cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ટર્બોચાર્જર
સુપરચાર્જિંગ સાથે સરખામણી
આમ છતાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં એન્જિનોમાં સુપરચાર્જરનો ઉપયોગ થયો હતો કારણ કે ટર્બોચાર્જર્સ સામે તેઓ ત્રણ મુખ્ય ઉત્પાદનના લાભ ધરાવતા હતા. ટર્બોચાર્જર્સ મોટા હતા, વધારાના પાઇપિંગની જરૂર પડતી હતી અને એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમના ટર્બાઇન અને પ્રિ-ટર્બાઇન સેક્સનમાં વિશિષ્ટ ઉચ્ચ-તાપમાનની સામગ્રીની જરૂર પડતી હતી. પાઇપિંગનું કદ એક મહત્વનો મુદ્દો હતો. અમેરિકન ફાઇટર્સ વોટ એફ4યુ અને રિપબ્લિક પી-47માં તે એન્જિનનો જ ઉપયોગ થયો હતો, પરંતુ રિપબ્લિક પી-47ના વિશાળ બેરલ જેવા ફ્યુઝલેજમાં પ્લેનની પાછળ ટર્બોચાર્જરમાં અંદર અને બહાર પાઇપિંગનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો. ટર્બોચાર્જ્ડ પિસ્ટન એન્જિન ગેસ ટર્બાઇન એન્જિન્સની જેમ ઘણા સમાન સંચાલકીય નિયંત્રણોને આધિન રહી શકે છે. પાઇલટે તેમના ટાર્ગેટ મેનીફોલ્ડ પ્રેશરનું ઓવરશૂટિંગ ટાળવા માટે સમાન, સ્લો થ્રોટલ એડજસ્ટમેન્ટ કરવું જોઇએ. ટર્બાઇન હાઇ પાવર સેટિંગ પર ચાલતું હોય ત્યારે ઓવરહિટિંગ ટાળવા માટે ફ્યુઅલ મિક્સર પીક એક્ઝોસ્ટ ગેસ તાપમાનની ટોચની બાજુએ એડજસ્ટ કરવું જોઇએ. હાથેથી સંચાલિત વેસ્ટગેટનો ઉપયોગ કરતી સિસ્ટમમાં પાઇલટે ટર્બોચાર્જરના મહત્તમ આરપીએમથી આગળ નીકળી ન જવાય તેની કાળજી રાખવી જોઇએ. ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિનમાં લેન્ડિંગ બાદ ઠંડા થવાનો સમય જરૂરી છે જેથી થર્મલ આંચકાના કારણે ટર્બો અથવા એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમમાં તિરાડો ન પડી જાય. ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિનમાં ટર્બોચાર્જર અને એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમની વારંવાર ચકાસણી કરાવવી પડે છે જેને ગરમીના કારણે નુકસાન થવાનો ખતરો વધારે છે તેથી સારસંભાળનો ખર્ચ વધી જાય છે.
ટર્બોચાર્જ્ડ એરક્રાફ્ટ ઘણી વખત સામાન્ય એસ્પિરેટેડે પિસ્ટન સંચાલિત એરક્રાફ્ટ અને ટર્બાઇન પાવર્ડ એરક્રાફ્ટની કામગીરી વચ્ચે સ્થાન મેળવે છે. ટર્બોચાર્જ્ડ એન્જિનના ઊંચા સારસંભાળ ખર્ચને આ હેતુ માટે યોગ્ય ગણવામાં આવે છે કારણકે ટર્બોચાર્જ્ડ પિસ્ટન એન્જિન કોઇ પણ ટર્બાઇન એન્જિન કરતા ઘણા સસ્તા પડે છે.
ગેસ ટર્બાઇન એન્જિન સાથે સંબંધ
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ અગાઉ સર ફ્રાન્ક વ્હીટલએ શરૂઆતના ટર્બોજેટ એન્જિનો પર પોતાના પ્રયોગો શરૂ કર્યા હતા. જરૂરી સામગ્રી તેમજ ભંડોળની અછતના કારણે શરૂઆતમાં પ્રગતી ધીમી હતી. જોકે બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે લશ્કરી વિમાનોમાં મોટા પ્રમાણમાં ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ થયો હતો જેનાથી તેઓ વધુ ઊંચાઇએ અત્યંત ગતિથી ઉડી શકતા હતા. યુદ્ધની માંગના કારણે ટર્બોચાર્ડર ટેકનોલોજીમાં સતત સુધારો થતો ગયો ખાસ કરીને સામગ્રીમાં સુધારો થયો. અભ્યાસના ક્ષેત્રમાં આખરે શરૂઆતના ગેસ ટર્બાઇન એન્જિનનો સમાવેશ થયો. શરૂઆતના ટર્બાઇન એન્જિનો બહુ મોટા ટર્બોચાર્જર જેવા હતા જેમાં કેટલાક કોમ્બુશન ચેમ્બર્સ દ્વારા કોમ્પ્રેસર અને ટર્બાઇન જોડવામાં આવ્યા હતા. ટીવી શો સ્ક્રેપહીપ ચેલેન્જના એક એપિસોડમાં આ બે વચ્ચેનું જોડાણ દર્શાવાયું છે જેમાં સ્પર્ધકોએ જૂના –ઓટોમોટિવ ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ કરીને એક ચાલુ જેટ એન્જિન બનાવવાનું હતું.
વિશ્વસનીયતા
ગંદા અથવા બિનઅસરકારક ઓઇલના કારણે ટર્બોચાર્જર્સને નુકસાન થઇ શકે છે અને મોટા ભાગના ઉત્પાદકો ટર્બોચાર્જર્ડ એન્જિનો માટે વારંવાર ઓઇલ બદલતા રહેવાની ભલામણ કરે છે. મોટા ભાગના માલિકો અને કેટલીક કંપનીઓ સિન્થેટિક ઓઇલનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરે છે જે ઠંડી અવસ્થામાં વધુ સરળતાથી પ્રસરે છે અને પરંપરાગત ઓઇલની જેમ તુટી જતું નથી. ટર્બોચાર્જર ચાલતું હશે ત્યારે ગરમી પેદા થાય છે તેથી બંધ કરતા અગાઉ થોડા જ સમય પહેલા ટર્બોચાર્જરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય તો એન્જિનને શટ ઓફ કરતા પહેલા ત્રણ મિનિટ સુધી તેને નિષ્ક્રિય રહેવા દેવાની ઘણા ભલામણ કરે છે. (મોટા ભાગના ઉત્પાદકો સ્વિચ ઓફ કરતા પહેલા 10 સેકન્ડના આઇડલિંગ ગાળાની ભલામણ કરે છે જેથી ટર્બોચાર્જર તેની નિષ્ક્રીય ગતિએ ચાલતું હોય અને ઓઇલ સપ્લાય કાપવામાં આવે ત્યારે બેરિંગને નુકસાન ન થાય.) તેનાથી ટર્બો પરિભ્રમણ એસેમ્બલી નીચા એક્ઝોસ્ટ ગેસ તાપમાનના કારણે ઠંડી પડે છે અને ટર્બાઇન હાઉસિંગ અને એક્ઝોસ્ટ મેનીફોલ્ડ ઘણા ગરમ હોય ત્યારે પણ ટર્બોચાર્જરને ઓઇલનો પૂરવઠો મળતો રહે છે. નહીંતર ગરમી જ્યારે બેરિંગમાં જાય ત્યારે યુનિટમાં એકત્ર થયેલું લ્યુબ્રિકેન્ટ ઓઇલ કોકિંગ થાય છે જેનાથી બેરિંગ ઝડપથી ઘસાય છે અને કાર ફરી શરૂ કરવામાં આવે ત્યારે ફેઇલર થાય છે. બળી ગયેલા ઓઇલના નાના કણો પણ એકઠા થશે અને ઓઇલ પૂરવઠો અટકાવી દઇ તેને નિષ્ફળ બનાવશે. ડીઝલ એન્જિનમાં આ સમસ્યા ઓછી છે કારણ કે તેમાં એક્ઝોસ્ટ તાપમાન નીચું હોય છે અને એન્જિનની ઝડપ સામાન્ય રીતે ઓછી હોય છે.
ટર્બો ટાઇમરની મદદથી એન્જિન પૂર્વનિર્ધારિત સમયગાળા સુધી ચલાવી શકાય છે જેમાં સ્વયંચાલિત રીતે ઠંડા થવાનો સમય મળેછે. ફોઇલ બેરિંગના કારણે ઓઇલ કોકિંગ નાબુદ થાય છે. ઓઇલ કોકિંગ સામે વધુ જટિલ અને સમસ્યા પેદા કરતું રક્ષણાત્મક બેરિયર વોટરકુલ્ડ બેરિંગ કાર્ટિજનો ઉપયોગ છે. એન્જિન બંધ કરવામાં આવે ત્યારે કાર્ટિજમાં પાણી ઉકળે છે અને એક કુદરતી પુનઃપરિભ્રમણ રચાય છે જે ગરમી દૂર કરે છે. આમ છતાં ટર્બો અને મેનીફોલ્ડ ચાલુ હોય ત્યારે એન્જિન બંધ કરવો એ યોગ્ય વિચાર નથી.
કાસ્ટ આયર્ન મેનીફોલ્ડની જગ્યાએ ટ્યુબ્યુલર હેડર્સનો ઉપયોગ કરતા કસ્ટમ એપ્લિકેશન્સમાં ઠંડા થવાના સમયગાળાની જરૂર રહેતી નથી કારણ કે હળવા હેડર્સમાં હેવી કાસ્ટ આયર્ન મેનીફોલ્ડ કરતા ઘણી ઓછી ઉર્જાનો સંચય થાય છે. ટર્બોચાર્જર્સ બેરિંગના નુકસાન અને અધુરા સમયે નિષ્ફળ જવાનો ખતરો રહે છે જેના માટે થ્રોટલની ક્ષતિ જવાબદાર હોઇ શકે છે. એન્જિન બંધ થાય પછી અને ઓઇલનું દબાણ ઘટી ગયા પછી પણ તેના કારણે ટર્બો ફરતું રહે છે.
