cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
શાંતિ ઘોષ
જાહેર અને મીડિયા પ્રતિસાદ
"Tyrants fall in every foe! Liberty's in every blow!"
પાછળનું જીવન અને મૃત્યુ
જેલમાંથી છુટ્યા પછી, શાંતિ ઘોષ બંગાળી મહિલા કોલેજમાં ભણ્યા અને ભારતના સામ્યવાદી આંદોલનમાં ભાગ લીધો. પાછળથી તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા. ૧૯૪૨માં, તેમણે પ્રોફેસર ચિતરંજન દાસ સાથે લગ્ન કર્યા. તેમણે ૧૯૫૨-૬૨ અને ૧૯૬૭-૬૮ દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળ વિધાન પરિષદમાં સેવા આપી હતી. તેમણે ૧૯૬૨–૬૪ દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભામાં પણ સેવા આપી હતી. ઘોઝે અરુણ બહની નામનું પુસ્તક લખ્યું અને પ્રકાશિત કર્યું.
તેમનું ૧૯૮૯ માં અવસાન થયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૮૯માં મૃત્યુ
વૈયક્તિક હુમલો
વૈયક્તિક હુમલો કે Ad Hominem ( લેટિન માટે "વ્યક્તિ" ), જે એક મિથ્યા દલીલયુક્ત વ્યૂહરચના છે જેમાં દલીલ પર વિષય વાસ્તવિક ચર્ચા કરવા ને બદલે પાત્ર, હેતુ, અથવા અન્ય વ્યક્તિ લક્ષણ હુમલો કરીને ટાળી દેવામાં આવે છે. વૈયક્તિક હુમલા ને એક રીતનો કુતર્ક પણ કહેવાય છે.
તમે પણ
ઍડ હોમિનેમ તુ ક્વોક (શબ્દશઃ: "તમે પણ") એવો દાવો કરે છે કે દલીલ કરનાર સ્રોત દલીલ સાથે વિરોધાભાસી રીતે બોલાયેલા અથવા અભિનય કરે છે. ખાસ કરીને, જો સ્રોત A સ્રોત B ની ક્રિયાઓની ટીકા કરે છે, તો જવાબ અપાય છે કે સ્ત્રોત A  પણ એ રીતે જ કાર્ય કરે છે.
આ દલીલ અમાન્ય છે કારણ કે તે મૂળ વિધાનને અસ્વીકાર કરતું નથી; જો આધાર સાચો હોય તો સોર્સ A ઢોંગી હોઇ શકે છે, પરંતુ આ તર્ક પરિપ્રેક્ષ્યથી મૂળ વિધાનને ઓછું વિશ્વસનીય બનાવતું નથી.
દાખલા તરીકે, એક પિતા પોતાનાં પુત્ર ને કહી શકે છે કે ધૂમ્રપાન ન કરવું, કારણ કે તે વૃદ્ધ થાય ત્યારે તેમને ખેદ થાય છે, જયારે પુત્ર તેના પિતા પોતે જ ધૂમ્રપાન કરે છે અથવા ધૂમ્રપાન કરનાર છે તેમ કહી વાત ને ટાળે છે. આ તે હકીકતમાં ફેરફાર કરતું નથી કે જ્યારે પુત્ર મોટો થાય ત્યારે ધૂમ્રપાન કરવાથી ખેદ થઈ શકે છે.
ઓક્ટોબર ૨૬
૨૬ ઓક્ટોબર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૯૯મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૩૦૦મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૬૬ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓક્ટોબર
અમરોલી
અમરોલી ભારતનાં ગુજરાત રાજ્યનાં સુરત જિલ્લાની એક નગરપાલિકા હતી, જે ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૬ પછી કતારગામ ઝોન (નોર્થ ઝોન) અને સુરત મહાનગરપાલિકાનો એક વિસ્તાર છે.
ભૌગોલિક સ્થાન
અમરોલીની સમુદ્ર સપાટીથી સરેરાશ ઉંચાઇ ૧૨ મીટર છે.
વસ્તી
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે, અમરોલીની વસ્તી ૧,૬૯,૭૮૪ છે. જેમાં ૬૩% પુરુષો અને ૩૭% સ્ત્રીઓ છે. અમરોલીનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૭૪% છે, જેમાં પુરુષ સાક્ષરતા દર ૮૧% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૬૩% છે. કુલ વસ્તીના ૧૪% લોકોની ઉંમર ૬ વર્ષ કરતા નાની છે.
પરિવહન
રસ્તા માર્ગે અમરોલી સુરતથી ૯ કિ.મી. અને ઉધનાથી ૧૩ કિ.મી દૂર છે.
હવાઇ સેવા: અમરોલીથી નજીકનું એરપોર્ટ સુરત છે, જે ૧૯ કિ.મી. અંતરે આવેલું છે.
રેલ્વે: અમરોલી (ઉત્રાણ રેલ્વે સ્ટેશન) થી સુરત ૨.૫ કિ.મી. અંતરે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સુરત શહેર શ્રેણી:સુરત શહેર તાલુકો
તુલસી માનસ મંદિર, વારાણસી
તુલસી માનસ મંદિર કાશી ખાતેનાં આધુનિક મંદિરો પૈકી એક ખૂબ જ મનોરમ મંદિર છે. આ મંદિર વારાણસી કેન્ટ થી લગભગ પાંચ કિલોમીટર અંતરે દુર્ગા મંદિરની નજીક છે. આ મંદિર શેઠ રતનલાલ સુરેકા દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યું હતું. સંપૂર્ણપણે આરસપહાણથી નિર્મિત આ મંદિરનું ઉદ્‌ઘાટન ભારતના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન દ્વારા ૧૯૬૪ના વર્ષમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિરની મધ્યમાં શ્રી રામ, માતા જાનકી, લક્ષ્મણજી અને હનુમાનજી બિરાજમાન છે. તેની એક બાજુ માતા અન્નપૂર્ણા અને ભગવાન શિવજી અને બીજી બાજુ પર સત્યનારાયણજીનું મંદિર છે. આ મંદિરની સમગ્ર દિવાલ પર રામ ચરિત માનસ લખવામાં આવેલ છે. તેના બીજા માળ પર સંત તુલસી દાસજી બિરાજમાન છે, સાથે જ એ જ માળ પર શ્રી રામ લીલા અને કૃષ્ણ લીલા થાય છે. આ મંદિરની આસપાસ ખૂબ જ આહલાદક ઘાસની જાજમ (લોન) અને રંગબેરંગી ફુવારા છે, જે ખૂબ જ મનમોહક લાગે છે. અહીં અન્નકૂટ મહોત્સવ વખતે છપ્પન-ભોગની ઝાંખી ખૂબ જ મનમોહક લાગે છે. આ મંદિરના પ્રથમ માળ પર રામ ચરિત માનસની વિવિધ ભાષાઓમાં દુર્લભ પ્રતોનું પુસ્તકાલય આવેલ છે.
દુર્ગા કુંડ, વારાણસી
thumb|250x250px|દુર્ગા કુંડ, વારાણસી બનારસ ખાતે અસ્સી રોડથી થોડા અંતરે આનંદ બાગ નજીક દુર્ગા કુંડ નામનું સ્થળ છે. અહીં આદ્ય શક્તિ દુર્ગાજીનું મંદિર પણ છે. આ મંદિર અને કુંડનું નિર્માણ ૧૮મી સદીમાં બંગાળની મહારાણીએ કરાવ્યું હતું. આ કુંડ પહેલાં ગંગા નદી ના પ્રવાહ સાથે જોડાયેલ હતો. માનવામાં આવે છે કે અહીં દેવી માતાની મૂર્તિ સ્વયંભૂ પગટ થઈ હતી.
નવરાત્રી, શ્રાવણ અને મંગળવાર અને શનિવારના દિવસોમાં આ મંદિરમાં ભક્તોની ખૂબ ભીડ રહે છે. આ કુંડ નજીક રામ ચરિત માનસના રચયિતા ગોસ્વામી તુલસીદાસજી દ્વારા સ્થાપિત હનુમાનનું સંકટમોચન મંદિર છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વારાણસી શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
માલણીયાદ (તા. હળવદ)
માલણીયાદ (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માલનીયાદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કેરાળા (તા.ગઢડા)
કેરાળા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામિના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સુવિધા ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી પણ ઉપલબ્ધ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે.
માલણીયાદ (તા. હળવદ)
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
કેરાળા (તા.ગઢડા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો
વિક્રમાદિત્ય
વિક્રમાદિત્ય (સંસ્કૃત: विक्रमादित्यः) (ઇ.પૂ. ૧૦૨ થી ઇ.સ. ૧૫) એ પ્રાચિન ભારતના ઉજ્જૈનનો સુપ્રસિદ્ધ સમ્રાટ હતો, જે પોતાના શાણપણ, શૂરવીરતા અને ઉદારતા માટે જાણીતો હતો. તેના પછી "વિક્રમાદિત્ય" ઉપનામ ભારતીય ઇતિહાસમાંના ઘણા રાજાઓએ ધારણ કર્યું હતું, ખાસ કરીને ગુપ્ત રાજા ચંદ્રગુપ્ત બીજાએ અને (લોકલાડીલા ‘હેમુ’ તરીકે જાણીતા) સમ્રાટ હેમ ચંદ્ર વિક્રમાદિત્યએ.
રાજા વિક્રમાદિત્ય નામ એક સંસ્કૃત તત્પુરુષ છે, જે विक्रम એટલે કે 'શૂરવીર/બહાદુર' અને आदित्य એટલે કે 'અદિતીનો પુત્ર'ની સંધિથી બન્યું છે. અદિતીના પુત્રો અથવા આદિત્યોમાં સૌથી પ્રસિદ્ધ એ સૂર્ય એટલે કે સૂર્ય ભગવાન હતા; એટલે વિક્રમાદિત્યનો અર્થ "સૂર્ય સમાન શૂરવીરતા ધરાવનાર" થાય. તે 'વિક્રમ' અને 'વિક્રમાર્ક' તરિકે પણ ઓળખાતો (સંસ્કૃતમાં આર્ક એટલે સૂર્ય).
કારતક સુદ ૮
કારતક સુદ ૮ ને ગુજરાતી માં કારતક સુદ આઠમ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના પહેલા મહિનાનો આઠમો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના આઠમાં મહિનાનો આઠમો દિવસ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:સમય
વિક્રમાદિત્ય
હિંદુ બાળકોમાં વિક્રમ નામ રાખવાનું બહુધા જોવા મળતું ચલણ વિક્રમાદિત્યની અને તેના જીવન વિશેની બે લોકકથાઓની લોકપ્રિયતાને આભારી છે તેમ કહી શકાય.
