ યુગના મેડોનાના શિલ્પની સૌંદર્યલક્ષી કારણોથી પ્રશંસા કરી શકે, પણ આવી વસ્તુઓ અમુક વખત ચોક્કસ શ્રદ્ધા કે આસ્થાયુકત કાર્યો હતી (અને હજુ પણ હોય છે). "રચનાના નિયમો" જે દુચેમ્પની કૃતિ ફાઉન્ટેન અથવા જહોન કેજની કૃતિ 4‘33’ માં વાંચવા મળતા રચનાના નિયમો કૃતિઓને માન્યતાપ્રાપ્ત શૈલીમાં મૂકતા નથી (અથવા કૃતિને ગ્રહણ કે આત્મસાતક કરતી વખતે ઓળખી શકાય તેવી શૈલીમાં ચોક્કસ રીતે મૂકતા નથી). વધુમાં, ડયૂટને નક્કી કરેલા કેટલાક વર્ગો વધુ પડતા વિસ્તૃત જણાય છે : ભૌતિકશાસ્ત્રી સિદ્ધાંત ઘડવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન પોતાના કલ્પનાના વિશ્વનો આનંદ લઈ શકે.
વધુમાં, વિજ્ઞાનો અને માનવવિદ્યાઓ બંનેના શિક્ષણશાસ્ત્ર એ માનસશાસ્ત્ર અને સૌંદર્યશાસ્ત્ર વચ્ચેનો સંબંધ સમજવાના પ્રયત્નમાં ઉત્ક્રાંતિ વિષયક માનસશાસ્ત્ર અને પ્રત્યક્ષ વિજ્ઞાન તરફ દૃષ્ટિપાત કરે છે. આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન કરવામાં ડયૂટન સિવાયના તત્ત્વેતાઓમાં ડેવિડ બોર્ડવેલ, બ્રાયન બોયડ, ક્રિસ્ટીન બ્યૂસી-ગ્લુક્સમાન, નોએલ કેરોલ, એલન દિસાનાયક, નાન્સી ઈસ્ટલીન, બ્રાચા એટિન્જર, ડેવિડ ઈવાન્સ, જોનાથન ગોત્શેલ, ટોર્બેન ગ્રોડલ, પોલ હેર્નાડી, પેટ્રિક હોગન, કાર્લ પ્લેટિન્ગા, એલેઈન સ્કેરી, મુરે સ્મિથ, વેન્ડી સ્ટીનર, રોબર્ટ સ્ટોરી, ફ્રેડરિક ટર્નર અને માર્ક ટર્નરનો સમાવેશ થાય છે.
વિવેચન
સૌંદર્યશાસ્ત્રના તત્ત્વજ્ઞાનનું વિવેચન કલા અને સમાજના ક્ષેત્રને લગતા અમૂક સમાજશાસ્ત્રીઓ અને લેખકોએ કરેલું છે. રેમન્ડ વિલિયમ્સની એવી દલીલ છે કે એવી કોઈ સૌંદર્યલક્ષી વિશિષ્ટ વસ્તુ નથી હોતી પણ સામાન્ય વાણીથી શરૂ કરીને અનુભવો સુધીના સાંસ્કૃતિક રૂપોના એવા અખંડ દ્રવ્યો હોય છે જેને કોઈ ઢાંચા, સંસ્થા અથવા ખાસ પ્રસંગ દ્વારા કલા તરીકેની સંજ્ઞા આપવામાં આવે છે. પિયરે બોર્ડયૂ પણ કેન્ટેના સૌંદર્યશાસ્ત્રનો મુદ્દો લઈને એવી દલીલો કરે છે કે સૌંદર્યશાસ્ત્રથી એવા અનુભવોનું નિરૂપણ થાય છે કે જે ઉચ્ચવર્ગની જીવનશૈલી અને વિદ્વાનોના વિશ્વાસની નીપજ હોય.
સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો ઇતિહાસ
thumb|150px|right|એથેન્સના રાષ્ટ્રીય પુરાત્ત્વવિદ્યાના સંગ્રહાલયમાં પીસાઇડન કે જ્યુસની તાંબાની કૃતિ
પ્રાચીન સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
આપણી પાસે પ્રાગૈતિહાસિક કલાના દૃષ્ટાંતો છે, પણ અત્યંત ઓછી સંખ્યામાં છે, અને તેના સર્જનનો સંદર્ભ અને ઉપયોગ સ્પષ્ટ નથી, જેથી તેના સર્જન અને અર્થઘટનને માગદર્શિત કરતા સૌંદર્યલક્ષી સિદ્ધાંતો વિષે અમુક માત્રાથી વધુ અનુમાન કરી શકતા નથી.
પ્રાચીન કલા સાત મહાન પ્રાચીન સભ્યતાઓ : ઈજિપ્ત, મેસોપોટેમિઆ, ગ્રીસ, રોમ, પર્શિઆ, ભારત અને ચીન પૂરતી વ્યાપ્ત હતી તેમાં સમગ્રતા કે પૂર્ણતા ન હતી. પ્રાચીન સભ્યતાના આ દરેક કેન્દ્રમાં પોતાની કલામાં એક વિશિષ્ટ અને લાક્ષણિક શૈલીનો વિકાસ થયેલો. ગ્રીસની સભ્યતાએ પશ્ચિમમાં સૌદર્યશાસ્ત્રના વિકાસ પર સૌથી વધુ પ્રભાવ ઊભો કરેલો. ગ્રીક કલાના આ યુગમાં માનવદેહના સ્વરૂપો પ્રત્યે પરમ આદર અને સ્નાયુબધ્ધ શરીર, દેહસૌષ્ઠવ, સુંદરતા અને ચુસ્ત શારીરિક સપ્રમાણતા દર્શાવવા માટે અનુરૂપ કૌશલ્યોનો વિકાસ જોવા મળતો. તેથી વિષેષ, એવી જ ઘણી બધી પાશ્ચત્ય અને પૌર્વાન્ય સંસ્કૃતિઓમાં શારીરિક સૌંદર્ય સાથે સંબંધ ધરાવતી શરીર પરના વાળ જેવી લાક્ષણિકતાઓનું ભાગ્યે જ વર્ણન કરવામાં આવે છે. આ ગ્રીક પાશ્ચાત્ય સૌંદર્યલક્ષી રુચિના વિરોધાભાસમાં વિરુપતાની શૈલી વધુ છે.
ગ્રીક તત્વેતાઓને પ્રારંભમાં એવું જણાયું કે સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષક વસ્તુઓ આંતરિક અને બાહ્ય રીતે પોતે જ સુંદર હોય છે. પ્લેટોને એવું લાગ્યું કે સુંદર પદાર્થોમાં સપ્રમાણતા, સુમેળ અને એકરૂપતા તેના અવયવોમાં હોય છે. એવી જ રીતે, પરાભૌતિકશાસ્ત્ર માં એરિસ્ટોટલને એવું જણાયું કે સૌંદર્યના સાર્વત્રિક ઘટકો વિન્યાસ, સમરૂપતા અને સુનિશ્ચિત છે.
ઈસ્લામિક સૌદર્ય શાસ્ત્ર
ઈસ્લામ અનુસાર, માનવનિર્મિત કલાકૃતિઓ દૈવી કલાકૃતિની તુલનામાં સાહજિક રીતે અપૂર્ણતા ધરાવતી હોય છે; આવી રીતે ઈસ્લામમાં ઘણા એવું માને છે કે ખુદાના વાસ્તવદર્શી રૂપો કોઈ પ્રાણી કે મનુષ્યનું ચિત્રણ કરવાનો પ્રયાસ ખુદાની અવમાનતા કે તિરસ્કાર છે. અરબી, મોઝેઈક, ઈસ્લામિક સુલેખન, અને ઈસ્લામિક શિલ્પશાસ્ત્ર જેવા કલાના રૂપો તેમ જ વધુ સામાન્યરીતે કહીએ તો બિનરૂપાત્મક કલાના સ્થાનનો દાવો કરી શકે તેવી સૂક્ષ્મતાના કોઈ રૂપોની કલાત્મક સંભવિતતાના ક્ષેત્રની સંકીર્ણતાની અસર ધરાવે છે. કલાકારોએ કલાત્મક અભિવ્યકિતતા બહિમાર્ગ તરીકે સીમિત શકયતાઓ શોધી છે અને ભૌમિતિક આકૃતિઓ, ફૂલવેલની આકૃતિઓ અને વેલ-કોતરણી જેવા બિન-પ્રતિરૂપાત્મક રૂપોથી કલાના સજાવટલક્ષી અથવા ધાર્મિક કાર્યને મહત્વ આપીને તેને વિધેયાત્મક શૈલી અને પરંપરા બનાવવા માટે કેળવવામાં આવી છે.
ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં મનુષ્ય અને પ્રાણીનું ચિત્રણ કરવું સામાન્ય રીતે ધર્મનિષિદ્ધ છે કારણ કે તે આખરે આવી શિલ્પકૃતિઓ અથવા “ મૂર્તિ ”ની પૂજામાં પરિણમે છે. પૂર્વ-ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં માનવાકૃતિઓનું ચિત્રકામ ધર્મતંત્રોએ જુદી જુદી માત્રામાં આપેલી સ્વીકૃતિમાં જોવા મળે છે. શરીયત ના કાનૂન મુજબ બંદગી માટે થતું માનવાકૃતિનું નિરૂપણ બૂતપરસ્તી (મૂર્તિપૂજા) ગણવામાં આવે છે જેનો નિષેધ કરવામાં આવ્યો છે. ઐતિહાસિક ઈસ્લામિક કલામાં ઈસ્લામના પયંગબર મહમ્મદના ઘણા બધા ચિત્રણો છે.
કુરાનના અધ્યયન પ્રત્યે પોતાનો ભકિતભાવના પ્રયાસરૂપે સુલેખન કલાઓનો ઉદ્ભવ થયો. પાઠના દરેક શબ્દને ધીરજપૂર્વક નકલ કરીને, લેખકને તેના અર્થનું ચિંતન કરાવવામાં આવતું. કાળક્રમે, આવા પાઠના અલંકારન અને શૈલીમાં વધુ ને વધુ શ્રમ પડવાને કારણે સુલેખનની આવી કૃતિઓને બક્ષિસ એનાયત કરવાનું શરૂ થયું. આવી સજાવટશૈલીઓ કુરાન સિવાયની અન્ય કૃતિઓ પણ પ્રયોજવામાં આવી અને પરિણામે કલાના એક આદરપાત્ર રૂપ તરીકે સ્થાન પામી.
ભારતીય સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
વિશિષ્ટ આધ્યાત્મિક અથવા દાર્શનિક અવસ્થાઓ પ્રત્યે પ્રેરિત થવાના મહાત્મય અથવા આવી અવસ્થાઓનું સાંકેતિક રીતે નિરૂપણ કરવાના ઉદ્દેશથી જનસમુદાયમાં ભારતીય કલાનો ઉદ્ગમ થયો. કપિલ વાત્સ્યાયનના મતાનુસાર, "ક્લાસિકલ ભારતીય વાસ્તુશાસ્ત્ર, શિલ્પશાસ્ત્ર, ચિત્ર, સાહિત્ય (કાવ્ય ), સંગીત અને નૃત્યમાં પોતપોતાના સંબંધિત માધ્યમોએ અનુકૂલન કરેલા પોતાના નિયમોનો વિકાસ થયો પરંતુ તે તમામમાં માત્ર ભારતીય સામાજિક દાર્શનિક માનસની અંતનિર્હિત આધ્યાત્મિક માન્યતાઓનું જ નહીં, પરંતુ જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા વિસ્તૃત રીતે ઘડવામાં આવતી હોય તેવી પ્રણાલીઓનું પણ આદાનપ્રદાન થતું રહેતું."
ભારતીય નાટય અને સાહિત્યના ચોક્કસ સંબંધનો શબ્દ રસ સામાન્યરીતે રચયિતાએ તૈયાર કરેલી કૃતિમાં ભાવરસનો અને ’ભાવુક શ્રોતા’ અથવા સહૃદય  દ્વારા ચિદાનંદના સંદર્ભમાં પ્રયોજાય છે. કાલિદાસ જેવા કવિઓ પૂર્ણ વિકસિત સૌંદર્યલક્ષી પધ્ધતિથી વિકસેલા રસ પ્રત્યે ધ્યાન રાખતા. સમકાલીન ભારતમાં પણ રસ ના વાચ્યાર્થમાં વપરાતા શબ્દ “રસ” નો ઉપયોગ ફિલ્મોમાં રસાત્મક અનુભૂતિઓનું વર્ણન કરવા માટે વ્યવહાર રીતે થાય છે; “મસાલા મિકસ” માં લોકપ્રિય હિન્દી સિનેમા ફિલ્મો દર્શાવવામાં આવે છે એવી કે જેમાં સંતુલિત ભાવરસ પીરસવામાં આવે છે અને દર્શકો તેનું ભાવમાધુર્ય માણતા હોય છે.
રસસિધ્ધાંત ભરત મુનિ રચિત કૃતિ નાટયશાસ્ત્ર (નાટય નો અર્થ "નાટક" અને શાસ્ત્ર નો અર્થ "નું વિજ્ઞાન") એ સંસ્કૃત ગ્રંથથી શરૂ થઈને વિકસ્યો છે જેમાં દેવો એ એવી ઘોષણા કરે છે કે નાટક “પાંચમો વેદ” છે કારણ કે સતત પતન પામતા યુગને ધાર્મિક શિક્ષણના શ્રેષ્ઠ રૂપ તરીકે તે સૌથી વધુ અનૂકૂળ છે. નાટયશાસ્ત્રની રચનાના સમય વિષે પ્લેટો અને એરિસ્ટોટલથી શરૂ કરીને સાતમી સદીના વિદ્વાનોમાં વિવાદ પ્રવર્તે છે. નાટયશાસ્ત્રના પ્રકરણો છ અને સાતમાં રસની સૌંદર્યલક્ષી સંકલ્પનાઓ અને તેના સંલગ્ન ભાવોનું નિરૂપણ કરે છે જે પોતે જ સમગ્ર રીતે એક સ્વતંત્ર કૃતિ તરીકે છે. આઠ રસો અને સંલગ્ન ભાવોને નામ આપવામાં આવ્યા છે અને પ્રસ્તુતિને રસદાર બનાવીને આનંદને સમૃધ્ધ બનાવવામાં આવે છે: રસ અને સ્વાદનો એવો આનંદ છે જે ઘટકોના યોગ્ય નિર્માણ અને ઘટકોની ગુણવત્તામાંથી નિષ્પન્ન થાય છે. સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાનમાં, રસ ખરેખર શું છે, તેની ચર્ચા કરવામાં નથી આવી અને નાટયશાસ્ત્રના સુગઠિત શબ્દો મુજબ, તેમાં મૂળ લેખક(કો)ની ચોક્કસ સૂઝ તે સ્પષ્ટ રીતે જાણી શકાય તેમ નથી.
રસના સિદ્ધાંતોનો વિકાસ કાશ્મીરી સૌંદર્યશાસ્ત્ર આનંવવર્ધનની કાવ્યશાસ્ત્ર પરની શિષ્ટકૃતિ ધ્વન્યલોક થયો છે, જેમાં નવ રસોનો પરીચય આપવામાં આવ્યો છે, શાંત રસને નિશ્ચિત રીતે શાન્તા(શાંતિ )ની ધાર્મિક અનુભૂતિ જે તેના ભાવ એટલે કે સાંસારિક આનંદના ઉદ્વેગમાંથી ઉદ્ભવે છે તેવું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે આ ગ્રંથનો મૂળ ઉદ્દેશ શબ્દ, વાકય અથવા સમગ્ર કૃતિ સહિત પ્રાથમિક રીતે સંસ્કૃત સ્વરૂપમાં રસ ધ્વનિ ના અસ્તિત્વ માટે સબળ બનાવીને વાસ્તવિક જગતની ભાવઅવસ્થા અથવા ભાવને “ઈગિત” કરીને ધ્વનિ અથવા કાવ્યાત્મક વ્યંજનોની સાહિત્યિક સંકલ્પનાને શુદ્ધ બનાવવાનો છે, પરંતુ રસલક્ષી ભેદનો જ આભાર માનવો ઘટે કે ભાવુક શ્રોતા કે દર્શક રસને એટલે કે કરુણાંતિકા, વીરરસ અથવા શૃંગારસના રસાસ્વાદને માણે છે.