ટર્બો લેગ
thumb|250px|right|ડ્રેગસ્ટરમાં ઇનલાઇન 6 એન્જિન (MkIV ટોયોટા સુપ્રાના 2JZ-GTE એન્જિન)માં લગાડવામાં આવેલી ટર્બોચાર્જરની જોડી. ટર્બો અસરકારક કામ કરી શકે તે ઝડપે લઇ જવા માટે લાગતો સમય ટર્બો લેગ તરીકે ઓળખાય છે. ટર્બો બિનઉપયોગી પડ્યું હોય ત્યારે થ્રોટલ પ્રતિભાવમાં થતા અચકાટ તરીકે તેની નોંધ લેવાય છે. ટર્બાઇન ઉચ્ચ દબાણે કામ કરે અને ટર્બાઇન રોટર તેની રોટેશનલ ઇનેર્ટિયાનો સામનો કરી સપ્લાય બુસ્ટ પ્રેશર માટે જરૂરી ઝડપ મેળવે તે માટે એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમ દ્વારા લેવાતા સમયની તે લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. સુપરચાર્જરમાં સીધું સંચાલિત કોમ્પ્રેસર આ સમસ્યાનો ભોગ બનતું નથી. (સેન્ટ્રીફ્યુજલ સુપરચાર્જર્સ નીચા આરપીએમ પર બુસ્ટનું સર્જન કરતા નથી જ્યારે પોઝિટીવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ સુપરચાર્જર કરે છે) તેનાથી વિપરીત નીચા લોડ પર કે નીચા આરપીએમ પર સુપરચાર્જર નીચું બુસ્ટ આપે છે અને એન્જિન કુદરતી એસ્પિરેટેડ એન્જિન તરીકે કામ કરે છે.
ટર્બાઇનની રોટેશનલ નિષ્ક્રિયતાને ઘટાડીને લેગમાં ઘટાડો કરી શકાય છે ઉદાહરણ તરીકે સ્પૂલ-અપ વધુ ઝડપથી ખુલે તે માટે તેમાં હળવા ભાગોનો ઉપયોગ થાય છે. સિરામિક ટર્બાઇન્સ આ અંગે ફાયદાકારક છે. કમનસીબે તેઓ પ્રમાણમાં નાજુક હોય છે તેથી તેમના દ્વારા અપાતું મહત્તમ બુસ્ટ મર્યાદિત થઇ જાય છે. લેગ ઘટાડવાનો અન્ય એક માર્ગ વ્યાસ ઘટાડીને અને ગેસ ફ્લો પાથ લેન્થ વધારીને ટર્બાઇનનો એસ્પેક્ટ રેશિયો બદલવાનો છે. અપર-ડેક એર પ્રેશર વધારીને અને વેસ્ટગેટ પ્રતિભાવ સુધારીને ફાયદો થાય છે, પરંતુ તેનાથી ખર્ચ વધે છે અને વિશ્વસનીયતા જોખમાય છે જેનાથી કાર ઉત્પાદકો ખુશ નથી. પરંપરાગત ઓઇલ બેરિંગની જગ્યાએ ફોઇલ બેરિંગનો ઉપયોગ કરીને પણ લેગમાં ઘટાડો કરવામાં આવે છે તેનાથી પ્રતિરોધ ઘટે છે ટર્બોની પરિભ્રમણ એસેમ્બલી ઝડપથી વધે છે. વેરિયેબલ-નોઝલ ટર્બોચાર્જર્સ (ઉપર ચર્ચા પ્રમાણે) મોટા પ્રમાણમાં લેગ ઘટાડે છે.
લેગને બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડ માની લેવું ન જોઇએ. ટર્બો સિસ્ટમનો બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડ આ જગ્યાના નીચા બાઉન્ડને દર્શાવે છે જેની અંદર કોમ્પ્રેસર કામ કરે છે. આપેલા પ્રેશર મલ્ટીપ્લાયર પર ચોક્કસ ફ્લો રેટથી નીચે આપેલું કોમ્પ્રેસર નોંધપાત્ર બુસ્ટ પેદા નહીં કરે. તેનાથી ગમે તેટલા વાયુના દબાણે ચોક્કસ આરપીએમ પર બુસ્ટને મર્યાદિત કરી શકાય છે. નવા ટર્બોચાર્જર અને એન્જિન વિકાસના કારણે બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડમાં નિરંતર ઘટાડો થયો છે.
ઇલેક્ટ્રીકલ બુસ્ટીંગ (“ઇ-બુસ્ટીંગ”) એ વિકાસ હેઠળની નવી ટેકનોલોજી છે. એટલે કે તેમાં સ્પોટ-લાઇટમાંથી એક્ઝોસ્ટ ગેસ ઉપલબ્ધ બને તે પહેલા ટર્બોચાર્જરની ગતિ વધારવા માટે હાઇ સ્પીડ ઇલેક્ટ્રીકલ મોટરનો ઉપયોગ થાય છે. વૈકલ્પિક ઇ-બુસ્ટીંગ દ્વારા ટર્બાઇન અને કોમ્પ્રેસરને અલગ પાડીને હાઇબ્રિડ ટર્બોચાર્જરની જેમ ટર્બાઇન-જનરેટર અને ઇલેક્ટ્રીકલ-કોમ્પ્રેસર રચાય છે. તેનાથી કોમ્પ્રેસરની ઝડપ ટર્બાઇનથી સ્વતંત્ર બને છે. એમવી કેનેડિયન પાયોનિયર (ડોક્સફોર્ડ 76J4CR એન્જિન)માં ટર્બોચાર્જરની ગતિ વધારવા માટે હાઇડ્રોલિક ડ્રાઇવ સિસ્ટમ અને ઓવરસ્પીડ ક્લચ વ્યવસ્થા 1981માં ફીટ કરવામાં આવી હતી.
બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડ
ટર્બોચાર્જર્સ ચોક્કસ એક્ઝોસ્ટ માસ ફ્લો રેટથી (ટર્બોના કદ પર આધાર) ઉપર જ બુસ્ટ પેદા કરવાની શરૂઆત કરે છે જે એન્જિનના ડિસ્પ્લેસમેન્ટ, આરપીએમ અને થ્રોટલ ઓપનિંગ દ્વારા નક્કી થાય છે. યોગ્ય એક્ઝોસ્ટ ગેસ ફ્લો વગર તેઓ વાયુને એન્જિનમાં પ્રવેશ કરાવી શકતા નથી. ફુલ થ્રોટલના સ્તરે જ્યારે એક્ઝોસ્ટમાં માસ ફ્લો એન્જિનમાં વાયુને બળથી પ્રવેશ કરાવવા માટે સક્ષમ હોય છે તે બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડ આરપીએમ તરીકે ઓળખાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં એન્જિનિયર્સ બુસ્ટ થ્રેસોલ્ડ આરપીએમમાં ઘટાડો આદર્શ ઝડપે લાવી શકે છે જેનાથી તાત્કાલિક પ્રતિભાવ આપી શકાય છે. કોમ્પ્રેસરના નકશા અને ગાણિતિક સમીકરણનો ઉપયોગ કરીને લેગ અને થ્રેસોલ્ડ માપદંડ હાંસલ કરી શકાય છે.
બાહ્ય લિન્ક્સ
શ્રેણી:ટર્બોચાર્જર શ્રેણી:એન્જિન ટેકનોલોજી શ્રેણી:એરક્રાફ્ટ્સ એન્જિન્સ શ્રેણી:એન્જિન કમ્પોનન્ટ્સ
પોરબંદર જિલ્લો
પોરબંદર જિલ્લો ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ૩૩ જિલ્લાઓમાંનો એક જિલ્લો છે.
ઈતિહાસ
પોરબંદર જિલ્લો ૧૯૯૭માં જુનાગઢ જિલ્લામાંથી છૂટો પાડીને રચવામાં આવ્યો હતો.
વસ્તી
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે જિલ્લાની વસ્તી ૫,૮૫,૪૪૯ છે, જેમાંથી ૪૮.૮% જેટલી વસ્તી શહેરી વિસ્તારમાં છે. આ જિલ્લો ગુજરાતના ૩૩ જિલ્લાઓમાંથી વસ્તીની દ્રષ્ટિએ છેલ્લેથી બીજો ક્રમ ધરાવે છે.
તાલુકાઓ
પોરબંદર જિલ્લામાં કુલ ૩ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે અને આ ત્રણ તાલુકાઓમાં કુલ મળીને ૧૪૯ ગ્રામ પંચાયતો આવેલી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
સરદારપુરા (તા.જંબુસર)
સરદારપુરા (તા.જંબુસર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા  જંબુસર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સરદારપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જંબુસર તાલુકો
બેઢિયા (તા. કાલોલ)
બેઢિયા (તા.કાલોલ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  કાલોલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બેઢિયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવેર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાલોલ તાલુકો
વેરાવળ (શાપર)
વેરાવળ (શાપર) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનું એક  ગામ છે. આ ગામ રાજકોટ-પોરબંદર નેશનલ હાઈવે ૮બી ઉપર આવેલું છે. આ ગામમાં માધ્યમિક શાળા, પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દવાખાનુ, મેડીકલ અને પંચાયતઘર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ખાસતો ત્યાં આવેલ જી.આઈ.ડી.સી. ને લીધે પ્રખ્યાત છે. જેથી આ ગામમાં ભારત નાં તમામ ખુણેથી લોકો રોજગારી મેળવવા માટે અહીં આવે છે. જેમાં વધુ તો ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાંથી આવે છે. આ જી.આઈ.ડી.સી. માં આવેલા ઉધોગોમાં તમામ પ્રકારની વસ્તુઓનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:કોટડા-સાંગાણી તાલુકો શ્રેણી:ગુજરાતનાં ઉધોગો
મીઠાપુર સૌર ઊર્જા એકમ
મીઠાપુર સૌર ઊર્જા એકમ  ૨૫ મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતો સોલાર પાવર પ્લાન્ટ છે, જે પશ્ચિમ ભારતમાં આવેલ ગુજરાત રાજ્યના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ઓખામંડળ તાલુકામાં આવેલ મીઠાપુર ખાતે કાર્યરત છે. આ એકમ ૪૦,૭૩૪ MWh/વર્ષ વીજળી પેદા કરવા માટે અપેક્ષિત છે. આ માટે ૧૦૮,૬૯૬ ૨૩૦ Wp પેનલ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
વિશિષ્ટતાઓ
આ સૌર ઊર્જા એકમ ૧૦૦ એકર (૪૦.૫ હેક્ટર) જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અહીં બિછાવેલ પેનલ પોલીક્રિસ્ટલાઇન સિલીકોન ફોટોવોલ્ટેઇક ટેકનોલોજી વડે નિર્મિત છે.
