cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
કસ્તુરબા
જીવન અને કવન
રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીના ધર્મપત્ની કસ્તૂરબાનો જન્મ ગુજરાતના પોરબંદરમાં એપ્રિલ 1869માં થયો હતો. મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી ઉર્ફે ગાંધીજી પોતાના પત્નીને બા તરીકે સંબોધતા એટલે કસ્તૂરબાઈ ‘કસ્તૂરબા’ તરીકે પ્રખ્યાત થયાં. ગાંધીજીની સાથોસાથ કસ્તૂરબાના જન્મને પણ તાજેતરમાં જ 150 વર્ષ થઈ ચૂક્યાં છે. એમના પિતાનું નામ ગોકુળદાસ અને માતાનું નામ વ્રજકુમારી હતું. માત્ર 13 વર્ષની ઉંમરે એમનું લગ્ન મોહનદાસ ગાંધી સાથે થયું હતું. ગાંધીજી કરતાં ઉંમરમાં એ 6 મહિના મોટા હતા. વિવાહ સમયે કસ્તૂરબાને અક્ષરજ્ઞાન ન હતું. ગાંધીજીના પ્રેમાગ્રહને લીધે કસ્તૂરબાએ ભણવાની વ્યક્તિગત પ્રવૃત્તિ સહિતની અનેકવિધ રાષ્ટ્રીય પ્રવૃત્તિઓમાં પણ ખભેખભો મિલાવીને સહકાર આપ્યો. ગાંધીજીએ કંઈકેટલીય બાબતોમાં કસ્તૂરબાને પોતાના ગુરુ તરીકે સ્વીકાર્યા છે. સત્યાગ્રહના જે અહિંસક શસ્ત્રથી ગાંધીજીએ ભારતને સ્વતંત્ર કરાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી એ સત્યાગ્રહના પાઠ એમને કસ્તૂરબાએ જ ભણાવ્યા હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહની લડત દરમિયાન બાએ મહિલા સત્યાગ્રહીઓનું નેતૃત્ત્વ પણ કરેલું. જ્યારે 9 જાન્યુઆરી 1915ના રોજ ભારત પરત આવ્યા પછી બાપુએ સ્થાપેલા સાબરમતી આશ્રમની વ્યવસ્થા બાએ જ સંભાળી હતી. ગાંધીજીએ નોંધ્યું છે કે, એમનામાં એક ગુણ સૌથી સારો હતો કે જે દરેક હિન્દુ પત્નીમાં ઓછાવત્તા અંશે હોય જ છે- ઈચ્છા કે અનિચ્છાએ અથવા જાણે-અજાણ્યે એ મારા પદચિહ્નો પર ચાલવામાં ધન્યતા અનુભવતા હતા. ગાંધીજીએ ભારતની સ્વતંત્રતા માટે જે કોઈ પણ આંદોલનો શરુ કર્યા એમાં કસ્તૂરબાએ પણ એક સજ્જ સૈનિક તરીકે ભાગ લીધો. દક્ષિણ આફ્રિકાથી પરત આવ્યા પછી ગાંધીજીએ સ્થાપેલા આશ્રમ અને એના રસોડાની જવાબદારી એમણે સ્વીકારી લીધી. સભા સરઘસમાં ભાગ લેવાને લીધે જેલવાસ પણ ભોગવ્યો. 9 ઓગસ્ટ 1942ના રોજ ભારત છોડો આંદોલનમાં ગાંધીજીની સાથે 73 વર્ષની જૈફ વયના કસ્તૂરબાને પણ પૂનાની આગાખાન જેલમાં બંદી બનાવવામાં આવ્યા. ત્યાં એમનું સ્વાસ્થ્ય વધુ કથળ્યું. આખરે બાવીસમી ફેબ્રુઆરી 1944ના રોજ 75 વર્ષીય કસ્તૂરબાનું અવસાન થયું. ગાંધીજી સાથેના 62 વર્ષના લગ્નજીવનમાં કસ્તૂરબા હંમેશા ગાંધીજીના મહત્ત્વના સાથી અને પીઠબળ બની રહ્યાં. ગાંધીજી કસ્તૂરબાને કાયમ કહ્યાં કરતાં કે, જો તમે જેલમાં મૃત્યુને પામશો તો હું મા જગદંબાની જેમ તમારી પૂજા કરીશ. ભારતની આઝાદી માટે જેમ ગાંધીજીના શબ્દો સાચા પડવાના હતાં એવી જ રીતે કસ્તૂરબાના જેલમાં અવસાન વિશેના શબ્દો પણ સાચા પડ્યાં. બાના અવસાન સાથે જ બાપુએ એમનો સૌથી નજીકનો સાથી અને સત્યાગ્રહી ગુમાવ્યો.
શ્રેણી:નારીવિશેષ શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૮૬૯માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૪૪માં મૃત્યુ
ચાણસ્મા તાલુકો
ચાણસ્મા તાલુકો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે. ચાણસ્મા આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. ચાણસ્મા તાલુકાનું ધીણોજ ગામ તેના કાપડના વેપારને કારણે સમગ્ર પંથકમાં પ્રચલિત છે.
ઉગમણી ગંગોણ (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
કપૂરથલા જિલ્લો
thumb|400px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો કપૂરથલા જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉતર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. કપૂરથલા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કપૂરથલા નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:પંજાબ
રાજકોટ હવાઈ મથક
રાજકોટ હવાઈ મથક એ રાજકોટ, ગુજરાત, ભારત ખાતે આવેલું એક જાહેર હવાઈ મથક છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજકોટ જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં હવાઈ મથકો
ગીતા પરીખ
ગીતા સૂર્યકાંત પરીખ (૧૧ ઓગસ્ટ ૧૯૨૯ - ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૨) ગુજરાતી કવિયત્રી અને તત્વજ્ઞાનના અભ્યાસુ હતા. તેમના બે કાવ્યસંગ્રહો અને એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયા છે.
જીવન
ગીતા પરીખનો જન્મ ૧૧ ઑગસ્ટ ૧૯૨૯ ના દિવસે ભાવનગરમાં વિજયાબેન અને પરમાનંદ કાપડિયાના જૈન પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા સામાજિક કાર્યકર અને સ્વતંત્રતા સેનાની હતા. તેમણે પોતાનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા શિક્ષણ મુંબઈની ફેલોશિપ સ્કૂલમાંથી પૂરું કર્યું. તેઓ ૧૯૪૫ માં મેટ્રિકની પરીક્ષામાં ઉતિર્ણ થયા. તેમણે ૧૯૪૯માં વિલ્સન કૉલેજમાંથી બીજા વર્ગ સાથે તત્વજ્ઞાન (ફિલોસોફી) વિષયમાં બી.એ. અને પછી ૧૯૫૨ માં તે જ વિષયમાં એમ.એ. ને પદવી મેળવી. ૧૯૮૮ માં, તેમણે ધીરુ પરીખના માર્ગદર્શન હેઠળના તેમના મહાનિબંધ -અર્વાચીન ગુજરાતી કવિયત્રીઓ સાથે પીએચ.ડી. કર્યું. ત્યાર બાદ તેમણે થોડો સમય કૉલેજમાં ભણાવ્યું.
૧૯૫૩માં, તેમણે ગાંધીવાદી સૂર્યકાંત પરીખ (૯ જાન્યુઆરી ૧૯૨૬ - ૫ એપ્રિલ ૨૦૧૯) સાથે લગ્ન કર્યા જેઓ ભૂદાન આંદોલન સાથે જોડયલા હતા. ગીતાબહેને તેમની પ્રવૃત્તિઓમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. સંતાનના જન્મ પછી, તેમણે પોતાનું ધ્યાન પરિવાર તરફ કેન્દ્રિત કર્યું.
તેમણે અમદાવાદની ઇંગ્લિશ ક્લબ ઑફ શારદા મંદિર સ્કૂલમાં ભણાવવાનું કામ કર્યું. ૧૯૭૪ની શરૂઆતમાં તેમણે સંગીતના શાસ્ત્રીય અને બીજા સ્વરૂપો શીખ્યા.
રચનાઓ
૧૯૫૦ માં, તેઓ રામનારાયણ પાઠક પાસે મીટર (કાવ્ય પ્રકાર) શીખ્યા હતા અને તેમણે રાજેન્દ્ર શાહ પાસે પણ માર્ગદર્શન મેળવ્યું હતું. તેમનો કવિતામાં રસ વધવા માંડ્યો અને ૧૯૫૧ માં કુમાર માસિકમાં તેમની પ્રથમ કવિતા "મારું લગ્ન" પ્રકાશિત થઈ.
પરીખે લગભગ તમામ પ્રકારનાં કાવ્યો લખ્યા હતાં. તેમણે ૯૦૦ થી વધુ કવિતાઓ લખી હતી. તેમની પસંદ કરેલી એકસો કૃતિઓ ૧૯૬૬માં પૂર્વીનામના સંગ્રહમાં પ્રકાશિત થઇ હતી. આ કવિતાઓ પ્રેમની ભાવના, વિવાહિત જીવન અને દર્શન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. પૂર્વીને ગુજરાત સરકાર નું પ્રથમ ઇનામ મળ્યું હતું. ૧૯૭૯માં, તેમનો બીજો કવિતા સંગ્રહ, ભીનાશ પ્રકાશિત થયો, જેમાં પ્રકૃતિ, પારિવારિક જીવન, માતાપિતાના મૃત્યુ અને ભક્તિ જેવા વિષયો પરની કવિતાઓ શામેલ છે.
તેમણે સિત્તેર ગુજરાતી કવિયત્રીયો (૧૯૮૫) નામનો સંક્ષિપ્ત જીવનચરિત્રોનો સંગ્રહ પણ સંપાદિત કર્યો હતો, જેમાં તેમના મહાનિબંધના જીવનચરિત્રોનો સમાવેશ થયો છે. કાવ્યસ્પંડિતા (૧૯૮૮) એ તેમનો વિવેચન સંગ્રહ છે. ચિંતનયાત્રા (૧૯૭૪)માં તેમણે તેમના પિતાના નિબંધો સહસંપાદીત કર્યા અને નવો પલટો (૧૯૬૩)માં તેમણે વિમલા ઠાકરની કવિતાઓનો અનુવાદ કર્યો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:૨૦૧૨માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
હજામચોરા (તા. ધ્રોળ)
હજામચોરા (તા. ધ્રોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધ્રોળ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હજામચોરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધ્રોળ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગુરદાસપુર જિલ્લો
thumb|400px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો ગુરદાસપુર જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ગુરદાસપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ગુરદાસપુર નગરમાં આવેલું છે.
