cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
કૃત્રિમ પેસમેકર
પેસમેકર એક ચિકિત્સા ઉપકરણ છે જેમાં હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરવા માટે વિદ્યુત આવેગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેના માટે હૃદયની માંસપેશીઓ સાથે સંપર્ક કરી ઇલેક્ટ્રોડને તેમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. હૃદયના મૂળ પેસમેકર યોગ્ય ગતિએ કામ ના કરે કે પછી હૃદયની વિદ્યુત વહન પ્રણાલીમાં અવરોધ આવે આ બંન્ને માંથી કોઇ પણ વખતે પેસમેકર કે જેનો મુખ્ય હેતુ યોગ્ય હૃદય ગતિને ટકાવી રાખવાનો છે તેને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આધુનિક પેસમેકર પ્રોગ્રામબદ્ધ કરી શકાય તેવા હોય છે અને હૃદયરોગના નિષ્ણાંતને વ્યક્તિગત દર્દીઓ માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ મુજબ ગતિની રીતને પસંદ કરવાની છૂટ આપે છે.
ઇતિહાસ
1899માં, જે એ મેકવિલિયમે પોતાના પ્રયોગો વિષે બ્રિટિશ મેડિકલ સામયિકમાં નોંધ્યું હતું કે વેન્ટીકુલરના સંકોચનથી એસીસ્ટોલ થઇ જવાના વિષયમાં માનવ હૃદય પર વિદ્યુત આવેગ કે ધક્કાનો પ્રયોગ શક્ય છે અને આવેગોથી 60-70/પ્રતિ મિનિટના સમાન અવકાશમાં પ્રતિ મિનિટ 60-70 ધબકારાની હૃદયની લયને ફરીથી ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
1926માં, સિડનીના રોયલ પ્રિન્સ આલ્ફ્રેડ દવાખાનાના ડૉ માર્ક સી લિડવેલ અને સિડની વિદ્યાપીઠના ભૌતિક વિજ્ઞાની ઇડગર એચ બૂથની સહાયથી એક સુવાહ્ય પ્રયોગાત્મક સાધનની રચના કરી, જેને એક પ્રકાશિત બિંદુમાં પ્લગ કરવામાં આવ્યો હતો અને જેમાં "એક ઘ્રુવને પ્રબળ મીઠાના પ્રવાહીમાં બોળેલા ચામડીના પેડથી લાગુ કરીને", જ્યારે બીજા ધ્રુવને "તેના બિદુંઓને બાદ કરતા વિદ્યુત-અવાહક સોયથી લાગુ કરાયો હતો", અને તેને હૃદય કક્ષની અંદર યોગ્ય રીતે પ્લગ કરવામાં આવ્યો હતો. "પેસમેકર દર લગભગ 80 થી 120 પ્રતિ મિનિટના હિસાબે પરિવર્તનશીલ હતો, અને આ જ રીતે વોલ્ટેજ પણ 1.5 થી 120 વોલ્ટની વચ્ચે પરિવર્તનશીલ હતો" 1928માં, આ સાધનનો ઉપયોગ સિડનીના ક્રાઉન સ્ટ્રીટ મહિલાઓના દવાખાનામાં એક નવજાત બાળકને ફરીથી જીવત કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો, જેનું હૃદય તેના "પોતાની સંમતિથી ધબકી રહ્યું હતું", "દસ મિનિટ બાદ" તે યોગ્ય રીતે ધબકવા લાગ્યું.
1942માં, સ્વતંત્રરીતે કાર્ય કરતા અમેરિકાના શરીર વિજ્ઞાની અલ્બર્ટ હેમનને પોતે જ એક ઇલેક્ટ્રો-મેકેનિકલ સાધનની રચના કરી, જે એક સ્પ્રિંગ-વુન્ડ હાથથી ચાલતી મોટરની શક્તિથી કાર્યરત હતો. હેમન પોતાની આ શોધને કુત્રિમ પેસમેકરનો સંદર્ભ આપ્યો હતો, અને આ પારિભાષિક શબ્દનો ઉપયોગ આજ દિવસ સુધી કરવામાં આવી રહ્યો છે.
1930ની શરૂઆત અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધની વચ્ચે કરાયેલા સંશોધનના પ્રકાશનમાં એક સ્પષ્ટ ક્ષતિ જોવા મળી, જેના કારણે લોકો તેવું માનતા હશે કે 'મરેલા લોકોને ફરીથી જીવીત કરવું' તે પ્રકૃતિમાં હસ્તક્ષેપ કરવા સમાન છે. ઉદાહરણ માટે, "પોતાના સાથી દાક્તરોમાં અને તે સમયના સમાચાર પત્રની ખબરોના કારણે, પ્રતિકૂળ પ્રચારથી દૂર રહેવા માટે હેમને માનવ પર કરેલા પેસમેકરના ઉપયોગની માહિતીને પ્રગટ ના કરી. લીડવેલ આ વાતથી સારી રીતે વાકેફ હતા અને આથી જ તેમને મનુષ્યો પર આ પ્રયોગોને આગળ ન વધાર્યા".
ટોરેન્ટોના સાર્વજનિક દવાખાનામાં હૃદય-છાતીના શાસ્ત્રવૈદ્ય વિલ્ફ્રેડ ગોર્ડોન બિગ્લોના અવલોકોના આધારે 1950માં કેનેડિયન વિદ્યુત ઇજનેર જોન હોપ્સે એક બાહ્ય પેસમેકરની રચના તૈયાર કરીને તેને બનાવ્યું. એક વાસ્તવિક બાહ્ય સાધનમાં ટ્રાંસક્યુટેનીયસ પેસિંગ આપવા માટે વૈક્યૂમ ટ્યૂબ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા હતો, દર્દી પર તેનો ઉપયોગ કરવાથી દર્દીને દુખાવો અને થોડુંક અપરિષ્કૃત લાગતું હતું, અને દિવાલ પર લાગેલા AC (એસી) સોકિટથી સંચાલિત થવાના કારણે આમાં વેન્ટીક્યુલર ફાઇબ્રિનોશનથી પ્રેરિત થવાના કારણે દર્દીની વિજળી કે કંરટ લાગવાથી મૃત્યુ થવાની શક્યતા રહેતી હતી.
પોલ જોલ સહિત કેટલાય આવિષ્કારકોએ ત્યાર પછીના વર્ષોમાં નાનું પણ ભારે તેવા ટ્રાંસક્યુટેનીયસ પેસિંગ સાધનો બનાવ્યા, જેમાં વીજળીના પુરવઠા માટે ફરીથી ચાર્જ કરવા માટે મોટી બેટરીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.
1957માં, ડૉ.વિલિયમ એલ. વેઇરીચે મીન્નેસોટા વિદ્યાપીઠ ખાતે કરાયેલા સંશોધનોના પરિણામોને બહાર પાડ્યા. માયોકાર્ડિયલ ઇલેક્ટ્રોડના ઉપયોગથી હૃદયના દર, હૃદય સંબંધી નીપજ અને સંપૂર્ણ હૃદય અંતરાયવાળા પ્રાણીની વચલી મુખ્ય ધોરીના દબાણની પુન:પ્રસ્થાપના કારણે આ અભ્યાસોને પ્રદશિત કરવામાં આવ્યા હતો. આ સમય દરમિયાન, પોસ્ટસર્જિકલ હૃદય અવરોધ પર આ પ્રભાવશાળી નિયંત્રણ ઓપન હાર્ટ સર્જરીથી થતા મૃત્યુ દરને નીચો લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયો. સિલિકોન ટ્રાન્ઝિસ્ટરનો વિકાસ અને તેની પહેલી વ્યાપારીક ઉપલબ્ધતા 1956માં થઇ હતી, જે હૃદય સંબંધી ગતિ બનાવવાની તેજીના વિકાસમાં નિર્ણાયક ઘટના સાબિત થઇ.
સ્વીડનના સોલ્નામાં આવેલ કારોલિંસ્કા સંસ્થામાં 1958માં એક પૂર્ણ રીતે સ્થાપી શકાય તેવા પેસમેકરનો માનવ શરીરમાં પ્રથમવાર નૈદાનિક સ્થાપના કરનામાં આવી હતી, જેમાં રુને એક્વિસ્ટ અને શાસ્ત્રવૈદ્ય એકે સેનિંગ દ્વારા બનાયેલા પેસમેકરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જે થોરાકોટોમી (છાતીમાં શાસ્રક્રિયા કરી ચીરો મૂકવો)થી હૃદયના માયોકાર્ડીયમાં જોડાયેલા ઇલેક્ટ્રોડને જોડવામાં આવ્યા હતા. આ સાધન ત્રણ કલાક બાદ નિષ્ફળ ગયું. ત્યારબાદ એક બીજું ઉપકરણને સ્થાપવામાં આવ્યું જે બે દિવસ સુધી ચાલ્યું. દુનિયાના પહેલા પેસમેકરને સ્થાપિત કરાવનાર દર્દી, એર્ને લાર્સનને તેમના જીવનમાં વિભિન્ન પ્રકારના 26 પેસમેકરો લગાવ્યા હતા. 2001માં, 86 વર્ષની ઉંમરે તેમની મૃત્યુ થઇ.
1969માં, અસ્થાયી ટ્રાંસવેનસ પેંસિંગને પહેલીવાર ફર્મન એટ એલ. દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું, જેમાં કેથિટેર ઇલેક્ટ્રોડને દર્દીના બસિલિકા શીરા દ્વારા અંદર નાખવામાં આવતી હતી.
ફેબ્રુઆરી 1970માં, ઉરુગ્વેના મોન્ટેવિડિયોમાં આવેલ કસ્મુ દવાખાનામાં ફીઆન્દ્રા અને રુબીઓ નામના દાક્તરો દ્વારા સ્વીડિશ ઇલ્મક્વિસ્ટ ઉપકરણના એક સુધારેલા ઉપકરણને સ્થાપવામાં આવ્યું. આ ઉપકરણવાળા દર્દીનું બીજી બિમારીઓને કારણે 9 મહિના બાદ મૃત્યુ થયું ત્યાં સુધી તે પેસમેકર તેના શરીરમાં કામ કરી રહ્યું હતું. પહેલાની સ્વીડીશ-રચનાવાળા ઉપકરણોમાં રિચાર્જ કરી તેની બેટરીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો, જે બહાર આવેલી એક વિગમન કોઇલ દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવતી હતી. સ્થાપી શકાય તેવા પેસમેકરનું નિર્માણ વિલ્સન ગ્રેટબન્ચ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વ્યાપક પશુ પરીક્ષણ કર્યા બાદ એપ્રિલ 1960માં તેનો ઉપયોગ મનુષ્યોના પ્રવેશમાં કરાયો હતો. ગ્રેટબન્ચનું આ નવીનીકરણ આના પહેલાના સ્વીડિશ ઉપકરણ જેમાં પ્રાથમિક સેલમાં (પારાની બેટરી)નો ઉપયોગ ઊર્જાના સ્તોત્ર તરીકે કરવામાં આવતો હતો, તેના કરતા અલગ હતો. પ્રથમ દર્દી 18 મહિના સુધી જીવ્યો હતો.