નાણા
આ સોલાર પાવર પ્લાન્ટના વિકાસકર્તા ખાનગી કંપની ટાટા પાવર લિમિટેડ દ્વારા ભંડોળ ફાળવી આ પ્રોજેક્ટ માટે રૂ. ૩૬૫ કરોડ ખર્ચ હોવાનો અંદાજ (ડેબ્ટ ઈક્વિટી રેશિયો ૭૦:૩૦) મૂક્યો હતો. આ ભંડોળમાં રૂ. ૧૧૦ કરોડ ઇક્વિટી અને રૂ. ૨૫૫ કરોડ રૂપિયાની ટર્મ લોનનો સમાવેશ થાય છે. વીજ ખરીદી કરાર પર ટાટા પાવર કંપનીએ ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિ. સાથે હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ માટે રૂ. ૧૫/કેડબ્લ્યુએચ માટે પ્રથમ ૧૨ વર્ષ સુધી અને ૫ રૂ પછીના સમય માટેનો ભાવ નક્કી કરવામાં આવેલ છે.
શરુઆત
આ પાવર પ્લાન્ટની શરૂઆત ૨૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૨ના દિવસે કરવામાં આવી હતી.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જામનગર જિલ્લો
રેસ કોર્સ, વડોદરા
રેસ કોર્સ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલ વડોદરા શહેરની પશ્ચિમ બાજુમાં આવેલ એક વિસ્તાર છે. તે વડોદરાના પશ્ચિમી ભાગના પોશ વિસ્તારોમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતો વિસ્તાર પૈકી એક છે. પ્રાચીન દિવસોમાં તે પશ્ચિમ ભારતનું એક માત્ર રેસ કોર્સ હતું, જેની માલિકી વડોદરાના મહારાજાની હતી. હવે અહિંયાં વિશાળ વ્યાપારી ઇમારતો પોતાનો વેપાર-ધંધો કરી રહ્યા છે. રેસ કોર્સ ખાતે પશાભાઈ પાર્કમાં ઘરો છે, જેને શહેરનો પોશ અને શ્રેષ્ઠ રહેણાંક વિસ્તાર ગણવામાં આવે છે.
રેસ કોર્સ ખાતે વાણિજ્ય અને મનોરંજનના વિકલ્પો શહેરના લોકોને મળે છે, જેમ કે આઈનોક્સ અને સિને મોલ જેવા મલ્ટિપ્લેક્ષ, વેસ્ટસાઇડ, લેન્ડમાર્ક, રિલાયન્સ ટ્રેન્ડ્સ, પેન્ટાલૂન લિ., ઉપરાંત કેટલાક મોટા રેસ્ટોરાંનો ઉમેરો પણ આ વિસ્તારની શોભા વધારે છે.
શ્રેણી:વડોદરા શહેર
ભારતમાં મહિલાઓ
thumb|ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચનને તેના સૌંદર્ય માટે માઘ્યમો દ્વારા સતત વખાણવામાં આવી છે..
છેલ્લી કેટલીક સહસ્ત્રાબ્દિથી ભારતમાં મહિલાઓ ની સ્થિતીમાં મોટા ફેરફારો આવ્યા છે. પ્રાચીન સમયમાં પુરૂષોને સમકક્ષ થી લઈને મધ્યકાલીન યુગમાં નીચેના દરજ્જા સુધીનો ફેરફાર આવ્યા છે છે. અનેક સુધારાવાદીઓ દ્વારા સમાન હક્કને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે, ભારતમાં મહિલાઓની સ્થિતિનો ઇતિહાસ ઘણાં મહત્વપૂર્ણ બનાવોથી ભરેલો છે. આધુનિક ભારતમાં, મહિલાઓએ ભારતમાં ઉચ્ચપદોને શોભાવ્યા છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન, લોકસભાના અધ્યક્ષ, વિરોધ પક્ષના અધ્યક્ષ વગેરે સામેલ છે.
ઇતિહાસ
ખાસ મહિલાઓની ભૂમિકાને લગતા બહુ થોડા લખાણો મળે છે; જેમાં વર્ષ 1730ની આસપાસ તંજાવુરના અધિકારી ત્ર્યંબકયજવને સ્ત્રીધર્મપદ્ધતિ અપવાદ છે. આ લખાણમાં ઈસ.પૂર્વે ચોથી સદીમાં લખાયેલી અપસ્તંભ સૂત્રને ધ્યાનમાં રાખીને મહિલાઓના વર્તન પરની નિંદા મહિલાઓ ઉપર લાદવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓને સંકલિત કરવામાં આવ્યા છે. (c. 4th c. BCE). તેના પહેલા શ્લોક પ્રમાણે મુખ્ય ધર્મેશ સ્મૃત્તિશુ વિહિતો ભરત સુષુશા શાનામ હી પોતાનાના પતિની આજ્ઞા પ્રમાણે સેવા કરવાને તેની પ્રાથમિક ફરજ માનવામાં આવી છે. અહીં સુષુશા પરિભાષા (સાહિત્યિક "સાંભળવાની ઈચ્છા") એ બહુ બધા મતલબને આવરીલે છે. જેમાં એક શ્રદ્ધાળુની ઈશ્વરને અંજલિ, કે ગુલામની જેમ સેવા પણ સામેલ છે.
પ્રાચીન ભારત
વિદ્વાનો માને છેકે, પ્રાચીન ભારતમાં, મહિલાઓ દરેક ક્ષેત્રમાં પુરૂષો જેટલા સમાન હક્કો ભોગવતી હતી. જોકે, અન્ય કેટલાક, આ અંગે વિરોધાભાસી અભિપ્રાયો ધરાવે છે. પ્રાચીન ભારતના વૈધ્યાકરણના નિષ્ણાતો જેમ કે, પતાંજલિ અને કાત્યાયન સૂચવે છે કે, વૈદિક કાળની શરૂઆતમાં મહિલાઓ શિક્ષિત હતી. ઋગ્વેદની રૂચાઓ સૂચવે છે કે, સ્ત્રીઓના લગ્ન પુખ્ત વયે થતા હતા અને કદાચ તેણી પતિને પસંદ કરવા માટે મુક્ત હતી. ઋગ્વેદ અને ઉપનિષદના લખાણો સૂચવે છે કે, અનેક મહિલાઓ ઋષિ અને મુની હતી, જેમાં ગાર્ગી અને મૈત્રૈય પ્રમુખ છે.
કાસુંદરી (વનસ્પતિ)
કાસુંદરી એ એક જાતની વનસ્પતિ છે, જેનો છોડ આશરે ૩ (ત્રણ) મીટર જેટલી ઊંચાઇ ધરાવતો હોય છે. આ વનસ્પતિને ૮ થી ૧૨ જેટલાં પર્ણોની સંયુક્ત પર્ણાવલી હોય છે, જેમાં પર્ણો એકજ ડાળખી પર બે-બેની જોડમાં હારબંધ ગોઠવાયેલાં હોય છે. તેના પર પીળા રંગનાં ફુલો જોવા મળે છે.
ભારતમાં મહિલાઓ
પ્રાચીન ભારત
પ્રાચીન ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં નગરવધૂ (શહેરની વધૂ) જેવી પરંપરા હતી. નગરવધૂ નો ખિતાબ જીતવા માટે સ્ત્રીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા થતી હતી. નગરવધૂનું વિખ્યાત ઉદાહરણ આમ્રપાલીનું છે.
અભ્યાસ પ્રમાણે, વૈદિક યુગના શરૂઆતના સમયમાં મહિલાઓ સમાન હક્કો અને પ્રતિષ્ઠા ભોગવતી હતી. જોકે, પાછળથી (ઈ.સ. પૂર્વે 500માં), સ્મૃત્તિઓના આગમનથી મહિલાઓનું સન્માન ઘટવા લાગ્યું. (ખાસ કરીને મનુસ્મૃત્તિ) અને બાબર તથા મુઘલ સામ્રાજ્યના ઈસ્લામિક આક્રમણથી અને પછી ખ્રિસ્તીઓના આગમનથી મહિલાઓના સ્વાતંત્ર્ય અને હક્કો પર પડદો પડી ગયો.
કાસુંદરી (વનસ્પતિ)
આ વનસ્પતિ ઉષ્ણકટિબંધના દરેક પ્રદેશોમાં આજે જોવા મળે છે, પરંતુ તેનું મૂળ વતન ભારત હોવાનું માનવામાં આવે છે,. આ વનસ્પતિ સામન્યપણે પડતર જમીનમાં, રસ્તાની બાજુઓ પર તેમજ વનવિસ્તારમાં ઉગેલી જોવા મળે છે. આ વનસ્પતિનાં મૂળની બાહ્ય ત્વચાનો ઉપયોગ ઔષધ બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન ભારતના આયુર્વેદાચાર્યો તેનો ઉપયોગ શ્વસનતંત્રની બિમારી ધરાવતા દર્દીઓ માટે કરતા હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં
ભારતમાં મહિલાઓ
પ્રાચીન ભારત
જોકે, જૈન સંપ્રદાય જેવી સુધારાવાદી ચળવળોએ મહિલાઓને ધાર્મિક વર્ગમાં મહિલાઓને પ્રવેશ આપ્યો, મોટા ભાગે, ભારતમાં મહિલાઓ બંદીવાન હતી અને તેમની ઉપર નિયંત્રણો હતા. માનવામાં આવે છે કે, છઠ્ઠી સદીથી બાળલગ્નની શરૂઆત થઈ.
મધ્યકાલીન સમય
મધ્યકાલીન સમયના સમાજમાં ભારતની મહિલાઓની સ્થિતી વધુ કથળી હતી. જ્યારે, કેટલાક સમુદાયોમાં સતી થવું, ભારતના કેટલાક સમુદાયોના સમાજ જીવનમાં બાળવિવાહ અને વિધવા વિવાહ પર પ્રતિબંધ સામાન્ય બન્યા હતા. ભારતીય ઉપ-મહાદ્વિપ ઉપર મુસલમાનોની જીતથી ભારતના સમાજમાં પડદાપ્રથાનું આગમન થયું. રાજસ્થાનના રાજપુતોમાં જૌહર કરવામાં આવતા હતા. ભારતના કેટલાક ભાગોમાં, દેવાદાસીઓ કે મંદીરની સ્ત્રીનું જાતિય શોષણ કરવામાં આવતું હતું. બહુપત્નીત્વ બહુધા પ્રચલીત હતા, ખાસ કરીને હિન્દુ ક્ષત્રિય શાસકોમાં તેનો ચાલ હતો. કેટલાક મુસલમાન પરીવારોમાં સ્ત્રીઓ જનાનાખાના પૂરતી મર્યાદિત હતી.
