cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
દેવળીયા
ગુજરાત રાજ્યમાં દેવળીયા નામના એકથી વધુ ગામો આવેલા છે. નીચે આ ગામોની અપૂર્ણ યાદી આપેલી છે:
રામવાવ
રામવાવ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના  કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા  રાપર તાલુકામા આવેલુ આ ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાપર તાલુકો શ્રેણી:વાગડ
કર્ટની વોલ્સ
કર્ટની વોલ્સ વેસ્ટ ઈન્ડીઝ દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ રમતા ખેલાડી છે. તેનો જન્મ ઓક્ટોબર ૩૦, ૧૯૬૨ નાં દિવસે વેસ્ટ ઈન્ડીઝ દેશનાં જમૈકા ખાતે થયો હતો. વેસ્ટ ઈન્ડીઝ ક્રિકેટ ટીમ માં આ ખેલાડી એકદિવસીય ક્રિકેટ સ્પર્ધા તેમજ પાંચ દિવસની ટેસ્ટ ક્રિકેટ સ્પર્ધામાં બોલીંગમાં ઘણીવાર પોતાની કાબેલિયત પુરવાર કરી ચુક્યા છે. કર્ટની વોલ્સે પોતાની પ્રથમ વનડે ક્રિકેટ માં જાન્યુઆરી ૧૦, ૧૯૮૫ નાં દિવસે શ્રીલંકા સામે અને પ્રથમ ટેસ્ટ ક્રિકેટ માં નવેમ્બર ૯, ૧૯૮૪ નાં દિવસે ઓસ્ટ્રેલિયા સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ માં પ્રવેશ કર્યો હતો.
બાહ્ય કડિઓ
શ્રેણી:વેસ્ટ ઈન્ડીઝ ક્રિકેટ ખેલાડી શ્રેણી:૧૯૬૨માં જન્મ
માર્કો કાસાગ્રાન્ડ
માર્કો કાસાગ્રાન્ડ, (જન્મ: ૭ મે, ૧૯૭૧), એક ફિનિશ વાસ્તુકાર, લેખક અને વાસ્તુકળાના અધ્યાપક છે. એમણે હેલસિંકી પ્રૌધ્યોગીક વિજ્ઞાન વિશ્વવિધ્યાલયના વાસ્તુકળા વિભાગમાંથી સ્નાતક શિક્ષણ, ૨૦૦૧માં મેળવ્યું છે.
પ્રારંભિક જીવન
કાસાગ્રાંડનો જન્મ ટર્ક્ચ, ફીનલેંડમાં, એક ધનવાન ફિનિશ-ઈટાલિયન કેથલિક પરિવારમાં થયો હતો. હેલસિંકીમાં વાસ્તુકળા ભણવાનુ શરૂ કરતા પહેલા એ ફિનિશ લેપલેન્ડના યલિટોરનીઓમા મોટા થયા હતા. .
ભાડૂતી સિપાઈ અને લેખક
ફિનિશ સેનામા સેવા કરીને, ૧૯૯૩માં કાસાગ્રાન્ડ બોસ્નિયન ક્રોવાટ સુરક્ષા દળના સ્વયંસેવક થયા હતા. ત્યારબાદ તેમણે, લ્યૂકા મોકોણેસીના ઉપનામથી એક પુસ્તક લખ્યું હતું - Mostarin tien liftarit / Hitchhikers on the Road to Mostar (WSOY 1997) ), જે બોસ્નિય નાગરિક યુદ્ધના અનુભવ ઉપર હતુ. આ લોકાનુમત આત્મકથાના મુખ્ય પાત્રના યુદ્ધ અપરાધના વર્ણન પરથી એમના ઉપર શંકા આવી કે તેઓ એક યુદ્ધ અપરાધી હોઈ શકે. પછી એમણે એમના બચાવમાં એમ કહ્યું કે આ પુસ્તક માત્ર એક કલ્પના છે.
વાસ્તુકાર અને કલાકાર
યૂકે જર્નલ આર્કિટેક્ચરલ રિવ્યૂના ઇમર્જિંગ આર્કિટેક્ચર કોપિટેશન ૧૯૯૯માં તેઓ પ્રતીસ્પર્ધી રહયા હતા જેથી એમણે અને તેમના સહભાગી, સેમી રીણતાલાને વેનિસ દ્વિવાર્ષિક ૨૦૦૦માં આમંત્રણ મળ્યું. ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સના પત્રકારની એ દ્વિવાર્ષિકમાં માર્કો કાસાગ્રાન્ડ અને રીણતાલાની પરિયોજના ૬૦ મિનિટમાં, સૌથી વધારે ગમી. આ પરિયોજનામાં કાસાગ્રાન્ડ અને રીણતાલાએ માઝૂ ફળ અને પવિત્ર મનાતા વૃક્ષના જંગલ ત્યજી દેવામાં આવેલી નાવમાં વાવ્યા હતા, અને તેને, એક કલાક સડવા દીધેલા વેનિસના લોકોના મળમુત્ર ઉપર મૂક્યું હતું. કાસાગ્રાન્ડના વાસ્તુકળા શાસ્ત્રના કામમાં વાસ્તુકળા શાસ્ત્રનુ સામ્રાજ્ય, શહેરી, પર્યાવરણ યોજના, પર્યાવરણ કલા, સર્કસ અને અન્ય કલાત્મક વિષયોનો સમાવેશ કર્યો છે.
અર્ધજાગૃત વાસ્તુકળા, અચળ વાસ્તવિકતા અને આધુનિક મનુષ્ય અને પ્રકૃતી વચ્ચેના સંબંધની શોધમાં હતા. તેમના મતાનુસાર મનુષ્ય અર્થશાસ્ત્ર અને કાલ્પનિક મનોરંજન અથવા માહિતીના તણાવથી ઘેરાવો ના જોઇએ. જે સત્ય છે તેજ મૂલ્યવાન છે.
કાસાગ્રાન્ડની ટ્રેઝર હિલ પરિયોજના, જેમા તેમણે, શહેરી ખેડુતોની જ્ર કાનૂની વસાહતને એક શેહેરી પર્યાવરણની પ્રયોગાત્મક પ્રયોગશાળામાં બદલી નાખ્યું હતું, આના આધારિત કાસાગ્રાન્ડ, તાઇવાનનાં ટાંકાંગ વિશ્વવિધ્યાલયના પારિસ્થિતિક શહેરી નિયોજનના અધ્યાપક તરીકે નામાંકિત કરવામાં આવ્યાં હતાં. પણ, આની તપાસમાં લોકો ના મિશ્રપ્રતિસાદ હતા.
ત્રીજી પેઢી શહેરનો એમનો સિદ્ધાંત એક માનવ પ્રાકૃતિક અને યોજનાના રૂપમાં વાસ્તુકારો દ્વારા વિનાશ યંત્રના રોપમાં પછીનું ઔધ્યોગીક શહેરી હાલત વિચાર ખાલી વ્યાખ્યા સાજામાં ની પ્રકૃતી એક મોટુ સંચારણ છે. એમની ત્રીજી પેઢી શેહેરીકરણ ના સિદ્ધાંતો દર્શાવે છે કે ઔધ્યોગીક શહેરી પરિસ્થિતિની યંત્ર ગણીને માનવ સ્વભાવ અને વાસ્તુકાર એ પાયમાલ કરી નાખ્યું છે. ''
મહત્વપૂર્ણ કાર્ય
''
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૭૧માં જન્મ
મિયાં ફૂસકી
મિયાં ફૂસકી ગુજરાતી બાળ સાહિત્ય માટે જીવરામ જોષીએ સર્જેલું કાલ્પનિક પાત્ર છે. તે મોટાભાગે તેમના મિત્ર તભા ભટ્ટ સાથે જોવા મળે છે. બંને પાત્રો જીવરામ જોષીના કાશી નિવાસ દરમિયાન તેઓને મળેલા કે જોયેલા લોકોથી પ્રેરિત છે. તેમણે આ પાત્રો પર ૩૦ થી વધુ વાર્તાઓ લખી છે. તે અત્યંત લોકપ્રિય બની હતી અને તેના પરથી નાટકો, ટેલિવિઝન ધારાવાહિકો અને ચલચિત્ર પણ બન્યા છે.
ઉદ્‌ભવ અને ઇતિહાસ
જીવરામ જોષી ગુજરાતી ભાષાના બાળ સાહિત્યકાર હતા જેમણે ઘણા લોકપ્રિય કાલ્પનિક પાત્રો રચ્યા હતા. તેઓ ગુજરાત સમાચારના અઠવાડિક બાળસામયિક ઝગમગના તંત્રી હતા. ૧૯૪૫માં તેમણે મિયાં ફૂસકીની વાર્તાઓ ઝગમગમાં લખવાની શરૂ કરી, જે બે પેઢીઓ સુધી ચાલુ રહી. તેમણે મિયાં ફૂસકીની ૩૦ કરતાં વધુ વાર્તાઓ લખી.
જીવરામ જોષી તેમના પાત્રોનું સર્જન આ રીતે વર્ણવે છે, "હું કાશીમાં રહેતો હતો ત્યારે એક મિયાંને જોઈને મને મિયાં ફૂસકીનું પાત્ર ઘડવાની પ્રેરણા મળી હતી. કાશીમાં નરસિંહ ચોતરા મહોલ્લામાં મંદિરની પાછળ આવેલા ઘરમાં અલી નામના અત્યંત રમૂજી સ્વભાવના દૂબળાપાતળા મિયાં રહેતા હતા. એ એક્કો ચલાવતા. હંમેશા હસતા અને બીજાને ખડખડાટ હસાવતા. એમનો મશ્કરો સ્વભાવ અને દેખાવ જોઈને મને ફત્તુ મિયાં નામનું પાત્ર ઘડવાની પ્રેરણા મળી. દૂબળાપાતળા દાઢીધારી ફત્તુ મિયાં લેંઘો અને બંડીનો પોશાક પહેરતા. માથે ટોપી રાખતા. આ મિયાંના સ્વભાવની એક ખાસિયત હતી કે એ બહાદુર હોવાના બણગાં ફૂંકતા, પરંતુ અંદરખાને અત્યંત બીકણ હતા. એટલે મિયાં સાથે ફૂસકી નામ જોડી દેવા વાર્તા લખી નાખી."
પછીથી તેમણે હિંદુ-મુસ્લિમ એકતાના હેતુથી તભા ભટ્ટ નામનું પાત્ર ઉમેર્યું. કાશીના બ્રાહ્મણ પંડિતો પરથી તેમણે તભા ભટ્ટનું પાત્ર રચ્યું હતુંં.
પાત્રો અને વાર્તા
મિયાં ફૂસકી અને તેમના મિત્ર તભા ભટ્ટ વાર્તાના મુખ્ય પાત્રો છે. મિયાં ફૂસકી ઉંચા અને પાતળા છે જ્યારે તભા ભટ્ટ ઠીંગણા અને ફાંદવાળા છે. મિયાં ફૂસકી મુસ્લિમ છે અને લેંઘો, ઝભ્ભો અને ટોપી પહેરે છે. તભા ભટ્ટ હિંદુ બ્રાહ્મણ છે અને તે પરંપરાગત પાઘડી, ખેસ અને ધોતી પહેરે છે. મિયાંની પત્ની બીબી અને તેમના વેપારી મિત્ર દલા શેઠ એ વાર્તાઓમાં વારંવાર આવતા અન્ય પાત્રો છે.
