cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સોલંકી વંશ
ધર્મ
રાજવંશના મોટા ભાગના શાસકો શૈવ મત ધરાવતા હતા, જોકે તેમણે જૈન ધર્મનું પણ રક્ષણ કર્યું હતું. સોલંકી વંશના સ્થાપક મુળરાજ સોલંકીએ દિગંબર જૈનો માટે મુળવસ્તિકા મંદિર અને શ્વેતામ્બર જૈનો માટે મુળનાથ-જીનદેવ મંદિરનું નિર્માણ કર્યું હતું. દેલવાડા મંદિરો અને સૂર્યમંદિર, મોઢેરાનું નિર્માણ ભીમદેવ પ્રથમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. લોકપ્રિય પરંપરા અનુસાર તેમની રાણી ઉદયામતીએ પણ રાણકી વાવનું નિર્માણક કરાવ્યું હતું. કુમારપાળે પોતાના જીવનના કોઈ તબક્કે જૈન ધર્મનું રક્ષણ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ત્યાર પછીના જૈન વર્ણનોમાં તેમને જૈન ધર્મના છેલ્લા મહાન સંરક્ષક રાજવી તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
પાકુડ જિલ્લો
પાકુડ જિલ્લો ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. પાકુડ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પાકુડ નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:ઝારખંડ
રાંચી જિલ્લો
રાંચી જિલ્લો ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ઝારખંડ રાજ્ય તેમ જ રાંચી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક રાંચી નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:ઝારખંડ
દુબળફળીયા
દુબળફળીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. દુબળફળીયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
ભૌતિકશાસ્ત્રની સમયરેખા
ભૌતિકશાસ્ત્રનો આરંભ ગૅલિલિયો અને ન્યૂટનના સમયથી થયો હતો એમ ગણવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
અટલ બિહારી વાજપેયી
અટલ બિહારી વાજપેયી (૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૪ - ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૮ ) ભારતના રાજનેતા અને કવિ હતા. પ્રજાસત્તાક ભારતના ૧૦મા વડાપ્રધાન તરીકે અલગ અલગ કુલ ત્રણ ગાળાઓ (૧૯૯૬માં ૧૩ દિવસ, ૧૯૯૮-૧૯૯૯માં ૧૩ મહિના અને ૧૯૯૯-૨૦૦૪માં ૫ વર્ષ) દરમ્યાન સેવા આપી હતી.
વાજપેયી કુલ નવ વખત લોકસભાના સભ્ય અને બે વખત રાજ્ય સભાના સભ્ય રહ્યા હતા. અલગ અલગ સામાન્ય ચૂંટણીમાં અલગ અલગ ચાર રાજ્યો (ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત અને દિલ્હી)માંથી ચૂંટાનારા તેઓ એક્માત્ર સંસદ સભ્ય હતા. ૧૯૬૯-૧૯૭૨ દરમ્યાન વાજપેયી ભારતીય જન સંઘ (હવે, ભારતીય જનતા પાર્ટી) ના પ્રમુખ હતા.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતના વડાપ્રધાન શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:ભારતીય હિન્દુઓ શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:ભારતના વિદેશમંત્રીઓ
પ્રક્ષેપણ પદ્ધતિ
પ્રક્ષેપણ પદ્ધતિ અથવા પ્રક્ષેપણ કસોટી (અંગ્રેજી: Projective test) એ મનોવિજ્ઞાનમાં વ્યક્તિત્વના માપન માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિઓમાંની એક છે. આ પ્રકારની પદ્ધતિઓમાં સંદિગ્ધ, અનિશ્ચિત અથવા અનિયંત્રિત (unstrucured) વસ્તુની રજૂઆત કરવામાં આવે છે, જે એક પડદા તરીકે કામ કરે છે. તેના ઉપર કસોટી કરનાર વ્યક્તિ પોતાની અનભિજ્ઞ ઇચ્છાઓ, ગ્રંથિઓ અને સંઘર્ષો જેવી આંતરિક બાબતોનું પોતાની મરજી મુજબ પ્રક્ષેપણ કરે છે. જોકે, તેમાં વ્યક્તિનો તે વખતનો મનોભાવ અને તાજેતરના અનુભવો પણ થોડિવત્તી અસર કરે છે.
રૉર્શોક કસોટી, થિમૅટિક એપર્સેપ્સન કસોટી, શબ્દ-સાહચર્ય કસોટી, રોઝેન્ઝિવગ ચિત્ર-વૈફલ્ય કસોટી, મનોનાટ્ય પ્રયુક્તિ વગેરેનો આ પ્રક્ષેપણ પદ્ધતિઓમાં સમાવેશ થાય છે.
પ્રકારો
પ્રક્ષેપણ પદ્ધતિઓને તેમાં વપરાતા અભિગમોને આધારે પાંચ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:
સિદ્ધાંત
પ્રક્ષેપણ પ્રયુક્તિમાં ઉદ્દીપક તરીકે અનેકાર્થી (ambiguous – સંદિગ્ધ) પરિસ્થિતિ એટલા માટે રજૂ કરવામાં આવે છે કે પ્રયોગપાત્ર પોતાના તરંગોને તથા મૂંઝવણોને અજાગૃત રીતે રજૂ કરી દે. એની પાછળનો સિદ્ધાંત એ છે કે અસ્પષ્ટ અથવા અનેકાર્થી પરિસ્થિતિનું અર્થઘટન કરવા જતાં પ્રયોગપાત્ર પોતાના અજાગૃત મનમાં સંચિત વણસંતોષાયેલી વૃત્તિઓ, જરૂરિયાતો, વૈફલ્યો વગેરેને છતાં કરી દે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન
લાતેહાર જિલ્લો
લાતેહાર જિલ્લો ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. લાતેહાર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક લાતેહાર નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:ઝારખંડ
વિજય વિલાસ મહેલ
લાલ રેતાળ પથ્થરોથી બનેલો આ મહેલ એક મુખ્ય ગુંબજ ધરાવે છે, તેની ચોતરફ બંગાળી ગુંબજો, ખૂણામાં મિનારા અને રંગીન કાચની બારીઓ છે. છત પરના ઝરુખામાંથી આસપાસનો વિસ્તાર દ્રશ્યમાન થાય છે અને રાજાની સમાધિ પણ દેખાય છે. મહેલનો મધ્યખંડ અદ્‌ભુત છે. મહેલની રંગબેરંગી બારીઓ, દરબાજાઓ અને પ્રવેશદ્વારની રચના પણ અદ્‌ભુત છે. દરિયા કિનારાને કારણે અહીં હંમેશા હવા ઉજાસ રહે છે. હિન્દીના ચલચિત્રના શુટિંગ માટે આ એક પસંદગીનું સ્થળ છે. આ મહેલને વર્તમાન સમયમાં હેરિટેજ હોટલમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવેલ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
દીવડી (તા. દ્વારકા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ચેલા બેડી (તા. કાલાવડ)
ચેલા બેડી (તા. કાલાવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  કાલાવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચેલા બેડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કેવલાદેવ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન
ઇતિહાસ
આ સંરક્ષિત અરણ્યની સ્થાપના ૨૫૦ વર્ષો પહેલાં કરવામાં આવી અની ઉદ્યાનની અંદર આવેલ કેવલાદેવ (શીવ) મંદિરના નામે તેનું નામ કેવલાદેવ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. શરુઆતમાં આ એક નીચાણ વાળી ભૂમિ હતી. પણ ૧૭૨૬ અને ૧૭૬૩ વચ્ચે ભરતપુર રજવાડાંના મહારાજા સુરજમલ દ્વારા અજન બંધ બાંધવાથી તેમાં પાણી ભરાઈ ગયું. આ બંધ ગંભીર અને બાણગંગા નદીના સંગમપર બાંધવામાં આવ્યો છે. ભરતપુરના મહારાજાઓ માટે આ ઉદ્યાન શિકાર ભૂમિ હતી, ૧૮૫૦થી ચાલી આવતી પરંપરા પ્રમાણે દર વર્ષે ભારતના વાઈસરોય ના માનમાં બતકશિકારનું આયોજન કરવામાં આવતું. ૧૯૩૮માં એકજ શિકારમાં માલાર્ડ અને ટીલ જેવા ૪૨૭૩ પક્ષીઓને તે સમયના ભારતના ગવ્ર્નર જનરલ લોર્ડ લીનલીથોવ દ્વારા શિકાર કરાયા. ભારતની સ્વતંત્રતા પછી ૧૯૭૨ સુધી રજવાડાઓને અહીં શિકાર કરવાની પરવાનગી અપાતી હતી. ૧૯૮૨માં, આ ઉદ્યાનમાં ઢોર ચરાવવા પર બંદી મુકાઈ,જેને લીધે સ્થાનીય ખેડૂતોૢ ગુજ્જર સમાજ અને સરકાર વચ્ચે હિંસક ઝપાઝપી થઈ.
પ્રાણીસૃષ્ટી
આ અભયારણ્ય શિયાળામાં વિરલ સાઈબેરીય સારસનું યજમાન બને છે. અન્ય પ્રજાતિમાં રુડી શેલડક, ગુલ, ઉત્તરી શોવેલર, ઉત્તરી પીનટીઈલ, કૂટ, ગાર્ગાગા, ખરબચડો બતક અને સામાન્ય બતક પોચર્ડ.
ભય
૨૦૦૪માં વસુંધરા રાજે સરકાર ખેડૂતોના ઉદ્યાનને પાણી ન મોકલવાના દબાવ નીચે આવી અને ઉદ્યાનનો પાણી પુરવઠો ૫૪૦ૢ૦૦૦ૢ૦૦૦ ઘન ફુટ થી ઘટાડીને ૧૮ૢ૦૦૦ૢ૦૦૦ કરી દેવાયો. આને લીધે જૈવિક વિનાશ થયો. કળણ માં પાણી સુકાઈ જવાથી તે રહેવા લાયક ન રહ્યો. મોટા ભાગના પક્ષીઓ અન્ય રહેઠણ શોધી ચાલ્યાં ગયાં અમુક તો દીલ્હીથી ૯૦ કિમી દૂર આવેલ ઉત્તર પ્રદેશના ગંગા નદી પર આવેલ ઘરમુકુટેશ્વર સુધી ચાલ્યાં ગયાં. પણ અહીં તેમના માંસ માટે ઘણાં તેમનો શિકાર કરતાં.
આ કાર્યની પ્રમુખ પર્યાવરણ વાદીઓ એ નિંદા કરી અને તેની વિરુદ્ધ અદાલતમાં જનહિત યાચિકા દાખલ થઈ.