આ પ્રકારની સ્થિતિ છતાં, કેટલીક મહિલાઓએ રાજકારણ, સાહિત્ય, શિક્ષણ અને ધર્મના ક્ષેત્રમાં પ્રગતિ સાધી હતી. રઝિયા સુલતાન દિલ્હી ઉપર શાસન કરનારી એકમાત્ર મહિલા બની હતી. 1564માં મોઘલ બાદશાહ અકબરના સેનાપતિ અશફ ખાન સાથે યુદ્ધમાં મોતને ભેટતા પહેલા ગોંદની રાણી દુર્ગાવતિએ પંદર વર્ષ સુધી શાસન કર્યું હતું. 1590ના દાયકામાં મોઘલોની વિશાળ સેના સામે ચાંદબીબીએ અહેમદનગરની રક્ષા કરી હતી. જહાંગીરની પત્ની નૂર જહાંએ સામ્રાજ્યની તાકતને અસરકારક રીતે પોતાના કાબુમાં રાખી હતી. તેને મોઘલ તખ્થ પાછળની અસલી તાકત તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. મોઘલ શાહજાદીઓ જહાંઆરા અને ઝેબુનિસ્સા જાણીતી કવિયિત્રીઓ હતી, અને શાસકીય વહિવટી તંત્ર પર તેમની અસર હતી. વહિવટદાર અને યૌદ્ધા તરીકેની તેમની ક્ષમતાના કારણે, શિવાજીના માતા જીજાબાઈને રાજના વહિવટદાર તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા.શિવાજી દક્ષિણ ભારતમાં ઘણી મહિલાઓ ગામડા, શહેરો, વિભાગો તેમજ સામાજિક અગ્રદૂત અને ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં વહીવટ કરતી હતી.
ભક્તિ ચળવળોએ મહિલાઓના સન્માનને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને કેટલાક દમન સામે સવાલ ઉઠાવ્યાં. મીરાબાઈ મહિલા સંત-કવિયિત્રી હતા, ભક્તિ ચળવળના સૌથી અગત્યના પાત્રોમાં તેઓ મહત્વપૂર્ણ હતા. આ યુગના અન્ય મહિલા સંત-કવિયિત્રીઓમાં અક્કા મહાદેવી, રામી જનાબાદી અને લાલ દેડનો સમાવેશ થાય છે. હિન્દુત્વના ભક્તિ સંપ્રદાયો જેમ કે, મહાનુભવ, વરકરી, અને બીજી કેટલીક હિન્દુ ધર્મોની આંતરિક ચળવળોએ ખુલ્લીને સામાજિક ન્યાય અને સ્ત્રી-પુરૂષ વચ્ચે સમાનતાની હિમાયત કરી હતી.
ભક્તિ ચળવળ પછી ટૂંક સમયમાં, ગુરૂ નાનક, શીખોના પ્રથમ ધર્મગુરૂએ પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે સમાનતાનો સંદેશો આપ્યો. તેમણે મહિલાઓ દ્વારા ધાર્મિક સભાઓને મંજૂરીની હિમાયત કરી, ભજન અને કિર્તન સભાનું નેતૃત્વ કરવાની અને ગાયન કરવાની ; ધાર્મિક વ્યવસ્થાપક સમિતિઓના સભ્ય બનવાની, રણભૂમિમાં સેનાઓના નેતૃત્વની ; લગ્નમાં સમાનતા અને અમૃત (ધાર્મિક દિક્ષાવીધિ)ની હિમાયત કરી હતી. બીજા શીખ ગુરૂઓએ પણ સ્ત્રીઓ સાથે ભેદભાવ સામે શિક્ષા આપી હતી.
ઐતિહાસિક રીતિઓ
કેટલાક સમુદાયોમાં સતી, જૌહર અને દેવદાસી જેવી પરંપરાઓ ઉપર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે અને આધુનિક ભારતમાં મોટાભાગે નાશ પામી છે. જોકે, ભારતના દૂરના વિસ્તારોમાં આ રીતિઓના કિસ્સા મળી આવે છે. કેટલાક સમુદાયોમાં ભારતીય મહિલાઓ દ્વારા હજૂ પણ પડદા પ્રથા પાળવામાં આવે છે, ભારતના સાંપ્રત કાયદાઓ હેઠળ ગેરકાયદેસર રીતિ હોવા છતાં, બાળલગ્ન પણ પ્રવર્તે છે.
સતી
સતીએ જૂની અને મોટાભાગે નષ્ટ થયેલી પ્રથા છે, કેટલાક સમુદાયોમાં વિધવાને તેના પતિની ચિતામાં જીવતી સળગાવી દેવામાં આવતી હતી. આમ તો આ ક્રિયા વિધવા દ્વારા સ્વેચ્છાએ સ્વીકારવાની હતી, છતાં એવું માનવામાં આવે છે કે, કેટલીક વખત આમ કરવા માટે વિધવાને ફરજ પાડવામાં આવતી હતી. 1829માં અંગ્રેજો દ્વારા તેને નાબુદ કરવામાં આવી હતી. આઝાદી પછી સતીપ્રથાના ચાલીસ જેટલા કિસ્સા નોંધાયા છે. 1987માં રાજસ્થાનની રૂપ કંવરનો કિસ્સો સતી (અટકાવવા)ના કાયદાને લાગૂ કરવા સુધી દોરી ગઈ હતી.
જૌહર
જૌહર એવી પ્રથા છે, જેમાં હારેલા યૌદ્ધાની તમામ પત્નીઓ અને પુત્રીઓ સળગી જતી હતી. શત્રુઓના હાથમાં પકડાઈ જવા અને પછી શોષણને ટાળવા માટે આમ કરવામાં આવતું હતું. પરાજીત રાજપૂત શાસકો, જેઓ તેમના સન્માનને સૌથી ઉપર ગણતા હતા, તેમની પત્નીઓ દ્વારા આ પ્રથાને અનુસરવામાં આવતી હતી.
પડદા
કેટલાક સમુદાયોમાં પડદો એવી રીતિ છે, જેમાં મહિલાઓએ તેમના શરીરની જેમ ત્વચા અને તેમના ઘાટને ઢાંકે. તે મહિલાઓની હરફર ઉપર નિયંત્રણ લાદે છે, તે મુક્તપણે વાતચીત કરવાના હક્કને કાપે છે, અને તે મહિલાઓ તાબામાં હોવાના પ્રતિકરૂપ છે. બંને ધર્મોના ધાર્મિક નેતાઓની અજ્ઞાનતા અને પૂર્વાગ્રહોના કારણે આ ગેરમાન્યતા ઉદ્દભવી છે, ઈસ્લામ કે હિન્દુત્વની ધાર્મિક શિક્ષાનો પડધો નથી પાડતા.
બ્રિટિશ શાસન
19મી સદીમાં યુરોપના વિદ્વાનોએ નોંધ્યું કે, હિન્દુ મહિલાઓ અન્ય મહિલાઓ કરતા "નૈસર્ગિક રીતે ચારિત્ર્યશીલ" અને "વધુ ગુણવાન" છે. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન અનેક સુધારકો જેમ કે, રામ મોહન રૉય, ઈશ્વર ચંદ્ર વિદ્યાસાગર, જ્યોતિરાવ ભૂલે વગેરે મહિલાઓના ઉત્કર્ષ માટે લડ્યા હતા. આ યાદી જોતા એવું લાગે કે રાજ દરમિયાન અંગ્રેજોએ કોઈ સકારાત્મક પ્રદાન આપ્યું ન હતું, તે પૂર્ણપણે સાચું નહીં હોય, કેમ કે, મિશનરીઓના પત્નીઓ જેમ કે માર્થા મોલ્ટ ઉર્ફે મીડ અને તેમની પુત્રી એલિઝા કેલ્ડવેલ ઉર્ફે મોલ્ટને દક્ષિણ ભારતની છોકરીઓના શિક્ષણ અને તાલિમની શરૂઆત કરવા માટે યોગ્ય રીતે યાદ કરવામાં આવે છે- શરૂઆતમાં સ્થાનિકોએ આ પ્રથાનો વિરોધ કર્યો, આગળ તે પરંપરા ઉડી ગઈ. રાજા રામમોહન રૉયના પ્રયાસો 1829માં ગવર્નર-જનરલ વિલિયમ કેવેન્ડિશ-બેન્ટિકના કાળમાં સતી પ્રથાની નાબુદી તરફ દોરી ગયા. ઈશ્વર ચંદ્ર વિદ્યાસાગરની વિધવા મહિલાઓની સ્થિતી સુધારવાની ચળવળ 1856માં વિધવા પુનઃવિવાહ કાયદા સુધી દોરી ગઈ. અનેક મહિલા સુધારકો જેમ કે પંડિત રમાબાઈએ પણ મહિલાઓના ઉત્કર્ષના કામમાં સહાય કરી હતી.
કિટ્ટુર ચિન્નમા, કર્ણાટકના રજવાડા કિટ્ટુરના મહારાણી હતા, અંગ્રેજોની ખાલસાનીતિ સામે તેમણે બળવો કર્યો હતો અને સૈન્યનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. 16મી સદીમાં તટીય કર્ણાટકની રાણી અબ્બક્કા રાણીએ યુરોપી સેનાઓના આક્રમણને, ખાસ કરીને પોર્ટુગલોના આક્રમણને સફળતાપૂર્વક ખાળ્યું હતું. ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈએ અંગ્રેજોની સામે 1857માં ભારતીયોના બળવાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. હવે, તેણીને બૃહૃદ રીતે રાષ્ટ્રવાદી નાયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બેગમ હઝરત મહલ, અવધના સહ-શાસક, વધુ એક એવા શાસક હતા, જેમણે 1857ના વિપલ્વનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેણીએ અંગ્રેજો સાથે સંધિ કરવાનો ઈન્કાર કરી દીધો અને છેવટે નેપાળમાં એકાંતવાસ ગાળ્યો હતો. આ ગાળાના ગણતરીના નોંધપાત્ર મહિલા શાસકોમાં ભોપાલના બેગમોનો પણ સમાવેશ થાય છે. લડાયક કૌશલ્યોમાં તેમણે પડદાપ્રથાનો ઉપયોગ નહોતો કર્યો.
ચંદ્રમુખી બસુ, કાદમ્બનિ ગાંગુલી અને આનંદી ગોપાલ જોષી ભારતની શરૂઆતી મહિલાઓમાંથી હતી, જેમણે શૈક્ષણિક પદ્દવી હાંસલ કરી હોય.
ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં મહિલાઓએ અગત્યની ભૂમિકા ભજવી હતી. કેટલાક વિખ્યાત સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં ભિખાજી કામા, ડૉ. એન્ની બેસન્ટ, પ્રીતિલત્તા વાડેદાર, વિજ્યાલક્ષ્મી પંડિત, રાજકુમારી અમૃત કૌર, અરૂણા આશફ અલી, સૂચેતા ક્રિપ્લાની, અને કસ્તૂરબા ગાંધીનો સમાવેશ થાય છે. બીજા નોંધપાત્ર નામોમાં મુથ્થુલક્ષ્મી રેડ્ડી અને દુર્ગાબાઈ દેશમુખ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. સુભાષચંદ્ર બોઝની ઈન્ડિયન નેશનલ આર્મીમાં ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ રેજિમેન્ટ હતી, જે કેપ્ટન લક્ષ્મી સહેગલ સહિત પૂર્ણપણે મહિલાઓની બનેલી હતી. કવિયિત્રી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની સરોજીની નાયડુ, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રથમ ભારતીય મહિલા અધ્યક્ષ હતા, અને ભારતના રાજ્યના રાજ્યપાલ બનનારા પ્રથમ મહિલા હતા.
સ્વતંત્ર ભારત
ભારતમાં મહિલાઓ હાલ તમામ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થાય છે, જેમ કે, શિક્ષણ, રમત-ગમત, રાજકારણ, માધ્યમો, કલા અને સંસ્કૃત્તિ, સેવા ક્ષેત્ર, વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી વગેરે. ઈન્દિરા ગાંધી, તેમણે ભારતના વડાપ્રધાન તરીકે કુલ 15 વર્ષના ગાળા માટે સેવા આપી, તેઓ વિશ્વમાં સૌથી લાંબો સમય સુધી વડાપ્રધાન તરીકે સેવા આપનારા મહિલા છે.
ભારતના બંધારણ દ્વારા, તમામ ભારતીય મહિલાઓને સમાનતાનો હક્ક આપવામાં આવ્યો છે (કલમ-14), રાજ્ય દ્વારા ભેદભાવ નહીં (કલમ 15(1)), સમાનતાનો હક્ક (કલમ 16), સમાન કામ માટે સમાન ચૂકવણું (કલમ 39 (ડી)). વધુમાં, તે રાજ્ય દ્વારા મહિલાઓ અને બાળકોની તરફેણમાં વિશેષ જોગવાઈઓ કરવાની મંજૂરી આપે છે (કલમ 15(3)), મહિલાઓના સ્વમાનનું અપમાન કરનારી તમામ રીતિઓને ત્યાગવા કહે છે (કલમ 51 (એ) (અ) (ઈ) (ઈ)), તે રાજ્યને મહિલાઓ માટે કાર્યસ્થળે ન્યાયી અને માનવીય સંજોગો અને પ્રસૂતિ રાહત માટે યોગ્ય જોગવાઈઓ કરવા માટે મંજૂરી આપે છે. (કલમ 42).
1970ના દાયકાના અંતભાગમાં ભારતમાં નારીવાદી સક્રિયતાએ ગતિ પકડી હતી. મથુરા રેપ કેસ મહિલા જૂથોને રાષ્ટ્રીય કક્ષાના મુદ્દાઓ પર સાથે લાવ્યો. મથુરાના પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસ કર્મચારી દ્વારા યુવાન છોકરીનો બળાત્કાર કરવામાં આવ્યો હતો, તેની મુક્તિ સામે 1979-80માં વ્યાપક દેખાવો થયા હતા. રાષ્ટ્રીય માધ્યમો, દ્વારા તેને વ્યાપક પણે આવરી લેવામાં આવ્યા, અને સરકારને પૂરાવાના કાયદામાં, ફોજદારી પ્રક્રિયાના કાયદામાં અને ભારતીય દંડ સંહિતામાં જેલમાં બળાત્કારની શ્રેણી સામેલ કરવાની ફરજ પડી. સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા, લૈંગિક ભેદભાવ, મહિલા આરોગ્ય અને મહિલા સાક્ષરતા જેવા વિષયો પર મહિલા કાર્યકરો એક થયા.
ભારતમાં મહિલા પરની હિંસા સાથે દારૂને પણ સાંકળવામાં આવે છે. આંધ્રપ્રદેશ, હિમાચલપ્રદેશ, હરિયાણા, ઓરિસ્સા, મધ્યપ્રદેશ અને બીજા રાજ્યોમાં અનેક મહિલા જૂથોએ દારૂ-વિરોધી અભિયાનો છેડ્યા છે. ઘણી મુસ્લીમ મહિલાઓએ શરિયત હેઠળ મહિલાઓના હક્કોનું ધાર્મિક નેતાઓ દ્વારા વિશ્લેષણ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે અને ત્રણ વખત તલાકની પ્રથાની આલોચના કરી છે.
1990ના દાયકામાં, વિદેશી દાતા સંસ્થાઓ તરફથી મળતા દાનથી, નવા મહિલા-કેન્દ્રીય સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓની સ્થાપના શક્ય બની છે. સ્વ-સહાય જૂથો અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ, જેમકે, સેલ્ફ એમ્પલોઈડ વિમેન્સ એસોસિએશન (સેવા)એ ભારતમાં મહિલાઓના અધિકાર માટે મોટી ભૂમિકા ભજવી છે. અનેક મહિલાઓ સ્થાનિક ચળવળોમાં નેતા તરીકે ઊભરી આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે, નર્મદા બચાવો આંદોલનના મેધા પાટકર.
ભારત સરકાર દ્વારા વર્ષ 2001ને મહિલા સશક્તિકરણ (સ્વશક્તિ ) વર્ષ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. વર્ષ 2001માં મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે રાષ્ટ્રીય નીતિ પસાર કરવામાં આવી હતી.
વર્ષ 2006માં, ઈમરાના નામની મુસલમાન બળાત્કાર પીડિતાના કિસ્સાને – માધ્યમો દ્વારા પ્રકાશમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. ઈમરાના ઉપર તેના સસરાંએ બળાત્કાર કર્યો હતો. કેટલાક મુસલમાન મૌલવીએ એવું જાહેર કર્યું હતું કે, ઈમરાનાએ તેના સસરા સાથે લગ્ન કરવા જોઈએ. જેના કારણે, વ્યાપક વિરોધ થયો હતો અને છેવટે ઈમરાનાના સસરાને દસ વર્ષની જેલની સજા થઈ હતી, આ ચૂકદાનું કેટલીક નારીવાદી સંસ્થાઓ અને ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લીમ પર્સનલ લો બોર્ડ દ્વારા સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.
9 માર્ચ 2010ના દિવસે, આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસના એક દિવસ પછી. રાજ્ય સભા દ્વારા મહિલા અનામત ધારો, પસાર કરવામાં આવ્યો, જેમાં સંસદ અને રાજ્યની વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33% અનામતની ખાતરી આપવામાં આવી છે.
સમયચક્ર
દેશમાં મહિલાઓ દ્વારા શું સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં આવી છે, તેના ઉપર નજર કરીને તેમની સ્થિતિમાં આવેલા સતત પરિવર્તન પર નજર કરી શકાય છે:
સંસ્કૃતિ
સમગ્ર ભારતમાં મહિલાઓ સાડી (એક લાંબું કપડું જેને શરીરની ફરતે વિંટાળી શકાય) અને સલ્વાર-કમીઝ પહેરે છે. બિંદી (ચાંલ્લો) એ ભારતીય મહિલાઓ માટે મેકઅપનો એક ભાગ છે. પરંપરાગત રીતે લાલ બિંદી અને સિંદૂર ફક્ત લગ્ન કરેલી હિન્દુ મહિલાઓ જ પહેરી શકતી હતી. પરંતુ હવે તેઓ મહિલાઓની ફેશનનો એક ભાગ બની ગયા છે.
રંગોળીએ પરંપરાગત કળા છે, જે ભારતીય મહિલાઓમાં ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.
શિક્ષણ અને આર્થિક વિકાસ
1992-93ના આંકડા અનુસાર, ફક્ત 9.2% ભારતીય પરિવારો જ મહિલા સંચાલિત હતા. જો કે ગરીબી રેખાથી નીચે જીવતા 35% ઘરો મહિલા સંચાલિત હતા.
શિક્ષણ
ભારતમાં ધીમે-ધીમે સ્ત્રી શિક્ષણમાં સુધારો થઇ રહ્યો છે, પરંતુ પુરુષની સરખામણીએ સ્ત્રીઓમાં શિક્ષણનો દર ઓછો છે. છોકરાઓની સરખામણીએ ઘણી ઓછી છોકરીઓ સ્કુલમાં નામ નોંધાવે છે, અને તેમાંથી ઘણી ભણવાનું છોડી પણ દે છે. નેશનલ સેમ્પલ સર્વે 1997ના આકંડાઓ પ્રમાણે, ફક્ત કેરળ અને મિઝોરમ રાજ્યમાં જ સાર્વત્રિક સ્ત્રી શિક્ષણ દર જોવા મળ્યો છે. મોટા ભાગના નિષ્ણાતોના મત અનુસાર, કેરળમાં મહિલાઓના સામાજિક અને આર્થિક વિકાસ પાછળનું મુખ્ય પરિબળ સાક્ષરતા છે.
અનૌપચારિક શિક્ષણ (નોન-ફોર્મલ એજ્યુકેશન) (NFE) કાર્યક્રમ હેઠળ, રાજ્યમાં કુલ કેન્દ્રમાંથી લગભગ 40% અને યુટી(UT)માંથી કુલ કેન્દ્રમાંથી 10% કેન્દ્ર ફક્ત મહિલાઓ માટે સંપૂર્ણ રીતે અનામત રાખવામાં આવ્યા છે. 2000ની ગણતરી અનુસાર, એનએફઇ (NFE)ના 0.3 મિલિયન કેન્દ્ર કાર્યરત છે, જેમાં લગભગ 7.42 મિલિયન વિદ્યાર્થિઓ શિક્ષા મેળવે છે. જેમાંથી લગભગ 0.12 મિલિયન ફક્ત છોકરીઓ માટે જ સંપૂર્ણ રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. શહેરી ભારતમાં છોકરીઓ લગભગ છોકરાઓની સમાંતર જ શિક્ષણ મેળવે છે પરંતુ ગ્રામીણ ભારતમાં સતત છોકરીઓમાં શિક્ષણનું પ્રમાણ છોકરાઓની સરખામણીએ ઓછું છે.
