cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સિતાર
નામ વ્યૂત્પતિ અને ઇતિહાસ
ડૉ. લાલમણી મિશ્રા તેમની રચના "ભારતીય સંગીત વાદ્ય માં ત્રિતંત્રી વીણાનું મૂળ "નિબધ " અને "અનિબધ" તંબૂરા સુધી લઈ જાય છે. (આ નામ ઋષિ તૂમ્બ્રૂ ના નામ પરથી પડ્યું છે). આ વાદ્ય પાછળથી તંબૂર કે જન્ત્રા તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. આ વાદ્ય સમાન વાદ્ય તાનપૂરાનું વર્ણન તાનસેન દ્વારા પણ કરવામાં આવ્યું છે. ભરત પરના મોગલ શાસનકાળ દરમ્યાન પર્શિય લ્યૂટ દરબારમાં વગાડાતી હતી. શક્ય છે તેમાંથી સિતારની બનાવટને આધાર મળ્યો હોય. જો કે મોગલ કાળના અંત સુધી સિતારના વપરાશનો કોઈ દસ્તાવેજી પુરાવો મળ્યો નથી.
બંધારણ
સિતારના આંતરો હલાવી શકાય તેવા હોય છે જેથી સૂક્ષ્મ સૂર શોધનમાં સરળતા રહે છે. વળી તે ગોળાકારે ઉપસેલા હોય છે. આને કારણે તર્બ કે તારીફ કે તરફદાર નામના કંપન તાર તેની નીચેથી પસાર થાય છે. કોઈ એક સિતારમાં તારોની કુલ સંખ્યા ૨૧, ૨૨ કે ૨૩ હોઈ શકે છે. તેમાં થી ૬ કે ૭ વગાડવાના મુખ્ય તાર હોય છે તેઓ આંતરોની ઉપર દોડે છે. વિલાયયત ખાન (એટવા ઘરાના)અને તેમના અનુચરો દ્વારા ગાંધાર પંચમ સિતાર વપરાય છે તેમાં છ મુખ્ય વાદન તાર હોય છે. મૈહર ઘરાના, વિષ્ણુપુર ઘરાના તથા અમુક અન્ય ઘરાના દ્વારા વાપરવામાં આવતી ખરરજ-પંચમ સિતારમાં સાત વાદન તાર હોય છે. આ સિતાર પંડિર રવિ શંકર દ્વાર વગાડવામાં આવતી. આમાંની ત્રણ (ગાંધાર - પંચમમાં ચાર) તારને "ચિકારી" કહે છે. તેનો ઉપયોગ ગૂંજન ધ્વની આપવાનો છે. બાકીના તાર સૂવાવલી માટે વપરાય છે. તેમાં પણ મોટે ભાગે પ્રથમ તાર (બાજ તાર)જ વપરાય છે. સિતારમાં તેના કંપન તાર પહોળા ઢળતા પુલ પર કંપન દ્વારા વિશિષ્ટ ગુંજન નાદ ઉત્પન્ન કરે છે. તારમાં કંપન સમયે તેની લંબાઈ સહેજ વધે છે અને તેના છેડા પુલને સ્પર્ષે છે. આમ થતાં એક ની ઉપર છવાતો એક ધ્વનિ ઉત્પન્ન થાય છે. વિશિષ્ટ ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરવા માટેના પુલોને ખસેડવાની ક્રિયાને "જીવારી" કહે છે. "જીવારી " કરાવવા ઘણાં સંગીતકારો સિતાર કારીગરો ની સહાય લે છે.
આ સંગીત વાદ્યની ડોક અને મુખ ચક્તિ બનાવવા મુખ્યત્વે સાગ કે ટુન (મેહોગિની નું એક રૂપ) નું લાકડું વપરાય છે. આનું તુમડું ભોપળાનું હોય છે. આ વાદ્યના પુલ હરણના શિંગડા અને ક્યારેક ઊંટના હાડકામાંથી બનેલા હોય છે; આજ કાલ તો કૃત્રિમ પદાર્થમાંથી પણ તે બનેલા હોય છે. ક્યારેક સિતારમાં તેના પોલા ગળાને બીજે છેડે ઉપ-તુંબડું પણ હોય છે.
સિતારની બાંધણી
સિતાર નામ પર્શિયન શબ્દ "સેહ -તાર" પરથી ઉતરી આવ્યો છે જેનો અર્થ થાય છે, સેહ= ત્રણ, તાર=તાર, એટલે ત્રણ તાર વાળું વાદ્ય.
આજકાલ સિતાર બાંધણીને બે મુક્ય પદ્ધતિઓ પ્રચલિત છે. તે સાથે તેમા વિવિધ નાના નાના ફેરફારો અને ચિત્રકારી વિગેરે જોવા મળે છે. આની બે પ્રમુખ પદ્ધતિઓ છે "ગાયકી સિતાર" અને "વાદન સિતાર" ગાયકી સિતારમાં કંપન તરની સમ્ખ્યા પ્રાયઃ ૧૧ જેટલી હોય છે, ક્વચિત તે ૧૩ હોઈ શકે છે. આમાં જીવાતીને પદ્ધતી અને તબલીની (તુંબડું) જાડાઈપણ જાડી હોય છે.
વદન સિતાર પ્રાય: ટુન વુડ તરીકે ઓળખાતા રાતા લાકડામંથી બનાવવામાં આવે છે. અમુક વકહ્તે તેને બર્માના સાગમાંથી પન બનાવાય છે. આ પ્રકારની સિતારમાં સિતારની ડોક આગળ એક અન્ય વધારાનું નાનું તુંબડું પણ જોડાયેલું હોય છે. તેના વગાડવાના ભાગ પર કચકડાની સુંદર નક્શી પ્રાય: જોવા મળે છે. આમાં પ્રાયઃ ૧૩ કંપન તાર હોય છે. એમ કહેવાય છે વર્ષો સુધી પાકેલા લાકડામાંથી જ સર્વોત્તમ વાદન સિતાર બનાવી શકાય છે. આને કારને સિતાર બનાવનારા પ્રાય: જુના ઢબની ઈમારતો માં વપરાયેલા સાગના લાકડાની તલાશમાં હોય છે અને તે વાપરે છે.
સિતાર ઉત્પદનની દુનિયામાં ખૂબ જુનાં લાકડાનો સ્રોત એક ગુપ્ત માહિતી હોય છે.
ગ્રાહકની જરૂરિયાતને અનુલક્ષીની સિતારના ઘણાં વિવિધ પ્રકારો બનાવવામઆં આવ્યાં છે. સૌથી મોટો ફેરફાર કમ્પન તાર એટલે કે તરફને આધાર આપતાં ખૂંટાના સ્થાનને કારણે હોય છે. સિતારના વિવિધ રૂપોમાં વિદ્યાર્થી સિતાર, નવશિખીયા સિતાર, ઉપ-વિશારદ, વિશારદ પ્રકાર ઈત્યાદિ હોય છે. તેના ભાવ માત્ર તેના દેખાવ કે વપરાયેલા પદાર્થથી જ નહી પણ ઉત્પાદકના નામ પર પણ આધાર રાખે છે. અમુક ઉત્પાદકો ને નામના જ મોંઘા ભાવ મળે છે. તેમાં સૌથી પ્રખ્યાત છે દિલ્હીના રીખી રામ ને જૂના કલકત્તાના હીરેન રોય.
તકનિકી રીતે સિતાર ન કહી શકાય પણ ઈલેક્ટ્રીક સિતાર પણ આવે છે જેમાં અન્ય ગિટારને મુકાબલે એક ખાસ પુલ હોય છે જેને બઝ બ્રિજ કહે છે અને તેમાં સિતારની નકલ કરતી કંપન તાર પણ હોય છે. આમાં ૬ તાર હોય છે અને ગતિમાન પુલ નથી હોતાં. આને ગિટારની જેમ જ વગાડી શકાય છે પણ તેને ખાસ શૈલિથી વગાડાય છે.
સૂર
સિતારમાં સૂરાવલીને ગોઠવણી સંગીત ઘરાના પરંપરા અને કલાકરની પસંદગીના હિસાબે  બદલાય છે.
વાદનના મુખ્ય તારને પ્રાયઃ ચોથા તાર તરીકે મૂર્ચ્છના પર ગોઠવવમાં આવે છે અને બીજો તાર મૂર્ચ્છનામાં ગોઠવવમાં આવે છે. ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં મૂર્ચ્છનાને ષડજ કે 'સા'તરીકે અથવા ખરજ (સાનું ભિન્ન સ્વરૂપ)ઓળખાય છે
કંપન તારના સૂરોને વાદનના રાગ અનુસાર ગોઠવવામાં આવે છે
સામાન્ય સૂરાવલી આ મુજબ હોય છે
(છેલ્લ ત્રણ તીવ્ર અષ્ટક ના સૂર હોય છે). દરેક રાગ માટે વાદ્યને રી-ટ્યૂન કરવો પડે છે. સિતારના વદન તારોને ગટ્ટાઓ ને હટાવીને અને તેના કંપન તારોને બાઉએ આવેલા મણકાઓ દ્વારા ટ્યુન કરી શકાય છે.
વાળુકડ (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો
અંબાડી (વનસ્પતિ)
અંબાડી એ ભારતમાં ઉગતી એક આયુર્વેદિક ઔષધીનો છોડ છે. અંબાડીના પર્ણનું શાક (ભાજી) બનાવવામાં આવે છે. અંબાડીના છોડને ઉખેડી નાખ્યા પછી તેના મૂળ પકડી ઝૂડી નાંખવાથી તેની છાલમાંથી રેષા છૂટા પડે છે અને તેમાંથી દોરડાં બનાવવામાં આવે છે.
નામ
અંબાડીને ભારતીય ભાષાઓમાં વિવિધ નામ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે,
વર્ણન
આ વનસ્પતિનું મોટા ભાગનું ઉત્પાદન ચીન ખાતે થાય છે. આ વનસ્પતિના છોડ ૧.૫ થી ૨ મીટર ઊંચા વધતા હોય છે. આ વનસ્પતિ સરળ હોય છે. તેનાં પાંદડા સ્વાદમાં ખાટાં હોય છે. આ વનસ્પતિના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. તેને 'હેશ તેલ' કહેવામાં આવે છે. આમાં tetrahydrocannibinol (ટીએચસી) રસાયણનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. તેમાં ઓમેગા ૩ અને ઓમેગા ૬ નામના ફેટી એસિડનું ભરપૂર પ્રમાણ હોય છે. માનવ શરીર માટે તે આવશ્યક તથા ગુણવર્ધક હોય છે.
