cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
કળ
વર્ણન
સંપર્ક માટે વપરાતું તત્વ એ સામાન્ય રીતે વધુ વાહકતા, ઉચ્ચ કાટ પ્રતિરોધક શક્તિ, ઉચ્ચ યાંત્રિક શક્તિ, સખતાઈ અને ઓછા મૂલ્યનું હોય છે. આ બધા પરિબળો સંપર્ક અવરોધ, વેટિંગ પ્રવાહ ને નિર્ધારિત કરે છે. ઘણી વાર આ સંપર્કોને ઉમદા ધાતુઓ વડે પ્લેટિંગ કરીને રાખવામાં આવે છે જેથી તેમને કાટ ન લાગે. અમુક વાર વાહક પ્લાસ્ટિક જેવા અધાતુનો પણ ઉપયોગ થાય છે.
એનઆઈટીકે બીચ
thumb|278x278px|સૂર્યાસ્ત સમયે એનઆઈટીકે બીચ, [[મેંગલોર, કર્ણાટક]] એનઆઈટીકે બીચ (NITK Beach) એક દરિયાઈ બીચ છે, જે સુરજખલ, મેંગલોર, કર્ણાટક ખાતે આવેલ છે. તે મેંગલોર શહેર મધ્યેથી ૨૦ કિ. મી. જેટલા અંતરે આવેલ છે. આ બીચનું નામ આ સ્થળ નજીક આવેલ એનઆઈટીકે (નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી, કર્ણાટક)ના નામ પરથી પડ્યું છે.
કળ
સંદર્ભો
શ્રેણી:વિદ્યુત ઉપકરણ
એનઆઈટીકે બીચ
આ બીચ પાસે એક દીવાદાંડી આવેલ છે, જે બીચના એવા ભાગ પર આવેલ છે કે જેની ટોચ પરથી લગભગ આખા બીચનો નજારો અને ખડકોની સંરચના જોઈ શકાય છે. આ દીવાદાંડીની ટોચ પરથી સૂર્યાસ્ત પણ જોઈ શકાય છે. આ દીવાદાંડી ૧૯૭૨ના વર્ષમાં બનાવવામાં આવી હતી. આ શાંત બીચ હજુ સુધી પ્રવાસન ક્ષેત્ર માટે અજાણ્યો છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:કર્ણાટક
વાલાવાવ (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
ખાપરી નદી
ખાપરી નદી ડાંગ જિલ્લાની પાંચ મુખ્ય નદીઓમાંની એક અને અંબિકા નદીની ઉપનદી છે. તે ડાંગના લગભગ બે સરખા ભાગ કરીને ડુંગરડા નજીક અંબિકા નદીને મળે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ શ્રેણી:ડાંગ જિલ્લો
વાઘપુર (તા. ભિલોડા)
વાઘપુર (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાઘપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
આર. શ્રીનિવાસન
'''આર. શ્રીનિવાસન (૭ જુલાઈ, ૧૮૬૦ – ૧૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૫) તરીકે જાણીતા દિવાન બહાદુર રેટ્ટામલાઈ શ્રીનિવાસન''' અનુસૂચિત જાતિના કાર્યકર અને બ્રિટિશ ભારતના તે સમયના મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી (વર્તમાન તમિલનાડુ)ના રાજકારણી હતા. તેઓ તમિલનાડુની દલિત જાતિ પરૈયારના આદર્શ અને મહાત્મા ગાંધીના સહયોગી તેમજ બી.આર.આંબેડકરના નિકટના સાથી હતા. આજે તેમને ભારતમાં અનુસૂચિત જાતિ આંદોલનના પ્રણેતા તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તેમણે ૧૮૯૩ માં આદિ દ્રવિડ મહાજન સભાની સ્થાપના કરી હતી.
પ્રારંભિક જીવન
રેટ્ટામલાઇ શ્રીનિવાસનનો જન્મ ૧૮૬૦ માં મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં એક ગરીબ તમિળ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા રેટ્ટામલાઇના અંગ્રેજો સાથેના વેપારી સંબંધોને કારણે તેમનો પરિવાર તેમને કોઇમ્બતૂરની રહેણાંક શાળામાં મોકલી શક્યો હતો.શાળાના ૪૦૦ વિદ્યાર્થીઓમાં તેઓ એકમાત્ર પરૈયાર વિદ્યાર્થી હતા. બાદમાં તેમણે ઉટીમાં એકાઉન્ટન્ટ તરીકે કામ કર્યું જે તે સમયે મદ્રાસ પ્રાંતની ઉનાળાની રાજધાની હતી. ઉટી તે સમયે દલિત રાજકીય સક્રિયતાઓથી ભરેલું હતું અને શ્રીનિવાસનને આ પ્રવૃત્તિઓમાં રસ પડ્યો હતો.
તેઓ અનુસૂચિત જાતિના પ્રખ્યાત કાર્યકર્તા ઇયોથી ઠાસના સાળા હતા. જ્યારે ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકાની અદાલતમાં વકીલ તરીકે પ્રેક્ટિસ કરતા હતા ત્યારે તેમણે ગાંધીજીના અનુવાદક તરીકે કામ કર્યું હતું. મહાત્મા ગાંધીએ તમિલમાં તેમની સહી "મો.કા" તરીકે મૂકવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. ગાંધી" (મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી તમિલમાં).
