cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
જળ કાગડો
વર્ણન
આ ઘણું મોટું કાળું પક્ષી છે, પણ તેનો વ્યાપ બહુ હોય, વિસ્તાર પ્રમાણે કદમાં વિવિધતા પણ ઘણી છે. તેનું વજન ૧.૫ કિ.ગ્રા. થી ૫.૩ કિ.ગ્રા. સુધી, મહદાંશે ૨.૬ કિ.ગ્રા. થી ૩.૭ કિ.ગ્રા. વચ્ચે હોય છે. લંબાઈ ૭૦ સે.મી.થી ૧૦૨ સે.મી. (૨૦-૪૦ ઈંચ) અને પાંખોનો વ્યાપ ૧૨૧ થી ૧૬૦ સે.મી. (૪૮-૬૩ ઈંચ) હોય છે. તેને લાંબી પૂંછડી અને ગળા પર પીળા ડાઘા હોય છે. પુખ્તોને પ્રજોપ્તિકાળમાં જાંઘના ભાગે સફેદ ડાઘા હોય છે.
આ પક્ષી મોટાભાગે મૌન રહે છે પણ તેમની સંવનન વસાહતમાં કંઠસ્થાનીય, ગળામાંથી ગરગરાટ જેવો, અવાજ સાંભળવા મળે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
હાથીથાન (તા. કવાંટ)
હાથીથાન (તા.કવાંટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હાથીથાન ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
કરસનપુરા (તા. માંડલ)
કરસનપુરા (તા. માંડલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંડલ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કરસનપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અનીડા (તા. ખાંભા)
અનીડા (તા. ખાંભા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અનીડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વડાપાવ
વડાપાવ એ એક ખાદ્યપદાર્થ છે, જે ફાસ્ટ ફુડની શ્રેણીમાં આવતી વાનગી છે. આ વાનગીને મહારાષ્ટ્રનું બર્ગર પણ કહી શકાય છે. વડાપાવ મુંબઈ પરિસરમાં અતિશય લોકપ્રિય છે. આ વડાપાવમાં વપરાતાં વડાં એટલે બટેટાવડાં નહીં કે મેદુવડાં. ગુજરાતીમાં આ વાનગીને વડાંપાંવ તરીકે ઓળખી શકાય, પણ મહારાષ્ટ્રમાં આને વડાપાવ તરીકે ઓળખાય છે.
ઇતિહાસ
વડાપાવનો ઉદ્ભવ મધ્ય મુંબઈમાં થયો હોવાનું સામાન્ય રીતે મનાય છે. દાદરના અશોક વૈદ્યને મોટાભાગે તેની આવૃત્તિ માટે યશ અપાય છે, જેમણે ૧૯૬૬માં દાદર સ્ટેશનની બહાર વડાપાવ વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું. વડાપાવ વેચવાનું કેન્દ્ર ૧૯૬૦ના દાયકામાં કલ્યાણમાં ખિડકી વડાપાવ તરીકે વાઝે કુટુંબ દ્વારા શરૂ કરાયું હતું.
સામગ્રી
આ વાનગીના બે મુખ્ય ભાગ છે વડાં અને પાંવ. બાફેલા બટેટાને મસળી, તેમાં લીલું મરચું, કોથમીર, આદુ, હળદર વગેરે મિશ્ર કરી. તેમાં મીઠા લીમડા, રાઈ, હિંગ, અડદની દાળ વગેરેનો વઘાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારે તૈયાર કરેલા માવાના ગોળા કરી, તેને બેસન (ચણાનો લોટ)ના ખીરાંમાં બોળી, ઉકળતા તેલમાં તળી લેવામાં આવે છે. પાંવ ઘરમાં નથી બનાવાતા, તેને બેકરીમાંથી ખરીદીને લવાય છે. આ પાંવનો એક વિશિષ્ટ સ્વાદ હોય છે. આ પાંવને વચ્ચેથી કાપીને તેમાં લસણની સૂકી ચટણી કે અન્ય કોઈ ચટણી લગાડી, તેમાં વડું મૂકી ખવાય છે.
હાલની આવૃત્તિ
આજ કાલ વડા પાવના પાવને ગ્રીલ કરી, તેમાં ચીઝ ઉમેરી, માખણ (બટર) માં શેકી, સૂકી લસણની ચટણીને બદલે તીખી કે મીઠી ચટણી ઉમેરી વેચાય છે. સામાન્ય પાવને બદલે બર્ગરના ગોળાકાર પાવ અને થોડોક મોટો વડો બનાવી જમ્બો વડાપાવ નામે વેચાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મરાઠી વાનગીઓ શ્રેણી:વાનગી શ્રેણી:ફરસાણ શ્રેણી:અલ્પાહાર શ્રેણી:મુંબઇની પ્રખ્યાત વાનગીઓ
અરજણસર (તા. રાધનપુર)
અરજણસર (તા. રાધનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા રાધનપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અરજણસર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:રાધનપુર તાલુકો
નેધરલેંડનો રાષ્ટ્રધ્વજ
નેધરલેંડનો રાષ્ટ્રધવજ એ ત્રિ-રંગી છે, જેમાં લાલ, સફેદ અને વાદળી રંગનો સમાવેશ થાય છે. ૧૫૭૨માં તે સૌપ્રથમ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને ૧૯૩૭થી તે નેધરલેંડ અને નેધરલેંડ સામ્રાજ્યનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ છે.
વર્ણન
નેધરલેંડનો રાષ્ટ્રધ્વજ ત્રણ રંગનો છે. આ રંગોમાં લાલ, સફેદ (સોનેરી) અને વાદળી (કોબાલ્ટ ભૂરો) રંગનો સમાવેશ થાય છે. ડચ રીપબ્લિકનો પ્રથમ શાસક વિલિયમ ધ ઓરેન્જ હતો, જેણે ડચ રાષ્ટ્રવાદીઓને ભેગા કર્યા અને સ્પેનથી સ્વતંત્રતા મેળવી હતી. તેના માનમાં પ્રથમ ડચ રાષ્ટ્રધ્વજ નારંગી, સફેદ અને વાદળી હતો. પરંતુ, ઓરેન્જ ડાઇ (રંગ) એ યોગ્ય હતી નહી અને બાદમાં લાલ બની જતી હતી. એટલે ૧૭મા સદીની મધ્યમાં લાલ રંગ અપનાવવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ આ ધ્વજ તેમનો તેમ છે. પ્રથમ ક્રાંતિકારી ધ્વજ હોવાને કારણે તેની અસર સમગ્ર વિશ્વમાં પડી હતી. ૧૮૦૦ની સાલ સુધી નારંગી અને લાલ એમ બંને રંગો વપરાતા હતા.
શ્રેણી:નેધરલેંડ શ્રેણી:રાષ્ટ્રધ્વજો
ઉકરડીના મુવાડા
ઉકરડીના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા કપડવંજ તાલુકાનું એક ગામ છે. ઉકરડીના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો
માંધાતા બેટ
માંધાતા બેટ એ નર્મદા નદીમાં આવેલ એક ટાપુ છે, જે શિવપુરી અથવા ઓમકારેશ્વર તરીકે પણ ઓળખાય છે. ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના ખંડવા જિલ્લામાં સ્થિત છે. ટાપુના દક્ષિણ ભાગમાં ઓમકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ આવેલ છે. ઓમકારેશ્વર નર્મદાના કિનારે સ્થિત માંધાતા ટેકરીઓ પર આવેલ છે. ઓમકારેશ્વર નામ આ ટાપુનો આકાર ૐ|ઓમ જેવો હોવાને કારણે કહેવાય છે. તે લગભગ ૨ કિ.મી. લંબાઈ અને ૧ કિ.મી. પહોળાઈ જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલ છે. આ સ્થળ અજમેર-ખંડવા રેલ માર્ગ પર આવેલ ઓમકારેશ્વર રેલ્વે સ્ટેશન થી લગભગ ૧૦ કિ. મી. જેટલા અંતરે આવેલું છે.
સ્થાનિક માન્યતા મુજબ રાજા માંધાતાએ શિવને અહીં અંજલિ અર્પણ કરી હતી અને આ પવિત્ર સ્થળને તેણે પોતાનું પાટનગર બનાવ્યું હતું.
