cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ચંદ્રકાન્ત શેઠ
સવિશેષ પરિચય
‘ઊઘડતી દીવાલો’ (૧૯૭૪)ની રચનાઓમાં શબ્દની વ્યર્થતાનો અનુભવ, જીવનની અગતિક્તામાંથી જન્મતો વિષાદ, નિરૂપણમાં હળવાશ, અછાંદસ તરફની ગતિ આદિ લાક્ષણિકતાઓથી આધુનિક વલણ બળવત્તર બન્યું છે.
‘ચાંદલિયાની ગાડી’ (૧૯૮૦) બાળકો માટે, તો ‘પ્રોઢશિક્ષણ ગીતમાળા’ (૧૯૮૬) પ્રૌઢો માટે રચાયેલાં ગીતોના સંગ્રહો છે. ‘પડઘાની પેલે પાર’ (૧૯૮૭) કાવ્યસંગ્રહમાં આત્મશોધકનું ઉક્તિવૈચિત્ર્ય છે.
‘નંદ સામવેદી’ (૧૯૮૦)માં અંગત સંવેદનને અભિવ્યક્ત કરતા લલિતનિબંધો છે. નંદના કલ્પિત પાત્ર દ્વારા લેખકે ‘સ્વ’ સાથે વાત કરી છે. માનવમાનવ વચ્ચેના સંબંધમાં જ્યાં સંકુચિતતા, કૃતકતા, કુટિલતા છે ત્યાં નંદ ગૂંગળામણ ને વિષાદ અનુભવે છે. શૈશવને સ્મૃતિમાં વાગોળતી કૃતિ ‘ઘૂળમાંથી પગલીઓ’ (૧૯૮૪)ના પ્રસંગોની કથા આત્મચરિત્ર અને લલિતનિબંધ-બંનેના સંધિસ્થાને ઊભી છે. ‘ચહેરા ભીતર ચહેરા’ (૧૯૮૬)માં સમાજનાં સામાન્ય માનવીઓના ચહેરાઓને ઊજળી બાજુએથી જોઈને, આલેખાયેલા ચરિત્રલક્ષી નિબંધો છે. ‘હેત અને હળવાશ’ (૧૯૯૦)માં વિનોદરસિક લેખો છે.
‘કાવ્યપ્રત્યક્ષ’ (૧૯૭૬) મુખ્યત્વે કાવ્યસર્જનની પ્રક્રિયા, કવિતા અને છંદ, કાવ્યમાં ઔચિત્ય જેવા કાવ્યસિદ્ધાંતોની અને અર્વાચીન ગુજરાતી કવિતાના કેટલાક અગ્રણી કવિઓની કવિતાની તપાસ કરતો વિવેચનગ્રંથ છે.
‘અર્થાન્તર’ (૧૯૭૮)માં નાટક, નવલકથા, ગુજરાતી ગદ્ય આદિ વિશેના સૈદ્ધાંતિક પ્રશ્નોની ચર્ચાથી પર રહેતી, ગુજરાતી સાહિત્યની કેટલીક નોંધપાત્ર નવલકથાઓની ચર્ચા છે. ગુજરાતી ગ્રંથકાર શ્રેણીની ‘રામનારાયણ વિ. પાઠક’ (૧૯૭૯) પુસ્તિકામાં સર્જકના વાઙમયપુરુષાર્થની તપાસ છે. ‘આય્ રનીનું સ્વરૂપ’ (૧૯૮૪) નાની પરિચયપુસ્તિકા છે. ‘સ્વામિનારાયણ સંતકવિતા’ (૧૯૮૪)માં સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના કવિઓની કેટલીક નોંધપાત્ર કવિતાઓ પરના આસ્વાદલેખો છે.
ધૂળમાંની પગલીઓ (૧૯૮૪) : ચંદ્રકાન્ત શેઠનો બાળપણનાં સંસ્મણરણો આલેખતો ગ્રંથ. દૂરના ભૂતકાળને વર્તમાનની ક્ષણથી જોવાનું કુતૂહલ અને એમ કરવામાં સ્મૃતિ સાથે કલ્પનાને ભેળવવાનો સર્જક કીમિયો અહીં મહદંશે સફળ નીવડ્યો છે. આત્મકથાની પ્રમાણભૂતતા કરતાં આત્મકથાની સામગ્રીના સંવેદનનો પ્રશ્ન લેખક માટે મહત્વનો છે, એવો પ્રચ્છન્ન અભિગમ આ ગ્રંથ સાથે સંકળાયેલો છે. એટલે જ, શબ્દેશબ્દમાં લેખકે પોતાની ઉપસ્થિતિ હુંપદની રીતે નહિં, પણ સર્જનકર્મ માટે અનિવાર્ય એવા ધ્રુવપદ તરીકે સ્વીકારી છે. સંવેદનશીલ ગદ્યના કેટલાક નમૂનેદાર ખંડો અહીં જોવા મળે છે. -->
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
ખેંગારપુરા (તા. કાંકરેજ)
ખેંગારપુરા (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખેંગારપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
વેલાવી (તા. ઉમરપાડા)
વેલાવી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ઉમરપાડા તાલુકાનું  ગામ છે. વેલાવી ગામના લોકોના મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું ડુંગરાળ ભૂપૃષ્ઠ ધરાવતું ગામ છે. અહીં મુખ્યત્વે વસાવા, ચૌધરી તેમ જ ગામિત જેવા આદિવાસી જાતિના લોકો રહે છે. ગામના લોકો ડાંગર, જુવાર, વરાઇ, નાગલી વગેરે ધાન્યોની ખેતી કરે છે. ગામના કેટલાક લોકો જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી લાકડા સિવાયની વસ્તુઓ(ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) મેળવી તેના વડે પણ જીવન ગુજારે છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ઉમરપાડા તાલુકો
સલુગારા બૌધ મઠ
આ બૌદ્ધ ધાર્મિક સ્થળની એક ખાસ વિશેષતા આ મઠ ખાતે આવેલ ૧૦૦ ફૂટ ઊંચો સ્તૂપ છે, જેની સ્થાપના તિબેટીયન લામા, કાલુ રિન્પોચે દ્વારા કરવામાં આવી હતી એમ માનવામાં આવે છે. આ સ્તૂપની સાધુઓ દ્વારા પૂજન કરવામાં આવે છે જે બોદ્ધ ધર્મના પાંચ પ્રકારના અવશેષ બહાર લાવે છે. આ મૂર્તિપૂજાના હેતુ માટે એમ માનવામાં આવે છે કે તેનાથી મુક્તિ મેળવવા માટેની દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત થાય છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ
અલીણા (તા. મહુધા)
અલીણા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુધા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અલીણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, પશુ સારવાર પેટા કેન્દ્ર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મહુધા તાલુકો
શ્રીનિવાસ રામાનુજન
શ્રીનિવાસ ઐયંગર રામાનુજન (ஸ்ரீனிவாஸ ஐயங்கார் ராமானுஜன்; ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૮૮૭ – ૨૬ એપ્રિલ ૧૯૨૦) ૨૦મી સદીમાં ભારતના સૌથી મહાન અને સૌથી પ્રખ્યાત ગણિતજ્ઞ હતા. નાનપણથી જ તેઓ ગણિતમાં અસાધારણ પ્રતિભા દેખાડી શિક્ષકોને અચંબામાં નાખી દેતા હતા. મુખ્યતઃ તેઓ ગણિત જાતે જ શિખ્યા હતા અને જીવનમાં ક્યારેય યુનિવર્સિટી ગયા નહોતા.
રામાનુજનની પ્રતિભાની ઓળખ વિશ્વને કરાવી રામાનુજનને પ્રસિદ્ધ કરવામાં અંગ્રેજ પ્રોફેસર ગોડફ્રી હાર્ડીનો મોટો હાથ હતો. તેમણે ટૂંકા જીવનગાળા દરમ્યાન લગભગ ૩૯૦૦ જેટલાં ગણિતનાં પરિણામો શોધ્યાં હતા. અત્યંત ધાર્મિક રામાનુજને કહ્યું હતું, "ગણિતનુ જે સમીકરણ ઈશ્વરના વિચારને ન દર્શાવતુ હોય, તે સમીકરણ મારા માટે નિરર્થક છે."
સન્માન
ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા ૨૬ ડિસેમ્બર ૨૦૧૧ અને ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨માં રામાનુજનના માનમાં સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગણિત શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
ઋજુ ઉદર સ્નાયુ
ઋજુ ઉદર સ્નાયુ એ સ્નાયુઓની એક એવી જોડી છે જે માનવ (અને કેટલાય અન્ય પ્રાણીઓમાં) ઉદરની આંતરિકદિવાલમાં બન્ને બાજુએ ઉભા આવેલા હોય છે. આ બે સમાંતર સ્નાયુઓ, શ્વેત રેખા તરીકે ઓળખાતી સંયોજક પેશીના મધ્યરેખી પટ્ટા દ્વારા વિભાજીત થયેલા હોય છે. તે જધન અસ્થિસંધિ/જઘન શિખાની ઉપરથી થઇને પશ્ચઉરોસ્થિ/ ઉરોસ્થિ પ્રવર્ધ અને નીચના કોસ્ટલ કાર્ટીલેજ (5-7) સુધી ઉપરની બાજુએ ફેલાયેલા હોય છે.
તે ઋજુ આવરણમાં આવેલું હોય છે.
ઋજુ સ્નાયુ પરથી સામાન્ય રીતે તંતુમય ત્રણ પટ્ટા આડા પસાર થતા હોય છે અને તે કંડરા ઇનસ્ક્રિપ્શનથી જોડાયેલા હોય છે. ઋજુસ્નાયુના ઉદરની રચનામાં "છ વિભાગ" (સિક્સ પેક) સૌથી સામાન્ય છે છતાં ભાગ્યેજ જોવા મળતા શારીરિક ફેરફારને કારણે આઠ, (એઇટ પેક), દસ અથવા અસમપ્રમાણ રીતે ગોઠવાયેલા વિભાગો જોવા મળે છે. આ તમામ ફેરફારો કાર્યની દૃષ્ટિએ સમાન છે.
કાર્ય
ઋજુ ઉદર સ્નાયુ એક મહત્ત્વનો અંગસ્થિતિકીય સ્નાયુ છે. ક્રંચ કરતી વખતે તે કટિ મેરૂદંડના આકુંચન માટે જવાબદાર છે. પગ-થાપા ઉત્થાનની જેમ, નિતંબને જ્યારે ગોઠવવાની હોય છે ત્યારે પાંસળીપિંજરને જ્યાં નિતંબ છે ત્યાં લાવવામાં આવે છે અથવા જ્યારે પાંસળીપિંજર ગોઠવવાનું હોય છે ત્યારે નિતંબને પાંસળીપિંજર તરફ લઇ જઇ શકાય છે. જ્યારે એકને પણ જગ્યામાં ગોઠવવામાં આવતું નથી ત્યારે બંનેને એક સાથે લાવી શકાય છે.
ઋજુ ઉદર સ્નાયુ શ્વસનમાં સહાય કરે છે અને દર્દીને જ્યારે હાંફ ચઢે છે ત્યારે શ્વસનમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે વ્યાયામ અથવા ભારે વજન ઉચકતી વખતે, બળપૂર્વક મળોત્સર્જન અથવા પ્રસુતિ (બાળકના જન્મ) જેવી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન આંતરિક અંગોને અકબંધ રાખવામાં અને અંતઃઉદર દબાણ પેદા કરવામાં મદદ કરે છે.
રૂધિર પુરવઠો
ઋજુ ઉદર સ્નાયુઓ ધમની રૂધિર પુરવઠાના કેટલાક સ્ત્રોત ધરાવે છે. પુનઃસર્જન શસ્ત્રક્રિયાની ભાષામાં કહીએ તો તે બે મુખ્ય પેડિકલ્સ સાથે મેથ્સ એન્ડ નહાઇ ટાઇપ-III સ્નાયુ છે. પ્રથમ, ગૌણ અધિજઠર ધમની અને શિરા (અથવા શિરાઓ) ઋજુ ઉદર સ્નાયુઓની પશ્ચ સપાટી પર આવેલી હોય છે, તે ચાપાકાર રેખા ખાતે ઋજુસ્નાયુ સંપટ્ટમાં પ્રવેશે છે અને સ્નાયુના નીચા ભાગને રૂધિર પુરું પાડે છે. બીજું, ઉપરી અધિજઠર ધમની, આંતરિક ઉરસીય ધમની ઉપરના ભાગને રૂધિર પુરું પાડે છે. અંતિમ, નીચેની છ અંતરાપર્શુક ધમનીમાંથી પણ અસંખ્ય નાના વિભાગીય યોગદાન આવે છે.
તંત્રિકાન્યાસ
સ્નાયુઓને વક્ષઉદરીય ચેતાઓ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે જે ઋજુસ્નાયુ આવરણના અગ્રિમ સ્તરને વીંધે છે.
સ્થાન
ઋજુ ઉદર સ્નાયુએ લાંબો ચપટો સ્નાયુ છે જે ઉદરના સમગ્ર આગળના ભાગમાં આવેલા હોય છે અને શ્વેતરેખા દ્વારા તેની વિરુદ્ધ બાજુથી વિભાજિત થયેલા હોય છે. અસમાન કદના ત્રણ ભાગ દ્વારા સ્નાયુ પાંચમી, છઠ્ઠી અને સાતમી પાંસળીની કાસ્થિમાં દાખલ થયેલો છે. પાંચમી પાંસળીની કાસ્થિ સાથે જોડાયેલો ઉપરનો ભાગ સામાન્ય રીતે પાંસળીના ટોચના અગ્રભાગમાં પ્રવેશના કેટલાક તંતુઓ ધરાવે છે.
નુકસાન
ઉદરીય સ્નાયુ તણાવ, જેને ખેંચાયેલો ઉદરીય સ્નાયુ પણ કહેવાય છે, એ ઉદર દિવાલના કોઇ એક સ્નાયુને ઇજા છે. જ્યારે સ્નાયુ બહુ ખેંચાય છે ત્યારે સ્નાયુ તણાવ પેદા થાય છે. જ્યારે આવું થાય છે ત્યારે સ્નાયુ તંતુઓ ફાટી જાય છે. સામાન્ય રીતે તણાવ સ્નાયુની અંદર સુક્ષ્મદર્શક ભંગાણ પેદા કરે છે, પરંતુ પ્રસંગોતાપાત, ગંભીર ઇજામાં સ્નાયુ તેના જોડાણમાંથી તૂટી શકે છે.
પ્રાણીઓ
મોટા ભાગના પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં ઋજ ઉદર સ્નાયુઓ સમાન હોય છે. પાણી અને માનવ સ્નાયુ વચ્ચે દેખીતો તફાવત તે છે કે પ્રાણીઓમાં કંડરીય છેદનની સંખ્યા અલગ હોય છે.
નમારીયા
નમારીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. નમારિયા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
ખીમાણા (પાલોદરના વાસ)
ગામમાં સુવિધિનાથ ભગવાનનું જુનું જૈન દેરાસર આવેલું છે.
સંજય કુમાર
નાયબ સુબેદાર સંજય કુમાર (જન્મ ૩ માર્ચ ૧૯૭૬ પરમવીર ચક્ર ) ભારતીય ભૂમિસેનાના સૈનિક અને જુનિયર કમિશન ઓફ઼િસર છે. તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ વીરતા પુરસ્કાર પરમવીર ચક્રથી સન્માનિત કરાયા છે.
જીવનચરિત્ર
કુમારનો જન્મ બિલાસપુર જિલ્લો, હિમાચલ પ્રદેશના કાલોલ બકૈન ગામમાં થયો હતો. સેનામાં જોડાવા પહેલાં તેઓ દિલ્હી ખાતે ટેક્સી ચાલક તરીકે કામ કરતા હતા. સૈન્યમાં પસંદગી પામતાં પહેલાં તેમની અરજી ત્રણ વખત નકારવામાં આવી હતી.
૪ જુલાઈ ૧૯૯૯ના દિવસે તેઓ ૧૩મી પલટણ જમ્મુ અને કાશ્મીર રાઇફલ્સની દિશાશોધક ટુકડીની આગેવાની કરી રહ્યા હતા. તેમનું કાર્ય કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન એરિયા ફ઼્લેટ ટોપ કબ્જે કરવાનું હતું. તે વિસ્તાર પર પાકિસ્તાની સૈનિકોનો કબ્જો હતો. કરાડ પર ચઢાણ કર્યા બાદ તેમની ટુકડી આશરે ૧૫૦ મીટર દૂરના દુશ્મન બંકર દ્વારા કરેલા મશીન ગન ફાયરને કારણે ફસાઈ ગઈ અને આગળ વધતી અટકી ગઈ.
કુમાર તુરત જ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજી ગયા અને એરિયા ફ્લેટ ટોપને કબ્જે કરવાના કાર્યમાં બંકર દ્વારા પડી શકતી મુશ્કેલી પણ આંકી લીધી. તેઓ કરાડની કિનાર સુધી સરકી અને પહોંચી ગયા અને બાદમાં ગોળીઓની ઝડી વચ્ચે બંકર તરફ઼ ધસ્યા. તુરંત જ તેમને બે ગોળી છાતી અને હાથના ભાગે વાગી અને તેઓ લોહીલુહાણ થઈ ગયા.
ગોળીઓના જખમમાંથી લોહી વહેવા છતાં બંકર તરફ઼ ધસવાનું ચાલુ રાખ્યું. હાથોહાથની લડાઈમાં ત્રણ દુશ્મન સૈનિકોને મારી નાખ્યા. ત્યારબાદ તેમણે દુશ્મનની મશીન ગન ઉપાડી લીધી અને બીજા બંકર તરફ઼ ધસ્યા. દુશ્મન સૈનિકો આનાથી ડઘાઈ ગયા અને ભાગવા જતાં કુમારના હાથે માર્યા ગયા. આ બહાદુરીથી પ્રેરાઈને ટુકડીએ એરિયા ફ઼્લેટ ટોપ પર હુમલો કર્યો અને આખો વિસ્તાર કબ્જે કરી લીધો.
અન્ય માધ્યમોમાં
કારગિલ યુદ્ધ પર બનેલ ચલચિત્ર એલઓસી કારગિલમાં અન્ય વાર્તાઓ સાથે કુમારની વાર્તાનું પણ ચિત્રાંકન કરાયું છે. ચલચિત્રમાં કુમારનું પાત્ર પ્રસિદ્ધ અભિનેતા સુનીલ શેટ્ટી ભજવે છે.
પદ વિશેનો વિવાદ
૨૦૧૦માં કુમારને હવાલદારમાંથી બે પદ નીચે લાન્સ નાયક બનાવી દેવામાં આવ્યા. સેનાએ આ વિશે કોઈ કારણ આપવાની ના પાડી. વધુમાં સમાચાર માધ્યમોમાં કુમારને હવાલદાર તરીકે જ સંબોધી હકીકતને છુપાવી. પરમવીર ચક્ર વિજેતા કોઈપણ હોદ્દા પર હોય તેમને સલામ આપવાની હોય છે અને આ જ મુદ્દો કુમાર અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે વિવાદનું કારણ હતો.
કુમારને હિમાચલ પ્રદેશ સરકારે નોકરીની તક આપી અને કદાચ તેઓ સેનાના નિવત્તિ બાદ મળતા લાભો મળવાપાત્ર થયા બાદ તે સ્વીકારે તેવી શક્યતા છે.
જુલાઈ ૨, ૨૦૧૪ના રોજ સંજય કુમાર જુનિયર કમિશન ઓફ઼િસર થયા. એક સમયે જ્યારે તેમને હવાલદારમાંથી લાન્સ નાયક બનાવાયા હતા ત્યારે તેમની બઢતી વિવાદનો મુદ્દો બની હતી, જેમાં ઉચ્ચ અધિકારીઓની દરમિયાનગીરીથી મામલો શાંત થયો હતો. સેનામાં વીરતા પુરસ્કાર મેળવનાર સૈનિકોને બઢતી માટે સમાન જ કાયદા લાગુ પડે છે અને તેમને સાથી સૈનિકોની જેમ જ અનુભવને આધારે જ બઢતી મળે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:પરમવીર ચક્ર વિજેતા શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ શ્રેણી:૧૯૭૬માં જન્મ
સંભેટી
શ્રેણી:વાગરા તાલુકો
છારોડી (તા. સાણંદ)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાણંદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભુગોળ
છારોડી ગામ અમદાવાદથી ૪૧ કિમી દૂર પશ્ચિમમાં આવેલું છે. તે સાણંદથી ૧૫ કિમી અને રાજ્યના પાટનગર ગાંધીનગરથી ૫૧ કિમી દૂર છે. કલાણા (૩ કિમી), ખોડા (૪ કિમી), ઇયાવા (૫ કિમી), ખોરાજ (૬ કિમી), વિરોચનનગર (૭ કિમી) છારોડીની નજીકના ગામો છે.
સરસાવ (તા. કડી)
સરસાવ (તા. કડી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કડી તાલુકાનું આવેલું એક  ગામ છે. સરસાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કડી તાલુકો
કબીરપુર (તા. ગોધરા)
કબીરપુર (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કબીરપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
સરહદ છાપરી (તા. દાંતા)
સરહદ છાપરી (તા. દાંતા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દાંતા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સરહદ છાપરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દાંતા તાલુકો
ગર્જિયાદેવી મંદિર (ઉત્તરાખંડ)
અહીં કારતક સુદ પૂર્ણિમાના દિવસે દર્શન કરવા માટે ભક્તોની ભારે ભીડ જામે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ શ્રેણી:યાત્રાધામ
ઓડાંબીયા
ઓડાંબીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. ઓડાંબીયા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
બગડુ (તા. મહુધા)
બગડુ (તા. મહુધા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મહુધા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બગડુ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મહુધા તાલુકો
કાતર૫રા (તા. ખાંભા)
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કાયાવરોહણ
કાયાવરોહણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા ડભોઇ તાલુકામાં આવેલું એક મોટું તેમ જ ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતું ગામ છે. કાયાવરોહણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કાયાવરોહણ રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ પર વડોદરા અને કરજણ વચ્ચે આવેલા પોર ખાતેથી પૂર્વ દિશામાં રાજ્ય ધોરી માર્ગ દ્વારા જઇ શકાય છે. આ ઉપરાંત ડભોઇ, સાધલી સાથે પણ આ ગામ રાજ્ય ધોરી માર્ગ દ્વારા જોડાયેલ છે. અહીં જવા માટે વડોદરાથી એસટી બસની સગવડ મળે છે.
કાયાવરોહણ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર પુરાતત્વિય મહત્વ ધરાવે છે. અહીંથી ૨જી સદીના સ્થાપત્યો અને શિલ્પો મળી આવ્યા છે.
કાર્વણ ખાતેના શિવ મંદિરો ૧૧-૧૭મી સદી દરમિયાન આક્રમણો વડે નાશ પામ્યા હતા, પરંતુ શિવ લિંગ જળવાઇ રહ્યું હતું.
લાકુલિશ અને કાર્વણ મંદિરો ૧૨મી સદીના પાછલા ભાગમાં હિંદુ સંત કૃપાલવાનંદ દ્વારા ફરી બાંધવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ડભોઇ તાલુકો
દડુકા (તા. સાણંદ)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાણંદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સુરતી
સુરતી એક વિશેષણ રૂપે વપરાતો શબ્દ છે, જેનો અર્થ થાય છે, દક્ષિણ ગુજરાતનાં શહેર 'સુરતને લગતું'. આ શબ્દ નીચેનાંમાંથી કોઈને પણ લાગું પડી શકે છે:
શ્રેણી:સુરત શહેર
કચરાનો પ્રબંધ
right|thumb|બર્કશાઇર, ઇંગ્લેંડમાં બ્લુ વીલી ડબ્બો thumb|કાટમાન્ડુ(નેપાલમાં) કચરાનો પ્રબંધ કચરાનો પ્રબંધ એ,પરિવહન, પ્રક્રિયા, પુન:નિર્માણ કે નિકાલ, અને નકામા પદાર્થોની દેખરેખના સંગ્રહને કહેવાય છે. આ પરિભાષાને સામાન્યરીતે મનુષ્યની ક્રિયાઓથી ઉત્પન્ન થતી વસ્તુઓની સાથે જોડી શકાય, અને આપણા સ્વાસ્થય, વાતાવરણ અને સૌંદર્ય પર તેનો પ્રભાવ ઓછો પડે તે માટે આ હાથ ધરવામાં આવે છે કચરાનો પ્રબંધ સાધનસામગ્રીને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. કચરાના પ્રબંધમાં ઘન, પ્રવાહી, ગેસવાળું કે કિરણોત્સર્ગી પદાર્થ, દરેકને ભિન્ન પદ્ધતિઓ અને કુશળતા ક્ષેત્ર સાથે જોડવામાં આવે છે.
કચરાના પ્રબંધ અભ્યાસો વિકસિત અને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રઓ, શહેરી અને ગ્રામીણ પ્રદેશો, અને આવાસી અનેઔધોગિક નિર્માતાઓ માટે અલગ અલગ છે. મુખ્ય શહેરનાં પ્રદેશોમાં બિન-જોખમી આવાસી અને સંસ્થાગત કચરાનો પ્રબંધ સામાન્યપણે સ્થાનિક સરકારની જવાબદારી થાય છે, જયારે બિનજોખમી વ્યાપારી અને ઔધોગિક કચરોનું પ્રબંધ સામાન્યપણે પેદા કરનારની જવાબદારી થાય છે.
લેન્ડફિલ (પુરાંતની જમીન)
thumb|right|કામ કરતા લેન્ડફિલ સઘનતા વાહન. આધુનિક લેન્ડફિલની રચનાના લક્ષણોમાં લેઅચાટેવાળી પધ્ધતિ જેવી કે માટી કે પ્લાસ્ટિક લાઇનિંગ વસ્તુનો સમાવેશ થાય છે. જામેલા કચરાની સાન્દ્રતા અને સ્થિરતા વધારવા માટે સામાન્ય રીતે તેને સઘન કરાય છે અને જીવાત (જેમ કે ઉંદર કે મોટા ઉંદરો)આકર્ષણને રોકવા માટે તેને ઢાકેલો રાખવામાં આવે છે. અનેક લેન્ડફિલોમાં લેન્ડફિલ ગેસ બહાર કાઢવા માટે લેન્ડફિલ ગેસ ઉતારવાની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. ગેસ લેન્ડફિલના છિદ્રો યુક્ત નળદ્વારા પમ્પ કરીને ગેસ ઇંજનમાં વીજળી ઉત્પાદન માટે બળવામાં આવે છે.
ભસ્મીકરણ
thumb|right|180px|વિયેનામાં સ્પીટ્ટેલ્યુ ઇનસીનેરેશન પ્લાન્ટ. ભસ્મીકરણ એક નિકાલ પદ્ધતિ છે જેમાં કચરાને બળાવું આવે છે. ભસ્મીકરણ અને અન્ય ઉંચા તાપમાનની કચરાની પદ્ધતિ પ્રણાલીને કયારેક "ઉષ્ણતા પદ્ધતિ" પણ કહેવાય છે. ભસ્મીકારકો કચરાને તાપ, ગેસ, વરાળ, અને રાખમાં પરિવર્તિત કરે છે.
વ્યક્તિઓ માટે નાના પ્રમાણમાં અને ઉદ્યોગો માટે મોટા પ્રમાણમાં તેમ બન્ને રીતે ભસ્મીકરણ કામ કરે છે. તે ઘન, પ્રવાહી અને ગેસવાળા કચરોનો નિકાલ કરવામાં ઉપયુક્ત છે. આ માન્ય છે કે તે અમુક જોખમી કચરા પદાર્થો (જેમ કે જૈવિક વૈદ્યકીય કચરો) વ્યાવહારીક નિકાલ પદ્ધતિ છે. ગેસના રૂપે પ્રદૂષકોનું બહાર કાઢવું આ પ્રકારની સમસ્યાઓથી ભસ્મીકરણ કચરા નિકાલની એક વિવાદાસ્પદ પદ્ધતિ છે.
જાપાન જેવા વિરલ ભૂપ્રદેશવાળા દેશોમાં ભસ્મીકરણ સામાન્ય છે કારણકે આ સુવિધાઓને સામાન્યતઃ લેન્ડફિલો જેવા ઘણું ક્ષેત્રપ્રદેશ આવશ્યક નથી. તાપ, વરાળ અને/કે વીજળી ઉત્પાદન માટે કચરાને ભઠ્ઠી કે બૉઇલરમાં બળાવનાર સુવિધાઓ કચરાથી-ઊર્જા(WtE) કે ઊર્જાને-કચરો (EfW) જેવા વ્યાપક નામ છે. ભસ્મીકારકમાં જ્વલન હંમેશાં પરિપૂર્ણ નથી અને ભસ્મીકારકો માંથી બહાર કાઢનાર ગેસમાં સૂક્ષ્મ-પ્રદૂષકો ચિંતાનો વિષયે છે. વિશેષ ચિંતા એ વિષય પર કેન્દ્રિત છે કે ભસ્મીકારકની ભીતર ડાયાક્સિન જેવા કેટલુંક ખંતીલું વસ્તુઓનું સર્જન થઈ શકે છે અને તેવોથી ભસ્મીકારકની આજુબાજુમાં ગંભીર પર્યાવરણીય પ્રભાવ થઈ શકશે. તો બીજી બાજુ આ પદ્ધતિ તાપ પેદા કરી તેને ઊર્જાના રૂપમાં ઉપયોગ કરે છે.
પુનનિર્માણની પદ્ધતિઓ
PVC, LDPE, PP, અને PS (રેસિન ઓળખાણ સંકેતોને જુઓ)નું પણ પુનનિર્માણ સાધ્ય છે તેમ હોવાં છતાં, તેઓ સામાન્યતઃ સંગઠિત થતા નથી. આ વસ્તુઓ સામાન્યતઃ એક જ પદાર્થથી રચાયેલી છે, તેથી તેઓથી નવા ઉત્પાદનોના પુનનિર્માણ તુલનાત્મક રીતે સરળ છે. સંકીર્ણ ઉત્પાદનોનું પુનનિર્માણ (જેવા કે કંપ્યૂટર અને ઇલેક્ટ્રાનિક ઉપકરણ) અધિક મુશ્કેલ છે કારણકે તેમાં વધુ તોડવું અને અલગ પાડવાની જરૂરી છે.
જીવવિજ્ઞાન સંબંધી પુનઃપ્રક્રિયા
thumb|right|સક્રિય છાણનો ઢગલો. પ્રાકૃતિક રીતે ઑર્ગનિક કચરાની વસ્તુઓ જેમ કે, છોડના પદાર્થ, આહારનો ટુકડો અને કાગળના ઉત્પાદનો ને સડવા માટે જીવવિજ્ઞાન સંબંધી ખાતર અને સંક્ષેપીકરણ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પુનનિર્મિત કરી શકાય છે. ફળ રૂપી ઑર્ગનિક વસ્તુને પછી કૃષિ કે બગીચાકામ માટે લીલું ઘાસ કે છાણ રૂપે પુનનિર્માણ કરે છે. વધુમાં, પ્રક્રિયાથી ઉત્પન્ન થતો નકામો ગેસ (જેમ કે મીથેન) ને સંગ્રહ કરીને વીજળી ઉત્પાદન માટે વાપરી શકાય છે. કચરાના પ્રબંધમાં જીવવિજ્ઞાન સંબંધી પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ એ છે કે ઑર્ગનિક વસ્તુઓની સડવાની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયાનું નિયમન કરવું અને વેગ વધારવો.
છાણ કરવું અને સંક્ષેપીકરણની પદ્ધતિઓ અને પ્રૌદ્યોગિકીની મોટી વિવિધતા ઉપલબ્ધ છે જેવોની જટિલતા સરળ ઘરમાં છાણના ઢગલાથી ઔધોગિક પ્રમાણની સમિશ્રિત ગૃહી કચરોની અનુલગ્ન વાસણમાં સંક્ષેપીકરણ સુધી ભિન્ન પ્રકારો છે (યાંત્રિક જીવવિજ્ઞાન વિષયક પદ્ધતિ જુઓ). જીવવિજ્ઞાન સંબંધી વિઘટનની પદ્ધતિઓમાં વાયુસહિત અને વાયુરહિત એમ બે પ્રકાર છે જોકે બન્ને પ્રકારોની મિશ્ર પદ્ધતિઓ પણ ઉપલબ્ધ છે.
ખાતર દ્વારા કચરાના પ્રબંધનું એક ઉદાહરણ કેનડાના ટોરેન્ટોનું, ગ્રીન બિન પ્રોગ્રામ છે જેમાં ગૃહી ઑર્ગનિક કચરાને (જેમ રસોડાનો ભંગાર અને છોડ કાપવા) સમર્પિત પાત્રમાં સંગ્રહ કરીને પછી ખાતર કરવામાં આવે છે.
ઊર્જા પુનઃપ્રાપ્તિ
કચરા માંથી ઉત્પન્ન થતી ઊર્જા સામગ્રીને સીધેસીધું જ્વલન ઇંધન રૂપે વાપરી શકાય કે તેઓને અન્ય પ્રકારના ઇંધન રૂપે પરોક્ષ રીતે વાપરી શકાય. ઉષ્ણતા પદ્ધતિ દ્વારા પુનનિર્માણના વ્યાપ્તિ કચરાને રસોઈ અને ગરમ કરવા માટે ઇંધન તરીકે ઉપયોગ કરવા, ટર્બાઇન માં વીજળી ઉત્પાદન કરવા માટે બોઇલરમાં વરાળ ઉત્પાદન કરનાર ઇંધન તરીકે કામમાં આવે છે. પાઇરોલિસિસ અને ગેસ કરવો આ બન્ને ઉષ્ણતા પદ્ધતિના રૂપો છે જેમાં કચરાની વસ્તુઓને પ્રાણવાયુની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતામાં ઊંચા તાપમાને ગરમ કરે છે. આ પ્રક્રિયા બંધ કરેલા વાસણમાં અધિક દાબમાં સામાન્યતઃ થાય છે. ઘન કચરોનું પાઇરોલિસિસ વસ્તુને ઘન, દ્રવ અને ગેસ ઉત્પાદનમાં બદલાવે છે. અન્ય ઉત્પન્નોમાં દ્રવ અને ગેસને ઊર્જા ઉત્પાદન માટે બાળી શકાય છે. ઘન અવશેષને (કોલસો)ને ત્યારબાદ આગળ સંસ્કાર કરીને સક્રિય કાર્બનને ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે. સેન્દ્રિય વસ્તુઓને સીધેસીધું કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને હાઇડ્રોજનથી પેદા થતો કૃત્રિમ ગેસ (સિનગેસ)માં બદલાવા માટે ગેસ કરવો અને સુધરેલો પ્લાસ્મા આર્ક ગેસ કરવાની પદ્ધતિઓ વાપરાય છે. આ ગેસ પછી વીજળી અને વરાળ તૈયાર કરવા માટે બાળી શકાય છે.
નિવારણ અને દૂર કરવાની પદ્ધતિઓ
કચરાનો પ્રબંધની એક મુખ્ય પદ્ધતિ કચરાની સૃષ્ટિને રોકવું છે, આને કચરાને ઓછું કરવું પણ કહેવાય છે. રોકવાની પદ્ધતિઓમાં વપરાયેલા ઉત્પાદનનો પુનઃ ઉપયોગ, નવું ખરીદવાને બદલે ભાંગેલી વસ્તુઓની દુરસ્તી, ફરી વાપરવાને યુક્ત વસ્તુઓની રચના કરવી (જેમ કે પ્લાસ્ટિક થેલી બદલે કાપડની થેલી), એક વાર વાપરીને ફેંકી શકાય તેવી વસ્તુઓ (જેમ કે ઘરવપરાશની વસ્તુઓ), વસ્તુઓ વાપરવું રોકવા માટે ગ્રાહકોને પ્રોત્સાહિત કરવું, ડબ્બો, પેકેજથી અન્ન/દ્રવ અવશેષ દૂર કરવા... અને એકજ કામ માટે ઓછા પ્રમાણમાં વસ્તુઓના ઉપયોગ કરનાર ઉત્પાદકોની રચના કરવી (ઉદાહરણ, પેય ડબ્બોનું વજન ઓછું કરવું )
કચરો સંભાળવો અને પરિવહન
thumb|right|ઉત્તર અમેરિકામાં નમૂનારૂપ આગળ લોડ કરનાર કચરો ટ્રક. કચરાને સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિઓમાં જુદા દેશ અને પ્રદેશોમાં અલગ અલગ હોય છે. અનેક વાર ગૃહી કચરાની સંગ્રહ સેવાઓ સ્થાનિક સરકાર કે ખાનગી ઉદ્યોગો આપે છે. કેટલાક પ્રદેશોમાં, વિશેષતઃ ઓછા વિકાસિત દેશોમાં, ઔપચારિક કચરા સંગ્રહ કરવાની વ્યવસ્થા નથી. કચરો સંભાળવાની વ્યવસ્થાઓમાં નિમ્નલિખિતનો સમાવેશ થાય છે:
પ્રૌદ્યોગિકીઓ
પરંપરાગત રીતે કચરાના પ્રબંધનો ઉદ્યોગ નવી પ્રૌદ્યોગિકીઓને અપનાવવામાં ધીમું છે. એમાં RFID કાપલી, GPS અને સંગઠિત સોફ્ટવેર પેકેજ થી ગણતરી કે હાથથી ડેટા એન્ટ્રી ઉપયોગ કરવા કરતા ઉત્તમ ગુણના ડેટા સંગ્રહ કરી શકે છે.
કચરાના પ્રબંધની વિભાવના
right|thumb|કચરાના સ્તરીકરણનું ચિત્ર.
કેળવણી અને જાગરૂકતા
કચરો અને કચરાના પ્રબંધના ક્ષેત્રમાં કેળવણી અને જાગરૂકતાની મુખ્યતા સંપત્તિ પ્રબંધની વિશ્વવ્યાપી દૃષ્ટિથી વધારે છે. ટાલેર નિવેદન [[પ્રાકૃતિક સંપત્તિને ]]ખાલી કરવુ અને પર્યાવરણપ્રદૂષણ અને અવનતિનું અપૂર્વ પ્રમાણ અને વેગ વિષયે ચિન્તિત થઈને સમર્થનીયતાને નિવેદન છે. સ્થાનિક, પ્રાદેશિક અને વિશ્વવ્યાપી વાયુ પ્રદૂષણ; ઝેરી કચરાનો સંચય અને વિતરણ; જંગલ, જમીન અને પાણીના વિનાશ અને અવનતિ; ઓઝોન સ્તરની અવનતિ અને "ગ્રીન હાઉસ" દ્વારા તેવા ગેસને બહાર નીકાળવો જેનાથી માનવ અને સહસ્ર અન્ય જીવ જાતના જીવતા રહે, પૃથ્વીની સંપૂર્ણતા અને જીવવિવિધતા, રાષ્ટ્રોની સલામતી અને ભવિષ્ય પેઢીઓના વારસો છે. અનેક વિશ્વવિદ્યાલયોએ પર્યાવરણ પ્રબંધ અને કચરાના પ્રબંધ કાર્યક્રમ ઉદા: કચરો પ્રબંધ વિશ્વવિદ્યાલય યોજના, સ્થાપન કરીને ટાલેર નિવેદન અમલ કર્યો છે. વિવિધ સંસ્થાઓ વિશ્વવિદ્યાલય અને રોજગાર કેળવણીને પ્રોત્સાહન કરે છે, ઉદાહરણ માટે: WAMITAB અને ચાર્ટર્ડ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વેસ્ટ્સ મેનેજમેન્ટ. અનેક સુપર માર્કેટો ખરીદીને વાપરેલા પાત્રોને પોતાના રિવર્સ વેન્ડિંગ મશીનોમાં રાખીને પુન:નિર્માણ શુલ્કથી પૈસા પાછા લેવા માટે ગ્રાહકોને પ્રોત્સાહન કરે છે. તેવી મશીન તૈયાર કરનાર બ્રેન્ડમાં તોમ્રા અને એન્વિપ્કો સ્માવિષ્ટ છે.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:કચરાનો પ્રબંધ
પરેજીયુક્ત આહાર
પરેજીયુક્ત (ડાયટ) આહાર (કે ડાયેટિક આહાર ) તેવા કોઇ પણ આહાર કે પીણા ને કહી શકાય કે જેની બનાવટને થોડાક અંશમાં બદલીને તેને શરીર સુધાર ડાયટના ભાગરૂપ બનાવાઇ હોય. જોકે તેનો સામાન્ય ઉદ્દેશ વજન ઘટાડવા અને શરીરના પ્રકારમાં બદલાવ લાવાનો છે, કેટલીક વાર શરીર સૌષ્ટવ પૂરવણી તરીકે વજન વધારવા અને સ્નાયુ બનાવા પણ તે સહાયરૂપ થાય છે.
પરિભાષા
વધુમાં પરેજીયુક્ત માટે અન્ય શબ્દો અને શબ્દસમૂહો કે જે તેને ઓળખવામાં મદદરૂપ થાય છે અને આવા આહારને વર્ણવે છે તેવા શબ્દો આ મુજબ છે:હળવા  કે હલકા, પતળા , કેલરી રહિત  કે ઓછી કેલરી વાળા , ઓછી ચરબી , ચરબી રહિત , ચરબી મુક્ત , ખાંડ રહિત , ખાંડ વગર ના અને ઝીરો કેલરી. કેટલાક ક્ષેત્રોમાં આ શબ્દસમૂહોનો ઉપયોગ કાયદા દ્વારા નિયંત્રિત કરવા માટે પણ કરાય છે. ઉદાહરણ માટે યુ.એસ (U.S.)ના ઉત્પાદનામાં ઓછી કેલરી વાળા પદાર્થોમાં પ્રત્યેક પીરસવામાં 3 ગ્રામથી વધુ ચરબી ના હોવી જોઇએ અને ચરબી રહિત ના લેબલનો મતલબ પ્રત્યેક પીરસવામાં ૦.5 ગ્રામ કરતા પણ ઓછી ચરબી હોવું જરૂરી છે.
પ્રક્રિયા
પૂર્ણ અનાજના ખોરાકોમાં, કેટલાક ઉચ્ચ ફાઇબર (રેશાયુક્ત) ઘટકો લોટના કાંજીયુક્ત ઘટકોમાંથી થોડાકને અસરકારક રીતે કાઢી મૂકે છે. જોકે કેટલાક ફાઇબરોમાં કેલરી નથી હોતી, જેના પરિણામરૂપ તે અતિરેક વિના કેલરીને ઘટાડે છે. અન્ય પદ્ધતિમાં ઇરાદાપૂર્વક વધુના અન્ય ઓછી કેલરીવાળા ઘટકા નાખવા પર આધારિત છે. જેમ કે પ્રતિકારક કાંજી કે પરેજીયુક્ત ફાઇબર, લોટના કેટલા ભાગાને બદલીને વધુ મહત્વપૂર્ણ કેલરી ઘટાડાને મેળવે છે.
વિવાદ
પરેજીયુક્ત ખોરાક કે જેમાં ખાંડને ઓછી કેલરીવાળા ઘટકો સાથે બદલવામાં આવે છે તે અંગે કેટલાક વિવાદો ઊભા થયા છે જે મુજબ ખાંડની આવેજીમાં જે ખાંડના ધટકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તે પોતે પણ હાનિકારક હોઇ શકે છે. જો આ પ્રશ્નનો સંતાષકારક રીતે ઉકેલાઇ જાય (જે હાલની સંભાવના છે ) તો પણ તે પ્રશ્ન તો ઊભો જ રહે છે આ ફાયદાકારક કેલરી વજનને સંભવિત રીતે ઉતારે છે કે નહીં.
ઓછી ચરબી અને ચરબી રહિત ખોરાકોમાં ચરબીને ખાંડ, લોટ કે અન્ય પૂર્ણ કેલરીવાળા ઘટકો સાથે બદલી દેવામાં આવે છે, અને જો તેમ હોય તો પણ ઘટેલી કેલરીની માત્રા ખૂબ જ ઓછી હોય છે. વધુમાં, પાચનયુક્ત ખાંડ (સાથે જ કોઇ પણ સૂક્ષ્મ પોષકતત્વોનો વધારો)નો વધારો પણ ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
ડેટા (કમ્પ્યુટિંગ)
ડેટા (, અથવા  ; ચોક્કસ રીતે ગોઠવેલા એક અથવા એક કરતાં વધુ ચિહ્નોનો અર્થપૂર્ણ સમૂહ છે.
ડેટા એ માહિતી નથી. ડેટાને માહિતીમાં ફેરવવા માટે પૃથક્કરણ જરુરી છે. ડેટાને માહિતીમાં ફેરવવા માટે ઘણાં પરિબળો જાણવા જરૂરી છે. મેટાડેટા શબ્દ ડેટા વિશેના ડેટા માટે વપરાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:કોમ્પ્યુટર
સિલિગુડી
right|thumb|300x300px|સિલિગુડી : પૂર્વોત્તર ભારતનું પ્રવેશદ્વાર
સિલિગુડી (બંગાળી: শিলিগুড়ি) ભારત દેશના પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યનું એક શહેર છે, જે દાર્જિલિંગ અને જલપાઇગુડી જિલ્લાઓમાં આવેલ છે. રેલવે અને ધોરી માર્ગો દ્વારા અન્ય સ્થળો સાથે સારી રીતે જોડાયેલ હોવાને આ કારણે આ શહેર દાર્જિલિંગ અને સિક્કિમ ખાતેનું વ્યાપાર કેન્દ્ર છે. શણનો વ્યવસાય આ શહેરનો મુખ્ય વેપાર છે.
આ શહેર મહાનંદા નદીના કિનારા પર હિમાલયના તળેટી વિસ્તારમાં આવેલું છે અને જિલ્લામથક જલપાઇગુડી ખાતેથી ૪૨ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે. તે ઉત્તર બંગાળનું એક મુખ્ય વેપાર, પર્યટન, આવાગમન તેમ જ શૈક્ષણિક કેન્દ્ર છે. વર્ષ ૨૦૧૧ની જનગણના મુજબ આ નગરની વસ્તી ૭ લાખ જેટલી હતી. ગુવાહાટી પછી આ ઉત્તરપૂર્વ ભારતનું બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું શહેર છે. તે પશ્ચિમ બંગાળનું એક મહત્વપૂર્ણ વેપાર કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ શહેર ખાતે લગભગ ૨૦ હજાર ભારતીય અને ૧૫ હજાર વિદેશી પ્રવાસીઓ પ્રત્યેક વર્ષે આવે છે. નેપાળ, ભુતાન અને બાંગ્લાદેશ વગેરે પાડોશી દેશો અને અન્ય ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોના લોકો માટે પણ તે હવાઈ, સડક અને રેલ યાત્રા માટેનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેર ચા, ટ્રાન્સપોર્ટ, પ્રવાસન અને ઇમારતી લાકડા માટે પ્રખ્યાત છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળનાં શહેરો અને નગરો
રિસાયક્લિંગ
ઉપયોગી પદાર્થોનો બગાડ અટકાવવા, નવા કાચા માલસામાનનો વપરાશ ઘટાડવા, ઊર્જાનો ઉપયોગ ઘટાડવા, પરંપરાગત કચરાના નિકાલ માટેની જરૂરિયાત ઘટાડીને (વિવિધ પદાર્થો સળગાવવાને કારણે થતું) હવાનું પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને જમીન પૂરાણને કારણે જલ પ્રદૂષણ ઘટાડવા તેમજ શુદ્ધ ઉત્પાદનની તુલનાએ ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન ઘટાડવાના ઉદેશ સાથે વપરાયેલા પદાર્થોને નવા ઉત્પાદનોમાં ફેરવવાની પ્રક્રિયાને રિસાયક્લિંગ કહે છે. રિસાયક્લિંગ એ કચરો ઘટાડવા માટેની આધુનિક પદ્ધતિનું મુખ્ય ઘટક છે અને કચરો અધિશ્રેણી "ઘટાડો, પુનઃઉપયોગ કરો/0}, રિસાયકલ"નો ત્રીજો ઘટક છે.
પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી સામગ્રીમાં ઘણા પ્રકારના કાચ, કાગળ, ધાતુ, પ્લાસ્ટિક, કાપડ, અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. અસરમાં સમાન હોવા છતાં, જૈવિક રીતે વિઘટન પામતો કચરો – જેમ કે ખોરાક અથવા બગીચાનો કચરોના કમ્પોસ્ટિંગ અથવા પુનઃઉપયોગને રિસાયક્લિંગ નથી ગણવામાં આવતું. રિસાયકલ કરી શકાય તેવી સામગ્રીને એકત્રીકરણ કેન્દ્દમાં લાવવામાં આવે છે અથવા કર્બસાઇડમાંથી એકત્રકરવામાં આવે છે, બાદમાં તેની છટણી, સફાઇ અને ઉત્પાદન માટે ઉપયોગમાં લેવાનારા નવા પદાર્થ માટે ફેરપ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
આમ જોવા જઇએ તો, કોઇ એક પદાર્થનું રિસાયક્લિંગ તે જ પદાર્થ માટે નવો પુરવઠો પુરો પાડે છે. દાખલા તરીકે ઓફિસમાં વપરાયેલા કાગળ ઉત્પાદન માટે વધુ પુરવઠો આપશે અને તેવી જ રીતે વપરાયેલા ફોમ્ડ પોલિસ્ટાયરિન વધુ પોલિસ્ટાયરિન આપશે. જો કે ઘણીવાર (કાચા માલસામાન અથવા અન્ય સંસાધનમાંથી તે જ પ્રોડક્ટના ઉત્પાદનની તુલનાએ) રિસાયક્લિંગ કરવું ઘણું મુશ્કેલ અથવા મોંઘું હોય છે. માટે ઘણી પ્રોડક્ટ અથવા સામગ્રીના રિસાયક્લિંગમાં અલગ મટિરીયલના ઉત્પાદનમાં તેનો પુનઃઉપયોગ સંકળાય છે (દા.ત. પેપરબોર્ડ). રિસાયક્લિંગનું અન્ય સ્વરૂપ જટીલ પ્રોડક્ટ્સમાંથી નિશ્ચિત પદાર્થોનો બચાવ કરવાનું છે. આવા પદાર્થોના આંતરિક મૂલ્ય (દા.ત. કાર બેટરીમાંથી કલાઇ અથવા કમ્પ્યુટર કમ્પોનન્ટ્સમાંથી સોનું કાઢવું)અથવા તેમના ઝેરી સ્વભાવને (દા.ત. વિવિધ સામગ્રીમાંથી પારો દૂર કરવો અને તેનો પુનઃઉપયોગ કરવો) કારણે તેમનો બચાવ કરવામાં આવે છે.
સમીક્ષકો રિસાયક્લિંગના ખચર્ની સામે તેના ચોખ્ખા આર્થિક અને પર્યાવરણીય લાભ અંગે મતભેદ ધરાવે છે અને સૂચવે છે કે રિસાયક્લિંગની હિમાયત ઘણીવાર બાબતે વધુ ગંભીર બનાવે છે અને પુષ્ટી પૂર્વાગ્રહથી પીડાય છે. ખાસ કરીને વિવેચકોએ દલીલ કરી છે કે કચરાના એકત્રીકરણ અને પરિવહન  પર કરવામાં આવતો ખર્ચ ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં બચેલા ખર્ચ અને ઊર્જા કરતા ઘણી વધુ છે. વધુમાં રિસાયક્લિંગને કારણે લોગિંગ, માઇનિંગ અને નવા ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા અન્ય ઉદ્યોગોમાં ઉભી થનારી બેકારી રિસાયક્લિંગ ઉદ્યોગને કારણે ઉભી થયેલી રોજગારી કરતા વધુ છે. વધુમાં પેપર પલ્પ જેવી સામગ્રીને માત્ર અમુક વખત જ રિસાયકલ કરી શકાય છે. રિસાયક્લિંગની હિમાયત આ તમામ દાવાઓને પડકારે છે અને દલીલોની માન્યતા બંને પક્ષોના વિવાદને વધુ ઘેરો બનાવે છે.
પ્રારંભિક રિસાયક્લિંગ
રિસાયક્લિંગ માનવ ઇતિહાસમાં ખૂબ જ લાંબા સમયથી ઊપયોગમાં લેવામાં આવતી પદ્ધતિ છે, જેના પૂરાવા ઇ.સ. પૂર્વે 400માં પ્લેટોના સમયથી મળે છે. રાખ, તૂટેલા સાધનો અને માટીના વાસણો જેવા પ્રાચીન ઘરગથ્થુ કચરા અંગેનું પુરાતત્વીય સંશોધન દર્શાવે છે કે આ સમય દરમિયાનના જયારે સ્ત્રોત ખૂબ જ મર્યાદિત હોવાને કારણે નવી સામગ્રીની ગેરહાજરીમાં નકામી વસ્તુઓનો પુનઃઊપયોગ વધારે પ્રમાણમાં કરવામાં આવતો હતો.
ઔદ્યોગિક યુગ પૂર્વેના સમયમાં યુરોપમાં જસત અને અન્ય ધાતુઓના ભંગારને એકઠો કરીને તેને પુનઃ ઊપયોગમાં લેવા માટે તેને ગાળવામાં આવતો હોવાના પૂરાવાઓ મળે છે. બ્રિટનમાં પણ લાકડા અને કોલાસાનો ભૂકો અને રાખ ડસ્ટમેન દ્વારા એકઠા કરીને તેને ઈંટ બનાવવામાં મુખ્ય ઘટક તરીકે ડાઉનસાયકલ કરવામાં આવતા હતા. કાચા માલ તરીકે નવી સામગ્રીને બદલે પુનઃઊપયોગમાં લેવામાં આવતી સામગ્રીને કારણે થતા આર્થિક લાભ તેમજ ખૂબ જ મોટા પ્રમાણમાં વસતિ ગીચતા ધરાવતા વિસ્તારમાં પણ કચરાના નિકાલની જાહેર વ્યવસ્થાના અભાવ વસ્તુના પુનઃઊપયોગ માટેના મહત્ત્વના પરિબળો ગણી શકાય. ઈ.સ. 1813 માં બેન્જામિન લોએ યોર્કશાયરના બેટલી શહેરમાં કાપડના નકામા ટુકડાઓમાંથી ‘શોડી’ અને ‘મન્ગો’ પ્રકારનું ઊન બનાવવાની પ્રક્રિયા વિકસાવી. આ મટીરીયલ નવા ઉન સાથે પુનઃઊપયોગમાં લેવામાં આવતા કાપડને ઊપયોગમં લઇને તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. વેસ્ટ યોર્કશાયરનો શોડી ઉદ્યોગ બેટલી અને ડ્યુઝબરી જેવા નગરોમાં 19મી સદીથી પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ સુધી અસ્તિત્વમાં રહ્યો હતો.
યુદ્ધ સમયનું રિસાયક્લિંગ
વિશ્વયુદ્ધ ઊપરાંત વિશ્વમાં પરિવર્તન લાવનારી આ પ્રકારની અન્ય ઘટનાઓને કારણે ઉભી થયેલી સ્ત્રોતની અછતને કારણે રીસાયકિલંગને ખૂબ જ ઉત્તેજન મળ્યું હતું. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, યુદ્ધમાં જોડાયેલા દરેક દેશમાં દેશદાઝને ધ્યાનમાં રાખીને ધાતુઓની વસ્તુઓને દાનમાં આપવા તથા કાપડને સાચવી રાખવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી હતી. યુદ્ધ સમયે ચાલુ કરવામાં આવેલી સ્ત્રોતની સાચવણીની પ્રવૃત્તિ યુદ્ધ પછી પણ કુદરતી સ્ત્રોતની વિપુલતા નહીં ધરાવતા જાપાન જેવા કેટલાક દેશોમાં ચાલુ રાખવામાં આવી.
વિશ્વયુદ્ધ બાદનું રિસાયક્લિંગ
ઊર્જાની વધતી જતી કિંમતને કારણે 1970ના દાયકામાં રિસાયક્લિંગમાં મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કરવામાં આવ્યું. નવા ઉત્પાદનની સરખામણીએ એલ્યુમિનિયમના રિસાયક્લિંગમાં માત્ર 5% ઊર્જાનો ઉપયોગ થાય છે, જયારે કાચ, કાગળ અને અન્ય ધાતુઓમાં આ પ્રમાણ આટલું ઓછું ન હોવા છતાં જયારે કાચી સામગ્રી તરીકે જે તે વસ્તુઓનો પુનઃઉપયોગ કરવામાં આવે છે ત્યારે ખૂબ જ ઓછી ઊર્જાનો ઉપયોગ થાય છે. સમગ્ર અમેરિકામાં ન્યુજર્સીના વડૂબરી શહેરે સૌ પ્રથમ વખત રિસાયક્લિંગને ફરજિયાત બનાવ્યું. 1970ના દાયકાના પ્રારંભના વર્ષોમાં રોઝ રોવાની આગેવાની હેઠળ કચરા અને પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓને એકસાથે એકઠી કરી શકાય તે માટે કચરાના વ્યવસ્થાપન અંગેના વાહનની પાછળ રિસાયક્લિંગ ટ્રેલર જોડવાનો વિચાર અમલમાં આવ્યો. અન્ય નગરો અને શહેરોએ પણ આ વ્યવસ્થાને અનુસરવાનું શ કર્યું અને આજે અમેરિકાના ઘણાં શહેરોમાં રિસાયક્લિંગ જરૂરિયાત બની ગયું છે.
1987માં મોર્બો 4000 નામની નૌકામાં કચરો ન્યૂ યોર્કથી ઉત્તર કેલિફોર્નિયા લઇ જવામાં આવ્યો, જેને ત્યાં સ્વીકારવામાં ન આવ્યો. ત્યાંથી આ કચરો બેલિઝ લઇ જવામાં આવ્યો, જે ત્યાં પણ સ્વીકારાયો નહી. અંતે આ કચરો ન્યૂ યોર્ક પાછો લાવવામાં આવ્યો, જયાં તેને સળગાવીને નિકાલ કરવામાં આવ્યો. આ ઘટનાને કારણે મિડિયામાં કચરાના નિકાલ અને રિસાયક્લિંગ અંગે ખૂબ જ ઊગ્ર ચર્ચાઓ કરવામાં આવી. આ ઘટનાનો ઊલ્લેખ ઘણી વખત 1990ના દાયકાના રિસાયક્લિંગના "હિસ્ટેરીયા"ને પેદા કરવાના સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે.
પુરવઠો
રિસાયક્લિંગનો કાર્યક્રમ ચાલુ રહી શકે તે માટે રિસાયકલ કરી શકાય તેવા પદાર્થોનો ખૂબ જ મોટો અને લાંબા સમય સુધી ચાલે તેવો સાતત્યપૂર્ણ પુરવઠો હોવો ખૂબ જ જરૂરી છે. આ પ્રકારના પુરવઠાના સર્જન માટે ત્રણ કાનૂની વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. રિસાયક્લિંગનું ફરજિયાત એકત્રીકરણ, કન્ટેઈનરને જમા કરાવવાનો કાયદો અને પ્રતિબંધને નકાર. ફરજિયાત એકત્રીકરણ શહેરોના રિસાયક્લિંગનું લક્ષ્યાંક નક્કી કરે છે, જેમાં સામાન્ય રીતે નક્કી કરેલી તારીખ સુધીમાં શહેરના કચરાનો નક્કી કરેલો ભાગ રિસાયક્લિંગમાં લઈ આવવો. આ લક્ષ્યાંકને પાર પાડવાની જવાબદારી શહેરની રહેલી છે.
સરકારી આદેશ મુજબની માગ
રિસાયકલ કરી શકાય તેવી વસ્તુઓની માગ વધે તેમજ જળવાઇ રહે તે માટે કાયદાનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારના કાયદાની ચાર પદ્ધતિઓ અમલમાં છેઃ પુનઃ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી વસ્તુઓના લઘુતમ ઉપયોગનો આદેશ, ઉપયોગના દર, ખરીદી, પુનઃઉપયોગ કરાયેલી વસ્તુઓનું લેબલિંગ. પુનઃઉપયોગમાં લેવામાં આવતી વસ્તુઓના લઘુતમ ઉપયોગ અંગેના આદેશ અને ઉપયોગ દરને કારણે ઉત્પાદકને તેની કામગીરીમાં વસ્તુઓના પુનઃઉપયોગની ફરજ પાડવા દ્વારા માંગમાં સીધો જ વધારો થાય છે. વસ્તુઓના ઉપયોગના આદેશમાં એવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે છે કે કેટલીક નવી વસ્તુઓના ઉત્પાદનમાં નિશ્ચિત પ્રમાણમાં વસ્તુઓનો પુનઃઉપયોગ કરવામાં આવે. વપરાશ દર વધારે સાનુકૂળ વિકલ્પ છેઃ આ વિકલ્પમાં ઉદ્યોગને પોતાનો લક્ષ્યાંક ગમે ત્યારે પૂરો કરવાની અથવા તો વેચાઇ શકે તેવી ક્રેડિટ સામે રિસાયક્લિંગ બદલવાની સુવિધા મળે છે. આ બંને પદ્ધતિઓનો વિરોધ કરનારાઓ રીપોર્ટીંગની જરૂરીયાતમાં થતા અનેકગણા વધારા તરફ ધ્યાન દોરતાં એવો દાવો કરે છે કે આ પ્રકારના નિયમો ઉદ્યોગો માટેની જરી સાનુકૂળતા છીનવી લે છે.
એકત્રીકરણ
સામાન્ય કચરામાંથી પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓના એકત્રીકરણ માટે અનેકવિધ પદ્ધતિઓનો અમલ કરવામાં આવ્યો છે. આ પદ્ધતિઓ સામાન્ય લોકોની સગવડ અને સરકારની અનુકૂળતા અને ખર્ચના દાયરામાં રહીને કરવામાં આવે છે. સંગ્રહની મુખ્ય ત્રણ કક્ષા છેઃ "ડ્રોપ-ઓફ સેન્ટર", "બાય-બેક સેન્ટર" અને "કર્બસાઈડ કલેકશન".
ડ્રોપ-ઓફ સન્ટર્સમાં કચરો પેદા કરનારે આ વસ્તુઓને સ્થાપિત કે હરતાં ફરતાં મધ્યસ્થ સ્થાન અથવા તો પ્રોસેસગ પ્લાન્ટ સુધી લઇ જવી પડે છે. આ પદ્ધતિ સૌથી સરળ છે પરંતુ તેમાં રિસાયકલ કરવામાં આવતી વસ્તુઓનું એકત્રીકરણ ઓછું હોવા ઉપરાંત અનિશ્ચિત પણ હોય છે. બાય-બેક સેન્ટર્સ ડ્રોપ ઓફ સેન્ટર્સથી એ રીતે અલગ પડે છે કે તેમાં સાફ કરવામાં આવેલી રિસાયકલ થઇ શકે તેવી વસ્તુઓની ખરીદી કરવામાં આવે છે અને આ રીતે ઉપયોગ અને સાતત્યપૂર્ણ પુરવઠો પૂરો પાડવા માટે સ્પષ્ટ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. પ્રોસેસ બાદની સામગ્રીને વેચીને તેમાંથી નફો પણ મેળવી શકાય છે. બાય-બેક સેન્ટર્સને આર્થિક દ્રષ્ટિએ યોગ્ય બનાવવા માટે સરકારી સબસીડી જરી બને છે કારણકે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ નેશન સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ એસોસિયેશન મુજબ એક ટન સામગ્રીના પ્રોસેસિંગ માટે 50 અમેરિકન ડોલરનો ખર્ચ થાય છે, જયારે તેના પુનઃ વેચાણથી માત્ર 30 અમેરિકન ડોલર મેળવી શકાય છે.
કર્બસાઈડ કલેક્શન (એકત્રીકરણ)
કર્બસાઈડ કલેકશનમાં ઘણી વિભિન્ન પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે, જે રીસાયકલ થઇ શકે તેવી વસ્તુઓને અલગ કરવાની અને તેની સફાઇની બાબતમાં અન્ય પદ્ધતિથી અલગ પડે છે. મુખ્ય કક્ષામાં મિશ્રિત કચરા, રિસાયકલ થઇ શકે તેવી વસ્તુઓના સંમીશ્રણ અને સ્થળ પર અલગ કરવાનો કરવાનો સમાવેશ થાય છે. કચરો ઉપાડવાનું કાર્ય કચરો એકત્રિત કરનાર વાહન દ્વારા કરવામાં આવે છે.
સ્પેકટ્રમના એક છેડે મિશ્રિત કચરો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે, જેમાં બાકીના કચરા સાથે મિકસ થયેલી હોય તેવી તમામ પ્રકારની રિસાયકલ થઇ શકે તેવી વસ્તુઓ એકત્ર કરવામાં આવે છે અને મધ્યસ્થ છટણી કેન્દ્ર પર તેમાંથી ઈચ્છીત વસ્તુઓ છૂટી પાડીને તેને સાફ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા મોટા પ્રમાણમાં પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓના સંગ્રહમાં પરીણમે છે, ખાસ કરીને કાગળ જે પુનઃઉપયોગમાં લેવા માટે ખૂબ જ ગંદા હોય છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયાના કેટલાક ફાયદા પણ છેઃ શહેરના વહીવટી તંત્રને અલગથી પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓના એકત્રીકરણ વ્યવસ્થા માટે નાણાં ખર્ચવા પડતા નથી અને લોકોમાં આ અંગે શિક્ષણની પણ જરીયાત ઉભી થતી નથી. વસ્તુઓની છટણી મધ્યસ્થ કેન્દ્રમાં થતી હોવાને કારણે પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓમાં કરવો જરી ફેરફાર સરળતાથી થઇ શકે છે. મિશ્રિત અથવા તો સિંગલ-સ્ટ્રીમ સિસ્ટમમાં, પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓ એકસાથે જ હોય છે પરંતુ તેને બાકીના કચરાથી અલગ રાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં એકત્રીકરણ બાદની સફાઇની જરૂરીયાતમાં ઘટાડો થાય છે પરંતુ તેના માટે કઇ વસ્તુઓને પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેમ છે તે અંગે લોકજાગૃતિ હોવી ખૂબ જરૂરી છે.
અન્ય એક વૈકલ્પિક પદ્ધતિ છે સ્ત્રોત પર જ છટણી, જેમાં એકત્રીકરણ પહેલાં જ દરેક વસ્તુની સફાઇ કરીને છટણી કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં એકત્રીકરણ બાદની છટણીની સૌથી ઓછી જરૂર ઉભી થાય છે. અને પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓ શુદ્ધતમ સ્વપમાં પેદા થાય છે, પરંતુ દરેક સામગ્રી અલગ-અલગ રીતે એકત્ર કરવામાં આવતી હોવાને કારણે એકત્રીકરણની કામગીરીનો ખર્ચ વધી જાય છે. આ પદ્ધતિમાં લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટેનો બહોળો પ્રચાર-પ્રસાર કાર્યક્રમ જરૂરી બને છે, જે પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓના પ્રદૂષણને રોકવા માટે સફળ થવો અનિવાર્ય છે. મિશ્રિત કચરાના એકત્રીકરણની પદ્ધતિમાં છટણી માટેના ઊંચા ખર્ચનો સમાવેશ થતો હોવાથી સ્ત્રોત પરની છટણીની પદ્ધતિને વધારે પસંદગી આપવામાં આવે છે. જોકે, છટણીની ટેકનોલોજીમાં થયેલી પ્રગતિને કારણે ખર્ચમાં ઘણો ઘટાડો થયો છે - સ્ત્રોત પર છટણી કરવાની પદ્ધતિ અપનાવેલા ઘણાં વિસ્તારોએ હવે મિશ્રિત કચરાના એકત્રીકરણની પદ્ધતિ અપનાવી છે.
છટણી
પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓને મિશ્રિત અવસ્થામાં એકત્ર કરીને મધ્યસ્થ એકત્રીકરણ સુવિધા કેન્દ્ર પર લઇ ગયા બાદ વિવિધ પ્રકારની સામગ્રીની છટણી કરવી પડે છે. આ પ્રક્રિયા ઘણાં તબક્કામાં કરવામાં આવે છે, જેમાંથી કેટલાક તબક્કામાં ઓટોમેટીક પ્રક્રિયાનો પણ સમાવેશ થાય છે જે એક ટ્રક જેટલા સામાનની છટણી માત્ર એકાદ કલાક જેટલા સમયમાં કરી શકે છે. કેટલાક પ્લાન્ટમાં સામગ્રીની છટણી ઓટોમેટીક રીતે કરી શકાય છે, જેને સિંગલ-સ્ટ્રીમ રિસાયકલિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રકારના પ્લાન્ટ અસ્તિત્વ ધરાવતા હોય તેવા વિસ્તારોમાં પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓમાં લગભગ ૩૦ ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે.
સૌ પ્રથમ પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી સામગ્રીને મિશ્રિત અવસ્થામાં વાહનમાંથી ઉતારીને એક જ સ્તરમાં પથરાયેલા કન્વેયર બેલ્ટ પર મૂકવામાં આવે છે. આ તબક્કામાં કોરૂગેટેડ ફાયબરબોર્ડના મોટા ટુકડાઓ અને પ્લાસ્ટિકની થેલીઓને હાથે વિણીને દૂર કરવામાં આવે છે, કારણ કે તેના કારણે મશીન જામ થઇ શકે છે. ત્યારબાદ, ઓટોમેટિક મશીનરી પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓને તેના વજન પ્રમાણે હળવા વજનના કાગળ અને પ્લાસ્ટિકને વધારે વજન ધરાવતા કાચ અને ધાતુઓથી અલગ પાડે છે. કાર્ડબોર્ડને પેપરથી અલગ કરવામાં આવે છે અને સૌથી સામાન્ય ગણવામાં આવતા પ્લાસ્ટિક પીઇટી (#1) અને એચડીપીઇ (#2)ને એકત્ર કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારની છટણી મોટાભાગે હાથથી કરવામાં આવે છે, પરંતુ કેટલાક છટણી કેન્દ્રોમાં તેને ઓટોમેટિક પણ બનાવવામાં આવી છેઃ સ્પેકટ્રોસ્કોપિક સ્કેનરનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના કાગળ અને પ્લાસ્ટિકને તેની વેવલેન્થના આધારે અલગ કરવા માટે કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ દરેક પ્રકારની સામગ્રીને યોગ્ય એકત્રીકરણ ચેનલ તરફ મોકલવામાં આવે છે.
લોખંડ, સ્ટીલ અને ટીન-પ્લેટેડ સ્ટીલના ડબાઓ "(ટિન કેન)" જેવી લોહ ધાતુઓને અલગ કરવા માટે પ્રબળ ચુંબકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. બિનલોહયુકત ધાતુઓને અલગ કરવા માટે મેગ્નેટિક ઈડી કરન્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમાં ફરતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર એલ્યુમિનિયમના ડબામાં ઈલેકટ્રીક કરન્ટ પેદા કરે છે, જે ડબામાં મેગ્નેટિક ઈડી કરન્ટ પેદા કરે છે. આ મેગ્નેટિક ઈડી કરન્ટનો વિશાળ ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા પ્રતિકાર થાય છે અને એલ્યુમિનિયમના ડબા અન્ય સામગ્રીથી અલગ થઇ જાય છે. અંતે, કાચને તેના વિવિધ કલર જેમ કે બદામી, લીલા વગેરેને આધારે હાથથી જ અલગ કરવામાં આવે છે.
ખર્ચ-લાભ પૃથક્કરણ
રિસાયક્લિંગ આર્થિક રીતે કાર્યક્ષમ છે કે નહીં તે અંગે વિવાદ છે. લેન્ડફીલ ખર્ચમાં ઘટાડો થતો હોવાને કારણે મહાનગરપાલિકાઓને રિસાયક્લિંગ પ્રોગ્રામના અમલમાં ઘણીવાર નાણાકીય ફાયદો દેખાય છે. ટેકનિકલ યુનિવર્સિટી ઓફ ડેન્માર્કે હાથ ધરેલા અભ્યારમાં એવું જાણવા મળ્યું કે 83 ટકા કિસ્સાઓમાં ઘરગથ્થુ કચરાના નિકાલમાં રિસાયક્લિંગ સૌથી કાર્યક્ષમ પદ્ધતિ છે. જો કે, ઈ.સ. 2004માં ડેનિશ એન્વાયરમેન્ટલ એસેસમેન્ટ ઈન્સ્ટીટ્યુટે એવું તારણ કાઢ્યું હતું કે, એલ્યુમિનિયમ સહીતના પીણાંના કન્ટેઈનરના નિકાલ માટે દહન (વૈજ્ઞાનિક ઢબે કચરો બાળવો) સૌથી કાર્યક્ષમ પદ્ધતિ હતી.
નાણાકીય કાર્યક્ષમતા આર્થિક કાર્યક્ષમતાથી અલગ છે. રિસાયક્લિંગના આર્થિક પૃથક્કરણમાં અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા એકસટર્નાલીટીઝ (બાહ્યતત્વો) તરીકે ઓળખાવવામાં આવતા વ્યકિતને વ્યકિતગત વ્યવહાર બહાર થતા હોય તેવા કિંમત ના આંકી શકાય તેવા ખર્ચ અને ફાયદાનો સમાવેશ થાય છે. દા.ત. હવાના પ્રદૂષણમાં ઘટાડો અને ગ્રીનહાઉસ ગેસનો નિકાલ, લેન્ડફીલ સાઈટમાં જોખમી કચરામાં ઘટાડો, ઉર્જાના વપરાશમાં ઘટાડો અને કચરા અને સંસાધનના વપરાશમાં ઘટાડો, જે પર્યાવરણને નુકસાન કરતી ખનન અને જંગલ કાપવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો કરે છે. આશરે 4,000 જેટલા ખનિજોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી 100 ખનિજોને સામાન્ય ગણવામાં આવ્યા છે, જયારે બીજા સકડો ખનિજો અન્યની સરખામણીએ સામાન્ય ગણવામાં આવ્યા છે અને બાકીના ખનિજોને અલભ્ય માનવામાં આવ્યા છે. જો રિસાયક્લિંગ કરવામાં ન આવે તો કલાઈનો ઉપયોગ 2037 સુધી કરી શકાય તેમ છે, ઈન્ડિયમ અને હાફિનયમ બંને 2017માં ખતમ થઇ જશે અને ટર્બિયમ તો 2012 પહેલાં જ નહીં હોય. એકસટર્નાલિટીઝને સમાવી લે તેવા ટેકસ અથવા સબસીડી જેવા મેકેનિઝમ વિના ભલે સમાજ પર તેનો ખર્ચ નાંખવામાં આવતો હોય તો પણ ઉદ્યોગો તેને નજરઅંદાજ કરશે. આ પ્રકારના બિન-નાણાકીય ફાયદાઓને આર્થિક રીતે સાંપ્રત બનાવવા માટે, હિતધારકો રિસાયકલ્ડ સામગ્રીની માગમાં વધારો થાય તે માટે કાનૂની પગલાં માટે માંગણી કરી રહ્યા છે. ધ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેકશન એજન્સી (ઈપીએ) એ રિસાયક્લિંગની તરફેણ કરતાં જણાવ્યું છે કે રિસાયક્લિંગ માટેના પ્રયાસોથી 2005માં દેશના કાર્બન ઉત્સર્જનમાં 49 મિલિયન મેટ્રિક ટનનો ચોખ્ખો ઘટાડો નોંધાયો હતો. યુનાઈટેડ કિંગડમમાં વેસ્ટ એન્ડ રીસોર્સિસ એકશન પ્રોગ્રામે જણાવ્યું હતું કે ગ્રેટ બિ્રટેનના રિસાયક્લિંગના પ્રયત્નોને પરિણામે દર CO2 ઉત્સર્જનમાં દર વર્ષે 10-15 મિલિયન ટનનો ઘટાડો થાય છે. વધારે વસતિ ગીચતા ધરાવતા પ્રદેશોમાં મોટા પાયે ઉત્પાદનનો લાભ મળતો હોવાને કારણે આવા પ્રદેશોમાં રિસાયક્લિંગ વધારે કાર્યક્ષમ બને છે.
રિસાયક્લિંગને આર્થિક રીતે યોગ્ય અને પર્યાવરણીય રીતે કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે કેટલીક જરૂરીયાતો પૂરી કરવી જ રહી. આ જરૂરીયાતોમાં પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓનો પૂરતો સ્ત્રોત, વેસ્ટ સ્ટ્રીમમાંથી આ સામગ્રીને અલગ કરી શકે તેવી વ્યવસ્થા, નજીકમાં એવું કારખાનું જે સામગ્રીને પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકે અને પુનઃઉત્પાદિત વસ્તુઓની માગની શકયતાઓનો સમાવેશ થાય છે. છેલ્લી બે જરૂરીયાતોને ઘણી વખત નજર અંદાજ કરવામાં આવે છે - એકત્રિત સામગ્રીના ઉપયોગ માટે ઔદ્યોગિક બજાર અને ઉત્પાદિત વસ્તુઓ માટે ગ્રાહક બજાર આ બંને સિવાય રિસાયક્લિંગ અધુરું છે અને માત્ર એકત્રીકરણ જ છે. ઘણાં અર્થશાસ્ત્રીઓ રિસાયક્લિંગ સેવા પૂરી પાડવા માટે સરકાર તરફથી પ્રમાણસરના હસ્તક્ષેપની તરફેણ કરે છે. આ પ્રકારના વિચાર ધરાવતા અર્થશાસ્ત્રીઓ કદાચ પ્રોડકટના નિકાલને એકસટર્નાલિટીઝ તરીકે જુએ છે અને તેના પરીણામે એવી દલીલ કરે છે કે આ દ્વીધા ઉકેલવામાં સરકાર જ સૌથી વધારે સક્ષમ છે. જોકે, મ્યુનિસિપલ રિસાયક્લિંગ અંગેના લેસીઝ ફેર વિચારો પ્રોડકટના નિકાલને ગ્રાહકો મૂલ્ય સમજતા હોય તેવી સર્વિસ તરીકે ઓળખાવે છે. મુકત-બજારનો સિદ્ધાંત કદાચ ગ્રાહકોની પસંદગીને વધારે અનુકૂળ આવે કારણ કે નફો મેળવવા માંગતા વ્યવસાય સરકારની સરખામણીએ ઉચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતી વસ્તુઓ કે સેવા પૂરી પાડવામાં વધારે લાભ જુએ છે. વધુમાં અર્થશાસ્ત્રીઓ થોડી કે એક્સ્ટર્નાલિટીઝ વગરના કોઇ પણ બજારમાં સરકારની દરમિયાનગીરીની વિરોધમાં હંમેશા સલાહ આપે છે.
પુનઃઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓનો વેપાર
તેવી જ રીતે, વાયવ્ય અમેરિકાના પ્રદેશોને પુનઃપ્રક્રિયા કરવામાં આવેલાં છાપાંનું બજાર મેળવવામાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે અને તેના મુખ્ય કારણે આ પ્રદેશમાં આવેલી સંખ્યાબંધ પલ્પ મિલ્સ અને એશિયાના બજારોની નિકટતા ગણી શકાય. જોકે, અમેરિકાના બીજા પ્રદેશોમાં વપરાયેલી ન્યુઝપ્રિન્ટની માગમાં ઘણો જ ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. અમેરિકાના કેટલાક રાજયોમાં રિસાયકલબેન્ક કાર્યક્રમ હેઠળ લેન્ડફીલ સાઈટની જગ્યામાં ઘટાડો કરવાના હેતુથી મ્યુનિસિપાલિટી પાસેથી નાણાં મેળવીને વસ્તુઓના પુનઃવપરાશ માટે લોકોને કૂપનથી ચૂકવણી કરવામાં આવે છે, કારણ કે લેન્ડફીલ સાઈટ માટેની જગ્યા ખરીદવી પડે છે. આ રાજયો સિંગલ સ્ટ્રીમ પ્રોસેસનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેમાં તમામ પ્રકારની સામગ્રીની છટણી સ્વયંસંચાલિત રીતે થાય છે.
વિવેચન
વસ્તુઓને પુનઃપ્રક્રિયા કરીને ઉપયોગમાં લેવામાં સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે મોટા ભાગની વસ્તુઓનું ઉત્પાદન કરતી વખતે તેની ડિઝાઈનમાં તેના પુનઃવપરાશને ધ્યાનમાં લેવાતો નથી. સસ્ટેઈનેબલ ડિઝાઈનના ખ્યાલનો ઉદ્દેશ આ સમસ્યાનો ઉકેલ છે અને આ ખ્યાલ પ્રથમ વખત આર્કિટેક્ટ વિલિયમ મેકડોનોફ અને કેમિસ્ટ માઈકલ બ્રૌગાર્ટના પુસ્તક "Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things "માં કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ચૂકવ્યું હતું કે દરેક વસ્તુ (અને તેના માટે જરૂરી તમામ પેકેજિંગ )ની દરેક કોમ્પોનેન્ટ માટેની કલોઝ્ડ-લૂપ સાયકલની માપણી કરવામાં આવેલી હોવી જોઇએ - જ દર્શાવે કે જૈવિકવિઘટન કે વારંવારની પુનઃપ્રક્રિયા પછી દરેક કોમ્પોનેન્ટ પોતાની કુદરતી અવસ્થામાં પાછો ફરી શકશે કે નહીં.
પુનઃપ્રક્રિયામાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા ઘણા લોકપ્રિય મુદ્દાઓની ટીકા-ટીપ્પણી નીચે મુજબ છે.
ઊર્જાની બચત
રિસાયક્લિંગ દ્વારા ઊર્જાની કેટલી બચત થાય છે તે અંગે પણ વિવાદ છે. એનર્જી ઈન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (ઈઆઈએ) તેની વેબસાઈટ પર જણાવે છે કે, "નવા સામગ્રીની જગ્યાએ વપરાયેલા કાગળના ઉપયોગથી નવા કાગળનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે તો પેપર મિલ લગભગ 40 ટકા જેટલી ઊર્જાની બચત કરી શકે છે." કેટલાક વિવેચકો એવી પણ દલીલ કરે છે કે સામગ્રીને પુનઃઉપયોગમાં લઇને નવી વસ્તુઓના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયામાં આ સામગ્રીને પરંપરાગત લેન્ડફીલ સાઈટમાં નિકાલ કરવાની પ્રક્રિયા કરતાં વધારે પ્રમાણમાં ઊર્જા વપરાય છે. આ દલીલ પુનઃપ્રક્રિયા કરીને ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી વસ્તુઓના એકત્રીકરણની કર્બસાઈડ એકત્રીકરણ પદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ દલીલ કરવામાં આવતી હોવાનું માની શકાય કારણ કે આ પદ્ધતિમાં સામગ્રીના એકત્રીકરણ માટે સામાન્ય કચરો લઇ જતી ટ્રક સિવાય અન્ય એક વેસ્ટ ટ્રકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જયારે રિસાયક્લિંગની તરફેણ કરનારો વર્ગ જણાવે છે કે જયારે પુનઃપ્રક્રિયા કરીને ઉત્પાદન સામગ્રી તરીકે વાપરવામાં કાગળને એકત્ર કરવામાં આવે છે ત્યારે લાકડા અથવા તો લોગિંગ ટ્રકનો ઉપયોગ તેમાંથી દૂર થાય છે.
કચરાના નિકાલમાં કેટલા પ્રમાણમાં ઊર્જાનો વપરાશ થાય છે કે ઊર્જા ઉત્પન્ન થાય છે નિશ્ચિત આંક જાણવો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. કેટલા પ્રમાણમાં ઊર્જાનો ઉપયોગ થાય છે તેનો આધાર પુનઃપ્રક્રિયા કરીને ઉત્પાદન સામગ્રી તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવનાર વસ્તુઓ અને સમગ્ર પ્રક્રિયાના પ્રકાર પર રહેલો છે. જયારે પુનઃપ્રક્રિયા દ્વારા એલ્યુમિનિયમનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે ત્યારે નવી સામગ્રીના ઉપયોગથી કરવામાં આવતા ઉત્પાદન કરતાં ઘણી ઓછી ઊર્જાનો વપરાશ થતો હોવાનું સ્વીકારાયું છે. ઈપીએ જણાવે છે કે, "બોકસાઈટમાંથી કરવામાં આવતા એલ્યુમિનિયમના ઉત્પાદનની સરખામણીએ એલ્યુમિનિયમના ડબા પર પુનઃપ્રક્રિયા કરવાથી લગભગ 95 ટકા જેટલી ઊર્જાની બચત થાય છે."
જાહેર નીતિના વિશ્લેષક જેમ્સ વી ડીલોન્ગ દર્શાવે છે કે રિસાયક્લિંગ પણ ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા છે અને ઘણી પ્રક્રિયામાં ઊર્જાની બચત કરતાં વપરાશ વધારે થાય છે. ઊર્જાના વપરાશથી વધારે રિસાયક્લિંગમાં નકામી વસ્તુઓના ઉત્પાદનમાં નાણાં અને શ્રમની પણ જરૂર પડતી હોવાનું તેમણે નાધ્યું છે. આ પ્રક્રિયા નૂતન કાચી સામગ્રીમાંથી કરવામાં આવતા ઉત્પાદન કરતાં વધારે કાર્યક્ષમ હોવી જોઇએ અને પરંપરાગત કચરાના નિકાલની પદ્ધતિ રિસાયક્લિંગ કરતાં વધારે શ્રેષ્ઠ ગણી શકાય.
નાણાંની બચત
રિસાયક્લિંગ દ્વારા થતી નાણાંની ખરેખર બચત રિસાયક્લિંગ પ્રોગ્રામની કાર્યક્ષમતા પર આધારિત છે. ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ લોકલ સેલ્ફ-રિલાયન્સે એવી દલીલ કરી છે કે રીસાયકિલંગનો ખર્ચ લેન્ડફીલની ફી અને સમુદાય દ્વારા કરવામાં આવતા રિસાયકલના પ્રમાણ સહિતના ઘણાં પરીબળો પર રહેલો છે. જયારે સમુદાય તેના એકત્રીકરણના સમયપત્રક અને અથવા ટ્રકની વ્યવસ્થામાં પરીવર્તન કરીને નકામી વસ્તુઓની પરંપરાગત વ્યવસ્થામાં ઉમેરો કરવાને બદલે રિસાયક્લિંગને તેના વિકલ્પ તરીકે જોવાનું ચાલુ કરે ત્યારે જ સમુદાય રીસાયકિલંગ દ્વારા નાણાંની બચત કરી શકતો હોવાનું સંસ્થાએ નાધ્યું છે.
ઘણાં કિસ્સાઓમાં, પુનઃપ્રક્રિયા કરીને ઉત્પાદનમાં વાપરવામાં આવનારી સામગ્રીની કિંમત નવી કાચી સામગ્રી કરતાં વધી જાય છે. નવા પ્લાસ્ટિક રેઝિનની કિંમત પુનઃવપરાશમાં લેવાતા રેઝિન કરતાં 40 ટકા જેટલી ઓછી છે. વધુમાં, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેકશન એજન્સી (ઈપીએ)એ 15 જુલાઈથી 2 ઓગસ્ટ 1991 દરમિયાન શુદ્ધ કુલેટની કિંમતના અભ્યાસ બાદ શોધી કાઢ્યું કે ટનદીઠ સરેરાશ કિંમત 40-60 ડોલર હતી, જયારે યુએસજીએસનો અહેવાલ દર્શાવે છે કે 1993થી 1997 દરમિયાન કાચી સિલિકાની કિંમત ટન દીઠ 17.33 ડોલર અને 18.10 ડોલરની વચ્ચે હતી.