શ્રીનિવાસને ૧૮૯૧માં પરૈયાર મહાજન સભાની સ્થાપના કરી હતી અને તેનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જે પાછળથી આદિ-દ્રવિડ મહાજન સભામાં પરિવર્તિત થયું હતું. તેમણે ઓક્ટોબર ૧૮૯૩માં પરૈયાન નામનું તમિલ અખબાર શરૂ કર્યું હતું જેનું વેચાણ માસિક ધોરણે ચાર આનાની કિંમતે ચાર પાનાં સાથે શરૂ થયું હતું. જો કે, અખબારને તેના શરૂઆતના દિવસોમાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
શ્રીનિવાસન સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સહભાગી હતા અને તેઓ દેશ છોડીને ભાગી રહ્યા હોવાનો દાવો કરીને તેમની સામે ધરપકડનું વોરંટ જારી કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૮૯૬માં તેમના અખબાર સામે કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો અને સંપાદકને લખેલા પત્રને ટાંકીને શ્રીનિવાસનને કોર્ટમાં ઘસડી જવામાં આવ્યા હતા. સંપાદક શ્રીનિવાસનને તેમનાં લખાણો માટે રૂ. ૧૦૦નો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો.
ગોળમેજી પરિષદ
રેટ્ટામલાઇ શ્રીનિવાસને લંડનમાં પ્રથમ બે ગોળમેજી પરિષદો (૧૯૩૦ અને ૧૯૩૧)માં બી. આર. આંબેડકરની સાથે પરૈયાર જાતિસમૂહનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. ૧૯૩૨માં, આંબેડકર, એમ.સી.રાજહ અને રેટ્ટામલાઇ શ્રીનિવાસન થોડા સમય માટે ગાંધીજી દ્વારા સ્થાપિત સર્વન્ટસ ઓફ અનટચેબલ સોસાયટીના બોર્ડમાં જોડાયા હતા. ૧૯૩૬માં તેમણે મદ્રાસ પ્રાંત અનુસૂચિત જાતિ પક્ષની સ્થાપના કરી હતી.
૧૯૩૬માં દલિતવર્ગોની સેવા બદલ અંગ્રેજ સરકારે તેમને 'દીવાન બહાદુર'ની ઉપાધિથી નવાજ્યા હતા.
સન્માન
ભારત સરકારના ટપાલ વિભાગ દ્વારા રેટ્ટામલાઇ શ્રીનિવાસનની યાદમાં વર્ષ ૨૦૦૦માં એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી છે.
ઢઢેલા (તા. ફતેપુરા)
ઢઢેલા (તા. ફતેપુરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઢઢેલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આર. શ્રીનિવાસન
પૂરક વાંચન
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:૧૯૪૫માં મૃત્યુ
ઢઢેલા (તા. ફતેપુરા)
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
કાદરી ઉદ્યાન, મેંગલોર
12.88925°N, 74.85617°W right|thumb|250x250px|કાદરી ઉદ્યાનનું એક દૃશ્ય કાદરી ઉદ્યાન એક બગીચો છે, જે મેંગલોર શહેરના આકાશવાણી સ્ટુડિયોથી ૫ મિનિટમાં પહોંચી શકાય એટલા અંતરે કાદરી ગુડ્ડે (Kadri gudde-જેનો અર્થ સ્થાનિક તુલુ ભાષામાં ટેકરી થાય છે) ખાતે આવેલ છે. તે મેંગલોર શહેરની હદની અંદર આવેલ સૌથી મોટો બગીચો છે. આ ઉદ્યાન ખાતે સુંદર બગીચો અને એક ટોય ટ્રેન બનાવવામાં આવેલ છે. પરંતુ હાલમાં ટ્રેન કાર્યરત નથી.
તે એક સરસ ફરવાલાયક સ્થળ/બાળકો, યુગલો, યુવાનો અને પ્રોઢો માટેનું ઊજાણી સ્થળ છે. અહીં અન્ય બીજો ઉદ્યાન છે, જે પિલીકુલા નિસર્ગધામ નામથી ઓળખાય છે. તે વામંજુર ખાતે શહેરથી લગભગ ૧૦ કિ. મી. અંતરે આવેલ છે અને જે કાદરી ઉદ્યાન કરતાં વધુ વિસ્તાર ધરાવે છે.
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:કર્ણાટક
છસરા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
મોટી જોગધાર (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
ડુંગરા (તા. ફતેપુરા)
ડુંગરા (તા. ફતેપુરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડુંગરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
વિવેક વર્મા
વિવેક વર્મા (૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૨ ના રોજ જન્મેલા) એક રેકોર્ડ નિર્માતા, પ્લેબેક સિંગર, ગીતકાર, સંગીતકાર છે જે હાલમાં બોલિવૂડમાં કામ કરે છે. તેમણે ૨૦૦૯માં ભારત સરકાર દ્વારા વેબ રત્ન એવોર્ડ જીત્યો.
કારકિર્દી
વર્મા નાનપણથી જ ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. ૨૦૧૩માં તેમણે હિમેશ રેશમિયા માટે રેકોર્ડ નિર્માતા તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસમાં રેશમિયા સાથે જોડાયા પણ હતા. હવે તે સ્વતંત્ર સંગીતકાર અને ગાયક તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો શ્રેણી:૧૯૯૨માં જન્મ
વાઘેશ્વરી (તા. ભિલોડા)
વાઘેશ્વરી (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાઘેશ્વરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ
વિદ્યાગૌરી રમણભાઈ નીલકંઠ (૧ જૂન ૧૮૭૬ - ૭ ડિસેમ્બર ૧૯૫૮) ગુજરાતી નિબંધકાર અને અનુવાદક હતા. તેઓ ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ બી.એ.ની પદવી મેળવનાર સ્ત્રીઓમાંના એક હતા.