અરણેજ (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ઠક્કર બાપા
અમૃતલાલ વિઠ્ઠલદાસ ઠક્કર (૨૯ નવેમ્બર ૧૮૬૯ - ૨૦ જાન્યુઆરી ૧૯૫૧) એ ઠક્કર બાપા ના નામથી લોકપ્રિય છે. તેઓ એક ભારતીય સામાજિક કાર્યકર હતા કે જેમણે ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આદિવાસી લોકોના ઉત્થાન માટે કાર્ય કર્યું હતું. તેઓ ૧૯૧૪ માં ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે દ્વારા સ્થાપિત સર્વર્સ ઑફ ઇન્ડિયા સોસાયટીના સભ્ય બન્યા હતા. અને પછી ૧૯૨૨માં તેમણે ભીલ સેવા મંડળની સ્થાપના કરી. ત્યારબાદ તે મહાત્મા ગાંધી દ્વારા ૧૯૩૨ માં સ્થાપિત હરિજન સેવક સંઘના મહામંત્રી બન્યા. ૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૪૮ ના રોજભારતીય આદિમજાતિ સેવક સંઘની સ્થાપના તેમની પહેલ પર કરવામાં આવી હતી. જ્યારે ભારતીય બંધારણની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી, ત્યારે કેનવીએ ભારતના દૂરના અને સૌથી મુશ્કેલ ભાગોની મુલાકાત લીધી હતી અને આદિજાતિ અને હરિજન લોકોની પરિસ્થિતિની તપાસ કરી હતી. બંધારણની પ્રક્રિયામાં તેમણે મૂલ્યવાન મુદ્દાઓ ઉમેર્યા. મહાત્મા ગાંધી તેમને 'બાપા' કહેતા હતા.
ઠક્કરબાપાએ આસામ, ગ્રામીણ બંગાળ, ઓરિસ્સાના દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારો, ગુજરાતના ભીલ પટ્ટાઓ અને સૌરાષ્ટ્રના હરિજન વિસ્તારો, મહારાષ્ટ્રના મહાર વિસ્તારો, મદ્રાસમાં અસ્પૃશ્ય વિસ્તારો, છોટા નાગપુરના ડુંગરાળ વિસ્તાર, થરપારકરનો રણ, હિમાલયની તળેટી, ત્રાવણકોરના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોની જંગલોની મુલાકાત તેમણે આદિજાતિ અને હરિજનોના ઉત્થાનના તેમના ધ્યેયને ધ્યાનમાં રાખીને લીધી હતી. તેઓ હંમેશા રેલ્વેના ત્રીજા વર્ગમાં મુસાફરી કરતા હતા. ઠક્કરબાપાએ તેમના જીવનના ૩૫ વર્ષ આદિજાતિ અને હરિજનોની સેવામાં વિતાવ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન
ઠક્કર બાપાનો જન્મ ૨૯ નવેમ્બર ૧૮૬૯ ના રોજ ગુજરાત રાજ્ય ભારતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં ભાવનગરના એક મધ્યમ વર્ગના પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા વિઠ્ઠલદાસ ઠક્કરે બાળકનું નામ અમૃત લાલ રાખ્યું હતું. તેમણે તેમના પિતા પાસેથી પરોપકાર અને માનવતાની સેવા સાથે પ્રાથમિક શાળા શિક્ષણ મેળવ્યું. ૧૮૯૦ માં તેણે પૂનાથી એલસીઈ (લાઇસન્સિયટ ઇન સિવિલ એન્જિનિયરિંગ) મેળવ્યું. તેમણે પોરબંદરમાં એક ઇજનેર તરીકે શ્રેયપૂર્વક કામ કર્યું હતું અને પછીથી તે ભારતની બહાર યુગાન્ડા (પૂર્વ આફ્રિકા) માં પ્રથમ રેલ્વે ટ્રેક નાખવામાં સેવા આપી હતી. તેમણે થોડા સમય માટે સાંગલી રાજ્યમાં મુખ્ય ઇજનેર તરીકે પણ ફરજ બજાવી હતી અને તે પછી બોમ્બે પાલિકામાં એન્જિનિયર તરીકે નોકરી કરી હતી. તે અહીં જ તેણે જોયું, પહેલીવાર, તે સફાઇ કામદારોની દયનીય પરિસ્થિતિઓને જેમણે આખા બોમ્બે શહેરના કચરાનો નિકાલ કરવો પડતો હતો. સફાઇ કામદારોએ રહેવાની મલિન વસાહતો જોઈને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને આ લોકોની મુસીબતોને દૂર કરવા માટે બાકીનું જીવન સમર્પિત કરવાનો સંકલ્પ કર્યો. ૧૯૧૪માં તેમણે રાજીનામું આપ્યું અને સામાજિક કાર્ય શરૂ કર્યું. તેઓ સર્વન્ટ્સ ઑફ ઈન્ડિયા સોસાયટીના સભ્ય બન્યા અને અસ્પૃશ્યો અને આદિવાસીઓના અધિકારની હિમાયત કરી.
સન્માન
ભારત સરકારે ૧૯૬૯ માં તેમના સન્માનમાં એક ટિકિટ રજૂ કરી હતી. મુંબઈની એક જાણીતી વસ્તી બાપ્પા કોલોનીનું નામ તેમના નામે રાખવામાં આવ્યું છે. મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય સરકારે ગરીબ, પીડિત અને સંપૂર્ણ પછાત આદિવાસી સમુદાયને સમર્પિત સેવાઓ માટે તેમના માનમાં નામ આપેલ એક એવોર્ડની સ્થાપના કરી છે. મહારાષ્ટ્ર સરકારે વર્ષ ૨૦૦૭ માં 'ઠક્કર બાપ્પા આદિવાસી વસ્તી સુધારણા' નામના આદિવાસી ગામો અને વસાહતોમાં સુધારો લાવવાની યોજના બનાવી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૮૬૯માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૫૧માં મૃત્યુ
હળદર
હળદર (અંગ્રેજી: Turmeric; વૈજ્ઞાનિક નામ: Curcuma longa) વનસ્પતિશાસ્ત્રની દૃષ્ટિએ ઝિન્ઝિબરેસી કુળની એક બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે જે ગાંઠમાંથી (પ્રરોહ, ગાંઠામૂળી) ઉગતા નાનકડા છોડ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. આ વનસ્પતિ દક્ષિણ એશિયાના સમશીતોષ્ણ વિસ્તારની વતની છે. તેને વિકાસ માટે ૨૦°સે થી ૩૦°સે જેટલું ઉષ્ણતામાન અને સારા પ્રમાણમાં વરસાદની જરૂર રહે છે. તેના મૂળની ગાંઠો મેળવવા માટે આ વનસ્પતિની ખેતી થાય છે. બીજા વરસની ખેતી માટે અમુક ગાંઠો સૂકવીને સાચવી રાખવામાં આવે છે.
હળદરને લાંબે ગાળે વાપરવા માટે તેની ગાંઠોને અમુક સમય સુધી ઉકાળીને (લગભગ ૩૦-૪૫ મિનિટ) ગરમ ભઠ્ઠીમાં સુકવવામાં આવે છે. આવી રીતે સુકવેલા હળદરના ગાંગડાને પીસીને તેમાંથી કેસરિયા પીળાશ પડતા રંગનો ભૂકો મળે છે. આ ભૂકો દક્ષિણ એશિયાની રસોઈમાં, મધ્ય પૂર્વની રસોઈમાં, ડાઇ કરવાના ઉધ્યોગમાં, રાઇમાંથી બનત્તા મસલાને રંગ આપવામાં, વાપરવામાં આવે છે. હળદરમાં કુર્કુમિન નામનો સક્રીય પદાર્થ હોય છે. જેને કારણે હળદરને આંશિક માટી જેવો, આંશિક કડવો અને હકલી મરી જેવો તીખાશ ભરેલો સ્વાદ હોય છે. તેની સોડમ થોડી થોડી રાઇ જેવી હોય છે. આ કુર્કુમીન નામનો પદાર્થ ઘણાં રોગ જેવા કે કેન્સર, અલ્ઝાઈમર, મધુપ્રમેહ, એલર્જીઓ, આર્થીટીસ અને અન્ય હઠીલા રોગો પર અસરકારક જણાયો છે.
ભારત અને પાકિસ્તાન એ હળદર ઉત્પાદન કરતા મુખ્ય દેશો છે. . હળદરને અંગ્રેજીમાં ટરમરીક કહે છે આ નામ લેટિન શબ્દ ટેરા મેરીટા (terra merita) (merited earth, આદર્શ મૃદા) કે ટાર્મેરાઈટ પરથી પડ્યું છે.
કુર્કુમા એ તત્વનું નામ અરેબિક ભાષા પરથી પડ્યું છે જેમાં કેસર અને હળદર માટે તે નામ વપરાય છે.
હળદર એ પ્રાકૃતિક વનસ્પતિય પદાર્થ હોવાથી તેના પર પેટન્ટ લગાડી શકાતી નથી.
ઈતિહાસ
ભારતમાં હળદર હજારો વર્ષથી આયુર્વેદિક ઔષધિ તરીકે વપરાતી આવી છે. સૌ પ્રથમ તેને રંગકામ માટે વાપરવામાં આવી અને ત્યાર બાદ તે ઔષધિ સ્વરૂપે વપરાઈ હતી.
રાસાયણિક બંધારણ
હળદરના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ રાસાયણિક પદાર્થ કુર્કુમિનોઈડસ (Curcuminoids) નામના સંયોજનોનો સમૂહ હોય છે. આ સંયોજનો કુર્કુમીન (ડાઈફેરુલ્યોલમીથેન), ડીમીથોક્સિકુર્કુમીન અને બાઈસમીથોક્સિકુર્કુમીન હોય છે. તેમાંથી સૌથી વધારે સંશોધન પામેલ તત્ત્વ છે કુર્કુમીન. કાચી હળદરમાં ૦.૩-૫.૪% જેટલું કુર્કુમીન હોય છે. તબિયતના સંદર્ભે હળદરનું સૌથી ઉપયોગિ તત્વ કુર્કુમીન છે અને માનવ શરીર માટે તે બિનઝેરી છે. આ સિવાય તેમાં અન્ય મહત્તવ્પૂર્ણ બાષ્પશીલ તેલ હોય છે જેમ કે ટ્યુમેરોન, એટલાન્ટોન અને ઝેંગીબેરીન. તે સિવાય હળદરમાં અમુક શર્કરાઓ, પ્રોટીન અને ખાધ્યરેષા હોય છે.
રસોઈ
દક્ષિણ અને અજ્ઞિ એશિયાના જંગલોમાં હળદર ઊગી નીકળે છે. એશિયન વાઙીઓમાં હળદર એક મુખ્ય પદાર્થ હોય છે. હળદરમા રહેલા ઔષધીય ગુણોને કારણે આયુર્વેદ હળદરનો રસોઈમાં ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપે છે. દક્ષિણભારતીય રસોઈમાં હળદરનો રંગ લાવવા માટે વિશેષ ઉપયોગ થતો નથી.
હળદર મોટે ભાગે તીખી અને ખારી વાનગીઓમાં વપરાય છે. જોકે સ્ફોઉફ જેવી લેબેનીઝ મીઠાઈ માં પણ તે વપરાય છે. ભારતમાં હળદરના પાંદડામાં ચોખાનો લોટ, ગોળ અને નાળિયેર નાખી, તાંબાના વાસણમાં વરાળમાં બાફી, પાટોલીઓ નામની વાનગી એક બનાવાય છે, અ વાનગી ગોવામાં ખવાય છે.
દક્ષીણ એશિયાના ને છોડીને હળદર અન્ય દેશોમાં કસ્ટર્ડ જેવો પીળો રંગ આપવા માટે વપરાય છે. હળદરનો ઉપયોગ કેનમાં આવતા પીણાં, દુઘ ઉત્પાદનો, આઈસક્રીમ, યોગર્ટ, પીળી કેક, સંતરાનો રસ, બિસ્કીટ, પોપ કોર્ન, મીઠાઈઓ, કેકની સજાવટ, સીરિયલ્સ, સૉસ, જિલેટીન આદિ બનાવવા માટે થાય છે. વ્યાપારી ધોરણે બનાવાતા મસાલામાં હળદર એક મુખ્ય પદાર્થ હોય છે
મોટે ભાગે હળદરનો ઉપયોગ તેની ગાંઠોના ભૂકા સ્વરૂપે કરાય છે. અમુક ક્ષેત્રો ખાસ્ કરીને મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કોંકણ અને કૅનેરા ક્ષેત્રોમાં ખાસ વાનગીઓ હળદરના પાનમાં વાળીને વસ્તુ રંધાય છે. જે ક્ષેત્રોમાં હળદર સ્થાનીય રીતે ઉગે છે ત્યાંજ આ વાનગી બને છે. હળદરના પાંદડા તે વાનગીને અનેરી સોડમ આપે છે.