પહેલાના તમામ સ્થાપેલા ઉપકરણો વિશ્વાસ ના મૂકાય તેવા અને ટૂંકી જીવન કાળવાળા હતા કારણ કે તેમાં પ્રાથમિક સેલની પદ્ધતિ ઉપલબ્ધ હતી જેમાં મુખ્યરીતે પારાની બેટરીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.1960ના અંત સુધીમાં, USA ની ARCO (આર્કો) સહિત અનેક કંપનીઓએ આઇસોટોપની ક્રિયાશક્તિવાળા પેસમેકરને વિકસાવ્યા, પણ આ વિકાસને 1971માં વિલ્સન ગ્રેટબેચ દ્વારા વિકસિત લિથિયમ-આયોડિડ સેલના વિકાસે બાકીના પેસમેકરના વિકાસને પાછળ પાડી દીધા. ભવિષ્યની પેસમેકરની રચના માટે લિથિયમ-આયોડિડ કે લિથિયમ એનોડે સેલ માનક બની ગયા. પ્રારંભિક ઉપકરણની વિશ્વાસપાત્રતામાં વધુની અડચણ તે હતી કે શરીરના પાણીમાંથી નીકળેલી જલીય બાષ્પના માધ્યમથી ઇપોક્સી રાળનું કેપસ્યૂલીકરણ કરવાથી વિદ્યુત પ્રવાહ પર અસર પડતો હતો. શરૂમાં 1989માં ઓસ્ટ્રેલિયાની ટેલીટ્રોનિક અને ત્યારબાદ 1992માં કાર્ડિયક પેસમેકર્સ Inc (આઇએનસી)ના મિન્નેપોલિસ દ્વારા પેસમેકર જનરેટરને ધાતુના ડબ્બામાં સજ્જડ રીતે બંધ કરીને આ ઘટના પર કાબુ મેળવવામાં આવ્યો. આ પદ્ધતિમાં, ટીટેનીયમનો ઉપયોગ ધાતુની પેટી તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો, જે 1970ની સાલના મધ્ય સુધીમાં એક માનક પદ્ધતિ બની ગઇ. શરૂઆતના વર્ષોમાં આ ટેકનોલોજીને વિકસિત કરવામાં જે લોકોએ મહત્વનો ફાળો આપ્યો હતો તે મેડટ્રોનિક મિન્નેપોલિસના બોબ એન્ડેસન, લંડનના સેન્ટ જોર્જસ દવાખાનાના જે. જી (જેફ્રી) ડેવિસ, અમેરિકન ઓપ્ટિકલના બારો બેર્કોવિટ્સ અને શેલ્ડોન થલેર, ટેલીટ્રોનિક્સ ઓસ્ટ્રેલિયાના જેફ્રી વિકહમ, કોર્ડિસ કાર્પોરેશન ઓફ માયામીના વાલ્ટર કેલર, હેન્સ થોર્નાન્ડર, જેમને ઉપરોક્ત સ્વીડનના ઇલેમા-સ્કોન્ડરને રુન ઇમ્લેક્વીસ્ટ સાથે જોડાયેલા હતા, હોલેન્ડના જૈનવિલેમ વૈન ડેન બર્ગ અને કાર્ડિયક પેસમેકર્સ Inc.ના ગુઇડન્ટના એન્થની અડુસી છે.
પર્કસિવ પેસિંગ
પર્કસિવ પેસિંગ, જે ટ્રાન્સથોરિક પેસિંગ તરીકે જાણીતું છે, તે બંધ મુઠ્ઠીનો ઉપયોગ છે, સામાન્યરીતે વેન્ટ્રિકલ ધબકારાને પ્રેરવા માટે ઉરોસ્થિની ડાબી નીચલી ધારથી જમણી બાજુના વેના કાવામાં 20-30 કમ (સેન્ટીમીટર)ની દૂરથી નાંખવામાં આવે છે (બ્રિટિશ જર્નલ ઓફ એનેસ્થેશીયામાં તેવું સૂચવ્યું છે કે વિદ્યુત ગતિવિધિને વિકસાવવા માટે વેન્ટ્રિકલ દબાણ 10- 15 એમએમએચજી સુધી લઇ જવું જરૂરી છે).આ એક જૂની પ્રક્રિયા છે જેનો ઉપયોગ દર્દીની પાસે વિદ્યુત પેસમેકર ન લઇ જવાય ત્યાં સુધી જીવન રક્ષાના સાધન તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
ટ્રાન્સક્યુટેનીયસ પેસિંગ
ટ્રાન્સક્યુટેનીયસ પેસિંગ (ટીસીપી), જેને બાહ્ય પેસિંગ પણ કહેવાય છે, તે ખાસ કરીને હૃદયની મંદ ગતિ ના પ્રત્યેક લક્ષણમાં રક્ત સંચારની પ્રારંભિક સ્થિરતાને બનાવી રાખવા માટે સૂચવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં પેસિંગ દ્વારા દર્દીની છાતીમાં બે પેસિંગ, કાં તો શરીરના અગ્ર/બાજુના ભાગમાં કે પછી અગ્ર/પાછળના ભાગમાં પેડ લગાવીને કરી શકાય છે. બચાવ કરનાર પેસિંગના દરની પસંદગી કરે છે, અને ધીરે ધીરે પેસિંગના પ્રવાહને (mA (એમએ) થી મપાય છે) ત્યાં સુધી વધારાય છે, જ્યાં સુધી તે અનુરૂપ નળીની સાથે વિદ્યુતને પકડી નથી લેતો. બહુ લાંબા સમય સુધી બાહ્ય પેસિંગ પર ભરોસો ન કરવો જોઇએ. આ એક કટોકટીની પ્રક્રિયા છે જે ટ્રાન્સવેનસ પેસિંગ કે અન્ય ઉપચાર આપવા સુધી એક પુલ તરીકે કામ કરે છે.
એપીકાર્ડિયલ પેસિંગ (અસ્થાયી)
Temporary epicardial pacing is used during open heart surgery should the surgical procedure create atrio ventricular block. The electrodes are placed in contact with the outer wall of the ventricle (epicardium) to maintain satisfactory cardiac output until a temporary transvenous electrode has been inserted.
ટ્રાન્સવેશન પેસિંગ (અસ્થાયી)
જ્યારે અસ્થાયી પેસિંગનો ઉપયોગ કરાય છે ત્યારે ટ્રાન્સવેશન પેસિંગ ટ્રાન્સકુટેન્યસ પેસિંગનો ઉપયોગ એક વિકલ્પ તરીકે થાય છે. એક પેસમેકર તારને જંતુરહિત સ્થિતિમાં નસમાં નાખવામાં આવે છે, અને ત્યારબાદ તેને કાંતો જમણા એટ્રીયમ કે જમણા વેન્ટ્રિકલમાં નાખવામાં આવે છે. પેસિંગ તારને શરીરની બહારના બાહ્ય પેસમેકરથી જોડવામાં આવે છે. ટ્રાન્સવેશન પેસિંગનો ઉપયોગ મોટેભાગે સ્થાયી પેસમેકરના પુલ તરીકે કરવામાં આવે છે. તેને ત્યાં સુધી રાખવામાં આવે છે જ્યાં સુધી સ્થાયી પેસમેકરનું પ્રત્યારોપણ ન થઇ જાય કે પછી ત્યાં સુધી જ્યાં સુધી પેસમેકરની જરૂરિયાત ના રહે અને ત્યારબાદ તેને નીકાળી દેવામાં આવે છે.
સ્થાયી પેસિંગ
સ્થાયી પેસિંગ એક પ્રત્યારોપણ પેસમેકરની સાથે હૃદયના એક કક્ષ, કે કક્ષોના એક કે તેથી વધુ પેસિંગ ઇલેક્ટ્રોડ ટ્રાન્સવેનશ નિયુક્તિથી જોડાયેલો હોય છે. આ પ્રક્રિયા અનુકૂળ શિરામાં ચીરો લગાવીને કરવામાં આવે છે, જેમાં ઇલેક્ટ્રોડ લીડને નાખવામાં આવે છે અને આ હૃદયના વાલ્વથી આ શિરામાં ત્યાં સુધી પસાર કરવામાં આવે છે,જ્યાં સુધી તે કક્ષમાં પોતાની સ્થિતિમાં ન આવી જાય. આ પ્રક્રિયા ફ્લૂરોસ્કોપીની સુવિધાથી કરવામાં આવે છે, જે ચિકિત્સક કે હૃદય રોગના નિષ્ણાંતને ઇલેક્ટ્રોડ લીડના માર્ગને બતાવવામાં મદદરૂપ થાય છે. ઇલેક્ટ્રોડ લીડની સામેનો છેડો પેસમેકર જનરેટરથી જોડ્યા બાદ ઇલેક્ટ્રોડની સંતોષજનક સ્થાપના થઇ હોવાનું મનાય છે.
ત્રણ મૂળ પ્રકારના સ્થાયી પેસમેકર હોય છે, જેમનું વર્ગીકરણ કેટલી સંખ્યાના કક્ષોથી તે જોડાયેલા છે અને તેઓની મૂળ સંચાલન રચના પરથી કરવામાં આવે છે:
સામાન્યરીતે, જનરેટરને છાતીની દિવાલની ચામડીની ચરબી નીચે, અને છાતીના હાડકા અને માંસપેશીઓની ઉપર રાખવામાં આવે છે, જોકે અલગ અલગ કિસ્સાઓમાં આ આધાર અલગ અલગ હોઇ શકે છે.