જૈન સાધુનું વૃત્તાન્ત
thumb|400px|કાલકાચાર્ય અને સાકા રાજા (કાલકાચાર્ય કથા-હસ્તપ્રત), છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વસ્તુ સંગ્રહાલય, મુંબઈ.
રૅકોર્ડના રૂપમાં, આવા રાજાની સંભાવના એક જૈન સાધુ માહેસરા સૂરિ કૃત "કાલકાચાર્ય કથાનક" માં જોવા મળે છે (સંભવતઃ આ લગભગ બારમી સદીના સમયની વાત છે - આ વાર્તા બહુધા પછીની તારીખની છે અને તેનો કાલક્રમ ખોટો છે). કથાનક (અર્થાત્, "વૃત્તાન્ત") એક પ્રસિદ્ધ જૈન સાધુ કાલકાચાર્ય ની વાર્તા કહે છે. તેમાં લખ્યું છે કે એ વખતના ઉજ્જૈનના શકિતશાળી રાજા, ગર્દભિલા એ સરસ્વતી નામની એક સંન્યાસિનીનું અપહરણ કર્યું હતું, કે જે સાધુની બહેન હતી. ગુસ્સે ભરાયેલા સાધુએ સકસ્થાનના સક શાસક, એક શાહી પાસે મદદ માગી. અત્યંત વિષમતાઓ વચ્ચે (પણ ચમત્કારોની મદદથી) સાકા રાજાએ ગર્દભિલાને હરાવ્યો અને તેને બંદી બનાવ્યો. સરસ્વતીને તેના સ્વદેશ પાછી મોકલવામાં આવી. ગર્દભિલાને સુદ્ધાં માફી બક્ષવામાં આવી. પણ હારેલો રાજા જંગલમાં નિર્ગમન કરી ગયો અને ત્યાં એક વાઘે તેને ફાડી ખાધો. જંગલમાં જ ઉછરેલા તેના પુત્ર, વિક્રમાદિત્યે હવે પ્રતિષ્ઠાના થી (અત્યારના મહારાષ્ટ્રમાં) શાસન કરવાનું હતું. પાછળથી, વિક્રમાદિત્યે ઉજ્જૈન પર ચડાઈ કરી અને સાકાઓને બહાર હાંકી કાઢ્યા અને આ ઘટનાના સ્મરણમાં રાખવા માટે તેણે ત્યારથી વિક્રમ સંવત તરીકે ઓળખાનારા નવા યુગની શરૂઆત કરી.
સુપ્રસિદ્ધ વિક્રમાદિત્ય
સુપ્રસિદ્ધ વિક્રમાદિત્ય ભારતમાં સંસ્કૃત અને સ્થાનિક ભાષાઓ એમ બંનેમાં ખૂબ લોકપ્રિય એવું પાત્ર છે. જે પણ ઘટના અથવા સ્થાપત્યની ઐતિહાસિક વિગતો અજાણી હોય તેની સાથે તેનું નામ સગવડતા માટે જોડી દેવામાં આવે છે, અલબત્ત તેની આસપાસ વાર્તાઓનું આખું ચક્ર વિકસ્યું છે. સંસ્કૃતમાં તેમાંની બે સૌથી વધુ જાણીતી વાર્તાઓ છે વેતાલ પંચવીમશાતી અથવા (‘ધ 25 (વાર્તાઓ) ઓફ ધ વેમ્પાયર’- ભૂતની 25 કથાઓ) અને સિંહાસના-દ્વાત્રિમશિકા ("ધ 32 (વાર્તાઓ) ઓફ ધ થ્રોન" - સિંહાસનની 32 કથાઓ).આ બંને કથાઓના વિવિધ સંસ્કરણો સંસ્કૃતમાં અને અન્ય સ્થાનિક ભાષાઓમાં જોવા મળે છે.
ભૂત(વેતાળ)ની વાર્તાઓ એવી પચ્ચીસ વાર્તાઓ છે જેમાં રાજા એક ભૂતને પકડવાનો અને તેને કબજામાં રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે, આ ભૂત એક કોયડો ધરાવતી વાર્તા કહે છે અને રાજા માટે એક પ્રશ્ન મૂકીને તેને પૂરી કરે છે. ખરેખર તો, પહેલાં એક સાધુએ ભૂતને પોતાની પાસે લઈ આવવા માટે રાજાનો સંપર્ક કર્યો હતો, અને તેને કહ્યું હતું કે તેણે એમ એક શબ્દ પણ બોલ્યા વિના કરવું, નહીં તો ભૂત પાછું તેના સ્થાને ઊડીને જશે. હવે રાજા તો જ ચૂપ રહી શકે જો તેને ઉત્તર ખબર ન હોય, એ સિવાય ચૂપ રહે તો તેનું માથું ફાટી જાય. દુર્ભાગ્યે, રાજાને ખબર પડી કે તેને દરેક પ્રશ્નનો જવાબ આવડે છે; અને તેથી છેવટે જયાં સુધી છેલ્લા પ્રશ્ને વિક્રમાદિત્યને મૂંઝવ્યો નહીં ત્યાં સુધી ભૂતને પકડવાનું અને પછી તેના પાછા છટકી જવાનું ચક્ર સતત ચોવીસ વખત ચાલ્યું. આ વાર્તાઓનું એક વૃત્તાન્ત કથા-સરિતસાગરમાં કોતરેલું જોવા મળે છે.
સિંહાસનની વાર્તાઓ વિક્રમાદિત્યના સિંહાસન સાથે જોડાયેલી છે, આ સિંહાસન ખોવાઈ ગયું હતું અને સદીઓ પછી, ધારના પરમાર રાજા, રાજા ભોજ તેને શોધી કાઢે છે. રાજા ભોજ પોતે સુપ્રસિદ્ધ હતો અને વાર્તાઓના આ સંગ્રહમાંની વાર્તાઓ તેના આ સિંહાસન પર બિરાજવાના પ્રયત્નો સાથે સંકળાયેલી છે. આ સિંહાસન 32 મહિલા પૂતળીઓથી શણગારાયેલું હતું, અને આ પૂતળીઓ બોલી શકતી હતી, પૂતળીઓ તેને સિંહાસન પર ચઢવા આહ્વાન આપતી, પણ જો તે તેઓ જે વાર્તા કહે તેમાંના વિક્રમાદિત્ય જેટલું ઉદાર હૃદય ધરાવતો હોય તો જ તે આ સિંહાસન પર ચઢી શકે. આમ એમાં વિક્રમાદિત્યની 32 વાર્તાઓ છે અને દરેક કિસ્સામાં રાજા ભોજ પોતે તેનાથી નિમ્ન છે એમ સ્વીકારે છે. અંતે, તેની નમ્રતાથી પ્રસન્ન થઈને પૂતળીઓ તેને સિંહાસન પર ચઢવા દે છે.
વિક્રમ અને શનિ
શનિના સંદર્ભમાં વિક્રમાદિત્યની વાર્તા મોટા ભાગે કર્ણાટક રાજયના યક્ષાગાનામાં રજૂ કરવામાં આવતી હોય છે. આ વાર્તા મુજબ, વિક્રમ જોરશોરથી નવરાત્રિ ઉજવી રહ્યો હોય છે અને દરરોજ એક ગ્રહ વિશે ચર્ચા-વાદવિવાદ કરે છે. છેલ્લા દિવસે આ વાદવિવાદ શનિ અંગે હતો. બ્રાહ્મણે શનિની શકિતઓ, પૃથ્વી પર ધર્મ જાળવવામાં તેની ભૂમિકા સહિત શનિની મહાનતા વર્ણવી. વિધિમાં બેઠેલા બ્રાહ્મણે એવું પણ ઉમેર્યું કે વિક્રમની કુંડળી પ્રમાણે, તે શનિનો બારમા ઘરમાં પ્રવેશ ધરાવે છે, જે હોવું ખરાબમાં ખરાબ છે. જો કે વિક્રમને આ સમજાવટથી સંતોષ ન થયો; તેને મન શનિ માત્ર મુશ્કેલી સર્જનાર હતો, જેણે તેના પોતાના પિતા (સૂર્ય), ગુરુ (બૃહસ્પતિ)ને મુશ્કેલીમાં મૂકયા હતા. એટલે વિક્રમ કહ્યું કે તેને શનિ તેની પ્રાર્થનાઓને યોગ્ય લાગતો નથી. વિક્રમને તેની શકિતઓનો, વિશેષ કરીને શ્રી દેવીના સંપૂર્ણ આશીર્વાદનો ખૂબ ગર્વ હતો. જયારે તેણે નવરાત્રિની ઉજવણી માટે ભેગા થયેલા ટોળાઓ સમક્ષ શનિને નકારી કાઢ્યો, ત્યારે શનિ ક્રોધે ભરાયો. એક દિવસ વિક્રમે તેની આરાધના કરવી પડશે એમ શનિએ પડકાર ફેંકયો. આટલું કહીને શનિ આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો, વિક્રમે કહ્યું કે એ એક દૈવયોગ છે અને તે કોઈ પણ પડકારને પહોંચી વળવા માટે તમામ આશીર્વાદ ધરાવે છે. વિક્રમે સમગ્ર વાતનો નિષ્કર્ષ આપતાં કહ્યું કે બની શકે કે બ્રાહ્મણે તેની કુંડળી વિશે જે કંઈ કહ્યું તે સાચું હોય; પણ શનિની મહાનતા તેને મન અસ્વીકાર્ય છે. "જે થવાનું હશે તે થશે જ અને જે નહીં થવાનું હોય તે નહીં થાય" એમ કહીને વિક્રમે પોતે શનિનું આહ્વાન સ્વીકારે છે તેવી ઘોષણા કરી.
