cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ઉષા ઉપાધ્યાય
જીવન
તેમનો જન્મ ગુજરાતના ભાવનગર શહેરમાં ૭ જૂન ૧૯૫૬ના દિવસે થયો હતો. તેઓએ ગુજરાતી વિષયમાં અનુસ્નાતક (એમ.એ.) સુધીનો અભ્યાસ કર્યો અને પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી. તેઓ ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં પ્રાધ્યાપિકા રહ્યા હતા અને અમદાવાદ ખાતે મ.દે. મહાવિદ્યાલયમાં ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત તેઓ ગુજરાતી લેખક મંડળના ઉપપ્રમુખ છે.
સાહિત્ય સર્જન
ગુજરાતી ભાષામાં નાટકો, નિબંધો, કવિતાઓ અને વાર્તાઓ તેમણે આપી છે.
પુરસ્કાર
તેમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી બટુભાઇ ઉમરવાડિયા પારિતોષિક તેમજ ઉત્તર પ્રદેશ હિંદી સંસ્થાન, લખનૌ તરફથી ભગિની નિવેદિતા પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.
સમસ્તીપુર જિલ્લો
સમસ્તીપુર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. સમસ્તીપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય સમસ્તીપુર ખાતે આવેલું છે. સમસ્તીપુર જિલ્લો દરભંગા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
સહરસા જિલ્લો
સહરસા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. સહરસા જિલ્લાનું મુખ્યાલય સહરસા ખાતે આવેલું છે. સહરસા જિલ્લો કોસી વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
સીયા (તા. ધાનેરા)
સીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. સીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, મગફળી, રાયડો, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી અને એ.ટી.એમ. જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
રણ કાચબો
રણકાચબો (Desert tortoise)એ પૃથ્વી પર જોવા મળતું એક પ્રાણી છે. પ્રાણીઓમાં કાચબા મુખ્યત્વે બે જાતના હોય છે. કાચબા પાણીમાં રહેનારા તેમ જ જમીન પર રહેનારા એમ બે જાતના હોય છે.
ઉત્તર અમેરિકા ખાતે જોવા મળતો રણકાચબો લાંબા સમય સુધી પાણી વિના રહી શકે છે. તે ૯ થી ૧૫ ઇંચ લંબાઈ ધરાવતો હોય છે. તેનું આયુષ્ય ૮૦ વર્ષ જેટલું લાંબુ હોય છે.
રણ કાચબાની પીઠ ઘુમ્મટ આકારની અને અન્ય કાચબાઓ કરતાં વધુ ઉપસેલી હોય છે. તેની પીઠ પર લીલા રંગનું કવચ હોય છે. આ કાચબો જમીનમાં દર બનાવીને રહે છે, આથી જમીન ખોદવા માટે તેના આગલા પગના નહોર ચપટાં હોય છે. રણમાં થતી થોર પ્રજાતિની વનસ્પતિઓ તેનો મુખ્ય ખોરાક છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પ્રાણીઓ શ્રેણી:કાચબો
દિગન્ત ઓઝા
દિગન્ત બાલચન્દ્ર ઓઝા (જન્મ: ૨૫ ઓક્ટોબર ૧૯૩૯) ગુજરાતી ભાષાના નવલકથાકાર અને પત્રકાર છે.
તેમણે એસ.એસ.સી. સુધીનો અભ્યાસ કર્યો છે. તેઓ નવા પડકાર, ચિત્રરંજન તથા આજના તંત્રી રહી ચૂક્યા છે અને હાલમાં જનસત્તાના કૉ-ઑર્ડિનેટર તંત્રી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
અવુકાના બૌદ્ધ પ્રતિમા
અવુકાના પ્રતિમા એ બુદ્ધની ઊભી પ્રતિમા છે જે ઉત્તર મધ્ય શ્રીલંકાના કેકીરવામાં આવેલી છે. ૪૦ ફીટ (૧૨ મીટર) ઊંચી આ પ્રતિમા પાંચમી સદીમાં વિશાળ ગ્રેનાઈટના પથ્થરમાંથી કોતરી કાઢવામાં આવી હતી. તે અભય મુદ્રાના એક ભિન્ન સ્વરૂપને દર્શાવે છે અને ખુબ જ શુક્ષ્મ રીતે કોતરેલા વસ્ત્રો પણ ધરાવે છે. ધાતુસેન રાજાના સમયમાં કોતરાયેલ આ પ્રતિમા શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી વચ્ચેની સ્પર્ધાનું પરિણામ છે. હવે તે એક જાણીતું પર્યટન સ્થળ છે.
સ્થળ અને દેખાવ
અવુકાના પ્રતિમા ઉત્તર મધ્ય શ્રીલંકાના કેકીરવા નજીકના અવુકાના અથવા ઔકાના ગામમાં આવેલ છે. તે કાળા વેવા સરોવર નજીક અને તેની તરફ દ્રષ્ટિ હોય એમ બનાવવામાં આવેલ છે. વિશાળ ગ્રેનાઈટના પથ્થરની એક બાજુની સપાટી પર કોતરી કાઢવામાં આવેલ આ પ્રતિમા પથ્થરથી અલગ કરવામાં આવી નથી. પાછળના ભાગે તેને પથ્થર સાથે તેને જોડી રાખવામાં આવેલ છે જેથી તે પ્રતિમાને આધાર આપવામાં મદદ કરે. જોકે જે આસન પર બુદ્ધની પ્રતિમા છે તેને કમળ ના આકારમાં અલગથી કોતરી પ્રતિમા નીચે બેસાડવામાં આવેલ છે. માત્ર પ્રતિમાની ઊંચાઈ ૩૮ ફીટ ૧૦ ઇંચ (૧૧.૮૪ મીટર) છે જયારે આસન સાથે ગણતા કુલ ઊંચાઈ ૪૨ ફીટ (૧૩ મીટર) થાય છે. આ પ્રતિમા પૂર્વે વિશાળ મંદિર અથવા મુર્તિગૃહમાં હતી જેના અવશેષો આજે પ્રતિમાની સામે છે. તેની દીવાલો ઈંટ અને પથ્થરની બનેલી હતી અને ૭૪ ફીટ (૨૩ મીટર) લાંબા અને ૬૩ ફીટ  (૧૯ મીટર) પહોળા ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલ છે.
વિશેષતાઓ
thumb|260x260px|અવુકાના બૌદ્ધ પ્રતિમા પ્રાચીન શ્રીલંકાના શ્રેષ્ઠ ઊભી બૌદ્ધ પ્રતિમાઓમાં અવુકાના પ્રતિમાની ગણના થાય છે. આ પ્રતિમા પર ગાંધાર અને અમરાવતીની મૂર્તિપરંપરાની અસર દેખાય છે. મૂર્તિ પરના વસ્ત્ર ચુસ્ત રીતે પહેરેલા દર્શાવાયા છે જેમાં શરીરની આકૃતિ સ્પષ્ટ થાય છે. શ્રીલંકાની બૌદ્ધ પરંપરા મુજબ જમણો ખભો આ વસ્ત્રોમાં ખુલ્લો જયારે ડાબો ખભો ઢાંકેલો છે. ટટ્ટાર શરીરમાં ડાબા હાથ વડે ખભા પર વસ્ત્ર પકડી રાખેલ હોય તેમ છે. જમણો હાથ જમણા ખભા સુધી ઉપર ઉઠાવેલો છે અને હથેળી ડાબી બાજુ ફેરવેલી છે. આ સ્થિતિને આશિષ મુદ્રા કહે છે જે અભય મુદ્રાનો જ એક ભિન્ન પ્રકાર છે.
બાંધકામ
આ પ્રતિમા પાંચમી સદીમાં રાજા ધાતુસેનના આદેશથી બાંધવામાં આવેલ હોવાનું મનાય છે. અન્ય મત મુજબ બારના નામના વ્યક્તિ દ્વારા બંધાયેલ પણ મનાય છે. આ પ્રતિમા જેવી જ એક પ્રતિમા નજીકના સસ્સેરુવામાં પણ આવેલી છે. એક માન્યતા મુજબ ગુરુ-શિષ્ય વચ્ચેની સ્પર્ધા રૂપે બંને પ્રતિમા બનાવવામાં આવેલી હતી જેમાં જે પ્રથમ બનાવી લે તેણે ઘંટ વગાડી જાણ કરવાની હતી. ગુરુએ પ્રથમ પૂર્ણ કરી ઘંટ વગાડ્યો. આથી જ સસ્સેરુવાની પ્રતિમા અધુરી રહી હોવાનું મનાય છે. કેટલાક ઇતિહાસકારોને આ વાર્તા સાચી લાગી પણ તે માત્ર એક માન્યતા છે. ખરેખર સસ્સેરુવાની પ્રતિમા અવુકાનાની પ્રતિમા કરતા ૪૦૦ વરસ પૂર્વે દેવનામ પ્રિય તિસ્સા દ્વારા બાંધવામાં આવેલી.
વર્તમાન સ્થિતિ
આ સ્થળ હવે જાણીતું પર્યટન સ્થળ છે. આ સ્થળ પરની સુવિધાઓમાં પુરાતત્વ વિભાગ અને નાગરિક રક્ષા દળ દ્વારા વધારો કરવામાં આવેલો છે.
વધુ વાચન માટે
શ્રેણી:એશિયા શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ
લખીસરાય જિલ્લો
લખીસરાય જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. લખીસરાય જિલ્લાનું મુખ્યાલય લખીસરાય ખાતે આવેલું છે. લખીસરાય જિલ્લો મુંગેર વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
નામચી
નામચી ભારત દેશના ઉત્તરપૂર્વ ભાગમાં આવેલા સિક્કિમ રાજ્યના દક્ષિણ સિક્કિમ જિલ્લાનું એક નગર છે. નામચીમાં દક્ષિણ સિક્કિમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
વળા રજવાડું
વળા રજવાડું અથવા વલ્લભીપુર રજવાડું ૧૯૪૮ સુધી બ્રિટિશ શાસન સમયનું ભારતનું એક રજવાડું હતું, જેનું કેન્દ્ર વલ્લભીપુર હતું. રજવાડાંના છેલ્લા શાસકે ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮ના રોજ ભારત સંઘમાં ભળી જવા માટે કરાર પર સહી કરી હતી.
ઇતિહાસ
વળા રજવાડાંની સ્થાપના ૧૭૪૦માં ઠાકોર સાહેબ અખેરાજજીએ ભાવનગર રજવાડાની નજીક તેમના જોડિયા ભાઇ વિસાજી માટે કરી હતી. તે સૌરાષ્ટ્રના ઘણાં નાનાં રાજ્યોમાંનું એક હતું. તેમાં ૪૦ ગામોનો સમાવેશ થતો હતો. ૧૯૦૩-૦૪માં તેની વસ્તી ૧૩,૨૮૫ અને ૧૯૨૧માં તેની વસ્તી ૧૧,૩૮૬ વ્યક્તિઓની હતી.
આ રજવાડું બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીની કાઠિયાવાડ એજન્સી હેઠળ આવતું હતું.