યુ.એસ. (U.S.) ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોમર્સના 1998ના અહેવાલ અનુસાર, ભારતમાં સ્ત્રી શિક્ષણ માટે સૌથી મોટા અવરોધોમાં શાળાઓમાં અપૂરતી સુવિધાઓ(આરોગ્ય વિષયક સુવિધા), સ્ત્રી શિક્ષકોનો અભાવ અને અભ્યાસક્રમમાં જાતી વિષયક પૂર્વગ્રહ સમાવિષ્ટ છે, (મોટાભાગની સ્ત્રીઓને નબળી અને લાચાર દર્શાવવામાં આવે છે.)
કાર્યબળ ભાગીદારી
સામાન્ય માન્યતાથી વિરુદ્ધ, ભારતમાં કાર્યક્ષેત્રે મહિલાઓની સંખ્યાની ટકાવારી મોટી છે. રાષ્ટ્રીય માહિતી સંગ્રહ સંસ્થા એ સ્વીકાર્યુ હતું કે, કર્મચારી તરીકે મહિલાઓના પ્રદાનને ખૂબ જ ગંભીર રીતે ઓછું આંકવામાં આવે છે. જો કે, વળતર ચૂકવીને કરાવવામાં આવતા કાર્યોમાં મહિલાઓની સંખ્યા પુરુષોની સરખામણીએ ઘણી ઓછી છે. શહેરી વિસ્તારમાં કર્મચારીઓ તરીકે મહિલાઓની સંખ્યા ઘણી આકર્ષક છે. ઉદાહરણ તરીકે સોફ્ટવેર ઉદ્યોગમાં મહિલા કર્મચારીઓની સંખ્યા 30% જેટલી છે. તેઓ કામના સ્થળે પગારમાં તથા હોદ્દાની બાબતમાં પુરુષોની સમાંતર કામગીરી કરે છે.
કુલ મજૂર મહિલાઓમાંથી 89.5% જેટલી મહિલા ગ્રામીણ ભારતમાં કૃષિ અને તેને સંલગ્ન ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે. કુલ મજૂરી કામમાં સમગ્ર ખેત ઉત્પાદનમાં 55% થી 66% ફાળો મહિલાઓનો છે. 1991ના વિશ્વ બેંકના એક એહેવાલ અનુસાર, ભારતના ડેરી ઉત્પાદનની કુલ રોજગારીમાંથી 94% રોજગાર વ્યક્તિઓ મહિલાઓ હતી. જંગલ આધારિત લઘુ ઉદ્યોગોની કુલ રોજગારીમાં મહિલાઓનો ફાળો 51% છે.
મહિલા વેપારની સૌથી વધુ પ્રખ્યાત સફળ વાર્તા શ્રી મહિલા ગૃહ ઉદ્યોગ લિજ્જત પાપડની છે. 2006ના વર્ષમાં કિરણ મજુમદાર-શોએ બાયોકોનની શરૂઆત કરી, જે ભારતની પ્રથમ બાયોટેક કંપની છે. તેમને (કિરણ મજૂમદાર-શો) ભારતની સૌથી વધુ ધનિક મહિલાઓમાં સ્થાન મળ્યું છે. લલિતા ગુપ્તે અને કલ્પના મોરપરિયા (બંને ભારતની મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો છે જેમને ફોબોર્સની વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી મહિલાઓ માટેની યાદીમાં સ્થાન મળ્યું છે) ભારતની સૌથી મોટી બાજા ક્રમાંકની આઈસીઆઈસીઆઈ (ICICI) બેંકનું સંચાલન કરે છે.
જમીન અને માલિકીના હકો
મોટાભાગના ભારતીય પરિવારોમાં, મહિલાઓ પાસે પોતાના નામની મિલકત હોતી નથી તેમજ પિતાની મિલકતમાંથી તેમને ભાગ પણ મળતો નથી. રક્ષણ માટેના કાયદાઓના નબળા પાલનને કારણે મહિલાઓને થોડા પ્રમાણમાં જમીન અને માલિકી હકો પ્રાપ્ત છે. વાસ્તવમાં જમીન અને માલિકીના હકોની વાત આવે છે ત્યારે મહિલાઓ વિરુદ્ધ ક્યારેક લિંગ આધારિત ભેદભાવ રાખવામાં આવે છે. 1956 ના મધ્યમાં હિન્દુ પર્સનલ લો (હિન્દુ વ્યક્તિગત કાયદો) પ્રમાણે (જે હિન્દુ, બૌદ્ધ, શીખ અને જૈન લોકોને લાગુ પડતો) મહિલાઓને વારસાગત માલિકીમાં હક્ક આપવામાં આવતો. જોકે દિકરાઓને પૂર્વજોની મિલકતમાં સ્વતંત્ર રીતે હક્ક આપવામાં આવ્યો છે, પરંતુ દિકરીઓને આ હિસ્સો તેના પિતા તરફથી પ્રાપ્ત થાય છે. આથી પિતા તેની પૂર્વજોની મિલકતમાંથી ફરીથી જાહેરાત કરીને દિકરીનો વારસા હક્ક લઇ પણ શકે છે, પરંતુ દિકરો તેના પોતાના અધિકારોથી તેનો હિસ્સો મેળવી શકે છે. વધારામાં લગ્ન કરેલી દિકરી જો લગ્ન બાદ સતામણીનો ભોગ બને તો પણ પૂર્વજોના ઘરમાં રહેવાનો હક્ક ધરાવતી નથી. 2005માં હિન્દુ કાયદામાં કરવામાં આવેલા સુધારા બાદ, હવે મહિલાઓને પુરુષો જેટલું જ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
જેને પગલે કેન્દ્ર સરકારે તુરંત જ મુસ્લિમ મહિલાઓ માટે(છૂટાછેડા અંતર્ગત અધિકારનું રક્ષણ) કાયદો જાહેર કર્યો.
એ જ રીતે, એક ખ્રિસ્તી મહિલા પણ તેના છૂટાછેડાના સમાન અધિકારો માટે વર્ષો સુધી લડતી રહી અને અંતે સફળ થઇ. 1994માં મહિલાઓની સંસ્થાઓ સહિત બધા ચર્ચે સાથે મળીને એક કાચો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો, જે ક્રિશ્ચન મેરેજ અને મેટ્રોમોનિઅલ કોસીસ બીલ (ક્રિશ્ચન લગ્ન અને લગ્નવિષયક કારણ વિધેયક) તરીકે ઓળખાયો. જોકે હાલમાં પણ સરકારે તે અંગેના પ્રાસંગીક કાયદાઓમાં કોઈ જ સુધારા કર્યા નથી.
મહિલાઓ વિરુદ્ધ ગુના
ભારતમાં પોલિસની નોંધ અનુસાર, મહિલાઓ વિરુદ્ધ થતા ગુનાઓની સંખ્યા ખૂબ જ વધુ છે. કેન્દ્રિય ગુના નોંધ શાખાના 1998ના અહેવાલ અનુસાર, 2010માં થનારી વસતી વૃદ્ધિના દર કરતા પણ મહિલાઓ વિરુદ્ધ થતા ગુનાઓનો દર ઉંચો રહેશે. અગાઉ બળાત્કાર કે ત્રાસના ઘણા કિસ્સાઓ સામાજિક કલંકને કારણે પોલીસમાં નોંધવામાં આવતા ન હતા. અધિકૃત આંકડા દર્શાવ્યા અનુસાર, મહિલાઓ વિરુદ્ધ થતા ગુનાઓમાં નાટ્યાત્મક રીતે વધારો જોવા મળ્યો છે.
જાતીય સતામણી
1990માં નોંધાયેલા છેડતી અને જાતીય સતામણીના કુલ કુલ કિસ્સાઓમાંથી અડધાથી વધુ ગુના કામના સ્થળોએ નોંધાયેલા હતા. પુરુષો દ્વારા જો મહિલાઓને ગમ્મત ખાતર પણ શાબ્દિક સતામણી કરવામાં આવી હોય તે શારિરીક ત્રાસ કે માનસિક સતામણી તરીકે નોંધવામાં આવે છે. ઘણા કાર્યકર્તાઓનો આરોપ છે કે મહિલાઓની જાતીય સતામણીના વધી રહેલા કિસ્સાએ "પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ છે". 1987માં મહિલાઓના અશ્લીલ પ્રદર્શન (પ્રતિબંધ) કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો, જાહેરખબરો અથવા પ્રકાશનોમાં, લખાણો, ચિત્રો કે આકૃતિઓ અથવા અન્ય કોઈ પણ રીતે મહિલાઓને અશ્લીલ દર્શાવવાના કિસ્સાઓને રોકવા માટે આ કાયદો ઘડાયો હતો.
1997માં, એક સીમારૂપ ચૂકાદામાં, ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે કામના સ્થળો પર મહિલાઓની જાતીય સતામણી વિરુદ્ધ ગંભીર વલણ અપનાવ્યું હતું. કોર્ટ દ્વારા ખોટી કે સાચી ફરિયાદ અટકાવવા અને તેનું નિરાકરણ લાવવા અંગે પણ એક નિશ્ચિત દિશાચિન્હ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. રાષ્ટ્રિય મહિલા આયોગ દ્વારા આ દિશાચિન્હને ધ્યાનમાં લઇને રોજગારી આપનાર માટે ખૂબ જ ઝિણવટપૂર્વક એક આચારસંહિતા તૈયાર કરવામાં આવી.
દહેજ
1961માં, ભારત સરકાર દ્વારા દહેજ પ્રતિબંધ કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો. લગ્નની તૈયારીમાં કરવામાં આવતી દહેજની માંગને ગેરકાયદેસર જાહેર કરવામાં આવી. જો કે તેમ છતાં પણ દહેજ સંબંધિત ઘરેલું હિંસા, આત્મહત્યા અને ખૂનના કિસ્સા નોંધાયેલા જોવા મળ્યા છે. 1980માં આવા સંખ્યાબંધ કિસ્સા નોંધાયેલા છે.