જીવન
તેણીનો જન્મ અમદાવાદમાં થયો હતો. તેઓ ગોપીલાલ ધ્રુવ અને બાલાબેનના સંતાન હતા. તેઓ સમાજ સુધારક અને કવિ ભોળાભાઇ દિવેટીયાના પૌત્રી હતા. કેળવણીનો આરંભ રા. બા. મગનભાઈ કન્યાશાળામાં કર્યા બાદ તેમણે માધ્યમિક શિક્ષણ મહાલક્ષ્મી ટ્રેનિંગ કૉલેજમાં મેળવ્યું. પિતાની નોકરીમાં વારંવાર બદલીને કારણે તેમનું શિક્ષણ તેમનાં મામા, નરસિંહરાવ દિવેટિયાને ત્યાં થયેલું. ૧૮૯૧માં મૅટ્રિક થયા. એમનાં નાના બહેન શારદાબહેન સાથે ગુજરાત કૉલેજમાંથી ૧૯૦૧માં બી.એ. ગુજરાતીમાં બી.એ.ની પદવી પ્રાપ્ત કરનાર સૌપ્રથમ આ બે બહેનો હતા. ૧૮૮૯માં એમનું લગ્ન રમણભાઈ નીલકંઠ સાથે થયું હતું.
કારકિર્દી
તેઓ અમદાવાદની સંખ્યાબંધ જાહેર સંસ્થાઓ સાથે તેઓ સંકળાયેલાં રહ્યાં. ગુજરાત વિદ્યાસભાનાં મંત્રી અને ૧૯૪૬માં વડોદરામાં મળેલા ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના ૧૫મા સંમેલનમાં પ્રમુખ હતા. ૧૯૪૭ થી તેઓ ગુજરાત સાહિત્ય સભાનાં પ્રમુખ હતા. તેઓ પ્રાર્થનાસમાજ અને અનાથાશ્રમમાં પણ સક્રિય હતા. અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીમાં કેટલાક સમય સરકાર નિયુક્ત સભાસદ રહ્યા હતા.
૧૯૨૬માં તેમને કૈસર–એ–હિન્દ નો ઈલકાબ મળ્યો હતો.
સર્જન
એમણે દૈનંદૈનીય જીવનના પ્રસંગો લઈ નર્મમર્મયુક્ત હાસ્ય પ્રગટ કરતા નિબંધો આપ્યાં છે; તો સુશ્લિષ્ટ ચરિત્રાત્મક લેખો પણ આપ્યાં છે. એમની સ્વસ્થ અને શિષ્ટમિષ્ટ શૈલી આકર્ષક છે. ફોરમ (૧૯૫૫)માં પોતાને માર્ગદર્શક બનેલા સ્વજનો, સ્નેહીઓ અને સંબંધીઓનાં સ્મૃતિચિત્રો આલેખી એમણે સ્વ-અતીતને સજીવ કર્યો છે. એમણે ગૃહદીપિકા (૧૯૩૧), નારીકુંજ (૧૯૫૬) અને જ્ઞાનસુધા (૧૯૫૭) જેવા લેખસંગ્રહો પ્રકટ કર્યા છે. એમણે ''પ્રો. ઘોંડો કેશવ કર્વે'' (૧૯૧૬) ચરિત્ર પણ લખ્યું છે. એમના છૂટક લેખોનો સમાવેશ હાસ્યમંદિરમાં થયો છે. એમણે રમેશ દત્તની વાર્તા લેક ઑવ ધ સામ્સ નો સુધાહાસિની (૧૯૦૭) નામે તથા વડોદરામાં મહારાણીશ્રીએ અંગ્રેજીમાં લખેલ પુ્સ્તક પોઝિશન ઑવ વિમેન ઈન ઈન્ડિયા નો હિંદુસ્તાનમાં સ્ત્રીઓનું સામાજિક સ્થાન (૧૯૧૫) નામે અનુવાદ આપ્યા છે. તેમના હાસ્ય નિબંધમાં પરોપકારી મનુષ્યોનો સમાવેશ થાય છે..
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ
બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક
બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક (Boltzmann constant) અણુ અથવા પરમાણુની ગતિજ ઊર્જાને તાપમાન સાથે સાંકળી લેતો અચળાંક છે. તેની સંજ્ઞા k છે. વાયુ અચળાંક R ને એવોગેડ્રો સંખ્યા NA વડે ભાગવાથી તેનું મૂલ્ય મળે છે k = ૧.૩૮૦૦૬૬૨ × ૧૦ -૨૩ જૂલ પ્રતિ કેલ્વિન. હીલિયમ અથવા આર્ગોન જેવા એક પારમાણ્વિક વાયુ એકબીજાને લંબ એવી ત્રણ દિશામાં તેની ગતિને અનુવર્તી એવી ત્રણ સ્થાનાંતરણ (translational) મુક્તિમાત્રા (degrees of freedom) ધરાવે છે. મુક્તિના આ દરેક પ્રકારદિઠ પરમાણુની સરેરાશ ઊર્જા
kT⁄2
૩kT⁄2
હોય છે.