શાસકો
રાજ્યના શાસકો ગોહિલ રાજપૂત હતા, જેઓ ઠાકુર સાહેબ કહેવાતા હતા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
મીનું એડનવાળા
મીનું દોરાબ એડનવાળા (૨૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૭) ગુજરાતી નિબંધકાર અને પ્રાધ્યાપક છે.
જીવન
તેમનો જન્મ પુણેમાં થયો હતો. મુંબઈની ન્યુ ઈરા હાઈસ્કૂલમાંથી તેઓએ મૅટ્રિકની પરીક્ષા ઉત્તીર્ણ કરી અને ૧૯૪૮માં વિલ્સન કૉલેજમાંથી (બોમ્બે યુનિવર્સિટી) અંગ્રેજી વિષય સાથે બી.એ. અને ૧૯૫૪માં અમેરિકાની નોર્થ-વેસ્ટર્ન યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એસ. તથા ૧૯૫૬માં રાજ્યશાસ્ત્રમાં પીએચ.ડી.ની ઉપાધિ મેળવી. તેઓ હાલમાં વિસ્કોન્સિની લૉરેન્સ યુનિવર્સિટીમાં રાજ્યશાસ્ત્ર વિભાગમાં પ્રાધ્યાપક (નિવૃત્ત) છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ
લીંબોદરા (ધુંધા)
લીંબોદરા (ધુંધા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લીંબોદરા (ધુંધા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
વિંઝાણ (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
તનસુખરાય ઓઝા
સર્જન
‘ભૂકંપ’ (૧૯૫૮) એમનો પ્રલય ને ક્રાંતિના ભાવોને આલેખતો કાવ્યસંગ્રહ છે. ‘પાયલ’ (૧૯૫૮) ગીતસંગ્રહ છે. ‘તાંડવ’ (૧૯૫૯), ‘ચંદ્ર’ (૧૯૫૯) તથા ખંડકાવ્યોનો સંગ્રહ ‘પુદગલ’ (૧૯૭૦) એ એમના કાવ્યરચનાના અન્ય ગ્રંથો છે. સામયિકોમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા એમના વિવેચનલેખો અગ્રંથસ્થ છે.
સ્ત્રોત
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ
ભુંભલી (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વસ્તી
ઇ.સ. ૧૮૮૧માં ભુંભલીની વસ્તી ૧૫૬૩ હતી.
સંદર્ભ
આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પ્રકાશન માંથી માહિતી ધરાવે છે.
મન્ગન
મન્ગન ભારત દેશના ઉત્તરપૂર્વ ભાગમાં આવેલા સિક્કિમ રાજ્યના ઉત્તર સિક્કિમ જિલ્લાનું એક નગર છે. મન્ગનમાં ઉત્તર સિક્કિમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
મધુબની જિલ્લો
મધુબની જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. મધુબની જિલ્લાનું મુખ્યાલય મધુબની ખાતે આવેલું છે. મધુબની જિલ્લો દરભંગા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
મુજફ્ફરપુર જિલ્લો
મુજફ્ફરપુર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. મુજફ્ફરપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય મુજફ્ફરપુર ખાતે આવેલું છે. મુજફ્ફરપુર જિલ્લો તિરહુત વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
કમલ વોરા
કમલ વોરા (જ. ૧૯ મે ૧૯૫૦) એ ભારતના મુંબઈ શહેરમાં રહેતા એક ગુજરાતી ભાષાના કવિ અને સંપાદક છે. તેઓ 'એતદ્' નામના એક ગુજરાતી સાહિત્યિક ત્રૈમાસિક સામાયિકના તંત્રી છે.
જીવન
કમલ વોરાનો જન્મ ૧૯ મે ૧૯૫૦ના રોજ રાજકોટ, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. ૨૦૧૦ થી નૌશીલ મેહતા સાથે મળી તેઓ 'એતદ્' નામનું એક ગુજરાતી સાહિત્યિક ત્રૈમાસિક સામાયિકનું સંપાદન કરે છે જેની સ્થાપના સુરેશ જોષી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેઓ સાહિત્ય અકાદમીના ગુજરાતી સલાહકાર બોર્ડના સભ્ય હતા.
સર્જન
૧૯૭૧ થી તેમની કવિતાઓ સામાયિકોમાં છપાવાની શરૂઆત થઈ. તેમનો પહેલો કાવ્ય સંગ્રહ 'આરવ' ૧૯૯૧ માં છપાયો હતો, ત્યાર બાદ 'અનેકએક' (૨૦૧૨) અને 'વૃદ્ધશતક' (૨૦૧૫) સંગ્રહો પ્રકાશિત થયા. તેમની કવિતાઓ હિંદી, મરાઠી બંગાળી, કન્નડ અને અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત થઈ છે અને ઇન્ડિયન લીટરેચર જર્નલ, શિકાગો રીવ્યુ, એન્થોલોજી ઓફ એશિયન પોએટ્સ, મ્યુઝ ઈન્ડિયા ઇત્યાદિમાં પ્રસિદ્ધ થઈ છે. પ્રવીણ પંડ્યા સાથે મળિને તેમણે 'આધુનિક ભારતીય કવિતા' પુસ્તકનું સહસંપાદન કરેલ છે.
પુરસ્કારો
તેમને તેમના પુસ્તક 'અનેકએક' (૨૦૧૨) માટે ૨૦૧૬નો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તેમના પુસ્તક 'આરવ'ને ઉમાશંકર જોષી પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૨૦૨૨માં તેમને ૨૦૨૦ના વર્ષનો ગંગાધર રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ
કમલા નેહરુ
કમલા નેહરુ (૧ ઓગસ્ટ ૧૮૯૯ – ૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૩૬) એક ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળકાર અને ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુનાં પત્ની હતાં. તેમની પુત્રી ઈન્દિરા ગાંધી ભારતના પ્રથમ મહિલા વડા પ્રધાન હતા.
પ્રારંભિક જીવન અને લગ્ન
કમલાનો જન્મ ૧ ઓગસ્ટ, ૧૮૯૯ના રોજ રાજપતિ અને જવાહર મુલ અટલ કૌલના ઘરે થયો હતો, જેઓ જૂની દિલ્હીના કાશ્મીરી પંડિત પરિવારમાંથી આવતા હતા. તેઓ ચાર ભાઈ–બહેનોમાં સૌથી મોટા સંતાન હતા. તેમને બે ભાઈઓ ચાંદ બહાદુર કૌલ અને કૈલાસ નાથ કૌલ તથા એક બહેન સ્વરૂપ કાત્જુ હતા.
કમલાએ ૧૬ વર્ષની ઉંમરે જવાહરલાલ નહેરુ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. જવાહરલાલ નેહરુએ પોતાની આત્મકથામાં પોતાની પત્નીનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે "મેં તેને લગભગ નજરઅંદાજ કરી દીધી હતી." કમલાએ નવેમ્બર ૧૯૧૭માં એક બાળકી 'ઇન્દિરા પ્રિયદર્શિની'ને જન્મ આપ્યો હતો, જેમણે પાછળથી તેમના પિતાના સ્થાને વડાપ્રધાન તરીકે અને કોંગ્રેસ પક્ષના વડા તરીકે સ્થાન મેળવ્યું હતું.
હરિલાલ ગાંધી આંદોલન ૧૯૩૧
રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં કમલા હરિલાલ ગાંધી સાથે સંકળાયેલા હતા. ૧૯૩૧ની અસહકારની ચળવળમાં તેમણે અલ્હાબાદમાં મહિલા જૂથોની આગેવાની કરી વિદેશી કાપડ અને દારૂ વેચતી ચોકીઓ સામે ધરણાનું આયોજન કર્યું હતું. જ્યારે જવાહરલાલ નેહરુની જાહેર ભાષણ આપવા માટે ધરપકડ કરવામાં આવી ત્યારે તેણીએ તે ભાષણ વાંચવા માટે તેમની જગ્યા લીધી હતી. અંગ્રેજોને ટૂંક સમયમાં જ ખ્યાલ આવી ગયો કે કમલા નહેરુએ તેમના માટે કેવો ખતરો ઊભો કર્યો હતો અને સમગ્ર ભારતના મહિલા જૂથોમાં તેઓ કેટલા લોકપ્રિય બન્યા હતા. સરોજિની નાયડુ, નહેરુનાં માતા અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની અન્ય મહિલાઓ સાથે સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થવા બદલ તેમની બે પ્રસંગોએ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે પોતાના ઘરમાં સ્વરાજ ભવનમાં એક દવાખાનું શરૂ કર્યું હતું, જેમાં ઘાયલ કાર્યકરો, તેમના પરિવારો અને અલ્હાબાદ (હવે પ્રયાગરાજ)ના અન્ય રહેવાસીઓની સારવાર માટે કેટલાક ઓરડાઓને કોંગ્રેસ ડિસ્પેન્સરીમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના મૃત્યુ પછી, મહાત્મા ગાંધીએ અન્ય અગ્રણી નેતાઓની મદદથી તેમની સ્મૃતિમાં આ દવાખાનાને 'કમલા નહેરુ મેમોરિયલ હોસ્પિટલ' તરીકે ઓળખાતી હોસ્પિટલમાં પરિવર્તિત કર્યું હતું.
કમલા નહેરુએ કસ્તુરબા ગાંધી સાથે ગાંધીજીના આશ્રમમાં થોડો સમય વિતાવ્યો હતો, જ્યાં તેમણે સ્વાતંત્ર્ય સેનાની જયપ્રકાશ નારાયણની પત્ની પ્રભાવતી દેવી સાથે ગાઢ મિત્રતા કેળવી હતી.
અવસાન
૨૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૬ના રોજ સ્વિટ્ઝરલેન્ડના લુસાનેમાં ક્ષય રોગને કારણે કમલાનું અવસાન થયું, જેમાં તેમની પુત્રી અને સાસુ તેમની સાથે હતા. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષો દરમિયાન કમલા અવારનવાર બીમાર રહેતા હતા અને તેમને સારવાર માટે સ્વિટ્ઝરલેન્ડના સેનેટોરિયમમાં લઈ જવામાં આવતા હતા, જોકે તબિયતમાં સુધારો થતાં તેઓ ભારત પાછા ફરતાં હતા. ૧૯૩૫ની શરૂઆતમાં કમલાની તબિયત ફરી બગડતાં સુભાષચંદ્ર બોઝ તેમને બાડનવાઇલર (દક્ષિણ જર્મની) લઇ ગયા હતા અને સારવાર માટે સેનેટોરિયમમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના પતિ (પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ) તે સમયે ભારતની જેલમાં હતા. તેમની તબિયત લથડતાં, નહેરુને જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા અને ઓક્ટોબર ૧૯૩૫માં જર્મની લઈ જવામાં આવ્યા હતા. શરૂઆતમાં કમલાની તબિયતમાં સુધારો થયો હતો, પરંતુ ૧૯૩૬માં તે ફરીથી બગડવા લાગી હતી અને ફેબ્રુઆરીમાં તેમનું અવસાન થયું હતું. કમલાના મૃત્યુ પછી ઉમેરવામાં આવેલા એક પ્રકરણમાં પોતાની આત્મકથાના પ્રસ્તાવનામાં નહેરુએ જણાવ્યું છે કે તેઓ ભાંગી પડ્યા હતા અને થોડા મહિનાઓ સુધી શોકમાં રહ્યા હતા.
વિરાસત
કમલા નહેરુ મેમોરિયલ હોસ્પિટલ એન્ડ રિજયોનલ કેન્સર સેન્ટર, કમલા નહેરુ પ્રાણી સંગ્રાહલય (ઇન્દોર), કમલા નહેરુ કોલેજ (દિલ્હી યુનિવર્સિટી), કમલા નહેરુ ડિગ્રી ઇવનિંગ કોલેજ (બેંગ્લોર), કમલા નહેરુ ડિગ્રી ઇવનિંગ કોલેજ (બેંગ્લોર), કમલા નહેરુ કોલેજ ફોર વિમેન (જોધપુર), કમલા નહેરુ પાર્ક (પુણે), કમલા નહેરુ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (સુલતાનપુર), કમલા નહેરુ કોલેજ (કોરબા), કમલા નહેરુ વિમેન્સ કોલેજ (ભુવનેશ્વર), કમલા નહેરુ પોલિટેકનિક (હૈદરાબાદ), શ્રી રામદેવબાબા કમલા નેહરુ એન્જિનિયરિંગ કોલેજ (નાગપુર), કમલા નેહરુ મેમોરિયલ વોકેશનલ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ વતનપ્પલ્લી (કેરળ) અને શશાંક કમલા નહેરુ ગર્લ્સ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ (ભોપાલ) જેવી સંખ્યાબંધ સંસ્થાઓનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
પાકિસ્તાનમાં કરાંચીમાં કમલા નહેરુના નામ પર એક રસ્તો છે.
પ્રસાર માધ્યમોમાં
કમલા કૌલ (નહેરુ) ૧૯૮૬માં આવેલી ભારતીય દસ્તાવેજી ફિલ્મ છે, જેનું નિર્દેશન આશિષ મુખરજીએ કર્યું છે. ભારત સરકારના ફિલ્મ વિભાગ દ્વારા નિર્મિત તે તેમના જીવન અને યોગદાનની ઝાંખી પૂરી પાડે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:૧૯૩૬માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૮૯૯માં જન્મ
કારતક સુદ ૧૦
કારતક સુદ ૧૦ને ગુજરાતીમાં કારતક સુદ દશમ, કારતક સુદ દસમી અથવા કારતક સુદ દસમ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના પહેલા મહિનાનો દશમો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના આઠમાં મહિનાનો દશમો દિવસ છે.
ગળી વિદ્રોહ
right|thumb|350x350px| બંગાળમાં એક (બિકાનેર ડાય) ફેક્ટરી, ૧૮૬૭ ગળી વિદ્રોહ એ બંગાળના ખેડૂતોની ચળવળ હતી અને આગળ જઈ ઈ.સ. ૧૮૫૯માં એક વિદ્રોહમાં પરિણમી.
વિદ્રોહના કારણો
બંગાળમાં ઈ. સ. ૧૭૭૭થી ગળીનું વાવેતરની શરૂ થયું હતું. લુઇસ બોનાર્ડ નામના એક ફ્રેન્ચ વ્યક્તિએ ભારતમાં આ વાવેતર લાવ્યું હતું. તે કદાચ બંગાળનો પહેલો ગળી વાવેતર કરાવનાર હતો. તેમણે ચંદનનગર (હુગલી) નજીક તાલદંગા અને ગોલપરા ખાતે ગળીની ખેતી શરૂ કરાવી હતી. યુરોપમાં વાદળી રંગની વધતી માંગને અને બંગાળના નવાબો બ્રિટીશ સત્તા હેઠળ દબાયેલા હોવાથી વ્યાવસાયિક રીતે ગળીનું વાવેતર વધુને વધુ નફાકારક બન્યું. બર્દવાન (વર્ધમાન), બાંકુડા, બીરભૂમ, ઉત્તર ૨૪ પરગણા અને જેસોર (હાલના બાંગ્લાદેશ)ના વિશાળ ક્ષેત્રમાં ગળીનું વાવેતર લાગુ કરવામાં આવ્યું. ગળી વાવેતર કરનારાઓએ ખેડૂતોને અન્નનો પાક બદલે ગળી રોપવા માટે જોર કરી મનાવ્યા. તેઓને ખૂબ ઊંચા વ્યાજ પર નાણા ધીર્યા, જેને દાદોન કહેવામાં આવતું. એકવાર ખેડૂતે આવું ધીરાણ લીધા પછી તે આખી જિંદગી તેના કરજ હેઠળ રહેતો અને તેના અનુગામીએ પણ તેનું વ્યાજ ચુકવવું પડતું. ગળી રોપવાથી ખેડૂતોને કોઈ પણ નફો થતો નહિ. વાવેતર કરનારાઓ દ્વારા ખેડૂતોને ચૂકવવામાં આવેલ ભાવ નજીવા હતા, તે બજાર ભાવના માત્ર ૨.૫૦% હતા. ખેડૂતોને વાવેતર કરાવનાર તરફથી કોઈ રક્ષણ મળતું નહી. જો ખેડૂતો વાવેતર કરનારની વાત ન માને તો તેમની ધીરેલી સંપત્તિનો કબ્જો લેવાતો અથવા તેમની માલમિલ્કત નષ્ટ કરવામાં આવતી. સરકારના કાયદાઓ વાવેતર કરનારાઓની તરફેણ કરનારા હતા. ઈ. સ. ૧૮૩૩ માં એક અધિનિયમ દ્વારા, વાવેતર કરનારાઓને દમન કરવા માટે મુક્ત હાથ આપવામાં આવ્યો. જમીનદારો પણ વાવેતર કરાવનારાઓની સાથે હતા. આ સખત જુલમ હેઠળ, ખેડૂતોએ બળવો કર્યો.
બંગાળી મધ્યમ વર્ગએ ખેડૂતોને પૂરા દિલથી ટેકો આપ્યો. બંગાળી બૌદ્ધિક હરીશચંદ્ર મુખર્જીએ તેમના અખબાર ધ હિન્દુ પેટ્રિએટમાં ગરીબ ખેડૂતની દુર્દશા વર્ણવી હતી. આ દશા અલબત્, દીનબંધુ મિત્ર લિખિત નાટક નીલ દર્પણમાંની પરિસ્થિતિનું ચિત્રણ જ હતી. તેમના નાટકે એક મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો હતો. પાછળથી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા ભારતીયોમાં આંદોલનને નિયંત્રિત કરવા માટે આ નાટક પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
વિદ્રોહ
thumb| ઉત્તર ૨૪ પરગણામાં મંગોલગંજ ઈન્ડિગો કુથી આ વિદ્રોહને નિર્દયતાથી દાબી દેવામાં આવ્યો હતો. અંગ્રેજ સરકાર અને જમીનદારો દ્વારા સમર્થિત પોલીસ અને સૈન્યના મોટા દળોએ નિર્દયતાથી સંખ્યાબંધ ખેડૂતોની કતલ કરી. અંગ્રેજ પોલીસે ક્રૂરતાથી ગળી વિદ્રોહી નેતા બિશ્વનાથ સરદાર ઉર્ફે બિશે દાકતને અસ્સનનગર, નદિયામાં મુકદમા પછી ફાંસી આપવામાં આવી. કેટલાક ઇતિહાસકારોનો અભિપ્રાય છે કે અવિભાજિત બંગાળના તેઓ પ્રથમ શહીદ હતા. આમ છતાં વિદ્રોહ બંગાળમાં એકદમ લોકપ્રિય હતો, જે લગભગ આખા બંગાળમાં ફેલાયેલો હતો. નદિયાના બિસ્વાસ ભાઈઓ, પબના કાદર મોલ્લા (મુલ્લા) અને માલદાના રફીક મોંડલ લોકપ્રિય નેતાઓ હતા. કેટલાક જમીનદારોએ પણ બળવાને ટેકો આપ્યો હતો, જેમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ નરૈલના રામરતન મુલિક હતા.
ભારતમાં બ્રિટીશ શાસકો પર તેની અસર
ઇતિહાસકાર જોગેશચંદ્ર બાગલે તે વિદ્રોહને અહિંસક ક્રાંતિ ગણાવ્યો છે અને તેને ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિની તુલનામાં ગળી વિદ્રોહને વધુ સફળ ગણ્યું. "બંગાળનો ઇતિહાસ" નામના પુસ્તકમાં રમેશચંદ્ર મજુમદાર આ વિદ્રોહને ગાંધીજી દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા અહિંસક નિષ્ક્રિય પ્રતિકારનો પુરોગામી કહેવાની હદ સુધી જાય છે. આ વિદ્રોહની સરકાર પર તીવ્ર અસર પડી અને તરત જ, ૧૮૬૦ માં સરકારે ઈન્ડિગો કમિશનની નિયુક્તિ કરી. કમિશનના અહેવાલમાં, ઇ. ડબ્લ્યુ. એલ ટાવરે નોંધ્યું છે કે "ગળીની કોઈ પણ પેટી માનવ લોહીથી ખરડાયા વિના ઇંગ્લેન્ડ પહોંચી નથી".
સાંસ્કૃતિક અસરો
દીનબંધુ મિત્રનું ૧૮૫૯નું નાટક નીલ દર્પણ આ વિદ્રોહ પર આધારિત છે. તેનું અંગ્રેજી ભાષાંતર માઇકલ મધુસુદન દત્તા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને પાદરી જેમ્સ લોન્ગ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ નાટકે ઇંગ્લેંડમાં લોકોનું ઘણું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું, અને અંગ્રેજ લોકો તેમના દેશવાસીઓની ક્રૂરતાને જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા. બ્રિટીશ સરકારે પાદરી પર બનાવટી મુકદ્દમો ચલાવ્યો અને તેને કેદની સજા અને દંડ ફટકાર્યો. કાલિપ્રસન્ન સિંહાએ તેમની માટે રૂ. ૧૦૦૦નો દંડ ભર્યો હતો.
આ નાટક કોલકાતાના નેશનલ થિયેટરમાં વ્યાવસાયિક ધોરણે યોજાયેલ પ્રથમ નાટક હતું.
ભુતેશ્વર (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જમૈકા
જમૈકા કેરેબીયન સાગર મા આવેલ એક સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર છે અને તેની રાજધાની કિંગ્સ્ટન છે.
ઇતિહાસ
ટાઇનો જાતીના મૂળ વસાહતીઓ કોલમ્બસનાં આગમન પહેલા અહીં વસતા હતા. ઈ.સ. ૧૪૯૪માં સ્પેનિસ લોકોના આગમન બાદ મોટાભાગના મૂળ લોકો યુરોપથી આવેલા ચેપી રોગોની કે જેની તેમની પાસે કોઇ રોગપ્રતીકારકતા હતી નહી તેથી નાશ પામી હતી ત્યારબાદ સ્પેનિશ લોકો દ્વારા શેરડીના ખેતરોમાં કામ કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં આફ્રિકીવંશીય લોકોને વસાવવામા આવ્યા. ઈ.સ. ૧૬૫૫માં બ્રિટને સ્પેનિશલોકો પાસેથી આ ટાપુ જીતી લઈને તેને પોતાનુ સંસ્થાન બનાવીને જમૈકા નામ આપ્યુ હતું. ૬ઓગસ્ટ ૧૯૬૨ના રોજ જમૈકાએ બ્રિટિશ આધિપત્યમાંથી મુક્ત થઈને પુર્ણ સ્વાતંત્ર મેળવ્યુ હતું. સ્વતંત્રતા બાદ જમૈકામાં સંસદીય પ્રકારની લોક્શાહી અને બધાંરણીય રાજાશાહી પધ્ધતીથી રાજ્ય ચાલે છે. બ્રિટનના રાણીએ દેશના બંધારણીય વડા છે.
વસ્તીવિષયક
જમૈકાની મોટાભાગની વસ્તી આફ્રિકન મૂળના લોકોની છે તે ઉપરાંત યુરોપીય,ભારતીય અને મિશ્ર મૂળના લોકો વસે છે. જમૈકન છાંટ વાળી અંગ્રેજી અને અંગ્રેજી મિશ્રીત ક્રીયોલ જે જમૈકન પેરવાના નામે જાણીતી છે તે મુખ્ય ભાષાઓ છે. દેશની મોટાભાગની પ્રજા પ્રોટેસ્ટંટ અને કેથોલીક ખ્રિસ્તીઓની છે ઉપરાંત અન્ય ધર્મના લોકો પણ વસે છે.
સંદર્ભ :
શ્રેણી:દેશ
નવાગામ (તા. મેઘરજ)
નવાગામ (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નવાગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
મુંગેર જિલ્લો
મુંગેર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. મુંગેર જિલ્લાનું મુખ્યાલય મુંગેર ખાતે આવેલું છે. મુંગેર જિલ્લો મુંગેર વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
ધનવંત ઓઝા
ઓઝા ધનવંત પ્રીતમરાય (૨૩-૯-૧૯૧૨) : ચરિત્રકાર અને નવલકથાકાર. જન્મસ્થળ રાજકોટ જિલ્લાનું વસાવડ ગામ. વતન રાજકોટ. જૂનાગઢ અને અમદાવાદમાં ઉચ્ચશિક્ષણ લઈ બી.એસસી. થોડો વખત સ્વાતંત્ર્ય–આંદોલનમાં ઝંપલાવ્યા પછી પત્રકારત્વ અને લેખનનો વ્યવસાય.
ગુજરાત, ભારત અને વિશ્વનાં અન્ય રાષ્ટ્રોના પ્રાચીન-અર્વાચીન મહાપુરુષોનાં જીવન અને તેમની જીવનભાવનાનો સંક્ષિપ્ત પરિચય આપતી, આશરે સોએક જેટલી, બાળકો અને કિશોરોને ઉપયોગી ચરિત્રપુસ્તિકાઓ એમણે પ્રગટ કરી છે. દલપતરામ, નર્મદ, નવલરામ, ફાર્બસ, પ્રિયદર્શી અશોક, અકબર, ભગવાન મહાવીર, કબી, નાનક, ગાંધીજી, કાર્લ માર્ક્સ, આઈન્સ્ટાઈન આદિ મહાપુરુષોનાં ચરિત્રો પર આ પુસ્તિકાઓ છે ‘મારા વિના નહીં ચાલે’ (૧૯૩૬) તથા ‘કલંકશોભા’ (૧૯૪૭) એમની સામાજિક નવલકથાઓ છે. ‘સિંહાવલોકન’ (૧૯૭૨) એ સાઠ વર્ષ સુધીનું પોતાનું આયુષ્ય આવરી લેતું એમનું આત્મચરિત્રાત્મક પુસ્તક છે. ‘શ્રમજીવીઓનું સંપત્તિશાસ્ત્ર’ (૧૯૩૪), ‘ગુલામીની શૃંખલા’ (૧૯૩૯), ‘ચીનનો નવો અવતાર’ (૧૯૪૨) વગેરે સામ્યવાદી વિચારણાનો પરિચય આપતી પુસ્તિકાઓ છે. ‘સમાનતાનો રાહ’ (૧૯૩૪), ‘સમાજવાદી સિદ્ધાંત અને સંસ્કાર’ એમનો અનુવાદગ્રંથો છે.
‘ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિકની આત્મકથા : ભા.૬’ એ એમનું ગ્રંથનું એમણે સંપાદન કર્યું છે. (-જયંત ગાડીત)
સ્ત્રોત
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
યશવંત કડીકર
યશવંત નાથાલાલ કડીકર, ‘બિંદાસ’, ‘યશુ’, ‘યશરાજ’, ‘વાત્સલ્ય મુનિ’ (૧૨-૫-૧૯૩૪) : નવલકથાકાર. જન્મ મહેસાણા જિલ્લાના કડીમાં. ૧૯૭૫માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ. ૧૯૭૫માં દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી બી.કૉમ. અમદાવાદમાં રેલવેમાં ગાર્ડ તરીકેની નોકરી. સમાચારપત્રોમાં કટારલેખક.
એમની પાસેથી ‘નીલ ગગનનો તારો’ (૧૯૭૧), ‘અનામિકા’ (૧૯૭૨), ‘ઠગારી પ્રીત’ (૧૯૭૩), ‘વિસ્તરતાં વેદનાનાં વન’ (૧૯૭૪), ‘આંખ ઊઘડે તો આકાશ’ (૧૯૭૫), ‘શૂન્ય નિસાસા’ (૧૯૭૬), ‘માનવતાને મ્હેંકવા દો’ (૧૯૮૦), ‘સૂરજને કહો કે જરા થંભી જા’ (૧૯૮૧), ‘થીજી ગયેલાં આંસુ’ (૧૯૮૩) વગેરે યુવાન હૈયાંના ભાવોને વાચા આપતી નવલકથાઓ છે. ‘એક આંસુનું આકાશ’ (૧૯૭૯) એમનો લઘુકથાસંગ્રહ તથા ‘કડીની ગૌરવગાથા’ (૧૯૭૯) એમનું સંશોધન-સંપાદન છે.
સ્ત્રોત
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
નવાગામ (ઇસારી)
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
ચલાલા (તા. ધારી)
ચલાલા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધારી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચલાલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ચલાલામાં સુપ્રસીદ્ધ દાન મહારાજનો આશ્રમ આવેલો છે. દાન મહરાજના આશ્રમની ગાદીએ મહંત શ્રી વલકુબાપુ બીરાજમાન છે. વલકુબાપુના અનુચરો તેમને અત્યંત આદરથી જુએ છે અને તેમની ગણના પરમ પૂજ્ય તથા વિદ્વાન તરીકેની કરે છે. આ ભક્તો તેમને "મહાવિદ્વાન આદરણીય પરમ પૂજ્ય શ્રી વલકુબાપુ" કહીને બોલાવે છે. વલકુબાપુ ધાર્મિક પ્રવૃત્તિની સાથે સાથે સામાજીક ક્ષેત્રે પણ યોગદાન આપી રહ્યા છે. તેઓ ચલાલા આર. કે. એમ. એમ. હાઇસ્કુલના મુખ્ય ટ્રસ્ટી તરીકે અને શ્રી દાનેવ ગુરુકુળ, ચલાલાની સ્થાપના કરી શિક્ષણશેત્રે પણ સેવા આપી રહ્યા છે.
આ ઉપરાંત ચલાલા ગામમાં બીજા પણ ધાર્મિક સ્થાનો આવેલા છે જેમકે મુળીમાની ધાર્મિક જગ્યા તેમજ વેદમાતા ગાયત્રી માતાના પણ બે આશ્રમ આવેલા છે. સામાજીક ક્ષેત્રે પણ ચલાલા ગામમા અવાર નવાર જુદા જુદા પ્રકારના કેમ્પનું આયોજન સામાજીક સંસ્થાઓ દ્વારા થતુ હોય છે. ચલાલાના પ્રથમ સરપંચ સ્વ. શ્રી નાગરદાસભાઈ દોશી હતા.
શ્રેણી:ધારી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ
છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ (મરાઠી: છત્રપતી શિવાજી ટરમીનસ), પૂર્વ માં જેને વિક્ટોરિયા ટર્મિનસ કહેવાતું હતું, તથા પોતાના લઘુ નામ વી.ટી., કે સી.એસ.ટી. થી અધિક પ્રચલિત છે. આ ભારત ની વાણિજ્યિક રાજધાની મુંબઈ નું એક ઐતિહાસિક રેલવે-સ્ટેશન છે, જે મધ્ય રેલવે, ભારત નું મુખ્યાલય પણ છે. આ ભારત ના વ્યસ્તતમ સ્ટેશનોં માં સે એક છે, જે મધ્ય રેલવે ની મુંબઈમાં, અને મુંબઈ ઉપનગરીય રેલવે ની મુંબઈમાં સમાપ્ત થતી રેલગાડીઓ માટે સેવારત છે.
ઇતિહાસ
આ સ્ટેશન ની અભિકલ્પના ફ્રેડરિક વિલિયમ સ્ટીવન્સ, વાસ્તુ સલાહકાર ૧૮૮૭-૧૮૮૮, એ ૧૬.૧૪ લાખ રુપિયા ની રાશિ પર કરી હતી. સ્ટીવનએ નક્શાકાર એક્સલ હર્મન દ્વારા ખંચેલા આના એક જલ-રંગીય ચિત્ર ના નિર્માણ માટે પોતાનું દલાલી શુલ્ક રૂપ લીધું હતું. આ શિલ્ક ને લેવા બાદ, સ્ટીવન યુરોપ ની દસ-માસી યાત્રા પર ચાલ્યો ગયો, જ્યાં તેણે ઘણાં સ્ટેશનોં નું અધ્યયન કરવાનું હતું. આના અંતિમ રૂપમાં લંડન ના સેંટ પૈંક્રાસ સ્ટેશન ની ઝલક દેખાય છે. આને પૂરા થવામાં દસ વર્ષ લાગ્યાં, અને ત્યારે આને શાસક સમ્રાજ્ઞી મહારાણી વિક્ટોરિયા ના નામ પર વિક્ટોરિયા ટર્મિનસ કહેવાયું.
સન 1996માં, શિવ સેના ની માંગ પર, તથા નામોં ને ભારતીય નામોં થી બદલવા ની નીતિ અનુસાર, આ સ્ટેશન નું નામ, રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તરમી શતાબ્દી ના મરાઠા શૂરવીર શસક છત્રપતિ શિવાજી ના નામ પર છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ બદલવામાં આવ્યું. તો પણ વી.ટી. નામ આજે પણ લોકોના મોઢે પ્રાયઃ ચડેલ છે.
2 જુલાઈ, 2004 ના આ સ્ટેશનને યુનેસ્કો ની વિશ્વ ધરોહર સમિતિ દ્વારા વિશ્વ ધરોહર સ્થળ ઘોષિત કરાવાયું.
નિર્માણ
આ સ્ટેશન ની ઇમારત સ્થાપત્યકળા ની વિક્ટોરિયન ગોથિક શૈલીમાં બનેલ છે. આ ઇમારત વિક્ટોરિયાઈ ઇટાલિયન ગોથિક પુનરુત્થાન સ્થાપત્ય એવં પરંપરાગત ભારતીય સ્થાપત્યકળા નું સંગમ પ્રદર્શિત કરે છે. આના અંદરના ભાગોમાં કાષ્ઠ નકાશિકૃત ટાઇલો, લોહ એવં પીતળ ની અલંકૃત મુંડેરેમ અને જાળીઓ, ટિકટ-કાર્યાલય ની ગ્રિલ-જાળી અને વૃહત સીડીદાર દાદરા નું રૂપ, મુંબઈ કલા વિદ્યાલય (બૉમ્બે સ્કૂલ ઑફ આર્ટ) ના છાત્રોં નું કાર્ય છે. આ સ્ટેશન પોતાની ઉન્નત સ્ટ્રક્ચરલ વ તકનીકી સમાધાનોં સાથે, ઓગણીસમી શતાબ્દી ના રેલવે સ્થાપત્યકલા આશ્ચર્યોં ના ઉદાહરણના રૂપમાં ઊભો છે.
ઉપનગરીય તંત્ર
મુંબઈ ઉપનગરીય રેલવે (જેને સ્થાનીય ગાડીઓ ના નામ પર લોકલ કહે છે), જે આ સ્ટેશન થી બાહર મુંબઈ નગર ના બધાં ભાગો માટે નેકળી છે, નગરની જીવન રેખા સિદ્ધ થાય છે. શહેર ના ચાલતા રહવામાં આમનો બહુ મોટો હાથ છે. આ સ્ટેશન લામ્બી દૂરી ની ગાડીઓ અને બે ઉપનગરીય લાઇનોં – સેંટ્રલ લાઇન, વ બંદરગાહ (હાર્બર) લાઇન માટે સેવાએં દે છે. સ્થાનીય ગાડીઓ કર્જત, કસરા, પનવેલ, ખોપોલી, ચર્ચગેટ વ વિરાર પર સમાપ્ત થાય છે.
જાણવા જેવું
આ સ્ટેશન તાજમહલ પછી; ભારતની સર્વાધિક છાયાચિત્રિત સ્મારક છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો શ્રેણી:મુંબઈ
હડકવા
હડકવા (અંગ્રેજી: Rabies) એ વિષાણુ દ્વારા થતો ખૂબ ગંભીર રોગ છે. આ રોગ વ્યક્તિના ચેતાતંત્ર અને માનસતંત્ર પર હુમલો કરે છે અને તેનો ચેપ મગજ સુધી પહોંચતા માણસ મૃત્યુ પામે છે. આ રોગ સૌથી જૂના-પુરાણા રોગોમાંનો એક છે. અથર્વવેદમા પણ આનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.(ઇસ. પુર્વે ૫૦૦ થી ૧૫૦૦ ના ગાળા માં.) આ રોગનો સૌપ્રથમ ઉલ્લેખ ઈસવીસન પૂર્વે ૧૯૩૦માં લખાયેલા મેસોપોટેમિયન પુસ્તક 'એષ્નુન્નાના કાયદા (Laws of Eshnunna)'માં જોવા મળે છે. આ રોગ મોટે ભાગે ગરમ લોહી ધરાવતા એવા ભૂચર અને ખેચર સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે, દા.ત. કુતરા, વરૂ, શિયાળ, બિલાડી, જંગલી બિલાડા, સિંહ, ગાય, ભેંસ, વાંદરા, માંકડા, ચામાચિડીયા, મનુષ્ય, વગેરે. હડકવાથી વિશ્વભરમાં દર વર્ષે ૫૫૦૦૦ લોકો મૃત્યુ પામે છે. જેમા ના ૯૫% જેટલા મૃત્યુ ફક્ત એશિયા અને આફ્રિકામાં જ થાય છે. કુલ મૃતાંકના ૯૭% તો ફક્ત હડકાયા કુતરા કરડવાને પરિણામે જ હોય છે.
વિષાણુ અને રસીકરણ
હડકવાનો વાઈરસ (વિષાણુ) સામાન્ય રીતે હડકાયા પશુની લાળ અને જ્ઞાનતંતુમાં જોવા મળે છે. . મોટેભાગે આ વિષાણુનો માનવ શરીરમાં પ્રવેશ તે પશુના કરડવાથી થાય છે. હડકાયું પશુ આક્રમક સ્વભાવ ના ધરાવતુ હોય તો પણ અને રંજાડ્યું ના હોવા છતાં કરડી જાય છે. વિષાણુની પ્રકૃત્તિનું આ એક અજોડ ઉદાહરણ છે કે કઈ રીતે વિષાણુ પોતાના યજમાનની વૈચારિક શક્તિ પર કબજો કરી લે છે અને ત્યારબાદ પોતાના ફેલાવા માટે બીજા યજમાન શરીરમાં પ્રવેશવાની સગવડ કરી લે છે. વિષાણુ નિર્જીવ હોય છે, પરંતુ તેમના વંશવેલાના વિસ્તાર કરવાની વૃત્તિ જોતા તેમને 'સજીવ અને નિર્જીવ'ને જોડતી કડી તરીકે પણ ઓળખાવાય છે.
હડકવાના વિષાણુ મનુષ્યના શરીરમા પહોચ્યા પછી ચેતાતંત્રમાં દાખલ થાય છે. અને ત્યારબાદ તે મગજ સુધી પહોચે છે. વાઈરસ માનવ મગજની અંદરના ભાગમાં પહોચ્યા પછી દરદી હડકાયો બને છે. ત્યારબાદ ગમે તેટલી સારવાર કે સાર-સંભાળ છતાં પણ બે થી દસ દિવસમાં તેનું મોત નિશ્વીત બને છે. હડકાયા બનેલા ૯૯% દરદી મૃત્યુ પામે છે. પરંતુ હડકવા થયા પહેલા એટલે કે હડકાયું જાનવર કરડ્યા પછી યોગ્ય સમયમાં અથવા પહેલેથી હડકવાની રસી લીધી હોય તો હડકવાના વિષાણુ મગજ સુધી પહોંચી શક્તા નથી અને પીડિત ઉગરી જાય છે. હડકવાની રસીની શોધ ઈસવીસન ૧૮૮૫માં વિજ્ઞાની લૂઈ પાશ્ચરે કરેલી છે.
હડકાયા માણસના લક્ષણો
પ્રાથમિક લક્ષણો માથુ દુઃખવું, તાવ આવવો, નબળાઈ આવવી, ખોટી ચિંતા, મૂંઝવણ, હતાશા, વિચિત્ર વર્તન, અતાર્કિક વિચારો, આક્રમકતા વગેરે છે ; જ્યારે હડકવા ઉપડ્યા પછીના લક્ષણો નીચે પ્રમાણે છે:
ભારતમાં હડકવા
વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ હડકવાના કેસ ભારત દેશમાં થાય છે અને તેનુ કારણ શેરી પરના મુક્ત કુતરાં છે. ભારત દેશમાં ૧૯૮૫ થી ૨૦૦૪ સુધીના સમયગાળામાં દરેક વર્ષે દોઢ કરોડ લોકોને જાનવરે (મોટાભાગે કુતરાએ) બચકું ભર્યુ હતું. તેમાથી દર વર્ષે ૨૫,૦૦૦ થી ૩૦,૦૦૦ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. આમાં મૃત્યુ પામનાર મોટાભાગના લોકો ગરીબી રેખા હેઠળ જીવનારા હતા.
ડબલ્યુ.એચ.ઓ.ના સહકારથી કરવામાં આવેલા વર્ષ ૨૦૦૪ ના સર્વે પ્રમાણે દર વર્ષે ભારત દેશમાં ૨૦,૫૬૫ લોકો હડકવાને કારણે મૃત્યુ પામે છે. ૨૦૦૪ ની ગણતરી પ્રમાણે ભારત માં અઢી કરોડ કુતરાં વસતા હતાં જેમાં ૨૦% પાલતુ અને ૮૦% બિનપાલતુ નો સમાવેશ થાય છે. ૯૧.૫% હડકવાના કેસ કુતરૂ કરડવાથી થાય છે, કરડનારા કુતરાઓ માં ૬૦% શેરીના અને ૪૦% પાલતું કુતરા હોય છે. ભારત દેશમાં દર બે સેકંડે કોઈકને જાનવર કરડે છે અને દર ૩૦ મીનીટે હડકવાથી કોઈ મરે છે. આમ છતાં અન્ય દેશોની જેમ ભારત દેશમાં હડકવાને એટલો ગંભીરતાથી ન લેવાતો હોવાથી, આ રોગ સામે લડવા એવુ કોઈ સુગઠિત તંત્ર નથી અને હડકવાથી મરનારા માણસો અને જાનવરની અલગથી નોંધ ન લેવાતી હોવાના કારણોસર મનાય છે કે હડકવાથી મરનાર લોકોના આંકડા જણાવેલા આંકડા કરતાં પણ વધુ હશે. રાષ્ટ્રીય સુત્રો દ્વારા હડકવા થી વાર્ષીક મૃતાંક ૩૦,૦૦૦ ઉપરનો જણાવાય છે. પરંતુ એક અહેવાલ પ્રમાણે વાસ્તવિક ચિત્ર કઈંક ઓર છે, કેમકે રાષ્ટ્રીય સુત્રો ૧૯૮૫ વખત થી આ એક સરખો જ આંકડો આપે છે. અડસટ્ટે ગણતરી એવી લગાવાય છે કે હડકવાથી વાર્ષીક મૃતાંક ૩,૦૦,૦૦૦ જેટલો હશે.
ગુજરાત અને હડકવા
૨૦૧૧ના વર્ષમાં ગુજરાત રાજ્યમાં પોણા ત્રણ લાખ લોકોને કુતરાં કરડ્યાં હતાં એવી માહિતી ગુજરાતનુ સ્વાસ્થ્ય સંરક્ષણ ખાતુ આપે છે. જાન્યુઆરી, ૨૦૧૨માં ગજરાત સરકારે ગરીબી રેખા ઉપરના એવા એપીએલ કાર્ડધારકો માટે પણ હડકવાની રસી મફત કરી નાખી. આ પહેલા આ રસી ફક્ત બીપીએલ કાર્ડધારક એવા ગરીબી રેખા હેઠળના લોકો માટે જ મફત હતી જ્યારે એપીએલ કાર્ડધારક માટે આની કીંમત ૫૦૦ રૂપિયા પ્રતી ડોઝ હતી. ચિરોન બેહરિંગ નામની પેઢી અંકલેશ્વર સ્થિત પોતાના પ્લાન્ટ દ્વારા હડકવા વિરોધી રસીનું મોટા પાયે ઉત્પાદન કરે છે.
કેટલાંક વિશિષ્ટ અને કરૂણ કિસ્સાઓ અહિં આપેલા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:રોગ
બુધેલ (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નવાપુરા (તા. કડી)
નવાપુરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કડી તાલુકાનું આવેલું એક  ગામ છે. નવાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કડી તાલુકો
મધેપુરા જિલ્લો
મધેપુરા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. મધેપુરા જિલ્લાનું મુખ્યાલય મધેપુરા ખાતે આવેલું છે. મધેપુરા જિલ્લો કોસી વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
કારતક સુદ ૧૧
કારતક સુદ ૧૧ ને ગુજરાતી માં કારતક સુદ એકાદશી કે કારતક સુદ અગીયારસ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના પહેલા મહિનાનો અગીયારમો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના આઠમાં મહિનાનો અગીયારમો દિવસ છે.
રામજીભાઈ કડિયા
રામજીભાઈ મોહનલાલ કડિયા (૨૬-૫-૧૯૩૧) નવલકથાકાર. વતન મહેસાણા જિલ્લાનું ધીણોજ. ૧૯૫૧માં મૅટ્રિક. ૧૯૫૬માં ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. ૧૯૬૬માં એમ.એ. ૨૫ વર્ષથી કડીની ઝવેરી આર. ટી. હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલમાં શિક્ષક.
એમનું સર્જનકાર્ય ‘એક માળાના વીસ મણકા’ (૧૯૬૭) વાર્તા સંગ્રહથી શરૂ થયું છે. ‘ઢાંકેલી હથેળીઓ’ (૧૯૮૩) એમનો બીજો વાર્તાસંગ્રહ છે. ‘કાચની દીવાલ’ (૧૯૭૪), ‘પૂર્વક્ષણ’ (૧૯૭૬), ‘આથમતા સૂરજનાં અજવાળાં’ (૧૯૭૭), ‘હૈયું ખોવાયું આંખમાં’ (૧૯૮૦), ‘ગુલમહોરનો સ્પર્શ’ (૧૯૮૨), ‘ટહુકામાં ખોવાયેલું પંખી’ (૧૯૮૨) અને ‘તરસ મૃગજળની’ (૧૯૮૩) એ એમની નવલકથાઓ છે. ‘રંગભર્યા સપનાં’ (૧૯૭૮) કથાકૃતિ મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રશ્નનું નિરૂપણ કરે છે.
સ્ત્રોત
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૩૧માં જન્મ
ભાગલપુર જિલ્લો
ભાગલપુર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ભાગલપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય ભાગલપુર ખાતે આવેલું છે. ભાગલપુર જિલ્લો ભાગલપુર વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
ઉત્પલ દત્ત
ઉત્પલ દત્ત (উত্পল দত্ত, ઉત્પોલ દોત્તો (utpôl dôtto)) (29 માર્ચ 1929 – 19 ઓગસ્ટ 1993) ભારતીય અભિનેતા, દિગ્દર્શક અને લેખક-નાટ્યલેખક હતા. તેઓ મુખ્યત્વે બંગાળી નાટકોના અભિનેતા હતા. 1947માં ‘લિટલ થિયેટર ગ્રૂપ’ની સ્થાપના કરીને તેઓ આધુનિક ભારતીય નાટકોના ક્ષેત્રે પહેલ કરનાર હસ્તી બન્યાં હતા. એક સંપૂર્ણપણે અત્યંત રાજકીય અને સિદ્ધાંતવાદી થિયેટર તરીકે ઉદભવ પામતા પૂર્વે અત્યારે જે ‘એપિક થિયેટર’ તરીકે ઓળખાય છે તે સમયગાળામાં આ ગ્રૂપે ઘણાં અંગ્રેજી, શેક્સપિયર અને બ્રેખ્તના નાટકો ભજવ્યાં હતા. પોતાની માર્કસવાદી વિચારધારાને વ્યક્ત કરવા માટે તેમના નાટકો યોગ્ય સાધન બની ગયા, તેમની વિચારધારા કલ્લોલ (1965), માનુશેર અધિકાર, લૌહા માનોબ  (1964), તિનેર તોલોઆર  અને મહા-બિદ્રોહા  જેવા તેમનાં સામાજિક-રાજકીય નાટકોમાં જોવા મળી હતી. તેમણે પોતાની 40 વર્ષની કારકિર્દીમાં આશરે 100 બંગાળી અને હિંદી ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો હતો, તેઓ મૃણાલ સેનની ભુવન શોમ (1969), સત્યજિત રેની આગંતુક  (1991) અને ગૌતમ ઘોષની પદ્મા નાદિર માઝી  (1993) જેવી બંગાળી ફિલ્મો તેમજ ગોલ માલ  (1980) અને રંગ બિરંગી  (1983) જેવી હિંદી ફિલ્મોમાં પોતાની ભૂમિકા બદલ વધુ જાણીતા બન્યાં હતા.
તેઓએ 1970માં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. તેમણે ત્રણ ફિલ્મફેર બેસ્ટ કોમેડિયન એવોર્ડ મેળવ્યા હતા. સંગીત, નૃત્ય અને નાટક માટેની ભારતની રાષ્ટ્રીય સંસ્થા- સંગીત નાટક અકાદમીએ તેમણે નાટકોમાં જીવનપર્યંત આપેલા યોગદાન બદલ 1990માં તેમને પોતાનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશિપ એનાયત કર્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
તેમના પિતા ગિરિજારંજન દત્ત હતા. ઉત્પલ દત્તનો જન્મ 29 માર્ચ 1929ના રોજ શિલોંગ સ્થિત એક હિન્દુ કુટુંબમાં થયો હતો, પ્રારંભમાં તેમણે ત્યાંની સેંટ એડમંડ્સ સ્કૂલમાં શિક્ષણ લીધું હતું, બાદમાં તેમણે કોલકાતાની સેંટ ઝેવિયર’સ કોલેજિયેટ સ્કૂલથી 1945માં મેટ્રિક પૂરું કર્યું હતું. 1949માં, તેઓ સેંટ ઝેવિયર’સ કોલેજ, કલકત્તા, યુનિવર્સિટી ઓફ કલકત્તામાંથી અંગ્રેજી સાહિત્ય (માનદ) સાથે સ્નાતક થયા હતા.
કારકિર્દી
પોતે મુખ્યત્વે બંગાળી નાટકોમાં સક્રિય હોવા છતાં, તેમણે અંગ્રેજી નાટકોમાં પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરી. 1940ના દશકમાં તરૂણવયે તેમણે અંગ્રેજી નાટકો માટે લાગણી અને કૌશલ વિકસાવ્યાં, જેના પરિણામે 1947માં ‘ધ શેક્સપિયરન્સ’ની સ્થાપના થઈ. આ સંસ્થાએ પોતાનો સૌપ્રથમ પ્રયોગ શેક્સપિયરનાં રિચાર્ડ ત્રીજા નાટકનો કર્યો હતો, જેમાં દત્ત રાજાનો અભિનય કરતા હતા, તેમના અભિનયથી જ્યોફ્રે કેન્ડલ અને લૌરા કેન્ડલ (અભિનેત્રી જેનિફર કેન્ડલના માતાપિતા) અત્યંત મુગ્ધ થયા હતા, આ બન્ને સતત પ્રવાસ ખેડીને નાટકો ભજવતી ‘શેક્સપિયરન થિયેટર કંપની’ના સૂત્રધાર હતા. તેમણે તાત્કાલિકપણે દત્તને પોતાને ત્યાં રોકી લીધા. ઉત્પલ દત્તે તેમની સાથે ભારત અને પાકિસ્તાનમાં બે વર્ષ લાંબો પ્રવાસ ખેડ્યો અને શેક્સપિયરના નાટકો ભજવ્યાં. તેમની પહેલી ટૂર 1947-49 અને ત્યારબાદ 1953-54માં ટૂર થઈ હતી. ઓથેલોના તામસી અભિનય બદલ તેમને વધાવવામાં આવ્યા હતા. 1949માં જ્યોફ્રે દંપતિએ સૌપ્રથમવાર ભારત છોડ્યું, ત્યારબાદ ઉત્પલ દત્તે પોતાના ગ્રૂપનું નામ બદલીને ‘લિટલ થિયેટર ગ્રૂપ’ (એલટીજી (LTG)) રાખ્યું, અને પછીના ત્રણ વર્ષ દરમિયાન તેમણે ઇબ્સેન, શૉ, ટાગોર, ગોર્કી અને કોન્સટેન્ટિન સિમોનોવના નાટકો ભજવવાનું અને નિર્માણ કરવાનું જાળવી રાખ્યું. આ ગ્રૂપે બાદમાં વિશિષ્ટપણે બંગાળી નાટકો ભજવવાનો નિર્ણય કર્યો અને ક્રમિકપણે વિકાસ સાધીને એક પ્રોડકશન કંપની બની. આ સંસ્થાએ વિવિધ બંગાળી ચલચિત્રોનું નિર્માણ કર્યું હતું. તેઓ ગણનાટ્ય સંઘ નાં સક્રિય સદસ્ય રહ્યાં હતા, જેણે પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નાટકો ભજવ્યાં હતા. .
પોતાના ડાબેરી વલણ માટે જાણીતી સંસ્થા ઇન્ડિયન પિપલ’સ થિયેટર એસોસિયેશન (ઇપ્ટા (IPTA))ના પણ તેઓ સ્થાપક સભ્ય હતા, પરંતુ અમુક વર્ષો બાદ તેમણે આ સંસ્થા છોડી દીધી, અને તે સમયે તેમણે પોતાનું નાટક ગ્રૂપ શરૂ કર્યું. પોતે જેને “એપિક થિયેટર” તરીકે ઓળખાવતા હતા તે નાટકો તેમણે લખ્યાં અને દિગ્દર્શિત કર્યાં. એપિક શબ્દ તેમણે બર્ટોલ્ટ બ્રેખ્ત પાસેથી ઉછીનો લીધો હતો, જેની પાછળ તેમનો આશય બંગાળમાં વિચારવિમર્શ અને પરિવર્તન લાવવાનો હતો. 1948માં તેમની બ્રેખ્ત સોસાઇટીની રચના થઈ, જેના અધ્યક્ષ સત્યજિત રૅ હતા. જૂથ નાટક ચળવળની સૌથી પ્રભાવી વ્યક્તિઓ પૈકીના તેઓ એક હતા. પ્રેક્ષકો નાટકોના ‘સહ-લેખકો’ હોય છે તેવી બ્રેખ્તની માન્યતાનો ઉત્પલ દત્ત સ્વીકાર કરતા હતા, તેવા સમયે તેમણે ‘એપિક થિયેટર’ની રૂઢ પ્રણાલિઓ ભારતમાં અવહેવારું ગણાવીને તેનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. તેઓ કોલકાતાની સાઉથ પોઇન્ટ સ્કૂલમાં અંગ્રેજીના શિક્ષક પણ રહ્યાં હતા.
ટૂંક સમયમાં જ તેઓ પોતાની માતૃભાષા બંગાળી તરફ પરત વળ્યાં અને શેક્સપિયરની વિવિધ કરુણાંતિકાઓ તથા રશિયન શૈલીની કૃતિઓનો બંગાળીમાં અનુવાદ કરીને નિર્માણ કર્યું. 1954થી તેમણે વિવાદાસ્પદ બંગાળી રાજકીય નાટકો લખ્યા અને દિગ્દર્શિત કર્યાં, 1957માં મેક્ઝિમ ગોર્કીનું લૉઅર ડેપ્થ્સ પણ કર્યું. 1959માં, એલટીજી (LTG)એ કોલકાતામાં મિનર્વા થિયેટરને ભાડાપટ્ટે મેળવ્યું, જ્યાં કોલસાની ખાણમાં થતા શોષણ પર આધારિત અંગાર (આગ) (1959) ભજવાયું હતું. આગામી દશકમાં, આ ગ્રૂપે અહીં વિવિધ નાટકો ભજવ્યાં, ઉત્પલ દત્ત આ નાટકોના સંચાલક હતા. તેમને હજું પણ ભારતીય રંગમંચના છેલ્લાં પહેલ કરનાર અભિનેતા-સંચાલક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તેમણે આરજો ઓપેરા અને બિબેક યાત્રા સમાજ  જેવા જૂથોની પણ રચના કરી હતી.
દરમિયાન, તેમણે ફિલ્મો તરફ પ્રયાણ કર્યું. એકવાર તેઓ ઓથેલોની ભૂમિકા ભજવી રહ્યાં હતા તે સમયે પ્રસિદ્ધ ફિલ્મકાર મધુ બોઝ નાટક જોવા આવ્યાં અને તેમણે પોતાની ફિલ્મ માઇકલ મધુસુદન (1950)માં તેમને મુખ્ય ભૂમિકા આપી, જે ઇન્ડો-એગ્લિયન કવિ માઇકલ મધુસુદન દત્તના જીવન ઉપર આધારિત હતી. બાદમાં, તેમણે વિભાજિત સંસ્થાનવાદી માનસિકતા અને માઇકલ મધુસુદન દત્ત તથા “સંસ્થાનવાદ” પ્રત્યે ઝોક અને “સંસ્થાનવાદ-વિરોધી” બળવાની વચ્ચેની દ્વિધાયુક્ત પરિસ્થિતિ ઉપર એક નાટક લખ્યું હતું. તેમણે સંખ્યાબંધ બંગાળી ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં સત્યજિત રેની ઘણી ફિલ્મોનો સમાવેશ થતો હતો.
બંગાળી સિનેમામાં, તેમણે ભુવન શોમ માં અભિનય કર્યો હતો જે માટે તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર એનાયત કરાયો હતો. તેમની અન્ય ફિલ્મોમાં મૃણાલ સેનની એક અધુરી કહાની અને કોરસ ; સત્યજિત રેની આગંતુક, જાને અરણ્યે , જોય બાબા ફેલુનાથ  અને હિરક રાજાર દેશે ; ગૌતમ ઘોષની પાર  અને પદ્મા નાદિર માઝી ; જેમ્સ આઇવરીની બોમ્બે ટોકી , ધ ગુરુ  અને શેક્સપિયરવાલાહ ; રિત્વીક ઘટકની જુક્તી તક્કો આર ગપ્પો ; ઋષિકેશ મુખરજીની ગુડ્ડી , બાસુ ચેટર્જીની સ્વામી  અને ગોલ માલ  તથા શક્તિ સામંતાની અમાનુષ નો સમાવેશ થાય છે.
હિન્દી સિનેમામાં લોટપોટ કરી મૂકતી રમૂજી ભૂમિકાઓની સાથોસાથ બંગાળમાં અત્યંત ગંભીર નાટ્ય લેખન અને દિગ્દર્શન- આ બન્ને કારકિર્દી વચ્ચે તેમણે સફળતાપૂર્વક સમતુલન જાળવ્યું હતું. 20મી સદીમાં પ્રગતિશીલ બંગાળી નાટકોના તેઓ સૌથી મહાન નાટ્યકાર છે.
ઉત્પલ દત્ત જીવનપર્યંત માર્કસવાદી રહ્યાં હતાં તથા તેઓ સામ્યવાદી પક્ષ, સીપીઆઇએમ (CPIM) અથવા કમ્યૂનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા માર્કસિસ્ટ નાં સક્રિય ટેકેદાર રહ્યાં હતા અને આધુનિક બંગાળી નાટકોમાં તેમનાં ડાબેરીતરફી “ક્રાંતિકારી નાટકો” એક અસામાન્ય ઘટના સમાન હતા. સામ્યવાદી પક્ષની તરફેણમાં તેમણે ઘણાં શેરી નાટકો ભજવ્યાં હતા. 1965માં પશ્ચિમ બંગાળની કોંગ્રેસ સરકારે તેમને કેદ કર્યાં હતા અને સાત મહિના સુધી પૂરી રાખ્યાં હતા, કારણ કે રાજ્ય સરકારને એવો ડર હતો કે રોયલ ઇન્ડિયન નેવીના 1946ના બળવા ઉપર આધારિત દત્તનાં નાટક કલ્લોલ (સમુદ્રી મોજાઓનો અવાજ)નો ગર્ભિત સંદેશો પશ્ચિમ બંગાળમાં સરકાર વિરોધી દેખાવોને પ્રોત્સાહન આપે એવી શક્યતા છે. કલકત્તાના મિનર્વા થિયેટરમાં આ નાટકના શૉ ખીચોખીચ ભરાયેલા રહેતા અને તે મિનર્વા ખાતે ઉત્પલ દત્તનું સૌથી લાંબો સમય ચાલનારું નાટક બન્યું હતું. 1968માં આવેલું માનુષેર અધિકારે (લોકોના હકનું) નાટક બંગાળી નાટ્યજગતમાં અગાઉ ક્યારેય નહીં ભજવાયેલું નવી પેઢીનું દસ્તાવેજી નાટક હતું, અલબત્ત મિનર્વા ખાતે ઉત્પલ દત્તના ગ્રૂપનું આ છેલ્લું નિર્માણ હતું, તેના પછી આ ગ્રૂપે આ થિયેટર છોડી દીધું હતું. ત્યારબાદ, આ ગ્રૂપને તેનું નવું નામ મળ્યું, ‘પિપલ’સ લિટલ થિયેટર’ અને તે સાથે ઉત્પલ દત્તની કારકિર્દીએ નવો વળાંક લીધો, તેમની કૃતિઓ લોકોની નજીક આવી. ભારતીય શેરી નાટકોને લોકપ્રિય બનાવવામાં આ તબક્કાએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી, કેમ કે ઉત્પલ દત્તે ખુલ્લી જગ્યામાં કોઇ મદદ અથવા સુશોભન વિના જ જંગી મેદની સામે શેરી નાટકો અથવા ‘પોસ્ટર’ નાટકો ભજવવા શરૂ કર્યાં. આ વર્ષમાં, મુખ્યત્વે પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભજવાતાં બંગાળી લોક નાટ્યના એક સ્વરૂપ જાત્રા અથવા યાત્રા પાલ  તરફ પણ તેઓ વળ્યા. તેમણે જાત્રાની કથા લખવી, નિર્માણ અને તેમાં અભિનય કરવો શરૂ કર્યો, એ ઉપરાંત તેમણે પોતાનું જાત્રા મંડળ પણ બનાવ્યું. તેમના જાત્રા રાજકીય નાટકો ઘણીવાર ખુલ્લું વાતારવરણ ધરાવતા મંચો ઉપર ભજવાતા હતા અને સામ્યવાદી વિચારધારા પ્રત્યે તેમના સમર્પણને પ્રતીકાત્મકરીતે વ્યક્ત કરતા, અને આજે તે ઉત્પલ દત્તના અંતિમ વારસારૂપ છે.
1970ના દશક દરમિયાન તેમના ત્રણ નાટકો – બેરિકેડ, દુસ્વપ્નેર નગરી (દુઃસ્વપ્નોનું નગર) અને એબાર રાજાર પાલા  (રાજા પ્રવેશે છે) ઉપર સત્તાવાર પ્રતિબંધ મૂકાયો, તેમ છતાં આ નાટકોએ મેદની આકર્ષિત કરી.
તેમણે એક મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રીલર મેઘ (1961), ઘૂમ ભંગાર ગાન  (1965), બંગાળની યુવા ચળવળ ઉપર આધારિત ઝાર  (તોફાન) (1979), બૈસાખી મેઘ  (1981), મા  (1983) અને ઇન્કિલાબ કે બાદ  (1984) જેવી સંખ્યાબંધ ફિલ્મો પણ નિર્દેશિત કરી હતી.
ઉત્પલ દત્ત 19 ઓગસ્ટ, 1993ના રોજ પશ્ચિમ બંગાળના કલકત્તામાં મૃત્યુ પામ્યા.
વારસો
અરબી સમુદ્રમાં બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ ભારતીય નાવિકોના બળવાની વાત વણી લેતા ઉત્પલ દત્તનાં ક્લાસીક નાયક કલ્લોલ ને કારણે તેમને જેલમાં જવું પડ્યું હતું. આ નાટકનાં મંચનના 40 વર્ષ બાદ 2005માં, રાજ્ય સરકારના નાણાકીય સમર્થનથી યોજાયેલા ‘ઉત્પલ દત્ત નાટ્યોત્સવ’ (ઉત્પલ દત્ત નાટક મહોત્સવ)ના ભાગરૂપે તેને ગંગાબોકશે કલ્લોલ તરીકે પુર્નજીવિત કરાયું. કોલકાતાની હૂગલી નદીમાં કિનારાની નજીક બનાવાયેલા એક મંચ ઉપર આ નાટક ભજવાયું હતું.
2007માં આવેલી અંગ્રેજી ફિલ્મ ધ લાસ્ટ લીયર ઉત્પલ દત્તના નાટક આજકેર શાહજહાં  ઉપર આધારિત હતી જેનું મુખ્ય પાત્ર શેક્સપિયરના નાટકોનો અભિનેતા હોય છે. આ ફિલ્મને રિતુપર્ણો ઘોષે નિર્દેશિત કરી હતી, અને બાદમાં તેને અંગ્રેજી ભાષામાં શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
અંગત જીવન
1960માં, દત્તે નાટકો અને ફિલ્મોની અભિનેત્રી શોભા સેન સાથે લગ્ન કર્યાં હતા. તેમની એકમાત્ર પુત્રી બિષ્નુપ્રિયા દત્ત નવી દિલ્હીની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીમાં સ્કૂલ ઓફ આર્ટસ એન્ડ એસ્થેટિક્સ ખાતે થિયેટર હિસ્ટ્રીની અધ્યાપિકા છે.
ફિલ્મયાત્રા
ઉત્પલ દત્તની ફિલ્મયાત્રાની અપૂર્ણ યાદી આ પ્રમાણે છેઃ
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:બોલીવુડ શ્રેણી:૧૯૯૩માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
સ્વરૂપ રાણી નેહરુ
સ્વરૂપ રાણી નેહરુ (પૂર્વે: થુસુ, ૧૮૬૮ – ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૯૩૮) ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના માતા અને બેરિસ્ટર અને ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસના નેતા મોતીલાલ નહેરૂના પત્ની હતા. તેમણે ૧૯૨૦-૩૦ના દાયકામાં ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં બ્રિટિશ રાજ અને તેના મીઠાના કાયદાઓ સામે સવિનય કાનૂનભંગના હિમાયતી તરીકે અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી અને મહિલાઓને મીઠું બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી હતી.
કશ્મીરી પંડિત પરિવારમાં જન્મેલાં સ્વરૂપ રાણી બ્રિટિશ ભારતના લાહોરથી આવ્યા હતા. મોતીલાલ નેહરુની પ્રથમ પત્ની અને બાળકનું પ્રસૂતિમાં મૃત્યુ થતાં સ્વરૂપ રાણીએ તેમની સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને ત્રણ બાળકો હતા; જવાહરલાલ, વિજયાલક્ષ્મી અને કૃષ્ણા. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, સ્વરૂપ રાણીએ યુરોપિયન અને ભારતીય મહિલાઓના જૂથો સાથે સૈનિકો માટે ઊનના વસ્ત્રોને ગૂંથવામાં અને એકત્રિત કરવામાં મદદ કરી હતી.
સ્વરૂપ રાણી સંબંધી વૈભવ-વિલાસમાં ઉછર્યા હતા. તેઓ એક વિસ્તૃત પરિવાર સાથે ઉત્તર પ્રદેશના અલ્હાબાદમાં તે સમયે આનંદ ભવન તરીકે ઓળખાતા એક વિશાળ મકાનમાં રહેતા હતા. ૧૯૨૦માં, ગાંધીજી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નેતા હતા અને અંગ્રેજો સાથે અસહકારની લડત અને અસ્પૃશ્યતા જેવા ભારતીય "સામાજિક અનિષ્ટો" સામેની લડત સાથેની તેમની બેવડી વ્યૂહરચનાએ સ્વરૂપ રાણીના ઘરની નૈતિકતા અને કાર્યપ્રણાલીમાં પરિવર્તન આણ્યું હતું.
તેમના પતિ અને પુત્ર બંનેએ તેમનો કાયદાનો વ્યવસાય છોડી સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળ સાથે જોડાયા. ૧૯૩૦ના દાયકામાં, તેણીની બ્રિટીશ મીઠાના કાયદાનો ભંગ કરીને મહિલાઓ માટે મીઠું બનાવવાની હિમાયત કરવા માટે સક્રિય થયા હતા અને એક પ્રદર્શન દરમિયાન લાઠીચાર્જમાં માર મારવામાં આવ્યો હતો અને ઇજાગ્રસ્ત થયાનો અનુભવ થયો હતો.
૧૯૩૮માં સ્વરૂપ રાનીનું અવસાન થયું હતું. અલ્હાબાદની 'સ્વરૂપ રાણી નહેરુ હોસ્પિટલ'નું નામ તેમના સન્માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે.
તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના પ્રથમ મહિલા પ્રમુખ વિજયાલક્ષ્મી પંડિતના માતા હતા અને ભારતના એકમાત્ર મહિલા વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીના દાદી હતા.
પ્રારંભિક જીવન
સ્વરૂપ રાની નહેરુનો જન્મ ૧૮૬૮માં થયો હતો અને તેઓ બ્રિટિશ ભારતના લાહોરથી આવ્યા હતા. તેમનો પરિવાર કાશ્મીરી બ્રાહ્મણ મૂળનો હતો. તેની આંખોનો રંગ બદામી હતો અને તેના વાળ કથ્થઈ રંગના હતા. તે પોતે અંગ્રેજી ભાષા સમજતા હતા, પરંતુ બોલી શકતા ન હતા.
તેઓ મોતીલાલ નેહરુના દ્વિતીય પત્ની હતા, જેમણે અગાઉ તરુણ વયે લગ્ન કર્યા હતા અને તેમની પ્રથમ પત્ની અને તેમનો પુત્ર બંને બાળકના જન્મ સમયે મૃત્યુ પામ્યા હતા. સ્વરૂપ રાણી અને મોતીલાલના લગ્ન પછી તરત જ તેમને પણ એક પુત્ર થયો જે બાળપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યો હતો. એક દંતકથા અનુસાર તેમને એક યોગી દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તેમને ક્યારેય પુત્ર નહીં થાય, અને તે યોગીના મૃત્યુના દસ મહિના પછી, ૧૪ નવેમ્બર, ૧૮૮૯ ના રોજ, દંપતીને એક પુત્ર નામે જવાહરલાલ નહેરુનો જન્મ થયો હતો. જોકે, તેમના લગ્નના થોડા વર્ષો બાદ સ્વરૂપ રાણીની તબિયત લથડી હતી. જીવનભર, વારંવાર માંદગીના પુનરાવર્તન દરમિયાન, તેમની મોટી બહેન રાજવતીએ તેમની સંભાળ લીધી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૩૮માં મૃત્યુ
બ્યૂલા લૂઇસ હેનરી
બ્યૂલા લૂઇસ હેનરી (Beulah Louise Henry)એક અમેરિકન મહિલા હતી. તેણીએ બોબીન વિનાનું સિલાઈ મશીન, વેક્યૂમ આઈસ્ક્રીમ ફ્રિઝર જેવી ગૃહ ઉપયોગી ૧૧૦ જેટલી શોધો કરી સુપ્રસિદ્ધ થઈ હતી.
બાળપણ
તેણીનો જન્મ ઈ.સ. ૧૮૮૭ના ફેબ્રુઆરી મહિનાની ૧૧ તારીખના રોજ અમેરિકા ના કેરોલિના શહેર ખાતે થયો હતો. તેણીએ કેરોલિના ખાતે પ્રીસબાય ટેરિયન અને ચાર્લોટી ખાતે એલિઝાબેથ કોલેજમાં શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. ત્યારબાદ ૧૯૨૪ના વર્ષમાં તેનો પરિવાર ન્યૂયોર્ક ખાતે રહેવા ગયો હતો.
કારકિર્દી
તેણી પ્રારંભમાં નિકોલસ મશીન વર્ક કંપનીમાં એન્જિનિયર તરીકે જોડાઈ હતી. ત્યારબાદ તેણીએ વિવિધ કંપનીમાં એન્જિનિયર તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. તેણી આજીવન કુંવારી રહી હતી. તેણીએ જીવનપર્યંત રોજીંદા સુવિધાના સાધનો માટે સંશોધનાત્મક અભ્યાસ કરી તેને વધુ સુવિધાજનક બનાવવા પ્રયાસો કર્યા હતા.
તેણીએ શોધેલી વિવિધરંગી છત્રી માટે અઢળક પૈસા મળ્યા હતા, જેના વડે તેણીએ પોતાના ઘર ખાતે પ્રયોગશાળા ઊભી કરી હતી. ૧૯૩૦ના વર્ષથી તેણીએ ૪૦ વર્ષના ગાળામાં સિલાઈ મશીન અને ટાઈપરાઈટર મશીનમાં વ્યાપક સુધારા કર્યા હતા. લગભગ ૮૦ વર્ષની ઉંમર સુધી તેણી સંશોધનોમાં સક્રિય રહી હતી. ૧૯૭૩ના વર્ષમાં તેણીનું અવસાન થયું હતું.
સંદર્ભો
શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:નારીવિશેષ
અધોછણી (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
પ્રભુલાલભાઇ દવે
લોકસેવક પ્રભુલાલભાઇ દવે ‍‍‍(૦૪ જુલાઇ, ૧૯૨૬-૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૨)નો જન્મ અમરેલી પાસેના બાંભણિયા ગામે થયો હતો. હાઇસ્કૂલ અને કૉલેજનું શિક્ષણ જૂનાગઢમાં લઇ, અમદાવાદની કૉલેજમાં કાયદાના સ્નાતક થયા.
કારકિર્દી
તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત ધારાશાસ્ત્રી તરીકે થઇ. ઇ.સ. ૧૯૪૯માં પ્રથમ વખત સુધરાઇમાં પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા. તેઓ ગુજરાત વિધાનસભાના ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.
યોગદાન
જૂનાગઢ આયુર્વેદ કૉલેજની સ્થાપના, ખેતીવાડી કૉલેજ તથા કેમ્પસની સ્થાપના તથા વિકાસમાં તેમનું યોગદાન મહત્વનું હતું. ઉપરાંત ઔદ્યોગિક તાલીમશાળા, સાગવડી ફાર્મ, દૂધની ડેરી, સંશોધન કેન્દ્રો વગેરેની પ્રવૃતિમાં મહત્વની સેવાઓ આપી.
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રાજનેતા શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૮૨માં મૃત્યુ
ભોજપુર જિલ્લો
ભોજપુર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ઈ. સ. ૧૯૭૨ના વર્ષમાં શાહાબાદ જિલ્લાનું વિભાજન કરી બે જિલ્લા (ભોજપુર જિલ્લો અને રોહતાસ જિલ્લો)ની રચના કરવામાં આવી હતી. ભોજપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય અરાહ ખાતે આવેલું છે. ભોજપુર જિલ્લો પટણા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
ખજુરાહો
ખજુરાહો ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં સ્થિત એક પ્રમુખ શહેર છે, કે જે પ્રાચીન તેમ જ મધ્યકાલીન મંદિરો માટે વિશ્વવિખ્યાત છે. આ નગર મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના છતરપુર જિલ્લામાં સ્થિત છે. ખજુરાહો નગરને પ્રાચીન સમય કાળમાં ખજૂરપુરા તેમ જ ખજૂર વાહિકા નામથી પણ ઓળખવામાં આવતા હતા. આ નગરમાં ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં પ્રાચીન હિંદુ અને જૈન મંદિર આવેલાં છે. મંદિરોંનું શહેર ખજુરાહો આખા વિશ્વમાં પત્થરોને વાળીને નિર્મિત મંદિરોં માટે પ્રસિદ્ધ છે. ભારત દેશ ઉપરાંત દુનિયા ભરના આગન્તુક અને પર્યટકો પ્રેમના આ અપ્રતિમ સૌંદર્યના પ્રતીકને જોવા માટે નિરંતર આવતા રહે છે. હિંદુ કલા અને સંસ્કૃતિને શિલ્પીઓએ આ શહેરના પત્થરો પર મધ્યકાલીન સમયમાં ઉજાગર કરી જગતભરમાં પ્રસિધ્ધિ અપાવી છે. કામશાસ્ત્રની વિભિન્ન કલા આ મંદિરોમાં બેહદ ખૂબસૂરતીથી ઉભારવામાં આવેલી છે.
આ રાજવીઓએ કુલ ૮૦ મંદિરોનું નિર્માણ કર્યું હતું. તેમાંથી માત્ર ૨૫ મંદિરો જ હયાત છે આ મંદિરોનું રાજાઓના લાંબા ગાળાના પ્રયાસોના ફળસ્વરૂપે નિર્માણ થયું હતું.