cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલો જિલ્લો છે. ખંભાળિયા આ જિલ્લાનું વહીવટી મથક છે.
ઇતિહાસ
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાની રચના ૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૩ના રોજ સાત નવરચિત જિલ્લાઓ સાથે થઇ હતી. આ જિલ્લો જામનગર જિલ્લામાંથી છૂટો પડાયો હતો.
પ્રવાસન
આ જિલ્લામાં પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ દ્વારકા, બેટ દ્વારકા, નાગેશ્વર વિગેરે જેવા પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે.
વસ્તી
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાની વસ્તી ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ૭,૫૨,૪૮૪ અને વિસ્તાર ૪,૦૫૧ ચોરસ કિમી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
ટુંકી અનોપ
ટુંકી અનોપ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ગરબાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ટુંકી અનોપ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગરબાડા તાલુકો
જુના સરોડ (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
કુંભકર્ણ
કુંભકર્ણ (कुम्भकर्ण), એ ભારતીય પૌરાણિક કથાઓમાં રાક્ષસ અને રાવણનો ભાઈ છે. તે તેની રાક્ષસી કાયા અને ખાઉધરાપણાં માટે જાણીતો છે. તેનું વર્ણન જેની ઇન્દ્રને પણ ઈર્ષા થતી તેવા કર્તવ્યનિષ્ઠ, બુદ્ધિશાળી અને નિર્ભય યોદ્ધા તરીકે થયું છે. પોતાનાં ભાઈઓ, રાવણ અને વિભીષણ સાથે તેમણે બ્રહ્માને રીઝવવા મહાયજ્ઞ કર્યો. જ્યારે બ્રહ્માજીએ પ્રસન્ન થઈ વરદાન માંગવા કહ્યું ત્યારે, દેવી સરસ્વતીએ તેમની જીભ પર કાબુ કરી લીધો અને તેમણે ’ઈન્દ્રાસન’ને બદલે ’નિદ્રાસન’ માંગી લીધું. એમ પણ કહેવાય છે કે તે ’નિર્દેવત્વમ’ (દેવતાઓનો નાશ) માંગવા ઈચ્છતો હતો કિંતુ માંગી બેઠો ’નિદ્રાવત્વમ’ (નિદ્રા, ઊંઘ) માંગી બેઠો. બ્રહ્માજીએ તથાસ્તુ કહ્યું (તેની માંગ પુરી કરી). પણ તેના ભાઈ રાવણે બ્રહ્માજીને આ વરદાન પરત લેવા કહ્યું, કારણ કે આ તો વરદાનને બદલે શાપ મળ્યા બરાબર થયું. આથી પછી તેને છ માસ ઊંઘ અને છ માસ જાગૃત થવાનું વરદાન મળ્યું. તે જ્યારે જાગતો ત્યારે આસપાસનાં, માનવ સહીત, સઘળાં પદાર્થોનું ભક્ષણ કરી જતો.
યુદ્ધ સમયે, જ્યારે રાવણને તેની મદદની જરૂર પડી ત્યારે તેને મહાપ્રયત્ને જગાડ્યાનું રામાયણની કથામાં વર્ણન છે. અને જાગીને જ્યારે તેણે સમગ્ર પરિસ્થિતિ વિશે જાણ્યું ત્યારે પ્રથમ તો તેણે રાવણને એ ખોટું કૃત્ય કરી રહ્યો હોવાનું મનાવવા પ્રયત્ન કરેલો. જો કે અંતે, પોતાના ભાઈ પ્રત્યે પોતાનું ઉત્તરદાયિત્વ સમજી તેમણે યુદ્ધ લડવાનું સ્વીકાર્યું. યુદ્ધ મેદાનમાં તેમણે રામનાં સૈન્યને ખેદાનમેદાન કરી નાંખ્યું, હનુમાન અને સુગ્રીવ જેવા મહાયોદ્ધાઓને પણ ઈજાગ્રસ્ત કરી મેલ્યા. પણ અંતે રામનાં હાથે તેમનું મૃત્યુ થયું. જ્યારે રાવણે તેમનાં મૃત્યુનાં સમાચાર સાંભળ્યા ત્યારે તેને મૂર્છા આવી અને તેણે કહ્યું કે હવે ખરે જ તે વિનાશનાં પંથે છે.
કુંભકર્ણને બે પુત્ર હતા, કુંભ અને નિકુંભ, જે પણ રામ સામેનાં યુદ્ધમાં લડ્યા અને મૃત્યુ પામ્યા.
ખરે જ કુંભકર્ણ એ રામાયણનું એક રસપ્રદ પાત્ર છે. જ્યારે તેનાં મોટાભાગનાં પાત્રો કાં તો સદ્ગુણી અથવા એથી ઉલટ ચારિત્ર્ય ધરાવતા છે તેમાં આ પાત્ર એક પ્રકારનું અકળ સ્વરૂપ ધરાવે છે. તે રાવણનો દોષ કે ક્ષતિ જોઈ શકે છે, તેનાં કાર્યમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો કે તેને સુધારવાનો પ્રયત્ન પણ ઘણી વખત કરે છે, છતાં તે રાવણનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરવા અસમર્થ છે, તેની અંગત લાગણીઓ તેનાં યોદ્ધાધર્મથી દબાયેલી છે. તે જેને ખોટા માને છે, ખોટી બાજુ, અધર્મ તરફ, ગણે છે, તેનાં પક્ષમાં જ રહી યુદ્ધ પણ કરે છે. અંતે જ્યારે તે હણાય છે ત્યારે રામમય બની જાય છે અને મુક્તિ પામે છે.
રામ અને કુંભકર્ણનાં આ પ્રસિદ્ધ યુદ્ધની કથાનું સુંદર આલેખન બાલિનિઝ નૃત્ય (Kecak)માં જોવા મળે છે.
શિવપુરાણ પ્રમાણે, કુંભકર્ણને ભીમ નામનો એક અન્ય પુત્ર પણ હતો જે પોતાની માતા કાર્કતી સાથે, સહ્યાદ્રી ગીરીમાળાઓમાં ડાકણ (ડાકિની) પાસે જતો રહ્યો હતો. ભીમે ભગવાન વિષ્ણુનો નાશ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી અને અગાઉ બ્રહ્માજી પાસેથી મળેલા વરદાનનાં બળ પર આતંક ફેલાવ્યો હતો. જ્યારે ભીમે ભગવાન શિવનાં ભક્તોને કનડવાનું અને તેમની તપસ્યા ભંગ કરવાનું ચાલુ કર્યું ત્યારે ભગવાન શિવે તેમનો નાશ કર્યો. જે સ્થળે ભગવાન શિવે સ્વયં પ્રગટ થઈ ભીમનો નાશ કર્યો તે સ્થળ, દ્વાદશ જ્યોર્તિલિંગમાંનું એક, ભીમશંકર જ્યોર્તિલિંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:રામાયણ શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો શ્રેણી:પૌરાણિક કથા
સિદસર
સિદસર અથવા સિદસર (ઉમિયાજી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા જામનગર જિલ્લાના જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. અહીંનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં મુખ્યત્વે મગફળી, કપાસ, ડુંગળી, લસણ, એરંડા ( દિવેલા) તથા ઘઉં, બાજરી, મકાઈ વગેરે પાકો લેવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ
આઝાદી પહેલા સિદસર ગોંડલ રજવાડામાં હતું.
ભૂગોળ
સિદસર વેણું નદીના કાંઠે વસેલું છે. સિદસર જવા માટે રાજકોટથી (૧૩૦ કિ.મી.) ગોંડલ, વીરપુર, જેતપુર, ધોરાજી, ઉપલેટા થઈને જઈ શકાય છે. આ ગામ જામનગરથી દક્ષિણ તરફ ૧૧૦ કિ.મી. અને જુનાગઢ શહેરથી અંદાજે ૬૫ કિ.મી. જેટલું થાય છે.
જોવાલાયક સ્થળો
વિક્રમ સંવત ૧૯૫૫ના ભાદરવા મહિનાની પૂનમે આ ગામે શ્રી ઉમિયા માતાજી પ્રગટ થયા હોવાની લોકવાયકા છે અને હાલમાં અહીં માતાજીનું મંદિર આવેલું છે. ગામની દક્ષિણ દિશામાં આલેચ બરડા ડુંગરમાં ઝીઝુડાની ખાણ પાસે પ્રાચીન ગુફાઓ આવેલી છે, જે રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા તાલુકામાં આવેલા ઢાંક ગામથી પશ્ચિમ તરફ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
લીલુડી ધરતી
આ નવલકથા પરથી ૧૯૬૮ માં વલ્લભ ચોક્સી દ્વારા તે જ નામે એક ગુજરાતી ફિલ્મ બનાવવામાં આવી હતી.
પૃષ્ઠભૂમિ
લીલુડી ધરતીને સૌ પ્રથમવાર ૧૫ નવેમ્બર ૧૯૫૬ થી ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૭ સુધી ગુજરાતી વર્તમાનપત્ર જન્મભૂમિમાં સાપ્તાહિક ધારાવાહિક તરીકે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવી હતી. જન્મભૂમિના સંપાદક સોપનના આગ્રહ પર ચુનીલાલ મડિયાએ આ નવલકથા લખી હતી. પુસ્તકની પ્રસ્તાવનામાં, લેખકે ઉલ્લેખ કર્યો છે કે તેઓ ચાર કે પાંચ મહિનામાં આ ધારાવાહિક પૂર્ણ કરશે તેવી અપેક્ષા રાખતા હતા, પરંતુ આ ધારાવાહિક વધુ સમય ચાલી.
નવકથાનું શીર્ષક તેના મુખ્ય પાત્ર સંતુની પ્રકૃતિ પર આધારિત છે.
આ નવલકથામાં સૌરાષ્ટ્ર ક્ષેત્રની સ્થાનિક બોલીઓને સાહિત્યિક રૂપે લેખકે સમાવિષ્ટ કરી છે કારણ કે તેઓ જે ક્ષેત્રના વતની હતા તેવા જ ભોગોલિક ક્ષેત્રમાં આ નવલકથા નિર્ધારિત કરેલી છે. તેમના વર્ણનો સ્વદેશી અને જોશથી ભરેલા લાગે છે. નવલકથામાં ભીમ અગીયારસનો પ્રદેશ વિશિષ્ટ ઉત્સવ અને નાળિયેર ફેંકવાની રમત વર્ણવવામાં આવી છે.