આ જિલ્લાનું વિભાજન કરી પઠાણકોટ જિલ્લાની રચના જુલાઈ ૨૭, ૨૦૧૧ના રોજ કરવામાં આવી હતી.
શ્રેણી:પંજાબ
જેતપુર (ર) (તા. સીંગવડ)
જેતપુર (ર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સીંગવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જેતપુર (ર) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
જલંધર જિલ્લો
શ્રેણી:પંજાબ
જેતપુર (ર) (તા. સીંગવડ)
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
જાધવ
જાધવ અથવા જાદવ એ ઉત્તર-ભારત અને મહારાષ્ટ્ર ની એક જાતિ છે જેમને આહીર/યાદવ નામથી પણ ઓળખાય છે. ટોડની 36 રોયલ રેસ ની સૂચિમાં પણ આહીરો શામેલ છે.
સિંદખેડના જાધવ મરાઠા સરદારો, દેવગિરિના યાદવોના વંશજ હોવાનો દાવો કરે છે. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના માતાજી જીજાબાઈ, સિંદખેડના લાખુજી જાધવના પુત્રી હતા.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
પી. સી. વૈદ્ય
ગાંધીવાદી, શીક્ષણવિદ, વિદ્વાન ગણિતશાસ્ત્રી અને ભૌતિકશાસ્ત્રવિદ્ એવા પ્રહલ્લાદભાઈ ચૂનીલાલ વૈદ્ય, જેઓ '''પી. સી. વૈદ્ય''' તરીકે જાણીતા હતા, નો જન્મ જુનાગઢ જિલ્લા ના શાહપુર ગામે ૨૩ મે ૧૯૧૮ના રોજ થયો હતો.
જન્મ અને ભણતર
શૈશવકાળથી જ તેમણે પોતાની ગણિતક્ષેત્રે આગવી પ્રતિભા બતાવી હતી. મોટા ભાગનો શાળાકિય અભ્યાસ ભાવનગરમાં લઇને તેઓ મુંબઇ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે જતા રહ્યા. ત્યાં ઇસ્માઇલ યુસુફ કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યા બાદ તેઓ રોયલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સાયન્સમાં જોડાણા. ત્યાં તેઓને ભૌતિક વિજ્ઞાન અને ગણિતમાં સ્નાતકની ઉપાધી મળી. વળી ત્યાં આગળ ભણતા તેઓ વ્યવહારુ ગણિત (Applied Mathematics) વિષય સાથે અનુસ્નાતક ની પદવી પ્રાપ્ત કરી.
૧૯૪૨માં પી. સી. વૈદ્યને સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતનો અભ્યાસ કરવાની ઇચ્છા થઇ. આ અનુસંધાને તેમણે વિખ્યાત ભૈતિક વિજ્ઞાની શ્રી જ્યંત નરલિકર ના પિતા વિ. વિ. નરલિકરને પત્ર લખ્યો. વિ.વિ. નરલિકરએ તેમને સંશોધન માટે આમંત્ર્યા અને તુરંત તેઓ બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી, વારાણસી જવા રવાના થયા. ત્યાં તેઓ એ ૧૦ મહિના સુધી સાપેક્ષવાદનો અભ્યાસ કર્યો. આ ગાળા દરમિયાન સ્વાતંત્ર ચળવળ જોર-શોરથી ચાલતી હતી અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ પણ ચાલી રહ્યું હતું. આવા સમયે તઓ ને પોતાનો, પત્ની અને છ મહિનાની પુત્રીનો નિર્વાહ કરવા માટે ફક્ત ભૂતકાળની બચત સિવાય કશો આધાર નહોતો. આ પરિસ્થિતિમાં સ્પેઇસટાઇમ જ્યોમિટ્રિ ની પરિક્પના તેમના મનમા ઘડાઇ અને ફક્ત એક જ અઠવાડિયામાં વૈદ્ય મેટિક્સ શોધાયું. ૧૯૪૯માં તેમણે ગણિતમાં પીએચ.ડી. ની ઉપાધી મેળવી લીધી.
વ્યવસાયિક જીવન
તેમના સુયશ અને પ્રતિભાને જોઇ ૧૯૭૧માં તેમને ગુજરાત પબ્લિક સર્વિસ કમિશનના ચેરમેન તરીકે નિમવામાં આવ્યા. ત્યાર બાદ તેઓએ યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનમાં પણ સભ્યપદ મેળવી ૧૯૭૭-૧૯૭૮ ના ગાળામાં કેન્દ્ર સરકારની સેવા કરી. ૧૯૭૮-૧૯૮૦ દરમિયાન તેઓએ ગુજરાત યુનિવર્સિટી ના ઉપ-કુલપતિ તરીકે ફરજ બજાવી. પોતાની જૈફ વયે પણ તેઓ જ્યારે પોતાની મોટી સાઇકલ પર ગાંધી ટોપી પહેરી નિકળતા ત્યારે તેમનો પ્રભાવ વિધ્યાર્થીઓમાં એક આગવી છાપ છોડતો. આ ગાળા દરમિયાન તેમણે તેમનું ધ્યાન સંશોધનને બદલે ગુજરાત તેમજ ભારતનું શિક્ષણ વધુ સુસજ્જ અને વ્યવસ્થિત બને તેમાં આપ્યું.
વિદેશમાં યોગદાન
૧૯૬૪ થી ૧૯૭૩ના ગાળા દરમિયાન તેઓ એ અનેક વિદેશી સંસ્થાઓમાં મુલાકાતી (વિઝિટિંગ) પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી જેની યાદી નીચે મુજબ છે.
અવસાન
જીવનના અંતીમ વર્ષોમાં, માંદગીને લીધે, તેમણે પોતાના અમદાવાદ ખાતેના સરદારનગર ઘરમાં પોતાનો સમય વિતાવ્યો. તેમને કિડનીનો રોગ થયો હોવાનું નિદાન થયેલ અને ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૦ના રોજ તેઓ અવસાન પામ્યા. હાલ, તેમના પરિવારમાં ચાર પુત્રીઓ કુમુદ, સ્મિતા, દર્શના અને હિના છે.
કાર્ય
આઇન્સ્ટાઇનના ગુરુત્વાકર્ષણ બળને સમજવા માટે અનેક જટિલ ગાણિતીક સૂત્રો સમજવા પડે જે દરેક માટે સરળ નથી હોતું. તેમા દર્શાવેલ ગાણિતીક સૂત્રો જોતા તે વ્યવહારુક ઉપિયોગી કઇ રીતે છે તે સમજવું મુશ્કેલ જણાય છે. બસ આજ મુદ્દાને ધ્યાનમાં લઇ શ્રીપી. સી. વૈદ્યએ પરિશ્રમ આદર્યો અને તેના ફળ સ્વરુપ વૈદ્ય મેટ્રિક્સ શોધાયું.
પ્રોફેસર વૈદ્યએ ૧૯૪૨માં બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી ખાતે "સાપેક્ષતા ના સામાન્ય સિદ્ધાંત" પર અનુસંધાન શરૂ કર્યું. ત્યાં તેઓ પ્રાધ્યાપક વી.વી. નાર્લીકરએ શરુ કરેલા સાપેક્ષતાના વર્ગમાં જોડાયા. કેવલ દસ મહીના માટે બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીમાં રહિને તેમણે સ્પેઇસ ટાઇમ જ્યોમેટ્રિ ની શોધ કરી. જેના ઉપીયોગ થી કિરણોત્સર્ગી તારાના ગુરુત્વાકર્ષણનું માપ કાઢિ શકાય.
વૈદ્ય મેટ્રિક અને શ્વાર્ઝશીલ્ડ સોલ્યુશન
આઇન્સ્ટાઇનના સમીકરણોનો ઉપયોગ તારાઓને અને તેમની આસપાસ ના અવકાશની ભૂમિતિ કેવી છે તે સમજવા માટે થઇ શકે છે. આઇન્સ્ટાઇને તેમના સમીકરણો ૧૯૧૫ માં આપ્યા તે પછી ના વર્ષમાં શ્વાર્ઝશીલ્ડએ તેનો એક ઉકેલ કર્યો જે તારાની આજુબાજુની ભૂમિતિ સમજાવતો હતો. પણ તેમાં ધારણા એવી હતી કે તારાની આજુબાજુ શૂન્યાવકાશ છે. હવે ખરેખર તો દરેક તારાની આજુબાજુ પ્રકાશના કિરણો હોય છે. વૈદ્ય સાહેબે આવું વાસ્તવિક વર્ણન કરતો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો, જેને વૈદ્ય મેટ્રિક અથવા વૈદ્ય ભૂમિતિ કહેવાય છે. તેમાં તેમનો મૂળ વિચાર પ્રકાશના કિરણને જ ભૂમિતિના એક યામ (કોઓર્ડીનેટ) તરીકે વાપરવાનો હતો. આ વિચાર ઘણો સફળ થયો, અને પછી તો ગુરુત્વાકર્ષણના આગળના સંશોધનોમાં પણ તેનો ઘણો ઉપયોગ થયો. વૈદ્યસાહેબના આ કાર્યનો ગુરુત્વના વિજ્ઞાનમાં આજે દુનિયાભરમાં સંદર્ભ અપાય છે.
વૈજ્ઞાનિક સમુદાય માટે યોગદાન
ફેબ્રુઆરિ ૧૯૬૯માં પ્રાધ્યાપક વી.વી. નાર્લીકરના હીરકોત્સવ(૬૦ વર્ષ પૂરાં થતાં ઉજવાતો મોટો ઉત્સવ) નિમિત્તે યોજાયેલ સમ્માન મહોત્સવ વખતે પી. સી. વૈદ્યએ ભારતીય સાપેક્ષવાદિઓ ની મંડળી સ્થાપવાની રજુઆત કરી. પરિણામ સ્વરુપ ઇન્ડિયન ઍસોસિયેશન ફોર જનરલ રિલેટીવિટી એન્ડ ગ્રેવિટેશન (IAGRG) નો ઉદય થયો અને પ્રાધ્યાપક વી.વી. નાર્લીકરને પ્રેસિડન્ટ પદ પર સ્થાપવામાં આવ્યા. તેમના સૂચનથી વિક્રમ સારાભાઈએ અમદાવાદ ખાતે વિક્રમ સારાભાઈ કોમ્યુનિટિ સેન્ટરની સ્થાપના કરી જે ભારતભર માં વિખ્યાત છે. ઉપરાંત શ્રીવૈદ્યએ ગુજરાત મેથેમેટિક્સ સોસાઇટીની સ્થાપના પણ કરી.
