cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ઝુબેદા
ઝુબેદાએ જે સમયે ફિલ્મોમાં પ્રવેશ કર્યો તે સમયે ફિલ્મોમાં કામ કરવું આદરણીય ઘરની કન્યાઓ માટે અયોગ્ય વ્યવસાય ગણાતો હતો, જ્યારે ઝુબેદા રાજ પરિવારની કન્યા હતી અને ખૂબ નાની વયની હતી. ઝુબેદાનો જન્મ સુરત શહેરમાં થયો હતો. તે સચીન રજવાડાના નવાબ સિદી ઈબ્રાહીમ મુહમ્મદ યાકુત ખાન અને ફાતિમા બેગમ ની પુત્રી હતી. આ મુસલમાન રાજકુમારી દેખાવે ખુબ સુંદર હતી. તેને બે બહેનો હતી સુલતાના અને શહેઝાદી, તે બન્ને પણ અભિનેત્રી હતી.
કારકિર્દી
right|thumb|200x200px|ઝુબેદા અને માસ્ટર વિઠ્ઠલ, આલમઆરા (૧૯૩૧) ઝુબેદાએ માત્ર ૧૨ વર્ષની વયે તેની પહેલી ફિલ્મ કોહીનૂરમાં અભિનય આપ્યો હતો. ૧૯૨૦ના દશકામાં તેણે કાળાંતરે તેમની બહેન સુલતાના સાથે ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યાં. તે સમય દરમ્યાન તેમની બહેન સુલતાના ભારતીય ફીલ્મની સુંદર લોકપ્રિય અભિનેત્રી બની ગઈ હતી. ઝુબેદાની પ્રથમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ વીર અભિમન્યુ હતી. તે ફિલ્મમાં તેમણે તેમની બહેન અને માતા સાથે અભિનય કર્યો હતો. ઈ.સ. ૧૯૨૪માં આ બંને બહેનોએ કલ્યાણ ખજીના નામની ફિલ્મમાં એક સાથે અભિનય કર્યો હતો.
આલમ આરા તેમના જીવનની સૌથી સફળ ફીલ્મ બની તે પહેલાં તેમણે ઘણી મૂંગી ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો. આલમાઆરાની સફળતા પછી અન્ય અભિનેત્રીઓમાં તેમની માંગણી વધી અને અન્યની અપેક્ષાએ તેમને વધુ વળતર મળાવા લાગ્યું.
૧૯૩૦ અને ૧૯૪૦ના દશકોમાં તેમણે જલ મર્ચંટ સાથે ઘણી સફળ પૌરાણિક ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. જેમાં તેમણે સુભદ્રા, ઉત્તરા અને દ્રૌપદીની ભૂમિકા ભજવી. આ સાથે તેઓએ ઈઝરા મીરની ઝરીના જેવી ફિલ્મોમાં મસ્તીભરી તેજસ્વી સર્કસ કન્યાનો અભિનય પણ સફળતા પૂર્વક કર્યો. આ ફીલ્મમાં તેમણે ચુંબનનું દ્રશ્ય આપ્યો, જેને કારણે સેન્સરશીપ ઉપર ઘણો વિવાદ થયો. મૂંગી ફિલ્મોમાંથી બોલતી ફિલ્મોમાં સફળતા મેળવનારી ઘણી થોડી અભિનેત્રીઓમાંની તે એક હતી.
ઈ.સ. ૧૯૩૪માં તેમણે નાનુભાઈ વકીલ સાથે મળી મહાલક્ષ્મી મુવીટોન ની સ્થાપના કરી અને ગુલ-એ-સોનોબાર અને રસિક-એ-લૈલા નામની સફળ ફિલ્મો બનાવી. ત્યાર બાદ ઈ.સ. ૧૯૪૯ સુધી તેઓ વર્ષમાં એકાદ બે ફિલ્મમાં તેઓ કામ કરતાં. નિર્દોષ અબલા તેમની છેલ્લી ફિલ્મ હતી.
વ્યક્તિગત જીવન
ઝુબેદાના લગ્ન હૈદ્રાબાદના મહારાજ નરસિંગીર ધનરાજગીર બહાદૂર સાથે થયા હતા. તેઓ હુમાંયુ ધનરાજગીર, ધુર્રેશ્વર ધનરાજગીરના તથા સંજય દત્તની પૂર્વ પત્ની રીયા પીલ્લઈની માતા છે.
અવસાન
ઝુબેદાએ તેમના જીવનના અંતિમ વર્ષો ધનરાજ પૅલેસમાં વીતાવ્યા. તેઓ ઈ.સ. ૧૯૮૮માં અવસાન પામ્યા. અને તેમના પુત્રો અને પૌત્રોએ તેમને છત્રપતિ શિવાજી માર્ગ, એપોલો બંદર મુંબઈમાં તેમની અંતિમ વિધિ કરી દફનાવ્યા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:અભિનેત્રી શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ
કંડાઘાટ
કંડાઘાટ ઉત્તર ભારતીય રાજ્ય હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના સોલન જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે, જે નેશનલ હાઇવે ૨૨ પર આવેલ છે. વહીવટી રીતે કંડાઘાટ નગર ખાતે સોલન જિલ્લામાંનું એક તાલુકા મથક છે. હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યની રાજધાની શિમલા અહીંથી ૩૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે. કંડાઘાટ ઐતિહાસિક પતિયાલા રજવાડાની શિયાળાની રાજધાની અને હાલના સમયમાં એક પ્રસિદ્ધ પર્યટન કેન્દ્ર ચૈલ જવા માટેનો માર્ગ અહીંથી અલગ પડે છે. ચૈલ અહીંથી ૨૯ કિલોમીટરના અંતરે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
રસાયણો, રજકણો, ઔધોગિક, કૃષિસંબંધી અને રહેઠાણ સંબંધી કચરા, અવાજ અથવા આક્રમણકારી સજીવસૃષ્ટિના ફેલાવાના સમૂદ્રમાં પ્રવેશ થાય ત્યારે દરિયાઇ પ્રદૂષણ ઉદ્દભવે છે. મોટાભાગના દરિયાઇ પ્રદૂષણના સ્ત્રોતો જમીન આધારિત છે. પ્રદૂષણ ઘણીવાર ધ્યાનમાં ન આવેલ સ્ત્રોતો જેવા કે કૃષ‍િસંબંધી ધોવાણ અને પવન ફૂંકાવાથી થતા ભંગારથી આવે છે.
ઘણા પ્રાથમિક ઝેરી રસાયણો નાના રજકણો સાથે ચોટેલા હોય છે, જે પછી કાં તો ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા અથવા ગાળીને ખાતા સુક્ષ્મ જંતુઓ અને દરિયાઇ પ્રાણીઓ દ્વારા લેવામાં આવે છે. આ રીતે, ઝેરી સમુદ્રી ખોરાકની સાંકળો સાથે ઉપર જતાં ભળવા લાગે છે. ઘણા રજકણો ઓક્સીઝનના ઊંચા વપરાશના સંદર્ભમાં રાસાયણિક રીતે ઘણા રજકણોનું સંયોજન થાય છે, જે ખાડીઓને પ્રદૂષિત બનાવવા કારણભૂત છે.
નુકશાનકારક પદાર્થો દરિયાઇ જૈવિક તંત્રમાં ભળે છે, ત્યારે તેઓ ઝડપથી દરિયાઇ ખોરાક જાળમાં એકઠાં થવા લાગે છે. એક વખતમાં ખોરાકજાળમાં, આ નુકશાનકારક પદાર્થો જનીનીક પરિવર્તનો તેમજ રોગો ઉત્પન્ન કરી શકે છે, જે માનવીઓ તેમજ સમગ્ર ખોરાકચક્ર માટે નુકશાનકારક બની જાય છે.
ઝેરી ધાતુઓની પણ દરિયાઇ ખોરાક જાળમાં ઓળખાવી શકાય છે. તે સેંન્દ્રીય પદાર્થો, જૈવરાસાયણિક, વતર્નો, પુન:ઉત્પાદનમાં પરિવર્તન માટે કારણભૂત બની શકે છે અને દરિયાઇ જીવનમાં વિકાસને રોકે છે. વધુમાં, ઘણાં પ્રાણી આહારોમાં ઊંચું માછલી ભોજન અથવા માછલી હાઇડ્રોલીસેટ (hydrolysate) ઘટક હોય છે. આ રીતે, દરિયાઇ ઝેર જમીન પરના પ્રાણીઓમાં પહોંચી શકે છે, અને પછી તે માંસ અને ડેરી ઉત્પાદનોમાં જોવા મળે છે.
ઇતિહાસ
જોકે દરિયાઇ પ્રદૂષણનો લાંબો ઇતિહાસ છે. પરંતુ તેના વિરોધ માટે અસરકારક આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ વીસમી સદીમાં પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યાં હતાં. દરિયાઇ પ્રદૂષણ 1950 ની શરુઆતમાં દરિયાના કાયદા પરની ઘણી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમિતિઓ દરમિયાન સંબંધ ધરાવતી હતી. મોટાભાગના વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે સમુદ્રો એટલા બધા વિશાળ છે કે તેમની પાસે મંદ કરવાની અનિયંત્રિત શકિત છે, અને તેથી નુકશાનરહિત પ્રદૂષણની ભરપાઇ કરે છે.. 1950 ના અંતમાં અને 1960 ની શરુઆતમાં, ફ્રેંચ કમીસરાઇઝેટના એનર્જી ઓટોમિક (Commissariat à l'Energie Atomique) દ્વારા મધ્ય સમુદ્રમાં અને વિન્ડસ્કેલ (Windscale) આતે બ્રિટિશ પુન:પ્રક્રિયા વ્યવસ્થાપનમાંથી આઇરીશ સમુદ્રમાં એટોમિક એનર્જી કમિશન દ્વારા મંજૂરી અપાયેલ કંપનીઓ દ્વારા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના દરિયાકિનારે કિરણોત્સર્ગના કચરાના ઢગલાઓ વિશે ઘણા વાદવિવાદ થયા હતા. ઉદાહરણ તરીકે મધ્ય સમુદ્રના વાદવિવાદ પછી,જેક્સ કૌસ્ટીયુ દરિયાઇ પ્રદૂષણ અટકાવવાની ચળવળમાં વિશ્વપ્રસિદ્ધ વ્યક્તિ બન્યો. 1967 ના ટોરે કેન્યોન તૈલી જહાજના ભંગાણ અને 1969 ના કેલિફો‍ર્નિયાના દરિયાકિનારે સાન્ટા બાર્બરા તેલ પ્રસરણ દરિયાઇ પ્રદૂષણ નવાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર બન્યા. સ્ટોકહોમ ખાતે આયોજિત 1972 માનવ પર્યાવરણ પરની સંયુકત રાષ્ટ્ર સમિતિ દરમિયાન દરિયાઇ પ્રદૂષણ ચર્ચાનો મુખ્ય વિસ્તાર હતો. એક સમયે લંડન સંમેલન તરીકે ઓળખાતી કચરા અને અન્ય બાબતોના ફેંકવાથી દરિયાઇ પ્રદૂષણના અટકાવ પ્રણાલિ ઉપરના સંમેલનના ચિહ્નો પણ તે વર્ષે જોવા મળ્યા હતા. લંડન સંમેલને દરિયાઇ પ્રદૂષણ પર પ્રતિબંધ ન મૂક્યો પરંતુ રાષ્ટ્રીય સતાઓ દ્વારા નિયમ મુજબ અથવા (ગ્રે)પદાર્થો માટેની કાળી અને ગ્રે યાદીઓ પ્રસ્થાપિત કરી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, સાઇનાઇડ અને ઉચ્ચ સ્તરના કિરણોત્સર્ગયુક્ત કચરાઓને કાળી યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યા હતાં. લંડન સંમેલન જહાજમાંથી ફેંકેલા કચરા માટે જ ફક્ત અમલમાં મૂકાયું, અને તેથી પાઇપલાઇનમાંથી પ્રવાહી તરીકે કચરાને ખાલી કરવા કોઇ નિયમ ઘડવામાં આવ્યો નથી.