કથાવસ્તુ
આ નવલકથા વિચિત્ર સંજોગોમાં ફસાયેલી અને મૂંઝાયેલી સંતુ નામની સ્ત્રીનું જીવન અને તેની દયનીય સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે. વાર્તા ગિરનાર પર્વત નજીક ગુંદાસર નજીકના અંતરિયાળ ગામમાં ગોઠવવામાં આવી છે. મુખ્ય વાર્તા હાદા પટેલના ખેડૂત પરિવારની આસપાસ ફરતી હોવા છતાં, તેમાં અન્ય સહાયક પાત્રોના નાના વાર્તાઓ શામેલ છે, જેમાં ખાસ કરીને ગામડાના જીવનનું ચિત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. વિસ્તૃત નકારાત્મક પાત્રો અને તેમની નકારાત્મકતા નવકાથાનું એક પાસું છે. હાદા પટેલને ત્રણ પુત્રો છે. મોટો પુત્ર ગામ છોડીને સાધુ બન્યો છે, બીજો અમુક રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યો છે અને છેલ્લો પુત્ર ગોબર અને તેની પરણેતર સંતુ સાથે વાર્તા શરૂ થાય છે. આ વાર્તા સગર્ભા સંતુના સંઘર્ષને દર્શાવતી આગળ વધે છે જેને તેના પતિની હત્યા માટે દોષી માનવામાં આવે છે.
અન્ય મુખ્ય પાત્રો માંડલ (ગોબરનો પિતરાઇ), શાદુલ (જમીનદારનો પુત્ર), બ્રાહ્મણ હોટલના માલિક રાઘા ગોર છે.
પ્રતિભાવ
ભગવાનભાઈ એચ ચૌધરી તેમના લેખ - "ચુનિલાલ મડિયાની લીલુડી ધરતી: સૌરાષ્ટ્ર ક્ષેત્રનું જીવન વર્ણન"માં ઉલ્લેખ કરે છે કે: "ચુનીલાલ મડિયા વિવિધ ભાગો ધરાવતી નવલકથાઓ ધરાવતી શ્રેણી (ક્રોનિકલ) રચવા માંગતા હતા પણ તેમ કરવામાં તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા કેમકે આ નવલકથાના પાત્રો સાર્વત્રિક જીવનની પરિવર્તનશીલ પ્રકૃતિના બદલાવને સ્પષ્ટ પણે દર્શાવતા નથી. જો કે સમાજ અથવા ભાગ્યને કેન્દ્રિય તત્વો બતાવવામાં આવ્યા છે જે આખા માનવ જીવનનું સંચાલન કરે છે, તેથી નવલકથાને ક્રોનિકલ તરીકે ઓળખાતા પ્રકારનું અસ્પષ્ટ સ્વરૂપ દર્શાવે છે. વિવેચક નલિન રાવલ તેને સમય-પ્રભુત્વ ધારાવતી અથવા કાલખંડની નવલકથા માને છે.
વિવેચક દિલાવરસિંહ જાડેજાના મતે "ગ્રામીણ જીવનની એકદમ વાસ્તવિકતાનું સાચું ચિત્ર અને તેના તરફ આપવામાં આવત ભારને ગુજરાતી નવલકથાકારોમાં મડિયાની વિશેષતા માનવી જોઈએ".
આધારીત કૃતિઓ
૧૯૬૮માં વલ્લભ ચોક્સી દ્વારા એજ નામે - લીલુડી ધરતી - એક ગુજરાતી ફિલ્મ બનાવવામાં આવી હતી. તે ગુજરાતી સિનેમાની પ્રથમ રંગીન ફિલ્મ હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
દાવલી (તા. મોડાસા)
દાવલી (તા. મોડાસા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દાવલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
ટુંકી વજુ
ટુંકી વજુ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ગરબાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ટુંકી વજુ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગરબાડા તાલુકો
લજ્જા ગોસ્વામી
લજ્જા ગોસ્વામી (જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૮) એક ભારતીય નિશાનેબાજ અને મહિલા પોલીસ અધિકારી છે. તેઓ નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC)ના ભૂતપૂર્વ કેડેટ છે. તેમણે ૨૦૦૯માં રક્ષા મંત્રી મેડલ જીત્યો હતો. તેમણે ગ્રેનાડા, સ્પેન (૨૦૧૩) ખતે યોજાયેલી ISSF વર્લ્ડ કપ સ્પર્ધામાં મહિલાઓની ૫૦ મીટર રાઇફલ ૩ પોઝિશન ઇવેન્ટમાં રજત પદક પણ જીત્યો હતો. તેઓ ગુજરાત રાજ્યના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર છે અને સ્પોર્ટ્સ ક્વોટામાં ગુજરાત પોલીસ કેડરમાં પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર તરીકે નિમણૂક પામેલ પ્રથમ મહિલા ખેલાડી બન્યા.
તેમણે ૨૦૧૪ની એશિયન ગેમ્સમાં પણ ભાગ લીધો હતો અને સર્વોચ્ચ ૮ માં સ્થાન મેળવ્યું હતું.
અંગત જીવન
તે ગુજરાતના આણંદ જિલ્લામાં આવેલા ગામ જીટોડીયાના વતની છે. લજ્જાના પિતા તિલક ગિરી ગોસ્વામી જીટોડીયા ગામના બૈજનાથ મહાદેવ નામના પ્રાચીન શિવ મંદિરની સાર સંભાળ રાખે છે. તેમના ચાર સભ્યોના નાના પરિવારમાં તેના પિતા, માતા અને એક ભાઈ છે.
બાળપણ
તેમનું કુટુંબ એક મધ્યમ વર્ગનું કુટુંબ હતું. તેમના પિતા, તિલક ગિરીએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે જ્યારે અન્ય બાળકો ઢીંગલી અને રમકડાં સાથે રમી રહ્યા હતા ત્યારે લજ્જા બંદૂકો સાથે રમતી હતી. જ્યારે તેમણે એન.સી.સી.માં કેડેટ તરીકે પ્રવેશ મેળવ્યો ત્યારે શૂટિંગમાં તેમનો રસ વધ્યો. તેણીએ પુનામાં કોચ સની થોમસ પાસેથી શૂટિંગની તાલીમ લીધી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:ગુજરાતી ખેલાડી શ્રેણી:૧૯૮૮માં જન્મ
પશ્ચિમ ઘાટ
પશ્ચિમ ઘાટ (કન્નડ/તુલુ: ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, મરાઠી/કોંકણી: सह्याद्री, મલયાલમ: സഹ്യാദ്രി / സഹ്യപര്‍വതം, તમિલ மேற்குத் தொடர்ச்சி மலைகள்}}) કે જેને સહ્યાદ્રી પર્વતમાળા તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતના પશ્ચિમ કિનારાને સમાંતર આવેલ એક પર્વતમાળા છે. આ પર્વત માળા ઉત્તરથી દક્ષિણ દખ્ખણના ઉચ્ચ પ્રદેશની પશ્ચિમ તરફ આવેલી છે અને તે ઉચ્ચ પ્રદેશ અને પાતળા પશ્ચિમ કિનારાના મેદાનને છૂટા પાડે છે. પશ્ચિમ ઘાટ દખ્ખણના ઉચ્ચપ્રદેશ તરફ જતા વરસાદને રોકી દે છે. આ પર્વતમાળા તાપી નદીની દક્ષિણ તરફ, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના સીમા વર્તી ક્ષેત્રોથી શરૂ થાય છે. અને લગભગ ૧૬૦૦ કિમી લાંબી છે જે મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કર્ણાટક તમિલનાડુ અને કેરળ સુધી વિસ્તરે છે અને આનો અંત કન્યાકુમારી ભારતના સૌથી દક્ષિણ છેડા, પર થાય છે. પશ્ચિમ ઘાટનો ૬૦% ભાગ કર્ણાટકમાં આવેલો છે.
આ પર્વતમાળા ૧,૬૦,૦૦૦ ચો. કિમી. જેટલું ક્ષેત્ર રોકે છે અને તે ભારતના ૪૦% પાણી નદીમાં નીતારણ કરનાર જળગ્રાહી ક્ષેત્ર રચે છે. આની સરેરાશ ઊંચાઈ ૧૨૦૦ મી છે. આ ક્ષેત્ર વિશ્વના સૌથી વધુ દસ સક્રીય જૈવીક વિવિધતા પૂર્ણ ક્ષેત્રમાંનું એક છે. અહીં ૫૦૦૦થી વધુ પ્રજાતિની સપુષ્પ વનસ્પતિ ,૧૩૯ સસ્તન પ્રાણીઓની પ્રજાતિ, ૫૦૮ પક્ષી પ્રજાતિઓ અને ૧૭૯ દ્વીચર પ્રાણીઓની પ્રજાતિ વસે છે. તેમાંથી ૩૨૫ પ્રજાતિઓ તો ભયગ્રસ્ત જાહેર કરાઈ છે.
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર
પશ્ચિમ ઘાટ એ ખરેખર પર્વતો નથી તેઓ દખ્ખણના ઉચ્ચ પ્રદેશની ભંગાણ પામેલી કિનાર છે.એવું મનાય છે કે તેઓ ૧૫ કરોડ વર્ષો પહેલાં ગોંડવન મહાખંડના ખંડન સમયે અસ્તિત્વ માં આવી. મિયામી વિશ્વ વિદ્યાલયના ભૂસ્તર શાસ્ત્રી બેરોન અને હેરીસનના મતે માડાગાસ્કર થી છૂટા પડ્યાં પછી લગભગ ૧૦ કે ૮ કરોડ વર્ષો પહેલાં પશ્ચિમ ઘાટ અસ્તિત્વમાં આવ્યો. ભંગાણ પછી, પશ્ચિમ કિનારો એક ૧૦૦ મીટર ઊંચી ભેખડ સમો દેખાતો હશે.