1985માં, દહેજ પ્રતિબંધક નિયમ કડક કરવામાં આવ્યો (કન્યા અને વરને આપવામાં આવતી ભેટની વિગત તૈયાર કરવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું). આ કાયદા અનુસાર, લગ્ન સમયે કન્યા અને વરને આપવામાં આવતી ભેટની વિગત તૈયાર કરીને તેમાં નીચે સહી કરીને રાખવું. આ વિગતમાં દરેક ભેટની સંપૂર્ણ વિગત અને તેની અંદાજિત કિંમત, જે વ્યક્તિએ તે ભેટ આપી હોય તેનું નામ અને તેની સાથેનો સંબંધ નોંધવામાં આવશે. જો કે આ નિયમ ક્યારેક જ અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
1997માં, અહેવાલ દર્શાવે છે કે, દહેજને કારણે દર વર્ષે લગભગ 5,000 જેટલી મહિલાઓનું મૃત્યુ થાય છે, અને લગભગ દરરોજ એક ડઝનથી વધુ મહિલાઓ જાણી જોઇને રસોઇમાં લગાડવામાં આવેલી આગથી મૃત્યુ પામે છે. જેને “દુલ્હનને સળગાવવી” (બ્રાઈડ બર્નીંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને ભારતમાં જ તેની ટીકા પણ કરવામાં આવે છે. શહેરી શિક્ષિત વિસ્તારોમાં હવે દહેજને કારણે થતી સતામણીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
બાળ લગ્ન
ભારતમાં બાળ લગ્ન પરંપરાગત રીતે પ્રચલિત છે અને આજે પણ એ ચાલુ જ છે. ઐતિહાસિક રીતે, એક યુવાન છોકરી યુવાન ત્યાં સુધી જ તેના માતા-પિતા સાથે રહી શકે. ભૂતકાળમાં બાળ વિધવાને તિવ્ર યાતના આપવામાં આવતી, વાળ ઉતારી નાખવા, એકલતા ભર્યુ જીવન જીવવું, સમાજથી દૂર રહેવું જેવી સજા કરવામાં આવતી. જોકે 1860માં બાળ વિવાહને ગેરકાયદેસર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, જોકે તે આજે પણ સામાન્ય વાત છે. યુનિસેફ (UNICEF)ના સ્ટેટ ઓફ ધી વર્લ્ડ્સ ચિલ્ડ્રન -2009 અહેવાલ અનુસાર, કાયદેકીય રીતે માન્ય 18 વર્ષની વય પૂર્વે ભારતમાં 20-24 વર્ષની વયે લગ્ન કરનાર મહિલાઓ 47% હતી, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ પ્રમાણ 56% ટકા હતું.
આ અહેવાલ અનુસાર, વિશ્વના કુલ બાળ લગ્નોમાંથી 40% બાળ લગ્નો ભારતમાં થાય છે.
સ્ત્રીભૃણ હત્યા અને જાતી આધારિત ગર્ભપાત
ભારત પુરુષ જાતીનું ઊંચું પ્રમાણ ધરાવે છે, જેનું મુખ્ય કારણ છે, ઘણી સ્ત્રીઓ પુખ્ત વયે પહોંચતા પહેલા જ મૃત્યુ પામે છે. ભારતના આદિવાસી સમાજમાં અન્ય જાતિ જૂથોની સરખામણીએ પુરુષોનું પ્રમાણ ઓછું છે. આ પાછળનું વાસ્તવિક કારણ એ છે કે, આદિવાસી સમુદાયોમાં આવક સાક્ષરતા અને આરોગ્ય સુવિધાઓનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.
આથી કેટલાક નિષ્ણાતોનું સલાહ છે કે ભારતમાં પુરુષોનું વધુ પ્રમાણ એ સ્ત્રીભૃણ હત્યા અને જાતિ આધારિત ગર્ભ ગર્ભપાતનું કારણ હોઈ શકે છે.
ભારતમાં બાળકની જાતિ નક્કી કરતા તમામ પ્રકારના પરિક્ષણો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, કારણ કે આ પરિક્ષણોને દ્વારા અનિચ્છનિય સ્ત્રી બાળકના જન્મ પૂર્વે જ નિકાલ દ્વારા છુટકારો મેળવવામાં આવતો હતો. સ્ત્રીભૃણ હત્યા (સ્ત્રી શિશુની હત્યા) અમુક ગ્રામીણ વિસ્તારમાં ખૂબ જ પ્રચલિત છે. ભારતમાં જાતિ આધારિત ગર્ભપાત અને સ્ત્રીભૃણ હત્યા પાછળનું એક મહત્વનું કારણ એ દહેજ પ્રથા દ્વારા થતી સતામણી છે.
ઘરેલું હિંસા
સામાજિક-આર્થિક રીતે પછાતવર્ગો (SEC)માં ઘરેલું હિંસાનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળે છે. ઘરેલું હિંસા સામે સ્ત્રીઓને રક્ષણ આપતો કાયદો 26 ઓક્ટોબર, 2006થી અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો
દેહ વ્યાપાર
અનૈતિક દેહ વ્યાપાર (પ્રતિબંધ) કાયદો 1956માં પસાર કરવામાં આવ્યો. જોકે દેહ વ્યાપારના મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં યુવાન છોકરીઓ અને મહિલઓ હોવાનું નોંધાયું છે. આ મહિલાઓને બળજબરીપૂર્વક વૈશ્યાવૃત્તિ, ઘરકામ અથવા બાળમજૂરીમાં ધકેલવામાં આવે છે.
અન્ય ચિંતાઓ
આજની ભારતીય મહિલાઓનું સરેરાશ આયુષ્ય અન્ય દેશોની સરખામણીએ ઓછું છે, પરંતુ તેમાં વર્ષે ઉત્તરોતર ક્રમશ: વધારો થતો જોવા મળે છે. ઘણા પરિવારોમાં, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઘણી મહિલાઓ અને છોકરીઓ પોષણ ભેદભાવનો ભોગ બને છે, આથી તેઓમાં લોહીનું ઓછું પ્રમાણ તેમજ કુપોષણનો શિકાર હોય છે.
માતૃત્વ સમયે થતા મૃત્યુમાં ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમે છે. દેશમાં ફક્ત 42% જ જન્મ યોગ્ય ડૉક્ટરની દેખરેખ હેઠળ થાય છે. મોટાભાગની મહિલાઓ બાળકોને જન્મ આપવા માટે પરિવારની અન્ય મહિલાઓની જ મદદ લે છે, જેને કારણે ક્યારેક જોખમી સ્થિતિમાં આવડત અને સાધન સામગ્રીના અભાવે તેઓ માતાનો જીવ બચાવવા અસમર્થ જોવા મળે છે. યુએનડીપી (UNDP)ના માનવ વિકાસ અહેવાલ(1997) અનુસાર, 88% સગર્ભા મહિલાઓમાં(15-49 વર્ષની) પોષણનો અભાવ જોવા મળે છે.
ભારતમાં ગ્રામીણ વિસ્તારમાં સરેરાશ સ્ત્રીઓનો તેમની પ્રજનન ક્ષમતા પર કોઇ જ નિયંત્રણ નથી કે ખૂબ જ ઓછું નિયંત્રણ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલાઓ પાસે ગર્ભનિરોધક માટેની કોઈ સ્વ-નિયંત્રિણ પદ્ધતિઓ કે સાધનો ઉપલબ્ધ નથી.
જાહેર આરોગ્ય વિભાગ કાયમી પદ્ધતિ જેવી કે નસબંધી તેમજ આઈયુડી જેવી લાંબાગાળાની પદ્ધતિઓ પર ભાર મૂકે છે, જે જેનું તમારે કાયમી અનુસરણ ન કરવું પડે. મોટા ભાગના ગર્ભનિરોધકોમાં 75થી વધુ કિસ્સાઓમાં કાયમી વંધ્યત્વ આવે છે.
નોંધપાત્ર ભારતીય મહિલાઓ
એમ.એસ. શુભલક્ષ્મી, ગંગુબાઇ હંગલ, લતા મંગેશકર અને આશા ભોંસલે જેવી ગાયિકાઓ અને શાસ્ત્રીય ગાયિકાઓ તેમજ ઐશ્વર્યા રાય જૈવી અભિનેત્રી ભારતમાં ખૂબ જ પૂજનિય છે. એન્જોલિ એલા મેનોન પ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર છે.
આમ તો રમત ગમત ક્ષેત્રે ભારતની સામાન્ય રૂપરેખા ખૂબ સારી નથી, તેમ છતાં કેટલીક ભારતીય મહિલાઓએ આ ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. ભારતની પ્રખ્યાત રમત ક્ષેત્રે મહિલા ખેલાડીમાં પી. ટી. ઉષા, જે. જે. શોભા(વ્યાયામ-એથ્લેટિક્સ), કુંન્જારાની દેવી(વેઈટ લિફ્ટીંગ), ડાયેના એડલ્જી (ક્રિકેટ), સાયના નેહવાલ (બેડમિન્ટન), કોનેરુ હામ્પિ (ચેસ) અને સાનિયા મિર્ઝા (ટેનિસ)નો સમાવેશ થાય છે. કર્ણમ્ મલ્લેશ્વરી (વેઈટલિફ્ટર) એક માત્ર ખેલાડી છે, જે ઓલમ્પિકમાં ચંદ્રક (2000માં કાંસ્ય ચંદ્રક) જીતી છે. પંચાયત રાજની સંસ્થામાંથી, ભારતમાં લાખો મહિલાઓ હવે તેની રાજકારણમાં પ્રવેશી રહી છે. 73 અને 74માં બંધારણીય સુધારાલક્ષી કાયદા અનુસાર, દરેક ચૂંટાયેલી પ્રાદેશિક સંસ્થાઓમાં એક તૃતિયાંશ ભાગની બેઠક મહિલાઓ માટે રાખવી ફરજિયાત બની છે. રાજકીય પ્રવૃતિઓમાં વિવધ સ્તરે મહિલાઓની સંખ્યામાં સરેરાશ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, તેમ છતાં રાજ્યશાસન અંતર્ગતની તેમજ નિર્ણાયક પદોથી મહિલાઓ હજી થોડી દૂર જોવા મળે છે.