9મી-10મી સદીમાં "કાશ્મીરના અદ્વૈત શૈવવાદી" (અથવા "કાશ્મીર શૈવવાદી") તરીકે વિખ્યાત ધર્મપરંપરાના સ્વામી અને સૌંદર્યવેતા અભિવનગુપ્તે ધવન્યલોક પરની પોતાની સ્વતંત્ર ટિપ્પણીઓમાં રસના સિદ્ધાંતોને સર્વોચ્ચ સ્થાને મૂકયા છે, ધવન્યલોક-લોકાના (જેનો અનુવાદ ઈન્ગાલ્સ, મેસન અને પટવર્ધને સને-1992માં કર્યો છે) અને નાટયશાસ્ત્ર પરના તેના વિવરણ અભિનવભારતીનો અનુવાદ નોલી અને  મેસન અને પટવર્ધન કરેલો છે. અભિનવગુપ્ત સૌ પ્રથમ વખત રસની ટેકનિકલ વ્યાખ્યા આપે છે, રસ એટલે નાટકના ભાવપ્રધાન ધ્વનિથી આચ્છાદિત સ્વ અથવા આત્માનો સર્વવ્યાપી પરમાનંદ છે. શાંતિ-રસ રસોના સમુચ્ચયનો જ એક સમાન સભ્ય છે પણ તે સૌંદર્યલક્ષી પરમ આનંદના સૌથી વધુ સ્પષ્ટરૂપ બનવામાં તે જ સમયે વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. અભિનવગુપ્ત તેને રત્નજડિત હારની દોરીથી સમૃધ્ધ બનાવે છે; રત્નજડિત હારની દોરી મોટાભાગના લોકો માટે વધુ આકર્ષક ન બની શકે, પણ અન્ય આઠ રસોનો રત્નોને હારના સ્વરૂપમાં માણવા માટે તે દોરીનું કામ કરે છે. રસનો આસ્વાદ અને તેમાં ખાસ કરીને, શાંત રસનો આસ્વાદ યોગીઓ દ્વારા અનુભૂત સાક્ષાત્કારના પરમાનંદની સમાન કયારેય ગણવામાં નથી આવતો.
ચાઈનીઝ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
ચાઈનીઝ કલા ભિન્ન શૈલીઓ અને મહિમાનો સુદીર્ધ ઇતિહાસ ધરાવે છે. પ્રાચીન કાળમાં, તત્વવેતાઓ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર વિષે તર્ક-વિતર્ક કરતા હતા. કન્ફયુશિયસ માનવપ્રકૃતિને વિશાળ બનાવવામાં અને માનવતાના વિષયમાં અનિવાર્ય તત્ત્વો સુધી આપણને પરત લાવવામાં “લી” (શિષ્ટાચાર, ધાર્મિક વિધિ)માં મદદરૂપ થવામાં કલા અને માનવવિદ્યા શાખાઓ (ખાસ કરીને સંગીત અને કાવ્ય)ની ભૂમિકાને મહત્વ આપતા. તેમ છતાં, તેના પ્રતિસ્પર્ધી મોઝી એવો તર્ક કરતા કે સંગીત અને લલિત કલાઓ એક ચોક્કસ વર્ગની અને નિરર્થક છે, જેનાથી માત્ર સમૃદ્ધ લોકોને જ લાભ થાય છે પરંતુ સામાન્ય લોકોને લાભ થતો નથી.
ચોથી સદી એ.ડી. સુધીમાં, કલાકારો કલાના ચોક્કસ ધ્યેયો પર લેખ લખીને ચર્ચા કરતા હતાં. તેના ઉદાહરણરૂપે, ગુ કેઈઝી ચિત્રના આ સિધ્ધાંતો વિષે 3 સ્મૃતિગ્રંથો ધરાવે છે, અને કલાના સર્જક હોય તેમ જ કલાસર્જન વિષે લેખ લખવાની એમ બંને પ્રવૃત્તિ કરતા હોય તેવા કલાકારો/વિદ્વાનો દુર્લભ નથી. કલા પર ધાર્મિક અને દાર્શનિક પ્રભાવ સામાન્ય (અને વૈવિધ્યસભર) હતો પરંતુ તે પ્રભાવ કયારેય સાર્વત્રિક ન હતો; લગભગ દરેક ચાઈનીઝ કાલખંડમાં તત્વજ્ઞાન અને ધર્મની મહદ્ અંશે અવગણના થતી હોય તેવા દૃષ્ટાંત શોધવા સરળ છે.
આફ્રિકન સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
thumb|right|200px|મહાન મસ્જિદની ઓળખ સમાન ત્રણ મિનારાઓથી ડિઝેની મુખ્ય બજારનો ઉપરથી નજરો.યુનિક મેલિએન એસ્થેટિક આફ્રિકન કલા ઘણા સ્વરૂપો અને શૈલીમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને આફ્રિકાની બહાર પણ તેનો થોડો ઘણો પ્રભાવ રહયો છે. તેના મોટાભાગના પરંપરાગત સ્વરૂપો અને સૌંદર્યલક્ષી ધોરણો મૌખિક તેમજ લિખિત સ્વરૂપમાં હસ્તાંરિત કરવામાં આવતા. જેમાં શિલ્પશાસ્ત્ર અને પ્રસ્તુતિ કલા અગ્રેસર છે, અને આંશિક સૂક્ષ્મ સ્વરૂપોનું મૂલ્ય થતું રહયું છે, અને યર્થાથ રૂપમાં પાશ્ચાત્ય પરંપરા શરૂ થઈ તે સમયની તેની પર પડેલા પ્રભાવની પહેલા ઘણા લાંબા સમયથી થતું હતું. નોક સંસ્કૃતિ આનું એક પ્રમાણ છે. ટિમ્બુકટુનો મકબરા પરથી જણાય છે કે આફ્રિકાના અમુક ચોક્કસ વિસ્તારોમાં વિશિષ્ટ સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો વિકાસ થયો હતો.
પાશ્ચાત્ય મધ્યયુગનું સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
અવશિષ્ટ મધ્યયુગની કલા મહદ્અંશે ધાર્મિકતાને કેન્દ્રસ્થાને રાખે છે, અને સામાન્યરીતે તેને રાજય, ઓર્થોડોકસ અથવા રોમન કેથોલિક ચર્ચ, ધર્મતંત્ર સાથે સંકળાયેલી શકિતશાળી વ્યકિતઓ, અથવા ધર્મનિરેપક્ષ સમૃધ્ધ આશ્રયદાતાઓ દ્વારા આર્થિક મદદ પૂરી પાડવામાં આવતી હતી. દેવપ્રસાદ અથવા દેવળ જેવા કર્મકાંડી કે વિવિવિધાન જેવા કાર્યોને ઉદ્દેશ રહેતો. મધ્યયુગની કલાની ચીજવસ્તુઓ સોના અને નીલમ જેવી દૂર્લભ અને મૂલ્યવાન સામગ્રીમાંથી બનતી, જેનો ખર્ચ કયારેય તેના કારીગરના વેતન કરતા પણ વધુ આવતો.
કલા અને સૌંદર્ય લક્ષી તત્ત્વજ્ઞાન સ્પષ્ટ આધ્યાત્મિક શ્રેણીઓનો વિષેષ ઉપયોગ કરીને પ્રાચીન વિચારસરણીઓના ભાગરૂપે ચાલુ રહી હતી. સેઈન્ટ બોનાવેન્ચરની કૃતિ “રિટ્રેસીંગ ધ આર્ટસ ટૂ થિયોલોજી”માં માનવસર્જિત વસ્તુઓની સૃષ્ટિને પ્રગટ કરતી યંત્રકલામાં કૌશલ્યની જયોત, પ્રાકૃતિક સ્વરૂપના વિશ્વને પ્રગટ કરતી જ્ઞાનગૃહણની જયોત, બૌદ્ધિક સત્યના વિશ્વને પ્રગટ કરતા તત્વજ્ઞાનની જયોત, સત્યની રક્ષા કરતા વિશ્વને પ્રગટ કરતી દિવ્ય પ્રજ્ઞાની જયોત, એવી ચાર “જયોત” થકી માનવજાતિ સમક્ષ ઈશ્વરના પ્રાગટયના હેતુ માટે કલાકારોના કૌશલ્યોની ઈશ્વરદત્ત બેટ તરીકે ચર્ચા કરી છે.