ઉપમહાદ્વીપના છૂટા પડવાના ટૂંક સમયમાં જ આ દ્વીપકલ્પ તણાતો તણાતો મિલન જ્વાળામુખ, પૃથ્વીના શિલ વરણનો એક જ્વાળા મુખી કેન્દ્ર, જે આજના મિલન (રિયુનીયન) સ્થળે આવેલ છે તેના પરથી પસાર થયો. લગભગ ૬.૫ કરોડ વર્ષો પહેલાં જ્વાળામુખીના મહાવિસ્ફોટને કારણે દખ્ખણના સ્તરીત અગ્નિકૃત ખડકો, બેસાલ્ટ લાવાને કારણે બનેલ એક વિશાળ પટ્ટો જેથી મધ્ય ભરત બનેલું છે તે નિર્માણ પામ્યાં. જ્વાળામુખીય ઉર્દ્વગમની હલન ચલનને કારણે પશ્ચિમ ઘાટનો ઉત્તરીય એક તૃતીયાંશ ભાગ અસ્તિત્વમાં આવ્યો. પેટાણમાં થયેલી ઘુમટાકાર હલન ચલનને કારણે અમુક ૨૦ કરોડ વર્ષો પૂર્વે નિર્માણ થયેલા ખડકો સપાટી પર ઊંચકાઈ આવ્યાં ઉદા. નિલગિરિ પર્વતમાળા
પશ્ચિમઘાટના પર્વતોમાં મોટે ભાગે બેસાલ્ટનો બનેલી છે જે લગભગ ૩ કિમી ઊંડાઈ સુધી ફેલાયેલી છે. અન્ય પ્રકારના ખડકો જે મળી આવે છે તે છે ચાર્નોક્નાઈટ, ગ્રેનાઈટ નીસ, ખોન્ડલાઈટસ્, લેપ્તિનાઈટ, મેટામોર્ફીક નીસ અને છૂટક રીતે તૈયાર થયેલ ચૂનાના ખડકો, લોહ ખનિજ, ડોલેરાઈટ અને એનોર્થોસાઈટના સ્ફટિકો. દક્ષિણ તરફની ટેકરીઓમાં વધેલું લેટેરાઈટ અને બોક્સાઈટ પણ જોવા મળે છે.
પર્વતો
પશ્ચિમઘાટની શરૂઆત સાતપુડા પર્વતમાળાથી થાય છે. આગળ વધી તે મહારાષ્ટ્ર, ગોઆ, કર્ણાટક થઈ કેરળ અને તામિલ નાડુમાં વિલિન થાય છે. સૌથી ઉત્તરમાં આ પશ્ચિમ ઘાટની શરુઆત સહ્યાદ્રી ગિરિમાળાથી થાય છે. આ ગિરિમાળામાં ઘણાં હવા ખાવાના સ્થળ આવેલાં છે જેમ કે માથેરાન, લોનાવલા- ખંડાલા, મહાબળેશ્વર,પંચગિની, અંબોલી ઘાટ, કુડ્રેમુખ અને કોડગુ. ઉત્તર મહારાષ્ટ્રમાં આ ઘાટને સહ્યાદ્રી અને કેરળમાં આને સહ્યા પર્વતમ્ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મૈસુર, કર્ણાટકની અગ્નિ દિશામાં આવેલી બિલિ ગિરિ રંગાના બેટ્ટામા,નામની ગિરિમાળા શેવરોય ગિરિમાળા અને તિરુમલા ગિરિમાળાને મળે છે અને આમ તે પશ્ચિમ ઘાટને પૂર્વ ઘાટ સાથે જોડે છે. પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષિણ ભાગને તામિલનાડુમાં નિલગિરી મલઈ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એલચી ટેકરીઓ (કાર્ડીમોમ હીલ્સ) અને નિલગિરી ટેકરીઓ જેવી નાની નાની ટેકરીઓની હારમાળા તામિલ નાડુના વાયવ્ય ભાગમાં આવેલી છે. ઊટી કે ઉટાકામંડ તરીક પ્રચલિત હવાખાવાનું સ્થળ, ઉદગમંડલમ નિલગિરીની ટેકરીઓમાં આવેલું છે. આ પર્વતમાળાનો તમિલનાડુ અને કેરળમાં આવેલો દક્ષિણ છેડો અન્નામલૈ ટેકરીઓ તરીકે ઓળખાય છે. કેરળમાં આવેલું અના મુડી (૨૬૯૫ મી)એ પશ્ચિમ ઘાટનું સૌથી ઊંચુ શિખર છે. ચેમ્બ્રા શિખર ૨૧૦૦ મી, બનસુરા શિખર ૨૦૭૩ મી, વેલ્લરીમલા ૨૨૦૦મી અને અગસ્ત્ય મલા ૧૮૬૮ મી એ કેરળમાં આવેલ અન્ય શિખરો છે. ડોડાબેટ્ટા શિખર ૨૬૩૭મી ઊંચુ છે. મુલયાનગિરિ ૧૯૫૦મી એ કર્ણાટકનું સૌથી ઊંચુ શિખર છે. કેરળમાં આવેલ પશ્ચિમ ઘાટના ક્ષેત્રોમાં ચા અને કૉફીનું વાવેતર કરવામાં આવે છે પશ્ચિમ ઘાટના પર્વતો વચ્ચેનો મુખ્ય અંતરાલ કે ખુલ્લો ભાગ મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક વચ્ચે આવેલો ગોઆ અંતરાલ અને તામિલ નાડુ અને કેરળ વચ્ચેનો પાલઘાટ અંતરાલ છે જે અનામલૈ અને નિલગિરિ ટેકરીઓને છૂટા પાડે છે.
પશ્ચિમ ઘાટ અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલા કિનારાના સાંકડા મેદાનના ઉત્તર ભાગને કોંકણ કિનારો અથવા માત્ર કોંકણ, મધ્ય ભાગને કાનરા અને દક્ષિણ ભાગને મલબાર કિનારો કે મલબાર ક્ષેત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પશ્ચિમ ઘાટની પૂર્વીએ તરફના પ્રદેશને મહારાષ્ટ્રમાં દેશ ક્ષેત્ર કહે છે અને કર્ણાટકમાં માલેનાડુ ક્ષેત્ર કહે છે. પશ્ચિમ ઘાટમાં આવેલ સૌથી મોટું શહેર પુના છે તે આ ઘાટની પૂર્વ સીમાએ આવેલું છે. બિલિ ગિરિ રંગન ટેકરીઓ પશ્ચિમ અને પૂર્વ ઘાટના સંગમ પર આવેલી છે.
પશ્ચિમ તરફથી વાતા વરસાદથી સભર એવા મોસમી પવનોને પશ્ચિમ ઘાટ રોકી દે છે. તેને કારણે ઘાટની પશ્ચિમ તરફ અત્યંત વરસાદ પડે છે. જ્યારે પૂર્વ તરફ વર્ષા છાયાનો પ્રદેશ નિર્માણ પામે છે. અહીંના ઘાઢ જંગલો પણ વરસાદને ખેંચી લાવવમાં મદદ કરે છે. જંગલો સમુદ્ર પરથી વાઈને આર્દ્રતાથી ભરપુર ઉંચકાયેલા પવનોને થીજવવામાં મદદ કરે છે અને પ્રસ્વેદી કરણની પ્રક્રીયા દ્વારા ફરી તે ભેજને હવામાં મુક્ત કરે છે. આમ હવામાં ભળેલ ભેજ ફરી થીજી ને વરસાદ બની વરસે છે.
શિખરો
સાલ્હેર (મહારાષ્ટ્ર), કળસુબાઈ (મહારાષ્ટ્ર), મહાબળેશ્વર (મહારાષ્ટ્ર), સોન્સોગોર (ગોવા), કેમ્મનગુન્ડી (કર્ણાટક), તાડીનદામો (કર્ણાટક), મુલ્લાયાનગિરિ (કર્ણાટક), બાબાબુદાનગિરિ (કર્ણાટક), કુન્ડેરમુખ (કર્ણાટક), પુષ્પગિરિ (કર્ણાટક), કુમાર પર્વત (કર્ણાટક), ડોડાબેટ્ટા (તામિલનાડુ) અને અનાઈ મુડી (કેરળ).
તળાવો અને સરોવરો
પશ્ચિમ ઘાટમાં ઘણાં માનવ નિર્મિત સરોવરો અને તળાવો આવેલાં છે. તેમાં સૌથી પ્રખ્યાત તળાવો છે નિલગિરિ પર્વતમાળામાં આવેલ ઊટી તળાવ (ઊંચાઈ ૨૫૦૦મી ક્ષેત્રફળ ૩૪ હેક્ટર), કોડાયકેનલ તળાવ (ઊંચાઈ ૨૨૮૫મી, ક્ષેત્રફળ ૨૬ હેક્ટર) અને પળની (પલની) ટેકરીઓમાં આવેલ બેરીજામ તળાવ. કેરળના વાયનાડમાં લક્કાડી ખાતે આવેલ પુકોડ તળાવ એક સુંદર તળાવ છે જેમાં નૌકા વિહાર અને બગીચા આદિની વ્યવસ્થા છે. મોટા ભાગના મોટાં તળાવો તામિલનાડુમાં આવેલાં છે. અન્ય બે નાના તળાવો દેવી કુલમ (ક્ષે. ૬ હે) અને લક્ષ્મી હાથી ( ક્ષે. ૨ હે.) મુનારની ગિરિમાળામાં આવેલા છે. યેરકાડ તળાવ (ઊં ૧૩૪૦મી, ક્ષે.= ૮ હે) શેવરોય ટેકરીઓમાં આવેલો છે.
મહારાષ્ટ્રમાં આવેલ મુખ્ય તળાવો છે: લોનાવલા અને વલવણ તળાવ. કર્ણાટકમાં આવેલ મુખ્ય તળાવો છે: વી.વી. સાગર, કે. આર. સાગર અને તૃંગભદ્રા. તમિલનાડુમાં આવેલ મુખ્ય તળાવો છે: મેત્તુર, અપર ભવાની, મુકુર્તી, પાર્સન્સ વેલી, પોર્થુમુંડ, એવેલાન્ચ, એમરોલ્ડ, પાયકારા, સેન્ડીનલ્લા અને ગ્લેનમોર્ગન. કેરળમાં આવેલ મુખ્ય તળાવો છે: કુંડલી અને મડ્ડુપટ્ટી.
નદીઓ
પશિમ ઘાટ એ ભારતની નદીઓની પાણી પુરું પાડતા ત્રણ મુખ્ય જલ નિતારણ ક્ષેત્રમાંનો એક છે.પશ્ચિમ ઘાટમાંથી નીકળતી મુખ્ય નદીઓ છે ગોદાવરી, કૃષ્ણા અને કાવેરી. આ ત્રણે નદીઓ પૂર્વ તરફ વહી બંગાળના ઉપસાગરમાં મળે છે. પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ તીવ્ર ઢોળાવ અને ટોંકા અંતરને કારણે અત્યંત ઝડપથી વહી અરબી સમુદ્રને મળે છે. તેમાંની મુખ્ય નદીઓ છે મંડોવી અને ઝુઆરી. પશ્ચિમ ઘાટની ઘણી નદીઓ કેરળ અને મહારાષ્ટ્રના બેકવોટર્સને પાણી પુરવઠો કરે છે. ઘાટની પૂર્વ તરફ વહેતી નદીઓ બંગાળના ઉપસાગરને મળે છે. આ નદીઓ નું વહેણ સરખામણીએ ધીમું છે અને તે અંતે કાવેરી અને કૃષ્ણા જેવી મોટી નદીઓને મળે છે. તુંગા, ભદ્રા, ભીમા, મલપ્રભા, ઘટપ્રભા, હેમાવતી, કાબીની વગેરે મુખ્ય ઉપ નદીઓ છે. આ સિવાય અન્ય નાની નદીઓ પણ છે જેમ કે ચિત્તર, મણીમુથાર, કલયી, કુન્ડલી, પચૈયાર, પેન્નર, પેરિયાર.
ઝડપી પ્રવાહ અને તીવ્ર ઢોળાવો એ ઘણા હળ મોટા વિદ્યુત મથકો માટે યોગ્ય સ્થળ ઉપલબ્ધ કર્યાં છે. પશ્ચિમ ઘાટમાં લગભગ ૫૦ જળ વિદ્યુત કેંદ્રો છે. તેમાંથી સૌથી જુનું સને ૧૯૦૦માં ખોપોલી, મહારાષ્ટ્ર માં સ્થાપિત કરાયું. તેમાં નોંધનીય યોજનાઓ છે મહારાષ્ટ્રનો કોયના બંધ, કેરળનો પરંબીકુલમ બંધ અને કર્ણાતકનો લિંગનમક્કી બંધ. કોયના બંધની પાછળ બનેલ શિવાજી સાગર તળાવ ૫૦ કિમી લાંબો છે અને તેની ઊંડાઈ ૮૦ મીટર છે. આ મહારાષ્ટ્રનો સૌથી મોટો જળ વિદ્યુત પ્રકલ્પ છે. એ ૯૬૦ મેગા વોટ વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરે છે. ઈડુકી બંધ એ કેરળમાં આવેલ એક અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ જળ વિદ્યુત પ્ર્કલ્પ છે. આ બંધ એશિયાનો સૌથી મોટો બંધ છે અને કેરળની ૭૦% વિદ્યુત પુરવઠો અહીંથી પૂરો પડાય છે. મુલઈ પેરિયાર બંધ એ વિશ્વનો સૌથી જોનો બંધ છે અને કેરળનું એક મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણ છે. આ બંધમાંથી વહેતું પાણે તમિલનાડુના કિનારાના મેદાન માંથી વહે છે અને ત્રિભુજ પ્રદેશ બનાવે છે જે ખેતીવાડીમાટે ફળદ્રુપ જમીન નિર્માણ કરે છે.
વર્ષાઋતુમાં વરસેદા વરસાદ દ્વારા અગણીત ઝરણાઓ નિર્માણ થઈ પશ્ચિમ ઘાટના ઢોળાવો પરથી વહે છે જે એક મનોરમ્ય દ્રશ્ય હોય છે.
તે સૌમાં સૌથી પ્રખ્યાત છે જોગનો ધોધ, કુંચીકલ ધોધ શિવસુંદરમ ધોધ અને ઉઁચલી ધોધ. જોગ ધોધ એશિયાનો સૌથી વધુ ઊંચાઇએથી સીધો ખાબકતો ધોધ છે અને તે વિશ્વના ૧૦૦૧ પ્રાકૃતિક અજાયબીની સૂચિમાં પણ સ્થાન પામ્યો છે.
તલકાવેરી વન્યજીવન અભયારણ્ય એ મહત્ત્વપૂર્ણ જળ નિતારણ ક્ષેત્ર છે જે કાવેરી નદીને જળસભર રાખે છે. આ ક્ષેત્ર એ નિત્ય લીલા અને અલ્પ કાલીન લીલા જઁગલોનો બનેલ છે, ઊઁચાઈ પર શોલા ઘાસભૂમિ જોવા મળે છે. તીવ્ર ઢોળાવોને કારણે આ ક્ષેત્રમાં ઘણાં સુંદર ધોધ જોવા મળે છે. શિમોગા જિલ્લામાં આવેલા શરવતી અને સોમેશ્વર વન્યજીવન અભયારણ્ય એ તૃંગભદ્રા નદી પ્રણાલીનો જલ નિતારણ ક્ષેત્ર છે. પશ્ચિમ ઘાટમાંથી નીકળી મળતી નેત્રાવતી નદી મેંગલોર આગળ અરબી સમુદ્રને મળે છે.
વાતાવરણ
ઉત્તર મહારાષ્ટ્રના અમુક ક્ષેત્રો ને વધુ પ્રમાણમાં વરસાદ મળ્યાં પછી એક લાંબો શુષ્કકાળ હોય છે જ્યારે દક્ષિણ ત્તરફના પ્રદેશમાં લગભગ આખું વર્ષ વરસાદ પડે છે.
ક્ષેત્રની પારિસ્થિતીકી
પશ્ચિમ ઘાટમાં ચાર પ્રકારના સમશીતોષ્ણ અને ઉપ સમશીતોષ્ણ ભેજ વાળા પહોળા પાંદડા વાળા જંગલો આવેલાં છે. પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તરીય ભેજવાળા પાનખર જંગલો, પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તરીય પર્વતીય વર્ષાવન, પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષીણી ભેજવાળા પાનખર જંગલો અને પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષીણી પર્વતીય વર્ષાવન.
પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષીણ ભાગ કરતાં ઉત્તર ભાગ વધુ શુષ્ક છે. નીચાણ વાળા ક્ષેત્રો પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તરીય ભેજવાલા પાનખર ના જંગલો બનાવે છે જે મોટા ભાગના સાગના જંગલો માં હોય છે. ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈએ જંગલો ઠંડા અને આર્દ્ર હોય છે અને તે પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તરીય પર્વતીય વર્ષાવન નિર્માણ કરે છે જે લોરેન્સી પ્રકારના હોય છે.
કેરળના વાયનાડના નિત્ય લીલા જંગલો ઉત્તરીય પ્રકારના પશ્ચિમ ઘાટથી દક્ષીણી પ્રકરના પરિસ્થિતિકી માં પ્રાવર્તન કરતું ક્ષેત્ર છે.દક્ષિણના પારિસ્થિતિકી ક્ષેત્રો વધ્ય્ આર્દ્ર અને ભાતીગળ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ કરનારા હોય છે. નીચાણવાળા ક્ષેત્રોમાં પશ્ચિમ ઘાટના દક્ષીણી ભેજવાળા પાનખર જંગલો ક્યુલેનીયા પ્રજાતિના હોય છે તે સાથે સાગ, ડીપ્ટેરોક્રેપ અને અન્ય વૃક્ષો હોય છે. પશ્ચિમ ઘાટની દક્ષિણ ભાગના પોર્ર્વ તરફના વર્ષા છાયા પ્રદેશોમાં દખ્ખણના ઉચ્ચ પ્રદેશના શુષ્ક પાનખરનઅ જંગલો નિર્માણ થાય છે.
દક્ષિણ ભાગના ૧૦૦૦ મીટરથી ઉપરના ક્ષેત્રોમાં પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તરીય પર્વતીય વર્ષાવન પ્રકારના છે. આ જંગલો આસપાસની નીચાણ ભૂમિના જંગલો કરતાં થંડા અને આર્દ્ર હોય છે. અહીં મોટા ભાગે નીત્ય લીલા જંગલો હઓય છે પણ વધુ ઊંચાઈ ધરાવતાં અમુક સ્થળોએ વરસાદી ઘાસભૂમિ કે ટૂંકા જંગલો પણ જોવા મળે છે. ભારતીય દ્વીપ કલ્પમાં પશ્ચિમ ઘાટનો પર્વતીય વર્ષાવન ધરાવતો દક્ષિણ ભાગ જીવ પ્રજાતિઓની દ્રષ્ટીએ અત્યંત સમૃદ્ધ ક્ષેત્ર છે. પશ્ચિમ ઘાટની સપુષ્પ વનસ્પ્તિનો ૮૦% ભાગ આ જૈવિક ક્ષેત્રમાં મળી આવે છે.
જીવાવરણ સંવર્ધન
ઐતિહાસીક રીતે પશ્ચિમ ઘાટએ ઘાઢ જંગલોથી ઘેરાયેલ ક્ષેત્ર હતું. તે ગાઢ જંગલો ત્યાંનાાદુવાસે પ્રજાતિઓને જંગલી ભોજન અને નૈસર્ગિક આવાસ પુરું પાડતી. અહીંના દુર્ગમ ક્ષેત્રોમાં પહોંચવાને અગવડતાને કારણે ઉચ્ચપ્રદેશમાંથી લોકો અહીં વસવાટ કરવા આવતાં ન હતાં. આ ક્ષેત્ર બ્રિટીશ શાસન હેઠળ આવતાં ખેતી અને લાકડાં માટે મોટા મોટા જંગલોનો સફાયો કરવામાં આવ્યાં. ૧૮૬૦થે ૧૯૫૦ દરમ્યાન ચા કોફી અને સાગના વાવેતર માટે અને અન્ય માનવ જીવન ક્રિયાને કારણે પશ્ચિમ ઘાટના જંગલો નાના નાના ટુકડામાં વિખેરાઈ ગયો છે. લુપ્તપ્રાય:, ભયગ્રસ્ત અને ખાસ પ્રકૃતિની જરૂરિયાત રાખતી પ્રજાતિઓ પર જંગલ વિનાશની વધુ અસર થાય છે અને એ અન્ય પ્રજાતિઓ કરતાં વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. અન્ય નિસર્ગો કરતાં જટિલ અને પ્રજાતિઓ ધરાવતાં સમશીતોષ્ણ વર્ષાવનો વધુ પ્રભાવિત થાય છે.
આ ક્ષેત્ર વિકાસ પ્રત્યે અતિ સંવેદનશીલ છે. પર્યાવરણ વીદ નોર્મન માયર્સના પ્રયત્નો થકી ૧૯૮૮માં આ ક્ષેત્રને સક્રીય પ્રાકૃતિક સ્થળ જાહેર કર્યું. ભલે આક્ષેત્ર ભારત ભૂમિનો ૫% જેટલો ભાગ રોકે છે પણ ઉચ્ચ પ્રજાતિની ૨૭% જેટલી (૧૫,૦૦૦માંની ૪,૦૦૦)વનસ્પતિ અહીં મળી આવે છે. તેમાંની ૧,૮૦૦ જેટલી વનસ્પતિઓ માત્ર આ ક્ષેત્રમાં જે ઉગે છે. આ પર્વતમાળા ૮૪ જેટલી દ્વીચર પ્રજાતિઓ, ૧૬ પક્ષી પ્રજાતિ, સાત સસ્તન પ્રજાતિઓ અને ૧,૬૦૦ સપુષ્પ નિવાસ સ્થાન છે.
ભારત સરકારે આ ક્ષેત્રમાં માનવ પ્રવેશ રોકવા માટે બે જીવાવરણ આરક્ષિઅ ક્ષેત્ર, ૧૩ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અમુક પ્રજાતિઓને વિનાશથી બચાવવા માટે અભયારણ્યો જેવા ઘણાં સંરક્ષીત ક્ષેત્રોની રચના કરી છે. આ ક્ષેત્રોની સાર સંભાળ જે તે રાજ્યના વન વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તે અછૂતા જંગલોને જેમના તેમ રાખવામાં મદદ કરે છે. ઘણા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો શરુઆતમાં વન્ય જીવન અભયારણ્ય હતાં. નિલગિરી આરક્ષીત જીવાવરણ ૫૫૦૦ ચો કિમી માં ફેલાયેલું છે. તેમાં કર્ણાટકના નાગરાહોલેની નિત્ય લીલાં જંગલો, બાંદીપુર અને નુગુના રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનના પાનખરનઅ જંગલો; કેરળના વાયનાડના ક્ષેત્રો અને તામિલનાડુના મુદુમલૈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો સમાવેશ થાય છે. આ બધું મળી આ ક્ષેત્ર પશ્ચિમ ઘાટનું સૌથી મોટું સંરક્ષીત બનાવે છે. પશિમ ઘાટ ઘણા શાંત અનેમનોરમ્ય હવા ખાવાના સ્થળો ધરાવે છે જેમકે મુનાર (മുന്നാര്‍), પોનમુડી (പൊന്‍മുടി) અને વાયનાડ. કેરળના સાયલન્ટ વેલી નેશનલ પાર્ક એ ભારતના અંતિમ સમષીતોષ્ણ નીત્ય લીલા જંગલમાંનુમ્ એક છે.
વિશ્વ ધરોહર સ્થળ
૨૦૦૬માં ભારતે યુનેસ્કોના મૅબ (મેન એન્ડ બાયોસ્ફીયર પ્રોગ્રામ) હેઠળ પશ્ચિમ ઘાટને વિશ્વ ધરોહરની યાદીમાં ઉમેરવા માટે અરજી કરી છે. આમાં સાત ક્ષેત્રોનો સમાવેશ છે:
પ્રાણીસૃષ્ટી
પશ્ચિમ ઘાટ હજારો પ્રાણી પ્રજાતિઓનું ઘર છે. તેમાંથી લગભગ ૩૨૪ જેટલી પ્રજાતિઓતો વૈશ્વીક ભયગ્રસ્ત પ્રજાતિ કરાઈ છે. ઘણી દ્વીચર અને સરીસૃપ પ્રજાતિઓ સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર આ જ સ્થળોએ જોવા મળે છે.
આ પર્વતમાળા ભયગ્રસ્ત એશિયાઈ હાથીઓના મોસમી સ્થળાંતર માટે એક અનુકુળ માર્ગિકા પૂરી પાડે છે. નિલગિરી આરક્ષિત જીવાવરણએ એશિયાઈ હાથીઓનું સૌથી વધુ વસતિ ધરાવે છે અને પ્રોજેક્ટ એલીફન્ટ અને પ્રોજેક્ટ ટાઈગર ના મહત્ત્વપૂર્ણ આરક્ષીત ક્ષેત્ર છે. બ્રહ્મગિરિ અને પુષ્પગિરિ વન્યજીવન અભયાર્ણ્ય મહત્ત્વપૂર્ણ હાથી ઓનું નિવાસ સ્થળ છે. કર્ણાટકનો ઘાટ્ ક્ષેત્ર ૨૦૦૪ની ગણતરી અનુસાર ૬૦૦૦ હાથીઓ ધરાવે છે અને ભારતના કુલ બંગાળ વાઘની સંખ્યાના ૧૦% વાઘો ધરાવે છે.
બાનેરગટ્ટા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અનેકલ આરક્ષીત જંગલ એ તામિલનાડુ અને કર્ણાટકના હાથી નિવાસ સ્થાનને જોડતા મહત્ત્વપૂર્ણ હાથી માર્ગિકા બનાચવે છે. ઉત્તર કન્નડા જિલ્લાના દાન્ડેલી અને અંશી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનએ કાળા દીપડા અને સામાન્ય દીપડા તહ્તા ભારતીય મહા ચમચાચાંચનું (એક પ્રકારનો બગલો) ઘર છે. બેલગામ જિલ્લાનુંના ભીમગઢ વન્યજીવન અભયારણ્ય મુક્ત પૂંછવાળા રોગ્ટન ચામાચિડિયાનું નિવાસ છે. આ પ્રજાતિ અત્યંત ભયગ્રસ્ત છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં અહીંજ મળી આવે છે. બાજુમાં આવેલી કૃષ્ણગિરિની ગુફાઓ ભારતમાંની ત્રણ ગુફાઓમાંથ્ ની એક છે જ્યાં અલ્પ જાણીતા થેઓબાલ્ડ ટૂમ્બ ચામાચિડિયા મળી આવે છે. તાલેવાડીની ગુફાઓમાં નાના ફોલ્સ વેમ્પાયર ચામાચિડિયા મળી આવે છે.
ઘાટમાં રહે છે. ભદ્રા વન્યજીવન અભયારણ્ય મલબાર ટેકરીઓના ઉત્તર છેડે અને સહ્યાદ્રી ટેકરીઓના દક્ષીણ છેડે આવેલું છે. બંને ક્ષેત્રોના પક્ષીઓ અહીં જોઈ શકાય છે.
આ ક્ષેત્રમાં ૧૬ પ્રજાતિઓ વિશ્વભરમાં માત્ર અહીં જ મળી આવે છે જેમકે રફોસ બ્રેસ્ટેડ લાફીંગ થ્રશ, નિર્બળ નિલગિરિ જંગલી કબૂતર, સફેદ પેટ વાળુ શોર્ટવીંગ અને પહોળી પૂંછવાળું ઘાસ પંખી, લગભગ ભયગ્રસ્ત રાખોડી છાતી વાળું લાફીંગ થ્રશ, કાળું અને રુફસ માખીખાઉ અને નિલગિરિ પીપીટ અને અલ્પ ચિંતાકારક મલબર પારકીટ,રાખોડી હોર્નબીલ, સફેદ પેટવાળુ ટ્રીપી, રાખોડી માથા વાળી બુલ બુલ, રફોસ બેબ્લર, વાયનાડ લાફીંગ થ્રશ, સફેદ પેટ વાળા ભૂરા ફ્લાય કેચર અને ક્રીમસન પીઠવાળું સૂર્ય પંખી
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પર્વત શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો‎
શાસ્ત્રીય સંગીત
ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત એ ભારતીય સંગીતનું મુખ્ય અંગ છે. આ સંગીતને અન્ય દેશોમાં 'કલાસિકલ મ્યુઝિક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શાસ્ત્રીય ગાયન શબ્દ પ્રધાન નહીં પણ ધ્વનિ પ્રધાન હોય છે. ધ્વનિનું જ તેમાં સવિશેષ મહત્વ હોય છે. અન્ય સંગીતમાં ગાયન અને તેના શબ્દો કોઇ ચોક્કસ વિષયની અભિવ્યક્તિ કરતાં હોય છે અને શ્રોતાઓને એ વિષયના ઊંડાણમાં ખેંચી જઇને તલ્લીન બનાવે છે, જ્યારે શાસ્ત્રીય સંગીતમાં શબ્દોના અર્થ અને તે દ્વારા અભિવ્યક્ત થતા વિષયના બદલે સ્વરના આરોહ-અવરોહને જ વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. અન્ય સંગીત દ્વારા શ્રોતાઓ શબ્દો દ્વારા જે તે વિષય સાથે તદ્રુપ થઈને મજા માણી શકે છે જ્યારે આમેં તેવું ન હોવાથી સ્વાભાવિક રીતે જ શાસ્ત્રીય સંગીત કેટલાક લોકોને કંટાળાજનક લાગે છે. તે ખામી આ સંગીતની નથી પણ તેને સમજી ન શકવાના કારણે છે. અન્ય સંગીતની તુલનાએ શાસ્ત્રીય સંગીતને ઊચ્ચ પ્રકારનું માનવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ
ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની પરંપરા ભરત મુનિના નાટ્યશાસ્ત્ર અને તે પહેલાં સામવેદ ગાયન માટે થતી હોવાના ઉલ્લેખો છે. ભરત મુનિ દ્વારા રચિત ભરત નાટ્યમ્ ભરતીય શાસ્ત્રીય સંગીતનો પ્રથમ હસ્ત લિખિત ગ્રંથ છે જે હાલ ઉપલબ્ધ છે. આ ગ્રંથની રચનાના સમય અંગે ઘણા મતભેદો છે. આજના ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના કેટલાએ મહત્વપૂર્ણ પાસાઓની સમજણ આ ગ્રંથમાં છે. ભરત મુનિના નાટ્યશાસ્ત્ર બાદ માતંગ મુનિ રચિત બૃહદેશી, શારંગદેવ રચિત સંગીત રત્નાકરને ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ગ્રંથો માનવામાં આવે છે. બારમી સદીના પૂર્વાર્ધમાં લખાયેલા આ ગ્રંથોમાં શાસ્ત્રીય સંગીત અને નૃત્યકળાનું વિસ્તૃત વર્ણન છે.
સંગીત રત્નાકરમાં કેટલાએ તાલોનો ઉલ્લેખ છે અને તેનાથી ખબર પડે છે કે ભારતીય પારંપરિક સંગીતમાં બદલાવો આવવાના શરુ થઈ ગયા હતા. સગત વધુ ઉદાર બન્યું હતું પણ મૂળતત્વ એનુ એ જ રહ્યું હતું. ૧૧મી અને ૧૨મી સદીમાં મુસ્લિમ સભ્યતાના પ્રસારથી ઉત્તર ભારતીય સંગીતની દિશાને નવો આયામ મળ્યો. રાજદરબારોમાં સંગીતકળાને ખૂબ જ સારું પ્રોત્સાહન મળ્યું. અનેક શાસકોએ ભારતની પ્રાચીન સંગીતકળાને પ્રોત્સાહિત કરી અને આવશ્યક્તા તથા રુચી અનુસાર તેમાં અનેક ફેરફારો પણ કર્યા. આ રીતે ખયાલ ગઝલ જેવી નવી શૈલીઓ પણ પ્રચલનમાં આવી. કેટલાક નવા વાદ્યો સાથે પણ સંગીતકળાનું અનુસંધાન થયું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
મણીમહેશ તળાવ
મણીમહેશ તળાવ હિમાચલ પ્રદેશ ના ચંબા જિલ્લા માં ભરમૌર શહેરની મધ્યમાં સ્થિત એક તળાવ છે.
thumb|270px|શિયાળાનું દ્રશ્ય thumb|270px|
હિંદુ કેલેન્ડર અનુસાર ભાદરવા મહિનાને અનુરૂપ ઓગસ્ટ - સપ્ટેમ્બર મહિનામાં થતી યાત્રાઓ માંથી એક યાત્રાધામ છે. તે ‘મણીમહેશ યાત્રા’ તરીકે ઓળખાય છે. હિમાચલ પ્રદેશ સરકારે તેને રાજ્ય કક્ષાની યાત્રા તરીકે જાહેર કરી છે.
દંતકથા
એક લોકપ્રિય દંતકથા અનુસાર, એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવએ માતા ગિરિજા તરીકે પૂજાયેલી દેવી પાર્વતી સાથે લગ્ન કર્યા પછી મણીમહેશ તળાવની રચના કરી હતી. ભગવાન શિવ સાથે જોડાયેલી ઘણી દંતકથાઓ છે.
મણીમહેશ યાત્રા
પવિત્ર મણીમહેશ તળાવ જુલાઈ- ઓગસ્ટ દરમિયાન હજારો યાત્રાળુઓ આવે છે. અહીં સાત દિવસ નો મેળા ભરાય છે. આ મેળો જન્માષ્ટમીના દિવસે સમાપ્ત થાય છે. તે જ દિવસે ભરમૌરના મુખ્ય પૂજારી મણીમહેશની યાત્રા શરૂ કરે છે. મુસાફરી દરમિયાન, કૈલાસ ચોટી તળાવના શુદ્ધ પાણીથી ભીની થાય છે. મણીમહેશ, ગંગા કૈલાસ શિખરની નીચે ઉદભવે છે. આ નદીનો અમુક ભાગ તળાવમાંથી ખૂબ જ સુંદર ધોધના રૂપમાં પસાર થાય છે. પવિત્ર તળાવનું પરિભ્રમણ કરતા પહેલા (ત્રણ વખત) તળાવમાં સ્નાન કરવામાં આવે છે‌. અને ભગવાન શિવની ચાર-ચહેરાવાળી આરસની મૂર્તિની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ યાત્રામાં કૈલાસ પર્વતની ટોચ પર શિલાના આકારના શિવલિંગની પૂજા કરવામાં આવે છે. જો હવામાન યોગ્ય હોય તો યાત્રિકો ભગવાન શિવની આ મૂર્તિનું દ્રશ્ય નિહાળી શકે છે.
સ્થાનિક લોકોના મતે કૈલાસ તેમને ઘણી આફતોથી સુરક્ષિત કરે છે, તેથી જ સ્થાનિક લોકો કૈલાસ પ્રત્યે ખૂબ આદર અને વિશ્વાસ રાખે છે. પ્રવાસ શરૂ થાય પહેલાં સ્થાનિક લોકો તેમના ઘેટાં સાથે પર્વતો પર ચડે છે, અને માર્ગમાં મુસાફરો માટેના અવરોધોને દૂર કરે છે. જેથી મુસાફરી સરળ અને ઓછી હેરાનગતી થાય. કૈલાસ શિખરોની નીચે એક વિશાળ બરફનું મેદાન છે, જે ભગવાન શિવના રમતનું મેદાન 'શિવ કા ચૌગન' તરીકે ઓળખાય છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતી અહીં રમે છે. તળાવના પાણીના બે સ્ત્રોત છે. તે શિવ ક્રોત્રી અને ગૌરી કુંડ તરીકે ઓળખાય છે.
મણીમહેશ યાત્રા માર્ગ
મણીમહેશ તળાવ ૩૯૫૦ મીટરની ઉંચાઇ પર સ્થિત છે. તેની ચડાઈ સરળ છે, મુશ્કેલ નથી. આ મંદિરના દર્શન માટે મે થી ઓક્ટોબર મહિનો સૌથી યોગ્ય છે. મણીમહેશની યાત્રા ઓછામાં ઓછી સાત દિવસની છે. મણીમહેશ જવાનો માર્ગ છે - નવી દિલ્હી - ધર્મશાળા - હરદાસર - ડાંચો - મણીમહેશ તળાવ.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તળાવ શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
અબુ હમઝા
સઈદ ઝબીઉદ્દીન, અંસારી આકા, અબુ હમઝા, અકા અબુ જુંદાલ, વગેરે જુદા જુદા વીસથી વધારે નામ ધારી આ આંતકવાદી લસ્કરે એ તોઈબા સાથે સંકડાયેલ છે.
૨૧મી મે ૨૦૧૧ના એક યાદી ભારતે પકિસ્તાનને આપેલ જેમાં ૫૦ આંતકવાદીઓના નામો હતા. એમાં અબુ હમઝાનું નામ હતું. અબુ હમઝાનું અસલી નામ ઝૈબુદ્દીન સૈયદ ઝાકિઉદ્દીન અંસારી છે. ઈ.સ. ૧૯૮૧ની ૧૩મી નવેમ્બરના જન્મ થયો છે.
શરુઆતનું જીવન
મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લાના ગેવરાઈ ગામના લક્ષ્મીનારાયણ મંદિર ગલ્લીમાં અબુએ જીવનની શરુઆત કરી. અબુની ત્રણ બહેનો છે. પિતા જીવન વિમાનું કામકાજ કરતા હતા. અબુના પિતા હાલ બિમાર છે. ઘરમાં માતા, પિતા અને અપરણિત એક બહેન છે. બે બહેનો પરણીત છે. અબુના પિતાએ કહેલ છે મારા છોકરો આંતકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલ હશે અને એને ફાંસીની સજા કરવામાં આવે અને મારી નજર સમક્ષ ફાંસી અપાય એમ હું ઈચ્છું છું.
અભ્યાસ
પ્રાથમિક અને ૧૦મી સુધી ઉર્દૂ માધ્યમાં અભ્યાસ કરેલ. પછી બીડમાં ઔધીગીકી તાલીમ લીધી છે.
આંતક્વાદી પ્રવૃત્તિઓની યાદી
નોકરી ધંધામાં નિષ્ફળ જતાં બેકારીમાં રખડતાં સીમી અને મુજાહીદ જુથના સંપર્કમાં આવ્યો. બાબરી મસ્જીદ અને ગુજરાતના ગોધરા પ્રકરણના કારણે બદલાની ભાવનાથી આંતકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં રસ લઈ પાકિસ્તાનમાં આવન જાવન કરવા લાગ્યો. ૨૦૦૫માં અબુ ત્રાસવાદની તાલીમ લેવા પાકિસ્તાન કબ્જા હેઠળના કાશ્મીરમાં ગયો હતો.
ગુજરાતના દંગલ પછી અબુ સીમી સંગઠનના સંપર્કમાં આવ્યો હતો અને ઝડપથી મુજાહિદ્દીન અને તોયબા જેવા આતંકવાદી સંગઠનમાં મહત્વનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.
૨૦૦૮નો મુંબઈ પર હુમલો
૨૬મી નવેમ્બર ૨૦૦૮ના પાકીસ્તાનથી દસ જણાં આવી મુંબઈ ઉપર જે હુમલો કરેલ એ વખતે અબુ પાકીસ્તાનમાં હુમલાનું સંચાલન કરતો હતો. આ હુમલાખોરોને અબુએ હીન્દી શબ્દો શીખવાડેલ જેથી લાગે કે હુમલાખોરો ભારતીય છે.
પાકીસ્તાનમાં પ્રવૃત્તિઓ
પાકીસ્તાનમાં રહી એ આંતકવાદી પ્રવૃત્તિઓનું સંચાલન કરતો હતો અને પાકિસ્તાનમાં પોલિસે એની ધરપકડ કરેલ. ૨૦૦૯માં રિયાસત અલી નામના પાસપોર્ટ સાથે અબુ સાઉદી અરેબિયામાં પ્રવેશ્યો હતો.
સાઉદી અરેબીયામાં પ્રવૃત્તિઓ અને ધરપકડ
પાકિસ્તનના પાસપોર્ટ ઉપર એ સાઉદી અરેબીયા ગયેલ અને સાઉદી અરેબીયામાં એની ધરપકડ થયેલ. એ મુળ ભારતનો છે એ ખબર પડતાં સાઉદી અરેબીયાએ એને ભારતમાં ધકેલી દીધો અને સાઉદી અરેબિયાની પોલિસે ભારતની પોલિસને જાણ કરી દીધી.
ભારતમાં આગમન અને ધરપકદ
૨૧મી જૂન ૨૦૧૨ના એની ધરપકડ કરવામાં આવેલ છે અને પોલિસ કસ્ટડીમાં છે.
ધરપકડની અસર
પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયામાં એની હાજરી તથા આંતકવાદ માટે એની પુછપરછ ચાલુ છે. આ મોટી માછલી જાળમાં ફસાઈ ગઈ છે.
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
અગસ્ત્યમુનિ, રુદ્રપ્રયાગ
અગસ્ત્યમુનિ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલાઉત્તરાખંડ રાજ્ય રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં સ્થિત એક યાત્રા-સ્થળ છે.
તે ઋષિકેશ-કેદારનાથ ધોરી માર્ગ પર આવેલ છે. રુદ્રપ્રયાગ થી અગસ્ત્યમુનિનું અંતર આશરે ૧૮ કિલોમીટર જેટલું છે. આ સ્થળ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટર જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલ છે. તે મંદાકિની નદીના કિનારા પર સ્થિત છે. આ એજ સ્થળ છે, જ્યાં અગસ્ત્ય ઋષિએ ઘણા વર્ષો તપશ્ચર્યા કરી હતી. મહર્ષિ અગસ્ત્યની તપોભૂમિ હોવાને કારણે અહીંનું નામ અગસ્ત્યમુનિ પડ્યું હતું. અહીં મહર્ષિ અગસ્ત્યમુનિનું પ્રાચીન મંદિર પણ આવેલ છે.
અહીં એક વિશાળ મેદાન છે, જ્યાં વર્તમાન સમયમાં એક સ્ટેડિયમ પણ બનાવવામાં આવેલ છે. બૈસાખીના ઉત્સવ વખતે અહીં ખૂબ મોટો મેળો ભરાય છે. અહીં દુર દુરથી શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે અને પોતાના ઈષ્ટ દેવતાને પ્રાર્થના કરે છે. આ સ્ટેડિયમ ખાતે હેલીપેડ પણ છે, જ્યાં કેદારનાથ જવા માટે પવનહંસ નામનું હેલિકોપ્ટર ઉતરે છે. શહેરમાં બે બેન્ક અને એક સરકારી હોસ્પિટલ છે.
વાહન-વ્યવહાર
ઋષિકેશથી અહીં જવા-આવવા માટે બસ સેવા ઉપલબ્ધ છે. વધુમાં મુસાફરી માટે ટેક્સી અને જીપ પણ નક્કી કરી શકાય છે.
નિવાસ
અહીં પર એક ફોરેસ્ટ રેસ્ટ-હાઉસ છે. આ ઉપરાંત ખાનગી હોટલો, લોજ, ધર્મશાળાઓ પણ સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:યાત્રાધામ શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
અમદાવાદના લોકોની યાદી
અમદાવાદમાં સંખ્યાબંધ પ્રતિષ્ઠિત નાગરિકો છે જેઓને દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં કરવામાં આવ્યા છે
પદ્મશ્રી
શ્રેણી:અમદાવાદ
વડવા ભોપાવલા (તા. નખત્રાણા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
ખારવા (તા. વઢવાણ)
ખારવા (તા. વઢવાણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વઢવાણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખારવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પંચાસર (તા. મોરબી)
પંચાસર ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોરબી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. પંચાસર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:મોરબી તાલુકો
ડુંગરપુર (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કુતિયાણા
કુતિયાણા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પોરબંદર જિલ્લાના કુતિયાણા તાલુકાનું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
ડુંગરપુર (તા. પાલીતાણા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
કુતિયાણા
ભૂગોળ
કુતિયાણા રાજકોટ-પોરબંદર હાઇવે પર આવેલું છે. તેનું ભૌગોલીક સ્થાન ૨૧.૬૩ ઉ. ૬૯.૯૮ પૂ. છે અને તે સમુદ્ર સપાટીથી ઉંચાઇ ૩૦ મીટર (૯૮ ફીટ) પર આવેલું છે.
ચિત્રાસણી (તા. પાલનપુર)
ચિત્રાસણી (તા. પાલનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાલનપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ચિત્રાસણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, સુથારી કામ તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કુતિયાણા
વસ્તી
કુતિયાણાની વસ્તી ૧૬,૫૮૧ (૨૦૧૧) છે, જેમાંથી ૮,૪૫૧ પુરુષો અને ૮,૪૫૧ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. કુતિયાણામાં ૬ વર્ષથી નીચેના બાળકો ૧૧% છે. નગરનો સાક્ષરતા દર ૭૭.૮% છે, જે પોરબંદર જિલ્લાના સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૭૫.૮% કરતા ઉંચો છે.
ચિત્રાસણી (તા. પાલનપુર)
ચિત્રાસણી ખાતે સ્ત્રીઓ માટે સ્ત્રીઅધ્યાપન મંદીર આવેલું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
કુતિયાણા
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:કુતિયાણા તાલુકો
વડવા (તા. ગરબાડા)
વડવા (તા. ગરબાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ગરબાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વડવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગરબાડા તાલુકો
વાંઢીયા (તા. સાંતલપુર)
વાંઢીયા (તા. સાંતલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાંતલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાંઢીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સાંતલપુર તાલુકો
વારાહી (તા. સાંતલપુર)
વારાહી (તા. સાંતલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા  પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાંતલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વારાહી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઇતિહાસ
વારાહી પર જાટ લોકોના આક્રમણ પહેલાં રવણિયાઓનું શાસન હતું. આ જાટ લોકો મૂળ બલૂચિસ્તાન અને મકરાણના નિવાસીઓ હતા અને ઇ.સ. ૭૧૧માં મહંમદ કાસિમના સૈન્ય સાથે આવીને સિંધના વાંગામાં સ્થાયી થયા હોવાનું કહેવાતું હતું. સિંધના શાસકે મલિક ઉમર ખાનની બે પુત્રીઓને પોતાના મહેલના રાણીવાસમાં સમાવેશ કરતા તેનો વિરોધ કરતાં જાટ લોકો પર આક્રમણ કર્યું હતું તેથી તેઓ પહેલાં કચ્છ રાજ્ય અને પછી ત્યાંથી કાઠિયાવાડમાં મૂળીના પરમારોના આશ્રય હેઠળ ગયા હતા. ઇ.સ. ૧૪૮૪માં ચાંપાનેરની ચડાઇ વખતે જાટ લોકોએ મહમદ બેગડાને મદદ કરતાં તેણે જાટોને ઝાલાવાડમાં બજાણાનું શાસન ભેટ આપ્યું હતું. ત્યારબાદ તેમણે માંડલ પર આક્રમણ કરીને કબ્જે કર્યું હતું. ત્યારબાદ માંડલ અમદાવાદ હેઠળ આવ્યું હતું અને તેમનું કુટુંબ વિવિધ શાખાઓમાં વિભાજીત થયું હતું, જેમાં મુખ્ય બજાણાનો મલિક હૈદર ખાન, સીતાપુર અને વાણોદનો મલિક લાખા અને વલિવડાનો મલિક ઇસાજી હતો. મલિક ઇસાજીએ રવણિયા ગોદર અને વારાહીના લાખા વચ્ચે સુલેહ કરાવ્યો હતો અને બંનેની લડાઇનો લાભ લઇને લુંખન ગામ અને ચોર વાઘરમાં કોણમેર કટારી ગામમાં સ્થાયી થયો હતો. રવણિયાઓ વારાહીમાં રહ્યા હતા અને તેમને મહેમુદાબાદ, જાવંત્રી અને અંતરનેસ ગામો અપાયા હતા અને મલિક ઇસાજીને વારાહી અપાયું હતું.
ઇ.સ. ૧૮૧૨માં વારાહી પર પેશ્વાની હકૂમતની મદદથી બ્રિટિશરોનું આક્રમણ થયું હતું અને વારાહીની હાર થતા તેનાં સરદાર ઉમર ખાનને જેલમાં લઇ જવાયો હતો અને રાધનપુર મોકલી દેવાયો હતો. ૧૮૧૫માં રાધનપુરના નવાબે તેને ફરી રાજ્યનું સંચાલન સોંપ્યું હતું. વારાહી ૧૮૧૯-૨૦ની સાલમાં બ્રિટિશ આશ્રિત રાજ્ય બન્યું. ઠાકોર શદાદ ખાન ૧૮૪૭માં મૃત્યુ પામ્યો અને ત્રણ વિધવાઓને તેની પાછળ મૂકતો ગયો અને તેના આઠ મહિના પછી તેની બે સ્ત્રીઓને બાળકોનો જન્મ થયો જેના પર શંકા ઉઠાવવામાં આવી પરંતુ તેના મોટા પુત્રને ઠાકોર બનાવવામાં આવ્યો અને તેનું સંચાલન પોલિટિકલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ વડે કરવામાં આવ્યું.
વારાહી બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીની પાલનપુર એજન્સી હેઠળ આવતું હતું, જે ૧૯૨૫માં બનાસ કાંઠા એજન્સી બની. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી પછી બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનું બોમ્બે રાજ્યમાં પુન:ગઠન થયું. ૧૯૬૦માં જ્યારે ગુજરાત બોમ્બે રાજ્યમાંથી અલગ થયું ત્યારે વારાહી મહેસાણા જિલ્લામાં આવ્યું અને ત્યાર બાદ પાટણ જિલ્લાનો ભાગ બન્યું.
ગ્રંથસૂચિ
આ લખાણ હવે પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પુસ્તક માંથી લખાણના અંશો ધરાવે છે.
શ્રેણી:સાંતલપુર તાલુકો
સુરત રેલ્વે સ્ટેશન
સુરત રેલ્વે સ્ટેશન (કોડ: ST) એ સુરતમાં ગોઠણગામ, કોસાડ, ઉતરણ, ઉધના જંકશન, ભેસ્તાન, નિયોલ અને સચીન સાથેનું મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશન છે. તે ભારતીય રેલ્વેના પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગના વહીવટી નિયંત્રણ હેઠળ છે. સુરત રેલ્વે સ્ટેશન ભારતીય રેલ્વેના પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગનું એ-૧ શ્રેણીનું રેલ્વે સ્ટેશન છે. તે અમદાવાદ-વડોદરા-મુંબઈ રેલ માર્ગ પર આવેલું છે. સુરત રેલ્વે સ્ટેશનનું નિર્માણ ઇ.સ. ૧૮૬૦માં થયું હતું.
ઉત્તર તરફ, ઉતરણ રેલ્વે સ્ટેશન સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન છે. ઉધના જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન સુરતની દક્ષિણે આવેલું છે.
૨૦૧૬ની શરૂઆતમાં, ભારતીય રેલ્વે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કોર્પોરેશને સ્વચ્છતાના આધારે સુરત રેલ્વે સ્ટેશનને ભારતનું મોટું શ્રેષ્ઠ સ્ટેશન જાહેર કર્યું હતું. સુરતનું રેલ્વે સ્ટેશન જમીનથી પહેલા માળે છે.
સુરત મહાનગરપાલિકા વિશ્વ કક્ષાનું નવું રેલ્વે સ્ટેશન બનાવવાનું આયોજન કરી રહી છે.
સૌથી નજીકનું આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથક સુરત હવાઈ મથક છે.
મુખ્ય ટ્રેનો
સુરત રેલ્વે સ્ટેશનથી નીચેની ટ્રેનો શરૂ થાય છે:
સંદર્ભ
શ્રેણી:સુરત જિલ્લાનાં રેલ્વે સ્ટેશનો
કલાપીનો કેકારવ
અવલોકન
ગુજરાતી કવિ અને લાઠીના રાજવી કલાપીએ ઇ.સ. ૧૮૯૨થી ૧૯૦૦ સુધી લખેલી બધી કાવ્યરચનાઓનો સંગ્રહ કલાપીનો કેકારવમાં કરવામાં આવ્યો છે. ૧૯૦૩માં તેમના મૃત્યુ પછી આ ગ્રંથને મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ "કાન્ત"એ પ્રકાશિત કર્યો હતો.
આવકાર
કેકારવની પૂર્વવાણી પુસ્તકમાં આ પુસ્તકની પ્રશંસા કરતાં કવિ ન્હાનાલાલ લખે છે, 'કલાપીનાં અંતરોદગારની ગીતાવલી, કેકારવ એટલે એ યુગની ગુજરાતી કાવ્યપ્રતિભાનાં વરસતા મેઘ. કલાપી એટલે ઘૂઘવતો દરિયો.' ઈન્દ્રવદન દવે કલાપીનો કેકારવની સંવર્ધિત આવૃત્તિની પ્રસ્તાવનામાં જણાવે છે કે 'રસનિરૂપણની શક્તિ, પ્રકૃતિવર્ણનની ચિત્રાત્મક કળા અને વસ્તુઆલેખનની આ છટાના લીધે કલાપીનાં ખંડકાવ્યો કાન્તથી બીજે નંબરે આવી શકે તેમ છે.'
ગુજરાતી વિવેચક અને સંપાદક નવલરામ ત્રિવેદીના મતે આ પુસ્તક મોડું પ્રકાશિત થયું હતું કારણકે જેઓ કલાપીને જાણતા હતા તેઓ તેમના નજીકના લોકોનાં મૃત્યુ પામવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્યસંગ્રહ
વાવડી (તા. સાંતલપુર)
વાવડી (તા. સાંતલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સાંતલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાવડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સાંતલપુર તાલુકો
ખેરાળી (તા. વઢવાણ)
thumb|હરપાલદેવ અને તેમના પત્ની શક્તિ માં, ખેરાળીના મંદિરમાં ખેરાળી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વઢવાણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખેરાળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વઢવાણ તાલુકો
હાથણી (તા. દ્વારકા)
હાથણી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હાથણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નાગલપુર તળાવ
નાગલપુર તળાવ ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા શહેરના નાગલપુર વિસ્તારમાં આવેલું તળાવ છે. તેને જાહેર જગ્યા તરીકે વિકાસ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ઇતિહાસ
ગુજરાત અર્બન ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનના નેજા હેઠળ તળાવમાં દૂષિત પાણીને શુદ્ધિકરણ કરીને છોડવાની યોજના હતી પરંતુ, તળાવમાં અસ્વચ્છ પાણીનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો.
જાન્યુઆરી ૨૦૧૯માં, મહેસાણા નગરપાલિકાએ તળાવના વિકાસ માટે વિગતવાર પ્રકલ્પ અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે સલાહકારની નિમણૂક કરી. આ અહેવાલ મુજબ inr 119900000 નો ખર્ચો દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
પ્રસ્તાવ
તળાવના વિકાસના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવમાં તળાવની ફરતે દિવાલ, બગીચો, બાળકોને રમવા માટેનો બગીચો અને તળાવમાં વરસાદી પાણીની આવક માટેની ગોઠવણીની વિગતો રજૂ કરાઇ છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ સુધી આ કાર્યનો પ્રારંભ થયો નહોતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહેસાણા શ્રેણી:તળાવ
દરીયાપુર (તા. મોડાસા)
દરીયાપુર (તા. મોડાસા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દરીયાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
હિરણ્યાક્ષ
હિરણ્યાક્ષ (हिरण्याक्ष), જે હિરણ્યનેત્ર (हिरण्यनेत्र) તરીકે પણ ઓળખાતો હતો, અસુર હતો, જેણે સ્વર્ગ પર આક્રમણ કરી પૃથ્વીનું અપહરણ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.
એક વખત હિરણ્યાક્ષે પૃથ્વીનું અપમાન કરીને તેને સમુદ્રમાં લઇ ગયો. લોકોએ ભગવાનનું આવાહન કરતા વિષ્ણુ વરાહ અવતાર સ્વરૂપે અવતર્યા અને પૃથ્વીને બચાવી અને હિરણ્યાક્ષનો વધ કર્યો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અસુર
દલવાડા (તા. પાલનપુર)
દલવાડા (તા. પાલનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાલનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દલવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
હાથી (તા. દ્વારકા)
હાથી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હાથી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પાનેલી (તા. મોરબી)
પાનેલી (તા. મોરબી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોરબી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પાનેલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મોરબી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
થડાચ (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
ઉલટ (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
ભારતીય સંગીત
right|thumb|300x300px|ભારતીય સંગીતસભાનું દૂર્લભ ચિત્ર right|thumb|300x300px|સંગીતનો રસાસ્વાદ કરતી એક સ્ત્રી (પંજાબ ૧૭૫૦) ભારતીય સંગીત પ્રાચીનકાળથી  ભારત માં ઉદ્દભવેલું અને વિકસીત થયેલું એક સંગીત છે. આ સંગીતના મૂળ સ્ત્રોત વેદોને માનવામાં આવે છે. સામવેદ એ સંગીતને લગતો વેદ છે. ભારતીય પરંપરામાં એવું માનવામાં આવે છે કે બ્રહ્માએ નારદ મુનિને સંગીત વરદાનમાં આપ્યું હતું.
ભારતીય સંગીતના સાત સ્વર
ભારતીય સંગીતમાં સાત શુદ્ધ સ્વર છે. શુદ્ધ સ્વરની ઉપર અને નીચે વિકૃત સ્વર આવે છે. સા અને પ ના કોઇ વિકૃત સ્વરો નથી હોતા. રે, ગ, ધ અને ની ના વિકૃત સ્વરો નીચે હોય છે અને તેને કોમલ કહેવામાં આવે છે. મ નો વિકૃત સ્વર ઉપર હોય છે અને તેને તીવ્ર કહેવામાં આવે છે. સમકાલીન ભારતીય સંગીતમાં મુખ્યત્વે આ સ્વરોનો ઉપયોગ થતો હતો. પુરાતનકાળથી જ ભારતીય સ્વર સપ્તક સંવાદ સિદ્ધ છે. મહર્ષિ ભરતે તેના આધાર પર જ ૨૨ શ્રુતીયોનું પ્રતિપાદન કરાયું હતું જે ભારતીય સંગીતની ખાસ વિશેષતા છે.
ભારતીય સંગીતના પ્રકારો
ભારતીય સંગીતને સામાન્ય રીતે ત્રણ ભાગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની બે મુખ્ય પદ્ધતિઓ છે - હિંદુસ્તાની સંગીત મુગલ બાદશાહોની છત્રછાયા તળે વિકસીત થયું અને કર્ણાટક સંગીતનો વિકાસ મંદિરોના કારણે થયો. આ કારણે જ દક્ષિણ ભારતની કૃતિઓમાં ભક્તિરસ વધુ હોય છે જ્યારે હિંદુસ્તાની સંગિતમાં શ્રૃંગાર રસ વધુ હોય છે.
ઉપશાસ્ત્રીય સંગીત માં ઠુમરી, ટપ્પા, હોરી, કજરી વગેરે હોય છે.
સુગમ સંગીત જનસાધારણમાં પ્રચલિત છે જેમ કે -
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
વજેલાવ (તા. ગરબાડા)
વજેલાવ (તા. ગરબાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ગરબાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વજેલાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગરબાડા તાલુકો