ઘણી મહિલા લેખિકાઓએ ભારતીય સાહિત્યમાં કવિયત્રી કે વાર્તાકાર તરીકે સ્થાન મેળવ્યું છે. જેમાં સરોજિની નાયડુ, કમલા સુરય્યા, શોભા ડે, અરુન્ધતિ રોય અને અનિતા દેસાઇનો સમાવેશ થાય છે. સરોજિની નાયડુને ભારતની બુલબુલ તરીકે પણ ઓળખાય છે. અરુન્ધતિ રોયને તેની નવલકથા “ધી ગોડ ઓફ સ્મોલ થીંગ્સ” માટે બુકર પ્રાઇઝ (પૂરૂષ બુકર પ્રાઇઝ)નું સન્માન પ્રાપ્ત થયું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય સમાજ શ્રેણી:એશિયામાં મહિલા અધિકારો શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શ્રેણી:ભારતમાં નારીવાદ શ્રેણી:ભારત
દેવળા (તા. ધારી)
શ્રેણી:ધારી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ખાતુન્યા
ખાતુન્યા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ખાતુન્યા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
નાવા (તા. ઇડર)
નાવા (તા. ઇડર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઇડર તાલુકાનું એક  ગામ છે. નાવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઇડર તાલુકો
વાલેસા
વાલેસા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વાલેસા ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તુવર, કપાસ  તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
ગોભલજ (તા. ખેડા)
ગોભલજ (તા. ખેડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક તથા વાત્રક તેમજ સાબરમતી નદીની વચ્ચે આવેલા એવા ખેડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોભલજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, ડાંગર અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખેડા તાલુકો
સિવિલ હોસ્પિટલ, અમદાવાદ
સિવિલ હોસ્પિટલ, અમદાવાદ એશિયાનું સૌથી વિશાળ સારવાર કેન્દ્ર છેઅને અમદાવાદ સ્થિત છે. તે ખાસ નિદાન, થેરાપી અને પુનર્વસન દર્દી સરવાર કેન્દ્ર છે. આ કેન્દ્ર કુલ ૧૧૦ એકર જમીન પર ફેલાયેલું છે. તે પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ ગુજરાત મેડિકલ કાઉન્સિલ અને ગુજરાત નર્સિંગ કાઉન્સીલ સંલગ્ન હોસ્પિટલ ધરાવે છે. સિવિલ હોસ્પિટલની નવી ઇમારત અને બાંધકામ હઠીસિંગજી, પ્રેમાભાઇ અને સર્જન જનરલ ડી વિલીના પરોપકારી દાનની મદદના લીધે ૧૯૫૩ માં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ
રામચંદ્ર પટેલ
રામચંદ્ર બબલદાસ પટેલ (જન્મ: ૧ ઑગસ્ટ ૧૯૩૯), જેઓ તેમના સુક્રિત નામે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતના ગુજરાતના ગુજરાતી કવિ, નવલકથાકાર અને ટૂંકા વાર્તા લેખક છે.
જીવન
રામચંદ્ર પટેલનો જન્મ ૧ ઓગસ્ટ ૧૯૩૯ રોજ ઉમતા (હાલ જિ. મહેસાણા)માં થયેલો. તેમણે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ ઉમતા અને વિસનગરથી લીધું. ચિત્રકળામાં રસ હોઈ એસ. એસ. સી. પછી સી. એન. કલાવિદ્યાવિહાર,અમદાવાદમાં જોડાયા અને ડી.એમ.ની પદવી મેળવી. ઉમતા પાછા ફરી ચિત્રશિક્ષક તરીકે હાઈસ્કૂલમાં જોડાયા જ્યાં ૩૮ વર્ષ સેવા આપી નિવૃત થયા.
સર્જન
પટેલનું લેખન તેમના ગ્રામીણ જીવન અને કુદરત અને કૃષિ સાથે ગાઢ સંપર્ક દ્વારા પ્રભાવિત છે. તેમણે બે કવિતા સંગ્રહ, મારી અનાગસી ઋતુ (૧૯૭૭) અને પદ્મનિદ્રા (૨૦૦૧) પ્રકાશિત કર્યા છે, જેમાં છાંદસ અને અછાંદસ કવિતાઓમાં કુદરત અને કૃષિ માટેનો તેમનો પ્રેમ સ્પષ્ટ છે. સીમાંતર (૨૦૧૩) માં ૮૧ કવિતાઓ છે.
તેમણે અનેક નવલકથાઓ લખી છે. એક સોનેરી નદી (૧૯૭૮) સૂર્યદેવ અને રન્નાદે વચ્ચેના સંબંધ વિશે છે. પૃથ્વીની એક બારી (૧૯૮૫) તે ઉત્તરાર્ધ છે. વરાળ (૧૯૭૯) એ દુકાળ સામે લડતા નાયકની વાર્તા છે. સ્વર્ગનો અગ્નિ (૧૯૮૧)માં નાયક કલ્કિ બની હિંસા દ્વારા માનવતાને બચાવવા નીકળે છે. અમૃતકુંભ (૧૯૮૨)માં નાયક પોતાની વાસનાઓ લડે છે. ચિરયાત્રી (૧૯૮૬) માં નાયક વર્ષો પછી રણમાં સમાઈ ગયેલા તેના ગામને જોઈને ભૂતકાળ વાગોળે છે. તેમની અન્ય નવલકથાઓ રાજગઢી (૧૯૯૬), મેરુયજ્ઞ (૧૯૯૮), અંગારક (૧૯૯૯), સોનેગરુ (૨૦૦૪), અરણ્યદ્વાર (૨૦૦૬) વગેરે છે.
સ્થળાંતર (૧૯૯?) અને એક બગલથેલો (૧૯૯૮) તેમના ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ છે જેમાં સ્થળાંતર, નિયતિ અને તેના મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રભાવ વિશેની વાર્તાઓ છે. અગિયાર દેરાં (૨૦૧૨) ગ્રામીણ પર્યાવરણમાં રચાયેલ વાર્તા સંગ્રહ છે. અડધો સૂરજ સુકો, અડધો લીલો (૨૦૦૦) એ પ્રકૃતિવિષયક નિબંધસંગ્રહ છે. તેમણે હું ખાડામાંથી બહાર (1972) નું સંપાદન કર્યું છે.
પુરસ્કારો
2004 માં તેમને કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રકથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. તેમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી ઇનામો પણ મળ્યા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
રણછોડલાલ છોટાલાલ
રણછોડલાલ છોટાલાલ (૨૯ એપ્રિલ, ૧૮૨૩ – ૨૬ ઓક્ટોબર, ૧૮૯૮) એ એક ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિ હતા. પશ્ચિમ ભારતમાં આવેલા અગત્યના શહેર અમદાવાદ ખાતે ઈ. સ. ૧૮૬૧ના વર્ષમાં સૌથી પ્રથમ કાપડની મિલને સફળતાપૂર્વક ચાલુ કરી હતી, જેથી એમને અમદાવાદ કાપડ ઉદ્યોગના જનક અને આધુનિક અમદાવાદના અગ્રણી ગણવામાં આવે છે. તેમને અંગ્રેજ સરકારે "રાવબહાદુર"નો ખિતાબ આપ્યો હતો.
આજીવન કર્મઠ ઉદ્યોગપતિ, કુશળ વહીવટદાર, સેવાપરાયણ, દાનવીર એવા રણછોડલાલે શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે તેઓએ માતબર રકમ દાનરૂપે ફાળવી હતી. તેમણે શિક્ષણ લીધા પછી કસ્ટમ ખાતામાં, રેવાકાંઠાના દફતરદાર તરીકે નોકરી કરી હતી. ત્યારપછી ઈ. સ. ૧૮૫૯ના વર્ષમાં એમણે "અમદાવાદ સ્પિનિંગ એન્ડ વિવિંગ કંપની"ની સ્થાપના કરી હતી, અને આ કંપનીએ ઈ. સ. ૧૮૬૧ના વર્ષમાં ૩૦ મેના દિવસે પોતાની મિલ ચાલુ કરી હતી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
નેત્રામલી
નેત્રામલી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા અને અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ઇડર તાલુકાનું એક  ગામ છે. નેત્રામલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભાદરોલી (બુજર્ગ)
ભાદરોલી (બુજર્ગ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  કાલોલ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભાદરોલી (બુજર્ગ) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મોતાલ (તા. ગોધરા)
મોતાલ (તા. ગોધરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોતાલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
સુદ્રોસણ (તા. કાંકરેજ)
સુદ્રોસણ (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા  કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સુદ્રોસણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
કરમાળ પીપળીયા
કરમાળ પીપળીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, અને પંચાયતઘર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે.
ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન છે, ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
સિગામ (તા.જંબુસર)
સિગામ (તા.જંબુસર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા  જંબુસર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સિગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમાં ગજાદાદાનું મંદિર પ્રખ્યાત છે.
શ્રેણી:જંબુસર તાલુકો
ખુંતીલ
ખુંતીલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ખુંતીલ ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
વડોલી (માંગરોળ)
વડોલી (માંગરોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વડોલી ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તેમ જ કપાસ જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
વસતી
વસતી ગણતરી ૨૦૧૧ પ્રમાણે ગામમાં કુલ ૧૫૫ કુટુંબો મળી ૭૩૨ની વસતી ધરાવે છે. જેમાં ૩૬૨ પુરુષો અને ૩૭૦ સ્ત્રીઓ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
ભીલાચલ (તા. દાંતીવાડા)
શ્રેણી:દાંતીવાડા તાલુકો
મોટી કાંટડી
મોટી કાંટડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા  ગોધરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી કાંટડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તમાકુ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ગોધરા તાલુકો
ફિઝિયોથેરાપી
right|thumb|300px|પોલિયોગ્રસ્ત બાળકોને ફિઝિયોથેરાપી કરાવતી એક વિશેષજ્ઞ વ્યાયામ દ્વારા શરીરના સાંધાઓની નબળાઇ કે વેદના દૂર કરવા તેમ જ મહત્તમપણે કાર્યરત કરવા માટે માંસપેશીઓને સક્રિય કરીને કરવામાં આવતા ઉપચારની પદ્ધતિને ફિઝિયોથેરાપી કહેવાય છે. આ ચિકિત્સા પદ્ધતિમાં દવાઓ આપવામાં આવતી નથી, માટે તેની કોઈ આડાઅસરોનો પ્રશ્ન મહદંશે ઉત્પન્ન થતો નથી. પરંતુ, મહત્ત્વની વાત એ છે કે, ફિઝિયોથેરાપી જો લાંબા સમય સુધી અને નિયમિત પણે કરવામાં આવે તો જ તેની અસર દેખાય છે અને તકલીફ દૂર થાય છે. ફિઝિયોથેરાપીની સારવાર આપનાર વિશેષજ્ઞને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરિકે ઓળખવામાં આવે છે.
શરીરમાં અમુક પ્રકારની તકલીફો માટે જો આપ દવા લેવા ના ચાહતા હોવ તો, પ્રમાણભૂત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લઈને આપ તે તકલીફ ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા પણ દૂર કરી શકો છો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સારવાર શ્રેણી:ચિકિત્સા પદ્ધતિ
ઢોલરવા (તા. ધારી)
ઢોલરવા (તા. ધારી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધારી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઢોલરવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
નાના માંડવા
નાના માંડવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કોટડા-સાંગાણી તાલુકાનું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, અને પંચાયતઘર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે.