cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ઓપન શોર્ટેસ્ટ પાથ ફર્સ્ટ
સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ
પ્રસ્થાપિત પ્રણાલિકા મુજબ, વિસ્તાર 0 (શૂન્ય) અથવા <tt>0.0.0.0</tt> ઓએસપીએફ (OSPF) નેટવર્કના કોર અથવા બેકબોન ક્ષેત્રનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે. અન્ય વિસ્તારોની ઓળખ પસંદગી અનુસાર કરી શકાય છે, સામાન્ય રીતે વ્યવસ્થાપક વિસ્તારમાં વિસ્તારની ઓળખ તરીકે મુખ્ય રાઉટરના આઇપી એડ્રેસની પસંદગી કરે છે. પ્રત્યેક વધારાના વિસ્તારમાં બેકબોન ઓએસપીએફ (OSPF) વિસ્તાર માટે પ્રત્યક્ષ અથવા વ્યાવહારિક જોડાણ હોવું જ જોઇએ. આ પ્રકારના જોડાણને ઇન્ટરકનેક્ટીંગ રાઉટર દ્વારા નિભાવવામાં આવે છે, જે એરિયા બોર્ડર રુટર (ABR) તરીકે જાણીતા છે. એબીઆર તે સેવા આપતા પ્રત્યેક વિસ્તાર માટે અલગ લિન્ક સ્ટેટ ડેટાબેઝ નિભાવે છે અને નેટવર્કના બધા જ વિસ્તારો માટે સમરાઇઝ્ડ રૂટ્સ પણ નિભાવે છે.
ઓએસપીએફ (OSPF) TCP/IP ટ્રાન્સ્પોર્ટ પ્રોટોકોલ (UDP, TCP)નો ઉપયોગ કરતી નથી, પરંતુ તે પ્રોટોકોલ ક્રમાંક 89 સાથે આઇપી ડેટાગ્રામ્સમાં સીધી રીતે સમાઇ જાય છે. અન્ય રૂટીંગ પ્રોટોકોલ જેવા કે રૂટીંગ ઇન્ફોર્મેશન પ્રોટોકોલ (RIP) અથવા બોર્ડર ગેટવે પ્રોટોકોલ (BGP)ની તદ્દન વિરૂદ્ધ છે. ઓએસપીએફ (OSPF) તેના પોતાના એરર ડિટેક્શન અને કરેક્શન ફંક્શન્સનું સંચાલન કરે છે.
ઓએસપીએફ (OSPF) બ્રોડકાસ્ટ નેટવર્ક લિન્ક પર જતા રૂટ માટે મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસીંગનો ઉપયોગ કરે છે. નોન-બ્રોડકાસ્ટ નેટવર્ક માટે, કન્ફિગ્યુરેશન માટેની વિશેષ અનામત નેબર ડિસ્કવરીમાં મદદ કરે છે. ઓએસપીએફ (OSPF) મલ્ટીકાસ્ટ આઇપી પેકેટ્સ ક્યારે આઇપી રાઉટર્સમાં પ્રવેશ કરતા નથી, તેઓ એક હોપથી વધારે જઇ શકતા નથી. ઓએસપીએફ (OSPF) મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસ <tt>224.0.0.5</tt> (બધા એસપીએફ/લિન્ક સ્ટેટ રાઉટર્સ, પણ <tt>AllSPFRouters</tt> તરીકે ઓળખાય છે) અને <tt>224.0.0.6</tt> (બધા જ સૂચવેલા રૂટર્સ, <tt>AllDRouters</tt>), આરસીએફ 2328માં દર્શાવ્યા પ્રમાણએ ધરાવે છે.
મલ્ટીકાસ્ટ આઇપી ટ્રાફિકને રૂટ કરવા માટે, ઓએસપીએફ (OSPF) મલ્ટીકાસ્ટ ઓપન શોર્ટેસ્ટ પાથ ફર્સ્ટ પ્રોટોકોલ (એમઓએસપીએફ)ને આરએફસી 1584માં દર્શાવ્યા પ્રમાણે સપોર્ટ કરે છે.
IPv4 પર જ્યારે ઓએસપીએફ (OSPF) પ્રોટોકોલમાં કાર્ય કરે છે ત્યારે તે રાઉટર્સ વચ્ચે સલામત રીતે સંચાલન કરે છે, રૂટીંગમાં ફક્ત વિશ્વસનીય રૂટર્સને મંજૂરી આપવા માટે વૈકલ્પિક રીતે વિવિધ ઓથેન્ટીકેશન મેથડ્સનો ઉપયોગ કરે છે. IPv4 પર સંચાલિત OSPFv3 વધુ સમય સુધી પ્રોટોકોલ-ઇન્ટર્નલ ઓથેન્ટિકેશનનો ટેકો આપતું નથી. તેના બદલે તે IPv6 પ્રોટોકોલ સિક્યોરિટી (IPsec) પર આધાર રાખે છે.
ઓએસપીએફ (OSPF)ના સંસ્કરણ 3માં પ્રોટોકોલના IPv4 અમલીકરણમાં ફેરફાર કરવાની રજૂઆત કરવામાં આવી. વાસ્તવિક લિન્ક સિવાય, બધા નેબર ફેરફારો IPv6 લિન્ક-લોકલનો ઉપયોગ કરે છે. IPv6 પ્રોટોકોલ સબનેટને બદલે પ્રતિ લિન્ક કામ કરે છે. બધા આઇપી પ્રિફીક્સ અંગેની માહિતીને લિન્ક સ્ટેટ જાહેરાતો અને હેલ્લો ડિસ્કવરી પેકેટમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે અને પ્રોટોકોલ જરૂરી પ્રોટોકોલ-ઇન્ડીપેન્ડન્ટ બની જાય છે. વિસ્તૃત આઇપી IPv6માં 128-બિટ્સની જરૂરિયાત પૂર્ણ કરતું હોવા છતાં, વિસ્તાર અને રાઉટરની ઓળખ 32-બિટના મૂલ્ય પર આધારિત જ છે.
નેબર રિલેશનશીપ્સ
સમાન બ્રોડકાસ્ટ ડોમેઇનમાં રાઉટર્સ અથવા પ્રત્યેક પોઇન્ટ-ટુ-પોઇન્ટ ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સના અંતે લિન્ક સહવર્તી બાબતો ની રચના કરે છે જ્યારે તેઓ એકબીજાને શોધી લે છે. રાઉટર જ્યારે પોતાની જાતને હેલ્લો ઓએસપીએફ (OSPF) પ્રોટોકોલ પેકેટમાં ઓળખી કાઢે છે ત્યારે આ ડિટેક્શન થાય છે. તેને ટુ વે સ્ટેટ કહેવામાં આવે છે અને તે ખૂબ પાયાનો સંબંધ છે. રાઉટર એ ઇથરનેટ અથવા ફ્રમે રિલે નેટવર્ક ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર (DR)ની પસંદગી કરે છે અને બેકઅપ ડેઝિગ્નેટેડ રૂટર  (BDR) કે જે રાઉટર્સ રાઉંટીંગ દરમિયાન ટ્રાફિકમાં ઘટાડો કરવા માટે હબ તરીકે કાર્ય કરે છે. ઓએસપીએફ (OSPF) "હેલ્લો પેકેટ્સ" મોકલવા માટે અને લિન્ક સ્ટેટ અપડેટ્સ માટે યુનિકાસ્ટ અને મલ્ટીકાસ્ટનો ઉપયોગ કરે છે.
બેકબોન એરિયા
બેકબોન એરિયા (એરિયા 0 અથવા એરિયા 0.0.0.0  તરીકે પણ જાણીતું) ઓએસપીએફ (OSPF) નેટવર્કના કોરની રચના કરે છે. અન્ય બધા એરિયા તેમાં જોડાયેલા હોય છે, અને બેકબોન એરિયા તથા તેના પોતાના સંબંધિત એરિયાઝ સાથે જોડાયેલા રાઉટર્સ દ્વારા ઇન્ટર-એરિયા રૂટીંગ થાય છે. 'OSPF domain' માટે તે તાર્કીક અને શારીરિક માળખું છે અને તે બધા જ નોનઝીરો એરિયાઝ સાથે ઓએસપીએફ ડોમેઇનમાં જોડાયેલું છે. ઓએસપીએફ (OSPF)માં ઓટોનોમસ સિસ્ટમ બોર્ડર રાઉટર (એએસબીઆર) ઐતિહાસિક હોવાથી, તેમાં એવી સમજ છે કે ઘણા ઓએસપીએફ (OSPF) ડોમેઇન્સ સમાન ઇન્ટરનેટ-વિઝીબલ ઓટોનોમસ સિસ્ટમ, RFC1996 માં એક સાથે રહી શકે છે. બેકબોન એરિયા નોનબેકબોન એરિયાઝ વચ્ચે રૂટીંગ માહિતીના વિતરણ માટે જવાબદાર હોય છે. આ બેકબોન સ્પર્શતા હોવા જોઇએ, પરંતુ તે શારીરિક રીતે એકબીજાને ન સ્પર્શવા જોઇએ; બેકબોન જોડાણ વર્ચ્યુઅલ લિન્ક્સના કન્ફિગ્યુરેશન દ્વારા સ્થાપિત કરી શકાય.
બધા ઓએસપીએફ (OSPF) એરિયાઝ બેકબોન એરિયાઝ સુધી જોડાયેલા હોવા જોઇએ. આમ છતાં, આ જોડાણ વર્ચ્યુઅલ લિન્ક દ્વારા પણ હોઇ શકે. ઉદાહરણ તરીકે, ધારો કે એરિયા 0.0.0.1 એરિયા 0.0.0.0 સાથે શારીરિક જોડાણ ધરાવતો હોય. આ ઉપરાંત ધારો કે એરિયા 0.0.0.2ને બેકબોન સાથે કોઇ સીધુ જોડાણ ન હોય, પરંતુ તે એરિયા 0.0.0.1 સાથે જોડાણ ધરાવે છે. એરિયા 0.0.0.2 બેકબોન સુધી પહોંચવા માટે ટ્રાન્ઝીટ એરિયા 0.0.0.1 દ્વારા વર્ચ્યુઅલ લિન્કનો ઉપયોગ કરી શકે. ટ્રાન્ઝીટ એરિયા બનવા માટે, એરિયા ટ્રાન્ઝીટ એટ્રિબ્યુટ ધરાવે તે જરૂરી હોય છે, કે જેથી કોઇ પણ પ્રકારે ઠીંગણું અને જાડું ન બની શકે.
સ્ટબ એરિયા
સ્ટબ એરિયા એક એવો એરિયા છે કે જે ઓટોનોમસ સિસ્ટમ (AS) સુધી રૂટ એડવર્ટાઇઝમેન્ટ એક્સ્ટર્નલ મેળવતો નથી અને એરિયાની અંદર રૂટીંગ સમગ્ર રીતે ડિફોલ્ટ રૂટ પર આધારિત હોય છે. તે એરિયાના ઇન્ટર્નલ રાઉટર્સ માટે રૂટીંગ ડેટાબેઝના કદમાં ઘટાડો કરે છે.
નોટ-સો-સ્ટબી એરિયા
નો-સો-સ્ટબી એરિયા (NSSA) એ એવા પ્રકારનો સ્ટબ એરિયા છે જે ઓટોનોમસ સિસ્ટમ એક્સ્ટર્નલ રૂટ્સને ઇમ્પોર્ટ કરી શકે છે અને તેમને અન્ય એરિયાઝમાં મોકલી શકે છે, પરંતુ તે અન્ય એરિયામાંથી AS એક્સ્ટર્નલ રૂટ્સ મેળવી શકતો નથી. NSSA એ સ્ટબ એરિયાની લાક્ષણિકતાઓનું વિસ્તરણ છે જે સ્ટબ એરિયામાં મર્યાદિત ફેશનમાં એક્સ્ટર્નલ રૂટ્સને ઉમેરવાની મંજૂરી આપે છે.
પ્રોપરાયટરી એક્સ્ટેન્શન્સ
આ એરિયા એક સાથે નોટ-સો-સ્ટબી અને ટોટલી સ્ટબી બની શકે છે. એએસબીઆર મુકવા માટે પ્રેક્ટિકલ પ્લેસ મળે ત્યારે આ પૂર્ણ થાય છે, જેમાં ઉદાહરણ તરીકે નવી હસ્તાંતરીત પેટાકંપની ટોટલી સ્ટબી એરિયાની ધાર પર હોય છે. આ પ્રકારના કિસ્સામાં, એએસબીઆર ટોટલી સ્ટબી એરિયામાં એક્સ્ટર્નલ્સ મોકલે છે અને તે એરિયામાં ઓએસપીએફ (OSPF) સ્પીકર્સ માટે પ્રાપ્ય હોય છે. સિસ્કોના અમલીકરણમાં, એક્સ્ટર્નલ રૂટ્સને ટોટલી સ્ટબી એરિયામાં ઇન્જેક્ટ કર્યા પહેલા સમરાઇઝ્ડ કરી શકાય. સામાન્ય સ્થિતીમાં, એએસબીઆર TSA-NSSA માં ડિફોલ્ટ એડવર્ટાઇઝ કરે નહીં, જોકે તે ખૂબ જ સંભાળપૂર્વકની ડિઝાઇન અને કામગીરી સાથે કાર્ય થાયે છે અને મર્યાદિત વિશેષ કિસ્સામાં કે જેમાં આ પ્રકારની એડવર્ટાઇઝમેન્ટ મહત્વ ધરાવે છે.
ટોટલી સ્ટબી એરિયાને NSSA તરીકે જાહેર કર્યા બાદ, બેકબોનમાંથી કોઇ એક્સ્ટર્નલ રૂટ્સ ડિફોલ્ટ રૂટ સિવાય એરિયામાં પ્રવેશ્યું હોવાનું ચર્ચાય છે. એક્સ્ટર્નલ્સ TSA-NSSA ના માર્ગે 0.0.0.0 એરિય સુધી પહોંચે છે, પરંતુ ડિફોલ્ટ રૂટ સિવાય કોઇ પ્રકારના રૂટ્સ TSA-NSSA માં પ્રવેશ કરતા નથી. TSA-NSSA માં રાઉટર્સ બધો જ ટ્રાફિક ABR સુધી મોકલે છે, જેમાં ASBR દ્વારા એડવર્ટાઇઝ્ડ રૂટ્સનો સમાવેશ થતો નથી.
ટ્રાન્ઝીટ એરિયા
ટ્રાન્ઝીટ એરિયા બે કે તેથી વધુ ઓએસપીએફ (OSPF) બોર્ડર રાઉટર્સ ધરાવતો એરિયા છે અને તેનો ઉપયોગ એક એરિયામાંથી બાજુના એરિયામાં નેટવર્ક ટ્રાફિકને પસાર કરવા માટે થાય છે. ટ્રાન્ઝીટ એરિયામાં ટ્રાફિક ઉત્પન્ન થતો નથી અને તે આ પ્રકારના ટ્રાફિકનું સ્થાન નથી.
પાથ પ્રેફરન્સ
ઓએસપીએફ (OSPF) તેના બેઝીક રૂટીંગ મેટ્રીક તરીકે પાથ કોસ્ટનો ઉપયોગ કરે છે, જે સ્ટાન્ડર્ડ નોટ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને તે કોઇ પણ ઝડપ જેવા કોઇ પણ પ્રમાણભૂત મૂલ્ય સાથે સરખાવી શકાય, આથી નેટવર્ક ડિઝાઇનર ડિઝાઇનમાં મેટ્રીક ઇમ્પોર્ટન્ટને લઇ શકે. વાસ્તવિકતામાં, ઇન્ટરફેસ જે રીતે રૂટને આપે છે તે રીતે ઝડપ (બેન્ડવિથ) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, આમ છતાં, તે માટે નેટવર્ક સ્પેસિફીક સ્કેલિંગ ફેક્ટર્સની જરૂર હોય છે અને હવે તે લિન્ક્સની ઝડપ 100 Mbit/sથી વધારે હોય તે સામાન્ય ગણાય છે. સિસ્કો મેટ્રીક જેવા 10^8/બેન્ડવિથનો ઉપયોગ કરે છે (પાયાની કિંમત, 10^8 બાય ડિફોલ્ટ, એડ્જસ્ટ કરી શકાય). આથી, 100Mbit/s લિન્કનું મૂલ્ય જો 1 હોય તો 10Mbit/sનું મૂલ્ય 10 અને તેથી વધારે હશે. પરંતુ 100Mbit/s થી વધારે ઝડપી લિન્ક્સ માટે, મૂલ્ય 1થી ઓછું રહેશે.
આમ છતાં, મેટ્રીક્સ, સમાન પ્રકારના હોય તો જ તેની સીધી રીતે તુલના થઇ શકે છે. મેટ્રીક્સ ચાર પ્રકારના હોય છે, તેમાં સૌથી વધુ ઇચ્છીત નીચેની યાદી પ્રમાણે છે. ઇન્ટ્રા-એરિયા રૂટ મેટ્રીકને ધ્યાનમાં લીધા વિના ઇન્ટર-એરિયા રૂટમાં સૌથી વધુ ઇચ્છીત છે અને તેથી અન્ય પ્રકારમાં પણ તે હોય છે.
ટ્રાફિક એન્જિનિયરીંગ
OSPF-તે એ ટ્રાફિક એન્જિનિયરીંગ અને નોન-આઇપી નેટવર્ક (RFC 3630)ના ઉપયોગની મંજૂરી માટેનું ઓએસપીએફ વિસ્તરણ છે. ટોપોલોજી અંગેની વધારે માહિતી ટાઇપ-લેન્થ-વેલ્યૂ તત્વો ધરાવતા ઓપેક LSA નો ઉપયોગ કરીને મેળવી શકાય. આ એક્સ્ટેન્શન OSPF-TE ને ડેટા પ્લાન નેટવર્કના બેન્ડમાંથી સંપૂર્ણ રીતે બહાર રન માટે મંજૂરી આપે છે. તેનો અર્થ છે કે તે ઓપ્ટીકલ નેટવર્સ્સ જેવા નોન-આઇપી નેટવર્ક માટે પણ ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.
અન્ય એક્સ્ટેન્શન્સ
RFC 3717 ડોક્યુમેન્ટ્સ IP માટે ઓપ્ટિકલ રાઉટિંગમાં કામ કરે છે જે OSPF અને IS-IS પરનું "કન્સ્ટ્રેન્ટ-બેસ્ડ" એક્સ્ટેન્શન પર આધારિત છે.
OSPF રાઉટરના પ્રકારો
OSPF રાઉટરના નીચેના પ્રકાર નક્કી કરે છે:
રાઉટરના પ્રકારનો આધાર OSPF ની પ્રક્રિયા પર આધારિત છે. આપેલ શારીરિક રાઉટર એક અથવા વધારે OSPF પ્રક્રિયાઓ ધરાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક કરતા વધારે એરિયા સાથે જોડાયેલું અને અન્ય AS સાથે જોડાયેલી BGP પ્રક્રિયા પાસેથી રૂટ્સ મેળવતું રાઉટર ABR અને ASBR બંને હોય છે.
પ્રત્યેક રાઉટરમાં આઇડેન્ટીફાયર હોય છે, જે પ્રચલિત રીતે આઇપી એડ્રેસના ડોટેડ દશાંશ માળખામાં લખવામાં આવ્યું હોય છે (દા.ત. : 1.2.3.4). આ આઇડી એક આઇડી તરીકે ઓળખાવા માટે ઓએસપીએફ ઇન્સ્ટન્સ સાથે કન્ફિગ્યુર્ડ થવું જ જોઇએ. જો તે સ્પષ્ટ રીતે કન્ફિગ્યુર્ડ ના હોય તો સર્વોચ્ચ તાર્કિક આઇપી એડ્રેસ રાઉટર આઇડીની ભૂમિકાને ધારી લેશે. રાઉટર આઇડી નેટવર્કમાં રૂટેબલ સબનેટનો કોઇ હિસ્સો હોય તે જરૂરી નથી અને મૂંઝવણને દૂર કરવા માટે સામાન્ય રીતે તેમ હોતું નથી. નોંધ: રાઉટરના પ્રકારોને ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર (DR), અથવા બેકઅપ ડેઝિગ્નેલેડ રાઉટર  (BDR) સાથે ભેળવો નહીં, જે રાઉટર ઇન્ટરફેસનો એટ્રીબ્યુટ હોય છે, નહીં કે રાઉટર પોતે.
એરિયા બોર્ડર રાઉટર
ABR એ એવું રાઉટર છે જે એક કે વધારે ઓએસપીએફ (OSPF) એરિયાઝને જોડે છે. તે જેની સાથે જોડાયેલો હોય તે બધા જ એરિયાઝના સભ્ય તરીકે તેને ગણવામાં આવે છે. ABR મેમરીમાં લેન્ક-સ્ટેટ ડેટાબેઝની મલ્ટિપલ કોપીઓ રાખે છે, એક પ્રત્યેક એરિયા માટે રાઉટરના જોડાણ માટે કોપીઓ હોય છે.
ઓટોનોમસ સિસ્ટમ બાઉન્ડરિ રાઉટર
એએસબીઆર એવું રાઉટર છે જે એક કરતા વધારે AS સાથે જોડાયેલું હોય છે અને તે અન્ય AS માં રાઉટરો સાથે માહિતીની આપ-લે કરે છે. ASBR લાક્ષણિક રીતે નોન-આઇજીપી રાઉટીંગ પ્રોટોકોલ (દા.ત., BGP)ને પણ રન કરે છે અથવા સ્ટેટીગ રૂટ્સ અથવા બંનેનો ઉપયોગ કરે છે. ASBR નો ઉપયોગ તેના પોતાના ASમાં અન્ય AS પાસેથી મેળવેલા રૂટ્સના વિતરણ માટે થાય છે.
ઇન્ટર્નલ રાઉટર
IR એવા પ્રકારનું રાઉટર છે જે સમાન એરિયામાં ઇન્ટરફેસ સાથે ફક્ત OSPF નેબર રિલેશનશીપ ધરાવે છે.
ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર
ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર (DR) એ એક રાઉટર ઇન્ટરફેસ છે, જેની પસંદગી ચોક્કસ મલ્ટીએક્સેસ નેટવર્ક વિભાગ પર બધા રાઉટરોમાંથી કરવામાં આવી હોય છે, સામાન્ય રીતે તેને બ્રોડકાસ્ટ મલ્ટીએક્સેસ તરીકે ધારવામાં આવે છે.સામાન્ય રીતે વેન્ડર પર આધારિત વિશેષ તકનીકો નોનબ્રોડકાસ્ટ મલ્ટીએક્સેસ (NMBA) મિડીયા પર DR ફંક્શનને ટેકો આપવા માટે જરૂરી હોય છે. NBMA સબનેટની પ્રત્યેક વર્ચ્યુઅલ સર્કિટ્સને વ્યક્તિગત પોઇન્ટ-ટુ-પોઇન્ટ લાઇન્સ તરીકે કન્ફિગ્યુર કરવી હિતાવહ ગણાય છે; આ તકનીકો અમલીકરણ પર આધારિત ઉપયોગ ધરાવતી હોય છે.
DR અને ઓએસપીએફ રાઉટર પ્રકાર વચ્ચે તફાવત છે તે ધ્યાનમાં રાખો. આપેલું ફિઝીકલ રાઉટર કેટલાક ઇન્ટરફેસીસ ધરાવી શકે જે ડેઝિગ્નેટેડ (DR) હોય છે, અન્ય કે જે બેકઅપ ડેઝિગ્નેટેડ (BDR), અને અન્ય નોન-ડેઝિગ્નેટેડ હોય છે. આપેલા સબનેટ પર DR અને BDR કોઇ રાઉટર ન હોય તો, DR ની પસંદગી પહેલા થશે અને ત્યાર બાદ જો એક કરતા વધારે BDR હશે તો બીજી પસંદગી યોજવામાં આવશે. DRની પસંદગી નીચેના ડિફોલ્ટ માપદંડને આધારે કરવામાં આવે છે:
DR રાઉટીંગ અપડેટ્સ માટે સ્રોત પૂરા પાડીને નેટવર્ક ટ્રાફિકમાં ઘટાડો કરવાનો હેતુ સાથે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, DR નેટવર્કનું સંપૂર્ણ ટોપોલોજી ટેબલને નિભાવે છે અને મલ્ટિકાસ્ટ દ્વારા અન્ય રાઉટરોને અપડેટ્સ મોકલે છે. એરિયામાં રહેલા બધા રાઉટર DR સાથે સ્લેવ/માસ્ટરના સંબંધો વિકસાવશે. તેઓ ફક્ત DR અને BDR વચ્ચે એડ્જેસન્સીસની રચના કરશે. રાઉટર અપડેટ મોકલે છે તે પ્રત્યેક સમયે, તે DR અને BDR ને મલ્ટિકાસ્ટ એડ્રેસ 224.0.0.6 પર મોકલે છે. ત્યારબાદ DR એરિયાના અન્ય બધા જ રાઉટરોને અપડેટ મોકલશે, જે મલ્ટિકાસ્ટ એડ્રેસ 224.0.0.5 પરથી હશે. આ માર્ગે બધા જ રાઉટરો એકબીજાને સતત અપડેટ કરતા નથી, અને તેઓ સિંગલ સોર્સમાંથી બધા જ અપડેટ્સ મેળવે છે. મલ્ટિકાસ્ટીંગનો ઉપયોગ નેટવર્કના લોડમાં વધુ ઘટાડો કરે છે. DR અને BDR હંમેશા બ્રોડકાસ્ટ નેટવર્ક્સ (ઇથરનેટ) પર સેટઅપ/ઇલેક્ટેડ હોય છે. DR ફ્રેમ રિલે અથવા ATM જેવા NMBA (નોન-બ્રોડકાસ્ટ મલ્ટિ-એક્સેસ) નેટવર્ક્સ પણ પસંદ કરી શકાય છે. DR અથવા BDRની પસંદગી પોઇન્ટ-ટુ-પોઇન્ટ લિન્ક્સ (જેમકે પોઇન્ટ-ટુ-પોઇન્ટ WAN જોડાણ) પર થતી નથી, કેમકે લિન્કની કોઇ એક તરફના બે રાઉટરો સંપૂર્ણ રીતે એડ્જેસેન્ટ બનવા જોઇએ અને તેમના વચ્ચેની બેન્ડવિથ વધુ ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ થવી જોઇએ નહીં.
બેકઅપ ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર
બેકઅપ ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર (BDR) એક એવું રાઉટર છે જે હાલનું ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટરને કોઇ સમસ્યા હોય અથવા તે નિષ્ફળ જાય તો તે ડેઝિગ્નેટેડ રાઉટર બની જાય છે. BDR એ છેલ્લી પસંદગી સમયે બીજા ક્રમની અગ્રતા ધરાવતું ઓએસપીએફ (OSPF) રાઉટર છે.
બ્રોડકાસ્ટ મલ્ટિપલ એક્સેક ટોપોલોજિસમાં ઓએસપીએફ (OSPF)
નેબર એડ્જેસન્સી મલ્ટિકાસ્ટ હેલ્લો પેકેટ્સના ઉપયોગથી 224.0.0.5 સુધીની ગતિશીલ રચના કરે છે. એ ડીઆર અને બીડીઆરની પસંદગી સામાન્ય રીતે થાય છે અને તે સામાન્ય રીતે કાર્ય કરે છે.
એનબીએમએ ટોપોલોજિસમાં ઓએસપીએફ
RFC 2328માં જણાવ્યા પ્રમાણે, એનબીએમએ ટોપોલોજિસમાં ઓએસપીએફ માટે નીચેના બે અધિકૃત મોડ્સ દર્શાવવામાં આવ્યા છે:
સિસ્કોએ એનબીએમએ ટોપોલોજિસમાં ઓએસપીએફ માટે વધારાના ત્રણ મોડ્સ દર્શાવ્યા છે:
પરિક્ષણના સાધનો
એમયુ ડાઇનેમિક્સ સર્વિસ એનલાઇઝર શૂન્ય-દિવસ વલ્નરેબિલિટીની શોધ સાથે ઓપન-સોર્સ ઓએસપીએફમાં ગણીને તેનો શ્રેય આપી શકાય. અન્ય પરિક્ષણ સાધન કોન્ફોર્મન્સ અને લોન અથવા સ્ટ્રેસ ટેસ્ટીંગ માટે પણ જાણીતું છે, જેમાં Ixia કોમ્યુનિકેશન્સ અને એજિલેન્ટ ટેક્નોલોજીસનો સમાવેશ થાય છે.
એપ્લીકેશન્સ
ઓએસપીએફ (OSPF) પ્રથમ સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું રૂટીંગ પ્રોટોકોલ છે, જે લો સેકન્ડમાં નેટવર્કને કન્વર્જ કરી શકે છે અને લૂપ-ફ્રી પાથની બાંયધરી આપે છે. તેમાં ઘણી લાક્ષણિકતાઓ છે જે રૂટ્સના પ્રોપગેશન માટેની નીતિઓ લાદવાની મંજૂરી આપે છે, જેમાં લોડ શેરીંગ માટે સ્થાનિક રાખવું યોગ્ય છે અને પસંદગીના રૂટ IS-IS કરતા વધારે ઇમ્પોર્ટ કરે છે. IS-IS, તેના વિરૂદ્ધમાં સ્થિર નેટવર્કમાં ઓછા ઓવરહેડમાં પણ ચલાવી શકાય છે, તે આઇએસપીમાં એન્ટરપ્રાઇઝ નેટવર્કમાં વધુ સામાન્ય ગણાય છે. કેટલાક એવા ઐતિહાસિક અકસ્માતો હતા જેણે IS-IS ને પસંદગીના આઇએસપી માટે આઇજીપી બનાવી દીધા, પરંતુ આઇએસપીની આજ હાલના અસરકારક ઓએસપીએફના અમલીકરણ માટે લાક્ષણિકતાઓના ઉપયોગની યોગ્ય પસંદગી કરી શકાય, પરંતુ પ્રથમ સર્વિસ પ્રોવાઇડરોની પરિસ્થિતીમાં તેની સારી અને ખરાબ બાબતોને ધ્યાનમાં લેવી જોઇએ.
અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે, ઓએસપીએફ (OSPF) અન્ય આઇજીપીની સરખામણીએ એક્સ્ટર્નલ લિન્ક્સ પર સારી રીતે લોડ શેરીંગ કરી શકે છે. આઇએસપીના ડિફોલ્ટ રૂટ જ્યારે મલ્ટિપલ એએસબીઆરએસ મલ્ટિપલમાંથી ટાઇપ 1 અક્સ્ટર્નલ રૂટ અને લમાન એક્સ્ટર્નલ કોસ્ટ સ્પેસિફાઇડ તરીકે ઓએસપીએફમાં ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે તો અન્ય રાઉટર્સ તેના સ્થાનથી ઓછામાં ઓછી પાથ કોસ્ટ સાથે એએસબીઆર સુધી જશે. એક્સ્ટર્નલ કોસ્ટને એડ્જસ્ટ કરીને તેને વધુ ટ્યુન કરી શકાય.
જેની સામે, વિવિધ આઇએસપીમાંથી ડિફોલ્ટ રૂટને વિવિધ એક્સ્ટર્નલ કોસ્ટ્સ સાથે ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે તો ટાઇપ 2 એક્સ્ટર્નલ રૂટ તરીકે લોએર કોસ્ટ ડિફોલ્ટ પ્રાઇમરી એક્ઝિટ બની જાય છે અને હાયર-કોસ્ટ ફક્ત બેકઅપ બને છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન શ્રેણી:ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ શ્રેણી:રૂટીંગ પ્રોટોકોલ શ્રેણી:લિન્ક પ્રોટોકોલ્સ
રાષ્ટ્રીય જ્ઞાન આયોગ
On 13th June, 2005, the Prime Minister of India, Dr. Manmohan Singh, constituted the National Knowledge Commission, as a think-tank charged with considering possible policy that might sharpen India's comparative advantage in the knowledge-intensive service sectors.
In particular, the Commission was to advise the Prime Minister's Office on policy related to education, research institutes and reforms needed to make India competitive in the knowledge economy. The Commission was to recommend reform of the education sector, research labs, and intellectual property legislation; as well as consider whether the Government could itself upgrade its use of the latest techniques to make its workings more transparent.
राष्ट्रीय ज्ञान आयोग के कार्य
The National Knowledge Commission (NKC) consists of the following seven members.
The Terms of Reference of the NKC are:
The organisational structure of the NKC is flat. The Secretariat is headed by an Executive Director and consists of around 8-9 research associates. It also has four advisors who advises the commission on different issues. The Secretariat of the Commission is located in Chanakyapuri, New Delhi.
In December 2006, the Commission brought out a 'Report to the Nation 2006'. It includes the following recommendations submitted to the Prime Minister:
Many of the recommendations of the NKC are already in the implementation stage by different ministries of the Government. This includes areas such as Libraries, e-governance and translation.
The NKC consults a wide range of stake-holders and experts on each area before submitting the recommendations to the Prime Minister. Each area has a working group which is headed by a prominent person in that field. The Working Group members meet several times to submit a report to the NKC. The NKC members then hold discussions on the report before submitting it to the Prime Minister. After submitting the recommendations, an extensive coordination also takes place with the Planning Commission of India and relevant ministries of the Government.