લેખનકાર્ય
વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનો અને સામાયિકો પર શ્રીવૈદ્યના લેખન કાર્યની ઊંડી અસર જોવા મળે છે. તેમના જીવનકાળમાં તેઓ લગભગ ૩૦ જેટલા જનરલ રિલેટિવિટી અને ગુરુત્વાકર્ષણ પરના શોધ-લેખોના લેખક કે સહઃ-લેખક રહ્યા. આ લેખો આજે પણ ઘણા શોધ-લેખોના સ્ત્રોતની યાદીમાં જોવા મળે છે. તેઓએ ૧૯૬૦ના ગાળામાં ગણિત સામાયિક "સુગણિતમ"ની શરુઆત કરી. આ સામાયિક શાળાઓ તથા કોલેજોમાં અત્યંત પ્રસિદ્ધિ પામ્યું.
ઉત્તરરામચરિત
ઉત્તરરામચરિત એ ભવભૂતિ (આઠમી સદી) દ્વારા રચવામાં આવેલું સંસ્કૃત નાટક છે. રામના સીતાત્યાગને કેન્દ્રમાં રાખીને રામના ઉત્તરજીવનનું કથાવસ્તુ લઈને રચાયેલ આ નાટક કુલ સાત અંકો ધરાવે છે. આ નાટકમાં રામના રાજ્યાભિષેક પછીના બનાવોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. કલાદ્રષ્ટિએ આ નાટકનો પ્રધાન રસ કરૂણ છે, જ્યારે નાટ્યદ્રષ્ટિએ આ નાટકનો પ્રધાન રસ વિપ્રલંભ શૃંગાર છે.
કથાવસ્તુ
નાટકના પહેલા અંકમાં સીતાત્યાગનો પ્રસંગ આવે છે. બાકીના અંકોમાં આ ઘટનાના આઘાત-પ્રત્યાઘાતો કલામય આલેખન કરવામાં આવ્યું છે.
પી. સી. વૈદ્ય
લેખનકાર્ય
આ સિવાય તેઓએ નિયમિત રીતે ગુજરાતી સામાયિકોમાં અનેક લેખો લખ્યા. દા.ત. કલાગુરુ શ્રી રવિશંકર રાવળ દ્વારા શરુ કરાયેલ કુમાર માસિક.
ઉત્તરરામચરિત
અનુવાદો
આ નાટકનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ મણિલાલ દ્વિવેદી તથા ઉમાશંકર જોશીએ કર્યો છે.
પી. સી. વૈદ્ય
પ્રેરણાત્મક લાક્ષણિકતાઓ
સાદગી અને ઈમાનદારી, એવા ઉચ્ચ ગાંધીવાદી સિદ્ધાંતોં માટે પ્રોફેસર વૈદ્ય ઓળખાતા. જૈફ વયે પણે તેઓ સાયકલ ફેરવતા. તેમને દ્રઢ વિશ્વાસ હતો કે એક ગણિતજ્ઞ માટે તેનું મસ્તિષ્ક જ સૌથી સારું ઉપકરણ છે, આથી સંશોધન અને આવિષ્કારો સાધનો અને પૈસા પર બહુ ઓછા આધાર રાખે છે. તેમની ભણાવવાની સરળ કાર્ય-પદ્ધતિ વિદ્યાર્થિઓને હંમેશા વશીભૂત કરતી. તેઓ ફક્ત ઉપદેશ કે મત પ્રકટ કરતા નહીં પરંતુ તેમના સિદ્ધાંતો મુજબ જીવતા. સાર્વજનિક અને નિજી જીવનમાં ઈમાનદારી તેમની એક ઉલ્લેખનીય વિશેષતા હતી. તેમના જીવનના સૂવર્ણકાળ દરમિયાન પણ તેઓએ ક્યારેય પોતાના નીજી સ્વાર્થ માતે પોતાના હોદ્દાનો દુરઉપિયોગ કર્યો નહીં.
ઉત્તરરામચરિત
સંદર્ભો
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય શ્રેણી:રામાયણ
પી. સી. વૈદ્ય
પ્રેરણાત્મક લાક્ષણિકતાઓ
ગુજરાત વિશ્વવિદ્યાલયમાં પાછલા વર્ષોમાં તેઓએ ગણિત અને વિજ્ઞાનના શિક્ષણમાં ક્રાંતિકારી બદલાવ લાવવા પ્રયાસ શરુ કર્યા. તેઓ કહેતા "હું ગુજરાતનો સૌથી વધું પગાર ભોગવતો ગણિતનો શિક્ષક છું. આટલુ વળતર ફક્ત એમએસસી કક્ષાએં ભણાવવા માટે મર્યાદિત હોય શકે નહીં." વળી, એક દૂરદર્શી શિક્ષાવિદ્ હોવાથી તેમણે અનુભવ્યું કે ગણિત ભણાવવાની રીતમાં મૂળભૂત સુધારાઓ ની જરુર છે. આ માટે તેઓએ પ્રથમ શિક્ષકોને તાલિમ આપવાનું શરુ કર્યુ. તેઓ અવાર-નવાર પ્રાથમિક શાળાના વિધ્યાર્થીઓ ને મળી તેમની જ્ઞાનપિપાસા અને તમની શિક્ષાગ્રહણ કરવાની પધતિ ચકાસતા. ૧૯૬૪માં ભાવનગર ખાતે "ગુજરાત ગણિત સમિતિ"ની સ્થાપનાનો ઉદ્દેશ આજ હતો. તેઓએ અંતરયાળ ગામડા સુધી પહોચી શિક્ષકોને તૈયાર કર્યા અને બાળકોનો શિક્ષણ પ્રત્યે નો ભય દુર કરવા મથતા રહ્યા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ગણિત શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૧૦માં મૃત્યુ
પન્ના ધાઈ
પન્ના ધાઈ(આયા) ૧૬મી સદીમાં થઇ ગયેલી એક વીરાંગના છે. તે મેવાડના રાજા સંગ્રામ સિંહ (પહેલા) (૧૫૦૯-૧૫૨૭)ના ચોથા પુત્ર ઉદય (જન્મ ૪ ઓગસ્ટ ૧૫૨૨)ની દેખરેખ માટે નિમાયેલી આયા હતી. રાજસ્થાનમાં પોતાનું ધાવણ આપનાર 'ધાઈ ' તરીકે ઓળખાય છે. તેમને પોતાનો પણ એક પુત્ર હતો જેનું નામ ચંદન હતું અને તે ઉદય જેટલી જ ઉંમરનો તેમ જ ઉદયનો મિત્ર હતો.
૧૬મી સદી એ ભારત અને હિંદુ રાજાઓ માટે કપરો સમય હતો. ઉદય કે જે આગળ જઈને મહારાણા ઉદય સિંહ તરીકે પ્રખ્યાત થયા તેમના પિતા સંગ્રામ સિંહ (રાણા સાંગા) ૧૫૨૭માં મુઘલ રાજા બાબરની વિરુદ્ધ ખાનવાના યુધ્ધમાં જખ્મી થયા હતા. તે જખ્મોનો ઇલાજ ન થઇ શકતા ટૂંક સમયમાં મૃત્યુ પામ્યા. ત્યાર બાદ સંગ્રામ સિંહના જીવિત સૌથી મોટા પુત્ર રતન સિંહ (બીજા)ને રાજા બનાવવામાં આવ્યા. રતન સિંહની ચાર જ વર્ષની અંદર ૧૫૩૧માં રાજપાટની લાલચમાં હત્યા કરવામાં આવી હતી અને માત્ર ૧૪ વર્ષનો વિક્રમાદિત્ય(બીજો) રાજગાદીએ બેઠો. તેના કાળ દરમ્યાન તુર્કી રાજા બહાદુર શાહે ચિત્તોડ પર ૧૫૩૪માં હુમલો કર્યો હતો અને ઉદયને તેની ધાઈ પન્ના સહિત સુરક્ષા માટે 'બુંદી' મોકલવામાં આવ્યો. વિક્રમાદિત્ય નાનો હોવા ઉપરાંત એક અવિવેકી અને અક્ષમ રાજા હતો. તેણે દરબારમાં એક વાર ૧૫૩૬ની સાલમાં એક પ્રૌઢ અને પ્રતિષ્ઠિત સરદારનું અપમાન કર્યું ત્યારે અન્ય સભાસદોએ નક્કી કર્યું કે તેને કિલ્લામાં બંદી બનાવી રાખવો અને તેના સ્થાને ઉદયને રાજા જાહેર કરવો.
બનબીર હાંફળો-હાંફળો આવ્યો, તેણે પન્ના ધાઈને પૂછ્યું ઉદય ક્યાં છે? પન્ના ધાઈએ પલંગ તરફ ઈશારો કર્યો અને બનબીરે ચંદનને ઉદય સમજી તેની હત્યા કરી નાંખી.
૧૫૩૯માં જયારે આ હકીકત જાહેર થઇ ત્યારે ઉદયસિંહ ૧૭ વર્ષના થઇ ચૂક્યા હતા અને રાજા બનાવામાં આવ્યા. આ એજ ઉદયસિંહ કે જે મહા-બળવાન મહારાણા પ્રતાપસિંહના પિતા હતા.
શ્રેણી:ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વ
ગડાણી (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
અંબાજી ઉડનખટોલા
અંબાજી ઉડનખટોલા એ અંબાજી, બનાસકાંઠા જિલ્લા, ગુજરાત, ભારત ખાતે આવેલ તળેટીથી ગબ્બર ટેકરી ઉપર લઈ જતો રજ્જુમાર્ગ (રોપવે) છે. તે ૧૯૯૮ના વર્ષમાં યાત્રાળુઓ માટે ખુલ્લો મુક્વામાં આવ્યો હતો.
ઇતિહાસ
તળેટી ખાતે તેમજ ગબ્બર ટેકરી પર એમ બે જગ્યા પર આવેલા અંબા માતાના મંદિરોને કારણે, ૫૧ શક્તિપીઠો પૈકીનું એક એવું અંબાજી એક મુખ્ય યાત્રાળુ નગર છે. શ્રી આરાસુરી અંબાજી માતા દેવસ્થાન ટ્રસ્ટ જે આ મંદિરોનું સંચાલન કરે છે, તેણે ૧૯૯૮ના વર્ષમાં રજ્જુમાર્ગ સ્થાપિત કરી, તેને ઉષા બ્રેકો લિમિટેડને ભાડાપટ્ટા પર સંચાલન કરવા આપ્યો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન
પીપળીયા ગોગા મહારાજ
પીપળીયા ગોગા મહારાજ મંદિર સાબરકાંઠા જિલ્લાના તલોદ નજીક આવેલું ગોગા મહારાજનું એટલે કે નાગ દેવતાનું મંદિર છે.