આ કારણે પેસમેકરના ઉપરી આવરણની રચના તેવી રીતે કરવામાં આવી છે કે તેનો શરીરની પ્રતિરક્ષા પ્રણાલી ભાગ્યેજ અસ્વીકાર કરે. મોટે ભાગે તે ટીટેનિયમથી બનાવવામાં આવે છે, જે શરીરમાં નિષ્ક્રીય હોય છે. આમાં આખી વસ્તુનો અસ્વીકાર નથી કરવામાં આવતો, અને સ્કાર ટીશ્યુ એટલે કે જખમ થવાથી રુઝ આવવામાં મદદ કરતી કોષિકાઓ દ્વારા પણ તેને પ્રાવૃત કરાય છે, જે રીતે વીંધાવતી વખતે કરવામાં આવે છે તેવી રીતે જ.
મૂળ કાર્યો
આધુનિક પેસમેકર સામાન્યરીતે બહુવિધ કાર્યો કરતા હોય છે.
આમાં સૌથી મૂળભૂત કાર્ય હૃદયની મૂળ વિદ્યુત લય પર નજર રાખવી છે. જ્યારે પેસમેકર હૃદયના ધબકારાની સંવેદનાને ઓળખવામાં નિષ્ફળ જાય છે, ત્યારે ટૂંકી અને ઓછા વોલ્ટેઝની શિરા સાથે હૃદયને વેન્ટ્રિકલને ઉત્તેજીત કરવામાં આવે છે. આની સંવેદન અને ઉત્તેજીત કરવાની સક્રિયતા પ્રત્યેક ધબકારના આધાર પ્રમાણે હોય છે.
વધુ જટિલ રૂપમાં એટ્રીઅલ અને વેન્ટ્રિકલ બંન્ને કક્ષોની સંવેદના અને/કે કાર્યપ્રવૃત કરવાની ક્ષમતા સમાવિષ્ટ છે.
બાઇવેન્ટ્રિકુલર પેસિંગ (બીવીપી)
બાઇવેન્ટ્રીકુલર પેસમેકર, જેને સીઆરટી (CRT) (કાર્ડીક રીસિન્ક્રોનાઇજેશન થેરપી) પણ કહેવાય છે તે એક પેસમેકરનો પ્રકાર છે જે ડાબા વેન્ટ્રિકલની બંન્ને બાજુની દિવાલને ગતિ આપી શકે છે. ડાબા વેન્ટ્રિકલથી બંન્ને બાજુએ પેસિંગ દ્વારા પેસમેકર તેવા હૃદય, કે જેની દિવાલો સંકોચનથી સમકાલીનતા ન મેળવી શકતી હોય તેવા હૃદયને ફરીથી સમકાલીન કરી શકે છે, જે લગભગ 25-50% હૃદય હુમલાના દર્દીઓમાં જોવા મળે છે. સીઆરટી (CRT) ઉપકરણોમાં ઓછામાં ઓછી બે લીડ હોય છે, એક જમણા વેન્ટ્રિકલમાં સેપ્ટુમને કાર્યપ્રવૃત કરવા માટે, અને અન્ય હૃદયની ધમનીના છિદ્ર દ્વારા ડાબા વેન્ટ્રિકલની બાજુની દિવાલને ગતિ આપવા માટે નાંખવામાં આવે છે. મોટાભાગે દર્દીઓમાં સામાન્ય છિદ્ર લયને માટે એટ્રીઅલ સંકુચનની સાથે સમકાલિક સુગમતાના માટે જમણા એટ્રીયમમાં એક લીડ હોય છે. આ રીતે, સર્વોચ્ચ કાર્ડિક કાર્યને મેળવવા માટે એટ્રીઅલ અને વેન્ટ્રીકલની સાથે ડાબા વેન્ટ્રિકલનું સેપ્ટલ અને બાજુની દિવાલોના સંકુચનની વચ્ચે લાગેલ સમયનો મેળ બેસાડી શકાય છે.હૃદય હુમલાના લક્ષણવાળા દર્દીના કિસ્સામાં સીઆરટી (CRT) ઉપકરણોને મૃત્યુ દરને ઓછું કરવા અને જીવનની ગુણવત્તાને વધારવા માટે રજૂ કરાયું છે; એલવી (LV) ઉત્સર્જનનો અંશ 35% થી ઓછા કે બરાબર અને ઇકેજી (EKG)માં ક્યુઆરએસ (QRS)ની અવધિ 120 માઇક્રો સેકેન્ડ કે તેનાથી વધુ હોય છે. ચરત (સીઆટી)ને એક પ્રતિસ્થાપિત યોગ્ય કાર્ડિયોવેર્ટર ડિફિબ્રિલેટર (આઇસીડી) ની સાથે જોડી શકાય છે.
કાર્યમાં પ્રગતિ
દર-પ્રતિક્રિયાશીલ પેસમેકર બનાવવા માટે વિવિધ સામગ્રીઓનો ઉપયોગ કરવા પ્રકૃતિના અનુકરણ કાર્યમાં આગળ વધવાનું એક મોટું પગલું રહ્યું છે, જેના માટે QT (ક્યુટી) ઇન્ટરવલ, અર્ટ્રીઅલ –નસોની પ્રણાલીમાં pCO - pCO2 (પીસીઓ - પીસીઓ2) (પ્રવાહી ઓક્સિજન કે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સ્તરો), અસેલેરોમીટર દ્વારા સ્થિરતા માટે શારીરિક ગતિવિધિ, શરીરનું તાપમાન, સ્તર, એડ્રેનીલ વગેરેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો.એક સ્થિરતાને રજૂ કરવાને બદલે, પહેલાથી નિયત હૃદય દર, કે રહી રહીને નિયંત્રણ થતું પેસમેકર જેમ કે, એક સક્રિય પેસમેકર, જે શ્વાસોચ્છાસના ભાર અને સંભવત અપેક્ષિત શ્વાસોચ્છાસ ભાર એમ બંન્ને માટે સમતોલન કરી શકે છે. પ્રથમ ગતિશીલ પેસમેકરની શોધ 1982માં UK, લંડનના રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ દવાખાનાના ડૉ.એન્થની રિકાર્ડસે કરી હતી. .ગતિશીલ પેસમેકિંગ ટેકનોલોજી ભવિષ્યમાં કુત્રિમ હૃદયમાં પણ લાગુ કરી શકાશે. ઝપડી સંક્રમણશીલ પેશીનો સાંધો કરવામાં અને અન્ય કુત્રિમ અંગ/જોડાણ/પેશીને બદલવાના પ્રયત્નોમાં તે ટેકો પૂરો પાડે છે.સ્ટેમ સેલ્સ સંક્રમણશીલ પેશી સાંધામાં ભાગ લઇ પણ શકે છે અને નહીં પણ.
એક વાર પ્રત્યારોપિત કર્યા બાદ પેસમેકરના નિયંત્રણમાં સુધાર લાવવા માટે ધણી પ્રગતીને વિકસિત કરવામાં આવી છે. આમાંથી ધણાનું સંક્રમણ દ્વારા શક્ય બનાવીને તેમાંથી માઇક્રોપ્રોસેસર નિયંત્રિત પેસમેકરો બનાવાયા છે. પેસમેકર જે ખાલી વેન્ટ્રિકલને જ નહીં પણ અટ્રીઅને પણ નિયંત્રિત કરે છે, જે ખુબ જ સામાન્ય છે. પેસમેકર જે વેન્ટ્રિકલ અને અટ્રીઅ બંન્નેને નિયંત્રિત કરે છે, તેને બેવડા-કક્ષવાળું પેસમેકર કહેવાય છે. જોકે બેવડા-કક્ષનો નમૂનો સામાન્યરીતે મોંધો હોય છે, જે વેન્ટ્રિકલની પહેલા અટ્રીઅના સંકુચનના સમયે હૃદયમાં પમ્પીંગ ક્ષમતામાં સુધાર લાવે છે અને સંકુચિત હૃદયહુમલામાં તે ઉપયોગી થઇ શકે છે. દર પ્રતિયોગી પેસિંગ ઉપકરણને દર્દીની શારિરીક ગતિવિધિને જાણવાની અને એલ્ગરિધર્મ્સથી આધારભૂત પેસિંગ દરમાં વુદ્ધિ કે ઘટાડા દ્વારા યોગ્ય રીતે તેને અનુકૂળ બનવવાની છૂટ આપે છે. ડેવીડના પ્રયોગો એ દેખાડ્યું કે જમણા વેન્ટ્રિકલમાં બિનજરૂરી પેસિંગથી હૃદય બંધ પડી શકે છે અને એટ્રીઅલમાં ફિબ્રિલેશનની ઘટનામાં વુદ્ધિ કરી શકે છે. નવા બેવડા કક્ષવાળા ઉપકરણ જમણા વેન્ટ્રિકલ પેસિંગની માત્રાને અલ્પતમ રાખી શકે છે અને આ રીતે હૃદયની બિમારીને વધુ ખરાબ થતા રોકી શકે છે.
નિવેશ
પેસમેકર સામાન્યરીતે દર્દીના શરીરમાં એક સામાન્ય સર્જરીથી કાં તો સ્થાનિક એનસ્થેટિક કે સામાન્ય એનસ્થેટિકનો ઉપયોગ કરીને નાખવામાં આવે છે. આ રીતની સર્જરીમાં પહેલા દર્દીને આરામ માટે ઔષધિ પણ આપી શકાય છે. સામાન્યરીતે સંક્રમણથી બચવા માટે એન્ટીબાયોટિક આપવામાં આવે છે. મોટા ભાગના કિસ્સામાં પેસમેકર ડાબા ખભાના વિસ્તારમાંથી નાખવામાં આવે છે, હાંસડીના હાડકાની નીચે કાપો લગાવીને એક નાનકડું ખાનું બનાવીને તેને નાંખવામાં આવે છે, દર્દીના શરીરમાં પેસમેકર અહીં જ રખાય છે. એક લીડ કે કેટલીય લીડોને (આ સંખ્યા જે તે પેસમેકરના પ્રકારના આધારે અલગ અલગ હોય છે) મોટી શિરા વડે નાખવામાં આવે છે, આ કામમાં પ્રગતિ પર દેખરેખ રાખવા માટે ફ્લુરોસ્કોપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ અસ્થાયી નિકાલને સ્થાપિત કરી શકાય છે અને તે પછીના દિવસે તેને નીકાળી દેવામાં આવે છે. વાસ્તવિક સર્જરીમાં લગભગ એક કલાકનો સમય લાગી શકે છે.