ઉત્પત્તિસ્થાન
ભારત, વિદર્ભ, ખાનદેશ અને પંજાબ ના કેટલાક ભાગમાં.
ઉપયોગ
સામાન્ય - દોરડાં, શેતરંજી , કાગળ બનાવવા માટે ઉપયોગી છે.
આયુર્વેદ અનુસાર - પિત્ત, જળવાત, અજીર્ણ અને ઉચ્ચ રક્તદબાવ વગેરે રોગની સારવારમાં.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિઓ
પાઉલીનો અપવર્જનનો નિયમ
પાઉલીનો અપવર્જનનો નીયમ (Pauli exclusion principle) એ ક્વૉન્ટમ યંત્રશાસ્ત્રનો મહત્વનો નિયમ છે, આ નિયમ પ્રમાણે, 'એક જ ક્વૉન્ટમ-અવસ્થા (state)માં બે ઈલેક્ટ્રૉન અસ્તિત્વ ધરાવી શકે નહિ'. આ નિયમ ઑસ્ટ્રિયન ભૌતિકવિજ્ઞાની વુલ્ફગૅંગ પાઉલીએ શોધ્યો હતો, જેને માટે તેમને ૧૯૪૫ના વર્ષનુ નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું. . આ નિયમ પ્રમાણે, પરમાણુમાં કોઈ પણ બે ઈલેક્ટ્રૉનના બધા જ ક્વૉન્ટમ-અંક (number) - n, l, ml ane ms - એકસરખા હોઈ શકે નહિ. અર્થાત કોઈ પણ બે ઈલેક્ટ્રૉન એકસરખી ઊર્જા ધરાવી શકે નહિ. જોકે આ નિયમ માત્ર ફર્મિયૉન કણોને લાગુ પડે છે. આ નિયમ બોઝૉન લાગુ પડતો નથી.
આ નિયમને અન્ય શબ્દોમાં કહેવામાં આવે તો, "એક જ પ્રકારના કણો (જેમ કે ઇલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન) ધરાવતી પ્રણાલીનું કુલ તરંગ વિધેય તેનાં કણોની કોઈ જોડના અવકશ અને સ્પિન યામોની અદલાબદલી માટે પ્રતિસંમિત હોવું જોઈએ."
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
રમાબાઈ રાનડે
રમાબાઈ રાનડે (૨૫ જાન્યુઆરી ૧૮૬૩ – ૨૫ જાન્યુઆરી ૧૯૨૪) ભારતીય સામાજીક કાર્યકર્તા અને ૧૯મી સદીના પ્રથમ મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તાઓ પૈકી એક હતા. ૧૧ વર્ષની ઉંમરે તેમના લગ્ન એક પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય વિદ્વાન અને સમાજ સુધારક મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે સાથે થયા. સામાજીક અસમાનતાના એ સમયમાં મહિલાઓને શિક્ષણ મેળવવાથી વંચિત રાખવામાં આવતા હતા. રમાબાઈએ પતિ મહાદેવ ગોવિંદ રાનડેના સહયોગ અને પ્રોત્સાહનથી લગ્ન બાદ લેખન-વાંચન શરૂ કર્યું. તેમની મૂળ ભાષા મરાઠીની સાથોસાથ બંગાળી અને અંગ્રેજી ભાષા શીખવા આકરી મહેનત કરી.
પતિ મહાદેવ ગોવિંદ રાનડેથી પ્રેરિત થઈને રમાબાઈએ મહિલાઓની જાહેર વક્તૃત્ત્વકળાના વિકાસ માટે મુંબઈમાં હિંદુ લેડિઝ સોશિયલ ક્લબ શરૂ કર્યું. રમાબાઈ પુણેની સેવા સદન સોસાયટીના સંસ્થાપક અધ્યક્ષ પણ હતા. તેમણે પોતાનું જીવન મહિલાઓના ઉત્કર્ષ માટે સમર્પિત કરી દીધું. રાનડેએ તેમના પતિ તથા અન્ય સહયોગીઓની મદદથી ૧૮૮૬માં કન્યાઓ માટે પ્રથમ ઉચ્ચ વિદ્યાલય હુજૂરપાગાની સ્થાપના કરી.
પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ
રમાબાઈ રાનડેનો જન્મ ૨૫ જાન્યુઆરી ૧૮૬૩ના રોજ મહારાષ્ટ્રના સાંગલી જિલ્લાના દેવરાષ્ટ્રે નામના ગામમાં થયો હતો. એ દિવસોમાં સ્ત્રી શિક્ષણ નિષેધ હોવાના કારણે તેમના પિતાએ તેમને શિક્ષિત કર્યા નહોતા. ૧૮૭૩માં ૧૧ વર્ષની ઉંમરે તેમના લગ્ન એક પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય વિદ્વાન અને સમાજ સુધારક મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે સાથે થયા. તેમણે લગ્ન બાદ પરિવારની મહિલાઓના વિરોધ વચ્ચે પણ રમાબાઈને શિક્ષિત કરવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા તથા તેમને એક આદર્શ પત્ની અને સામાજિક તેમજ શૈક્ષણિક સુધારાઓમાં યોગ્ય સહાયિકા બનવામાં મદદ કરી. પતિના મજબૂત સમર્થન અને દૂરંદેશીતાથી રમાબાઈએ પોતાનું સમગ્ર જીવન મહિલાઓની આત્મનિર્ભરતા અને આર્થિક સ્વાતંત્ર્ય માટે સમર્પિત કરી દીધું.
શિક્ષણ અને સામાજિક પ્ર્વૃત્તિઓ
રમાબાઈએ સ્વયંને શિક્ષિત કરવાનું બીડું ઝડપ્યું જેથી તેઓ તેમના પતિના નેતૃત્ત્વમાં સક્રિય જીવનમાં સમકક્ષ ભાગીદાર બની શકે. તેમના આ પ્રયાસોમાં સૌથી પહેલા તેમના પરિવારની મહિલાઓના વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો. જસ્ટીસ રાનડેએ યુવા રમાબાઈને મરાઠી, ઇતિહાસ, ભૂગોળ, ગણિત અને અંગ્રેજી વિષયોનું લેખન વાંચન શીખવ્યું. તેમણે સમાચારપત્રોના નિયમિત વાંચન દ્વારા સમસામયિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની પ્રેરણા આપી. રમાબાઈનું મહત્ત્વપૂર્ણ સાહિત્યિક યોગદાન મરાઠીમાં તેમની આત્મકથા અમચ્યા આયુષતિલ આથવાણી છે. જેમાં તેમણે તેમના વૈવાહિક જીવનનું વિસ્તૃત વિવરણ આપ્યું છે. તેમણે ધર્મ સંબંધિત જસ્ટીસ રાનડેના વ્યાખ્યાનોનો એક સંગ્રહ પણ પ્રકાશિત કર્યો હતો. રમાબાઈને અંગ્રેજી સાહિત્ય સાથે ખૂબ લગાવ હતો.
રમાબાઈ સૌ પ્રથમ નાસિક હાઈસ્કૂલમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે સાર્વજનિક કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત રહ્યાં. તેમનું પ્રથમ વ્યાખ્યાન જસ્ટીસ રાનડેએ લખ્યું હતું. તેમણે ખૂબ જ ઝડપથી અંગ્રેજી અને મરાઠી ભાષામાં સાર્વજનિક વ્યાખ્યાનો આપવાનો કસબ કેળવી લીધો. તેમના વ્યાખ્યાન સરળ અને હૃદયસ્પર્શી રહેતા. તેમણે મુંબઈમાં પ્રાર્થના સમાજની શાખામાં કામ શરૂ કર્યું. શહેરમાં આર્ય મહિલા સમાજની શાખાની સ્થાપના પણ કરી. ૧૮૯૩ થી ૧૯૦૧ દરમિયાન રમાબાઈની સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ ચરમ પર રહી. તેમણે મુંબઈમાં લેડીઝ સોશ્યલ એન્ડ લિટરેચર ક્લબની સ્થાપના કરી તેમજ ભાષા, સામાન્ય જ્ઞાન, સિલાઈ અને હસ્તકલામાં મહિલાઓને પ્રશિક્ષિત કરવાના વર્ગો શરૂ કર્યા.
૧૯૦૧માં જસ્ટીસ રાનડેના અવાસાન બાદ અડત્રીસ વર્ષની ઉંમરે તેઓ મુંબઈ છોડી પુણે ચાલ્યા ગયા. પતિના મૃત્યું બાદનું શેષ ૨૪ વર્ષનું જીવન તેમણે મહિલા શિક્ષણ, કાનૂની અધિકાર, સમાન દરજ્જા જેવી સામાજિક પ્રવૃત્તિઓમાં વીતાવ્યું. મહિલાઓની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ અને પીડિત મહિલાઓના પુનર્વસન માટે સેવા સદન જેવી સામાજિક સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી. મહિલાઓને નર્સિંગના વ્યવસાયમાં પ્રવેશ માટે પ્રોત્સાહિત કરી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૨૪માં મૃત્યુ
સમીયાળી (તા. દ્વારકા)
સમીયાળી (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સમીયાળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કોઠારીયા (તા. ટંકારા)
કોઠારીયા (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કોઠારીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
બાબરા
બાબરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લાના બાબરા તાલુકાનું વહીવટી મથક છે.
ઇતિહાસ
બાબરા અર્જુનના પુત્ર બભ્રુવાહનની રાજધાની હોવાનું કહેવાય છે. બભ્રુવાહનનો કુંડ અહીં આવેલો છે અને કાળુભાર નદીનું ઉદ્‌ગમ સ્થાન અહીંથી છે. બ્રિટિશ શાસન સમયે બાબરા કાઠિયાવાડ એજન્સીનું થાણું હતું. બાબરા પર વાળા કાઠીઓ શાસન કરતા હતાં.
કોઠારીયા (તા. ટંકારા)
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બાબરા
ઇતિહાસ
લોકવાયકા પ્રમાણે બાબરાની ફરતા ૧૨ (બાર) ટીંબા હતા, જે ભાંગીને બાબરા ગામ બનેલ છે.
વસતી
૨૦૧૧ની વસતી ગણતરી મુજબ બાબરા નગરપાલિકાની વસતી ૨૫,૨૭૦ વ્યક્તિઓની છે જેમાં ૧૩,૨૦૮ પુરુષો અને ૧૨,૦૬૨ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે.