એટલાન્ટિક મહાસાગર
એટલાન્ટિક મહાસાગર વિશ્વનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો મહાસાગર છે. તેનો કુલ જળવિસ્તાર ૧૦૬,૪૬૦,૦૦૦ ચોરસ કિમી છે, જે વિશ્વના કુલ ભૂવિસ્તારના ૨૦% અને જળવિસ્તારના ૨૯% છે. તે ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકાને યુરોપ અને આફ્રિકાથી જુદો કરે છે. તેની ઉત્તરે આર્કટિક મહાસાગર, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં પ્રશાંત મહાસાગર અને દક્ષિણ પૂર્વમાં હિંદ મહાસાગર આવેલા છે. ભૂમધ્ય સમુદ્ર, ઉત્તર સમુદ્ર, કેરેબિયન સમુદ્ર, કાળો સમુદ્ર, સારગોસા સમુદ્ર અને બાલ્ટીક સમુદ્ર એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં આવેલા મુખ્ય સમુદ્રો છે. સારગોસા સમુદ્રને કોઈ દેશ સાથે સીમા નથી પરંતુ, તે દરિયાઈ પ્રવાહોના હલનચલનથી ભેગા થયેલ દરિયાઈ ઘાસનો બનેલો છે જે તેના વિશિષ્ટ પર્યાવરણને કારણે જાણીતો છે. આ મહાસાગરને કિનારે આર્થિક રીતે ખુબજ વિકસેલ એવા કેનેડા, અમેરિકા, મેક્સિકો, આર્જેન્ટીના, બ્રાઝિલ, ઉરુગ્વે, યુકે, ફ્રાન્સ, રશિયા, ઇઝરાયેલ, મોરોક્કો, નાઇજીરિયા, દ.આફ્રિકા અને પોર્ટુગલ જેવા દેશો આવેલા છે. એટલાન્ટિક મહાસાગરને કાંઠે કાસાબ્લાન્કા, લિસ્બન, રિકજાવીક, માયામિ, ન્યુયોર્ક, બોસ્ટન, હેલિફેક્સ, સેન્ટ જ્હોન, રિયો ડી જાનેરો, મોન્ટેવિડીયો, બ્યુઓનીસએરીસ, લાગોસ અને કેપટાઉન જેવા મોટા બંદરો આવેલા છે. એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં વહેતા દરિયાઈ પ્રવાહોની નજીકના ભૂભાગોના વાતાવરણ પર ઘણી મોટી અસર છે. 'ગલ્ફ'નો ગરમ પ્રવાહ નોર્વેના કિનારાને શીયાળામાં હુંફાળો બનાવે છે, જયારે લાબ્રાડોરનો ઠંડો પ્રવાહ કેનેડાના પુર્વકાંઠાને ઠંડુ અને ધુમ્મસવાળું બનાવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહાસાગર
છછી (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
મૂળદાસ
મૂળદાસ (૧૬૭૫-૧૭૭૯) નરસિંહ મહેતાની હરોળના જાણીતા સંતકવિ છે.
જીવન
તેમનો જન્મ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના જૂનાગઢ જિલ્લાના ઉના તાલુકાના આમોદરા ગામે લુહાર જ્ઞાતિમાં વિ.સં. ૧૭૩૧ કારતક સુદ ૧૧ને સોમવારના રોજ થયો હતો. પિતાનું નામ કૃષ્ણ અને માતાનું નામ ગંગાબાઇ. ગોંડલના લોહલંગરીબાપુ તેમના ગુરુ હતા. શીલદાસ, હાથીરામ અને જદુરામ નામે તેમના શિષ્યો થયા હતા. જામનગરના રાજા રાવળજામે પણ તેઓને પોતાના ગુરુ પદે સ્થાપ્યા હતા અને કંઠી બંધાવી હતી. ૩૦૦થી વધુ વર્ષ પૂર્વે સંવત ૧૭૬૮માં તેમણે અમરેલીમાં આશ્રમ સ્થાપ્યો હતો. તેઓના જીવન સાથે અનેક ચમત્કારો પણ વણાયેલા છે. તેમજ તેઓના ઉતકૃષ્ઠ જીવનના પાસાને ઉજાગર કરતી કેટલીક ઘટનાઓ આજે પણ લોકમુખે ભૂલાઇ નથી. તેઓના કેટલાક ભજનો અને ગીતો આજે પણ જાણીતા છે અને ઘરે ઘરે ગવાય છે. અમરેલીમાં તેમનો આશ્રમ અને ત્યાં તેમની સમાધી આવેલા છે. એક વખત રાતના સમયે આશ્રમ પાસે એક સ્ત્રી કૂવામાં પડવા માટે આવી, તેના પેટમાં કોઇનું સંતાન હતું જેના પિતા તરીકે તે તે વ્યક્તિનું નામ આપી શકે તેમ નહોતી. મહાત્માએ તેને મરતા અટકાવી અને પિતા તરીકે પોતાનું નામ આપવા જણાવ્યું. બીજાનું કલંક પોતાના ઉપર લઈ લીધું. આ વાત જાહેર થતા અમરેલીના લોકોએ અવળા ગધેડે બેસાડીને તેમને શહેરમાં ફેરવ્યાં. બાદમાં સત્ય બહાર આવતા માફી માગી. આ સ્ત્રીને જે સંતાન થયું તેનું નામ રાધા હતુ. આ રાધાના પુત્ર સ્વામિનારાયણ સંપ્રયના જાણીતા સંત મુક્તાનંદ સ્વામી તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.