સર્જરી પછી દર્દીએ સારા આરોગ્ય માટે જખમનું યોગ્ય ધ્યાન રાખવું જોઇએ જેથી તે મટી જાય. આનું એક અનુવર્તી સત્ર પણ છે, જેમાં એક "પ્રોગ્રામર" દ્વારા પેસમેકરનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે જેથી આ ઉપકરણની સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરી શકાય અને સ્વાસ્થની દેખરેખ કરતા વ્યવસાયીને પ્રણાલીની અખંડતાનું મૂલ્યાંકન અને પેસિંગના વોલ્ટેજ આઉટપુટને નિર્ધારિત કરવાની અનૂમતિ મળે છે.
સર્જરી પહેલા દર્દી કેટલીક મૂળભૂત તૈયારી પર વિચાર કરી શકે છે. સૌથી મૂળભૂત તૈયારી તે છે કે જે લોગોની છાતી પણ વાળ હોય તે આ વાળની હજામત દ્વારા કે ડીપિલેટરી ઘટકના (એટલે કે વાળ દૂર કરનાર મલમ) ઉપયોગથી તેને નીકાળી શકે છે, કારણ કે સર્જરીમાં પાટા અને દેખરેખ ઉપકરણને શરીર પર નિયત કરવામાં સરળતા રહે તે માટે.
પેસમેકર દર્દીનું ઓળખ પત્ર
આંતરાષ્ટ્રીય પેસમેકર દર્દી ઓળખ પત્રોની અંદર દર્દીની માહિતી (અન્યની વચ્ચે, પ્રાથમિક લક્ષણ, ECG, રોગકારણમીમાંસા), પેસમેકર કેન્દ્ર (દાક્તર, દવાખાનું), આઇપીજી (IPG) (પ્રત્યારોપણનો દર, મોડ, પ્રત્યારોપણની માહિતી, એમએફજી (MFG), પ્રકાર) અને લીડની માહિતી હોય છે.
પેસમેકરની નિયતકાલીન તપાસ
એકવાર પ્રત્યારોપણ કર્યા પછી આ ઉપકરણનું યોગ્ય રીતે સંચાલન અને કાર્ય કરવા માટે તેની નિયકાલીન તપાસ જરૂરી હોય છે. અનુયાયી ચિકિત્સક દ્વારા તેના આધીન આવર્તનને સેટ કર્યા બાદ, ઉપકરણની જ્યારે જરૂર પડી ત્યારે તપાસ કરાવવી જરૂરી બની જાય છે. પેસમેકરની સામાન્ય તપાસ મોટેભાગે કાર્યલયમાં દર છ (6) મહિનામાં કરવામાં આવે છે, જોકે તે દર્દી/ઉપકરણની સ્થિતિ અને અલગથી દેખરેખની ઉપલબ્ધતા પર આધારિત છે.
કાર્યલયમાં પરિક્ષણને સમયે ઉપકરણની ઝીણવટભરી તપાસથી માહિતી પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. આ પરીક્ષણોમાં સમાવિષ્ટ છે:
આધુનિક પેસમેકરની ખુબ જ "માંગ" છે, એટલે કે તે ત્યારે જ ગતિ કરે છે જ્યારે જરૂર હોય, ઉપકરણ લાંબા સમય સુધી ચાલે તેની અસર તેનો કેટલો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તે ઉપર હોય છે.ઉપકરણનું દીર્ઘાયુષ્યને અસર કરતા અન્ય પરિબળો છે પ્રોગ્રામ આઉટપુટ અને એલ્ગરિધમ (લક્ષણો) જેના લીધે બેટરીથી ઉચ્ચ સ્તરનો વિદ્યુત પ્રવાહ નિકળે છે.કાર્યાલયમાં પરિક્ષણનો વધુ એક ફાયદો, તેવી કોઇ પણ ધટનાની તપાસ કરવી જે છેલ્લા અનુવર્તી પરીક્ષણથી સંગ્રહિત થઇ હોય. ખાસ પરીક્ષણ ધોરણોથી આવા ખાસ સંગ્રહિત આધારોને ચિકિત્સક દ્વારા સેટ કરવામાં આવે છે અને ચોક્કસ દર્દીના માટે આમ કરવામાં આવે છે. કેટલાક ઉપકરણોમાં ઘટનામાં અને ઘટના શરૂ થવાની પહેલા, ઇન્ટ્રાકાર્ડિક ઇલેક્ટ્રોગ્રામને દેખાડવાની પણ વિશેષતા હોય છે. ઘટનાનું કારણ કે તેના મૂળનું નિદાન કરવામાં અને કોઇ જરૂરી પ્રોગામીંગને પરિવર્તન કરવામાં આ ખાસ રીતે મદદરૂપ થાય છે.
જીવનશૈલીમાં મહત્વ
પેસમેકરના લગાવ્યા પછી દર્દીની જીવનશૈલીમાં સામાન્યરીતે કોઇ બદલાવ નથી આવતો. તેમ છતાં કેટલીક પ્રવૃતિઓ છે જે આવા દર્દીઓ માટે કરવી તે સમજદારીપૂર્વક નથી જેમ કે પૂર્ણ પણે રમતોમાં જોડાવવું કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર સંબંધિત પ્રવૃતિઓમાં ભાગ લેવો.
પેસમેકરવાળા દર્દીને કેટલાક રોજિંદા કાર્યોમાં થોડા ફેરફાર કરવાની જરૂર લાગી શકે છે. ઉદાહરણ માટે, ખભા પર લાગેલો ગાડીનો સીટ બેલ્ટ જો પેસમેકરના લગાવેલી જગ્યાને અડે તો તેને અસુવિધાજનક લાગી શકે છે.
તેવી કોઇ પણ પ્રવૃતિ જેમાં અત્યંત ચુંબકીય ક્ષેત્રો જોડાયેલા હોય તો તેનાથી તેમને દૂર રહેવું જોઇએ. આવી પ્રવૃતિઓમાં સમાવિષ્ટ છે, આર્ક વેલ્ડિંગ, કેટલાક ખાસ પ્રકારના ઉપકરણ, કે ભારી ઉપકરણોની જાણવણી જે પ્રબળ ચુંબકીય ક્ષેત્ર પેદા કરતા હોય (જેમ કે MRI (એમઆરઆઇ)(મેગ્નેટીક રેસોનન્સ ઇમેજીંગ મશીન)).
2008 યુ.એસ. અભ્યાસોમાં જોવા મળ્યું કે કેટલાક સુવાહ્ય મ્યુઝિક પ્લેયરના ચુંબકને, જ્યારે પેસમેકરથી એક ઇંચની આસપાસ મૂકવામાં આવે તો તે પેસમેકરના કાર્યમાં હસ્તક્ષેપ કરવા માટે કારણભૂત બની શકે છે.
કેટલાક ઔષધિય કાર્યપ્રણાલી જેમાં એન્ટીબાયોટિકના ઉપયોગની જરૂર પડતી હોય, તેમાં આપતા પહેલા તેના પર દેખરેખ રાખવી જરૂરી બને છે. દર્દીએ તમામ મેડિકલ કર્મચારીઓને પહેલા જ જાણ કરી દેવી જોઇએ કે તેની પાસે પેસમેકર છે. કેટલાક માનક ઔષધિય કાર્યપ્રણાલીઓ જેવી કે મેગનેટિક રિજન્સ ઇમેજીંગ(MRI)નો ઉપયોગ પેસમેકર ધરાવતા દર્દીઓ પર કરવાની મનાઇ છે.
વધુમાં, અમેરિકન હાર્ટ અસોસિએશન મુજબ, કેટલાક ઘરના ઉપકરણોમાં નિષેધ સિંગલ બીટ ક્યારે ક્યારેક અવરોધનું નિર્માણ કરી શકે છે. સંયુક્ત રાજ્યોમાં ઉપલબ્ધ સેલફોનો (3 વોટથી ઓછા) પલ્સ જનરેટર કે પેસમેકરની કાર્યને નુકશાન નથી પહોંચાડતા.
ખાનગી રાખવું અને સુરક્ષા
પેસમેકર વાયરલેસ સંચાર માટે છૂટ આપે છે, જેના કારણે સુરક્ષા અને ખાનગીકરણ અંગે સવાલો ઉભા થયા છે. પેસમેકરવાળા દર્દીના રેકોર્ડ કોઇ બિનઅધિકૃત પક્ષ દ્વારા વાંચી શકાય છે કે તેને રિપ્રોગ્રામ કરી શકાય છે, જેનું પ્રદર્શન એક શોધકર્તાઓ ટીમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રદર્શન ટૂંકી મર્યાદામાં કાર્ય કરે છે, તે લોકોએ લાંબી દૂરીના એન્ટેનાનો વિકાસ કરવાનો પ્રયત્ન નથી કર્યો. શોષણની વિભાવના કરતી સાબિતી સુવ્યવસ્થિત સુરક્ષાની જરૂરિયાતને દેખાડવામાં મદદ કરે છે અને દૂરથી ચિકિત્સા પ્રત્યારોપણની સુગમતાનો ઉપાય દર્દીને બતાવે છે.
ગૂંચવણો
બેવડા-કક્ષના કુત્રિમ પેસમેકરમાં પેસમેકર-મેડીએટેડ ટાકીકાર્ડીયા (PMT)ની ગૂંચવણ ઊભી થઇ શકે છે, જે રેઇન્ટ્રાન્ટ ટાકીકાર્ડીયાઆનો પ્રકાર છે. પીટીએમ (PMT)માં, કુત્રિમ પેસમેકરમાં પ્રવાહની કોરમાં અન્ટેરોગ્રેડની (એટ્રીયમ થી વેન્ટ્રિકલ) રચના થાય છે અને પ્રવાહના પ્રતિગામી કોરમાં (વેન્ટ્રિકલ અને એટ્રીયમ) અટ્રીઓવેન્ટ્રીકુલર (AV) ગાંઠની રચના થાય છે. પીટીએમ (PMT)ની ચિકિત્સામાં પેસમેકરનું વિશિષ્ટરીતે ફરીથી પ્રોગ્રામીંગ થવું સમાવિષ્ટ છે.