૦ થી ૬ વર્ષની વયના બાળકોની વસતી ૧૨.૫૦% છે. વસતીમાં લિંગ દર ૯૧૩ છે, જે રાજ્યના સરેરાશ ૯૧૯ કરતાં નીચો છે. ગુજરાતના બાળકોના દર ૮૯૦ની સામે બાબરાનો દર ૮૪૭ છે. બાબરાનો સાક્ષરતા દર ૭૬.૭૨% છે જે રાજ્યના સરેરાશ ૭૮.૦૩% કરતાં નીચો છે. પુરુષોમાં સાક્ષરતા દર ૮૨.૨૧% જ્યારે સ્ત્રીઓમાં સાક્ષરતા દર ૭૦.૭૭% છે.
વહીવટ
બાબરા નગરનો વહીવટ નગરપાલિકા કરે છે. નગરને ૭ વિભાગો (વોર્ડ)માં વહેંચવામાં આવ્યું છે જેમાં દર પાંચ વર્ષે ચૂંટણી થાય છે. નગરપાલિકામાં ૫,૦૨૨ ઘરોનો સમાવેશ થાય છે, જેને મૂળભૂત સુવિધાઓ નગરપાલિકા દ્વારા પૂરી પડાય છે.
જોવાલાયક સ્થળો
નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર, બભ્રુવાહનનો કુંડ અથવા પાંચ કુંડ, મેલડી માતાનું મંદિર, બાલમુકુંદ લાલજીની હવેલી, તાપડિયા આશ્રમ, ભુરખીયા હનુમાન મંદિર, વગેરે જોવાલાયક સ્થળો છે. અહીં આવેલો ટીંબો રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક (S-GJ-6‌) ઘોષિત કરવામાં આવેલો છે.
પરિવહન
રાજકોટ હવાઇમથક અને અમરેલી રેલ્વે સ્ટેશન બાબરાની નજીકના હવાઇમથક અને રેલ્વે સ્ટેશન છે. બાબરા ચિતલ અને લાઠી રેલ્વે સ્ટેશનથી ૧૦ માઇલના અંતરે આવેલું છે અને તે ઢસા રેલ્વે સ્ટેશનથી આશરે ૧૫ માઇલના અંતરે છે. તે રાજકોટ-ભાવનગર વચ્ચેના મુખ્ય માર્ગ પર આવેલું છે.
સંદર્ભ
આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેઇનમાં રહેલા પુસ્તકમાંથી લખાણના અંશો ધરાવે છે:
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:બાબરા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભારતના ક્ષેત્ર અનુસાર શહેરોની સૂચિ
ભારતના ક્ષેત્ર (વિસ્તાર) અનુસાર સૌથી મોટા શહેરોના સૂચિ અહીં આપેલી છે. શહેરોને સ્થાનિક રાજકીય સંસ્થાઓ જેવા કે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અથવા મ્યુનિસિપલ સંચાલિત વિસ્તારો દ્વારા સંચાલન કરાય છે.
આસુન્દ્રાળી (તા. મુળી)
આસુન્દ્રાળી (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આસુન્દ્રાળી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક
ઇન્દુલાલ કનૈયાલાલ યાજ્ઞિક (૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૨ - ૧૭ જુલાઇ ૧૯૭૨) (ઉપનામ: પામદત્ત) જેઓ ઈન્દુચાચા તરીકે જાણીતા હતા, ગુજરાતના સમાજશાસ્ત્રી, આત્મકથાકાર, નાટ્યકાર, નવલકથાકાર હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ નડીઆદ માં થયો હતો. પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ પણ તેમણે ત્યાં જ મેળવ્યું હતું. તેઓ ૧૯૦૬માં મૅટ્રિક, ૧૯૧૦માં પદાર્થવિજ્ઞાન-રસાયણશાસ્ત્ર વિષયો સાથે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ. અને ૧૯૧૨માં એલએલ.બી. થયા હતા. તેમણે ૧૯૧૩ થી ૧૯૧૫ સુધી વકીલાત કરી હતી તે દરમિયાન ‘હિંદુસ્તાન’ દૈનિકમાં અગ્રલેખો લખવાની શરૂઆત. પણ તેમણે કરેલી. ૧૯૧૫માં વકીલાત છોડી સમાજસેવા અને દેશસેવામાં જીવન સમર્પિત કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. ‘નવજીવન અને સત્ય’ માસિકના તંત્રી તરીકે તેમણે સેવા આપી હતી અને ૧૯૨૨માં ‘યુગધર્મ’ની શરૂઆત પણ કરી હતી. દેશસેવાનું કામ છોડી થોડા વખત ફિલ્મક્ષેત્રમાં પણ તેમણે જંપલાવ્યું હતું. ‘પાવાગઢનું પતન’ ફિલ્મનું નિર્માણ તેમના દ્વારા કરાયું હતું. બીજી ફિલ્મ ઉતારવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો પણ અધૂરો રહ્યો હતો.. ૧૯૩૦ થી ૧૯૩૫ સુધી વિદેશમાં વસવાટ કર્યો હતો. ૧૯૩૬માં ભારત પાછા આવી વિવિધ રાજકીય આંદલનોમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૪૨માં ‘નૂતન ગુજરાત’ના તંત્રી તરીકે જોડાયા હતા. બાદમાં ૧૯૪૪માં નેનપુરમાં આશ્રમ ખોલીને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ આરંભી હતી. તેમને નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. સ્વાતંત્ર્યપ્રાપ્તિ પછી મહાગુજરાત આંદોલનના સેનાની તરીકે પણ તેમણે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. ઘણાં વર્ષ સુધી લોક સભાના સભ્ય રહ્યા હતા.
૧૭ જુલાઈ ૧૯૭૨ના રોજ અમદાવાદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.
સર્જન
‘જીવનવિકાસ’ ‘ગુજરાતમાં નવજીવન’, ‘કારાવાસ’, ‘જીવનસંગ્રામ’, ‘કિસાનકથા’ અને (મરણોત્તર) ‘છેલ્લાં વહેણ’ નામક પેટાશીર્ષકો નીચે પ્રગટ થયેલા ‘આત્મકથા’ના છ ભાગ (૧૯૫૫, ૧૯૫૫, ૧૯૫૬, ૧૯૬૯, ૧૯૭૧, ૧૯૭૩) એમનું ગુજરાતી સાહિત્યને મહત્વનું પ્રદાન છે. આત્મકથાકારનું ભાવનાશાળી, બુદ્ધિવાદી, પુરુષાર્થી, નિખાલસ, નીડર, સ્વમાની, અધીર ને તરવરિયા સ્વભાવવાળું વ્યક્તિત્વ એમાંથી સુપેરે પ્રગટ થાય છે. લેખકનું સમગ્ર જીવન જાહેર પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલું હોવાને લીધે સિત્તેરેક વર્ષના ગુજરાત અને ભારતના રાજ્કીય-સામાજિક જીવનમાં ઉદભવેલાં સંચલનોનું જે ચિત્ર એમાં ઊપસી આવે છે તે દ્રષ્ટિએ આ ગ્રંથનું દસ્તાવેજી મૂલ્ય પણ ઘણું છે.
‘આશા-નિરાશા’ (૧૯૩૨), ‘રણસંગ્રામ’ (૧૯૩૮), ‘શોભારામની સરદારી’ (૧૯૩૮), ‘વરઘોડો’ (૧૯૪૩), ‘અક્કલના દુશ્મન’ (૧૯૫૪), ‘ભોળાશેઠનું ભૂદાન’ (૧૯૫૪) વગેરે રાજ્કીય વિષયવાળાં ભાવનાલક્ષી અને પ્રચારલક્ષી નાટકો એમણે લખ્યાં છે; તો એમની નવલકથા ‘માયા’ (૧૯૬૫) એક સ્ત્રીની મહાગુજરાતના રાજ્કીય આંદોલનની પૃષ્ઠભૂમાં આકાર લેતી પ્રણયકથા છે.
‘મહાત્મા ગાંધીજીના સહવાસમાં’- પુ. ૧, ૨ (૧૯૩૩, ૧૯૩૪), ‘સત્યાગ્રહ : નિષ્ફળ ને નકામું શસ્ત્ર’ (૧૯૩૩), ‘યરોડા આશ્રમ’ (૧૯૫૨) એ ગાંધીજીના સહવાસના ફળરૂપે રચાયેલા ગ્રંથોમાં ગાંધીજીનાં જીવન, સિદ્ધાંતો અને પ્રવૃત્તિઓની ટીકાત્મક દ્રષ્ટિએ થયેલી આલોચના છે.
‘શહીદનો સંદેશ’ (૧૯૩૬) એમનો ચરિત્રગ્રંથ છે. ‘નાગપુર મહાસભા’ (૧૯૨૧), ‘ગામડાનું સ્વરાજ્ય’ (૧૯૩૩), ‘કિસાન જાહેરનામું’ (૧૯૩૯), ‘સ્વદેશી શા માટે ?’ (૧૯૫૪), ‘સોવિયેત દેશ’ (૧૯૭૨) વગેરે એમની પરિચય-પુસ્તિકાઓ છે. ‘રાષ્ટ્રગીત’ (૧૯૨૨), ‘મુકુલ’ (૧૯૨૪) વગેરે એમનાં સંપાદિત પુસ્તકો છે. એમણે અંગ્રેજીમાં પણ ‘મિ. ગાંધી ઍઝ આઈ નો હિમ’ અને ‘શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા’ જેવાં ચરિત્રપુસ્તકો લખ્યાં છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:પત્રકાર શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા શ્રેણી:૧૯૭૨માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શિયાળો
શિયાળો ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણે ત્રણ મુખ્ય ઋતુઓમાંની એક ઋતુ છે. શિયાળાને ઠંડીની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે કારતક, માગશર, પોષ અને મહા એમ વર્ષના ચાર મહિના શિયાળાની ઋતુ હોય છે. શિયાળામાં દિવસ ટૂંકો હોય છે અને રાત લાંબી હોય છે.
