cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ભોગીલાલ સાંડેસરા
કારકિર્દી
તેમણે ગુજરાતી માસિક બુદ્ધિપ્રકાશના સંપાદક તરીકે પણ સેવા આપી હતી. ૧૯૫૫માં નડિયાદ ખાતે યોજાયેલા ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના ૫૯મા સંમેલનમાં ઇતિહાસ અને પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રના પ્રમુખ તરીકે તેમની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. તેમણે ૧૯૫૯માં ભુવનેશ્વર ખાતે યોજાયેલા અખિલ ભારત પ્રાચ્યવિદ્યા પરીષદમાં પ્રાકૃત ભાષાઓ અને જૈન ધર્મ વિભાગના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. તેમણે ૧૯૬૨–૬૪માં ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. ૧૯૮૭માં તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા.
સર્જન
સાંડેસરાએ ભારતીય પ્રાચ્યવિદ્યા, ભારતીય વિદ્યા અને સંસ્કૃતિ, ગુજરાતનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ તેમજ મધ્યકાલીન ભારતીય સાહિત્યના ક્ષેત્રોમાં અનેક યોગદાન આપ્યા હતા. તેઓ સંસ્કૃત, પ્રાકૃત, અર્ધ-મગધી અને જૂની ગુજરાતી સહિત અનેક ભાષાઓના વિદ્વાન હતા. તેઓ જૈન ધર્મના પણ વિદ્વાન હતા અને તેમણે ભારતની કળા અને શિલ્પનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે મધ્યયુગીન ગુજરાતી સાહિત્યની કેટલીક અપ્રકાશિત હસ્તપ્રતોનું સંપાદન પણ કર્યું હતું.
તેમણે અસંખ્ય ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંશોધન કૃતિઓ પ્રકાશિત કરી હતી. વાઘેલાઓનું ગુજરાત (૧૯૩૯), વાઘેલા રાજાઓના શાસનકાળ દરમિયાન ગુજરાતના સામાજિક-રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક જીવનનો અભ્યાસ છે. જ્યારે મહામાત્ય વસ્તુપાળનું સાહિત્યમંડળ તથા સંસ્કૃત સાહિત્યમાં તેનો ફાળો એ મધ્યકાલીન ગુજરાતના રાજાના કલાપારખુ મંત્રી વસ્તુપાળના દરબારનું વર્ણન છે. જ્યેષ્ઠીમલ્લ જ્ઞાતિ અને મલ્લ પુરાણ (૧૯૪૮) એ નોંધો સાથે પ્રકાશિત જૈન હસ્તપ્રત છે. જગન્નાથપુરી એને ઓરિસ્સાના પુરાતન અવશેષો (૧૯૫૧) જગન્નાથ મંદિર, પુરી)અને ઓડિશાના જૂના પુરાતત્ત્વીય અવશેષો પરનું કામ છે. જૈન આગમસાહિત્યમાં ગુજરાત (૧૯૫૨) જૈન ધાર્મિક સાહિત્યમાં ગુજરાતના સંદર્ભો પર સંશોધન છે. તેમના અન્ય એક ઐતિહાસિક સંશોધન કાર્યમાં ઇતિહાસની કેડી (૧૯૪૫)નો સમાવેશ થાય છે.
એમનાં સંપાદનોમાં સંઘવિજયકૃત ‘સિંહાસનબત્રીસી’ (૧૯૩૩), ‘માધવકૃત રૂપસુન્દરકથા’ (૧૯૩૪), ‘વીરસિંહકૃત ઉષાહરણ’ (૧૯૩૮), ‘મતિસાર કર્પૂરમંજરી’ (૧૯૪૧), ‘સત્તરમા શતકનાં પ્રાચીન ગુર્જરકાવ્ય’ (૧૯૪૮), ‘મહીરાજકૃત નલદવદંતીરાસ’ (૧૯૫૪), ‘પ્રાચીન ફાગુ સંગ્રહ’ (૧૯૫૫), ‘વર્ણકસમુચ્ચય’ –ભા. ૧, ૨ (૧૯૫૬, ૧૯૫૯), ‘શ્રી સોમેશ્વરદેવરચિતં ઉલ્લાસરાઘવનાટકમ્’ (૧૯૬૧), ‘યશોધીરકૃત પંચાખ્યાન બાલાવબોધ’ –ભા.૧ (૧૯૬૩), ‘મલ્લપુરાણ’ (૧૯૬૪), ‘શ્રી સોમેશ્વરદેવરચિતં રામશતકમ્’ (૧૯૬૫), ‘ગંઘાધરપ્રણીતં ગંગાદાસપ્રતાપવિલાસનાટક્મ્’ (૧૯૭૩) અને ‘અમૃતકલશકૃત હમ્મીર પ્રબંધ’ (૧૯૭૩) મહત્વનાં છે. સત્તરમા શતકના પ્રાચીન ગૂર્જરકાવ્ય' (૧૯૪૮) સત્તરમી સદીના પ્રાચીન ગુર્જરકાવ્યોનું સંકલન છે. સંઘદાસગણિકૃત ‘વસુદેવદિંડી’ (૧૯૪૬) પ્રાકૃતમાંથી એમણે આપેલો અનુવાદ છે.
પ્રાકૃત અને અપભ્રંશ સાહિત્યની વૃત્તરચનાથી આગળ વધતું ‘પ્રાચીન ગુજરાતી સાહિત્યમાં વૃત્તરચના’ (૧૯૪૧), ઐતિહાસિક શબ્દાર્થશાસ્ત્ર પરનાં પાંચ વ્યાખ્યાનો આપતું ‘શબ્દ અને અર્થ’ (૧૯૫૪), શોધનિબંધ ‘મહામાત્ય વસ્તુપાળનું સાહિત્યમંડળ તથા સંસ્કૃત સાહિત્યમાં તેનો ફાળો’ (૧૯૫૭), પશ્ચિમ અને પૂર્વની વિદ્યાયાત્રા વર્ણવતું ‘પ્રદક્ષિણા’ (૧૯૫૯), ‘દયારામ’ (૧૯૬૦), લેખસંગ્રહ ‘સંશોધનની કેડી’ (૧૯૬૧), ‘ઇતિહાસ અને સાહિત્ય’ (૧૯૬૬), ઇતિહાસ અને સાહિત્યવિષયક લેખસંગ્રહો ‘અન્વેષણા’ (૧૯૬૭) અને ‘અનુસ્મૃતિ’ (૧૯૭૩), ‘મુનિ જિનવિજયજી: જીવન અને કાર્ય’ (૧૯૭૮) વગેરે એમનાં મૌલિક પુસ્તકો છે.
પુરસ્કાર
સાંડેસરાને ૧૯૫૩માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક અને ૧૯૬૨માં નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૯૫માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૧૭માં જન્મ
ત્રંબૌ (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
સુબ્રમણ્યમ સ્વામી
સુબ્રમણ્યમ સ્વામી (જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર, 1939) ભારતીય રાજકારણી, અર્થશાસ્ત્રી અને આંકડાશાસ્ત્રી છે, જે ભારતીય સંસદના ઉપલા ગૃહ રાજ્યસભામાં નામાંકિત સભ્ય તરીકે સેવા આપે છે. સ્વામીએ ભારતના આયોજન પંચના સભ્ય તરીકે સેવા આપી છે અને ચંદ્ર શેખરની સરકારમાં કેબિનેટ પ્રધાન હતા. અગાઉ નવેમ્બર 1978 માં, સ્વામી પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓના જૂથના સભ્ય હતા અને વિકાસશીલ દેશો (ઇસીડીસી) વચ્ચેના આર્થિક સહકાર પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના કોન્ફરન્સ ઓન ટ્રેડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (યુએનસીટીએડી) નો અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે સ્વિટ્ઝરલેન્ડના જિનેવા ખાતે બોલાવવામાં આવ્યા હતા. સ્વામીએ વેપાર વ્યવસ્થાની સરળ પદ્ધતિઓ બનાવી અને નવી નિકાસ વ્યૂહરચના પણ તૈયાર કરી જે પછીથી અપનાવવામાં આવેલા વેપાર સુધારામાં અગ્રણી બની. 1994 માં,લેબર સ્ટાન્ડર્ડ્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પરના કમિશનના અધ્યક્ષ હતા જેની રચના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન પી. વી. નરસિંહ રાવ દ્વારા કરાઈ હતી.
તેઓ કેરાલામાં એસસીએમએસ ગ્રૂપ ઓફ એજ્યુકેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સના બોર્ડ ઓફ ગવર્નરોના અધ્યક્ષ તરીકે પણ કામ કરે છે. તેમણે મોટાભાગે પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઇના (પીઆરસી), પાકિસ્તાન અને ઇઝરાઇલ સાથે ભારતના વિદેશી સંબંધો પર લખ્યું છે. 26 એપ્રિલ 2016 ના રોજ તેમને રાજ્યસભામાં નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
સુબ્રમણ્યમ સ્વામીનો જન્મ તમિલનાડુ, ચેન્નઈના મૈલાપોરમાં થયો હતો, તેમનું મૂળ તમિલનાડુનું મદુરાઈ છે. તેમના પિતા સિતારામ સુબ્રમણ્યમ, એક અમલદાર હતા અને તેમની માતા પદ્માવતી, એક ગૃહિણી હતી. તેમને એક નાના ભાઈ, રામ સુબ્રમણ્યમ તેમજ બે નાની બહેનો છે.