સંદર્ભો
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:નર્મદા નદી
નાલવાંટ
નાલવાંટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાલવાંટ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
રૂપપુરા (તા.તિલકવાડા)
રૂપપુરા (તા.તિલકવાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. રૂપપુરા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
ગોવટ (તા. ઉમરપાડા)
ગોવટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ઉમરપાડા તાલુકાનું ગામ છે. ગોવટ ગામના લોકોના મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું ડુંગરાળ ભૂપૃષ્ઠ ધરાવતું ગામ છે. ગામના લોકો ડાંગર, જુવાર, વરાઇ, નાગલી વગેરે ધાન્યોની ખેતી કરે છે. ગામના કેટલાક લોકો જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી લાકડા સિવાયની વસ્તુઓ(ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) મેળવી તેના વડે પણ જીવન ગુજારે છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ઉમરપાડા તાલુકો
ચમારા
ચમારા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા આંકલાવ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચમારા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:આંકલાવ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
ગુલાબપુરા (તા. ઇડર)
ગુલાબપુરા (તા. ઇડર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઇડર તાલુકાનું એક ગામ છે. ગુલાબપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
દેવપુરા તલાસરી (તા. વાવ)
દેવપુરા તલાસરી (તા. વાવ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાવ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેવપુરા તલાસરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાવ તાલુકો
રેંગણ (તા.તિલકવાડા)
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
સરવરતંતી
સરવરતંતી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. સરવરતંતી ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
ટેક્સાસનો ધ્વજ
જ્યારે ડિસેમ્બર ૨૯, ૧૮૪૫ના રોજ ટેક્સાસ અમેરિકાનું ૨૮મું રાજ્ય બન્યું ત્યારે આ ધ્વજ રાજ્યનો ધ્વજ બની ગયો. ધ્વજમાં દરેક રંગ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. વાદળી રંગ નિષ્ઠા, સફેદ રંગ વિશુદ્ધતા અને લાલ રંગ બહાદુરીનું સૂચક છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:અમેરિકા
બાળરપુર (તા. ખાંભા)
બાળરપુર (તા. ખાંભા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બાળરપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ખાંટિયાવાંટ
ખાંટિયાવાંટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાંટિયાવાંટ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
બાળરપુર (તા. ખાંભા)
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઝડુલી (તા. કવાંટ)
ઝડુલી (તા.કવાંટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઝડુલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ખાંટિયાવાંટ
અહીં જલારામ બાપાનું ભવ્ય મંદિર આવેલું છે. ખાંટિયાવાંટ ગામમાં બે નદીઓ આવેલી છે; હેરણ નદી અને રામી નદી. ખાંટિયાવાંટ ગામ કવાંટથી ૧૧ કિ.મી. અને બોડેલીથી ૩૦ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે. શ્રી પ્રતાપભાઈ હરિભાઈ રાઠવા ખાંટિયાવાંટ ગામમાં છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી સરપંચ પદ નિભાવી રહ્યા છે.
ઝડુલી (તા. કવાંટ)
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
ખાંટિયાવાંટ
સદીઓ પહેલા અહી ખાટિયા જાતીના ભીલ લોકો વસવાટ કરતા હતા જેના પરથી ખાંટિયાવાંટ ગામનું નામકરણ થયેલું છે.
ઝડુલી (તા. કવાંટ)
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
ખાંટિયાવાંટ
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
શબરી
thumb|right|300px|રામને બોર ખવડાવતી શબરી શબરી એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે વનમાં રહેતી એક વૃદ્ધ ભીલ સ્ત્રી હતી. . વનવાસ વેળા ભગવાન રામની મુલાકાત થઈ ત્યારે શબરીએ બોર ધરાવીને એમનું સ્વાગત કર્યું હતું. ભગવાનને ખાટાં બોર ન ખાવાં પડે તેથી તેણે ચાખીચાખીને ભગવાનને માત્ર મીઠાં બોર ખવડાવ્યાં હતાં. રામે તેના સદ્વ્યવહાર અને નિષ્ઠા જોઈ તેને પરમધામ જવાનું વરદાન આપ્યું હતું. આજે પણ રામ પ્રત્યે અનન્ય ભક્તિભાવ ધરાવતી શબરીને યાદ કરવામાં આવે છે. શબરીની કથા રામાયણ ઉપરાંત ભાગવત, રામચરિતમાનસ, સૂરસાગર, સાકેત વગેરે ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે. શબરીની ભક્તિભાવના વર્ણવતાં ઘણાં પદો પણ ભક્ત કવિઓએ રચ્યાં છે.
કુણપુર (તા. માંડલ)
કુણપુર (તા. માંડલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંડલ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કુણપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માંડલ તાલુકો
ટોકરપાડા
ટોકરપાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ટોકરપાડા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
અમીરપુરા (તા. રાધનપુર)
શ્રેણી:રાધનપુર તાલુકો
ગુંદીકુવા (તા. ઉમરપાડા)
ગુંદીકુવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ઉમરપાડા તાલુકાનું ગામ છે. ગુંદીકુવા ગામના લોકોના મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું ડુંગરાળ ભૂપૃષ્ઠ ધરાવતું ગામ છે. અહીં મુખ્યત્વે વસાવા, ચૌધરી તેમ જ ગામિત જેવા આદિવાસી જાતિના લોકો રહે છે. ગામના લોકો ડાંગર, જુવાર, વરાઇ, નાગલી વગેરે ધાન્યોની ખેતી કરે છે. ગામના કેટલાક લોકો જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી લાકડા સિવાયની વસ્તુઓ(ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) મેળવી તેના વડે પણ જીવન ગુજારે છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ઉમરપાડા તાલુકો
ખરમડા
ખરમડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખરમડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
રતુડિયા (તા.તિલકવાડા)
રતુડિયા (તા.તિલકવાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. રતુડિયા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
વડાધરા (તા. કપડવંજ)
વડાધરા (તા. કપડવંજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા  કપડવંજ તાલુકાનું એક  ગામ છે. વડાધરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો
માનપુરા (તા. માંડલ)
માનપુરા (તા. માંડલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  માંડલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માનપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માંડલ તાલુકો
બારમન મોટા (તા. ખાંભા)
બારમન મોટા (તા. ખાંભા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બારમન મોટા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગુજરવા (તા. ઇડર)
ગુજરવા (તા. ઇડર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઇડર તાલુકાનું એક ગામ છે. ગુજરવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નામ
ગુજરવા નામ એ ગુર્જર કુંભાર જ્ઞાતિના સૌપ્રથમ વસવાટ પરથી પડેલ છે, સાબરકાંઠા ની લોકબોલીમાં ગુર્જર ને ગુજર કહે છે તેથી ગુજર પરથી ગુજરવા કહેવાયુ.
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
કાળો જળ કાગડો
કાળો જળ કાગડો કે વચેટ કાજિયો (અંગ્રેજી: Indian Cormorant, Indian Shag, સંસ્કૃત: મહા જલકાક, હિન્દી: પાણ કૌઆ, જલ કૌઆ) (Phalacrocorax fuscicollis) એ જળપક્ષીઓનાં કાજિયા કુટુંબનું પક્ષી છે જે મુખ્યત્વે ભારતીય ઉપખંડના જળાશયોમાં જોવા મળે છે. જો કે પશ્ચિમે સિંધ અને પૂર્વે થાઈલેન્ડ અને કમ્બોડિયા સુધી તેનો વિસ્તાર છે. આ જૂથવાસી, સામાજિક, વલણ ધરાવનાર, ટોળા કે વૃંદમાં વસનારું પક્ષી છે જે ભૂરી આંખો, ઢળતા કપાળયુક્ત નાનું માથું અને લાંબી તિક્ષણ તેમજ છેડેથી વળેલી ચાંચને કારણે તેના જેવડું જ કદ ધરાવતા તેની જાતિનાં અન્ય પક્ષી નાનો જળ કાગડોથી અલગ ઓળખાઈ આવે છે.