શિયાળાની બે પેટા ઋતુઓ છે, પાનખર અને વસંત. આ સમય દરમિયાન કેટલાક તહેવારો આવે છે જેવા કે, બેસતુ વર્ષ, દેવ દિવાળી, મકર સંક્રાંતિ, વસંતપંચમી, વગેરે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ શ્રેણી:સમય શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ શ્રેણી:આબોહવા
ભેરવી
ભેરવી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ ખેરગામ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભેરવી ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
શ્રેણી:ખેરગામ તાલુકો
ફોટૉન
ફોટૉન (Photon) અથવા પ્રકાશાણુ એ એક મૂળભૂત કણ અને વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ (જેમ કે પ્રકાશ) ઊર્જાનો જથ્થો (ક્વૉન્ટમ) છે. તેમજ તે વિદ્યુતચુંબકીય બળનો વાહક કણ છે. તે E=h\nu ઊર્જા ધરાવે છે. ફોટોન દ્રવ્ય કણની જેમ જ ઊર્જા, વેગમાન અને અન્ય યાંત્રિક ગુણધર્મો ધરાવે છે. તે સ્થિર દળ (restmass) ધરાવતો નથી એટલે કે ફોટૉનનુ સ્થિર દળ શૂન્ય હોય છે અર્થાત ફોટૉન કદાપિ સ્થિર હોતો નથી. તે શૂન્ય વિજભાર ધરાવતો અને શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપે ગતિ કરતો કણ છે. તેના પ્રચક્રણ (spin)નુ મૂલ્ય ૧ છે તેમજ તે પોતે જ પોતાનો પ્રતિકણ છે, એટલે કે ફોટૉન અને પ્રતિફોટૉન સમાન છે અને તે બે વચ્ચે ભેદ પાડવો અશક્ય છે. ફોટૉન 'કણ અને તરંગ' એમ બંને પ્રકારની પ્રકૃતિ ધરાવે છે. આ કણને સૌપ્રથમ આઇન્સ્ટાઇને વ્યાખ્યાયિત કર્યો હતો.
ઈતિહાસ
હ્યુજીન્સ ક્રિશ્ચિયને (૧૬૨૯-૧૬૯૫) સૌપ્રથમ પ્રકાશની વર્તણૂક સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. તેમણે પ્રકાશને પાણી અને અને ધ્વનિના તરંગો સાથે સરખાવ્યો અને પ્રતિપાદિત કર્યું કે પ્રકાશ પણ તરંગ સ્વરૂપે પ્રસરે છે. ઉપરાંત તેમણે એ પણ બતાવ્યું કે ધ્વનિ શૂન્યાવકાશમાં પ્રસરતો નથી જ્યારે પ્રકાશ શૂન્યાવકાશમાં પ્રસરી શકે છે. આ રીતે હ્યુજીન્સે પ્રકાશનો તરંગવાદ સ્થાપિત કર્યો અને તેને આધારે પરાવર્તન, વક્રીભવન અને ધ્રૂવીભવનની ઘટનાઓ સમજાવી. ત્યારબાદ ન્યૂટને પ્રકાશનો કણ-વાદ પ્રસ્થાપીત કર્યો. ન્યૂટને બતાવ્યું કે પ્રકાશના સ્ત્રોતમાંથી કણો વછૂટે છે, તે કણ તરીકે પ્રસરે છે અને કણ તરીકે શોષાય છે. પ્રકાશનો આ કણવાદ બસો વર્ષ સુધી ચાલ્યો. ત્યારબાદ મૅક્સવેલે વિદ્યુતચુંબકીયવાદને આધારે સમજાવ્યું કે પ્રકાશનો તરંગવાદ સરળતાથી પ્રયોજી શકાય છે તથા તેના તરંગો લંબગત હોય છે.
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસર
૧૯૦૫માં આઇન્સ્ટાઇને બતાવ્યું કે ફોટૉનની ઊર્જાનો આધાર તેની તરંગલંબાઈ (λ) અથવા આવૃત્તિ (ν) ઉપર હોય છે. ફોટૉનની ઊર્જા (E) નીચે મુજબ દર્શાવિ શકાય: જ્યાં: વિકિરણની આવૃત્તિ (ν) પ્રકાશની તરંગલંબાઈ (λ)ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
માટે,
માટે, ફોટૉનની ઊર્જા અને ફોટૉનનું વેગમાન
કૉમ્પ્ટન અસર
અમેરિકન ભૌતિકશસ્ત્રી આર્થર કૉમ્પ્ટને ૧૯૨૩માં 'કૉમ્પ્ટન અસર'ના નામે જાણીતી ઘટના શોધી. આ ઘટના દ્વારા પ્રકાશ કે વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણની કણપ્રકૃતિ સુનિશ્ચિત થઈ. ઍક્સ કિરણનો ફોટૉન જ્યારે ઈલેક્ટ્રૉન સાથે અથડાય છે ત્યારે બંને કણો આવર્તન પામે છે, અને પરિણામે બંને કણ તેમના મૂળ માર્ગથી વિચલિત થાય છે. અહીં ઍક્સ-કિરણોનો ફોટૉન ઈલેક્ટ્રૉનને ઊર્જા આપે છે આથી ફોટૉનની ઊર્જામાં ઘટાડો થાય છે અને તેની તરંગલંબાઈમાં વધારો થાય છે. આ ઘટનાની શોધ માટે કૉમ્પ્ટનને ૧૯૨૭ના વર્ષનુ ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન શ્રેણી:મૂળભૂત કણો
વસંત વિજય
વસંત વિજય એ એક ખંડકાવ્ય છે. ભારતીય કવિ મણિશંકર રત્નજીભટ્ટ 'કાન્ત' (૧૮૬૭-૧૯૨૩) દ્વારા તેની રચના કરવામાં આવી હતી.
સારાંશ
વસંત વિજય ભારતીય પૌરાણિક મહાકાવ્ય મહાભારતમાં પાંચ પાંડવોના પિતા પાંડુના જીવન ખંડની એક ઘટનાને આવરે છે. વસંત વિજય મહાભારતના આદિ પર્વની એક ઘટનાને વિગતવાર વર્ણવે છે.
પાંડુ એક સમાગમ કરતા હરણને મારે છે, જેના માટે તેને તેવાજ મૃત્યુનો શ્રાપ આપવામાં આવે છે. પાંડુ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરીને શ્રાપમાંથી છુટકારો મેળવવાનો પ્રયત્ન કરે છે પરંતુ વસંતના ઊંડા પ્રભાવ હેઠળ, તે પોતાનું આત્મ-નિયંત્રણ ગુમાવે છે અને તેની પત્ની માદ્રી સાથે સંભોગ કરે છે. પરંતુ તેના જીવલેણ પરિણામને જાણનારી માદ્રી સંકોચ અનુભવે છે.
વસંત વિજયમાં, કાંત શાસ્ત્રીય, છાંદસ શૈલીમાં નાટકીય રીતે ઘટનાનું વર્ણન કરે છે. વસંતનો વિજય વાસનાનો વિજય અને માનવ દુર્દશાના ભાગ્યનું પ્રતીક છે.
પ્રતિભાવ
મનસુખલાલ ઝવેરીના જણાવ્યા મુજબ, વસંત વિજય, કાંતની અન્ય કવિતાઓ ચક્રવાક મિથુન અને દેવયાની સાથે, ગુજરાતીમાં ઉચ્ચ કાવ્યાત્મક શ્રેષ્ઠતાનું ધોરણ સ્થાપિત કરનાર ખંડકાવ્યની કળાનું એક નોંધપાત્ર ઉદાહરણ છે. આ કવિતા તેની છંદરચના, તેમાંથી પરિણમતી ધ્વનિ અસર અને તેના ભાવનાત્મક ઊંડાણ માટે જાણીતી છે.
ધારી
ધારી ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લાના ધારી તાલુકાનું વહીવટી મથક છે. તે ગીરની સરહદ પર આવેલું ગામ છે, ગ્રામ પંચાયત દ્વારા સંચાલન થાય છે. ધારી ગીર પૂર્વની વહીવટી કચેરીઓ અત્રે આવેલી છે. એશિયાટીક સિંહ, દીપડા સહિતના વન્યપ્રાણીઓની વસતી અને ગીરનો રક્ષિત જંગલ વિસ્તાર ધરાવે છે.
ઇતિહાસ
આ ગામ નબા સવદાસ રૂડાણીએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:ધારી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઉનાળો
ઉનાળો ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણે ભારતની કુલ ત્રણ મુખ્ય ઋતુઓની એક છે. ભારતમાં ઉનાળો ગરમીની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે ફાગણ, ચૈત્ર, વૈશાખ અને જેઠ એમ વર્ષના ચાર મહિના ઉનાળાની ઋતુ હોય છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ શ્રેણી:સમય શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ શ્રેણી:આબોહવા
સોનલ
સોનલ સોના ઉપરથી જેની વ્યુત્પતિ થઈ છે એવું એક સ્ત્રી જાતિ માટેનું હિંદી તથા ગુજરાતી નામ. જેના ગુણ અને રૂપ રંગ સોના જેવા છે તેવું, અર્થ = સોનાનું, સોનેરી.
વાંકળ નદી
વાંકળ નદી ભારતના રાજસ્થાન અને ગુજરાત રાજ્યોમાં સાબરમતી નદીની સહાયક નદી છે.
વહેણ
વાંકળ નદી અરવલ્લી પર્વતમાળાની દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાંથી નીકળે છે, અને ૧૫૮ કિમી વહ્યા પછી સાબરમતી નદીને મળે છે. માનસી અને પરવી એ વાંકળ નદીની બે મુખ્ય ઉપનદીઓ છે.
સ્ત્રાવક્ષેત્ર
વાંકળ નદીનો સ્ત્રાવક્ષેત્ર ૧૮૫૧ ચો.કિમી. છે અને તે રાજસ્થાનના ઉદેપુર જિલ્લા અને ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં ફેલાયેલો છે. તેમાંથી ૯૮% વિસ્તાર રાજસ્થાનમાં અને બાકીનો ગુજરાતમાં છે. તેની સરેરાશ વાર્ષિક પાણીની આવક ૩૧૯.૪ મિલિયન ક્યુબિક મીટર છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
ઍન્ની ફ્રૅન્ક
ઍન્ની ફ્રૅન્ક (Anne Frank; ૧૨ જુન ૧૯૨૯ - ફેબ્રુઆરી અથવા માર્ચ ૧૯૪૫) જર્મન ડાયરી લેખીકા હતી. તેને પોતાની ડાયરીમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયગાળાના, ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૪ સુધીના, પોતાના જીવનનું આલેખન કર્યુ છે. ગુપ્તવાસમાં પકડાયા બાદ નાઝીઓના દમન કેમ્પની યાતનાઓનાં કારણે તે ૧૯૪૫માં મૃત્યુ પામી હતી. તેના મૃત્યુ બાદ તેના પિતા ઓટ્ટો ફ્રૅન્કે આ ડાયરી ૧૯૪૭માં ધ ડાયરી ઓવ્ અ યંગ ગર્લ ના નામે પ્રકાશિત કરી હતી અને તે સાથે જ આ ડાયરી જગવિખ્યાત થઈ હતી. આ ડાયરી ખૂબ જ ઐતિહાસિક મૂલ્ય ધરાવે છે.