પત્ની વેલુબાઈનુ અવસાન થતા (સં.૧૭૭ર, ઇ.સ.૧૭૧૬) તેમણે વેલુબાઈ પાછળ ભંડારો કર્યો. પછી આશ્રમનો વહીવટ શીલદાસ નામના શિષ્યને સોંપીને દ્વારકાની યાત્રાએ નીકળ્યા. તેમણે સં. ૧૮૩પ‚ ચૈત્ર સુદ ૯ ને દિવસે અમરેલી મુકામે જીવતા સમાધી લીધી હતી.
સર્જન
આ સંતકવિએ ભક્તિ વૈરાગ્યબોધ અને આત્માવિષયક આરતી, કીર્તન, ગરબી, બારમાસી, ભજન જેવી પદ પ્રકારની ગુજરાતી-હિન્દી રચના કરી છે.
આ ઉપરાંત ટૂંકી આખ્યાન્ત્મક કૃતિઓ તથા ભાગવતનો બીજો સ્કંધ તેમણે આપ્યા છે. એ સિવાય હિન્દી ભાષામાં 'ચોવીસ ગુરુદત્તલીલા' અને કેટલાંક પદો તથા 'બારમાસી'‚ 'હરિનામલીલા', 'ગુરુગીતા', 'સાસુવહુનો સંવાદ સમસ્યાઓ'‚ મર્કટીનું આખ્યાન‚ 'ભગવદ્દગીતાનો અનુવાદ', 'ભાગવત બીજો સ્કંધ' વગેરે રચનાઓ. જેમાં મહાપંથની અસરો દેખાડતી ભજનવાણી 'ચૂંદડી'‚ રૂપકગર્ભ પદો અત્યંત લોકપ્રિય થયાં છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં સંતો શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
વિજયસિંહ ચાવડા
વિજયસિંહ કિશનસિંહ ચાવડા ગુજરાતી ઇતિહાસકાર અને ઇતિહાસના પ્રોફેસર હતાં. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્યકાર કિશનસિંહ ચાવડાના પુત્ર હતાં. તેમનાં પુસ્તકો ગુજરાતી તેમજ અંગ્રેજીમાં પ્રકાશિત થયેલ છે.
જીવન
વિજયસિંહ ચાવડાનો જન્મ કેટલીક પેઠીઓથી વડોદરા સ્થાયી થયેલા રાજપૂત પરિવારમાં ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૭ના રોજ વડોદરા ખાતે થયો હતો. એમના પિતા કિશનસિંહ ચાવડા ગુજરાતી ભાષાના જાણિતા સાહિત્યકાર અને સ્વાતંત્રસૈનિક હતા. માધ્યમિક અને કૉલેજનું શિક્ષણ વડોદરામાં લઈ તેઓએ ૧૯૪૯માં બી.એની ઉપાધી મેળવી હતી. ત્યારબાદ તેઓ બોમ્બે સ્કૂલ ઑફ ઇકોનૉમિક્સ ઍન્ડ સોશિયોલૉજીમાં જોડાયા અને ૧૯૫૧માં એમ.એ.ની ઉપાધી મેળવી. આ સંસ્થામાં હિસ્ટોરિકલ રેકૉર્ડ્ઝના સભ્ય અને ગુજરાતી સાહિત્યકાર બળવંતરાય ઠાકોરના પ્રોત્સાહનથી તેમણે ઇતિહાસના સંશોધનમાં રસ લેવા માંડ્યો. તેઓ વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયના ઇતિહાસ વિભાગમાં અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. આ જ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી જ તેમણે "ગાયકવાડ્ઝ ઍન્ડ ધ બ્રિટીશ" વિષય પર મહાનિબંધ લખ્યો અને ૧૯૫૮માં પીએચ.ડી.ની ઉપાધી મેળવી.
ઇંગ્લેન્ડની લીડ્ઝ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર બ્રિગ્સ અવારનવાર વડોદરા આવતા હતા. તેમણે ચાવડાને ઇંગ્લેન્ડ જઈને બ્રિટીશ ઇતિહાસમાં સંશોધન કરવા પ્રેર્યા. આ તકનો લાભ લઈ ચાવડા ઇંગ્લેન્ડ ગયા અને "ઇન્ડિયા, બ્રિટન, રશિયા : અ સ્ટડી ઑફ બ્રિટિશ ઓપિનિયન, ૧૮૩૮-૧૮૭૮" વિષય પર મહાનિબંધ લખીને, ૧૯૬૧માં લીડ્ઝ યુનિવર્સિટીમાંથી બીજીવાર પીએચ.ડી થયા. ત્યાથી પાછા ફરીને તેઓ મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયમાં ઇતિહાસ વિભાગમાં અધ્યાપક તરીકે જોડાયા અને ૧૯૮૭માં ત્યાથી ઇતિહાસના પ્રોફેસર અને ઇતિહાસ વિભાગના અધ્યક્ષપદેથી નિવૃત્ત થયાં.
લેખન કાર્ય
વિજયસિંહ ચાવડાએ અંગ્રેજીમાં સાત તથા ગુજરાતીમાં ચાર ઇતિહાસના પુસ્તકો તથા આશરે વીસ સંશોધન લેખો લખ્યા છે. તેમણે મુખ્યત્વે રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસલેખનમાં પ્રદાન કર્યું છે.
તેમનો ગ્રંથ "ગાયકવાડ્ઝ ઍન્ડ ધ બ્રિટિશ : અ સ્ટ્ડી ઑફ ધેર પ્રૉબ્લેમ્સ, ૧૮૦૦-૧૯૨૦" તેમના પીએચ.ડી.ની ઉપાધી માટે લખાયેલ મહાનિબંધ પર આધારિત છે. નેશનલ બૂક ટ્રસ્ટની જીવનચરિત્રોની શ્રેણીમાં ચાવડાએ "સર સયાજીરાવ ગાયકવાડ થર્ડ નામનું જીવનચરિત્ર લખ્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઇતિહાસકાર
જગત પ્રકાશ નડા
જગત પ્રકાશ નડા (જન્મ: ૨ ડિસેમ્બર ૧૯૬૦) ભારતીય રાજકારણી છે, જે હાલમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીના કાર્યકારી પ્રમુખ અને હિમાચલ પ્રદેશ તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય છે. તેઓ ભૂતપૂર્વ સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રી છે. તેઓ, હિમાચલ પ્રદેશ સરકારમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:૧૯૬૦માં જન્મ
ઉબસાલ (તા. ભિલોડા)
ઉબસાલ (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઉબસાલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
હિંડોલીયા (તા. ફતેપુરા)
હિંડોલીયા (તા. ફતેપુરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ફતેપુરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હિંડોલીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ફતેપુરા તાલુકો
લેડી શ્રીરામ મહિલા મહાવિદ્યાલય
લેડી શ્રી રામ કોલેજ દિલ્હીની વિદ્યાપીઠ (યુનિવર્સિટી), અંતર્ગત એક મહિલા મહાવિદ્યાલય (કોલેજ) છે. તેને ભારત ખાતે ઉદાર (લિબરલ) કલા-શિક્ષણ માટેની મુખ્ય સંસ્થાઓ પૈકી એક ગણવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ અને વિકાસ
તેની સ્થાપના ૧૯૫૬ના વર્ષમાં સર શ્રી રામ દ્વારા તેમની પત્ની ફૂલન દેવી (લેડી શ્રીરામ)ની યાદગીરીમાં કરી હતી. તેની શરૂઆત દરિયાગંજ, નવી દિલ્હી ખાતે એક કોલેજ, ૨૪૩ વિદ્યાર્થીઓ, ૯ અધ્યાપકો, ૪ સહયોગી કર્મચારીઓ સહિત ૩ અલગ અલગ અભ્યાસક્રમો માટે કરવામાં આવી હતી. સંસ્થાનો હેતુ મહિલાઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂરું પાડવાનો હતો.
આજે, આ કોલેજ દક્ષિણ દિલ્હીમાં આવેલા લાજપત નગર જીલ્લામાં એક 15 acre પરિસરમાં આવેલ છે અને તેમાં આશરે ૨૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓ, ૧૫૦ થી વધુ અધ્યાપકો, વહીવટદારો અને કર્મચારીઓ મળીને શિક્ષણક્ષેત્રે ૧૬ અભ્યાસક્રમોનું સંચાલન કરે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ
છાડુરા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
પુષ્ટિ માર્ગ
પુષ્ટિ માર્ગ એ હિંદુ ધર્મના વૈષ્ણવ સંપ્રદાયની શાખા છે, જે આંધ્ર પ્રદેશ ના એક બ્રાહ્મણ વલ્લભાચાર્ય દ્વારા આશરે ઇ.સ. ૧૫૦૦માં સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેમની નિમણુક ડાકોરના મહંત તરીકે કરવામાં આવી ત્યાર પછી તેણે પુષ્ટિ માર્ગથી ભગવાન શ્રીજી અથવા શ્રીનાથજી કેવી રીતે પ્રસન્ન કરવા તેનો માર્ગ દર્શાવ્યો. તેઓ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના નામને શ્રીનાથજી કહી ઉચ્ચારે છે. આ સંપ્રદાય ને વલ્લભ સંપ્રદાય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વૈષ્ણવ સંપ્રદાય
બકોર પટેલ
બકોર પટેલ એ હરિપ્રસાદ વ્યાસ દ્વારા સર્જિત બાળસાહિત્યનું રમૂજી કાલ્પનિક પાત્ર છે, જેની વાર્તાઓ ગાંડીવ સાહિત્ય મંદિર, સુરત દ્વારા પ્રકાશિત બાળસાહિત્ય પખવાડિક ગાંડીવમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવતી હતી. બકોર પટેલની આ રમૂજી વાર્તાઓ ૧૯૩૬માં પ્રથમ પ્રકાશિત થઈ હતી અને ૧૯૫૫ સુધી ચાલુ રહી હતી. આ વાર્તાઓમાં બકોર પટેલની પત્ની શકરી પટલાણીનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ વાર્તાઓની સાથેના ચિત્રો સુરતના કલાકાર ભાઈઓ તનસુખ અને મનસુખ દ્વારા દોરવામાં આવતા હતા.