વર્ણન
આ પક્ષી 510-535 mm લંબાઈ, 54–58 mm લાંબી ચાંચ, અને 138-142 mm લાંબી પૂંછડી ધરાવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
ગોરોલ (તા. ઇડર)
ગોરોલ (તા. ઇડર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઇડર તાલુકાનું એક ગામ છે. ગોરોલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાકાં તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
મુસેટ (જામલી)
મુસેટ (જામલી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મુસેટ (જામલી) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
ઓમકારેશ્વર રોડ રેલ્વે સ્ટેશન
ઓમકારેશ્વર રોડ રેલવે સ્ટેશન એક નાનું રેલવે સ્ટેશન છે, જે  ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના ખંડવા જિલ્લા માં સ્થિત છે. આ સ્ટેશનનો કોડ છે OM છે. આ સ્ટેશનનો ઉપયોગ ઓમકારેશ્વર જવા માટે કરવામાં આવે છે. આ સ્ટેશન ખાતે ૨ (બે) પ્લેટફોર્મ છે. આ પ્લેટફોર્મ પર છતની સવલત પૂરેપૂરી નથી. તે ઉપરાંત અહીં પાણી અને ગટર જેવી સુવિધાઓનો અભાવ છે.
મુખ્ય ટ્રેનો
આ સ્ટેશન પર આવતી મહત્વપૂર્ણ ટ્રેનો નીચે મુજબ છે:
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતીય રેલ
જાંબા (તા. કવાંટ)
જાંબા (તા.કવાંટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જાંબા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
ચિતરંજનદાસ
ચિતરંજનદાસ (બંગાળી ભાષા:চিত্তরঞ্জন দাস Chittorônjon Dash), (૫ નવેમ્બર ૧૮૭૦ – ૧૬ જૂન ૧૯૨૫) બંગાળનાં જાણીતા વકીલ અને ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના એક પ્રમુખ કાર્યકર્તા તેમજ સ્વરાજ પાર્ટીના સંસ્થાપક નેતા હતા. તેઓ "દેશબંધુ" ના નામે પણ જાણીતા હતા.
જીવન પરિચય
ચિતરંજનદાસનો જન્મ ૫ નવેમ્બર ૧૮૭૦ ના રોજ તેલીરબાગ, ઢાકાના પ્રખ્યાત દાસ પરીવારમાં કલકત્તા ખાતે થયો હતો. દાસ પરીવાર બ્રહ્મ સમાજના સભ્ય હતા. ચિતરંજન, ભુવન મોહન દાસના પુત્ર અને બ્રહ્મ સમાજ સુધારક દુર્ગા મોહન દાસના ભત્રીજા હતા. તેમના પિતા કલકત્તા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના જાણીતા વકીલ અને પત્રકાર હતા જેમણે અંગ્રેજી ચર્ચ સાપ્તાહિક ધ બ્રહ્મો પબ્લિક ઓપિનિયનનું સંપાદન કર્યું. તેમણે બસન્તી દેવી (૧૮૮૦–૧૯૭૪) સાથે લગ્ન કર્યા. તેમને ત્રણ સંતાનો હતાં; અપર્ણા દેવી (૧૮૯૮–૧૯૭૨), ચિરરંજનદાસ (૧૮૯૯–૧૯૨૮) અને કલ્યાણી દેવી(૧૯૦૨–૧૯૮૩).
ચિતરંજનદાસનો પરીવાર વકીલોનો પરીવાર હતો. ૧૮૯૦મં બી.એ.ની પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ ચિતરંજનદાસ આઇ.સી.એસ બનવા માટે ઇંગ્લેન્ડ ચાલ્યા ગયા અને ૧૮૯૨માં બેરિસ્ટર બનીને ભારત પાછા ફર્યા.
વકીલાત
ભારત પાછા ફર્યા બાદ તેમણે વકીલાત શરૂ કરી પરંતુ ૧૮૯૪માં આશ્ચર્યજનક પગલું ભરતાં તેમણે વકીલાતનો પોતાનો ધીકતો વ્યવસાય છોડી દીધો તથા અંગ્રેજ શાસન વિરુદ્ધના અસહકાર આંદોલનમાં સક્રિય રીતે જોડાયાં. ૧૯૦૯માં અલીપોર બોમ્બ વિસ્ફોટ પ્રકરણ અંતર્ગત અરવિંદ ઘોષ પર લાગેલા રાજદ્રોહના આરોપોનો સફળતાપૂર્વક બચાવ કર્યો. શ્રી અરવિંદે તેમના ઉત્તરપાડાના ભાષણમાં ચિતરંજન દાસનો જાહેર આભાર માનતા જણાવ્યું કે અલીપોર પ્રકરણમાં ચિતરંજન દાસે તેમને બચાવવા માટે પોતાના સ્વાસ્થ્યની પરવા કર્યા વિના ખૂબ જ મહેનત કરી હતી.
રાષ્ટ્રીય નેતા
ચિતરંજનદાસ અનુશીલન સમિતિની પ્રવૃત્તિઓ સાથે સક્રિય રીતે સંકળાયેલા હતા. ૧૯૧૯–૧૯૨૨ના અસહયોગ આંદોલન દરમિયાન તેઓ બંગાળના અગ્રણી નેતા હતા. તેમણે બ્રિટીશ કાપડ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની સાથે વિદેશી કપડાંની હોળી કરી ખાદીના કપડાં પહેરવાની શરૂઆત કરી. તેમણે ફોરવર્ડ નામનું દૈનિક ચાલું કર્યું જેને બાદમાં બ્રિટીશ શાસન વિરુદ્ધની લડત માટે લિબર્ટી નામ અપાયું. કલકત્તા નગર નિગમની સ્થાપના થતાં તેઓ તેના પ્રથમ મેયર બન્યા. તેઓ સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિ માટે અહિંસા અને સંવૈધાનિક પદ્ધતિમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હતા તથા હિંદુ–મુસ્લિમ એકતા, સહયોગ અને સાંપ્રદાયિક સદ્‌ભાવની તરફેણ કરતા હતા. મહાત્મા ગાંધીના જૂથના નો કાઉન્સિલ એન્ટ્રી ઠરાવને અનુમોદન ન મળતાં તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ના ગયા ખાતેના અધિવેશનમાં અધ્યક્ષપદેથી રાજીનામું આપી દીધું. ૧૯૨૩માં તેમણે મોતીલાલ નહેરૂ તથા હુસૈન શહીદ સુહરાવર્દીના સહયોગથી સ્વરાજ પાર્ટીની સ્થાપના કરી.
અવસાન
નરમ સ્વાસ્થ્યને પગલે તેઓ દાર્જિલિંગ ચાલ્યા ગયા હતા જ્યાં ૧૬ જૂન ૧૯૨૫ના રોજ તેમનું નિધન થયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:૧૮૭૦માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો
હલધરી (તા. ઉમરપાડા)
હલધરી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ઉમરપાડા તાલુકાનું  ગામ છે. હલધરી ગામના લોકોના મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું ડુંગરાળ ભૂપૃષ્ઠ ધરાવતું ગામ છે. અહીં મુખ્યત્વે વસાવા, ચૌધરી તેમ જ ગામિત જેવા આદિવાસી જાતિના લોકો રહે છે. ગામના લોકો ડાંગર, જુવાર, વરાઇ, નાગલી વગેરે ધાન્યોની ખેતી કરે છે. ગામના કેટલાક લોકો જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી લાકડા સિવાયની વસ્તુઓ(ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) મેળવી તેના વડે પણ જીવન ગુજારે છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ઉમરપાડા તાલુકો
મીઠાપુર (તા. માંડલ)
મીઠાપુર (તા. માંડલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  માંડલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મીઠાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માંડલ તાલુકો
તીસકરી જંગલ
તીસ્કરી જંગલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. તીસ્કરી જંગલ ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
રામપુરી (તા.તિલકવાડા)
રામપુરી(તા.તિલકવાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. રામપુરી ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
બીલપડ
બીલપડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ચરોતર પ્રદેશમાં આવેલા આણંદ જિલ્લામાં આવેલા આંકલાવ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બીલપડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ડાંગર, બાજરી, કપાસ, તમાકુ, બટાટા, શક્કરીયાં તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામના લોકો શાકભાજી વેચવા માટે વડોદરા તાલુકાના પાદરા શાક માર્કેટમાં જાય છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અહીં સંતશ્રી કબીર સાહેબનું મંદિર તેમજ જંબુસર હાઈવે પર જતાં વહાણવટી સિકોતેર માતાનું મંદિર આવેલું છે. અહીં જન્‍માષ્‍ટમી પર શ્રાવણ વદની સાતમ-આઠમના રોજ મોટો લોકમેળો ભરાય છે. ગામના લોકો દર મહિનાની પૂનમના દિવસે ગામની ભાગોળે એક જમણવારનું આયોજન કરે છે. સંત કબીર સાહેબના મંદિરે બધા લોકો ભોજન લે છે. દિવાળી પછીના બેસતા વર્ષના દિવસે ગામલોકો ભાથીજીના મંદિરે શ્રીફળ અને ખાંડ ચઢાવે છે.
શ્રેણી:આંકલાવ તાલુકો શ્રેણી:ચરોતર
સસલું
સસલું લેપોરિડ કુળનું એક નાનું સસ્તન પ્રાણી છે, જે વિશ્વમાં ઘણા સ્થળોએ જોવા મળે છે. આ દુનિયામાં સસલાંની આઠ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. સસલું જંગલો, ઘાસના મેદાનો, રણ અને પાણીવાળા વિસ્તારોમાં જૂથમાં રહે છે. અંગોરા (Angora) ઊન સસલાંના શરીરના વાળનું ઊન છે.
સસલું પોતાના મગજમાં દરેક જગ્યાનો નકશો બનાવે છે અને તેને કોઈપણ વસ્તુ એક સ્થળ થી બીજા સ્થળે જાય તે પસંદ નથી.
શ્રેણી:સસ્તન પ્રાણીઓ
લુવારા (તા.વાગરા)
લુવારા (તા.વાગરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાગરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લુવારા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વાગરા તાલુકો
વડાલી (તા. કપડવંજ)
વડાલી (તા. કપડવંજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા  કપડવંજ તાલુકાનું એક  ગામ છે. વડાલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો
બારમન નાના (તા. ખાંભા)
બારમન નાના (તા. ખાંભા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બારમન નાના ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કૌરવ
કૌરવો (कौरव) એ એક સંસ્કૃત શબ્દ છે, જે કુરુ રાજાના વંશજો માટે વપરાય છે, મહાભારતમાં ધૃતરાષ્ટ્રના સંતાનો માટે આ શબ્દ વપરાયો છે. કુરુ એક મહાન રાજા હતા જે મહાભારતના મોટાભાગના પાત્રોના આદિપુરુષ છે. દુર્યોધન, દુઃશાસન, વિકર્ણ, યુયુત્સુ વગેરે સો ભાઈઓ અને દુશલા નામે બહેન કૌરવો તરીકે ઓળખાયા.
કૌરવો
સો કૌરવોમાંથી અમુકના જ નામો મહાભારતમાં મળે છે. તેમના નામો અન્યત્ર જગ્યાઓથી આ પ્રમાણે મળ્યા છે
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહાભારત
તારાબાઈ મોડક
તારાબાઈ મોડક (૧૯ એપ્રિલ ૧૮૯૨-૧૯૭૩) જાણીતા કેળવણીકાર હતાં.
કારકિર્દી
૧૯૨૩માં તેઓ શ્રી દક્ષિણામુર્તિ બાળ મંદિરમાં જોડાયા હતા. તેઓ રાજકોટ ખાતેની મહિલા કોલેજમાં આચાર્યા તરીકે નિમાયા હતા. આ ઉપરાંત તેણીએ સામાજિક કાર્યકર તરીકે મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના વિદર્ભ પ્રાંતમાં કાર્યો કર્યાં હતાં. એમણે થાણા જિલ્લાના દરિયા-કાંઠા વિસ્તારમાં આવેલા બોરડી ગામ ખાતે નૂતન બાલ શિક્ષણ સંઘ દ્વારા સંચાલિત સૌપ્રથમ બાલવાડીની સ્થાપના કરી તેનો વિકાસ કર્યો હતો તેણી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના સભ્ય રહ્યા હતા. અનુતાઈ વાઘ તેમનાં શિષ્યા હતાં.
ઈ.સ. ૧૯૬૨ના વર્ષમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં બાલવાડી કેળવણી એમણે બજાવેલી ઉત્કૃષ્ટ સેવા બદલ તેણીને પદ્મભૂષણ પારિતોષિક વડે નવાજવામાં આવ્યા હતાં.
સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:નારીવિશેષ શ્રેણી:કેળવણીકાર શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૭૩માં મૃત્યુ શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
રાજાવાંટ
રાજાવાંટ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાજાવાંટ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
નવાગામ (તા. માંડલ)
નવાગામ (તા. માંડલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  માંડલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નવાગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:માંડલ તાલુકો
કેસ્પિયન સમુદ્ર
thumb|200px|right|Terra Satellite (MODIS) કેસ્પિયન સમુદ્ર વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો બંધીયાર જળશય છે, જેને વિવિધ રીતે વિશ્વના સૌથી મોટા સરોવર અથવા પૂર્ણકક્ષાના સમુદ્ર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ સમુદ્રનો સપાટીનો વિસ્તાર 371000 km2 છે (જેમાં ગરબોગઝ્કેલ એલેગીનો સમાવેશ થતો નથી) અને તેમાં પાણીનો 78200 km3 જથ્થો રહેલો છે. તે બંધિયાર બેસિન છે (જેનો કોઈ બાહ્યપ્રવાહ નથી) અને તેની સીમાઓ ઉત્તરીય ઇરાન, દક્ષિણીય રશિયા, પશ્ચિમી કઝાકિસ્તાન અને તૂર્કમેનિસ્તાન અને પૂર્વીય અઝરબૈજાનથી બંધાયેલી છે.
તેના કિનારાના વિસ્તારોમાં રહેતાં પ્રાચીન રહેવાસીઓ કેસ્પિયન સમુદ્રને કદાચ તેની ખારાશ અને વિશાળતાને ધ્યાનમાં રાખીને મહાસાગર માનતા હતા. તેની ખારાશ લગભગ 1.2 ટકા જેટલી છે, જે અન્ય સમુદ્રોના પાણીની સરખામણીએ લગભગ ત્રીજા ભાગની છે. કેસ્પિયન સમુદ્રને પ્રાચીન નકશામાં ગિલાન (جیلان અથવા بحر جیلان ) કહેવાતો હતો. ઇરાનમાં, તેને કેટલીક વખત દરિયા-એ-મઝન્દરન (دریای مازندران ) એટલે કે પર્શિયન ભાષામાં મઝન્દરનના દરિયા તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો.
ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ
કાળા સમુદ્રની જેમ, કેસ્પિયન સમુદ્ર પણ પ્રાચીન પેરાટેથિસ સમુદ્રનો અવશેષ છે. આશરે 5.5 મિલિયન વર્ષ પહેલાં ભૂગર્ભમાં હલચલ થવાને કારણે પ્લેટ ખસી જવાથી જમીનનું સ્તર ઊંચું જવાથી અને દરિયાની સપાટીમાં ઘટાડો થવાને કારણે કેસ્પિયન સમુદ્ર જમીન સીમાથી ઘેરાઈ ગયો હતો. ગરમ અને સૂકા વાતાવરણ દરમિયાન, જમીનથી ઘેરાયેલો સમુદ્ર સૂકાઈ જવાથી હેલિટ જેવા બાષ્પીભવનીય કાંપ એકત્ર થાય છે, જે પવનને કારણે જમા થયેલા રજકણોથી ઢંકાઈ જાય છે અને બાષ્પીભવન બાદના અવશેષો જ્યારે ઠંડા અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં બેઝીન ફરીથી ભરાઈ જાય છે ત્યારે બહાર આવે છે. તાજા પાણીના વર્તમાન પ્રવાહને કારણે કેસ્પિયન સમુદ્ર ઉત્તરીય ભાગોમાં તાજા-પાણીનું સરોવર છે. તેની ખારાશ ઇરાનિયન કિનારે વધારે જોવા મળે છે, જ્યાં જલગ્રહણ વિસ્તારમાંથી પાણીનો પ્રવાહ ખૂબ ઓછો આવે છે. હાલમાં કેસ્પિયન સમુદ્રની સરેરાશ ખારાશ પૃથ્વી પરના સમુદ્રોની સરેરાશ ખારાશની સરખામણીએ ત્રીજા ભાગની છે. ગરબોગઝ્કોલ એમબેયમેન્ટ, જે 1980ના દાયકામાં કેસ્પિયન સમુદ્રના મુખ્ય વિસ્તારમાંથી આવતું પાણી રોકી લેવામાં આવ્યું ત્યારે સુકાઈ ગયો હતો, તેની ખારાશ સામુદ્રિક ખારાશ કરતાં 10 ગણી વધારે છે.
