cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
પેન્શન
મૂલ્યાંકન
પરંપરાગત નિર્ધારિત લાભ યોજનાની રૂપરેખા (સામાન્ય રીતે, નિવૃત્તિ સમય પર પહોંચે ત્યારે દર વટાન, તેમજ સપાટ વીમાજોખમ દર અને ઘટતા સમયના કારણે) જે (J)-આકારનો લોભાનો વીમાજોખમ આકાર બનાવવાનું વલણ ધરાવે છે, જ્યાં લાભોના વર્તમાન મુલ્ય કર્મચારીની કારકિર્દીના શરૂઆતના સમયમાં ધીમે-ધીમે વધે છે અને કારકિર્દીના મધ્યભાગમાં નોંધપાત્ર રીતે વધે છે: બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો યુવાન કર્મચારીઓની સરખામણીમાં વૃદ્ધ કર્મચારીઓને ચૂકવવામાં વધુ થાય છે ("ઉંમર પક્ષપાતી વલણ"). નોકરી પૂરી થયાના સમયે એક જ સમયે રોકડમાં લાભ આપવાની જોગવવાઈ યોજનામાં હોય, તો પણ નિર્ધારિત લાભ પૅન્શન એ નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની સરખામણીમાં ઓછા સુવાહ્ય હોય છે. જોકે, મોટાભાગની યોજનાઓ, વાર્ષિકી સ્વરૂપે તેમના લાભો આપે છે, જેથી નિવૃત્ત થનારાઓને તેમના પ્રદાન ઉપર નીચા રોકાણ વળતર કે નિવૃત્તિ સમયે તેમની આવક પરના જોખમને ઘટાડે છે. નોકરીદાતા પર વળતરનું સતત જોખમ રહેતું હોવાનું કારણ આપી અનેક નોકરી દાતાઓ તાજેતરના વર્ષોમાં નિર્ધારિત લાભ યોજના માંથી નિર્ધારિત પ્રદાન યોજના તરફ વળી રહ્યાં છે. લાભના ઢાચામાં વિવેકાધિન પરીબળો ઉમેરીને નોકરીદાતાના જોખમને હળવું કરી શકાય છે, જેમ કે, નિવૃત્તિ પહેલા અને નિવૃત્તિ પછી એમ બંને સંજોગોમાં, એકત્ર થયેલ પૅન્શન પર દરોમાં વૃદ્ધિ છે.
ઉંમર ભેદભાવ, ઓછી પરિવર્તનશીલતા અને ખુલ્લા અંતર વાળા જોખમ નિર્ધારિત લાભવાળી યોજનાઓ મોટા નોકરીદાતાઓ માટે વધુ યોગ્ય છે, જેમ કે જાહેર સાહસ, (જેને કરદાતાઓનો પૂરો ટેકો હોય છે). નોકરીદાતાના પક્ષે દૂરંદેશીતાનો અભાવથી આ સ્થિતી બેવડાઈ જાય છે, આનો મતલબ એ છે કે, મોટાભાગના કર્મચારીઓને ભવિષ્યની રોકાણયોજનાઓ અંગે અંધારામાં રાખવામાં આવે છે.
કંધેવાળીયા (તા. વીંછીયા)
કંધેવાળીયા (તા. વીંછીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વીંછીયા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કંધેવાળીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પેન્શન
મૂલ્યાંકન
કેટલીક વખત નિર્ધારિત લાભ યોજનાઓની ટીકા કરવામાં આવે છે, કારણ કે કલ્યાણબુદ્ધિથી લોકોના કર્મચારીઓના લાભોને મર્યાદિત કરનાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે તે કર્મચારીઓને કે યોજનાના ટ્રસ્ટીઓને કર્મચારીઓના લાભો અને પરિવારના ઢાંચા અને જીવનધોરણ અંગે નિર્ણયો લેવાની સત્તા આપે છે. જોકે, સામાન્ય રીતે તે મોટાભાગના સંજોગોમાં નિર્ધારિત પ્રદાન યોજના કરતા વધુ કિંમતી છે, અને મોટાભાગના કર્મચારીઓ માટે (કારણ કે, મુખત્વે નોકરીદાતા નિર્ધારિત પ્રદાન યોજના કરતા વધુ પ્રદાન આપવાનું વલણ ધરાવે છે એટલે,) આથી આવું વિવેચન ભાગ્યે જ કર્કશ હોય છે.
કંધેવાળીયા (તા. વીંછીયા)
શ્રેણી:વીંછીયા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પેન્શન
મૂલ્યાંકન
નિર્ધારિત લાભ યોજનાની "કિંમત"ની ગણતરી સહેલાઈથી થઈ શકતી નથી, અને તેના માટે વીમાજોખમ નિષ્ણાત કે વીમાજોખમને લગતા સોફ્ટવેર (કમ્પ્યૂટર માટેના કાર્યક્રમ)ની જરૂર રહે છે. જોકે, સર્વશ્રેષ્ઠ સાધનો હોય તો પણ, નિર્ધારિત લાભ યોજનાની કિંમત હંમેશા અર્થશાસ્ત્રીય અને નાણાકીય પૂર્વધારાણોના આકલન પર આધારિત હોય છે. આ પૂર્વાનુમાનોમાં સરેરાશ નિવૃત્તિ મર્યાદા, કર્મચારીઓનું આયુષ્ય, પૅન્શન યોજનાના રકમ પર મળનાર વળતર અને બીજા કર કે જકાત, જેમ કે, યુ.એસ. (U.S.)માં પૅન્શન બેનિફીટ ગેરન્ટી કોર્પોરેશન દ્વારા જરૂરી હોય. આથી, આ વ્યવસ્થા માટે, લાભો પ્રમાણમાં નિશ્ચિત છે, છતાં નિષ્ણાતો દ્વારા અંદાજ કાઢવામાં આવતો હોવા છતાં પ્રદાન અનિશ્ચિત રહે છે.
સારસા (તા.ઝઘડીયા)
સારસા (તા.ઝઘડીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સારસા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પેન્શન
ઉદાહરણો
અનેક રાષ્ટ્રોમાં રાજ્ય-પ્રાયોજિત નિવૃત્તિલાભો આપવામાં આવે છે, નોકરીદાતાઓ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા લાભોના અતિરેકમાં આ લાભો આપવામાં આવે છે, પગારપત્રક કે બીજા કરોમાંથી આ અંગેના નાણાં મેળવવામાં આવે છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સોશ્યલ સિક્યુરિટી સિસ્ટમ (યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સામાજિક સુરક્ષા યોજના)એ નિર્ધારિત લાભવાળી પૅન્શન યોજના જેવી છે, જોકે ખાનગી નોકરીદાતા દ્વારા આપવામાં આવતા પૅન્શન કરતા આ યોજનાનું ઘડતર અલગ રીતે થયેલું હોય છે.
જે લોકો એ યુકે (UK)માં કામ કર્યું છે અ રાષ્ટ્રીય વીમા યોજનામાં ચોક્કસ સ્તરે પ્રદાન કર્યું છે, તેઓ સામાન્ય નિવૃત્તિ પછી રાજ્ય પૅન્શન યોજનામાંથી આવકની અપેક્ષા રાખી શકે છે હાલમાં રાષ્ટ્રીય પૅન્શન યોજનાને બે ભાગમાં વહેંચી શકાય છે: મૂળ રાષ્ટ્રીય પૅન્શન, સ્ટેટ સેકન્ડ (ટીયર) પૅન્શન યોજના જેને એસ2પી (S2P) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જે લોકોએ (કર્મચારીઓ)ને તો પૅન્શન મળે છે કે, જો તેણે રાષ્ટ્રીય વીમા નોંધણીમાં પૂરતા વર્ષો સુધી ફાળો આપ્યો હોય તો તેને મૂળભૂત રાજ્ય પૅન્શનનો લાભ મળે છે. એસટુપી (S2P) પૅન્શન યોજનામાં આવકનો આધાર અને સંબંધ દર વર્ષે વ્યક્તિ કેટલી આવક મેળવવા ઈચ્છે છે તેના પર રહેલો છે. એવું પણ સંભવ છે કે, સરકારનું એસટુપી (S2P)નું ચૂકવણું જતું કરવામાં આવે, જેના બદલામાં તેણે કામકાજી જીવન દરમિયાન યોગ્ય પેન્શન યોજનાને ચૂકવણું કર્યું હોય. વધુ વિગતો માટે જુઓ યુકે (UK) પૅન્શન જોગવાઈઓ.
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓ
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનામાં, દરેક સભ્યના વ્યક્તિગત ખાતામાંથી ચૂકવણું કરવામાં આવે છે. આ પ્રદાનનું રોકાણ કરવામાં આવે છે, જેમકે શેરબજારમાં અને રોકાણ પરનું વળતર (જે સકારાત્મક પણ હોય શકે અને નકારાત્મક પણ) વ્યક્તિના ખાતામાં જમા કરી દેવામાં આવે છે. નિવૃત્તિ સમયે, સભ્યના ખાતાનો ઉપયોગ નિવૃત્તિ લાભો આપવા માટે કરવામાં આવે છે, કેટલીક વખત વાર્ષિકી ખરીદવા માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે નિયમિત આવક પૂરી પાડે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં લોકપ્રિય બની છે, અને કેટલાક રાષ્ટ્રોમાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં તે વર્ચસ્વ ધરાવતી વીમા યોજના બની છે. ઉદાહરણ તરીકે, અમેરિકામાં નિર્ધારિત લાભ યોજનાઓની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે, કારણ કે, વધુ અને વધુ નોકરીદાતાઓ પૅન્શન પ્રદાનને મોટા ખર્ચ તરીકે જુએ છે, જે નિર્ધારિત લાભ યોજનાના બદલે નિર્ધારિત પ્રદાન યોજના આપી ને ટાળી શકાય છે.
જે નાણાં ચૂકવવામાં આવે છે, તે કર્મચારીના પગારમાંથી બાદ કરવામાં આવે છે અથવા નોકરીદાતાના પ્રદાન સ્વરૂપે હોય છે. કાયાદાની દ્રષ્ટીએ નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની સુવાહ્યતા એ નિર્ધારિત લાભ યોજનાની સુવાહ્યતા કરતા ઓછી નથી. જોકે, વહિવટી ખર્ચના કારણે, નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનામાં પ્રાયોજકની જવાબદારી નક્કી કરવામાં સરળતા રહે તે માટે (તમારે વીમા જોખમ નિષ્ણાતને નિર્ધારિત લાભ યોજનાની એક સામટી રકમની ગણતરી કરવા માટે ચૂકવણું નથી કરવું પડતું.) વ્યવહારમાં, નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓ વધુ સુવાહ્ય બની છે.
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનામાં રોકાણનું જોખમ અને રોકાણના વળતરની ગણતરી દરેક વ્યક્તિ/કર્મચારી/નિવૃત્ત થનાર દ્વારા માંડવામાં આવે છે. નહીં કે, પ્રાયોજક કે નોકરીદાતા દ્વારા. વધુમાં, ભાગ લેનારાઓ નિવૃત્તિ સમયે તેમની બચતમાંથી વાર્ષિકી ખરીદે તે જરૂરી નથી. અને તેમની સંપત્તિ પર જોખમ ઉઠાવે. (યુનાઈટેડ કિંગ્ડમમાં, ઉદાહરણ તરીકે, ભંડોળની વાર્ષિકી ખરીદીએ કાયદાકીય જરૂરિયાત છે.)
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની "ખર્ચ"ની ગણતરી અગાઉથી જ થયેલી હોય છે, પરંતુ, નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનામાંથી લાભનો આધાર, જ્યારે કર્મચારી સંપત્તિ ખરીદવા માગે છે, ત્યારે ખાતાની સિલક પર રહેલો હોય છે. આથી, આ વ્યવસ્થામાં, પ્રદાન અંગે ખ્યાલ હોય છે, પરંતુ, તેના લાભ અંગે જાણકારી હોતી નથી. (જ્યાર સુધી તેની ગણતરી કરવામાં ન આવે.)
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનામાં ભાગ લેનાર રોકાણના નિર્ણય પર નિયંત્રણ ધરાવતો હોય છે, તેમ છતાં, મહત્વૂપર્ણ હદ સુધી તેણે રોકાણ યોજનાની સંપત્તિમાં વિશ્વાસ રાખવાનો રહે છે. જેમાં રોકાણના વિકલ્પો અને વહિવટી પ્રદાતાઓની પસંદગીનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ઉદાહરણો
અમેરિકામાં, નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની કાયદાકીય વ્યાખ્યા છે કે, જે યોજનામાં ભાગ લેનારા દરેકને વ્યક્તિગત ખાતા આપવામાં આવે, અને ખાતામાં આપવામાં આવેલા પ્રદાન પર જ લાભોનો આધાર રહેલો હોય, સકારાત્મક કે નકારાત્મક આવક, લાભો, ખર્ચા અને નુકસાન ખાતામાં ફાળવી દેવામાં આવે છે. (જુઓ ) યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓમાં વ્યક્તિગત નિવૃત્તિ ખાતા (આઈઆરએ) (IRA) અને 401(કે) યોજનાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આવી યોજનાઓમાં, એક કે અમુક હદ સુધી, નિવૃત્તિ યોજનાના નાણાંનું રોકાણ કેવી રીતે કરવું અને ફાળવવા તે નક્કી કરવા માટે જવાબદાર હોય છે. જેમાં અગાઉથી નક્કી થયેલા બહુ થોડા મ્યુચ્યુઅલ ફંડો કે ચોક્કસ શેર અથવા બીજી જામીનગીરીની પસંદગીનો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગના સ્વ-નિર્દેષિત નિવૃત્તિ યોજનાઓની ખાસિયત ચોક્કસ કર લાભો છે, અને કેટલાક કર્મચારીના હિસ્સા જેટલું આપે છે અને નોકરીદાતાએ પણ એટલું આપવાનું રહે છે. જેના બદલામાં, આવી યોજનાના નાણાં, રોકાણકાર દ્વારા ચોક્કસ ઉંમરે પહોંચતા પહેલા પાછા ખેચી નથી શકાતા. સામાન્ય રીતે જ્યારે કર્મચારી 59.5 વર્ષની ઉંમરે પહોંચે છે – (તેમાં બહુ થોડા અપવાદો પણ હોય છે) જેના કારણે નોંધપાત્ર દંડ નથી ચૂકવવો પડતો.
અમેરિકામાં, નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓ આઈઆરએસ (IRS)ની મર્યાદાઓને આધિન હોય છે, જેમાં પ્રદાનની મર્યાદા નિર્ધારિત હોય છે, તેને 415 મર્યાદા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 2009માં નિશ્ચિત સ્થગિત રકમ, જેમાં કર્મચારીનું પ્રદાન અને નોકરીદાતાનું પ્રદાન પણ સામેલ છે, તે $49000 કે 100% વળતર જે ઓછું હોય તેટલું હતું. 2009માં માત્ર કર્મચારીની મર્યાદા $16500 ની હતી, જેમાં એકઠાં કરાયેલા $5,500 પણ સામેલ છે. આ આંકડાઓ પ્રતિવર્ષ વધી શકે છે અને ફુગવાની અસરની પૂર્તિ કરવા માટે અનુક્રમિત છે.
મહાત્મા ગાંધી
મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (ઓક્ટોબર ૨, ૧૮૬૯ – જાન્યુઆરી ૩૦, ૧૯૪૮), મહાત્મા તરીકે જાણીતા છે. તેઓ અત્યંત પ્રતિભાસંપન્ન નેતા હતા. તેમણે અંગ્રેજ સરકાર પાસેથી દુનિયા દંગ રહી જાય તે રીતે ભારત દેશને આઝાદી અપાવી. તેમની અહિંસક ચળવળની ફિલસૂફીએ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શાંતિપૂર્ણ તબદીલી ઉપર ખૂબ ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો. તેમના શબ્દોમાં આ ચળવળ એ એક સત્યાગ્રહ હતો; અને આખરે તેમણે સફળતા મેળવી અને એ સાબિત કરી બતાવ્યું. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના મહાનાયક મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી વિશ્વ માનવ હતા, તેઓ મહાત્મા ગાંધી નામે વિશ્વભરમાં જાણીતા થયેલા અને ભારતના રાષ્ટ્રપિતા તરીકેનું માન પામ્યા છે. તેમણે બ્રિટીશ રાજ પાસેથી આઝાદી મેળવવાની ભારતની ચળવળને દુનિયાના નકશા પર મૂકી. તેમના આદર્શો ભારતમાં અને અન્ય દેશોમાં પણ શાંતિમય પરિવર્તનની ચળવળ માટે પ્રેરણાદાયક રહ્યા છે.
પેન્શન
સંકર અને રોકડ સિલક યોજનાઓ
સંકર યોજનાઓમાં નિર્ધારિત લાભ અને નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાઓની રૂપરેખાનો સમાવેશ થાય છે.
મહાત્મા ગાંધી
અહિંસક સવિનય કાનૂનભંગનો જે ખ્યાલ તેમણે લિયો ટોલ્સટોય અને હેન્રી ડેવિડ થોરો પાસેથી મેળવ્યો હતો, તેના ઉપયોગ દ્વારા તેમણે બ્રિટીશ રાજ્યની હકાલપટ્ટી કરી ભારતને સ્વતંત્ર બનાવ્યું. આમાંથી પ્રેરણા લઈ ઘણાં પ્રદેશના લોકોએ પોતાના દેશની સ્વતંત્રતા માટે બ્રિટીશરો સામે લડાઈ આદરી અને ક્રમશઃ બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર ઘટીને ફક્ત તેમના પોતાના દેશ બ્રિટન(અને સ્કોટલેન્ડ) સુધી સીમિત થઈ ગયો. આમ ગાંધીજીની પ્રેરણાદાયી લડતને કારણે ફક્ત ભારત પર બ્રિટીશ શાસન જ નહીં, પણ જેના રાજ્યનો સૂરજ કદી આથમતો નહોતો તેવી બ્રિટીશ સલ્તનત ખુદ આથમી ગઈ અને કોમનવેલ્થ દેશોનું અસ્તિત્વ ઊભું થયું. ગાંધીજીના સત્યાગ્રહના આદર્શે માર્ટીન લ્યૂથર કિંગ જુનિયર જેવા લોકશાહીના પ્રખર હિમાયતી અનેક આંદોલનકારીઓ માટે નવો રસ્તો ઊભો કર્યો. માર્ટીન ઘણી વખત કહેતા કે ગાંધીજીના આદર્શો સરળ હતા તેમજ તે પારંપરિક રીતે હિન્દુ સંસ્કૃતિ સાથે સંકળાયેલી સત્ય અને અહિંસા જેવી માન્યતામાંથી તારવેલા હતા.
મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીનો જન્મ પોરબંદર (ગુજરાત, ભારત)માં એક હિંદુ (વૈષ્ણવ વણિક) પરિવારમાં થયો હતો. તેમના વડવાઓ વ્યવસાયે ગાંધી (કરિયાણાનો ધંધો કરતા) હતા, પરંતુ તેમની પહેલાની ત્રણ પેઢીમાં કોઈએ ગાંંધીનો વ્યવસાય કરેલો નહીં અને તેઓ કોઈકને કોઈક રજવાડાના દીવાનપદે રહેલા. મોહનદાસ ગાંધીના પિતા કરમચંદ ગાંધી પણ પોરબંદર સ્ટેટના દીવાન હતા, આ ઉપરાંત તેઓ રાજકોટ અને વાંકાનેરના પણ દીવાન રહ્યા હતા. વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ ગાંધી કુટુંબ એકદમ ચુસ્ત શાકાહારી હતું. હિંદુઓમાં પ્રચલિત બાળવિવાહની પ્રથાને કારણે મોહનદાસના લગ્ન ફક્ત ૧૩ વર્ષની વયે કસ્તુરબા સાથે થયા હતા. મોહનદાસ ગાંધીને ચાર પુત્રો હતા; સૌથી મોટો પુત્ર હરીલાલ(જન્મ સન ૧૮૮૮), ત્યાર બાદ મણીલાલ(જન્મ સન ૧૮૯૨), ત્યારબાદ રામદાસ(જન્મ સન ૧૮૯૭) અને સૌથી નાનો પુત્ર દેવદાસ(જન્મ સન ૧૯૦૦).
પેન્શન
સંકર અને રોકડ સિલક યોજનાઓ
રોકડ સિલક યોજનાએ નિર્ધારિત લાભ યોજના છે જે નોકરીદાતા દ્વારા ઘડવામાં આવે છે, જેના માટે વીમાજોખમ વિશેષજ્ઞો સાથે મસલત કરવામાં આવે છે. (જેમ કે, ક્વાસા લિપ્ટન, જેમના માટે એવું કહેવામાં આવે છેકે તેમણે રોકડ સિલક યોજના તૈયાર કરી હતી) જેના માટે એવું જણાય છે કે, તે નિર્ધારિત પ્રદાન યોજના છે. તેમની પાસે પૂર્વ પક્ષાત્મક ખાતાઓમાં રાષ્ટ્રીય સિલક હોય છે, જ્યાં સામાન્ય રીતે દર વર્ષે યોજનાનો વહિવટદાર એક ચોક્કસ રકમની ચૂકવણી ચોક્કસ ટકાવારીમાં ભાગ લેનારાઓના વેતનમાં ઉમેરે છે, ઉપરાંત વ્યાજની રકમ  પણ જમા કરવામાં આવે છે. આ વાસ્તવિક પ્રદાન નથી અને વધુમાં પ્રવેશ પૂરતો જ ફાળવણીના વ્યાપની ચર્ચા કરવામાં આવે તે અંગે હાલમાં વ્યાપક વિવાદ છે. સામાન્ય રીતે તેમને કર, હિસાબી અને નિયંત્રક હેતુઓના કારણે, નિર્ધારિત લાભ યોજના તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નિર્ધારિત લાભ યોજનાની જેમ, સંકર યોજનાઓમાં મોટાભાગનું રોકાણ જોખમ યોજનાના પ્રાયોજક દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે. નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની રૂપરેખા પ્રમાણે, યોજનાના લાભોને કાલ્પનિક ખાતા સિલક દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે, અને સામાન્ય રીતે નોકરીનો ગાળો પૂરો થાય એટલે રોકડ સિલક સ્વરૂપે ચૂકવવામાં આવે છે. આ લાક્ષ્ણિકતાઓ તેને પરંપરાગત નિર્ધારિત લાભ યોજના કરતા વધુ સુવાહ્ય બનાવે છે અને કદાચ જ્યાં કર્મચારીગણનો બદલો ઝડપથી થતો હોય ત્યાં આકર્ષક પણ બનાવે છે.
મહાત્મા ગાંધી
તરુણાવસ્થા સુધી ગાંધી એકદમ સામાન્ય વિદ્યાર્થી હતા. શરૂઆતનો અભ્યાસ તેમણે પોરબંદર અને પછી રાજકોટમાં કર્યો હતો. મેટ્રીક્યુલેશનની પરીક્ષા માંડ માંડ પાસ કર્યા પછી સન ૧૮૮૭માં યુનિવર્સિટી ઑફ બૉમ્બે સાથે સંલગ્ન શામળદાસ કોલેજમાં ઊચ્ચ અભ્યાસ અર્થે તેમણે પ્રવેશ લીધો. જો કે ત્યાં તેઓ ઝાઝું ટક્યા નહીં. તેમના ઘણા કુટુંબીઓ ગુજરાતમાં ઊંચા પદ પર નોકરી કરતા હતા. કુટુંબનો આવો મોભો જાળવવા તેઓ બૅરીસ્ટર બને તેવી તેમના કુંટુંબીઓની ઇચ્છા હતી. એવામાં જ તેમને ઇંગ્લેન્ડમાં અભ્યાસ કરવાની તક મળી. વળી, ભારતમાં અંગ્રેજોની હકૂમતના કારણે બંધાયેલી તેમની માન્યતા મુજબ તો ઇંગ્લેન્ડ વિચારકો અને કવિઓની ભૂમિ હતી તેમજ તહજીબનું કેન્દ્ર પણ ઇંગ્લેન્ડ જ હતું. આથી તેમણે ઇંગ્લેન્ડ જવાની એ તક ઝડપી લીધી.
દક્ષિણ આફ્રિકામાં નાગરિક અધિકારો માટેની ચળવળ
200px|thumb|left|સત્યાગ્રહી ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકા ગયેલા ગાંધીજી, શાંત, કંઈક અંશે આત્મવિશ્વાસવિહીન અને જરૂર કરતાં વધુ નમ્ર અને રાજનીતિથી અલિપ્ત હતા. જો કે, કુદરત તેમની આ બધી નબળાઈ ભવિષ્યમાં દૂર કરવાની હતી. દક્ષિણ આફ્રિકામાં તેમનું જીવન સદંતર બદલાઈ જવાનું હતું. દક્ષિણ આફ્રિકામાં બીજા ભારતીયોની જેમ તેમણે પણ ગોરાઓના તિરસ્કાર, દમન અને જુલ્મનો ભોગ બનવું પડતું, જે ભારતના ભાવિ સ્વાતંત્ર્યના મંડાણ કરવાનું હતું. એક દિવસ ડર્બનના ન્યાયાલયના એક ન્યાયાધીશે તેમને ન્યાયાલયમાં તેમની પાઘડી ઉતારવાનું કહ્યું. ગાંધીજીએ પાઘડી ઉતારવાની સાફ ના પાડી અને ન્યાયાલયની બહાર નીકળી ગયા. આ બનાવ પછી એકવાર ગાંધીજી રેલ્વેમાં પ્રથમ વર્ગ (ફર્સ્ટ ક્લાસ)માં પ્રિટોરિયા જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમની પાસે ફર્સ્ટ ક્લાસની ટિકિટ હોવાં છતાં એક ગોરાએ તેમને ફર્સ્ટ ક્લાસમાંથી ઊતરી થર્ડ ક્લાસના ડબ્બામાં બેસવા કહ્યું. ગાંધીજીએ જ્યારે વિરોધ કર્યો ત્યારે પીટરમેરીટ્ઝબર્ગ સ્ટેશને તેમને ગાડીની બહાર ફેંકી દેવામાં આવ્યા. બાકીની મુસાફરી હવે ગાંધીજીએ સ્ટેઇજ કોચ (નોકરી ધંધા માટે નિયમિત આવજા કરતા યાત્રીઓની સુવિધા માટે ટૂંકા અંતરની ગાડી)માં કરવી પડી. અહીં પણ ગાંધીજીને ફરજ પાડવામાં આવી કે તેઓ પગથિયા પર ઊભા રહીને એક યુરોપિયનને ડબ્બામાં ઊભા રહેવા દે. ગાંધીજીએ જ્યારે ના પાડી ત્યારે તેમને મારવામાં આવ્યા.(એની કિંમત અંગ્રેજોને ખૂબ મોંઘી પડી.) આ પ્રસંગ સિવાય પણ તેમને આ મુસાફરી દરમ્યાન ઘણી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો. ઘણી હોટલમાં તેમને ફક્ત જાતના આધાર પર પ્રવેશબંધી ફરમાવવામાં આવતી. ગાંધીજી અન્ય ભારતીયની જેમ આ બધું સહન કરી શકે તેવા સ્વભાવના નહોતા. પ્રિટોરિયાના તેમના વસવાટ દરમ્યાન તેમણે જાત-પાત, ધર્મ, (શ્યામ) રંગના કારણે દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયો પર થતા અત્યાચારનો તલસ્પર્શી અભ્યાસ કર્યો.
પેન્શન
સંકર અને રોકડ સિલક યોજનાઓ
લક્ષ્યાંક લાભ યોજનાઓ એ નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાની સાથે સરખામણી કરવા (અથવા તેને મળતા આવતા હોય તેવી રીતે) નિર્ધારિત લાભ યોજના ઘડવામાં આવી છે.
મહાત્મા ગાંધી
દક્ષિણ આફ્રિકામાં નાગરિક અધિકારો માટેની ચળવળ
ગાંધીજી કરાર પૂરો થતાં તેમણે ભારત આવવાની તૈયારી કરવા માંડી, પરંતુ તેમના ડર્બન વિદાય સમારંભ દરમ્યાન તેમણે છાપામાં વાંચ્યું કે netalની વિધાનસભા દ્વારા એક ખરડો તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં ભારતીય મૂળના નાગરિકોનો મતાધિકાર રદ કરવાની દરખાસ્ત હતી. જ્યારે તેમણે સમારંભમાં હાજર રહેલા ભારતીયોનું ધ્યાન આ તરફ દોર્યું તો જવાબ મળ્યો કે કાનૂની નિષ્ણાતના અભાવે આ દરખાસ્તનો વિરોધ કરવું ત્યાંના ભારતીયો માટે શક્ય ન હતું. વળી, ગાંધીજી જો ડર્બનમાં રોકાઈને કાનૂની બાબતો સંભાળે તો ભારતીયો બીજી બધી જવાબદારી સ્વીકારવા તૈયાર હતા. ગાંધીજીએ આ લડાઈ માટે રોકાવાનું નક્કી કર્યું અને માદરે વતન પાછા ફરવાનું મુલતવી રાખ્યું. આમ, ગાંધીજીએ અજાણતાં જ ભવિષ્યની તેમની વતનપરસ્તીની લડતના પાયા નાંખી દીધા, કહો કે તેમને ભવિષ્યના સત્યાગ્રહ માટેની નેટ પ્રેક્ટિસની શરૂઆત કરી. તેમણે સૌ પ્રથમ તો નાતાલ વિધાનસભા તેમજ બ્રિટીશ સરકારને આ ખરડો રોકવા માટે પિટિશન કરી. તેઓ ખરડો પસાર થતો તો ન રોકી શક્યા, પણ ભારતીયોને થતા અન્યાય તરફ ત્યાંની પ્રજા અને સરકારનું ધ્યાન ખેંચવામાં તેમની ઝુંબેશ ખૂબ સફળ રહી. હવે ભારતીયો માટે ગાંધી હીરો બની ગયા અને તેમના ટેકેદારોએ તેમને દક્ષિણ આફ્રિકામાં રોકાઈને ભારતીયોને થતા અન્યાય વિરુદ્ધ લડતનું સુકાન સંભાળવાનો ખૂબ આગ્રહ કર્યો. ભારતીયોની પ્રેમપૂર્વકની જીદ સામે ગાંધીજીએ ઝુકી જવું પડ્યું અને તેઓ ડર્બનમાં રોકાઈ ગયા. સૌ પ્રથમ તો તેમણે (૧૮૯૪માં) નાતાલ ભારતીય કૉંગ્રેસની સ્થાપના કરી અને તેના સ્થાપક મંત્રી બન્યા. આ સંસ્થાના માધ્યમથી તેમણે જુદા જુદા તબક્કામાં વહેંચાયેલા ભારતીયોને એક કર્યા. ભારતીયો પર દક્ષિણ આફ્રિકામાં બ્રિટીશ સરકાર અને ગોરાઓ દ્વારા થતા અન્યાય, દમન અને ઓરમાયા વર્તન બાબતે પુરાવા સહિત કૉંગ્રેસે સખત શબ્દોમાં નિવેદન આપી ગોરાઓને આરોપીના પાંજરામાં ઊભા કરી દીધા. સરકારી સ્થાનો અને પ્રચાર માધ્યમોમાં અનેક સ્થાને બેઠેલા ભારતીયો આ નિવેદનને જનતા સુધી પહોંચાડવામાં સંસ્થાની અનોખી તાકાત બની ગયાં. આ સફળતાએ ભારતીયોનો અને ખાસ તો ગાંધીજીના ઉત્સાહ અને જુસ્સો વધારી દીધા. એક વખત વતન પરત આવવાની તૈયારી કરી ચૂકેલા ગાંધીજી પત્ની કસ્તુરબા અને બાળકોને દક્ષિણ આફ્રિકા લઈ આવવા ૧૮૯૬માં ભારત આવ્યા. ૧૮૯૭ના જાન્યુઆરીમાં ગોરાઓના એક ટોળાએ ગાંધીજી પર હુમલો કરી તેમનો જાન લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો ગાંધીજીએ આ હુમલા માટે ટોળાંનાં સભ્યો પર કોર્ટમાં વળતરનો દાવો કરવાની ના પાડી. ભારતીયોના ખૂબ દબાણને ખાળતાંં ગાંધીજીએ કહ્યું કે આમ કરવું તેમના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે.
આ દરમ્યાન દક્ષિણ આફ્રિકામાં જંગ છેડાયો. ગાંધીજીએ એવી દલીલ કરી કે ભારતીયોએ જંગમાં સરકારની પડખે ઉભા રહી દક્ષિણ આફ્રિકાના નાગરિક અધિકારોનો દાવો વધુ મજબૂત કરવો જોઇએ. તેમણે એક એમ્બ્યુલન્સ દળ પણ ઊભું કર્યું, જેમાં ૩૦૦ ભારતીયો માનદ્ અને ૮૦૦ ભારતીયો સવેતન સ્વયંસેવક તરીકે જોડાયા. આમ છતાં યુદ્ધ સમાપ્ત થયા પછી દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયોની સ્થિતિમાં કંઈ સુધારો ન થયો, ઊલટી પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ બનતી ગઈ. ૧૯૦૬માં ટ્રાન્સવાલ સરકારે એક કાયદો બનાવ્યો જે મુજબ (બ્રિટીશ) કૉલોનીમાં વસતા ભારતીયો માટે પંજીકરણ (રજીસ્ટ્રેશન) ફરજીયાત કરવામાં આવ્યું. સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૬માં જોહાનિસબર્ગ ખાતે એક વિરોધ રેલીને સંબોધતા ગાંધીજીએ સૌ પ્રથમવાર સત્યાગ્રહને રસ્તે અહિંસક આંદોલનની જાહેરાત કરી. તેમણે ભારતીયોને નવા કાયદાનો વિરોધ અહિંસક રીતે કરવા અને વિરોધ માટે થતી દરેક સજા સ્વીકારવાની હાકલ કરી. ગાંધીજીથી પ્રભાવિત ભારતીયોએ તેમના આદેશનું અક્ષરશઃ પાલન કર્યું. આ અહિંસક આંદોલન પૂરા સાત વર્ષની મુદત સુધી ચાલ્યું જેમાં હજારો ભારતીયોને જેલ જવું પડ્યું અને ગાંધીજીને તો ઘણી વખત! ઘણા ભારતીયોને પોલીસના લાઠીચાર્જ, માર અને દમનનો શિકાર થવું પડ્યું. કેટલાય નિર્દોષ ભારતીયોએ સરકારી ગોળી ઝીલવી પડી અને તે પણ પંજીકરણ ન કરવા જેવા જુદા જુદા અહિંસક આંદોલન અને અસહકારની લડત માટે. એક તરફ ભારતીયોને દબાવી દેવામાં સરકારને સફળતા મળતી તો બીજી તરફ સરકારની અમાનવીય રીતે ભારતીયોના દમન કરવાની રીત જોઈને દક્ષિણ આફ્રિકી પ્રજાના મનમાં ધીમે ધીમે પણ સરકાર માટે રોષ વધતો જતો હતો. સરકાર તેની જ પ્રજા સામે ગુનેગાર બનીને ઊભી હતી. પોતાની જ પ્રજાના દબાણને વશ થઇને જનરલ ક્રિશ્ચન સ્મટને ફરજ પડી કે તેઓ ગાંધીજીને સમાધાન માટે મંત્રણાના મેજ પર આમંત્રે.
પેન્શન
નિવૃત્તિ યોજનાઓના વિરોધાભાષી પ્રકારો
નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાના હિમાયતીઓ એવું માને છે કે, દરેક કર્મચારીમાં રોકાણના ઋણપત્રકોનું નિર્ધારણ કરવાની ક્ષમતા હોય છે, તે કે તેણી ખુદની જરૂરિયાતો અને આર્થિક સ્થિતિના આધાર પર, જેમાં કેટલું પ્રદાન આપવા માગે છે તેનો પણ સમાવેશ થાય છે કે કેમ તેનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે, બીજા માને છે કે, આ દેખીતા લાભો છે પરંતુ, જે યોગ્ય રોકાણ માધ્યમ પસંદ કરવામાં, કે નિવૃત્તિ ખાતામાં સ્વૈચ્છાએ નાણાંનું પ્રદાન કરવાની શિસ્ત એ નાણાકીય સમજ નહીં ધરાવનારા કેટલાક કર્મચારીઓ માટે અડચણરૂપ પણ સાબિત થઈ શકે છે. યુ.એસ. (U.S.)માં હાલમાં ચાલી રહેલી ચર્ચાને સમાંતર ચર્ચા છે, જ્યાં રિપબ્લિકન નેતાઓ સામાજિક સુરક્ષા યોજનામાં બદલાવની માગ કરી રહ્યાં છે, કે કમ-સે-કમ તે સ્વ-નિર્દેશિત રોકાણ યોજના બને.
મહાત્મા ગાંધી
દક્ષિણ આફ્રિકામાં નાગરિક અધિકારો માટેની ચળવળ
દક્ષિણ આફ્રિકામાં વસવાટ દરમ્યાન ગાંધીજી પર શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અને લિયો ટોલ્સટોયના તત્વજ્ઞાનભર્યા લખાણોનો ખૂબ પ્રભાવ પડ્યો. ખાસ કરીને ખ્રિસ્તી ધર્મના સિદ્ધાંતોમાંથી પોતાનાં ચિંતન દ્વારા ટોલ્સટોયે તારવેલા સરકાર વગરના શાસનના ખ્યાલની ઊંડી અસર ગાંધીના મન, કર્મ અને વિચારો પર જીવનના અંત પર્યંત જોવા મળે છે. ટોલ્સટોયે ૧૯૦૮માં કટ્ટર ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓને સંબોધીને લખેલા લેખ Letter to a Hindu નો ગાંધીજીએ અનુવાદ કર્યો. ૧૯૧૦માં ટોલ્સટોયના મૃત્યુ સુધી ગાંધીજી અને ટોલ્સટોય વચ્ચે પત્રવ્યવહાર નિયમિત ચાલુ રહ્યો. ગાંધીજી ઉપર હેન્રી ડેવિડ થોરોના વિખ્યાત નિબંધ Civil Disobedience (પ્રજાકીય અવજ્ઞા)નો પણ ઊંડો પ્રભાવ દેખાય છે. ઈશ્વરે ગાંધીને જાણે દક્ષિણ આફ્રિકામાં એક સામાજિક-રાજકીય ક્રાંતિકારી બનાવવાની પૂરી વ્યવસ્થા કરી આપી હોય તેમ (સરકાર પરત્વે) પ્રજાકીય અવજ્ઞા અને તેનાં કૌશલ્યો તેમજ અહિંસક સંઘર્ષની સંકલ્પનાઓ ત્યારે જ સૌ પ્રથમવાર વિકસી. ગાંધીજી કદાચ આ ભાગીરથીને ઝીલવા જ જન્મ્યા હતા. પહેલું વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળતાંં ગાંધીજીએ તેમનાં આ પ્રયોગની કસોટી પર પાર ઊતરેલા નવા વિચારો સાથે ભારત આવવાનું નક્કી કર્યું.
પેન્શન
ધિરાણ
પૅન્શનના નાણાં માટે અનેક રસ્તા છે.
મહાત્મા ગાંધી
ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામ
ગાંધીની ગેરહાજરીમાં કૉંગ્રેસ ધીમે ધીમે લડતમાં પીછેહઠ કરવા માંડી અને બે ભાગમાં વહેંચાઇ ગઇ. એક તરફ ચિત્તરંજન દાસમુનશી અને મોતીલાલ નહેરૂ હતા જેઓ સરકારમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસની ભાગીદારીની તરફેણમાં હતા તો બીજી તરફ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી જેવા ખેરખાંઓને એવો અંદેશો હતો કે સત્તામાં ભાગીદારી કરી સરકારનો હિસ્સો બની સરકાર સામે લડવાનું કામ લડતને નબળી પાડી દેશે. બીજી તરફ અહિંસક લડત દરમ્યાન હિંદુ મુસ્લીમ વચ્ચે મજબુત બનેલી સહઅસ્તિત્વની ભાવનામાં મોટી ઓટ આવી. ગાંધીજીએ વૈમનસ્યની આ સ્થિતિ તોડવા અથાગ પ્રયત્નો કર્યા પણ કાંઇ ન વળતાં ૧૯૨૪માં છેલ્લા ઊપાય તરીકે ત્રણ અઠવાડિયાનાં ઊપવાસ દ્વારા લોકોના હૈયા પર લાગણીનો પ્રહાર કર્યો. આ ઊપાય ઊપરછલું કામ કરી ગયો પણ બે કૉમ વચ્ચે કાયમી પ્રેમસેતુ ગાંધીજી (કે આજ પર્યંત કોઇપણ) સફળ ન થયા.
કલકત્તા અધિવેશનઃ તીવ્ર ચળવળનો પાયો
૧૯૨૭માં બ્રિટીશ સરકારે સર જ્હોન સિમોનના અધ્યક્ષપદે બંધારણીય સુધારા માટે એક કમીશનની રચના કરી જેમણે ભારતીયોને તમામ દરજ્જાઓથી વંચિત કરી દીધા. આના પરીણામે ભારતની તમામ રાજકીય પાર્ટીઓએ કમીશનનો બહિષ્કાર કર્યો. ગાંધીએ પણ ૧૯૨૮માં કલકત્તા (હાલનું કોલકાતા)માં કૉંગ્રેસ દ્વારા ઠરાવ પસાર કર્યો જેમાં ભારતને રાજકીય મોભો અને ભારતીયોને તમામ બંધારણીય હક આપવાની અથવા અહિંસક આંદોલન માટે તૈયાર રહેવાની ચીમકી પણ આપી. તેમણે એ પણ જાહેરાત કરી દીધી કે જો એકવાર આંદોલન ચાલુ થશે તો તેઓ સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતાથી ઓછું ભારતને કાંઇ નહીં ખપે. સરકાર જ્યારે ન ઝુકી તો ગાંધીએ ૧૯૩૦માં દાંડી સત્યાગ્રહમાં પોતાના શબ્દો સાચા કરી બતાવ્યા.
પેન્શન
જર્મની
ઓટો વોન બિસ્માર્કના કાયદાના ભાગરૂપે, 1889માં વૃદ્ધાવસ્થા અને અસક્ષમતા વીમા ખરડો લાવવામાં આવ્યો હતો. વૃદ્ધાવસ્થા પૅન્શન યોજનાના નાણાં કર્મચારીઓ ઉપર કર નાખીને તેના નાણાં મેળવવામાં આવે છે, મૂળતઃ જે કર્મચારીઓ 70 વર્ષની ઉંમરે પહોંચી ગયા છે, તેમને પૅન્શન વાર્ષિકી મળે તે રીતે આ યોજનાની રૂપરેખા ઘડવામાં આવી હતી, 1916માં તે ઘટાડીને 65 વર્ષની ઉંમર પર લાવી દેવામાં આવી હતી. કેટલીક વખત એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે, તે સમયે સરેરાશ પ્રુશ્યન (વર્તમાન સમયના જર્મની અને પોલેન્ડના રહેવાસી)ની અપેક્ષિત આયુ 45 વર્ષની હતી; વાસ્તવમાં આ આંકડાઓમાં તે સમયના ખૂબ જ ઊંચા બાળ મરણ દર અને બાળકના જન્મ સમયે પ્રસૂતિ દરમિયાન ઊંચા મરણદરને અવગણવામાં આવ્યા છે. વાસ્તવમાં, આ યોજના હેઠળ વીમો લેનાર પુખ્ત વ્યક્તિ સરેરાશ સિત્તેર વર્ષ વર્ષ જીવશે, આ કાયદામાં વીમા જોખમની ગણતરી સમયે આ આંકડો (ઉંમર) નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.
મહાત્મા ગાંધી
કલકત્તા અધિવેશનઃ તીવ્ર ચળવળનો પાયો
200px|thumb|right|દાંડીમાં [[ગાંધીજી ૫ એપ્રિલ ૧૯૩૦]]
પેન્શન
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ
ક્રાંતિકારી યુદ્ધ લડનારાઓ અને વધુમાં ગૃહ યુદ્ધ લડનારાઓને કરવામાં આવેલા કેટલાક અનૌપચારિક અને કાયદાકીય સ્વરૂપના 'વચનો'ના આધારે જાહેર પૅન્શનની શરૂઆત થઈ. 19મી સદીના અંત ભાગમાં વિકાસાના એ યુગમાં રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકારે તેમને વિસ્તારિત કર્યા.
મહાત્મા ગાંધી
બીજું વિશ્વ યુદ્ધ
thumb|ભારત છોડો ચળવળનો એક વિડિયો ૧૯૩૯ માં જર્મન નાઝીઓએ પોલેન્ડમાં ઘુસપેઠ કરવાને કારણે બીજું વિશ્વ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. ફાસીવાદીઓના અત્યાચારનો ભોગ બનેલા તરફ ગાંધીની પુરેપુરી સહાનુભુતિ હતી પણ કૉંગ્રેસમાં ચર્ચા કરતાં એક સુર એવો નીકળ્યો કે ઘરઆંગણે જ્યારે પોતાની આઝાદી માટે આપણે વલખાં મારતા હોઇએ ત્યારે યુદ્ધમાં કુદી પડવામાં કોઇ ડહાપણ નહોતું. જો કે ગાંધીએ અંગ્રેજોને કહ્યું કે જો યુદ્ધ બાદ તેઓ ભારતની સ્વતંત્રતાનો કોઇ વાયદો કરે તો ભારતીયો તેમના પક્ષે યુદ્ધ લડવા તૈયાર હતા. બ્રિટીશ સરકારનો પ્રતિભાવ નકારાત્મક હતો. બ્રિટીશરોએ ધીમે ધીમે હિન્દુ અને મુસ્લિમ વચ્ચે તણાવ ઊભો થાય અને તે સતત જળવાઇ રહે તેવી નીતિ અપનાવી. જેમ જેમ યુદ્ધ આગળ વધતું ગયું તેમ તેમ મોહનદાસે વણિકબુદ્ધિ મુજબ અંગ્રેજો ઉપર સ્વતંત્રતા માટેનું દબાણ વધારવા માંડ્યું અને છેવટે નિર્ણયાત્મક (અંગ્રેજો) ભારત છોડોની ચળવળ દેશભરમાં આગની જેમ ફેલાઇ ગઇ. ગાંધી અને તેમના ટેકેદારોએ અંગ્રેજોને જણાવી દીધું કે સ્વતંત્રતા નહિ તો યુદ્ધમાં કોઇ મદદ પણ નહિ. તેમના તીખા શબ્દોને કારણે બ્રિટીશ દળોએ મુંબઇમાં ૯ ઑગસ્ટ ૧૯૪૨ના રોજ તેમની ધરપકડ કરી અને બે વર્ષ સુધી જેલમાં જ રાખ્યા.
પેન્શન
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ
બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકામાં પૅન્શન યોજનાઓ ખૂબ લોકપ્રિય બની, જ્યારે કામદારના વેતનમાં વૃદ્ધિને અટકાવી દેવામાં આવી હતી. 1980 સુધીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની નિવૃત્તિ યોજના નામની સ્પષ્ટિકૃત લાભ યોજના ખૂબ જ લોકપ્રિય અને સામાન્ય પ્રકારની બની ગઇ હતી; ત્યારથી નિર્ધારિત પ્રદાન યોજનાએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને બીજા પશ્ચિમી દેશોમાં નિવૃત્તિ યોજના માટેનો સર્વસામાન્ય પ્રકાર છે.
મહાત્મા ગાંધી
ગાંધીજીની હત્યા
ગાંધીજીનું વર્તન હિન્દુ અને મુસ્લિમ ઈર્ષા ભાવથી સળગતી બન્ને કોમને તેઓ સામેની કોમના પક્ષકાર દેખાતા. જેના પાયામાં સર્વધર્મ સમભાવનો સિદ્ધાંત છે તેવા ગાંધીજીએ કોમવાદી હિંસા ટાળવા પોતાનું શક્ય તેટલું યોગદાન આપ્યું. હિન્દુ મહાસભા માટે ગાંધીનો પક્ષપાત અસહ્ય બની ગયો અને ૧૯૪૮ની ૩૦મી જાન્યુઆરીએ નથુરામ ગોડસે એ ગાંધીજીને ગોળીએ દીધા. આમ વરસોથી આઝાદી માટે લડતો એક મહાન યોદ્ધો સદાને માટે ચાલ્યો ગયો.
પેન્શન
સાંપ્રત પડકારો
કેટલાક રાષ્ટ્રો સમક્ષ વૃદ્ધોની વસ્તી પડકાર તરીકે ઊભરી રહી છે. જન્મદર ઘટે છે અને અપેક્ષિત રીતે ઉંમર વધે છે, ત્યારે અગાઉ ક્યારેય ન હોય તેટલો મોટો હિસ્સો વસ્તીમાં વૃદ્ધોનો હોય છે. જેના પગલે દરેક નિવૃત્ત વ્યક્તિ માટે બહુ થોડા કામદારો બચે છે. આનો મતલબ એ થયો કે મોટાભાગના રાષ્ટ્રોમાં સરકાર કે જાહેર સાહસના પૅન્શનમાં પુનઃગઠન કરવામાં ન આવે તો અથવા તો કર વધારવામાં ન આવે તો, અર્થતંત્ર પડી ભાંગી શકે છે. પૅન્શન યોજનામાં પુનઃગઠન માટેનો એક રસ્તો નિવૃત્તિની યોજના વધારવાનો છે. જોકે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડા અપવાદ છે, જ્યાં પૅન્શન યોજનાનું પૂર્વનિર્ધાણ દ્રશ્યમાન ભવિષ્યમાં સધ્ધર હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ હેતુને પાર પાડવા માટે 1998માં વાર્ષિક ચૂકવણામાં 70 ટકા જેટલી વૃદ્ધિ કરવામાં આવી હતી. પ્રમાણમાં વસાહતિઓને આવકારવા માટેના ખુલ્લાપણાનો લાભ પણ આ બંને રાષ્ટ્રોને થયો છે. જોકે, તેમની વસ્તી અમેરિકા જેટલી ઝડપથી વધી રહી નથી, જ્યાં પશ્ચિમી રાષ્ટ્રોમાં સૌથી વધુ જન્મ દર અને ઊંચા દરે બીજા દેશોમાંથી કાયમી વસાહતિઓના આગમન પણ પૂરક કારણો છે. આથી, યુરોપ ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડમાં જે ઝડપથી વસ્તી ઉંમરલાયક બની રહી છે તે ઝડપથી અમેરિકાની વસ્તી ઉંમરલાયક બની રહી નથી.
મહાત્મા ગાંધી
ગાંધીજીની હત્યા
<!--વિકિપીડિયાની ભાષામાં લખવાની અને અસંગત પુસ્તકવિવેચનો કાઢી નાંખવાની જરૂર...
સવિશેષ પરિચય
ગાંધી મોહનદાસ કરમચંદ (૨-૧૦-૧૮૬૯, ૩૦-૧-૧૯૪૮) : આત્મકથાકાર, નિબંધકાર, પત્રલેખક, અનુવાદક. જન્મ પોરબંદરમાં. ૧૮૮૭માં રાજકોટની આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલમાંથી મેટ્રિક. શામળાદાસ કૉલેજ, ભાવનગરમાં પહેલું સત્ર પૂરું કર્યા પછી ૧૮૮૮માં લંડન પહોંચ્યા અને ૧૮૯૧ માં બેરિસ્ટર થઈ પાછા ફર્યા. રાજકોટની અને મુંબઈની અસફળ વકીલાત પછી ૧૮૯૩ માં આફ્રિકા ગયા. ૧૮૯૪ માં ત્યાંના હિંદીઓના હક્કો માટે નાતાલ ઈન્ડિયન કૉંગ્રેસની સ્થાપના કરી. સંઘર્ષ દરમિયાન રસ્કિન અને તોલ્સ્તોયના સાદગી અને સ્વાશ્રયના સિદ્ધાંતોને આધારે નવા જીવનપ્રયોગ માટે ૧૯૦૪ માં ફિનિક્સ આશ્રમ અને ૧૯૧૦ માં તોસ્લ્તોય ફાર્મની સ્થાપના કરી. ૧૯૦૪ થી ૧૯૧૪ સુધી દક્ષિણ આફ્રિકામાં ‘ઈન્ડિયન ઓપિનિયન’ સાપ્તાહિકનું સંપાદન કર્યું. ૧૯૧૫ માં હિંદ પાછા આવ્યા બાદ એમણે અમદાવાદમાં ‘સત્યાગ્રહ આશ્રમની’ સ્થાપના કરી. ૧૯૧૭ માં બિહારના ચંપારણમાં ગળીની ખેતી કરતાં હિન્દીઓ માટે એમણે અંગ્રેજો સામે પહેલી લડત આપી. પછી અમદાવાદના મિલમજૂરોની હડતાલને બળ પૂરું પાડ્યું. ૧૯૧૮ માં ખેડા સત્યાગ્રહ આદર્યો. ૧૯૧૯ માં રૉલેટ એક્ટની સામે દેશભરમાં વિરોધસભાઓ અને પ્રાર્થના-ઉપવાસની હાકલ કરી. ‘નવજીવન’ ને ‘યંગ ઈન્ડિયા’નું સંપાદન માથે લીધું. ૧૯૨૦ માં ઈન્ડિયન નેશનલ કૉંગ્રેસ મારફતે સંપૂર્ણ અસહકારનું આંદોલન શરૂ કર્યું. એ જ વર્ષમાં અસહકારના કાર્યક્રમના ભાગરૂપે ગૂજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કરી. ૧૯૨૨ માં એમની અંગ્રેજો દ્વારા ધરપકડ થઈ, રાજદ્રોહનો આરોપ મુકાયો, પણ ૧૯૨૪ માં એમને છોડી મુકાયા. ૧૯૨૪-૨૫ દરમિયાન એમણે અસ્પૃશ્યતાનિવારણ અને ખાદી અંગેનું રચનાત્મક કાર્ય ઉપાડ્યું. પછીથી ‘હરિજન’, ‘હરિજનસેવક’ ને ‘હરિજનબંધુ’ વૃત્તપત્રોનું સંપાદન પણ હાથ ધરેલું. ૧૯૨૮ માં બારડોલી સત્યાગ્રહને માર્ગદર્શન આપ્યું. ૧૯૩૦ માં પૂર્ણ સ્વાતંત્ર્યની પ્રતિજ્ઞા સાથે એમણે મીઠાના સત્યાગ્રહ માટે દાંડીકૂચ આરંભી. ૧૯૩૬ માં અમદાવાદ મુકામે ભરાયેલા ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના બારમા અધિવેશનના પ્રમુખ રહ્યા. ૧૯૪૨ માં અંગ્રેજોને ‘હિંદ છોડો’ ની હાકલ કરી. છેવટે ૧૯૪૭ ની ૧૫ મી ઑગસ્ટે ભારત સ્વતંત્ર થયું પણ એમની ઈચ્છા વિરુદ્ધ ભારતના ભાગલા પડ્યા, કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યાં. અંતે મુસ્લિમો તરફથી એમની સમભાવનીતિથી છંછેડાયેલા ગોડસે નામના એક હિન્દુ મહાસભાવાદીએ દિલ્હીમાં પ્રાર્થના સ્થળ પર એમની હત્યા કરી.
પેન્શન
સાંપ્રત પડકારો
બીજો પડકાર, રાજ્યો અને ઉદ્યોગગૃહોનું તાજેતરનું વલણ છે, જેમાં તેઓ હેતુપૂર્વક પૅન્શન યોજનાઓમાં ઓછું પ્રદાન આપી રહ્યાં છે, જેથી તેનો ખર્ચ સંઘ સરકાર પર નાખી શકાય. ઉદાહરણ તરીકે, 2009માં, તમામ નોંધાયેલા રાજ્યના દેણામાં મોટાભાગના રાજ્યોમાં ધિરાણ વગરની પૅન્શન જવાબદારીઓ પ્રમુખ હતી. પીબીજીસી (PBGC) (ધ પૅન્શન બેનિફિટ ગૅરન્ટી કોર્પોરેશન (પૅન્શનલ લાભ ખાતરી નિગમ), જે નાદારીના સંજોગોમાં ખાનગી-ક્ષેત્રની નિર્ધારિત લાભ પૅન્શન યોજનાઓની ખાતરી આપે છે),ના ભૂતપૂર્વ વહિવટી નિર્દેશક બ્રેડલી બેલ્ટે, ઓક્ટોબર 2004માં અમેરિકાની પ્રતિનિધિ સભા સમક્ષ સુનાવણી સમયે જુબાની આપી હતી કે, "કંપનીઓના પુનઃગઠનમાટે વ્યાજ-મુક્ત અને જોખમ-મુક્ત લોન મેળવવા માટે પૅન્શન વીમા ભંડોળના ઉપયોગનું વધતું જતું વલણ અને તેના માટેની લાલચથી હું ખાસ ચિંતિત છું. કમનસિબે, વર્તમાન ગણતરી પ્રમાણે, એવું જણાય છે કે, પૅન્શનની જવાબદારી જેઓ પ્રિમિયમ ચૂકવે છે તેમની ઉપર અથવા સંભવિત કરદાતાઓ પર જઈ રહી છે, આ રસ્તો અંતિમ ઉપાય બનવાના બદલે સૌથી ઓછો પ્રતિકારક ઉપાય બની રહ્યો છે."
મહાત્મા ગાંધી
સવિશેષ પરિચય
એમનું સાહિત્ય હેતુલક્ષિતા અને લોકહિતની ભાવનાથી પ્રેરિત છે. એમનાં લખાણો મુખ્યત્વે લોકશિક્ષણ અને લોકજાગૃતિ અર્થે હતાં. એમાં અસાધારણ માનવભાવ અને ઉગ્ર આચારનો સંસ્કાર છે. અનેક સામયિકો દ્વારા તેમણે સામાજિક, રાજકીય, નૈતિક, સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક, આર્થિક, કેળવણી તેમ જ આરોગ્યવિષયક પ્રશ્નો અંગે પ્રજા સાથે જીવંત સંપર્ક સાધેલો. સત્ય અને અહિંસા એમના જીવનનાં તેમ એમના સાહિત્યનાં ચાલકબળ રહ્યાં છે. એમની મિતાક્ષરતા નોંધપાત્ર છે. પ્રજાના હૃદય સુધી પહોંચનારી એમની ગદ્યશૈલી સરલ પ્રૌઢિનો અને સ્પષ્ટવાહકતાનો અંગીકાર કરીને ચાલે છે. એમણે ગુજરાતી ગદ્યને નવું ચેતન, નવી દિશા આપ્યાં છે.
પેન્શન
સાંપ્રત પડકારો
નાણાં સમસ્યાના કારણે પડકારો વધી ગયા છે. 2008માં દેશની સૌથી મોટી 100 કંપનીઓની કોર્પોરેટ (નિગમીય) પૅન્શન યોજનાઓના કુલ ભંડોળમાં $303 અબજનો ઘટાડો આવ્યો હતો, જેમાં વર્ષ 2007ના અંત ભાગમાં 86 અબજ ડોલરની પૂરાંત હતી તે વર્ષ 2007ના અંત ભાગમાં $217 અબજના ઘટાડા પર પહોંચી ગઈ હતી.
મહાત્મા ગાંધી
સવિશેષ પરિચય
એમનું પુસ્તક ‘સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા’ (૧૯૨૭) ગુજરાતી સાહિત્યને જ નહીં, વિશ્વ સાહિત્યને પણ મહત્ત્વનું પ્રદાન છે. ૫૦૨ પૃષ્ઠોમાં વિસ્તરેલી અને બે ભાગમાં વહેંચાયેલી આ આત્મકથામાં ૧૮૬૯ થી ૧૯૨૦ દરમિયાનની લેખકનાં જન્મ, બચપણ, બાળવિવાહથી આરંભી નાગપુર સત્યાગ્રહ સુધીની ઘટનાઓ સમાવેશ પામેલી છે. નિર્દંભ રજૂઆત, નિભીંક કબૂલાત અને નિર્દય આત્મનિરીક્ષણનો નમૂનો બનતી આ કથાની ભીતરમાં વિચાર અને આચારને એક કરવાના મુકાબલાની સંઘર્ષકથા વહે છે. નિખાલસતા સાથે સત્યની ખેવના કરવાનું સાહસ આમ તો દુષ્કર છે, એને અહીં લેખકે બહુધા સિદ્ધ કરી બતાવ્યું છે. પોતાની સારી કે નરસી બાજુઓને રજૂ કરતા પ્રસંગોનાં નિરુપણોમાં આથી આપમેળે સંયમ અને વિવેક જળવાયેલા જોઈ શકાય છે. અહીં અનલંકૃત ભાષાનો વાગ્મિતા વગરનો વ્યાપાર એની સાદગીના આકર્ષણે સજીવ છે. ટૂંકમાં, નિરભિમાની આત્મશોધકની આ કથા વિશ્વની આત્મકથાઓમાં નોખી છે.
પેન્શન
વિવિધ દેશોમાં પૅન્શન પ્રથા
કેટલીક નોંધાયેલી પ્રથાઓને પણ સામાજિક વીમા તરીકે ગણી શકાય.
મહાત્મા ગાંધી
સવિશેષ પરિચય
‘દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ’ (૧૯૨૫)માં ફક્ત હકીકતોની સાદીસીધી નોંધ નથી પરંતુ એમાં એમના દક્ષિણ આફ્રિકાના વસવાટ દરમિયાન જે કીમતી અનુભવ થયેલા એનું પાત્રો, સંવાદો, ટીકાટિપ્પણ દ્વારા રસપ્રદ નિરૂપણ છે. એમનું જીવનઘડતર, સત્યાગ્રહો જડેલો પ્રયોગ, રંગદ્રેષ સામેનો એમનો સંઘર્ષ, ત્યાંની ભૂગોળ-બધું એમને હાથે રોચક બનીને ઊતર્યું છે. એમણે દક્ષિણ આફ્રિકાનો ઇતિહાસ કેવી રીતે ઘડયો એનું અહીં તટસ્થ નિરુપણ છે.
‘હિંદ સ્વરાજ’ (૧૯૨૨)માં એમણે હિંદના સ્વરાજ અંગેની પોતાની કલ્પના રજૂ કરી છે; અને એનાં તમામ પાસાંઓની વિચારણા કરી છે. વિદેશી શાસનને દૂર કરી દેશને મુક્ત કરી, સ્વરાજ લાવી શકાય તો એ કેવું હોવું જોઈએ એનો એમાં એક દેશભક્ત નાયકે દીધેલો ચિતાર છે. લેખકનું ક્રાંતિકારી તત્ત્વજ્ઞાન અહીં બળકટ શૈલીમાં પ્રગટ થયું છે. પુસ્તક વાચક અને લેખકના કલ્પિત સંવાદરૂપે લખાયેલું છે.
‘મંગલપ્રભાત’ (૧૯૩૦)માં એમણે આશ્રમવાસીઓ માટેનાં વ્રતો પર યરવડા જેલમાંથી ભાષ્ય કરેલાં એનો સંચય છે. દર મંગળવારની પ્રાર્થના માટે અને મંગલભાવના માટે લખાયેલાં આ લખાણોમાં સાદગીયુક્ત સૂત્રશૈલી છે. આધ્યાત્મિક અને નૈતિક જીવનનાં કેટલાંક સૂત્રોનું એમાં વિવરણ છે.
‘સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ’ ૧૯૩૨માં અધૂરો છોડેલો તેનું પ્રકાશન ૧૯૪૮માં થયું છે. આ ઇતિહાસ કટકે કટકે લખાયેલો ને અધૂરો છે. એમાં સંસ્થાનો વિકાસ-આલેખ આપવાનો પ્રયત્ન છે; સાથે સાથે સત્ય, પ્રાર્થના, અહિંસા, બ્રહ્મચર્ય, અપરિગ્રહ, શારીરિકશ્રમ, સ્વદેશી, અસ્પૃશ્યતા, ખેતી, ગોસેવા, કેળવણી, સત્યાગ્રહ ઈત્યાદિ એમના મહત્ત્વના સિદ્ધાંતોની આચારસિદ્ધિનો મૂલ્યાંકનઆલેખ આપવાનો પણ પ્રયત્ન છે.
આ ઉપરાંત ‘મારો જેલનો અનુભવ’ (૧૯૨૧), ‘સર્વોદય’ (૧૯૨૨), ‘યરવડાના અનુભવ’ (૧૯૨૫), ‘નીતિનાશને માર્ગે’ (૧૯૨૭), ‘ગીતાબોધ’ (૧૯૩૦), ‘અનાસકિતયોગ’ (૧૯૩૦), ‘આરોગ્યની ચાવી’ (૧૯૩૨), ‘ગોસેવા’ (૧૯૩૪), ‘વર્ણવ્યવસ્થા’ (૧૯૩૪), ‘ધર્મમંથન’ (૧૯૩૫), ‘વ્યાપક ધર્મભાવના’ (૧૯૩૭), ‘ખરી કેળવણી’ (૧૯૩૮), ‘કેળવણીનો કોયડો’ (૧૯૩૮), ‘ત્યાગમૂર્તિ અને બીજા લેખો’ (ચો.આ.૧૯૩૮) વગેરે એમના અનેક પુસ્તકો છે.
એમના લખાણો, ભાષણો, પત્રો વગેરેનો સંગ્રહ ‘ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ’ પુસ્તક ૧ થી ૯૦ માં કરવાનો પ્રયત્ન ચાલુ છે. ૧૯૬૮થી આજ સુધીમાં ૭૨ જેટલાં ગ્રંથો આ ગાળામાં બહાર આવી ગયા છે. આ ગ્રંથમાળામાં એમની વિચારસૃષ્ટિનો બૃહદ્ પરિચય સમાયેલો છે. ‘પાયાની કેળવણી’ (૧૯૫૦), ‘સંયમ અને સંતતિનિયમન’ (૧૯૫૯), ‘સર્વોદયદર્શન’ (૧૯૬૪) વગેરે એમનાં લખાણોનાં અનેક મરણોત્તર પ્રકાશનો થયાં છે. (- ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા)
સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા-ભાગ.૧, ૨ (૧૯૨૭, ૧૯૨૯) : ગાંધીજીની આત્મકથા. મૂળે ૨૯-૧૧-૧૯૨૫ થી ૩-૨-૧૯૨૯ દરમિયાન ‘નવજીવન’ માં હપતે હપતે છપાયેલી આ આત્મકથામાં લેખકનું જીવન ઓતપ્રોત હોવા છતાં સત્યના પ્રયોગો જ બહાર તરી આવ્યા છે. રાજ્યપ્રકરણી ક્ષેત્રના નહીં, પણ અધ્યાત્મક્ષેત્રના આ પ્રયોગોની પાછળ નમ્રતાની વૃદ્ધિ અને આત્મદર્શન એવા બે મુખ્ય હેતુ રહ્યા છે; તેથી કથા તટસ્થભાવે નિરભિમાનપણે લખાયેલી છે. એમાં સિદ્ધાંતોનું વર્ણન નથી, પરંતુ સિદ્ધાંતો પર રચાયેલાં કાર્યોનો ઇતિહાસ છે. મુખ્ય સિદ્ધાંત છે સત્યનો. લેખકને મન સત્ય સર્વોપરી છે. એમાં જ સત્યથી ભિન્ન મનાતા અહિંસા, બ્રહ્મચર્ય ઈત્યાદિ નિયમોના પ્રયોગો પણ આવી જાય છે. આથી, સત્ય જ છે અને એ સિવાય બીજું કઈ આ જગતમાં નથી એવા દિનપ્રતિદિન વધતા જતા વિશ્વાસની આ વિકાસકથા બની છે. લેખકે કહેવા યોગ્ય એક પણ વાત છુપાવી નથી અને પોતાના દોષોનું ભાન વાંચનારને પૂરેપૂરું થાય તે પ્રમાણે નિર્ભીકપણે નિરૂપણ કર્યું છે. આત્મનિરીક્ષણ ને આત્મપરીક્ષણની બેવડી ધારે ચાલતું નિરૂપણ, નિવર્યાજ સરલતાને સહૃદયતાથી ઊઘડતી જતી વાત, પ્રસંગે પ્રસંગે વણાટમાં સત્યસૂત્રનો પ્રભાવ, પ્રકરણે પ્રકરણનું વિશ્લેષણ કલેવર, વિનોદ અને નર્મવૃત્તિનો વિવેકપુરઃસર વિનિયોગ, માર્મિક અનુભવસારને ઉપસાવતી દ્રષ્ટિ, સુરુચિની સીમાને ક્યારેય ન અતિક્રમતી અભિવ્યક્તિ-આ બધાંથી શ્રેષ્ઠ આત્મકથાનો આદર્શ અહીં સ્થાપિત થયો છે. ભારતની જ નહીં, જગતભરની ઉત્તમ આત્મકથાઓમાં આ આત્મકથાનું મોખરે સ્થાન છે. (- ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા)
મંગળપ્રભાત (૧૯૧૧) : મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીએ યરવડા જેલમાંથી ૧૯૩૦માં દર અઠવાડિયે આશ્રમવાસીઓ માટે મોકલેલા પ્રવચનલેખોનો સંગ્રહ. આ લેખોમાં એમણે સાબરમતી આશ્રમવાસીઓએ પાળવા માટેનાં અગિયાર વ્રતોનું સ્વરૂપ સમજાયું છે. આ વ્રતોમાં સત્ય, અહિંસા, બ્રહ્મચર્ય, અસ્તેય અને અપરિગ્રહ એ પાંચ ભારતીય આધ્યાત્મિક પરંપરામાં પ્રતિષ્ઠા પામેલાં વ્રત છે; તો આસ્વાદ, અભય, અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, જાતમહેનત, સર્વધર્મ સમભાવ અને સ્વદેશી એ અન્ય છ એમણે પોતાના અનુભવ તથા દેશની તત્કાલીન સ્થિતિને અનુલક્ષીને આપેલાં વ્રત છે. આ વ્રતોના પાલન પાછળ સ્વનો વિકાસ કરવો અને એ દ્વારા સત્યનું દર્શન કરવું એ આ લેખોનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. (-જયંત ગાડીત) -->== આ પણ જુઓ ==
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૮૬૯માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૪૮માં મૃત્યુ શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સમાજ સેવક શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
ભૃગુ
ભૃગુ ભગવાન બ્રહ્માના મનસાપુત્ર (ઇચ્છા-જન્મેલા પુત્ર) છે, જેણે સૃષ્ટિની સૃષ્ટિની રચના કરવા માટે, સૃષ્ટિની પ્રક્રિયામાં સહાય માટે, આ કારણોસર તેમને પ્રજાપતિઓમાં પણ માનવામાં આવે છે.
તેણે દક્ષાની પુત્રી ખ્યાતી સાથે લગ્ન કર્યા છે. તેમના દ્વારા તેમના બે પુત્રો છે, નામ ધતા અને વિધાતા તેમની પુત્રી શ્રી, ભગવાન વિષ્ણુ (નારાયણ) સાથે લગ્ન કર્યા હતા. આમ કેટલીક પરંપરાઓમાં ભગવાન વિષ્ણુના પત્ની લક્ષ્મીને તેમની પુત્રી કહેવામાં આવે છે.
તેમને એક વધુ પુત્ર હતો, જે પોતે ભૃગુ - શુક્ર કરતાં વધુ જાણીતો છે. ઋષિ ચ્યવન તેમનો પુત્ર હોવાનું પણ કહેવામાં આવે છે.
સાહિત્યમાં
ઋષિ ભૃગુનો ઉલ્લેખ વાયુ પુરાણમાં મળે છે, જ્યાં તેમણે દક્ષા પ્રજાપતિ (તેમના સાસરા) ના મહાન યજ્ દરમિયાન દર્શાવ્યો હતો.
ભૃગુ વંશ
ભૃગુ, જેને ભાર્ગવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પ્રાચીન અગ્નિ-પુજારી ભૃગુથી ઉતરી આવતા ઋષિમુનિઓનો કુળ છે. તેઓએ સોમા છોડનો રસ જૂના દેવતાઓને ચડાવવાની વિધિની સ્થાપના કરી. તેમાંના કેટલાક પૂજારી હોવા ઉપરાંત યોદ્ધા પણ હતા. ભૃગુ અથર્વ-વેદની રચના સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે.
ભૃગુ સંહિતા
ભૃગુને હિન્દુ જ્યોતિષવિદ્યાના પિતા તરીકે શ્રેય આપવામાં આવે છે અને પ્રથમ જ્યોતિષીય ગ્રંથ ભૃગુ સંહિતા તેમના લેખકત્વને આભારી છે. આ ગ્રંથમાં 5 મિલિયનથી વધુ જન્માક્ષર સમાવિષ્ટ છે, જેમાં તેણે બ્રહ્માંડના દરેક જીવનું ભાગ્ય લખ્યું છે. લોકપ્રિય પરંપરા અનુસાર, આ જન્માક્ષરોમાંથી ફક્ત સોમાં ભાગની જ આ યુગમાં ટકી છે.
કથા
એકવાર ભૃગુ ઋષિને દેવોની પરીક્ષા લેવાનું મન થયું. તેમને થયું કે સૌથી મહાન કોણ છે ? ભૃગુ ઋષિ સૌપ્રથમ બ્રહ્માજી પાસે ગયા અને જેમતેમ બોલવા લાગ્યા. બ્રહ્માજી ગુસ્સે થઈ ગયા અને ઋષિને શાપ આપવા તૈયાર થયા. ઋષિએ માફી માગી લીધી અને ત્યાંથી કૈલાસ જવા નીકળ્યા. કૈલાસ પર્વત પર સદાશિવ પાર્વતી સાથે બેઠા હતા. ત્યાં જઈને ભૃગુ ઋષિ એલફેલ બોલવા માંડ્યા. શંકર ગુસ્સે થઈ ગયા અને ત્રિશુલ લઈને મારવા દોડ્યા. ઋષિએ માફી માગી અને પાર્વતીએ સમજાવ્યા ત્યારે શિવજી શાંત થયા. ત્યાંથી નીકળીને ઋષિ વૈકુંઠમાં જઈ પહોંચ્યા. વૈકુંઠમાં વિષ્ણુ ભગવાન શેષશૈય્યા પર સૂતા હતા. ભૃગુ ઋષિએ જઈને વિષ્ણુને છાતીમાં લાત મારી અને કહ્યું, ‘એક ઋષિ આવે ત્યારે આમ પડ્યા રહેતાં શરમ નથી આવતી ?’
અન્ય કથા--૧
ભૃગુઋષિના પુત્ર ચ્યવન આજ સ્થળે તપ કરતાં કરતાં સમાધિસ્થ બની જાય છે. અને શરીર પર રાફડો જામી જાય છે. વેદકાળના એ સમયે સર્યાત રાજા રાજ કરતાં હતા. રાજા ધાર્મિક અને પ્રજાપાલક હોવાથી કોઈ ક્લેશ વર્તાતો ન હતો. પ્રજા અને ઋષિઓના રક્ષણ માટે તેઓ હિંસક પ્રાણીઓના શિકાર માટે ક્યારેક નીકળતા.
એક વખત રાજાની દીકરી સુકન્યા પોતાની સખીઓ સહિત નદીએ સ્નાન માટે જાય છે. ત્યાંથી ખેલતિકૂદતી બધી સહેલીઓ જ્યાં રાફડો જામેલો છે ત્યાં જાય છે. રાફડામાંના બે છિદ્રોમાં સુકન્યા શૂળ ભોંકે છે ત્યારે અંદરથી રુધિરની ધારાઓ વહેવા લાગે છે. ગભરાયેલિ બાળાઓ દોડતી રાજાના મહેલે આવીને પૂરી હકીકત જણાવે છે. રાજા તરતજ ચ્યવનમુનિની તપોભૂમિ પર આવે છે. સમાધિમાંથી ક્રોધિત થયેલા ચ્યવનમુની હાથમાં જળ લઈ શ્રાપ આપવા જાય છે ત્યારે રાજા પોતાની દીકરીથી થયેલા અપરાધની ક્ષમા માગે છે અને કહે છે; "પ્રભુ! ક્ષમા કરો, આપ કહેશો તેમ સેવા કરીશ પરંતુ શ્રાપ ના આપશો." ચ્યવનમુની કહે છે; "હવે મારી આંખોમાં શૂળ ભોકાવાથી હું અંધ બન્યો છું. તેથી મારી સેવા કોણ કરશે? તારી દીકરીને મારી સાથે પરણાવ." પિતાની આજ્ઞાથી સુકન્યા ચ્યવનમુનિને પરણે છે. નેત્રવિહીન ચ્યવનમુનીની સેવા કરવામાં સુકન્યા પછી પાની કરતી નથી. પતિવ્રતા ધર્મ પાડતી સુકન્યાની સેવા ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ દેવોએ અસ્વિનીકુમારોને મોકલ્યા. અસ્વિનીકુમારો આવે છે, ચ્યવનમુનિને લઈ બંને અસ્વિનીકુમારો આજ વૈત્રવતીના હાલ ભૃગુરૂષિના મંદિર જતાં જ્યાં ધરો પડે છે તે ઊંડા જળમાં ડૂબકી મારીને બહાર આવે છે અને ચ્યવનમુનિને ચક્ષુ પ્રદાન કરે છે. ત્યારબાદ જંગલની કિમતી ઔષધિઓ આમળા, અસ્વગંધા, સંખપુસ્પિ, વગેરેના મિશ્રણથી પાક બનાવીને ચ્યવનમુનીને ખવડાવે છે અને નવયૌવન આપે છે, એ સમયે આંબળા તેમજ બીજી ઔષધિઓના વન હતા. આજે પણ કેટલીક ઔષધિય વનસ્પતિ છે. આમ અસ્વિનીકુમારોએ ચ્યવનમુની માટે જે પાક તૈયાર કર્યો તે જ ચ્યવનપ્રાશ આજે પણ જગપ્રસિદ્ધ બન્યું છે. ત્યારબાદ અસ્વિનીકુમારો ચાલ્યા જાય છે. આજે પણ એ ધરામાં સ્નાન કરવાથી આંખોના રોગો થતાં નથી અને હોય તો મટી જાય છે એવી એક માન્યતા છે. ઉત્તરકાંઠે ભૃગુરૂષિ અને ચ્યવનમુની તથા દક્ષિણકાંઠે પરાશર મહાદેવના ભવ્ય શિવાલયો હાલ મોજૂદ છે.બંને શિવાલયો વચ્ચેથી દોઢ કિમી ઊગમણિ વહેતી વાત્રક(વૈત્રવતી) ના પવિત્ર જળમાં ન્હાવું એ પણ એક સૌભાગ્યનિ વાત છે. શ્રાવણ માસ અને અધિક માસમાં અહિયાં શ્રદ્ધાળુઓનો મેળો જામે છે. મૈયા વૈત્રવતીનું માહાત્મ્ય તો પુરાણોમાં પણ કરવામાં આવેલું છે, જેમાં ઉલ્લેખ છે કે વૃત્રાસુરે એક ઊંડો ખાડો ખોદાવેલો જેનું નામ મહાગંભીર હતું, તેમાથીજ એક દિવ્ય નદી પ્રગટ થાય છે જે વૈત્રવતી(વાત્રક) નામથી પ્રચલિત થાય છે.
અન્ય કથા-૨
વેદકાળના એ સમયે મહાદાનેશ્વરી કર્ણરાજા પુષ્કળ દાનપુણ્ય કરતાં હતા. આ જોઈ દુર્યોધનને ઈર્ષ્યા થાય છે. દુર્યોધને મામા શકુનીની સલાહ લીધી. મામાએ સલાહ આપી; કર્ણને અંગદેશનો રાજા બનાવીને તેં મિત્ર બનાવ્યો છે માટે વિરોધ ના કર પરંતુ તારા હાથમાં તો પદ્મ છે દાન કરીશ તો પણ ખૂટશે નહીં. તું પણ કર્ણની જેમ ધર્મધજા ફરકાવીને દાન આપવાનું શરૂ કર. દુર્યોધને દાન આપવાનું શરૂ કર્યું. ભગવાનને થયું કે કર્ણ સાચો દાનવીર છે અને દુર્યોધને ઇર્ષ્યાને કારણે માત્ર નામના ને પ્રસિદ્ધિ માટે દાન આપવા માંડ્યુ છે. માટે મારે કસોટી કરવી જોઈએ.
ભગવાન ઘરડા બ્રાહ્મણનું રૂપ લઈને દુર્યોધનને ત્યાં જાય છે. દુર્યોધન બ્રાહ્મણવેશે આવેલા ભગવાનને દાન માગવા કહે છે ; ત્યારે ભગવાન કહે છે : "મારે અડસઠતીરથની યાત્રા કરવા જવું છે પણ મારૂ આ વૃદ્ધ શરીર યાત્રા કરવા શક્તિમાન નથી. માટે તારું યુવાન શરીર મને આપ, યાત્રા પુર્ણ કરી તારું શરીર તને સોંપી દઇશ." દુર્યોધને આ વાતનો ઇનકાર કર્યો ને કહ્યું; ધનદૌલત, સોનામહોરો જે જોઈએ તે આપું પરંતુ શરીર તો ન અપાય. આ ઘરડા શરીરને મારી પત્ની ક્યાં સાચવે ! બ્રાહ્મણવેશે રહેલા ભગવાને દુર્યોધનને ધર્મધજા છોડી નાખી દાન આપવાનું બંધ કરવા કહ્યું. દુર્યોધન દાન આપવાનું બંધ કરે છે. ભગવાન ત્યાંથી કર્ણરાજાને ત્યાં જાય છે જ્યાં કર્ણરાજા ઊઠતાની સાથે "સો ધોતી, સો પોથી, સો સંકલ્પદ્વિપની ગાય. એટલું રાજા કર્ણ આપે, ત્યારે ધરતી પર મૂકે પાય." એવા પરમ દાનેશ્વરી કર્ણ પાસે જઈને ભગવાન બીજું કઇં ના માગતાં શરીરની માગણી કરે છે. કર્ણ પોતાનું અહોભાગ્ય સમજીને શરીર આપવા તૈયાર થઈ જાય છે. પોતાનું શરીર યાત્રાએ જાય અને વૃદ્ધ શરીરની સેવાનો અવસર મારી પત્નીને મળે તેથી રૂડું શું ? કર્ણરાજા શરીર દાનમાં આપવાનો સંકલ્પ કરે છે ત્યારે ભગવાન ચતુંર્ભુજ રૂપે પ્રગટ થાય છે અને કર્ણને વરદાન માગવાનુ કહે છે. ત્યારે કર્ણરાજા ભગવાન પાસે એટલું જ માગે છે; "ભગવાન ! મારી આ કાયાને અંત સમયે કુંવારી જમીનમાં બાળજો." ભગવાન તથાસ્તુ કહીને અંતર્ધ્યાન થઈ જાય છે. મહાભારતના અઢાર દિવસના યુદ્ધમાં કર્ણ સહસ્ત્ર બાણોથી વીંધાયેલા હોય છે ત્યારે ભગવાન પુન: દાનવીરતાની કસોટી કરે છે. એ સમયે પણ કર્ણ પોતાના સોનાના દાંત પાડીને આપે છે. ભગવાન વરદાન માટે કહે છે ત્યારે કર્ણ ફરીથી કુંવારી જમીનમાં પોતાના દેહને બાળવાની યાચના કરે છે. ભગવાન તથાસ્તુ કહીને જાય છે. હવે કર્ણને આપેલા વરદાન પ્રમાણે ભગવાને જોયું કે કુંવારી જમીન છે કયાઁ ? ત્યારે નર્મદા કિનારે ભૃગુઋષિ જ્યાં તપ કરતાં હતા તે એક તલમાત્ર જમીન કુંવારી હતી. ઋષિ પ્રાત:કાળે ભ્રહ્મમુહૂર્તમાં નદીએ સ્નાનાર્થે જાય છે ત્યારે તે કુંવારી જમીનમાં ભગવાન પરોણાની આર ખોસીને પરોણા પર ભગવાન પોતાની હથેળીમાં કર્ણને બાળે છે. મૂઠી રાખ મૂકીને ભગવાન ચાલ્યા જાય છે. ભૃગુઋષિ સ્નાન કરીને આવે છે ને જુએ છે તો રાખની ઢગલી. ઋષિ ધ્યાનસ્થ થઈને જુએ છે ત્યારે પ્રભુની લીલાનો ખ્યાલ આવી જાય છે. ક્રોધે ભરાયેલા ઋષિ જઈને ભગવાનના વક્ષસ્થળમાં લાત મારે છે. ત્યારે ભગવાન ભૃગુઋષિને કહે છે; "અરેરે ! આપના મુલાયમ પગમાં મારી કઠણ છાતી વાગી હશે!" એમ કહી ભગવાન ઋષિની પાછળ દોડે છે॰ ભૃગુરૂષિ ભ્રહ્માં પાસે જાય છે, શિવજી પાસે જાય છે પણ ત્યાં તેમણે શરણ મળતું નથી. ત્યાથી ઋષિ દોડતા પરાશરમુનિને શરણે આવે છે. વાત્રક કાંઠે બિરાજેલા પરાશરમુનિ ભૃગુઋષિને સામે કાંઠે બિરજો એમ કહે છે,ભૃગુઋષિ વૈત્રવતીના ઉત્તર કિનારે નિવાસ કરે છે.
ભગવાન જ્યારે પરાશરમુનિ પાસે આવે છે, ક્યાં છે ભૃગુઋષિ? મારે તેમણે દંડ કરવો છે. ત્યારે પરાશરમુનિ કહે છે એ દંડ મને આપો કેમકે ભૃગુઋષિ મારા અતિથિ છે અને પ્રભુને પરાશરમુનિના તપના પ્રભાવથી નમતું જોખવું પડે છે. ત્યારબાદ પ્રભુ અંતર્ધ્યાન થઈ જાય છે. અંતત: બંને ઋષિઓએ સ્થાપિત શિવાલયો આજે પણ પરાશર મહાદેવ અને ભૃગુઋષિ મહાદેવ નામથી વિખ્યાત છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઋષિઓ
ગોવિંદપુરા (ઘંટાવ-૨)
ગોવિંદપુરા (ઘંટાવ-૨) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક ગામ છે. ગોવિંદપુરા (ઘંટાવ-૨) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
ગોવિંદપુરા (તા. કડી)
ગોવિંદપુરા (તા. કડી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કડી તાલુકાનું આવેલું એક ગામ છે. ગોવિંદપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કડી તાલુકો
ચંદનપુરા (તા.નસવાડી)
શ્રેણી:નસવાડી તાલુકો
પંડ્યાના મુવાડા
પંડ્યાના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે  આદિવાસીઓની વસ્તી ધરાવતા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા ખાનપુર તાલુકાનું એક  ગામ છે. પંડ્યાના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખાનપુર તાલુકો
ઉંબા (તા. વેરાવળ)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા વેરાવળ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વિષ્ણુ પ્રયાગ
thumb|right| વિષ્ણુ પ્રયાગ ખાતે [[ધોળી ગંગા નદી|ધોળીગંગા નદી (જમણે) અને અલકનંદા નદી (ડાબે): સંગમસ્થાન]] ધોળીગંગા નદી : વિષ્ણુ પ્રયાગ|thumb|right વિષ્ણુ પ્રયાગ એ હિંદુ ધર્મનાં પ્રસિદ્ધ પર્વતીય તીર્થોં પૈકીનું એક તીર્થ છૅ, ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પર્વતીય રાજ્ય ઉત્તરાખંડ ખાતે આવેલું છે. વિષ્ણુ પ્રયાગ ધોળી ગંગા (શ્વેત ગંગા) તથા અલકનંદા નદીઓના સંગમ પર વિષ્ણુપ્રયાગ સ્થિત છે. સંગમ પર ભગવાન વિષ્ણુજીની પ્રતિમાથી સુશોભિત પ્રાચીન મંદિર અને વિષ્ણુ કુંડ દર્શનીય સ્થળો છે. આ સ્થળ. પર દરિયાની સપાટીથી ૧૩૭૨ મીટર જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલું છે. વિષ્ણુ પ્રયાગ જોશીમઠ અને બદ્રીનાથ ને જોડતા સડક માર્ગ પર આવેલું છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ શ્રેણી:ગંગા નદી શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:પ્રયાગ
નવાગામ (ડેડીયાપાડા)
નવાગામ (ડેડીયાપાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૫ (પાંચ) તાલુકાઓ પૈકીના એક અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા ડેડીયાપાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. નવાગામ (ડેડીયાપાડા) ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી,  ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો
કમલાપુર (તા. જસદણ)
કમલાપુર (તા. જસદણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જસદણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કમલાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. અહીં જીનીંગ (કપાસ ફોલવાનો) ઉદ્યોગ પણ સારો એવો વિકસ્યો છે.
શ્રેણી:જસદણ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ખજુરડી
ખજુરડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં સૌથી છેલ્લા આવતા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વલસાડ તાલુકાનું ગામ છે. ખજુરડી ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે.
વલસાડ તાલુકામાં આવેલાં ગામો
શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો શ્રેણી:વલસાડ તાલુકો
રવિશંકર વ્યાસ
રવિશંકર વ્યાસ (૧૮૮૪–૧૯૮૪) એ ગુજરાતના ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને સમાજ સુધારક હતાં. તેમના સમાજપયોગી કાર્યોને કારણે તેઓ પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ તરીકે ઓળખાયા. તેઓ મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના શરૂઆતી કાળના અંતેવાસી હતાં. ૧૯૨૦ અને ૧૯૩૦ ના દશકમાં તેમણે નરહરી પરીખ અને મોહનલાલ પંડ્યા જેવા સહયોગીઓ સાથે મળીને ગુજરાતમાં ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનું આયોજન કર્યું હતું.
જીવન
તેઓએ આજીવન સમાજસેવામાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરી દીધું. સતત ચાલતા રહેલા સાચા સંત, મુઠ્ઠી ઊંચેરો માનવી, કરોડપતિ ભિખારી, ગુજરાતના બીજા ગાંધી, મૂક સેવક વગેરે ઉપનામોથી તેમને નવાજવામાં આવ્યા છે.
નાની ઉંમરથી જ ગાંધીજીના પ્રભાવમાં આવી તેઓ દેશ અને સમાજ સેવામાં જોડાયા. વિનોબા ભાવેની ભુદાન અને સર્વોદય યોજનાઓમાં પાયાનું કામ કર્યું અને એ ઉપરાંત પાટણવાડીયા, બારૈયા કોમો અને બહારવટીયાઓને સુધારવાનું કામ જાનના જોખમે કર્યું હતું.
૧ જુલાઇ ૧૯૮૪ના દિવસે ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે બોરસદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું.
સન્માન
ભારત સરકારે તેમના માનમાં ૧૯૮૪માં ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. વિકસતી જાતિ કલ્યાણ ક્ષેત્રે વિશિષ્ટ યોગદાન ­દાન કરનાર વ્યક્તિને સામાજીક કાર્ય માટે ₹ ૧ લાખનો રવિશંકર મહારાજ પુરસ્કાર ગુજરાત સરકારના સમાજ કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા તેમના સન્માનમાં અપાય છે.
સાહિત્યમાં
રવિશંકર મહારાજના સમાજ સુધારણા કાર્ય પર ગુજરાતી લેખક ઝવેરચંદ મેઘાણીએ માણસાઈના દીવા નામની નવલકથા લખી હતી, જેને ગુજરાતી વાચકોએ ખૂબ પસંદ કરી હતી. પન્નાલાલ પટેલે પણ તેમના જીવન પર જેને જીવી જાણ્યું (૧૯૮૪) નવલકથા લખી છે.
તિડકી (તા. દેવગઢબારિયા)
તિડકી (તા. દેવગઢબારિયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  દાહોદ જિલ્લાના  દેવગઢબારિયા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. તિડકી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ડાંગર, મગ, અડદ, ચણા, કપાસ, દિવેલી,  અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
પુષ્પદાન શંભુદાન ગઢવી
પુષ્પદાન શંભુદાન ગઢવી (જન્મ:તેરમી ડિસેમ્બર, ૧૯૪૦) એ ભારત દેશની ૧૪મી લોકસભાના ચુંટાયેલ સભ્ય હતા. તેમણે કચ્છ લોકસભા મતવિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું અને તેમણે ભારતીય જનતા પાર્ટી પક્ષ તરફથી પોતાની ઉમેદવારી નોંધાવી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રાજનેતા શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