પાત્રો અને વાર્તા
બકોર પટેલને બકરા તરીકે મધ્યમ વયના વ્યાપારી તેમની બકરી પત્ની શકરી પટલાણી સાથે મુંબઈમાં રહેતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. તેમને કોઈ ભાઈ-બહેન કે બાળકો નથી. તેમના માતા-પિતા વિશે પણ કોઈ માહિતી નથી. તેમને મુંબઈથી જાપાન સાથે વેપાર કરતી પેઢી છે. ૧૯૪૦-૫૦ના દાયકામાં તેઓ ઉપરી-મધ્યમવર્ગનું જીવન ગાડી અને બંગલા સાથે જીવે છે. તેમના મિત્રોમાં વકીલ તરીકે વાઘ-વાઘજીભાઈ વકીલ; હાથી-હાથીભાઈ ધમધમિયા; ઊંટ ડોક્ટર તરીકે ઊંટડિયા ડોક્ટર; પંડિત-ટીમુ પંડિત, જિરાફ જોશી, બાંકુભાઇ અને બીજા અન્યોનો સમાવેશ થાય છે. કેટલીક વખત કેટલાંક સ્ત્રી પાત્રો તરીકે પાત્રોની પત્ની અને અન્ય પાત્રો જેવા કે ખુશાલડોશી દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
વાર્તાઓનો કાળ મુંબઈમાં ૧૯૪૦ અને ૧૯૫૦ના દાયકાઓ છે. બકોર પટેલ એ વ્યાપાર માટે પ્રવાસ કરતાં કૌટુંબિક વ્યક્તિ તરીકે અને તેમનાં કુટુંબ અને મિત્રો સાથે સમય વ્યતિત કરતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. તેમની પત્ની સાથે તેમને ઉમદા સંબંધો છે. તેઓ હંમેશા નાના સાહસો ખેડે છે જેનો અંત હંમેશા ઊંધો આવે છે. તેમ છતાંય તેઓ તેમના સાહસની નિષ્ફળતાને માણે છે અને નવું સાહસ કરવા તૈયાર રહે છે. તેમનું કુટંબ અને મિત્રો તેમના સાહસોમાં સાથ આપે છે અને તેને આનંદથી માણે છે.
શૈલી અને ઇતિહાસ
નટવરલાલ માળવીના માલિકીના ગાંડીવ સાહિત્ય મંદિર, સુરત દ્વારા ગુજરાતીમાં બાળકો માટેનું પખવાડિક ગાંડીવ ઓગસ્ટ,૧૯૨૫માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે છેક ૧૯૭૩ સુધી પ્રકાશિત થતું હતું.
ગાંડીવમાં હરિપ્રસાદ વ્યાસની બકોર પટેલની રમૂજી વાર્તાઓ સૌપ્રથમ ૧૯૩૬માં પ્રકાશિત થઈ હતી અને ૧૯૫૫ સુધી ચાલતી રહી. આ વાર્તાઓ સામાજીક પાર્શ્વભૂમિ ધરાવતી હતી અને શહેરના ઉપરી મધ્યમ વર્ગની સામાન્ય વિગતો ધરાવતી હતી. આ વાર્તાઓ મોટા અક્ષરોમાં ચિત્રો સાથે છાપવામાં આવતી હતી. આ લખાણ અને ચિત્રો સુરતના કલાકાર ભાઈઓ તનસુખ અને મનસુખ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતા હતા.
૧૯૯૫-૯૬ દરમિયાન આ વાર્તાઓ મોટા અક્ષરોમાં રંગીન ચિત્રો સાથે પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. જ્યારે નવી આવૃતિમાં ચિત્રો વી. રામાનુજ દ્વારા ફરી દોરવામાં આવ્યા ત્યારે તે મૂળ ચિત્રોથી સહેજ અલગ હતા.
મહેન્દ્ર મેઘાણી દ્વારા સંપાદિત અને પિયુષ જોષી દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત વાર્તાઓ નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ દ્વારા ૨૦૦૯માં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી.
પ્રતિભાવ અને પ્રભાવ
બકોર પટેલની સફળતાને કારણે તેના જેવું અન્ય પાત્ર ગલબો શિયાળ રમણલાલ સોની વડે સર્જવામાં આવ્યું હતું. આ વાર્તાઓએ તારક મહેતાની સમાન સામાજીક ભૂમિકા ધરાવતી શ્રેણી દુનિયાના ઊંધા ચશ્માને પણ પ્રભાવિત કર્યું છે.
રૂપાંતરણ
બકોર પટેલ બાળ નાટક ઇન્ડિયન નેશનલ થિએટર, મુંબઈ દ્વારા રજૂ કરાયું હતું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સાહિત્ય શ્રેણી:બાળ-સાહિત્ય શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
ગાંધારી
ગાંધારી (ગાંધારની એક યુવતી)એ ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારતનું એક મુખ્ય પાત્ર છે. તે ગાંધાર (આધુનિક કંદહાર) ની રાજકુમારી અને હસ્તિનાપુરના અંધ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રની પત્ની અને સો કૌરવોની માતા હતી.
