cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ખજુરાહો
પ્રારંભિક સમયમાં નિર્મિત બધા જ મંદિરો ગ્રેનાઈટથી બન્યા છે; જેમાં ચોસઠ યોગીનીનું મંદિર મુખ્ય છે. મંદિરના તોરણની આલંકારિક શૈલી સ્થાપત્યનું ઉતમ ઉદાહરણ છે. ખજૂરાહોના મંદિર પશ્ચિમ પૂર્વી તથા દક્ષિણના ક્ષેત્રસમૂહોમાં વિભાજીત કરેલ છે. ચોસઠ યોગિનીનું મંદિર ઉપરાંત લગુઆ મહાદેવ મંદિર,પાર્વતી મંદિર,લક્ષ્મણ મંદિર, દુલાદેવ મંદિર, તથા ચતુર્ભુજ મંદિર વગેરે પ્રસિદ્ધ મંદિરો છે. દેશવિદેશના હજારો પ્રવાસીઓ વર્ષે તેની મુલાકાત લે છે.
ઇતિહાસ
ખજુરાહો નગરનો ઇતિહાસ લગભગ એક હજાર વરસ પુરાણો છે. આ શહેર ખાતે ચંદેલ સામ્રાજ્‍યની પ્રથમ રાજધાની હતી. ચન્દેલ વંશ અને ખજુરાહો નગરના સંસ્થાપક ચન્દ્રવર્મન હતા. ચંદેલાઓ મધ્યકાળમાં બુંદેલખંડમાં શાસન કરવા વાળા રાજપૂત રાજા હતા. તેઓ પોતાને આપ કા ચન્દ્રવંશી માનતા હતા. ચંદેલ રાજાઓએ દસમી સદીથી બારમી સદી સુધી મધ્ય ભારતમાં શાસન કર્યું હતું. ખજુરાહોના મંદિરોનું નિર્માણ ઇ. સ. ૯૫૦થી ઇ. સ. ૧૦૫૦ વચ્ચે ચંદેલ રાજાઓં દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. મંદિરોનું નિર્માણ કર્યા બાદ ચંદેલાઓએ પોતાની રાજધાની મહોબા સ્થાનાંતરિત કરી હતી. પરંતુ એ સમય બાદ પણ ખજુરાહોનું મહત્વ કાયમ રહ્યું.
પોતાની ભૂલનો પશ્ચાતાપ કરવા માટે ચન્દ્ર દેવે હેમવતીને વચન આપ્યું કે તેણી એક વીર પુત્રની માતા બનશે. ચન્દ્રદેવે કહેલું કે તેણી પોતાના પુત્રને ખજૂરપુરા લઇ જાય. ચન્દ્રદેવે એમ કહ્યું કે તેણીનો બાળક એક મહાન રાજા બનશે. રાજા બન્યા પછી તે બાગ અને સરોવરોથી ઘેરાયેલા અનેક મંદિરોનું નિર્માણ કરાવશે. ચન્દ્રદેવે હેમવતીને કહ્યું કે રાજા બનીને તમારો પુત્ર એક વિશાળ યજ્ઞનું આયોજન કરશે જેના કારણે હેમવતીના બધાં જ પાપ ધોવાઇ જશે. ચન્દ્રદેવના નિર્દેશોનું પાલન કરી હેમવતીએ પુત્રને જન્મ આપવા માટે પોતાનું ઘર છોડી દિધું અને એક નાના-સરખા ગામમાં પુત્રને જન્મ આપ્યો.
હેમવતીનો પુત્ર ચન્દ્રવર્મન પોતાના પિતા સમાન તેજસ્વી, બહાદુર અને શક્તિશાળી હતો. સોળ વરસની ઉમરમાં તે વગર હથિયારે વાઘ કે સિંહને મારી શકતો હતો. પુત્રની અસાધારણ વીરતાને જોતાં જ હેમવતીએ ચન્દ્રદેવની આરાધના કરી જેમણે ચન્દ્રવર્મનને પારસ પત્થર ભેંટ આપ્યો અને એને ખજુરાહોનો રાજા બનાવ્યો. પારસ પત્થર વડે લોખંડને સોનામાં બદલી શકાતું હતુ.
ચન્દ્રવર્મને લગાતાર કેટલાંય યુદ્ધોમાં શાનદાર વિજય પ્રાપ્ત કર્યો. તેણે કાલિંજરનો વિશાળ કિલ્લો બનાવડાવ્યો. માતાના કહેવાથી ચન્દ્રવર્મને તળાવો અને ઉદ્યાનો વડે આચ્છાદિત ખજુરાહોમાં ૮૫ અદ્વિતીય મંદિરોનું નિર્માણ કરાવ્યું અને એક યજ્ઞનું આયોજન કર્યું જેને કારણે હેમવતી પાપમુક્ત થઇ હતી. ચન્દ્રવર્મન અને એના ઉત્તરાધિકારીઓએ ખજુરાહો નગરમાં અનેક મંદિરોનું નિર્માણ કરાવ્યું હતુ.
પશ્ચિમી સમૂહ
જ્યારથી બ્રિટિશ એન્જીન્યર ટી એસ બર્ટ દ્વારા ખજુરાહોના મંદિરોની શોધ કરવામાં આવી ત્યારથી મંદિરોના એક વિશાળ સમૂહને 'પશ્ચિમી સમૂહ'ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. આ મંદિરોનો સમૂહ ખજુરાહો નગરના સૌથી આકર્ષક સ્થાનોમાંથી એક છે. આ સ્થળને યુનેસ્કો દ્વારા ૧૯૮૬ના વર્ષમાં વિશ્વ ધરોહર સ્થળોની સૂચિમાં સામેલ પણ કરવામાં આવ્યું છે. આનો મતલબ એવો થાય છે કે હવે આખું વિશ્વ આ સ્થળની જાળવણી તેભ જ દેખભાળ કરવા માટે ઉત્તરદાયી રહેશે. શિવસાગરની નજીક સ્થિત આ પશ્ચિમ સમૂહના મંદિરોના દર્શનની સાથે દરેક પ્રવાસીએ પોતાની યાત્રા શરૂ કરવી જોઇએ. એક ઑડિયો હેંડસેટ ૫૦ રૂપિયામાં ટિકિટ બૂથ પરથી ૫૦૦ રૂપિયા જમા કરાવી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
આ ઉપરાંત ૨૦૦ રૂપિયાથી ૩૦૦ રૂપિયાની વચ્ચે અડધા કે પૂરા દિવસ માટે ચાર લોકો માટે ગાઇડ સેવાઓ પણ લઇ જઇ શકાય છે. ખજુરાહો નગરને સાઇકિલના માધ્યમ વડે સારી રીતે જોઇ શકાય છે. આ સાઇકલો ૨૦ રૂપિયા પ્રતિ કલાકના દરે પશ્ચિમ સમૂહની નિકટ આવેલા સ્ટેન્ડ પરથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
આ પરિસરના વિશાળ મંદિરોની બહુ જ સજાવટ કરવામાં આવી છે. આ સજાવટ અહીંના શાસકોની સંપન્નતા અને શક્તિને પ્રગટ કરે છે. ઇતિહાસકારોના મત એવો છે કે આ મંદિરોમાં હિંદુ દેવકુળો પ્રતિ ભક્તિ ભાવ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. દેવકુલોના રૂપમાં યા તો શિવ યા વિષ્ણુ ભગવાનને દર્શાવવામાં આવ્યા છે. આ પરિસરમાં સ્થિત લક્ષ્મણ મંદિર ઉચ્ચ કોટિનું મંદિર છે. એમાં ભગવાન વિષ્ણુના વૈકુંઠમની સમાન બેઠેલા દેખાડવામાં આવ્યા છે. ચાર ફુટ ઊંચી વિષ્ણુ ભગવાનની આ મૂર્તિમાં ત્રણ મસ્તક છે. આ મસ્તક મનુષ્ય, સિંહ અને વરાહના રૂપમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કહેવાય છે કે કાશ્મીરના ચમ્બા ક્ષેત્રમાંથી આ મંગાવવામાં આવી હતી. એના તળિયાના ડાબા ભાગમાં સામાન્ય લોકોની દિનચર્યા એટલે કે જીવનના ક્રિયાકલાપો, કૂચ કરતી સેના, ઘરેલૂ જીવન તથા નર્તકોને  દેખાડવામાં આવ્યા છે.
મંદિરના પ્લેટફોર્મની ચાર સહાયક વેદીઓ છે. ઈ. સ. ૯૫૪ના વર્ષમાં બનેલા આ મંદિરનો સંબંધ તાંત્રિક સંપ્રદાય સાથે છે. એનો અગ્રભાગ બે પ્રકારની મૂર્તિકલાઓ થી સજાવેલો છે, જેના મધ્ય ખંડમાં મૈથુન અથવા આલિંગન કરતાં દંપત્તિઓ દર્શાવાયા છે. મંદિરના સામેના ભાગમાં બે લઘુ વેદીઓ આવેલી છે. એક દેવી અને બીજા વરાહ દેવને સમર્પિત છે. વિશાળ વરાહની આકૃતિ પીળા પત્થરની ચટ્ટાનના એકલ ખંડમાં બનેલી છે.
કંદરિયા મહાદેવ મંદિર
કંદરિયા મહાદેવ મંદિર પશ્ચિમી સમૂહના મંદિરોંમાંનું સૌથી વિશાળ મંદિર છે. આ મંદિરની ભવ્યતા અને સંગીતમયતાના કારણે તે પ્રસિદ્ધ છે. આ વિશાળ મંદિરનું નિર્માણ મહાન ચંદેલ રાજા વિદ્યાધરે મહમૂદ ગજનવી પર પોતે મેળવેલા વિજયના ઉપલક્ષ્યમાં કરાવ્યું હતુ. લગભગ ઇ. સ. ૧૦૫૦માં આ મંદિર બનાવડાવવામાં આવ્યું હતું. આ એક શૈવ મંદિર છે. તાંત્રિક સમુદાયને પ્રસન્ન કરવાના હેતુથી આ મંદિરનું નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું. કંદરિયા મહાદેવ મંદિર લગભગ 107 ફુટ ઊંચું છે. મકર તોરણ આ મંદિરની મુખ્ય વિશેષતા છે. મંદિરના સંગેમરમરી લિંગમાં અત્યાધિક ઊર્જાવાન મૈથુન છે. અલેક્જેંડર કનિંઘમના કહેવા મુજબ અહીં સર્વાધિક મૈથુનોની આકૃતિઓ છે. તેઓએ મંદિરની બહાર ૬૪૬ આકૃતિઓ અને ભીતરી બાજુ ૨૪૬ આકૃતિઓની ગણના કરી હતી.
દેવી જગદમ્બા મંદિર
કંદરિયા મહાદેવ મંદિરના ચબૂતરાની ઉત્તર દિશામાં જગદમ્બા દેવીનું મંદિર આવેલું છે. જગદમ્બા દેવીનું મંદિર પહેલાં ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત હતૂં, તેમ જ એનું નિર્માણ ઇ. સ. ૧૦૦૦ અને ઇ. સ. ૧૦૨૫ની વચ્ચેના સમયકાળમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સૈકડ઼ોં વર્ષોં પશ્ચાત અહીં છતરપુરના મહારાજાએ દેવી પાર્વતીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરાવી હતી, આ કારણે એને દેવી જગદમ્બા મંદિર કહેવામાં આવે છે. અહીં ઉત્કીર્ણ મૈથુન મૂર્તિઓમાં ભાવોની ઊંડી સંવેદનશીલતા શિલ્પની વિશેષતા છે. આ મંદિર શાર્દૂલોના કાલ્પનિક ચિત્રણ માટે પ્રસિદ્ધ છે. શાર્દૂલ એવું પૌરાણિક પશુ હતું જેનું શરીર વાઘનું અને મસ્તક પોપટ, હાથી અથવા વરાહનું હતું.