પેસમેકર કાર્યની સાથે અન્ય ઉપકરણો
કેટલીકવાર પેસમેકર જેવા ઉપકરણ, જેને ઇમ્પ્લાન્ટેબલ કાર્ડિયોવર્ટર-ડિફિબ્રીલેટર (આઇસીડી) કહેવાય છે, તેનું પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે છે. મોટાભાગે આ ઉપકરણોનો ઉપયોગ તેવા દર્દીઓની ચિકિત્સા માટે કરવામાં આવે છે જેમને આકસ્મિક હૃદય સંબંધી મૃત્યનો ખતરો હોય. એક આઇસીડી (ICD)માં પેસિંગ, કાર્ડિયોવર્સન, કે ડિફિબ્રિલેટેશન દ્વારા હૃદયની લયમાં વિવિધ રીતની અવ્યવસ્થાને ઠીક કરવાની ક્ષમતા હોય છે. કેટલાક આઇસીડી (ICD) ઉપકરણ વેન્ટ્રીકુલર ફિબ્રિલેશન અને વેન્ટ્રીકુલર ટાકીકાર્ડીયા (વીટી) વચ્ચે ભેદ કરી શકે છે, અને VT (વીટી)ના કિસ્સામાં વેન્ટ્રીકુલર ફિબ્રિલેશનમાં આગળ વધે તે પહેલા ટાકીકાર્ડીયાને તોડવાના પ્રયાસરૂપે તે હૃદયની ગતિને તેના આંતરિક દરથી પણ વધુ ઝડપી કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ ફાસ્ટ-પેસિંગ, ઓવરડ્રાઇવ પેસિંગ , કે એન્ટી-ટાકીકાર્ડીયા પેસિંગ (એટીપી) તરીકે જાણીતું છે. જો અંતર્ગત લય વેન્ટ્રીકુલર ટાકીકાર્ડીયા હોય તો માત્ર (એટીપી) જ અસરકારક હોય છે, અને જો લય વેન્ટ્રીકુલર ફિબ્રિલેશન હોય તો આ ક્યારેય અસર નથી કરતો
નવા ધાંટીલા (તા. હળવદ)
નવા ધાંટીલા (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. નવા ધાંટીલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, કોમ્યુનીટી હોલ તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આગામની વસતી ૬૦૦ જેટલી છે. તે ટીકરની બાજુમાં આવેલું છે. આ ગામ ની બાજુમાં નર્મદા કેનાલ પસાર થાય છે. આ ગામ ના બધાજ મકાનો ૨૦૦૧ ના ભૂકંપ પછી નવા બનેલા છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
ગોલવણ (તા.ડેડીયાપાડા)
ગોલવણ (તા.ડેડીયાપાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા ડેડીયાપાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. ગોલવણ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો
ગોપાલીયા (તા.ડેડીયાપાડા)
ગોપાલીયા (તા.ડેડીયાપાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા ડેડીયાપાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. ગોપાલીયા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો
બાવલીયા (પાલ)
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
મુળથાણિયા
મુળથાણિયા (તા. ચાણસ્મા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા  ચાણસ્મા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મુળથાણિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચાણસ્મા તાલુકો
જાન્યુઆરી ૨૯
૨૯ જાન્યુઆરી નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૯મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન પણ ૨૯મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૩૩૬ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જાન્યુઆરી
રેંગણકચ્છ
શ્રેણી:ડોલવણ તાલુકો
ગોસલ (તા. સાયલા)
ગોસલ (તા. સાયલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાયલા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોસલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સાયલા તાલુકો
નારણપુરા (તા. ચાણસ્મા)
નારણપુરા (તા. ચાણસ્મા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા  ચાણસ્મા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નારણપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચાણસ્મા તાલુકો
આમપાડ (તા. વડોદરા)
આમપાડ (તા.વડોદરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા તથા વડોદરા શહેરની આસપાસનાં વિસ્તારમાં આવેલા વડોદરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આમપાડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. મકાઈ, બાજરી, કપાસ, ડાંગર, તમાકુ અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત ઉત્પાદનો છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વડોદરા તાલુકો
છિન્દીવાડી (તા. ધાનેરા)
છિન્દીવાડી (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. છિન્દીવાડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
નિઝરણ દિલગામ
નિઝરણ દિલગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જાંબુઘોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નિઝરણ દિલગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જાંબુઘોડા તાલુકો
આમેરનો કિલ્લો
આમેરનો કિલ્લો (હિંદી: आमेर क़िला)એ ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યની રાજધાની જયપુરથી ૧૧ કિમી દૂર આવેલો છે. આજના જયપુરમાં રાજધાની સ્થળાંતરીત થઈ તે પહેલાં આ શહેર કચવાહા વંશના રાજાની રાજધાની હતું. આમેરનો કિલ્લો તેની કલાત્મક શૈલી, હિંદુ અને મુસ્લિમ કળા તત્વોનો સંગમ અને તેની વૈભવશાળી અને નવાઈ પમાડતી કલાત્મકતા માટે જાણીતો છે.
ઉદ્ગમ
આમેર નો કિલ્લો મૂળતો મીણાઓ દ્વારા તેમની કુળ દેવી અંબામાના નામે તેમના દ્વારા સ્થાપિત શહેર આમેરમાં બંધાવવામાં આવ્યો હતો. અંબામાને તેઓ ઘટ્ટા રાની અર્થાત ઘાટની રાણી નામે ઓળખતા. હાલમાં વિહરમાન કિલ્લો આગાઉના ખંડેર બનેલા માળખા પર રાજા માન સિંહ (અકબરના સેનાપતિ- નવરત્નોમાંના એક) દ્વારા ૧૫૯૨માં બનાવવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર બાદ જય સિંહ પહેલાએ તેને ફરી બંધાવ્યો. ત્યારથી લઈને, જ્યાં સુધી સવાઇ જયસિંહ બીજાનાં સમય દરમ્યાન કચવાહાઓએ પોતાની રાજધાની જયપુર ના ખસેડી, ત્યાં સુધીનાં ૧૫૦ વર્ષનાં ગાળામાં આવેલા વિવિધ શાસકોએ આમેરમાં અનેક પરિવર્તનો કર્યાં.
માળખું
આમેરના કિલ્લા તરીકે ઓળખાતું માળખું શરૂઆતમાં એક મહેલ સંકુલ હતો. તે શરૂઆતના આમેરના કિલ્લામાં હતો જેને આજે જયગઢનો કિલ્લો કહે છે. કોટકિલ્લાથી સુસજ્જ એવા ગલિયારાથી આમેર સાથે જોડાયેલ, જયગઢ કિલ્લો આમેર સંકુલની ઉપર એક ટેકરી પર આવેલ છે, અને લાલ રેતીયા (બલુઆ) પથ્થર અને આરસથી બનેલ છે. તે માઓથા તળાવની સન્મુખ આવેલ છે અને કચવાહા રાજાઓના ખજાના ભંડાર હતો.
આખા કિલ્લા-સંકુલ સમાન જ, આમેર કિલ્લો પણ લાલ રેતીયા (બલુઆ) પથ્થર અને આરસથી બનેલ છે. આ કિલ્લાની બાંધકામ શૈલી અનોખી છે- બહારથી, પ્રભાવી કઠોર અને રક્ષણાત્મક દેખાતું માળખું, અંદરથી ખૂબ જુદું છે. અંદરથી, અતિઅલંકૃત, હિંદુ અને મુસ્લિમ શૈલીના મિશ્રણની વૈભવી આંતરીક સજાવટ ધરાવે છે. કિલ્લાની અંદરની દિવાલો ભીંત ચિત્રો,ફ્રેસ્કો, અને રોજિંદા જીવનને દર્શાવતી ચિત્રકલાઓથી મઢેલી છે. અન્ય દિવાલો આરસની ઝીણી કોતરણી, મોઝેક, અને મહીમ અરિસા કામ દ્વારા જડાયેલ છે. આમેરનો કિલ્લો ચાર ભાગમાં વંહેચાયેલો છે. કેંદ્રીય ભાગથી આ દરેક ભાગમાં દાદરા દ્વારા પહોંચી શકાય છે, કે પહોળા માર્ગે પહોંચી શકાય છે જે દરેક ભાગ સુધી પહોંચે છે. આ માર્ગોનો ઉપયોગ હાલમાં હાથીઓ દ્વારા પ્રવાસીઓને ઉપર સુધી પહોંચાડવા માટે થાય છે. આમેર કિલ્લાનો મુખ્ય પ્રવેશ દ્વાર, સૂરજપોળ, જાલેબ ચૌક સુધી લઈ જાય છે, આ મુખ્ય ચોક છે અહીંથી મહેલ તરફ જતી દાદર શરૂથાય છે. પ્રાચીન સમયમાં, યુદ્ધથી પાછી ફરતી સેનાઓની સલામી અહીં અપાતી.
આ કિલ્લાના પ્રવેશદ્વારથી થોડી આગળ એક નાની પગથી કાળી મંદિર તરફ લઈ જાય છે., જેને શિલા દેવી તરીકે પણ ઓળખાય છે અને તે તેના વિશાળ ચાંદીના સિંહો માટે પ્રસિદ્ધ છે. આ સિંહોનું ઉદ્દગમ અને તેનું કારણ હજી પણ અજ્ઞાત છે. કાળી મંદિર તેના ચાંદીના દરવાજા અને તેની ઉત્કીર્ણ કોતરણી માટે પ્રસિદ્ધ છે. કથાઓ અનુસાર, મહારાજા માનસિંહ-૧ એ બંગાળના રાજા સામે વિજય માટે કાળી માની પૂજા કરી હતી. કથા અનુસાર કાળી મા તેમના સ્વપ્નમાં આવ્યાં અને જેસ્સોરના (હવે બાંગ્લા દેશમાં) સમુદ્રપટમાંથી તેમની મૂર્તિ કઢાવી યોગ્ય મંદિરમાં સ્થાપના કરવા જણાવ્યું.
આ વાર્તામાં કેટલું તથ્ય છે તે તો ચકાસણી નો વિષય છે. જોકે, એમ કહેવાય છે દરિયાના પટમાંથી મહારાજાએ તે મૂર્તિ મેળવી અને તેની સ્થાપના મંદિરમાં કરાવી. આ મંદિરના દ્વાર પર આવેલી ગણેશજીની મૂર્તિ જે એક પરવાળાના ખડકમાંથી કોતરાયેલી છે તે મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણ છે. thumb|800px|આમેરનો કિલ્લો સંધ્યા સમયે
પ્રવાસ અને પ્રવાસી આકર્ષણ
આજે પ્રવાસીઓ હાથી ઉપર બેસીને તળેટીથી ઉપર સુધી જઈ શકે છે. આ સવારી દરમ્યાન, તમે જયપુરનું વિહંગમ દ્રશ્ય, માઓથા તળાવ, અને મૂળની શહેરની દિવાલો જોઈ શકો છો. આ કિલ્લો તમે ગાઈડની સહાયતા વડે કે એકલા પણ જોઈ શકો છો. તમે વિવિધ ભાષાઓમાં ઉપલભ શ્રાવ્ય ગાઈડ પણ વાપરી શકો છો. સાંજનો દ્રશ્ય શ્રાવ્ય શો જોવા લાયક છે. ઓછા વરસાદને કારણે, તળાવ સુકાઈ ગયું છે અને તે સાફ નથી.