ભૂગોળ
કેસ્પિયન સમુદ્ર જમીનની વચ્ચે રહેલું વિશ્વનું સૌથી મોટું જળાશય છે અને વિશ્વના સરોવરોના કુલ પાણીનો લગભગ 40 થી 44% હિસ્સો ધરાવે છે. કેસ્પિયન સમુદ્રનો દરિયાકિનારો અઝરબૈજાન, ઇરાન, કઝાકિસ્તાન,રશિયા અને તૂર્કમેનિસ્તાનને સ્પર્શે છે. કેસ્પિયનને ત્રણ વિશિષ્ટ ભૌતિક પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવે છે: ઉત્તરીય, મધ્ય અને દક્ષિણીય કેસ્પિયન. ઉત્તર-મધ્ય સીમા મેંગશ્લેક પ્રારંભિક સ્થાન છે, જે ચેચેન ટાપુઓથી કેપ તાઇબ-કેરેગેન સુધી જાય છે. મધ્ય-દક્ષિણ સીમા એસ્પેરોન પ્રારંભિક સ્થાન છે, જે પ્રદેશનો ટેકરો છે જે ઝીલોઇ ટાપુથી કેપ કૂલી સુધી જાય છે. ગેરાબોગેઝકોલ અખાત કેસ્પિયનનો ખારાશ ધરાવતો પૂર્વીય આંતરિક ભાગ છે, જે તૂર્કમેનિસ્તાનનો ભાગ છે અને કેસ્પિયન સમુદ્ર સાથેના તેના જોડાણમાં અવરોધ બનતા ઇસ્થમસને કારણે તેને એક સરોવર પણ કહી શકાય છે.
ત્રણેય પ્રદેશો વચ્ચેનું વિભાજન ખરેખર ખુબ નાટકીય છે. ઉત્તરીય કેસ્પિયનમાં માત્ર કેસ્પિયન છાજલીનો સમાવેશ થાય છે, અને તે ભાગ ખુબ છીછરો છે, સરેરાશ 5 - 6 m ઊંડાઈ ધરાવતા આ વિસ્તારમાં કેસ્પિયન સમુદ્રના કુલ જથ્થાનું માત્ર એક ટકો પાણી જ આ વિસ્તારમાં આવેલું છે. સમુદ્ર મધ્ય કેસ્પિયન તરફ નોંધપાત્ર ઢોળાવ ધરાવે છે, જ્યાં સરેરાશ ઊંડાઈ 190 m છે. દક્ષિણીય કેસ્પિયન સૌથી ઊંડો ભાગ છે, જ્યાં સરેરાશ ઊંડાઈ 1000 m સુધી પહોંચે છે. મધ્ય અને દક્ષિણીય કેસ્પિયન સમુદ્રમાં અનુક્રમે 33% અને 66% પાણી ધરાવે છે. કેસ્પિયન સમુદ્રનો ઉત્તરીય ભાગ સામાન્ય રીતે શિયાળામાં થીજી જાય છે અને સૌથી ઠંડા શિયાળા દરમિયાન દક્ષિણમાં પણ બરફ જામી જાય છે.
130 થી વધુ નદીઓના પ્રવાહ કેસ્પિયન સમુદ્રમાં ભળે છે જેમાં વોલ્ગા નદી સૌથી મોટી છે. બીજો મહત્ત્વનો પ્રવાહ ઉરાલ નદીનો છે, જે ઉત્તરમાંથી વહે છે અને કુરા નદી દરિયાથી પશ્ચિમ દિશામાંથી આવે છે. ભૂતકાળમાં મધ્ય એશિયાની અમુ દરિયા (ઓક્સસ) હાલમાં સૂકાઈ ગયેલા નદીના પટ ઉઝબોય નદી માર્ગે કેસ્પિયન સમુદ્રમાં પાણી ઠાલવવા માટે ઘણી વખત પોતાનું વહેણ બદલતી હતી, આ જ બાબત ઉત્તરીય ભાગમાં સીર દરિયાને પણ લાગુ પડતી હતી. કેસ્પિયનમાં અસંખ્ય નાના ટાપુઓ પણ આવેલા છે, જે મુખ્યત્વે ઉત્તર ભાગમાં આવેલા છે અને બધું મળીને કુલ 2000 km2 જમીન ધરાવે છે. ઉત્તરીય કેસ્પિયનને અડીને કેસ્પિયન ગર્ત આવેલો છે, જે દરિયાની સપાટીથી 27 m નીચે આવેલો નીચાણવાળો પ્રદેશ છે. મધ્ય એશિયનના ઘાસના મેદાનો ઉત્તરપૂર્વીય કિનારા સુધી પથરાયેલા છે, જ્યારે કૌકાસસની પહાડીઓ પશ્ચિમી કિનારાને આલિંગન આપે છે. ઉત્તર અને પૂર્વ એમ બંને તરફ આવેલા બાયોમ્સ ઠંડા અને ખંડીય રણપ્રદેશોની લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. બીજી બાજુ, દક્ષિણ પશ્ચિમ અને દક્ષિણનું વાતાવરણ ઉચ્ચપ્રદેશો અને પર્વતમાળાના મિશ્રણને કારણે અસમાન ઊંડાણને સામાન્ય રીતે ગરમ રહે છે, કેસ્પિયનની આસપાસના વિસ્તારોના વાતાવરણમાં રહેલા મોટા ફેરફારોને કારણે આ પ્રદેશમાં વિશાળ પ્રમાણમાં જૈવિક વિવિધતા જોવા મળે છે.
પ્રાણીસૃષ્ટિ
thumb|200px|right|ઇરાનના મઝન્દરનમાં અલબોર્જ પર્વતમાળાની ટોચ પરથી દેખાતું દક્ષિણીય કેસ્પિયન સમુદ્રનું દ્રશ્ય
કેસ્પિયન સમુદ્રમાં ખૂબ જ મોટા પ્રમાણમાં સ્ટુર્જન નામની મોટી માછલી આવેલી છે, જે ઇંડા મૂકે છે જેનામાંથી કેવિયર નામનું અથાણું બનાવવામાં આવે છે. માછીમારીની વધારે પડતી પ્રવૃત્તિને કારણે ટુના ફિશરીના આર્થિક રીતે ઘસાઇ જવા સહિત અનેક ઐતિહાસિક ફિશરીશ નાશ પામી છે. તાજેતરના વર્ષોમાં સ્ટુર્જન માછલીની માછીમારીની વધારે પડતી પ્રવૃત્તિને કારણે જ્યાં સુધી સ્ટુર્જન માછલીની વસતિ વધીને અગાઉના સ્તરે ન પહોંચે ત્યાં સુધી તેની માછીમારી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવા માટે પર્યાવરણવાદીઓ હિમાયત કરી રહ્યા છે. જો કે, સ્ટુર્જનના અથાણાંની ઊંચી કિંમતને કારણે સત્તાધારીઓ આંખ આડા કાન કરે તે માટે લાંચ આપવાનું માછીમારોને પોસાતું હોવાથી નિયમનો બિનઅસરકારક બની રહે છે. સ્ટુર્જનના ઇંડાનું અથાણું કેવિયર બનાવવાનો વ્યવસાય માછલીઓની વસતિને પણ જોખમમાં મૂકે છે કારણ કે તેમાં પ્રજનન કરતી માદા માછલીઓને નિશાન બનાવવામાં આવે છે. કાળા સમુદ્રની નજીકમાં આવેલા કેસ્પિયન સમુદ્રના ભાગમાં ત્યાંની સ્થાનિક ઝેબ્રા મસલ પણ જોવા મળે છે, જેને આકસ્મિક રીતે જ અન્ય પ્રદેશોમાં લઈ જવામાં આવી હતી અને હવે તે ઘણાં દેશોમાં અતિક્રમણકારી જાત બની છે.
કેસ્પિયન સીલ (કેટલાક સ્ત્રોતમાં ફોકા કેસ્પિકા, પુસા કેસ્પિકા ), જે કેસ્પિયન સમુદ્રમાં સામાન્ય છે, તે જમીનની મધ્યમાં રહેલા પાણીમાં રહેતી માત્ર ગણતરીની સીલ જાતિઓમાં સ્થાન ધરાવે છે (જુઓ બૈકલ સીલ, સાઈમા રીંગ્ડ સીલ). આ વિસ્તારે પક્ષીઓની અનેક જાતિઓને તેના નામ આપ્યા છે, જેમાં કેસ્પિયન ગલ અને કેસ્પિયન ટર્નનો સમાવેશ થાય છે. માછલીની એવી અનેક જાતિ અને પ્રજાતિ છે જે કેસ્પિયન સમુદ્રમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે, જેમાં કુટુમ (જે કેસ્પિયન સફેદ માછલી તરીકે પણ ઓળખાય છે), કેસ્પિયન રોચ, કેસ્પિયન બ્રીમ (કેટલાક અહેવાલો અનુસાર એરલ સમુદ્રમાં જોવા મળતી બ્રીમ પણ આ જ પ્રજાતિની છે), અને કેસ્પિયન સેલ્મન (ટ્રાઉટની પ્રજાતિ, સલ્મો ટ્રુટા કેસ્પિયન્સીસ ). "કેસ્પિયન સેલ્મન" અત્યંત ભયમાં છે.
પર્યાવરણ સંબંધી પ્રશ્નો
યુરોપની સૌથી મોટી નદી વોલ્ગા નદી યુરોપના લગભગ 20 % જમીન વિસ્તારમાંથી વહે છે અને કેસ્પિયન સમુદ્રના તાજા પાણીનો 80 % સ્ત્રોત ધરાવે છે. તેના નીચાણના ભાગો રસાયણો અને જૈવિક પ્રદૂષકો અનિયંત્રિત રીતે ઠલવાતા હોવાને કારણે મોટા પ્રમાણમાં વિકાસ પામ્યા છે. વર્તમાન આંકડાઓ ખૂબ જ ઓછા છે અને તેની ગુણવત્તા અંગે પણ સવાલો પેદા થતાં હોવા છતાં કેસ્પિયન સમુદ્રમાં સીમાપારથી ઠલવાતા પ્રદૂષકોનો મુખ્ય સ્ત્રોત વોલ્ગા છે તેનો નિર્દેશ કરતાં પૂરતા પૂરાવા છે. ઓઇલ અને ગેસ નિષ્કર્ષન પ્રવૃત્તિનું કદ અને પરિવહન પાણીની ગુણવત્તા માટે મોટું જોખમ છે. પાણીમાંથી પસાર થતી અથવા સૂચિત ઓઇલ અને ગેસ પાઇપલાઇન પર્યાવરણ સામેના જોખમની શક્યતાઓને વધારે છે.
હાઇડ્રોલોજિકલ લાક્ષણિકતાઓ
200px|thumb|right|ઇરાનના ઉત્તરીય કેસ્પિયન હાયર્કેનિયન મિક્સ ફોરેસ્ટ કેસ્પિયન સમુદ્ર અને ઇરાનના અલબોર્ઝ પર્વતમાળા, ગીલાનના ભેજને કારણે તૈયાર થયા છે.
કેસ્પિયન દરિયા અને સરોવર બંનેની લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે. તે તાજા પાણીનું સરોવર નહીં હોવા છતાં તેને ઘણીવખત વિશ્વના સૌથી મોટા સરોવર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કેસ્પિયન આશરે 5.5 મિલિયન વર્ષ અગાઉ પ્લેટ ટેક્ટોનિક્સના કારણે જમીનથી ઘેરાઈ ગયું. વોલ્ગા નદી (આશરે તાજા પાણીનો આશરે 80 % પ્રવાહ) અને ઉરલ નદી તેનું પાણી કેસ્પિયન સમુદ્રમાં ઠાલવે છે, પરંતુ બાષ્પીભવન સિવાય તેનો કુદરતી બાહ્યપ્રવાહ નથી. આમ કેસ્પિયન નિવસનતંત્ર બંધિયાર બેઝિન છે અને તે તેનો પોતાનો દરિયાની સપાટીનો ઇતિહાસ ધરાવે છે જે વિશ્વના અન્ય સમુદ્રોના સમસ્થિતિક સ્તર કરતા સ્વતંત્ર છે. કેસ્પિયનની સપાટીમાં સદીઓ દરમિયાન ઘણી વખતે ઘણી ઝડપથી વધારો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. કેટલાક રશિયન ઇતિહાસકારોએ દાવો કર્યો છે કે 13મી સદીથી 16મી સદી દરમિયાન અમુ દરિયાએ કેસ્પિયન સમુદ્ર તરફ તેનો માર્ગ બદલ્યો હોવાને કારણે કેસ્પિયન સમુદ્રની મધ્યયુગીન સપાટીમાં એટલો વધારો થયો હતો કે એટીલ જેવા ખઝારીયાના દરિયાકિનારાના નગરોમાં પૂર આવ્યું હતું. 2004માં, પાણીનું સ્તર -28 મીટર અથવા દરિયાની સપાટીથી 28 મીટર (92 ફૂટ) જેટલું નીચું હતું.
સદીઓ દરમિયાન, કેસ્પિયન સમુદ્રની જળ સપાટી વોલ્ગાના પ્રવાહના આધારે પરિવર્તન આપતી રહી છે, જે વિશાળ જલગ્રહણ વિસ્તારમાં થયેલા વરસાદ પર આધારિત છે. વરસાદનો સંબંધ ઉત્તરીય એટલાન્ટિકના દબાણ પર રહેલો છે, જે અંતરીયાળ વિસ્તારો સુધી પહોંચે છે અને તેના પર ઉત્તરીય એટલાન્ટિક દોલનના ચક્રની અસર થાય છે. આમ કેસ્પિયન સમુદ્રના સ્તરનો સંબંધ ઉત્તર અને પશ્ચિમમાં હજારો માઇલ સુધી વિસ્તરાયેલા ઉત્તર એટલાન્ટિકની વાતાવરણની સ્થિતિ સાથે રહેલો છે. આ પરિબળો વૈશ્વિક વાતાવરણીય પરિવર્તનના કારણો અને અસરોના અભ્યાસ માટે કેસ્પિયન સમુદ્રને મૂલ્યવાન સ્થળ બનાવે છે.
છેલ્લું ટૂંકાગાળાનું દરિયાઇ સપાટીનું ચક્ર દરિયાની સપાટીમાં 1929 થી 1977માં થયેલ 3 m ઘટાડાથી શરૂ થયું, ત્યારબાદ 1977થી 1995માં 3 m વધારો થયો. ત્યારથી નાના પ્રમાણમાં વધારો-ઘટાડો નોંધાયેલો છે.
માનવ ઇતિહાસ
કેસ્પિયન સમુદ્રની દક્ષિણમાં ઇરાનના મઝન્દરનના બેહશહર નગર નજીક આવેલી હ્યુટોની ગુફાની શોધ 75,000 વર્ષ અગાઉ માનવ વસાહત હોવાનું સૂચન કરે છે.
નામની વ્યુત્પત્તિ
ગ્રીક ઇતિહાસકાર સ્ટ્રેબો અનુસાર, 'કેસ્પિયન' નામ સંસ્કૃત શબ્દ 'કશ્યપ', જે પ્રાચીન ભારતીય ઋષિનું પણ નામ છે તેના પરથી પાડવામાં આવેલું હોવું જોઈએ અને ભારતના હિન્દુઓ પણ આ પ્રકારની માન્યતા ધરાવે છે.
પ્રાચીન સમયમાં ગ્રીક અને પર્શિયન લોકોમાં આ સમુદ્રને હર્કેનિયન મહાસાગર કહેવામાં આવતો હતો. પ્રાચીન પર્શિયામાં, ઉપરાંત આધુનિક ઇરાનમાં પણ, તેને ગીલાન સમુદ્ર (પર્શીયનમાં گیلان)તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. ભારતીયોમાં તેને કશ્યપ સાગર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તૂર્ક ભાષા બોલતા દેશોમાં તેને ખઝર સમુદ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પ્રાચીન રશિયામાં તેને ખ્વારેઝમિયાના રહેવાસીના નામ પરથી ખ્વાલીન (ખ્વાલિનિયન) સમુદ્ર  (Хвалынское море /Хвалисское મોપ) તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. પ્રાચીન અરેબિક સ્ત્રોતમાં તેનો ઉલ્લેખ કેસ્પિયન/ગીલાન સમુદ્ર ر جیلان બહર ગિલાન  તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. કેસ્પિયન શબ્દ સમુદ્રની દક્ષિણ પશ્ચિમમાં આવેલા ટ્રાન્સકૌકેસિયામાં રહેતી પ્રાચીન પ્રજા કેસ્પિ (પર્શિયન کاسپی) પરથી ઉતરી આવ્યો છે. સ્ટ્રેબોએ નોંધ્યું હતું કે "આલ્બેનિયન પ્રજાનો દેશ પણ કેસ્પિયાને નામના પ્રદેશનો એક ભાગ હતો, જેને સમુદ્રની જેમ જ કેસ્પિયન જાતિ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ હવે આ જાતિ અદ્રશ્ય થઈ ગઈ છે." વધુમાં, કેસ્પિયન ગેટ્સ, જેનું નામકરણ ઇરાનના તેહરાન પ્રદેશ પરથી કરવામાં આવ્યું છે, પણ એ વાતનો વધુ એક પૂરાવો છે કે આ જાતિના લોકો સમુદ્રની દક્ષિણ દિશામાં આવેલા પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરી ગયા હતા.
તૂર્કિશ ભાષામાં સાતત્યપૂર્ણ વર્ણમાલાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જે ઉપર જણાવવામાં આવેલી ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષોઓ કરતાં અલગ પડે છે. દાખલા તરીકે, તૂર્કમેનમાં નામ હઝર ડેન્ઝી (Hazar deňzi) છે, જે  અઝેરીમાં Xəzər dənizi  અને આધુનિક તૂર્કિશ ભાષામાં હઝર ડેનિઝી  (Hazar denizi) છે. આ તમામ કિસ્સાઓમાં, બીજા શબ્દનો સામાન્ય અર્થ "સમુદ્ર" છે અને પ્રથમ શબ્દ ઐતિહાસિક ખઝર તૂર્કનો ઉલ્લેખ કરે છે જેણે સાતમીથી દસમી સદીની વચ્ચે કેસ્પિયન સમુદ્રની ઉત્તરે વિશાળ સામ્રાજ્ય જમાવ્યું હતું.
કેસ્પિયન સમુદ્ર નજીકના શહેરો
સમુદ્ર નજીક આવેલા ઐતિહાસિક શહેરો નીચે મુજબ છેઃ
અલ્હાબાદ (તા. રાધનપુર)
અલ્હાબાદ (તા. રાધનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા રાધનપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અલ્હાબાદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કેસ્પિયન સમુદ્ર
કેસ્પિયન સમુદ્ર નજીકના શહેરો
thumb|right|200px|કેસ્પિયન સમુદ્રનો કિનારો, તૂર્કમેનબેસી, તૂર્કમેનિસ્તાન કેસ્પિયન સમુદ્રની નજીક આવેલા મુખ્ય શહેરો thumb|200px|કેસ્પિયન સમુદ્રનો કિનારો, બંદર અન્ઝોલી, ઇરાન નજીક thumb|200px|કેસ્પિયન સમુદ્ર બેબોલસર, ઇરાન
અલ્હાબાદ (તા. રાધનપુર)
શ્રેણી:રાધનપુર તાલુકો
ગાંધીધામ
ઇતિહાસ
૧૯૪૭માં આઝાદી પછી સિંધથી આવેલા સિંધી નિર્વાસીતોને થાળે પાડવાના ઉદેશ્યથી ભાઇ પ્રતાપ દિઅલદાસે આ શહેરનો પાયો નાખ્યો હતો. શરુઆતના તબક્કે આ શહેરનું નામ સરદારગંજ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. શહેરનુ઼ કામ આગળ વધી રહ્યું હતુ઼ં એ જ દરમ્યાન રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીની હત્યા થતાં, શહેરનું નામ સરદાર ગંજથી બદલીને ગાંધીધામ રાખવાનું નક્કી થયું. મહાત્માજીના અસ્થીઓ સાચવવા માટે જોડીયા શહેર આદિપુરનું એક સ્થાન નક્કી કરવામાં આવ્યું. આજે રાજધાની નવી દિલ્હીના રાજઘાટ ઉપરાંત મહાત્માજીની બીજી સમાધી ગાંધીધામના જોડીયા શહેર આદિપુરમાં બાપુની યાદ અપાવતી ઉભી છે.
કેસ્પિયન સમુદ્ર
ટાપુઓ
સમગ્ર કેસ્પિયન સમુદ્રમાં સંખ્યાબંધ ટાપુઓ આવેલા છે. ઓગુર્જા એડા સૌથી મોટો ટાપુ છે. આ ટાપુ 47 કિલોમીટર લાંબો છે, હરણો મુક્ત રીતે ઘુમે છે. ઉત્તર કેસ્પિયનમાં, મોટાભાગના ટાપુઓ નાના અને માનવ રહેણાંક વિનાના છે, જેમ કે ટ્યુલેની આર્કિપેલાગો, મહત્ત્વપૂર્ણ પક્ષી વિસ્તાર (આઇબીએ (IBA)) છે, આમ છતાં કેટલાક ટાપુઓ પર માનવ વસાહતો પણ જોવા મળે છે.
ગાંધીધામ
ઉદ્યોગ
ગાંધીધામને કચ્છનું આૈદ્યોગીક કે આર્થિક પાટનગર કહેવાય છે. વસતી અને વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ ગાંધીધામ કચ્છનું સૌથી મોટું શહેર છે. શહેરની સ્થાપના બાદ જ અહીંના કંડલા બંદરનો વિકાસ એટલા માટે કરવામાં આવ્યો હતો કે મહત્વનું એવું કરાચી બંદર પાકિસ્તાનમાં ચાલ્યું ગયું હતું અને દેશને વિદેશથી આયાત-નિકાસમાં કોઇ જાતનો ફરક ન પડે અને કરાચી બંદરની ખોટ પુરી શકાય એ હેતુથી કંડલાનો વિકાસ સાથોસાથ કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આજે કંડલા ભારતનું પ્રથમ હરોળનું કાર્ગો હેન્ડીલીંગ કરતું વૈશ્વિક બંદર બની ગયું છે. કંડલાના બંદરનો મહતમ ઉપયોગ થઇ શકે એ હેતુથી જ અહીં દેશનું સર્વપ્રથમ એવુ મુક્ત વ્યાપાર કેન્દ્ર (ફ્રિ ટ્રેડ ઝોન) પણ સ્થાપવામાં આવ્યું હતું જે છેક ૯૦ના દાયકા સુધી રોજગારીનું મહત્વનુ઼ કેન્દ્ર રહ્યું હતું. પરંતુ, યુ.એસ.એસ.આર. (રશિયા) ના પતન પછી અહીં રોજગારીને માઠી અસર પહોંચી હોવાનું જણાવાય છે.
કેસ્પિયન સમુદ્ર
ટાપુઓ
અઝરબૈજાન કિનારાની નજીક આવેલા ઘણાં ટાપુઓ તેમાં રહેલી ખનીજતેલની અનામતોને કારણે ઘણું બધું ભૂરાજકીય અને આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. બુલા ટાપુ અઝરબૈજાનના ઓફશોરમાં આવેલો છે અને વિપુલ માત્રામાં ખનીજતેલની અનામતો ધરાવે છે. પીરાલ્લાહી ટાપુ, અઝરબૈજાનના ઓફશોરમાં આવેલો, પણ ખનીજતેલની અનામતો ધરાવે છે, તે અઝરબૈજાનમાં ખનીજતેલ ધરાવતા પ્રથમ સ્થળોમાં સ્થાન ધરાવે છે અને કેસ્પિયન સમુદ્રમાં સેક્શનલ ડ્રિલિંગ કરવામાં આવેલા પ્રથમ સ્થળોમાં પણ તેનું સ્થાન છે. નાર્ગિનનો ઉપયોગ ભૂતકાળમાં સોવિયેટ થાણાં તરીકે કરવામાં આવતો હતો અને તે બકુ અખાતમાં સૌથી મોટો ટાપુ છે. આશુરાદેહ ઇરાનિયન દરિયાકિનારાની નજીક જ્યોર્જન અખાતની ઉત્તર પૂર્વે મિયાનકલેહ દ્વિપકલ્પની પૂર્વ બાજુએ આવેલો છે. ટાપુ પરના વસાહતીઓએ નહેરનું નિર્માણ કરતાં તે દ્વિપકલ્પથી વિખૂટો પડ્યો હતો.
ગાંધીધામ
ઉદ્યોગ
આજે ગાંધીધામ ટ્રાન્સપોર્ટ, લાકડા ઉદ્યોગ, મેરી ટાઇમ, શિપિંગ વગેરે વ્યવસાયના કારણે રોજગારીનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. વર્ષ ૨૦૧૫માં કેન્દ્ર સરકાર તરફથી ૧૦૦ સ્માર્ટ સીટી બનાવવાની મહત્વકાંક્ષી યોજના લાગુ કરવામાં આવી છે તેમાં સૌથી પ્રથમ સ્માર્ટ સીટી ગાંધીધામને બનાવવાનું આયોજન છે.
કેસ્પિયન સમુદ્ર
ટાપુઓ
ખનીજતેલના ઉત્પાદનને કારણે ખાસ કરીને અઝરબૈજાનની આસપાસ આવેલા વિવિધ ટાપુઓને બહુ મોટા પાયા પર પર્યાવરણનું નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે. દાખલા તરીકે, વલ્ફને આજુબાજુઓના ટાપુઓ પરના ખનીજતેલના ઉત્પાદનને કારણે ઘણું ઇકોલોજીકલ નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે, જો કે કેસ્પિયન સીલ અને અન્ય વિવિધ જાતિના દરીયાઈ પક્ષીઓ હજુ પણ જોવા મળે છે.
ઐતિહાસિક વિકાસ
કેસ્પિયન વિસ્તાર ઊર્જા સ્રોતની રીતે ઘણો જ સમૃદ્ધ છે. આ વિસ્તારોમાં લગભગ 10મી સદીથી કૂવાઓનું શારકામ કરવામાં આવ્યું છે. 16મી સદી સુધીમાં, યુરોપિયનોને આ વિસ્તારની આસપાસ આવેલી ખનિજતેલ અને ગેસની સમૃદ્ધ અનામતો વિશેનો ખ્યાલ આવી ગયો હતો. અંગ્રેજ વેપારી થોમસ બેનિસ્ટર અને જેફરી ડ્યુકેટે બાકુની આસપાસના વિસ્તારને આલેખતાં જણાવ્યું હતું કે દેખાવમાં ખૂબ જ વિચિત્ર છે, કારણ કે તે ભૂગર્ભમાંથી એટલા વિપુલ પ્રમાણમાં તેલ ઉત્પન્ન કરે છે, જેનાથી તમામ દેશોને તેમના ઘર બાળવામાં પૂરું પડી રહી શકે. આ તેલ કાળું છે અને તેને નેફ્ટે કહેવામાં આવે છે. બકુ નગરની આસપાસ અન્ય પ્રકારનું તેલ છે, જે સફેદ અને ખૂબ જ કિમતી છે (એટલે કે "પેટ્રોલિયમ").
ગાંધીધામ
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો શ્રેણી:ગાંધીધામ તાલુકો
કેસ્પિયન સમુદ્ર
ઐતિહાસિક વિકાસ
વિશ્વનો પ્રથમ ઓફશોર વેલ અને મશીન દ્વારા શારકામ કરીને તૈયાર કરવામાં આવેલો વેલ અઝરબૈજાનમાં બકુ નજીક બીબી-હૈબેત અખાતમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. 1873માં, તે વખતે વિશ્વમાં સૌથી મોટા ખનીજતેલ ક્ષેત્ર તરીકે જાણીતા કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્થાન પામતા એબશેરોન દ્વિપકલ્પમાં બાલખાલ્ની, સબુન્ચી, રામાના અને બીબી હૈબત ગામો નજીક ખનિજ તેલનું સંશોધન અને વિકાસ કાર્ય શરૂ કરવામાં આવ્યું. કુલ મેળવી શકાય તેવી અનામતો 500 મિલિયન ટન જેટલી હતી. 1900 સુધીમાં બકુમાં 3,000 કરતાં વધારે તેલના કૂવા હતા, જેમાંથી 2,000 કરતાં વધારે કૂવાઓ ઔદ્યોગિક ધોરણે તેલનું ઉત્પાદન કરતાં હતા. 19મી સદીના અંત સુધીમાં, બકુ કાળા સોનાની રાજધાની તરીકે પ્રખ્યાત બની ગયું અને ઘણાં કુશળ કારીગરો અને નિષ્ણાતોનો આ શહેરમાં ધસારો થવા લાગ્યો.
20મી સદીના પ્રારંભ સુધીમાં, બકુ આતંરરાષ્ટ્રીય તેલ ઉદ્યોગના કેન્દ્રમાં હતું. 1920માં જ્યારે બોલ્શેવિકોએ અઝરબૈજાન કબજે કરી લીધું ત્યારે તેલના કૂવાઓ અને ફેક્ટરીઓ સહિતની તમામ ખાનગી મિલકતો જપ્ત કરી લેવામાં આવી. ત્યારબાદ, રીપબ્લિકનો સમગ્ર તેલ ઉદ્યોગ સોવિયેટ યુનિયનના નિયંત્રણમાં આવી ગયો. 1941 સુધીમાં, અઝરબૈજાન 23.5 મિલિયન ટન જેટલું વિક્રમી ખનિજતેલ ઉત્પન્ન કરતું હતું, અને બકુ પ્રદેશ સમગ્ર યુએસએસઆર (USSR)માં ઉત્ખનન કરવામાં આવતા ખનિજતેલમાં 72 ટકા હિસ્સો આપતું હતું. 1994માં, "કોન્ટ્રાક્ટ ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી" પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા, જેણે બકુના ખનિજતેલ ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ આતંરરાષ્ટ્રીય વિકાસ તરફ નિર્દેશ કર્યો. અઝરબૈજાનમાં ઉત્પાદન પામેલા ખનિજતેલને સીધા જ તૂર્કિશ ભૂમધ્ય બંદર સૈહન સુધી લઈ જતી બકુ–બિલિસી-સૈહન પાઇપલાઇનનો 2006માં પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો.
વર્તમાન સમસ્યાઓ
કેસ્પિયન બેઝીનમાં આવેલા ખનિજતેલની કિંમત 12 ટ્રીલિયન અમેરિકન ડોલર હોવાનો અંદાજ છે. યુએસએસઆર (USSR)ની અચાનક પડતી અને તેના પરિણામસ્વરૂપે આ પ્રદેશ ખૂલી જવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ કંપનીઓ દ્વારા આ ક્ષેત્રમાં કરવામાં આવતા રોકાણ અને વિકાસમાં તીવ્ર તેજી નોંધાઈ છે. 1998માં ડિક ચેનીએ ટીપ્પણી કરી હતી કે, "હું એવા સમયનો વિચાર કરી શકતો નથી જ્યારે આપણી પાસે એવો કોઈ પ્રદેશ હોય જે કેસ્પિયનની જેમ અચાનક જ ઉભરી આવ્યો અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની ગયો હોય."
આ પ્રદેશના વિકાસને કારણે પેદા થયેલી સૌથી મહત્વની સમસ્યા કેસ્પિયન સમુદ્રની સ્થિતિ અને પાંચ લિટોરલ રાજ્યો (નીચે જણાવ્યા પ્રમાણે)માં જળસીમાઓનું સ્થાપન છે. હાલમાં દરિયાઇ જળસીમાઓ અંગે અઝરબૈજાનના તૂર્કમેનિસ્તાન અને ઇરાન સાથેના વિવાદને કારણે ભવિષ્યના વિકાસના આયોજનને ફટકો પડી શકે તેવી શક્યતા છે.
સૂચિત ટ્રાન્સ-કેસ્પિયન તેલ અને ગેસ પાઇપલાઇનો અંગે હાલમાં ઘણો જ વિવાદ રહેલો છે. આ પ્રોજેક્ટ્સથી પશ્ચિમી દેશોના બજારો કઝાખ ઓઇલ અને સૂચિત ઉઝબેક અને તૂર્કમેન ગેસ સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે આ પાઇપલાઇનો માટે તેનો ટેકો આપ્યો છે. રશિયાએ સત્તાવાર રીતે પર્યાવરણના આધાર પર આ પ્રોજેક્ટનો વિરોધ કર્યો છે. વિશ્લેષકોએ નોંધ્યું છે કે પાઇલાઇનો સંપૂર્ણ રીતે રશિયાના પ્રદેશોને બાજુએ રાખીને નીકળે છે, તેથી દેશને મૂલ્યવાન ટ્રાન્ઝીટ ફી મળી શકે તેમ નથી, ઉપરાંત આ પ્રદેશમાંથી પશ્ચિમમાં થતી હાઇડ્રોકાર્બનની નકાસમાં રહેલી તેની મોનોપોલી પણ ખતમ થઈ જાય છે. તાજેતરમાં કઝાકિસ્તાન અને તૂર્કમેનિસ્તાન એમ બંને દેશોએ ટ્રાન્સ-કેસ્પિયન પાઇપલાઇનને તેનો ટેકો જાહેર કર્યો છે.