સૂર્ય મંદિર
બગીચાના રસ્તામાં પૂર્વ દિશામાં પાર્વતી મંદિર સ્થિત છે. આ એક નાનું સરખું મંદિર છે જે વિષ્ણુ ભગવાનને સમર્પિત છે. આ મંદિરને છતરપુરના મહારાજા પ્રતાપ સિંહ દ્વારા ૧૮૪૩-૧૮૪૭ ઈસવીસનના સમયગાળામાં નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું. એમાં પાર્વતીજીની આકૃતિને ગોહ પર ચઢેલા દેખાડવામાં આવ્યા છે. પાર્વતી મંદિરની ડાબી તરફ વિશ્વનાથ મંદિર છે, જે ખજુરાહો ખાતેનું સૌથી વિશાળ મંદિર છે. આ મંદિર શંકર ભગવાન સાથે સંબંધિત છે. આ મંદિર રાજા ધંગ દ્વારા ઈ. સ. ૯૯૯માં નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું. પત્રો લખતી અપ્સરાઓ, સંગીતનો કાર્યક્રમ તેમ જ એક લિંગમને આ મંદિરમાં દર્શાવાયા છે.
ધ્વનિ એવં પ્રકાશ કાર્યક્રમ
સાંજના સમયે આ પરિસરમાં અમિતાભ બચ્ચન દ્વારા રચિત લાઈટ એંડ સાઉંડ કાર્યક્રમ પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમ ખજુરાહોના ઇતિહાસને જીવંત કરી દે છે. આ કાર્યક્રમનો આનંદ માણવા માટે ભારતીય નાગરિક પાસે પ્રવેશ શુલ્ક ૫૦ રૂપિયા અને વિદેશી નાગરિકો પાસે ૨૦૦ રૂપિયા લેવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાથી ફેબ્રુઆરી મહિના વચ્ચે અંગ્રેજી ભાષામાં આ કાર્યક્રમ સાંજે ૭ વાગ્યાથી ૭:૫૦ વાગ્યા સુધીનો હોય છે. જ્યારે હિન્દી ભાષાનો કાર્યક્રમ રાતના આઠ વાગ્યાથી નવ વાગ્યા સુધી આયોજિત કરવામાં આવે છે. માર્ચ મહિનાથી ઓગસ્ટ મહિના સુધી આ કાર્યક્રમનો સમય બદલવામાં આવે છે. આ અવધિમાં અંગ્રેજી ભાષાનો કાર્યક્રમ સાંજે ૭:૩૦ વાગ્યાથી ૮:૨૦ વાગ્યા સુધીનો હોય છે. જ્યારે હિન્દી ભાષામાં કાર્યક્રમનો સમય બદલીને રાત્રીના ૮:૪૦ વાગ્યાથી ૯:૩૦ વાગ્યા સુધીનો હોય છે.
પૂર્વીય સમૂહ
પૂર્વીય સમૂહનાં મંદિરોને બે વિષમ સમૂહોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. જેની ઉપસ્થિતિ આજના ગાંધી ચોકથી આરંભ થઇ જાય છે. આ શ્રેણીના પ્રથમ ચાર મંદિરોનો સમૂહ પ્રાચીન ખજુરાહો નગરની નજીક આવેલો છે. બીજા સમૂહમાં જૈન મંદિર છે. જે નગરની સ્કૂલની પાછળના ભાગમાં સ્થિત છે. પુરાણા નગરના બીજા છેડા પર સ્થિત ઘંટાઈ મંદિરને જોવા સાથે અહીંના મંદિરોનું ભ્રમણ શરૂ કરી શકાય છે. નજીકમાં જ વામન અને જાયરી મંદિર પણ દર્શનીય સ્થળો છે. 1050 સે 1075 ઈ. સ. ૧૦૫૦થી ઇ. સ. ૧૦૭૫ની વચ્ચે વામન મંદિરનું નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું. વિષ્ણુ ભગવાનના અવતારોમાં એની ગણના કરવામાં આવે છે. નજીકમાં જ જાયરી મંદિર આવેલું છે, જેનું નિમાર્ણ ઈ. સ. ૧૦૭૫થી ઇ. સ. ૧૧૦૦ની વચ્ચે થયેલું હોવાનું મનાય છે. આ મંદિર પણ વિષ્ણુ ભગવાનને સમર્પિત છે. આ બંન્ને મંદિરોની નજીક બ્રહ્મા મંદિર આવેલું છે, જેની સ્‍થાપના 925 ઈ. સ. ૯૨૫ના વર્ષમાં થઈ હતી. આ મંદિરમાં એક ચાર મોં વાળું લિંગ છે. બ્રહ્મા મંદિરનો સંબંધ બ્રહ્મા સાથે નહીં પરંતુ શિવ સાથે છે.
જૈન મંદિર
જૈન મંદિરોનો સમૂહ એક પરિસરમાં સ્થિત છે. જૈન મંદિરોને દિગમ્બર સમ્પ્રદાયે બનાવાડાવ્યો હતો. આ સમ્પ્રદાય દ્વારા જ આ મંદિરોની દેખભાળ કરવામાં આવે છે. આ સમૂહનું સૌથી વિશાળ મંદિર ર્તીથકર આદિનાથને સમર્પિત છે. આદિનાથ મંદિર પાર્શ્‍વનાથ મંદિરની ઉત્તર દિશામાં સ્થિત છે. જૈન સમૂહના અન્તિમ શાન્તિનાથ મંદિર અગિયારમી શતાબ્દીમાં બનાવડાવવામાં આવ્યું હતું આ મંદિરમાં યક્ષ દંપત્તિની આકર્ષક મૂર્તિઓ આવેલી છે.
દક્ષિણી સમૂહ
આ ભાગમાં બે મંદિર આવેલાં છે. એક ભગવાન શિવ સંબંધિત દુલાદેવ મંદિર છે, જ્યારે બીજું વિષ્ણુ ભગવાન સંબંધિત છે જેને ચતુર્ભુજ મંદિર કહેવામાં આવે છે. દુલાદેવ મંદિર ખુદ્દર નદીના કિનારે સ્થિત છે. આ મંદિરને ઈ. સ. ૧૧૩૦ના વર્ષમાં મદનવર્મન દ્વારા બનાવડાવવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિરમાં ખંડોંની દિવાલો પર મુદ્રિત દૃઢ઼ આકૃતિઓ છે. ચતુર્ભુજ મંદિરનું નિર્માણ ઈ. સ. ૧૧૦૦ના વર્ષમાં કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિરના ગર્ભમાં ૯ ફુટ ઊંચી વિષ્ણુ ભગવાનની પ્રતિમા સંતના વેશમાં દર્શાવવામાં આવી છે. આ સમૂહના મંદિરને જોવા માટે બપોરનો સમય ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. બપોરના સમયમાં સૂર્યની રોશની આ મંદિરની મૂર્તિઓને ખુબ જ આકર્ષક બનાવે છે.
સંગ્રહાલય
ખજુરાહોનાં વિશાળ મંદિરોને ગરદન ઉંચી કરીને જોયા પછી ત્રણ સંગ્રહાલયોને જોઇ શકાય છે. વેસ્ટર્ન ગ્રુપ થી વિપરીત દિશામાં ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગના સંગ્રહાલયમાં મૂર્તિઓને પોતાની આંખના સ્તર પર જોઇ શકાય છે. પુરાતત્વ વિભાગના આ સંગ્રહાલયને ચાર વિશાળ ગૃહોમાં વિભાજિત કરવામાં આવેલું છે, જેમાં શૈવ, વૈષ્ણવ, જૈન અને ૧૦૦થી પણ અધિક વિભિન્ન આકારોની મૂર્તિઓ સામેલ છે. સંગ્રહાલયમાં વિશાળ મૂર્તિઓના સમૂહને કામક્રીડા કરતા દેખાડવામાં આવ્યા છે. આમાં વિષ્ણુ ભગવાનની પ્રતિમાને મ્હોં પર આંગળી રાખી ચુપ રહેવાના ભાવ સાથે દેખાડવામાં આવ્યા છે. સંગ્રહાલયમાં ચાર પગો વાળા શિવ ભગવાનની પણ એક સુન્દર મૂર્તિ આવેલી છે.
જૈન સંગ્રહાલયમાં લગભગ ૧૦૦ જેટલી જૈન મૂર્તિઓ આવેલી છે, જ્યારે આદિવાસી અને ભાતિગળ લોકસંસ્કૃતિના રાજ્ય સંગ્રહાલયમાં જનજાતિ સમૂહો દ્વારા નિર્મિત પાકી માટીની કલાકૃતિઓ, ધાતુ શિલ્પો, લાકડાંના શિલ્પો, ચિત્રકલાના નમૂનાઓ, આભૂષણો, મુખવટાઓ અને ટેટુઓ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગના સંગ્રહાલયમાં પ્રવેશ શુલ્ક ૫ રૂપિયા રાખવામાં આવેલા છે. વેસ્ટર્ન ગ્રુપની ટિકિટની સાથે આ સંગ્રહાલયમાં મફત પ્રવેશ કરી જોવા જઇ શકાય છે. સવારના દસ વાગ્યેથી સાંજના સાડા ચાર વાગ્યા સુધી આ સંગ્રહાલય ખુલ્લું રહે છે. શુક્રવાર ના દિવસે આ સંગ્રહાલય બંધ રહે છે. જૈન સંગ્રહાલય સવારના સાત વાગ્યા થી સાંજના છ વાગ્યા સુધી ખુલ્લું રહે છે અને એમાં કોઈ પ્રવેશ શુલ્ક લેવામાં આવતું નથી.
રાજ્ય સંગ્રહાલયમાં શુલ્કના રૂપમાં ૨૦ રૂપિયા લેવામાં આવે છે. આ બપોરના બાર વાગ્યાથી સાંજના આઠ વાગ્યા સુધી ખુલ્લું રહે છે. સોમવાર તેમ જ સાર્વજનિક રજાઓના દિવસે આ સંગ્રહાલય બંધ રહે છે.
નિકટવર્તી દર્શનીય સ્થળો
ખજુરાહોની આસપાસ અનેક એવાં સ્થળો છે કે જે પર્યટન તેમ જ ભ્રમણ કરવાના હેતુથી ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ છે.