આ કિલ્લાનો ઊડીને આંખે વળગે તેવી જગ્યા છે આયના ખંડ. ગાઈડ લોકોને કહે છે કે પ્રાચીન કાળમાં માત્ર એક જ્યોતિથી આખા ખંડને પ્રકાશમાન કરી શકાતું હતું
નવીનીકરણ
આવનારા કોમનવેલ્થ ગેમ્સને કારણે થતા નવીનીકરણને કારણે કિલ્લાનો ઘણો ખરો બંધ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જયપુર શ્રેણી:જયપુરના પ્રવાસી આકર્ષણો શ્રેણી:રાજસ્થાનના કિલ્લાઓ શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો
ગંગવા (તા. દાંતા)
ગંગવા (તા. દાંતા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૨ (બાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા દાંતા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગંગવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દાંતા તાલુકો
કલ્યાણકુઇ (તા.પાદરા)
કલ્યાણકુઇ (તા.પાદરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા પાદરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કલ્યાણકુઇ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાદરા તાલુકો
બાવલિયા (ટકાપુર)
બાવલીયા (ટકાપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળામાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. બાવલીયા (ટકાપુર) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
કારગિલ યુદ્ધ
કારગિલ યુદ્ધ, જેને કારગિલ સંઘર્ષ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, આ યુદ્ધ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વર્ષ 1999 ના મે અને જુલાઈ મહિનામાં કાશ્મીર ના કારગિલ જિલ્લા માં અને નિયંત્રણ રેખા (એલઓસી) ની બાજુમાં થયું હતું. ભારતમાં આ સંઘર્ષને ઓપરેશન વિજય (હિન્દી: विजय, શાબ્દિક "વિજય") તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જે કારગિલ ક્ષેત્રને ઘુસણખોરોથી મુક્ત કરવાના ભારતીય ઓપરેશનનું નામ હતું. આ યુદ્ધ દરમ્યાન ભારતીય ભૂમિસેના સાથે સંયુક્ત રીતે કામ કરતી ભારતીય વાયુસેનાનો હેતુ પાકિસ્તાન ભૂમિસેના ના નિયમિત તથા અનિયમિત સૈન્યને ભારતીય વિસ્તારમાંથી નિયંત્રણ રેખાની બીજી તરફ ખદેડી મુકવાનો હતો. આ ખાસ ઓપરેશનનું કોડનેમ ઓપરેશન સફેદ સાગર રાખવામાં આવ્યું હતું.
પાકિસ્તાનના સૈનિકોએ કાશ્મીરી આતંકવાદીઓ જેવો વેશ ધારણ કરીને એલઓસી( જે બે દેશો વચ્ચેની ડે ફેક્ટો, de facto બોર્ડર છે.) ઓળંગી ભારતીય વિસ્તારોમાં ઘૂસણખોરી કરી, જે આખરે યુદ્ધમાં પરિણમી. યુદ્ધની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાને, પાકિસ્તાનથી તદ્દન સ્વતંત્ર એવા કાશ્મીરી વિદ્રોહીઓને આ લડત માટે દોષી ઠેરવ્યા, પરંતુ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામેલા પાકિસ્તાની સૈનિકોના દસ્તાવેજો પરથી પાકિસ્તાની અર્ધલશ્કરી દળોની સંડોવણી સામે આવી, પછીથી પાકિસ્તાની વડાપ્રધાન અને મુખ્ય સૈન્ય અધિકારીના નિવેદનમાં પણ આ વાતની પુષ્ટિ થઇ. પાકિસ્તાની અર્ધલશ્કરી દળોના આગેવાન જનરલ અશરફ રશીદ હતા. એલઓસીની ભારતીય બાજુ પરની ટેકરીઓ પર પાકિસ્તાની સૈન્ય અને આતંકવાદીઓએ ઘૂસણખોરી કરી હતી, ભારતીય ભૂમિદળે વાયુસેનાના સહયોગ વડે મોટા ભાગની ટેકરીઓ પર ફરીથી કબ્જો કર્યો. આંતરરાષ્ટીય સ્તરે રાજદ્વારી વિરોધનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાને બાકીના ભારતીય વિસ્તારમાંથી પીછેહઠ કરી.
આ યુદ્ધ પર્વતીય ભૂપ્રદેશમાં ઉચ્ચ ઊંચાઈ પર લડાયેલ યુદ્ધનું સૌથી તાજેતરનું ઉદાહરણ છે, જેણે યુદ્ધના બંને દળો માટે નોંધપાત્ર લોજિસ્ટિક સમસ્યાઓ ઉભી કરી હતી. પરમાણુ રાજ્યો (એટલે કે, પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા લોકો) વચ્ચે સીધો, પરંપરાગત યુદ્ધનો પણ આ એકમાત્ર દાખલો છે. ભારતે 1974 માં તેનું પ્રથમ સફળ પરમાણુ પરીક્ષણ હાથ ધર્યું હતું, પાકિસ્તાને, તે જ સમયથી ગુપ્ત રીતે તેની પરમાણુ ક્ષમતા વિકસાવવા માંડી હતી, ભારતના દ્વિતીય પરમાણુ પરીક્ષણના માત્ર બે અઠવાડિયા પછી પાકિસ્તાને 1998 માં તેનું પ્રથમ પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યું હતું.
સ્થાન
right|thumb|200x200px| સંઘર્ષનું સ્થાન 1947 ભારતના ભાગલા પેહલા કારગિલ વિસ્તાર લદ્દાખ નો એક તાલુકો હતો, પાંખી વસ્તી ધરાવતા આ વિસ્તારમાં વિવિધ ભાષાઓ, વંશો અને ધાર્મિક જૂથો ધરાવતા લોકો એકમેકથી અલગ ખીણોમાં વસતા હતા. વિશ્વના ઉત્તુંગ શિખરોમાં જેમની ગણના થાય એવા શિખરોએ ખીણોને એકમેકથી અળગી રાખી હતી. 1947-1948 ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધની સમાપ્તિ વખતે નિર્ણાયક રેખા(એલઓસી) આંકવામાં આવી જેથી લદ્દાખનું વિભાજન થયું, સ્કર્દુ તાલુકો પાકિસ્તાનના ફાળે ગયો.(જે અત્યારે ગિલગિટ બાલ્ટીસ્તાનનો ભાગ છે) 1971ના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનની હાર પછી બંને દેશોએ શિમલા કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં બંને દેશોએ એલઓસી સીમાનું પાલન કરી સશસ્ત્ર સંઘર્ષ ટાળવા માટે વચન આપ્યું.
કારગિલ શહેર શ્રીનગરથી 205 કિમી (127 માઇલ) પર સ્થિત છે, કારગીલની ઉત્તરે એલઓસીની સામેની તરફ ગિલગિટ બાલ્ટીસ્તાનનો વિસ્તાર આવેલો છે. હિમાલય ના અન્ય વિસ્તારોની જેમ જ કારગિલનું વાતાવરણ વિષમ છે, ઉનાળામાં પણ ઠંડી અને રાતમાં તો થીજી જવાય એવી ઠંડી હોય છે, જયારે શિયાળો લાંબો અને અત્યંત વિષમ હોય, શિયાળામાં તાપમાન ઘણીવાર − 48° સેલ્સિયસ(−54 ° ફે) જેટલું નીચું હોય.
શ્રીનગર ને લેહ થી જોડતો એકમાત્ર ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (એનએચ 1) કારગિલથી પસાર થાય છે. જે વિસ્તારોમાં ઘૂસણખોરી અને લડાઈ થઇ એ 160 કિલોમીટર લાંબો વિસ્તાર પર્વતોની એક હારમાળા જેવો હતો, જ્યાંથી આ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (એનએચ 1) ને અવલોકી શકાતું હતું. આ પર્વતોની હારમાળા ઉપર ગોઠવાયેલી લશ્કરી ચોકીઓની સરેરાશ ઊંચાઈ 5,000 મીટર હતી, ઘણી ચોકીઓ તો 5,485 મીટર જેટલી ઊંચાઈ પર હતી. યુદ્ધરેખા નજીકના અને વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં જિલ્લા પાટનગર કારગિલ સિવાય મુશ્કો ખીણ, દ્રાસ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ કારગિલ, બટાલિક અને ઉત્તર-પૂર્વ કારગીલનો સમાવેશ થતો હતો.
ઘૂસણખોરી માટે કારગિલ વિસ્તાર પસંદ કરાયો તેને પાછળ કારણ એ હતું કે, ભારતને ભાળ ન પડે એ રીતે આ વિસ્તારની ઘણી ખાલી પડેલી ચોકીઓ પર કબ્જો કરી શકાય એમ હતો. વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ સાથે, શિખરોની ટોચ પર રક્ષણાત્મક ચોકીઓ ચણીને ગોઠવાયેલ પાકિસ્તાની સૈન્ય રક્ષણાત્મક ભૂમિકામાં હતું, એક કિલ્લા જેવી સંગીન રક્ષણાત્મક સ્થિતિ તેમના પક્ષે હતી. જયારે આ ચોકીઓ ફરીથી કબ્જે કરવા માંગતા ભારતીય સૈન્યએ પર્વતીય યુદ્ધ કરવાનું હતું અને મોટા ગુણોત્તરમાં સૈનિકોની જરૂર પડવાની હતી, ઉત્તુંગ શિખરો અને વિષમ ઠંડી તેમની મુશ્કેલીઓમાં વધારો કરવાની હતી.
પાકિસ્તાની નિયંત્રણ હેઠળના સ્કર્દુથી કારગિલ માત્ર 173 કિમી (107 માઇલ) દૂર છે, જે પાકિસ્તાની લડવૈયાઓને લોજિસ્ટિક અને આર્ટિલરી પૂરા પાડવામાં સક્ષમ હતું. કારગિલને સ્કર્દુ સાથે જોડતો રસ્તો પહેલેથી જ હતો, જે 1949માં બંધ કરવામાં આવ્યો હતો.
પૃષ્ઠભૂમિ
thumb| [[કારગિલ શહેર વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત છે. ]] ભારત-પાકિસ્તાનના 1971ના યુદ્ધ પછી પરિસ્થિતિ ઘણા સમય સુધી શાંત હતી, સામસામેના સશસ્ત્ર સંઘર્ષ પ્રમાણમાં ખુબ ઓછા હતા. આમ છતાં જયારે 1980ના દશકામાં બંને દેશોએ સિઆચેન હિમનદી વિસ્તારમાં કબ્જો મેળવવા તેની આજુબાજુની પર્વતમાળા પર લશ્કરી ચોકીઓ સ્થાપવાનું શરુ કર્યું ત્યારે લશ્કરી અથડામણ થઇ હતી. 1990ના દશકામાં જયારે કાશ્મીરમાં ભાગલાવાદી પ્રવુત્તિઓ થઇ, જેમાંની કેટલીક પાકિસ્તાન પ્રેરિત હતી,      ત્યારબાદ 1998માં બંને દેશોએ પરમાણુ પરીક્ષણો કર્યા, આ તમામ પ્રવૃત્તિઓએ બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધાર્યો અને યુદ્ધની સંભાવનાઓ વધી. પરિસ્થિતિને સુધારવા બંને દેશોએ 1999માં લાહોર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં કાશ્મીરની સમસ્યાનો ઉકેલ શાંતિપૂર્ણ અને દ્વિપક્ષીય રીતે લાવવાનું વચન આપ્યું.
1998–1999ના શિયાળા દરમિયાન, પાકિસ્તાની સશસ્ત્ર દળના કેટલાક તત્વો છૂપી રીતે પાકિસ્તાની સૈનિકો અને અર્ધસૈનિક દળોને તાલીમ આપી રહ્યા હતા અને કેટલાકને મુજોહિદ્દીનોના વેશમાં એલઓસી પાર કરાવીને ભારતીય બાજુએ આવેલા પ્રદેશમાં મોકલ્યા હતા. ઘૂસણખોરીના આ ઓપરેશનનું કોડનેમ "ઓપરેશન બદર" હતું, ઓપરેશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કાશ્મીર અને લદ્દાખ વચ્ચેનું જોડાણ કાપી નાખવાનો હતો, તેમ કરવાથી વિખુટા પડતા ભારતીય દળો સિઆચેનમાંથી પીછેહઠ કરી લે, અને છેવટે ભારતને કાશ્મીરના મુદ્દા પર વાટાઘાટો કરવા દબાવ લાવી શકાય. પાકિસ્તાનનું માનવું એમ પણ હતું કે આ વિસ્તારમાં આવતા કોઈ પણ તણાવ કાશ્મીરના મુદ્દાને આંતરરાષ્ટ્રીય બનાવશે, જેનાથી ઝડપી નિવારણ લાવવામાં મદદ મળશે. બીજો ધ્યેય એ પણ હતો કે આનાથી કાશ્મીરના દાયકાઓથી ચાલતા બળવાઓને વેગ મળશે.
પાકિસ્તાની લેફ્ટનન્ટ જનરલ શાહિદ અઝીઝ અને ત્યારબાદ આઈએસઆઈ એનાલિસિસ વિંગના વડાએ પુષ્ટિ કરી છે કે કારગિલ યુદ્ધમાં ભાગ લેનારા પાકિસ્તાનના સૈન્યના નિયમિત સૈનિકો હતા કોઈ મુજાહિદ્દીન નહિ. લેફ્ટનન્ટ જનરલ અઝીઝે જાન્યુઆરી, 2013 માં ધ નેશન દૈનિકમાં છપાયેલા તેમના લેખમાં લખ્યું "ત્યાં કોઈ મુજાહિદ્દીન ન હતા, ઝીલેલા વાયરલેસ સંદેશા કોઈને મૂર્ખ ન બનાવી શક્યા, આપણા સૈનિકો હાથમાં હથિયારો અને દારૂગોળો લઈને વેરાન પર્વતમાળા કબ્જે કરવા ગયા હતા".
કેટલાક લેખકોનું અનુમાન એવું પણ છે કે ઓપરેશનનો ઉદ્દેશ 1984 માં ભારતના ઓપરેશન મેઘદૂતનો બદલો લેવા માટેનો હોઈ શકે જેમાં ભારતે સિઆચેન ગ્લેશિયરનો લગભગ તમામ ભાગ કબજે કર્યો હતો.
ભારતના તત્કાલીન સૈન્ય પ્રમુખ વેદપ્રકાશ મલિક અને ઘણા વિદ્વાનોના જણાવ્યા મુજબ, લોજિસ્ટિક, સપ્લાય માર્ગોના નિર્માણ સહિતનું પૂર્વ આયોજન યોજના ઘણા સમય અગાઉ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. 1980 અને 1990 ના દાયકામાં ઘણા પ્રસંગોએ, પાકિસ્તાની સેનાએ નેતાઓને (ઝિયા ઉલ હક અને બેનઝિર ભુટ્ટો) કારગિલ ક્ષેત્રમાં ઘૂસણખોરી માટેના આવાજ સમાન પ્રસ્તાવો આપ્યા હતા, પરંતુ આ યોજનાઓ બે દેશો વચ્ચે એક ભીષણ યુદ્ધ નોતરી લાવશે એવી બીકે પડતી મુકવામાં આવી હતી.
કેટલાક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, ઓક્ટોબર 1998 માં પરવેઝ મુશર્રફને સેનાના ચીફ તરીકે નિયુક્ત થયા પછી તરત જ હુમલાની બ્લુપ્રિન્ટ ફરીથી સક્રિય થઈ હતી. યુદ્ધની સમાપ્તિ પછી, કારગિલ સંઘર્ષ દરમિયાન પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન રહેલા નવાઝ શરીફે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ આ યોજનાઓથી અજાણ હતા, અને તેમને પહેલી વાર આ પરિસ્થિતિ અંગેની જાણ ભારતના વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીના અનપેક્ષિત ફોન કોલ દ્વારા મળી. શરીફે મુશર્રફને આ ઘટના માટે જવાબદાર ઠેરવ્યા અને "તેમનાં બે અથવા ત્રણ જાણી દોસ્તો", કેટલાક પાકિસ્તાની લેખકોના મત અનુસાર મુશર્રફ સહિત ફક્ત ચાર જનરલોને આ યોજના અંગેની જાણકારી હતી. જોકે મુશર્રફે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, તેમણે શરીફને 20 ફેબ્રુઆરીએ વાજપેયીની લાહોરની યાત્રાના 15 દિવસ અગાઉ કારગિલ ઓપરેશન અંગે માહિતગાર કર્યા હતા.
યુદ્ધની પ્રગતિ
કારગિલ યુદ્ધના ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓ હતા. પ્રથમ તબબકામાં પાકિસ્તાને કાશ્મીરના ભારતીય નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોમાં ઘૂસણખોરી કરી અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના સ્થળો પર કબજો કરી લીધો, જેથી એનએચ-1 પાકિસ્તાની આર્ટિલરી ફાયરની મર્યાદામાં આવી ગયો. આગલા તબક્કામાં ભારતે ઘૂસણખોરોને શોધ્યા અને તેનો જવાબ આપવા માટે સૈન્ય દળો એકત્રિત કર્યા. અંતિમ તબક્કામાં ભારત અને પાકિસ્તાનના સૈન્યો વચ્ચે થયેલી મોટી લડાઈઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ભારતે પાકિસ્તાન સૈન્ય દ્વારા કબ્જે કરાયેલો મોટા ભાગનો પ્રદેશ પાછો મેળવ્યો અને છેવટે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાવને લીધે પાકિસ્તાને તેનું સૈન્ય એલઓસીની પાછળની તરફ બોલાવી લીધું.
પાકિસ્તાન દ્વારા કબજો
thumb|ઘૂસણખોરી અને લશ્કરી જમાવટ. ફેબ્રુઆરી 1999માં પાકિસ્તાન ભૂમિદળે એલઓસીની ભારતીય બાજુએ આવેલી કેટલીક ચોકીઓ કબજે કરવા સૈન્ય મોકલ્યું. ચુનંદા સ્પેશ્યલ સર્વિસીસ ગ્રુપના જવાનો તેમજ નોર્થન લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રીની(અર્ધલશ્કરી દળ, જે તે સમયે નિયમિત પાકિસ્તાની સૈન્યનો ભાગ ન હતું) ચારથી-સાત બટાલિયને છુપી રીતે ભારતીય નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોમાં ઘુસી 132 અનુકૂળ સ્થાને બેઝ સ્થાપિત કર્યા. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર આ પાકિસ્તાની દળોને કાશ્મીરી ગેરીલાઓ અને અફઘાન ભાડૂતીઓનું સમર્થન હતું. જનરલ વેદ મલિકના જણાવ્યા મુજબ, મોટા ભાગની ઘૂસણખોરી એપ્રિલમાં થઇ હતી.
મુશ્કોહ ખીણ નજીકની ઊંચાઈઓ પર, દ્રાસમાં માર્પો લા પાસે, કાકસરમાં કારગિલ પાસે, બટાલિક ક્ષેત્રમાં સિંધુ નદી ની પૂર્વમાં, ચોરબાતલા સેક્ટરની ઉંચાઈઓમાં કે જ્યાંથી એલઓસી ઉત્તર તરફ વળાંક લે છે અને સિઆચેન વિસ્તારની દક્ષિણના તુર્રતોક સેક્ટરમાં પાકિસ્તાને ઘૂસણખોરી કરી હતી.
ભારતે ઘુસણખોરોને શોધી કાઢ્યા અને એકત્રિત થયા
શરૂઆતમાં ઘણા કારણોસર ઘુસણખોરોની ભાળ ન મળી. અમુક વિસ્તારોમાં ચોકિયાત-ટુકડી મોકલાઈ ન હતી તો અમુક વિસ્તારોમાં પાકિસ્તાને ભીષણ તોપમારો ચલાવીને ઘુસણખોરોને રક્ષણ આપ્યું. પરંતુ મે ના બીજા અઠવાડિયામાં સ્થાનિક ભરવાડના સૂચન અનુસાર શોધખોળ પર ગયેલી કેપ્ટન સૌરભ કાલિયાની ટુકડીએ બટાલિક ક્ષેત્રના ઘુસણખોરોનો પર્દાફાશ કર્યો. શરૂઆતમાં ઘુસણખોરો તથા તેમની સંખ્યાની વધુ જાણકારીના અભાવે ભારતીય દળોએ માન્યું કે આ ઘૂસણખોરો જિહાદી છે, અને દાવો કર્યો કે તેઓ થોડાક જ દિવસોમાં તેમને હાંકી કાઢશે. પરંતુ ત્યારબાદ એલઓસીની પાસે અન્ય સ્થળોએ ઘૂસણખોરોની ઉપસ્થિતિ, ઘૂસણખોરોએ અપનાવેલી અલગ રણનીતી વગેરેથી ભારતીય સેનાને ખ્યાલ આવ્યો કે લડાઈની યોજના ઘણા મોટાપાયાની છે. ઘૂસણખોરો દ્વારા આંચકી લેવાયેલ કુલ વિસ્તારને સામાન્ય રીતે 130 થી 200 ચોરસ કિમી (50 થી 80 ચોરસ માઇલ) વચ્ચેનો માનવામાં આવે છે.
ભારત સરકારે તેનો જવાબ ઓપરેશન વિજય થકી આપ્યો, જેમાં 200,000 ભારતીય સૈનિકો એકત્રિત કરાયા; પરંતુ ભૃપુષ્ઠની પ્રકૃતિને કારણે ડિવિઝન અને કોર્પ સ્તરના મોટા ઓપરેશનો અમલમાં ન મૂકી શકાયા, મોટાભાગની લડત બ્રિગેડ કે બટાલિયન સ્તરે લડાઈ. અસલમાં તો ભારતીય ભૂમિદળની બે ડિવિઝન (20,000 સૈનિકો), વધુમાં કેટલાક હજાર અર્ધલશ્કરી દળો અને ભારતીય વાયુસેનાને યુદ્ધમોરચે તૈનાત કરાયા હતા. કારગિલ-દ્રાસ સેક્ટરના તમામ સૈન્ય ઓપરેશનમાં જોડાયેલા ભારતીય સૈનિકોની કુલ સંખ્યા 30,000 ની નજીક હતી. લોજીસ્ટીકલ બેકઅપ આપનારા લોકોને ગણીને ઘુસણખોરોની સંખ્યા યુદ્ધની ચરમસીમા વખતે 5,000 અંદાજવામાં આવે છે. આ આંકડામાં પાકિસ્તાન સંચાલિત કાશ્મીરથી વધારાનો આર્ટિલરી ટેકો પૂરો પાડતા સૈનિકોનો પણ સમાવેશ છે.
26 મે ના રોજ ભારતીય વાયુસેનાએ ભારતીય ભૂમિસેનાના એકત્રીકરણને સહયોગ આપવા ઓપરેશન સફેદ સાગર શરુ કર્યું. યુદ્ધ અનિચ્છનીય ગંભીર સ્વરૂપ ન પકડે માટે, 25 મે ના રોજ ભારત સરકારે વાયુસેનાને માત્ર માર્યાદિત પાવર વાપરવાની મંજૂરી આપી, સાથે ફરમાન કર્યું કે કોઈપણ સંજોગોમાં લડાકુ વિમાનો એલઓસી પાર ન કરે. દુનિયામાં સૌપ્રથમ વખત આટલી ઊંચાઈએ વાયુયુદ્ધ ખેલાયું હતું, જેમાં લક્ષ્યાંકોની ઊંચાઈ 6-18,000 એએમએસએલની વચ્ચે હતી. આ ઉત્તુંગ ઊંચાઈએ ત્રાસદાયક પવન રોકેટ, ડમ્બ બૉમ્બ(વિમાનમાંથી મુક્ત પતન કરાવાતા બૉમ્બ) તથા લેસર ગાઇડેડ બૉમ્બના પ્રક્ષેપિત માર્ગને ખલેલ પહોંચાડતો હતો. સામેની તરફથી પાકિસ્તાનની વાયુસેનાએ કોઈ જવાબી કાર્યવાહી ન કરી, પરિણામે ભારતીય વાયુસેનાએ મુક્ત રીતે ઓપરેશન પાર પાડ્યા. ભારતીય વાયુસેનાનુ સંપૂર્ણ આકાશ પર પ્રભુત્વ હતું, જેને લીધે પાઈલટોને ફાયરિંગ ટેક્નિક, નિશાન સાધવાના સૂચકાંકો વગેરેનુ માપાંકન કરવા પૂરતો સમય મળ્યો, જેનાથી ઊંચાઈ પરના હવાઇયુદ્ધની અસરકારકતા વધી. ખરાબ હવામાન અને રેન્જની મર્યાદાએ વારંવાર બૉમ્બની વહનક્ષમતા અને વાપરી શકાતી હવાઇપટ્ટીઓની સંખ્યા ઘટાડી, મિરાજ-2000 વિમાનોમાં આ તકલીફ નહોતી, જોકે તેના મિશનો 30 મે પછી આરંભાયા.
દરિયાઈ કાર્યવાહી
ભારતીય નૌસેના ઓપરેશન તલવાર અંતર્ગત દરિયાઈ સપ્લાય માર્ગો કાપી નાખવા માટે પાકિસ્તાની બંદરોની (મુખ્યત્વે કરાંચી બંદરની) નાકાબંધી કરવા પણ તૈયાર હતી. ભારતીય નૌકાદળનો પશ્ચિમ અને પૂર્વી બેડો ઉત્તર અરબી સમુદ્ર માં જોડાયો અને આક્રમક પેટ્રોલિંગ શરૂ કર્યું, અને પાકિસ્તાનનો સમુદ્રી વેપારને કાપી નાખવાની ચીમકી આપી, આનાથી દરિયાઈ માર્ગો પર આધારિત પાકિસ્તાનની તેલ અને વેપારની આવનજાવન નાજુક સ્થિતિમાં મુકાઈ. બાદમાં, પાકિસ્તાનના તત્કાલીન વડા પ્રધાન, નવાઝ શરીફે કહ્યું હતું કે, જો ફૂલ-સ્કેલ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હોય તો પાકિસ્તાન પાસે પોતાને ટકાવી રાખવા માટે ફક્ત છ દિવસનું બળતણ બાકી રહ્યું હતું.
ભારત પાકિસ્તાની હોદ્દા પર હુમલો કરે છે
કાશ્મીરનો પ્રદેશ સાગરસપાટીથી ઘણી ઊંચાઈ પર આવેલો છે અને પર્વતીય ભૂપૃષ્ઠ ધરાવે છે, અહીંના શ્રેષ્ઠ એવા શ્રીનગર-લેહ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગને (એનએચ-1) પણ ફક્ત બે જ લેન છે. ઉબડખાબડ પ્રદેશ અને સાંકડા રસ્તાને કારણે વાહનવ્યવહાર ધીમો પડી ગયો, ઊંચાઈ પર પાતળી હવાને કારણે વિમાનોની બોજવહન ક્ષમતા પણ ઘટી જતી હતી, માટે એનએચ-1 (જે ભાગ પાકિસ્તાની આક્રમણ હેઠળ હતો) ને સાચવાવું ભારત માટે અત્યંત મહત્વનું હતું, 130થી વધુ નિરીક્ષણ ચોકીઓ પાર છુપી રીતે કબ્જો મેળવીને ગોઠવાયેલા પાકિસ્તાની સૈનિકો એનએચ-1 ને બહુ ચોકસાઈ પૂર્વક અવલોકી શકતા હતા અને તોપગોળા વરસાવી શકતા હતા, જેનાથી ભારતને ભારે જાનહાની થતી હતી. ભારતીય સૈન્ય માટે આ એક ગંભીર સમસ્યા હતી કારણ કે હાઇવે મુખ્ય લોજિસ્ટિક અને સપ્લાય માર્ગ હતો. જોકે લેહ જવા માટે હિમાચલ પ્રદેશ થી લેહ-મનાલી ધોરીમાર્ગ ઉપલબ્ધ હતો, છતાં પાકિસ્તાનના એનએચ-1 પરના તોપમારાને લીધે લેહ છૂટું પડી જાય એવો ભય હતો. thumb|કારગિલ યુદ્ધ જીત્યા બાદ ભારતીય સૈનિકો ઘૂસણખોરો, નાના હથિયારો અને ગ્રેનેડ લોન્ચરો ઉપરાંત, મોર્ટાર, તોપખાના અને એન્ટી એરક્રાફ્ટ ગન (વિમાન વિરોધી તોપો) વડે સજ્જ હતા. એક આઈસીબીએલના રિપોર્ટ પ્રમાણે, પાકિસ્તાને ચોકીઓને માઇન્સ બિછાવીને સુરક્ષિત બનાવી હતી, ભારતે પાછળથી એમ પણ જણાવ્યું કે 8,000 એન્ટી-પર્સનલ માઇન્સ હસ્તગત કરાઈ હતી. પાકિસ્તાન જાસૂસી માટે અમેરિકાએ સપ્લાય કરેલા AN/TPQ-36 ફાયરફાઈન્ડર રડાર અને માનવરહિત વિમાનો વાપરતું હતું. ભારતે પ્રારંભિક હુમલો એનએચ-1 હાઇવે પાસે આવેલી ટેકરીઓ કબજે કરવા માટે કર્યો, તથા કારગિલ નજીક ધોરીમાર્ગની અડીને આવેલા પ્રદેશોને અગ્રીમતા આપી. મોટાભાગની ચોકીઓ ધોરીમાર્ગને નિકટવર્તી હતી, માટે ત્યાં ફરીથી કબજો મેળવવાથી ધોરીમાર્ગની સુરક્ષા વધતી હતી અને સાથોસાથ ગુમાવેલો પ્રદેશ પણ હસ્તગત થતો હતો, આ ધોરીમાર્ગનું રક્ષણ કરવું તથા આગળ અને આગળની ચોકીઓ કબજે કરવી એ જ આ સમગ્ર યુદ્ધનો હેતુ રહ્યો.
ગુલદા (ચામ)
ગુલદા (ચામ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા ડેડીયાપાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. ગુલદા (ચામ) ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો
પલાસર (તા. ચાણસ્મા)
પલાસર (તા. ચાણસ્મા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા  ચાણસ્મા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પલાસર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચાણસ્મા તાલુકો
અલ્હડપુરા (તા. વડોદરા)
શ્રેણી:વડોદરા તાલુકો
રુપવાડા (વ્યારા)
રુપવાડા (વ્યારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વ્યારા તાલુકાનું ગામ છે. રુપવાડા (વ્યારા) ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન અને નોકરી જેવાં કાર્યો કરે છે. ડાંગર, જુવાર, કેરી અને શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:વ્યારા તાલુકો
ચિભડીયાતા (તા. ભિલોડા)
ચિભડીયાતા (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળામાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ચિભડીયાતા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
ધાનપુરા ખેડા (તા. ધાનેરા)
ધાનપુરા ખેડા (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધાનપુરા ખેડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.