પ્રદૂષણના માર્ગો
વર્ગિકૃત કરવા માટેના ઘણા જુદા જુદા માર્ગો છે, અને આપણા દરિયાઇ પર્યાવરણમાં પ્રદૂષણના પરિણામોને ચકાસે છે. પેટીન (n.d.) એ નોંધ્યું છે કે સામાન્ય રીતે સમુદ્રમાં પ્રદૂષણના પરિણામોના મુખ્ય ત્રણ પ્રકારો છેઃ સમુદ્રોમાં કચરાને સીધો ફેંકવો, વરસાદને લીધે પાણીમાં સીધું ધોવાણ, અને વાતાવરણમાંથી છૂટતા પ્રદૂષકો.
સમુદ્ર તરફના પ્રદૂષકો દ્વારા પ્રવેશનો એક સામાન્ય માર્ગ નદીઓ છે. સમુદ્રમાંથી પાણીના બાષ્પીભવન તળિયે બેઠેલા તેના જથ્થાથી ચઢિયાતું હોય છે. નદીઓમાં પ્રવેશતા મહાદ્ધીપો ઉપર વરસાદ દ્વારા સંતુલન પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવે છે અને પછી સમુદ્રમાં પરત પાછું આવે છે. ન્યુયોર્ક સ્ટેટમાં હડસન અને ન્યૂ જર્સીમાં રેરાઇટન, જે સ્ટેટન આઇલેન્ડના ઉત્તરીય અને દક્ષીણીય અંતો તરફ ખાલી છે તે ખુલ્લા સમુદ્રમાં સુક્ષ્મ જતુઓ (કોપેપોડ) ઝુપલેન્ટ્જર નના પારાના ચેપના સ્ત્રોત છે. શુદ્ધ આહારના કોપપોડમાં ઊંચામાં ઊંચું સંયોજન આ નદીઓના મુખ આગળ નથી, પરંતુ એટલાન્ટિક સીટીની નજીક દક્ષીણમાં 70 માઇલે છે, કારણકે પાણી દરિયા કિનારાની નજીક વહે છે. સુક્ષ્મ જંતુઓ ઝેર ફેલાવવા માટે પહેલાં થોડાં દિવસો લે છે.
પ્રદૂષણ ઘણીવાર મુખ્ય સ્ત્રોત અથવા ગૌણ સ્ત્રોત પ્રદૂષણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. જ્યારે તેનો એકમાત્ર ઓળખપાત્ર, અને સ્થાનિક સ્ત્રોત હોય છે ત્યારે મુખ્ય સ્ત્રોત પ્રદૂષણ થાય છે. સમુદ્રમાં ગટરવ્યવસ્થા અને ઔધોગિક કચરો સીધી રીતે ફેંકવો તેનું ઉદાહરણ છે. આ પ્રકારના પ્રદૂષણો ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોમાં થાય છે. જ્યારે પ્રદૂષણ અવ્યાખ્યાયિત અને પ્રસરેલા સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે. ત્યારે ગૌણ સ્ત્રોત પ્રદૂષણ જોવા મળે છે. તેને નિયમબદ્ધ કરવું અઘરું બની શકે છે. કૃષિસંબંધી ધોવાણ અને પવન ફૂંકાવાથી એકઠો થતો કચરો એ તેના મુખ્ય ઉદાહરણો છે.
સીધો નિકાલ
તાંબા, સોનું વગરે માટે ખાણના એ દરિયાઇ પ્રદૂષણના અન્ય સ્ત્રોત છે. મોટાભાગનું પ્રદૂષણ સામાન્ય રીતે માટી હોય છે, જેનું નદીમાંથી દરિયામાં વહન થાય છે. આમછતાં, દરિયામાં ફેંકવામાં આવતા કેટલાક ખનીજો સમસ્યાર ઉત્પન્ન‍ કરી શકે છે, જેવા કે, તાંબુ સામાન્ય ઔધોગિક પ્રદૂષણ કરનાર છે, જે પરવાળાંના વિકાસ અને જીવન ઇતિહાસ સાથે છેડછાડ કરી શકે છે. ખાણ નબળો પર્યાવરણીય ઇતિહાસ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયર્મેન્ટલ પ્રોટેકશન એજન્સી પર્યાવરણીય બચાવ શાખા મુજબ, ખાણને પશ્ચિમી ખંડીય US માં નદીઓ જે સમુદ્રોને અલગ પાડતી જમીનના 40% થી વધુ જલવિભાજકના ભાગોને દૂષ‍િત કરે છે. મોટાભાગના આ પ્રદૂષણો સમુદ્રમાં સમાપ્ત થઇ જાય છે.
જમીન ધોવાણ
ખેતીની સપાટીનું ધોવાણ, તે જ રીતે ગ્રામ્ય ધોવાણ અને રસ્તાઓ, ઇમારતો, બંદરો, માર્ગો, અને ટાપુઓના બાંધકામથી થતુ ધોવાણ, કાર્બન, નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફોરસ, અને ખનીજોથી લદાયેલી માટી અને રજકણો ધારણ કરે છે. આ પોષક પાણી નકામા દરિયાઇ છોડવાં ખીલવાની ‍િસ્થતિ તરીકે ઓળખાતા કિનારાના પ્રદેશોને સમૃદ્ધ બનાવવા માટે માધાદાર નકામા દરિયાઇ છોડવાં અને સુક્ષ્‍મ જંતુઓ ઉત્પન્ન કરી શકે છે, જે બધા ઉપલબ્ધ ઓકિસજનના ઉપયોગ દ્વારા હાયપોક્સીક પરિસ્થિતિનું સર્જન કરવાની સુષુપ્ત શક્તિ ધરાવે છે.
રસ્તાઓ અને ધોરીમાર્ગોના પ્રદૂષિત ધોવાણ કિનારાના વિસ્તારોમાં પાણીના પ્રદૂષણના મહત્વના સ્ત્રોત બની શકે છે. પ્યુજેટ અવાજમાં વહેતા આશરે 75% ઝેરી રસાયણોના આશરે છાપરાં, વાડાઓના વરસાદી પાણી અને અન્ય વિકસેલી જમીનનું ધોવાણ કરતા માર્ગો દ્વારા લઇ જવામાં આવે છે.
જહાજ પ્રદૂષણ
જહાજો જળમાર્ગો અને સમુદ્રોને ઘણી રીતે પ્રદૂષિત કરે છે. તેલના ગળતર ઘણી વિનાશક અસરો ધરાવે છે. દરિયાઇ જીવન ઝેરી બને છે, ત્યારે કુદરતી તેલમાં રહેલા ઘટકો, પોલીસાયક્લીક એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન (PAHs)ને કાંપ અને દરિયાઇ પર્યાવરણમાં છેલ્લા ઘણાં વર્ષોથી સાફ કરવા ખૂબ અઘરા છે.
મોટા વાહનોમાં લઇ જવાતા સામાનમાં બચેલા કચરાને ફેંકવાથી એ બંદરો, જળમાર્ગો અને સમુદ્રોને પ્રદૂષિત થઇ શકે છે. ઘણાં ઉદાહરણોમાં આવા પગલાંઓને અટકાવવા વિદેશી અને ઘરેલૂ નિયમો હોવા છતાં મોટી હોડીઓ હેતૂપૂર્વક રીતે ગેરકાયદેસર કચરો ફેંકે છે. એક અંદાજ બાંધવામાં આવ્યો છે કે માલવાહક જહાજો વહાણો દર વર્ષે (સામાન્ય પ્રવાહો દરમિયાન) 10,000 થી વધુ કન્ટેનર્સ ગુમાવે છે. જહાજો કુદરતી વન્યસૃષ્ટિને ખલેલ પહોંચાડી અવાજ પ્રદૂષણ પણ સર્જે છે, અને તુલાભાર ટાંકીઓના નુકશાનકારક જીવ અને અન્ય નુકશાનકારક પ્રજાતિઓ ફેલાવી શકે છે.
તુલાભાટનું પાણી દરિયે લઇ જવામાં આવે છે અને બંદરમાં છોડવામાં આવે છે જે તે અનિ‍ચ્છનીય બાહ્ય દરિયાઇ જીવનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. કાળાં, કાસ્પીયન સમુદ્રોમાં જન્મજાત આક્રમણકારી તાજાંપાણી ઝેબ્રા માછલી ઘણું કરીને મહાસાગરને ઓળંગતી મોટી હોડીઓમાંથી તુલાભાટના પાણીમાં થઇને ગ્રેટ લેકર્સ (Great Lakers) માં મોકલવામાં આવે છે. મીનેઝ માને છે કે જૈવિકપર્યાવરણને નુકશાન ઉત્પન્ન કરતા એક જ આક્રમણકારી પ્રાણીઓ કે વનસ્પનતિના વર્ગને ખૂબ જ ખરાબ કિસ્સામાંના એક ને ઉપરછલ્લી રીતે નૂકશાનરહિત જેલીફીશને માની શકાય છે. મેમીઓપ્સીસ લૈડી (Mnemiopsis leidyi), નામની દાંતવાળી જેલીફીશનો વર્ગ ફેલાય છે, આથી હવે હવે તે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં નદીપ્રદેશો અટકાવે છે. તે સૌપ્રથમ 1982 માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, અને જહાજના તુલાભાટ પાણીના કાળા સમુદ્રમાં મોકલી દેવાનું વિચારવામાં આવ્યું હતું. 1988 સુધીમાં જેલીફીશની વસતિ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામી, તે સ્‍થાનિકમત્સ્ય ઉદ્યોગ પર નૂકશાનકારક પાયમાલી હતી. ‘‘અખોવી (anvhovy)ની પકડ 1984 માં 204,000 ટનથી 1993 માં 12000 ટન; સ્પ્રેટ (sprat) 1984 માં 24,600 થી 1993 માં 12000 ટન; હોર્સ મેકરલ (mackerel) 1984 માં 4000 થી 1993 માં શૂન્ય થઇ હતી.” લર્વે (larvae) માછલી, જેની સંખ્યામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો થયો છે તે સહિત, પ્રાણીસુક્ષ્મજંતુને જેલીફિશે દૂર કર્યાછે, જોકે તે હજુ પર્યાવરણવ્યવસ્થા જાળવવાનું ચાલુ રાખે છે.
આક્રમણકારી પ્રજાતિઓ કોઇના કબ્જાવાળા વિસ્તાર પર કાબૂ મેળવી લે છે, નવાં રોગોનો પ્રસાર કરે છે, નવું જનીની તત્વ રજૂ કરે છે, પાણીહેઠળના દરિયાઇ સ્તરોમાં ફેરફાર કરે છે અને મૂળ પ્રજ‍ાતિઓની ખોરાક મેળવવાની ક્ષમતાને નુકશાન કરે છે. આક્રમણકારી પ્રજાતિ એકલા US માં ગુમાવેલ આવક અને આયોજનની કિંમતોમાં વાર્ષ‍િક રીતે આશરે 138 અબજ ડોલર માટે જવાબદાર છે.
વાતાવરણીય પ્રદૂષણ
હવામાન પરિવર્તન દરિયાઇ તાપમાન ઉત્પન્ન‍ કરી રહ્યું છે અને વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સ્તરો વધારી રહ્યું છે. આ કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વધતા સ્તરો સમુદ્રોને તેજાબી બનાવી રહ્યાં છે. આ, ક્રમશઃ, આ સમુદ્ર જીવસૃષ્ટિએ બદલાવી રહ્યું છે અને માછીમારોના ધંધાઓના ટકાઉપણાં પરની અસરો સાથે અને તેમના પર આધારિત સમાજોની જીવંતતા સાથે માછલીની વહેંચણી બદલાવે છે. સ્વસ્થ સમુદ્ર જૈવતંત્ર હવામાન પરિવર્તનના શમન માટે પણ મહત્વનું છે.
ઉંડુ દરિયાઇ ખોદકામ
ઉંડું દરિયાઇ ખોદકામ એ સાપેક્ષ રીતે નવાં ખનીજ પુનઃપ્રાપ્તિની પ્રક્રિયા છે જે સામુદ્રિક સપાટી પર આકાર લે છે. સમુદ્રી ખાણ વિસ્‍તારો સામાન્ય રીતે સમુદ્રની સપાટી નીચે આશરે 1400 – 3700 એ પોલિમેટાલિક ઢગલાઓના ચોતરફના વિશાળ વિસ્તા‍રો અથવા ક્રિયાશીલ તેમજ નાશ પામેલા હાઇડ્રોથર્મલ છીદ્રો છે. આ છીદ્રો સલ્ફા્ઇડના ભરાવા ઉત્પન્ન કરે છે, જે ચાંદી, સોનું, તાંબુ, મેંગેનીઝ, કોબાલ્ટ, અને ઝીંક જેવી કિંમતી ધાતુઓ ધરાવે છે. હાઇડ્રોલીક પંપ અથવા બકેટ પદ્ધતિ જે પ્રક્રિયા કરવા માટે કાચા ખનીજને સપાટી પર લાવે છે, તેનો ઉપયોગ આ ભરાવા ખોદકામ માટે થાય છે. તમામ ખોદકામ કાર્યોની સાથે, ઉંડી દરિયાઇ ખોદકામ આજુબાજુના વિસ્તારને પર્યાવરણલક્ષી નુકશાનના પ્રશ્નો ઉતપન્ન થાય છે.
ઉંડી દરિયાઇ ખોદકામ સાપેક્ષ રીતે નવું ક્ષેત્ર હોવાના કારણે, પૂરતાં પ્રમાણમાં ખાણની પ્રક્રિયાઓના સંપૂર્ણ પરિણામો અજાણ્યા છે. જો કે નિષ્ણાતો નિશ્ચિંત છે કે દરિયાઇ સપાટીના ભાગોનું દૂરીકરણ બેન્થિક પડમાં ખલેલ અને પાણી સ્તંભ અને છેડાઓમાંથી કચરા કાંપની અધિક વિષમયતામાં પરિણમશે. દરિયાઇ સપાટીના ભાગો દૂર કરવાથી શકય રીતે કાયમી ખલેલો ઉત્પન્ન કરતા ખાણ, અને સ્થાપનના પ્રકારો પર આધારિત બેન્થિક વ્યવસ્થાપનો સજીવપ્રાણીઓના કુદરતી રહેઠાણને ખલેલ પહોંચાડે છે. વિસ્તારના ખોદકામની પ્રત્યક્ષ અસરના બદલે, લીકેજ, પ્રસરણ અને ખવાણ ખાણની બનાવટની રાસાયણિક ગોઠવણ બદલે છે.
ઉંડી દરિયાઇ ખાણની અસરોમાં, કચરા કાંપને ગંભીર અસર કરી શકે છે. જ્યારે ખાણના છેડામાંથી (સામાન્ય રીતે સારા રજકણો) પાણીમાં ટૂંકી વધઘટવાળા રજકણોને ઉત્પથન્ન કરતા વાદળા સમુદ્રમાં પાછા નાખવામાં આવે ત્યારે કાંપ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે. બે પ્રકારના કાંપ ઉત્પન્ન થાય છેઃ નજીકના કાંપ અને સપાટીના કાંપ. જ્યારે ખોદકામ સ્થળ તરફ છેડાને પરત ધકેલવામાં આવે છે ત્યારે તળિયા નજીકના કાંપ ઉદ્દભવે છે. તરતા રજકણો ડહોળવાવાળું અથવા વાદળીયું પાણીનું બેન્થિક વ્યવસ્થા સજીવપ્રયોગ સાધનો વધારે છે. સપાટી કાંપ વધુ ગંભીર સમસ્યા ઉત્પન્ન કરે છે. રજકણો અને પાણીના કદ ઉપર આધારિતતા કાંપને પ્રવાહિત કરી વિશાળ વિસ્તારો સુધી ફેલાયેલો છે. કાંપ પ્રાણી સુક્ષ્મજંતુ અને પ્રકાશ ભેદનને અસર કરી શકે છે, તેના બદલામાં વિસ્તારની ખોરાકની જાળને અસર કરી રહ્યાં છે.
એસિડીકરણ
સામાન્ય રીતે સમુદ્રો કુદરતી કાર્બન ઉતરાણ હોય છે, જે વાતાવરણમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ગ્રહણ કરે છે. કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સ્તરો વધી રહ્યા હોવાના કારણે, સમુદ્રો વધુ તેજાબી (એસિડિક) બની રહ્યા છે. સમુદ્રી તેજાબીકરણના પ્રાથમિક પરિણામો પૂરતાં પ્રમાણમાં સમજવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ કેલ્શીયમ કાર્બોનેટની બનેલી સંરચનાઓ સાથે સંબંધિત છે, જે છીપલાં બનાવવા માટે શેલફીશની આવડત અને પરવાળાંને અસર કરી રહ્યા છે.
સમુદ્રો અને દરિયાઇ જૈવિકતંત્રો વૈશ્વિક કાર્બન ચક્રમાં મહત્વાની ભૂમિકા ભજવે છે અને ઔધોગિક ક્રાતિની શરૂઆતમાં છોડાયેલા લગભગ અડધા એન્થ્રોપોજેનિક CO2 અને 2000 તેમજ 2007 વચ્ચે માનવીય પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા બહાર કઢાયેલા આશરે 25% કાર્બન ડાયોકસાઇડને તેણે દૂર કર્યો. વધતા સમુદ્રી તાપમાનો અને સમુદ્રી તેજાબીકરણોનો અર્થ છે કે સમુદ્રી કાર્બન ગ્રહણની ક્ષમતા ધીરે ધીરે નબળી બનતી જશે, મોનાકો અને માનાડો જાહેરાતમાં અભિવ્યક્ત થયેલ વૈશ્વિક સંબંધોને ઊંચે લાવી રહ્યા છે. જાહેરાતો.
મે 2008 માં વિજ્ઞાનના જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલ NOAA વૈજ્ઞાનિકોના અહેવાલે શોધ્યું કે સંબંધિત રીતે તેજાબયુકત પાણીનું વિશાળ પ્રમાણ ઉતર અમેરિકાના પેસિફિક ખંડીય પર્વતના વિસ્તારના ચાર માઇલને ખરાબ કરી રહ્યાં છે. આ વિસ્તાર ગંભીર વિસ્તાર છે જ્યાં મોટા ભાગનું પ્રાદેશિક દરિયાઇ જીવન જીવાય છે અથવા જન્મે છે. પત્ર ફક્ત વાનકુવરથી ઉત્તરીય કેલિફોર્નિયા સુધીના વિસ્તારો સાથે કાર્ય કરે છે, જ્યારે અન્ય ખંડીય પર્વતીય વિસ્તારો સમાન અસરો અનુભવી રહ્યાં છે.
દરિયાઇ સપાટીઓ પરના કાંપ નીચે મેળવેલા મિથેન ક્લેથરેટના ભંડારો એ સંબંધિત મુદ્દો છે. આ સ્થળ ગ્રીનહાઉસ ગેસ મિથેનની વિશાળ માત્રા ઉત્પન્ન કરે છે,જે સમુદ્રી ઉષ્ણતામાનને છોડવા માટે સંભાવના રહેલી છે. 2004 માં દરિયાઇ મિથેન ક્લેથરેટની વૈશ્વિક શોધો એક અને પાંચ લાખ કયુબીક કિલોમીટર વચ્ચે મેળવવા માટે અંદાજ બાંધવામાં આવ્યો હતો. જો આ તમામ ક્લેથેરટસ દરિયાઇ સપાટીની ચારે તરફ એકસરખી રીતે ફેલાવવામાં આવી હોત, તો આ ત્રણ અને ચાર મીટર વચ્ચેની જાડાઇમાં પરિણમી શકી હોત. આ અંદાજ 500 – 2500 ગીગાટન કાર્બન જેટલો છે, અને અન્ય, બધા અવશેષયુક્ત ઇંધણની વસ્તુઓ માટે અંદાજ લગાવવા 5000 ગીગાટન સાથે સરખાવી શકાય.
યુટ્રોફિકેશન
યુટ્રોફીકેશન એ રાસાયણિક પોષકોમાં વધારો છે, પારંપારિક રીતે, જૈવિકતંત્રમાં, નાઇટ્રોઝન અથવા ફોસ્ફરસ સંયોજન સમાવિષ્ટ સંયોજન છે. તે જૈવિકતંત્રની પ્રાથમિક ઉત્પાદકતાના વધારામાં પરિણમી શકે છે (અમર્યાદિત છોડવાનો વિકાસ અને સડો) અને પછીની અસરો ઓકિસઝનનો અભાવ અને પાણીની ગુણવત્તા, માછલી અને અન્યી પ્રાણીની વસતિમાં ગંભીર ઘટાડાને સમાવે છે.
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ, જે ટાગોર હોલ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે અમદાવાદ, ભારત ખાતે આવેલ એક ઑડિટોરિયમ છે. આ ઇમારત ૧૯૬૧માં બી. વી. દોશીએ ડિઝાઇન કરી છે. તે નૃશંસ સ્થાપત્યનું ઉદાહરણ છે. તેનું બાંધકામ ૧૯૬૬માં શરૂ થયું હતું અને ૧૯૭૧માં પૂર્ણ થયું હતું. ૨૦૧૩માં તેનું નવીનીકરણ (રિનોવેશન) કરવામાં આવ્યું હતું.
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
યુટ્રોફિકેશન
નદીપ્રદેશ કુદરતી રીતે જ યુટ્રોફીક થવા ટેવાયેલા છે કારણકે જમીનમાંથી કાઢેલા પોષકો ભેળવવામાં આવે છે જ્યાં ધોવાણ બંધિયાર ખાડીમાં દરિયાઇ પર્યાવરણ પ્રવેશ કરે છે. વર્લ્ડ રીસોર્સીસ ઇન્સ્ટીટ્યુટે એ પશ્ચિમી યુરોપ, US ના પશ્ચિમી અને દક્ષીણી દરિયાકિનારા અને પૂર્વ એશિયા જેમાં ખાસ કરીને જાપાનમાં દરિયાકિનારાના વિસ્તારમાં ભળેલા સમગ્ર વિશ્વની ચોતરફ 375 હાયપોક્સીક દરિયાકિનારાના વિભાગો ઓળખી કાઢયાં છે. સમુદ્રમાં, વારંવાર લાલ પ્રવાહ દરિયાઇ વનસ્પતિ ખીલે છે જે માછલીઓ અને દરિયાઇ સસ્તન વર્ગના પ્રાણીઓને મારી નાખે છે અને જ્યારે આ વનસ્પતિઓ કિનારાની નજીક પહોંચે છે ત્યારે માછલીઓ અને કેટલાક ઘરેલૂ પ્રાણીઓમાં આસની તકલીફ ઉભી કરે છે.
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ
ઇતિહાસ
લી કાર્બઝિયરે અમદાવાદના સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રના એક ભાગ તરીકે સંસ્કાર કેન્દ્રની રચના કરી હતી, અને પરફોર્મિંગ આર્ટ્સ માટે અન્ય બે ઇમારતોની દરખાસ્ત કરી હતી, જેને તેમણે વ્યાવસાયિક કલાકારો માટે "બોક્સ ઑફ મિરાકલ્સ" (ચમત્કારોનો પટારો) અને કલાપ્રેમી કલાકારો માટે "સ્વયંભૂ રંગમંચ" ગણાવ્યું હતું. પરંતુ આ ઇમારતો ક્યારેય નિર્માણ પામી શકી નહિ. ૧૯૬૦ના દાયકામાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને બી. વી. દોશીને આ જ સ્થળે રવિન્દ્રનાથ ટાગોરને સમર્પિત એક હોલની ડિઝાઇન તૈયાર કરવાનું કામ સોંપ્યું હતું. તેમણે ૧૯૬૧માં ડિઝાઇન પૂરી કરી હતી. આ હોલનું નિર્માણ ૧૯૬૬થી ૧૯૭૧ દરમિયાન સંરચનાત્મક ઇજનેર (સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયર) મહેન્દ્ર રાજના હાથ નીચે કરવામાં આવ્યું હતું.
આ હોલનું નવીનીકરણ પ્રકાશ અને ધ્વનિ પ્રણાલી (લાઇટ એન્ડ સાઉન્ડ સિસ્ટમ) ઉપરાંત નવા આંતરિક રાચરચીલા સાથે ૨૦૧૩માં રૂ.૧૧ કરોડ (૨૦૨૦માં ₹૧૬ કરોડ અથવા ૨.૦ મિલિયન યુએસ ડોલરની સમકક્ષ)ના ખર્ચે કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રવેશદ્વારના અગ્રભાગ પર રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનું ૧૨ બાય ૨૪ ફૂટ (૩.૭ મીટર × ૭.૩ મીટર)નું સ્ટેઇનલેસ સ્ટીલનું ચિત્ર ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પર તેમના બંગાળી હસ્તાક્ષર છે. ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી આનંદીબેન પટેલ દ્વારા ૨૫ નવેમ્બર ૨૦૧૩ના રોજ તેને ફરીથી ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું.
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
પ્લાસ્ટિક ભંગાર
દરિયાઇ ભંગાર એ મુખ્યત્વે ફેંકવામાં આવતા માનવીય કચરાઓમાંનો છે જે ઉપર તરતો રહે છે અથવા દરિયામાં નાંખવામાં આવે છે. દરિયાઇ ભંગારનો એંશી ટકા પ્લાસ્ટિક ઘટક છે જે દ્વિતીય વિશ્વુયુદ્ધ II ના અંતથી ઝડપથી સંચિત થઇ રહ્યો છે. સમુદ્રોમાં પ્લાસ્ટિકનું પ્રમાણ એકસો લાખ મેટ્રિક ટન જેટલું ઊંચું હોઇ શકે છે.
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ
વાસ્તુકલા
ટાગોર હોલ નૃવંશ સ્થાપત્યકલાનું ઉદાહરણ છે. ચંદીગઢ ખાતે લી કાર્બઝિયરની ઇમારતો અને તેમના દ્વારા સૂચિત "બોક્સ ઓફ મિરેકલ્સ"થી પ્રેરાઇને દોશીએ હોલના બોક્સ આકારના બાહ્ય ભાગને રચવા માટે કોંક્રિટનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. ઇમારતની ઉત્તર અને દક્ષિણ કોંક્રિટની દિવાલો પર પરસાળ અને ઓડિટોરિયમની સાથે મજબૂત ત્રિકોણાકાર પરતોની શ્રેણી છે. આ સંરચનાત્મક તેમજ સુશોભિત વલયસ્તરો ઇમારતના ૧૭ મીટર ઊંચા અને ૩૩ મીટર પહોળા બાહ્ય માળખાની રચના કરે છે. આ વલયસ્તરો પછી બારીઓની એક શૃંખલા સાથેની સપાટ સપાટીઓ આવે છે જે ચોકઠા જેવું રંગમંચ અને વ્યાસપીઠ બનાવે છે. તે પછી ઇમારતના ખૂણે એક અંતિમ ત્રિકોણાકાર વળાંક આવે છે, જેમાં મિલ ઓનર્સ એસોસિયેશન બિલ્ડિંગથી પ્રેરિત દક્ષિણ ખૂણા પર બાહ્ય સીડી છે.
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
પ્લાસ્ટિક ભંગાર
ફેંકેલી પ્લાસ્ટિકની કોથળીઓ, છ પેકની રીંગ અને અન્ય પ્લાસ્ટીકના કચરાના પ્રકારો જે સમુદ્રમાં પૂર્ણ થાય છે તે પ્રાણીસૃષ્ટિ અને માછીમારના ધંધા માટે જોખમી છે. પાણીને લગતું જીવન ગૂંચવણ, ગૂંગળામણ, અને શોષણ દ્વારા ચેતવણીરૂપ હોઇ શકે છે. માછીમારીની જાળી સામાન્ય રીતે પ્લાસ્ટિકની બનેલી હોય છે, જે માછીમાર દ્વારા સમુદ્રમાં મૂકાઇ જાય અથવા ખોવાઇ શકે છે. ભૂત જાળી તરીકે ઓળખાતી તે માછલી, ડોલ્ફીન, દરિયાઇ કાચબા, શાર્ક, ડયુગોંગ, મગરો દરિયાઇ પક્ષીઓ, કરચલાઓ અને અન્ય જીવજંતુઓને ગૂંચવે છે, હલનચલન અટકાવતાં, ભૂખમરો, કાચલી અને ચેપ ઉત્પયન્ન કરતા, અને આ બધામાં તે ગૂંગળામણમાંથી શ્વાસ લેવા સપાટીએ પાછા ફરવાની જરૂરિયાત ધરાવે છે.
ઘણાં પ્રાણીઓ જે સમુદ્રની ઉપર કે અંદર રહે છે તે ઘણીવાર તેમની કુદરતી ભોગની જેમ ભૂલથી ઉપર તરતાં રહે છે. પ્લાસ્ટીકનો ભંગાર, જ્યારે ભારે અથવા ગુંચવણભર્યો હોય, ત્યારે પસાર કરવો મુશ્કેલ છે, અને આ પ્રાણીઓની ખોરાકની જગ્યાએ અટકાતા પાચનતંત્ર માર્ગમાં કાયમ માટે ઘર કરી ભૂખમરા અને ચેપ દ્વારા મૃત્યુ ઉત્પન્નકર્તા બની જાય છે.
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ
વાસ્તુકલા
પૂર્વ અને પશ્ચિમ રવેશ એ કોંકરેટની તકતીઓથી ભરેલી સરળ કોંકરેટ જાળીઓ છે. પશ્ચિમમાં છિદ્રિત પડદા જેવું પ્રવેશદ્વાર દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફની દીવાલોને જોડે છે અને એક મંડપ રચે છે. પ્રવેશદ્વારમાં પ્રવેશતા, પરસાળમાં, ઑડિટોરિયમને ટેકો આપતા મૂર્તિસ્તંભો અને કેન્ટિલિવર દેખાય છે. ૭૦૦ લોકોની ક્ષમતાવાળા ઑડિટોરિયમને સ્વતંત્ર માળખા દ્વારા ટેકો આપવામાં આવ્યો છે.
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
પ્લાસ્ટિક ભંગાર
પ્લાસ્ટિક બીજી વસ્તુઓની જેમ પુનઃઉત્પાદિત થઇ શકતુ ન હોવાના કારણે તે એકત્ર થાય છે. તેઓ સૂર્ય સામે ખુલ્લા રહેવાની પ્રકાશ ઘટાડનાર થશે, પરંતુ તેઓ ચોક્કસ રીતે ફક્ત સૂકી જગ્યામાં જ કરે છે, અને પાણી આ પ્રક્રિયાને અટકાવે છે. દરિયાઇ પર્યાવરણમાં, પ્રકાશ ઘટેલ પ્લાસ્ટીક જ્યારે પોલિમર બાકી રહે છે ત્યારે વધુ નાનાં ટુકડાઓમાં તેમજ આણ્વિક સ્તર નીચે વિભાજિત થાય છે. જ્યારે ઉપર તૂટતાં પ્લાસ્ટીકનાં રજકણો પ્રાણી સુક્ષ્મજંતુ કદ નીચે પ્રકાશ ઘટાડો થાય છે, જેલીફીશ તેમને મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે, અને તે રીતે પ્‍લાસ્ટિક સમુદ્રીક ખોરાક ચક્રમાં પ્રવેશે છે. આવા લાંબા સમય સુધી સચવાયેલા ઘણાં કટકાઓ દરિયાઇ દરિયાઇ કાચબાઓ અને કાળા પગવાળા અલ્બેટ્રોસ સહિત દરિયાઇ પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓના પેટમાં સમાપ્ત થાય છે.
પ્લાસ્ટીકનો ભંગાર દરિયાઇ ગાયર્સમાં એકત્ર થવાનું વલણ ધરાવે છે. ખાસ કરીને ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ(Great Pacific Garbage Patch)ને પ્લાસ્ટીકનું ખૂબ ઊંચું પ્રમાણ ઉપરના પાણીના સ્તંભમાં જોવા મળ્યું.વ્‍ 1999 માં લેવામાં આવેલ નમૂનાઓમાં, પ્લાસ્ટિકનું પ્રમાણ છઠ્ઠા ઘટકથી પ્રાણી સુક્ષ્મજંતુ (વિસ્તારમાં પ્રબળ પ્રાણીજીવન)થી ચઢિયાતું હતું. પરવાળાના ટાપુઓના મધ્યેમાર્ગે, બધા હવાઇયન ટાપુઓ સાથે સામાન્યમાં, એંઠવાડમાંથી ભંગારનું નક્કર પ્રમાણ મળ્યું છે. નેવું ટકા પ્લાસ્ટીક, રેતાળ પ્રદેશ (બીચના મધ્યમાર્ગ પર એકઠાં થયેલ આ ભંગાર ટાપુના પક્ષીઓની વસતિને જોખમી બનાવે છે. પરવાળાંનાં ટાપુઓનો મધ્યમાર્ગ એ લાયસન અલ્બાટ્રોસની વૈશ્વિક વસતિના બે તૃત્યાંશ (1.5 લાખ) માટે ઘર છે. લગભગ આ બધા એલબેટ્રોસને તેમની પાચનતંત્રમાં અને તેમના એક તૃત્યાંશ બચ્ચાઓના મૃત્યુમાં પ્લાસ્ટીક હોય છે.
ટાગોર મેમોરિયલ હોલ
બાહ્ય કડી
શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો
દરિયાઈ પ્રદૂષણ
પ્લાસ્ટિક ભંગાર
પ્લાસ્ટીકની સામગ્રીની બનાવટમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલ ઝેરી ઉમેરણીઓ જ્યારે પાણીમાં મળે છે ત્યારે તેમની આજુબાજુ વહી જાય છે. પાણીમાં પેદા થતા હાઇડ્રોફોબિક પ્રદૂષકો પ્લાસ્ટીકના ભંગારની સપાટી પર એકઠ થાય છે અને વધે છે, જેથી જમીન પર હોય છે તેના કરતાં પ્લાસ્ટીકને દરિયામાં ઘણું વધુ ભયાનક બનાવે છે. હાઇડ્રોફોબિક પ્રદૂષકો જાડાં રજકણોમાં જૈવસંગ્રહ તરીકે પણ ઓળખાય છે, ખોરાકચક્રના જૈવિકવધારો અને ટોચના પરપીડિતો પર દબાણ રાખે છે. કેટલીક પ્લાસ્ટિક ઉમેરણીઓ જ્યારે ઉપયોગમાં લેવાય છે. ત્યારે એન્ડોંક્રાઇન તંત્ર તોડી પાડવા માટે જાણીતા છે, અન્યો રોગપ્રતિકારકશક્તિ દબાવી દે છે અથવા પ્રજોત્પાદકતા ઘટાડે છે. ઉપર તરતો ભંગાર PCBs, DDT અને PAHs સહિત દરિયાઇ પાણીમાંથી સ્થાયી મૂળભૂત પ્રદૂષકો પણ ગ્રહણ કરે છે. ઝેરી અસરોની બીજી તરફ, જ્યારે તેમાંના ગ્રહણ કરાયેલા કેટલાક અસરકર્તા પ્રાણીજીવનમાં હોર્મોનનું ભંગાણ ઉત્પન્ન કરતા, ઇસ્ટ્રાડાયલ માટે પ્રાણીમગજથી ભૂલાઇ જવાય છે.
ઝેર
પ્લાસ્ટીકથી અલગ, અન્ય ઝેર સાથે ચોક્કસ સમસ્યા‍ઓ છે જે દરિયાઇ પર્યાવરણમાં ઝડપથી વિભાજીત થતી નથી. RCB, DDT, જંતુનાશકો, ફયુરન્સ, ડાયોક્સીન્સ , ફેનલ્સ અને કિરણોત્સર્ગ કચરાઓ એ મક્કમ ઝેરના ઉદાહરણો છે. ભારે ધાતુઓ એ ધાતુના રાસાયણિક તત્વો જેને સંબંધિત રીતે ઉચ્ચ ઘનતા અને નિમ્ન સંયોજનોએ ઝેરી છે. પારો, સીસું, નીકલ, આર્સેનિક અને કેડમિયમ એ ઉદાહરણો છે. આવા ઝેરો જૈવએકત્રિકરણ તરીકે કહેવાતી પ્રક્રિયામાં પાણીને લગતાં જીવનના ઘણા પ્રાણી વર્ગના કોષોમાં એકઠાં થઇ શકે છે. તેઓ છેલ્લી સદીની માનવીય પ્રવૃત્તિ ભૂસ્તરશાસ્ત્ર સંબંધી નોંધણીઃ નદીપ્રદેશોઅને અખાતી કાદવ જેવા બે‍ન્થિક પર્યાવરણમાં એકઠા થવા માટે પણ જાણીતા છે.
અવાજ પ્રદૂષણ
દરિયાઇ જીવન વહાણો પસાર થવા, તેલ સંશોધન, ભૂકંપસંબંધી સર્વેક્ષણો અને નૌકાદળના લો-ફ્રિકવન્સી સક્રિય સોનાર જેવા સ્ત્રોતોમાંથી અવાજ પ્રદૂષણની ઝડપથી અસર થઇ શકે છે. અવાજ વાતાવરણના પ્રમાણમાં દરિયામાં વધુ પડતાં વિશાળ અંતરે અને વધુ ઝડપથી પહોંચે છે. સીટેસીઅન જેવા દરિયાઇ પ્રાણીઓને ઘણીવાર નબળી દ્રષ્ટિ હોય છે, અને શ્રવણેન્દ્રિયને લગતી માહિતી દ્વારા વિશ્વસ્તરે વિશાળ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરેલ છે. આ ઘણી ઉંડાણની દરિયાઇ માછલીઓ માટે વપરાય છે, જેઓ અંધકારના વિશ્વમાં રહે છે. 1950 અને 1975 ની વચ્ચે સમુદ્રમાં આજુબાજુના અવાજ લગભગ દસ ડેમિબલથી વધી ગયાં છે. (તે દસ-ગણું વધુ છે).
અવાજ પ્રાણીઓના વર્ગોને વાતચીત માટે વધુ જોશથી બોલવા પણ ફરજ પાડે છે, જે લોમ્બોર્ડ પ્રતિક્રિયા કહેવામાં આવે છે. વહેલના ગીતો જ્યારે સબમરીન સંશોધનો ચાલુ હોય છે ત્યારે વધુ લાંબા હોય છે. જો જંતુઓ પૂરતા અવાજથી ન ‘‘બોલે‘‘ તો તેમનો અવાજ એન્થ્રોપોજેનિક અવાજો દ્વારા ઢાંકેલો હોઇ શકે છે. આ નહીં સંભળાતા અવાજો ચેતવણીઓ, શિકારની ભાળ અથવા તો નેટ-બબલિંગની તૈયારીઓ હોઈ શકે છે. જ્યારે એક પ્રાણીવર્ગ વધુ જોશથી બોલવાની શરૂઆત કરે, તે અન્ય પ્રજાતિના અવાજોને ઢાંકે છે, છેવટે જોશથી બોલવા માટે સમગ્ર જૈવિકતંત્રને દખલ કરે છે.
ઓસનોગ્રાફર સીલ્વિયા અર્લ પ્રમાણે, "ઉંડાણના સમુદ્રના અવાજનું પ્રદૂષણ હજારોના મૃત્યુ સમાન છે. તેમાંના દરેક અવાજ ગંભીર સંબંધની બાબત ન હોઇ શકે, પરંતુ વહાણમાંથી અવાજ, ભૂકંપસંબંધી સર્વેક્ષણો અને લશ્કરી, પ્રવૃત્તિઓ બધા એકસાથે 50 વર્ષ પહેલાં બહાર પડેલા તેના કરતાં સંપૂર્ણ રીતે જૂદુ પર્યાવરણ ઉત્પન્ન કરી રહ્યા છે. તે ઉચ્ચ સ્તરનો અવાજ સમુદ્રમાં જીવન પર કઠોર, મહત્વના ફેરફાર કરતી અસર હોવાથી બંધાયેલ છે."
અપનાવવું અને પહોંચી વળવું
મોટાભાગનું એન્થ્રોપોજેનિક પ્રદૂષણ દરિયામાં પૂર્ણ થાય છે. બીજોર્ન જેન્સેને પોતાના લેખમાં નોંધ્યું છે કે "એન્થ્રોપોજેનિક પ્રદૂષણ માનવીય દરિયાઇ ખોરાક સ્ત્રોતોના ઘટાડા અને વપરાશમાં પરિણમતા દરિયાઇ જૈવિકતંત્રની જૈવિક તફાવત અને ઉત્પા‍દકતા ઘટાડી શકે છે." (p. A198). આ પ્રદૂષણ ઓછું કરવાના સમગ્ર સ્તરના બે માર્ગો છેઃ કાં તો માનવવસ્તી ઘટાડવામાં આવી છે, અથવા લગભગ માનવ દ્વારા પાછળ છોડેલા ઇકોલોજીકલ પગલાં ઘટાડવા માટે શોધવામાં આવે છે. જો બીજો રસ્તો અપનાવવામાં નથી આવતો, પછી જૈવિકતંત્ર પર પ્રથમ માર્ગ લાગુ પડ્યો હોઇ શકે.
ઉપરાંત દરિયાઇ પ્રદૂષણ ઓછું કરવા માટે ખૂબ મહત્વની સંરચના શિક્ષણ છે. મોટાભાગના દરિયાઇ પ્રદૂષણના સ્ત્રોતો અને નૂકશાનકારક અસરોથી અજાણ હોય છે, અને તેથી પરિસ્થિતિ મુજબ થોડું કરવું જોઇએ. સંશોધન પરિસ્થિતિનું પૂરતું માપ પૂરું પાડવા માટે કરવું જ જોઇએ. પછી આ માહિતી જાહેર કરવી જ જોઇએ.
ડાઓજી અને ડેગના સંશોધનમાં અભિવ્યક્ત કર્યા પ્રમાણે, ચાઇનીઝ લોકોમાં શા માટે પર્યાવરણીય સંબંઘ ઘટી રહ્યો છે, તેનું કારણ જાહેર જાગૃતતાની નિમ્નતા છે અને તેથી તેને લક્ષમાં રાખવી જ જોઇએ. તે જ રીતે, ઉંડાણમાં આવા સંશોધનના આધાર પર નિયમો, અમલમાં મૂકવા જોઇએ. કેલિફોર્નયામાં, આવા નિયમો કૃષિસંબંધી ધોવાણથી કેલિફોર્નયાના દરિયાકિનારાના પાણીને બચાવવા માટે પહેલાંથી અમલમાં મૂકી દીધાં છે. તે કેલિફોર્નિયા વોટર કોડ તેમજ ઘણા સ્વૈચ્છીક કાર્યક્રમોનો સમાવેશ કરે છે. સમાન રીતે, ભારતમાં દરિયાઇ પ્રદૂષણને ઓછું કરવામાં મદદ કરતી તેવી ઘણી તરકીબો અમલમાં મૂકવામાં આવી છે, જો કે તેઓ સમસ્યાને યોગ્ય રીતે લક્ષમાં રાખતી નથી. ભારતમાં ચેન્નાઇ શહેરમાં ગટરવ્યવસ્થા પછીથી ખુલ્લા પાણીમાં ઉકરડો બની ગઇ છે. વધારે પડતો કચરો નાખતા હોવાના કારણે, ખુલ્લો સમુદ્ર એ પ્રદૂષણને બચાવવા અને નાબૂદ કરવા માટે ઉત્તમ છે, જેથી દરિયાઇ જૈવિકતંત્રો માટે ઓછા નૂકશાનકારક બનાવવા.
દહીંસરા (તા. ભુજ)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
ઇસોરા (તા. તળાજા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તળાજા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
આરંભડા (તા. દ્વારકા)
આરંભડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આરંભડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મૂળરાજ દ્વિતીય
મૂળરાજ (દ્વિતીય) અથવા બાળ મૂળરાજ રાજપૂતોના સોલંકી વંશના ભારતીય રાજા હતા. તેમણે વર્તમાન ગુજરાત અને તેની આસપાસના વિસ્તારો પર રાજ કર્યું હતું. અણહિલવાડ પાટણ (આધુનિક પાટણ) તેમના રાજ્યની રાજધાની હતી. તેઓ બાળપણમાં જ સિંહાસન પર આરૂઢ થયા હતા અને તેમની માતા નાયકી દેવીએ તેમના ટૂંકા શાસનકાળ દરમિયાન તેમના સંરક્ષક તરીકે કામ કર્યું હતું. સોલંકીઓએ પોતાના શાસનકાળ દરમિયાન ઘોરી આક્રમણનો પ્રતિકાર કર્યો હતો. પરમારરાજા વિંધ્યવર્મને પોતાના શાસનકાળ દરમિયાન સોલંકીઓને માળવામાંથી હાંકી કાઢવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને મૂળરાજ દ્વિતીયના જીવનકાળ દરમિયાન અથવા તેમના મૃત્યુ પછી તરત જ માળવા પરનો કબજો મેળવવામાં સફળ રહ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન
<mapframe text="મૂળરાજ દ્વિતીયના શાસનનો એક શિલાલેખ બ્રાહ્મણવાડા ખાતે મળી આવ્યો છે. સિરોહી જિલ્લામાં આધુનિક ક્યારાનું સ્થાન પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.)." width="250" height="250" zoom="5" longitude="71.938477" latitude="24.026397" align="right"> {	"type": "FeatureCollection",	"features": [		{			"type": "Feature",			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "બ્રાહ્મણવાડા" },			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [72.3636704, 23.864246] }		},		{			"type": "Feature",			"properties": { "marker-symbol": "circle", "title": "ક્યારા" },			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [73.1998604, 24.5451625] }		}	] }
મૂળરાજ દ્વિતીય તેમના પિતા અજયપાળના સ્થાને સોલંકી વંશના સિંહાસન પર આવ્યા હતા.
તેમની માતા નાયકાદેવી પરમારદિનના પુત્રી હતા. એક સિદ્ધાંત મુજબ, આ પરમારદિન ગોવાના કદમ્બા રાજા શિવચિત્ત પરમાદિદેવ (ઈ.સ. ૧૧૪૮-૧૧૭૯) હતા. અન્ય એક સિદ્ધાંત તેમને ચંદેલા રાજા પરમારદિન તરીકે ઓળખાવે છે.
પિતાના મૃત્યુ બાદ બાળ મૂળરાજે સોલંકી શાસન સંભાળ્યું. તેમની માતા નાયકાદેવીએ તેમના ટૂંકા શાસનકાળ દરમિયાન તેમના સંરક્ષક તરીકે કામ કર્યું હતું.
માળવામાં બળવો
પરમાર રાજ્ય માળવા મૂળરાજના પુરોગામીઓના શાસનકાળ દરમિયાન સોલંકીઓના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું હતું. મૂળરાજના શાસનકાળ દરમિયાન ગુજરાતમાં દુષ્કાળ પડ્યો હતો. તેનો લાભ લઈને પરમાર રાજા વિંધ્યવર્મને માળવા પર કબજો મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સોલંકી સેનાપતિ કુમાર વિંધ્યવર્મન વિરુદ્ધની સૈન્ય કામગીરીના પ્રભારી હતા. કુમારના પુત્ર સોમેશ્વરે કૃત સુરતોત્સવ મુજબ કુમારે વિંધ્યવર્મનને હરાવ્યો હતો. વિજય બાદ કુમારે વિંધ્યવર્મનના નગર ગોગસ્થાનનો નાશ કર્યો અને માળવાને લૂંટી લીધુ હતું.
વિંધ્યવર્મન આખરે માળવા પર કાબૂ મેળવવામાં સફળ રહ્યો. ઇતિહાસકાર આર. સી. મજુમદારના જણાવ્યા અનુસાર, વિધ્યવર્મને મૂળરાજના શાસનકાળ દરમિયાન આ સિદ્ધિ હાંસલ કરી હતી. જોકે, એ. કે. મજુમદારના મતે મૂળરાજ (દ્વિતીય)ના શાસનકાળ દરમિયાન માળવા સોલંકી રાજ્યના નિયંત્રણ હેઠળ રહ્યું હતુ.
અવસાન
મૂળરાજ ઈ.સ. ૧૧૭૮માં ખૂબ જ નાની વયે અવસાન પામ્યા તથા તેમના સ્થાને તેમના ભાઈ ભીમદેવ દ્વિતીય રાજા બન્યા.
ગ્રંથસૂચિ
શ્રેણી:સોલંકી વંશ શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
રાહુલ ગાંધી
રાહુલ ગાંધી (દેવનાગરી: राहुल गांधी; જન્મ ૧૯ જૂન ૧૯૭૦) ભારતના ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ પક્ષના રાજકારણી છે. તેઓ વાયનાડ, કેરળ બેઠકના સાંસદ હતા. તેઓ ફિરોઝ ગાંધી તથા ઇન્દિરા (નહેરુ) ગાંધીના પૌત્ર તથા નહેરુ-ગાંધી પરિવારની ચોથી પેઢીના છે.
રાહુલ ગાંધી એક ભારતીય રાજકારણી છે. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ના પૂર્વ પ્રમુખ અને ૧૭ મી લોકસભાના સભ્ય, કેરળના વાયનાડથી છે. તે ઉપરાંત, ગાંધી ભારતીય યુવા કૉંગ્રેસના અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી સંગઠનના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપે છે.
રાહુલનો જન્મ સોનિયા અને રાજીવ ગાંધી ના નેહરુ-ગાંધી પરિવારમાં થયો હતો, જ્યારે સુરક્ષાનાં કારણોસર રાહુલે સ્કૂલમાં સ્થાન લીધું હતું. તેમણે ઉપનામ હેઠળ વિદેશમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, તેમની ઓળખ માત્ર કેટલાક પસંદગીઓ માટે જાણીતી છે જેમાં યુનિવર્સિટીના અધિકારીઓ અને સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ સામેલ છે. રોલિન્સ અને કેમ્બ્રિજની યુનિવર્સિટીઓમાં ઇન્ટરનેશનલ રિલેશન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ સ્ટડીઝમાં ડિગ્રી પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ગાંધીએ મુંબઇ સ્થિત ટેકનોલોજી આઉટસોર્સિંગ કંપની બૉપોસ સર્વિસીઝ પ્રાઇવેટ લિમિટેડની સ્થાપના કરતા પહેલાં લંડનમાં એક મેનેજમેન્ટ કન્સલ્ટિંગ ફર્મ મોનિટર ગ્રૂપમાં કામ કર્યું હતું.
૨૦૦૪માં ગાંધીએ રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો, તે પહેલાં જાહેર ક્ષેત્રમાં દૂર રહ્યા હતા. તેમણે સફળતાપૂર્વક અમેઠી બેઠકથી ૨૦૦૪ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ લડી હતી, જે અગાઉ તેમના પિતા દ્વારા યોજાયેલી બેઠક હતી; તેઓ ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૪માં આ મતવિસ્તારમાંથી ફરી જીત્યા હતા.
પક્ષના રાજકારણ અને રાષ્ટ્રીય સરકારમાં તેમની મોટી સંડોવણી માટે કૉંગ્રેસ પક્ષના નિવૃત્ત સૈનિકો તરફથી કોલ્સ વચ્ચે, ગાંધી વર્ષ ૨૦૧૩માં કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા, તેમણે અગાઉ જનરલ સેક્રેટરી તરીકે સેવા આપી હતી. ૨૦૧૪ની ભારતીય સામાન્ય ચૂંટણીમાં ગાંધીએ કોંગ્રેસની ઝુંબેશ ચલાવી હતી; પાર્ટીએ તેના ઇતિહાસમાં સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કર્યું હતું, ૨૦૦૯ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં ૨૦૬ બેઠકોની સરખામણીમાં માત્ર ૪૪ બેઠકો જીતી હતી.
ડિસેમ્બર ૨૦૧૭માં ગાંધી કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યા હતા અને જુલાઇ ૨૦૧૯માં લોકસભાની ચૂંટણી પછી તેમણે પોતાના પદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું; ત્યારબાદ તેમનાં માતા સોનિયા ગાંધી પક્ષનાં કામચલાઉ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યાં. અલબત્ત તેઓ રાજીવ ગાંધી ફાઉંડેશન અને રાજીવ ગાંધી ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટી છે.
પ્રારંભિક જીવન
રાહુલ ગાંધીનો જન્મ દિલ્હીમાં થયો હતો, ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી અને પૂર્વ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીના બે બાળકોમાં તેઓ પ્રથમ છે. પ્રિયંકા ગાંધીના તે મોટાભાઈ છે. તેમના દાદી ઇન્દિરા ગાંધી ભારતના વડાપ્રધાન હતા અને તેમના વડ-દાદા જવાહરલાલ નહેરુ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન હતા.
દહેરાદૂન (ઉત્તરાખંડ)ની દૂન સ્કૂલમાં પ્રવેશ પહેલા તેઓ દિલ્હીની સેન્ટ. કોલંબા સ્કુલમાં હતા. ઉપરાંત તેઓ તેમના પિતાની અલ્મા મેટર માં પણ હતા, સુરક્ષાના કારણોને ધ્યાને રાખીને 1981થી 83 સુધી તેઓને ઘરમાં જ શિક્ષણ આપવામાં આવ્યું હતું. 1994માં ફ્લોરિડાની રોલિન્સ કૉલેજમાંથી તેમણે બી.એ. (B.A.) પૂરૂ કર્યું. 1995માં ટ્રિનિટી કૉલેજ કેમ્બ્રિજ ખાતેથી તેમણે ડેવલોપમેન્ટ સ્ટડિઝ વિષયમાં એમ.ફિલ. (M.Phil.) પૂરુ કર્યુ.
કોર્પોરેટ કારકિર્દી
સ્નાતક થયા બાદ રાહુલ ગાંધીએ મિશેલ પોર્ટર સંચાલિત એક વહીવટીય સલાહકાર કંપની મોનિટર ગ્રુપમાં કામ કર્યુ હતું. 2002માં તેઓ મુંબઇ-સ્થિત ટેક્નૉલોજી આઉટસોર્સિંગ કરતી કંપની બેકોપ્સ સર્વિસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડના અધ્યક્ષોમાં એક હતા.
રાજકીય કારકિર્દી
2003માં, રાજકારણમાં રાહુલ ગાંધીનો પ્રવેશ મુદ્દો માધ્યમોમાં મોટે પાયે છવાયેલો રહ્યો હતો, જોકે તેમણે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરી ન હતી. તેઓ જાહેર પ્રસંગોએ તેમજ કોંગ્રેસની બેઠકમાં તેમની માતા સાથે જોવા મળતા. આ ઉપરાંત તેમણે પાકિસ્તાન નો સદ્દભાવના પ્રવાસ કર્યો, જ્યાં 14 વર્ષ બાદ પ્રથમ વાર બંને દેશો વચ્ચે યોજાયેલી એક દિવસીય આંતર રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ શ્રેણી જોવા તેઓ બહેન પ્રિયંકા ગાંધી સાથે ગયા હતા.
2004માં તેમણે અને પ્રિયંકા ગાંધી એ પિતાની પૂર્વે રહેલી બેઠક અમેઠીની મુલાકાત લીધી, તે સમયે બંને રાજકારણમાં જોડાશે તેવી ચર્ચાએ વેગ પકડ્યો. આ સમયે આ બેઠક સોનિયા ગાંધી અંતર્ગત હતી. તેમણે કોઇ નિશ્ચિત નિર્ણય આપવાનું ટાળ્યું અને કહ્યુ કે, “હું રાજકારણથી વિરુદ્ધ નથી. જો કે હું ક્યારે રાજકારણમાં પ્રવેશ કરીશ એ નિશ્ચિત નથી, પરંતુ કરીશ જરૂર." માર્ચ 2004માં, તેમણે રાજકારણમાં પોતાના પ્રવેશની જાહેરાત કરતા કહ્યું કે તેઓ ઉત્તર પ્રદેશમાં પિતાની પૂર્વ બેઠક અમેઠીથી 2004ની લોક સભા ચૂંટણીમાં લડશે.
વિમાન અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા પૂર્વે તેમના કાકા સંજય ગાંધીની આ બેઠક હતી. ઉપરાંત નજીકની રાયબરેલી બેઠક પર ફેરબદલ ન થઈ ત્યાં સુધી તેમની માતા સોનિયા ગાંધી પણ આ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડતા હતા. એક સમયે ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસનું વર્ચસ્વ ખૂબ જ ઓછું હતું, લોકસભાની કુલ 80 બેઠકોમાંથી ફક્ત 10 બેઠકો જ કોંગ્રેસ પાસે હતી. એ સમયે તેમની આ પહેલથી રાજકીય ટીકાકારો ખૂબ આશ્ચર્ય પામ્યા, તેઓ માનતા હતા કે તેમના કરતા બહેન પ્રિયંકા વધુ પ્રભાવશાળી હતા, અને તેમની સફળ થવાની શક્યતા વધુ છે. તેમના ચોંકવનારા પગલાને કારણે, એ સમયે પક્ષના સત્તાઘીશો પાસે પણ માધ્યમોને આપવા માટે કરિક્યુલમ વીટાઇ (પોતાના જીવનનો ટૂંકો અહેવાલ) ન હતો. તેમની આ જાહેરાતથી એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું, કે ભારતના સૌથી જાણીતા રાજકીય પરિવારના યુવા સભ્યનો રાજકારણમાં પ્રવેશ એ ભારતના યુવા જૂથો વચ્ચે કોંગ્રેસ પક્ષમાં નવા પ્રાણ પૂરશે. વિદેશી માધ્યમો સાથેની પ્રથમ વાતચીતમાં તેમણે પોતાની જાતને દેશને એક કરતા વ્યક્તિ તરીકે રજૂ કર્યા હતા અને ભારતની ફૂટ પાડનાર રાજનીતિને વખોડી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતુ કે તેઓ જ્ઞાતિ અને ધર્મના તણાવને ઓછો કરવાનો પ્રયત્ન કરશે.
આ વિસ્તારમાંથી તેમના પરિવાર સાથેના લાંબા સંબંધોને પગલે સ્થાનિક લોકોએ તેમની ઉમેદવારીને આવકારી હતી. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના રાજકારણી તરીકે તેઓ પ્રચંડ બહુમતથી ચૂંટણી જીત્યા, પરિવારની એ બેઠક પરની મજબૂત પકડ ફરી પાછી મેળવતા, તેમણે સ્થાનિક સાશક પક્ષ ભારતીય જનતા પક્ષને લગભગ 1,00,000 જેટલા મતોથી હાર આપી.
2006 સુધી તેમણે બીજી કોઈ ઓફિસ ના રાખી અને સતત તેમના મતદાન ક્ષેત્રના પ્રશ્નો અને ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યુ, સમગ્ર દેશ તથા આંતર રાષ્ટ્રીયમાધ્યોમાં એવી ચર્ચા ઉઠી કે આ દ્વારા સોનિયા ગાંધી આગામી ભવિષ્યમાં તેઓ કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય સ્તરના નેતા તરીકે ઉભરી શકે તે રીતે તેમને વિકસવાની તક આપી રહ્યા છે.
જાન્યુઆરી 2006માં હૈદરાબાદ ખાતે યોજાયેલા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોગ્રેસના એક સંમેલનમાં, પક્ષના હજારો સભ્યોએ સાથે મળીને ગાંધીને પક્ષમાં આગળ વધી ને મોટી નેતાગીરી લેવા માટે જણાવ્યું, અને માંગ કરી તે તેઓ સંમેલનમાં પ્રતિનિધિઓને સંબોધે. તેમણે કહ્યું કે, “હું તમારી લાગણીઓ અને સહકારનો આદર કરું છું અને તેને બિરદાવું છું. તમને ખાતરી આપું છું કે તમને હું નીચે નહીં નમવા દઉં.“ પરંતુ તેમણે થોડી ધીરજ ધરવા તથા હાલમાં કોઇ ઉચ્ચ સ્તરીય ભૂમિકા નહીં ભજવે તેમ જણાવ્યું. 2006માં રાય બરેલીમાં થયેલી ચૂંટણીઓ માટે ગાંધી તેમજ તેમની બહેન (જેમના લગ્ન રોબર્ટ વાડેરા સાથે થયા છે) તેઓ સાથે મળીને માતા માટે પ્રચાર અભિયાન હાથ ધર્યું હતું, જેમાં તેઓ સરળતાથી 4,00,000 જેટલા મતોથી વિજેતા બન્યા હતા.
2007ની ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના પ્રચાર અભિયાનમાં તેઓ આગળ પડતા નામોમાં સામેલ હતા. જો કે એ સમયે કોંગ્રેસ 8.53% મત સાથે ફક્ત 22 બેઠક જ જીતી શકી. આ ચૂંટણીએ રજૂ કરેલા ચિત્રમાં સામે આવ્યું કે 16 વર્ષમાં પ્રથમ વખત ભારતની પછાત જાતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો બહુજન સમાજવાદી પક્ષ એ ઉત્તર પ્રદેશની સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો હતો.
24, સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ પક્ષ મંત્રીમડળમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા, જેમાં રાહુલ ગાંઘીને અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિના સભ્ય સચિવ નિમવામાં આવ્યા. આ જ સમયે તેમને ભારતીય યુવા કોંગ્રેસ અને ભારતના રાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી સંઘની પણ જવાબદારી સોંપવામાં આવી.
યુવા રાજનીતિ
પોતાની જાતને યુવા નેતા તરીકે પ્રસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ રૂપે તેમણે નવેમ્બર 2008માં, તેમના નિવાસસ્થાન 12, તુઘલખ લેન ખાતે, 40 જેટલા લોકોની પસંદગી કરી, જેઓ આગામી સમયમાં ભારતીય યુવા કોંગ્રેસ માટેની થીંક બનવાની હતી. સભ્ય સચિવની નિમણૂક થઈ તે સમયથી જ તેઓ આ સંસ્થા માટે આતુર હતા.
રાહુલ ગાંધીના નેજા હેઠળ આઇવાયસી (IYC) અને એનએસયુઆઇ (NSUI)ના સભ્યોમાં સંભવિત રીતે હજારોથી લાખોનો વધારો થયો છે.
ભારતની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ સાથેની પારસ્પરિક ચર્ચામાં રાહુલ ગાંધીએ ભાગ લીધો હતો. યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી મંડળ સામાન્ય રીતે ડાબેરી વિચારધારા ધરાવતા હોય છે. તેમનો પક્ષ આઈએનસી (INC) છે, જો કે રાહુલની ઉતાવળી જેએનયુ (JNU) મુલાકાતને "ભારતીય યુવાનોને રાજકારણમાં આકાર્ષવા માટેનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે." 1982માં કટોકટી લાદવાના તેમના નિર્ણયને કારણે ઈન્દિરા ગાંધી જ્યારે આ યુનિવર્સિટી પરિસરની મુલાકાતે ગયા, તે સમયે તેમને ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંઘો તરફથી મોટાપાયે વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
વિદ્યાર્થીઓની મુલાકાત દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ રેગીંગથી માંડીને ભારતના કથળેલા રાજકારણ, દલિત પરિવારોની તેમની મુલાકાત, દેશનો આર્થિક વિકાસ તેમજ શિક્ષણમાં સુધારા જેવા વિવિધ વિષયો પર ચર્ચા કરી હતી. જોકે કેટલાક અખબારોએ જેએનયુ (JNU) ખાતેની રાહુલની મુલાકાતને રાજકીય ગણાવતા નોંધ્યું કે તેઓએ જેએનયુ (JNU) સ્થિત એનએસયુઆઈ (NSUI) શાખાને મજબૂત કરવા માટે આ મુલાકાત યોજી હતી.
૨૦૦૯ લોકસભા ચૂંટણી
2009ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં તેમણે અમેઠી મતવિસ્તારની ચૂંટણીમાં તેમના નજીકના પ્રતિસ્પર્ધિને 3,33,000 મતોથી હાર આપી બેઠક જાળવી રાખી.
આ ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ઉત્તર પ્રદેશમાં 80 લોકસભા બેઠકોમાંથી 21 બેઠકો જીતીને પોતાની તાકાતને વધુ મજબૂત બનાવી, જેનો મોટાભાગનો શ્રેય રાહુલ ગાંધીને જાય છે. તેમણે સમગ્ર દેશમાં છ અઠવાડિયામાં 125 સભાઓ સંબોધી. તેઓ પક્ષના વર્તુળમાં આરજી (RG)ના નામથી ઓળખાવા લાગ્યા.
આલોચના
વર્ષ 2008માં ગાંધી પ્રતિષ્ઠાને ઉતારી પાડવા માટે તેમની આસપાસ દેખીતી રીતે કેટલીક તાકાતનો ઉપયોગ કરાયો હોય તેમ સ્પષ્ટ રીતે જણાઈ આવતું હતુ. મુખ્યપ્રધાન માયાવતી અને ઉપકુલપતિ વી. કે. સુરી દ્વારા ચંદ્રશેખર આઝાદ યુનિવર્સિટીના પ્રેક્ષકગૃહમાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધન કરતા રોકવામાં આવ્યા હતા. વી. કે. સુરીને રાજ્યપાલ શ્રી. ટી. વી. રાજેશ્વર (જે પણ કુલપતિ) દ્વારા હટાવવામાં આવ્યા, જેઓ ગાંધી પરિવારના સમર્થક અને સુરીની નિયુક્તિ કરનાર હતા. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને શિક્ષણના રાજકીયકરણ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો, અને ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયામાં સાબિતી રૂપે કાર્ટુનિસ્ટ અજીત નિનાન દ્વારા કાર્ટુનમાં દર્શાવવામાં આવ્યું:"રાજવંશ સંબધી પ્રશ્નોના ઉત્તર રાહુલજીના પદે ચાલનારા સૈનિકો દ્વારા આપવામાં આવ્યા."
જાન્યુઆરી 2009માં બ્રિટિશ વિદેશ સચિવ ડેવિડ મિલિબન્ડ સાથે ઉત્તર પ્રદેશમાં તેમના સંસદીયક્ષેત્ર અમેઠી પાસેના ગામની મુલાકાત કરવા બદલ બીજેપી (BJP)એ તેમની ભારે આલોચના કરી. બીજેપી (BJP)ના પ્રવક્તા સુધીન્દ્ર કુલકર્ણીએ તેમની આ મુલાકાતને ‘ગરીબ પ્રવાસ’ ગણાવ્યો. આતંકવાદ અને પાકિસ્તાન પર મિલિબન્ડની વણમાગી સલાહ અને પ્રણવ મુખર્જી તેમજ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ સાથે બંધબારણે બેઠક કરતા તેમને પછીથી “મોટા રાજકીય સંકટ" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.
સાદગીનું વહન
ગાંધીએ કોંગ્રેસના તમામ સભ્યોને સલાહ આપી કે તેઓ સાદા કપડા પહેરે અને પૈસાનો બગાડ ના કરે. તેમણે કહ્યુ કે તમામ રાજનેતાઓની એ જવાબદારી છે. તેમની પર એવો પણ આરોપ છે કે તેમની પાસે પોતાનું અલગથી બાઇક ચલાવવા માટેનો રસ્તો છે, સાથો સાથ ગો-કાર્ટિગ માટે પણ એક ટ્રેક છે.
રાહુલ ગાંધી પાસે પ્રધાનો માટે ફાળવાયેલો બંગલો છે.(તે માત્ર બે જ સત્રથી સાસંદ છે) તે ઘરમાં સુખ સુવિધાના તમામ સાધનો તેમજ વ્યાયામશાળા પણ છે. તેઓ દિલ્હીના બે સૌથી મોટા વ્યાયામશાળાના સદસ્ય છે જેમાંથી એક ફાઈવ સ્ટાર છે. ચૂંટણી પ્રચાર માટે રાહુલ ગાંધીના ચૈન્નઈ પ્રવાસ પાછળ પક્ષના એક કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા. રાહુલ ગાંધી વાતાનુકુલિત બેઠક વ્યવસ્થાવાળી ટ્રેનમાં લુધિયાણા ગયા અને 445 રૂપિયા બચાવ્યા. રાહુલ ગાંઘીએ દિલ્હી સુધીની વાપસીની યાત્રા સ્વર્ણ સતાબ્દી એક્સપ્રેસમાં કરી, જેના પર અગમ્ય કારણોસર પથ્થરમારો થયો હતો.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાજદ્વારી કેબલ્સ લીક ​​દરમિયાન ડિસેમ્બર 2010 માં, વિકિલીક્સે 3 ઓગસ્ટ, 2009 ના રોજ કેબલની લીક કરી હતી, જ્યાં ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહન સિંઘ 20 મી જુલાઇ 2009 ના રોજ રાહુલ ગાંધી, ત્યારબાદ એઆઈસીસીના જનરલ સેક્રેટરી માટે લંચનું આયોજન કર્યું હતું. લંચ માટે આમંત્રણ અપાયું હતું તેવા મહેમાનોમાંના એક ભારતના રાજદૂત, ટીમોથી જે. રોમર હતા. રોમેર સાથે "નિખાલસ વાતચીત" માં, તેમણે કહ્યું હતું કે તેઓ માને છે કે હિન્દુ ઉગ્રવાદીઓ મુસ્લિમ બળવાખોરો કરતા તેમના દેશ માટે વધુ ભય ઊભો કરે છે. રાહુલ ગાંધી ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં વધુ ધ્રુવીકરણના આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે. ઇસ્લામિક આતંકવાદી સંગઠન લશ્કરે-એ-તૈયબા (એલઇટી) દ્વારા પ્રદેશમાં પ્રવૃતિઓ અંગેની રાજદૂતની પૂછપરછનો જવાબ આપતા રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે, ભારતની મૂળ મુસ્લિમ વસતીમાં અમુક ઘટકો વચ્ચે જૂથ માટે અમુક સમર્થનનો પુરાવો છે. આની પ્રતિક્રિયામાં, ભાજપે પોતાના નિવેદનો માટે રાહુલ ગાંધીની ભારે ટીકા કરી હતી. ભાજપના પ્રવક્તા રવિશંકર પ્રસાદે રાહુલ ગાંધીની આલોચના કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે તેમની ભાષા ભારત માટે એક મોટો ખતરો છે, જે દેશના લોકો પર કોમી આધાર પર વિભાજન કરે છે. પત્રકારો સાથે વાત કરતા પ્રસાદે જણાવ્યું હતું કે, "એક સ્ટ્રોકમાં શ્રી રાહુલ ગાંધીએ પાકિસ્તાનમાં તમામ આતંકવાદીઓ અને આતંકવાદી જૂથો અને પાકિસ્તાની સંસ્થાના કેટલાક સેગમેન્ટોને પ્રચારનો મોટો લાભ આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. આતંકવાદ સામે પણ અમારી વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા છે. "આતંકવાદને ઉમેરવામાં કોઈ ધર્મ નથી, તેમણે કહ્યું હતું કે રાહુલ ગાંધીએ ભારતને સમજણ અભાવ દર્શાવ્યો હતો. ગાંધી આરએસએસ જેવા જૂથોના પણ ટીકા કરી રહ્યા છે અને તેમની સાથે સિમી જેવા આતંકવાદી સંગઠનોની સરખામણી કરી છે.
૨૦૧૩માં મુઝફ્ફરનગર રમખાણો પછી, ઈન્દોર, મધ્ય પ્રદેશ માં ચૂંટણી રેલીમાં રાહુલ ગાંધીએ એવો દાવો કર્યો હતો કે એક પોલીસ અધિકારીએ તેમને કહ્યું છે કે પાકિસ્તાનના આઇએસઆઇ અસંતુષ્ટ તોફાનગ્રસ્ત યુવાનોની ભરતી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. જો કે, જિલ્લા વહીવટ, યુપી રાજ્ય સરકાર, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય, રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (આરએડબ્લ્યુ) અને ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (આઇબી) એ આવા કોઈ વિકાસનો ઇન્કાર કર્યો હતો. આ ટિપ્પણીએ ભાજપ, એસપી, સીપીઆઇ અને જેડી (યુ) જેવા વિવિધ રાજકીય સંગઠનોની ભારે ટીકા કરી હતી. કૉંગ્રેસના જયરામ રમેશે જણાવ્યું હતું કે ગાંધીને આ ટિપ્પણી માટે મુસ્લિમ સમુદાયની માફી માંગવી જોઇએ. ચૂંટણી પંચના શો-કારક નોટિસના જવાબમાં, આ આચારસંહિતાના આદર્શ ભંગ બદલ તેમના વિરુદ્ધ પગલાં શા માટે નહવો જોઇએ, ગાંધીએ કહ્યું કે તેઓ સાંપ્રદાયિક લાગણીઓનો બગાડવાનો ઈરાદો ધરાવતા નથી પરંતુ વિભાજનવાદી રાજકારણનો ઉલ્લેખ કરે છે. ભાજપે સરકારને કહેવા માટે પણ કહ્યું હતું કે શા માટે ગાંધી, જેઓ સરકારમાં કોઈ પદ નથી ધરાવે, તેમને ગુપ્ત સુરક્ષાના અધિકારીઓ દ્વારા મહત્વપૂર્ણ સલામતીના મુદ્દાઓ પર માહિતી આપવામાં આવી છે. 13 મી નવેમ્બર, 2013 ના રોજ, ભારતીય ચૂંટણી પંચે ગાંધીજીના સમજૂતીને અપૂરતી ગણાવ્યું હતું અને તે તેના નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી અને ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન તેમની જાહેર ઉચ્ચારણોમાં તેમને વધુ સાવધ રહેવાની સલાહ આપી હતી.
લોકપાલ
રાહુલ ગાંધી માને છે કે લોકપાલને એક બંધારણીય સંસ્થા બનાવવી જોઈએ અને ભારતની ચૂંટણી પંચની જેમ જ તેને સંસદને જવાબદાર ગણવી જોઈએ. તેમને એમ પણ લાગે છે કે ફક્ત લોકપાલ જ ભ્રષ્ટાચાર ને નાબૂદ કરી શકતા નથી. આ નિવેદન 25 ઓગસ્ટ, 2011 ના રોજ અણ્ણા હજારેના ઉપવાસના દસમા દિવસે બહાર આવ્યું હતું. આ નિવેદન વિરોધ અને ટીમ અન્નાના સભ્યો દ્વારા વિલંબિત યુક્તિ તરીકે માનવામાં આવતું હતું. પરિણામે અગ્રણી વિપક્ષી નેતાઓ સુષ્મા સ્વરાજ અને અરુણ જેટલી દ્વારા સ્લેમિંગ કર્યું હતું. અભિષેક મનુ સિંઘવીની આગેવાની હેઠળની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ 9 ડીસેમ્બર, 2011 ના રોજ રાજ્ય સભા માં જન લોકપાલ બિલની રજૂઆત કરી હતી. આ અહેવાલમાં લોકપાલને બંધારણીય બંધારણીય બોડીમાં બનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. પ્રતિક્રિયામાં, હઝારેએ રાહુલ ગાંધી પર આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેમણે બિલને "નબળા અને બિનઅસરકારક" બનાવી દીધા હતા.
ગરીબી
અલ્હાબાદમાં એક રેલી દરમિયાન, ગાંધીએ કહ્યું હતું કે "ગરીબી માત્ર મનની સ્થિતિ છે, તેનો અર્થ એ નથી કે ખોરાક, પૈસા કે માલસામાનની અછત છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આત્મવિશ્વાસ ધરાવે છે, તો તે ગરીબીને દૂર કરી શકે છે". "મનની સ્થિતિ" એ ભાજપના ઉત્તર પ્રદેશના પ્રવક્તા વિજય બહાદુર પાઠક સાથે તીવ્ર ટીકા કરી હતી અને તેમને ગરીબોનો મજાક ઉઠાવવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. વનઇન્ડિયા ન્યૂઝે લખ્યું હતું કે તેમણે "અર્થશાસ્ત્રને અપ્રસ્તુત બનાવ્યું".
દોષિત સટ્ટાખોરો પર વટહુકમ
રાહુલ ગાંધી, "દોષિત કાયદા ઘડનાર વટહુકમ" પર ભાર મૂક્યો હતો કે વટહુકમ "સંપૂર્ણ નોનસેન્સ" છે અને "અમારી સરકારે જે કર્યું છે તે ખોટું છે." આ 28 મી સપ્ટેમ્બર, 2013 ના રોજ પ્રેસ મેગેઝિનમાં વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે રાહુલ ગાંધીએ વિષય પર અજય માકન દ્વારા આયોજિત પત્રકાર પરિષદની આશ્ચર્યજનક મુલાકાત લીધી. આ વટહુકમ, અગાઉ, સરકાર દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિને નકારી કાઢવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
મહિલા અધિકારો
ગાંધીએ મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે દબાણ કર્યું છે તેમણે વિમેન્સ રિઝર્વેશન બિલનું સમર્થન કર્યું હતું, જે તમામ લોકસભા અને મહિલાઓની વિધાનસભા બેઠકો માટે 33% અનામતની પરવાનગી આપશે. આ વિધેયક 9 મી માર્ચ, 2010 ના રોજ રાજ્ય સભા પસાર કર્યો, પરંતુ હજુ સુધી ફેબ્રુઆરી 2014 સુધી લોકસભા દ્વારા મતદાન થયું નથી.
એલજીબીટી અધિકારો
ગાંધીએ ભારતીય દંડ સંહિતાના કલમ 377 અને સમલૈંગિકતાના અપરાધિકરણને રદ કરવાને ટેકો આપ્યો છે. ગાંધીએ મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે દબાણ કર્યું છે તેમણે વિમેન્સ રિઝર્વેશન બિલનું સમર્થન કર્યું હતું, જે તમામ લોકસભા અને મહિલાઓની વિધાનસભા બેઠકો માટે 33% અનામતની પરવાનગી આપશે. આ વિધેયક 9 મી માર્ચ, 2010 ના રોજ રાજ્ય સભા પસાર કર્યો, પરંતુ હજુ સુધી ફેબ્રુઆરી 2014 સુધી લોકસભા દ્વારા મતદાન થયું નથી.
સ્વીસ બેંકમાં ખાતુ
તાજેતરના સ્વતંત્ર અહેવાલમાંથી ગણાયેલા આંકડા મુબજ તેમની અને તેમના નજીકના પરિવારની કુલ સંપત્તિ $9.41 બિલિયન થી $18.66 બિલિયન થઈ છે.
હાર્વર્ડ વિદ્વાન યેવગેનિયા અલબાટ્સે કેબીજી (KGB) પ્રતિનિધિ દ્વારા વિકટોર ચેબ્રિકોવ મારફતે ગોઠવાયેલા રકમની રાજીવ ગાંધી અને તેમના પરિવારને ચૂકવણી કર્યાની નિંદા કરી. જેણે દર્શાવ્યું કે કેબીજી (KGB)ના અધ્યક્ષ વિક્ટોર ચેબ્રિકોવે લેખિતમાં જણાવ્યું કે, સીપીએસયુ (CPSU) દ્વારા ડિસેમ્બર 1985માં “પ્રમાણભૂત રીતે રાજીવ ગાંધીના પરિવારમાં સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંઘી અને પાઓલા મૈનો સોનિયા ગાંધીની માતાને અમેરિકી ડોલરમાં ચૂકવણી કરવામાં આવી હતી”. ચૂકવણીને પ્રમાણ આપતો એક ઠરાવ હતો સીપીએસયુ/સીસી/નંબર (CPSU/CC/No) 11228/3 તારીખ 20/12/1985; અને જેની સ્વીકૃતિ યુએસએસઆર (USSR)ની મંત્રીઓની પરિષદના નિર્દેશન નંબર 2633/આરએસ (Rs) તારીખ 20/12/1985. આ વળતર છેક 1971થી થતુ હતુ જે સોનિયા ગાંધીના પરિવાર દ્વારા લેવાતું હતુ. “અને જેનો હિસાબ સીપીએસયુ/સીસી (CPSU/CC) ઠરાવ નંબર 11187/22 ઓપી તારીખ 10/12/1984. 1992માં મીડિયાએ અલબાટ્સના ખુલાસા વિશે રશિયન સરકારને પૂછ્યુ. રશિયન સરકારે તે ખુલાસાની સ્વીકૃતિ કરી અને સાથે એમ કહીને પણ બચાવ કર્યો કે “સોવિયતની વિચારધારાના હિતમાં” તે જરૂરી હતુ.
2004માં રાહુલ ગાંધીના પક્ષે મનમોહન સિંહને વડાપ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કર્યા. મનમોહન સિંહ એવા એકમાત્ર આંતરાષ્ટ્રીય નેતા હતા જેમણે વ્યક્તિગત રીતે જર્મન સરકાર દ્વારા 2008માં લિકટેનસ્ટીન કર મામલે કાળાનાણાંની માહિતીના આંકડા લેવાનો ઈન્કાર કર્યો. મુખ્ય વિપક્ષ ભારતીય જનતા પક્ષના દબાણને વશ થઈને મનમોહન સિંહ સરકારે બાદમાં સ્વેચ્છાએ તે માહિતીનો ભાગ લેવા તૈયાર થઈ પરંતુ તેને જાહેર કરવાનો ઈન્કાર કરી દીધો.
2010માં જાણીતા ભારતીય નાગરિકોના જૂથમાંથી કેપીએસ ગિલ, રામ જેઠમલાની અને સુભાષ કશ્યપે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી કે મનમોહન સિંહ સરકાર લિકટેન્સ્ટીન બેંકમાં રહેલા ભારતીયોના કાળા નાણાંની સૂચિ જાહેર કરે. જેના જવાબમાં મનમોહન સિંહ સરકારે લિકટેન્સ્ટીન બેંકમાં ભારતીય ખાતેદારોના નામ જાહેર કરવાનો ઈન્કાર કર્યો. ત્યાર બાદ સુપ્રીમે સરકારના ભારતીયોના વિદેશી બેંકોમાં જમા કરાયેલા ગેરકાયદે નાણાંની માહિતી જાહેર નહીં કરવાના ઈરાદા પર સવાલો ઉઠાવ્યા, અને કહ્યુ કે “આ પાછળ કેટલો મોટો સોદો થયો છે?” 2011માં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીસ બેન્ક મામલામાં ફરી સરકારને ફટકાર લગાવી.
આ વાદવિવાદે 2006ની સ્વીસ બેન્કિંગ અસોસિએશનના અહેવાલ બાદ વધુ જોર પકડ્યું.