મિયાં ફૂસકી એકદમ સામાન્ય અને નવશિખિયા વ્યક્તિ છે. તેઓ એવી પરિસ્થિતિમાં મૂકાય છે, જ્યાં તેઓ મૂર્ખતાભર્યું અને હાસ્યાપદ વર્તન કરે છે પરંતુ, પરિણામ હંમેશા તેમની તરફેણમાં આવે છે. તભા ભટ્ટ તેમને તેમના પરાક્રમોમાં સાથ આપે છે. મિયાં તેમની ચતુરાઈથી મુશ્કેલીભરી પરિસ્થિતિઓમાંથી માર્ગ કાઢી લે છે.
પ્રતિસાદ
આ વાર્તાઓ બાળકોને અત્યંત પસંદ હતી તેમજ મોટેરાંઓ દ્વારા પણ વખાણાઈ હતી. તે ગુજરાતમાં હજુ પણ લોકપ્રિય છે. મિયાં ફૂસકીનો સંવાદ ''અમે કોણ ? સિપાઈ બચ્ચા'' ઘણો લોકપ્રિય બન્યો હતો. તેમના અન્ય પાત્રો પણ બાળસાહિત્યમાં સીમાચિહ્નરૂપ ગણાય છે.
ગુજરાતી લેખક ચંદ્રકાંત બક્ષીએ લખ્યું હતું કે, "ગુજરાતી ભાષાનો કક્કો જીવતો રહેશે ત્યાં સુધી બાળસાહિત્યમાં મિયાં ફૂસકી અને જીવરામ જોષી જીવતા રહેશે."
રૂપાંતરો
મિયાં ફૂસકીની વાર્તાઓનું નાટ્ય, ટેલિવિઝન ધારાવાહિકો અને ચલચિત્રમાં રૂપાંતર થયું છે. જીવરામ જોષીના પુત્ર ભાર્ગવ જોષીએ વાર્તાઓમાંથી મિયાં ફૂસકી અને તભા ભટ્ટ નામનું નાટક બનાવ્યું હતું. અસિતકુમાર મોદીએ સંદિપ પટેલના દિગ્દર્શનમાં ડીડી ગિરનાર પર મિયાં ફૂસકી ટીવી ધારાવાહિક રજૂ કરી હતી. ૧૯૭૮માં મિયાં ફૂસકી ૦૦૭ નામનું ચલચિત્ર રજૂ થયું હતું, જેમાં જોની વોકર અને કિશોર ભટ્ટ મુખ્ય પાત્રોમાં હતા. આ ચલચિત્રનું દિગ્દર્શન મનહર રસકપુરે કરેલું, જ્યારે નિર્માતા મુકેશ પંડ્યા હતા.
વાર્તાઓ
આ વાર્તાઓ સૌપ્રથમ ઝગમગ માં ૧૯૪૫માં શરૂ થઇ હતી. પછીથી સંદેશ બાલસાથી ગ્રંથમાળામાં ૧૯૪૬માં, ભારતી સાહિત્ય સંઘ દ્વારા ૧૯૫૧માં, ઝગમગ પ્રકાશન વડે ૧૯૫૩માં અને આર. આર. શેઠની કંપની વડે ૧૯૬૩માં પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રગટ થઇ હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:બાળ-સાહિત્ય
રામપર(સરવા) (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
ગોળમેજી પરિષદ
ગોળમેજી પરિષદ એ અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા સંવૈધાનિક સુધારાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે ૧૯૩૦–૩૨ દરમિયાન આયોજીત સંમેલનોની એક શૃંખલા હતી. મે ૧૯૩૦માં સાઇમન કમિશન દ્વારા પ્રસ્તુત અહેવાલ તથા તત્કાલીન વાઇસરોય લોર્ડ ઇરવીન અને બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રી રામસે મેકનોડાલ્ડને મહમદ અલી ઝીણાએ કરેલી ભલામણોને આધારે નવેમ્બર ૧૯૩૦થી ડિસેમ્બર ૧૯૩૨ના ગાળામાં બ્રિટીશ સરકાર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ વચ્ચે ત્રણ ગોળમેજી પરિષદોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર, મહમદ અલી ઝીણા, મહાત્મા ગાંધી, તેજ બહાદુર સપ્રૂ, વી. એસ. શ્રીનિવાસ શાસ્ત્રી, સર મહમદ ઝફરઉલ્લા ખાન અને મીરાંબહેન પ્રમુખ ભારતીય પ્રતિનિધિ હતા. ૧૯૩૦ના દશક સુધી કેટલાક બ્રિટીશ રાજનેતાઓનું માનવું હતું કે ભારતની સ્વાયત્તતાની સ્થિતિ વધારવાની જરૂર છે પરંતુ ભારતમાં પૂર્ણ સ્વરાજની માંગ બળવતર બની રહી હતી. ભારતીય અને બ્રિટીશ રાજનૈતિક દળો વચ્ચે વૈચારિક મતભેદોનું આ પરિષદો દરમિયાન સમાધાન થઈ શક્યું નહી.
પ્રથમ ગોળમેજી પરિષદ (૧૨ નવેમ્બર ૧૯૩૦ - ૧૩ જાન્યુઆરી ૧૯૩૧)
ગોળમેજી પરિષદનું અધિકારીક ઉદ્‌ઘાટન ૧૨ નવેમ્બર ૧૯૩૦ના રોજ લંડન ખાતે હાઉસ ઓફ લોર્ડ્સની રોયલ ગેલેરીમાં મહામહિમ જ્યોર્જ પંચમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું. પરિષદની અધ્યક્ષતા બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રી રામસે મેકડોનાલ્ડ દ્વારા કરવામાં આવી. આ બેઠકમાં ત્રણ બ્રિટીશ રાજનૈતિક દળોના સોળ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો. બ્રિટીશ ભારત તરફથી ૪૭ રાજનૈતિક નેતાઓ અને દેશી રજવાડાઓના ૧૬ પ્રતિનિધિઓ સામેલ થયાં. સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળના કારણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખ નેતાઓ જેલમાં હતા. પરિણામે કોંગ્રેસ તથા અન્ય વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળોની ગેરહાજરીને કારણે પરિષદ નિષ્ફળ રહી.
જાન્યુઆરી ૧૯૩૧માં ગાંધીજીની જેલમુક્તિ બાદ વાઇસરોય સાથેની બેઠકોમાં ગાંધી–ઇરવીન સમજૂતી પર સહમતી બની. સમજૂતીની શરતો અનુસાર સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળને પાછી ખેંચવી, બધા જ રાજનૈતિક કેદીઓને મુક્ત કરવા તથા તટીય ક્ષેત્રોમાં મીઠાના ઉત્પાદનની મંજૂરી આપવાનો સમાવેશ થાય છે. ચરમપંથી રાષ્ટ્રવાદીઓએ આ સમજુતિની આલોચના કરી કારણ કે ગાંધીજી વાઇસરોય પાસેથી ભારતની રાજનૈતિક સ્વાયત્તતા મેળવવાનું આશ્વાસન મેળવી શક્યા નહોતા.
સહભાગી
બ્રિટીશ પ્રતિનિધિ ભારતીય પ્રતિનિધિ દેશી રજવાડાં
બીજી ગોળમેજી પરિષદ (૭ સપ્ટેમ્બર - ૧ ડિસેમ્બર ૧૯૩૧)
કોંગ્રેસની ગેરહાજરીને કારણે પ્રથમ પરિષદ નિષ્ફળ જતાં તેજબહાદુર સપ્રૂ, એમ. આર. જયકર, વી. એસ. શ્રીનિવાસે લંડન ખાતેની બીજી પરિષદમાં હાજર રહેવા કોંગ્રેસને અનુરોધ કર્યો. બીજી પરિષદમાં કોંગ્રેસનું પ્રતિનિધિત્ત્વ ગાંધીજીએ સંભાળ્યું. ગાંધીજીનું કહેવું હતું કે તેમનો પક્ષ (કોંગ્રેસ) સમગ્ર ભારતનું પ્રતિનિધિત્ત્વ કરે છે. તેમના આ દાવાને મુસ્લીમ લીગ, ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર અને દેશી રાજ્યોએ ફગાવી દીધો. મુસ્લીમ લીગે જણાવ્યું કે તે મુસ્લીમ અલ્પસંખ્યકો માટે કામ કરે છે. આંબેડકરનું માનવું હતું કે ગાંધીજી અને કોંગ્રેસ પછાત અને નીચલી જાતિઓનું પ્રતિનિધિત્ત્વ નથી કરતા. રાજા–રજવાડાઓનો દાવો હતો કે તેમના ભૂભાગ પર કોંગ્રેસનો કોઇ અધિકાર નથી. લંડનમાં આયોજીત આ પરિષદ કોઇ પણ સ્પષ્ટ નિર્ણય સુધી ન પહોંચી શકી અને ગાંધીજીએ ખાલી હાથે ભારત પાછા ફરવું પડ્યું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
કામેશ્વરસિંહ દરભંગા સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય
કામેશ્વરસિંહ દરભંગા સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય બિહાર ખાતે આવેલ એક વિશ્વવિદ્યાલય છે. તેની સ્થાપના ૨૬મી જાન્યુઆરી ૧૯૬૧ના રોજ કરવામાં આવી હતી. દરભંગાના દાનવ્ગીર રાજા કામેશ્વરસિંહની યાદને તાજી રાખવા માટે આ વિશ્વવિદ્યાલયનું નામ તેમની સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. આ યુજીસી દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત એક્ વિશ્વવિદ્યાલય છે અને ઍસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયન યુનિવર્સિટીની સદસ્યતા ધરાવે છે. આ બિહાર રાજ્યમાં સૌપ્રથમ અને ભારતમાં દ્રિતિય સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય છે. આ વિશ્વવિદ્યાલયના મુખ્યાલયમાં સ્નાતકોત્તર (આચાર્ય)ના અધ્યયનની સાથે-સાથે સંસ્કૃત વ્યાકરણ વગેરે શાસ્ત્રોમાં શોધ કાર્યની પણ વ્યવસ્થા છે. આ ઉપરાંત વિશ્વવિદ્યાલયના મુખ્યાલયમાં શિક્ષાશાસ્ત્રી (B. Ed.)ના અધ્યયનની પણ વ્યવસ્થા છે. આ વિશ્વવિદ્યાલયની સાથે ૩૧ શાસ્ત્રી સ્તરના મહાવિદ્યાલય અને ૧૫ ઉપશાસ્ત્રીસ્તરના મહાવિદ્યાલય સંકળાયેલા છે. આ ઉપરાંત કેટલાક નોનગ્રાન્ટેડ સંસ્કૃત વિદ્યાલય પણ આની સાથે જોડાયેલા છે.