મોટે ભાગે સૂકાયેલી હળદર ભૂકા સ્વરૂપે વપરાય છે પણ ક્યારેકે આદુની જેમ તે તાજી પણ વાપરવામાં આવે છે. છેક પૂર્વની રસોઈમાં તાજી હળદરના ઘણા ઉપયોગ જોઈ શકાય છે. તેમાંથી અથાણાં બનાવાય છે.
મધ્ય પૂર્વની રસોઈમાં પણ હળદર વપરાય છે. ઘણી પર્શિયન વાનગીઓમાં હળદર શરૂઆતી પદાર્થ હોય છે. મોટાભાગની ઈરાની તળેલી વાનગીઓમાં તેલ કાંદા અને હળદર શરૂઅતમાં નખાય છે. ત્યાર બાદ અન્ય પદાર્થ નખાય છે.
નેપાળમાં પણ હળદર મોટે પાયે ઉગાડવામાં આવે છે અને ઘણી વાનગીઓમાં તે વપરાય છે. દક્ષિન આફ્રિકામાં ભાતને સોનેરી રંગ આપવા બાફતી વખતે પાણીમાં હળદર ઉમેરાય છે.
વિયેટનામમાં અમુખ વાનગીઓ જેમ કે બાન ક્ઝીઓ બાન ખોત અને મી ક્વાંગ નો સાવ વધારવા હળદર વપરાય છે. તે સિવાય પણ ઘણી વાનગી અને સૂપની બનાવટમાં વિયેટનામીઓ હળદર વાપરે છે.
ઈંડોનેશિયાના સુમાત્રા ટાપુના મીનાંગી અને પાડાંગી જાતિના લોકો હળદરના પાંદડા વાપરીને શાકનો રસ્સો બનાવે છે
મધ્યકાલીન યુગમાં યુરોપમાં હળદર ભારતીય કેસર તરીકે પ્રખ્યાત બની હતી. તે કેસર જેવા રંગ આપતી અને ઘણૅએ સસ્તી હોવાથી તે કેસરના વિકલ્પ તરીકે વપરાતી હતી.
પ્રાથમિક વૈદકીય સંશોધન
હળદરમાં રહેલા પ્રાકૃતિકરસાયણોની કેન્સર such as cancer,,  મનોભ્રંશ (અલ્ઝાઈમર) , સંધિવા, મધુપ્રમેહ. ઈત્યાદિ જેવા રોગ પર અસર વિષે સંસોશન ચાલુ છે. આ ઉપરના પ્રાથમિક સંશોધનમામ્ જણાયું છે કે હળદરમાંના રસાયણો ઉંદર પર થયેલા પ્રયોગમાં સ્વાદુપિંડના દાહની તીવ્રત ઓછી કરવામાં સફળ રહ્યાં હતાં.
એક રિપોર્ટ અનુસાર કુર્કુમિન અને હળદર પર સંશોધન વધી રહ્યું છે. . સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ સુધી યુ એસના નેશનલ ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ હેલ્થે કુર્કુમિન પર ૭૧ સ્વાસ્થ્ય સંશોધન પરીક્ષણો નોંધાવ્યા હતા.
અમુક સંશોધનો જણાવે છે કે હળદરમાં જે જંતુનાશક નએ ફૂગ નાશક ગુણો રહેલા છે તે કુર્કુમિનને કારાણે નથી.
હલ્દી દૂધ કે હળદરવાલું દૂધ એ ભારતમાં તાવ અને ખાંસીના ઘરગથ્થુ ઈલાજ તરીકે ખાવા લેવાય છે. હળદરની લૂગદીને ખુલ્લા જખમો પર લપેડાય છે. ચૂના હળદરનું મિશ્રણ પણ રક્ત પ્રવાહ વહેતો અટકાવવામાં આવે છે
ભારતમાં ત્વચાની ઉજળી કે ગોરી બનાવવા માટે પણ હળદરનો ઉપયોગ થાય છે.
રંગકામ
હળદરમાંથી બનતા કપડાના રંગો નબળા હોય છે તે ઝાંખા પડે છે. તે છતાં પણ ભારતીય અને બાંગ્લાદેશી પરંપરાગત બુદ્ધ સાધુના વસ્ત્ર કસાયના કાપડ અને સાડી રંગકામમાં હળદર વપરાય છે. ખાદ્યપદાર્થોને સૂર્ય પ્રકાશથી રક્ષણ આપવા તેમાં હળદર (કોડ  - E100) ઉમેરવામાં આવે છે તૈલીય ઉત્પાદનોમાં ઓલીઓરેસીન વપરાય છે. પાની ધરાવતા ઉત્પાદનોમામ્ કુર્કુમીન અને પોલીસોર્બેટનું મિશ્રણ અથવા કુર્કુમીન પાવડર નએ મદ્યાર્કનું મિશ્રણ વપરાય છે. ઘણી વખત અથાણા, રેલીશ અને મસ્ટર્ડ (રાઈનું એક ઉત્પાદન) જેવી વસ્તુના રંગને ફિક્કો પડતો અટકાવા તેમાં હળદર ઉમેરાય છે.
એનાટો (E160b) નામના પદાર્થ સાથે હળદરને મિશ્ર કરીને ચીઝ, યોગર્ટ, સલાડ ડ્રેસીંગ, શિયાળુ બટર અને માર્ગારાઈન ને રંગ આપવામાં આવે છે. આ સિવાય અમુક તૈયાર મસ્ટર્ડ, કેન કરેલા ચિકન બ્રોથ અને અન્ય પદાર્થોમાં કેસરના સસ્તા વિકલ્પ તરીકે હળદર વાપરવામાં આવે છે.
ક્રિયાકાંડમાં વપરાશ
હળદરને સદીઓથી ભારતમાં અત્યંત પવિત્ર અને શુકનવંતી ગણવામાં આવે છે. ભારતના લગભગ તમામ પ્રાંતોમાં આજે પણ લજ્ઞ અને ધાર્મિક કાર્યકમોમાં હળદર વપરાય છે.
હિંદુ અને બૌદ્ધિક આધ્યાત્મમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. બૌદ્ધ સાધુઓના વસ્ત્રો હળદર દ્વારા બનેલા રંગમાં રંગવામાં આવે છે. હળદરના પીળા રંગને કારણે હિંદુ પુરાણોમાં તેને સૂર્ય અને વિષ્ણુ સાથે સાંકળી લેવામાં આવે છે. હિંદુ શરીર રચના નાડી શાસ્ત્રના સાત ચક્રોમાંનો એક ચક્ર મણિપૂરા નામે ઓળખાય છે એ ચક્રનો રંગ પીળો છે
હિંદુ પુજાઓમાં હળદરના છોડને દુર્ગાનો અવતાર માની પ્રસ્થાપિત કરાય છે. દુર્ગામાતા સ્વયં હળ્દરના છોડમાં નિવાસ કરતા હોવાનું મનાય છે. નવપત્રિકામાં કેળ, કચ્વી, જયન્તી, બિલ્વ, દાડમ, અશોક, માનક અને ધાન્ય (ડાંગર) સાથે હળદર પણ નવપત્રિકાનો એક ભાગ હોય છે.
હળદરના ભૂકામાં પાણી ઉમેરી એક પિંદ બનાવી તેને ગણેશજી તરીકે પૂજામાં સ્થાપવામાં આવે છે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશના બંગાળીઓમાં લગ્નના  એક જે બે દિવસ પૂર્વે "ગાયે હોલૂદ" નામની વિધી કરવામાં આવે છે. આમાં પરણનારના શરીરે હળદરની પીઠી ચોળવામાં આવે છે.હળદર તેમની ત્વચાને નરમ બનાવે છે અને તેને હલકી પીળાશ પડતી ઝાંય પડે છે.
દક્ષીણ ભારતના પર્વ પોંગલમાં આખે આખો હળદરની ગાંઠ સહિતના આખે આખા રોપ સૂર્યને આભાર ભેટ સ્વરૂપે ચડાવવામાં આવે છે. ક્યારે ક તે છોડને પોંગલ રાંધવા માટૅ વપરાતી હાંડી ઉપર પણ બાંધવામાં આવે છે.
દક્ષિણ ભારતમાં હંગામીકે કાયમી ધોરણે સૂકી હળદરની ગાંઠને દોરી સાથે બાંધી મંગલસૂત્રના ના વિકલ્પ તરીકે વપરાય છે. હિંદુ વિવાહ કાયદામાં પણ આ રીતિને માન્યતા મળેલી છે. પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિઓમાં થાલી માળાએ લજ્ઞની વીંટી સમાન હોય છે.મરાટેહે અને કોંકણી સંસ્કૃતિમાં કંકણબંધન નામની વિધીમાં હળદરની ગાંઠને યુગલની કલાઈ પર વાંધવામં આવે છે.
આધુનીક નેઓપેગન લોકો હળદરને અગ્નિના ગુણો સાથે સરખાવે છે અને તેને શક્તિ અને શુદ્ધિની વિધીઓમાં વાપરે છે.
૧૮૯૬માં ફ્રેડરીચ રેટ્ઝેલ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક ''ધ હિસ્ટ્રી ઑફ મેન કાઈન્ડ" (માનવજાતિનો ઈતિહાસ)માં તેમણે માઈક્રોનેશિયા સંસ્કૃતિમાં હળદરમાંથી શરીર, કપડા અને વાસણો શણગારવાની અને તેની ઉચ્ચ ધાર્મિક મહત્તા હોવાની વાત લખી છે. તેમણે ઉદાહરાણ આપતાં જણાવ્યું છે કે હળાદરના મૂળને ૪ થી ૬ મહિલાઓ પીસતી હતી અને તેને પાણીમાં રાખવામાં આવતી. બીજા દિવસે ત્રણ નાળિયેર અને સોમાની શિંગ આપતી. ત્યાર બાદ પાણીમાં તળીયે બેઠેલા કૂચાને નાળિયેરના બીબીમાં રાંધવામાં આવતી અને તેને કેળાના પાનમાં લપેટીને ભવિષ્યના વપરાશ માટે રખાતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મસાલા શ્રેણી:ખોરાક શ્રેણી:જમીનની અંદર થતાં શાકભાજી
કબીરપંથ
300px|thumb|સતગુરૂ કબીરસાહેબ અને રામાનંદ
કબીરપંથ કે સતગુરૂ કબીરપંથ એ ભારત ના ભક્તિકાળિન કવિ સંત કબીર ની શિક્ષાઓ પર ચાલેલો પંથ છે. કબીર ના શિષ્ય ધર્મદાસે તેમના નિધન લગભગ સો સાલ બાદ આ પંથ ની શરૂઆત કરી હતી. આરંભ માં ફિલસૂફીક અને ચારિત્ર્ય શિક્ષા પર આધારિત આ પંથ કાળાંતર માં એક ધાર્મિક સંપ્રદાય માં બદલાયું હતું. કબીરપંથ ના અનુયાયિયો માં હિંદુ, શીખ, મુસલમાન, બૌદ્ધ અને જૈન તમામ ધર્મો ના લોકો શામેલ છે. પરંતુ તેમાં બહુતાયત હિંદુઓ ની છે. કબીર ની રચનાઓ નો સંગ્રહ કબીર બીજક આ પંથ ના ફિલસૂફીક અને આધ્યાત્મિક ચિંતન નો ગ્રંથ છે.