વિક્રમે છેવટે ધીમે ધીમે એક શહેર સુધી પહોંચ્યો અને એક વૃક્ષ નીચે ભૂખમરાથી પીડાતો બેસી રહ્યો. જે વૃક્ષ નીચે વિક્રમ બેઠો હતો તેની સામે એક દુકાન હતી, આ દુકાનદારને પોતાના પૈસાની અત્યંત ચિંતા રહેતી. જે દિવસથી વિક્રમ પેલા વૃક્ષ નીચે બેઠો, એ દિવસથી દુકાનનું વેચાણ નોંધપાત્ર રીતે વધવા માંડયું. દુકાનદારની લાલચ થઈ આવી કે જો આ માણસ અહીં બહાર જ રહે તો પોતે ખૂબ પૈસા કમાઈ શકે, અને એટલે તેણે વિક્રમને ઘેર બોલવવાનો અને સારું ખાવાનું આપવાનું નક્કી કર્યું. લાંબા-ગાળા સુધી આ રીતે વેચાણમાં વધારો રહ્યા કરે એ આશામાં તેણે પોતાની દીકરીને વિક્રમને પરણવાનું કહ્યું. જમ્યા પછી વિક્રમ કમરામાં સૂતો હતો ત્યારે દુકાનદારની દીકરી કમરામાં પ્રવેશી. ખાટલાની બાજુમાં રહીને તે વિક્રમના જાગવાની રાહ જોવા માંડી. ધીમે ધીમે તેને ઊંઘ આવવા માંડી. તેણે પોતાનાં ઘરેણાં ઉતાર્યા અને તેને પાછળ બતકનું ચિત્ર ધરાવતા ખીલા પર લટકાવ્યાં. પછી તે ઊંઘી ગઈ. જયારે વિક્રમ ઊઠ્યો ત્યારે તેણે જોયું કે ચિત્રમાંની બતક ઘરેણાં ગળી જઈ રહી છે. હજી એને સમજાય કે એણે શું જોયું, તે પહેલાં દુકાનદારની દીકરી પણ જાગી જાય છે અને તરત જ તેનું ધ્યાન ઘરેણાં નહીં હોવા પર જાય છે. તે પોતાના પિતાને બોલાવે છે અને કહે છે કે વિક્રમ ચોર છે.
વિક્રમને તે વિસ્તારના રાજા પાસે લઈ જવામાં આવે છે. રાજા વિક્રમના હાથ અને પગ કાપી નંખાવાનું અને તેને રણમાં છોડી મૂકવાનો હુકમ કરે છે. રણમાં લોહી નીંગળતી સ્થિતિમાં આગળ વધવા માટે વલખાં મારતા વિક્રમને પોતાના પતિના ઘરે પાછી ફરતી એક યુવતી જોવે છે, આ યુવતી પોતાના પિતાના ઘરેથી, ઉજ્જૈનથી પાછી ફરી રહી હોય છે, તેનું ધ્યાન વિક્રમ પર જાય છે અને તે તેને ઓળખે છે. તે એને તેની આ સ્થિતિ વિશે પૂછે છે અને કહે છે કે ઘોડા પર ઊડીને તે અદશ્ય થઈ ગયો ત્યારથી ઉજ્જૈનમાં બધા તેના માટે ચિંતિત છે. આ યુવતી વિક્રમને પોતાના ઘરે રહેવા દેવા માટે સાસરિયાઓને વિનંતી કરે છે અને તેઓ તેને રહેવા દે છે. તેના પરિવાર શ્રમજીવી હતો; વિક્રમ પણ કંઈક કામ માગે છે. તે સૂચવે છે કે પોતે ખેતરમાં બેસશે અને બૂમો પાડશે, જેથી બળદ ગોળ ગોળ ફરે અને ધાન જુદા પડે. આજીવન કોઈના મહેમાન થઈને જીવવા માટે તે તૈયાર નહોતો.
એક દિવસ સાંજે જયારે વિક્રમ હજી કામ કરતો હતો ત્યારે, અચાનક પવનના કારણે દીવો બુઝાઈ જાય છે. તે દીપક રાગ ગાય છે અને દીવો ફરીથી પેટાવી દે છે. તેના આમ કરવાથી સમગ્ર શહેરના બધા જ દીવાઓ પ્રકાશિત થઈ ઊઠે છે - આ શહેરની રાજકુમારીએ શપથ લીધાં હતાં કે જે કોઈ દીપક રાગ ગાઈને દીવાઓ પેટાવશે તેને તે વરશે. સંગીતના સ્રોતના રૂપમાં એક અશકત, વિકલાંગ માણસને જોઈને તેને આશ્ચર્ય થાય છે પણ તે છતાં તે તેને પરણવાનું નક્કી કરે છે. રાજા જયારે વિક્રમને જુએ છે ત્યારે ખૂબ ક્રોધે ભરાય છે, કારણ કે તેમને તે યાદ હોય છે- પહેલાં ચોરીની સજા પામેલો આ માણસ હવે તેમની દીકરીને પરણવાની કોશિશ કરી રહ્યો છે. વિક્રમનું માથું ધડથી જુદું કરી નાખવા માટે તે પોતાની તલવાર બહાર કાઢે છે. આ ક્ષણે, વિક્રમને પ્રતીતિ થાય છે કે આ તમામ બાબતો શનિની શકિતના કારણે તેની સાથે ઘટી રહી છે. જયારે એ મરવાની અણી પર હતો, ત્યારે તે શનિને પ્રાર્થના કરે છે. તે પોતાની ભૂલો સ્વીકારે છે અને પોતે પોતાની શકિતઓ, પદ માટે ગર્વમાં ચૂર હતો તે કબૂલ કરે છે. આ સમયે શનિ પ્રત્યક્ષ આવે છે અને તેને તેનાં રત્નો, હાથ, પગ અને તમામ વસ્તુઓ પાછી આપે છે. વિક્રમ શનિને વિનંતી કરે છે કે તે જે પીડામાંથી પસાર થયો તેવી પીડા તે કોઈ સામાન્ય માનવીને ન આપે. તે કહે છે કે તેના જેવો મજબૂત માણસ આ પીડા ખમી ગયો પણ સામાન્ય માણસ આવી પીડા સહન નહીં કરી શકે. શનિ સહમત થાય છે અને કહે છે કે તે એવું નહીં કરે. વિક્રમને ઓળખ્યા પછી, રાજા તેના સમ્રાટને સમર્પણ કરે છે અને પોતાની દીકરી તેને પરણાવવા માટે રાજીખુશીથી સહમતિ આપે છે. આ જ વખતે, પેલો દુકાનદાર મહેલમાં દોડી આવે છે અને કહે છે કે પેલી ચિત્રમાંની બતકે પોતાના મોઢામાંથી ઘરેણાં પાછાં કાઢી આપ્યાં છે. તે પણ પોતાની દીકરી સમ્રાટને ધરે છે. વિક્રમ ઉજ્જૈન પાછો ફરે છે અને શનિના આશીર્વાદ સાથે એક મહાન સમ્રાટ તરીકે સ્થાપિત થાય છે.
નવ રત્નો અને ઉજ્જૈનનો વિક્રમાદિત્યનો દરબાર
ભારતીય પુરાણોનો દાવો છે કે ધનવન્તરી, ક્ષપણકો, અમરાસિમ્હા, શંકુ, ખટકર્પર, કાલિદાસ, વેતાળભટ્ટ (અથવા વેતાલાભટ્ટા), વારુચિ અને વરાહામિહિરા એ ઉજ્જૈનમાં વિક્રમાદિત્યના દરબારના હિસ્સા હતા. એવું કહેવાય છે કે રાજા આ નામોના આવા નવ માણસો ધરાવતો હતો, જેમને "નવ-રત્નો" (શબ્દશઃ નવ રત્નો) કહેવામાં આવતા હતા.
કાલિદાસ સુપ્રસિદ્ધ સંસ્કૃત રાજકવિ હતો. વરાહમિહિરા એ યુગનો પ્રધાન ભવિષ્યવેત્તા હતો, જેણે વિક્રમાદિત્યના પુત્રનું મૃત્યુ ભાખ્યું હતું. વેતાળભટ્ટ એ માગ બ્રાહ્મણ હતો. તેણે વિક્રમાદિત્યને સોળ શ્વ્લોકોનું "નીતિ-પ્રદીપા"( ,શબ્દશઃ, "આચારનો દીવો") રચી આપ્યું હતું.
विक्रमार्कस्य आस्थाने नवरत्नानि
धन्वन्तरिः क्षपणको मरसिंह शंकू वेताळभट्ट घट कर्पर कालिदासाः। ख्यातो वराह मिहिरो नृपते स्सभायां रत्नानि वै वररुचि र्नव विक्रमस्य।।
ઉગલવાણ (તા. જેસર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જેસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વિક્રમાદિત્ય
નવ રત્નો અને ઉજ્જૈનનો વિક્રમાદિત્યનો દરબાર
ધન્વન્તરિઃ ક્ષપણકો મરસિંહ શંકૂ વેતાળભટ્ટ ઘટ કર્પર કાલિદાસાઃ. ખ્યાતો વરાહ મિહિરો નૃપતે સ્સભાયાં રત્નાનિ વૈ વરરુચિ ર્નવ વિક્રમસ્ય..
વિક્રમ સંવત (વિક્રમ યુગ)
ભારત અને નેપાળમાં વ્યાપ્ત હિંદુ પરંપરામાં, વ્યાપક રીતે વિક્રમ સંવત અથવા વિક્રમના યુગના પ્રાચીન પંચાંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે 56 ઈ.સ.પૂર્વે (56 BCE) સકો પર વિજય મેળવ્યા બાદ મહાન રાજાએ તેની શરૂઆત કરી હતી.
ઉગલવાણ (તા. જેસર)
સંદર્ભ
શ્રેણી:જેસર તાલુકો
વિક્રમાદિત્ય
નોંધ
શ્રેણી:ભારતીય સમ્રાટો શ્રેણી:જૈન સમ્રાટો શ્રેણી:સંસ્કૃત શબ્દો અને શબ્દ-સમૂહો
કાનપુર (તા. જોટાણા)
કાનપુર અથવા કાનપુરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મહેસાણા જિલ્લાના જોટાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જોટાણા તાલુકો શ્રેણી:જોટાણા તાલુકો
LGBT
LGBT શબ્દ ની શરૂઆત ખાસ કરીને લૈંગિક વિવિધતા અને યૌન અભિમુખીકરણ ને દર્શાવવા માટે કરવા માં આવ્યો હતો. કોઈ પણ વ્યક્તિ કે જે વિજાતીય યૌન અભિમૂખી નથી કે એકલિંગી નથી તેનો સમાવેશ આ સમુદાય માં હવે થાય છે, એટલે કે તે માત્ર લેસ્બિયન, ગે, બાઇસેક્સુઅલ અને ટ્રાન્સજેન્ડર પૂરતો જ મર્યાદિત નથી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:LGBT
એસ. ટી. માસિક પાસ યોજના
'''એસ. ટી. માસિક પાસ યોજના''' ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વ્યવહાર નિગમના ઉપક્રમે ચાલુ બસ સેવાનો રોજિંદો લાભ લેતા મુસાફરો માટેની ખાસ યોજના છે. જેમાં ધારકને મુસાફરી ભાડામાં રાહત મળે છે.
આ યોજનાના નિયમાનુસાર બેસવાનું અને ઉતરવાનું સ્થળ ચોક્કસ નક્કી કરી ભાડું અગાઉથી ભરી આ યોજનાનો પાસ લઈ શકાય છે. આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે અલાયદો ખર્ચ આપી પોતાની સહીવાળું ઓળખપત્ર કઢાવવું પડે છે. ઓળખપત્રની મુદત સાત (૭) વર્ષની હોય છે, પણ જો ખરાબ થઈ જાય તો નવું કઢાવવાનું રહે છે. આ ઓળખપત્ર મુસાફરી દરમિયાન તેમ જ પાસ કઢાવતી વખતે સાથે રાખવાનું હોય છે. આ યોજનાનો પાસ માત્ર એક જ વ્યક્તિ વાપરી શકે છે, જેમાં નામ તબદીલ કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા નથી. આ પાસ કઢાવ્યા બાદ એને પાછો પરત કરી રિફંડ મેળવવાની સગવડ નથી.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાત શ્રેણી:સરકારી યોજનાઓ
કતારગામ
કતારગામ એ સુરત શહેરનો એક વિસ્તાર છે અને તે વિશ્વ પ્રસિદ્ધ સુરત હીરા ઉદ્યોગનું યજમાન છે. આજે કતારગામની ગણના સુરત શહેરના શ્રેષ્ઠ વિકસિત વિસ્તારોમાં થાય છે અને હીરા ઉદ્યોગનું ગૌરવ ગણાય છે. આ વિસ્તાર એક ગાઢ કોન્ક્રીટ જંગલ તરીકે પણ જાણીતો છે. કતારગામ ૧૯૭૦ના દશકમાં સ્વતંત્ર પંચાયત હતું, પરંતુ ત્યાર બાદ તેનો સમાવેશ સુરત મહાનગરપાલિકામાં થઇ ગયો. હીરા ઉદ્યોગના વિકાસને કારણે અહીંની વસ્તીમાં ધરખમ વધારો નોંધાયો અને ૨૦૦૮માં અંદાજિત આંકડો સાત લાખને પાર કરી ગયો. અહીંની મોટાભાગની વસ્તી ઉત્તર ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર બાજુની છે, સને ૨૦૦૬માં અમરોલી, છાપરાભાઠા અને કોસાડ નગરપાલિકાઓનાં સમાવેશ બાદ કતારગામ ઝોનલ વિસ્તારનાં કદમાં પણ વધારો થયો.
સંદર્ભો
શ્રેણી:સુરત શહેર શ્રેણી:સુરત શહેર તાલુકો
સાન હોસે, કેલિફોર્નિયા
right|thumb|દક્ષિણ સાન હોસે સાન હોસે અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા રાજ્યમાં આવેલ સાન્તા ક્લારા પરગણાંનું એક શહેર છે. તે લોસ એન્જેલસ અને સાન ડિએગો પછીનું કેલિફોર્નિયાનું ત્રીજા ક્રમનું અને અમેરિકાનું દસમાં ક્રમનું સૌથી મોટું શહેર છે.
શહેરની વસ્તી અંદાજીત ૧૦,૦૦,૦૦૦ વ્યક્તિઓની છે. શહેર ગરમ ભૂમધ્ય વાતાવરણ ધરાવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:અમેરિકા
ઉમાણિયાવદર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
મઢ કિલ્લો
મઢ કિલ્લો (જે વર્સોવા કિલ્લો પણ કહેવાય છે) એ ઉત્તર મુંબઈના મઢ ટાપુ પર આવેલો નાનો કિલ્લો છે. તે પોર્ટુગીઝો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યો હતો અને ફેબ્રુઆરી ૧૭૩૯માં તેમણે તે મરાઠા સામ્રાજ્ય સામેના યુદ્ધમાં ગુમાવ્યો હતો. તે સુરક્ષિત અને મુશ્કેલીથી પહોંચી શકાય તેવો હતો. આ કિલ્લો મલાડથી ૧૫ કિમી આવેલો છે. બેસ્ટના બસ માર્ગ ક્રમાંક ૨૭૧ અથવા વર્સોવાથી હોડી સેવા દ્વારા ત્યાં પહોંચી શકાય છે.
ભૂગોળ
આ કિલ્લો મઢ ગામની નજીક આવેલો છે. તે મઢ બસ સ્ટેન્ડથી લગભગ ૧ કિમીના અંતરે આવેલો છે. ૧૭મી સદીમાં આ કિલ્લો નિરિક્ષણ હેતુથી પોર્ટુગીઝો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યો હતો. તે માર્વેની ખાડી અને કિનારાનો વ્યુહત્તામક દેખાવ આપે છે. તેનો બાહ્ય ભાગ ટકી રહ્યો છે પરંતુ આંતરિક ભાગ કાળગ્રસ્ત થઇ ચૂક્યો છે. હાલમાં તે ભારતીય વાયુસેનાની દેખરેખ નીચે છે, કારણ કે સૈન્યનું હવાઇમથક નજીકમાં આવેલું છે. કિલ્લાની અંદર જવા માટે વાયુસેનાની પરવાનગી લેવી પડે છે. કિલ્લાની આજુ-બાજુ માછીમાર સમુદાયની વસ્તી આવેલી છે.
લોકપ્રિયતા
કેટલીક બોલીવુડની ફિલ્મો જેવી કે લવ કે લિયે કુછ ભી કરેગા અને મનમોહન દેસાઇની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ મર્દ, ઝમાના દિવાના, ખલનાયક, શતરંજ, આપાતકાલ, અબ ઇન્સાફ હોગા, હમ દોંનો (૧૯૯૫) વગેરેનું શૂટિંગ અહીં થયું હતું. લોકપ્રિય ધારાવાહિક ચંદ્રકાંતા અને સી.આઇ.ડી. ના કેટલાંક હપ્તાઓનું શૂટિંગ અહીં થયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મુંબઈ શ્રેણી:મહારાષ્ટ્રના કિલ્લાઓ
વેણપુર (તા. ભિલોડા)
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
કરમટા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
વાઘનગર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામ ના ખેડૂતોને બંધારા માથી પિયત નુ પાણી મળી રહે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
વીરપુર (તા. ભિલોડા)
વીરપુર (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વીરપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
માણેકવાડા (તા. હળવદ)
માણેકવાડા (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માણેકવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
તખ્તસિંહ પરમાર પારિતોષિક
પુરસ્કાર વિજેતા
પરિતોષિક મેળવનારાઓમાં સામેલ છે :
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના પુરસ્કારો
હનુમાન ઘાટ, વારાણસી
thumb|250x250px|હનુમાન ઘાટ સ્થિત દશ-નામી જૂના અખાડા કાશીના ઘાટોમાં હનુમાન ઘાટ ખાસ કરીને સાધુ-મહાત્મા લોકોનો ઘાટ છે. આ ઘાટના ઉપલા ભાગમાં ખૂબ જ પ્રાચીન હનુમાન મંદિર છે. આ મંદિરમાં હનુમાનજી ઉપરાંત રામ દરબાર, નવગ્રહ તેમ જ એક અશ્વ પણ સ્થાપિત છે, જે રામચંદ્રના અશ્વમેઘ વિજયનું પ્રતીક ગણાય છે. હનુમાન મંદિરનાં પ્રાંગણમાં ભગવાન દત્તાત્રેયનું ખૂબ જ ભવ્ય મંદિર છે. મુખ્યત્વે હનુમાન ઘાટ તેમ જ મંદિરની પૂજા-અર્ચના અને વ્યવસ્થા દશનામી જૂના અખાડાને આધીન છે. હનુમાન ઘાટ મહોલ્લા ખાતે મોટાભાગે દક્ષિણ ભારતીયોનાં નિવાસસ્થાન છે. હનુમાન ઘાટ મહોલ્લામાં શૃંગેરી શંકરાચાર્યનું મંદિર છે, જેમાં કુંભ સ્નાન પછી બધા દશનામી અખાડાના સાધુઓ દર્શન કરવા અવશ્ય આવે છે.
શ્રેણી:વારાણસી શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
લક્ષ્મેશ્વર
300px|thumb|લક્ષ્મેશ્વર ખાતે સોમેશ્વર મંદિર લક્ષ્મેશ્વર (ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ) એ દક્ષિણ ભારતમાં આવેલા કર્ણાટક રાજ્યના ગડગ જિલ્લામાં આવેલા શિરહટ્ટી તાલુકામાં આવેલું એક નગર છે. હુબલી શહેરથી આશરે ૫૫ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ આ શહેર કૃષિ-ઉત્પાદનના વ્યાપાર કેન્દ્ર માટે જાણીતું છે.
આ ઐતિહાસિક નગરમાં અનેક મંદિરો આવેલાં છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:કર્ણાટક શ્રેણી:મંદિરો
અદેપુર (તા. મેઘરજ)
અદેપુર (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અદેપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
બરકત વિરાણી
બરકતઅલી ગુલામહુસેન વિરાણી, જેઓ તેમના ઉપનામ બેફામ,  થી જાણીતા છે, ગુજરાતી લેખક અને કવિ હતા. તેઓ તેમની ગઝલ માટે પ્રખ્યાત છે.
જીવન
બરકતઅલીનો જન્મ ૨૫ નવેમ્બર ૧૯૨૩ના રોજ ભાવનગર જિલ્લાના સિહોર નજીક ઘાંઘળી ગામમાં થયો હતો. તેઓ બાળપણથી સાહિત્યમાં રસ ધરાવતા હતા અને ૧૪ વર્ષની વયે તેમણે પ્રથમ ગઝલ લખી હતી. ભાવનગરમાંથી તેમણે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. કિસ્મત કુરેશીએ તેમને કવિતા અંગેની સમજ આપી હતી. ૧૯૪૨માં ભારત છોડો આંદોલનમાં ભાગ લેવા માટે તેમણે મેટ્રિકનો અભ્યાસ પડતો મૂક્યો હતો. શયદાના સૂચન પરથી તેઓ ૧૯૪૫માં મુંબઈ આવ્યા. તેઓ ત્યાં મરીઝને મળ્યા અને પછીથી આકાશવાણી રેડિયોમાં જોડાયા. ૧૯૫૨માં તેમના લગ્ન શયદાની જયેષ્ઠ પુત્રી રુકૈયા સાથે થયા. ૨ જાન્યુઆરી ૧૯૯૪માં મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.
તેઓ ગુજરાતી સિનેમા સાથે સંલગ્ન હતા. તેઓએ ગુજરાતી ચલચિત્ર મંગળફેરા (૧૯૪૯)માં અભિનય કર્યો હતો અને અનેક ફિલ્મો જેવી કે અખંડ સૌભાગ્યવતી (૧૯૬૩), કુળવધુ (૧૯૯૭), જાલમ સંગ જાડેજા, સ્નેહબંધન વગેરે માટે ગીતો લખ્યા હતા.