શૈક્ષણિક વિભાગો
વિશ્વવિદ્યાલયના મુખ્યાલયમાં શૈક્ષણિક વિભાગોના નામ નીચે મુજબ છે:-
શ્રેણી:ભારતમાં સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય શ્રેણી:સંસ્કૃત શિક્ષણ
ભેસ્તાન રેલ્વે સ્ટેશન
ભેસ્તાન રેલ્વે સ્ટેશન એ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં પશ્ચિમ રેલ્વે નેટવર્ક પર આવેલું એક નાનું રેલ્વે સ્ટેશન છે. ભેસ્તાન રેલ્વે સ્ટેશન, સુરત રેલ્વે સ્ટેશનથી ૧૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે. પેસેન્જર, મેમુ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનો આ સ્ટેશન ખાતે જતાં-આવતાં રોકાય છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:સુરત જિલ્લાનાં રેલ્વે સ્ટેશનો શ્રેણી:સુરત જિલ્લો
બરડીયા (તા. દ્વારકા)
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બતીસા (તા. દ્વારકા)
બતીસા (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બતીસા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સાત્યકિ
સાત્યકિ એ કૃષ્ણ ભક્ત અને અર્જુનનો મિત્ર છે જેણે અર્જુન સાથે જ દ્રોણ પાસે યુદ્ધ કૌશલ શીખ્યું હતું. તે વૃષ્ણી કુળમાં શીણીના પરિવારમં જન્મ્યો હતો. તે સત્યકનો પુત્ર હતો. તેણે કૌરવો વિરુદ્ધ ખૂજ સાતત્ય અને ઉત્સાહથી કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પાંડવોનો સાથ આપ્યો હતો. યુદ્ધ પહેલાં શાંતિ સંદેશ લઈને કુરુ રાજધાની ગયેલા શ્રી કૃષ્ણ સાથે સાત્યકી પણ ગયો હતો. પણ આ સંદેશ દુર્યોધને નકારી કાઢ્યો હતો.
કુરુક્ષેત્રમાં સાત્યકિ અને કૃતવર્મા આ બંને યાદવ વીરોએ વિરુદ્ધ ખેમામાં ભાગ લીધો. સાત્યકિ પાંડવો તરફથી લડ્યા જ્યારે કૃતવર્મા કૌરવો સાથે જોડાયા. સાત્યકિ ખૂબજ બહાદુર વીર હતો અને એક વખત તો તેણે ૧૦૧ વખત દ્રોણના ધનુષ્ય તોડી પાડ્યાં હતાં. યુદ્ધના ૧૪મા દિવસે ભૂરિશ્રવા(જેની સાથે તેને પહેલેથી જ લાંબા સમયથી ચાલ્યો આવતો કૌટુંબિક ક્લેશ હતો) સામે ખૂબ ઘમાસાણ યુદ્ધ કર્યું. લાંબા અને રક્તરંજીત યુદ્ધને લીધે સાત્યકિ થાકી ગયો. ભૂરિશ્રવાએ તેના પર પ્રહાર કર્યે રાખ્યા અને તેને યુદ્ધભૂમિમાં ઘસડવા લાગ્યો. આ બાબતે કૃષ્ણએ અર્જુનને સાવધાન કર્યો. ભૂરિશ્રવા સાત્યકિને મારવા તૈયારી કરે છે પણ અર્જુન તેના તીર દ્વારા ભૂરિશ્રવાની ભુજા કાપી સાત્યકીને બચાવે છે.
ભૂરીશ્રવાએ તેને સાવધ કર્યા વગર તેના પર હુમલો કરવાથી રોકકળ કરી અને કહ્યું કે અર્જુન યોદ્ધાના નામ પર કલંક છે. તેના જવાબમાં અર્જુને કહ્યું સંરક્ષણ રહિત સાત્યકિ પર હુમલો કરવો પણ એક હિન કાર્ય છે. તેણે આગળ કહ્યું કે કોઈ પણ ભોગે પોતાના મિત્ર અને સાથી લડવૈયા એવા સાત્યકિને બચાવવો એ તેનું પહેલું કર્તવ્ય છે. સાત્યકિ પોતાની તંદ્રામાંથી બહાર આવી ચપળતાથી શત્રુને પરવશ કરી દે છે.
સાત્યકિ અને કૃતવર્મા બંને યુદ્ધમાંથી ઉગરી ગયાં. રાતના સમયે પાંડવોના પુત્ર અને પાંચાલોની હત્યામાં અશ્વત્થામા અને કૃપાચાર્ય સાથે કૃતવર્મા પણ શામેલ હતો. યુદ્ધના ૩૬ વર્ષ પછી સાત્યકિ અને કૃતવર્મા યાદવો મદિરા પીને આપસમાં ઝઘડવા લાગ્યાં. સૂતેલા સૈનિકો પર પ્રહાર કરવા બદલ સાત્યકિ કૃતવર્માની નિંદા કરવા લાગ્યો અને નિ:શસ્ત્ર ભૂરીશ્રવાનો શિરચ્છેદ કરવા બદલ ભૂરીશ્રવા સાત્યકિને કોસવા લાગ્યો. આ ઝઘડો ખૂબ જ વધી મરામારી થઈ અને ગાંધારીના શાપ અનુસાર યાદવકુળનો નાશ થયો. કૃષ્ણની ઈચ્છા હતી કે તેમનો અવતાર કાળ પૂરો થાય ત્યાં સુધી સમગ્ર યાદવકુળ પૃથ્વી પરથી નામશેષ થઈ જાય આથી પૃથ્વી પરથી પાપી આક્રમક લડવૈયાઓનો લોપ થાય જે કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધનો અન્ય બૃહદ ઉદ્દેશ હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
રંઘોળા બંધ
રંઘોળા બંધ રંઘોળી નદી પર ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના ઉમરાળા તાલુકાના રંઘોળા ગામ નજીક આવેલો બંધ છે.
આ બંધના નિર્માણનું કાર્ય ભાવનગરના મહારાજા ભાવસિંહજી બીજાએ કરાવ્યું હતું, ત્યારબાદ બંધનું સંપુર્ણ નિર્માણ મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજી એ કરાવ્યું હતું, આથી આ બંધ ભાગસાગર ડેમ તરીકે પણ ઓળખાય છે. ડેમનું બાંધકામ ૧૯૪૬ની સાલમાં શરુ થયું હતું અને ૧૯૫૨માં તે બની ને તૈયાર થઈ ગયો હતો. ડેમ બનાવવા માટે તે સમયે ૬૩.૪૨ લાખનો ખર્ચ થયો હતો. આ ડેમ પર કુલ ૪૭ જેટલા દરવાજા છે જે વગર વિજળીએ ફક્ત પાણીના દબાણથી આપોઆપ ખૂલે છે. જે આ બંધની વિશેષ ખાસિયત છે. આ ડેમની  લંબાઈ ૫૪૮.૭૮ મીટર છે. ડેમના દરવાજાનું માપ ૧૦.૯૮ મી. x ૧.૫૨ મી. છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
યુસુફ મેહરઅલી
યુસુફ મેહરઅલી મર્ચન્ટ (૨૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૩ – ૨ જુલાઈ, ૧૯૫૦) એક ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને સમાજવાદી નેતા હતા. તેઓ ૧૯૪૨માં યરવડા સેન્ટ્રલ જેલમાં કેદ હતા ત્યારે તેઓ બોમ્બેના મેયર તરીકે ચૂંટાયા હતા.
તેઓ નેશનલ મિલિશિયા, બોમ્બે યુથ લીગ અને કોંગ્રેસ સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી ના સ્થાપક હતા અને અનેક ખેડૂત અને કામદાર સંઘ ચળવળોમાં ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે 'સાયમન ગો બેક' નારો આપ્યો હતો.
તેમણે "ભારત છોડો" શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાંથી ભારતની આઝાદી માટેની છેલ્લી રાષ્ટ્રવ્યાપી ઝુંબેશ માટે મહાત્મા ગાંધીની સાથે ભારત છોડો ચળવળનો એક ભાગ હતા. તેઓ ભૂગર્ભ આંદોલનના સહભાગી હતા અને ભારત છોડો આંદોલનમાં મોખરે હતા.
પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ એક વેપારી પરિવારમાં ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકાના ભદ્રેસર ગામમાં ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૩ ના રોજ થયો હતો. . તેમનુ આખુ નામ યુસુફ મહેરઅલી મર્ચન્ટ છે. તેમણે એલફિન્સટાઇન કોલેજ, મુંબઇમાં અર્થશાસ્ત્ર નો અભ્યાસ કર્યો. અભ્યાસ દરમિયાન નાટકમાં મૌલાના આઝાદ નું પાત્ર ભજવવા બદલ તેમને જેલમાં જવુ પડ્યું.
આઝાદીની ચળવળ
વિર્દ્યાથી કાળથીજ યુસુફ મહેરઅલી અાઝાદીની ચળવળમાં ખુબ સક્રિય હતા. તેમણે જનજાગૃતિ લાવવા પન્ના પ્રકાશન દ્વારા ભારતીય નેતાઓના જીવનચરિત્ર છપાવ્યા અને લોકોમાં વહેચ્યા. કચ્છની રાજાશાહીને પ્રજાલક્ષી બનાવવા કચ્છના ગામડે ગામડે ફરી ચળવળ ચલાવી. તેઓ એક ખુબ લોકપ્રિય નેતા હતા. ૧૯૪૦માં તેમની ધરપકડ વખતે મુંબઇના વેપારીઓએ સ્વંયભુ બંધ પાડયો. ૧૯૪૨ માં જેલમાં રહીને જ મુંબઇના મેયર તરીકે ચુંટાયા. તેમણે સાયમન ગો બેક (સાયમન પાછો જા) અને ક્વીટ ઇન્ડીયા (ભારત છોળો) સૂત્રો ઘડ્યા. ભારતની આઝાદીબાદ ૧૯૪૯ માં મુંબઇની વિધાનસભામાં ચુંટાયા અને મૃત્યુપર્યંત વિધાનસભ્ય રહયા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૦૩માં જન્મ
ગંગાબાઈ યાજ્ઞિક
જીવન
ગંગાબાઈ યાજ્ઞિકનો જન્મ ૧૮૬૮માં થયો હતો. તે ગાંધીનગર જિલ્લાના વાવોલના વતની હતાં. ૧૮૮૧માં તેર વર્ષની વયે તેમના પતિનું અવસાન થયું. તેમણે તે સમયના રીતરિવાજ પ્રમાણે માથાનું મુંડન કરાવાની ના પાડી હતી. તેમનાં બહેનના પ્રયાસોથી તેઓએ શાળાકીય અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. અભ્યાસ બાદ તેઓ સહાયક શિક્ષિકા તરીકે એક પ્રાથમિક શાળામાં જોડાયાં. વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ અમદાવાદની મહાલક્ષ્મી સ્ત્રી તાલીમ કોલેજમાં જોડાયાં. ૧૮૮૭માં તેઓ વાવોલ છોડી માણસા સ્થાયી થયાં. જ્યાં તેમને વિક્ટોરિયા કન્યાશાળાનાં મુખ્ય શિક્ષિકા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યાં. તેઓ સ્વદેશી (સ્થાનિક પેદાશો) અને સ્વરોજગારની હિમાયત કરતાં એક ઉદ્યમી હતાં. તે આયુર્વેદ ચિકિત્સક હતાં અને સ્ત્રીરોગ સમસ્યાઓનો ઇલાજ પણ કરતાં હતાં. તેમણે ૧૮૭૯ની આસપાસ માણસામાં ગર્ભજીવન ઔષધાલય નામની એક હોસ્પિટલની સ્થાપના કરી હતી અને પછીથી અમદાવાદ ખાતે તેની શાખા શરૂ કરી હતી.
તેમનું મૃત્યુ ૧૯૩૭માં થયું હતું. તેમણે મૃત્યુ પછી હોસ્પિટલની આવકમાંથી વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપવાનું વસિયતનામું કરાવ્યું હતું.