પોતાના કાવ્ય માં કબીરે પંથ ને મહત્ત્વહીન કહે છે અને તેનો ઉપહાસ ઉડાવ્યો છે. "ઐસા જોહ ન દેખા ભાઈ. ભૂલા ફિરૈ લીએ ગફિલાઈ.. મહાદેવ કો પંથ ચલાવૈ. ઐસો બડો મહંથ કહાવૈ.." કબીરપંથ ના વિદ્વાન કેદારનાથ દ્વિવેદી મુજબ તેનું કોઈ સ્પષ્ઠ પ્રમાણ નથી કે પંથ ની સ્થાપના કબીરે પોતે કરી. કબીર નાં મરણ પછી તેમના શિષ્યોએ આ કાર્ય કર્યું.
ઇતિહાસ
દ્વિવેદી કબીરપંથ ની સ્થાપના ની પશ્ચાદ્ભૂમિકા નો ઉલ્લેખ કરે છે, "કહેવાય છે કે સૌથી પહેલા સંતો માં નાનકે જ પંથ રચના ની શરૂઆત કરી હતી અને તેમણે તેમના કેટલાક નિયમ પણ બનાવ્યા હતા. કદાચ નાનકદેવ (સંવત ૧૫૯૫) મુજબ જ કબીરપંથ ની સ્થાપના માં આવી હશે... દાદૂપંથી રાઘવદાસે પોતાના હસ્તલિખિત ગ્રંથ ભક્તમાલ (૧૭૧૭) માં ધર્મદાસ ને કબીર નો શિષ્ય તરીકે કહ્યો છે. છત્તીસગઢી શાખા નો ઇતિહાસ પ્રસ્તુત કરતા સમયે પછી ધર્મદાસ ના આવિર્ભાવ ની તિથિ સત્તરમી સદી ના પહેલા ચરણ ના લગભગ સિદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. કદાચ ધર્મદાસે જ પંથ ને વ્યાપક બનાવવા માટે સૌથી પહેલું કદમ ઉઠાવ્યું હતું."
ખાસ શાખાઓ
ભારત માં કબીરપંથ ની મુખ્યતઃ ત્રણ શાખાઓ માનવા માં આવી છે. કાશી (કબીરચૌરા) શાખા, ધનૌરી ભગતાહી શાખા અને છત્તીસગઢી શાખા. આ શાખાઓ ના સ્થાપક ક્રમશઃ શ્રુતિ ગોપાળ સાહેબ, ભગવાન ગોસાઈ તથા મુક્તામણિ નામ સાહેબ માનવામાં આવે છે.
મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો
કબીરપંથ ની ખાસ શાખાઓ નાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો નીચે પ્રમાણે છે:
વધુ વાંચન
શ્રેણી:સંત મત
છાપરા (તા. કાલાવડ)
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સિંગાડ
સિંગાડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. સિંગાડ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દુધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
હજારીબાગ જિલ્લો
દસમી એપ્રિલ, ૧૯૯૪ના દિવસે આ જિલ્લાનું વિભાજન કરીને તેમાંથી કોડરમા જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી.
શ્રેણી:ઝારખંડ
સિમડેગા જિલ્લો
સિમડેગા જિલ્લો ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. સિમડેગા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક સિમડેગા નગરમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:ઝારખંડ
મહુવા, સુરત જિલ્લો
મહુવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના મહુવા તાલુકાનું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
મહુવાથી સૌથી નજીકનું રેલ્વે મથક બારડોલી તેમ જ સૌથી નજીકનું હવાઇ મથક સુરત ખાતે આવેલું છે.
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો(જિ.સુરત)
પતંજલિ ચિકિત્સાલય
પતંજલિ ચિકિત્સાલય એ પાંડુરંગ શાસ્ત્રી આઠવલેની પ્રેરણાથી સ્થપાયેલા સ્વાધ્યાય પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવતા સમાજોપયોગી સેવાના કેટલાક પ્રયોગો પૈકીનો એક અનોખો પ્રયોગ છે. આ પ્રયોગમાં પરિવારના સભ્યમાંથી જે ડૉકટરનો વ્યવસાય કરતા હોય, તેઓ પોતાનો કિંમતી સમય નિ:શુલ્ક સેવા રૂપે કોઇક ગામડાંના લોકો માટે ફાળવે છે અને તેમની સારવાર કરે છે.આ પ્રયોગ હેઠળ નક્કી કરેલા ગામડામાં નક્કી કરેલા ગૃપો નિયમિત અને સતત પૂજારી તરીકે પોતાની ક્ષમતા યોગેશ્વરચરણે ધરે છે. ડૉકટરો, નર્સો ઉપરાંત સ્થાનિક લોકોને જીવનદર્શી તત્વજ્ઞાન લોકભાષામાં સરળ રીતે સમજાવી શકે તેવા ભાવફેરી કરનારા સ્વાધ્યાયીઓનો પણ આ ગૃપમાં સમાવેશ થાય છે.
શ્રેણી:સંસ્કૃતિ
ગાંધીગીરી
ગાંધીગીરી એ ભારતમાં પ્રચલિત એક નવશબ્દ કે નવપદ છે જે ગાંધીવાદ ના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો (મહાત્મા ગાંધીના વિચારો જેમકે સત્યાગ્રહ, સત્ય અને અહિંસા)ને દર્શાવવા માટે વપરાય છે. આ શબ્દ ૨૦૦૬માં આવેલી હિંદી ફિલ્મલગે રહો મુન્ના ભાઈને લીધે પ્રચલિત બન્યો.
વપરાશ
મરાઠી, હિન્દી અને તમિળ સહિત ભારતની વિવિધ ભાષાઓમાં બોલચાલની અભિવ્યક્તિ તરીકે "ગાંધીગીરી" મહાત્મા ગાંધીના આદર્શોની પ્રથાનો સંદર્ભ આપે છે. તે ગાંધીવાદનું બોલચાલનું સ્વરૂપ છે. ગાંધીવાદ એ એક શબ્દ છે જે મહાત્મા ગાંધીના દર્શનનો સારાંશ આપવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ગાંધીવાદના મૂળ સિદ્ધાંતોમાં સત્ય અને સત્યાગ્રહનો સમાવેશ થાય છે: "સત્યનો અર્થ પ્રેમ થાય છે, અને દ્ર્ઢતા (આગ્રહ) અર્થ સૂચવે છે અને તેથી તે બળના પર્યાય તરીકે કાર્ય કરે છે ... તેથી કહી શકાય કે સત્યાગ્રહ એ સત્ય અને પ્રેમ અથવા અહિંસાથી ઉત્પન્ન થયેલું બળ છે."
આ સંદર્ભમાં, "ગાંધીગીરી" કેટલીકવાર "દાદાગીરી" (ગુંડાગીરી) સમજાવે છે (કારણ કે તે લગે રહો મુન્ના ભાઈમાં હતો , જ્યાં મુન્ના ભાઈએ "ગાંધીગીરી"ના બદલામાં "દાદાગીરી" છોડી દેવાનું શીખવું પડ્યું).
ઝાંખી
લગે રહો મુન્નાભાઈ એ ૨૦૦૬માં રાજકુમાર હિરાણી દ્વારા દિગ્દર્શિત અને વિધુ વિનોદ્ ચોપરા દ્વારા પ્રકાશિત થયેલી ભારતીય સંગીત કોમેડી છે. આ ફિલ્મમાં સંજય દત્તે મુંબઈ (બોમ્બે)ના સ્થાનિક ડોન મુન્ના ભાઈ તરીકે ભૂમિકા ભજવી છે, જે મહાત્મા ગાંધીની ભાવના જોવા લાગે છે. ગાંધીની છબી સાથેની તેની વાતચીત દ્વારા, મુન્નાભાઈ સામાન્ય લોકોને તેમની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવા માટે જેને તે ગાંધીગીરી તરીખે ઓળખે છે તેની પ્રેક્ટિસ કરવાનું શરૂ કરવાનું કહે છે.
કેટલાક લોકોએ એવી દલીલ કરી છે કે લગો રહો મુન્ના ભાઈમાં ગાંધીજીના સિદ્ધાંતો પ્રત્યેના વિષયોના ધ્યાને ભારતમાં ગાંધીવાદ ના નવા પદ એવા ગાંધીગીરીમાં લોકોને રસ લેતાં કર્યાં છે; અને તેવી જ રીતે ગાંધીજીને અચાનક હિપ બનાવ્યા છે. આ હિટ મૂવીથી પ્રેરાઈને, "ભારતીયો વધુને વધુ તેમની ફિલસૂફીને સ્વીકારે છે, અહિંસક વિરોધ પ્રદર્શન કરે છે, વેબ સાઈટ્સ શરૂ કરે છે, દુશ્મનોને ગુલાબ આપે છે અને ગાંધી યુગથી શ્વેત ટોપી પહેરે છે." ખરેખર, સમાચારના અહેવાલો મુજબ, ગાંધી હવે ભારતમાં એક "નવા પૉપ આઇકન" છે અને જેમ જેમ અરૂણાભા ઘોષ નોંધે છે, "ગાંધી, તે માણસ, એક સમયે સંદેશ હતો. ઉદારીકરણ પછીના બ્રાન્ડના ભારતમાં, ગાંધીગીરી એ સંદેશ છે." અનેક વેબસાઇટ્સ અને ઇન્ટરનેટ ફોરમ્સ બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે લોકોને ગાંધીવાદના દર્શન તરફ પાછા ફરવાનું પ્રોત્સાહન આપતા હતા.