સેઈન્ટ થોમસ એકિવનાનો સૌંદર્યલક્ષી સિદ્ધાંત મધ્યયુગના સૌંદર્ય શાસ્ત્રત્મક સિદ્ધાંતોમાં વધુ વિખ્યાત અને પ્રભાવહારી છે, વિખ્યાત લેખક જેમ્સ જોયસ તેમજ 20મી સદીના પ્રભાવશાળી અન્ય ઘણા લેખકોના લેખમાં તેનો સ્પષ્ટ રીતે ઉપયોગ થયેલો છે. થોમસે મધ્યયુગના અન્ય લેખકોની જેમ જ “સૌંદર્ય”ને કયારેય મહત્વ આપતા નથી, પરંતુ કૃતિઓની વિસ્તૃત રચનામાં તદ્ન ભિન્ન ટિપ્પણીઓના આધારે સિદ્ધાંતની પુનરર્ચના કરવામાં આવે છે. તેના સિદ્ધાંતમાં એરિસ્ટોટલનો શિષ્ટ ઢાંચો અનુસરવામાં આવે છે, પણ તેમાં “સુંદર વસ્તુ પરમોત્કૃષ્ટ છે,” અથવા "સત્ય" અને "સુજનતા" જેવા અન્ય ઉત્કૃષ્ટ તત્ત્વોમાંના અસ્તિત્વની સાથે પરિવર્તનીય હોય તે રીતે સુંદરતાની સ્પષ્ટ રચનાર્થ અનુસરવામાં આવે છે. એમ્બેર્ટો ઈકોની કૃતિ "ધ એસ્થેટિક્સ ઓફ થોમસ એક્વિનાસ" થી એકિવનાના તત્ત્વજ્ઞાનમાં સુંદર વસ્તુઓના ત્રણ મુખ્ય ગુણધર્મો અખંડિતતા, સમસંવાદિતતા અને શુચિતા તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા છે. એરિસ્ટોટલે પ્લેટોનિક/નિઓ-પ્લેટોનિક અને ઓગસ્ટાઈનિયન ચિંતનની દૃષ્ટિએ ત્રીજા ગુણધર્મને એકિવનાઝના “નવ-સર્જન” તરીકે ગણીને તે સહિત પ્રથમ બે ગુણધર્મોની ઓળખ આપી છે. આખરે, મધ્યયુગના સૌંદર્ય શાસ્ત્ર, એકરૂપ પ્રણાલી ન હોય તો પણ સૌંદર્યના એવા અપ્રિતમ દૃશ્યની પ્રસ્તુતિ કરે છે જે કલાના ઇતિહાસમાં ગહન નિરૂપણને પાત્ર છે.કોલરિજ બે યુગ્મ શબ્દપદનો ઉપયોગ કરે છે : અનેકતા અને એકતા, જે અન્ય બેમાંથી આર્વિભાવ પામીને દિપ્તી (એકિવનાઝની શુચિતા તરફ) લઈ જાય છે, અને ત્યારબાદ ધ્યેતામાં "આહલાદનું નિર્ગમન" થાય છે. જિરાર્ડ મેન્લે હોપકિન્સે આ અસરોનું વર્ણન કરવા માટે આંતરિક ગુણ અને બાહ્યગુણ એવા શબ્દો પ્રયોજયા.
thumb|right|200px|લોર્સ ગોસ્પેલ્સ 778–820. ચાર્લ્સમેગ્નેસ કોર્ટ સ્કૂલ. મધ્યયુગના વિશ્વ નવજાગૃતિમાં પરિવર્તન પામવાની સાથે કલા આ વિશ્વને કેન્દ્રબિંદુમાં રાખીને માનવજીવનના ધર્મનિરપેક્ષ મૂલ્યો તરફ પુનરાગમન કરતી હોય છે. પ્રાચીન ગ્રીક અને રોમનોની કલાની તત્ત્વજ્ઞાનનો પુનવિર્નિયોગ કરવામાં આવે છે.
આધુનિક સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
17મી સદીના ઉત્તરાર્ધથી 20મી સદીના પૂર્વાધ સુધી પાશ્ચાત્ય સૌંદર્ય શાસ્ત્ર મંથર ગતિની ક્રાંતિ હેઠળ પસાર થતી રહી જેને અમુક વખત આધુનિકતાવાદ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે જર્મન અને બ્રિટીશ ચિંતકોએ સૌંદર્યને કલાના અને સૌંદર્યલક્ષી અનુભવના ચાવીરૂપ ઘટક તરીકે મહત્વ આપીને કલાને સૌંદર્યના આવશ્યક ધ્યેય તરીકે ગણી.
બોમ્ગાર્ટનના મતાનુસાર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ તર્કની નાની બહેન સમાન ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોનું વિજ્ઞાન છે, અને આવી રીતે સૌંદર્ય ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોથી મેળવી શકાય તેવા જ્ઞાનનો સૌથી વધુ પૂર્ણ પ્રકાર છે. કેન્ટના મતાનુસાર સુંદરતાનો સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ એ વિષયનિષ્ઠ પણ સાર્વત્રિક અને સનાતન સત્યનો નિર્ણય છે, કારણ કે જો ગુલાબ વાસ્તવમાં સુંદર હોય તો જ તમામ લોકો સહમત થાય કે “ આ ગુલાબ સુંદર છે.” તેમ છતાં, સુંદરતાનું તેના ગુણધર્મોના પ્રાથમિક સમુચ્ચ્યથી વધુ પ્રમાણમાં અલ્પીકરણ કરી શકાય નહિ. શીલરના મતાનુસાર સૌંદર્યની સૌંદર્યલક્ષી સ્તુતિ માનવ સ્વભાવના ઈન્દ્રિયજન્ય અને બૌદ્ધિક હિસ્સાઓનું સૌથી સંપૂર્ણ સમાધાન છે.
શોપનહેઅરના મતાનુસાર ઈચ્છાઓના સૌંદર્યલક્ષી ચિંતન જ કેવળ પ્રજ્ઞા છે જે પણ પ્રકારના ઐહિક કાર્યો વગર સ્વરૂપની પૂર્ણતાનું ધ્યાન ધરીએ છીએ; અને આવી રીતે, ઉપયોગિતા અથવા રાજનીતિના પ્રવેશથી સૌંદર્યનું સ્થાન નષ્ટ થાય છે.
બ્રિટીશ એ અંત:સ્ફૂરણાવાદીઓ અને વિશ્લેષણવાદીઓ એવા જૂથમાં વહેંચાઈ ગયા હતાં. અંત:સ્ફૂરણાવાદીઓ એવું માનતા કે સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ અમુક પ્રકારની એક મનોશકિતથી પ્રગટ થાય છે. અર્લ ઓફ શેફરૂસબરીના મતાનુસાર, સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ નૈતિક સમજબુદ્ધિ અનુસાર તાદૃશ થાય; સૌંદર્ય એ નૈતિક સુંદરતાનું ઈન્દ્રિયમૂલક રૂપાંતર માત્ર છે. વિટ્જેન્સ્ટેઈનના મતાનુસાર, સૌંદર્ય શાસ્ત્ર સમગ્ર સંસ્કૃતિ જેમાં ભાષાકીય અશ્કયતા હોય તેના વર્ણનથી બને છે. આવી રીતે રચના થયેલી સૌંદર્ય શાસ્ત્ર શબ્દરમતના ક્ષેત્ર બહાર રહેતી હોય છે.
ઓસ્કર વાઈલ્ડના મતાનુસાર, સૌંદર્યને ખાતર સૌંદર્યનું ચિંતન તેની સાહિત્યક કારર્કિદીનો પાયો છે એટલું જ નહિ પણ તેના ટાંકેલા વિધાન મુજબ “સૌંદર્યશાસ્ત્રવાદ સુંદર હોવાના સંકેતો પછીની શોધ છે. તે સુંદરતાનું એવું વિજ્ઞાન છે કે જેના મારફત માનવી કલાના સહસંબંધ શોધે છે. વધુ નિશ્ચિત રીતે કહીએ તો જીવનના રહસ્ય પછીની શોધ. ” 36%
વાઈલ્ડે સને 1882માં પ્રખ્યાત યુનાઈટેડ સ્ટેટસનો પ્રવાસ ખેડયો. તેણે સમગ્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રવાસ કર્યો અને “ ઈંગ્લિશ રિનેસા ” નામના પ્રવચનમાં સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો વિચારનો પ્રસાર કર્યો. પોતાના પ્રવચનમાં તેણે એવું સૂચવ્યું કે સૌંદર્ય અને સૌંદર્ય શાસ્ત્ર મ્લાન નહિ" પણ ઊજાર્વાન છે. જીવનના બાહ્ય પાસાઓને સુંદર બનાવીને, કોઈ વ્યકિત પોતાના આંતરિક પાસાઓને સુંદર બનાવે છે." તેના કહેવા મુજબ, ઈંગ્લિશ નવજાગૃતિ, "ઈટાલિયન નવજાગૃતિની જેમ જ માનવચેતનાનો એક પ્રકારનો પુનર્જન્મ છે."
thumb|left|વિલિયમ હોગેર્થ, પોતાનું ચિત્ર, 1745 હચીસનના મતાનુસાર સૌંદર્ય આંતરિક સૂઝથી પ્રગટ થાય છે, પણ તે હેતુલક્ષી કરતા વિષયનિષ્ઠ હકીકત વધારે છે. લોર્ડ કેમ્સ, વિલિયમ હોગાર્થ અને એડમેન્ડ બર્ક જેવા વિશ્વલેષણાત્મક સિદ્ધાંતવાદીઓ સુંદરતાનો તેના ગુણધર્મોની યાદીના પ્રમાણ સુધી ન્યૂન કરવાનો આગ્રહ રાખતા. ઉદાહરણ તરીકે, હોગાર્થ એવું માને છે કે સૌંદર્ય: (1) અમુક પ્રકારની સરંચનાના ભાગોની ચુસ્તતા અથવા યોગ્યતા; (2) શકય તેટલા પ્રમાણમાં વૈવિધ્ય; (3) એકરૂપતા, નિયમિતતા અથવા સામંજસ્ય, જે યોગ્યતાની લાક્ષણિકતાના ગુણધર્મનું જતન કરવામાં મદદરૂપ થાય ત્યારે જ સુંદર હોય; (4) સરળતા અથવા વિશિષ્ટતા જે પોતે આનંદ નથી આપતી પણ તેના મારફત આપણી આંખો વૈવિધ્યને સરળતાપૂર્વક માણવા સમક્ષ બને છે; (5) જટિલતા-જે આપણી સક્રિય ઊજાર્ઓને કામે લગાડીને અનિયંત્રિત અનુસરણ કરવામાં પ્રેરે છે; અને (6) પ્રમાણ અથવા માત્રા જે આપણું ધ્યાન ખેંચીને પ્રશંસા અને અહોભાવનું સર્જન કરે છે. ત્યારપછીના વિશ્લેષણાત્મક સૌંદર્યશાસ્ત્રીઓએ સૌંદર્યને માનસશાસ્ત્રના વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંતો સાથે (જેમ્સ મિલની જેમ) અથવા જીવ વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો (હબર્ટ સ્પેન્સરની જેમ) પ્રયત્ન કર્યો.