સર્જન
તેઓ એ માનસર (૧૯૬૦), ઘટા (૧૯૭૦), પ્યાસ, પરબ નામના ગઝલ સંગ્રહો લખ્યા હતા. તેમણે ટૂંકી વાર્તાઓ, નાટકો, રેડિયો નાટકો અને ફિલ્મી ગીતો પણ લખ્યા હતા. ગુજરાતમાં લોકપ્રિય એવા ગીતો 'નયનને બંધ રાખીને', 'થાય સરખામણી તો ઉતરતા છીએ', 'મિલનના દીપક સહુ બુઝાઇ ગયા છીએ' તેમણે લખ્યા હતા. આગ અને અજવાળા (૧૯૫૬) અને જીવતા સૂર તેમના ટૂંકી વાર્તાના સંગ્રહો છે અને રંગસુગંધ ભાગ ૧-૨ (૧૯૬૬) તેમની નવલકથા છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૯૪માં મૃત્યુ
જુનવદર (તા.ગઢડા)
જુનવદર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  બોટાદ જિલ્લાના  ગઢડા (સ્વામિના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સુવિધા ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી પણ ઉપલબ્ધ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો
માનગઢ
માનગઢ (તા. હળવદ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હળવદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માનગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:હળવદ તાલુકો
સુરત બી.આર. ટી. એસ.
'''સુરત બી. આર. ટી. એસ.''' એ ભારતીય શહેર સુરત માટેની સુચિત ઝડપી બસ પરિવહન સેવા છે.
તબક્કો ૧
પહેલા તબક્કામાં બે માર્ગો તૈયાર કરવાનું આયોજન છે.
તબક્કો ૨
બીજા તબક્કામાં સાત માર્ગો તૈયાર કરવાનું આયોજન છે.
પ્રાદેશિક બસથી બી. આર. ટી. એસ.
શ્રેણી:સુરત શહેર શ્રેણી:ગુજરાતમાં પરિવહન‎
કારૈયા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
મહાશ્વેતા દેવી
મહાશ્વેતા દેવી (બંગાળી: মহাশ্বেতা দেবী મોહાશશેતા ડેબી ) (1926માં ઢાકામાં જન્મ થયો હતો, જે હવે બાંગ્લાદેશમાં છે) ભારતીય સામાજિક કાર્યકર્તા અને લેખિકા છે.
જીવનકથા
મહાશ્વેતા દેવીનો જન્મ ઢાકામાં 1926માં, સાહિત્યપ્રેમી માતા-પિતાને ત્યાં હિન્દુ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેણીના પિતા મનીષ ઘટકકાલ્લોલ યુગના જાણીતા કવિ અને નવલકથાકાર હતાં, જેઓ તખલ્લુસ જુબાનાશ્વાનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. તેઓ નામાંકિત ફિલ્મ સર્જક રીત્વિક ઘટકના મોટા ભાઈ પણ હતાં. . મહાશ્વેતાની માતા ધારીત્રી દેવી પણ લેખિકા અને એક સામાજિક કાર્યકર્તા હતાં, જેમના ભાઈઓ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત હતાં, જેમ કે નોંધપાત્ર શિલ્પકાર સાન્ખા ચૌધરી અને ભારતનું ઈકોનોમી અને પોલિટીકલ વિક્લીના સ્થાપક અને સંપાદક સચીન ચૌધરી. તેણીનું પહેલી શાળા ઢાકામાં હતી, પણ ભારતના ભાગલાં પડ્યાં બાદ, તેઓ ભારતમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં સ્થળાંતરીત થયાં. તેણી શાંતિનિકેતનમાં રવિન્દ્રનાથ ટાગોર દ્વારા સ્થાપિત વિશ્વભારતી યુનિવર્સીટીમાં જોડાયા અને અંગ્રેજીમાં બેચલર ઓફ આર્ટસ્ (માનદ્) પૂર્ણ કર્યું અને પછી અંગ્રેજી વિષયમાં માસ્ટર ઓફ આર્ટસ્ કલક્તા યુનિવર્સીટીમાં પૂર્ણ કર્યું. પછીથી તેમણે જાણીતા નાટ્યલેખક બિનોય ભટ્ટાચાર્ય સાથે લગ્ન કર્યાં, જેઓ ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક આઈપીટીએ (IPTA) સાથે જોડાયેલાં હતાં.
કારકિર્દી
1964માં તેણીએ બીજોયગઢ કોલેજ (કલકત્તા યુનિવર્સટી તંત્ર સાથે જોડાયેલી માન્ય કોલેજ)માં શિક્ષણ આપવાનું શરૂ કર્યું. તે દિવસોમાં, બીજોયગઢ કોલેજ વ્યવસાયી મહિલા વિદ્યાર્થીઓ માટેની સંસ્થા હતી. ઉપરાંત તે સમયગાળા દરમિયાન, તેણી પત્રકાર અને સર્જનાત્મક લેખિકા તરીકે પણ કાર્યરત હતાં. તાજેતરમાં, તેણી તેમના પશ્ચિમ બંગાળના આદીવાસી સમુદાય લોધાસ  અને શાબાર્સ ની મહિલા અને દલિતો અંગેના અભ્યાસથી વધુ જાણીતા બન્યાં છે. તેણી સક્રિય કાર્યકર પણ છે જે બિહાર, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢમાં આદિવાસી લોકોના સંઘર્ષો માટે સમર્પિત છે. તેણીના ઝીણવટભર્યા બંગાળી નવલકથામાં, તેણી મોટાભાગે આદિવાસી અને અસ્પૃશ્ય લોકો પર બળવાન, અધિકૃત ઉચ્ચ જ્ઞાતિના જમીનમાલિકો, ધીરનાર અને લાંચીયા સરકારી અધિકારીઓના પાશવી દમનને શબ્દો દ્વારા રજૂ કરે છે. તેણીએ તેણીના પ્રેરણાના સ્રોત વિશે પણ લખ્યું છેઃ
"હું હંમેશા માનું છું કે સામાન્ય લોકો દ્વારા વાસ્તવિક ઇતિહાસ સર્જાયો છે. મારો સતત પરંપરાગત માન્યતાઓ, લોકગીતો, માન્યતાઓ અને દંતકથાઓના વિવિધ સ્વરૂપમાં ભેટો થાય છે, જે પેઢીઓ સુધી સામાન્ય લોકો દ્વારા સામે આવે છે.... મારા લખાણનું કારણ અને પ્રેરણાસ્રોત એવા લોકો છે, જેઓનું શોષણ થાય છે અને તેમનો ઉપયોગ થાય છે, અને હજી પણ તેઓ હાર માન્યા નથી.   મારા માટે, લખાણ માટેનો અંત વિનાનો અંશ આ અદ્ભૂત, ઉમદા, પીડીત માનવીઓ છે.   એક વખત જ્યારે હું તેમને ઓળખું છું ત્યારે મારા લખાણની કાચી સામગ્રી મારે બીજે ઠેકાણે શા માટે શોધવી જોઈએ? ઘણી વખતે મને એવું લાગે છે કે મારું લખાણ ખરેખર તેઓની કરણી છે."
ફ્રેન્કફર્ટ પુસ્તક મેળો 2006 ખાતે, જ્યાં પુસ્તક મેળા માટે બીજી વખત મહેમાન દેશ હોય એવો ભારત દેશ પ્રથમ હતો, તેણીએ અત્યંત જુસ્સાદાર ઉદ્ઘાટન ભાષણ તૈયાર કર્યું, જેમાં રાજ કપૂરનું પ્રખ્યાત ફિલ્મ ગીતમાંથી તેણીએ શબ્દો લેતાં શ્રોતાઓના આંખમાં આંસુ લાવી દીધાઃ
"આ સાચો સમય છે જ્યાં, જૂતા જાપાની, પટલૂન ઈંગ્લીશતાની, ટોપી રૂસી પણ હૃદય.... હૃદય હંમેશા હિન્દુસ્તાની છે... મારો દેશ, ચીથરેહાલ, અભિમાન, સુંદર, ગરમ, ભેજવાળો, ઠંડો, રેતાળ, ઝળહળતો ભારત. મારો દેશ."
તાજેતરની સક્રિય પ્રવૃત્તિ
તાજેતરમાં મહાશ્વેતા દેવી, તેણીના કાયમી વસવાય ધરાવતાં રાજ્યમાં, પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની ઔદ્યોગિક નીતિ વિરુદ્ધ આંદોલમમાં આગેવાની ધરાવે છે. ખાસ કરીને, સરકાર દ્વારા ફળદ્રુપ ખેતીલાયક જમીનનો મોટો પ્રદેશ જપ્ત કરે છે અને ખાલસા જમીનો ઔદ્યોગિક વસાહતોને સાવ નાખી દેવા જેવી કિંમતે આપે છે, તે બાબતે તેણીએ મોટા પાયે આંદોલન છેડ્યું છે અને તેને વખોડે છે. તેણીએ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના શાંતિનેકેતનના વ્યાપારીકરણની નીતિ સાથે જોડાણ કર્યું છે, જ્યાં તેણીએ તેણીના નિર્માણાત્મક વર્ષો ગાળા હતાં. વિવાદાસ્પદ નીતિ અને ખાસ કરીને તેનું અમલીકરણ સિન્ગુર અને નાન્દીગ્રામ થતું અટકાવવાના વિરોધમાં તેણીની દોરવણીના પરિણામ રૂપે મોટી સંખ્યામાં બૌદ્ધિકો, કલાકારો, લેખકો અને થિયેટરના કાર્યકરો જોડાયા છે.
તાજેતરમાં તેણીએ ગુજરાતમાં પાયાનાસ્તરથી થઈ રહેલાં વિકાસની પ્રશંસા કરી અને પશ્ચિમ બંગાળની સરકારની ટીકા એવું કહીને કરી કે 30 વર્ષોથી પસાર થઈ ગયા બાદ રાજ્યમાં શાસકે "અત્યંત ઓછું" હાંસિલ કર્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૧૬માં મૃત્યુ
જોધપુર નદી (તા. મોરબી)
જોધપુર નદી (તા. મોરબી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોરબી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જોધપુર નદી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
છોડવડી
પરબ સ્થાનક નુ ચૈતન્ય જાગ્રત કરનાર સંત શ્રી દેવીદાસ બાપુ નુ સંત જીવન પહેલા નુ નામ શ્રી દેવાભગત હતુ. માનવ સેવા ની શરુઆત તેમણે છોડવડી ગામ થી કરી હતી.છોડવડી ગામ ને તેમણે પાણીની સેવા કરતા શીખવ્યુ છે.
જીવાપર ચકમપર (તા. મોરબી)
જીવાપર ચકમપર (તા. મોરબી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોરબી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જીવાપર ચકમપર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય સિરેમિક ઉદ્યોગ, ખેતી તેમજ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત ગામનાં ઘણા લોકો આસપાસમાં નોકરી કરવા પણ જાય છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજી ના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, તેમ જ દૂધની ડેરી, પોસ્ટ ઓફિસ, જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. જળ સ્ત્રોત તરિકે અહીં નર્મદા નહેર, ૨ તળાવ, ઘોડાધ્રોઇ નદી છે.