કેવી રીતે પહોંચવું
આ મંદિર તલોદથી રણાસણ જતા રપ કિમીના અંતરે રણાસણ ગામની સીમમાં આવેલું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:દેવી દેવતા શ્રેણી:તલોદ તાલુકો
ઝરડા (તા. મેઘરજ)
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
હમાપર (તા. ધ્રોળ)
હમાપર (તા. ધ્રોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધ્રોળ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હમાપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધ્રોળ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વાસણા (તા. મેઘરજ)
વાસણા (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાસણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
તરન તારન સાહિબ જિલ્લો
thumb|400px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો તરન તારન સાહિબ જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉતર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૦ (વીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. તરન તારન સાહિબ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક તરન તારન સાહિબ નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:પંજાબ
રૂથ ફાઉ
'''ડો. રૂથ કેથ્રીન માર્થા ફાઉ''' (૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯ – ૧૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭) એક જર્મન-પાકિસ્તાની ખ્રિસ્તી સાધ્વી અને ડૉક્ટર હતા. તેઓ "પાકિસ્તાનની મધર ટેરેસા" તરીકે પણ જાણીતા છે. તેમને પાકિસ્તાનમાં રક્તપિત વડે પીડિત બીમાર લોકોનો ઇલાજ કર્યો હતો.
આરંભિક જીવન
૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯ના રોજ તેમનો જન્મ જર્મનીનાં લીપજિગ શહેરમાં થયો હતો. રૂથ ફાઉનું કુટુંબ બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી સોવિયેત રશિયાના શાસનને કારણે પૂર્વ જર્મની છોડીને પશ્ચિમ જર્મની આવ્યું હતું. ત્યાં ફાઉએ તબીબીશાસ્ત્રનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો અને ૧૯૪૬માં મેઇન્ઝ યુનિવર્સિટીમાંથી ચિકિત્સકની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ડોક્ટર બન્યા પછી તેઓ કેથોલિક ચર્ચમાં જોડાયા અને ગરીબ અને પીડિત લોકોના ઇલાજ કરવા માટે તેઓ પાકિસ્તાન ગયા.
અવસાન
તેમનું અવસાન ૧૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭, આગા ખાન હોસ્પિટલમાં થયું હતું.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૧૭માં મૃત્યુ
પડવા (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આસપાસના બાડી, સુરકા, મલેકવદર, રાજપરા, કરેડા, વાલેસપુર, નથુગઢ, વાવડી, મોરચંદ, છાયા અને પાણીયાળી જેવા ગામો માંથી વિદ્યાર્થીઓ અહીં અભ્યાસ અર્થે આવે છે. આ ગામ અને તદ્દન નજીક આવેલ બાડી ગામને સાથે જ બાડી-પડવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદ્યોગો
પડવા ગામમાં ૨૫૦×૨ મેગાવોટ નો લિગ્નાઇટ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ પ્રોજેકટ આકાર લઈ રહ્યો છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
વેગડવાવ (તા. હળવદ)
વેગડવાવ (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વેગડવાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
સ્વયં-સહાયક જૂથ (નાણાં વ્યવસ્થા)
સ્વયં-સહાયક જૂથ (એસએચજી (SHG)) એ ગ્રામ્ય-આધારિત નાણાંકીય મધ્યસ્થી છે, જે સામાન્ય રીતે તે 10-12 સ્થાનિક મહિલાઓ વચ્ચે રચાય છે. મોટા ભાગના સ્વયં-સહાયક જૂથ ભારતમાં આવેલા છે, જોકે અન્ય દેશોમાં પણ એસએચજી (SHG) જોવા મળ્યા છે, ખાસ કરીને દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં. જૂથના સભ્યો નિયમિત ધોરણે એક નાનો બચત ફાળો આપે છે, ત્યાર બાદ થોડા મહિનાઓ સુધીમાં પૂરતુ ભંડોળ એકઠું થતા જૂથમાં તે વ્યાજ પર આપવામાં આવે છે. આ ભંડોળ કોઈ પણ હેતુસર જૂથના જ કોઈ સભ્ય અથવા ગામના અન્ય લોકોને આપવામાં આવે છે. ભારતમાં ઘણા એસએચજી (SHG) લઘુ ધિરાણ આપવા માટે બેંકો સાથે સંકળાયેલા છે. એસએચજી (SHG) એ સભ્ય આધારિત લઘુ ધિરાણ આપતા મધ્યસ્થી જૂથ છે, જે અનઔપચારિક નાણાંકીય બજારકર્તાઓ વચ્ચે ગોઠવાયેલી બાહ્ય તકનિકી સહાયથી પ્રોત્સાહિત હોય છે, જેવા કે નાણાધિરનાર, અધિકારીઓ, અને આરઓએસસીએ (ROSCA), બીજી તરફ અનઔપચારિક કર્તાઓ જેવા કે લઘુ ધિરાણ સંસ્થાઓ અને બેંક તેમજ અન્ય. આ પરિવર્તન ક્ષેત્રમાં અન્ય સંસ્થાઓ જેવી કે નાણાંકીય બજાર વિકાસની સીવીઈસીએ (CVECA) અને એએસસીએ (ASCA)નો સમાવેશ થાય છે.
સ્વયં સહાયક જૂથ સ્વયં-સહાયક જૂથ (SHG) એ સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગ સાહસિક તરીકે નોંધાયેલુ અથવા નહિં નોંધાયેલ જૂથ છે, જે માનવીય, સામાજિક અને આર્થિક પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે, જેમાં સ્વૈચ્છિક રીતે લોકો જોડાય છે અને એક સામાન્ય ભંડોળ ફાળવે છે, તેમજ તેમની પરસ્પર મદદની અધારે તેમની તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે. તે એવા લોકોનું જૂથ પણ છે, જેઓ જૂથમાંથી એકત્ર કરેલા નાણાંમાંથી લોન મેળવીને તે દ્વારા પોતાના સ્રોતોને નાણાંકીય રીતે સક્ષમ બનાવે છે, અને જૂથના દરેક સભ્યને સ્વયં-રોજગાર આપે છે. પૂરતુ અને સમયસર ધિરાણ અને વળતર મેળવવા માટે જૂથના સભ્યો સંકલિત જ્ઞાન અને સૂક્ષ્મ દબાણનો ઉપયોગ કરે છે, આ વ્યવસ્થા સામૂહિક જરૂરિયાતોને બાકાત રાખે છે અને વ્યક્તિગત ધિરાણ સાથે ખૂબ નજીકથી સંબંધ ધરાવે છે, લઘુ ધિરાણ સંસ્થાઓમાં તેનો મોટા પાયે ઉપયોગ થાય છે. સભ્યોને આપવા માટેની પુસ્તિકાને ખૂબ સરળ રાખવા માટે મોટા ભાગની લોન પર બિન શરતી સમાન વ્યાજના દરો લાગુ કરવામાં આવે છે.
નાબાર્ડ (NABARD)નો એસએચજી (SHG) બેંક જોડાણ કાર્યક્રમ
ખાસ કરીને ભારતમાં ઘણા સ્વયં-સહાયક જૂથો નાબાર્ડ (NABARD)ની એસએચજી (SHG) બેંક જોડાણ કાર્યક્રમ અંતર્ગત કાર્યરત છે. તેઓ એક વાર બેંક પાસેથી ધિરાણ મેળવે છે, જેમાં તેઓ પોતાની મૂડીનો એક આધાર જમા કરાવે છે, અને આમ નિયમિત ભરપાઈનો પ્રસ્થાપિત સિરસ્તો તૈયાર કરે છે. સીધા બેંક અથવા અન્ય ધિરાણ સંસ્થાઓ સુધી ન પહોંચી શકતા ગરીબ લોકોમાં લઘુ ધિરાણની જરૂરિયાત પૂર્ણ કરીને શક્યત: આ મોડેલ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું છે, કુલ વ્યક્તિગ બચતોને એક જ ડિપોઝિટ તરીકે જમા કરીને, સ્વયં-સહાયક જૂથો બેંક દ્વારા થતા અન્ય ફેરફાર ખર્ચ ઓછા કરે છે, અને તે દ્વારા એક આકર્ષક થાપણ એકઠી કરે છે. બેંકો સ્વયં-સહાયક જૂથો દ્વારા નાના ગ્રામીણ થાપણદારોની સેવા કરતા, તેમને બજાર કિંમતે વ્યાજદર ચૂકવી શકે છે."
નાબાર્ડ (NABARD)ના અંદાજ મુજબ ભારતના 2.2 મિલિયન એસએચજી (SHG) 33 મિલિયન પ્રિતિનિધિ સભ્યો ધરાવે છે, જેઓ આજની તારીખમાં પણ બેંક સાથેના જોડાણ કાર્યક્રમ અંતર્ગત લોન મેળવે છે. જોકે એસએચજી (SHG) જૂથોએ ઋણ નથી લીધું તેમ કહી શકાય નહીં. . એસએચજી (SHG) બેંકિંગ જોડાણ કાર્યક્રમ તેની શરૂઆતથી જ કેટલાક રાજ્યોમાં સર્વાધિક જોવા મળે છે, જેમાં દક્ષિણના પ્રાંતોમાં સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓ વિશેષ રૂપે જોઈ શકાય છે- આંધ્ર પ્રદેશ, તામિલનાડુ, કેરળ અને કર્ણાટક. નાણાંકીય વર્ષ 2005-2006માં આ રાજ્યોમાં કુલ 57% લોન એસએચજી (SHG) દ્વારા આપવામાં આવી હતી. .
એસએચજી (SHG) દ્વારા નાણાં વ્યવસ્થાને થતા ફાયદા
જૂથના ભાગ તરીકે આર્થિક રીતે ગરીબ લોકો સક્ષમ બને છે. બીજી તરફ એસએચજી (SHG) ધિરાણ દ્વારા ધીરનાર અને ઋણલેનાર બંને માટે વધારાના ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે. આ વ્યવસ્થામાં ધીરનારે મોટી સંખ્યામાં નાના વ્યક્તિગત બેંક ખાતાઓને બદલે માત્ર એક જ એસએચજી (SHG) ખાતુ સંભાળવાનું રહે છે, એસએચજી (SHG) જૂથના ભાગ તરીકે ઋણલેનારાઓએ કાગળિયા કરવા માટે થતો વાહનવ્યવહાર ખર્ચ (શાખા સુધી આવાનો તેમજ અન્ય સ્થળ સુધી જવાનો) અને ઋણ પાસ કરવા માટે પાડવા પડતા ચાલુ દિવસો બચી જાય છે.
ઉધઈ
ઉધઈ એક નાનકડું જંતુ છે. તેને અંગ્રેજી ભાષામાં વ્હાઈટ એન્ટ (White ant) અથવા ટર્માઈટ (Termite) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઉધઈ કીડીની માફક ઝૂંડમાં ફરતી જોવા મળે છે. ઉધઈનો ખોરાક લાકડું, લાકડામાંથી બનેલી વસ્તુઓ અને ઝાડ-પાંદડાં હોય છે. તે મોટેભાગે જગતભરના બધા જ ભાગોમાં જોવા મળે છે. તે લાકડાને એવી રીતે ખાય છે કે પછી લાકડું આખું સડી જાય છે અને કોઈ પણ કામનું નથી રહેતું.