આધુનિકોત્તર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને મનોવિશ્લેષણ
વીસમી સદીના આરંભમાં, કલાકારો, કવિઓ અને રચયિતાઓએ એવી ધારણાને વિવાદ ઉઠાવ્યો કે સૌંદર્ય એ કલા અને રસલક્ષિતાના કેન્દ્રવર્તી સ્થાને હતું. આધુનિકોત્તર સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વ્યાખ્યા કરવા માટે તે સમયથી ઘણા બધા પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે.
મૌલિક તરીકે ગણાતો, આ વિવાદ પ્રસ્તુત, જુના સૌંદર્ય શાસ્ત્રત્મક સિદ્ધાંતોની સાથે જ ચાલુ રહ્યો છે; પોતાના નાટયશાસ્ત્રને લગતા સિદ્ધાંતો મુજબ "સૌંદર્ય"ને તેના પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં એરિસ્ટોટલ પાશ્ચાત્ય પરંપરામાં પ્રથમ ચિંતક હતો, અને અને કેન્ટ એ સુંદરતા અને ઉત્કૃષ્ટતા વચ્ચેનો ભેદ આંકી દર્શાવ્યો. એમાં નવી વસ્તુ એટલી જ હતી કે જેમાં વર્ગીકરણશાસ્ત્રથી કરુણાંતિકા અને ઉત્કૃષ્ટ સુખાંતિકા અને અલંકારિક સ્થાપત્યશૈલી માટે પસંદગી સૂચવાતી હોય એવા અમુક ચોક્કસ પ્રકારોને ઉચ્ચ સ્થાન આપવાનો ઈન્કાર કરવામાં આવ્યો.
ક્રોસનું સૂચન એવું છે કે “ અભિવ્યકિત ” એવી રીતે કેન્દ્રસ્થાને હોય છે કે સુંદરતાને કેન્દ્રસ્થાને હોય તે રીતે એક વખત માની લીધેલું હોય છે. જયોર્જ ડિકીએ એવું સૂચવ્યું છે કે કલા-જગતની સમાજશાસ્ત્રીય સંસ્થાઓ કલા અને સંવેદન-ગ્રહણ શકિતને એકરૂપતામાં જકડી રાખે છે. માર્શેલ મેકલુહને એવું સૂચન કર્યું છે કે કલા હંમેશા સમાજમાં જે વસ્તુ સામાન્ય રીતે અદૃશ્ય હોય તેને દૃશ્ય બનાવવા માટે રચેલા એક "પ્રતિ-પર્યાવરણ" તરીકે કામ કરતી હોય છે. થિઓડોર અડોર્નો ને એવું જણાયું કે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર કલા અને રસલક્ષી અનુભવોના વાસ્તવીકરણમાં સંસ્કૃતિ ઉદ્યોગની ભૂમિકા સાથે સંઘર્ષમાં આવ્યા વગર શરૂ થઈ શકે નહિં. હેલ ફોસ્ટર નામના કલાવિવેચકે એન્ટી-એસ્થેટિક : એસેયઝ ઓન પોસ્ટમોર્ડન કલ્ચર માં સુંદરતા અને આધુનિકતાવાદી કલાની સામે પ્રતિક્રિયા દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આર્થર દાન્તોએ આ પ્રતિક્રિયાને “ સૌંદર્યભીતિ ” તરીકે વર્ણવી છે (ગ્રીક ભાષામાં સૌંદર્ય માટે - “કાલોસ” શબ્દ પ્રયોજાય છે. એન્ડ્રી મેલરોક્સ એ એવી સ્પષ્ટતા કરે છે કે સુંદરતાની ધારણા નવજાગૃતિ સાથે ઉદય પામેલી કલાની ચોક્કસ વિભાવના સાથે સંકળાયેલી છે અને અઢારમી સદીમાં પણ અગ્રેસર રહી (પણ ત્યારબાદ વિસ્થાપિત થઈ હતી). અઢારમી સદીમાં પણ ઉદ્ગમ પામેલી, સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વિદ્યાશાખામાં કલાની શાશ્વત પ્રકૃતિના સાક્ષાત્કાર માટે આને ક્ષણભંગુર સ્થિતિ માનવાની ભૂલ કરવામાં આવી. બ્રાયન મઝૂમી એ ડીલ્યુઝ અને ગ્યૂઆટેરીના તત્ત્વજ્ઞાનમાંના સૌંદર્ય લક્ષી વિચારોને અનુસરીને સુંદરતા વિષે પુનર્વિચાર કરવાનું સૂચન કરે છે.
સિગ્મન્ડ ફ્રોઈડે મનોવિશ્લેષણમાં મુખ્યત્વે "અલૌકિક"થી સૌંદર્ય લક્ષી વિચારસરણીનું ગૂઢ સ્થાપન કરેલું. ફ્રોઈડ અને મેર્લી-પોન્ટીને અનુસરીને, જેકસ લેકેને ઉદાત્તીકરણ અને વસ્તુ અનુસાર સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો સિદ્ધાંત ઘડયો છે.
સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને માહિતી
સને 1990ના દાયકામાં, જર્જેન સ્કિમ્દૂબર સૌંદર્યના ગાણિતિક સિદ્ધાંતનું વર્ણન કર્યું છે જેમાં અવલોકનકર્તાની વિષયલક્ષિતા અને ચોક્કસ વિષયલક્ષી અવલોકનકર્તા દ્વારા તુલનાપાત્ર હોય તે પ્રમાણે : વર્ગીકૃત કરેલા અમુક અવલોકનમાંથી ઉપધારણાઓ લેવામાં આવે છે, આપેલા અવલોકનકર્તાના પૂર્વજ્ઞાન અને માહિતીના સંકેતીકરણ માટેની તેની ચોક્કસ પધ્ધતિ અને સંક્ષિપ્ત વર્ણન સૌંદર્યલક્ષી રીતે સૌથી વધુ આનંદદાયી ઉપધારણા હોય છે. ગાણિતિક માહિતી સિદ્ધાંત અને લઘુત્તમ વર્ણન લંબાઇના સિદ્ધાંતો સાથે આ વસ્તુ ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલી છે તેનું એક ઉદાહરણ : ગણિતશાસ્ત્રીઓ તેમની ઔપચારિક ભાષામાં સંક્ષિપ્ત વર્ણન ધરાવતી સરળ સાબિતીઓની મજા માણતા હોય છે. બીજા સંગીન ઉદાહરણોમાં, લીઓનાર્ડો દ વિન્સી અને આલ્બ્રેટ ડયૂરેર દ્વારા થયેલા 15મી સદીના વિસ્તૃત અભ્યાસોમાંથી પ્રેરણા લઈને, માહિતીના માત્ર થોડા હિસ્સાથી સૌંદર્યલક્ષી આનંદદાયક માનવચહેરાનું વર્ણન કરવામાં આવે છે. સ્કિમીદયૂબેરના સિદ્ધાંતમાં, વિષય-નિષ્ઠ રીતે ગ્રહણ કરેલી સુંદરતાની પ્રથમ ઉત્પતિને અનુસાર રસપ્રદતા હોય છે એમ જણાવીને શું સુંદર અને શું રસપ્રદ છે તેની વચ્ચેનો સ્પષ્ટ ભેદ આંકવામાં આવ્યો છે. અહીં અવકાશ એવો રહે છે કે અવલોકનકર્તા પુનરાવર્તન અને સપ્રમાણતા અને વિભાજીત સ્વ-સપ્રમાણતા જેવી નિયમિતતાઓ પ્રગટ કરીને અવલોકનોની અનુમાન ક્ષમતા અને સંક્ષિપ્તક્ષમતાની સુધારણા કરવાનો સતત પ્રયત્ન કરે છે. જયારે પણ અવલોકનકર્તાની અધ્યયન પ્રક્રિયા (જે અનુમાનિત ન્યુરલ નેટવર્ક હોઇ શકે- ન્યૂરોસ્થેટિક્સ પણ જુઓ) સુધારેલી માહિતી સંક્ષિપ્તતા એવી રીતે પરિણમે છે કે અવલોકનની શ્રેણીને અગાઉના થોડા બીટસથી વર્ણવી શકાય છે, માહિતીની કામચલાઉ રસપ્રદતા વધેલા બીટસની સંખ્યા અનુસાર હોય છે. આ સંઘનનતા પ્રગતિ અવલોકનકર્તાના આંતરિક વિચારોના પ્રમાણમાં હોય છે, તેને કુતુહલવૃત્તિ પણ કહેવામાં આવે છે. અજ્ઞાન હોય તેવી વધારાનો રસપ્રદ અંતનિર્વેશ પેદા કરે તેવી કાર્યશ્રેણીઓને કાર્યાન્વિત કરવા માટેના અધ્યયનથી ભાવિ અપેક્ષિત વૃત્તિને મહત્તમ બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ તેમાં શીખી શકાય તેવી ધારણાક્ષમતા અથવા નિયમિતતા હોય છે. કૃત્રિમ ઉદીપકો પર આ સિદ્ધાંતનો પ્રયોગ કરી શકાય જે ત્યારબાદ કૃત્રિમ જિજ્ઞાસાના એક સ્વરૂપનું પ્રદર્શન કરે છે.