As many of the components of the education sector remains state subjects in India, NKC representatives also visit various state governments and conduct deliberations with secretaries of education departments for reforming of the education sector at the state level.
The Commission is mandated to last till October 2008.
विवाद
Since its inception, the commission has been surrounded by different controversies.
રુપણિયા
રુપણિયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રુપણિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
રાષ્ટ્રીય જ્ઞાન આયોગ
विवाद
In May 2006 the Commission spoke out against the Human Resource Development Ministry's plans to increase quotas for backward castes in institutions such as the IITs. Following Arjun Singh's subsequent remarks on their credentials, two of the members, Andre Béteille and Dr Pratap Bhanu Mehta, sent letters of resignation to the Prime Minister.
A difference of opinion also took place between Dr. P.M.Bhargava and rest of the commission members in early 2007, which resulted in reconstitution of the commission.
પિંગોટ
પિંગોટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગ અને દક્ષિણ ભાગને જોડતા ભરુચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા નેત્રંગ તાલુકાનું એક  ગામ છે. પિંગોટ ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:નેત્રંગ તાલુકો
ટાકલીપાડા
ટાકલીપાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ડુંગરાળ તેમજ જંગલ વિસ્તાર ધરાવતા ડાંગ જિલ્લાના આહવા તાલુકામાં આવેલું  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ટાકલીપાડા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. તેઓ પરસ્પર સામાન્ય વહેવારમાં ડાંગી ભાષા એટલે કે કુકણા બોલીનો ઉપયોગ કરે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
આ ગામ ખાતે નાગલી, અડદ, વરાઇ જેવા ધાન્યોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી,  ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:આહવા તાલુકો
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા એ ભારતમાં પ્રચલીત ભવિષ્યકથનની પદ્ધતિ છે. ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યામાં વ્યક્તિના જન્મ સમય અને સ્થળના આધારે વિવિધ પ્રકારની ગણતરીઓ કરીને વ્યક્તિની એક કરતા વધુ પ્રકારની કુંડળી બનાવવામાં આવે છે અને એ પછી એ કુંડળીઓનું વિષ્લેષણ કરીને ફળાદેશ કાઢવામાં આવે છે. ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યાનો પાયામાં આકાશમાં સતત ગતિમાન રહેતા સુર્ય, ચંદ્ર અને બીજા અન્ય પૃથ્વીની નજીક આવેલા આકાશીય પદાર્થોની ગતિ માનવો માટે ભુતકાળ, વર્તમાનકાળ અને ભવિષ્યકાળની અગત્યની કડીઓ સુચવે છે એ સિધ્ધાંત રહેલો છે. આકાશીય પદાર્થોની ગતિવિધિ એક માનવીના જીવનને કેવી અને કેટલી અસર કરે છે એ વિષે ઘણા મત-મતાંતર છે.
ગ્રહ
"ગ્રહ" અને "તારો" શબ્દ ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યાના સંદર્ભમાં પ્રચલીત વિજ્ઞાન કરતા જરા જુદા અર્થમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઇએ તો સુર્ય (પ્રચલીત વિજ્ઞાન મુજબ એક તારો) અને ચંદ્ર ((પ્રચલીત વિજ્ઞાન મુજબ પૃથ્વીનો ઉપગ્રહ) એ બન્ને ને ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા "ગ્રહ" તરીકે સંબોધે છે. જેને લીધે એને ગેરમાર્ગે દોરનારુ ગણવામાં આવે છે પણ એ શબ્દ મનુષ્યજીવનને અસરકરતા પરિબળોના એક સર્વનામ તરીકેના અર્થમાં અભિપ્રેત છે એ વાત જ્યોતિષને વિજ્ઞાનનો દરજ્જો ન આપવા માટેની દલીલ વખતે ભુલાઇ જવાય છે. આપણી નજીક રહેલા આકાશીય પદાર્થોના ગુરુત્વાઅકર્ષણની અસર માનવજીવન પર દુર રહેલા આકાશીય પદાર્થો કરતા વધારે થાય છે એ સિદ્ધાંત મુજબ સરળતા ખાતર આવા પૃથ્વી નજીકના આકાશીય પદાર્થોને સરળતા ખાતર એક નામે સંબોધવામાં આવ્યા છે.
આમ, ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યામાં સુર્ય, ચંદ્ર, મંગળ, બુધ, ગુરૂ, શુક્ર અને શની એમ સાત ગ્રહો ને ગણતરીમાં લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, "રાહુ" અને "કેતુ" નામના બે "છાયા ગ્રહ" ને પણ ગણતરીમાં લેવામાં આવે છે જે આકાશીય પદાર્થ નથી પણ ગાણીતિક બિંદુઓ છે. આમ આ બન્ને મળીને નવ "ગ્રહ" ને ગણતરીમાં લેવામાં આવે છે.
જોકે, બીજા સામાન્ય જનતામાં ઓછા જાણીતા સિધ્ધાંત મુજબ આ નવ ઉપરાંત અગીયાર ગાણીતિક બિંદુઓને પણ કેટલીક ગણતરી માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે કે જેને ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા "ઉપગ્રહ" તરીકે સંબોધે છે.
તદૌપરાંત, અન્ય કેટલાક ગાણીતિક બિંદુઓ વિવિધ "લગ્ન"નાં સંદર્ભમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે જેમકે જાતકનાં જન્મસમયે જે તે સ્થળે પુર્વ દીશામાં ક્ષીતીજ પર જે રાશી ઉગી રહી હોય તે ગાણીતિય બિંદુને "જન્મ લગ્ન" કહેવામાં આવે છે. જાતકનાં જન્મસમયે જે તે સ્થળે ચંદ્ર જે રાશીમાં હોય તે ગાણીતિય બિંદુને "ચંદ્ર લગ્ન" કહેવામાં આવે છે.
રાશિ
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા આકાશના ૩૬૦ ડિગ્રીના વર્તુળ (સંપુણ રાશી ચક્ર) ને બાર ભાગમાં વિભાજિત કરે છે અને એ પ્રત્યેક ૩૦ ડિગ્રીના ભાગને આકાશમાં નરી આંખે જોઇ શકાતા તારાઓ ની આકૃતિ સાથે સાંકળીને એ ભાગને "રાશિ" નામ આપે છે. જે તે સ્થળેથી જોનાર વ્યક્તિને જે તે ગ્રહ જે તે રાશિમાં આવેલ દેખાય છે જેથી આ જે તે ગ્રહ આ જે તે રાશિમાં છે એમ કહેવાય છે. ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા મુજબ મેષ રાશિથી રાશિ ચક્ર શરુ થાય છે અને મીન રાશિ પર પુર્ણ થાય્ છે. આ રાશિઓના નામ નીચે પ્રમાણે છે. ! ક્રમ !! રાશિનું નામ
નક્ષત્ર
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા આકાશના ૩૬૦ ડિગ્રીના વર્તુળ (સંપુણ રાશી ચક્ર) ને ૨૭ ભાગમાં વિભાજીત કરવામાં આવે છે અને તેને નક્ષત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આમ પ્રત્યેક નક્ષત્ર ૧૩ ડિગ્રી અને ૨૦ સેં. ના માપનું બને છે. ઉપરાંત પ્રત્યેક નક્ષત્ર ચાર ભાગમાં વહેચવામાં આવે છે જેને "પાદ" અથવા "ચરણ" કહે છે. તેમના નામ નીચે પ્રમાણે છે.
કુંડળી
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યા પ્રમાણે કુંડળી દોરવાની ત્રણ પ્રચલીત પદ્ધતીઓ છે.
આ ત્રણે પદ્ધતીમાં ની પહેલી અને ત્રિજી પદ્ધતી રાશી આધારીત છે જ્યારે બીજી પદ્ધતી ભાવ આધારીત છે. રાશી આધારીત પદ્ધતી પ્રમાણે કુંડળી દોરતી વખતે પ્રત્યેક રાશીને એક ચોક્કસ જગ્યાએ જ મુકવામાં આવે છે જેને લીધે મેષ રાષી હંમેશા પ્રથમ ખાનામાં જ મુકવામાં આવે છે, અને એ પછી અનુક્રમે બાકીની રાશીઓ મુકવામાં આવે છે. ભાવ આધારીત પદ્ધતીમાં ભાવને પ્રથમ ખાનામાં મુકવામાં આવે છે અને ત્યાં "જન્મ લગ્ન" જે રાશીનું હોય તે રાશી અને "લ" સંકેત મુકવામાં આવે છે.
પંચાંગ
ભારતીય જ્યોતિષવિદ્યામાં પંચાંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તિથિ,વાર,નક્ષત્ર,યોગ,કરણ એ પંચાંગના મુખ્ય અંગો છે.
તિથિ
તિથિ એ ચંદ્ર દિવસ છે જેની ગણના ચંદ્રની કળા સાથે કરવામાં આવે છે. મહિનામાં ૩૦ દિવસો હોય છે. મહિનાની પ્રથમ તિથિ એકમ તરીકે ઓળખાય છે. પૂર્ણીમાસાંત મુજબ પૂર્ણીમાં અને અમાવાસ્યાંત મુજબ અમાસના દિવસે મહિનાનો અંતિમ દિવસ ગણવામાં આવે છે. કુલ તિથિ ૧૫ છે. એકમથી ચૌદશને ક્રુષ્ણ અને શુક્લ એમ્ અબે પક્ષોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. છૌદશ પછી એક્ વખત અમાસ અને એક્ વખત પૂર્ણિમા આવે છે. આ તિથિની ગણતરી સૂક્ષ્મ નિરીયન પદ્ધતિથી કરવામાં આવે છે.
જ્યોતિષ અને વિધિવિધાન
શ્રેણી:જ્યોતિષ
પાઠોરા (તા. ખેડબ્રહ્મા)
શ્રેણી:ખેડબ્રહ્મા તાલુકો
યોગ
યોગ એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે. આ શબ્દ પરથી લેખ શોધનાર વ્યક્તિ નીચેનામાંથી કોઈ પણ વિષય પર આ શિર્ષક હેઠળ લેખ શોધવાનો પ્રયત્ન કરતી હોય. યોગ શબ્દ સાથે નીચેના પાનાઓ સંકળાયેલા છે:
કરણ
હિંદુ પંચાંગ મુજબ દરેક તિથી બે ભાગમાં વહેચાયેલી હોય છે. ૧૧ પ્રકારના કરણ હોય છે.
પહેલા ૭ કરણ પડવાના દિવસના બીજા ભાગથી શરૂ થૈ ૮ વખત પુનરાવર્તન પામે છે. બાકીના ૪ કરણ મહિનામાં બાકીના દિવસો દરમ્યાન ફક્ત એકવખત આવે છે.
શ્રેણી: પંચાંગ
વિક્રમ શેઠ
પૃષ્ઠભૂમિ
Vikram Seth was born on 20 June 1952 to Leila and Prem Seth in Calcutta (now Kolkata). He spent part of his childhood in Patna since his parents were posted there for a while. He attended St. Xavier's High School.
Seth spent part of his youth in London and returned to India in 1987. He received primary education at Welham Boys' School and then moved to The Doon School. While at Doon, Seth was the editor-in-chief of The Doon School Weekly. After graduating from The Doon School in India, Seth went to Tonbridge School, England to complete his A-levels, where he developed an interest in poetry and learned Chinese. After obtaining a degree from Corpus Christi College, Oxford, Seth moved to California to work on a graduate degree in economics at Stanford University. He then went on to study creative writing at Stanford and classical Chinese poetry at Nanjing University in China.
Having lived in London for many years, Seth now maintains residences near Salisbury, England, where he is a participant in local literary and cultural events, having bought and renovated the house of the Anglican poet George Herbert in 1996, and in Jaipur, India.
In 2006, he became a leader of the campaign against Section 377 of the Indian Penal Code, a law against homosexuality. Leila Seth, his mother wrote about Seth's sexuality and her coming to terms with it in her memoir.
His younger brother, Shantum, leads Buddhist meditational tours. His younger sister, Aradhana, is a filmmaker married to an Austrian diplomat and has worked on Deepa Mehta's movies Earth and Fire. (Compare the characters Haresh, Lata, Savita and two of the Chatterji siblings in A Suitable Boy: Seth has been candid in acknowledging that many of his fictional characters are drawn from life; he has said that only the dog Cuddles in A Suitable Boy has his real name "Because he can't sue". Justice Leila Seth has said in her autobiography On Balance that other characters in A Suitable Boy are composites but Haresh is a portrait of her husband Prem.)
કારકિર્દી
Seth detailed in an interview (in the year 2005) in the Australian magazine Good Weekend that he has studied several languages, including Welsh, German and, later, French in addition to Mandarin, English (which he describes as "my instrument" in answer to Indians who query his not writing in his native Hindi, which he reads and writes in the Dēvanāgarī script) and Urdu, which he reads and writes in Nasta'liq script. He plays the Indian flute and the cello and sings German lieder, especially Schubert.
Seth's former literary agent Giles Gordon recalled being interviewed by Seth for the position: "Vikram sat at one end of a long table and he began to grill us. It was absolutely incredible. He wanted to know our literary tastes, our views on poetry, our views on plays, which novelists we liked." Seth later explained to Gordon that he had passed the interview not because of commercial considerations, but because unlike the others he was the only agent who seemed as interested in his poetry as in his other writing. Seth followed what he has described as "the ludicrous advance for that book" (£250,000 for A Suitable Boy ) with £500,000 for An Equal Music and £1.4 million for Two Lives. He prepared an acrostic poem for his address at Gordon's 2005 memorial service.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૫૨માં જન્મ
શેરડી
શેરડી એક પ્રમુખ પાક એટલે કે ખેત-ઉત્પાદન છે. શેરડીમાંથી ખાંડ, ગોળ, આલ્કોહોલ વગેરેનું નિર્માણ કરવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ખેતી શ્રેણી:પાક
નિસર્ગોપચાર
નિસર્ગોપચાર (કુદરતી ચિકિત્સા  કે પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા  તરીકે પણ જાણીતી સારવારની પદ્ધતિ) એક વૈકલ્પિક સારવાર વ્યવસ્થા છે જે શરીરની તંદુરસ્તી જાળવવા કુદરતી ઉપચારો અને શરીરને ટકાવી રાખવા જરૂરી અસરકારક ક્ષમતા પર કેન્દ્રીત છે. નિસર્ગોપાચર ફિલસૂફી સાકલ્યવાદી અભિગમની અને શસ્ત્રક્રિયા અને દવાઓના લઘુમત ઉપયોગની તરફેણ કરે છે. નિસર્ગોપચારમાં વિવિધ પ્રકારની અનેક સારવાર પદ્ધતિ સામેલ છે, જેનો મેડિકલ સમૂહ દ્વારા વધતો-ઓછો સ્વીકાર થયો છે, પાચન અને જીવનશૈલી વિશેની સલાહ મોટા ભાગે એલોપેથી ડોક્ટરો જેવી જ હોય છે. કેટલાંક કેસમાં એક્યુપંકચરથી દબાણમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી છે જ્યારે હોમિઓપેથીને વારંવાર છહ્મવિજ્ઞાન કે ઊંટવૈદ્યુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નિસર્ગોપચારનો વૈજ્ઞાનિક આધાર નિશ્ચિત કરવા માટે યોગ્ય પદ્ધતિ તરીકે પુરાવા આધારિત મેડિસિન (ઇબીએમ)ની હિમાયત કરવામાં આવે છે. નિસર્પોચારકો આ વ્યવસાયને આકાર આપનાર પૂર્વજો કે ફિલસૂફીઓના આધારે રસીકરણનો વિરોધ કરે છે.
નિસર્ગોપચારના મૂળિયા યુરોપની કુદરતી સારવાર માટેના આંદોલનમાં રહ્યાં છે. આ શબ્દોનો પહેલોવહેલો ઉપયોગ જોહન સ્કીલે 1895માં કર્યો હતો અને "અમેરિકન નિસર્ગોપચારના જનક" ગણાતા બેનેડિક્ટ લસ્ટએ, તેને લોકપ્રિય બનાવ્યો છે. 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં સાકલ્યવાદી સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ સાથે અમેરિકા અને કેનેડામાં એકસાથે નિસર્ગોપચારમાં રસ ફરી જાગ્રત થયો હતો.
જગતના અનેક દેશોમાં, ખાસ કરીને અમેરિકા અને કેનેડામાં, નિસર્ગોપચારનો ઉપયોગ થાય છે તથા દરેક દેશમાં તેના માનકોના ધારાધોરણો જુદાં જુદાં છે અને સ્વીકાર્યતાનું સ્તર અલગ-અલગ છે. કુદરતી ચિકિત્સા કે સારવાર કે દવા, નિસર્ગોપચાર ક્ષેત્રનું આધુનિક સ્વરૂપ છે, જેને 19મી સદીની સ્વાસ્થ્ય જનજાગૃતિ અભિયાનમાં "તંદુરસ્તી જાળવવાની કુદરતી પ્રક્રિયા" ગણાવવામાં આવી હતી. હવે નિસર્ગોપચાર તબીબોને અનેક દેશોમાં પ્રાથમિક ઉપચારક તરીકે પ્રેક્ટિસ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેઓ પરંપરાગત અને કુદરતી દવા એમ બંને ક્ષેત્રમાં પ્રેક્ટિસ કરવાની કુશળતા ધરાવે છે. પૂર્વ-નિસર્ગોપચારિક શિક્ષણ તાલીમ જુદી જુદી સંસ્થાઓના આધારે અલગ-અલગ હોય છે. તે પછી નિસર્ગોપચારિક ચિકિત્સાશાસ્ત્રનું શિક્ષણ ઓછામાં ઓછું ચાર વર્ષ લેવું પડે છે, જેમાં આંશિક શસ્ત્રક્રિયા અને ઔષધશાસ્ત્રનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકા અને કેનેડામાં માન્યતાપ્રાપ્ત નેચરોપેથિક મેડિકલ સ્કૂલમાં ચાર વર્ષનો અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કર્યા પછી નિસર્ગોપચાર તબીબ (એનડી-નેચરોપેથિક ડોક્ટર) કે નિસર્ગોપચારિક ઉપચારક (એનએમડી-નેચરોપેથિક મેડિકલ ડોક્ટર)ની ઉપાધિ આપવામાં આવે છે, જેમાં મૂળભૂત ઔષધિ વિજ્ઞાનની સાથેસાથે કુદરતી સારવારો અને તબીબી સંભાળના અભ્યાસનો સમાવેશ થાય છે. તેની પ્રેકિટ્સની તક વિવિધ અધિકારક્ષેત્રમાં જુદી જુદી હોય છે અને અનિયંત્રિત અધિકારક્ષેત્રોમાં નિસર્ગોપચરાકો નિસર્ગોપચારિક તબીબની ઉપાધિનો ઉપાયગ શિક્ષણના સ્તરને ધ્યાનમાં લીધા કરી શકે છે.
ઇતિહાસ
કેટલાક લોકો પ્રાચીન ગ્રીસમાં "વૈદકશાસ્ત્રના પિતા" ગણાતા હિપ્પોક્રેટસને નિસર્ગોપાચર શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવ્યો તે અગાઉ તેની સારવાર અને દવાના પહેલા હિમાયતી ગણે છે. નિસર્ગોપાચરની આધુનિક પ્રેક્ટિસના મૂળિયા યુરોપની નેચર ક્યોર મૂવમેન્ટ (કુદરતી સારવાર ચળવળ)માં રહ્યાં છે. સ્કોટલેન્ડમાં થોમસ એલિનસનએ 1880ના દાયકામાં તેની "હાઇજેનિક મેડિસિન"(સ્વાસ્થ્યસંબંધી જંતુમુક્ત વૈદકશાસ્ત્ર)ની વકીલાત કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમણે તમાકુ અને વધુ પડતા કામનો બાજ ટાળવાની સલાહ આપી હતી અને કુદરતી આહાર અને કસરતને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. નિસર્ગોપાચર માટે કેટલીક વખત સેનિપ્રેક્ટર શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, ખાસ કરીને અમેરિકાના પેસિફિક ઉત્તરપશ્ચિમી પ્રદેશમાં.
નેચરોપથી (નિસર્ગોપાચર) શબ્દનો ઉપયોગ પહેલી વખત જોહ્ન શીલ, એ 1895માં કર્યો હતો અને તેને "અમેરિકન નેચરોપેથીના પિતા"ના ગણાતા બેનેડિક્ટ લસ્ટએ પ્રચલિત કર્યો હતો. લસ્ટે જર્મનીમાં ફાધર સેબેસ્ટિઅન નેઇપ પાસે હાઇડ્રોથેરપી અને અન્ય કુદરતી સ્વાસ્થ્ય ઉપચારની પદ્ધતિનો અભ્યાસ કર્યો હતો; ત્યારબાદ નેઇપએ તેમની દવા વિનાની પદ્ધતિઓને પ્રચાર કરવા લસ્ટને અમેરિકા મોકલ્યાં હતાં. લસ્ટએ નિસર્ગોપચાર ને એક ખાસ પદ્ધતિને બદલે ઉપચારની વ્યાપક શાખા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી હતી અને તેમાં હાઇડ્રોથેરપી, હર્બલ મેડિસિન અને હોમીયોપેથી જેવી પદ્ધતિ સામેલ છે તેમજ વધુ પડતા ભોજન, ચા, કોફી અને આલ્કોહોલના સેવનને ટાળવાનું સામેલ કર્યું. તેમણે શરીરને આધ્યાત્મિક અને જીવનશક્તિનું રૂપ ગણાવ્યું, જે સંપૂર્ણપણે મનુષ્યની પ્રકૃત્તિના વૈશ્વિક બળો પર આધારિત છે.
1901માં લસ્ટએ ન્યુયોર્કમાં અમેરિકન સ્કૂલ ઓફ નેચરોપેથીની સ્થાપના કરી હતી. 1902માં મૂળ નોર્થ અમેરિકન નેઇપ સોસાયટીસ બંધ થઈ ગઈ અને "નેચરોપેથિક" સોસાયટીસનું નવું નામ ધારણ કર્યું. સપ્ટેમ્બર, 1919માં નેચરોપેથિક સોસાયટી ઓફ અમેરિકા વિખેરાઈ ગઈ અને ડો. બેનેડિક્ટ લસ્ટએ "અમેરિકન નેચરોપેથિક એસોસિએશન"ની સ્થાપના કરી હતી. વીસમી સદીના પહેલા ત્રણ દાયકામાં 25 રાજ્યોમાં નિસર્ગોપચારકને નેચરોપેથિક કે ડ્રગલેસ પ્રેક્ટિશર્સ કાયદાઓ હેઠળ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. નિસર્ગોપચારને અનેક શિરોપ્રેક્ટર્સ દ્વારા અપનાવવામાં આવી હતી અને કેટલીક સંસ્થાઓ ડોક્ટર ઓફ નેચરોપેથી (એનડી) અને ડોક્ટર ઓફ શિરોપ્રેક્ટિક (ડીસી) ડીગ્રી ઓફર કરે છે. આ સમયગાળામાં અમેરિકામાં ચાલતી નિસર્ગોપચારક સંસ્થાઓની સંખ્યા અંદાજે એકથી બે ડઝન છે.
નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી. 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં સાકલ્યવાદી સ્વાસ્થ્ય ચળવળ સાથે અમેરિકા અને કેનેડામાં આ પ્રકારની ઉપચાર પદ્ધતિમાં રસ જાગ્યો હતો.
અત્યારે પરંપરાગત નિસર્ગોપાચરની નવ સંસ્થાઓ છે, જે અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ એક્રીડેશન બોર્ડ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રોગ્રામ્સની ઉપાધિ કે પ્રમાણપત્ર આપે છે. અત્યારે એએનએના ધ નેશનલ બોર્ડ ઓફ નેચરોપેથિક એક્ઝામિનર્સએ બે સ્કૂલને માન્યતા આપી છે, જે ડોક્ટર ઓફ નેચરોપથી ડીગ્રી પ્રોગ્રામ્સ ઓફર કરે છે.
ઉત્તર અમેરિકામાં નિસર્ગોપચારક વૈદકશાસ્ત્ર છ માન્યતાપ્રાપ્ત શાળાઓ માન્યતાપ્રાપ્ત નિસર્ગોપાચરક મેડિકલ શાળાઓનું અને માન્યતા માટે એક ઉમેદવારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે વેસ્ટર્ન સ્ટેટ્સ શિરોપ્રેક્ટિક કોલેજએ તેનો એનડી પ્રોગ્રામ પડતો મૂકવાની યોજના બનાવી તેના પ્રતિસાદમાં 1956માં ચાર્લ્સ સ્ટોન, ફ્રેન્ક સ્પાઉલ્ડિંગ અને ડબલ્યુ. માર્ટિન બ્લીથિંગએ ઓરેગોન, પોર્ટેલેન્ડમાં નેશનલ કોલેજ ઓફ નેચરલ મેડિસિન (એનસીએનએમ)ની સ્થાપના કરી હતી. 1978માં શેઇલા ક્વિન, જોસેફ પિઝાર્નો, વિલિમય મિશેલ અને લેસ ગ્રિફિથએ સીટલ, વોશિંગ્ટનમાં જોહ્ન બેસ્ટાયર કોલેજ ઓફ નેચરોપેથિક મેડિસિન (હવે બેસ્ટાયર યુનિવર્સિટી)ની સ્થાપના કરી હતી. તે જ વર્ષે કેનેડાના ટોરોન્ટોમાં કેનેડિયન કોલેજ ઓફ નેચરોપેથિક મેડિસનની સ્થાપના થઈ હતી. તાજેતરમાં સ્થપાયેલી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં 1992માં સ્થપાયેલી સાઉથવેસ્ટ કોલેજ ઓફ નેચરોપેથિક મેડિસિન અને તે જ વર્ષે સ્થપાયેલી બોશર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ નેચરોપેથિક મેડિસિન સામેલ છે. કનેક્ટિકટમાં યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રિજપોર્ટએ નેચરોપેથિક કોલેજ મારફતે એનડી ડીગ્રીની મંજૂરી આપી છે અને ઇલિનોઇસમાં નેશનલ યુનિવર્સિટી ઓફ હેલ્થ સાયન્સીસએ તાજેતરમાં નેચરોપેથિક પ્રોગ્રામ વિકસાવ્યો છે અને અત્યારે માન્યતા માટે ઉમેદવાર છે.
સિદ્ધાંતો
નિસર્ગોપચારક સિદ્ધાંત મુખ્યત્વે પ્રાકૃતિક ઘટનાઓ અને અલ્પ આક્રમક પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે અને તેનો વિશ્વાસ "કુદરતની સ્વસ્થ કરવાની ક્ષમતા" પર છે. બનાવટી દવાઓ, કિરણોત્સર્ગ અને મોટી શસ્ત્રક્રિયા જેવી સારવાર ટાળવામાં આવે છે અને શરીર અને કુદરતનની અંતઃસ્ફુરણાની વિભાવનાની તરફેણમાં શરીર ચિકિત્સા અને આધુનિક વિજ્ઞાનને નકારી કાઢવામાં આવે છે. તણાવમાં ઘટાડો કરીને અને તંદુરસ્ત ભોજન મારફતે રોગનિવારણ કરવામાં આવે છે અને જીવનશૈલી પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. નિસર્ગોપચાર પ્રેક્ટિસની ફિલસૂફી છ મુખ્ય મૂ્લ્ય દ્વારા સ્વપરિભાષિત છે. નિસર્ગોપચારકની પ્રતિજ્ઞાના એકથી વધારે વૃતાંત ઉપલબ્ધ છે, તેની નિષ્ઠા કે સેવાભાવના વિવિધ કથનો સ્કૂલ્સ કે વ્યાવસાયિક સંગઠનો દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યાં છે અને નિયમન સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ નીતિ માર્ગદર્શિકા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવી છેઃ
પ્રેક્ટિસ
નિસર્ગોપચારનું કેન્દ્ર તેની નિસર્ગ તંદુરસ્તીની ફિલસૂફી પર છે, નહીં કે રોગ આધારિત ચોક્કસ પદ્ધતિ પર. નિસર્ગોપચારકો વિવિધ સારવાર પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલીક પદ્ધતિઓ અમૂર્ત "જીવનશક્તિ ઊર્જા ક્ષેત્રો" પર આધારિત છે, જેનું અસ્તિત્વ ક્યારેય પુરવાર થઈ શકતું નથી અને ચિંતા છે કે નિસર્ગોપચાર સામાન્ય વૈજ્ઞાનિક સારવાર પદ્ધતિઓથી દૂર થઈ રહી છે,  છતાં બાસ્ટીર, એનસીએનએમ (NCNM) અને સીસીએનએમ (CCNM)એ અત્યારે સંશોધન કાર્યક્રમો જાળવી રાખ્યાં છે. બાસ્ટીર પણ સંશોધન માટે એનઆઇએચ (NIH) પાસેથી ભંડોળ મેળવે છે. આ સંબંધની શરૂઆત 1984થી થઈ હતી. ત્યારે બાસ્ટીર એનઆઇએચ (NIH) પાસેથી સંશોધન ગ્રાન્ટ મેળવનાર પહેલી નિસર્ગોપચારક શૈક્ષણિક સંસ્થા બની હતી. નિસર્ગોપચારની અસરકારકતાનું વ્યવસ્થિત અને પ્રમાણિત મૂલ્યાંકન ન થઈ શકે અને વ્યક્તિગત પદ્ધતિઓની અસરકારકતા જુદી જુદી હોય છે.
નિસર્ગોપચારકોની સલાહની શરૂઆત દર્દીના લાંબી મુલાકાત સાથે શરૂ થાય છે, જેમાં દર્દીની જીવનશૈલી, રોગના ઇતિહાસ, લાગણીની માત્રા અને શારીરિક લક્ષણો અને શારીરિક તપાસ સામેલ છે. પરંપરાગત નિસર્ગોપચાર અને નિસર્ગોપચારકો જીવનશૈલીમાં થતાં પરિવર્તન પર ભાર મૂકે છે અને શરીરની સ્વાભાવિક ક્ષમતાને ઉત્તેજન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંપરાગત નિસર્ગોપચારક રોગનું નિદાન કે સારવાર કરતાં નથી પણ શરીરની સંપૂર્ણ તંદુરસ્તી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે અને શરીરને સંપૂર્ણ સાજું કરવા પ્રયાસ કરે છે. પરંપરાગત નિસર્ગોપચારકો દવા, સીરમ (લોહી ગંઠાય ત્યારે તેને છૂટું પાડવાનું પ્રવાહી દવા), પ્રવાહી દવા, શસ્ત્રક્રિયા કે નિશ્ચિત રોગની ચોક્કસ સારવારો હાથ ધરતાં નથી કે પ્રીસ્ક્રાઇબ કરતાં નથી અન્યથા રૂઢિચુસ્ત તબીબીશાસ્ત્રનો ઉપયોગ કરે છે. નિસર્ગોપચારકો પોતાને પ્રાથમિક સારવાર પ્રદાનકર્તા તરીકે જાળવી રાખે છે અને તેમની પ્રેક્ટિસમાં વિવિધ જાણીતી દવાઓ પ્રીસ્ક્રાઇબ કરવાની, આંશિક શસ્ત્રક્રિયા હાથ ધરવાની અને અન્ય પરંપરાગત તબીબી ઉપચારો સામેલ કરી શકે છે. નિસર્ગોપચારકો રસીકરણ અને એન્ટિબોયોટિકસની ભલામણ કરે તે જરૂરી નથી અને પુરાવા આધારિત તબીબીશાસ્ત્ર અસરકારક હોય તેવા કેસમાં પણ પુરાવા આધારિત કદાચ અયોગ્ય વૈકલ્પિક ઉપચાર કરે તેવું બની શકે. નિસર્ગોપચારના તમામ સ્વરૂપ મૂળભૂત વિજ્ઞાન સાથે વિસંગત છે અને તે પ્રેક્ટિશનરને યોગ્ય નિદાન કરવા તૈયાર કરે તે જરૂરી નથી.
50 ટકા કરતાં ઓછા નિસર્ગોપચરાકોનું કહેવું છે કે તેઓ બે અઠવાડિયાના નવજાત બાળકને તાવનું નિદાન કરશે, પરિણામે એવી પરિસ્થિતિ ઉત્પન્ન થશે કે સાચું નિદાન થઈ શકશે નહીં અને બાળકને નુકસાન થઈ શકે છે.
પદ્ધતિઓ
વ્યક્તિ નિસર્ગોપચારક તેને પ્રાપ્ત થયેલી તાલીમ અને પ્રેક્ટિસની મર્યાદાના આધારે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. તેમના દ્વારા દેખાડવામાં આવતી અસરકારકતા અને વૈજ્ઞાનિક તાર્કિકતામાં પણ ફરક હોય છે. તેમાં સામેલ છેઃ એક્યુપંક્ચર, એપ્લાઇડ કાઇનેસિઓલોજી, બોટનિકલ મેડિસિન, બ્રેઇનવેવ એન્ટ્રાઇન્મેન્ટ, એથેરસ્ક્લેરોસિસ માટે ચેલેશન થેરપી, કોલોનિક ઇનેમાસ, કલર થેરપી, ક્રાનિયલ ઓસ્ટીઓપેથી, હેર એનાલીસિસ, હોમીઓપેથી, ઇરિડોલોજી, લાઇવ બ્લડ એનાલીસિસ, નેચર ક્યોર. કુદરતી તત્વો પર આધારિત અનેક થેરપી જેમ કે સૂર્યસ્નાન, તાજી હવા, ગરમી, કે ઠંડી, પોષક તત્વો (ઉદાહરણ જેમાં શાકાહારી અને હોલફૂડ ડાયટ, ઉપવાસ અને આલ્કોહોલ અને ખાંડમાંથી છૂટકારો, ઓઝોન થેરપી, ફિઝિકલ મેડિસિન (જેમાં નેચરોપેથિક, ઓસ્સેયર અને સોફ્ટ ટિશ્યૂ મેનિપુલેટિવ થેરપી, સ્પોર્ટ્સ મેડિસિન, એક્સરસાઇઝ અને હાઇડ્રોથેરેપી), સાયકોલોજીકલ કાઉન્સેલિંગ (મનોવિજ્ઞાની ઉપચાર) (ઉદાહરણો જેમાં મેડિટેશન, રીલેક્શેસન, અને સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ (ચિંતા ઘટાડવાની પદ્ધતિ)ની અન્ય પદ્ધતિઓ), જાહેર સ્વાસ્થ્યના પગલાં અને હાઇજીન્સ, રીફ્લેક્સોલોજી, રોલ્ફિંગ, અને પરંપરાગત ચાઇનીઝ દવા.
વર્ષ 2004માં થયેલો સરવેમાં એવું નિરાકરણ આવ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન સ્ટેટ અને કનેક્ટિક્ટમાં નિસર્ગોપચારિક સારવારમાં સૌથી વધુ બોટનિકલ મેડિસિન્સ (વાનસ્પતિક દવાઓ), વિટામિન્સ, મિનરલ્સ, હોમીઓપેથી અને એલર્જી સારવાર પ્રીસ્ક્રાઇબ થાય છે.
પ્રેક્ટિશનર્સ
નિસર્ગોપચારકોને બે જૂથમાં વહેંચી શકાય છે.
1. અમેરિકામાં 'પરંપરાગત' નિસર્ગોપચારકોનું પ્રતિનિધિત્વ બે રાષ્ટ્રીય સંગઠનો કરે છે. એક, ધ અમેરિકન નેચરોપેથિક એસોસિએશન (એએનએ), જેની સ્થાપના બેનેડિક્ટ લસ્ટે 1919માં કરી હતી, અને તે 5,000 પ્રમાણિત પ્રેક્ટિશનર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. બીજું સંગઠન અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ એસોસિએશન (એએનએમએ) છે, જેની સ્થાપના 1981માં થઈ હતી અને પ્રમાણપત્રના કેટલાક સ્તરો સાથે 4,500 પ્રેક્ટિશનર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એએનએમએ (ANMA) એમડીએસ (MDs), ડીઓએસ (DOs) અને અન્ય પરંપરાગત ચિકિત્સકિય વ્યાવસાયિકોને માન્યતા પણ પ્રદાન કરે છે, જેઓ તેમની પ્રેકિટસમાં નિસર્ગોપચારને સંકલિત કરે છે.
અમેરિકામાં પરંપરાગત નિસર્ગોપચારકો વચ્ચે નિસર્ગોપચારની તાલીમ જુદી જુદી હોય છે. પરંપરાગત નિસર્ગોપચારકો નોન-ડિગ્રી સર્ટિફિકેટ પ્રોગ્રામ્સ કે અંડરગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ પૂર્ણ કરી શકે છે અને અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ સર્ટિફિકેશન બોર્ડ (એએનએમસીબી) સાથે પ્રેક્ટિશનર સ્તર પર પ્રમાણિત કરી શકે છે. પરંપરાગત નિસર્ગોપચરાકો માટે પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ (અનુસ્નાતક) ડિગ્રી પણ છે. એએનએમસીએબી (ANMCAB) માન્યતાપ્રાપ્ત સ્કૂલમાંથી ડોક્ટર ઓફ નેચરોપેથી (એનડી) ડિગ્રી મેળવનાર એએનએમસીએબી (ANMCAB) સાથે બોર્ડ સર્ટિફાઇડ નેચરોપેથિક ડોક્ટર બની શકે છે જ્યારે પરંપરાગત નિસર્ગોપચારકો નેશનલ બોર્ડ ઓફ નેચરોપેથિક એક્ઝામિનર્સ ઓફ એએનએ (એનબીએનઈ) માન્યતાપ્રાપ્ત સ્કૂલમાંથી ડૉક્ટર ઓફ નેચરોપેથી (એનડી) ડિગ્રી અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરી પ્રમાણતા મેળવી શકે છે અને એએનએની પ્રતિનિધિ બની શકે છે. નિસર્ગોપચારકમાં પૂરવણીરૂપ તાલીમ સાથે મેડિકલ ડૉક્ટર્સ (એમડી) અથવા ડૉક્ટર્સ ઓફ ઓસ્ટીઓપેથી (ડીઓ) એએનએમસીએબી મારફતે નેશનલ બોર્ડ સર્ટિફાઇડ નેચરોપેથિક ફિઝિશ્યન્સ બની શકે છે.
વીસમી સદી માં અમેરિકન કોંગ્રેસ અને વ્યવસાય દ્વારા પરિભાષિત પરંપરાગત નિસર્ગોપચારને લાઇસન્સની જરૂર નથી. સામાન્ય રીતે લાઇસન્સ હેઠળની ચિકિત્સકિય પ્રવૃત્તિઓ નિસર્ગોપચાર ચિકિત્સાએ શરૂ કરી હોવાથી આ વ્યવસાયનું નિયમન કરતાં 15 રાજ્યોમાં જ તેની પ્રેક્ટિસની કાયેદસર લીલી ઝંડી આપવામાં આવી છે.જોકે નિસર્ગોપચારકો સમગ્ર અમેરિકામાં પરંપરાગત નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસ કરી શકે છે.
2. અમેરિકામાં નિસર્ગોપાચર ચિકિત્સાનું પ્રતિનિધિત્વ અમેરિકન એસોસિએસન ઓફ નેચરોપેથિક ફીઝિશ્યન્સ (એએનએનપી) કરે છે, જેની સ્થાપના 1985માં થઈ હતી અને તેનું પ્રતિનિધિત્વ 2,000 વિદ્યાર્થીઓ, ફીઝિશ્યન્સ કરે છે અને તેને કોર્પોરેટ સભ્યો તેને સમર્થન આપે છે.
નિસર્ગોપચારકો
અમેરિકાના ઓછામાં ઓછા 15 રાજ્યો, કોલંબિયા ડિસ્ટ્રિક્ટ, પ્યુર્ટો રિકોની અમેરિકન વિસ્તાર અને અમેરિકાનો વિર્જિન આયલેન્ડ્સ તથા કેનેડાના પાંચ પ્રાંતમાં નેચરોપેથિક ડોક્ટર (એનડી કે એનએમડી કે નિસર્ગોપચરાકો) અથવા આ જ પ્રકારની ઉપાધિ તાલીમ જરૂરિયાતો અને લાઇસન્સિંગના કેટલાંક સ્વરૂપ સાથે સુરક્ષિત પદ છે. આ ક્ષેત્રોમાં નિસર્ગોપચારકોએ કાઉન્સિલ ઓન નેચરોપેથિક મેડિકલ એજ્યુકેશન(સીએનએમઈ) દ્વારા પ્રમાણિત કોલેજમાં અભ્યાસ અને તબીબી તાલીમ પૂર્ણ થયા પછી નોર્થ અમેરિકન બોર્ડ ઓફ નેચરોપેથિક એક્ઝામિનર્સ (એનએબીએનઈ) દ્વારા નિર્ધારિત બોર્ડ પરીક્ષા પાસ કરવી જરૂરી છે. સીએનએમઈ (CNME)ને અમેરિકન શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા નિસર્ગોપચાર કાર્યક્રમો માટે માન્યતા આપનારી સંસ્થા તરીકે માન્ય કરવામાં આવી છે. બાસ્ટાયર યુનિવર્સિટી, એનસીએનએમ (NCNM), એસસીએનએમ (SCNM), સીસીએનએમ (CCNM) અને બ્રિજપોર્ટ યુનિવર્સિટી નિવાસી કાર્યક્રમો ઓફર કરે છે. નિસર્ગોપચારકોને નિવાસી તાલીમમાં જોડાવાની જરૂર નથી. અનેક નિસર્ગોપચારકો પોતાને પ્રાઇમરી કેર પ્રોવાઇડર્સ (પ્રાથમિક સારવાર પ્રદાનકર્તા) તરીકે રજૂ કરે છે. નિસર્ગોપચારકની તાલીમમાં મેડિકલ ઇમેજિંગ, માઇનર સર્જરી અને બ્લડ ટેસ્ટ જેવી પ્રક્રિયાઓ જેવી મૂળભૂત તબીબી નિદાન પરીક્ષણો અને પ્રક્રિયાઓ સામેલ છે. સીએનએમઈ આંશિક શસ્ત્રક્રિયા, કુદરતી પ્રસૂતી અને ઇન્ટ્રાવીનસ થેરપી સહિત વિવિધ વૈકલ્પિક પદ્ધિતઓને પણ સામેલ કરે છે, છતાં સામાન્ય રીતે તેમને આ કામગીરી બજાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી. આ પદ્ધતિઓમાં વધારે તાલીમની જરૂર છે અને તમામ ક્ષેત્રાધિકારોમાં પ્રેક્ટિસ કરવાની મર્યાદામાં સામેલ નથી. એમડીસ (ડોક્ટર ઓફ મેડિસિન્સ)ને આપવામાં આવતી તાલીમ કરતાં આ તાલીમ જુદી છે, કારણ કે મેડિકલ સ્કૂલ ખાતે જરૂરી ન હોય તેવી વિવિધ થેરપીની જરૂર હોય છે, જેમ કે બોટનિકલ મેડિસિન, ક્લિનિકલ ન્યુટ્રિશન, નેચરોપેથિક મેનિપુલેશન અને હોમીયોપેથી. નિસર્ગોપચારક સંસ્થા પણ જીવનસંચારવાદ પણ શીખવે છે, જેને આધુનિક વિજ્ઞાન અને તબીબીશાસ્ત્રમાં અસંગત ગણાય છે. હોમીઓપેથી અત્યંત વિવાદાસ્પદ છે અને અવારનવાર "ક્વેકરી" કે "શ્યૂડોસાયન્સ" તરીકે તેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.
2005માં મેસેચ્યુસેટ્ટસ મેડિકલ સોસાયટીએ રાષ્ટ્રસમૂહમાં લાઇસન્સરનો વિરોધ એ આધારે કર્યો હતો કે નિસર્ગોપાચરકોને રેસિડેન્સીમાં ભાગ લેવાની જરૂર નથી અને અયોગ્ય કે નુકસાનકારક સારવાર પણ ગણાવી હતી. પૂરક અને વૈકલ્પિક મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર્સ પર મેસેચ્યુસેટ્સ વિશેષ પંચે તેમની ચિંતાઓ ફગાવી દીધી હતી અને લાઇસન્સરને ભલામણ કરી હતી.
કાઉન્સિલ ઓન નેચરોપેથિક મેડિકલ એજ્યુકેશન દ્વારા હસ્તક્ષેપોનો મુખ્ય સેટ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો હતો અને ઉત્તર અમેરિકામાં તમામ છ માન્યતાપ્રાપ્ત સંસ્થાઓમાં શીખવામાં આવતી હતી, જેમાં સામેલ છેઃ એક્યુપંક્ચર અને પરંપરાગત ચાઇનીઝ તબીબીશાસ્ત્ર, બોટનિકલ મેડિસિન, હોમીઓપેથી, નેચર ક્યોર (કુદરતી તત્વોના ઉપયોગ પર આધારિત વિવિધ થેરપી), ન્યુટ્રિશન, ફિઝિકલ મેડિસિન અને સાયકોલોજિકલ કાઉન્સેલિંગ.
અન્ય હેલ્થકેર વ્યાવસાયિકો
1998ના ટાસ્કફોર્સના અહેવાલ મુજબ, કેટલાંક ફિઝિશ્યનસ તેમની પ્રેક્ટિસમાં નિસર્ગોપચારક પદ્ધતિઓને સામેલ કરવાનું પસંદ કરે છે અને ટેક્સાસ જેવા રાજ્યોએ પોતાની પ્રેક્ટિસમાં પૂરક મેડિસિન અને વૈકલ્પિક સંકલન સાધવા માગતા એમડીસ માટે પ્રેક્ટિસ માર્ગદર્શિકા રચવાની શરૂઆત પણ કરી દીધી છે. હેલ્થકેર વ્યાવસાયિકો માટે નિસર્ગોપચાર પદ્ધતિઓમાં શિક્ષણ મેળવવાની પ્રક્રિયામાં મોટો ફરક હોય છે પણ અનેક વ્યાવાસિયકો માટે વિવિધ ઓફર સામેલ છે, જેમાં ફિઝિશ્યનસ, ફિઝિકલ થેરાપિસ્ટ્સ, શિરોપ્રેક્ટર, એક્યુપંક્ચ્યુરિસ્ટ, ડેન્ટિસ્ટ, સંશોધકો, વેટરિનિરયન, ફિઝિશ્યન આસિસ્ટન્ટ અને નર્સીસ સામેલ છે. સામાન્ય રીતે આ વ્યાવસાયિકો તેમની પદવી જાળવી રાખે છે, પણ તેમની પ્રેક્ટિસને વર્ણવવા 'સાકલ્યવાદી', 'કુદરતી' અથવા 'સંકલિત'શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે. ધ અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ એસોસિએશન (એએનએમએ) અને અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ સર્ટિફિકેશન (એએનએમસીએબી)એ મેડિકલ ડોક્ટર્સ (એમડી) અને ડોક્ટર્સ ઓફ ઓસ્ટીઓપેથી (ડીઓ) માટેના કાર્યક્રમોને પ્રમાણિત કરે છે અને માન્યતા આપે છે, જેમણે તેમનું શિક્ષણ નિસર્ગોપચારના અભ્યાસ સાથે લીધું હોય છે અને તેમની પ્રેક્ટિસમાં નિસર્ગોપચારને સંકલિત કરી છે.
ઓસ્ટ્રેલિયા
ઓસ્ટ્રેલિયામાં આ વ્યવસાય પર નિયંત્રણ રાખી શકે તેવી કોઈ સરકારી લાઇસન્સર (એજન્સી) નથી, પણ આ ઉદ્યોગ સ્વનિયંત્રિત છે. અહીં નિસર્ગોપચારક તરીકે કામ કરવા કોઈ ઉપાધિની જરૂર નથી એટલે કે તેની પ્રેક્ટિસ કોઈ પણ કરી શકે છે અને ટેકનિકલ રીતે કોઈ લાઇસન્સની જરૂર નથી. વ્યાવાસયિક જોખમ નિવારવા સંરક્ષણ મેળવવા કે જાહેર જવાબદારીનો સ્વીકાર કરવા વીમાકવચ મેળવવાનો એક માત્ર માર્ગ વ્યાવસાયિક સંગઠનના સભ્ય થવાનો છે, જે માન્યતાપ્રાપ્ત અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરીને અને વ્યાવસાયિક પ્રમાણપત્ર મેળવીને હાંસલ થઈ છે. અત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયામાં કુદરતી ચિકિત્સાની એકમાત્ર રજિસ્ટજર્ડ પદ્ધતિ ચાઇનીઝ ચિકિત્સા છે અને તે પણ એકમાત્ર રાજ્ય વિક્ટોરિયામાં.
વર્ષ 1977માં ઓસ્ટ્રેલિયામાં એક સમિતિએ નેચરોપેથીની તમામ કોલેજની સમીક્ષા કરી હતી. તેમાં જાણકારી મળી હતી કે અનેક કોલેજના અભ્યાક્રમમાં પેપર પર મૂળભૂત શરીરચિકિત્સા વિજ્ઞાન સાથે સંબંધિત વિવિધ વિષયને વાજબી રીતે આવરી લેવાયા છે છતાં વિદ્યાર્થીઓને ખરેખર જે શિક્ષણ અને માહિતી આપવામાં આવે છે તેનો દસ્તાવેજી અભ્યાસક્રમ સાથે બહુ ઓછો સંબંધ છે. અહીં એક પણ કેસમાં કોઈ પણ પરિણામ મેળવવા કોઈ પ્રાયોગિક કામગીરી હાથ ધરાઈ હોય તેવી બાબતો ઉપલબ્ધ નથી. સમિતિના સભ્યોએ આ કોલેજોમાં કેટલાંક લેક્ચર્સમાં પણ હાજરી આપીને તેનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમાં તેમને જાણવા મળ્યું હતું કે, જુદી જુદી કોલેજમાં અભ્યાસક્રમમાં સમાનતા નથી અને તેમાં પાઠ્યપુસ્તકો કે અભ્યાસક્રમ બેઠો ભણાવવામાં આવતો નથી, પણ તેનાથી થોડી જુદી માહિતી પણ આપવામાં આવે છે. ઉપરાંત અભ્યાસક્રમ ધીમે ધીમે પણ વાજબી રીત પદ્ધતિસર ચાલે છે તેમજ તેમાં શબ્દકોષની વ્યાખ્યાઓના સ્તરે ચિકિત્સા વિજ્ઞાનની પારિભાષિક શબ્દાવલીઓનું સ્પષ્ટ વિવરણ આપવામાં આવે છે. જોકે તેમાં ઊંડાણપૂર્વક સમજણનો લાભ કે પદ્ધતિની સમજણ કે વિભાવનાના વ્યાપક મહત્ત્વનેસ સમજવાનો ફાયદો થતો નથી. નિસર્ગોપચારક જે વિવિધ ઉપચારક પદ્ધતિઓની તરફેણ કરે છે તેને શિક્ષણ કે અભ્યાસક્રમમાં બહુ મહત્ત્વ હોય તેવું સમિતિને જણાવ્યું નહોતું. જે વ્યક્તિઓને હોમિઓપેથી, બેકના વનસ્પતિ ઉપચારો કે ખનીજ મીઠાના સારવાર પદ્ધતિઓમાં રસ હતો તેમણે આ કોલેજોની મુલાકાત લીધી હતી, પણ આ માટે કોઈ વ્યવસ્થિત અભ્યાસક્રમ નહોતો અને વિવિધ કોલેજોમાં આ ઉપચાર પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો હતો. સમિતિ પર એવી છાપ પડી હતી કે ચિકિત્સા પદ્ધતિની પસંદગીનો આધાર નિસર્ગોપચારકના રસ પર હતો અને વિવિધ પાઠ્યપુસ્તકો અને પદ્ધતિઓ એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી હોવાથી અને પરસ્પર વ્યા હોવાથી કોઈ ચોક્કસ સૂચનો નથી કે કોઈ ચોક્કસ રીત શીખવાડી શકાય એમ નથી.
ભારત
ભારતમાં સાડા પાંચ વર્ષનો ડિગ્રી અભ્યાસ છે, જે બેચલર ઓફ નેચરોપેથી એન્ડ યોગિક સાયન્સીસ (બીએનવાયએસ)ની ડિગ્રી ઓફર કરે છે. ભારતમાં કુલ 11 કોલેજ છે, જેમાંથી ચાર કોલેજ તમિળનાડુમાં છે.
ભારતીય ચિકિત્સા વ્યવસ્થા તરીકે નિસર્ગોપચાર અને યોગ પદ્ધતિઓ ભારત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત આયુષ વિભાગમાં આવે છે.
ભારત સરકારે 1969માં ‘‘સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રીસર્ચ ઇન આયુર્વેદ, યોગ એન્ડ નેચરોપેથી, ઉનાની, સિદ્ધ એન્ડ હોમિઓપેથી’’ની સ્થાપના કરી છે, જે આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ ચાલતું સ્વાયત્ત સંગઠન છે. આ સંગઠન વર્ષ 1978થી વૈકલ્પિક ચિકિત્સાની તે શાખાઓમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કરવાની જવાબદારી અદા કરે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નિસર્ગોપચારના વિકાસની જવાબદારી સીધી આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયની હતી. માર્ચ, 1978માં આ કાઉન્સિલને વિખેરી નાંખવામાં આવી હતી અને તેના સ્થાને ચાર સ્વતંત્ર રીસર્ચ કાઉન્સિલ (સંશોધન પરિષદ)ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જેમાં આયુર્વેદ અને સિદ્ધ, ઉનાની, હોમિઓપેથી અને યોગ તથા નેચરોપેથી માટે એકએક કાઉન્સિલ હતી.
ઉત્તર અમેરિકા
ઉત્તર અમેરિકામાં નિસર્ગોપચાર ચિકિત્સાની માન્યતા પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસ્થામાં તાલીમ પામેલા નિસર્ગોપચરાકોને પાંચ કેનેડિયન પ્રાંત, અમેરિકાના ૧૫ રાજ્યો અને કોલંબિયા ડિસ્ટ્રિક્ટમાં એનડી એ એનએમડીની ઉપાધિનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર છે. બીજે ઠેકાણે ‘‘નેચરોપેથ’’, ‘‘નેચરોપેથિક ડોક્ટર’’ અને ‘‘ડોક્ટર ઓફ નેચરલ મેડિસિન’’ની ઉપાધિનો ઉપયોગ કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી અથવા આ ઉપાધિઓ અસુરક્ષિત છે એમ કહી શકાય.
ઉત્તર અમેરિકામાં નિસર્ગોપચારનું નિયમન કરતાં દરેક અધિકારક્ષેત્રમાં નિસર્ગોપચારક માટે પ્રેક્ટિસનું સ્થાનિક ક્ષેત્ર વ્યાખ્યાયિત કરે છે અને તે જુદું જુદું હોઈ શકે છે. કેટલાંક વિસ્તારોમાં આંશિક શસ્ત્રક્રિયા કરવાની, પ્રીસ્ક્રિપ્શન દવાઓની ભલામણ કરવાની, કરોડમાં તોડફોડ કરવાની, સુવાવડો અને ગાયનેકોલોજી સાથે જોડાયેલી સારવાર કરવાની મંજૂરી આપે છે અને અન્ય વિસ્તારોમાં આ બાબતોને નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી છે.