સર્જન
ગંગાબાઈનું લેખન બળવાખોર અને સુધારાવાદી માનવામાં આવે છે. તેમણે વહેમ ખાનદાન પોથી (૧૮૯૧) અને દેવી ત્રિયા નિષેધ (૧૮૯૨)માં ડાકણ-શિકાર, અંધવિશ્વાસ, બાળલગ્ન અને બહુપત્નીત્વ જેવી અંધશ્રદ્ધાઓ અને સામાજિક દૂષણોનો વિરોધ કર્યો હતો.
તેમનું પુસ્તક હુન્નર મહાસાગર (૧૮૯૮) લગભગ ૨૦૮૦ જેટલા વેપાર, કૌશલ્ય અને સ્વરોજગાર માટેના ઘરેલું નુસખાઓનું સંકલન છે. તેમાં પરંપરાગત દવાઓ તૈયાર કરવાની પદ્ધતિઓની માહિતી સામેલ છે; જેમ કે કરડવા સંબંધિત, આંખો અને કાન; ધાતુશાસ્ત્ર; તેમજ સાબુ, કાગળ, પાપડ, અત્તર, વાળનું તેલ, કૃત્રિમ મોતી, હર્બલ રંગો, ડિટર્જન્ટ, અગરબત્તી, દાંતનો પાવડર, ગનપાવડર અને વોર્નિશ જેવા સ્વદેશી કુટિર ઉદ્યોગો વિશે માહિતી આપેલ છે. આ પુસ્તક ખૂબ જ લોકપ્રિય થયું હતું. પ્રકાશનના માત્ર ત્રણ જ દિવસમાં હજાર નકલો વેચાઈ ગઈ હતી. ૧૯૦૮ સુધીમાં તેની સાતમી આવૃત્તિ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી.
વારસો
ગંગાબાઈ યાજ્ઞિકને પ્રથમ મહિલા ગુજરાતી લેખક તરીકે ગણવામાં આવે છે. આ દાવો વિવાદસ્પદ છે કારણ કે રઘુવીર ચૌધરી જેવા કેટલાક વિદ્વાનો દ્વારા તેમના લેખનને સાહિત્યિક માનવામાં આવતું નથી. અમદાવાદ સ્થિત એક ફાઉન્ડેશને તેમના વિશેની માહિતી એકત્રિત કરી અને ૨૦૦૩માં હુન્નર મહાસાગરની નવી આવૃત્તિઓ પ્રકાશિત કરી હતી. ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસમાં તેમની ઓળખ માટે અભિયાન પણ ચલાવામાં આવ્યું હતું. ઇતિહાસકાર શિરીન મહેતાએ નોંધ્યું હતું કે મહાત્મા ગાંધી પહેલા ગંગાબાઈ યાજ્ઞિકે સ્વદેશી (સ્થાનિક પેદાશો)ની હિમાયત કરી હતી.
પૂર્વ ઘાટ
પૂર્વ ઘાટ એ પૂર્વી સમુદ્ર કિનારાને સમાંતર એક છુટી છવાયેલ ટેકરીઓની પર્વતમાળા છે. પૂર્વી ઘાટ ઉત્તરમાં પશ્ચિમ બંગાળથી શરૂ કરી ઓડિશા, આંધ્ર પ્રદેશ અને દક્ષિણમાં તમિલનાડુ સુધી ચાલે છે. આ પર્વતમાળા દક્ષિણ ભારતની ચાર મુખ્ય નદીઓ દ્વારા આ પર્વતો ખવાણ પામેલ છે. જે છે ગોદાવરી નદી, મહા નદીઓ, કૃષ્ણા નદી, અને કાવેરી નદી. આ પર્વતમાળા બંગાળના ઉપસાગરને સમાંતર ચાલે છે. દખ્ખણનો ઉચ્ચપ્રદેશ પૂર્વ ઘાટની પશ્ચિમે આવેલો છે. પૂર્વી કિનારાના મેદાનો પૂર્વ ઘાટ અને બંગાળના ઉપસાગરની વચ્ચે આવેલા છે. પૂર્વી ઘાટ પશ્ચિમ ઘાટ જેટલા ઊંચા નથી. પશ્ચિમ ઘાટની જેમ આને પણ સ્થાનીય નામે ઓળખાય છે દા.ત.આંધ્ર પ્રદેશની વેલીકોંડા પર્વતમાળા.
ગંગાબાઈ યાજ્ઞિક
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૩૭માં મૃત્યુ
પૂર્વ ઘાટ
આના દક્ષિણ છેડે, પૂર્વી ઘાટ ઘણી નીચી ટેકરીઓની પર્વતમાળા બનાવે છે. પૂર્વી ઘાટની સૌથી દક્ષિણની ટેકરી છે નીચી સિરુમલૈ અને દક્ષિણ તમિલનાદુની કરન્થામલૈ. કાવેરીની ઉત્તર તરફની ટેકરીઓ ઊંચી છે જેમકે કોલ્લી ટેકરીઓ, પચ્ચૈ મલૈ, શેવરોય ટેકરીઓ, કલરાયન ટેકરીઓ, ચિત્તેરી પાલમલૈ. તે સિવાય મેટ્ટુર ટેકરીઓ ઉત્તર તમિલનાડુમાં આવેલ છે. ઊંચી ટેકરીઓ આસપાસના સૂકા પ્રદેશોની સરખામણીએ વધુ ઠંડી અને ભીની હોય છે અને તે કોફીના બગીચાઓ અને શુષ્ક જંગલોની ભૂમિ છે. યેરકાડ નામનું ગિરિ મથક શેવરોય પર્વતમાળામાં આવેલું છે. નિલગિરી પર્વતમાળા જે પશ્ચિમ ઘાટથી પૂર્વી તરફ કાવેરી તરફ વધે છે જે પૂર્વી અને પશ્ચિમ ઘાટને જોડતો જંગલ પર્યાવરણ ક્ષેત્ર છે. અને તે એશિયાઈ હાથી માટે ભારતનું બીજું સૌથી મોટું આશ્રય સ્થાન પુરું પાડે છે. જેથી હાથીઓ દક્ષિણ પૂર્વી ઘાટ, નિલગિરી ટેકરીઓ અને દક્ષિણ પશ્ચિમ ઘાટ સુધી વિહરવા સલામત ક્ષેત્ર આપે છે.
પેનૈયાર અને પાલાર નદીઓ કોલારના ઉચ્ચ પ્રદેશમાંથી વહી પૂર્વી ઘાટની કોતરોમાંથી વહી બંગાળના ઉપસાગરને મળે છે. આ બંને નદીઓની વચ્ચે જીવાડી ટેકરીઓ આવેલી છે. અમુક દુર્ગમ ક્ષેત્રોમાં કિલીયુર ધોધ જેવા ધોધ આવેલ છે.
પૂર્વી ઘાટનો મધ્ય ભાગમાં બે સમાંતર ટેકરીઓની માળા આવેલી છે જે ઉત્તર દક્ષિણમાં આવેલી છે. નાની વેલીકોન્ડા પર્વતમાળા પૂર્વમાં આવેલી છે અને ઔંચીપાલીકોંડા-લંકામલ્લા-નલ્લમલ્લા પશ્ચિમ તરફ આવેલા છે. પાલાર નદી આ પર્વતમાળાને ચીરીને વહે છે. વેલીકોંડા પર્વતમાળા ઉત્તર નેલ્લોરમાં ઉતરે છે. જ્યારે નલમલ્લા ટેકરીઓ કૃષ્ણા નદી સુધી આગળ વધે છે. કૃષ્ણા અને ગોદાવરી વચ્ચે નાની નાની ટેકરીઓ ની હારમાળા છે. ગોદાવરીની ઉત્તર તરફ ફરી પૂર્વી ઘાટની ઊંચાઈ વધી જાય છે. આ ટેકરીની હારમાળા આંધ્રપ્રદેશ અને ઓરિસ્સાની સીમા બનાવે છે. સીમ્લીપાલ ગિરિમાળા પૂર્વીઘાટનો ઉત્તર છેડો મનાય છે.
મહેન્દ્રગિરી
પૌરાનીક કથાઓમાં વર્ણવાયેલ મહેન્દ્રગિરી એ ઓરિસ્સાના ગજપતિ જિલ્લાના પરાલખેમુન્ડીમાં આવેલ છે.
અહીંનું ક્ષેત્ર ફળદ્રુપ મનાય છે પણ અહીં જળ વિદ્યુત પશ્ચિમ ઘાટ જેટલી સફળ નથી રહી.
પશ્ચિમ ઘાટને મુકાબલે પૂર્વી ઘાટ વધુ પુરાણા છે. અને તેમનો ભૂસ્તરીય ઇતિહાસ વધુ જટિલ છે. તે પ્રાચીન મહા ખંડ રોડિનીયાના ખંડન અને પ્રાચીન મહા ખંડ ગોંડવન ના જોડાણ સાથે સંબંધીત છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતના પર્વતો
રામપર(રોહા) (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
અમદાવાદ સીટી તાલુકો
અમદાવાદ સીટી તાલુકો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો ભૂતપૂર્વ તાલુકો હતો. ૧૯-૨૦ માર્ચ ૨૦૧૨ની આસપાસ આ તાલુકાનું અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ) અને અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ) એમ બે ભાગોમાં વિભાજત કરવામાં આવ્યું હતું.
તાલુકાના ઘણા ગામોનો સમાવેશ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન હેઠળ થઈ ગયો હતો. નવા બનેલા બંને તાલુકાઓનું વડુમથક અમદાવાદ છે. તાલુકાનું વિભાજન કરતી વેળા સાબરમતી નદીને ભેદરેખા તરીકે લેવામાં આવી છે. એટલે કે, સાબરમતીને આ બંને તાલુકાઓ વચ્ચેની સીમા ગણીને તેની પૂર્વના વિસ્તારોનો અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ) તાલુકામાં અને નદીની પશ્ચિમે આવેલા ભાગને અમદાવાદ સીટી (પશ્ચિમ) તાલુકામાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો
ગુણવંત શાહ
ગુણવંત શાહ (જન્મ: ૧૨ માર્ચ ૧૯૩૭, રાંદેર, સુરત, ગુજરાત) જે '''ડૉ. ગુણવંત બી. શાહ''' તરીકે પણ જાણીતા છે, તેઓ જાણીતા વિચારક, લેખક અને પત્રકાર છે. તેઓ ૧૯૯૭માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક અને ૨૦૧૫માં ભારત સરકારના ચોથા ઉચ્ચ પુરસ્કાર પદ્મશ્રી વડે સમ્માનિત થયા હતા.
જીવન
ગુણવંત શાહનો જન્મ રાંદેર, સુરતમાં ૧૨મી માર્ચ ૧૯૩૭ના રોજ પિતા ભૂષણલાલને ત્યાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ રાંદેરમાં પુર્ણ કર્યું હતું; સાથે જ તેમણે માધ્યમિક શિક્ષણ સુરત ખાતે આવેલી જૈન હાઇસ્કૂલમાં લીધું હતું.
તેમણે ઇસવીસન ૧૯૫૭માં રસાયણ વિષય સાથે બી.એસ.સી ની ઉપાધિ મેળવી હતી. ઉપરાંત તેમણે ૧૯૫૯માં વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટીમાંથી બી.ઍડ.ની ઉપાધિ મેળવી હતી. ત્યારબાદ તેમણે ત્યાંથી જ પછી એમ.ઍડ. અને પીએચ.ડી.ની ડિગ્રી અનુક્રમે ઇસવીસન ૧૯૬૧ અને ૧૯૬૪માં મેળવી હતી.
શૈક્ષણિક કારકિર્દી
તેમણે ૧૯૬૧-૭૨ દરમિયાન વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી ખાતે પ્રવક્તા અને વાચક તરીકે સેવાઓ આપી. વર્ષ ૧૯૬૭-૬૮ દરમિયાન તેમણે અમેરિકાની મિશિગન યુનિવર્સિટી ખાતે મુલાકાતી પ્રાધ્યાપક તરીકે પણ કાર્ય કર્યુ. ત્યારપછી ૧૯૭૨-૭૩ દરમિયાન તકનીકી શિક્ષક તાલીમ સંસ્થા, મદ્રાસ (જે હવે ચેન્નઈ તરીકે ઓળખાય છે)માં પ્રાધ્યાપક તેમજ શિક્ષણ ખાતાના વડા તરીકે સેવાઓ આપી. વર્ષ ૧૯૭૩-૭૪ દરમિયાન તેમણે SNDT વિમેન્સ યુનિવર્સિટી, બોમ્બે ખાતે (જે હવે મુંબઈ તરીકે ઓળખાય છે) પ્રાધ્યાપક તરીકે સેવા આપી. તેમણે દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી, સુરત ખાતે પ્રાધ્યાપક તરીકે તેમજ શિક્ષણ વિભાગના વડા તરીકે પણ સેવા આપી છે.
વર્તમાન જીવન
તેઓ હાલમાં ટહુકો નામના તેમના બંગલામાં વડોદરા ખાતે રહે છે. શાહ હાલમાં દૈનિક દિવ્ય ભાસ્કરમાં સાપ્તાહિક કૉલમ અને એક પ્રમુખ ગુજરાતી સામયિક નવનીત સમર્પણમાં લેખનકાર્ય કરી રહ્યા છે.
સાહિત્ય
ગુણવંત શાહ મુખ્યત્વે નિબંધકાર છે. તેમના નિબંધસંગ્રહોમાં કાર્ડિયોગ્રામ (૧૯૭૭), રણ તો લીલાંછમ (૧૯૭૮), વગડાને તરસ ટહુકાની (૧૯૭૯), વિચારોના વૃંદાવનમાં (૧૯૮૧), મનનાં મેઘધનુષ (૧૯૮૫), ગાંધીની ચંપલ, બત્રીસે કોઠે દીવા, સંભવામિ યુગે યુગે (૧૯૯૪), કબીર ખડા બાજારમેં (૨૦૦૪), પરોઢિયે કલરવ, નિરખીને ગગનમાં, એકાંતના આકાશમાં, પ્રભુના લાડકવાયા, નિખાલસ વાતો, ગાંધીની લાકડી, પતંગિયાની આનંદયાત્રા, પતંગિયાની અવકાશયાત્રા અને અન્ય બીજાં પુસ્તકોનો સમાવેશ થાય છે.
તત્વજ્ઞાન પર તેમણે મહંત, મુલ્લા, પાદરી (૧૯૯૯), કૃષ્ણનું જીવનસંગીત , વિચારોનાં વૃંદાવનમાં , અસ્તિત્વનો ઉત્સવ , ઇશાવાસ્યમ, ટહુકો, વગેરે જેવા ગ્રંથો લખ્યા છે. જાત ભણીની જાત્રા અને બિલ્લો ટિલ્લો ટચ એ તેમનાં આત્મકથાત્મક પુસ્તકો છે જ્યારે વિસ્મયનું પરોઢ (૧૯૮૦) તેમનું ગદ્યકાવ્ય છે.
તેમના ચરિત્રગ્રંથોમાં મા, ગાંધી: નવી પેઢીની નજરે (૧૯૮૨), મહામાનવ મહાવીર (૧૯૮૬), કરુણામૂર્તિ બુદ્ધ (૧૯૮૩), સરદાર એટલે સરદાર (૧૯૯૪), શક્યતાના શિલ્પી શ્રી અરવિંદ અને ગાંધીનાં ચશ્માંનો સમાવેશ થાય છે.
તેમની નવલકથાઓમાં રજકણ સૂરજ થવાને શમણે (૧૯૬૮) અને મૉટેલ (૧૯૬૮)નો સમાવેશ થાય છે. કોલંબસના હિંદુસ્તાનમાં (૧૯૬૬) તેમનું પ્રવાસપુસ્તક છે. શિક્ષણની વર્તમાન ફિલસૂફીઓ (૧૯૬૪), સાવધાન, એકવીસમી સદી આવી રહી છે (૧૯૮૭), કૃષ્ણનું જીવનસંગીત (૧૯૮૭) વગેરે તેમનાં પ્રકીર્ણ ગ્રંથો છે.
પુરસ્કારો અને ઓળખ
ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ૨૦૧૫માં ભારતના ચતુર્થ ઉચ્ચ પુરસ્કાર એવા પદ્મશ્રી વડે સમ્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ગુજરાતી સાહિત્ય સભા દ્વારા સ્થાપિત અને ગુજરાતી સાહિત્યમાં સૌથી ઉચ્ચ ગણાતો રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક તેમને ૧૯૯૭માં મળ્યો હતો. ૧૯૭૯માં લેઇપઝિગ, પૂર્વ જર્મની ખાતે UNESCOનાં સેમિનારમાં તેમણે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યુ. તેઓ એશિયન ડેવલોપમેન્ટ બેન્ક, મનિલામાં બાંગ્લાદેશમાં શિક્ષણ માટે ૧૯૮૪-૮૫ દરમ્યાન કન્સલ્ટન્ટ હતા.
ચંદ્રકાંત સાંઘાણી
ચંદ્રકાંત સાંઘાણી (જન્મ ૧૦ જૂન ૧૯૨૭) એ ગુજરાતી ભાષાના દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા હતા, જેમણે મુખ્યત્વે ગુજરાતી સિનેમા માટે કામ કર્યું હતું.
જીવનપરિચય
સાંઘાણીનો જન્મ ૧૦ જૂન ૧૯૨૭ના રોજ ગુજરાત, ભારતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં થયો હતો. તેમણે રેડિયો પ્રસ્તુતકર્તા તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે કેટલીક નવલકથાઓ પણ લખી હતી. તેમણે ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૩ સુધી ગુજરાતી સામયિક પ્રજાતંત્ર માટે પત્રકાર તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૬૮ માં, તેમણે ગુજરાતી સિનેમામાં તેમની ફિલ્મ મારે જાવું પેલે પારથી પ્રદાર્પણ કર્યું હતું.
૧૯૭૦ માં, તેમણે ચુનીલાલ શાહની નવલકથા જીગર અને અમીને આ જ શીર્ષક સાથે ફિલ્મમાં રૂપાંતરિત કરી હતી. તાના અને રીરીની વાર્તા પર આધારિત તેમનું સંગીતમય નાટક તાનારીરી (૧૯૭૫) ગુજરાતી સિનેમામાં નોંધપાત્ર ફિલ્મ માનવામાં આવે છે. ૧૯૭૭ માં, તેમણે શયદાની વાર્તા વણઝારી વાવ પરથી કરિયાવર નામની ફિલ્મ બનાવી હતી.
ફિલ્મોગ્રાફી
ચંદ્રકાંત સાંઘાણીએ ૧૯૬૮થી પોતાની ફિલ્મ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે દિગ્દર્શક, લેખક અને અભિનેતા તરીકે ૧૫થી પણ વધુ ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન ધારાવાહિકોમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. તેમની ફિલ્મ કારકિર્દી નીચે પ્રમાણે છે:-
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
વેગડી નદી
વેગડી નદી પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલી નદી છે. આ નદી પોલડીયા (તા. માંડવી) ગામ પાસેથી નીકળે છે અને કચ્છના અખાતને મળે છે. નદીની મહત્તમ લંબાઇ ૨૬ કિમી છે. આ નદીનો કુલ સ્ત્રાવક્ષેત્ર ૧૧૯ ચોરસ કિમી છે.
આ નદી પર નાની સિંચાઇ યોજનાનો બંધ આવેલો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
મયાસુર
મયાસુર (मयासुर) અથવા મય (मय) એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા અનુસાર દાનવોનો રાજા તથા એક મહાન શિલ્પી હતો. તેની રાજધાનીનું નામ મય રાષ્ટ્ર હતું જે અત્યારે મેંરુતના નામે ઓળખાય છે. રાવણની ગુણવાન તથા પરંમ સુંદરી પત્નિ મંદોદરી, તેની પુત્રી હતી.
ત્રિપુર
મય દાનવે ત્રણ અપ્રતિમ પુર (નગરો)ની રચના કરી હતી જે ઉડી઼ પણ શકતા હતા. આ ત્રણે નગરો સમૃદ્ધ, શક્તિશાળી તથા દુનિયા પર પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. પરંતુ આ નગરોમાં પાપાચાર વધતા ભગવાન શિવે તેનો નાશ કર્યો હતો, પણ મય દાનવને જીવનદાન આપ્યું હતું કારણ કે તે શિવભક્ત હતો.
રામાયણમાં
હનુમાનજી એ જ્યારે લંકા ધ્વંસ કર્યો ત્યારે રાવણે મયાસુરની મદદથી લંકા નગરીની પુનઃ રચના કરી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
રાષ્ટ્રીય સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ, તિરુપતી
રાષ્ટ્રીય સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ, આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિમાં સ્થિત ભારતની એક નામાંકિત વિશ્વવિદ્યાલય છે. તે વિશેષરુપે પારંપરિક શાસ્ત્રાધ્યયનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ વિશ્વવિદ્યાલયની સ્થાપના અનુદાન આયોગના અનુભાગ ૩, અધિનિયમ ૧૯૫૦ને આધીન ઊચ્ચ શિક્ષા અને સંશોધનના હેતુથી કરવામાં આવી હતી.
ઇતિહાસ
ભારત સરકાર દ્વારા રચાયેલા કેન્દ્રીય સંસ્કૃત આયોગ દ્વારા પારંપારિક સંસ્કૃત અને આધુનિક શૈલી પર શોધ અને પ્રચાર-પ્રસાર માટે ૧૯૫૦માં તિરુપતીમાં કેન્દ્રીય સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ અને તેના સંચાલન માટે કેન્દ્રીય સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ, તિરુપતિ સોસાયટી નામે એક સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ વિશ્વવિદ્યાલયનો શિલાન્યાસ ૪ જાન્યુઆરી ૧૯૬૨ના ભારતના તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના હસ્તે કરાયો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતમાં સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય શ્રેણી:સંસ્કૃત શિક્ષણ
આયાવેજ (તા. જેસર)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના જેસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઇતિહાસ
આયાવેજ સરવૈયાઓનાં મુખ્ય ગામ પૈકી એક હતું. તે ઉના સરવૈયા વિસ્તારનું નાનું સ્વતંત્ર ખંડણી ભરતું રજવાડું હતું અને પાલીતાણાની દક્ષિણ-પશ્ચિમે ૧૦ માઇલના અંતરે આવેલું છે. શેત્રુંજી નદી ગામથી ઉત્તરે એકાદ માઇલના અંતરે વહે છે. આયાવેજ પ્રાચીન ગામ છે અને ખોડિયાર માતાના મંદિર માટે પ્રખ્યાત છે. જુનાગઢના રાજા રા' દિયાસનો અણહિલવાડ પાટણના રાજા દ્વારા વધ થતાં બાળ રા' નવઘણને દાસી દ્વારા અહીં લવાયો હતો. બ્રિટિશ શાસન સમયે તે આયાવેજ અને વિરપુર ગામનો તાલુકો હતો અને ચોક થાણા હેઠળ આવતું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જેસર તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાત ભૂગોળ સ્ટબ
સિકંદર શાહનો મકબરો
સિકંદર શાહનો મકબરો ગુજરાતના સુલતાન બહાદુર શાહ દ્વારા તેના ભાઇ અને પુરોગામી શાસક સિકંદર શાહના માનમાં ઇ.સ. ૧૫૨૬માં ગુજરાતના હાલોલ ખાતે બાંધવામાં આવેલો હતો.
ઇતિહાસ
સિકંદર શાહ જ્યારે ગુજરાતનો સુલ્તાન હતો ત્યારે તેણે તેના ભાઇ લતીફ ખાને કરેલો બળવો દબાવીને તેને હરાવ્યો હતો. ત્યારબાદ ૩૦ મે ૧૫૨૬ના દિવસે સિકંદર ખાનની હત્યા તેના જ દરબારી ઇમાદ-ઉલ-મુલ્ક ખુશ દ્વારા શાસનના થોડા સમય પછી કરવામાં આવી હતી. ઇમાદ-ઉલ-મુલ્કે સિકંદર ખાનના નાના ભાઇ નાસિર ખાનને મહમુદ શાહ દ્વિતિય નામકરણ કરીને ગાદી પર બેસાડ્યો. રાજકુમાર બહાદુર ખાનની તરફેણમાં અન્ય દરબારીઓ ઇમાદ-ઉલ-મુલ્કની વિરોધમાં ગયા અને બહાદુર ખાને ચાંપાનેર પર હુમલો કરીને ઇમાદ-ઉલ-ખાનની હત્યા કરી અને નાસિર ખાનની ઝેર આપી મારી નંખાવ્યો. ઇ.સ. ૧૫૨૭માં તે સત્તા પર આવ્યો અને બહાદુર શાહ નામ ધારણ કર્યું. બહાદુર શાહે તેના ભાઇ, સિકંદર શાહ અને અન્યોની યાદમાં મકબરો બંધાવ્યો.
જેમ્સ ફોર્બ્સે ઇ.સ. ૧૭૮૫માં આ મકબરાની મુલાકાત લીધી હતી અને કોતરણી ધરાવતી આરસની કબરોની નોંધ કરી હતી. આ કબરો હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી.
સ્થાપત્ય
એક માળના આ મકબરામાં બે મધ્યમાં અને પાંચ નાના ગુંબજો છે. આ મકબરો ઉંચા પાયા પર અમદાવાદ શૈલીમાં બાંધવામાં આવ્યો છે. તેમાં બે ઓરડાઓ છે. અંદરનો ભાગ ખાસ કરીને પરસાળ અને થાંભલાઓ પર ફૂલોની ભાત અને ભૌમિતિક ભાત ધરાવે છે. મધ્ય ગુંબજ પડી ગયા છે, પરંતુ નાનાં ગુંબજો હજુ હયાત છે.
ઓરડાની એક તરફ એક કબર આવેલી છે. બીજા ઓરડામાં કોઇ કબર નથી. આ ઓરડામાં પહેલાં બહાદુર શાહના ભાઇઓ, નાસીર ખાન અને લતીફ ખાનની કબર હતી, જેઓ ૧૫૨૬માં મૃત્યુ પામ્યા હતા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:હાલોલ તાલુકો શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
KolibriOs ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ
કોલીબ્રીઓએસ (Kolibri ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ, તરીકે પણ ઓળખાય કોસ ) એ મુક્ત ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ અને ઓપન સોર્સ (હેઠળ વિતરિત થયેલ છે જીપીએલ લાયસન્સ ). તે સંપૂર્ણપણે પ્રોગ્રામીંગ ભાષા માં લખાયેલ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ
મોટી વાસવાણી (તા. લીમખેડા)
મોટી વાસવાણી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીમખેડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી વાસવાણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લીમખેડા તાલુકો
આંકલોલી (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
સર દોરાબજી તાતા
સર દોરાબજી તાતા (૨૭ ઓગસ્ટ ૧૮૫૯ – ૩ જૂન ૧૯૩૨) બ્રિટિશ રાજના ભારતીય ઉદ્યોગપતિ હતા. તેમણે તાતા જૂથના ઇતિહાસ તેમ જ વિકાસમાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી હતી. બ્રિટીશ ભારતમાં ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ તેમને ૧૯૧૦માં નાઈટની પદવી આપવામાં આવી હતી.
જીવન પરિચય
જમશેદજી તાતાના સૌથી મોટા પુત્ર દોરાબજીનો જન્મ ૨૭મી ઓગસ્ટ, ૧૮૫૯ના રોજ થયો હતો. એમનું શિક્ષણ - દીક્ષા કેમ્બ્રિજ વિશ્વવિદ્યાલયમાં થઈ હતી. ઇ. સ. ૧૯૦૪ના વર્ષમાં તેમના પિતા જમશેદજી તાતાના મૃત્યુ બાદ પોતાના પિતાનાં સપનાંઓ સાકાર કરવા માટેનું બીડું એમણે ઉઠાવ્યું હતું. લોખંડની ખાણોનું મોટા ભાગનું સર્વેક્ષણ એમના જ નિર્દેશન હેઠળ પૂર્ણ થયું હતું. તેઓ તાતા સમૂહના પહેલા ચેરમેન બન્યા અને ઇ. સ. ૧૯૦૮થી ઇ. સ. ૧૯૩૨ સુધી ચેરમેન બની રહ્યા. સાક્ચી નામના સ્થળને એક આદર્શ શહેરના રૂપમાં વિકસિત કરવાને માટે એમની મુખ્ય ભૂમિકા રહી છે, કે જે શહેર પાછળથી જમશેદપુરના નામ વડે ઓળખ પામ્યું. ઇ. સ. ૧૯૧૦ના વર્ષમાં એમને બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા નાઈટહુડ ખિતાબ દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પારડી
250px|thumb|ચીવલ રોડ, કિલ્લા પારડી પારડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લાના પારડી તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. આ નગર કિલ્લા પારડી નામથી ઓળખવામાં આવે છે. પારડી નગરની ઉત્તર દિશામાં પાર નદી વહે છે.
પારડી ખાતેથી રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ તેમ જ અમદાવાદ અને મુંબઈને જોડતી રેલવેલાઈન પસાર થતી હોવાને કારણે ઔદ્યોગિક વિકાસ સારા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો શ્રેણી:પારડી તાલુકો
બૈયત (તા. દ્વારકા)
બૈયત (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બૈયત ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બેટી (તા. દ્વારકા)
બેટી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બેટી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પાનેલી (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
ગોવા
ગોઆ કે ગોવા (કોંકણી: गोंय) એ ભારતનું વિસ્તારની દૃષ્ટિએ સૌથી નાનું રાજ્ય અને વસ્તીની દૃષ્ટિએ ચતુર્થ ક્રમાંંકનું રાજ્ય છે. ભારતના પશ્ચિમ દરિયા કિનારે આવેલુંં આ રાજ્ય કોંકણ વિસ્તાર તરીકે જાણીતું છે, ઉત્તરમાં તે મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની અને પૂર્વ અને દક્ષિણે કર્ણાટક રાજ્યની સીમામાંં આવેલું છે, અરબી સમુદ્ર તેના પશ્ચિમ દરિયાકિનારાનું સર્જન કરે છે.
પણજી એ રાજ્યની રાજધાની છે, જ્યારે વાસ્કો દ ગામા સૌથી મોટું શહેર છે. મારગોઆનનું ઐતિહાસિક શહેર હજુ પણ પોર્ટુગીઝના સાંસ્કૃતિક પ્રભાવનું પ્રદર્શન કરે છે, જેઓ એક વેપારી તરીકે 16મી સદીના પ્રારંભમાં આ શહેરમાં પ્રવેશ્યા હતા અને ત્યાર બાદ તરત જ તેને જીતી લીધુ હતું. પોર્ટુગીઝના વિદેશી પ્રદેશનું જ્યાં સુધી 1961માં તેને ભારત સાથે જોડવામાં ન આવ્યુ ત્યાં સુધી આશરે 450 વર્ષો સુધી અસ્તિત્વમાં રહ્યું હતું.
પોતાના દરિયાકિનારા, ઉપાસનાના સ્થળ અને વૈશ્વિક સંસ્કૃતિ સ્થાપત્ય તરીકે જાણીતા ગોવાની મુલાકાતે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક પ્રવાસીઓ આવે છે. પશ્ચિમ ઘાટ પર આવેલા તેના સ્થળને કારણે તે સુંદર વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે, જેને બાયોડાયવર્સિટી હોટસ્પોટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે.
વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર
નામ ગોવા પોર્ટુગીઝની યુરોપીયન ભાષા પરથી પડ્યું છે, પરંતુ તેની સંક્ષિપ્ત ઉત્પત્તિ અસ્પષ્ટ છે. પ્રાચીન સાહિત્યમાં, ગોવા ઘણા નામોથી જાણીતુ હતું જેમ કે ગોમાન્તા, ગોમાંચલા, ગોપાકાપાટ્ટમ , ગોપકાપુરી , ગોવાપુરી , ગોવેન , અને ગોમાંતક. ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત હાલમાં જે ગોવા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે તેનો ઉલ્લેખ ગોપારાષ્ટ્ર અથવા ગોવારાષ્ટ્ર તરીકે કરે છે, જેનો અર્થ ઢોરો ચારનારાઓનું રાષ્ટ્ર એવો થાય છે. ગોપાકાપુરી અથવા ગોપાકાપટ્ટનમ નો ઉપયોગ પ્રાચીન સંસ્કૃત પુસ્તકોમાં કરાતો હતો, અને આ નામોનો ઉલ્લેખ અન્ય પવિત્ર હિન્દુ પુસ્તકો જેમ કે હરિવંશ અને સ્કંદપૂરાણ માં કરાયો હતો. બાદમાં, ગોવા ગોમાંચલા તરીકે પણ ઓળખાતુ હતું. પરશુરામભૂમી એ એવા પ્રદેશનું નામ છે જેનો ઉલ્લેખ ચોક્કસ શિલાલેખમાં અને પુસ્તકો જેમ કે પુરાણો જેવા પુસ્તકોમાં કરાયો હતો.
ત્રીજી સદી બીસીઇ (BCE)માં, ગોવા અપારાન્થા તરીકે જાણીતું હતું અને તેનો ઉલ્લેખ ગ્રીક ભૂગોળવેત્તા ટોલેમી દ્વારા કરાયો હતો. ગ્રીકે 13મી સદીમાં ગોવાનો નેલકીન્દા તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ગોવાના કેટલાક ઐતિહાસિક નામોમાં સિન્દાપુર, સાન્દાબુર , અને મહાસપતમ નો સમાવેશ થાય છે.
ઇતિહાસ
thumb|left|જૂના ગોવા ખાતે સે કેથેડ્રલ, પોર્ટુગીઝ પ્રભાવનું ઉદાહરણ
ગોવાનો જાણીતો ઇતિહાસ ત્રીજી સદી બીસીઈ(BCE)નું નિરૂપણ કરે છે, જ્યારે તેણે મૌર્ય સામ્રાજ્યના એક ભાગ તરીકે આકાર લીધો હતો, અને બુદ્ધિસ્ટ શાસક મગધના અશોકે શાસન કર્યું હતું. બુદ્ધિસ્ટ સાધુઓએ ગોવામાં બૌદ્ધ ધર્મનો પાયો નાખ્યો હતો. સદી બીસીઇ(BCE) અને છઠ્ઠી સદી સીઇની મધ્યમાં ગોવામાં કરવારના ચુટુનું શાસન હતું, જે કોલ્હાપુરના સતવાહના (બીજો દાયકો બીસીઇ(BCE)થી બીજો દાયકો સીઇ), પશ્ચિમી ક્ષત્રપ (આશરે 150 સીઇ), પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્રના અભિરા, યાદવના ભોજ, ગુજરાતના કબીલા અને કલાચુરીના તાબાના કોંકણ મૌર્યના તાબા તરીકે હતું. બાદમાં બાદામીના ચાલુક્યાસને શાસન આપવામાં આવ્યું હતું, જેમણે 578થી 753 સુધી શાસન કર્યું હતું અને બાદમાં માલખેડના રાષ્ટ્રકૂટોએ 753થી 963 સુધી શાસન કર્યું હતું. જોકે 765થી 1015 સુધી કોંકણના દક્ષિણી સિલહારાએ ચાલુક્યા અને રાષ્ટ્રકૂટાના તાબા તરીકે ગોવામાં શાસન કર્યું હતું. તે પછીની થોડી સદીઓ સુધી ગોવાનું અનુગામીત શાસન કલ્યાણીના ચાલુક્યોના તાબા તરીકે કડામ્બા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે ગોવામાં જૈન ધર્મને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.
1312માં ગોવા દિલ્હી સલ્તનતના વહીવટ હેઠળ આવ્યુ હતું. આમ છતાં, આ પ્રદેશ પર સામ્રાજ્યની પકડ નરમ હતી અને 1370 સુદીમાં તેમને વિજયનગર સામ્રાજ્યના હરિહરને શરણે થઇ જવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. વિજયનગરાનું આ પ્રદેશ પર 1469 સુધી શાસન રહ્યું હતું, ત્યારે તેને ગુલબર્ગના બાહમાની સલ્તનત દ્વારા નિમણુંક આપવામાં આવી હતી. તે રાજવંશ પડી ભાંગ્યા બાદ આ પ્રદેશ બીજાપુરના આદિલ શાહના હાથમાં ચાલ્યો ગયો હતો, જેણે તેને સહાયક રાજધાની તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી હતી, જે શહેર પોર્ટુગીઝના કાળમાં વેલ્હા ગોવા તરીકે જાણીતુ હતું.
1510માં પાર્ટુગીઝોએ ત્યાં રાજ કરી રહેલા બીજાપુરના રાજાને સ્થાનિક રાષ્ટ્ર તિમાયાની મદદથી હરાવ્યા હતા, જે વેલ્હા ગોવા (અથવા જૂના ગોવા)માં કાયમી નિવાસની પ્રસ્થાપિતતામાં પરિણમ્યું હતું. right|100px|thumb|પોર્ટુગીઝની માલિકી તરીકે ગોવાના શસ્ત્રોનો કોટ (1675)
પોર્ટુગીઝોએ ગોવામાં તેમની સત્તા હેઠળના મોટા ભાગના પ્રદેશોને ખ્રિસ્તી ધર્મમાં રૂપાંતરીત કર્યા હતા. પોર્ટુગીઝની દમનકારી નીતિઓ તથા પોર્ટુગીઝોના મરાઠા અને ડેક્કન સલ્તનત સાથે વારંવારના યુદ્ધને પગલે ગોવાના વતનીઓએ મોટા પાયે આજુબાજુના વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. 1812 અને 1815ની મધ્યમાં નેપોલીયન યુદ્ધોના સમયમાં ગોવા પર બ્રિટીશ દ્વારા કબજો લેવામાં આવ્યો હતો.
1843માં રાજધાની વેલ્હા ગોવાથી પંજીમ ખાતે ફેરવવામાં આવી હતી. 18મી સદીના મધ્યમાં કબજા હેઠળનો વિસ્તાર ગોવાની હાલની રાજ્યની હદ સુધી વિસ્તરી ગયો હતો. તેમની સરહદો સ્થિર થાય ત્યાં સુધીમાં પોર્ટુગીઝોએ ભારતમાં તેમની અન્ય માલિકી ગુમાવી હતી અને એસ્ટાડો ડા ઇન્ડિયા પોર્ટુગીઝાની સ્થાપના કરી હતી, જેમાંથી ગોવા સૌથી મોટો પ્રદેશ હતો.
ભૂગોળ અને આબોહવા
thumb|ગોવાનો દરિયાકિનારો ગોવા 3,702 કીમી² (1,430 ચોરસ માઇલ)નો વિસ્તાર ધરાવે છે. તે 14°53′54″ એન અને 15°40′00″ એન અક્ષાંશ અને 73°40′33″ ઇ અને 74°20′13″ ઇ રેખાંશ વચ્ચે આવેલુ છે. ગોવાનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર દરિયાઇ પ્રદેશ છે, જે કોંકણ તરીકે ઓળખાય છે અને પશ્ચિમી ઘાટ પર્વતીય માળા સુધી સીધા ચઢાણવાળો ઉચ્ચપ્રદેશ ધરાવે છે, જે તેને ડેક્કન પર્વતમાળાથી અલગ પાડે છે. સૌથી ઊંચો પોઇન્ટ સોંસોગોર છે, જે દરિયાની સપાટીથી 1,167 મીટર (3,827 ફૂટ) ઊંચાઇ પર છે. ગોવા 101 કીમી (63 માઇલ્સ) લાંબો દરિયાઇ પટ્ટો ધરાવે છે.
ગોવાની મુખ્ય નદીઓ માંડોવી, ઝુઆરી, તેરેખોલ, ચાપોરા અને સાલ છે. નદી ઝુઆરીના મુખ પર આવેલા મોર્મુગાઓ બંદર દક્ષિણ એશિયામાં આવેલા અનેક શ્રેષ્ઠ કુદરતી બંદરોમાંનું એક છે. કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારમાંથી 69 ટકામાં પોતાના વહેણ ધરાવતી ઝુઆરી અને માન્ડોવી ગોવાની જીવનરેખા છે. ગોવા 40 કરતા વધુ નદીમુખો, આઠ સમુદ્રી અને આશરે 90 જેટલા નદી ધરાવતા ટાપુઓ ધરાવે છે. ગોવાની નદીઓના કુલ નાવ્ય જળમાર્ગની લંબાઇ 253 કીમી છે (157 માઇલ). ગોવા કોડામ્બા રાજવંશના શાસન દરમિયાનમાં બંધાયેલી 300 કરોતા વધુ પ્રાચીન ટાંકીઓ અને 100થી વધુ ઔષધ કેન્દ્રો ધરાવે છે.
ગોવાની મોટા ભાગની જમીન ખડકના ધોવાણને કારણે જામેલી માટીની છે, જેમાં વિપુલ પ્રમાણમાં ફેરિક એલ્યુમિનીયમ ઓક્સાઇડ ધરાવે છે અને લાલ રંગની છે. વધુમાં આંતરિયાળ અને નદી કિનારાની જમીન મોટે ભાગે કાંપવાળી અને ચીકણી છે. આ જમીનમાં ભરપૂર ખનિજો અને ખાતર છે, તેથી છોડો વાવવા માટે ઉપયોગી છે. ભારતીય ઉપખંડમાં કેટલાક જૂનામાં જૂના ખડકોમાંથી અમુક ગોવામાં મોલેમ અને અનમોડની વચ્ચે ગોવાની કર્ણાટક સાથેની સરહદ પર આવેલા છે. ખડકોને ટ્રોન્જેમેઇટિક નેઇસ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે, જે 3,600 મિલિયન વર્ષો જૂના હોવાનું મનાય છે, જે રુબીડિયમ વખતના આઇસોટોપ ડેટીંગ પદ્ધતિના હતા. ખડકના નમૂનાને ગોવા યુનિવર્સિટીમાં પ્રદર્શનમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.
ગોવામાં ડિસેમ્બરના મધ્ય ભાગથી ફેબ્રુઆરી વચ્ચે ટૂંકો શિયાળો હોય છે. આ મહિનાઓમાં રાત્રે આશરે 20 °સે (68 °ફે) અને દિવસે 29 °સે (84 °ફે)ની આસપાસ સાધારણ ભેજ જેવું તાપમાન હોય છે. વધુ આંતરિયાળમાં, દરિયાથી ઊંચાઇ પર આવેલું હોવાથી રાત્રે ઠંડી ઓછા પ્રમાણ પડે છે. માર્ચ 2008 દરમિયાન ગોવામાં ભારે વરસાદ અને ભારે પવન ફૂકાયો હતો. 29 વર્ષોમાં આવું પ્રથમ વખત બન્યુ હતું કે ગોવામાં માર્ચ મહિનામાં વરસાદ આવ્યો હતો.
પેટાવિભાગો
thumb|150px|ગોવાના તાલુકાઓ.જાંબુડિયા રંગમાં આપેલા તાલુકાઓ ઉત્તર ગોવા જિલ્લાને અને નારંગી રંગના દક્ષિણ ગોવાનું નિદર્શન કરે છે. રાજ્ય બે જિલ્લાઓમાં વહેંચાયેલું છે: ઉત્તર ગોવા અને દક્ષિણ ગોવા. પણજી એ ઉત્તર ગોવા જિલ્લાનું અને મારગાઓ એ દક્ષિણ જિલ્લાનું વડુમથક છે. દરેક જિલ્લાની સંભાળ જિલ્લા કલેક્ટર દ્વારા લેવામાં આવે છે, જે ભારત સરકાર દ્વારા નિમણૂંક પામેલ વહીવટદાર હોય છે.
જિલ્લાઓને વધુમાં 11 તાલુકામાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે – ઉત્તર ગોવાના તાલુકાઓ બાર્ડેઝ, બિચોલીમ, પર્નેમ, પોન્ડા, સત્તારી અને ટિસવાડી, તેમજ દક્ષિણ ગોવાના તાલુકાઓ કેનાકોના, મોર્મુગાઓ, ક્યુપેમ, સાલસેટ અને સંગ્યુઇમ છે. ઉપરોક્ત તાલુકાઓના વડામથક અનુક્રમે મેપુસા, બિચોલી,પર્નેમ, પોન્ડા, વાલપોય, પંજીમ, ચૌડી, વાસ્કો, ક્યુપેમ, મારગાઓ અને સંગ્યુઇમ છે.
ગોવના મોટા શહેરોમાં વાસ્કો, માર્માગોઓનો સમાવેશ થાય છે. પ્રથમ ચાર શહેરોને જોડતા પ્રદેશો ખરા નગરજૂથ હોવાનું અથવા વત્તા કે ઓછા અંશે સતત શહેરી વિસ્તાર હોવાનું મનાય છે.
વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ
ગોવા વિષુવવૃત્તિય જંગલોથી ઘેરાયેલું છે1424 km2, જેમાંના મોટા ભાગનાની માલિકી સરકારની છે. સરકારની માલિકીના જંગલો હોવાની સાથે1224.38 km2 ખાનગી પણ હોવાનું મનાય છે200 km2. રાજ્યમાં આવેલા મોટા ભાગના જંગલો રાજ્યના પૂર્વ પ્રદેશની અંદર આવેલા છે. પશ્ચિમી ઘાટ, જે મોટે ભાગે પૂર્વ ગોવાની રચના કરે છે, તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિશ્વના બાયોડાયવર્સિટી હોટસ્પોટ તરીકે ઓળખાય છે. નેશનલ જિયોગ્રાફિક મેગેઝીન ના ફેબ્રુઆરી 1999ની આવૃત્તિમાં, પોતાની ઉચ્ચ કક્ષાની ઉષ્ણકટિબંધીય બાયોડાવર્સિટીને કારણે ગોવાની તુલના એમેઝોન અને કોંગો તટપ્રદેશ સાથે કરવામાં આવી હતી.
ચોખા મુખ્ય પાક હોવાની સાથે કઠોળો, રાગી અને અન્ય ધાન પાકો પણ ઉગાડવામાં આવે છે. મુખ્ય રોકડીય પાકો નારિયેળ, કાજુ, સોપારી, શેરડી અને ફળો જેમ કે અનાનસ, કેરી અને કેળા છે. રાજ્ય 1,424 કીમીથી વધુનો વિપુલ જંગલ વિસ્તાર ધરાવે છે. ગોવાનું રાજ્ય કક્ષાનું પ્રાણી ગૌર છે, જ્યારે પક્ષી લાલ ગળુ ધરાવતુ યલો બુલબુલ છે, જે બ્લેક ક્રેસ્ટેડ બુલબુલમાંથી અલગ પડ્યું છે, અને રાજ્યનું વૃક્ષ અસાન છે.
મહત્વની વન્ય પેદાશો બાંબુ વાંસ, મરાઠા બાર્ક, ચિલર બાર્કસ અને ભિરાન્ડ છે. નારિયેળીના વૃક્ષો બધે જ જોવા મળે છે અને લગભગ ગોવાના તમામ વિસ્તારો કે જે ઊંચાઇ પર આવેલા હોય છે ત્યાં ઉપલબ્ધ છે. અસંખ્ય પાનખર વનસ્પતિઓમાં ટીક, સાલ, કાજુ અને કેરીના વૃક્ષો ઉપલબ્ધ છે. ફળોમાં જેકફ્રુટ, કેરી, અનાનસ અને બ્લેકબેરીનો સમાવેશ થાય છે. ગોવાના જંગલો ઔષધીય છોડોથી ભરપૂર છે.
શિયાળ, જંગલી ડુક્કર અને સ્થળાંતર કરતા પક્ષીઓ ગોવાના જંગલોમાં મળી આવે છે. ચોક્કસ પ્રદેશ કે ગાળા પક્ષીઓ (એવીફૌના)માં કિંગફિશર, મેના અને પોપટનો સમાવેશ થાય છે. ગોવાના દરિયાકિનારે અને તેની નદીઓમાં વિવિધ પ્રકારની માછલીઓ પકડવામાં આવે છે. કરચલો, લેવટો, ઝીંગા, જેલીફિશ, ઓયસ્ટર્સ (છીપલામાં રહેલી પોચી માછલી) અને કેટફિશને માછલી પકડતી વખતે ઝડપી લેવામાં આવે છે. ગોવામાં સર્પની પણ ઊંચી વસ્તી છે, જે ઉંદર, ખિસકોલી વગેરેની વસ્તીને નિયંત્રણમાં રાખે છે. ગોવામાં જાણીતા સલીમ અલી પક્ષી અભયારણ્ય સહિતના વિખ્યાત નેશનલ પાર્કસ પણ છે. અન્ય વન્ય અભયારણ્યમાં બોન્ડલા પ્રાણીસૃષ્ટિ અભયારણ્ય, મોલેમ વાઇલ્ડલાઇફ અભયારણ્ય, કોટીગાઓ પ્રાણીસૃષ્ટિ અભયારણ્ય, માડેઇ વાઇલ્ડલાઇફ અભયારણ્ય, નેટ્રાવેલ વાઇલ્ડલાઇફ અભયારણ્ય મહાવીર પ્રાણીસૃષ્ટિ અભયારણ્ય અને સલીમ અલી બર્ડ અભયારણ્યનો સમાવેશ થાય છે, જે કોરાઓ ટાપુ પર આવેલા છે.
ગોવામાં તેના ભૌગોલિક વિસ્તારમાંથી 33 ટકા વિસ્તાર સરકારી જંગલો (1224.38 કીમી) હેઠળ છે, જેમાંથી 62 ટકાને પ્રાણીસૃષ્ટિ અભયારણ્ય અને નેશનલ પાર્કના રક્ષિત વિસ્તાર (પીએ) હેઠળ લાવવામાં આવ્યા છે. ખાનગી જંગલો હેઠળ નોંધપાત્ર વિસ્તાર હોવાથી અને મોટા પ્રદેશને કાજુ, કેરી, નાળિયેરી વગેરે હેઠળ આવરી લેવાયો હોવાથી કુલ જંગલ અને વૃક્ષો ભૌગોલિક વિસ્તારમાં 56.6 ટકાનો હિસ્સો ધરાવે છે.
અર્થતંત્ર
thumb|right|250px|માર્માગાઓ બંદર, વાસ્કોએ આયર્ન ઓર લઇ જતી ટ્રેઇન ગોવાની કુલ રાજ્યની ઘરેલું પેદાશ પ્રવર્તમાન ભાવે 2007માં 3 બિલિયન ડોલરની હોવાનું મનાય છે. માથાદીઠ જીડીપી અને એકંદરે દેશના અઢી ગણાની દ્રષ્ટિએ ગોવા એ ભારતનો સૌથી શ્રીમંત રાજ્ય છે, અને તેનો અનેક ઝડપી વૃદ્ધિ દરોમાંનો એક 8.23 (વાર્ષિક સરેરાશ 1990-2000) હતો. thumb|ગોવામાં પ્રખ્યાત હોટેલ
ગોવામાં પ્રવાસન મુખ્ય ઉદ્યોગ છે: ભારતમાં આવતા તમામ વિદેશી પ્રવાસીઓની મુલાકાતમાં 12% નો હિસ્સો ધરાવે છે. ગોવામાં બે મુખ્ય પ્રવાસન ઋતુઓ છેઃ શિયાળો અને ઉનાળો. શિયાળાના સમયે, વિદેશી પ્રવાસીઓ (મુખ્યત્વે યુરોપથી) વખાણવાલાયક આબોહવાને માણવા ગોવા આવે છે. ઉનાળાના સમયે (જ્યારે ગોવામાં વરસાદની મૌસમ હોય છે), ભારતભરના પ્રવાસીઓ રજા વિતાવવા માટે આવે છે. સામાન્ય રીતે ગોવાના દરિયાઇ વિસ્તાર પર પ્રવાસન કેન્દ્રિત છે, જ્યારે આંતરિયાળ વિસ્તારોમાં આ પ્રવૃત્તિ ઓછી છે. 2004માં, 2 મિલિયનથી વધુ પ્રવાસીઓએ ગોવાની મુલાકાત લીધી હોવાના અહેવાલ છે, જેમાંના 400,000 વિદેશથી આવ્યા હતા.
દરિયાથી દૂર આવેલી જમીન ખનિજો અને ઓરથી સમૃદ્ધ છે અને ખાણકામ દ્વિતીય ક્રમના મોટા ઉદ્યોગનો દરજ્જો ધરાવે છે. ગોવામાં ખાણકામ પ્રવૃત્તિ ખાસ કરીને આયર્ન ઓર, બોક્સાઇટ, મેંગેનીઝ, ક્લે, ચૂનો અને સિલીકા પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવી છે. મારગાઓ બંદરે પાછલા વર્ષે 31.69 મિલિયન ટન કાર્ગોનું સંચાલન કર્યું હતું અને ભારતની આયર્ન ઓરની કુલ નિકાસમાં 39 ટકાનો હિસ્સો ધરાવે છે. ગોવામાં આયર્ન ઓર ઉદ્યોગમાં સેસા ગોવા (હવે વેદાન્તાની માલિકી) અને ડેમ્પો અગ્રણી છે. આયર્ન ઓર અને અન્ય ખનિજોથી સમૃદ્ધ વિસ્તારોમાં નિરંકુશ ખાણકામ પ્રવૃત્તિએ જંગલો સામે જોખમ ઊભુ કર્યું છે તેમજ સ્થાનિક વસ્તીમાં આરોગ્ય સામે સંકટ ઊભુ કર્યું છે. ખાણકામ કોર્પોરેશનો યોગ્ય મંજૂરીઓ વિના ગેરકાયદેસર ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓમાં રચ્યાપચ્યા રહે છે.
જોકે છેલ્લા ચાર દાયકાથી અર્થતંત્રમાં કૃષિની અગત્યતા ઘટતી જાય છે, જ્યારે વસ્તીના મોટા ભાગને થોડા સમય માટેની રોજગારી પૂરી પાડે છે. ચોખા એ મુખ્ય કૃષિ પાક છે, ત્યાર બાદ સોપારી, કાજુ અને નાળિયેરનો ક્રમ આવે છે. માછીમારી ઉદ્યોગ આશરે ચાલીસ હજાર લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે, જ્યારે તાજેતરના સત્તાવાર આંકડાઓ સુચવે છે કે આ ક્ષેત્રની અગત્યતામાં ઘટાડો થયો છે અને માછલી પકડવાની પ્રવૃત્તિ પણ ઘટી છે, કદાચ પરંપરાગત માછીમારીએ મોટા પાયે વ્યાપારી ધોરણે જાળ પાથરીને માછલા પકડવાના વ્યવસાય માટે માર્ગ મોકળો કર્યો છે.
મધ્યમ સ્તરના ઉદ્યોગોમાં પેસ્ટીસાઇડ, ખાતરો, ટાયર્સ, ટ્યૂબ્સ, પગરખા, કેમિકલ, ફાર્માસ્યુટિકલ, ઘઉં પેદાશોનુ્ ઉત્પાદન, સ્ટીલ રોલીંગ, ફલો અને માછલી સંગ્રહ, કાજુ, કાપડ, શરાબ પેદાશોનો સમાવેશ થાય છે.
ગોવા સરકારે તાજેતરમાં જ નક્કી કર્યું છે કે વધુ સ્પેશિઅલ ઇકોનોમિક ઝોન્સ (એસઇઝેડ)ને ગોવામાં મંજૂરી આપવી નહી. ભારતમાં અન્ય રાજ્યો દ્વારા અનુસરવામાં આવતી નીતિની તુલનામાં આ તદ્દન વિરુદ્ધની છે. એસઇઝેડ સરકાર માટે કર આવક લાવવા માટે અને સ્થાનિક નાગરિકો માટે રોજગારી વિકલ્પ ઊભો કરવા માટે જાણીતા છે, કેમ કે અન્ય વિસ્તારોની તુલનામાં ગોવામાં નીચો કર હોવાથી મોટી સંખ્યામાં આવે છે. હાલમાં ગોવામાં 16 આયોજિત એસઇઝેડ છે. રાજકીય પક્ષો અને ગોવા કેથોલિક ચર્ચ દ્વારા એસઇઝેડનો ઉગ્ર વિરોધ કરવામાં આવતા આ નિર્ણય રાજ્ય સરકાર દ્વારા લેવામાં આવ્યો હતો.