વાવ
વાવ (Stepwell, હિંદી: बावड़ी, बावली) એ કૂવાનો જ એક પ્રકાર છે, જેમાં કૂવો પગથિયાં સાથે જોડવામાં આવેલો હોય છે, અથવા તો બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો કૂવામાંનાં પાણી સુધી પગથિયાં દ્વારા પહોંચી શકાય તેવો કૂવો. વાવ મોટે ભાગે પરિસરમાં બાંધેલી અને સુરક્ષિત હોય છે તથા મહદંશે જોવા મળતી વાવો શિલ્પકલાનાં ઉત્કૃષ્ટ નમુનાઓ છે, જેમાં સુંદર કોતરણી કરેલી હોય છે. અમુક વાવો એવી પણ છે જેમાં એવી ગોઠવણ કરેલી હોય છે કે બળદની સહાયથી ચક્ર વડે કૂવામાંથી પાણી ખેંચીને પહેલા કે બીજા માળ સુધી પહોંચાડે.
જીવાપર ચકમપર (તા. મોરબી)
મોરબીથી જેતપર ગામ તરફ જતાં રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૩૨૧ પર રંગપરથી વડી જવાનું એટલે ૬ કિ.મી.નો રસ્તો થાય. આ ગામની બાજુમાં પાવડીયારિ માતાજીનું પ્રખ્યાત મંદિર આવેલું છે, જે ધાર્મિક સ્થળની સાથે સાથે જે ફરવા લાયક સ્થળ પણ છે.
શ્રેણી:મોરબી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વાવ
સામાન્ય રીતે પશ્ચિમ ભારતમાં વાવ ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત અન્ય વધુ ઊંડાઇએ તેમજ એક સ્થળે થી બીજા સ્થળે પહોંચવા માટે નું અંતર વધારે હોય, જ્યાં પીવા લાયક પાણી ઓછું મળતું હોય એવા શુષ્ક વિસ્તારોમાં જેમાં પાકિસ્તાનનો પણ સમાવેશ થાય છે, ત્યાં પણ વાવ બંધાયેલી જોવા મળે છે. વાવનું બાંધકામ આમ તો પાણીનો સરળતાથી ઉપયોગ કરવા માટે જ કરવામાં આવતું હતું, તેમ છતાં કેટલીક જગ્યાઓ પર આ બાંધકામ વેળા આ વાવ મહત્વપૂર્ણ સ્થાપત્ય બને અને વ્યક્તિ કે રાજ્યની ઓળખ બની રહે તે હેતુથી કરવામાં આવતું હતું.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:સ્થાપત્ય
બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની
ઇતીહાસ
ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની (ઇઆઈસી) એ એક અંગ્રેજી અને પાછળથી બ્રિટીશ સંયુક્ત-સ્ટોક કંપની હતી જેની સ્થાપના 1600 માં કરવામાં આવી હતી. તેની શરૂઆત હિંદ મહાસાગરના ક્ષેત્રમાં વેપાર કરવા માટે થઈ હતી.
આ કંપનીને માનનીય ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની, ઇસ્ટ ઇન્ડિયા ટ્રેડિંગ કંપની, ઇંગ્લિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અથવા બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કંપનીએ ભારતમાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્યની શરૂઆત પર પણ શાસન કર્યું હતું.
આખરે કંપની લશ્કરી શક્તિનો ઉપયોગ કરીને અને વહીવટી કાર્યો ધારણ કરીને ભારતના વિશાળ વિસ્તારો પર શાસન કરવા આવી. ભારતમાં કંપનીના શાસનની અસરકારક રીતે 1757 માં પ્લાસીની લડાઇ પછી શરૂઆત થઈ અને 1858 સુધી ચાલ્યો ત્યારે ભારત સરકારના અધિનિયમ ૧ 185 1858 ના પગલે બ્રિટીશ ક્રાઉન નવા બ્રિટિશ રાજના રૂપમાં ભારતનો સીધો અંકુશ સ્વીકારશે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
ઇસ્મત ચુગતાઇ (૨૧ ઓગસ્ટ ૧૯૧૫- ૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૯૧) એક ભારતીય ઉર્દૂ નવલકથાકાર, ટૂંકી વાર્તા લેખક, ઉદારમતવાદી માનવતાવાદી અને ફિલ્મ નિર્માતા હતા. ૧૯૩૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં, તેમણે સ્ત્રીઓની લૈંગિકતા અને સ્ત્રીત્વ, માર્ક્સવાદી દ્રષ્ટિકોણથી મધ્યમ વર્ગની નમ્રતા અને વર્ગ સંઘર્ષ સહિતના વિષયો પર વિસ્તૃત લખ્યું હતું. સાહિત્યિક વાસ્તવવાદની લાક્ષણિકતા ધરાવતી શૈલી સાથે ચુગતાઈએ વીસમી સદીના ઉર્દૂ સાહિત્યમાં એક મહત્ત્વના અવાજ તરીકે પોતાની જાતને પ્રસ્થાપિત કરી હતી. તેમને ૧૯૭૬માં ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન અને કારકિર્દીની શરૂઆત (૧૯૧૫-૪૧)
ઇસ્મત ચુગતાઇનો જન્મ ૨૧ ઓગસ્ટ ૧૯૧૫ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના બદાયૂંમાં નુસરત ખાનમ અને મિર્ઝા કાસીમ બેગ ચુગતાઇને ત્યાં થયો હતો. તેઓ છ ભાઈઓ અને ચાર બહેનો સાથેના માતાપિતાના દસ બાળકોમાં નવમાં ક્રમે હતા. ચુગતાઈના પિતા સનદી અધિકારી હોવાથી આ પરિવાર અવારનવાર સ્થળાંતર કરતો હતો; તેમણે પોતાનું બાળપણ જોધપુર, આગ્રા અને અલીગઢ સહિતના શહેરોમાં વિતાવ્યું હતું. તેઓ નાના હતા ત્યારે જ તેમની બહેનોના લગ્ન થઈ ગયા હોવાથી મોટે ભાગે તો તે તેમના ભાઈઓની સંગતમાં જ રહ્યા હતા. ચુગતાઇએ તેમના ભાઈઓના પ્રભાવને એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ તરીકે વર્ણવ્યું હતું જેણે તેમના રચનાત્મક વર્ષોમાં તેમના વ્યક્તિત્વને પ્રભાવિત કર્યું હતું. તેમણે પોતાના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા ભાઈ મિર્ઝા અઝીમ બેગ ચુગતાઈ (નવલકથાકાર)ને એક માર્ગદર્શક તરીકે માનતા હતા. ચુગતાઇના પિતા ભારતીય સનદી સેવામાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ આખરે આ પરિવાર આગ્રામાં સ્થાયી થયો હતો.
ચુગતાઈએ તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીની મહિલા કોલેજમાંથી મેળવ્યું હતું અને ઇસાબેલા થોબર્ન કોલેજમાંથી ૧૯૪૦ માં સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. તેમના પરિવારના સખત વિરોધ છતાં, તેમણે પછીના વર્ષે અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાંથી બેચલર ઓફ એજ્યુકેશનની ડિગ્રી પૂર્ણ કરી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન ચુગતાઇ પ્રોગ્રેસિવ રાઇટર્સ એસોસિયેશન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા, તેમણે ૧૯૩૬માં એસોશિએશની પ્રથમ બેઠકમાં હાજરી આપી હતી, જ્યાં તેઓ આ ચળવળ સાથે સંકળાયેલા અગ્રણી મહિલા લેખકોમાંના એક રશીદ જહાંને મળ્યા હતા, જેમને પાછળથી ચુગતાઇને "વાસ્તવિક, પડકારજનક સ્ત્રી પાત્રો" લખવા માટે પ્રેરિત કરવા માટે શ્રેય આપવામાં આવ્યો હતો. ચુગતાઈએ તે જ સમયે ખાનગીમાં લખવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ ઘણા સમય પછી સુધી તેમણે તેમના લેખનકાર્ય માટે પ્રકાશનનો વિચાર કર્યો ન હતો.
પ્રગતિશીલ લેખકોની ચળવળ સાથે ચુગતાઈના સતત જોડાણની તેમની લેખન શૈલી પર નોંધપાત્ર અસર પડી હતી; જહાં, સજ્જાદ ઝહીર, સાહિબઝાદા મહમદઝફ્ફર અને અહમદ અલી સહિતના જૂથના સભ્યો દ્વારા ઉર્દૂમાં લખાયેલી ટૂંકી વાર્તાઓનું સંકલન અંગારેએ તેમના પર ખાસ પ્રભાવ પાડ્યો હતો. તેમના લેખનશૈલી પરની પ્રારંભિક અસરોમાં વિલિયમ સિડની પોર્ટર, જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શો અને એન્ટોન ચેખોવ જેવા લેખકોનો સમાવેશ થાય છે. ચુગતાઇના બે પ્રારંભિક ટૂંકી વાર્તાઓના સંગ્રહો કલિયાં અને ચોટે અનુક્રમે ૧૯૪૧ અને ૧૯૪૨માં પ્રકાશિત થયા હતા.
ગે
ગે એ એવો શબ્દ છે જે મુખ્યત્વે સમલૈંગિક વ્યક્તિ (અથવા હોમોસેક્સ્યુઅલ), ખાસ કરીને પુરુષ માટે વપરાય છે. મૂળ રીતે આ શબ્દનો ઉપયોગ "નચિંત", "ખુશખુશાલ" અથવા "તેજસ્વી અને શોખીન"  અર્થ માટે થાય છે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
પ્રારંભિક જીવન અને કારકિર્દીની શરૂઆત (૧૯૧૫-૪૧)
ચુગતાઇની પ્રથમ નવલકથા જિદ્દી, જે તેમણે તેમના વીસીના દાયકાની શરૂઆતમાં લખી હતી, તે સૌ પ્રથમ ૧૯૪૧માં પ્રકાશિત થઈ હતી. આ પુસ્તકમાં એક ધનાઢ્ય ઘરમાં ઘરેલુ મદદનું કામ કરતી એક મહિલા અને તેના માલિકના પુત્ર વચ્ચેના પ્રેમસંબંધની વાત કરવામાં આવી છે. ચુગતાઈએ પાછળથી રોમેન્ટિક નવલકથાકાર હિજાબ ઇમ્તિયાઝ અલીની કૃતિઓ સાથે નવલકથાના વિષયો અને શૈલીની સમાનતાની ચર્ચા કરી હતી, અને તેમને અન્ય પ્રારંભિક પ્રભાવ તરીકે ટાંક્યા હતા. સમીક્ષકોએ નવલકથાને તેના 'સંમોહક ગદ્ય' અને નવીન વિષયવસ્તુ કે જેમાં સ્ત્રીઓ પુરુષોને બદલે અન્ય મહિલાઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલી બેડીઓમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરે છે એવી દુનિયાની ઝાંખી કરાવવા માટે કૃતિની પ્રશંસા કરી હતી. પાછળથી ઝિદ્દીનું અંગ્રેજીમાં વાઇલ્ડ એટ હાર્ટ તરીકે ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯૪૮માં તે જ નામની ફિચર ફિલ્મમાં રૂપાંતરણ થયું હતું.
રત્ના પાઠક
રત્ના પાઠક શાહ એક ભારતીય ફિલ્મી અને ટેલિવિઝન અભિનેત્રી છે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
ફિલ્મક્ષેત્ર અને સફળતા (૧૯૪૨–૧૯૬૦)
શિક્ષણમાં સ્નાતક પદવી મેળવ્યા બાદ ચુગતાઈએ અલીગઢ સ્થિત એક કન્યા શાળાની મુખ્યાઅચાર્યના પદ માટે સફળતાપૂર્વક અરજી કરી હતી. ત્યાં તેઓ અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાં માસ્ટર ડિગ્રી કરી રહેલા શહીદ લતીફને મળ્યા હતા. ચુગતાઈએ અલીગઢમાં તેમના રોકાણ દરમિયાન વિવિધ પ્રકાશનો માટે લખવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. ગેંદા અને ખિદમતગર જેવી ટૂંકી વાર્તાઓ અને ઇન્તિખાબ નાટક દ્વારા તેમને સફળતા મળી હતી, જે તમામ તે સમયગાળા દરમિયાન પ્રકાશિત થયા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ૧૯૪૨ માં બોમ્બે ગયા અને શાળાઓના નિરીક્ષક તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. એ જ વર્ષના ઉત્તરાર્ધમાં એમણે બોલીવૂડમાં સંવાદ લેખક તરીકે કામ કરી રહેલા લતીફ સાથે એક ખાનગી સમારંભમાં લગ્ન કર્યા હતા. ખ્વાજા અહમદ અબ્બાસ આ સમારંભના કાનૂની સાક્ષી હતા.
રત્ના પાઠક
આરંભિક જીવન
તેમનાં પ્રખ્યાત અભિનેતા નસીરુદ્દીન શાહ સાથે લગ્ન થયા. તેઓ બલદેવ અને દીના પાઠકની દીકરી છે અને અભિનેત્રી સુપ્રિયા પાઠક તેમની બહેન છે. રત્ના પાઠકના શિક્ષણનો આરંભ જે. બી. વચ્છા હાઇસ્કૂલ ખાતે થયો હતો, તેમણે પછી નેશનલ સ્કૂલ ઑફ ડ્રામા, દિલ્હીથી અભિનેત્રી તરીકે તાલીમ લીધી હતી.
ગે
આ શબ્દ નો ઉપયોગ 19 મી સદી થી થાય છે, પણ તેનો ઉપયોગ ધીરે ધીરે 20 મી સદી ના મધ્ય માં વધવા લાગ્યો હતો. 20 મી સદી ના અંત સુધી માં મોટા ભાગ ના LGBT સમુદાયો દ્વારા આ શબ્દ ને સમલૈગીકતા દર્શાવવા માટે સ્વીકારવા માં આવ્યો હતો.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
ફિલ્મક્ષેત્ર અને સફળતા (૧૯૪૨–૧૯૬૦)
ચુગતાઈએ તેમની ટૂંકી વાર્તા લિહાફ માટે વ્યાપક ધ્યાન ખેંચ્યું હતું, જે લાહોર સ્થિત સાહિત્યિક સામયિક અદાબ-એ-લતીફના ૧૯૪૨ના અંકમાં પ્રકાશિત થઈ હતી. ચુગતાઇની અર્ધ-આત્મકથાત્મક નવલકથા ટૅઢી લકીર ૧૯૪૩માં પ્રકાશિત થઇ હતી. લગ્ન પછીના વર્ષોમાં લતીફના આગ્રહને કારણે ચુગતાઇએ હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તેમણે ૧૯૪૦ના દાયકાના અંતમાં પટકથા લખવાનું શરૂ કર્યું અને લતીફની ફિલ્મ ઝિદ્દીથી પટકથા લેખક તરીકેની શરૂઆત કરી હતી. કામિની કૌશલ, પ્રાણ અને દેવ આનંદને મુખ્ય ભૂમિકામાં ચમકાવતી ઝિદ્દી ૧૯૪૮ની સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક હીટ સાબિત થઈ હતી. તે ૧૯૪૧ની નામાંકિત ટૂંકી વાર્તા પર આધારિત હતી; ચુગતાઇએ ફિલ્મ નિર્માણ માટે પટકથાના રૂપમાં કથા ફરીથી લખી હતી. ત્યારબાદ તેમણે કામીની કૌશલ અને દિલીપ કુમાર અભિનીત ૧૯૫૦માં આવેલી ફિલ્મ આરઝૂ માટે સંવાદ અને પટકથા લખી હતી. ચુગતાઈએ ૧૯૫૩માં આવેલી ફિલ્મ ફરેબ દ્વારા દિગ્દર્શન તરફ પોતાની કારકિર્દીનો વિસ્તાર કર્યો હતો, જેમાં અમર, માયા દાસ, કિશોર કુમાર, લલિતા પવાર અને ઝોહરા સહગલ જેવા કલાકારોએ અભિનય આપ્યો હતો. પોતાની એક ટૂંકી વાર્તા પર આધારિત પટકથા ફરીથી લખ્યા બાદ ચુગતાઈએ લતીફ સાથે મળીને આ ફિલ્મનું સહ-દિગ્દર્શન કર્યું હતું. રિલીઝ થયા બાદ, આરઝૂ અને ફરેબ બંનેએ પ્રેક્ષકોનો સકારાત્મક પ્રતિસાદ મેળવ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર સારું પ્રદર્શન કર્યું હતું.
રત્ના પાઠક
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ
ગે
ઝાંખી
thumb| 1857 માં મેગેઝિનના કાર્ટૂન "ગે" નો ઉપયોગ વેશ્યા હોવાના બોલચાલની [[પર્યાયોક્તિ|સૌમ્યોક્તિ તરીકે રજૂ કરે છે. એક સ્ત્રી બીજાને કહે છે, "તમે ક્યાં સુધી ગે છો?" |alt=]] ગે શબ્દ બારમી સદી ની જૂની ફ્રેન્ચ ભાષા ના ક્રિયાપદ gai માં થી ઉતરી આવ્યો છે, જે જર્મની ની ભાષા માં પણ ઉતરી આવ્યો હતો. અંગ્રેજી ભાષા માં આ શબ્દનો મૂળ ઉપયોગ "ખુશખુશાલ" એમ દર્શાવવા માટે થાય છે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
ફિલ્મક્ષેત્ર અને સફળતા (૧૯૪૨–૧૯૬૦)
ચુગતાઈનું ફિલ્મો સાથેનું જોડાણ ત્યારે મજબૂત થયું જ્યારે તેમણે અને લતીફે પ્રોડક્શન કંપની ફિલ્મીનાની સહ-સ્થાપના કરી. ફિલ્મ નિર્માતા તરીકેનો તેમનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ ૧૯૫૮માં રજૂ થયેલી ફિલ્મ સોને કી ચિડિયા હતો, ફિલ્મની કથા તેમણે જ લખી હતી અને સહ-નિર્માણ કર્યું હતું. નૂતન અને તલત મહમૂદને મુખ્ય ભૂમિકામાં ચમકાવતી આ ફિલ્મમાં એક બાળ કલાકારની કથા હતી, જેની સાથે તેની કારકિર્દી દરમિયાન દુર્વ્યવહાર અને શોષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મને પ્રેક્ષકોએ ખૂબ જ પસંદ કરી હતી અને આ સફળતાનો સીધો જ લાભ ચુગતાઇની લોકપ્રિયતામાં થયો હતો, જેની નોંધ લેખક અને વિવેચક શમ્સ કંવલે લીધી હતી. સોને કી ચિડિયાફિલ્મને "ભારતીય સિનેમામાં માથાભારે સમય" અને ફિલ્મ ઉદ્યોગના "ગ્લેમર પાછળની ગંદકી" દર્શાવવા માટે નોંધપાત્ર નિર્માણ તરીકે વર્ણવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મમાં પોતાના અભિનય માટે સારો પ્રતિસાદ મેળવનાર નૂતને પોતે પણ તેને પોતાના મનપસંદ અભિનયમાંનો એક ગણાવ્યો હતો. ૧૯૫૮માં પણ ચુગતાઇએ મહમૂદ-શ્યામા સ્ટારર લાલારુખનું નિર્માણ કર્યું હતું.
ગે
સમલૈંગિકતા
right|thumb| સપ્તરંગી ધ્વજ એ ગે ગૌરવનું પ્રતીક છે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
ફિલ્મક્ષેત્ર અને સફળતા (૧૯૪૨–૧૯૬૦)
ચુગતાઈએ ફિલ્મ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા હોવા છતાં તે સમય દરમિયાન ટૂંકી વાર્તાઓ લખવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. ૧૯૫૨માં તેમનો ટૂંકી વાર્તાઓનો ચોથો સંગ્રહ ચુઇ મુઇ (ટચ-મી-નોટ) પ્રકાશિત થયો હતો, જેને ઉત્સાહપૂર્ણ પ્રતિસાદ મળ્યો હતો. રફાય મહમૂદે ૨૦૧૪ના તંત્રીલેખમાં એકવીસમી સદીમાં આ વાર્તાઓની પ્રાસંગિકતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. નસીરુદ્દીન શાહે એક સ્મારક શ્રેણી ઇસ્મત આપા કે નામના ભાગરૂપે ચુઇ મુઇનું નાટ્ય રૂપાંતરણ રજૂ કર્યું હતું, જેમાં તેમની પુત્રી હીબા શાહે મુખ્ય પાત્ર ભજવ્યું હતું.
ગે
જાતીય અભિગમ, ઓળખ, વર્તન
ધ અમેરિકન સાયકોલોજિકલ એસોસિએશન જાતીય અભિગમને "એક પુરુષ, સ્ત્રી અથવા બંને જાતિઓ પ્રત્યે ભાવનાત્મક, રોમેન્ટિક, અને / અથવા જાતીય આકર્ષણની એક સતત પેટર્ન" તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે, જેમાં "સમાન જાતિ માટે સતત આકર્ષણથી લઈને અન્ય સેક્સથી લઈને વિશિષ્ટ આકર્ષણ સુધી" સમાવેશ થાય છે.
ઇસ્મત ચુગતાઈ
નવલકથા લેખનમાં સફળતા (૧૯૬૧-૯૦)
૧૯૬૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં ચુગતાઈએ કુલ આઠ નવલકથાઓ લખી હતી, જેમાંની પ્રથમ નવલકથા માસૂમા (નિર્દોષ છોકરી) હતી, જે ૧૯૬૨માં પ્રકાશિત થઈ હતી. આ કથા એક યુવાન અભિનેત્રી નિલોફરના જીવનને દર્શાવવામાં આવ્યું છે, જેને એકવાર તેના પિતા તેને છોડી દે તે પછી તેના પરિવારને ટકાવી રાખવા માટે કોલ ગર્લ તરીકે કામ કરવાની ફરજ પડે છે. ૧૯૫૦ના દાયકાના બોમ્બેમાં આકાર પામતી આ નવલકથા જાતીય શોષણ અને સામાજિક અને આર્થિક અન્યાયના વિષયો પર આધારિત છે. તેમની પછીની કૃતિ, ૧૯૬૬માં પ્રકાશિત નવલકથા સૌદાઇ (વળગાડ) હતી જે ૧૯૫૧માં આવેલી ફિલ્મ બુઝદિલની પટકથા પર આધારિત હતી, જેનું તેમણે લતીફ સાથે સહ-લેખન કર્યું હતું.
ગે
જાતીય અભિગમ, ઓળખ, વર્તન
જાતીય લૈંગિકતાને "ત્રણ કેટેગરીના સંદર્ભમાં પણ ચર્ચા કરી શકાય છે: વિષમલિંગી (અન્ય લિંગના સભ્યો પ્રત્યે લાગણીશીલ, રોમેન્ટિક અથવા લૈંગિક આકર્ષણ ધરાવવું), સમલિંગી / ગે/ લેસ્બિયન (કોઈના પોતાના લિંગ ના સભ્યો પ્રત્યે લાગણીશીલ, રોમેન્ટિક અથવા લૈંગિક આકર્ષણ ધરાવવું), અને ઉભયલિંગી (પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંને માટે લાગણીશીલ, રોમેન્ટિક અથવા લૈંગિક આકર્ષણ ધરાવવું). "
ઇસ્મત ચુગતાઈ
નવલકથા લેખનમાં સફળતા (૧૯૬૧-૯૦)
માસૂમા અને સૌદાઇ બંનેના ઉષ્માભર્યા આવકાર બાદ, ચુગતાઇને તેમની પાંચમી નવલકથા દિલ કી દુનિયા માટે નોંધપાત્ર પ્રશંસા મળી હતી. નવલકથાની સમીક્ષા કરતા વિવેચકોએ તેને ચુગતાઈના સર્જનાત્મક કાર્યોમાં ટેઢી લકીર પછી બીજા સ્થાને મૂકી છે. આ નવલકથા ઉત્તર પ્રદેશના રૂઢીચુસ્ત મુસ્લિમ પરિવારમાં રહેતી મહિલાઓના વૈવિધ્યસભર જૂથના જીવનને દર્શાવે છે. ટેઢી લકીરની જેમ જ દિલ કી દુનિયા પણ આત્મકથનાત્મક સ્વરૂપની છે, આ નવલકથામાં ચુગતાઇએ ઉત્તર પ્રદેશના બહરાઇચમાં વીતેવેલા પોતાના બાળપણની અસર જોવા મળે છે. આ બંનેની સરખામણી કરતાં હુસૈન કહે છે, "જો ટેઢી લકીર મને તેની બોલ્ડનેસ, રેન્જ અને એક મોટી નવલકથા તરીકેની તેની વિશ્વસનીયતાથી પ્રભાવિત કર્યો હોય, તો દિલ કી દુનિયાનો પ્રભાવ કાયમ માટે મારી સાથે રહેશે, અને મને મારી પોતાની વાર્તાઓમાં તેના વિષયગત અને શૈલીગત પડઘા જોવા મળશે."
ગે
સંદર્ભ
શ્રેણી:Pages containing links to subscription-only content શ્રેણી:LGBT
ઇસ્મત ચુગતાઈ
નવલકથા લેખનમાં સફળતા (૧૯૬૧-૯૦)
૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં ચુગતાઈએ અજીબ આદમી અને જંગલી કબૂતર નામની બે નવલકથાઓ લખી હતી, જેમાં હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગ વિશેના તેમના અનુભવનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. જંગલી કબૂતર, જે પ્રથમ વખત ૧૯૭૦ માં પ્રકાશિત થઈ હતી, તે એક અભિનેત્રીના જીવન પર આધારિત હતી અને તે સમયે બનેલી વાસ્તવિક જીવનની ઘટનાઓથી આંશિક રીતે પ્રેરિત હતી. ચુગતાઈના પૌત્ર, ફિલ્મ નિર્માતા એજાઝ ખાને ૨૦૧૫ માં મુંબઈ મિરરને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં વાર્તા પર આધારિત ફીચર ફિલ્મ બનાવવામાં રસ દર્શાવ્યો હતો: તેમણે મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, "હું તેની એક વાર્તા બનાવવા માંગું છું, જંગલી કબૂતરે [એક વાર્તા તરીકે] હંમેશાં મને આકર્ષિત કર્યો છે."
અજીબ આદમી એ જ રીતે ધરમ દેવના જીવન પર આધારિત છે, જે બોલિવૂડના એક લોકપ્રિય અગ્રણી વ્યક્તિ છે અને તેમના સાથી અભિનેત્રી ઝરીન જમાલ સાથેના તેમના લગ્નબાહ્ય સંબંધની તેમાં સામેલ લોકોના જીવન પર પડેલી અસરનું વર્ણન કરે છે. આ નવલકથા સહકલાકારો ગુરુ દત્ત અને વહીદા રહેમાન વચ્ચેના અફેર પર આધારિત હોવાનું કહેવાય છે; દત્તે પાર્શ્વ ગાયિકા ગીતા દત્ત સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તે સમયે આ દંપતીને ત્રણ બાળકો હતા. મીના કુમારી, લતા મંગેશકર અને મોહમ્મદ રફી સહિત વાસ્તવિક જીવનની હસ્તીઓના અનેક નિર્દેશો છે, પરંતુ દત્ત પરિવારના સભ્યો અને રહેમાનનું ક્યારેય સ્પષ્ટ નામ લેવામાં આવતું નથી.
મુંબઈ સ્થિત લેખક અને પત્રકાર, જેરી પિન્ટોએ અજીબ આદમીની પ્રારંભિક રિલીઝની અસરની નોંધ લેતા કહ્યું હતું કે, "આ પહેલાં બોલિવૂડના ગૂંચવાયેલા ભાવનાત્મક જીવનનું આનાથી વધુ નાટ્યાત્મક અને નિખાલસ વર્ણન થયું ન હતું." ૨૦૧૯માં ખલીજ ટાઇમ્સ માટે લખતા ખાલિદ મોહમ્મદે આ લાગણીનો પડઘો પાડ્યો હતો. તેમણે આ પુસ્તકને હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગ વિશેનું એક પ્રકારનું પ્રથમ પુસ્તક ગણાવ્યું હતું, જે "બોલિવૂડના બધા લોકો માટે પણ આંખ ઉઘાડનારું પુસ્તક હતું." મોહમ્મદે ચુગતાઈની નિખાલસ લેખન શૈલીની વિગતવાર નોંધ પણ કરી હતી અને કહ્યું હતું કે તેમની પાસે "વાર્તાઓને નિખાલસતાથી અને નિર્ભયતાથી રજૂ કરવા માટે જન્મજાત ભેટ" છે.
વિવેચનાત્મક પુનઃમૂલ્યાંકન અને પ્રશંસા (૧૯૯૦ના દશકથી આગળ)
તેમની અસંખ્ય કૃતિઓના અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યા બાદ, વીસમી સદીના ઉર્દૂ સાહિત્યમાં નવેસરથી રસ અને ત્યાર બાદ વિવેચનાત્મક પુનઃમૂલ્યાંકનને પગલે ચુગતાઈનો લેખક તરીકેનો દરજ્જો વધ્યો હતો. તેની કૃતિઓ માટે વિવેચનાત્મક પુનઃમૂલ્યાંકનની શરૂઆત લિહાફના પુનઃવાચનથી થઈ હતી, જેણે વચ્ચેના વર્ષોમાં વધુ મહત્વ આપ્યું છે; સામંતશાહી સમાજમાં ઉપેક્ષિત પત્નીના વણસ્પર્શ્યા જીવનચિત્રણ માટે તેની નોંધ લેવામાં આવી હતી અને તે સેક્સના પ્રારંભિક નિરૂપણ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ બની હતી, જે આધુનિક ભારતીય સાહિત્યમાં હજી પણ નિષિદ્ધ છે. ત્યારબાદ લિહાફને વ્યાપકપણે અંકલિત કરવામાં આવી છે અને તે ચુગતાઇની સૌથી વધુ પ્રશંસાપાત્ર કૃતિઓમાંની એક બની ગઈ છે.
વર્ષોથી વિશાળ શ્રોતાઓને વાંચન માટે તેમનું વધુ કામ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું હોવાથી, ચુગતાઈના લેખનના મર્યાદિત અવકાશની આસપાસ કેન્દ્રિત ટીકાઓ પણ ઓછી થઈ ગઈ છે. ૧૯૩૩ના પશ્ચાદવર્તી ભાગમાં, નકવીએ ચુગતાઈના લખાણોના કથિત અવકાશનો પણ પ્રતિકાર કર્યો હતો, અને કહ્યું હતું કે તેમનું કાર્ય લિહાફના કેન્દ્રમાં રહેલા વિષયો દ્વારા "ન તો મર્યાદિત હતું કે ન તો થાકેલું" હતું: "તેની પાસે રજૂ કરવા માટે ઘણું હતું, ઘણું બધું હતું". તેમણે અલગથી જંગલી કબૂતરનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું, જે ચુગતાઇની પ્રથમ નવલકથાઓમાંની એક હતી જે બેવફાઈના વિષયની શોધ કરતી હતી. નકવીએ એ બાબત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે આ સમય સુધીમાં ઉર્દૂ સાહિત્યમાં પોતાની જાતને એક મહત્ત્વના અવાજ તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી હોવા છતાં ચુગતાઈ હજુ પણ નવા વિષયોની તપાસ કરવા અને પોતાના કાર્યના વ્યાપને વિસ્તારવા માટે ઉત્સુક છે.