ઉધઈની મુખ્ય બે જાતો જોવા મળે છે. એક મજૂર વર્ગ (વર્કર) અને બીજી રાણી વર્ગ (સ્વાર્મર). વર્કરની જાત ઘી જેવા રંગની ૩ થી ૪ મી. મી. લાંબી અને સ્વાર્મરની જાત ઘેરા તપખીરીયા રંગની અથવા કાળા રંગની હોય છે. વર્કર ઉધઈ આખું વર્ષ જોવા મળતી હોય છે, જ્યારે સ્વાર્મર ઉધઈ માર્ચ અને એપ્રિલ મહિનાઓમાં જ જોવા મળે છે.
ઉધઈ આપણા ઘર ઉપરાંત જંગલ અને જમીનની અંદર રાફડો બનાવીને રહેતી પણ જોવા મળે છે. લાંબા સમયથી બંધ પડેલાં મકાનોમાં ઉધઈ ઝડપથી ફેલાતી હોય છે.
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
વીરુ પુરોહિત
વીરુ પુરોહિત, સંપૂર્ણ નામ વીરેન્દ્રરાય વૃજલાલ પુરોહિત એ ભારત, ગુજરાતના એક ગુજરાતી કવિ અને નાટ્ય લેખક છે.
જીવન
વીરુ પુરોહિતનો જન્મ ૨૦ એપ્રિલ ૧૯૫૦ના દિવસે સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય (હાલ ગુજરાત)ના ભાયાવદર ગામમાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૬૬ માં માધ્યમિક શાળા પ્રમાણપત્ર (એસ.એસ.સી)નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ત્યાર બાદ તેમણે ૧૯૭૨ માં બી.એ., ૧૯૭૫ માં એમ.એ.નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૨૦૦૨માં કાવ્યનો સામાજિક ધર્મ વિષય પર મહાનિંબંધ લખી તેમણે પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી. ૧૯૭૫માં તેઓ મુકુંદ આયર્ન અને સ્ટીલ વર્ક્સ, મુંબઈના સેલ્સ વિભાગમાં જોડાયા. ૧૯૮૧ થી ૧૯૯૦ દરમિયાન તેમણે ગુજરાતની અનેક કૉલેજોમાં ગુજરાતીના મુલાકાતી પ્રાધ્યાપક તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૯૦થી તેઓ જુનાગઢની ડૉ. સુભાષ મહિલા આર્ટસ્ કૉલેજમાં ગુજરાતીના પ્રોફેસર તરીકે કામ કરે છે.
તેમણે ૧૯૭૯ માં લગ્ન કર્યા પરંતુ પાછળથી તેઓ પત્નીથી છૂટા થઈ ગયા.
રચનાઓ
વંશ થાકી વહાવેલી (૧૯૮૨) એ તેમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ હતો જેમાં ૧૯૬૮ થી ૧૯૭૫ની વચ્ચે લખાયેલા ૫૧ ગીતો, ૧૭ ગઝલો અને ૯ છાંદસ કવિતાઓ સમાવવામાં આવી છે. અગિયારમી દિશા (૨૦૦૦) કાવ્ય સંગ્રહમાં ૬૮ ગીતો અને ૪૦ ગઝલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. છલના વગર એ તેમનો અન્ય એક કાવ્યસંગ્રહ છે. અતિક્રમણ (૨૦૧૨)એ તેમની નવલકથા છે.
તેમણે પૂરુ અને પૌષ્ટી (૨૦૦૧) નામનું એક દ્વી-અંકી નાટક લખ્યું છે. તેમનો પીએચ.ડી. મહાનિંબંધ કાવ્યનો સામાજિક ધર્મ (૨૦૦૩) એ એક વિવેચન કૃતિ છે.
સન્માન અને પુરસ્કાર
પૂરુ અને પૌષ્ટી (૨૦૦૧)ને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને ગિરા ગુર્જરી, મુંબઇ તરફથી ઇનામ મળ્યું હતું. અગિયારમી દિશા (૨૦૦૨)ને જયંત પાઠક કવિતા પુરસ્કાર એનાયત કરાવામાં આવ્યો હતો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:જીવિત લોકો
નવા શહર જિલ્લો
thumb|400px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો નવા શહર જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉતર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. નવા શહર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક નવા શહર નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:પંજાબ
તમિળ
તમિળ શબ્દ ઘણાં સંદર્ભમાં વપરાય છે.
હજીરા (તા. ચોર્યાસી)
હજીરા ગુજરાતના સુરત જિલ્લામાં આવેલ એક નગર, બંદર અને ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર છે. તેની ભૌગોલિક અવસ્થાને કારણે એક સમયનું પ્રવાસન કેન્દ્ર અને ગામ હવે એક ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર બની ગયું છે.
વ્યુત્પત્તિ
આ ગામનું ખરું નામ ઢઉ હતું પરંતુ અહીં વૉક્સ નામના અંગ્રેજી સાહેબનો હજીરો એટલે કે કબર આવેલી હોવાથી તેનું નામ હજીરા તરીકે પ્રચલિત થયું.
ભૂગોળ
હજીરા તાપી નદીના કિનારે અરબી સમુદ્રથી ૮ કિમીના અંતરે વસેલું છે. સુરતથી તે ૨૫ કિમી અને મુંબઈથી ૩૦૦ કિમીના અંતરે આવેલું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
નળાખ્યાન
મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યમાં મુખ્યત્વે ત્રણ નળાખ્યાન જોવા મળે છે, જે નીચે મુજબ છે:
પંજાબી
પંજાબી શબ્દ ઘણાં સંદર્ભમાં વપરાય છે.
કર્ણદેવ સોલંકી
કર્ણદેવ સોલંકી અથવા કર્ણદેવ પહેલો (ઈ.સ. ૧૦૬૪-૧૦૯૨) સોલંકી વંશના રાજા હતા. તે ભીમદેવ પ્રથમ અને રાણી ઉદયમતીના પુત્ર હતા. તેમણે વર્તમાન ગુજરાત અને તેની આસપાસના વિસ્તારો પર રાજ કર્યું હતું, તેમની રાજધાની અણહિલવાડ પાટણ હતી.
કર્ણદેવ તેના પિતા ભીમદેવ પ્રથમના સ્થાને રાજગાદી પર આવ્યા હતા, જેમણે ભોજના મૃત્યુ સમયે માલવા રાજ્ય પર હુમલો કર્યો હતો. કર્ણદેવને ભોજના ભાઈ ઉદયાદિત્યએ માલવાથી પીછેહઠ કરવાની ફરજ પાડી હતી. તેમણે ત્રિપુરીના કાલચુરીઓને હરાવીને લાટ પ્રદેશને ચૌલુક્ય પ્રદેશ સાથે ભેળવી દીધો, પરંતુ થોડાં જ વર્ષોમાં તેઓ આ પ્રદેશ ગુમાવી બેઠા હતા. કર્ણદેવે નદુલાના ચાહમાન સામે પણ હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેમણે તેમના શાસનકાળ દરમિયાન ચૌલુક્યની રાજધાની પર હુમલો કર્યો હતો.
તેમણે કલ્યાણીના રાજા સોમેશ્વર સાથે મિત્રતા બાંધી હતી. તેણે ૧૦૭૫ સુધીમાં તેનું સામ્રાજ્ય ખાસ્સું વિસ્તાર્યું હતું. તેના રાજ્યની સીમાઓ દક્ષિણ દિશામાં કોંકણ અને ઉત્તર દિશામાં નાદુલ સુધી વિસ્તરી હતી. તેના લગ્ન મોટી વયે કાદમ્બના (વર્તમાન કર્ણાટક-ગોવા પ્રદેશના) રાજા જયકેશીની પુત્રી મયનલ્લા (મીનળદેવી) સાથે થયા હતા. આશાપલ્લીના ભીલ વડાને હરાવવાનો અને પશ્ચિમ ભારતમાં આધુનિક અમદાવાદ તરીકે ઓળખાતા કર્ણાવતી શહેરનો પાયો નાખવાનો શ્રેય કર્ણદેવને જાય છે. ઈ.સ. ૧૦૯૪માં દુશશાલ ચૌહાણે, કર્ણદેવને યુધ્ધમાં હરાવી તેની હત્યા કરી.
કર્ણદેવ પછી તેમનો પુત્ર સિદ્ધરાજ જયસિંહ ગાદી પર આવ્યો હતો.
<mapframe text="કર્ણદેવ સોલંકીના શાસન કાળ દરમિયાન કોતરાવેલા શિલાલેખો" width="300" height="300" zoom="6" longitude="72.73" latitude="22.73" align="right"> {	"type": "FeatureCollection", "features": [ {			"type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "લાડોલ" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [72.7289768, 23.6176825] } },		{			"type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "નવસારી" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [73.1349605, 20.7694591] } },		{			"type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "સુણાક" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [72.3222331, 23.8018886] } }	] }
પ્રારંભિક જીવન
કર્ણદેવનો જન્મ ચૌલુક્ય રાજા ભીમદેવ પ્રથમ અને રાણી ઉદયમતીને ત્યાં થયો હતો. ૧૨મી સદીના જૈન ઇતિહાસકાર હેમચંદ્રના જણાવ્યા મુજબ, ભીમદેવ-ઉદયામતીને ત્રણ પુત્રો હતા : મૂળરાજ, ક્ષેમરાજ અને કર્ણદેવ. ભીમદેવના જીવનકાળ દરમિયાન મૂળરાજ મૃત્યુ પામ્યા અને ક્ષેમરાજે સિંહાસન નકારી કાઢ્યું. ક્ષેમરાજને રાજકીય ખટપટો પસંદ ન હતી. આથી, તેમણે ગાદી સંભાળવાની જવાબદારી કર્ણદેવને સોંપી દીધી અને પોતે દધિસ્થલીમાં સાધુ જીવન વીતાવ્યું હતું. પરિણામે કર્ણદેવ ભીમદેવના અનુગામી બન્યા. ઈ.સ. ૧૦૬૪ માં કર્ણદેવનો રાજ્યાભિષેક કરાયો. રાજા બન્યા પછી કર્ણદેવે ક્ષેમરાજના પુત્ર દેવપ્રસાદને પોતાના પિતાની સંભાળ લેવા માટે દેહસ્થલી મોકલ્યો.
હેમચંદ્રની સત્યતા શંકાસ્પદ છે અને કોઈ ઐતિહાસિક પુરાવા દ્વારા તેની પુષ્ટિ કરવામાં આવતી નથી. ૧૪મી સદીના ઇતિહાસકાર મેરુતુંગા જણાવે છે કે ભીમદેવના ત્રણ પુત્રો મુલરાજ, કર્ણદેવ અને હરિપાલ હતા. તેમાંથી હરિપાલનો જન્મ બકુલાદેવી નામની ઉપપત્નીથી થયો હતો. ઇતિહાસકાર એ. કે. મજુમદારના જણાવ્યા અનુસાર, મેરુતુંગાનું વર્ણન વધુ સંતોષકારક લાગે છે, કારણ કે સિંહાસનના સ્વૈચ્છિક અસ્વીકારો ખૂબ જ દુર્લભ હતા. કર્ણદેવે પોતાના સાવકા ભાઈ અને ભત્રીજાને સિંહાસન પર કોઈ પણ પ્રતિસ્પર્ધી દાવેદારોને ખતમ કરવા માટે કાઢી મૂક્યા હશે. હેમચંદ્ર કર્ણદેવના પુત્ર સિદ્ધરાજ જયસિંહ તેમજ કુમારપાળના (ક્ષેમરાજા/હરિપાલના વંશજ) રાજવી દરબારી હતા. તેથી, ભીમદેવના ગેરકાયદેસર પુત્રનો પોતાના આશ્રયદાતાના પૂર્વજ તરીકે ઉલ્લેખ ન કરવા માટે તેમણે કદાચ એક કાલ્પનિક વર્ણનની શોધ કરી હશે. આ સિદ્ધાંતએ એ હકીકતની પુષ્ટિ કરી છે કે સિદ્ધરાજ જયસિંહ કુમારપાળને ધિક્કારતા હતા.
કર્ણદેવને ત્રૈલોક્યમલ્લ નું બિરુદ મળ્યું હતું.
અંગત જીવન
કર્ણદેવે ગોવાના કદંબા વંશના રાજા જયકેશી પ્રથમ (ઈ.સ. ૧૦૫૦-૧૦૮૦)ની પુત્રી મયનલ્લા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. આ લગ્ન કેવી રીતે થયા તેના વિરોધાભાસી વર્ણનો વિવિધ દંતકથાઓ પૂરા પાડે છે. હેમચંદ્રના ૧૨મી સદીના વૈયશ્રાય મુજબ મયનલ્લા અત્યંત સુંદર કદંબા રાજકુમારી હતાં. એક વાર તેમણે એક બૌદ્ધ કલાકાર દ્વારા કર્ણદેવનું ચિત્ર જોયું હતું. કર્ણદેવના દેખાવથી પ્રભાવિત થઈને તેણે બીજા બધા દાવેદારોને નકારી કાઢ્યા અને તેમની સાથે લગ્ન કરવાનો સંકલ્પ કર્યો. પિતા જયકેશીની મંજૂરીથી તેમણે એક કલાકારને કર્ણદેવના દરબારમાં પોતાની છબી સાથે મોકલ્યો. કદંબાના રાજાએ કર્ણદેવ માટે ભેટ-સોગાતો પણ મોકલી હતી, જેમાં હાથીનો પણ સમાવેશ થાય છે. કર્ણદેવ જ્યારે બગીચામાં પ્રતિભાશાળી હાથીને જોવા ગયા ત્યારે તેમણે જોયું કે રાજકુમારી તેમની રાહ જોઈ રહી હતી. તેમણે કેટલાક પ્રશ્નો પૂછીને તેની ઓળખની ખરાઈ કરી અને પછી તેની સાથે લગ્ન કર્યા.
મેરુતુંગાના ૧૪મી સદીના પ્રબંધ-ચિંતામણી મુજબ, મયનલ્લાદેવી કર્નાટ રાજ્યની કદરૂપી રાજકુમારી હતા. એક દિવસ તેમને પોતાના ભૂતકાળની જિંદગી યાદ આવી ગઈ. એ ભૂતકાળના જીવનમાં તેઓ એક શૈવ ભક્ત હતાં, જેમણે ગુજરાતના સોમનાથ મંદિરની મુલાકાત લેવાની યોજના બનાવી હતી. જોકે, ગુજરાતના શાસકો દ્વારા લાદવામાં આવેલા તીર્થયાત્રી વેરો ચૂકવવામાં અસમર્થ હોવાને કારણે તેમને બહુલોદા ખાતે રોકવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે મયનલ્લાએ પોતાના ભૂતકાળના જીવનની આ ઘટનાને યાદ કરી ત્યારે તેમણે ગુજરાતના રાજા સાથે લગ્ન કરવાનું અને આ અન્યાયી વેરો માફ કરવાનું નક્કી કર્યું. તેમના આગ્રહથી તેમના પિતા જયકેશીએ કર્ણદેવને લગ્નનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો, પરંતુ કર્ણદેવે કદરૂપી રાજકુમારીને નકારી કાઢ્યા. ત્યારબાદ મયનલ્લા તેમની આઠ મહિલા સાથીઓ સાથે કર્ણદેવના દરબારમાં આવ્યાં અને આત્મહત્યા કરવાની ધમકી આપી. કર્ણદેવે હજુ પણ તેમની સાથે લગ્ન કરવાની ના પાડી દીધી હતી, પરંતુ તેમના મૃત્યુના સાક્ષી ન બની જતાં કર્ણદેવની માતા ઉદયમતીએ જાહેર કર્યું કે તે છોકરીઓ સાથે મૃત્યુ પામશે. પરિણામે કર્ણદેવને પીછેહઠ કરવી પડી. તેમણે મયનલ્લા સાથે લગ્ન કર્યા, પરંતુ તેની અવગણના કરતા રહ્યા. છેવટે તે એક મંત્રીની મદદથી કર્ણદેવને જીતી શક્યા. બાદમાં તેમણે તેમના પુત્ર સિદ્ધરાજ જયસિંહ ને યાત્રીકર માફ કરવા સમજાવ્યા. અન્ય એક ઇતિહાસકાર દ્વારા પણ તેની પુષ્ટિ કરવામાં આવે છે.
કાશ્મીરી કવિ બિલ્હાના પણ આ ઘટનાનો સંકેત આપે છે. તેઓ થોડાક સમય કર્ણદેવના દરબારમાં રહ્યા હતા અને કાવ્યાત્મક નાટક કર્ણ-સુંદરીની રચના કરી હતી, જે કર્ણદેવને નાયક તરીકે રજૂ કરે છે. આ કૃતિ અનુસાર, કર્ણદેવે રાજકુમારીનું સ્વપ્ન જોયું (જેને કર્ણસુંદરી કહેવામાં આવે છે, અથવા "કર્ણની સુંદર સ્ત્રી" તરીકે ઓળખાય છે), અને તેણે તેની સાથે લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું. તેની ઈર્ષાળુ રાણીએ કર્ણસુંદરીનો પોષાક પહેરેલા પુરુષ સાથે લગ્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. જોકે, કર્ણદેવના ચતુર મંત્રીએ પુરુષને અસલી કર્ણસુંદરી સાથે બદલીને તેની યોજનાને નિષ્ફળ બનાવી દીધી. બિલ્હાના કર્ણદેવના સમકાલીન હોવા છતાં તેમનું વર્ણન ઓછું સચોટ છે, કારણ કે તેમનો હેતુ નાટક બનવાનો હતો. આમ છતાં, તેમનું વર્ણન આ લગ્નની તારીખનો અંદાજ લગાવવામાં મદદરૂપ થાય છે. બિલ્હાના કદાચ ૧૦૭૨થી ૧૦૭૮ની વચ્ચે કર્ણદેવના દરબારમાંથી ચાલ્યા ગયા હશે. કર્ણસુંદરી મયનલ્લા જ હશે એમ માનીએ તો કર્ણદેવના લગ્ન થોડા સમય પહેલાં જ થયા હશે.
મયનલ્લા સુંદર (હેમચંદ્ર અને બિલ્હાનાના દાવા મુજબ) હતા કે કદરૂપા (મેરુતુંગાના દાવા મુજબ) તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ છે. હેમચંદ્ર અને બિલ્હાના બંનેએ ચૌલુક્ય રાજાઓના આધિપત્ય હેઠળ લખ્યું હતું, તેથી તેમને કર્ણદેવની રાણીને હકારાત્મક રીતે રજૂ કરવામાં રસ હતો. મેરુતુંગા આવા કોઈ દબાણ હેઠળ નહોતા, પરંતુ તેમનું વર્ણન કાલ્પનિક અને ઐતિહાસિક ભૂલોથી ભરેલું છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેઓ દાવો કરે છે કે જયકેશીના પિતા શુભકેશી હતા. (હકીકતમાં તે શષ્ઠી દ્વિતીય હતા)
ધર્મ અને સ્થાપત્ય
તેમના પુરોગામીઓની જેમ કર્ણદેવ પણ શૈવ મત ધરાવતા હતા અને તેમણે ત્રણ મંદિરોનું નિર્માણ કર્યું હોવાનું કહેવાય છે. ૧૪મી સદીના ઇતિહાસકાર મેરુતુંગાના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે ભીલ વડા આશાને હરાવીને આશાપલ્લીમાં દેવી કોચરબાને સમર્પિત એક મંદિર નું નિર્માણ કર્યું હતું. તેમણે નજીકમાં કર્ણાવતી શહેરની પણ સ્થાપના કરી હતી, જ્યાં તેમણે કર્ણેશ્વર અને જયંતીદેવી મંદિરો શરૂ કરાવ્યા હતા. તેમણે મોઢેરા અને કર્ણાવતીમાં કર્ણસાગર તળાવ પણ બનાવ્યા હતા. પોતાની રાજધાની અણહિલાવાડ પાટણ (હવે પાટણ)માં તેમણે કર્ણમેરુ મંદિરનું નિર્માણ કરાવ્યું હતુ. તેમણે ભાદરવા (ભદ્રેશ્વર)માં એક વાવનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. હેમચંદ્રના મત અનુસાર, કર્ણદેવે દેવી લક્ષ્મીના મંદિરનું સમારકામ કરાવ્યું હોવાથી દેવી લક્ષ્મીના આશીર્વાદને કારણે સિદ્ધરાજ જયસિંહ નો જન્મ થયો હતો. તેમના મંત્રી શાંતુએ કર્ણાવતી, પાટણ, વનકા અને નિહાલા ખાતે શાંતુ વસ્તિકાનું નિર્માણ કર્યું હતું. તેમના અન્ય એક મંત્રી મુંજાલે ઈ.સ. પૂર્વે ૧૯૦૦ પહેલાં પાટણમાં મુંજાલ વસ્તિકાનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. સલિગા જિનાલય અથવા સાગલ વસ્તિકાનું નિર્માણ ઈ.સ. પૂર્વે ૧૦૯૪ પહેલાં ખંભાતમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આમાંથી કોઈ પણ મંદિર ટકી શક્યું નથી. ભક્તમારા-સ્ત્રોત-વૃતી મુજબ શ્રેષ્ઠી ચણકે પાટણમાં આદિનાથ મંદિરનું નિર્માણ કર્યું હતું. મંત્રી ધવલશાહ, (વિમલશાહના ભત્રીજા) એ રેવંતાપ્રસાદનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
સ્થાપત્ય શૈલીના વિવેચનાત્મક વિશ્લેષણના આધારે મોઢેરા સૂર્ય મંદિરના રંગમંડપ અને તોરણની રચના કર્ણદેવના શાસનના પ્રારંભિક વર્ષોમાં કરવામાં આવી હશે. આ સમયગાળા દરમિયાન બાંધવામાં આવેલા મંદિરોમાં ખેડબ્રહ્મામાં બ્રહ્મા મંદિર, ડેલમલ ખાતે લિંબોજી માતાનું મંદિર, સુણકમાં નિલકંઠ મહાદેવ મંદિર, ગંજા ખાતે તળાવના કિનારે આવેલું વિષ્ણુ મંદિર, મહેસાણાના ખેડામાં દુર્ગેશ્વર મહાદેવ મંદિરનો સમાવેશ થાય છે. કુંભરિયામાં મંદિરોના સમૂહનું શાંતિનાથ જૈન મંદિર આ સમયગાળાનું છે. પાવાગઢનું લકુલિશ મંદિર આ સમયગાળાની સ્થાપત્યશૈલી દર્શાવે છે.
સાહિત્યમાં
કર્ણદેવ, મીનળદેવી અને સિદ્ધરાજનું ચિત્રણ કનૈયાલાલ મુનશીની લોકપ્રિય નવલકથા પાટણની પ્રભુતામાં કરાયું છે.
પુસ્તક સૂચિ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ શ્રેણી:સોલંકી વંશ
લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી
thumb|લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી, મેલબોર્ન, ઑસ્ટ્રેલીયામાં લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી (કે કેવળ લક્ષ્મી) મુંબઈ, ભારતના એક ટ્રૅન્સજેન્ડર અધિકાર ચળવળકાર, ફિલ્મી અભિનેત્રી અને ભરતનાટ્યમ નૃત્યકાર છે. ત્રિપાઠીનો જન્મ ૧૯૭૯, થાણેમાં થયો હતો. ત્રિપાઠી એક હીજડા છે. તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘમાં એશિયા-પ્રશાંત ક્ષેત્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે પસંદ થયેલી પહેલી ટ્રૅન્સજેન્ડર વ્યક્તિ છે.
રાવ સાહેબ
રાવ સાહેબ, રાવ સાહિબ અથવા રાવજી એ આહીર(યાદવ) રાજાઓ નું રાજશીર્ષક છે.
આહીર એ પુરુરવાના ચંદ્રવંશી ક્ષત્રિય કુળના યાદવો છે. જેમાં શ્રીકૃષ્ણ (ગોપાલક અને ક્ષત્રિય) નો જન્મ થયો હતો. . હરિયાણા રાજ્યનું નામ પણ અભિરાયણ (આ પ્રદેશનાં મૂળ વાસીઓ) પરથી ઉતરી આવ્યું હોય તેમ માનવામાં આવે છે. અભિરાયણ શબ્દનું મૂળ 'આભીર' એટલે કે નિડર શબ્દમાં રહ્યું હોય તેમ પણ શક્ય છે.
રાવ રૂડા સિંહજી
તિજારાના એક આહીર શાસક રાવ રૂડા સિંહ ને રેવાડી ના જંગલો ની જાગીર પોતાની પ્રશંસનીય સામરિક મદદ ના બદલે સન 1555 માં હાસિલ થઈ હતી. રૂડા સિંહ એ રેવાડી થી દક્ષિણ પૂર્વ માં 12 કિલોમીટર દૂર બોલની ગામને પોતાનું મુખ્યાલય બનાવ્યું. એમને જંગલો ને સાફ કરાવી ને નવા ગામો ની સ્થાપના કરી.
રાવ મિત્રસેન આહીર
રાવ મિત્રસેન, રાવ તુલસીરામ ના પુત્ર હતા તથા ચંદ્રવંશી આહીર શાસક હતા જેમણે રેવાડી પર રાજ કર્યું. રાવ રાજા મિત્રસેન એ મુસ્લિમ આક્રમણકારીઓ, અંગ્રેજો, જયપુર ના કછવાહા અને શેખાવત રાજપૂત ઇત્યાદિ થી યુદ્ધ કર્યું. રેવાડી થી બદલો લેવાના ઉદેશ્ય થી, સન 1781 ના પ્રારંભિક મહિનાઓ માં જયપુર ના રાજપૂત શાસકો એ રેવાડી ઉપર હમલો બોલી દીધો, પરંતુ તે રાવ મિત્રસેન થી હારી ગયા અને સામરિક દૃષ્ટિકોણ થી એમને ભારી નુકસાન સહન કરવું પડ્યું.
રાવ ગુલાબ સિંહ
ગુલાબ સિંહ, રાવ મિત્રસેન આહીર ના પુત્ર હતા. ગુલાબ સિંહ એ મુનિમ બેગ ના સાથે રેવાડી નજીક સ્વતંત્ર રાજ્ય સ્થાપિત કરવા ની યોજના બનાવી. ગુલાબ સિંહ એ સિંધિયા મરાઠા સામે યુદ્ધ કર્યું અને 1790 માં સિંધિયા સેના ને પરાજિત કર્યું હતું. પછી સિંધિયા અને નજફ કુલી ની સયુંકત સેના ના હાથો ગુલાબ સિંહ પરાજિત થયા અને એમને પાછા ગોકુલગઢ જવું પડ્યું.
રાવ રામ સિંહજી
રૂડા સિંહ ના પછી, એમના પુત્ર રાવ રામ સિંહ (રામોજી) એ રેવાડી ની રાજગાદી સંભાળી. એમના રાજ્ય માં ડાકુઓ અને લૂંટેરાઓ ના કારણે ભય અને અશાંતિ નો માહોલ હતો. રામ સિંહ એ બોલનીમાં એક દુર્ગ નો નિર્માણ કર્યો હતો તથા સુરક્ષા હેતુ ત્યાં સૈનિકો તૈનાત કર્યા હતા. તે એક નીડર યોદ્ધા હતા એટલે એક લાંબા સંઘર્ષ ના પછી અપરાધિઓ ને બેઅસર કરવા માં સફળ રહ્યા. બે મશહૂર ડાકુઓ ને ગિરફ્તાર કરીને એમને સમ્રાટ ને હવાલે કર્યા. રામ સિંહ ના આ સહાસપૂર્ણ કાર્ય થી પ્રસન્ન થઈને સમ્રાટે એમને દિલ્હી સૂબે ની રેવાડી સરકાર ના ફોજદાર નિયુક્ત કરી દીધા. રામ સિંહ અકબર અને જહાંગીર ના કાળ માં રેવાડી ની રાજગાદી પર આસીન હતા. સન 1784 માં રાવ રામ સિંહ એ રેવાડી પર મરાઠા આક્રમણ ને વિફળ કર્યું. રાવ મિત્રસેન ની મૃત્યુ ના પછી મરાઠાઓ એ રેવાડી પર ફરી થી આક્રમણ કર્યું પરંતુ એ રાવ રામ સિંહ સામે જીતી ન શક્યાં. રાવ રામ સિંહ લડાઈમાં શહીદ થઈ ગયા.
રાવ શાહબાજ સિંહજી
રાવ રામ સિંહ ના પછી એમના પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી, શાહબાજ સિંહ રાજા બન્યા. રાવ એક મહાન યોદ્ધા હતા તથા ધાના ના બઢગુજર, હાથી સિંહ નામના ડાકુ ના સાથે લડાઈમાં શહીદ થયા હતા.
રાવ નંદરામ અને રાવ માન સિંહજી
શાહબાજ સિંહ ના પછી એમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર નંદરામ રાજા બન્યા. ઔરંગઝેબ એ પોતાની જાગીર નો હક સંપાદિત કરી એમને "ચૌધરી" ના ખિતાબ થી સન્માનિત કર્યા. તેમણે પોતાનું મુખ્યાલય બોલની થી રેવાડી માં ખસેડ્યું. રેવાડીમાં નંદ સાગર નામક જળ સંગ્રાહક આજે પણ એમની સ્મૃતિ ની સૂચક છે. ભરતપુર ના તત્કાલીન રાજા એ ડાકુ હાથી સિંહ ને પોતાની સેવા માં લગાડી લીધું હતું, તથા હાથી સિંહ ની વધતી શક્તિ નંદરામ અને એમના ભાઈ માન સિંહ ના માટે અસહનીય હતી. પછી બન્ને ભાઈઓ એ મળીને હાથી સિંહ ને આગરા માં મારી પાડ્યો તથા પોતાના પિતા ની મૌત નો બદલો લીધો. નંદરામ સન 1713 માં મૃત્યુ ને પ્રાપ્ત થયા તથા રાજ્ય ની બાગડોર એમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર બાલકિશન ને સૌંપી દેવાઈ.
રાવ બાલકિશનજી
બાલકિશન 24 ફેબ્રુઆરી 1739 ના કરનાલ યુદ્ધ માં નાદિર શાહ ના વિરુદ્ધ લડતાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. એમની બહાદુરી થી ખુશ થઈ ને મોહમ્મદ શાહ એ બાલકિશન ના ભાઈ ગૂજરમલ ને "રાવ બહાદુર" નો ખિતાબ આપ્યો તથા 5000 ની સરદારી આપી. એમના રાજ્ય ની સીમા નો વિસ્તાર કરીને એમાં હિસાર જિલ્લાના 52 ગામ અને નારનૌલ ના 52 ગામ જોડવામાં આવ્યા. એમની જાગીર માં રેવાડી, ઝજ્જર, દાદરી, હાંસી, હિસાર, કનૌદ, અને નારનૌલ આદિ પ્રમુખ નગર શામિલ હતા. સન 1743 માં 2,00,578 રૂપિયા ની મનસબદારી વાળા થોડાક અન્ય ગામ પણ જોડવામાં આવ્યા હતા.
રાવ ગૂજરમલ સિંહજી
ફરુખનગર નો બલોચ રાજા અને હાથી સિંહ નો વંશજ ઘસેરા નો બહાદુર સિંહ બન્ને રાવ ગૂજરમલ ના કાતર શત્રુ હતા. બહાદુર સિંહ, ભરતપુર ના જાટ રાજા સૂરજમલ થી અલગ થઈને સ્વતંત્ર શાસન કરતો હતો. ત્યારે રાવ ગૂજરમલ એ સૂરજમલ ના સાથે મળીને એને મુહતોડ જવાબ આપ્યો. ગૂજરમલ નો બહાદુર સિંહ ના સસુર નીમરાના ના ટોડરમલ સાથે પણ મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધ હતા. સન 1750 માં, ટોડરમલ એ રાવ ગૂજરમલ ને બહાદુર સિંહ ના કહેવા પર આમંત્રિત કર્યું અને છલ-કપટ થી એમનો વધ કરી નાખ્યો. આહીર પરિવાર ની શક્તિ રાવ ગૂજરમલ ના સમય માં ચરમ સીમા પર હતી. ગુરવડા અને ગોકુલગઢ ના કિલ્લા આ જ કાળ ની દેન છે. ગોકુલ સિક્કા મુદ્રા નું પ્રચાલન આ જ કાળ માં કરવામાં આવ્યું. પોતાના પિતા ના નામ સ્તૂપ અને જળાશય નું પણ નિર્માણ ગૂજરમલ એ કરાવ્યું હતું. એમણે મેરઠ ના બ્રહનપુર અને મોરના તથા રેવાડી માં રામગઢ, જૈતપુર અને શ્રીનગર ગામો ની સ્થાપના કરી હતી.
રાવ ભવાની સિંહ
રાવ ગૂજરમલ ના પુત્ર ભવાની સિંહ એમના પછી રાજા બન્યા. ભવાની સિંહ નાકામયાબ સાબિત થયા. એના રાજ્ય ના કેટલાક હિસ્સાઓ પર ફરુખનગર ના બલોચ નવાબ, ઝજ્જર ના નવાબ અને જયપુર ના રાજા નો કબ્જો થઈ ગયો અને ભવાની સિંહ ના પાસે માત્ર 22 ગામ જ શેષ બચ્યા. એમના જ રાજ્ય ના એક સરદારે 1758 માં એમનું વધ કરી નાખ્યું.
રાવ તેજ સિંહ
આગલા રાજા હીરા સિંહ પણ નાકામયાબ હતા અને રાજ કાજ નું નિયંત્રણ એક સ્થાનીય વ્યવસ્યાહી જૌકી રામ એ હથિયાવી લીધું હતું. દિલ્હી ના એક બાગી સરદાર નજફ કુલી ખાન એ ગોકુલગઢ કિલ્લા પર કબ્જો જમાવી લીધો હતો. દિલ્હી ના સમ્રાટ શાહ આલમ દ્વિતીય એ બેગમ સમરુ ના સાથે મળીને તેને દનડીટ કરવાનું નક્કી કર્યું. 12 માર્ચ 1788 ના, ભાડાવાસ માં શાહ આલમ એ ડેરો જમાવ્યો અને રાત ના સમય નજફ કુલી પર હમલો બોલી દીધો જેમાં નજફ કુલી ને ભારી નુકસાન થયું. બેગમ સમરુ ના તોપખાના ના અસર થી કુલી ખાન સમજોતાં માટે મજબૂર થઈ ગયો.
જૌકી રામ ની પ્રભુતા આખા રાજ્ય માટે અસહનીય હતી. ત્યારે રેવાડી ના રાવ ના એક રિષતેદાર તેજ સિંહ જે કે તૌરુ ના શાસક હતા, રાવ રામ સિંહ ની માતા ના અનુરોધ પર સામે આવ્યા. એમને રેવાડી પર હમલો કર્યો અને જૌકી રામ ને મૌત ના ઘાટે ઉતારી દીધો અને પોતાની સત્તા સ્થાપિત કરી.
પછી, 1803 માં તેજ સિંહ અને એમનું સંપૂર્ણ રાજ્ય બ્રિટિશ હુકુમત એ પોતાના કબ્જા માં લઈ લીધું અને તેજ સિંહના પાસે માત્ર 58 ગામ જ શેષ બચ્યા. 1823 માં એમની મૌત પછી એમની સંપત્તિ તેમના ત્રણ પુત્રો પૂરન સિંહ, નાથુ રામ અને જવાહર સિંહ ના હાથ માં આવી. જવાહર સિંહની કોઈ સંતાન નતી. પૂરન સિંહ અને નાથુ રામ ના પછી એમના રાજ્ય ના ઉત્તરાધિકારી એમના પુત્ર તુલારામ અને ગોપાલ દેવ બન્યા.
રાજા રાવ તુલારામ સિંહજી આહીર
રાજા રાવ તુલારામ સિંહજી(9 ડિસેમ્બર 1825 – 1863), એક આહીર શાસક હતા, તેઓ ॰હરિયાણા માં 1857 ની સ્વતંત્રતા ક્રાંતિ ના પ્રમુખ નાયક હતા. અસ્થાયી રૂપ થી બ્રિટિશ શાસન ની જડો વર્તમાન ના દક્ષિણ પશ્ચિમ હરિયાણા થી ઉખાડી ફેંકવા તથા દિલ્હી ના ક્રાંતિકારીઓ ની તન, મન, ધન થી મદદ નો શ્રેય તુલારામજી ને જ દેવાય છે. 1857 ની ક્રાંતિ ના પછી એમને ભારત છોડી દીધું અને ભારત ની આઝાદી ના યુદ્ધ હેતુ અફઘાનિસ્તાન, ઈરાન ના શાસકો અને રુસ ના જારો ની મદદ માંગી. પરંતુ એમની આ યોજના 23 સપ્ટેમ્બર 1863 માં 38 વર્ષ ની આયુ માં એમની મૃત્યુ ના કારણે અસફળ રહી.
રાવ ગોપાલ દેવજી
રાવ ગોપાલ દેવ રેવાડી માં 19વી શતાબ્દી ના ક્રાંતિકારી હતા, જેમને પોતાના ચચેરા ભાઈ તુલા રામ ના સાથે મળીને, 1857 ની ક્રાંતિ માં અંગ્રેજો થી લડાઈ કરી હતી.
રાવ કિશન ગોપાલજી
રાવ તુલા રામના અનુજ(ભાઈ) રાવ કિશન ગોપાલ એમની રેવાડી ની સેના ના સેનાપતિ હતા. તેઓ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની માં પણ અધિકારી હતા. આહીર વીર રાવ કિશન ગોપાલના નેતૃત્વમાં મેરઠમાં સ્વતંત્રતાનું સંગ્રામ આરંભ થયું હતું તથા નસીબપુરના યુદ્ધમાં એમને જ જનરલ ટિમલે ને માર્યા હતાં.
થાવર (તા. ધાનેરા)
થાવર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. થાવર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો, મગફળી, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામમાં અનુપમ પ્રાથમિક શાળા, શ્રી સરસ્વતી પ્રાથમિક શાળા, શ્રીમતી આર. પી. ભુરીયા આદર્શ માધ્યમિક વિદ્યાલય, શ્રીમતી ડી. ટી. કાગ ઉચ્ચત્તર માધ્યમિક વિદ્યાલય, સરકારી પ્રાથમિક શાળા પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી, સેવા સહકારી મંડળી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગામમાં શિવ મંદિર, રામદેવ મંદિર, શ્રીચામુંડા માતાનું મંદિર, અચળ પૂરી બાપજીનો મઠ, હનુમાનજીનું મંદિર, ગરબા ચોક અને સુંદરપૂરી ગૌશાળા આવેલાં છે.
શ્રેણી:ધાનેરા તાલુકો
ફુલાય (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
રાધનપુર તાલુકો
રાધનપુર તાલુકો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પાટણ જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે. રાધનપુર આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પાટણ જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
હરીપર (તા. ધ્રોળ)
હરીપર (તા. ધ્રોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધ્રોળ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભેંસદાદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આંધ્ર પ્રદેશ
આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના જિલ્લાઓ
આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યમાં કુલ ૨૩ જિલ્લાઓ આવેલા હતા, ૨ જૂન ૨૦૧૪ના રોજ બે રાજ્ય, આંધ્રપ્રદેશ (સિમાંધ્ર) અને તેલંગાણામાં વિભાજન પછી આંધ્રપ્રદેશમાં નીચેના ૧૩ જિલ્લાઓ આવેલા છે.
જ્યારે નીચેના ૧૦ જિલ્લાઓ તેલંગાણા રાજ્યમાં આવેલા છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો શ્રેણી:આંધ્ર પ્રદેશ શ્રેણી:દક્ષિણ ભારત
સુર્યનગર (તા. હળવદ)
સુર્યનગર (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સુર્યાનગર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
પીથલપુર (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
ભાવભાવેશ્વર મહાદેવ, બરુમાળ
ભગવાન ભાવભાવેશ્વર મહાદેવનું ધામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધરમપુર તાલુકામાં આવેલા બરુમાળ ગામમાં આવેલું છે.
સહ્યાદ્રી પર્વતમાળાની ગિરિકંદરાઓ વચ્ચે આવેલા આ સુંદર યાત્રાધામ ખાતે ત્રયોદશ એટલે કે તેરમા જ્યોતિર્લિંગ તરીકે ઓળખાવાયેલા ભગવાન ભાવભાવેશ્વરનું અષ્ટધાતુમાંથી બનાવવામાં આવેલું શિવલિંગ છે, જેનાં દર્શન માટે લાખોની સંખ્યામાં ભાવિકો આવે છે.
શિવલિંગ
અહીં આવેલા શિવલિંગની પહેલી વિશેષતા તેરમા જ્યોતિર્લિંગ તરીકેની છે. મહાદેવજીના શિવલિંગની બીજી વિશેષતા એના અષ્ટ ધાતુમાંથી કરવામાં આવેલા નિર્માણની છે. આ શિવલિંગ સુવર્ણ, પારદ, જસત, તામ્ર, સીસું, રજત, લોહ અને બંગ એમ આઠ પવિત્ર ધાતુઓમાંથી બનાવવામાં આવેલું છે. આ વજનદાર શિવલિંગ પર અભિષેક કરી તેનું પાણી ગ્રહણ કરવાથી આયુર્વેદિક અસર થવાને કારણે રોગો પણ નિયંત્રણમાં રહે છે એમ કહેવાય છે.
સંકુલમાં અન્ય મંદિરો
ભાવભાવેશ્વર મહાદેવના સાનિધ્યમાં આ સંકુલમાં ૪૫ જેટલાં દેવીદેવતાઓની મનોહર પ્રતિમાઓની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા વિધિવત રીતે કરવામાં આવેલ છે. મંદિરની પાછળના ભાગમાં એક જ સ્થાને દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગની સાથે ભાવભાવેશ્વર મહાદેવ એમ તેર મહાદેવનાં શિવલિંગ પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવેલાં છે.