કાલિંજર અને અજયગઢના કિલ્લાઓ
મેદાની વિસ્તારોથી થોડું આગળ વધતાં વિંધ્યાચળ પર્વતમાળાના પહાડી ભાગોમાં અજયગઢ અને કાલિંજરના કિલ્લાઓ આવેલા છે. આ કિલ્લાઓનો સંબંધ ચંદેલ વંશના ઉત્થાન તેમ જ પતન સાથે જોડાયેલો છે. ખજૂરાહોથી આશરે ૧૦૫ કિલોમીટર દૂર સ્થિત કાલિંજરનો કિલ્લો આવેલો છે. આ એક પ્રાચીન કિલ્લો છે. પ્રાચીન કાળમાં આ કિલ્લો શિવ ભક્તોની કુટિર હતી. આ સ્થળને મહાભારત અને પુરાણોના પવિત્ર સ્થળોની સૂચીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતું. આ કિલ્લાનું નામકરણ શિવના વિનાશકારી રૂપ કાળ પરથી થયું હતું જે બધી વસ્તુઓનું જર અર્થાત પતન કરે છે. કાળ અને જર એમ બે શબ્દો દ્વારા કાલિંજર નામ બનાવવામાં આવ્યું હતું. ઇતિહાસકારોના મત મુજબ આ કિલ્લો ઈસવીસન પૂર્વેનો છે. મહમૂદ ગજનવીના હુમલા બાદ ઇતિહાસકારોના ધ્‍યાન આ કિલ્લાની તરફ ગયું હતું. ૧૦૮ ફુટ ઊંચા આ કિલ્લામાં પ્રવેશ કરવા માટે અલગ-અલગ શૈલીઓના સાત દરવાજાઓને પાર કરવા પડે છે. કિલ્લાની ભીતર આશ્ચર્યચકિત કરી દે એવી પત્થરની ગુફાઓ આવેલી છે. આ કિલ્લાની ટોચ પર ભારતના ઇતિહાસની યાદ દેવડાવતી હિંદુ અને મુસ્લિમ શૈલીની ઇમારતો આવેલી છે. કહેવાય છે કે કાલિંજરના ભૂમિતળ થી પતાલગંગા નામક નદી વહે છે જે તેની ગુફાઓને જીવંત બનાવે છે. ઘણા બધા કીમતી પત્થર અહીં વિખરાયેલા પડ્યા છે.
ખજુરાહોથી આશરે ૮૦ કિલોમીટર દૂર અજયગઢનો દુર્ગ આવેલો છે. આ દુર્ગ ચંદેલ શાસનના અર્દ્ધકાળમાં બહુ જ મહત્વપૂર્ણ હતો. વિંધ્યાચળ પર્વતમાળાના ડુંગરની ટોચ પર આ કિલ્લો સ્થિત છે. કિલ્લામાં બે પ્રવેશ દ્વાર છે. કિલ્લાની ઉત્તર દિશામાં એક દરવાજો તેમ જ દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં તરહૌની દ્વાર આવેલાં છે. દરવાજાઓ સુધી પહોંચવા માટે ચટ્ટાનો પર ૪૫ મિનિટ જેટલો સમય લેતું સીધું ચઢાણ ચઢવું પડે છે. કિલ્લાની વચ્ચોવચ અજય પલનું તળાવ નામક જળાશય આવેલું છે. જળાશયના છેવાડે જૈન મંદિરોના અવશેષો વિખરાયેલા પડેલા જોવા મળે છે. ઝીલના કિનારે થોડા પ્રાચીન કાળમાં સ્થાપિત મંદિરો પણ જોવા મળે છે. કિલ્લાની પ્રમુખ વિશેષતામાં એવાં ત્રણ મંદિરો છે જેને અંકગણિતીય વિધિથી સજાવવામાં આવ્યાં છે. ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગે થોડા સમય પહેલાં આ કિલ્લાની દેખભાળની જવાબદારી ઉઠાવી છે.
ખરીદી
ખજુરાહોમાં અનેક નાની - નાની દુકાનો છે જે લોખંડ, તાંબા અને પત્થરનાં ઘરેણાં વેચે છે. અહીં વિશેષ રૂપથી પત્થરોં અને ધાતુઓ પર કોતરી બનાવાયેલી કામસૂત્રની ભંગિમાઓ ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ છે. આ મૂર્તિઓને અહીંયા આવેલી દુકાનોમાંથી ખરીદી શકાય છે. મૃગનયની સરકારી એમ્પોરિયમના બારણાંઓ અધિકાંશ સમય બંધ રહેતાં જોવા મળે છે. ડિસેમ્બર મહીનામાં રાજ્યના આદિવાસી અને ભાતિગળ સંગ્રહાલયમાં કારીગરો માટે એક કાર્યશાળા આયોજિત કરવામાં આવે છે. કાર્યશાલામાંથી અહીંના કારીગરો પોતાની કલાનું પ્રદર્શન કરતા હોય છે. એમની અદ્ભુત કલા દર્શાવતા નમૂનાઓને અહીયાંથી ખરીદી શકાય છે.
આવાગમન
ખજુરાહો જવા માટે પોતાની સુવિધા  અનુસાર હવાઇ, રેલ અથવા સડક પરિવહનને અપનાવી પહોંચી શકાય છે.
ખજુરાહો હવાઇ માર્ગ દ્વારા દિલ્લી, વારાણસી, આગરા અને કાઠમાંડુ સાથે જોડાયેલ છે. ખજુરાહો એરપોર્ટ સિટી સેન્ટરથી ત્રણ કિલોમીટર જેટલું દૂર આવેલું છે.
ખજુરાહોનું નજીકનું રેલવે સ્ટેશન મહોબા અને હરપાલપુર છે. દિલ્લી અને મુંબઈથી આવવા વાળા પર્યટકો માટે ઝાંસી સુવિધાજનક રેલવે સ્ટેશન છે જ્યારે ચેન્નઈ અને વારાણસી તરફથી આવવા વાળા પ્રવાસીઓ માટે સતના વધુ સુવિધાજનક છે. નજીક તેમ જ સુવિધાજનક રેલવે સ્ટેશનથી ટેક્સી અથવા બસ દ્વારા ખજુરાહો પહુંચી શકાય છે. સડકમાર્ગોની ખરાબ સ્થિતિના કારણે પરેશાનીનો સામનો કરવો પડે એવું થઇ શકે છે.
ખજુરાહો મહોબા, હરપાલપુર, છતરપુર, સતના, પન્ના, ઝાંસી, આગરા, ગ્વાલિયર, સાગર, જબલપુર, ઇંદૌર, ભોપાલ, વારાણસી અને ઇલાહાબાદથી નિયમિત અને સીધું જોડાયેલ છે. દિલ્લીના રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૨ પરથી પલવલ, કૌસી કલા અને મથુરા થઇને આગરા પહુંચી શકાય છે. રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૩ પરથી ધૌલપુર અને મુરૈના શહેરના રસ્તે ગ્વાલિયર જઇ શકાય છે. આ ઉપરાંત રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૭૫ પરથી ઝાંસી, મઉરાનીપુર અને છતરપુર શહેર થઇને બમિંથા અને ત્યાંથી રાજ્ય ધોરીમાર્ગ દ્વારા ખજુરાહો પહુંચી શકાય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો
દેવળીયા (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કૈમૂર જિલ્લો
કૈમૂર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. કૈમૂર જિલ્લાનું મુખ્યાલય ભભુઆ ખાતે આવેલું છે. કૈમૂર જિલ્લો પટણા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
શ્રેણી:બિહાર
કૃષ્ણકાન્ત કડકિયા
જીવન
તેમણે એમ.એ. અને પીએચ.ડી. તેમજ ડિપ્લોમા ઈન ડ્રામાનો અભ્યાસ કર્યો છે. તેઓ સાબરમતી આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કૉલેજ, અમદાવાદમાંથી અધ્યાપક તરીકે નિવૃત થયા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ
નેસદા (તા. મેઘરજ)
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
ગયા જિલ્લો
ગયા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ગયા જિલ્લાનું મુખ્યાલય ગયા ખાતે આવેલું છે. ગયા જિલ્લો મગધ વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
શ્રેણી:બિહાર
કો-તક-ઇન
right|thumb|અમિતાભ બુદ્ધ, કો-તક-ઇન કો-તક-ઇન (English:Kōtoku-in) (Japanese:) એ જાપાનના કાનાગાવા રાજ્યના કામાકુરા નગરમાં આવેલ જોદો-શુ સંપ્રદાયનું બૌદ્ધ મંદિર છે.
આ મંદિર તેના "વિશાળ બુદ્ધ" અર્થાત "દાઈબુત્સુ"(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">大仏 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">,  Daibutsu<sup class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 .1em;">? ), જે એક કાંસાની વિશાળ અમિતાભ બુદ્ધની પ્રતિમા છે, માટે જાણીતું છે. ખુલ્લા પરિસરમાં આવેલી આ પ્રતિમા જાપાનના સૌથી જાણીતા ચિહ્નોમાંની એક છે.
વિશાળ બુદ્ધ પ્રતિમા
left|thumb|૧૯૩૦નું પ્રવાસી પોસ્ટર thumb|અંદરની રચના thumb|પ્રતિમાના બાંધકામને વર્ણવતી માહિતી કામાકુરાની આ વિશાળ બુદ્ધ પ્રતિમા એ ખુલ્લા પરિસરમાં આવેલી કાંસાની અમિતાભ બુદ્ધની પ્રતિમા છે. કો-તક-ઇન મંદિર ખાતે આવેલી આ પ્રતિમા મંદિરના સુત્રો મુજબ ૧૨૫૨માં બાંધવામાં આવેલી હોવાનું મનાય છે. આ પ્રતિમા પૂર્વે અહી વિશાળ લાકડાની પ્રતિમા હતી જેને દસ વરસની મેહનતે ૧૨૪૩માં પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. તે માટેની ધનરાશિ ઇનાડા-નો-ત્સુબોને નામની સ્ત્રી અને જોકો નામના બૌદ્ધ સાધુ દ્વારા ઊભી કવામાં આવી હતી. ૧૨૪૮માં આવેલા વાવાઝોડાથી આ પ્રતિમા અને તે જે વિશાળ ખંડમાં હતી તે બંને નાશ પામ્યા. આથી જોકો એ કાંસાની પ્રતિમા અને નવો વિશાળ ખંડ બાંધવાની જાહેરાત કરી અને નવી ધનરાશિ ઊભી કરી. નવી કાંસાની પ્રતિમા ઓનો ગોરેમોન અથવા તાનજી હિસાતોમો ઘડવામાં આવેલી હશે. એક સમયે આ પ્રતિમા સોનાનો ઢોળ ચઢાવેલ હશે કારણકે પ્રતિમાના કાન પાસે આજે પણ કેટલાક સોનાના નિશાન છે.
નીચેના આસન સાથે આ પ્રતિમાની ઊંચાઈ ૧૩.૩૫ મીટર (૪૩.૮ ફીટ) છે જયારે અંદાજીત વજન ૯૩ ટન છે. પ્રતિમા અંદરથી પોલી છે અને મુલાકાતી અંદર જઈ શકે છે. એક સમયે પ્રતિમાના આસનને ૩૨ કાંસાના બનેલા કમળદલ હતા જેમાંથી માત્ર ચાર જ બચ્યા છે અને તે પણ તેના સ્થાને નથી. મંદિરના પરિસરના દરવાજે લખેલ છે, '' હે અપરિચિત, તારી કળા જે હોય તે અને તારો ધર્મ પણ જે હોય તે, આ અભયારણ્યમાં પ્રવેશતા પૂર્વે એ યાદ રાખજે કે તું જે સ્થળે દાખલ થઇ રહ્યો છે તે સદીઓની પૂજા દ્વારા પવિત્ર થયેલું છે. આ બુદ્ધનું મંદિર અને શાશ્વત દ્વાર છે અને તેથી આદરપૂર્વક અંદર પ્રવેશ કરજે."