પ્રાયોજિત સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
કલાની સાથોસાથ, સૌંદર્ય શાસ્ત્રને સાંસ્કૃતિક વસ્તુઓ પર પ્રયોજી શકાય. કલાની વસ્તુઓ અને તબીબી વિષયો વચ્ચેનું રસાત્મક સંઘાન યુએસ ઈન્ફર્મેશન એજન્સી માટે કામ કરતા વકતાઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું, અંગ્રેજીભાષી વકતાઓ પોતાના દેશના શ્રોતાઓને સંબોધવા માટે અનુવાદકોનો ઉપયોગ કરતા ત્યારે દૃષ્ટાંતના પ્રતિરૂપ શીખવવામાં સુદૃઢીકરણ માટે આ સંઘાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો. આ શ્રોતાગણ સામાન્યરીતે અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રભુત્વ ધરાવતો ન હતો. ગણિત ગેસ્ટ્રોનોમી અને ફેશન ડિઝાઈન જેટલા જ વૈવિધ્યસભર વિષયોમાં પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.
સૌંદર્ય લક્ષી નીતિશાસ્ત્ર
સૌંદર્ય લક્ષી નીતિશાસ્ત્રથી એવી સંકલ્પનાનો સંદર્ભ છે કે માનવ વર્તણૂક અને વ્યવહારનું સંચાલન આકર્ષક અને સુંદર વસ્તુઓથી થવું જોઈએ. જોહન ડેવી એ એવો નિર્દેશ કર્યો છે કે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને નીતિશાસ્ત્રની એકતા વાસ્તવમાં "સરળ" હોય તેવી વર્તણૂકની આપણી સમજમાં એટલે કે આકર્ષક અને નૈતિક રીતે સ્વીકાર્યના બેવડા અર્થ ધરાવતા શબ્દમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. તાજેતરમાં, જેમ્સ પેજે એવું સૂચન કર્યું છે કે શાંતિના શિક્ષણ માટે તાત્વિક તર્ક ઘડવા માટે સૌંદર્યલક્ષી નીતિશાસ્ત્રને લઈ શકાય.
ધાનીત્રા (તા. ગોધરા)
ધાનીત્રા (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધાનીત્રા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
સૌંદર્ય ગણિતશાસ્ત્ર, વિશ્લેષણાત્મક તત્વજ્ઞાન અને ભૌતિકશાસ્ત્ર તરીકે સત્ય
સૈદ્ધાંતિક સૌંદર્યશાસ્ત્રમાં વિશ્લેષણ માટે સમમિતિ અને જટિલતા જેવી ગાણિતીક વિચારણાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ગાણિતિક સૌંદર્યના અભ્યાસમાં વપરાતી પ્રાયોજિત સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સૌંદર્ય લક્ષી વિચારણાથી આ વસ્તુ ભિન્ન છે. અનુભવજન્ય વિચારણાઓથી પર થઈને, સત્ય નક્કી કરવા માટે નીતિશાસ્ત્ર અને સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર અને વિશ્વ શાસ્ત્ર જેવા તત્વજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં સમમિતિ અને સરળતા જેવી સૌંદર્ય લક્ષી વિચારણાઓ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. સૌંદર્ય અને સત્ય એકબીજાના પર્યાયવાસી હોવાનો તર્ક કરવામાં આવે છે.
ધાનીત્રા (તા. ગોધરા)
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
સૌંદર્ય શાસ્ત્ર
સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સંગણનાત્મક અનુમીતિ
2005થી, કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનીઓએ કૃતિઓની સૌંદર્યલક્ષી અનુમીતિ કાઢવા માટે સ્વચાલિત પધ્ધતિઓ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. કયા દ્રશ્ય ગુણધર્મો કે લક્ષણો સૌંદર્યલક્ષી ગુણાની સાથે સુંસગતતા ધરાવે છે તે વિષે કોમ્પ્યુટરોને "શીખવવા" માટે મેન્યુઅલ રેટિંગ આપેલા વિશાળ સંખ્યામાં ઓનલાઈન ફોટોગ્રાફસનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પેન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ખાતે વિકસાવેલા એકિવને એન્જિનથી યુઝરો દ્વારા અપલોડ થયેલા કુદરતી ફોટોગ્રાફને મૂલ્યનિર્ધારણ ક્રમાંક આપવામાં આવે છે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:સૌંદર્ય શાસ્ત્ર શ્રેણી:તત્ત્વજ્ઞાનની શાખાઓ
રૂપવેલ
આ ગામ ચિખલી-વાંસદા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૧૪ ઉપર આવેલું છે. લાખાવાડી અને દોલધા રૂપવેલનાં પાડોશમાં આવેલાં ગામો છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
ઝરવાલીયા
ઝરવાલીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બરવાળા તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ઝરવાલીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અર્બિયમ
અર્બિયમ એ એક લેંથેનાઈઝડ શ્રેણીનું રાસાયણિક તત્વ છે. તેની સંજ્ઞા Er અને અણુ ક્રમાંક ૬૮ છે. કૃત્રિમ રીતે છૂટી પડાયેલા શુદ્ધ સ્વરૂપે આ એક સફેદ-ચળકતી સફેદ ધાતુ છે. પ્રાયઃ આ તત્વ પ્રકૃતિમાં પૃથ્વીના સંયોજનો સાથે સંયોજિત અવસ્થામાં મળી આવે છે. આ ધાતુ એક દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ તત્વ છે અને તે સ્વીડનના યટ્ટરબાયમાં મળી આવતા ગેડોલિનાઈટ નામના ખનિજમાંથી મળી આવે છે.
અર્બિયમનો મુખ્ય ઉપયોગ તેના ગુલાબી આયન Er3+ ને આધારિત હોય છે. આ ધાતુ ફાઇબર ઓપ્ટીક્સ અને પ્રકાશ વગેરેમાં થાય છે. આ સિવાય દંત અને ત્વાચાના ઈલાજ માટે પણ આ ધાતુ નો ઉપયોગ થાય છે.
લગામી (તા. છોટાઉદેપુર)
લગામી (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લગામી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
ખાનપુર રાજકુવા (તા. પાટણ)
ખાનપુર રાજકુવા (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાનપુર રાજકુવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
સાંઢકુવા
સાંઢકુવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. સાંઢકુવા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
સાવરના મુવાડા
સાવરના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક  ગામ છે. સાવરના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
ધોલેરા
thumb|સ્વામિનારાયણ મંદિર, ધોલેરા ધોલેરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધોલેરા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
વિગત
ધોલેરા ખંભાતના અખાતનું પ્રાચીન બંદર-નગર છે, જે અમદાવાદ જિલ્લાના ધંધુકા શહેરથી ૩૦ કિમી દૂર આવેલું છે. સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના મૂળ ૬ મંદિરોમાંથી એક અહીં આવેલું છે, આ મંદિરમાં સ્વામીનારાયણ ભગવાને પોતે પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરીને મૂર્તિઓ પધરાવી હતી.