જીવન
ઍન્ની ફ્રૅન્કનો જન્મ ૧૨ જૂન ૧૯૨૯નાં રોજ જર્મનીના ફ્રૅન્કફર્ટમાં થયો હતો. તેની તેરમી વર્ષગાંઠે, ૧૨ જૂન ૧૯૪૨ ના રોજ, તેને ડાયરી ભેટ મળી હતી. રાજવંશોની વંશાવળી, ઈતિહાસ અને ડચ-હિબ્રુ ઉપરાંત અંગ્રેજી, લૅટિન, ફ્રેન્ચ અને જર્મન જેવી ભાષાઓમાં તેમજ કલા-સાહિત્યનાં લોકપ્રિય બનેલા પુસ્તકો વાંચવામાં રસ ધરાવતી ઍન્નીએ ૧૪ જૂન ૧૯૪૨ થી, એટલે કે ડાયરી ભેટ મળ્યાનાં બે દિવસ બાદ, રોજનીશી લખવાનુ ચાલું કર્યુ. લખેલુ હોય તે ફરી વાંચીને તે દિવસોમાં બનેલું કેટલુક મહત્વનું રહી ગયું હોય તો વિશેષ નોંધરૂપે ઉમેરીને તે ડાયરીમાં લખતી હતી.
૧૯૪૫ માં, ઍન્ની તેની બહેન માર્ગોટ ફ્રૅન્ક સાથે દમન કેમ્પમાં હતી તે દરમિયાન જ તેઓને આરોગ્ય માટે હાનિકારક સંજોગોમાં સપડાવુ પડ્યું હતું. ટાઈફસની બિમારીના લીધે સૌપ્રથમ માર્ગોટ મૃત્યુ પામી હતી અને ત્યાર બાદ ફેબ્રુઆરી કે માર્ચના કોઈ અજ્ઞાત દિવસે ઍન્ની મૃત્યુ પામી હતી.
ડાયરી ઓવ્ અ યંગ ગર્લ
ગુપ્તવાસ દરમિયાન નાઝિઓના દમનથી બચી ગયેલા લોકોમાં એક તે ઍન્નીના પિતા ઑટ્ટો ફ્રૅન્ક હતાં. તેમને પોતાની પુત્રી ઍન્નીની ડાયરી પુસ્તક રૂપે પ્રકાશિત કરી હતી. આ ડાયરીમાં ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૫ સુધી બનેલ ઘટનાઓનું આલેખન છે. ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૨ થી એન્નીએ પોતાની કાલ્પનિક સખી કેટ્ટીને સંબોધીને લખેલ પત્ર રૂપે ડાયરી લખવાનુ શરૂ કર્યું અને આ પત્રશૈલી જ આ ડાયરીના અંતિમ પૃષ્ઠ સુધી અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ બની રહી. આરંભના પત્રો મુક્ત અને ઍન્નીના સ્કૂલ અને મિત્રો સાથેના જીવનનાં છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૪૫માં મૃત્યુ
રાંગાસર (તા. દ્વારકા)
રાંગાસર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાંગાસર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વિજાણા નેસ (તા. પાલીતાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલીતાણા તાલુકો શ્રેણી:નેસ
અમદાવાદ શેર બજાર
thumb|300x300px|જૂના શેરબજારની ઇમારત પરનું જૂનું નામ અમદાવાદ શેર બજાર અથવા ASE એ અમદાવાદમાં આવેલું ભારતનું બીજા ક્રમનું સૌથી જૂનું શેર બજાર છે. તે સિક્યુરિટિઝ કોન્ટ્રાક્ટ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ ૧૯૫૬ હેઠળનું સ્થાયી શેર બજાર છે. આ શેરબજારનું ચિહ્ન સ્વસ્તિક છે, જે હિંદુ ધર્મમાં સંપત્તિ અને સુખકારીનું ચિહ્ન છે.
ઇતિહાસ
thumb|[[માણેક ચોકમાં આવેલી જૂના શેર બજારની ઇમારત]] શેર બજારની સ્થાપના જાહેર સખાવત ટ્રસ્ટ તરીકે ૧૮૯૪માં મુંબઇ શેરબજાર ‍(બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ)ની સ્થાપના ‍(૧૮૭૫) પછી થઇ હતી. પહેલાં શેર બજાર બોમ્બે સિક્યુરિટિઝ કોન્ટ્રાક્ટ એક્ટ, ૧૯૨૫ હેઠળ કામ કરતું હતું. સિક્યુરિટિઝ કોન્ટ્રાક્ટ રેગ્યુલેશન્સ એક્ટ, ૧૯૫૬ના પસાર થયા પછી ધ ગુજરાત શેર & સ્ટોક એક્સચેન્જ, ઇન્ડિયન શેર એન્ડ જનરલ એક્સચેન્જ એશોસિએશન અને બોમ્બે શેર એન્ડ સ્ટોક એક્સચેન્જ, શેર એન્ડ સ્ટોક બ્રોકર્સ એશોસિએશનનું અમદાવાદ શેર એન્ડ સ્ટોક બ્રોકર્સ એશોસિએશનમાં જોડાણ થયું અને હાલનું ASE બન્યું.
ઇમારત
thumb|અમદાવાદ શેર બજારની ઐતહાસિક ઇમારત અમદાવાદ શેર બજારની સ્થાપના ૧૮૯૪માં થઇ હતી. તે મુંબઇ શેર બજાર પછીનું સૌથી જૂનું શેર બજાર છે. ૧૯૯૬ સુધી અમદાવાદ શેરબજાર આ ઇમારતમાં ચાલતું હતું અને આ ઇમારત ૯૩ વર્ષનો વારસો અને બ્રિટિશ સ્થાપત્યનો ઉત્તમ નમૂનો છે.
આધુનિકીકરણ
ડિસેમ્બર ૧૨, ૧૯૯૬માં શેર બજાર જાહેર બન્યું. શરૂઆતમાં ASE માં IBMની સિસ્ટમનો ઉપયોગ થતો હતો. જૂન ૧૯૯૯થી ASE અમદાવાદ સ્ટોક એક્સચેન્જ ઓનલાઇન ટ્રેડિંગ સિસ્ટમ (ASETS) નો ઉપયોગ કરે છે. આ સિસ્ટમ ટાટા કનસલ્ટન્સી સર્વિસિસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા ASE માટે બનાવવામાં આવી છે. ASE ના સભ્યો બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જમાં IBOSS નામની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને પણ વેપાર કરી શકે છે. હાલમાં આ શેર બજારમાં ૩૩૩ નોંધણી કરેલા સભ્યો છે.
એપ્રિલ ૨૦૧૮માં, SEBI વડે શેર બજારને શેર લેવડ-દેવડમાંથી બહાર નીકળવાની પરવાનગી આપી હતી. ASE તેની કાર્યવાહી બંધ કરશે અને તેના નામમાંથી "શેર બજાર" શબ્દ દૂર કરશે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:અમદાવાદ
સંતોષ યાદવ (પર્વતારોહક)
સંતોષ યાદવ (હિંદી:संतोष यादव) ભારત દેશની એક મહિલા પર્વતારોહક છે. તેણી માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર બે વાર આરોહણ કરનારી જગતની પ્રથમ મહિલા છે. આ ઉપરાંત તેણી કાંગસુંગ તરફથી માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર સફળતાપૂર્વક આરોહણ કરનારી પણ વિશ્વની પ્રથમ મહિલા છે. તેણીએ પહેલાં મે ૧૯૯૨માં અને ત્યારબાદ મે ૧૯૯૩માં એવરેસ્ટ શિખર સર કરવામાં સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે.
બાળપણ અને શિક્ષણ
સંતોષ યાદવનો જન્મ ઇ.સ. ૧૯૬૯માં હરિયાણા રાજ્યના રેવાડી જિલ્લાના જોણીયાવાસ ગામમાં થયો હતો. તેણીએ મહારાણી મહાવિદ્યાલય, જયપુર ખાતે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું છે. વર્તમાન સમયમાં તેણી 'ભારત-તિબેટ સીમા પોલિસ' ખાતે એક પોલિસ અધિકારી તરીકે ફરજ બજાવે છે. તેમને વર્ષ ૨૦૦૦માં પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:નારીવિશેષ શ્રેણી:ખેલાડી શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
ભવાનીગઢ (તા. મુળી)
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
ખાખરા (તા. ટંકારા)
ખાખરા (તા. ટંકારા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા મોરબી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ટંકારા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાખરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ચોમાસું
ચોમાસું ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણેની એક મુખ્ય ઋતુ છે. ચોમાસાને વરસાદની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે અષાઢ, શ્રાવણ, ભાદરવો અને આસો એમ વર્ષના ચાર મહિના ચોમાસાની ઋતુ હોય છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ શ્રેણી:સમય શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ શ્રેણી:આબોહવા
દાણીલીમડા
દાણીલીમડા અમદાવાદ શહેરના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો એક વિસ્તાર છે.
દાણીલીમડા વિધાનસભા બેઠક
દાણીલીમડા વિધાનસભા બેઠક ૨૦૦૮થી અસ્તિત્વમાં આવી હતી. આ બેઠક અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત છે. શૈલેશ પરમાર (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ) આ બેઠક પરથી ૨૦૧૨ અને ૨૦૧૭માં ચૂંટાયેલા ધારાસભ્ય છે.
નાંધઇ
નાંધઇ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ ખેરગામ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાંધઇ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
બાલાસરસ્વતી
બાલાસરસ્વતી અથવા તંજાવૂર બાલાસરસ્વતી (૧૩ મે ૧૯૧૮ – ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૪) એક ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના હતા. દક્ષિણ ભારતના રાજ્ય તમિલનાડુમાં ઉદ્ભવેલી શાસ્ત્રીય નૃત્યશૈલી ભરતનાટ્યમના તેમના પ્રસ્તુતિકરણે ભારતના વિવિધ ભાગોમાં અને વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં નૃત્યની આ શૈલીને ખૂબ જ જાણીતી બનાવી હતી.
તેમને ૧૯૫૭માં પદ્મભૂષણ અને ૧૯૭૭માં પદ્મવિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા, જે ભારત સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા ત્રીજા અને બીજા ક્રમના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન હતા. ૧૯૮૧માં તેમને ઇન્ડિયન ફાઇન આર્ટસ સોસાયટી, ચેન્નાઇના સંગીત કલાશિખમણી એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ
બાલાસરસ્વતી મંદિર સંગીતકારો અને નર્તકો (દેવદાસીઓ, કે જેઓ પરંપરાગત રીતે ઉચ્ચ સામાજિક દરજ્જો ભોગવતા હતા)ના પરંપરાગત માતૃવંશીય પરિવારની સાતમી પેઢીના પ્રતિનિધિ હતા, જેમને ભારતના દક્ષિણ પ્રદેશની સંગીત અને નૃત્યની પરંપરાગત પ્રદર્શન કલાના સૌથી મહાન ભંડાર તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. તેમના પૂર્વજ, પાપમ્મલ એક સંગીતકાર અને નૃત્યાંગના હતા જેમને અઢારમી સદીના મધ્યમાં તંજાવુરના દરબાર દ્વારા આશ્રય આપવામાં આવ્યો હતો. તેમના દાદી, વીણાઈ ધનમ્મલ (૧૮૬૭-૧૯૩૮)ને ઘણા લોકો વીસમી સદીની શરૂઆતમાં સૌથી પ્રભાવશાળી સંગીતકાર માને છે. તેમની માતા, જયમ્મલ (૧૮૯૦-૧૯૬૭) એક ગાયિકા હતા જેમણે બાલાસારસ્વતીની તાલીમને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.
કારકિર્દી
બાલાસરસ્વતીની કારકિર્દીની શરૂઆત ૧૯૨૫માં થઈ હતી. તેઓ દક્ષિણ ભારતની બહાર તેમની પરંપરાગત શૈલીના પ્રથમ કલાકાર હતા, જેમણે ૧૯૩૪માં કલકત્તામાં પ્રથમ પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેઓ નૃત્ય નિર્દેશક ઉદય શંકર દ્વારા તેમની નૃત્ય શૈલીની પ્રશંસા પામ્યા હતા. ૧૯૩૦ના દાયકા દરમિયાન તેમણે ભારતભરના પ્રેક્ષકોની કલ્પનાને આકર્ષિત કરી હતી. તેમણે એક વૈશ્વિક કારકિર્દી તરફ પ્રયાણ કર્યું, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવેચકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું અને શંભુ મહારાજ, ડેમ માર્ગોટ ફોન્ટેઇન, માર્થા ગ્રેહામ અને મર્સ કનિંગહામ જેવા નૃત્યના મહાન કલાકારો દ્વારા તેમની નૃત્યશૈલી પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૫૦ના દાયકામાં ભરતનાટ્યમમાં રુચિ વધી કારણ કે લોકોને એક અનન્ય ભારતીય કલા સ્વરૂપને પ્રોત્સાહન આપવામાં રસ પડ્યો હતો. મદ્રાસની મ્યુઝિક એકેડેમીના વહીવટકર્તા દ્વારા પ્રોત્સાહિત બાલાસરસ્વતીએ આ સંસ્થાના સહયોગથી એક નૃત્ય શાળાની સ્થાપના કરી. ત્યાં તેણે પોતાની દૃષ્ટિ મુજબ ભરતનાટ્યમમાં નવા નર્તકોને તાલીમ આપી. ૧૯૬૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેમણે પૂર્વ એશિયા, યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં પર્ફોમન્સ સાથે વૈશ્વિક સ્તરે વધુને વધુ પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. તે દાયકા બાદ, ૧૯૭૦ના દાયકામાં અને ૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં, તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વારંવાર મુલાકાત લીધી હતી અને વેસ્લેયન યુનિવર્સિટી (મિડલટાઉન, કનેક્ટિકટ), કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ધ આર્ટ્સ (વેલેન્સિયા), મિલ્સ કોલેજ (ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નિયા), યુનિવર્સિટી ઓફ વોશિંગ્ટન (સિએટલ) અને જેકબના ઓશિકા ડાન્સ ફેસ્ટિવલ (બેકેટ, મેસેચ્યુસેટ્સ) ખાતે અન્ય સંસ્થાઓમાં એક શિક્ષક અને કલાકાર તરીકે પ્રવાસનું આયોજન કર્યું હતું. તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવૃત્તિઓ તેમજ ભારતમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા, ખાસ કરીને મદ્રાસમાં, બાલાસરસ્વતીએ અસંખ્ય શ્રોતાઓને ભારત નાટ્યમની પરંપરાગત શૈલીથી પરિચિત કર્યા એટલું જ નહીં, પરંતુ કલા સ્વરૂપના ઘણા નવા વ્યવસાયિકોને તાલીમ પણ આપી.
પુરસ્કાર
તેમને ભારતમાં અસંખ્ય પુરસ્કારો મળ્યા હતા, જેમાં સંગીત નાટક અકાદમી (૧૯૫૫) તરફથી રાષ્ટ્રપતિ પુરસ્કાર, વિશિષ્ટ રાષ્ટ્રીય સેવા (૧૯૭૭) માટે ભારત સરકાર તરફથી પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર અને મદ્રાસ મ્યુઝિક એકેડેમી દ્વારા સંગીતકારો માટેનો દક્ષિણ ભારતનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર સંગીત કલાનિધિ (૧૯૭૩) પુરસ્કારનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૭૭માં એક સમીક્ષામાં, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની નૃત્ય વિવેચક એન્ના કિસલગોફે તેમને "વિશ્વના સર્વોચ્ચ કલાકારોમાંના એક" તરીકે વર્ણવ્યા હતા. ઇન્ડિયા ટુડેએ એક સર્વેક્ષણના આધારે તેમને ૧૦૦ અગ્રણી ભારતીયોમાંના એક તરીકે વર્ગીકૃત કર્યા છે, જેમણે ભારતની નિયતિને આકાર આપ્યો છે. ડાન્સ હેરિટેજ કોએલિશન, "અમેરિકાઝ ઇરિપ્લેસેબલ ડાન્સ ટ્રેઝરઃ ધ ફર્સ્ટ હન્ડ્રેડ" (૨૦૦૦)ના સંકલનમાં સમાવિષ્ટ તેઓ એકમાત્ર બિન-પશ્ચિમી નૃત્યાંગના હતા.
બંગાળી ફિલ્મ દિગ્દર્શક સત્યજિત રે એ બાલાસારસ્વતી પર બાલા (૧૯૭૬) નામથી એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ બનાવી હતી.
ત્રિફળા
thumb| [[આમળાં|આંબળા : એમ્બ્લિકા ઑફિસિનાલિસ ]] ત્રિફળાનો ( સંસ્કૃત : त्रिफळा, "ત્રણ ફળો") એક આયુર્વેદિક ઔષધ છે. ત્રિફળા હરડે, બહેડાં અને આંબળા એવા ત્રણ રસાળ ફળોને સુકવીને બનાવવમાં આવે છે.
આયુર્વેદિક ઔષધ
પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સામાં, ત્રિફલાને નીચેના વિકારમાં ઉપયોગી માનવામાં આવે છે:
સક્રિય ઘટકો
આ દવાના સક્રિય ઘટકોની જાણકારી નથી. ત્રિફળામાં ગેલિક એસિડ, ચેબ્યુલેજિક એસિડ અને ચેબ્યુલિનિક એસિડ  સહિત ઘણા સંયોજનો હોય છે જે તેનાથી મળતા સ્વાસ્થ્ય લાભો માટે જવાબદાર હોય છે.
ન્યાયસૂત્ર
ન્યાયસુત્ર એ ગૌતમ મુની દ્વારા રચવામાં આવેલું સાસ્ત્ર છે.
ન્યાય માં સોળ પદાર્થ નો ઉલ્લેખ કરવામાંં આવેલ છે.
પ્રમાણ પ્રમેય સંશય પ્રયોજન દ્રષ્ટાંત સિધ્ધાંન્ત અવયવ તર્ક નિર્ણય વાદ જલ્પ વિતંડા હેત્વાભાસ છલ જાતિ નિગ્રહસ્થાનાં તત્વજ્ઞાનાન્નિશ્ર્શ્રેયસાધિગમઃ ।।
ન્યાયસુત્ર
જરૂરિયાત
જરૂરિયાત એટલે મનુષ્યને જે વસ્તુઓ જરૂરી લાગતી હોય તે. શરીર અને મનની શક્તિઓને સારી રીતે ટકાવી રાખવા જે વસ્તુઓની જરૂર લાગતી હોય તેને 'આવશ્યક જરૂરિયાતો' કે 'પ્રાથમિક જરૂરિયાતો' કહેવામાં આવે છે. સમાજના રિવાજોને અનુસરીને જે વસ્તુઓની જરૂર લાગતી હોય તેને 'રિવાજી જરૂરિયાતો' કહે છે. જે જરૂરિયાતો એકબીજા ઉપર આધાર રાખતી હોય તેને 'સાપેક્ષ જરૂરિયાતો' કહે છે. દા.ત. ટેબલ-ખુરશી, રકાબી-પ્યાલા.
જરૂરિયાતોનું પ્રમાણ દરેક સમાજમાં એકસરખું હોતું નથી. તે સમયાનુસાર બદલાયા કરે છે. અમુક સમયે કોઈ એક સમાજમાં જરૂરિયાતનું જે ધોરણ સામાન્ય રીતે પ્રચલિત હોય તેને 'જીવનનું ધોરણ' કહે છે.
બરંદા (તા. લખપત)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:લખપત તાલુકો
લાયલ એબ્બોઉડ
સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ
કુકેરી
કુકેરી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના ચિખલી તાલુકાનું ગામ છે. કુકેરી ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર, તળાવ જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો શ્રેણી:ચિખલી તાલુકો
શાલીશુક્લા
શાલીશુક્લા એ મૌર્ય રાજવંશનો એક શાસક હતો. તેણે ઈ.સ.પૂ. ૨૧૫ થી ૨૦૨ સુધી શાસન કર્યું. તે સંપ્રતિ મૌર્યનો ઉત્તરાધિકારી બન્યો. યુગ પુરાણના એક ભાગ ગાર્ગી સંહિતામાં તેનો એક ઝઘડો કરનાર અધર્મી શાસકના રૂપમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જૈનધર્મના સંરક્ષણના કારણે તે ધર્મી શબ્દોથી પરંતુ અધર્મી આચરણથી ઓળખાતો હતો.
જાફરાબાદ
જાફરાબાદ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લાના જાફરાબાદ તાલુકાનું વહીવટી મથક છે.
શાલીશુક્લા
તેનું શાસન અત્યંત કઠોર અને દમનપૂર્ણ હતું.
પુરાણો પ્રમાણે તેનો ઉત્તરાધિકારી દેવવર્મન હતો.
સંદર્ભો
શ્રેણી:મૌર્ય રાજવંશ
જાફરાબાદ
ઇતિહાસ
બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન જાફરાબાદ સિદીઓ વડે શાસિત રજવાડું હતું. ઇ.સ. ૧૭૫૯થી તે જંજીરા રજવાડા સાથે ભેળવી દેવાયું હતું.
વસ્તી
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે, જાફરાબાદની વસ્તી ૨૭,૧૬૭ હતી જેમાં પુરુષોની સંખ્યા ૧૩,૭૩૭ અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૧૩,૪૩૦ હતી. જાફરાબાદની સરેરાશ સાક્ષરતા ૬૭.૧૦% હતી જે રાજ્યની સરેરાશ સાક્ષરતા ૭૮.૦૩% કરતાં ઓછી હતી. પુરુષોમાં સાક્ષરતા દર ૭૭.૪૨% અને સ્ત્રીઓમાં સાક્ષરતા દર ૫૬.૫૮% હતો. વસતીની ૧૨.૪૨% સંખ્યા ૬ વર્ષથી નીચેની વય ધરાવતી હતી.
અર્થતંત્ર
જાફરાબાદ દરિયાકાંઠે આવેલું નગર છે, જેથી મોટાભાગની વસ્તી માછીમારી પર નભે છે. અમુક લોકો દરિયાકાંઠે આવેલ મીઠાના અગરોમાં કામ કરે છે. અલ્ટ્રાટેક સિમેન્ટની ઉપકંપની નર્મદા સિમેન્ટ વર્કસ સ્થાનિક લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે.
બાણા (તા. લખપત)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:લખપત તાલુકો
રાજપરા (તા. દ્વારકા)
રાજપરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાજપરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કાગદાડી (તા. ટંકારા)
શ્રેણી:ટંકારા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કારાકોરમ પર્વતમાળા
કારાકોરમ પર્વતમાળા ભારતીય ઉપખંડમાં આવેલી એક ગ્રેનાઈટ-પટ્ટિતાશ્મ વડે બનેલી વિશાળ પર્વતશ્રેણી છે, જે ભારત, ચીન, પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર ક્ષેત્ર અને પાકિસ્તાનના સરહદ વિસ્તારમાં ફેલાયેલી છે. તેનો ઉત્તર-પશ્ચિમ છેડો અફઘાનિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાન સુધી લંબાયેલો છે. આ પર્વતશૃંખલા હિમાલયનો એક ભાગ છે, જે ઉત્તર દિશામાં પામીર નદીના સ્ત્રાવક્ષેત્ર અને દક્ષિણ દિશામાં સિંધુ નદી અને સ્યોક નદીની વચ્ચે આવેલી છે.
પોસીત્રા (તા. દ્વારકા)
પોસીત્રા (તા. દ્વારકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પોસીત્રા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વિરપુર (ચોક) (તા. જેસર)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગર જિલ્લાના જેસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જેસર તાલુકો
વુલ્ફગૅંગ પાઉલી
વુલ્ફગૅંગ અર્ન્સ્ટ પાઉલી (Wolfgang Ernst Pauli; જ. ૨૫ એપ્રિલ ૧૯૦૦, વિયેના; અ. ૧૫ ડિસેમ્બર ૧૯૫૮, ઝુરિચ) ઓસ્ટ્રિયન ભૌતિકવિજ્ઞાની હતા, જેમને પરમાણુ ભૌતિકશાસ્ત્રનો ખૂબ જ મહત્વનો અપવર્જનનો નીયમ શોધવા બદલ ૧૯૪૫ના વર્ષનુ ભૌતિકશાસ્ત્રનુ નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયુ હતુ.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૯૦૦માં જન્મ
ભૂંગળા બટેટા
ભૂંગળા-બટેટા એ સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર અને ખાસ કરીને ભાવનગરમાં બનાવવામાં આવતી એક વાનગી છે.
ઘટકો
આ વાનગીના મુખ્ય બે ઘટકો છે.
બનાવવાની રીત
સૌપ્રથમ બટાટાને બાફી લેવા પછી મિક્સરમાં મસાલા માટે ની બધી સામગ્રી મા થોડુ પાણી નાખી ને પેસ્ટ બનાવી લો. પેનમાં તેલ મૂકી તૈયાર કરેલી પેસ્ટ સાંતળી લેવી પછી તેમાં બાફેલા બટાકા ઉમેરીને મિક્સ કરીને થવા દેવું. પછી બજારમાં તૈયાર મળતા કાચા ચોખાના લોટના ભૂંગળા તેલમાં તળી લેવા. બન્ને વસ્તુ તૈયાર થઈ જાય એટલે ભૂંગળા-બટેટાની વાનગી તૈયાર થઈ ગઈ ગણાય.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
ઉત્પત્તિ (બાઇબલ)
ઉત્પત્તિ (Book of Genesis) એ હિબ્રૂ બાઇબલના જૂના કરારનું પ્રથમ પ્રકરણ અથવા પ્રથમ પુસ્તક છે. તે કુલ ૫૦ અધ્યાય (chapter) ધરાવે છે. આ પુસ્તકમા ઈશ્વર દ્વારા સૃષ્ટિના સર્જનની, આદમ અને હવાના સર્જનની અને તેમના વંશજોની વિગત આપવામાં આવી છે.
ટૂંકસાર
ઈશ્વરે છ દિવસમાં વિશ્વનું સર્જન કર્યુ અને સાતમા દિવસને વિશ્રામવાર જાહેર કર્યો. પહેલા ઈશ્વરે આકાશ તથા પૃથ્વી ઉત્પન્ન કર્યા, જળનિધિ પર ઈશ્વરનો આત્મા હાલતો થયો. પ્રથમ દિવસે ઈશ્વરના શબ્દથી અજવાળું-અંધારું અને સાંજ-સવાર થયા. બીજા દિવસે ઈશ્વરના શબ્દથી અંતરિક્ષ-આકાશ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. ત્રીજા દિવસે ઈશ્વરની આજ્ઞાથી કોરી ભૂમી અને સમુદ્રો રચાયા. પૃથ્વી પર ઘાસ, શાક અને ફળવૃક્ષો પણ તે જ દિવસે ઈશ્વરે ઉત્પન્ન કર્યા. ચોથા દિવસે ઈશ્વરે સૂર્ય - ચન્દ્ર બનાવ્યા અને ઋતુઓ ચાલુ થઈ. પાંચમા દિવસે ઈશ્વરના શબ્દથી પાણીમાં અનેક જાતનાં જીવજંતુઓ ઉત્પન્ન થયાં. આકાશમાં જાતજાતનાં પંખીઓ ઊડવા લાગ્યાં. છઠ્ઠા દિવસે ઈશ્વરે પેટે ચાલનારા પ્રાણીઓનુ સર્જન કર્યું. આ બધા પર અમલ ચલાવવા અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટે, ઈશ્વરે પોતાના જેવું જ સ્વરૂપ ધરાવતો માણસ માટીમાંથી બનાવ્યો અને તેના નસકોરામાં જીવનનો શ્વાસ ફૂંકી તેને જીવીત કર્યો. સાતમા દિવસે બધું કાર્ય પૂરૂ કરી ઇશ્વરે તે દિવસને વિશ્રામવાર જાહેર કર્યો. સમય જતા ઈશ્વરે નરની પાંસળીમાંથી નારી બનાવી. તેઓ આદમ અને હવા તરીકે ઓળખાયા. એક વાર હવાએ દેવે મનાઇ કરેલા વૃક્ષનું ફળ તોડીને ખાધું અને પોતાના પતિ આદમને પણ આપ્યું. આથી, ઈશ્વરે તે બંનેને શ્રાપ આપીને પૃથ્વી પર મોકલી દીધા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:બાઇબલ
ઑસ્ટ્રેલિયા
ઑસ્ટ્રેલિયા તરીકે ઓળખાતો દેશ, કે જેનું મુળ નામ કોમનવેલ્થ ઓફ ઑસ્ટ્રેલિયા છે, તે પૃથ્વીનાં દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં આવેલો છે. આ દેશ સાત ખંડોમાંનાં એક ઑસ્ટ્રેલિયા ખંડનો મહદ્ અંશ છે. તેની રાજધાની કૅનબેરા છે. ઑસ્ટ્રેલીયા દેશમાં વિશ્વનાં સૌથી નાનાં ખંડની મુખ્ય ભૂમિ, ટાસ્માનિયા નો મુખ્ય ટાપુ તથા હિંદ અને પ્રશાંત મહાસાગરના બીજા ઘણા ખરા ટાપુઓ નો સમાવેશ થાય છે.
રાજકીય રીતે ઓસ્ટ્રેલિયામાં છ રાજ્યો આવેલાં છે, ન્યુ સાઉથ વેલ્સ, વિક્ટોરિયા, વેસ્ટર્ન ઓસ્ટ્રેલિયા, સાઉથ ઓસ્ટ્રેલિયા, ક્વીન્સલેન્ડ અને ટાસ્માનિયા. આ દરેકનાં પાટનગર અનુક્રમે સીડની, મેલબોર્ન, પર્થ, એડિલેઇડ, બ્રિસ્બન અને હોબાર્ટ છે. આ છ રાજ્યો ઉપરાંત બે મુખ્ય પ્રદેશો (ટેરિટરિ) પણ આવેલાં છે. ઑસ્ટ્રેલિયન કેપિટલ ટેરિટરિ અને નોર્ધર્ન ટેરિટરિ, સ્વાભાવિક રીતે જ કૅનબેરા તે ઓસ્ટ્રેલિયન કેપિટલ ટેરિટરિનું પાટનગર છે, જ્યારે ડાર્વિન નોર્ધર્ન ટેરિટરિનું પાટનગર છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:દેશ
મજીગામ
મજીગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તથા  વલસાડ જિલ્લાનું વિભાજન કરી નવા બનાવવામાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલ કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ચિખલી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મજીગામ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.
નીતા રામૈયા
નીતા રામૈયા એ ગુજરાતી કવિયત્રી, બાળ સાહિત્યના લેખિકા અને અનુવાદક છે.
જીવન
નીતા રામૈયાનો જન્મ ૧૪ જુલાઈ ૧૯૪૧ ના દિવસે મોરબી, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૫૭ માં મેટ્રિકનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૬૦માં તેમણે અંગ્રેજી વિષયમાં બી.એ. અને ૧૯૬૨ માં એમ.એ. નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૬ દરમિયાન તેમણે મુંબઈના એમ. જી. એસ. એમ. કૉલેજ, માટુંગામાં અધ્યાપન કર્યું. તેમણે કેનેડિયન સ્ટડીઝ સેન્ટર, એસ. એન. ડી. ટી. મહિલા વિશ્વવિદ્યાલયના નિયામક તરીકે પણ કામ કર્યું. અને નિવૃત્ત પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપી.
રચનાઓ
તેઓ નારીવાદી કવિયત્રી છે, તેમનો કવિતા સંગ્રહ દાખલા તરીકે સ્ત્રી (૧૯૯૪) માં પ્રકાશિત થયો જે આ વિષય પર આધારિત હતો. તેમની કવિતાઓ સ્ત્રીની લાગણીઓ તેમજ સમાનતા અને ન્યાયની માંગ કરતા આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ અવાજને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમના અન્ય કાવ્યસંગ્રહોમાં શબ્દને રસ્તે (૧૯૮૯), તે જલપ્રદેશ છે (૧૯૯૮), ઈરાન દેશ (૨૦૦૨), રંગ દરિયો જી રે (૨૦૦૮), મારી હથેળીમાં (૨૦૦૯), જાસુદના ફૂલ (૨૦૧૩)નો સમાવેશ થાય છે.
તેમણે બાળ સાહિત્યમાં પણ ફાળો આપ્યો છે. ધમાચકડી (૧૯૮૬) અને ખિલ ખિલ ખિલ તુરુક તુરુક (૧૯૯૮) એ તેમના બાળકોના કાવ્યસંગ્રહો છે. તને પારણીયે પોઢાડું (૨૦૦૬) એ તેમનો હાલરડાંનો'' સંગ્રહ છે. લાલકુંવરની કુકરે કૂક (૧૯૯૮) એ બાળકોની વાર્તા છે. ''
તેમણે કેનેડિયન કવિ માર્ગારેટ એટવુડની કેટલીક કવિતાઓના અનુવાદો કાવ્યવિશ્વ શ્રેણી હેઠળ ૧૯૯૧ માં પ્રકાશિત કર્યા હતા. પાનું રાહ જુએ છે (૧૯૯૧) એ કેનેડિયન કવિતાઓનો તેમનો અનુવાદ છે. કેનેડિયન શબ્દખંડ ભારતના પ્રવાસે (૧૯૯૫), સ્ત્રીસુક્તા (૨૦૦૨, મરાઠી કવિતાઓ), શેક્સપીયરના બોલતા પાત્રો (૨૦૦૩), એક અજાણ્યો મારી નાવમાં (૨૦૦૭, વાર્તા), ઈરાન દેશનો સાંસ્કૃતિક ધબકાર: પર્સીયન કહવતો (૨૦૦૭) તેમના અનુવાદો છે. વગેરે તેમની અન્ય કૃતિઓ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ
મેસ્લોનો જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ
મેસ્લોનો જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ એ એક મનોવિજ્ઞાનનો ખ્યાલ છે જે અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક અબ્રાહમ મેસ્લો એ પોતાના વ્યક્તિત્વ-સિદ્ધાંતના ભાગ રૂપે આપ્યો હતો. મેસ્લોના જણાવ્યા મુજબ વ્યક્તિના વિકાસમાં ઉપલી જરૂરિયાતો ત્યારે જ ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે નીચલી જરૂરિયાતો સંતોષાઈ જાય. મેસ્લોએ પોતાના આ સિદ્ધાંતમાં મનુષ્યની જરૂરિયાતોનું ઊર્ધ્વલક્ષી વર્ગીકરણ કર્યું છે. તેમના મત મુજબ વ્યક્તિત્વમાં પ્રથમ શારીરિક જરૂરિયાતો પછી સહીસલામતીની જરૂરિયાતો, મમતાની જરૂરિયાતો, પ્રેમ અને હૂંફની જરૂરિયાતો, સ્વમાન અને સ્વાભિમાનની જરૂરિયાતો અને છેલ્લે સ્વ-વાસ્તવિકરણ ની જરૂરિયાત આવે છે.
આ પદાનુક્રમમાં પાયામાં રહેલી જૈવિક, શારીરિક જરૂરિયાતો સૌથી પ્રબળ છે, અને ઉપર જતી જરૂરિયાતો ક્રમશ: નબળી છે. એટલે કે આ જરૂરિયાતો વ્યક્તિત્વ-વિકાસ દરમિયાન અનુક્રમમાં ઉદભવે છે, અને પૂર્વેના નીચલા ક્રમની જરૂરિયાતો સંતોષાયા પછી જ ઉપરના બીજા ક્રમની જરૂરિયાતો પ્રગટે છે. જેમ કે, માણસને જ્યારે પૂરતો ખોરાક અને શારીરિક સલામતીની ખાતરી થાય પછી જ તેને કોઈનો પ્રેમ મેળવવો, પ્રેમ આપવો, તેમજ સ્વમાન, કદર, પ્રતિષ્ઠાની ઝખનાની જરૂરિયાતો ઉદભવે છે.
સિદ્ધાંત
મેસ્લોએ પોતાનો 'જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ'નો ખ્યાલ સૌપ્રથમ વાર ૧૯૪૩માં અ થિઅરી ઑફ્ હ્યુમન મોટિવેશન નામના લેખમાં રજૂ કર્યો હતો.
મેસ્લો માને છે કે જ્યાં સુધી વ્યક્તિની પાયાની જરૂરિયાતો ન સંતોષાય ત્યાં સુધી વ્યક્તિ તે પછીની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે સક્રિય થતી નથી. પહેલાં ભૂખ, તરસ, નિદ્રા, જાતીયતા જેવી શરીરલક્ષી જરૂરિયાતો સંતોષાય ત્યારપછી સલામતી અને રક્ષણની જરૂરિયાતો માટે માનવી સક્રિય બને છે. આ બન્ને નિમ્નકક્ષાની જરૂરિયાતોના સંતોષ પછી જ પ્રેમ, સ્નેહ, આત્મગૌરવ, જ્ઞાન અને સમજણ જેવી બોધાત્મક જરૂરિયાતો અને સૌંદર્યલક્ષી ઉચ્ચકક્ષાની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે માનવી જાગ્રત થઈને સક્રિય બને છે. મેસ્લોએ જરૂરિયાતોના કોટિક્રમની સૌથી ટોચ પર સ્વ-વાસ્તવિકરણની જરૂરિયાતનો સમાવેશ કર્યો છે. મેસ્લોના મત મુજબ અગાઉની બધી જ જરૂરિયાતોના સંતોષ પછી જ માનવી સૌથી ઉચ્ચકક્ષાની એવી સ્વ-વાસ્તવિકરણ ની જરૂરિયાતના સંતોષ માટે સક્રિય બને છે.
મેસ્લોની પાયાગત જરૂરિયાતો અને થોમસની ચાર મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં નોંધપાત્ર સામ્યતા છે. મેસ્લોની સલામતી, મહત્ત્વ અને સ્નેહ તેમજ આદરમાન સંબંધી જરૂરિયાતો અનુક્રમે થોમસની સુરક્ષા (security), પ્રતિભાવ (response), સામાજિક માન્યતા તથા મૂળભૂત ઈચ્છાઓ સાથે નોંધપાત્ર સામ્ય ધરાવે છે.
શારીરિક જરૂરિયાતો
મેસ્લોએ જરૂરિયાતોનું જે ઊર્ધ્વગામી વર્ગીકરણ કર્યું છે, તેમાં સૌથી પહેલું કે સૌથી નીચેનું સ્થાન શારીરિક જરૂરિયાતોને મળેલું છે. શારીરિક જરૂરિયાતોમાં હવા, પાણી, ખોરાક, શારીરિક સમતુલન, શારીરિક પ્રક્રિયાઓનું સ્વ-સંચાલન વગેરે જરૂરિયાતોનો સમાવેશ થાય છે. બીજી બધી જરૂરિયાતોની સરખામણીમાં આ જરૂરિયાતો પાયાની છે. જ્યાં સુધી આ જરૂરિયાતોને સંતોષ ન મળે ત્યાં સુધી વ્યક્તિ તે પછીની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે આગળ વધી શકતી નથી. જેમ કે, બહું જ ભૂખ્યો વ્યક્તિ પોતાના અભ્યાસ વિશે વિચાર કરી શકતો નથી. હવા વગર ગૂંગળાતો વ્યક્તિ પોતાની માનસિક પ્રગતિનો વિચાર કરી શકતો નથી. આમ, મેસ્લો જણાવે છે કે શારીરિક જરૂરિયાતો મનુષ્યની પાયાની જરૂરિયાતો છે, અને મનુષ્યની કોઈપણ પ્રવૃત્તિ આ જરૂરિયાતો જ્યાં સુધી સંતોષાય નહિ ત્યાં સુધી આગળ વધી શકતી નથી.
પૂરક વાચન
શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન
ખાંભા
ખાંભા ભારત દેશનાં ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લામાં આવેલું એક ગામ છે જે ખાંભા તાલુકાનું વહીવટી મથક પણ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી જેવી સગવડો છે. ખાંભા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન છે તથા મુખ્ય ખેતપેદાશો ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમજ શાકભાજી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો (ભારત)
ભારતના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો, એ રાજમાર્ગો કે ધોરીમાર્ગોનું જાળું છે જેનું પ્રબંધન અને દેખરેખ ભારત સરકારની સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ ધોરીમાર્ગો સને.૨૦૧૦માં 1000 kmનાં સિમિત-વપરાશી એક્સપ્રેસમાર્ગો સહીત 70934 km જેટલાં મપાયાં છે. ૭૧,૦૦૦ કિ.મી. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંથી ૧૫,૦૦૦ કિ.મી. કરતાં વધુ ૪ થી ૬ લેન (માર્ગ)નાં અને બાકીનાં ૫૦,૦૦૦ કિ.મી. જેટલાં ૨ માર્ગનાં (૨ લેનનાં) છે.