ગાંધીગીરી શૈલીનો વિરોધ
alt=|thumb|200x200px|ગાંધીજી અને તેમના સહયોગીઓ દાંડીકૂચ વખતે ૨૦૦ફિલ્મની રજૂઆત પછી, એવા ઘણા કિસ્સાઓ બન્યા છે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધને કાં તો "ગાંધીગીરી" કહેવામાં આવતું હતું અથવા વિરોધીઓએ દાવો કર્યો છે કે તેઓ આ ફિલ્મથી પ્રેરિત છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ માં જુલાઈ ૨૦૦૭ દરમિયાન, ફૂલોના થાંભલાઓ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસ (યુએસસીઆઇએસ)ને મોકલવામાં આવ્યા હતા. આ મોકલનાર લોકો એવા વ્યક્તિગતો હતા કે જે યુએસ માં કાયદેસર હતા, પરંતુ ઓફિસ ગ્રીન કાર્ડના બૅકલોગને લીધે ભરાઈ પડ્યા હતા. આ કૃત્ય લગે રહો મુન્નાભાઈમાંથી નકલ કરાયેલું કૃત્ય હતું. આ ઘટના અંગે સકારાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ આવી છે. યુએસસીઆઇએસ દ્વારા ફૂલોને વૉલ્ટર રીડ આર્મી મેડિકલ સેન્ટર અને બેથેસ્ડા નેવલ હોસ્પિટલોમાં મોકલવામાં આવ્યાં હતાં. ૧૫મી જુલાઈ ૨૦૦૭ના બાલ્ટીમોર સનમાં સંપાદકીય દલીલ કરવામાં આવી હતી, "ચાલો આશા કરીએ કે તેમના વિરોધને પરિણામ મળે - અમેરિકનો ભાગ્યશાળી છે કે તેઓ તેમની વચ્ચે એવા લોકો રહે કે જેઓ આ બુદ્ધિશાળી છે, અને અન્ય લોકો માટે વિચારશીલ છે, અને ગુસ્સાને સુંદર રીતે વહેંચવામાં સક્ષમ છે." ૧૭મી જુલાઇએ, યુએસસીઆઈએસે જાહેરાત કરી કે "તે ઝડપી કાર્યવાહી દ્વારા કાયમી રહેઠાણ મેળવવા માગતા વિદેશી વ્યાવસાયિકોની અરજીઓ સ્વીકારશે, તેના પોતાના અગાઉના નિર્ણયની ઉપરવટ જશે." યુએસસીઆઇએસના ડાયરેક્ટર, એમિલિઓ ટી. ગોંઝાલેઝે ગાંધીગીરીના વિરોધની નોંધ લીધી, "જુલાઈ 2 ની જાહેરાત અંગેની જાહેર પ્રતિક્રિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સંઘીય સરકારની આ પ્રક્રિયાના સંચાલનને વધુ સમીક્ષાની જરૂર છે [. . . ] હું કોંગ્રેસ અને રાજ્ય વિભાગ સાથે મળીને લોકોની અપેક્ષાઓને અનુરૂપ વધુ કાર્યક્ષમ પ્રણાલીના અમલ માટે કટિબદ્ધ છું. "
ભારતમાં, વિદર્ભ ક્ષેત્રમાં ખેડૂતોએ ફૂલોથી વિરોધ કર્યો, અને લખનૌમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરનારા લોકોએ દાવો કર્યો હતો કે તેઓની પોતાનો સંદેશ આપવા માટે ગુલાબનો ઉપયોગ કરવાની ક્રિયા લગે રહો મુન્ના ભાઈ દ્વારા પ્રેરિત છે. લખનઉમાં વિદ્યાર્થીઓ સ્વયંસેવી રીતે વૃક્ષારોપણનું કાર્ય કરવા માટે આ ફિલ્મથી પ્રેરિત થયા હતા. માફિયા ડોન બબલૂ શ્રીવાસ્તવે દાવો કર્યો કે લગે રહો મુન્ના ભાઈ દ્વારા "પ્રેમ અને શાંતિના સંદેશ" તરીકે ગુલાબના વિતરણ માટે તેમને પ્રેરણા મળી.
બોડી (તા. કાલાવડ)
બોડી (તા. કાલાવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા  કાલાવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બોડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલાવડ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
અરીઠીયા (તા.કોડીનાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કોડીનાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નારિયેળ, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પ્રણવ મુખર્જી
પ્રણવ કુમાર મુખર્જી; (બંગાળી: প্রণব কুমার মুখোপাধ্যায়) (૧૧ ડિસેમ્બર ૧૯૩૫ - ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦) પશ્ચિમ બંગાળ, ભારત)ના ૧૩માં રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા હતા. રાષ્ટ્રપતિ પદની ઉમેદવારી નોંધાવ્યા પછી તેમણે તમામ રાજકીય પદો પરથી રાજીનામુ આપ્યું અને ૨૦૧૨ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ અને યુ.પી.એ. તથા સાથી પક્ષોનાં ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડ્યા તથા ૨૨ જૂલાઈ, ૨૦૧૨ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ પદે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.
રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ઉમેદવારી નોંધાવતા અગાઉ તેઓ નાણાં પ્રધાન તથા વર્તમાન (15મી) લોકસભા (ભારતીય સંસદનું નીચલું ગૃહ)ના નેતા હતા અને, કોંગ્રેસ પક્ષમાં નિર્ણય લેનારી સર્વોચ્ચ સમિતિ, કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિ (સીડબલ્યુસી (CWC))ના, સભ્ય હતા.
પ્રારંભિક જીવન
પ્રણવ મુખર્જી પશ્ચિમ બંગાળના, બિરભુમ જિલ્લાના, કિર્નાહર નગરની નજીક આવેલા મિરાતી ગામે, કામદા કિંકર મુખર્જી અને રાજલક્ષ્મી મુખર્જીને ત્યાં જન્મ્યા હતા. તેમના પિતા 1920થી કોંગ્રેસ પક્ષમાં સક્રિય હતા, તેઓ (એઆઈસીસી(AICC)), અને પશ્ચિમ બંગાળ વિધાન પરિષદ (1952-64)ના સભ્ય હતા, અને જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિ, બિરભુમ (WB)ના, પ્રમુખ હતા. તેમના પિતા માનનીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની પણ હતા અને 10 વર્ષો કરતાં વધુ વર્ષ સુધી જેલમાં પણ રહ્યા હતા. પ્રણવ મુખર્જીએ સુરી (બિરભુમ)માં આવેલા, સુરી વિદ્યાસાગર કૉલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, બાદમાં કોલકાતા યુનિવર્સિટીમાંથી પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.
શિક્ષણ
તેમણે ઇતિહાસ અને સમાજ વિજ્ઞાનમાં કલાની સ્નાતકોત્તર પદવીઓ અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદાની પદવી મેળવી હતી. તેઓ યુનિ.ઓફ વોલ્વૅરહેમ્પટન અને આસામ યુનિવર્સિટીની માનદ ડિ. લિટ (D. Litt)ની ઉપાધિ પણ ધરાવતા હતા.
અંગત જીવન
પ્રણવ મુખર્જીએ જુલાઈ 13, 1957ના રોજ સુવ્રા મુખર્જી સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમને બે પુત્રો, અભિજિત (જે પ્રથમવાર 2011માં પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે તૈયાર છે) અને સુરોજીત અને પુત્રી શર્મીષ્ઠા છે. તેમના શોખ વાંચન, બાગકામ અને સંગીત હતા.
વ્યવસાયી પૃષ્ઠભૂમિ
પ્રણવ મુખર્જીએ તેમની કારકીર્દિની શરૂઆત મહાવિદ્યાલય-શિક્ષક તરીકે શરૂ કરી અને બાદમાં પત્રકાર તરીકે. તેમણે જાણીતા બંગાળી પ્રકાશન દેશેર ડાક (માતૃભૂમિનો સાદ) માટે કામ કર્યું. તેઓ બંગિયા સાહિત્ય પરિષદના ટ્રસ્ટી પણ બન્યા અને બાદમાં નિખિલ ભારત બંગ સાહિત્ય સંમેલનના પ્રમુખ બન્યા.
રાજકીય કારકિર્દી
લગભગ 5 દાયકાઓની તેમની સંસદીય કારકિર્દી છે, જે 1969માં કોંગ્રેસ પક્ષ તરફથી રાજ્ય સભા(ઉપલું ગૃહ)ના સભ્ય તરીકે શરૂ થઈ હતી; તેઓ 1975, 1981,1993 અને 1999માં ફરી ચૂંટાયા હતા.1973માં, તેઓ કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક વિકાસ નાયબ પ્રધાન તરીકે પ્રધાનમંડળમાં જોડાયા હતા. 1982થી 1984 સુધી ભારતના નાણાં પ્રધાન બનવા માટે તેઓ પ્રધાનમંડળમાં પદોની હારમાળામાંથી પસાર થયા. 1984માં, યુરોમની સામયિકના સર્વેક્ષણ મુજબ તેઓ વિશ્વમાં સર્વશ્રેષ્ઠ નાણાં પ્રધાન તરીકે મૂલવાયા હતા. આઈએમએફ (IMF) લોનનો US$ 1.1 બિલિયનનો છેલ્લો હપતો ન ઉપાડવા માટે તેમના કાર્યકાળની નોંધ લેવાઈ હતી. પ્રણવના નાણાં પ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન ડૉ. મનમોહન સિંઘ ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર તરીકે સેવા આપતા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા પછી તરત યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણી બાદ, પ્રધાનમંડળમાં તેમનો સમાવેશ ન કરાતા, તેઓ રાજીવ ગાંધીની જૂથબંધીનો ભોગ બન્યા હતા. તેઓ ટૂંકા ગાળા માટે કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી બહાર ધકેલી દેવાયા હતા, અને તે સમય દરમિયાન તેમણે પોતાના રાજકીય પક્ષ રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી કોંગ્રેસની રચના કરી, પરંતુ બાદમાં રાજીવ ગાંધી સાથે સમજૂતી થયા બાદ 1989માં તેમનો પક્ષ કોંગ્રેસમાં ભળી ગયો. તેમની રાજકીય કારકિર્દી ફરી ચેતનવંતી થઈ જ્યારે પી. વી. નરસિંહા રાવે તેમને આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે અને બાદમાં કેન્દ્રીય પ્રધાનમંડળના પ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કર્યા. રાવના પ્રધાનમંડળમાં પ્રથમ વાર તેમણે 1995થી 1996 સુધી વિદેશી બાબતોના પ્રધાન તરીકે સેવા આપી. 1997માં તેમને શ્રેષ્ઠ સંસદ સભ્ય તરીકે મત મળ્યા હતા.
1985 સુધી તેઓ કોંગ્રેસના પશ્ચિમ બંગાળ એકમના અધ્યક્ષ પણ હતા. પરંતુ જુલાઈ, 2010માં કામના ભારણને કારણે તેમણે રાજીનામું આપ્યું અને તેમના બાદ હવે માનસ ભુનિઆ કોંગ્રેસના પશ્ચિમ બંગાળ એકમના અધ્યક્ષ છે. 2004માં, જ્યારે કોંગ્રેસે ગઠબંધનના મથાળા પર સરકાર રચી, ત્યારે નવી કોંગ્રેસના વડાપ્રધાન મનમોહન સિંઘ એક માત્ર રાજ્ય સભાના સાંસદ હતા. તેથી જ્યારે પ્રણવ મુખર્જી પ્રથમ વાર જાંગીપુર (લોકસભા બેઠક)થી લોક સભા ચૂંટણી જીત્યા, ત્યારે પ્રણવ લોક સભામાં ગૃહના નેતા બનાવાયા. સંરક્ષણ, નાણાં, વિદેશી બાબતો, મહેસૂલ, શિપિંગ, પરિવહન, દૂરસંચાર, આર્થિક બાબતો, વેપાર અને ઉદ્યોગ સહિત તેમની પાસે વિવિધ હાઇ પ્રોફાઇલ મંત્રાલયોમાં પ્રધાન રહ્યા હોવાની શ્રેષ્ઠતા પણ છે, તેઓ લોક સભામાં ગૃહના નેતા હોવા ઉપરાંત બંગાળ પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના અધ્યક્ષ, કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી સરકારમાં વડાપ્રધાન મનમોહન સિંઘના પ્રધાનમંડળમાં કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન તેમજ કોંગ્રેસ સંસદીય પક્ષ અને કોંગ્રેસ ધારાકીય પક્ષ કે જેમાં કોંગ્રેસના દેશભરના તમામ સાંસદો અને ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે તેના અધ્યક્ષ છે. વડાપ્રધાને બાય-પાસ શસ્ત્રક્રિયા કરાવી ત્યારે વિદેશી બાબતોના કેન્દ્રીય પ્રધાન હોવા ઉપરાંત પ્રણવે રાજકીય બાબતોની કેબિનેટ સમિતિના અધ્યક્ષ અને નાણાં મંત્રાલયના કેન્દ્રીય પ્રધાન તરીકેનો વધારાનો હોદ્દો સંભાળી લોકસભા ચૂંટણીઓ પહેલા પ્રધાનમંડળના સંચાલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.