કનાજીયા (તા. ગોધરા)
કનાજીયા (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કનાજીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધોલેરા
વિગત
ધોલેરા નગરના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ નગરમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. અહીં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કનાજીયા (તા. ગોધરા)
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
ધોલેરા
ધોલેરા સર
<li>ધોલેરા</li> <li>પાંચી</li> <li>બાવળીયારી</li> <li>ભડિયાદ</li> <li>ભાણગઢ</li> <li>ભીમતળાવ</li> <li>મહાદેવપુરા</li> <li>મીંગળપુર</li> </ol>
<li>મુંડી</li> <li>રાહતળાવ</li> <li>સાંઢીડા</li> <li>સોઢી</li> <li>હેબતપુર</li> <li>સાંગાસર</li> </ol>
સંદર્ભ
શ્રેણી:ધોલેરા તાલુકો શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં બંદરો
સચીન (તા. ચોર્યાસી)
સચીન ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું નગર છે. તે સુરત મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને તે ઔદ્યોગિક વિસ્તારો જેવા કે GIDC, સુરત સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SurSEZ), ડાયમંડ SEZ અને ઘણાં ખાનગી SEZ ધરાવે છે.
ભૂગોળ
સચીન 21.08°N, 72.88°W પર સ્થિત છે. તેની સરેરાશ ઉંચાઇ ૨૨ મીટર છે. સચીન સુરતથી ૧૩ કિમીના અંતરે ઉધનાથી દક્ષિણે સુરત-નવસારી-મુંબઈ હાઇવે પર આવેલું છે. સચીન અમદાવાદ-મુંબઇ રેલ્વે માર્ગ પરનું રેલ્વે સ્ટેશન છે.
ઇતિહાસ
સચીન બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન રજવાડું હતું. તેના શાસકો આફ્રિકાના સીદી મૂળના હતા. સચીન રજવાડાને ૯ તોપોની સલામી મળતી હતી. આઝાદી પછી સચીન રજવાડું સુરત જિલ્લામાં ભળી ગયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
વેણાસર (તા.માળિયા-મિયાણા)
વેણાસર (તા. માળિયા-મિયાણા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  માળિયા (મિયાણા) તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વેણાસર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માળિયા (મિયાણા) તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નાથ સંપ્રદાય
નાથ સંપ્રદાય સનાતન ધર્મના મુખ્યત્વે શૈવ માર્ગને અનુસરતો એક સંપ્રદાય છે. સંસ્કૃત ભાષાના શબ્દ नाथનો અર્થ થાય છે, સ્વામિ, પતિ, ભગવાન, શરણ, વગેરે. નાથ સંપ્રદાય એ સિદ્ધ પરંપરામાં આવતો સંપ્રદાય છે, જેની ઘણી શાખાઓ આજે જોવા મળે છે. નાથ સંપ્રદાયની સ્થાપના ગુરૂ મત્સ્યેન્દ્રનાથે કરી હતી અને તેનો વધુ વિકાસ તેમના પટ્ટ શિષ્ય ગોરખનાથના સમયમાં થયો. આ બંને યોગીઓને તિબેટન બૌદ્ધ ધર્મમાં મહસિદ્ધ તરિકે પૂજવામાં આવે છે, અને તેમને મહાન શક્તિઓ અને પરમ આધ્યાત્મ પામેલા ગણાવાય છે.
કળયુગના પ્રારંભ સમયે ભગવાન રમાપતિ એ કળયુગની યાતનાઓ અને અસરોમાં પૃથ્વી પર થનારી આપત્તિઓના નિરાકરણ અર્થે ઉપાયો વિચારવા યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા નવ નરાયણોનેે આમંત્રણ પાઠવી બોલાવ્યા. આ નવ નારાયણો ભગવાન વિષ્ણુના અવતારો છે. સભા મંડપમાં સૌને સુવર્ણાસન આપી ભગવાન દ્રારકાધિશે ષોડોપચારથી પૂજન કર્યુ. નવે નવ નારાયણો જેમાં, પ્રથમ કવિ નારાયણ, બીજા હરિ નારાયણ, ત્રીજા અતિ ચતુર એવા અંતરિક્ષ નારાયણ, ચોથા મહા બુદ્ધિશાળી એવા પ્રબુદ્ધ નારાયણ, પાંચમાં પિપ્પલાયન મહારાજ, છઠ્ઠા આવિર્હોત્ર નારાયણ. સાતમાં દ્રુમિલ નારાયણ, આઠમાં ચમસ નારાયણ અને નવમાં કરભાજન નારાયણ.
અત્યંત ભાવવિભોર થઈ કવિ નારાયણે ભગવાન ને પ્રશ્ન કરી તેમને બોલાવવાનું પ્રયોજન પૂછ્યું. આથી દ્રારકાધિશ ભગવાને કહ્યું કે, પૃથ્વી ઉપર કળીયુગનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે. એના પ્રભાવ સ્વરૂપે અનેક આધિ વ્યાધિ-ઉપાધિઓ જનસમુહને ધેરી વળશે. કષ્ટદાયક આપત્તિઓ આતંક ફેલાવશે. આથી મારા મનમાં આ કલીકાલથી ત્રસ્ત ધરતીને સાંત્વન અને સહાય આપવા પૃથ્વી ઉપર અવતાર લેવાની ઈચ્છા છે. માટે તમે સૌ મારી સાથે પૃથ્વી પર અવતાર ધારણ કરો. ભગવાન દ્રરકાધિશના વચનો સાંભળી અત્યંત ભાવ પૂર્વક નવ નારાયણોએ અવતાર દિક્ષા ગ્રહણ કરી, ક્યા નામે, ક્યા સ્થળે અવતાર ધારણ કરવો અને એના લક્ષણો તથા કાર્યો વિષે ભગવાન ને પૂછ્યું. આથી ભગવાને કવિ નારાયણને પૃથ્વી ઉપર મત્સ્યેન્દ્રનાથ તરીકે અવતાર ધારણ કરવા કહ્યું. હરી નારાયણે ગોરક્ષનાથ તરાકે મત્સ્યેન્દ્રનાથના શિષ્ય તરીકે જન્મ લેવા અ્ને જનહિતાર્થે નાથપંથની સ્થાપના કરવા કહ્યું. ત્રીજા અંતરિક્ષ નારાયણને જાલંધરનાથ તરીકે, ચોથા પ્રબુદ્ધ નારાયણે જાલંધરનાથના શિષ્ય બની કાનિફનાથ તરીકે, પાંચમાં પ્પિપલાયમ નારાયણને ચરપટીનાથ, છઠ્ઠા અવિહોત્ર નારાયણને નાગેશનાથ નામે, સાતમાં દ્રુમિલ નારાયણને ભર્તૃહરિનાથ નામે, આઠમાં ચમસ નારાયણને રેવણનાથ નામે, અને નવમાં કરભંજન નારાયણને ગહેનીનાથ નામે આવકાર ધારણ કરી જગમાં પ્રસિદ્ધ થવા ભગવાને આદેશ કર્યો. ભગવાને પોતે પણ જ્ઞાનદેવ તરીકે અવતાર લેવાની જાણ કરી.
ભગવાને સવિશેષ જાણકારી આપતા કહ્યું કે, મહાદેવ નિવૃતિ નામે અવતાર ધારણ કરશે અને સત્યનાથ બ્રહ્મા સોપાનદેવ તરીકે પ્રગટ થશે. જ્યારે યોગમાયા મુક્તાબાઈ નામે અવતરશે. હનુમાનજી રામદાસ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. જ્યારે કુબજાદાસી જનાબાઈ નામે પ્રખ્યાત થશે. વાલ્મિકી મૂનિ જયદેવ તરીકે પ્રગય થશે. મારો દાસ ઉદ્ધવ નામદેવ તરીકે, જાંબુવન નરહરી તરીકે અને મારા વડિલ બંધુ બલરામ પુંડરીક તરીકે જન્મ ધારણ કરી ઓળખાશે. બધાએ ભોગા મળી બહુજનહિતાય ભક્તિમાર્ગનું મહાત્મય અને મહત્વ વધારવાનું કાર્ય કરવાનું છે. ભગવાન દ્વારકાધિશે નવેય નારાયણોને જન્મ વિશેની કાર્ય-કારણ-સાંભવ નીતિ રીતિ, અંગે શ્રી વ્યાસમૂનિએ ભવિષ્ય પુરાણમાં સવિસ્તાર આલેખી હોવાનું કહી તોમના સૂચન અને સંકેત પ્રમાણે યથા સ્થળે. યથા કાળે જીવદશા પ્રાપ્ત કરવા કહ્યું.