વિગત
right|thumb|પ્રતિમા અને તેની પર બેઠેલું કબુતર જેથી પ્રતિમાના કદનો ખ્યાલ આવે. thumb|પ્રતિમાનીપાછળનીબાજુઆવેલીખુલ્લીબારીઓ
રૂડ્યાર્ડ કિપલિંગની કવિતા
રૂડ્યાર્ડ કિપલિંગ ની નવલકથા કિમ (૧૯૦૧) ના શરૂઆતના પ્રકરણોની પેહલા આ પ્રતિમાનો ઉલ્લેખ કરતી કવિતાઓ છે. આ કવિતાઓ લેખકે ૧૮૯૨માં આ પ્રતિમાની મુલાકાત લીધા બાદ લખેલી હતી. આ કવિતા સંપૂર્ણપણે ધ ફાઈવ નેશન (૧૯૦૩) માં છાપવામાં આવેલી છે.
બાંકા જિલ્લો
બાંકા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. બાંકા જિલ્લાનું મુખ્યાલય બાંકા ખાતે આવેલું છે. બાંકા જિલ્લો ભાગલપુર વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
પાલઘર જિલ્લો
પાલઘર જિલ્લો મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના કોંકણ વિભાગમાં આવેલો જિલ્લો છે.
ભૂગોળ
જિલ્લાની પૂર્વ અને ઉત્તર પૂર્વે થાણા અને નાસિક જિલ્લો અને ગુજરાત રાજ્યનો વલસાડ જિલ્લો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી ઉત્તરે આવેલા છે. પશ્ચિમે અરબી સમુદ્ર આવેલો છે, જ્યારે વસઇ-વિરાર એ મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનો ભાગ છે.
ઇતિહાસ
૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૪ ના રોજ આ જિલ્લો મહારાષ્ટ્રના ૩૬મા જિલ્લા તરીકે થાણા જિલ્લામાંથી છૂટો પાડીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. તે પાલઘર, વાડા, વિક્રમગડ, જવ્હાર, મોખડા, દહાણુ, તલાસરી અને વસઇ-વિરાર તાલુકાઓનો સમાવેશ કરે છે.
વસ્તી
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે જિલ્લાની વસ્તી ૨૯,૯૦,૧૧૬ વ્યક્તિઓની છે. પાલઘરની શહેરી વસ્તી ૧૪,૩૫,૨૧૦ વ્યક્તિઓની છે, જે કુલ વસ્તીના ૪૮% જેટલા છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પાલઘર જિલ્લો
ઓઢા (કસાણા)
ઓઢા (કસાણા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઓઢા (કસાણા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
ઓક્ટોબર ૨૮
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓક્ટોબર
રૂમી
thumb|તુર્કેસ્તાનમાં આવેલા બુરજા શહેરમાં સ્થિત મૌલાના રૂમીનું બાવલું.
મૌલાના જલાલુદ્દીન મુહંમદ રૂમી (ફારસી: مولانا جلال‌الدین رومی; જન્મ: ૩૦ સેપ્ટેમ્બર ૧૨૦૭ - મૃત્યુ ૧૨૭૩) ફારસી સાહિત્યના લોકપ્રિય લેખક હતા, આની સાથે તેઓ સુન્ની મુસ્લિમ કવિ, કાયદાશાસ્ત્રી, ઇસ્લામી વિદ્વાન, ધર્મશાસ્ત્રી, અને સૂફી રહસ્યવાદી પણ હતા. તેમને મસનવીમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યા અને સૂફી પરંપરામાં નર્તક સાધુઓની પરંપરાની શરૂઆત કરી. રૂમી અફઘાનિસ્તાનના મૂળ નિવાસી હતા પણ મધ્ય તુર્કેસ્તાનના સલજુક દરબારમાં તેમને પોતાનું જીવન વિતાવ્યું અને ઘણી મહત્વપૂર્ણ રચનાઓ રચી. કોનીયા (તુર્કેસ્તાન)માં જ તેમનું અવસાન થયું અને ત્યારબાદ તેમની કબર એક મઝારનું રૂપમાં આવ્યું જ્યાં વાર્ષિક જશ્ન અગણિત વર્ષોથી થઈ રહ્યા છે. રૂમીનાં જીવનમાં શમ્સ તબરીઝીનું મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે જેમાંથી મળવા પછી તમની શાયરી મસ્તાના રંગથી ભરેલી થઈ હતી. તેમની રચનાઓના એક સંગ્રહ (દીવાન)ને દીવાન-એ-શમ્સ કહેવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૂફી સંત શ્રેણી:કવિ
બક્સર જિલ્લો
બક્સર જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. બક્સર જિલ્લાનું મુખ્યાલય બક્સર ખાતે આવેલું છે. બક્સર જિલ્લો પટણા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
શ્રેણી:બિહાર
મોટા સુરકા (તા. સિહોર)
મોટા સુરકા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિહોર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. મોટા સુરકા ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગામની વાડીઓમાં જમરુખ, સીતાફળ, લીંબુ, ચીકુ વગેરે ફળોનું ઉત્પાદન થાય છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મોટા સુરકા ગામ તાલુકા મથક સિહોરથી ૪ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. મોટા સુરકા ગામમાં નદી કિનારે ગંગનાથ મહાદેવનું સુંદર મંદિર આવેલું છે. ગામમાં પ્રવેશ કરતાં જ નદી વહે છે. આ નદીની એક બાજુ ભોલેનાથનું મંદિર આવેલું છે, જયારે બીજી બાજુ પર સ્મશાન (મોક્ષ મંદિર) આવેલું છે ગામની વચ્ચે આશાપુરી માતાજીનું મંદિર આવેલું છે. ગામની સામેની બાજુ પર તળાવ આવેલું છે.
શ્રેણી:સિહોર તાલુકો
ઓઢા (પાણીબાર)
ઓઢા (પાણીબાર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઓઢા (પાણીબાર) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લો
પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લો અથવા મોતિહારી જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લાનું મુખ્યાલય મોતિહારી ખાતે આવેલું છે. પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લો તિરહુત વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
છપરા જિલ્લો
છપરા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યનો જિલ્લો છે. છપરા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છપરામાં છે.
શ્રેણી:બિહાર
અનંતનાગ
અનંતનાગ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના અનંતનાગ જિલ્લાનું એક નગર છે. અનંતનાગમાં અનંતનાગ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
બાડી (પાલનપુર) (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
વસુબહેન
વસુબહેન અથવા વસુબહેન રામપ્રસાદ ભટ્ટ (૨૩ માર્ચ ૧૯૨૪ - ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦) એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના વાર્તા લેખિકા, નવકથાકાર અને અભિનેત્રી હતા.
જીવન
વસુબહેનનો જન્મ ૨૩ માર્ચ ૧૯૨૪ ના દિવસે વડોદરામાં રામપ્રસાદ બાળકૃષ્ણ શાસ્ત્રી અને સરસ્વતી બહેન ને ઘેર થયો હતો. તેમના પિતા વડોદરા રાજવાડાના સયાજીરાવ ગાયકવાડ (તૃતીય)ના રાજનૈતિક સેક્રેટરી હતા. સાત ભાઈ બહેનોમાં તેઓ પાંચમું સંતાન હતા. તેઓ અમદાવાદના વતની હતા અને તેમનું મોસાળ ભરૂચ નજીક આવેલા આમોદ ગામમાં હતું. તેમણે પોતાનો શાલેય અભ્યાસ વડોદરામાં પૂર્ણ કર્યો. તેમણે એસ.એન.ડી.ટી. કોલેજમાંથી ગુજરાતી, માનસશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્ર વિષયમાં ગૃહીત ગામા (બેકલર ઓફ આર્ટસની સમકક્ષ)ની પદવી મેળવી હતી. તેમણે શિક્ષણ વિષયમાં પણ સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. ઇ.સ. ૧૯૪૯ માં તેઓ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોમાં જોડાયા, ત્યાર બાદ તેમણે અમદાવાદ, રાજકોટ વડોદરા આકાશવાણીના નિર્દેશક પદે રહી ૧૯૮૨માં સેવા નિવૃત્ત થયા.
તેઓ જ્યુવેલીન વેલફેર બોર્ડ, અમદાવાદ અને ગુજરાત સ્ટેટ સોશિયલ વેલ્ફેર બોર્ડના સભાપતિ હતા. તેઓ ગુજરાત કેળવણી મંડળ અને ચિલ્ડ્રન એકેડેમીના પ્રમુખ પણ હતા. તેઓ "આનંદામ્" સંસ્થાના પ્રમુખ પણ રહ્યા.
રચનાઓ
તેઓ મુખ્ય રૂપે વાર્તાકાર હતા. તેમણે વિદ્યાર્થી કાળ દરમ્યાન જ વાર્તા લેખન શરૂ કર્યું. "પરીક્ષા કે કર્કષા?" એ તેમની પ્રથમ વાર્તા હતી. "પાંદડે પાંદડે મોતી" એ તેમનો પ્રથમ વાર્તા સંગ્રહ છે. ત્યાર બાદ "સર્સીજ" (૧૯૯૬), "દિવસે તારા રાત્રે વાદળ" (૧૯૬૮), "મનરાજ" (૧૯૭૩), "ઘડીક આષાઢ ઘડીક ફાગણ" (૧૯૮૦) અને "બે આંખની શરમ" (૧૯૯૬) એ તેમના ત્યાર બાદના વાર્તા સંગ્રહો છે. ""ઝકલ પીછોડી"(૧૯૫૯) એ એક સ્ત્રીના જીવન પર આધારીત તેમની નવલકથા છે. તેમની વાર્તઓનું હિંદી, અંગ્રેજી, કન્નડ અને મલયાલમ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે.
પુરસ્કારો અને સન્માન
તેમને ૧૯૭૮માં આકાશવાણી પરના કલાત્મક કાર્યક્રમ માટે દિલ્હી એવૉર્ડ મળ્યો હતો. તેમના વાર્તા સંગ્રહ " "પાંદડે પાંદડે મોતી" (૧૯૬૩) અને જીવન ચંરિત્ર "યુગાન્‌યુગ"ને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનો પુરસ્કાર મળ્યો છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૨૦માં મૃત્યુ
મેરી લીલા રાવ
મેરી લીલા રાવ (જન્મ ૧૯૪૦) એ ભારતીય દોડ ખેલાડી છે જેમણે ભારત તરફથી ૧૯૫૬ની ઓલ્મપિક રમતોમાં પ્રતિનિધિત્વ કરેલું. દોડની રમતોમાં તેઓ ભારત તરફથી પ્રથમ મહિલા ખેલાડી હતા.
૧૯૫૬ની ઓલ્મપિકમાં તેઓ ૧૦૦ મીટરની પ્રારંભિક દોડ પૂર્ણ ન કરી શક્યા હતા એટલે પછીની રમતો માટે તેઓ ભાગ ન લઇ શક્યા.
૧૯૫૮ની ટોકિયો એશિયાઈ રમતોત્સવમાં તેમણે ૪ x ૧૦૦ મીટરની દોડમાં કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યો હતો.
૧૦૦ મીટરની દોડમાં તેમનું સર્વશ્રેષ્ઠ અંગત પ્રદર્શન ૧૨.૪ સેકંડ (૧૯૫૬) હતું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ શ્રેણી:ખેલાડી
પૂર્ણિયા જિલ્લો
પૂર્ણિયા જિલ્લો ભારત દેશના બિહાર રાજ્યના ૩૮ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. પૂર્ણિયા જિલ્લાનું મુખ્યાલય પૂર્ણિયા ખાતે આવેલું છે. પૂર્ણિયા જિલ્લો પૂર્ણિયા વિભાગ (પ્રમંડલ)ના પ્રશાસન હેઠળનો એક જિલ્લો છે.
કલોલ તાલુકો
કલોલ તાલુકો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગાંધીનગર જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે. કલોલ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
ઓક્ટોબર ૨૯
૨૯ ઓક્ટોબર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૩૦૨મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૩૦૩મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૬૩ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓક્ટોબર
વાઘજી ઓઝા
વાઘજી આશારામ ઓઝા (૧૮૫૦, ૧૮૯૬) નાટ્યલેખક. વતન મોરબી. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અનુક્રમે ધોરાજી અને ગોંડલમાં. રાજકોટની હાઈસ્કૂલમાંથી મૅટ્રિક. મોરબીની અંગ્રેજી શાળામાં શિક્ષક. નાદુરસ્ત તબિયતને લીધે દસ વર્ષે નિવૃત્ત. પછીથી મોરબીના ઠાકોરના પુત્રના શિક્ષક. વચ્ચે જામનગરની અંગ્રેજી સ્કૂલમાં શિક્ષક. ૧૮૭૯માં ‘મોરબી આર્ય સુબોધ નાટક મંડળી’ની સ્થાપના અને નાટ્યલેખન તથા નાટકોની ભજવણી.
ગુજરાતી રંગભૂમિના ઉત્કર્ષમાં સક્રિય યોગદાન. વઢવાણમાં અવસાન.
એમણે વિષયવસ્તુની દ્રષ્ટિએ ધાર્મિક, પૌરાણિક અને ઐતિહાસિક નાટકો લખ્યાં છે, પરંતુ નાટકની ફલશ્રુતિ સંદર્ભે એમનો અભિગમ સત્યનો જય ને પાપનો ક્ષય-ના કવિન્યાયને અનુસરવા ઉપરાંત સુધારાવાદી રહ્યો છે. દરેક વર્ષે ત્રણ-ચાર સફળ નાટકો આપનાર આ નાટ્યકાર પાસેથી ‘સીતાસ્વંયવર’ (૧૮૭૮), ‘રાવણવધ’ (૧૮૮૦), ‘ઓખાહરણ’ (૧૮૮૦), ‘ચિત્રસેન ગંધર્વ’ (૧૮૮૧), ‘પૃથુરાજ રાઠોડ’ (૧૮૮૧), ‘ત્રિવિક્રમ’ (૧૮૮૨), ‘ચાંપરાજ હાડો’ (૧૮૮૪), ‘કેસરસિંહ પરમાર’ (૧૮૮૬), ‘ભર્તૃ હરિ’ (૧૮૮૬), ‘ત્રિયારાજ’ (૧૮૯૨), ‘રાજસિંહ (વીરબાળક)’ (૧૮૯૨) ‘સતી રાણકદેવી’ (૧૮૯૨), ‘ચન્દ્રહાસ’ (૧૯૦૩) વગેરે નાટકો મળ્યાં છે.
સ્ત્રોત
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
પહાડીયા (મેઘરજ)
પહાડીયા (મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પહાડીયા (મેઘરજ) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
શશિન્ ઓઝા
શશિન્ નટવરલાલ ઓઝા (૩-૧૨-૧૯૨૪) કવિ, વિવેચક, અનુવાદક. જન્મ વતન ભાવનગરમાં. ૧૯૪૦માં મૅટ્રિક. ૧૯૪૪માં ગુજરાતી મુખ્ય વિષય સાથે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ. અને ૧૯૪૬માં એમ.એ. ૧૯૪૮ થી પૂનાની ફર્ગ્યુસન કૉલેજમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક.
‘અભ્યર્થના’ (૧૯૫૯)ની ગંભીર કાવ્યરચનાઓ કરતાં હળવી વિનોદ અને કટાક્ષપ્રધાન કાવ્યરચનાઓ વિશેષ નોંધપાત્ર છે. ‘મધ્યકાલીન ગુજરાતી આખ્યાન’ (૧૯૬૯) એમનો આખ્યાનના સ્વરૂપ અને મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિતામાં થયેલા તેના વિકાસની ચર્ચા કરતો વિવેચનગ્રંથ છે. એ સિવાય ‘માનવતાનાં લીલામ’ (૧૯૫૧) અને ’૮૦ દિવસમાં દુનિયાની પ્રદક્ષિણા’ (૧૯૬૧) એ વિદેશી નવલકથાઓના અનુવાદો ચે. ‘સુખી જીવનની પગદંડી’ (૧૯૫૪) એ ‘કણ આણિ ક્ષણ’ મરાઠી નિબંધપુસ્તકોનો, ‘સદાચારને પગલે’ (૧૯૫૯) એ મરાઠી નિબંધકાસંગ્રહ ‘પુઢે પાઉલ’નો, ‘યુગાંત’ (૧૯૮૦) એ ઈરાવતી કર્વેના ગ્રંથોનો તથા ‘પુરાતત્વને ચરણે’ (૧૯૮૪) એ ડૉ. હસમુખ સાંકળિયાની અંગ્રેજી આત્મકથાનો અનુવાદ છે.
સ્ત્રોત
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
ગુંદી (તા. ભાવનગર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભુગોળ
આ ગામ માલેશ્રી નદીના તટ પર આવેલું છે. અહીથી નદીના બરોબર સામા કીનારે કોળીયાક ગામ આવેલું છે.
ઇતિહાસ
ઇ.સ.૧૩૪૭નાં મહમદ તુઘલક અને પીરમબેટના મોખડાજી ગોહીલ વચ્ચેના યુદ્ધમાં તુઘલકને મદદ કરવા માટે હરીશંકર ઇશ્વરજી દેસાઈને આ ગામનાં બંદર પરથી જકાત ઉઘરાવવાનો હક્ક મળ્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સુભદ્રા
સુભદ્રા એ વ્યાસ લિખિત પૌરાણીક ગ્રંથ મહાભારતનું એક પાત્ર છે. તે યોગમાયા દેવીના અવતાર તરીકે પૂજાય છે. મહાભારત મહાકાવ્યમાં, તેણી કૃષ્ણ અને બલરામની બહેન અર્જુનની પત્ની, અભિમન્યુની માતા અને પરિક્ષિતની દાદી છે. તે વસુદેવ અને રોહિણીની પુત્રી છે. કૃષ્ણ, અર્જુન અને અભિમન્યુ સાથેના સંબંધોને કારણે સુભદ્રાને વીરા સોદરી (બહાદુર બહેન), વીર પત્ની (બહાદુર પત્ની) અને વીર માતા (બહાદુર માતા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લગ્નની તૈયારીઓ
જ્યારે સુભદ્રા પુખ્ત વયની થઈ ત્યારે બલરામ તેને દુર્યોધન સાથે પરણાવવાનું સૂચન કર્યું હતું. દુર્યોધન તેમનો પ્રિય વિદ્યાર્થી હતો. કૃષ્ણ જાણતા હતા કે અર્જુન અને સુભદ્રા એક બીજાના પ્રેમમાં છે આથી તેમણે અર્જુનને કહ્યું કે દુર્યોધન સાથે તેના લગ્નને ટાળવા માટે તેઓએ એકબીજા સાથે ભાગી જવું જોઈએ.
સુભદ્રાનું અપહરણ
thumb| શ્રીકૃષ્ણની સાવકી બહેન સુભદ્રા રથ ચલાવી અર્જુનને દ્વારકાથી દૂર લઈ જાય છે. વ્યાસ રચિત મહાભારત અનુસાર સુભદ્રા અર્જુન સાથે પ્રેમમાં હતી. પાંચ પાંડવોની સામાન્ય પત્ની દ્રૌપદી સાથે ખાનગી સમય પસાર કરવા અંગે પાંચેય ભાઈઓ વચ્ચે કરાર થયા હતા તે અંગે નિયમ ભંગ થતા પશ્ચાત્યાપ રૂપે અર્જુન તીર્થયાત્રા પર નીકળ્યો હતો. યાત્રા દરમ્યાન તે દ્વારકા પહોંચ્યો અને કૃષ્ણને મળ્યો અને તેમની સાથે થોડો સમય રહ્યો. તે વખતે એક સમયે તે કૃષ્ણની સાથે રૈવત પર્વત ખાતે યોજાયેલા ઉત્સવમાં ભાગ લેવા ગયો. અન્ય યાદવ મહિલાઓ સહિત સુભદ્રા પણ આ ઉત્સવ જોવા માટે આવી હતી. સુભદ્રાને જોયા પછી, અર્જુન તેની સુંદરતાથી મોહિત બન્યો અને તેની સાથે લગ્ન કરવા માગતો હતો. કૃષ્ણ એ હકીકત જાણીતા હતા કે સુભદ્રાને પણ અર્જુન સાથે ખૂબ પ્રેમ છે, તેથી તેઓ તેમના લગ્ન માટે સંમત થયા. પરંતુ કૃષ્ણ એ હકીકત પણ જાણતા હતા કે બલરામે પહેલેથી જ દુર્યોધનને સુભદ્રા સાથે પરણાવવાનું વચન આપ્યું છે, આથી તેમણે તે બન્નેને સાથે ભાગી જવાનું સૂચન કર્યું. સુભદ્રાના અપહરણના સમાચાર મળ્યા પછી, બલરામ અર્જુન સામે યુદ્ધ કરશે જ, તે ટાળવા તેમણે અપહરણ દરમિયાન સુભદ્રાને અર્જુનનો સારથિ બનવાનું સૂચન કર્યું, જેથી દરેકને એમ લાગે કે અર્જુનનું અપહરણ કરનાર સુભદ્રા છે. અપહરણના સમાચાર મળ્યા પછી, બલરામ અને અન્ય યાદવો નારાજ થયા અને અર્જુનનો પીછો કરવાનું નક્કી કર્યું. પરંતુ તેઓ કૃષ્ણ દ્વારા અર્જુનનું અપહરણ કરનાર સુભદ્રા છે એ સમાચાર સાંભળી થોભી ગયા. અંતે, બલરામ અર્જુન સાથે સુભદ્રાના લગ્નની સંમતિ આપે છે.
પૂજા
હિંદુઓનો અમુક વર્ગ સુભદ્રાને યોગમાયા નામની દેવીનો અવતાર માને છે. સુભદ્રા, પુરી ખાતેના જગન્નાથ મંદિરમાં કૃષ્ણ (જગન્નાથ તરીકે) અને બલરામ (અથવા બલભદ્ર) સાથે પૂજાતા ત્રણ દેવતાઓમાંની એક છે. વાર્ષિક રથયાત્રામાં એક રથ તેમના માટે સમર્પિત હોય છે. તે સિવાય ઑડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને ગુજરાતમાં પણ કેટલાક સમુદાય દ્વારા તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહાભારત
પહાડીયા (પાંચાલ)
પહાડીયા (પાંચાલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પહાડીયા (પાંચાલ) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
રૂપશંકર ઓઝા
રૂપશંકર ઉદયશંકર ઓઝા, ‘પાન્થ’, ‘સંચિત્’ (૧૭-૮-૧૮૬૬, ૧૩-૧-૧૯૩૨) : કવિ અને નાટ્યકાર. જન્મ રાજકોટ જિલ્લાના વસાવડામાં. વતન ગોંડલ. અભ્યાસ અંગ્રેજી ચાર ધોરણ. સોળ વર્ષની ઉંમરે જૂનાગઢના દરબારી છાપખાનામાં. તે વખતે ‘જ્ઞાનદીપક’ માસિક શરૂ કર્યું. પછી બગસરા પાસેના લુંધિયા તાલુકાના કાઠી દરબારના કારભારી. ૧૮૯૧માં હડાળાના વાજસૂરવાળા અને કવિ કલાપી સાતે પરિચય તથા તેમની સાથે હિંદની મુસાફરી.
પ્રવાસ દરમિયાન કલાપી સાથે મૈત્રીસંબંધ. ૧૮૯૫માં કલાપીના આમંત્રણથી લાઠીમાં, ‘કલાપીનો સાહિત્યદરબાર’ના સંચાલક. થોડો વખત લાઠીમાં ડેપ્યુટી કારભારી અને મુખ્ય કારભારી. પછી થોડો સમય હડાળામાં. કેટલોક વખત મુંબઈ જઈ વેપાર. આયુષ્યનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં મોરબી આવી ત્યાં ખેતીનાં ઓજારો વેચવાનું કામ. આ બધાં વર્ષો દરમિયાન કલાપીના સાહિત્યને પ્રગટ કરવામાં ઘણી વ્યક્તિઓને સહાય.
‘કલાપીનું સાક્ષરજીવન’ (૧૯૧૬) એ પોરબંદરમાં ભરાયેલી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ વખતે લખેલો કલાપીના સાક્ષરજીવન અને વ્યક્તિત્વનો પરિચય કરાવતો નિબંધ છે. ‘કલાપીના સંવાદો’ (૧૯૦૯), ‘કાશિમરનો પ્રવાસ અથવા સ્વર્ગનું સ્વપ્ન’ (૧૯૧૨) એમનાં સંપાદનો છે. ‘જ્ઞાનદીપક’ અને ‘સૌરાષ્ટ્રદર્પણ’ સામયિકોમાં પ્રગટ થયેલી સહલેખનની ‘ઉદયપ્રકાશ’, ‘રાણકદેવી-રાખેંગાર’ વગેરે નાટ્યરચનાઓ તથા બીજાં કેટલાક પ્રકીર્ણ કાવ્યો અને લેખો એમની પાસેથી મળ્યાં છે.
જશવંતપુર (તા. ભાવનગર)
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાવનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
રૂપશંકર ઓઝા
સ્ત્રોત
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર
સૂરજપુરા(ચેખલા)
સૂરજપુરા(ચેખલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાલનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સૂરજપુરા(ચેખલા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમાં કરણપુરી મહારાજની સમાધી છે અને ત્યાં સાક્ષાત ગુરુદેવનું મંદિર છે. ગામ ની નજીક નહેર પસાર થાય છે, ખેડુતો તેના પાણીનો સિંચાઇ માટે ઉપયોગ કરે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
માઝમ બંધ
માઝમ બંધ ગુજરાત રાજ્યના અરવલ્લી જિલ્લામાં મોડાસાથી ૯ કિમીના અંતરે મોડાસા તાલુકાના વોલવા ગામ નજીક વાત્રક નદીની ઉપનદીઓ પૈકીની મુખ્ય એવી માઝમ નદી પર આવેલો છે.
આ બંધનો મુખ્ય હેતુ સિંચાઇ છે. આ બંધમાંથી નીકળતી નહેરની લંબાઈ ૧૨.૦૬ કિલોમીટર જેટલી છે, જેની જળવહન ક્ષમતા ૩.૫૦ ઘન મીટર પ્રતિ સેકન્ડ જેટલી છે. આ નહેર વડે એકંદરે ૮૦૦૦ હેક્ટરમાં સિંચાઇ કરી શકાય છે. આ બંધની મહત્તમ ઊંચાઇ ૨૮.૭૫ મીટર જેટલી અને બંધની કુલ લંબાઇ ૨૪૦૨ મીટર જેટલી છે. આ બંધના નિર્માણમાં કોંક્રીટ ૦.૦૨૯ મિલિયન ઘન મીટર, ચણતર કામ ૦.૦૭૭ મિલિયન ઘન મીટર તેમ જ માટીકામ ૧.૮૧ મિલિયન ઘન મીટર જેટલું કરવામાં આવેલ છે. આ બંધમાં રેડિયલ પ્રકારના ૯.૧૫ મીટર x ૬.૧ મીટર કદના કુલ નવ દરવાજા લગાવવામાં આવેલ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અરવલ્લી જિલ્લો શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
સ્નૂકર
સ્નૂકર એ એક કયૂ (લાંબી લાકડી) વડે રમાતી રમત છે, જેને લીલા જાડા-ઊનના કપડાથી આચ્છાદિત વિશાળ ટેબલ પર રમવામાં આવે છે, ટેબલના ચારે ખૂણે અને દરેક લાંબા લવચીક અસ્તરોની વચ્ચે પોલાણ સાથે કોથળી હોય છે. નિયમ પ્રમાણેનું (પૂરા કદનું) ટેબલ 12 x જેટલું હોય છે. આ રમતને કયૂ (લાંબી લાકડી) અને સ્નૂકર દડાઓ વડે રમવામાં આવે છેઃ એક સફેદ, દરેકનો એક પોઈન્ટ મળે તેવા 15 , અને છ જુદા જુદા રંગના દડાઓ પીળા (2 પોઈન્ટ), લીલા (3), કથ્થઈ (4), ભૂરા (5), ગુલાબી (6) અને કાળા (7). કયૂ દડાને લાલ અને રંગબેરંગી દડાઓને તરફ ધકેલીને સ્નૂકરનો ખેલાડી (અથવા ટીમ) (વ્યકિતગત રમત) તેના વિરોધી(ઓ) કરતાં વધુ પોઈન્ટ મેળવીને જીતે  છે. જયારે એક ખેલાડી અમુક ચોક્કસ સંખ્યામાં ચોકઠાં (ફ્રેમો) જીતે છે ત્યારે તે મૅચ જીત્યો કહેવાય છે.
સામાન્ય રીતે સ્નૂકરનો જન્મ બ્રિટિશ લશ્કરી અધિકારીઓ દ્વારા ભારતમાં થયો હતો એમ કહેવાય છે, આ રમત અંગ્રેજી બોલતા અને રાષ્ટ્રસમૂહના ઘણા દેશોમાં લોકપ્રિય છે, તેનો ટોચનો ખેલાડી લાખ્ખો પાઉન્ડની કારકિર્દી પ્રાપ્ત કર્યાના અહેવાલો પણ છે. આ રમત વિશેષ કરીને ચીનમાં લોકપ્રિય છે અને તેની લોકપ્રિયતા દિવસે દિવસે વધી રહી છે.
ઇતિહાસ
thumb|19મી સદીની શરૂઆતમાં ટુબિનગેન(Tübingen), જર્મનીમાં ત્રણ દડાના પોકેટ બિલિયર્ડસની રમતનું ચિત્રનિરૂપણ
સ્નૂકર રમતનો ઉદ્ભવ 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં થયો હતો એ બાબત સર્વસ્વીકૃત છે. ભારત ખાતે નિમણૂક પામેલા બ્રિટિશ લશ્કરી અધિકારીઓમાં બિલિયર્ડ્સ ખૂબ લોકપ્રિય પ્રવૃત્તિ હતી, અને એ વખતે વધુ પરંપરાગત બિલિયર્ડ રમતમાં અવનવા ફેરફારો યોજવામાં આવ્યા હતા. આવો જ એક ફેરફાર, 1874 અથવા 1875 માં, જબલપુરના અધિકારીઓના ભોજનગૃહમાં આકાર પામ્યો હતો, આ ફેરફાર મુજબ પિરામિડ પુલ અને લાઈફ પુલમાં વપરાતા લાલ અને કાળા દડાઓ ઉપરાંતના રંગના દડા રમતમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. સ્નૂકર શબ્દ પણ લશ્કરી મૂળિયાં ધરાવે છે, લશ્કરમાં પહેલા-વર્ષના કૅડેટ અથવા બિનઅનુભવી કર્મચારીઓ માટે આ અશિષ્ટ શબ્દ વાપરવામાં આવતો હતો. ઘટેલી ઘટનાઓની લોકવાયકાઓમાંથી એક કહે છે કે ડેવોનશાયર રેજિમેન્ટના કર્નલ સર નેવિલ ચૅમ્બરલાઈન આ નવી રમત રમી રહ્યા હતા અને એ વખતે તેમનો વિરોધી દડાને કોથળીમાં નાખવામાં નિષ્ફળ રહ્યો ત્યારે ચૅમ્બરલાઈને તેને સ્નૂકર કહ્યો હતો. આમ આ શબ્દ બિલિયર્ડ્સ રમત સાથે જોડાઈ ગયો, જેમાં બિનઅનુભવી ખેલાડીઓને સ્નૂકર તરીકે બોલાવતા, તે પોતે એક બિલિયર્ડ રમતનો પ્રકાર બની ગયું.
સ્નૂકરની રમત 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં અને 20મી સદીના શરૂઆતના ગાળામાં વિકસી, અને 1927માં વ્યવસાયી અંગ્રેજ બિલિયર્ડ્સ અને સ્નૂકરના ખેલાડી જૉ ડેવિસે પ્રથમ વિશ્વ સ્નૂકર ચેમ્પિયનશિપ આયોજિત કરી, જેના પગલે આ રમતે નવરાશની પ્રવૃત્તિના સ્થાને વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો. 1946 સુધી, જૉ ડેવિસ નિવૃત્તિ લીધી ત્યાં સુધી તેઓ દરેક વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ જીતતા રહ્યા. 1950 અને 1960ના દાયકામાં રમત રમનારા ખેલાડીઓ સિવાય બહાર ભાગ્યે જ કશો રસ પેદા કરી શકી અને આમ આ વર્ષો તેની પડતીનાં રહ્યાં. 1959માં, રમતની લોકપ્રિયતા વધારવા માટે વધારાના રંગો ઉમેરીને ડેવિસે રમતમાં સ્નૂકર પ્લસ તરીકે જાણીતો ફેરફાર કર્યો. અલબત્ત, તે કારગર રહ્યો નહીં. 1969માં જયારે બીબીસી(BBC)ના ટોચના અધિકારી, ડેવિડ એટ્ટનબર્ગે રંગીન ટેલિવિઝનની સંભાવનાઓ દર્શાવવા માટે પોટ બ્લેક સ્નૂકર ટુર્નામેન્ટ ગોઠવી, ત્યારે આ રમત માટે મુખ્ય વળાંક આવ્યો, રંગીન પ્રસારણના ફાયદાઓ દર્શાવવા માટે લીલું ટેબલ અને બહુરંગી દડાઓ એ એક આદર્શ સંયોજન હતું. આ ટીવી શ્રેણીએ સફળતાના વિક્રમ સ્થાપ્યા અને કેટલાક સમયગાળા પૂરતો બીબીસી ટુ પર દ્વિતીય સૌથી લોકપ્રિય શોનું સ્થાન મેળવ્યું. રમતમાં લોકોનો રસ વધ્યો અને 1978ની વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ એ પહેલી ચેમ્પિયનશિપ હતી જેને સંપૂર્ણપણે ટીવી પર દર્શાવવામાં આવી. એ પછી આ રમત ખૂબ ઝડપથી યુકે, આયર્લેન્ડ અને મોટા ભાગના રાષ્ટ્રસમૂહના દેશોમાં મુખ્ય ધારાની રમત બની ગઈ અને આ રમતની સફળતા ઘણી ખરી છેલ્લાં 30 વર્ષોમાં જોવા મળી, જેમાં મોટા ભાગની રેકિંગ ટુનાર્મેન્ટ્સ ટીવી પર પ્રસારિત થઈ. 1985માં ડેનિસ ટાયલર અને સ્ટીવ ડેવિસ વચ્ચેની નિર્ણાયક વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપની ઉપસંહારાત્મક ફ્રેમ કુલ 18.5 મિલિયન દર્શકોએ નિહાળી. તાજેતરનાં વર્ષોમાં, તમાકુ સ્પોન્સરશિપના નુકસાનના કારણે આ રમતની વ્યાવસાયિક ટુનાર્મેન્ટ્સની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો છે, અલબત્ત કેટલાક નવા પ્રાયોજકો પણ આગળ આવ્યા છે; અને રમતની લોકપ્રિયતા છેક પૂર્વમાં અને ચીન સુધી વિસ્તરી છે, એટલું જ નહીં પણ લિઅંગ વેન્બો જેવી ઊભરતી પ્રતિભા અને ડિંગ જુંહુઈ અને માર્કો ફુ જેવા વધુ સ્થાપિત થયેલા ખેલાડીઓ સાથે, વિશ્વના આ ખૂણે આ રમતનું ભાવિ સારી રીતે ભાખી શકાય તેવું છે.
રમત
પૂર્વનિર્ધારિત ક્રમમાં વિરોધી કરતાં વધુ દડા ખાનામાં નાખીને વધુ ગુણાંક  મેળવવા એ રમતનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. રમતની શરૂઆતના ચોકઠામાં, દડાઓને દર્શાવ્યા મુજબ ગોઠવેલા હોય છે અને ખેલાડીઓ દડાને કયૂના એક જ ધક્કાથી થકી શોટ મારવા માટે વારાફરતી દાવ લે છે, દરેકનું લક્ષ્ય લાલ દડાઓમાંથી એકાદને ખાનામાં ગબડાવવાનું અને એ રીતે ગુણાંક હાંસલ કરવાનું હોય છે. જો તેઓ ઓછામાં ઓછો એકાદ લાલ દડો પણ ખાનામાં ગબડાવી શકે, તો પછી એ દડો થેલીમાં જ રહે છે અને તેમને શોટ મારવા માટે એક બીજો વારો મળે છે - આ વખતે અન્ય કોઈ રંગનો દડો પર નિશાન પર હોય છે. જો તેઓ તેમાં સફળ રહે, તો તેમને જે-તે રંગના દડા મુજબ ગુણાંક મળે છે. એ દડાને ફરીથી પાછો ટેબલ પર તેની મૂળ જગ્યાએ ગોઠવી દેવામાં આવે છે અને હવે તેમણે ફરીથી બીજા લાલ દડા પર નિશાન તાકવાનું હોય છે. જયાં સુધી તેઓ ઇચ્છિત દડાને ખાનામાં નાખવામાં નિષ્ફળ ન જાય ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલુ રહે છે. તે નિષ્ફળ જતાં, શોટ લેવા માટે તેમના સ્થાને તેમનો વિરોધી ટેબલ પર આવે છે. જયાં સુધી તમામ લાલ દડા ખાનાની થેલીઓમાં ન જતા રહે અને ટેબલ પર માત્ર 6 જ રંગના દડા મોજૂદ રહે ત્યાં સુધી આ રીતે રમત ચાલુ રહે છે; આ બિંદુએ હવે પીળો, લીલો, કથ્થઈ, ભૂરો, ગુલાબી, કાળો એવા ક્રમમાં દડાને ખાનામાં નાખવાનો હોય છે. આ તબક્કાના ચોકઠામાંથી જયારે કોઈ પણ રંગનો દડો ખાનામાં ગબડે છે, ત્યારે પછી તે ટેબલની બહાર જ રહે છે. છેવટે જયારે અંતિમ દડો પણ ખાનામાં પાડી દેવામાં આવે, ત્યારે જેણે સૌથી વધુ ગુણાંક મેળવ્યા હોય તે ખેલાડી વિજેતા બને છે.
જયારે ખેલાડીનો પ્રતિપક્ષી રમતો હોય ત્યારે પણ પોઈન્ટ મેળવી શકાય છે. સંખ્યાબંધ કારણો માટે ફાઉલ મળી શકે છે, જેમ કે ખેલાડી જયારે હજી લાલ દડાને મારવાની કોશિશ કરતો હોય ત્યારે રંગીન દડાને પહેલા મારવો, કયૂ દડાને ખાનામાં ધકેલી દેવો, અથવા ""માંથી નીકળવામાં નિષ્ફળ રહેવું (એવી પરિસ્થિતિ જયારે પહેલાના ખેલાડીએ પોતાનો દાવ પૂરો કરી દીધો હોય અને કયૂ દડાને એવા સ્થાને છોડી દીધો જયાં ઓબજેકટ દડાને સીધો મારી શકાય તેમ ન હોય). ફાઉલ સામે લઘુત્તમ 4થી શરૂ કરીને, જો કાળો દડો સામેલ હોય તો, મહત્તમ 7 સુધીના પોઈન્ટ મેળવી શકાય છે.
વ્યવસાયી અને સ્પર્ધાત્મક અવૈતનિક મૅચો રેફરીની દેખરેખ હેઠળ રમાય છે, જે ન્યાયી રમતના એકમેવ નિર્ણાયક હોય છે. રેફરી વિરામ સમય દરમ્યાન ખાનામાં પડેલા રંગીન દડાઓને ટેબલ પર પાછા ગોઠવે છે અને દરેક ખેલાડીએ કેટલા ગુણ મેળવ્યા તે પણ જાહેર કરે છે. વ્યવસાયી ખેલાડીઓ રમતને ખેલદિલીથી રમે છે, રેફરી જે ફાઉલ આપવાના ચૂકી ગયા હોય તે જાતે જાહેર કરે છે, વિરોધીના સારા શોટને બિરદાવે છે, અથવા નસીબદાર શોટ માટે માફી માગવા માટે હાથ ઊંચો કરે છે.
left|thumb|એક લંબાયેલો [44], નડતરરૂપ દડાઓથી ઉપર થઈને, હાથથી પહોંચવા માટે ઘણો દૂર હોય તેવો શોટ લેવા માટે તેને [45] વાપરી શકાય છે.સ્નૂકરમાં વપરાતા અન્ય શબ્દપ્રયોગોમાં સામેલ છે ખેલાડીના , જે ખેલાડી જયારે એક ટેબલ પર હોય ત્યારે તેણે ભેગા કરેલા (ફાઉલ સિવાય) કુલ સળંગ પોઈન્ટ્સનો કુલ આંકડો દર્શાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક ખેલાડી 15 પર વિરામ મેળવે છે, આ ગુણાંક તેણે લાલ ગુમાવતાં પહેલાં, એક લાલ પછી કાળો, પછી લાલ એના પછી ગુલાબી દડાને ખાનામાં ધકેલીને મેળવ્યા હશે. સ્નૂકરમાં પરંપરાગત મહત્તમ વિરામ, તમામ લાલને કાળા સાથે અને પછી તમામ રંગીન દડાને સફળ રીતે ખાનામાં ધકેલીને, અને એ રીતે 147 પોઈન્ટ્સ મેળવવાનો છે; આ બાબત સામાન્ય રીતે "147" અથવા "મેક્સિમમ (મહત્તમ)" તરીકે જાણીતી છે. આ પણ જોશોઃ ઉચ્ચતમ સ્નૂકર વિરામો.
thumb|સ્નૂકર બ્રેક-ઓફ શોટનો વિડીઓ
સ્નૂકરમાં વપરાતી આનુષંગિક સામગ્રીઓમાં સામેલ છે વિવિધ પ્રકારના કયૂના ટોપકા સાથે જોડવાના  (પૂરા-કદના ટેબલની લંબાઈના કારણે વારંવાર તેની આવશ્યકતા પડે છે), લાલના  ત્રિકોણ અને સ્કોરબોર્ડ છે. પૂરા કદના ટેબલ પર રમાતા સ્નૂકરની એક મર્યાદા તેના રૂમની સાઈઝ (22' x 16' અથવા લગભગ 5 મી x 7 મી), તમામ બાજુએથી અનુકૂળતાપૂર્વક શોટ લેવા માટેની આ લઘુત્તમ આવશ્યકતા છે. આના કારણે જેટલાં સ્થળોએ આ રમત આસાનીથી રમી શકાય, તે સ્થળોની સંખ્યા મર્યાદિત બને છે. અનેક પબમાં પુલ ટેબલો હવે સામાન્ય છે પણ સ્નૂકર કાં તો ખાનગી વાતાવરણમાં અથવા જાહેર સ્નૂકર હૉલમાં જ ખેલવામાં આવે છે. આ રમત ઓછા લાલ દડાઓ સાથે નાના ટેબલો પર પણ રમી શકાય છે. ટેબલની સાઈઝમાં આ પ્રકારના ફેરફારો હોઇ શકેઃ 10' x 5', 9' x 4.5', 8' x 4', 6' x 3' (વાસ્તવિક રમત માટે સૌથી નાનું) અને 4' x 2'. નાના ટેબલો અનેક પ્રકારની શૈલીઓમાં મળતા હોય છે, જેમ કે ફોલ્ડ કરી શકાય તેવું અથવા જેને ડાઈનિંગ ટેબલમાં ફેરવી શકાય તેવું.
પ્રશાસન અને ટુર્નામેન્ટો
thumb|2007ની માસ્ટર્સ ટુર્નામેન્ટનું એક દશ્ય વર્લ્ડ પ્રોફેશનલ બિલિયર્ડ્સ અને સ્નૂકર એસોસિએશન (WPBSA, જે વર્લ્ડ સ્નૂકર તરીકે પણ જાણીતું છે)ની સ્થાપના 1968માં પ્રોફેશનલ બિલિયર્ડ પ્લેયર્સ એસોસિએશન તરીકે થઈ હતી, તે વ્યવસાયી રમતો માટેનું નિયામક મંડળ છે. બ્રિસ્ટોલ, ઈંગ્લૅન્ડ ખાતે સ્થિત તેની સહાયક શાખા, વર્લ્ડ સ્નૂકર, વ્યવસાયી ટૂર આયોજિત કરે છે. આટલાં વર્ષોના સમયગાળામાં, WPBSAનું બોર્ડ (નિયામક મંડળ) અનેક વાર બદલાયું છે, જેના અંગે કેટલાકનું કહેવું છે કે તે રમતમાં અંદરોઅંદર લડાઈ/અણબનાવ સૂચવે છે. અવૈતનિક રમત આંતરરાષ્ટ્રીય બિલિયર્ડ્સ અને સ્નૂકર ફેડરેશન (IBSF) દ્વારા સંચાલિત થાય છે. વ્યવસાયી સ્નૂકર ખેલાડીઓ વર્લ્ડ સ્નૂકરની મુખ્ય ટૂર રેન્કિંગ સર્કિટમાં રમી શકે છે. ખેલાડીઓએ પાછલી બે સીઝનમાં તેમના દેખાવ થકી પ્રાપ્ત કરેલા, રેન્કિંગ પોઈન્ટોના આધારે તેમનો વિશ્વ ક્રમાંક નિશ્ચિત થાય છે. ખેલાડીના ક્રમાંકનથી એ નિશ્ચિત થાય છે કે રેન્કિંગ ટુર્નામેન્ટ્સ માટે તેમને કયા સ્તરની યોગ્યતા જોઈશે. ચુનંદા વ્યવસાયી સ્નૂકર ખેલાડીઓને સામાન્ય રીતે "ટોચના 16" ક્રમાંકન ખેલાડીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમણે કોઈ પણ ટુર્નામેન્ટ્સ માટે પહેલેથી-યોગ્યતા પુરવાર કરવાની રહે છે. આ ટૂર 96 ખેલાડીઓ ધરાવે છે - પાછલી બે સીઝનોમાંથી ટોચના 64, આ ટોચના 64માં ન હોય તેવા એક-વર્ષમાં સૌથી વધુ પોઈન્ટ મેળવનારા 8, પાછલી સીઝનના પોન્ટીન્સ ઈન્ટરનેશનલ ઓપન સિરીઝ(PIOS)માંથી ટોચના 8, અને વિવિધ ક્ષેત્રીય, જુનિયર અને અવૈતનિક ચેમ્પિયનો.
વ્યવસાયી સ્નૂકરનો સૌથી અગત્યનો કાર્યક્રમ એટલે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ, જે 1927થી વાર્ષિક ધોરણે (બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન અને 1958થી 1963ના સમયગાળા સિવાય) યોજાતો આવ્યો છે. 1977થી આ ટુર્નામેન્ટ શેફફિલ્ડ (ઈંગ્લૅન્ડ)ના ક્રુસિબલ થિયેટરમાં આયોજાય છે, અને 1976થી 2005 સુધી ઍમ્બસી(Embassy) તેના પુરસ્કર્તા રહ્યા હતા. 2005થી યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં રમતગમતના પુરસ્કર્તા બનવા માટે તમાકુ કંપનીઓને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી અને તેના પરિણામે વર્લ્ડ સ્નૂકર ચેમ્પિયનશિપને નવા પ્રાયોજક શોધવાની ફરજ પડી. જાન્યુઆરી 2006માં એવી જાહેરાત કરવામાં આવી કે 2006–2010 સુધીની વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપો ઓનલાઈન કેસિનો 888.com દ્વારા પ્રાયોજિત કરવામાં આવશે. 888.comએ પોતાના પાંચ વર્ષના સોદામાંથી ત્રણ વર્ષ પછી હાથ પાછો ખેંચી લેતા, અત્યારે હવે આ ચેમ્પિયનશિપ BetFred.com દ્વારા પ્રાયોજિત કરવામાં આવે છે. 15 એપ્રિલ 2009ના વર્લ્ડ સ્નૂકર ચેમ્પિયનશિપની વેબસાઈટ પર જાહેર કરવામાં આવ્યું કે આવતાં ચાર વર્ષો માટે વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપના તેના નવા પુરસ્કર્તા Betfred.com રહેશે.
વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ જીતવી એ અત્યંત મહત્ત્વની સિદ્ધિ ગણવામાં આવે છે, અને વ્યવસાયી સ્નૂકરમાં તે સૌથી ઉચ્ચ પારિતોષક ગણાય છે, બંને રીતે- નાણાકીય પુરસ્કાર (વિજેતા માટે £250,000) તેમ જ પ્રતિષ્ઠાની દષ્ટિએ. યુકેમાં વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપને બીબીસી(BBC) દ્વારા ટેલિવિઝન પર વિસ્તૃત રીતે પ્રસારિત કરવામાં આવે છે અને યુરોપમાં યુરોસ્પોર્ટ પર અને છેક પૂર્વના દેશોમાં પણ તેને નોંધપાત્ર કવરેજ આપવામાં આવે છે.
મહત્ત્વની દષ્ટિએ તેના પછી આવતી બીજા ક્રમની ટુર્નામેન્ટોમાં અન્ય ક્રમાંકન ટુર્નામેન્ટોનો સમાવેશ થાય છે. આ ટુર્નામેન્ટોમાં રમનારા ખેલાડીઓ વિશ્વ ક્રમાંકન માટેનાં પોઈન્ટો મેળવે છે. તેમાં હાંસલ કરેલું ઉચ્ચ ક્રમાંકન તેમના માટે આવતા વર્ષની ટુર્નામેન્ટોમાં સામેલ થવા માટેની યોગ્યતા નિશ્ચિત કરે છે, આમંત્રણ-આધારિત ટુર્નામેન્ટોમાં નિમંત્રણ મેળવવામાં અને ટુર્નામેન્ટોમાં ડ્રોમાં તેમને લાભકારક થાય છે. આ ટુર્નામેન્ટોમાંથી, વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ પછી સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત ટુર્નામેન્ટ એ યુકે(UK) ચેમ્પિયનશિપ છે. તેના પછી ત્રીજા ક્રમે આમંત્રણ-આધારિત ટુર્નામેન્ટો આવે છે, જેમાં સૌથી ઉચ્ચ ક્રમાંકન ધરાવતા ખેલાડીઓને નિમંત્રિત કરવામાં આવે છે. આ વર્ગની ટુર્નામેન્ટોમાં સૌથી અગત્યની ટુર્નામેન્ટ એ ધ માસ્ટર્સ છે, જે મોટા ભાગના ખેલાડીઓમાં પુરસ્કારની દષ્ટિએ બીજા કે ત્રીજા ક્રમે સૌથી વધુ ઇચ્છિત હોય છે.
ટેલિવિઝન પર પ્રસારણ પામતી મૅચો ઘણી ધીમી અથવા કંટાળાજનક સુરક્ષા વિનિમયોમાં અટવાઈ ગયેલી હોવાની ટીકાઓ તથા આ લાંબી મૅચો વિજ્ઞાપનકર્તાઓ માટે સમસ્યાઓ ખડી કરે છે, એવી ટિપ્પણીઓને જવાબ વાળવાના પ્રયત્નરૂપે, મૅચરૂમ સ્પોર્ટના ચૅરમેન બૅરી હિઅર્ને ચોક્કસ સમયાવધિ ધરાવતી વૈકલ્પિક ટુર્નામેન્ટોની શ્રેણી આયોજિત કરી હતી. શોટ-ટાઈમ્ડ પ્રિમિયર લીગ સ્નૂકરની સ્થાપના કરવામાં આવી, અને તેના અંતર્ગત યુનાઈટેડ કિંગડ્મના નિયત સ્થળોએ સ્પર્ધા માટે સાત ખેલાડીઓને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનું ટીવી પ્રસારણ સ્કાય સ્પોર્ટ્સે(Sky Sports) કર્યું હતું. આ ટુર્નામેન્ટમાં ખેલાડીઓ પાસે દરેક શોટ લેવા માટે પચ્ચીસ સેકન્ડનો સમય રહે છે, અને દરેક મૅચમાં દર ખેલાડીને પાંચ ટાઈમ-આઉટ્સ મળે છે. રમતના આ રૂપને કેટલાક અંશે સફળતા મળી છે, પણ તેને નિયમિત ક્રમાંકન ટુર્નામેન્ટ જેટલી પ્રતિષ્ઠા અને એ જ માત્રામાં પ્રસાર-માધ્યમો તરફથી ધ્યાન મળતું નથી.
એવી બીજી કેટલીક ટુર્નામેન્ટો પણ છે જે ઓછી અગત્યતા ધરાવે છે, તેમાં કોઈ પ્રકારના વિશ્વ ક્રમાંકન માટેના પોઈન્ટ્સ મળતા નથી અને તેનું ટીવી પ્રસારણ પણ થતું નથી. અલબત્ત આ તમામ વર્ષ-વર્ષે બદલાતું રહે છે, જેનો આધાર કૅલેન્ડરો અને પ્રાયોજકો પર રહે છે.
સંસાધનો
નિશાની કરેલી" હોય છે.
નોંધપાત્ર ખેલાડીઓ
વ્યવસાયી યુગમાં 1930ના દાયકામાં જૉ ડેવિસથી આરંભ કરીને આજની તારીખ સુધીમાં, પ્રમાણમાં ઘણા જૂજ ખેલાડીઓ ટોચના સ્તરની સફળતા મેળવી શકયા છે. રમતનાં ધોરણો એવા છે કે તેમાં પાર ઉતરવા માટે ઘણાં વર્ષોના સર્મપણ અને પ્રયત્નો તેમ જ કુદરતી ક્ષમતાની આવશ્યકતા રહે છે, તેથી ચુનંદા સ્નૂકર ખેલાડીઓમાં પોતાનું સ્થાન અંકે કરવું અને જાળવવું એ ઘણું અઘરું કામ છે.
અમુક ખેલાડીઓએ દાયકાઓ સુધી આ રમતમાં પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવી રાખતા હોવાનું વલણ હતું. રૅય રિઅરડનની સામાન્ય રીતે 1970ના દાયકાના મુખ્ય ખેલાડી તરીકે ગણના કરવામાં આવે છે, સ્ટીવ ડેવિસની 1980ના દાયકાના અને સ્ટીફન હેન્ડ્રીની 1990ના દાયકાના મુખ્ય ખેલાડી તરીકે ગણના કરવામાં આવે છે, જેમણે ક્રમાનુસાર 6, 6 અને 7 વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપોમાં વિજય મેળવ્યો હતો. 2000ના દાયકામાં કોઈ એકનું વર્ચસ્વ નહોતું, રોની ઓ"સુલિવાને ત્રણ વખત બિરુદ મેળવ્યું હતું અને માર્ક વિલિયમ્સ અને જહોન હિગ્ગીન્સે બે-બે વખત બિરુદ મેળવ્યાં હતાં; હિગ્ગીન્સે 1998માં પણ એક વાર બિરુદ મેળવ્યું હોવાથી તેણે કુલ ત્રણ વખત બિરુદ મેળવ્યાં હતાં.
બાહ્ય લિંક્સ
શ્રેણી:સ્નૂકરર શ્રેણી:વિડીયો કિલપ ધરાવતા લેખો
માણસા તાલુકો
માણસા તાલુકો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગાંધીનગર જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે. માણસા આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.
માણસા તાલુકામાં આવેલા ગામો
માણસા તાલુકામાં ૪૮ ગામો તેમ જ ૬૧ ગ્રામ પંચાયતો આવેલી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
તખ્તેબહી
તખ્તેબહી (Urdu: تخت بھائی) પાકિસ્તાનના ખૈબર-પખ્તુન્ખવાના મર્દન જીલ્લામાં આવેલી પ્રાચીન પુરાતત્વ સ્થળ છે. શરૂઆતમાં આ પારસી સ્થળ હતું જે પછીથી બૌદ્ધ મઠમાં પરિવર્તિત થઇ ગયેલું. તે ઈસ્વીસન પૂર્વે પહેલી સદીમાં બાંધવામાં આવેલું છે. આ બાંધકામ પુરાતત્વવિદો દ્વારા તે સમયના બૌદ્ધ મઠોની માહિતી માટે અગત્યનું ગણાય છે. આ સ્થળને ૧૯૮૦માં યુનેસ્કોએ વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ અર્થાત વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકે જાહેર કર્યું છે.