સ્વામીએ હિન્દુ કૉલેજ, દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં હાજરી આપી, જ્યાંથી તેમણે ગણિતમાં તેમની બેચલર ઓનર્સ ડિગ્રી મેળવી. ત્યારબાદ તેમણે કોલકત્તાના ઇન્ડિયન સ્ટેટેસ્ટિકલ ઇન્સ્ટિટ્યુટના સ્ટેટિસ્ટિક્સમાં તેમની માસ્ટર ડિગ્રી લીધી. પાછળથી હેન્ડ્રિક એસ. હોઉથકકર દ્વારા તેમની ભલામણ થઈ હતી અને સંપૂર્ણ રોકફેલર સ્કોલરશીપ પર હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરવા ગયા હતા, જ્યાં તેમણે 1965 માં અર્થશાસ્ત્રમાં પીએચડી મેળવી. તેમના થીસીસ સલાહકાર નોબલ વિજેતા સિમોન કુઝનેટ્સ હતા. 1963 માં, જ્યારે સ્વામી હાર્વર્ડમાં ડોક્ટરલ વિદ્યાર્થી હતા, તેઓ ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં સહાયક અર્થશાસ્ત્ર બાબતોના અધિકારી તરીકે યુનાઇટેડ નેશન્સ સચિવાલયમાં કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના લોવેલ હાઉસ ખાતે તેમણે નિવાસી ટ્યુટર તરીકે કામ કર્યું અને 1986 માં, વિશ્વ બેંકના સલાહકાર તરીકે સેવા આપી હતી.
હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતી વખતે સ્વામી પારસી વંશીય ભારતીય મહિલા રોક્સનાને મળ્યા હતા, જેઓ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં ગણિતમાં પીએચડીનો અભ્યાસ કરતા હતા. જૂન 1966 માં તેઓ પરણ્યા હતા. સ્વામી પાસે બે પુત્રીઓ છે. મોટી પુત્રી ગીતાંજલી સ્વામી એ ઉદ્યોગ સાહસિક અને ખાનગી ઇક્વિટી પ્રોફેશનલ છે. તેણીએ એમઆઈટીના અધ્યાપક ડૉ. સંજય સર્મા સાથે લગ્ન કર્યા છે, જે ભારત સરકારના નિવૃત્ત આઇએએસ અધિકારી અને પૂર્વ સચિવ આર્થિક બાબતોના ઇએએસ સરમાના પુત્ર છે. નાની પુત્રી સુહાસીની હૈદર, એક પ્રિન્ટ અને ટેલિવિઝન પત્રકાર છે, જે ભૂતપૂર્વ ભારતીય વિદેશ સચિવ સલમાન હૈદરના પુત્ર નદેમ હૈદર સાથે લગ્ન કર્યાં છે.
શૈક્ષણિક કારકિર્દી
જુલાઇ 1965 માં, હાર્વર્ડથી અર્થશાસ્ત્રમાં પીએચડી મેળવ્યા પછી, સ્વામી એક સહાયક અધ્યાપક તરીકે તે જ સંસ્થામાં અર્થશાસ્ત્રના ફેકલ્ટી તરીકે જોડાયા. 1969 માં, તેમને એક એસોસિયેટ પ્રોફેસર બનાવવામાં આવ્યા હતા. એસોસિયેટ પ્રોફેસર તરીકે, તેમને અમર્ત્ય સેન દ્વારા દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સમાં ચાઈનીઝ અધ્યયનની અધ્યક્ષતા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. તેમણે આ ઓફર સ્વીકારી, અને ખરેખર તે પોઝિશન લેવા ભારત આવ્યા હતા, પરંતુ ભારતની આર્થિક નીતિ અને તેની પરમાણુ નીતિ અંગેના તેમના મંતવ્યોને કારણે તેમની છેલ્લી ઘડીએ તેમની નિમણૂંક રદ કરવામાં આવી હતી. તે સમયે, ભારત હજી પણ આંશિક રીતે સમાજવાદ અને નેહરુ દ્વારા સ્થાપિત "નિયંત્રિત અર્થતંત્ર" મોડેલ તરફ આધારિત હતું, અને સ્વામી બજાર અર્થતંત્રમાં આસ્થાવાન હતા.
ત્યારબાદ, સ્વામી ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ ટેક્નોલોજી, દિલ્હી ગયા અને તે 1969 થી 1970 ની શરૂઆતમાં ત્યાં ગાણિતીક અર્થશાસ્ત્રનાં સંપૂર્ણ અધ્યાપક હતા. 1970 ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેને તેના ગવર્નર બોર્ડ દ્વારા સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા પરંતુ 1990 ના દાયકાના અંતમાં ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા કાયદેસર રીતે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેમણે 1991 સુધી પોઝિશનમાં ચાલુ રાખ્યું જ્યારે તેમણે કેબિનેટ પ્રધાન બનવા માટે રાજીનામું આપ્યું. તેમણે આઈઆઈટી, દિલ્હી (1977-80) ના બોર્ડ ઓફ ગવર્નરો અને આઇઆઇટી કાઉન્સિલ (1980-82) પર સેવા આપી હતી. તેમણે 2011 સુધી હાર્વર્ડ માં ઉનાળાની સત્રમાં અર્થશાસ્ત્ર અભ્યાસક્રમો પણ શીખવ્યાં.
પ્રારંભિક રાજકારણ
left|thumb|એક ઇવેન્ટ ખાતે બોલતાં સ્વામી સ્વામીની કારકિર્દી સર્વોદય ચળવળમાં તેમની સામેલગીરી સાથે શરૂ થઈ હતી, જે એક અરાજકીય ચળવળ હતી, પરંતુ પાછળથી જનતા પક્ષની રચનાની સ્થાપના થઈ હતી. તેમની રાજકીય કારકિર્દીમાં વાસ્તવિક વળતર આઇઆઇટીમાંથી બરતરફ થયા પછી થયું હતું. તેમના દ્વારા ઉભી કરાયેલી ઉદાર આર્થિક નીતિઓ તત્કાલીન તત્કાલીન વડા પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી સાથે જામી ન હતી, જેમણે તેમને 'અવાસ્તવિક વિચારો સાથે સાન્તાક્લોઝ' તરીકે નકારી કાઢ્યા હતા. પાછળથી તેમને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ ટેક્નોલૉજીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યાં હતાં. આ તેમની સક્રિય રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆતનું ચિહ્ન છે. ઈન્દિરા ગાંધી ના ચુસ્ત વિરોધી ભારતીય જન સંઘએ તેમને ભારતીય સભાના ઉપલા ગૃહ રાજ્ય સભામાં મોકલી આપ્યાં.
કટોકટીના સમયગાળા દરમિયાન, તેઓ મિશિગનમાં ભારતીય ઉદ્યોગપતિ સાથે હેવન કરવા માંગતા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભાગી ગયા હતાં, અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિરોધ પક્ષના પ્રવક્તા બન્યા હતા. 1976 માં, જ્યારે કટોકટી હજી અમલમાં હતી અને તેમના નામનું ધરપકડ વોરંટ જારી કરવામાં આવ્યું હતું.
સ્વામી જનતા પાર્ટીના સ્થાપક સભ્યોમાંના એક હતા અને 2013 સુધી પ્રમુખ તરીકે રહ્યા હતા.
વાણિજ્ય અને ભારતના કાયદા પ્રધાન
1990 અને 1991 દરમિયાન, સ્વામીએ ભારતના આયોજન પંચના સભ્ય અને વાણિજ્ય અને કાયદાના કેબિનેટ પ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી. નરસિંહ રાવ સરકારમાં, સ્વામી લેબર સ્ટાન્ડર્ડ્સ અને ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ પરના કમિશનના અધ્યક્ષ હતા, જે કેબિનેટ-રેંક પોસ્ટ હતી. સ્વામીએ તેમના પુસ્તકમાં જણાવ્યું છે કે મનમોહનસિંહ તેમની ભૂમિકા પણ સ્વીકારે છે.
પાછળથી વર્ષો
1994 અને 1996 ની વચ્ચે સ્વામી વડા પ્રધાન પી.વી. નરસિંહ રાવ હેઠળ લેબર સ્ટાન્ડર્ડ્સ અને ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ (કેબિનેટ મંત્રીના ક્રમાંકમાં સમકક્ષ) ના કમિશનના અધ્યક્ષ હતા. તેઓ 2013 સુધીમાં જનતા પાર્ટીના પ્રમુખ રહ્યા. 11 ઓગસ્ટ, 2013 ના રોજ, સ્વામી સત્તાવાર રીતે ભાજપમાં જોડાયા હતા જ્યારે તેના પ્રમુખ રાજનાથ સિંહ હતા. પાર્ટીમાં તેમના પ્રવેશથી જનતા પક્ષને ભારતીય જનતા પાર્ટી સાથે જોડવામાં આવ્યો.
આસિમ રાંદેરી
સૂબેદાર મહમૂદમિયાં મોહમ્મદ ઈમામ (૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૦૪ - ૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૯‌) જેઓ તેમના ઉપનામ આસિમ રાંદેરી વડે વધુ જાણીતા છે, ગુજરાતી કવિ, ગઝલકાર અને સંપાદક હતા. સાહિત્યમાં તેમના મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન બદલ ૨૦૦૫માં વલી ગુજરાતી ગઝલ એવોર્ડ તથા કલાપી પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ સુરતના રાંદેરમાં થયો હતો. મૅટ્રિક સુધીનો અભ્યાસ કર્યા બાદ અરબસ્તાનમાં તેમના પિતાનું અચાનક અવસાન થતાં તેમણે અધૂરા અભ્યાસે વિદેશ જવું પડ્યું. ૧૯૨૮ થી ૧૯૩૨ સુધી ઇસ્ટ આફ્રિકામાં કેન્યા ડેલી મેઈલના તંત્રીવિભાગમાં કામગીરી કર્યા પછી સ્વદેશ આવી મુંબઈમાં સ્વિડિશ મૅચ કંપનીની શાખા વલ્કન ટ્રેડિંગ કંપનીમાં સેલ્સમૅન બન્યા. દરમિયાન ૧૯૫૦માં તેમણે લીલા માસિકની સ્થાપના કરી. ૧૯૬૫માં તેઓ નિવૃત્ત થયા. ૧૯૬૫ થી ૧૯૭૧ દરમિયાન તેમણે કોલંબો, આફ્રિકા, અરબસ્તાન, માડાગારસ્કર, રિ-યુનિયન, મોરેશિયસ વગેરે દેશોના પ્રવાસ કરી ત્યાંની ભારતીય સંસ્થાઓમાં તેમ જ ત્યાંનાં ટી.વી. કેન્દ્રો પર ગુજરાતી ઉર્દૂ શાયરીઓની રજૂઆત કરી. ૧૯૭૩માં લંડન, કૅનેડા અને અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો.
સર્જન
લીલા (૧૯૬૩) એમનો મુખ્યત્વે પ્રણયકાવ્યોનો સંગ્રહ છે. એમાં લીલાના એક જ પાત્ર પર લગભગ કથાસ્વરૂપની સંકલનાબદ્ધ પંચ્યાશી રચનાઓ છે. આ કાવ્યો છૂટાંછૂટાં તેમ સળંગ પ્રણયકથા તરીકે પણ આસ્વાદ્ય છે.
બાનીની સરળતા અને પ્રાસાદિકતા એમનાં ગઝલ-ગીતોની લાક્ષણિકતા છે. શણગાર (૧૯૭૮)માં ૧૯૨૭ થી ૧૯૭૮ સુધી રચાયેલ ગઝલો-મુક્તકો ઉપરાંત જુદા જુદા વિષયો પરનાં નઝમો-ગીતો સંગૃહીત છે. અહીં એમનાં ગીતો પણ ગઝલસ્પર્શી છે અને અભિવ્યક્તિની સાદગી કાવ્યરસિકને આકર્ષનારી છે.
એમના ગ્રંથ નાયતવાડાની વડી જુમ્મા મસ્જિદનો પ્રાચીન ઇતિહાસ (૧૯૭૪)માં આઠસો વર્ષ પૂર્વે રાંદેરમાં અરબસ્તાનથી આવેલ નાયત અરબોની તવારીખ અંગેનું સંશોધન રજૂ થયું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૯માં મૃત્યુ શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
ઉકીર (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
મોટી પાંડુલી (તા. મેઘરજ)
મોટી પાંડુલી (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી પાંડુલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કલ્લરા-પાંગોડ ચળવળ
thumb| ૧૯૩૯ની પાંગોડ પોલીસ ચોકીનો ડ્રોઇંગ કલ્લરા-પાંગોડ ચળવળ એ ભારત સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા ૩૯ આંદોલનોમાંનું એક છે જેમણે આંદોલન તરીકે દેશને બ્રિટીશ શાસનથી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવામાં નિર્ણાયક ભાગ ભજવ્યો. ભારતની આઝાદીની કેટલાક સૌથી મહત્વપૂર્ણ આંદોલનો જેમ કે ભારત છોડો આંદોલન, ખિલાફત આંદોલન, મલબાર વિદ્રોહ, ગદર પાર્ટી આંદોલન અને નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ દ્વારા ચલાવેલ હોલવેલ આંદોલનની શ્રેણીમાં આ આંદોલન પણ સૂચિબદ્ધ છે. ઉપર જણાવેલા ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના મહત્વપૂર્ણ એવા ૩૯ આંદોલનોમાં આ આંદોઅન ૨૬ મા ક્રમાંકે આવે છે જેમને પરિણામે ૧૯૪૭ માં ભારતીય પ્રદેશો પરના બ્રિટિશ શાસનનો અંત આવ્યો.
કલ્લરા-પાંગોડ
પાંગોડ અને કલ્લરા, કેરળની રાજધાની, તિરુવનંતપુરમ્ ની નજીક ૪૫ કિ. મી. ઉત્તરપૂર્વમાં આવેલા ગામો છે. પહેલા આ ગામ ત્રાવણકોર રાજ કુટુંબનું કેન્દ્ર હતા અને પાછળથી આ વિસ્તાર કાળા મરી, આદુ, એરેકા નટ અને સોપારી જેવા મસાલા માટે જાણીતો હોવાથી બ્રિટીશ રાજના પ્રતિનિધિઓનું કેન્દ્ર હતો.
ચળવળ
મહાત્મા ગાંધી ના નેતૃત્વ હેઠળની સવિનય કાનૂન ભંગ ચળવળના ભાગ રૂપે કલ્લરા-પાંગોડ સંઘર્ષ થયો. આ બે ગામના શિક્ષણ અને વેપાર માટે તિરુવનંતપુરમ્ અને અન્ય શહેરોમાં ગયેલા અને સૈન્યના સૈનિકો જેવા વતનીઓએ ઈ. સ. ૧૯૩૦ ના દાયકામાં આ ગામમાં ગાંધીજીના સંદેશા લાવ્યા. આનાથી લોકોમાં સ્વશાસનની ઇચ્છા અને બ્રિટીશ રાજમાંથી મુક્તિ મેળવવાની ઇચ્છા જાગૃત થઈ. આ ઉપરાંત, વાઇસરોય ઑફ ઇન્ડિયાના પ્રતિનિધિ, દિવાન સી.પી. રામાસ્વામી ઐય્યરના દમનકારી શાસને પરિસ્થિતિને વેગ આપ્યો. ઈ.સ. ૧૯૩૬ માં દિવાન તરીકે તેમની નિમણૂક થયા પછી તરત જ સી.પી. રામાસ્વામી ઐયરના અધિકારીઓ અને ગુપ્ત પોલીસે કડક નિયમો લાગુ કરવાનું શરૂ કર્યું. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">સંદર્ભ આપો  ] જ્યારે મહેસૂલ અધિકારીઓએ કલ્લરા અને પાંગોડની બજારોમાં કૃષિ ચીજવસ્તુઓ વેચવા માટે વધુ વેરા વસૂલવાનો નિયમ લાગુ કર્યો ત્યારે ખેડૂતોએ તેનો વિરોધ શરૂ કર્યો. શરૂઆતમાં, મહેસૂલ અધિકારીઓએ પોલીસની મદદથી નવી પ્રવેશ કર પ્રણાલી લાગુ કરી, પરંતુ ટૂંક સમયમાં તેમને તેનું સંચાલન કરવામાં મુશ્કેલી પડી. દિવાનના જુલમી શાસનથી વ્યથિત લોકો આંદોલન કરનારા ખેડૂતો સાથે જોડાયા અને તે તુરંત એક વિશાળ જન આંદોલનમાં ફેરવાયો. દરેક ધર્મો અને વર્ગના ખેડૂતોએ બજારોમાં કૃષિ પેદાશોના વેચાણ માટે વધારાનો પ્રવેશ કર નહીં ભરવાનું નક્કી કર્યું.
ચેલ્લપ્પન વૈદ્યન, કોચપ્પી પિલ્લઇ, પ્લાનકીળીલ કૃષ્ણ પિલ્લઇ, ચેરુવલમ કોચુ નારાયણન આચારી અને કેટલાક અન્ય લોકોની આગેવાની હેઠળના ખેડૂતોએ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૮ ના રોજ કલ્લરા માર્કેટમાં ખુલ્લેઆમ મહેસૂલ અધિકારીઓ અને પોલીસને ઠપકો આપ્યો હતો. આને પગલે પેંગોડે પોલીસ ચોકીમાં આંદોલનન નેતા કોચપ્પી પિલ્લઇની અટકાયત કરવામાં આવી અને તેમને કરાવાસમાં ત્રાસ આપવામાં આવ્યો. તેનાથી નારાજ, આંદોલનકારીઓએ જૂથબંધી કરી અને પોલીસનો સામનો કરવા માટે શસ્ત્રો અને દારૂગોળો એકત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું. વધારાનો રસાલો લઈ આવતા પોલીસ ટુકડીઓને અટકાવવા માટે, તેમણે રસ્તાઓમાં ઝાડ કાપીને ત્રિવંદ્રમથી પેંગોડેની સડકને પણ અવરોધિત કરી હતી.
મુકાબલો
સેનાના નિવૃત્ત સેવક પટ્ટલમ કૃષ્ણન દ્વારા અસરકારક મધ્યસ્થી બાદ બીજા દિવસે કોચપ્પી પિલ્લઇને છૂટા કરવામાં આવ્યા હતા. આ જ દિવસે, આંદોલનકારીઓ દ્વારા રસ્તા પર ઉભા કરવામાં આવેલા અવરોધોને દૂર કરવા કલ્લરામાં નીકળેલા પોલીસ કર્મચારીને ઉશ્કેરાયેલા ટોળા દ્વારા મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યા હતા. બપોરે આંદોલનકારીઓએ રાઇફલ સહિતના હથિયારો સાથે પાંગોડ પોલીસ ચોકી તરફ કૂચ કરી હતી. લોકોએ પોલીસ ચોકી પર ગોળીઓ છોડતાં પોલીસે જવાબમાં ગોળીઓ છોડી હતી. આ ગોળીબારીમાં બે આંદોલનકારીઓ - પ્લાનકીળીલ કૃષ્ણ પિલ્લઇ અને ચેરૂવલમ કોચુ નારાયણન આચારીનું ઘટના સ્થળે જ મોત નીપજ્યું. બીજા દિવસે પોલીસ બંદોબસ્ત પાંગોડ પહોંચ્યો અને આંદોલનના નેતાઓને શોધવા ઘર-ઘરની શોધખોળ શરૂ કરવામાં આવી. પોલીસે આંદોલનમાં ભાગ લેનારા તમામ લોકોની ધરપકડ કરી હતી. આ કેસની તપાસ કરી અને કેસ ચલાવવામાં આવ્યો; એક વર્ષની અંદર સજા સંભળાવવામાં આવી.
ચુકાદો
કેસના પ્રથમ અને ૧૩ મા આરોપી - કોચ્ચપી પિલ્લઇ અને પટ્ટલમ કૃષ્ણનને ૧૭ અને ૧૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૦ ના દિવસે હાઈકોર્ટે સેશન્સ કોર્ટે આપેલી સજાઓને પુષ્ટિ આપ્યા બાદ ફાંસી આપી હતી. કેટલાક આરોપીઓને છૂટા કરવામાં આવ્યા હતા અને બાકીના આરોપીઓને બેથી નવ વર્ષ સુધીની સખત કેદની સજા આપવામાં આવી હતી. પોલીસે તેમના ઘરને ઘેરી લીધા હતા ત્યારે એક આરોપી રામેલીક્કોનમ પદ્મનાભને આત્મહત્યા કરી હતી.
આંદોલનકારીઓ
લડતમાં માર્યા ગયેલા અથવા ફાંસી લગાવી દેવાયેલા આંદોલનકારીઓ ઉપરાંત કલ્લરાા-પાંગોડ સંઘર્ષના કેસ રેકોર્ડમાં જેમના નામ આવે છે તેવા આંદોલનકારીઓની સૂચિ નીચે આપેલ છે.
(સૂચિ અધૂરી)
સ્મારકો
આ આંદોલનમાં તેની ભૂમિકાને કારણે ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતું પાંગોડ પોલીસ ચોકીનું મકાન હેરિટેજ બિલ્ડિંગ તરીકે અકબંધ રાખવામાં આવ્યું છે, હાલમાં અહીં પોલીસ ચોકી કાર્યરત છે. કલ્લરાના કેન્દ્રમાં એક શહીદનું સ્મારક છે, જ્યાં રાષ્ટ્રીય મહત્વના દિવસોમાં તમામ રાજકીય માન્યતાઓના લોકો શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે. ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ ના દિવસે કલ્લરા-પેંગોડ સંઘર્ષની ૭૨ મી વર્ષગાંઠ ગ્રામજનો દ્વારા ઉજવવામાં આવી હતી અને તેનું ઉદ્ઘાટન કેરળના મુખ્યમંત્રી ઓમન ચાંદીએ કર્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
મોટી શેરો
મોટી શેરો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી શેરો ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
ભાષા
વ્યાપક અર્થમાં નિશાનીઓ અને નિયમો દ્વારા બનતું એક માળખાને ભાષા કહે છે. ભાષાઓનો ઉપયોગ વિચારોની આપ-લે માટે થાય છે પરંતુ ભાષાઓનો ઉપયોગ ત્યાં સુધી મર્યાદિત નથી. ભારત દેશમાં ગુજરાતી ભાષા, મરાઠી ભાષા, બંગાળી ભાષા, મલયાલમ ભાષા, તમીળ ભાષા, કન્નડ ભાષા, પંજાબી ભાષા, સિંધી ભાષા, તેલુગુ ભાષા, હિન્દી ભાષા, ઉર્દૂ ભાષા, આસામી ભાષા, કાશ્મીરી ભાષા, મૈથિલી ભાષા, સંસ્કૃત ભાષા, સંથાલી ભાષા, અંગ્રેજી ભાષા, નેપાલ ભાષા, મારવાડી ભાષા, ભોજપુરી ભાષા વગેરે અલગ અલગ નીચે પ્રમાણેની ભાષાઓ બોલવામાં આવે છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:ભાષાઓ
ગોકુળ
ગોકુળ (ગોકુલ) એ ભારત દેશનાં ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના મથુરા જિલ્લામાં સ્થિત એક નગર છે. આ નગર મથુરાથી ૧૫ કિ.મી. દક્ષિણ-પૂર્વમાં આવેલું છે. હિંદુ પૌરાણિક માન્યતાનુસાર વિષ્ણુનાં અવતાર શ્રી કૃષ્ણનું બાળપણ અહીં વિત્યું હતું.
ભૂગોળ
ગોકુળ 27.45°N, 77.72°W અક્ષાંશ-રેખાંશ પર સ્થિત છે. સમુદ્ર સપાટીથી શરેરાસ ઉંચાઈ ૧૬૩ મી. (૫૩૪ ફીટ) છે.
મુડશી (તા. મેઘરજ)
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
બુધ સભા
બુધ સભા એ ૧૯૩૨ થી દર બુધવારે ગુજરાતી કાવ્ય ના વિષય પર યોજાતી એક સાપ્તાહિક સાહિત્યિક વર્કશોપ છે. હાલમાં લેખક ધીરુ પરીખ તેના અધ્યક્ષસ્થાને છે
અને તે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, અમદાવાદ ખાતે યોજાય છે.
ઇતિહાસ
thumb| કુમાર કાર્યાલય ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન, ઉમાશંકર જોશી, સુંદરમ અને રામપ્રસાદ શુક્લા રાતના રોકાણ માટે કુમાર મેગેઝિનની ઑફિસમાં જતા અને તેમની કવિતા પર ચર્ચા કરતા. તે જ સમય દરમિયાન, નિહારિકા નામની ફોટોગ્રાફી ક્લબ દર અઠવાડિયે ત્યાં એકઠી થતી હતી. નિહારિકાના સભ્ય શિવરામ ભટ્ટે તે જ રીતે સાપ્તાહિક કવિતા વર્કશોપ યોજવાનું સૂચવ્યું. તેથી બુધવારે મળતી સાપ્તાહિક બુધ સભાની સ્થાપના કુમાર મેગેઝિનના તત્કાલીન સંપાદક બચુભાઈ રાવતે ૧૯૩૨માં કરી હતી. તે અમદાવાદના રાયપુર ચકલા ખાતે કુમારની ઑફિસમાં રાખવામાં આવતી હતી.
રાવતના અવસાનના ૧ મહિના પહેલાં જુલાઇ ૧૯૮૦માં તેનું સ્થળ ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદમાં ખસેડવામાં આવ્યું જે તે સમયે એચ.કે. આર્ટ્સ કૉલેજમાં સ્થિત હતી. ધીરૂ પરીખ, કે જેઓ ૧૯૬૬માં એક વિદ્યાર્થી તરીકે જોડાયા હતા, તેના પ્રમુખ તે જ વર્ષે બન્યા.જ્યારે પરિષદની નવી ઇમારત સાબરમતી નદી (હવે રિવરફ્રન્ટ)ના કાંઠે બનાવવામાં આવી હતી, ત્યારે સ્થળ ત્યાં ખસેડવામાં આવ્યું હતું. તે શરૂઆતમાં "બુધવારિયું" તરીકે જાણીતી હતી, જેનું નામ પછીથી "બુધ બેઠક" અને છેવટે "બુધ સભા" રાખવામાં આવ્યું.
આ બેઠકની પ્રેરણા લઈને સુરેન્દ્રનગર, વડોદરા, રાજકોટ અને ભાવનગર સહિત ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં આવી સાપ્તાહિક બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
બુધ સભામાં પ્રમુખ ધીરુ પરીખ (અગાઉ બચુભાઇ રાવત) ઉપસ્થિત તમામ કવિઓની કવિતાઓ પ્રથમ સંગ્રહ કરે છે. પછી દરેક કવિતાનું પઠન અને કવિનું નામ જાહેર કર્યા વિના ચર્ચા કરવામાં આવે છે. જો ચર્ચા પછી કવિતા સારી માનવામાં આવે છે, તો તે કવિતા સામયિક કવિલોકમાં (અગાઉ કુમારમાં) પ્રકાશિત થાય છે. ૧૯૯૮માં શનિ સભા (શનિવાર મીટ) નામની સમાન વર્કશોપ પણ ચિનુ મોદીએ આધુનિક કવિઓ માટે શરૂ કરી હતી.
વારસો
બુધ સભાએ ઉમાશંકર જોશી, રાજેન્દ્ર શાહ, હર્ષદ ત્રિવેદી, ચિનુ મોદી, નિરંજન ભગત, રઘુવીર ચૌધરી, પ્રવિણ પંડ્યા, રાજેન્દ્ર શુક્લ, રાજેશ વ્યાસ, ભાવેશ ભટ્ટ, અનિલ ચાવડા અને અશોક ચાવડા જેવા અનેક અગ્રણી ગુજરાતી કવિઓ અને લેખકોને પોષવામાં મદદ કરી છે.
નવા માઢિયા (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. માઢીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામ ભાલ વિસ્તારનુ ગામ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
વિનોદ જોશી
તેમના નોંધપાત્ર કાર્યોમાં પરંતુ, કાવ્યસંગ્રહ (ગીત કવિતા) (1984), શિખંડી, શિખંડી પર આધારિત એક લાંબી કવિતા કવિતા છે, જે મહાભારતનુ પાત્ર છે. (1985) રેડિયો નાટક: સ્વરૂપે અને સિદ્ધાંત, (1986), તુંડિલ-તુંડિકા, દિર્ઘ કાવ્યનુ એક સ્વરૂપ, (1987), અને ઝાલર વાગે જુથડી, કવિતાઓ સંગ્રહ (1991). તેઓ જયંત પાઠક પુરસ્કાર (1985), ક્રિટીક્સ એવોર્ડ (1986), કવિશ્વર દલપરામ એવોર્ડ (2013), સાહિત્ય ગૌરવ પુરસ્કાર (2015), નરસિંહ મહેતા પુરસ્કાર (૨૦૧૮), કલાપી પુરસ્કાર (2018), નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક (૨૦૨૨)ના પ્રાપ્તકર્તા છે.
પ્રારંભિક જીવન
જોશીએ ગઢડાની મોહનલાલ મોતીચંદ બાલમંદિર ખાતે તેમની પૂર્વશાળાની શિક્ષણ પૂર્ણ કરી. તેમણે 1960 થી 1966 સુધી બોટાદ જીલ્લાના તુર્ખા ગામની સરકારી શાળા ખાતે તેમની પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કરી. તેમની માધ્યમિક શાળા 1967 થી 1968 સુધી એનટીએમ સરકારી હાઇ સ્કૂલ, સુરેન્દ્રનગર, 1969 માં સર્વોદય વિદ્યાલય, અને સરકારી હાઇસ્કુલ, બોટાદ 1970 માં.
વિનોદ જોશીએ 1975 માં, બોટાદના કવિશ્રી બોટાદકર આર્ટસ એન્ડ કૉમર્સ કોલેજમાં ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમની બેચલર ઓફ આર્ટસ પૂર્ણ કરી. તેમણે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, ભાવનગર (1976) માં ગુજરાતી મા માસ્ટર ઓફ આર્ટસ પૂર્ણ કર્યાં અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવન (ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય વિભાગ) (1977). તેમણે પીએચ.ડી., 1980 માં ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવન, સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, તેમના સંશોધન માટે રેડિયો નાટકનુ કલાસ્વરુપ અને ગુજરાતીમા તેનો વિકાસ, ઈશ્વરલાલ આર. દવેની દેખરેખ હેઠળ.
વિનોદ જોશીએ તેમના શાળાના દિવસો દરમિયાન કવિતા લખવાનું શરૂ કર્યું. ધોરણ 10 માં, તેમની કવિતા સૌ પ્રથમ 1973 માં ગુજરાતી ભાષા સામયિકમાં કુમારમાં પ્રકાશિત થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમની કવિતાઓ કવિલોક, કવિતા, શબદસ્રુષ્ટી, પરબ, નવનીત સમર્પણ, બુદ્ધીપ્રકાશ સહિતના અન્ય ગુજરાતી સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ છે.
સાહિત્ય
વિનોદ જોશીની કવિતા ગ્રામીણ જીવનની છબીઓ સાથે મુખ્યત્વે ગુજરાતી સાહિત્યમાં સ્ત્રીની લાગણીઓના ચિત્રણ દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કવિતા
જોશીને તેમના ગીતોના અવાજોમાં ભવ્ય સ્ત્રી સંવેદનશીલતા માટે ગુજરાતી સાહિત્યમાં વખાણવામાં આવે છે. તેમની કવિતામાં પ્રતીતિઓમાં તીવ્ર સ્ત્રીત્વ, એકાંત, સામાજિક સ્થિતિ અને અવિભાજ્ય વ્યક્તિત્વ શામેલ છે, જે રોજિંદા વાસ્તવિકતા અને વસ્તુઓની છબીઓમાં વ્યક્ત થાય છે.
પરન્તુ, કવિતા તેમની પ્રથમ કૃતિ, 1984 માં કાવિલોક ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. 1985 માં શીખંડી એક લાંબી કવિતા સંસ્કૃતના નિયમો અનુસાર બનેલી છે. આ કવિતા મહાભારતના પાત્રો, શિખંડી અને ભીષ્મના માનસ સાથે વ્યવહાર કરે છે.
તુંડિલ-તુંડિકા (1987), બીજી લાંબી કવિતા, આધુનિક શૈલીમાં મધ્યયુગીન ગુજરાતી પદવાવાર્તા સ્વરૂપનું પુનરાવર્તન છે. ઝાલર વાગે જુથડી (1991) જોશીની સૌથી વધુ પ્રેમભર્યા કવિતાઓની માંગ છે.
2018 માં, તેમણે સાત ખડો, 49 પ્રકરણો અને 1800 રેખાઓ સાથે પ્રબન્ધ સ્વરૂપમાં બનેલી એક કવિતા સોન્ધ્રિ પ્રકાશિત કરી. તે હિંદુ મહાકાવ્ય મહાભારતના એક પાત્ર દ્રૌપદી પર આધારિત છે, અને ચોપરા અને દોહરા જેવા વિવિધ મીટરોનો ઉપયોગ કરીને, તેના દેશનિકાલ દરમિયાન મહિલા તરીકે દ્રૌપદીના વિચારો અને લાગણીઓની એક અલગ વિશ્વ દર્શાવે છે.
વિનોદ જોશીની પસંદ કરેલી કવિતાઓ કુંચી આપો, બાયજી તરીકે સંકલિત કરવામાં આવી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
વડાપધ્ધર (તા. અબડાસા)
વડાપધ્ધર ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
ચોટીલા
ચોટીલા એ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલ મહત્વનું યાત્રાધામ છે. આ ઉપરાંત ચોટીલા તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. જે રાજકોટથી અમદાવાદ જતા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નં.૪૭ ઉપર આવેલું નગર છે.
ઇતિહાસ
પ્રાચીન સમયમાં ચોટીલા ચોટગઢ કહેવાતું હતું. તે મૂળ સોઢા પરમારોના શાસન હેઠળ હતું પરંતુ જગસીયો પરમારના શાસન સમયે તે ખાચર કાઠીઓના હાથમાં આવ્યું અને તે તેમનું એક મુખ્ય મથક બન્યું. મોટાભાગના ખાચર કાઠીઓનું મૂળ કુટુંબ ચોટીલામાંથી છે. ચોટીલા ઇ.સ. ૧૫૬૬ના વર્ષમાં કાઠીઓ વડે કબ્જે કરાયું હતું. બ્રિટિશ શાસન સમયે તે એજન્સી થાણાનું મુખ્ય મથક હતું.
વસ્તી
૧૮૭૨માં ચોટીલાની વસ્તી ૧૭૭૧ અને ૧૮૮૧માં ૨૦૨૯ હતી. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ચોટીલાની વસ્તી ૨૧૩૪૯ છે.
જોવાલાયક સ્થળો
અહીં આવેલા ડુંગર ઉપર શ્રી ચામુંડા માતાજીનું પ્રખ્યાત મંદીર આવેલું છે, જ્યાં પહોંચવા માટે નીચેથી ઉપર સુધી પગથીયાં પણ બનાવવામાં આવેલાં છે. આ ડુંગરની ઉંચાઇ 1,173 ft જેટલી છે. શ્રદ્ધાળુ લોકો માતાજીનાં દર્શનાર્થે દરરોજ મોટી સંખ્યામાં આવતા હોય છે. ચોટીલા મંદીર ટ્રસ્ટ દ્વારા ચાલતા અન્નક્ષેત્રમાં જમવાની તથા રહેવાની નિ:શુલ્ક વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ છે. ચોટીલા ડુંગર પાસે ભકિતવન નામે બગીચો પણ આવેલો છે. અહીં હાઈવે ઉપર રહેવા તથા જમવા માટે પ્રાઈવેટ હોટલો પણ આવેલી છે. આ ધાર્મિક સ્થળ ગુજરાતનાં મુખ્ય યાત્રાધામો પૈકીનું એક પૌરાણીક અને અગત્યનું યાત્રાધામ છે.
ચોટીલા પ્રસિધ્ધ ગુજરાતી સાહિત્યકાર ઝવેરચંદ મેઘાણીનું જન્મ સ્થળ પણ છે.
સંદર્ભ
આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પ્રકાશન માંથી માહિતી ધરાવે છે.
મોટીરેલ પૂર્વ
મોટીરેલ પૂર્વ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટીરેલ પૂર્વ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
વડસર (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
મુન્શીવાડા (તા. મેઘરજ)
મુન્શીવાડા (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મુન્શીવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
રૂણી (તા. ધાનેરા)
રૂણી (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રૂણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
ફેરો
ફેરો એ ગુજરાતી લેખક રાધેશ્યામ શર્મા દ્વારા લખાયેલ નવલકથા છે, જે ૧૯૬૮માં પ્રકાશિત થઈ હતી. આ નવલકથાનું કથાવસ્તુ સ્થૂળ છે: અમદાવાદની પોળમાં રહેતો કથા-નાયક પોતાનો મૂંગો પુત્ર બોલતો થાય એ માટે પત્નીને લઈ સૂર્યમંદિરે બાધા કરવા માટે ટ્રેનની મુસાફરી કરે છે; નિર્ધારિત સ્ટેશને પહોંચતા પહેલા જ તેમનો નાનકડો પુત્ર ગૂમ થઈ જાય છે.
કથાવસ્તુ
'ધક્કો આવ્યો. ગાડી ઊપડી' — આ વાક્યથી નવલકથાનો પ્રારંભ થાય છે. નવલકથામાં પ્રથમપુરુષ કથનપદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
અમદાવાદની પોળમાં રહેતાં પતિ-પત્નીનો પુત્ર ભૈ જન્મથી મૂંગો છે. એ બોલતો થાય એ માટે તેઓ એ મૂંગા દીકરાને ટ્રેનમાં સાથે લઈ સૂર્યમંદિરે બાધા કરવા લઈ જાય છે. ગાડીની મુસાફરીની સાથે સાથે પતિ (નાયક)ના ચિત્તનો પ્રવાસ સમાંતરે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. નાયક પોતે લેખક છે એટલે સતત ચિંતન કર્યા કરે છે.
દંપતિને શ્રદ્ધા છે કે સૂર્યદેવની કૃપાથી જન્મેલો પણ અ-બોધ પુત્ર સૂર્યદેવના દર્શન, બાધા અને કૃપાથી બોલતો થઈ જશે. ત્રણ જણા ટ્રેનમાં પ્રવાસ કરે છે ને તેમનો ચેતનાપ્રવાહ પણ ચાલે છે. ટ્રેન સૂર્યદેવના સ્થાનકના સ્ટેશને પહોંચે એ પહેલાં જ આગલા સ્ટેશને પુત્ર ભૈ ખોવાઈ જાય છે. નાયક સંડાસમાં ગયો હોય છે. તે બારણું હચમચાવતાં બહાર નીકળે છે, અને ભૈ વિશે કૈં ખબર ન મળતા અકળાઈને પત્નીને એક તમાચો મારી દે છે. એવામાં ગાડી ઊપડે છે. નાયક સાંકળ ખેંચવા હાથ ઊંચો કરે છે. પણ એટલામાં જ એક ભારે પ્રકાશવાળું એન્જિન પસાર થાય છે. નાયકની આંખ પત તેનો પ્રકાશ પડે છે ને ધૂમાડાથી એની આંખ અને ડબો ભરાઈ જાય છે. નાયક કહે છે: 'સાંકળ તરફ ઊંચો કરેલો મારો જમણો હાથ ગૂંગળાવા લાગ્યો'. આ સાથે નવલકથા પૂર્ણ થાય છે.
આવકાર
ઉમાશંકર જોશી એ આ નવલકથાની પ્રસ્તાવનામાં લખ્યું છે: "અર્થગર્ભ પ્રતિકોથી [આ] કૃતિ એક સમૃદ્ધ સ્વરકંપોવાળી રાગિણી જેવી બની છે".
સુમન શાહ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તકના શિર્ષક "ચંદ્રકાન્ત બક્ષીથી ફેરો"માં આ નવલકથાનો સંદર્ભ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:નવલકથા
સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણ
સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણ (૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૦૪ – ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮) ભારતીય કવયિત્રી હતા. ઝાંસી કી રાની એ તેમની સૌથી લોકપ્રિય કવિતાઓમાંની એક છે. ''
જીવનપરિચય
તેમનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજ જિલ્લાના નિહાલપુર ગામના રાજપૂત પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું પ્રાંરભિક શિક્ષણ પ્રયાગરાજની ક્રોથવેઇટ ગર્લ્સ સ્કૂલમાંથી મેળવ્યું હતું અને ૧૯૧૯માં મિડલ સ્કૂલની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. ૧૯૧૯ ના વર્ષમાંજ તેમના લગ્ન ખંડવાના ઠાકુર લક્ષ્મણ સિંહ ચૌહાણ સાથે લગ્ન થયા હતા. તેમને પાંચ બાળકો હતા.
૧૯૪૧માં સુભદ્રા કુમારી અને તેમના પતિ મહાત્મા ગાંધીના અસહયોગ આંદોલનમાં જોડાયા હતા. આંદોલનમાં તેમની ભૂમિકા બદલ નાગપુરમાં ધરપકડ થનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા સત્યાગ્રહી હતા. ૧૯૨૩ અને ૧૯૪૨માં બ્રિટિશ શાસન સામેના વિરોધ પ્રદર્શનમાં સામેલ થવા બદલ તેમને બે વખત જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા.
તેઓ તત્કાલીન મધ્ય પ્રાંત વિધાનસભાના સભ્ય હતા. વિધાનસભા સત્રમાં ભાગ લીધા બાદ નાગપુરથી જબલપુર પરત ફરતી વખતે મધ્ય પ્રદેશના સિવની નજીક કાર અકસ્માતમાં ૧૯૪૮માં તેમનું અવસાન થયું હતું.
કારકિર્દી
સુભદ્રાકુમારીએ હિન્દી કવિતામાં ઘણી લોકપ્રિય કૃતિઓ લખી હતી. તેમની સૌથી પ્રખ્યાત રચના ઝાંસી કી રાની છે, જે રાણી લક્ષ્મીબાઈના જીવનનું વર્ણન કરતી ભાવનાત્મક રચના છે. કવિતામાં બ્રિટિશ ભારત અને ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિમાં લક્ષ્મીબાઈની ભૂમિકા તેમજ રાણીના જીવનનું ભાવનાત્મક રીતે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. કવિતાના પ્રત્યેક અંતરામાં પુનરાવર્તિત થતી જાણીતી પંક્તિઓ આ મુજબ છે:
"बुंदेले हरबोलों के मुँह हमने सुनी कहानी थी, खूब लड़ी मर्दानी वह तो झाँसी वाली रानी थी।।"
ઝાંસી કી રાની અને તેમની અન્ય કવિતાઓ: જલિયાંવાલા બાગ મેં બસંત ,વીરો કા કૈસા હો બસંત, રાખી કી ચુનૌતી, અને વિદા ખુલ્લેઆમ સ્વતંત્રતા ચળવળ વિશે વાત કરે છે. કહેવાય છે કે તેમની આ રચનાઓએ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લેવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભારતીય યુવાનોને પ્રેરણા આપી હતી. ઝાંસી કી રાની કવિતાનો પ્રારંભિક અંતરો આ પ્રમાણે છે:
સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણે હિન્દીની ખડીબોલીમાં સાદી, સ્પષ્ટ શૈલીમાં લખ્યું હતું. તેમણે શૌર્યપૂર્ણ કવિતાઓ ઉપરાંત બાળકો માટે કવિતાઓ પણ લખી હતી. આ ઉપરાંત, તેમણે મધ્યમ વર્ગના જીવન પર આધારિત કેટલીક ટૂંકી વાર્તાઓ પણ લખી હતી.
વિરાસત
ભારતીય તટરક્ષક દળના એક જહાજને સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણનું નામ આપવામાં આવ્યું છે. મધ્ય પ્રદેશ સરકારે જબલપુરની મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની કચેરી સામે તેમની પ્રતિમા સ્થાપિત કરી હતી.
૬ ઓગસ્ટ, ૧૯૭૬ના રોજ ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.
૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૧ના રોજ સર્ચ એન્જિન ગૂગલે સુભદ્રા કુમારીને તેમની ૧૧૭મી જન્મજયંતિ પર ગૂગલ ડૂડલ સાથે યાદ કર્યા હતા. ગૂગલે ટિપ્પણી કરી હતી કે: “સુભદ્રાકુમારી ચૌહાણની કવિતા ઐતિહાસિક પ્રગતિના પ્રતીક તરીકે ઘણા ભારતીય વર્ગખંડોમાં મુખ્ય છે, જે ભાવિ પેઢીઓને સામાજિક અન્યાય સામે ઉભા થવા અને રાષ્ટ્રના ઇતિહાસને આકાર આપતા શબ્દોની ઉજવણી કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.”
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ શ્રેણી:હિંદી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૪૮માં મૃત્યુ
નાની મોયડી (તા. મેઘરજ)
નાની મોયડી (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાની મોયડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
વાગાપધર (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મૃણાલિની કુંટે
તેણીની ૧૯૯૬ની ભારતીય ચેસ ચેમ્પિયનશીપની વિજેતા પણ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૭૩માં જન્મ
કાનાતળાવ (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. માઢીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામ ભાલ વિસ્તારનુ ગામ છે.
રમણ સોની
રમણ કાન્તિલાલ સોની (જન્મ ૭ જુલાઈ ૧૯૪૬) વિવેચક, સંપાદક. જન્મ ઈડર તાલુકાના ચિત્રોડા ગામમાં. પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ ચિત્રોડામાં. ૧૯૬૩માં એસ.એસ.સી. ૧૯૬૭માં અમદાવાદની એલ. ડી. આર્ટ્સ કૉલેજમાંથી બી.એ. ૧૯૬૯માં એમ.એ. ૧૯૮૧માં પીએચ.ડી. ૧૯૭૦-૭૧માં પેટલાદની આર્ટ્સ ઍન્ડ સાયન્સ કૉલેજમાં અધ્યાપક. ૧૯૭૧થી ઈડરની આર્ટ્સ-કૉમર્સ કૉલેજમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક અને વિભાગીય અધ્યક્ષ. ૧૯૮૦-૮૪ દરમિયાન ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના સાહિત્યકોશ વિભાગમાં સંપાદકની કામગીરી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
પદ્મા બંદોપાધ્યાય
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૪ નવેમ્બર ૧૯૪૪ના રોજ આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિ ખાતે તમિલ ભાષી ઐયર પરિવારમાં પદ્માવતી સ્વામીનાથન તરીકે થયો હતો. તેઓ જ્યારે ચાર-પાંચ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાને ક્ષય રોગ થયો હતો અને તે પથારીવશ થઈ ગયા હતા. તેથી, તેઓ ખૂબ જ નાના હતા ત્યારથી જ તેમના મગજમાં તબીબી સમસ્યાઓ ઘર કરી ગઈ હતી, અને પ્રમાણમાં નાની ઉંમરે તેઓ તેમની માતાની પ્રાથમિક સંભાળ લેનાર પણ બની ગયા હતા. સંયોગથી નવી દિલ્હીના ગોલ માર્કેટના તેમના પાડોશમાં ડો. એસ. આઈ. પદ્માવતી રહેરા હતા, જેઓ લેડી હાર્ડિંગ મેડિકલ કૉલેજના મેડિસિનના પ્રોફેસર હતા. પદ્મા બંદોપાધ્યાયે જણાવ્યું હતું કે તેમની માતાની માંદગી અને સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં તેમને દાખલ કરવાનો તેમનો અનુભવ, તથા તેમના જેવા જ નામની પડોશી મહિલા ડોક્ટરને કારણે તેમને ડૉક્ટર બનવાની શરૂઆતની પ્રેરણા મળી હતી.
શિક્ષણ
તેણીએ માનવવિદ્યાના વિષયોમાં દિલ્હીની તમિલ એજ્યુકેશન એસોસિએશન સિનિયર સેકન્ડરી સ્કૂલ્સમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. શાળામાંથી સ્નાતક થયા પછી, તેણીએ માનવવિદ્યાના વિષયોને બદલે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના વિજ્ઞાન પ્રવાહમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમણે કિરોડી મલ કોલેજમાં પ્રિ-મેડિકલનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ૧૯૬૩માં પુણેની આર્મ્ડ ફોર્સિસ મેડિકલ કોલેજ (શસસ્ત્ર દળ વૈધકીય મહાવિદ્યાલય)માં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.
કારકિર્દી
તેઓ ૧૯૬૮ માં ભારતીય વાયુસેનામાં જોડાયા હતા. તેમણે વાયુસેનાના સાથી અધિકારી વિંગ કમાન્ડર એસ. એન. બંદોપાધ્યાય સાથે લગ્ન કર્યા હતા. ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમના અસાધારણ પ્રદાન બદલ તેમને વિશિષ્ટ સેવા મેડલ (વીએસએમ) એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. સતી નાથ અને પદ્મા એ એક જ પુરસ્કાર અલંકરણ પરેડમાં રાષ્ટ્રપતિ એવોર્ડ મેળવનાર પ્રથમ વાયુસેના (આઈએએફ) દંપતી હતા. તેઓ એરોસ્પેસ મેડિકલ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયાના ફેલો બનનાર પ્રથમ મહિલા હતા અને ઉત્તર ધ્રુવ પર વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કરનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા હતા. તેણી ૧૯૭૮ માં ડિફેન્સ સર્વિસીસ સ્ટાફ કોલેજનો અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરનાર પ્રથમ મહિલા સશસ્ત્ર દળ અધિકારી પણ છે. તેઓ હવાઈમથકમાં ડાયરેક્ટર જનરલ મેડિકલ સર્વિસીસ (એર) પણ રહ્યા હતા. ૨૦૦૨માં તેઓ એર વાઇસ માર્શલ (ટુ-સ્ટાર રેન્ક)માં બઢતી મેળવનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ભારતીય વાયુસેનાના પ્રથમ મહિલા એર માર્શલ બન્યા હતા. બંદોપાધ્યાય એક ઉડ્ડયન દવા નિષ્ણાત અને ન્યુ યોર્ક એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસના સભ્ય પણ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ શ્રેણી:જીવિત લોકો
સ્વામિનારાયણ ધામ
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:ગાંધીનગર
વાગોઠ (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
નાના બોરીડા
નાના બોરીડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાના બોરીડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
નાની પાંડુલી (તા. મેઘરજ)
નાની પાંડુલી (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાની પાંડુલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
સબાવડી (તા. ધાનેરા)
સબાવડી (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સબાવડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
સરતાનપર (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. માઢીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામ ભાલ વિસ્તારનુ ગામ છે.
વઢવાણ
વઢવાણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું શહેર છે અને વઢવાણ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ઇતિહાસ
વઢવાણ શહેરનું પ્રાચીન નામ વર્ધમાનપુરી હતું.
વઢવાણ આઝાદી પહેલાં વઢવાણ રજવાડાનું પાટનગર હતું.
ભૂગોળ
વઢવાણ શહેર અમદાવાદથી ૧૧૧ અને સુરેન્દ્રનગરથી ૩ કિમીના અંતરે આવેલું છે. આ શહેર ભોગાવો નદીના કિનારે વસેલું છે.
શિક્ષણ
સી.યુ. શાહ યુનિવર્સિટી વઢવાણ શહેરમાં આવેલી ખાનગી યુનિવર્સિટી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:વઢવાણ તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
નારણપુર (તા. મેઘરજ)
નારણપુરા (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નારણપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વલસરા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
રામપ્રસાદ વૈરાગી
પંડિત રામપ્રસાદ વૈરાગી હિમાચલ પ્રદેશના કસૌલી સ્થિત સબાથુ મંદિરના પૂજારી હતા. સબાથુના ક્રાંતિકારી રામપ્રસાદ બૈરાગીએ દેશમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ સામૂહિક ક્રાંતિની પ્રવૃત્તિઓ યોજીને અંગ્રેજોને દેશમાંથી હાંકી કાઢવા માગતા હતા. તેમણે ગદરને સફળ બનાવવા માટે હિમાચલમાં રચાયેલી એક જાસૂસી સંસ્થાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ૧૮૫૭માં વૈરાગીએ કસૌલીના ક્રાંતિકારીઓ સાથે અંગ્રેજો સામેના યુદ્ધમાં સંપૂર્ણ ટેકો આપ્યો હતો. તેમને અંગ્રેજોએ અંબાલામાં ફાંસી આપી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
ભારતની ભાષાઓની સૂચી
ભારત દેશમાં અલગ અલગ નીચે પ્રમાણેની ભાષાઓ અધિકૃત ભાષાઓ ગણાય છે. તે ઉપરાંત પણ અલગ અલગ કેટલીયે અન્ય ભાષાઓ અને બોલીઓ ભારતમાં બોલાય છે.
અધિકૃત ભાષાઓ
ભારતનાં બંધારણની કલમ ૩૪૫ નાં મે ૨૦૦૭નાં ૮માં પરીચ્છેદ દ્વારા નીચેની ભાષાઓને 'અધિકૃત ભાષા'ની શ્રેણીમાં મુકવામાં આવેલ છે. :
અધિકૃત શાસ્ત્રીય ભાષાઓ
૨૦૦૪ માં, ભારત સરકારે જાહેર કર્યું કે જે ભાષાઓ નિશ્ચિત માપદંડમાં ખરી ઉતરતી હશે તેને અધિકૃત શાસ્ત્રીય ભાષાનો દરજ્જો પ્રદાન કરાશે. ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય ભાષા તરીકે જાહેર કરાયેલ ભાષાઓમાં તમિલ (૨૦૦૪ માં), સંસ્કૃત (૨૦૦૫ માં), કન્નડ (૨૦૦૮ માં), અને તેલુગુ (૨૦૦૮ માં). નો સમાવેશ થાય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભાષાઓ શ્રેણી:ભારત
માતાદીન વાલ્મીકિ
માતાદીન વાલ્મીકિ એક ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા જેમણે ૧૮૫૭માં ભારતીય બળવો ફાટી નીકળ્યો તે પહેલાંની તરતની ઘટનાઓમાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના કારતૂસ બનાવવાના એકમમાં વાલ્મીકિ કામદાર હતા. તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે ૧૮૫૭ ના બળવાના બીજ વાવ્યા હતા.
ઇતિહાસ
ઐતિહાસિક વર્ણનો અનુસાર, માતાદીન ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના કારતૂસ ઉત્પાદન એકમમાં કામ કરતા હતા. એ સમયમાં ચામડા અને મૃત પ્રાણીઓની ચામડી સાથે કામ કરવું એ નીચલી જાતિઓનો વ્યવસાય માનવામાં આવતો હતો. રૂઢિચુસ્ત ઉચ્ચ જાતિના હિન્દુઓ તેમને "અશુદ્ધ" માનતા હતા. એક દિવસ કંપનીની સેવાના એક સૈનિક મંગલ પાંડે પાસે માતાદીન દ્વારા પાણી માંગવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ નીચલી જાતિના વ્યક્તિને "અસ્પૃષ્ય" ગણવાની વર્ષો જૂની માન્યતાને કારણે, તેમણે પાણી આપવાની ના પાડી દીધી હતી. માતાદીને મંગલ પાંડેને સમજાવ્યું કે તેમનું વર્તન વિરોધાભાસી છે કારણ કે તેમને ઉચ્ચ જાતિના બ્રાહ્મણ પરિવારમાં તેમના જન્મ પર ગર્વ છે, પરંતુ તેમ છતાં તે ગાયો અને ડુક્કરની ચરબીથી બનેલા કારતૂસને મોં વડે ફોડે છે. આને કારણે કંપનીના હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને સૈનિકોને કંપની વિરુદ્ધ બળવો કરવાની પ્રેરણા મળી હતી, કારણ કે ગાયને હિન્દુઓ માટે પવિત્ર માનવામાં આવતી હતી, જ્યારે મુસ્લિમો માટે ડુક્કરના માંસની મનાઈ હતી.
સબાલ્ટર્ન ઇતિહાસકારો તેમજ દલિત કાર્યકરોના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૮૫૭ના બળવા પાછળના વાસ્તવિક ચહેરા તરીકે તેમને માન્યતા આપવી જોઈએ. કારણ કે તેમણે જ મંગલ પાંડેને એ વાતથી અવગત કરાવ્યા હતા કે અંગ્રેજો દ્વારા તેમની ધાર્મિક ભાવનાઓને જાણ્યે અજાણ્યે ઠેસ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. આમ, તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે ૧૮૫૭ના બળવાના બીજ રોપ્યા હતા.
વિરાસત
વર્ષ ૨૦૧૫માં મેરઠ નગર નિગમે મેરઠમાં હાપુડ અડ્ડા ક્રોસિંગને શહીદ માતાદીન ચોક નામ આપ્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
મધુમિતા બિષ્ત
મધુમિતા બિષ્ત (જ. ૫ ઓક્ટોબર ૧૯૬૪) એ ભારતના પશ્ચિમ બંગાળના ભૂતપૂર્વ બેડમિન્ટન ખેલાડી છે. તેઓ આઠ વખત નેશનલ સિંગલ્સ ચેમ્પિયન, નવ વખત ડબલ્સ વિજેતા અને બાર વખત મિક્સ્ડ ડબલ્સ વિજેતા રહી ચૂક્યા છે. તેમણે ૧૯૯૨ ના ઓલિમ્પિક્સમાં મહિલા સિંગલ્સ વિભાગમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ખેલાડી શ્રેણી:૧૯૬૪માં જન્મ
જંડ હનુમાન
જંડ હનુમાન અથવા ઝંડ હનુમાન ગુજરાત રાજ્યનાં પંચમહાલ જિલ્લાનાં જાંબુઘોડા નજીક આવેલું એક નયનરમ્ય સ્થળ છે, જે જાંબુઘોડા અભયારણ્ય વચ્ચે સ્થિત છે. અહીં આશરે ૫૦૦થી અધિક વર્ષ પુરાણી મૂર્તિઓ પણ જોવા મળે છે. અહીં એક પહાડમાં કોતરેલી વિશાળ, લગભગ એકવિસેક ફૂટ મોટી હનુમાનજીની અખંડ મૂર્તિ આવેલી છે. આ મૂર્તિની વિશિષ્ટતા એ છે કે આ હનુમાનજીની મૂર્તિની નીચે તેમના પગ નીચે શનિદેવની પનોતીની મૂર્તિ પણ કોતરેલી છે. અહિંની સ્થાનિક લોકવાયકા પ્રમાણે પાંડવો વનવાસ વખતે અહીં રહ્યા હતા અને તેની સાબિતી રૂપે અહી ભીમની ઘંટી તથા અર્જુને દ્રૌપદી માટે બાણ મારી પાણી કાઢેલું તે કુવો પણ આવેલો છે. પાંચેક ફૂટનો ઘેરાવો ધરાવતી ભીમની ઘંટીના પડ પાસે વાંદરા પણ જોવા મળે છે.
અહીં હનુમાન જયંતિના દિવસે શ્રધ્ધાળુઓની ભારે ભીડ જામે છે.
શ્રેણી:જાંબુઘોડા તાલુકો શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
મોટી વામોટી (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
સવાઇકોટ (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. માઢીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામ ભાલ વિસ્તારનુ ગામ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
મણિલાલ નભુભાઈ: જીવનરંગ
મણિલાલ નભુભાઈ: જીવનરંગ એ ગુજરાતી લેખક ધીરુભાઈ ઠાકર દ્વારા લખાયેલ મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીનું જીવનચરિત્ર છે જે ૧૯૫૭માં પ્રકાશિત થયું હતું.
પાર્શ્વભૂમિ
ગુજરાતી વિવેચક, સાહિત્યના ઈતિહાસકાર અને ગુજરાતી વિશ્વકોશના સંપાદક ધીરુભાઈ ઠાકરે તેમના પીએચ.ડી.ના વિષય તરીકે મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીને પસંદ કર્યા હતા. આ મહાનિબંધ ૨ ગ્રંથરૂપે પ્રગટ થયો હતો: (૧) 'મણિલાલ નભુભાઈ: સાહિત્યસાધના', અને (૨) 'મણિલાલ નભુભાઈ: જીવનરંગ'. આ દ્વિતીય ગ્રંથમાં મણિલાલના જીવનનું આલેખન કરવામાં આવ્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મણિલાલ દ્વિવેદી વિશેની કૃતિઓ
સામલવાડા (તા. ધાનેરા)
સામલવાડા (તા. ધાનેરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સામલવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
ભડલા
ભડલા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  ભાવનગર જિલ્લાના બોટાદ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સુવિધા ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી પણ ઉપલબ્ધ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ભડલા ગામ તાલુકા મથક બોટાદથી ૨૫ કિ.મી. અને પાળિયાદથી ૧૨ કિ.મી. દૂર આવેલું છે. ગામની વસ્તી આશરે ૩,૫૦૦ જેટલી છે.
ભડલા ગામમાં રામદેવ પીર, મહાદેવ દાદા અને ભુપતદાદાના મંદિર આવેલા છે. ગામની નજીકમાં જ સુખભાદર બંધ પણ આવેલો છે.
શ્રેણી:બોટાદ તાલુકો
હરગોવિંદ પંત
હરગોવિંદ પંત ( ૧૯ મે ૧૮૮૫ – ૧૮ મે ૧૯૫૭) સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને કુમાઉ પરિષદ રાજકીય જૂથ (૧૯૧૫)ના સ્થાપક હતા. તેઓ ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય હતા જ્યાં તેઓ સંયુક્ત પ્રાંતના પર્વતીય જિલ્લાઓના હિતોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા. તેઓ ૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૧ના રોજ સંયુક્ત પ્રાંતની ધારાસભાના ડેપ્યુટી સ્પીકર તરીકે ચૂંટાયા હતા.
હરગોવિંદ પંતનો જન્મ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં આનંદી દેવી અને પંડિત ધર્માનંદ પંતને ત્યાં ૧૯ મે ૧૮૮૫ના રોજ થયો હતો. તેમણે ૧૯૦૫ માં અલ્મોડાની સરકારી કોલેજમાંથી પ્રથમ વિભાગમાં મધ્યવર્તી પરીક્ષા પાસ કરી હતી. તેમણે મૂર સેન્ટ્રલ કોલેજ અલ્હાબાદમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી અને ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૦૯માં સ્કૂલ ઓફ લો, અલ્હાબાદમાંથી એલ.એલ.બી.ની પદવી મેળવી હતી.
પંતે વર્ષ ૧૯૧૦માં રાનીખેત ખાતે વકીલાતની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી હતી. રાષ્ટ્રવાદી વિચારો સાથે સ્થાનિક અખબારો શરૂ કરવામાં તેમણે ઉમદા યોગદાન આપ્યું જેથી કરીને આમજનતાને શિક્ષિત કરી શકાય અને દેશમાં રાજકીય જાગૃતિ વિશે માહિતગાર કરી શકાય અને તેમણે પોતે ઉત્તરાખંડમાં પ્રથમ રાજકીય સંગઠન કુમાઉ પરિષદની શરૂઆત કરી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:૧૯૫૭માં મૃત્યુ
કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય
કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય (૨૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૬) એ જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યકાર છે. તેમનો જન્મ મુંબઇ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનુ નામ દિગંત ઓઝા છે અને તેઓ ફોટોગ્રાફર સંજય વૈદ્ય સાથે પરણ્યા છે.
પરફોર્મીંગ આર્ટસ
કાજલ ઓઝા-વૈધે શફી ઇમાનદાર સાથે સહાયક નિર્માતા તરીકે કામ કર્યા બાદ "હમ પ્રોડકશન" ના અંતર્ગત ગુજરાતી નાટકો પણ લખ્યા હતા.
કટાર લેખન
આ ઉપરાંત તેમણે 'અંગત- લાઇવ ફોન ઇન કાઉન્સેલીંગ' નામે ટીવી કાર્યક્રમના સંચાલક તરીકે કાર્ય પણ કર્યુ હતુ. હાલમાં તેઓ 'માય એફએઅમ ૯૪.૩ -અમદાવાદ સ્ટેશન' ખાતે રેડિયો જોકી તરીકે કાર્ય કરે છે.
હું પોતે
હું પોતે નારાયણ હેમચંદ્રે લખેલી અને ગુજરાતીમાં પ્રકાશિત થયેલી પહેલી આત્મકથા છે, જેનું પ્રકાશન ઈ.સ. ૧૯૦૦માં થયું હતું.
અવલોકન
નારાયણ હેમચંદ્ર મુંબઈમાં રહેતા ગુજરાતી ભાષાના લેખક, વિવેચક અને અનુવાદક હતા. હું પોતે (૧૯૦૦) ગુજરાતીમાં પ્રકાશિત થયેલી સૌપ્રથમ આત્મકથા છે, જો કે પ્રથમ આત્મકથા નર્મદે ૧૮૬૬માં લખી હતી પણ તેનું પ્રકાશન ૧૯૩૩માં થયું હતું.
આ આત્મકથામાં તેઓ પોતાના જીવનનો સળંગ ચોત્રીસ વર્ષનો "અહેવાલ" રજૂ કરે છે. આત્મકથામાં તેમણે તેમના જન્મથી લઈને ઈ.સ. ૧૮૮૯માં ઇંગ્લૅન્ડની યાત્રા કરી ત્યાં સુધીની માહિતી આપી છે. સાથે જ તેમણે પૂર્વજો, કેળવણી, અલગ અલગ જગ્યાએ કરેલી નોકરીઓ, તેમના જીવન પર પ્રભાવો વગેરેની વાત કરી છે. કુસુમ પંડ્યાના કહેવા મુજબ "એમણે ઉત્તરાર્ધ લખવા માંડ્યો હતો, પરંતુ મુંબઈમાં ફાટી નીકળેલા પ્લેગથી થયેલા અવસાનને કારણે તે કાર્ય અપૂર્ણ રહ્યું હોય તેમ લાગે છે."