ભવિષ્ય પુરાણ અનુસાર પહેલા અઠ્યાસી હજાર ઋષિઓ વિધિ વિર્યથી સંકેત અનુસરી નિર્વાણ પામ્યા. અમાંનું કેટલુંક વિર્ય પૃથ્વી ઉપર ઠેક ઠેકાણે પડ્યું. જેમાથી જુદા જુદા પ્રકારે જીવો જન્મ્યા. આમાના એક ઉપરિચરવસુ નામે મૂનિ એકવાર વિમાન માર્ગે ઉડ્ડયન કરી રહ્યાં હતાં, ત્યારે તમના જોવામાં એક અતિ સુંદર સ્વરૂપવાન સ્વર્ગની અપ્સરા ઉર્વશી આવી. જેને જોઈ કામવશ એમના વિર્યનું સ્ખલન થયું. જે પૃથ્વી સ્થિત દર્ભના ઝૂંડો ઉપર પડતા ત્રણ ભાગ થયા. જેમાથી બે ભાગ પડિયામાં અને એક ભાગ યમુના નદીના જળમાં પડ્યો. પડિયામાં પડેલા બે ભાગના વિર્ય માંથી દ્રોણનો જન્મ થયો, જ્યારે નદીના જળમાં પડેલા એક ભાગના વિર્યને એક માછલી ગળી ગઈ. જેમાંથી મત્સ્યેન્દ્રનાથનો જ્ન્મ થયો. આમાં માછલીના ઉદરમાંથી જન્મેલા કવિ નારાયણ મત્સ્યેન્દ્રનાથ અથવા મચ્છેન્દ્રનાથ જગતમાં પ્રસિદ્ધિ પામ્યા. એમણે નાથ સંપ્રદાયની સ્થાપના કરી, બીજા આઠ નાથેમળી પંથનો પ્રચાર પ્રસાર કર્યો.
સંદર્ભો
શ્રેણી:નાથ સંપ્રદાય શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
થુલિયમ
થુલિયમ એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા Tm અને અણુ ક્રમાંક ૬૯ છે. થુલિયમ અલેંથેનાઈડ્સ શ્રેણીનું બીજું સૌથી ઓછી બહુતાયત ધરાવતું તત્વ છે તે પૃથ્વી પર અત્યંત અલ્પ પ્રમાણમાં મળે છે. આ એક સરળતાથે કાર્ય કરી શકાતી રાખોડી ચળકતી ધાતુ છે. આની ઊંચી કિમંત અને દુર્લભતા હોવા છતાં આનો ઉપયોગ અહીં તહીં લઈ જઈ શકાય તેવા ક્ષ કિરણ યંત્ર માં કિરણોત્સાર જનક તત્વ તરીકે વપરાય છે. આ સિવાય તે ઘન સ્વરૂપે લેસરમાં તે વપરાય છે.
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
મધારી ખાડા
મધારી ખાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મધારી ખાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
મોરવાડ (તા. વિજાપુર)
મોરવાડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વિજાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોરવાડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો
સુરવાડા (તા.કરજણ)
સુરવાડા (તા.કરજણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા કરજણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સુરવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સાંગાસર (તા. ધોલેરા)
શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
સરજામલી
સરજામલી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. સરજામલી ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
ઈટરબિયમ
ઈટરબિયમ એ એક રાસાયણિક તત્વ છે તેની સંજ્ઞા Yb અને અનુ ક્રમાંક ૭૦ છે. આ લેંથેનાઈડ્ઝ શ્રેણીની એક મૃદુ ચળકતી દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ છે. આ ધાતુ ગેડોલિનાઈટ, મોનેઝાઈટ અને ક્સેનોમાઈટ નામની ખનિજમાંથી મળી આવે છે. આ ધાતુ ક્યારેક ઈટ્રીયમ સાથે મિશ્ર કરી પોલાદમામ્ વપરાય છે. પ્રાકૃતિક સ્થિર ઈટરબિયમ સમસ્થાનિક એ સાત સમસ્થાનિકોનું મિશ્રણ છે. ઈટરબિયમ -૧૬૯ એ કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરાતો સમસ્થાનિક છે જે ગામા કિરણોના સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે.
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
કરસાણા (તા. ગોધરા)
કરસાણા (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કરસાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ખાનપુરડા (તા. સરસ્વતી)
ખાનપુરડા (તા. સરસ્વતી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સરસ્વતી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાનપુરડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કરસાણા (તા. ગોધરા)
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
કુંભાણી (તા. છોટાઉદેપુર)
કુંભાણી (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કુંભાણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શિવાજીપુરા (તા. પાવીજેતપુર)
આ ગામમાં મુખ્ય વસ્તી આદિવાસીઓની છે.
કુંભાણી (તા. છોટાઉદેપુર)
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શિવાજીપુરા (તા. પાવીજેતપુર)
શ્રેણી:પાવી જેતપુર તાલુકો
કુંભાણી (તા. છોટાઉદેપુર)
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
લ્યુટેશિયમ
આ ધાતુની શોધ સ્વતંત્ર રીતે તણ વ્યક્તિઓએ કરી હતી, ફ્રેંચ વૈજ્ઞાનિક જ્યોર્જિસ અર્બેન, ઓસ્ટ્રીયન ખનિજ શાસ્ત્રી બેરન કાર્લ ઓયર વોન વેલ્સબાચ અને અમેરિકન રસાયણ શાસ્ત્રી ચાર્લ્સ જેમ્સ. આ દરેકે ઈટર્બિયા ખનિજની એક અશુદ્ધિ તરીકે આ ધાતુ શોધી. પહેલા આને પણ ઈટર્બિયમ મનાતી હતી. આ ધાતુની શોધ કોણે પ્રથમ કરી તે વિષે ઘણામ્ વદ પ્રતિવાદ થયાં.પણ આનું માન અર્બેનને ફાળે ગયું કેમકે તેણે તી સૌ પ્રથમ પ્રસિદ્ધ કર્યું હતું. તેમણે આનું નામ lutecium રાખ્યું પણ ૧૯૪૯માં આનું નામકરણ lutetium કરવામાં આવ્યું. પારંપારિક રીતે લ્યુટેશિયમને દુર્લભ પાર્થિવ તત્વની શ્રેણીમાં રખાયું છે.
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સાતકાશી
સાતકાશી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. સાતકાશી ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
સોનેસરીયા માઢ
સોનેસરીયા માઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક  ગામ છે. સોનેસરીયા માઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
સોઢી (તા. ધોલેરા)
સોઢી (તા. ધોલેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધોલેરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. સોઢી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરું, કપાસ, દિવેલી  રાઈના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
વેજલપર (તા.માળિયા-મિયાણા)
વેજલપર (તા. માળિયા-મિયાણા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  માળિયા (મિયાણા) તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વેજલપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માળિયા (મિયાણા) તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
લીલેસરા
લીલેસરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લીલેસરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
લાખાવાડી
લાખાવાડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. લાખાવાડી ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામ ચિખલી-વાંસદા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૧૪ ઉપર આવેલું છે. રૂપવેલ અને કંડોલપાડા રૂપવેલનાં પાડોશમાં આવેલાં ગામો છે. અંહીનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
સિહોદ
સિહોદ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાવી જેતપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સિહોદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્ય વસ્તી આદિવાસીઓની છે.
શ્રેણી:પાવી જેતપુર તાલુકો
લુણાલ (તા. થરાદ)
લુણાલ (તા. થરાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  થરાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લુણાલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:થરાદ તાલુકો
સુંવાલી (તા. ચોર્યાસી)
સુંવાલી(તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. સુંવાલી ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દુધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
આ ગામ દરિયાકિનારે આવેલું છે, જેનો રેતાળ પટ અત્યંત રમણીય છે. સુરત શહેરથી લોકો અહીં સહેલ કરવા માટે આવે છે.
લોરવાડા (તા. થરાદ)
લોરવાડા (તા. થરાદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  થરાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લોરવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:થરાદ તાલુકો
લોમા કોટડી
લોમા કોટડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લોમા કોટડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પ્રતાપનગર
પ્રતાપનગર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. પ્રતાપનગર ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામ ચિખલી-વાંસદા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૧૪ તેમ જ કાવેરી નદીના કિનારા પર આવેલું છે. વાંદરવેલા અને રાજપુર પ્રતાપનગરનાં પાડોશમાં આવેલાં ગામો છે. અંહીનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
માનપુર (તા.કરજણ)
માનપુર (તા.કરજણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા કરજણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માનપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કરજણ તાલુકો
ખારીવાવડી (તા. પાટણ)
ખારીવાવડી (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખારીવાવડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
દોલધા
દોલધા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. દોલધા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી છે. આ ગામ ચિખલી-વાંસદા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૧૪ પર આવેલું છે. રૂપવેલ અને રાજપુર દોલધાનાં પાડોશમાં આવેલાં ગામો છે. અંહીનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ઉપરાંત અંહી નવજાત છોડની કલમોના રોપ તૈયાર કરી વેચવાનો નર્સરી વ્યવસાય પણ વિકાસ પામ્યો છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
સેલઝર
સેલઝર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. સેલઝર ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો