cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
મારી હકીકત
પ્રકાશન ઇતિહાસ
૧૮૬૫માં નર્મદે નર્મગદ્ય: પુસ્તક ૧ તરીકે તેમના નિબંધોનો સંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો હતો. સુરતની મુખતેસરની હકીકત ૧૮૬૬ માં પૃષ્ઠ ૧ થી પૃષ્ઠ ૫૯ સુધી નર્મગદ્ય : પુસ્તક ૨ : અંક ૧ તરીકે પ્રકાશિત થયું હતું. તેમનો ઇરાદો મારી હકીકતને નર્મગદ્ય: પુસ્તક ૨: અંક ૨ તરીકે પ્રકાશિત કરવાનો હતો, પરંતુ બાદમાં તેમણે પોતાનો વિચાર બદલી નાખ્યો હતો.
૧૮૮૬માં તેમના મૃત્યુ પછી તેમના મિત્ર નવલરામ પંડ્યાએ કવિજીવન (૧૮૮૦)નામનું એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત કર્યું હતું જે નર્મદની આત્મકથા પર આધારિત હતું. તેમણે લખ્યું હતું કે, નર્મદે માત્ર બે થી પાંચ નકલો છપાવી હતી, જે નજીકના મિત્રોને આપવામાં આવી હતી અને તેના મૃત્યુ પછી જ પ્રકાશિત કરવાની વિનંતી કરી હતી. તેમના અન્ય એક નજીકના મિત્ર ઇચ્છારામ દેસાઈના પુત્ર, નંદવરલાલ દેસાઈએ પણ આ વાતનું સમર્થન કર્યું હતું. પરંતુ પાછળથી સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે નર્મદે આત્મકથાની ૪૦૦ નકલો છાપી હતી; નર્મકવિતા (૧૮૬૬–૬૭)માં તેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં તેમણે દરેકની પ્રકાશિત નકલોની સંખ્યા સાથે તેમના તમામ પુસ્તકોની યાદી નો સમાવેશ કર્યો હતો. નર્મદ ભલે થોડી નકલો સિવાય બધાનો નાશ કરી ગયા હોય પરંતુ તેનો કોઈ દૃઢ પુરાવા મળ્યા નથી.
મર્યાદિત નકલમાં રોયલ કદના ૭૩ પૃષ્ઠ હતા. જે યુનિયન પ્રેસ દ્વારા છાપવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રેસ નર્મદના મિત્ર નાનાભાઈ રુસ્તમજીની માલિકીનું હતું. ૧૯૧૦માં કોઈ વારસદાર વિના જ નર્મદના એકના એક પુત્ર જયશંકરનું અવસાન થયું હોવાથી તેમણે તેમના પિતાના કાર્યોનું સંચાલન તેમના મિત્રો મૂળચંદ દામોદરદાસ મુકાતી અને ઠાકોરદાસ ત્રિભુવનદાસ તારકાસરને સોંપ્યું હતું. તેઓએ ૧૯૧૧માં આ કામોના કોપીરાઇટ્સ ગુજરાતી પ્રેસને હસ્તાંતરીત કર્યા હતા.
૧૯૨૬માં ગુજરાત સામયિકમાં કનૈયાલાલ મુનશીએ કેટલાક પ્રકરણો પ્રકાશિત કર્યા હતા, પરંતુ કોપીરાઇટ ધારક ગુજરાતી પ્રેસે વાંધો ઉઠાવ્યો ત્યારથી તેનું પ્રકાશન અટકાવી દેવામાં આવ્યું હતું. ગુજરાતી પ્રેસે ૧૯૩૦ અને ૧૯૩૧માં ગુજરાતીની દિવાળી આવૃત્તિમાં મારી હકીકતના કેટલાક અંશો પ્રકાશિત કર્યા હતા, આખરે ૧૯૩૩માં નર્મદની જન્મ શતાબ્દી પ્રસંગે સંપૂર્ણ સંસ્કરણ પ્રકાશિત કર્યું હતું. પછીથી ૧૯૩૯માં, તેઓએ 'ઉત્તર નર્મદ ચરિત્ર' પણ પ્રકાશિત કર્યું હતું જેમાં આત્મકથાના અનુસરણ તરીકે કેટલીક નોંધો અને પત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
આત્મકથા લખવાનો તેમનો મુખ્ય હેતુ સ્વ પ્રોત્સાહન હતો. અન્ય હેતુઓમાં ગુજરાતીમાં આત્મકથાને લોકપ્રિય બનાવવી, તેમના મિત્રોને તેમના જીવનની સમજ આપવી અને તેમના જીવન વિશેના સત્યો સ્પષ્ટ કરવા અને તેમના મૃત્યુ પછી તેનો દસ્તાવેજ છોડવાનો હતો. તેમણે પોતાના જીવન અને તેમના સંબંધીઓ, મિત્રો અને શત્રુઓ વિશે શક્ય તેટલું સત્યતાથી લખવાનું નક્કી કર્યું હતું. તેમણે આત્મકથાને જાહેરમાં પ્રકાશિત ન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું કારણ કે તેમનો ઇરાદો કોઈને નુકસાન પહોંચાડવાનો નહોતો પરંતુ માત્ર પોતાના પ્રોત્સાહન માટે જ હતો.
જ્યારે ગુજરાતી પ્રેસે કામગીરી બંધ કરી ત્યારે ૧૮૬૬માં તેમણે છાપેલી એક મર્યાદિત નકલ નર્મદની નોંધો સહિત એમ.ટી.બી. કોલેજ, સુરત ખાતે જમા કરાવી હતી.
આવકાર
ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળાએ આત્મકથાના પ્રમુખ તત્ત્વો તરીકે નિખાલસતા, પ્રામાણિકતા અને આત્મનિરીક્ષણના પ્રયાસો પર પ્રકાશ ફેંક્યો છે. તેમણે તેના ગદ્યની પણ પ્રશંસા કરી છે. ધીરુભાઈ મોદીએ સુંદરતા વિનાની તેની ભાષાની ટીકા કરી છે પરંતુ તેના સત્યકથન અને પ્રામાણિકતાની પ્રશંસા કરી છે. તેમણે તેની ચોકસાઈ અને તેને લખવાના પ્રયાસો માટે પણ નર્મદની પ્રશંસા કરી છે. ગુલાબદાસ બ્રોકરે તેને 'ખૂબ જ નીડર, નિષ્ઠાવાન અને સુંદર આત્મકથા' તરીકે વર્ણવી હતી. જોકે ગુજરાતી વિવેચક વિશ્વનાથ ભટ્ટે નોધ્યું હતું કે, નર્મદની આત્મકથામાં સુસંગતતા, વ્યવસ્થા અને શું લખવું તે અંગે ભેદભાવની ભાવનાનો અભાવ છે.
બાહ્યકડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:આત્મકથા શ્રેણી:ગુજરાતી ગદ્ય
સંજય
સંજય(संजय) હસ્તિનાપુર નરેશ ધૃતરાષ્ટ્રનો સલાહકાર તથા સારથિ હતો. તેને ઋષિ વેદવ્યાસ દ્વારા દિવ્ય દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થયેલી જેના વડે તે મહાભારતના યુદ્ધનું વિવરણ ધૃતરાષ્ટ્રને કહી શકતો. તે મુખ્યત્વે કડવું સત્ય સ્પષ્ટ રીતે કહેવા માટે જાણીતો હતો અને યુદ્ધની સ્થિતિ તે નિર્ભય બનીને કહેતો. ભગવદ્ ગીતાની શરુઆત "સંજ્ય ઉવાચ" થી થાય છે.
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
કંટાળા (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
જડોદર (તા. નખત્રાણા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
સુંદરી (તા. હળવદ)
સુંદરી (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સુંદરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
સોતવાડા (તા. ધાનેરા)
સોતવાડા (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સોતવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
તુવેર
તુવેર, તુવર કે તુવેરની દાળ (હિંદી:अरहर दाल, અંગ્રેજી: Pigeon pea, Gungo pea), (વૈજ્ઞાનિક નામ: Cajanus cajan, અન્ય વૈજ્ઞાનિક નામો Cajanus indicus Spreng. (Valder 1895) અને Cytisus cajan (Crawfurd 1852)) તે કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિનાં ફેબેસી કુળનો બહુવર્ષાયુ છોડ છે.
ઉછેર
તુવેરની ખેતી ઓછામાં ઓછા ૩૦૦૦ વર્ષ પહેલાં પણ થતી હતી. તેની મૂળ જન્મ ભૂમિ એશિયા માનવામાં આવે છે. ત્યાંતી ગુલામો દ્વારા તેને પૂર્વી આફ્રિકા અને ત્યારે બાદ અમેરિકા ખંડમાં લવાઈ હોય એમ માનવામાં આવે છે. આજે તુવેરની ખેતી સંપૂર્ણ વિશ્વના સમષીતોષ્ણ કટિબંધના ક્ષેત્રોમાં કરવામાં આવે છે. તુવેરના છોડ બહુવર્ષાયુ છોડ છે તે ૩ થી ૫ વર્ષ ટકે છે. જે કે બીજા વર્ષ પછી ઉત્પાદનમાં ઘણો ઘટાડો થાય છે. અને તેના બી ફરી રોપવા માટે લાયક નથી રહેતા.
left|thumb|220px|તુવેરનો છોડ એક બહુવર્ષાયુ છોડછે જે એક નાનકડા વૃક્ષ જેવું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. thumb|left|220px| તુવેરના દાણા તુવેર એ ઉપ-શુષ્ક આબોહવા ધરાવતા ક્ષેત્રનો એક ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ ફળી-પાક છે. ભારતીય મહાદ્વીપ, પૂર્વી આફ્રિકા અને મધ્ય અમેરિકા તુવેર પકવતા મુખ્ય ક્ષેત્રો છે. આજાકાલ તુવેર્ અ૨૫ કરતાં વધુ દેશોમાં ઉગાડવામાં આવે છે. યાતો તેને એકલ પાક તરીકે અથવા તેને ફરતા પાક તરીકે છાસટિયા પાક, બાજરી કે મકાઈ ના પાક પછી કે મગફળી ઉગાડવામાં આવે છે. તુવેરનો છોડ દ્વીદળ હોવાને કારણે તેની મૂળમાં આવેલ બેક્ટેરિયા નાઈટ્રોજનના જૈવિક સ્થિરીકરણ માં મદદ કરે છે.
ગરીબ ખેડૂતો દ્વારા આને જમીનના નાના ટુકડા ઉપર મધ્યમથી લાંબી આવરદા (૫-૧૧ મહિના) માટે રોપવામાં આવે છે. ટૂંકી આવરદાના તુવેર વાવેતરની (૩- ૪ મહિના) પદ્ધતિ હમણાં વિકસાવવામાં આવી છે જેથી તેને ફરતા પાક તરીકે વાવી શકાય. પરમ્પારિક રીતે તુવેરની ખેતીમામ્ ખાતર, સિંચન અને જંતુનાશક જેવા સહાયકોનો ઉપયોગ અત્યંત અલ્પ છે. જેને કારાણે તુવેરના ઉત્પાદનની ઉપજ ઘણી અલ્પ છે (૭૦૦ કિલો પ્રતિ હેક્ટર). તુવેરની માગ વધુ હોવાને કારણે હાલના સમયમાં આ પાકના વ્યવસ્થાપન પર વધુ જોર મુકાયું છે
તુવેરના છોડ શુષ્ક વાતાવરણ પ્રત્યે ખૂબ સારો પ્રતિરોધ ધરાવે છે. તે ૬૦૦ મિમી કરતાં ઓછા વરસાદ ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં પણ ઉગી શકે છે.
વિશ્વમાં લગભગ ૪૬૦૦૦ ચો કિમી ક્ષેત્ર પર તુવેર ઉગાડાતી હોવાનો અંદાજ છે. તેમાંની ૮૨% તો ભારતમાં જ ઉગે છે. હાલના સમયમાં આફ્રિકામાં, ખાસ કરીને પશ્ચિમ આફ્રિકામાં (નાઈજીરિયા) પ્રાણીજ ખોરાકમાં તે એક આવશ્યક અંગ બન્યું છે
ઉપયોગો
thumb|right|250px|ટ્રીનીદાદ અને ટોબેગોમાં તુવેર
તુવેરને ખાદ્ય પાક અને ઘાસચારા એમ બંને રીતે ઉગાડાય છે. તેને સૂકા કઠોળ, લોટ તરીકે કે લીલા દાણા સ્વરૂપે ખાઈ શકાય છે. તેમાં ઉંચા પ્રમાણમાં પ્રોટીન અને મહત્વપૂર્ણ એમિનો ઍસિડ જેવાકે મેથીઓનાઈન, લાયસાઈન, ટ્રીપ્ટોફેન હોય છે. તુવેરને સિરિયલની સાથે મેળવીને લેતા તે એક સમતોલ માનવ આહાર બનાવે છે. સૂકા વટાણાના એક વિકલ્પ તરીકે આના સૂકવેલા કઠોળને પલાળીને રાંધવાના ઉપયોગમં લેવામાં આવે છે. તુવેરને ફણગાવીને ખાતા તે પચવામાં સરળ બને છે. ફણગાવવાથી તેમાંની અપાચક સાકર ઘટે છે. આ સાકર તુવેરના કઠોળને સીધી રાંધવાથી તેમની તેમ જ રહે છે.
ઇથોપિયામાં માત્ર શીંગો નહિ,પરંતુ  તાજા અને કુણા અંકુર અને પાંદડા પણ રાંધીને  ખાવામાં આવે છે.
થાઇલેન્ડમાં, તુવેરને લાખ નિર્માણ કરનારા જંતુઓના યજમાન તરીકે ઉગાડવામાં આવે છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં તુવેરનો ઉપયોગ લીલું ખાતર બનાવવા માટે થાય છે. આ ખાતર ૪૦ કિલો પ્રતિ હેક્ટર  નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે. તુવેરની લાકડાજેવી ડાળીઓ બાળવા, વાડ બનાવવા અને છાપરું બનાવવા ઉપયોગી છે.
આયુર્વેદ મત
આયુર્વેદના મતાનુસાર તુવેર ની દાળ- તુવેરની દાળમા સારી રીતે ઘી મેળવીને ખાવાથી એ વાયડી પડતી નથી. તુવેરની દાળ એ ત્રિદોષહર હોવાથી એ સૌને અનુકુળ પડે છે. તુવેરની દાળ એ તુરી, રૂક્ષ, મધુર, શીતળ, પચવામા હલકી, ઝાડો રોકનાર, વાયુ કરનાર તમે જ પિત્ત, કફ અને લોહીના બગાડને મટાડનાર છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:દાળ શ્રેણી:કઠોળ શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:શાકભાજી
બાસ્કેટબોલ (રમત)
thumb|right|300px|અમેરીકન બાસ્કેટબોલ ખેલાડી માઈકલ જોર્ડન પ્રતિસ્પર્ધી ટીમના ગોલપોસ્ટ નજીક બાસ્કેટબોલ એ આપણા વિશ્વમાં રમાતી સૌથી વધુ જોવાતી એક અત્યંત લોકપ્રિય રમત છે. આ રમત પાંચ-પાંચ ખેલાડીઓથી બનેલી બે ટીમ વચ્ચે રમાય છે. આ રમત માટેનું મેદાન લંબચોરસ આકારનું હોય છે. મેદાનના બંને છેડે ઉભા કરેલા થાંભલાની ઉપર લગાવવામાં આવેલી રીંગમાંથી બોલને પસાર કરવાનો હોય છે, જેને ગોલ થયો કહેવાય છે. ૧૮ ઈંચ વ્યાસ ધરાવતી આ રીંગ ૧૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર લગાવેલી હોય છે. દરેક ટીમના ખેલાડીઓ તેના દડાને બે હાથ વડે પકડીને પ્રતિસ્પર્ધી ટીમના મેદાન તરફના ગોલ તરફ લઈ જવાના પ્રયત્ન કરે છે, અને ગોલ નજીક પહોંચી ઝડપથી રીંગમાંથી પસાર કરવા પ્રયત્ન કરે છે. બોલ મેળવવાની ઝપાઝપી એ રમતને રસાકસીભરી બનાવે છે. ચોક્કસ સમયમાં જે ટીમના ખેલાડીઓ વધુ ગોલ કરે, એટલે કે દડાને વધુ વખત રીંગમાંથી પસાર કરે તે ટીમ વિજેતા જાહેર કરવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:રમત
નેસવડ (તા. ઘોઘા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
તેજારા
તેજારા ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલું એક ઐતિહાસિક સ્થળ છે.
ખંડેરો
આ ખંડેરો અમરાપરથી ત્રણ માઇલ દક્ષિણે આવેલા છે. તેમાં એક તળાવ, પાંસઠ સ્મારક પત્થરો અને ૧૦૦ x ૮૨ ફુટ વિસ્તારના પ્રાંગણમાં ૧૫ x ૩૬ ફુટના પાયા પરના ખંડીત શિવ મંદિરનો સમાવેશ થાય છે. અહીં છ ચોરસ થાંભલાઓ, જે આઠ ફુટ લાંબા છે અને અને પાછલા ભાગ દિવાલ અને એક ખંડિત પોઠિયો - આટલું જ બાકી રહ્યું છે. આ પત્થરો પીળા રંગના છે અને સિમેન્ટ ધરાવતા નથી તેમજ કોતરણી વગરના છે. આ ખંડેર વાઘમ-ચાવડાગઢ (૧૨૦૦ - ૧૨૫૦) સમયના ગણાય છે. સ્થાનિક લોકો મુજબ કોરીથી ભરેલા ૬૩ ઘડાઓ અયાર, મયાર અને તેરાજામાં દટાયેલા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લાના ગામ
આદિલાબાદ
આદિલાબાદ ભારત દેશના તેલંગાણા જિલ્લામાં આવેલું શહેર અને જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનાં શહેરો શ્રેણી:તેલંગાણા
પાટણ તાલુકો
પાટણ તાલુકો ઉત્તર ગુજરાતના પાટણ જિલ્લામાં આવેલો તાલુકો છે. પાટણ શહેર તાલુકા અને જિલ્લાનું મુખ્યમથક છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પાટણ જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
રામસણ તીર્થ
સંદર્ભો
શ્રેણી:જૈન તીર્થ શ્રેણી:ડીસા તાલુકો
કટારાની પલ્લી (તા. સીંગવડ)
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ
મોહમ્મદ ઘોરીએ ભારત પર આક્રમણ કર્યુ અને તે જીતતો ગયો. જ્યારે એની જીત પૃથ્વીરાજ ચૌહાણના રાજ્યની સીમા સુધી આવે ગયો તો પૃથ્વીરાજ ક્રોધે ભરાયો. ઘોરી સાથે લડવા પૃથ્વીરાજે સેના તૈયાર કરી અને બંને તરાઈન નામની જગ્યાએ એકબીજા સાથે યુધ્ધ કરવા લાગ્યા. પૃથ્વીરાજે તરાઈનના પહેલા યુધ્ધમાં ઘોરીને પાછળ ભાગવા મજબૂર કરી દીધો.અને‌ તેને જીવીત છોડી દીધો. પૃથ્વીરાજની જીત થઈ પરંતુ બીજા વર્ષે ૧૧૯૨માં ઘોરી ફરી મેદાનમાં આવ્યો અને આ વખતે જીત ઘોરીની થઈ. પૃથ્વીરાજને બંદી બનાવવામાં આવ્યા. ઘોરીની વિરુધ્ધ લડાઈમાં જયચંદ્ર મદદ ના કરતા તો બની શકતુ કે વાત જુદી હોત. પણ ધોરી એ પૃથ્વીરાજ ને છોડયા નય.
પૃથ્વીરાજના દરબારી કવિ અને મિત્ર ચંદબરદાયુએ 'પૃથ્વીરાજ રાસો'માં જણાવ્યુ એ પ્રમાણે તેઓએ લખ્યુ કે જ્યારે પૃથ્વીરાજ ઘોરમાં બંદી હતા ત્યારે એકવાર હુ તેમને મળવા ગયો. ત્યાં સુધી તો મોહમ્મદ ઘોરીએ તેમને લોખંડ ના ગરમ સળીયા થી‌ આંધળો બનાવી દીધો હતો. ત્યારબાદ મેં અને પૃથ્વીરાજે મળીને ઘોરીને મારવાની યોજના બનાવી.
એક દિવસ જ્યારે પૃથ્વીરાજને દરબારમાં લાવવામાં આવ્યા તો મે કહ્યુ: "ચાર વાંસ ચોવીસ ગજ, અંગુલ અષ્ટ પ્રમાણ/તા ઉપર સુલ્તાન છે, ન ચૂક ચૌહાણ." આ અંદાજથી પૃથ્વીરાજે શબ્દભેદી વિધ્યા થી બાણ છોડ્યુ અને મોહમ્મદ ઘોરી માર્યો ગયો.
ઇતિહાસમાં લખ્યુ છે કે મોહમ્મદ ઘોરીની કોઈ તેના દુશ્મને હત્યા કરી હતી. ઘોરીનો કોઈ પુત્ર ન હોવાથી તેના એક વિશ્વાસુ ગુલામ અને સિપાહી કુતુબુદ્દીન એબકે ભારતમાં ઘોરી દ્વારા જીતેલ રાજ્યને દિલ્લી સલ્તનતનુ રૂપ આપ્યુ અને ગુલામ વંશનો પાયો મૂક્યો. આ રીતે પૃથ્વીરાજ ચૌહાણની હારથી ભારતના ઇતિહાસને વળાંક મળ્યો.
લાલ કોટા કિલ્લાનું નામ પાછળથી પૃથ્વીરાજની યાદમાં તેનુ નામ રાય પિથોરા કરી દેવામાં આવ્યુ. રાય પિથોરા પૃથ્વીરાજને કહેતા હતા. આ કિલ્લો આ સાહસી સમ્રાટની યાદ અપાવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઇતિહાસ
ગોલીટા (તા. ધ્રોળ)
ગોલીટા (તા. ધ્રોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધ્રોળ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોલીટા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધ્રોળ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભીકડા (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સારી એવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
જાડાય (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
સુરવદર (તા. હળવદ)
સુરવદર (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સુરવદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
ભીમ
250px|right|thumb| ભીમનું એક ચિત્ર ભીમ(સંસ્કૃત: भीमः) મહાભારતના પાંચ પાંડવ પૈકીના એક પાંડવ પુત્ર હતા. ભીમ માતા કુંતી અને વાયુ દેવતાના પુત્ર તથા પાંચ પાંડવોમાંથી બીજા નંબરના પાંડવ હતા. પોતાની વિરાટ કાયા તથા અતુલિત બળને લીધે તે બીજા ભાઈઓમાં જુદા તરી આવતા હતા.
કુંતીના વચનને કારણે તેના ભાઈઓ સાથે તે દ્રૌપદી સાથે પરણ્યો. પાંડવોના કુરુ ભુમિમાં પાછા આવ્યાં પછી તેણે મગધ સમ્રાટ જરાસંઘને મલ્લ યુદ્ધમાં હરાવીને મારી નાંખ્યો. અને તેના ભાઈઓને રાજસુય યજ્ઞ કરાવવાનો માર્ગ મોકળો કરી આપ્યો. જ્યારે યુધિષ્ઠિર અને દુર્યોધન વચ્ચે રમાતો જુગાર (ધ્યુત) અંતિમ ચરણમાં પહોંચ્યોં ત્યારે ભીમ અત્યંત કોપાયમાન થઈ ગયો. જ્યારે દુશાસને દ્રૌપદીના વસ્ત્રહરણની ચેષ્ટા કરી ત્યારે તેણે પ્રતિજ્ઞા કરી કે તે દુશાસનનો વધ કરી તેનું રક્ત પીશે. પાંડવોના બીજા અજ્ઞાતવાસ દરમ્યાન તે અલકાપુરીમાં રહ્યો જ્યાં કુબેરે તેને વરદાન આપ્યું. અજ્ઞાતવાસના અંતમાં તે રાજા વિરાટના રસોઈયાના ગુપ્ત વેશે રહ્યો.
ઘણાં અવસરોમાં સ્વયં અર્જુન અને અન્યોએ કૃષ્ણના મનસુબા પર શંકા આણી પણ ભીમનાં પાત્રએ સતત કૃષ્ણને પૂર્ણ વિશ્વાસપાત્ર જ ગણ્યા.
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં ભીમ એક કેન્દ્રીય યોદ્ધા રહ્યો, જેણે કૌરવોની ૧૧ અક્ષૌહિણી સેના માંથી ૬નો અંત આણ્યો. ૬ અક્ષૌહિણી સેનાને આંકડા સ્વરૂપે મુકતા તે ૧૭,૦૫,૮૬૦ માણસો અને ૭,૮૭,૩૨૦ પ્રાણીઓ જેટલી થાય છે. આ આંકડાજ ભીમની અનંત શક્તિઓનો ચિતાર આપે છે. યુદ્ધમાં કૃષ્ણનો પુત્ર સ્વયં તેનો સારથિ રહ્યો હતો. યુદ્ધના ૧૮ મુખ્ય દિવસે કૌરવો તેનો સામનો કરતાં ગભરાતા અને તેની સામે યુદ્ધ માટે હાથીઓ મોકલતાં. મહાભારતનું એક આખું ઉપ પ્રકરણ ભીમે યુદ્ધ દરમ્યાન તેના સારથિ (કૃષ્ણપુત્ર)ની સાથે કરેલા મજાક ભરેલા વાર્તાલાપ પર આધારિત છે. આ એક હજી પુરાવો છે કે વેદ વ્યાસે ભીમને કથામાં કેટલી મહત્તા આપી છે. ભીમનું પસંદગીનું હથિયાર ગદા હતું, તે જણાવે છે કે તે દ્વંદ્વ યુદ્ધમાં કુશળ હતો. તેણે મહાવીરોનો નાશ કર્યો જેવાકે બક (માનવ-ભક્ષક જાતિ નો રાજા), કિર્મિર (બકનો ભાઈ), મનિમન (કુબેરના બગીચાના રક્ષક અસુર), જરાસંઘ, દુશાસન, વગેરે. જ્યારે અર્જુન જયદ્રથને મારવા પ્રયત્ન કરતો હતો ત્યારે તેણે દ્રોણના રથને ૮ વખત તોડી તેને માત આપી.
તેણે કર્ણને પણ યુદ્ધમાંથી મેદાન છોડી જવા વિવશ કર્યો જ્યારે તે દુર્યોધનના ભાઈઓને બચાવવા પ્રયત્ન કરતો હતો. તેણે યુદ્ધ દરમ્યાને અશ્વત્થામા નામના હાથીને મારી નાખ્યો જેથી પાંડવોને દ્રોણનો પુત્ર અશ્વત્થામા માર્યો ગયો એવી અફવા ફેલાવવા મદદ મળી. યુદ્ધના અંતે તેને દુર્યોધનને કમર નીચે(મલ્લ યુદ્ધના નિયમ વિરુદ્ધ) પ્રહાર કરી જીવલેણ રીતે ઘાયલ કર્યો. આ સમયે બલરામે કપટ માટે ભીમની નિંદા કરી પણ કૃષ્ણ દ્વારા તેમને શાંત કરવામાં આવ્યાં. પોતાનાથી મોટાઓને પુજ્ય તરીકે ગણતા યુદ્ધ દરમ્યાન કોઈ પણ વડીલની હત્યા ન કરી, આ તેના ગુણોને પ્રદર્ષિત કરે છે. એક માત્ર વડીલને તેણે માર્યા હોય તો તે છે રાજા બાહ્લિક (ભિષ્મના મોસાળ પક્ષનાં-મામા કે માસા) અને આ પણ તેણે તેમની વિનંતી કરવાથીજ કર્યું, કેમ કે કૌરવોનો સાથ આપવાનું તેમને અત્યંત દુ:ખ હતું (પોતાના ભાણિયા ભીષ્મને લીધે બાહ્લિકે કૌરવ પક્ષે લડવું પડ્યું હતું). તેના જીવનનો અંત તેના ભાઈઓ અને દ્રૌપદી સાથે સદેહે વૈકુંઠની યાત્રા દરમ્યાન થયો. આ પ્રવાસમાં તેનું મૃત્યુ છેલ્લે થયું અને માત્ર યુધિષ્ઠિર એકલા જ સદેહે વૈકુંઠ પહોંચી શક્યાં.
જાણવા જેવું
હિંદુ પૌરાણિક કથાઓ માં બે પાત્ર મહાન રસોઈયાઓ થઈ ગયાં એક ભીમ અને બીજા નળ. "અવિયલ" નામની દક્ષિણ ભારતીય વાનગી ભીમની શોધ મનાય છે. ભીમને પ્રખર બુદ્ધી હતી. તેનામાં પ્રખર મહામાનવીય બળ અને સંયમ હતો. પાંચ વ્યક્તિઓ આપસમાં લડાઈ લખીને આવ્યાં હતાં અને તેમાંથી માત્ર એક જ બચવાનો હતો. તે હતાં દુર્યોધન, ભીમ, જરાસંધ, કિંચક, અને બકાસુર. ભીમે અન્યોને હણી નાંખ્યા.
હિંદ સ્વરાજ
હિંદ સ્વરાજ અથવા ઇન્ડિયન હોમ રૂલ મોહનદાસ કે. ગાંધી દ્વારા ૧૯૦૯માં લખાયેલું એક પુસ્તક છે. તેમાં તેમણે સ્વરાજ, આધુનિક સભ્યતા, યાંત્રિકીકરણ વગેરે અંગેના પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા છે. પુસ્તક પર ૧૯૧૦માં અંગ્રેજો દ્વારા પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો.
અવલોકન
મોહનદાસ ગાંધીએ એસએસ કિલ્ડોનન કાસલ પર નવેમ્બર ૧૩ અને નવેમ્બર ૨૨ ૧૯૦૯ દરમિયાન લંડનથી દક્ષિણ આફ્રિકા સુધી મુસાફરી કરતી વખતે તેમણે આ પુસ્તક લખ્યું હતું. તે સમય દરમિયાન ગાંધીજીએ જહાજમાં રહેલી સ્ટેશનરીથી આ પુસ્તક ગુજરાતી ભાષામાં લખ્યું હતું. ગુજરાત વિદ્યાપીઠના ભૂતપૂર્વ ઉપકુલપતિ જીતેન્દ્ર દેસાઇના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૭૫ પાનાંની હસ્તપ્રતમાંથી લગભગ ચાલીસ પાનાં ગાંધીજીએ ડાબા હાથે લખ્યાં છે જ્યારે બાકીનાં જમણા હાથે લખ્યાં છે.
ગાંધીજીએ પુસ્તકમાં આધુનિક સમયમાં માનવતાની સમસ્યાઓ, કારણો, અને તેના ઉપાયો માટેનું નિદાન આપ્યું છે. ગુજરાતી આવૃત્તિના પ્રકાશન પર અંગ્રેજો દ્વારા ભારતમાં ૧૯૧૦માં પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
ગાંધીએ પછી તેને અંગ્રેજીમાં ઇન્ડિયન હોમ રૂલ નામથી અનુવાદિત કર્યું. અંગ્રેજી આવૃત્તિ અંગ્રેજો દ્વારા પ્રતિબંધ કરવામાં નહતી આવી, જેમણે તારણ કાઢ્યું હતું કે પુસ્તકની અંગ્રેજી બોલતા ભારતીયોની અંગ્રેજો અને અંગ્રેજ વિચારોની પરાધીનતા પર ઓછી અસર પડશે. તેનો ફ્રેન્ચમાં પણ અનુવાદ કરવામાં આવ્યો છે.
મુખ્ય દલીલો
ગાંધીજીનું હિન્દ સ્વરાજ બે ચરિત્રો વચ્ચે સંવાદનું સ્વરૂપ લે છે, વાચક (ડૉ. પ્રાણજીવન મહેતા) અને સંપાદક (મહાત્મા ગાંધી). વાંચક મૂળભૂત રીતે એક લાક્ષણિક ભારતીય દેશબંધુ તરીકે કામ કરે જેને ગાંધી હિન્દ સ્વરાજ સાથે સંબોધન કરી રહ્યા હશે. વાંચક ભારતીય સ્વતંત્રતા સંબંધિત સમયની સામાન્ય માન્યતાઓ અને દલીલોનો અભિપ્રાય કરે છે. ગાંધી, સંપાદક, સમજાવે છે કે શા માટે તે દલીલો અપૂર્ણ છે અને તેમની પોતાની દલીલોને રજૂ કરે છે. 'સંપાદક' તરીકે ગાંધી કહે છે, "તમારો પૂર્વગ્રહ દૂર કરવા કોશિશ કરવી એ મારી ફરજ છે."
ત્યાર બાદના સંવાદમાં ગાંધીએ તેમની દલીલોની રચના કરતા ચાર વિષયોની રૂપરેખા આપી.
આવકાર
હિંદ સ્વરાજને ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેએ "ગાંડા માણસનું કામ" કહ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૮માં દાર્શનિક મેગેઝિન ધ આર્યન પાથ એ હિન્દ સ્વરાજ પર એક પરિસંવાદ પ્રકાશિત કર્યો હતો. આ યોગદાનકર્તાઓ અનેક જાણીતા લેખકો હતા: ફ્રેડરિક સોડ્ડી, ક્લાઉડ હ્યુટન, જી. ડી. એચ. કોલ, સી. ડેલિસ બર્ન્સ, જોહ્ન મિડલટન મરી, જે. ડી. બેરેસફોર્ડ, હ્યુજ ફોસેટ, ગેરાલ્ડ હર્ડ અને આરીન રેથબોન. હિન્દ સ્વરાજ પરના તેમના પ્રતિસાદો "ઉત્સાહથી સન્માનજનક ટીકા" થી વિવિધ પ્રકારના હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પુસ્તક શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
દુઃશાસન
દુઃશાસનકે દુશાસન (સંસ્કૃત: दु:शासनः) મહાભારતમાં વર્ણવ્યા અનુસાર હસ્તિનાપુર નરેશ ધૃતરાષ્ટ્ર તથા ગાંધારીનો બીજો પુત્ર તથા દુર્યોધનનો નાનો ભાઈ હતો.
જન્મ અને ઉછેર
જ્યારે રાણી ગાંધારીને કોઈક કારણસર ગર્ભપાત થઈ ગયો ત્યારે તે વ્યાસમુનીને પ્રાર્થના કરે છે અને વેદ વ્યાસ તે ગર્ભને એકસરખા ૧૦૦ ભાગમાં વિભાજિત કરી અને તેને ઔષધો વાળા ઘી ભરેલા પાત્રોમાં ભરી, પાત્રોનાં મોઢા પર કપડું બાંધી તેમને નવ માસ સુધી સુધી એક ઓરડામાં મુકી દે છે અને તે ઓરડામાં સહુને પ્રવેશ નિષેધ કરી દેવામાં આવે છે. આ સમયનાં અંતે પહેલું પાત્ર ખોલવામાં આવે છે જેમાંથી જન્મનાર બાલકનું નામ દુર્યોધન અને બીજા પાત્રમાંથી જન્મેલા બાળકનું નામ દુઃશાસન પાડવામાં આવ્યું. દુઃશાસન તેના મોટા ભાઈ દુર્યોધનની ખુબ નજીક હતો અને પાંડવો વિરુદ્ધના મોટા ભાગના ષડયંત્રમાં તેના મોટા ભાઈનો સાથી હતો.
દ્રૌપદી ચિરહરણ
પરંતુ તેણીને વાળ દ્વારા ઘસડીને સભામાં લાવવામાં આવી હતી જે તેનું અપમાન હતું, આ અપમાનનું વેર વાળવા તેણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે તે જ્યાં સુધી મૃત દુઃશાસનના રક્તથી વાળ નહિ ધુએ ત્યાં સુધી તે પોતાના વાળ બાંધશે નહિ. ભીમ પણ દુઃશાસનની છાતી ચીરી તેનું લોહી પીવાની પ્રતિજ્ઞા કરે છે.
મૃત્યુ
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં ભીમ દુઃશાસનનો વધ કરે છે, તેનો બાહુ શરીરથી જુદો કરી તેનું રક્ત પી પોતાની પ્રતિજ્ઞા પુરી કરે છે અને દ્રૌપદીની પ્રતિજ્ઞા પણ પુરી કરાવડાવે છે. દુઃશાસનનો વધ, કર્ણ અને દુર્યોધનને ખુબજ વિચલિત કરી દે છે. ભીમનું ક્રોધાયમાન વિકરાળ રૂપ જોઈ કૌરવ સેનાનું જોમ નાશ પામે છે.
નામ
મોટે ભાગે આ નામને સંસ્કૃતના બે શબ્દોમાંથી લેવામાં આવ્યું હોય એમ લાગે છે, 'દુઃ' અર્થાત સખત મજબૂત અને 'શાસન'નો અર્થ છે સંયમ.
રાષ્ટ્રીય અગ્નિશમન સેવા દિન
અગ્નિશમન દિન અથવા રાષ્ટ્રીય અગ્નિશમન સેવા દિન (National Fire Service Day) ભારત દેશમાં દર વર્ષની ૧૪ મી એપ્રિલના દિવસે મનાવવામાં આવે છે. ૧૪મી એપ્રિલ, ૧૯૪૪ના દિવસે મુંબઈના બંદર (ડોકયાર્ડ) ખાતે ફોર્ટ સ્ટીકેન નામના માલવાહક જહાજમાં અકસ્માતે આગ લાગી હતી. આ જહાજમાં રૂની ગાંસડીઓ, વિસ્ફોટકો તેમ જ યુદ્ધ-સામગ્રી ભરેલ હતી, તેમાં અક્સ્માતે આગ લાગતાં અગ્નિશમન સેવાના કર્મચારીઓ આગ હોલવવાનું કાર્ય કરતા હતા. આ દરમ્યાન જહાજમાં વિસ્ફોટક સામગ્રી હોવાને કારણે ૬૬ અગ્નિશમન સેવાના કર્મચારીઓ આગની લપેટમાં આવી વીરગતિ પામ્યા હતા. આ શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવા તેમ જ આગથી બચવાના ઉપાય માટે જન-જાગૃતિ લાવવાના હેતુસર દેશભરમાં આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો શ્રેણી:ભારત
કપૂર
thumb|right|200px|ભારતીય બજારમાં મળતું કપૂર thumb|કપૂર કપૂર એક પદાર્થ છે, જે નરમ મીણીયો, સફેદ, અર્ધપારદર્શક, સળગી ઊઠે તેવો, ઝડપથી બાષ્પીભવન પામતો અને સુગંધી હોય છે અને બજારમાં ગોટી સ્વરૂપે મળે છે. દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં અને તેમાં પણ ખાસ કરીને ભારત દેશમાં કપૂરનો ઉપયોગ હિંદુ ધર્મના લોકો પ્રાચીન કાળથી પૂજા-પાઠ અને આરતી દરમ્યાન કરે છે. આ ઉપરાંત જંતુઓ ઘરમાં ન આવે તે માટે પણ લોકો કપૂરની ગોળીઓનો ઉપયોગ કરે છે. કપૂરનાં વૃક્ષ, કે જે અંગ્રેજી ભાષામાં કેમ્ફોર લોરેલ (camphor laurel) નામથી ઓળખાય છે, તેનાં લાકડામાંથી મળે છે.
ઈંડોનેશિયા, તાઈવાન, જાવા અને સુમાત્રામાં કપૂરનાં ઝાડ થાય છે. આ વૃક્ષ ૨૦ થી ૩૦ મીટર જેટલાં ઊંચા હોય છે, તેનાં પાન ચીકણાં અને સુગંધીદાર હોય છે. આ વૃક્ષ ઉપર સફેદ ફૂલો અને ગોળાકાર કાળા રંગનાં ફળો થાય છે. કપૂરના લાકડાને ઉકળતા પાણીમાં નાખીને તેમાંથી તેલ છૂટું પાડવામાં આવે છે.
કપૂર કેટલીક મીઠાઈઓની બનાવટમાં સુગંધ ઉમેરવા માટે વપરાય છે. કપૂર વધુ પડતું ખાવામાં આવી જાય તો ઝેરી અસર થાય છે. ખાદ્ય કપૂર અલગ હોય છે અને કૃત્રિમ રીતે ક્રૂડ ઓઈલમાંથી બનાવવામાં આવતું કપૂર અલગ હોય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
લિટમસ પરીક્ષણ
300px|thumb|લાલ અને ભૂરા રંગના લિટમસ કાગળ લિટમસ પરીક્ષણ રસાયણશાસ્ત્રમાં કોઈપણ પદાર્થ એસિડિક છે કે બેઝિક તે જાણવા માટેનો સૌથી જૂનું અને સરળ પરીક્ષણ છે. ૧૩મી સદીના સમયમાં સ્પેનના વૈજ્ઞાનિક એમેલ્ડસ ડી વિલા નોવાએ સૌ પ્રથમવાર લિટમસ પરીક્ષણ (ટેસ્ટ) કર્યું હતું.
પહેલાં લિટમસ કાગળ (પેપર) નેધરલેન્ડમાં ઊગતા લિશન્સ નામના છોડના રસમાંથી બનાવવામાં આવતો હતો, જેના રસમાં ઘણા બધા રંગો હોય છે. હવે તો ઘણી વનસ્પતિઓના રસમાં લિટમસ જેવા ગુણ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. લાલ કોબીજના રસમાંથી પણ લિટમસ કાગળ બનાવી શકાય છે.
ભૂરા લિટમસ કાગળને એસિડિક પ્રવાહીમાં બોળવાથી લાલ રંગનું થઈ જાય છે અને લાલ લિટમસને બોળવાથી તે ભૂરા રંગનું થઈ જાય છે.
કોઈપણ પ્રવાહીમાં લિટમસ કાગળ બોળવાથી તે પ્રવાહી એસિડિક ગુણધર્મ ધરાવે છે કે આલ્કલી ગુણધર્મ ધરાવે છે તે તરત જ જાણવા મળે છે. રસાયણશાસ્ત્રમાં પ્રવાહી એસિડિક છે કે આલ્કલી તે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે, એટલે આ પરીક્ષણનો વર્તમાન સમયમાં પણ વ્યાપક રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પીવાના પાણીમાં એસિડિક દ્રવ્યો હાજર છે કે કેમ તે જાણવા પણ લિટમસ પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન શ્રેણી:પરીક્ષણ
એકવારીયો
એકવારીયો એ કાઠિયાવાડમાં એક સમયે ઉત્પાદિત મધાર્ક પીણાનું નામ છે.
બનાવવાની રીત
સારા પ્રકારના ખજુરીના વૃક્ષમાંથી એક દિવસમાં ૧૦ પાઉન્ડ જેટલો અને સાધારણ પ્રકારના ખજુરીના વૃક્ષમાંથી ૫ પાઉન્ડ જેટલો રસ ઝરે છે. આ રસને તાડી કહેવાય છે. આ રસ ૪૮૦ પાઉન્ડ જેટલો એકઠો થાય પછી એને એક મોટા વાસણમાં નાખી ને એમાં ૧૦૦ પાઉન્ડ જેટલા મહુડાના સુકા ફુલ લગભગ એક અઠવાડિયા સુધી ડુબાડી રાખવામાં આવે છે. આથો આવી જાય એટલે એને મોટા વાસણમાં નાખી નિસ્યંદિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ૪૮૦ પાઉન્ડ તાડી અને ૧૦૦ પાઉન્ડ મહુડાના સુકા ફુલો ભેળવ્યા પછી નિસ્યંદિત પ્રક્રિયા બાદ ૨૪૦ પાઉન્ડ મધાર્ક પીણુ બને છે તેને એકવારિયો કહે છે. આ ૨૪૦ પાઉન્ડમાં પણ પહેલા ૧૨૦ પાઉન્ડના એકવારીયાની ગુણવત્તા વદારે સારી કહેવાય છે. આ ૨૪૦ પાઉન્ડને ફરી નિસ્યંદિત કરવામાં આવતા જે ૧૨૦ પાઉન્ડ નિસ્યંદિત પિણુ રહે છે તે શુધ્ધ આલ્કોહોલ હોય છે. જેને બેવારીયો કહે છે. બેવારિયો બનાવવામાં ખુબ કાળજી રાખવી પડતી હોય છે કેમકે શુદ્ધ આલ્કોહોલ હોવાથી નિસ્યંદનની પ્રક્રિયા દરમ્યાન આગ પકડી લેવાની ખુબ શક્યતા હોય છે.
અન્ય માહિતિ
એ સમયે રાજકોટથી ૨૪ માઇલ દુરના સણોસરા ગામે ૫૦,૦૦૦ ખજુરીના વૃક્ષો પરથી તાડી મેળવીને એકવારીયો બનાવવાનો ઉદ્યોગ ચાલતો. એ ૫૦,૦૦૦ ખજુરી માટે ૩૦૦ ઇમ્પેરીયલ રૂપીયા અથવા ૩૦ પાઉન્ડ જેટલી વાર્ષિક ફી ઉઘરાવવામાં આવતી હતી. રોહીશાળા અને મોરબી પાસેના જોધપુરમાં પણ એકવારિયાના નિસ્યંદન કેંન્દ્રો અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા. આ એકવારિયાને ૪ થી ૮ આનાના ભાવે અને બેવારીયાને ૧૨ આનાથી ૧૬ આનાના ભાવે વેચવામાં આવતો હતો. નિસ્યંદન થયા બાદ વધેલા કુચા ઢોર ને નિરવાના ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા હતા.
સંદર્ભ
આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પ્રકાશન માંથી માહિતી ધરાવે છે.
શ્રેણી:પીણું
પોંગલ
પોંગલ (Tamil: பொங்கல்) એ એક ચોખાથી બનતી પ્રખ્યાત દક્ષિણ ભારતીય વાનગી છે.
પોંગલ બે પ્રકારની હોય છે: શકરી પોંગલ (મીઠો પોંગલ) અને વેન પોંગલ (હળવો મસાલેદાર પોંગલ). પોંગલ આ શબ્દ મોટે ભાગે મસાલેદાર પોંગલ માટે વપરાય છે જે એક સાવારનો નાસ્તો છે. ચોખાને દૂધ, ગોળ  સાથે માટીના પાત્રમાં પોંગલ નામના તહેવારને દિવસે લાકડાની આગ પર રાંધીને બનાવાતો પોંગલ ને પણ પોંગલ કહે છે.
શકરી પોંગલ
શકરી કે છકરી પોંગલ સામાન્ય રીતે મંદિરોમાં ભગવાનને ભોગ સ્વરૂપે અને પ્રસાદ સ્વરૂપે ચડાવાય છે. આ પોંગલ તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ અને કર્ણાટકના પોંગલ નામના ઉત્સવ દરમ્યાન પણ બનાવાય છે
વેન પોંગલ
વેન પોંગલ એ દક્ષિણ ભારતની એક લોકપ્રિય વાનગી છે જે સવારના નાસ્તા રૂપે ખવાય છે.
મેલગુ પોંગલ
મેલગુ પોંગલ એ એક મસાલે દાર પોંગલ છે જેમાં મરી નાખીને તેને તેજ બનાવાય છે
તહેવારીક મહત્ત્વ
દરેક જાન્યૂઆરીમાં તમિળ લોકો પોંગલ નામે તહેવાર ઉજવે છે. જે એક પાક કાપણીનો તહેવાર છે. આ તહેવારનું નામ આ વાનગી પરથી પડ્યું છે કેમકે સવારે આ પોંગલ તૈયાર કરી સૂર્ય તથા અન્ય ભગવાનોને પાક ની કાપનીનો આભાર માનતા ચડાવવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:દક્ષિણ ભારતની વાનગીઓ
તાલેગઢ (તા. ધાનેરા)
તાલેગઢ (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. તાલેગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સાપુતારા ઉડનખટોલા
સાપુતારા ઉડનખટોલા, સત્તાવાર રીતે પુષ્પક રોપવે સાપુતારા, ડાંગ જિલ્લા, ગુજરાત, ભારત ખાતે આવેલ એક રજ્જુમાર્ગ (રોપ-વે) છે.
તાલેગઢ (તા. ધાનેરા)
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
સાપુતારા ઉડનખટોલા
ઇતિહાસ
આ રોપ-વેનું બાંધકામ ૧૯૮૭માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. રોપવે સનસેટ પોઈન્ટથી શરૂ થાય છે અને ગવર્નરની ટેકરી પર જાય છે. તે તળાવની ઉપરથી પસાર થાય છે. તે નગર અને ખીણનો નજારો આપે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ડાંગ જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન શ્રેણી:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
ભારત જોડો યાત્રા
ભારત જોડો યાત્રા એ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા શરૂ કરાયેલ એક ચાલુ જન આંદોલન છે. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી દેશના દક્ષિણ છેડે કન્યાકુમારીથી પગપાળા ચાલીને જમ્મુ અને કાશ્મીર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સુધી પાર્ટીના સભ્યો અને સામાન્ય જનતાને એકત્ર કરીને આંદોલનનું આયોજન કરી રહ્યા છે, જે 150 દિવસમાં 3,570 કિલોમીટર અંતર કાપશે.
કોંગ્રેસે કહ્યુંછે કે તેઓએ નવી દિલ્હી ખાતે ભારતીય જનતા પાર્ટીની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્ર સરકારની કથિત "વિભાજનકારી રાજનીતિ" સામે દેશને એક કરવા માટે આ ચળવળ શરૂ કરી હતી જે 7 સપ્ટેમ્બર, 2022 ના રોજ ગાંધી અને તમિલનાડુના મુખ્ય પ્રધાન એમ.કે. સ્ટાલિન દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય "ભય, કટ્ટરતા અને નફરત"ની રાજનીતિ અને વધતિ જતી બેરોજગારી સામે લડવાનો છે. આંદોલન દરમિયાન પક્ષના પ્રમુખની ચૂંટણી યોજાઈ હતી. પાર્ટીએ આંદોલન દરમિયાન 4 વર્ષમાં પહેલીવાર પોતાના દમ પર હિમાચલ પ્રદેશ માં સરકાર પણ બનાવી.
પૃષ્ઠભૂમિ
કોંગ્રેસ પાર્ટીએ 23 ઓગસ્ટ 2022ના રોજ AICC હેડક્વાર્ટર ખાતે ભારત જોડો યાત્રા માટે લોગો, ટેગલાઈન અને વેબસાઈટ લોન્ચ કરી હતી. 7 સપ્ટેમ્બરે કન્યાકુમારીથી કૂચ શરૂ થઈ હતી. તે 3,570-કિલોમીટર લાંબી, 150-દિવસની 'નોન-સ્ટોપ' કૂચ હશે જે દેશભરના 12 રાજ્યો અને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવરી લેશે જેમાં ગાંધી દિવસ દરમિયાન લોકોને મળશે અને રાત્રે કામચલાઉ આવાસમાં ઊંઘશે. આ કામચલાઉ રહેઠાણ ટાટા કોર્પોરેશન દ્વારા ખાસ બનાવવામાં આવેલા મોબાઈલ કન્ટેનર હતા. રાહુલ ગાંધી પાસે એક વાતાનુકૂલિત કન્ટેનર હતું, જ્યારે બાકીના કન્ટેનરમાં અન્ય યાત્રીઓ માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી કેટલાકમાં પંખા પણ નહોતા. તે કન્યાકુમારીથી શરૂ થઈને શ્રીનગરમાં સમાપ્ત થશે અને સંપૂર્ણ પગપાળા ચાલીને કરવામાં આવશે. યાત્રીઓએ આશરે કુલ 2 શિફ્ટમાં દરરોજ 23 કિલોમીટરનું અંતર કાપવાનું છે. કોંગ્રેસની ભારત જોડો યાત્રા અને 1983 માં પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી ચંદ્રશેખરની આશરે 4,260 કિલોમીટરની ભારત યાત્રામાં ઘણી સમાનતાઓ છે.
સૂત્રોચ્ચાર
ભારત જોડો યાત્રામાં મિલે કદમ, જુડે વતન, મહેંગાઈ સે નાતા તોડો, મિલ કર ભારત જોડો, બેરોજગારી કા જાલ તોડો, ભારત જોડો, નફરત છોડો, ભારત જોડો અને સંવિધાન બચાવો વગેરે જેવા વિવિધ સૂત્રો, કવિતાઓ અને ગીતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ચર્ચાઓ
પદયાત્રીઓ વિરામ દરમિયાન દરરોજ સિવિલ સોસાયટીના સભ્યો સાથે વાત કરતા હતા.
જાહેર સભા
15 ઓક્ટોબરના રોજ, રાહુલ ગાંધીએ કર્ણાટકમાંથી મુસાફરી કરતી વખતે તેમની ભારત જોડો યાત્રાના ભાગ રૂપે બલ્લારીમાં એક જાહેર સભામાં સંબોધન કર્યું હતું.
અઠવાડિયું 1 (7-13 સપ્ટેમ્બર)
રાહુલ ગાંધીએ 7 સપ્ટેમ્બરે તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતા રાજીવ ગાંધી, સ્વામી વિવેકાનંદ અને તમિલ કવિ તિરુવલ્લુવરને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કર્યા પછી કન્યાકુમારી ખાતે યાત્રાનો પ્રારંભ કર્યો. કોંગ્રેસ આ યાત્રાને "ભારતનો સૌથી મોટો જન સંપર્ક કાર્યક્રમ" ગણાવે છે જ્યાં લોકોની ચિંતાઓ દિલ્હી સુધી પહોંચશે.
અઠવાડિયું 2 (14-20 સપ્ટેમ્બર)
યાત્રા 14 સપ્ટેમ્બરે કોલ્લમ પહોંચી, ત્યાં રાહુલ ગાંધીએ શ્રી નારાયણ ગુરુને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. તેઓ ત્યાં સ્થાનિક કાજુ કામદારોને મળ્યા અને આગામી સંસદીય સત્રમાં તેમની ફરિયાદો ઉઠાવવાનું વચન આપ્યું. આ સપ્તાહ દરમિયાન આ યાત્રા કોલ્લમ, અલાપ્પુઝા અને કોચી જેવા વિવિધ શહેરોમાં પ્રવેશી હતી.
અઠવાડિયું 3 (21-27 સપ્ટેમ્બર)
રાહુલ ગાંધીએ 22 સપ્ટેમ્બરે કોચીમાં મહાત્મા ગાંધીને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરી હતી. ભાજપના નેતાઓએ ખોટો આક્ષેપ કર્યો હતો કે 23 સપ્ટેમ્બરે યાત્રામાં વિરામ એ PFI સાથે એકતા દર્શાવવા હતો. હોલીવુડ અભિનેતા જોન કુસેકે રાહુલ ગાંધી સાથે એકતા વ્યક્ત કરી હતી. કેરળ હાઈકોર્ટ દ્વારા ભારત જોડો યાત્રાના નિયમન માટેની અરજીને ફગાવી દેવામાં આવી હતી. 29 સપ્ટેમ્બરે તમિલનાડુના ગુડાલુરમાં પ્રવેશતા પહેલા યાત્રા થ્રિસુર અને મલપ્પુરમમાં પ્રવેશી હતી.
અઠવાડિયું 4 (28 સપ્ટેમ્બર-4 ડિસેમ્બર)
28 સપ્ટેમ્બરે તમિલનાડુ અને પછી કર્ણાટકમાં જાય તે પહેલાં કેરળમાં યાત્રાનો છેલ્લો દિવસ છે. તે બીજા દિવસે તમિલનાડુમાં નીલગિરિસ પહોંચી. 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ, તે ભારે ભીડ સાથે કર્ણાટકમાં પ્રવેશી. પોલીસે PayCM ઝુંબેશ પર કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી. ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે રાહુલ ગાંધીએ મહાત્મા ગાંધીને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે કર્ણાટકમાં કોવિડ-19 રોગચાળાને નિયંત્રિત કરવા પર ભાજપ પર પણ નિશાન સાધ્યું હતું. 4 ઓક્ટોબરે મંડ્યા ખાતે યાત્રાએ વિરામ લીધો હતો.
અઠવાડિયું 6 (11-17 ઓક્ટોબર)
રાહુલ ગાંધી ચિત્રદુર્ગ જિલ્લામાં બેરોજગાર યુવાનોને મળ્યા હતા. કોંગ્રેસે કન્નડ ભાષા અને તેના જેવી પ્રાદેશિક ભાષાઓના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ યાત્રા 14 ઓક્ટોબરના રોજ આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુર જિલ્લામાં પ્રવેશી હતી, જેમાં મોટી સંખ્યામાં ભીડ જોવા મળી હતી. તે બીજા દિવસે કર્ણાટકમાં ફરી પ્રવેશ્યું, બેલ્લારી જિલ્લામાં 1000 કિલોમીટર પૂર્ણ કર્યા.
અઠવાડિયું 7 (18-24 ઓક્ટોબર)
આ યાત્રા 18 ઓક્ટોબરે કુર્નૂલ જિલ્લામાં થઈને આંધ્રપ્રદેશમાં ફરી, 21 ઓક્ટોબરે ફરી કર્ણાટકમાં પ્રવેશી. આ યાત્રા 23 ઓક્ટોબરે તેલંગાણામાં પ્રવેશી હતી, ત્યારબાદ 3 દિવસનો દિવાળી વિરામ હતો.
અઠવાડિયું 9 (1-7 નવેમ્બર)
1 નવેમ્બર 2022ના રોજ, દિવંગત દલિત વિદ્વાન રોહિત વેમુલાની માતા હૈદરાબાદ જવાના રસ્તે રાહુલ ગાંધી સાથે ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા. 19 ઓક્ટોબર 1990માં તેમના પિતા અને તત્કાલીન પક્ષના વડા રાજીવ ગાંધીએ આ જ સ્થળેથી સદભાવના યાત્રા શરૂ કરી હતી તેના 32 વર્ષ પછી રાહુલ ગાંધીએ ચારમિનારની સામે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો હતો.
2 નવેમ્બર 2022 ના રોજ, અભિનેત્રી અને ફિલ્મ નિર્માતા પૂજા ભટ્ટ યાત્રાના 56મા દિવસે હૈદરાબાદમાં ભારત જોડો યાત્રામાં રાહુલ ગાંધી સાથે જોડાયા હતા. તેના 61મા દિવસે, ભારત જોડો યાત્રા 7 નવેમ્બર 2022 ના રોજ સાંજે મહારાષ્ટ્રમાં પ્રવેશી. આ યાત્રા તેલંગાણાના જુક્કલ મતવિસ્તારના મદનૂર મંડલના મેનુરુ ગામથી મહારાષ્ટ્રના નાંદેડ જિલ્લા સુધી પહોંચી હતી.
અઠવાડિયું 10 (8-14 નવેમ્બર)
11 નવેમ્બર 2022 ના રોજ, શિવસેનાના નેતા અને મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ પ્રધાન આદિત્ય ઠાકરે હિંગોલી જિલ્લામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા. ભારત જોડો યાત્રા આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં તેની શરૂઆતથી 65માં દિવસે અને મહારાષ્ટ્રમાં પાંચમા દિવસે પ્રવેશી છે.
અઠવાડિયું 11 (15-21 નવેમ્બર)
16 નવેમ્બર 2022 ના રોજ, કાર્યકર્તા મેઘા પાટકર વાશિમમાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા. 17 નવેમ્બર 2022 ના રોજ, અભિનેત્રી રિયા સેન મહારાષ્ટ્રના અકોલામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાઈ. રાહુલ ગાંધીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વિનાયક દામોદર સાવરકરે અંગ્રેજોને મદદ કરી હતી. 18 નવેમ્બર 2022 ના રોજ, મહાત્મા ગાંધીના પ્રપૌત્ર તુષાર ગાંધી અને અભિનેત્રી મોના અંબેગાંવકર બુલઢાણા જિલ્લાના શેગાંવમાં ભારત જોડો યાત્રા દરમિયાન રાહુલ સાથે જોડાયા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીની જન્મજયંતિના દિવસે, અભિનેત્રી રશ્મિ દેસાઈ, આકાંક્ષા પુરી અને નગ્મા 19 નવેમ્બર 2022ના રોજ બુલઢાણા જિલ્લામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાઈ હતી. અભિનેતા અમોલ પાલેકર 20 નવેમ્બર 2022 ના રોજ જલગાંવ જામોદમાં મહારાષ્ટ્રમાં તેના છેલ્લા દિવસે ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા.
અઠવાડિયું 12 (22-28 નવેમ્બર)
કોંગ્રેસના સંચાર વડા જયરામ રમેશે કહ્યું કે ભારત જોડો યાત્રા એ પાર્ટી માટે લોકો સાથે જોડાવવાનો એક માર્ગ છે. ભારત જોડો યાત્રાને મળેલા પ્રતિસાદથી કોંગ્રેસને આગામી વર્ષે પશ્ચિમથી પૂર્વ સુધી આવી જ યાત્રા કાઢવાનો વિશ્વાસ અપાયો છે. જો યાત્રા થાય છે તો તે જ હાઇબ્રિડ મોડમાં હશે એટલે કે યાત્રા પગપાળા હશે તેમજ મુશ્કેલ ભૌગોલિક ભૂપ્રદેશને આવરી લેવા માટે વાહનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. કોંગ્રેસના પૂર્વ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ અશોક ગેહલોત અને સચિન પાયલટ બંનેને પાર્ટીની સંપત્તિ ગણાવી હતી. ભારત જોડો યાત્રા હવે સાતમા રાજ્યમાં છે. વાયનાડના સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે યાત્રા કોંગ્રેસથી આગળ વધી ગઈ છે અને ભારતનો અવાજ ગુંજવા લાગ્યો છે.
અઠવાડિયું 13 (29 નવેમ્બર-5 ડિસેમ્બર)
ભારત જોડો યાત્રા 4 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ રાજસ્થાનમાં પ્રવેશી, જે આ યાત્રાનું પ્રથમ કોંગ્રેસ શાસિત રાજ્ય છે. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે ભારત જોડો યાત્રાએ તેમને એવી વસ્તુઓ શીખવી છે જે પરિવહનના કોઈપણ મોડમાં મુસાફરી કરતી વખતે શીખી શકાતી નથી, પછી તે એરોપ્લેન હોય, હેલિકોપ્ટર હોય કે અન્ય કોઈપણ મોડ. રાહુલ ગાંધી અને તેમના સાથી પ્રવાસીઓનું પરંપરાગત રાજસ્થાની શૈલીમાં ઝાલાવાડ શહેરથી લગભગ 40 કિલોમીટર દૂર ચંવલી ચૌરાહા ખાતે ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને મધ્ય પ્રદેશ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ કમલનાથે આદિવાસી ડાન્સરો સાથે ડાન્સ કર્યો હતો.
અઠવાડિયું 14 (6-12 ડિસેમ્બર)
9 ડિસેમ્બર 2022ના રોજ, કોંગ્રેસના મહાસચિવ (સંચાર) જયરામ રમેશે માહિતી આપી હતી કે ભારત જોડો યાત્રા 25 ડિસેમ્બરે નવ દિવસનો વિરામ લેશે અને 3 જાન્યુઆરી, 2023ના રોજ ફરી શરૂ થશે. આ યાત્રા 24 ડિસેમ્બર સુધીમાં દિલ્હી પહોંચવાની ધારણા છે અને નોઈડામાં 60 કન્ટેનરની જાળવણીનું કામ કરવામાં આવશે. 11 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, અભિનેત્રી દિગંગના સૂર્યવંશી બુંદી જિલ્લામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાઈ.
અઠવાડિયું 15 (13-19 ડિસેમ્બર)
13 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, ભારત જોડો યાત્રા રાજસ્થાનના સવાઈ માધોપુર જિલ્લાના જીનાપુરથી ફરી શરૂ થઈ. 14 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, પૂર્વ આરબીઆઈ ગવર્નર રઘુરામ રાજન સવાઈ માધોપુર જિલ્લામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા.
અઠવાડિયું 16 (20-26 ડિસેમ્બર)
પંજાબના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ચરણજીત સિંહ ચન્ની 20 ડિસેમ્બરે રાજસ્થાનના અલવર ખાતે ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા. 21 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, ભારત જોડો યાત્રા નૂહ જિલ્લાની મુંડકા સરહદથી હરિયાણામાં પ્રવેશી. ધ્વજવંદન સમારંભ બાદ હરિયાણાના નૂહમાં પાટણ ઉદયપુરીથી ભારત જોડો યાત્રા ફરી શરૂ થઈ. 23 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, DMK સાંસદ કનિમોઝી હરિયાણામાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા. તેણીએ કહ્યું કે તે ભારતની વિવિધતાની ઉજવણી કરતી યાત્રા નો ભાગ બનીને ખુશ છે.
24 ડિસેમ્બર 2022 ના રોજ, NHPC મેટ્રો સ્ટેશનથી યાત્રા ફરી શરૂ કર્યા પછી, ભારત જોડો યાત્રા બદરપુર બોર્ડર પર દિલ્હીમાં પ્રવેશી. મક્કલ નીધી મૈયમ (MNM) ના પ્રમુખ કમલ હાસન, જેઓ અભિનેતામાંથી રાજકારણી બનેલા છે, તેઓ નવી દિલ્હીમાં ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા. લાલ કિલ્લા પરના તેમના ભાષણ દરમિયાન, હસને જણાવ્યું હતું કે તેઓ એક ભારતીય તરીકે યાત્રામાં જોડાયા હતા અને જ્યારે દેશની વાત આવે છે ત્યારે તમામ પક્ષની રેખાઓ અસ્પષ્ટ હોય છે. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તેમણે 2,800 કિમી ચાલતી વખતે લોકોમાં નફરત કે હિંસા જોઈ નથી. ભારત જોડો યાત્રાએ કન્યાકુમારીના ગાંધી મંડપમથી દિલ્હીના લાલ કિલ્લા સુધી 3,122 કિલોમીટરનું અંતર કવર કર્યું હતું.
અઠવાડિયું 18 (10-16 જાન્યુઆરી 2023)
ભારત જોડો યાત્રા 10 જાન્યુઆરી 2023ના રોજ શંભુ સરહદ દ્વારા પંજાબમાં પ્રવેશી હતી. રાજ્યમાં યાત્રા શરૂ થતા પહેલા રાહુલ ગાંધીએ અમૃતસરમાં સુવર્ણ મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી. 14 જાન્યુઆરીના રોજ, જલંધરથી કોંગ્રેસના સાંસદ સંતોખ સિંહ ચૌધરીનું ફિલૌરમાં હાર્ટ એટેક આવવાથી માર્ચ દરમિયાન મૃત્યુ થયું હતું. 15 જાન્યુઆરીના રોજ, સ્વર્ગસ્થ પંજાબી ગાયક સિદ્ધુ મૂસેવાલાના પિતા અને ઇતિહાસકાર મૃદુલા મુખર્જી ભારત જોડો યાત્રામાં જોડાયા હતા.
સહભાગીઓ
5 મહિનાની આ યાત્રામાં ત્રણ અલગ-અલગ પ્રકારના પદયાત્રીઓ જોવા મળશે. ભારત યાત્રીઓ પગપાળા યાત્રા પૂર્ણ કરનાર પ્રથમ હશે. જે રાજ્યોમાંથી ભારત જોડો યાત્રા નથી ચાલી રહી તે રાજ્યોના અતિથિ યાત્રીઓ બીજો સમૂહ હશે. ત્રીજો પ્રદેશ યાત્રીઓ હશે, તે 100 યાત્રીઓ કે જેમાંથી રાજ્ય મુસાફરી કરી રહ્યું છે, તેથી 300 પદયાત્રીઓ ચોક્કસ સમયે આગળ વધશે.• રાહુલ ગાંધી, કોંગ્રેસ ના પૂર્વ અધ્યક્ષ
• ભૂપેશ બઘેલ, વર્તમાન છત્તીસગઢ ના મુખ્યમંત્રી
• પવન ખેરા, AICC ના સોશિયલ મીડિયા ચેરમેન
• કનૈયા કુમાર, કોંગ્રેસ ના રાજકીય કાર્યકર
• વિજય ઇન્દર સિંગ્લા, પંજાબ ના પૂર્વ કેબિનેટ મંત્રી
• સિદ્દારમૈયા, કર્ણાટકના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી
• ઉમેન છાંડી, કેરળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી
• સચિન પાયલોટ, રાજ્સ્થાનના પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી
• સ્વરા ભાસ્કર, બોલિવૂડ અભિનેત્રી
સમર્થકો
ભારત જોડો યાત્રામાં અનેક પાયાના આંદોલનો જોડાઈ રહ્યા છે અથવા તેને સમર્થન આપી રહ્યા છે. કોંગ્રેસે નાગરિકો, સંગઠનો અને આંદોલનોને પણ આ યાત્રામાં જોડાવા માટે અપીલ કરી છે. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે બિહારના મુખ્ય પ્રધાન અને નાયબ મુખ્ય પ્રધાન નીતિશ કુમાર અને તેજસ્વી યાદવને અનુક્રમે યાત્રામાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે.
સપ્ટેમ્બરના અંતમાં કૂચ કર્ણાટકમાં પ્રવેશવાની તૈયારીમાં હતી, રાજ્યમાં સ્થિત ઓછામાં ઓછા 89 સંગઠનોએ તેના સમર્થન અને તેમાં ભાગ લેવાની જાહેરાત કરી. કૂચના કર્ણાટક તબક્કાના અગ્રણી સહભાગીઓમાં લેખક દેવાનુર મહાદેવ અને શૈક્ષણિક અને સાહિત્યિક વિવેચક જીએન દેવીનો સમાવેશ થાય છે.
ખોટા સમાચાર
યાત્રા પર ઘણા નકલી સમાચાર અને આક્ષેપો ફેલાવવામાં આવ્યા છે, તેમાંથી કેટલાક નીચે સૂચિબદ્ધ છે:
23 સપ્ટેમ્બરના રોજ, કોંગ્રેસે વિશ્રામ દિવસ માટે થ્રિસુર ખાતે યાત્રાને થોભાવી હતી, જે દેખીતી રીતે તે દિવસ હતો જ્યારે પોપ્યુલર ફ્રન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા (PFI), એક ઈસ્લામવાદી સંગઠને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સીના જવાબમાં કેરળમાં "બંધ"નું એલાન આપ્યું હતું. (NIA) ના તેના પર બીજા દિવસે દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા. ભાજપના નેતા કપિલ મિશ્રાએ યાત્રાના આ વિરામને બંધ સાથે જોડ્યો અને આરોપ લગાવ્યો કે કોંગ્રેસ PFI સાથે એકતામાં છે. કોંગ્રેસે વળતો પ્રહાર કરતા કહ્યું કે વિરામ પૂર્વ નિર્ધારિત હતો અને PFI સાથે સંપૂર્ણપણે અસંબંધિત હતો. એક પત્રકારે તેમને PFI પરના દરોડા અંગેની તેમની ટિપ્પણી વિશે પૂછતા જવાબમાં રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તમામ પ્રકારની સાંપ્રદાયિકતા પ્રત્યે શૂન્ય સહિષ્ણુતા હોવી જોઈએ.
લગભગ 23 સપ્ટેમ્બરના રોજ ભાજપના નેતાઓ દ્વારા એક તથ્યાત્મક ખોટું ટ્વિટ ફરવાનું શરૂ થયું હતું જેમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે યાત્રાની એક તસવીરમાં રાહુલ ગાંધીને ગળે લગાવનાર છોકરી એ જ છોકરી હતી જેણે બેંગલુરુમાં AIMIM ની આગેવાની હેઠળની નાગરિકતા સંશોધન અધિનિયમની વિરોધી રેલીમાં "પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ" ના નારા લગાવ્યા હતા, આ ખોટું હોવાનું બહાર આવ્યું છે. 25 સપ્ટેમ્બરના રોજ, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે યાત્રા પર કથિત રીતે "બનાવટી અને વિભાજનકારી સમાચાર" ફેલાવવા બદલ ભાજપના નેતા પ્રીતિ ગાંધી સામે કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી.
અન્ય આયોજિત યાત્રાઓ
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે, વર્તમાન યાત્રાની સફળતાથી પ્રેરિત, અન્ય રાજ્યોમાં યાત્રાની યોજના બનાવી છે, જે નીચે સૂચિબદ્ધ છે:
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે જણાવ્યું હતું કે તે આવતા વર્ષે ગુજરાતથી અરુણાચલ પ્રદેશ સુધીની યાત્રાનો બીજો તબક્કો પશ્ચિમથી પૂર્વ સુધી કરવાની યોજના બનાવી છે. કોંગ્રેસ આગામી વર્ષે ગુજરાતના પોરબંદરથી અરુણાચલ પ્રદેશના પરશુરામ કુંડ સુધી બીજી કૂચ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.
22 સપ્ટેમ્બરના રોજ, કોંગ્રેસ ગુજરાતમાં એક યાત્રા શરૂ કરશે જેને તેઓ અંબાજીથી ઉમરગામ અને સોમંથથી સુઇગામ સુધી બે તબક્કામાં યોજશે, જેને તેઓ "યુવા પરિવર્તન યાત્રા" કહે છે.
1 નવેમ્બરના રોજ, કોંગ્રેસે ધુબરીથી સાદિયા સુધીની યાત્રાનું આસામ સંસ્કરણ શરૂ કર્યું. આ યાત્રા રાજ્યભરમાં 850 કિલોમીટરની આસપાસ ફરશે. કોંગ્રેસે ઓડિશામાં પણ એવું જ કર્યું, જ્યાં યાત્રાનું રાજ્ય સંસ્કરણ 100 દિવસ માટે 2,400 કિમી કવર કરશે જે 31 ઓક્ટોબરથી શરૂ થશે, આ રેલી ભુવનેશ્વરથી શરૂ થશે અને કટક, જાજપુર, બાલાસોર અને બીજા ઘણા શહેરોને આવરી લેશે.
કર્ણાટકના ભૂતપૂર્વ મુખ્યપ્રધાન સિદ્ધારમૈયા અને KPCC પ્રમુખ ડીકે શિવકુમાર, ડિસેમ્બરના પ્રથમ સપ્તાહમાં શરૂ થતી નવી યાત્રાનું આયોજન કરી રહ્યા છે જે રાહુલ ગાંધીની આગેવાની હેઠળની ભારત જોડો યાત્રા દ્વારા શરૂ કરાયેલી ગતિને જાળવી રાખવાના પ્રયાસરૂપે તમામ 224 વિધાનસભા મતવિસ્તારોની મુલાકાત લેશે. શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો
ઉત્તરાખંડ
આ રાજ્ય હિમાલયના રમણિય પહાડી વિસ્તારમાં આવેલું હોવાથી આ પ્રદેશની સુંદરતા માણવા આવતા સહેલાણીઓનો ધસારો બારેમાસ જોવા મળે છે. વળી આ રાજ્યમાં હરદ્વાર, ઋષિકેશ, દેવ પ્રયાગ, ગંગોત્રી, યમનોત્રી, બદ્રીનાથ, કેદારનાથ જેવાં ધાર્મિક સ્થળો આવેલાં હોવાથી યાત્રાળુઓ પણ અહીંની ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં મુલાકાત લે છે.
ઉતરાખંડ રાજ્યના જિલ્લાઓ
ઉત્તરાખંડમાં કુલ ૧૩ જિલ્લાઓ આવેલા છે, જે બે પ્રાંતો - કુમાઉં અને ગઢવાલમાં વહેચાયેલા છે. ચાર નવાં જિલ્લાઓની ઘોષણા ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧ના રોજ કરવામાં આવી હતી પરંતુ તેની રચના હજુ સુધી થઇ નથી.
બે પ્રાંતો અને જિલ્લાઓ નીચે મુજબ છે:
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
દક્ષિણ એશિયા
દક્ષિણ એશિયા, અંગ્રેજીમાં સધર્ન એશિયા તરીકે પણ ઓળખાય છે અને તે એશિયા ખંડનું દક્ષિણનું ક્ષેત્ર છે. જેમાં હિમાલયની આસપાસ આવેલા દેશો, કેટલીક સત્તાઓ (નીચે જુઓ) અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ પર આવેલા પડોશી દેશોનો સમાવેશ થાય છે. સ્થાનિક ભૂગોળની દ્રષ્ટિએ તેમાં ભારતીય પ્લેટનું મહત્વ છે અને તે દરીયાના સ્તરથી ઉંચે જતા હિમાલય અને હિન્દુ કુશના દક્ષિણમાં આવેલા ભારતીય ઉપખંડ તરીકે ઓળખાય છે. દક્ષિણ એશિયાની આસપાસ આવેલા ક્ષેત્રોમાં (ઘડીયાળના કાંટાની દિશામાં પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ) પશ્ચિમ એશિયા, મધ્ય એશિયા, પૂર્વીય એશિયા, અગ્નિ એશિયા અને હિન્દ મહાસાગરનો સમાવેશ થાય છે.
દક્ષિણ એશિયા બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, ભારત, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકાનું બનેલું છે. કેટલીક વ્યાખ્યાઓ અફઘાનિસ્તાન, બર્મા, તિબેટ, અને બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્રને પણ દક્ષિણ એશિયામાં સમાવે છે.
દક્ષિણ એશિયા દુનિયાની પાંચમાં ભાગની વસતીનું ઘર છે જેને પગલે તે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો અને સૌથી વધુ વસતી ગીચતા ધરાવતો ભૌગૌલિક ક્ષેત્ર બન્યું છે. આ ખંડમાં અવારનવાર સંઘર્ષ થયા છે અને રાજકીય અસ્થિરતા પણ સર્જાઈ છે, જેમાં આ ખંડના અણુ સત્તા ધરાવતા બે દેશો ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનું યુદ્ધ પણ સામેલ છે. આ પ્રદેશમાં આર્થિક સહકાર સંગઠન તરીકે સાઉથ એશિયન એસોસિયેશન ફોર રિજનલ કો-ઓપરેશનની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
વ્યાખ્યાઓ
મુખ્ય દેશોની સાથે દક્ષિણ એશિયા વિવિધ દેશોના મિશ્રણને કારણે અલગ પડે છે. જો કે તે મોટે ભાગે બ્રિટીશ ભારતીય સામ્રાજ્યના એક ભાગ હતા જેમાં અત્યારના ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા મુખ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં સિલોન (અત્યારનું શ્રીલંકા), બર્મા (સત્તાવાર મ્યાનમાર) અને સિક્કિમનો પણ સમાવેશ થાય છે. એડન કોલોની, બ્રિટીશ સોમાલીલેન્ડ અને સિંગાપોર, પર અંગ્રેજોએ રાજ કર્યું હતું તેમ છતાં તેને ક્યારેય દક્ષિણ એશિયાના કોઇ ભાગ ગણવામાં નથી આવ્યા.
બ્રિટીશ રાજમાં 562 સુરક્ષિત રજવાડાંનો સમાવેશ પણ થાય છે, જેનો વહીવટ પ્રત્યક્ષ રીતે વહીવટ રાજ દ્વારા થતો નહોતો. તેમાંથી કેટલાક રજવાડા ભારત સંઘરાજ્યમાં જોડાયા હતા જેમાં (હૈદરાબાદ રાજ્ય, મૈસોર રાજ્ય, વડોદરા, ગ્વાલિયર અને જમ્મુ કાશ્મીર રાજ્યના કેટલાક ભાગનો સમાવેશ થાય છે), જ્યારે કેટલાક રજવાડાં પાકિસ્તાન સંસ્થાન સાથે જોડાયા હતા (જેમાં બહવાલપુર, કલાટ, ખૈરપુર, સ્વાત અને જમ્મુ અને કાશ્મીર રજવાના કેટલાક ભાગનો સમાવેશ થાતો હતો). સિક્કમ 1975માં ભારતમાં જોડાયું હતું. જમ્મુ અને કાશ્મીરનો એક ભાગ ચીનનો એક ભાગ બન્યો હતો.
પાસપાસે જોડાયેલા દેશોના જૂથ એટલે કે સાઉથ એશિયન એસોસિયેશન ફોર રિજનલ કોઓપરેશન (સાર્ક)ની 1985 શરૂઆત થઇ ત્યારે તેમાં સાત દેશો (બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, ભારત, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકા) હતું, પરંતુ 2006માં આઠમા સભ્ય તરીકે આ જૂથમાં અફઘાનિસ્તાનનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. વિશ્વ બેન્ક ગ્રૂપિંગે મૂળ સાત સભ્યોનો જ સમાવેશ કર્યો છે અને અફઘાનિસ્તાનને બહાર રાખ્યું છે. વિવિધ દેશોનાં આ જૂથમાં બ્રિટીશ શાસન હેઠળ સામેલ નહોતા તેવા ત્રણ સ્વતંત્ર દેશો (નેપાળ, ભુતાન અને અફઘાનિસ્તાન) પણ સમાવેશ થાય છે. સાર્ક દ્વારા સ્વીકૃત સાઉથ એશિયા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ પર આ જૂથના મૂળ સાત સભ્યો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા છતાં તેમાં માલદીવ માટે ખાસ જોગવાઈ છે.
ધી યુનાઈટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન્સ ઈન્ફર્મેશન નેટવર્ક (પોપિન)માં અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, બર્મા, ભારત, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકાનો દક્ષિણ એશિયાના ભાગ તરીકે સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે પોતાની લાક્ષણિક્તાને ધ્યાનમાં લઈને માલદીવનો સમાવેશ પેસિફિક પોપિન પેટાપ્રદેશ નેટવર્કના સભ્ય દેશ તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. રાજકીય નહીં પરંતુ સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ તિબેટને દક્ષિણ એશિયાનો એક ભાગ ગણવામાં આવે છે જ્યારે બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર સુરક્ષાના કારણોસર જોડાયેલું છે. ધી યુનાઈટેડ નેશન્સની પેટા-પ્રદેશની યોજનામાં ઈરાન સહિતના સાર્ક જૂથના તમામ આઠ સભ્યોને દક્ષિણ એશિયાના ભાગ તરીકે સમાવી લેવાયા છે. જ્યારે યુનાઈટેડ નેશન્સ ઇકોનોમી એન્ડ સોશિયલ કમિશન ફોર એશિયા એન્ડ ધી પેસિફિકના હર્શમેન-હર્ફિન્ડહલ ઈન્ડેક્સ (સૂચકાંક)માં સાર્ક જૂથ માટે હસ્તાક્ષર કરનાર મૂળ સાત સભ્યોનો જ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
અફઘાનિસ્તાનની ગણના નહીંતર, મધ્ય એશિયા અથવા મધ્ય-પૂર્વીય દેશ તરીકે, બર્માની ગણતરી અગ્નિ એશિયન દેશ તરીકે અને તિબેટની ગણના મધ્ય એશિયન અથવા પૂર્વ એશિયન દેશ તરીકે થાય છે. દક્ષિણ એશિયા માટેની સુસંગત કે અખંડ હોય તેવી વ્યાખ્યાના અભાવને કારણે આ પ્રદેશનો શૈક્ષણિક અભ્યાસ થયો નથી તેમજ આવા અભ્યાસ હાથ ધરવામાં પણ કોઇના રસની ગેરહાજરી છે. બાંગ્લાદેશ, ભારત, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકામાં બે વર્ષમાં હાથ ધરવામાં આવેલા સરવેમાં તેમની દશ્રિણ એશિયા સાથેની ઓળખ પણ ઘણી ઓછી જણાઇ હતી.
ભારતીય ઉપખંડ
thumb|"ભારતીય ઉપખંડ" એક ભૌગોલિક શબ્દ છે જેનો મોટા, સ્વ-સમાવિષ્ટ ભૂપ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરવા ઉપયોગ થાય છે. ભારતીય ઉપખંડ દક્ષિણ એશિયાનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર આવરી લે છે.
"ભારતીય ઉપખંડ" શબ્દનો ઉપયોગ વિશાળ જમીની વિસ્તાર દર્શાવવા માટે કરવામાં આવે છે, જે એશિયન ઉપખંડના અન્ય પ્રદેશો કરતાં ભૌગોલિક રીતે અલગ પડે છે. સમાન અવકાશને કારણે કેટલાક વિદ્વાનો "દક્ષિણ એશિયા" અને "ભારતીય ઉપખંડ" શબ્દોનો એકબીજાના સ્થાને ઉપયોગ કરે છે. રાજકીય સંવેદનશીલતાને કારણે, કેટલાક લોકો "દક્ષિણ એશિયન ઉપખંડ","ઈન્ડો-પાક ઉપખંડ" અથવા સરળ "દક્ષિણ એશિયા" અથવા "ઉપખંડ" શબ્દનો ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરે છે. કેટલાક વિદ્વાનોના કહેવા પ્રમાણે, યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં "ઉપખંડ" અથવા "ભારતીય ઉપખંડ" શબ્દોનો ઉપયોગ કરવા કરતાં "દક્ષિણ એશિયા" શબ્દ વધારે પ્રચલિત છે. ઈન્ડોલોજિસ્ટ (ભારતીય વિદ્યાના જાણકાર) રોનાલ્ડ બી. ઈન્ડેનની દલીલ છે કે "દક્ષિણ એશિયા" શબ્દનો ઉપયોગ કરવો એ વધારે વ્યાપક અર્થનું પ્રતિબિંબ સૂચવે છે, કારણ કે તેમાં પૂર્વ એશિયાથી અલગ હોવાનો સ્પષ્ટ સંદેશ મળે છે. જોકે, આ મંતવ્ય સાથે તમામ લોકો સહમત નથી.
શબ્દકોષની માહિતી પ્રમાણે, ઉપખંડ એટલે "ખંડના બાકીના પ્રદેશોથી અલગ ચોક્કસ ભૌગોલિક અથવા રાજકીય સ્વતંત્રતા હોવી" અથવા "ખંડના વિશાળ અને વધારે અથવા ઓછા પોતે મેળવેલા પેટાવિભાગ." અહીં નોંધવું જોઈએ કે જિયોફિઝિકલી (ભૂસ્તર-ભૌતિક રીતે) તિબેટની સાંગ પો નદી ઉપખંડીય માળખાની સરહદની બહાર આવેલી છે જ્યારે તજિકિસ્તાનમાં પામિર પર્વત સરહદની અંદરની બાજુએ આવેલો છે.
આ રજૂઆતમાં અક્સાઈ ચીનના વિવાદાસ્પદ પ્રદેશનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે બ્રિટીશ ભારતીય રજવાડું જમ્મુ અને કાશ્મીરનો ભાગ હતું, પરંતુ હવે તેનો વહીવટ ઝિનજિએંગના ચીની સ્વાયત્ત પ્રદેશ તરીકે કરવામાં આવે છે. 1959માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવેલી પુસ્તિકામાં અફઘાનિસ્તાન, સિલોન (શ્રીલંકા), ભારત, નેપાળ અને પાકિસ્તાનનો સમાવેશ "દક્ષિણ એશિયાના ઉપખંડ" તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે દક્ષિણ એશિયાનો અર્થ બતાવવા માટે ભારતીય ઉપખંડ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો ત્યારે ક્યારેક ક્યારેક શ્રીલંકાના ટાપુ દેશો અને ધી માલદીવનો સમાવેશ કરવામાં આવતો નથી. જ્યારે તિબેટ અને નેપાળનો સંદર્ભને આધારે સમાવેશ, બાદબાકી થતાં રહ્યાં છે.
ભૂગોળ
દક્ષિણ એશિયાની વ્યાખ્યા કે ઓળખ ક્યારેય ભૌગોલિક-રાજકીય ક્ષેત્ર તરીકે ચોક્કસ રહી ન હોવાથી તે ભિન્ન ભૌગોલિક ઓળખ ધરાવે છે. દક્ષિણ એશિયાની ઓળખ કેવી રીતે આપવામાં આવી છે તેના આધારે તેની સરહદોનો બદલાય છે. જે વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તેના આધારે દક્ષિણ એશિયાની ઉત્તર, પૂર્વ અને પશ્વિમ સરહદોનો બદલાય છે. દક્ષિણ એશિયાની દક્ષિણ સરહદે હિંદ મહાસાગર છે.