વિવાદો
પ્રણવ મુખર્જી શ્રીમતી ગાંધીના પ્રધાનમંડળમાં કુખ્યાત કટોકટી દરમિયાન પ્રધાન હતા અને ઘણા લોકો દ્વારા કેટલીક અતિશયોક્તિઓ માટે વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ઠેરવાયા હતા. .તેમને શાહ પંચ સમક્ષ હાજર થવા હુકમ કરાયો હતો, પરંતુ શ્રીમતી ગાંધીની આગેવાનીને અનુસરી તેમણે પંચ સમક્ષ હાજર થવાની ના પાડી. તેમની વિરુદ્ધમાં પોલીસ કેસ દાખલ કરાયો હતો, જે બાદમાં જ્યારે શ્રીમતી ગાંધી સત્તામાં આવ્યા ત્યારે પાછો ખેંચી લેવાયો હતો.તસ્લીમા નસરીને ભારત છોડવું પડે, એટલી હદે તેમના માટે પરિસ્થિતિઓ મુશ્કેલ બનાવવા માટે પણ પ્રણવની ભૂમિકાની ટીકા થઈ હતી. વર્તમાન સમયમાં ભારતીય જનતા પક્ષની સત્તાવાળા રાજ્ય, ગુજરાતમાં, રોકાણ કરે તેવી બેંકોને ધમકાવવાનો આરોપ પણ તેમના પર છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂમિકા
મુખર્જી અને યુએસ (US) વિદેશ પ્રધાન કોન્ડોલીઝા રાઇસે ઑક્ટોબર 10, 2008ના રોજ કલમ 123 કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ, વિશ્વ બેંક, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક અને આફ્રિકન ડેવલપમેન્ટ બેંકના બૉર્ડ ઓફ ગર્વનર્સના સભ્ય પણ રહી ચૂક્યા છે. 1984માં, તેમણે આઈએમએફ (IMF) અને વિશ્વ બેંક સાથે જોડાયેલા 24ના સમૂહની અધ્યક્ષતા કરી હતી. મે અને નવેમ્બર 1995ની વચ્ચે, તેમણે સાર્ક (SAARC) દેશોના પ્રધાનોની સમૂહ પરિષદની આગેવાની પણ કરી હતી.
રાજકીય પક્ષમાં ભૂમિકા
પક્ષના સામાજિક વર્તુળોમાં મુખર્જી ખૂબ જ માનનીય છે. અન્ય માધ્યમો તેમને “વિલક્ષણ સ્મરણશક્તિ ધરાવનારા અને ટકી રહેવાની અખૂટ સહજતા ધરાવતા, અસંખ્ય ગણતરીઓ કરી શકનારા રાજનીતિજ્ઞ તરીકે” વર્ણવે છે.
સોનિયા ગાંધી અનિચ્છાએ રાજકારણમાં જોડાવા સંમત થયા ત્યાર બાદ, પ્રણવ મુખર્જી તેમના મુખ્ય માર્ગદર્શકોમાંના એક હતા, પ્રણવ સોનિયા ગાંધીને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં તેમના સાસુ, ઈન્દિરા ગાંધી હોય તો શું કરે તેના ઉદાહરણો સાથે માર્ગદર્શન આપતા. મુખર્જીની અમોઘ નિષ્ઠા અને ક્ષમતાએ તેમને સોનિયા ગાંધી અને મનમોહનસિંહ સાથે ઘનિષ્ઠ કર્યા, અને 2004માં જ્યારે પક્ષ સત્તામાં આવ્યો ત્યારે તેમને સંરક્ષણ પ્રધાનનું પદ મેળવવામાં મદદ મળી.1991થી 1996 સુધી તેમની પાસે, આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષનું પદ પણ હતું. 2005ની શરૂઆતમાં પેટંટ સુધારા વિધેયક માટેની વાટાઘાટો દરમિયાન તેમની પ્રતિભા દેખીતી હતી. કોંગ્રેસ આઈપી (IP) વિધેયક પસાર કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ હતી, પરંતુ ડાબેરી મોરચામાંના તેમના યુનાઈટેડ પ્રોગ્રેસિવ અલાયન્સના સાથીઓની, બૌદ્ધિક સંપત્તિની કેટલીક એકાધિકાર બાજુઓનો વિરોધ કરવાની લાંબી પરંપરા હતી. સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે, પ્રણવ મુખર્જી, ઔપચારિક રીતે સંબંધિત નહોતા પરંતુ તેમની વાટાઘાટો કરવાની આવડતને કારણે તેમની મદદ લેવાઈ હતી. તેમણે સીપીઆઈ-એમ (CPI-M) નેતા જ્યોતિ બાસુ સહિત ઘણા જૂના સાથીઓને આકર્ષિત કર્યા, અને નવા મધ્યસ્થ પદોની રચના કરી, જેમાં ચીજવસ્તુઓની પેટંટનો સમાવેશ અને અન્ય થોડી ચીજોનો સમાવેશ થતો હતો. ત્યાર બાદ તેમણે વાણિજ્ય પ્રધાન કમલ નાથ સહિત પોતાના જ સહકર્મચારીઓને રાજી કરવાવાના હતા, એક સમયે એમ કહીનેઃ “કાયદો ન હોવા કરતાં અપૂર્ણ કાયદો હોવો વધુ યોગ્ય છે” આખરે માર્ચ 23, 2005ના રોજ વિધેયક મંજૂર કરાયું હતુ.
ભ્રષ્ટાચાર અંગેનું વલણ
1998માં rediff.com (રેડિફ.કોમ) સાથેની એક મુલાકાતમાં તેમને કોંગ્રેસ સરકારની તકવાદી નીતિ અંગે પૂછવામાં આવ્યું હતું, આ સમયે તેઓ વિદેશ પ્રધાન હતા.
તેમનો જવાબ હતો:
વિદેશ પ્રધાન: ઓક્ટોબર 2006
24 ઓક્ટોબર, 2006માં તેમને ભારતના વિદેશ પ્રધાન તરીકે નીમવામાં આવ્યા. દક્ષિણના રાજ્ય કેરળના પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન અને વરિષ્ઠ રાજકારણી એ. કે. એન્ટોનીને સંરક્ષણ મંત્રાયલમાં ફેરબદલ થતા તેમને આ સ્થાને મૂકવામાં આવ્યા.મોટા ભાગના ભારતીય વૈધાનિક પ્રમુખ પદો માટે પ્રણવ મુખર્જીની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. પરંતુ તેમનું નામ અનેક વાર પડતુ મૂકવામાં આવ્યું, કારણ કે કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાં તેમના પ્રદાનને વ્યવહારુ અપરિહાર્ય (ટાળી ન શકાય તેવું) ગણવામાં આવ્યું. મુખર્જીની વર્તમાન ઉપલબ્ધીઓ જોઈએ તો, ભારત-યુએસ (US) વચ્ચેના પરમાણુ કરાર પર સફળતાપૂર્વક હસ્તાક્ષર, જેમાં યુએસ (US) સરકાર અને પરમાણુ પુરવઠા જૂથો પણ સામેલ હતા, જે પરમાણુ બીન-અપ્રસાર સંધિ પર હસ્તાક્ષર નહિ કરીને, ભારતને નાગરિક પરમાણુ વેપારની પરવાનગી આપે છે. 2007માં તેમને ભારતના બીજા સૌથી મોટા સન્માન પદ્મ વિભૂષણથી પણ નવાજવામાં આવ્યા.
નાણાં પ્રધાન
મનમોહિન સિંઘની બીજી સરકારમાં શ્રીમાન મુખર્જી ભારતના નાણાં પ્રધાન બન્યા, અગાઉ 1980માં તેઓ આ પદ સંભાળી ચૂક્યા હતા. જુલાઈ 6, 2009 એ તેમણે સરકારનું વાર્ષિક અંદાજપત્ર રજૂ કર્યું હતું. જેમાં તેમણે ઘણા કરમાં સુધારો કરવાની જાહેરાત કરી જેમ કે અવરોધરૂપ ફ્રિંજ બેનિફિટ ટેક્સ (નિયત કરેલા પગાર ઉપરાંત મળતો આનુષંગિક લાભનો કર), ચીજ વસ્તુઓના વ્યવહારના કર. તેમણે જાહેરાત કરી કે વસ્તુઓ અને સેવા પરના વેરા અંગેના સુધારા સંદર્ભે નાણા મંત્રાલય યોગ્ય માર્ગે જ હતું, આ વેરા માટે મોટા ભાગના કંપની અધિકારીઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા તેમની પ્રશંસા કરવામાં આવી. તેમણે સામાજિક ક્ષેત્રની યોજનાઓ માટેના ભંડોળને પણ વિસ્તાર્યું, જેમ કે રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર બાહેંધરી કાયદો, છોકરીઓ માટેની સાક્ષરતા અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર. વધુમાં તેમણે માળખાકીય કાર્યક્રમો જેવા કે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ વિકાસ કાર્યક્રમ, વીજળીનો વ્યાપ વિસ્તાર અને જવાહરલાલ નહેરુ રાષ્ટ્રીય શહેરી નવીનીકરણ અભિયાન. જોકે ઘણા લોકોએ તેમના સમયમાં વધતી રાજકોષિય ખાદ્ય વિષે પણ ધ્યાન દોર્યું, જે 1991માં સૌથી વધુ રહી હતી. શ્રીમાન મુખર્જીએ જણાવ્યું હતું કે, સરકારી ખર્ચમાં વધારો એ અસ્થાયી ધોરણે હતો, વધુમાં તેમણે કહ્યું કે સરકાર રાજકોષિય ખાદ્યને નાથવા માટે કટિબદ્ધ હતી. તેમણે 2009માં ભારતનું કેન્દ્રીય અંદાજપત્ર પણ રજૂ કર્યું, આ સાથે 2010નું કેન્દ્રીય અંદાજપત્ર પણ.
સરલાબહેન
સરલાબહેન (જન્મ: કેથરિન મેરી હીલમેન ; ૫ એપ્રિલ ૧૯૦૧ – ૮ જુલાઇ ૧૯૮૨) એક અંગ્રેજ ગાંધીવાદી સામાજિક કાર્યકર હતા જેમણે ઉત્તરાખંડના કુમાઉ ક્ષેત્રના હિમાલયના જંગલોના પર્યાવરણીય વિનાશ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવામાં મદદ કરી હતી. તેમણે ચીપકો આંદોલનના ક્રમિક વિકાસમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી અને ભારતના ચંડી પ્રસાદ ભટ્ટ, વિમળાબહેન અને સુંદરલાલ બહુગુણા સહિતના ઘણા ગાંધીવાદી પર્યાવરણવિદોને પ્રભાવિત કર્યા હતા. તેઓ મીરાંબહેન સાથે મહાત્મા ગાંધીની બે અંગ્રેજ પુત્રીઓ તરીકે ઓળખાય છે. બન્ને મહિલાઓની અનુક્રમે ગરવાલ અને કુમાઉ ખાતેની કામગીરીએ સ્વતંત્ર ભારતમાં પર્યાવરણીય અધોગતિ અને સંરક્ષણના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
ગાંધીજી સાથે
વર્ધાના સેવાગ્રામ ખાતે ગાંધીજીના આશ્રમમાં આઠ વર્ષ સુધી રહ્યા તે પહેલાં તેમણે ઉદયપુરની એક શાળામાં થોડા સમય માટે કામ કર્યું. અહીં તેઓ ગાંધીજીના નવી તાલીમ (બુનિયાદી શિક્ષણ)ના વિચારમાં ઊંડો રસ લેતા અને સેવાગ્રામમાં મહિલા સશક્તિકરણ અને પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે કામ કરતા હતા. ગાંધીજીએ જ તેમને સરલાબહેન નામ આપ્યું હતુ. તાપમાન અને મલેરિયાથી ત્રસ્ત થઈને તેમણે ગાંધીજીની અનુમતિથી ૧૯૪૦માં સંયુક્ત પ્રાંતના અલ્મોડા જિલ્લાના કોસાની ખાતે સ્વાસ્થ્યવર્ધક વાતાવરણમાં ચાલ્યા ગયા. અહીં તેમણે પોતાનું ઘર બનાવ્યું, આશ્રમ સ્થાપ્યો તથા કુમાઉની પર્વતીય વિસ્તારની મહિલાઓને સશક્ત બનાવવાનું કામ કર્યું.
કુમાઉમાં સરલાબહેન પોતાને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ સાથે જોડવાનું ચાલુ રાખ્યું. ૧૯૪૨માં, ગાંધીની અધ્યક્ષતામાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા શરૂ કરાયેલા ભારત છોડો આંદોલનના જવાબમાં તેમણે કુમાઉ જિલ્લામાં આંદોલનને સંગઠિત કરવાની જવાબદારી ઉપાડી આગેવાની લીધી. રાજકીય કેદીઓના પરિવારો સુધી પહોંચવા માટે તેમણે આ ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં પ્રવાસ કર્યો. આ બદલ તેમને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા. નજરકેદના આદેશોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન તેમણે બે વાર જેલવાસ ભોગવ્યો અને લગભગ બે વર્ષ સુધી અલ્મોડા અને લખનૌ જેલમાં સમય વિતાવ્યો.
સક્રિયતા
પર્યાવરણીય કાર્યકર તરીકેની સરલા બહેનની ભૂમિકા મહત્ત્વની હતી. તેમણે મીરાંબહેન સાથે મળીને હિમાલય ક્ષેત્રમાં પર્યાવરણીય કટોકટીનો ચિતાર રજૂ કર્યો. કાર્યકર્તા વંદના શિવની નોંધ મુજબ, "હિમાલયના જંગલોના પર્યાવરણીય દૃષ્ટિકોણની દાર્શનિક અને કાલ્પનિક અભિવ્યક્તિ મીરાંબહેન અને સુંદરલાલ બહુગુણા દ્વારા કરવામાં આવી જ્યારે જન-આંદોલનને મહિલાઓના આંદોલન તરીકે પરિવર્તીત કરવા માટે સંગઠનાત્મક પાયો સરલા બહેન દ્વારા મૂકાયો.
સરલા બહેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ૧૯૬૧માં ઉત્તરાખંડ સર્વોદય મંડળની સ્થાપના કરવામાં આવી. સંગઠનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ મહિલાઓને સંગઠિત કરવી, દારૂબંધી લાગુ કરવી, વન આધારિત લઘુ ઉદ્યોગોની સ્થાપના તેમજ જંગલ અધિકારો માટે લડત ચલાવવી વગેરે હતા. ૧૯૬૦ના દશકમાં સંગઠન અને તેના સભ્યોએ સક્રિય રીતે આ દિશામાં કાર્ય કર્યું. સ્ટોકહોમ સંમેલનના ઉપલક્ષમાં તેમણે ચીપકો આંદોલન શરૂ કર્યું. વનોના વ્યાવસાયિકરણના વિરોધમાં લડત ચલાવી રહેલા કાર્યકરોની બ્રિટીશ અધિકારીઓ દ્વારા ગોળી મારી હત્યા કરી દેવામાં આવી. ચીપકો શબ્દ (જેનો અર્થ થાય છે ગળે મળવું) આંદોલન સાથે પછીથી જોડાયો જ્યારે ગામલોકોએ ઝાડને કપાતાં અટકાવવા માટે ઝાડ ફરતે હાથ વીંટાળી વિરોધ કરવાનો નિર્ણય કર્યો અને ઘનશ્યામ સેલાનીના લોક ગીતો દ્વારા આ નામ લોકપ્રિય થયું. ૧૯૭૭માં સરલા બહેને કાર્યકર્તાઓને સંગઠિત કરવાનું તથા પાઇન વૃક્ષોના લાકડા અને રાળના અત્યાધિક દોહનનો પ્રતિરોધ દર્શાવી ચીપકો આંદોલને મજબૂત કરવામાં મદદ કરી.
સરલાબહેન એક પ્રખ્યાત લેખક હતા, તેમણે સંરક્ષણ, મહિલા સશક્તિકરણ અને પર્યાવરણના મુદ્દાઓ પર હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં ૨૨ પુસ્તકો લખ્યા છે. જેમાં રિવાઈવિંગ અવર ડાઇંગ પ્લેનેટ અને અ બ્લ્યુ પ્રિન્ટ ઓફ સર્વાઇવલ ઓફ ધ હિલ્સ તેમના મહત્ત્વના પુસ્તકો છે. તેમની આત્મકથાનું નામ અ લાઇફ ઇન ટુ વર્લ્ડ્સ : ઓટોબાયોગ્રાફી ઓફ મહાત્મા ગાંધીઝ ઇંગ્લીશ ડિસીપ્લીન છે.
અવસાન
૧૯૭૫માં સરલા બહેન પિઠોરાગઢ જિલ્લાના ધર્મઘર સ્થિત એક ઝૂંપડીમાં ચાલ્યા ગયા જ્યાં તેઓ જુલાઈ, ૧૯૮૨માં તેમના મૃત્યુ સુધી રહ્યા. લક્ષ્મી આશ્રમમાં હિંદુ વિધિ મુજબ તેમના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના પ્રદાન બદલ જમનાલાલ બજાજ એવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો.
જીતુ વાઘાણી
જીતેન્દ્રભાઈ સવજીભાઈ વાઘાણી (૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦) એ એક ભારતીય રાજકારણી છે. હાલમાં તેઓ ગુજરાતના શિક્ષણ મંત્રી છે. ધારાસભ્ય તરીકે ગુજરાત વિધાનસભામાં ભાવનગર પશ્ચિમ (વિધાનસભા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે ભારતીય જનતા પાર્ટી સાથે સંકળાયેલા નેતા છે અને ૨૦૧૬થી ૨૦૨૦ સુધી ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ રહ્યા.
અંગત જીવન
૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦ના રોજ વાઘાણીનો જન્મ ભાવનગર જિલ્લાનાં વરતેજ ગામમાં થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ લાઠીમાં થયું. તેઓ લૉ ભણેલા છે અને આરઍસઍસના બાળપણથી સ્વયંસેવક છે.
રાજકીય કારકિર્દી
વાઘાણીએ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા શક્તિસિંહ ગોહિલ સામે ભાવનગર શહેરની દક્ષિણ વિધાનસભા મત વિસ્તારમાંથી ૨૦૦૭ ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી લડતાની સાથે જ ચૂંટણીના રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. જોકે તેઓ સાત હજારથી વધુ મતોના અંતરે હારી ગયા હતા. ૨૦૧૨ માં વાઘાણી ભાવનગર (પશ્ચિમ) વિધાનસભા બેઠક પરથી લડ્યા હતા, અને આ વખતે તેઓ સફળ રહ્યા હતા. નોંધનીય રીતે સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં સૌથી વધુ તફાવતથી તેમણે આ બેઠક જીતી હતી. ૨૦૧૭ની ગુજરાત ચૂંટણી તેઓ ભાવનગર પશ્ચિમ પરથી કોંગ્રેસના દિલીપસિંહ ગોહિલ સામે લડ્યા હતા. આ સમયે તેઓએ ફરીથી ૨૭૦૦૦ મતોના અંતરથી ભાવનગર પશ્ચિમ બેઠકને જીતી હતી.
અગાઉના ભાજપ પ્રદેશ પ્રમુખ વિજય રૂપાણીની ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદે નિમણૂક થયા બાદ ૨૦૧૬ના ઑગસ્ટ મહિનામાં જીતુ વાઘાણીને ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ તરીકે નીમવામાં આવ્યા હતા.
જીતુ વાઘાણીને ૨૦૧૯ની લોક્સભા ચૂંટણી દરમિયાન 'હરામઝાદા' શબ્દનો ઉપયોગ કરવા માટે ચૂંટણી પંચ તરફથી નોટિસ મળી હતી. જો કે તેમણે ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમણે આ શબ્દ મોહમ્મદ સુરતી જેવા કૉંગ્રેસના નેતા માટે વાપર્યો હતો, કે જે ૧૯૯૩ના મુંબઈ ધડાકા માટે કસૂરવાર ઠર્યો હતો. માર્ચ ૨૦૧૯માં વાઘાણીનો પુત્ર મીત વાઘાણી ભાવનગરની કૉલેજમાં ચોરી કરતાં પકડાયો હતો અને તે બદલ વાઘાણીએ માફી પણ માંગી હતી અને કહ્યું હતું, "મારા પુત્રથી ભૂલ થઈ ગઈ છે".
૨૦૨૦માં ભાજપના નવા પ્રદેશ પ્રમુખની નિમણૂક થતાં તેમણે પોતાના પદેથી રાજીનામું આપ્યું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ
કુસુમમાળા
કુસુમમાળા ૧૯મી સદીના ગુજરાતી કવિ નરસિંહરાવ દિવેટિયાનો ૧૮૮૭માં પ્રગટ થયેલો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં સીમાચિહ્ન રૂપ ગણાતા આ સંગ્રહે અર્વાચિન ગુજરાતી કવિતાના વિકાસમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક રમણભાઈ નીલકંઠે આ સંગ્રહને 'રણમાં એક જ મીઠી વીરડી' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. પાશ્ચાત્ય ઢબનાં આ કાવ્યકુસુમોમાં રસના પ્રાધાન્યની ઊણપ પ્રત્યે મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીએ ધ્યાન દોરેલું; જો કે તેમણે કવિત્વની દૃષ્ટિએ આ સંગ્રહને આવકાર્યો હતો.
પાર્શ્વભૂમી
કવિ નર્મદના અવસાન પછી બીજે વર્ષે, ૧૮૮૭ માં, નરસિંહરાવ દિવેટિયાએ આ કાવ્યસંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો હતો. પાલ્ગ્રેવની ગોલ્ડન ટ્રેઝરી દ્વારા અંગ્રેજી કવિઓની ઊર્મિકવિતામાંથી સીધી પ્રેરણા મેળવીને રચાયેલાં આ કાવ્યોમાં, ઊર્મિનું બારીકીભર્યું આલેખન, ભાષા તેમ જ છંદનું સુઘડ સંયોજન ગુજરાતી ઊર્મિકવિતામાં સૌપ્રથમ કંઈક અંશે કલાત્મક રીતે પ્રયોજાયેલાં છે. કુસુમમાળા ની કવિતાઓ અંગ્રેજી ઊર્મિકવિતાના નમૂના પર લખાયેલી છે એ વાત આ કાવ્યસંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં નરસિંહરાવે પોતે જણાવેલી છે. આ નમૂનાઓ અંગ્રેજી વર્ડઝવર્થ અને શેલી જેવા ઊર્મિકવિઓની કવિતાના હતા. સંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં કવિએ નોંધ્યું છે, ""કવિતાનું ખરું રહસ્ય શું... પાશ્ચાત્ય કવિતા કેવી લખાય છે... ત્હેવી કવિતા તરફ ત્હેમની રુચિનો પ્રવાહ ચલાવવો, એ ઉચ્ચગ્રાહી ઉદ્દેશથી આ ન્હાનાં સંગીતકાવ્યનો સમુદાય પ્રગટ કર્યો છે.""
- નરસિંહરાવ દિવેટિયા
કાવ્યો
કુસુમમાળા માં મુખ્યત્વે પ્રકૃતિકવિતા, આત્મલક્ષી પ્રણયોદગાર વ્યક્ત કરતી માનવપ્રેમની કવિતા, ચિંતનપ્રધાન કવિતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમની કવિતાઓનો સમાવેષ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રકૃતિ, પ્રણય અને ચિંતન — એ 'કુસુમમાળા'ના મુખ્ય વિષયો છે. સંગ્રહમાં કરેલી કાવ્યોની ગોઠવણ ચિન્તનાત્મક સંગીતકાવ્ય (meditative lyric), રસાત્મક સંગીતકાવ્ય (pathetic lyric) અને વર્ણનાત્મક કાવ્ય (descriptive poem) એ પ્રકારની છે. 'સહસ્ત્રલિંગ તળાવના કાંઠા ઉપરથી પાટણ', 'કાળચક્ર', 'કર્તવ્ય અને વિલાસ', 'માનવ બુદબુદ' વગેરે પ્રથમ પ્રકારનાં જ્યારે 'નદનદી સંગમ', 'નદી કિનારે મેઘાડંબર', 'પ્રેમસિંધુ', 'દિવ્ય મંદિર અને લેખ', 'દિવ્ય ટહુકો', 'વિધવાનો વિલાપ', અને 'મેઘવૃષ્ટિવાળી એક સાંજ' વગેરે બીજા પ્રકારનાં કાવ્યો છે. ત્રીજા પ્રકારમાં 'શિયાળાનું સ્હવાર', 'વસંતની એક સાંજ', 'સિન્શુ', 'ગિરિ', 'મેઘ', 'ઉનાળાના એક પરોઢનું સ્મરણ' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
નરસિંહરાવે અંગ્રેજ કવિ શેલીના 'ડૉન' કાવ્ય પરથી 'પ્રભાત' કાવ્યની રચના કરી છે. જ્યારે 'મેઘ' એ શેલીના 'ધ ક્લાઉડ' કાવ્યનું ભાષાંતર છે. 'ચંદા' નામનું કાવ્ય મેઘની નકલ છે. મેઘ, ચંદા, મધ્યરાત્રીએ કોયલ વગેરે પ્રકૃતિસૌંદર્યની કવિતાઓએ તે સમયના સાહિત્યરસિકોને મુગ્ધ કરેલા. આત્મલક્ષી પ્રણોયદગારની કેટલીક રચનાઓ જેવી કે પ્રેમીજનનો મંડપ, તારી છબિ નથી તેમજ દામ્પત્યભાવનાને નિરૂપતી કવિતાઓ જેવી કે અજ્ઞીહોત્ર, જીવનસાથીને ઉપહાર વગેરે આ સંગ્રહની નોંધપાત્ર રચનાઓ છે.
નરસિંહરાવે 'કુસુમમાળા'માં હરિગીત, વસન્તતિલકા, તોટક, શિખરિણી ઉપરાંત ઉધોર છંદ, મહીદીપ છંદ, સોરઠ ઝંપા, દિંડી અને રોળાવૃત્ત વગેરે છંદોનો ઉપયોગ કર્યો છે, જ્યારે કેટલાંક કાવ્યોમાં ગરબીઓના ઢાળ કે ચાલનો પ્રયોગ કરેલો છે.
વિવેચન
ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીએ આ સંગ્રહમાં સૌપ્રથમ વાર પ્રગટ થયેલ શુદ્ધ પ્રકૃતિકવિતાને ધ્યાનમાં રાખી નરસિંહરાવને 'સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારાના કવિ' તરીકે ઓળખાવ્યા છે. ગુજરાતી લેખક આનંદશંકર ધ્રુવે આ સંગ્રહની પ્રશંસા કરતા કહ્યુ છે, 'આ કાવ્યોએ અમારા હ્રદય ઉપર અદભૂત અસર કરી હતી'. ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક રમણભાઈ નીલકંઠે આ સંગ્રહને 'રણમાં એક જ મીઠી વીરડી' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. સુંદરમે નોંધ્યુ છે કે, કુસુમમાળામાં જે થોડીક ઉત્તમ કૃતિઓ છે તેની શૈલી જ ભવિષ્યની ગુજરાતી ઊર્મિકવિતાનો મહત્વનો ઘટકાંશ બનેલી છે. મણિલાલ દ્વિવેદીએ ૧૮૮૮માં પ્રિયંવદા સામાયિકમાં કુસુમમાળાનું અવલોકન પ્રગટ કરેલું, જેમાં એમણે 'આમાંનાં સર્વ કાવ્ય ઘણાં સારાં થયાં છે - એમ કહેતા કોઈ બાધ નથી; અને પાશ્ચાત્ય કાવ્યપદ્ધતિનાં આપણને દર્શન કરાવવાનો આ પ્રયત્ન સફળ થયો છે' - એમ કહીને કુસુમમાળાનું સ્વાગત કરેલું. એમ છતાં મણિલાલે આ કાવ્યોને "રસરૂપગંધવર્જિત કુસુમો" કહીને ટીકા પણ કરેલી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પુસ્તક
અરૂણ ખેતરપાલ
સેકન્ડ લેફ્ટનન્ટ અરૂણ ખેતરપાલનો જન્મ પૂણે, મહારાષ્ટ્ર ખાતે થયો હતો. તેઓ ભારતીય ભૂમિસેનામાં અફસર હતા. તેમને ભારતનું સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્ર મરણોપરાંત દુશ્મન સામે બતાવેલી વીરતા માટે એનાયત કરાયું હતું. તેઓનું મૃત્યુ ભારત-પાકિસ્તાનના ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં બસન્તરની લડાઈમાં થયું હતું. જ્યાં તેમની કાર્યવાહીએ તેમને તેમનો ખિતાબ અપાવ્યો હતો.
શરૂઆતનું જીવન
તેમનો જન્મ ૧૪ ઓક્ટોબર ૧૯૫૦ ના રોજ પૂણે, મહારાષ્ટ્ર ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા બ્રિગેડિયર એમ.એલ. ખેતરપાળ ભારતીય ભૂમિસેનાની એન્જિનિયર ટુકડીમાં અફસર હતા. તેમના પરિવારનો સૈન્યમાં સેવા આપવાનો લાંબો ઈતિહાસ છે. તેઓ ધ લૉરેન્સ સ્કુલ, સાનાવર ખાતે ભણ્યા અને તેમાં શિક્ષણ તેમજ અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં ખૂબ જ શક્રિય હતા. તેઓ જૂન ૧૯૬૭માં રાષ્ટ્રિય સુરક્ષા અકાદમિ ખાતે જોડાયા. તેઓ ૩૮મા કોર્સમાં હતા અને ફોક્સટ્રોટ સ્ક્વોડ્રનના કપ્તાન હતા. તેઓ જૂન ૧૯૭૧ ભારતીય સૈન્ય અકાદમિ ખાતે જોડાયા અને બાદમાં ૧૭ પૂના હોર્સમાં કમિશન પામ્યા.
૧૯૭૧નું યુદ્ધ
૧૯૭૧ના યુદ્ધ દરમિયાન ૧૭ પૂના હોર્સને ૪૭મી પાયદળ બ્રિગેડ સાથે જોડવામાં આવ્યા. આ બ્રિગેડે શકરગઢ વિસ્તારના બસન્તરની લડાઈમાં ભાગ લીધો.
બસન્તરની લડાઈ
૪૭મી બ્રિગેડને સોંપાયેલ લક્ષ્યાંકોમાંનું એક લક્ષ્યાંક બસન્તર નદી પર પુલ બાંધવાનું હતું. ૧૫ ડિસેમ્બરના રોજ રાત્રે ૯ વાગ્યા સુધીમાં બ્રિગેડે તેના લક્ષ્યાંકો પૂરા પાડી દીધા હતાં. જોકે તે સ્થળ પર ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં સુરંગો હતી જેથી પૂના હોર્સની રણગાડીઓને પુલ સુધી લાવવામાં અડચણ પડતી હતી. જ્યારે એન્જિનિયરો સુરંગ હટાવવાની કામગીરી પૂર્ણ કરવામાં અધવચ્ચે હતા ત્યારે પુલ પર પહેરો ભરતા ભારતીય સૈનિકોએ સામે પાર દુશ્મન રણગાડીઓની મોટા પ્રમાણમાં હિલચાલ હોવાની જાણ કરી. આ બાબતની જાણ થતાં ૧૭ પૂના હોર્સે સુરંગક્ષેત્રની મધ્યમાંથી આગળ વધવા નિર્ણય કર્યો. વહેલી સવાર સુધીમાં રણગાડીઓ પુલ સુધી પહોંચવમાં સફળ રહી.
પુલ
૧૬ ડિસેમ્બરના રોજ સવારે ૮ વાગ્યે ધુમાડાની આડ હેઠળ જરપાલ ખાતે પાકિસ્તાનની રણગાડીઓએ તેમનો વળતો હુમલો કર્યો. પાકિસ્તાનના ૧૩ લાન્સરની અત્યાધુનિક અમેરિકી બનાવટની પેટન રણગાડીઓએ પૂના હોર્સની 'બી' ટુકડી પર હુમલો કર્યો. તે ટુકડીના આગેવાન અફસરે તુરંત મદદ માટે સંદેશ મોકલ્યો. અરૂણ ખેતરપાળ કે જેઓ 'એ' ટુકડી સાથે નજીકમાં જ હતા તેમણે તેમની 'સેન્ચુરીઅન' રણગાડી સાથે તુરંત જ મદદે આવ્યા. પ્રથમ હુમલો ભારતીય રણગાડી સેના અને તેના વ્યક્તિગત રણગાડી નેતાઓની શાંતિપૂર્વકની નિશાનેબાજીએ નિષ્ફળ બનાવ્યો. ૧૩ લાન્સરે વધુ બે હુમલા કર્યા અને આખરી હુમલામાં તેઓ ભારતીય હરોળ ભેદવામાં સફળ થયા.
મૃત્યુ
દુશ્મનો સામે દર્શાવેલ દેખીતી બહાદુરી માટે ખેતરપાળને યુદ્ધસમયના સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્ર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
અરૂણ ખેતરપાળને ૧૭ ડિસેમ્બરના રોજ સામ્બા જિલ્લો નજીક અગ્નિદાહ અપાયો અને તેમના અસ્થિ તેમના પરિવારને મોકલી અપાયાં જેમને તેમના મૃત્યુની ૨૬ ડિસેમ્બરના રોજ જાણ થઈ.