ગાંધારીના પતિવ્રતાપણાંને સદ્ગુણનું લક્ષણ માનવામાં આવે છે અને તે મહાકાવ્યની સૌથી આદરણીય નૈતિક શક્તિઓમાં શામેલ છે. તેમણે માત્ર એક અંધ માણસ સાથે જ લગ્ન કર્યા ન હતા, પરંતુ તેના લગ્ન સમયે તેમણે પોતાના પતિની નબળાઇ અને દુઃખ વહેંચવા માટે બાકીની જિંદગી પોતે એક અંધ મહિલા તરીકે ગાળવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. આખી જીંદગી તેમણે આંખો સાથે કપડા બાંધી રાખ્યા અને આમ પોતાને દૃષ્ટિની શક્તિથી વંચિત રાખ્યા. કૌરવો અને તેમના પિતરાઇ ભાઈઓ વચ્ચેના મહાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે તેમના તમામ સો પુત્રોની મૃત્યુની સાક્ષી આપી હતી; તેમણે કૃષ્ણને પણ શ્રાપ આપ્યો હતો તેમના વંશ (કુળ) પણ તે જ રીતે નાશ પામશે. તે પછી તેઓ તેના પતિ સાથે વનવાસમાં છેલ્લા દિવસો ગાળવા માટે નિવૃત્ત થયા.
પ્રારંભિક જીવન
ગાંધારીનો જન્મ ગાંધારમાં મહારાજ સુબલના ત્યાં થયો હતો, ગાંધારના રાજકુમારી હોવાથી તેઓ ગાંધારી કહેવાયા. તેઓ શકુનિના નાન બહેન હતા. હાલમાં આ ગાંધાર અફઘાનિસ્તાનમાં કંદહારને નામે ઓળખાય છે.
લગ્ન
ગાંધારીના લગ્ન કુરુ રાજ્યના સૌથી મોટા રાજકુમાર ધૃતરાષ્ટ્રસાથે થયા હતા; કુરુપ્રદેશ દિલ્હી અને હરિયાણા ક્ષેત્રનો એક પ્રદેશ છે. મહાભારતમાં તેમને સુંદર અને સદાચારી મહિલા તથા એક ખૂબ જ સમર્પિત પત્ની તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.
તેમના લગ્ન ભીષ્મ દ્વારા ગોઠવાયા હતા. જ્યારે તેમને જાણ થઈ કે તેમનો પતિ અંધ જન્મેલો છે, ત્યારે તેમણે તેમના પતિ જેવા બનવા માટે પોતાને આંખ પર પાટી બાંધવાનો નિર્ણય કર્યો. યુવતિના મગજમાં શું થયું જ્યારે તેમને જાણ થઈ કે તેણે કોઈ આંધળા માણસ સાથે લગ્ન કરવાનું છે, તે વર્ણન મહાકાવ્યમાં દર્શાવવામાં આવ્યું નથી. લોકપ્રિય વાર્તા કહે છે કે પોતાને આંખે પાટા બાંધવાનું કામ સમર્પણ અને પ્રેમની નિશાની હતી. તેનાથી ઉલટું, ઇરાવતી કર્વે અને ઘણા આધુનિક વિદ્વાનો માને છે કે આંખે પાટી નાખવાનું કૃત્ય ભીષ્મ સામે વિરોધનું કાર્ય હતું, કેમ કે તેમણે હસ્તિનાપુરના અંધ રાજકુમાર સાથે લગ્ન કરવા માટે તેના પિતાને ડરાવ્યા હતા.
ગર્ભાવસ્થા અને બાળકોનો જન્મ
ગાંધારીની તેમના પતિ પ્રત્યેની ભક્તિથી વેદ વ્યાસ પ્રભાવિત થાય છે અને તેને ૧૦૦ પુત્રો મેળવવાની તક આપે છે. તે ગર્ભવતી થાય છે, પરંતુ બાળકને અસામાન્ય રીતે લાંબા સમય ૨ વર્ષ સુધી ગર્ભમાં રાખે છે. પાછળથી જ્યારે તેમણે સાંભળ્યું કે કુંતી (રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના નાના ભાઈ પાંડુની રાણી) એ પાંડવોના મોટા એવા યુધિષ્ઠિરને જન્મ આપ્યો છે, ત્યારે તે હતાશ અને લાચારીમાં તેના પેટ પર હાથ પટકતી હતી, તેના પરિણામે માત્ર એક ભૂખરો પદાર્થ જ જન્મ્યો હતો. મહાભારત અનુસાર વેદ વ્યાસે એને ૧૦૧ ભાગોમાં વહેંચ્યો અને તેને માટીના વાસણોમાં સંગ્રહિત કર્યો અને તેને બીજા બે વર્ષ સુધી સેવવામાં આવ્યો. આમાં પ્રથમ જન્મ દુર્યોધનનો થયો, ત્યારબાદ ૯૯ ભાઈઓ જન્મ્યા અને એક બહેન દુઃશલા જન્મી.
પતંગ હોટલ
પતંગ હોટલ, સત્તાવાર રીતે નીલકંઠ પતંગ - ધ રિવોલ્વિંગ રેસ્ટોરન્ટ એ અમદાવાદ, ગુજરાત, ભારતમાં સ્થિત એક ફરતી રેસ્ટોરન્ટ છે. ૧૯૮૦-૧૯૮૪ દરમિયાન બાંધવામાં આવેલી જમીનથી ૨૨૧ ફીટ (૬૭ મીટર) ઊંચી આ રેસ્ટોરન્ટ અમદાવાદનું એક સીમાચિહ્ન ગણવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ
તેની રચના સ્થપતિ હસમુખ પટેલ દ્વારા કરાઇ હતી. રેસ્ટોરન્ટ અને તેની બાજુમાં આવેલ વ્યાપારી ઇમારત ચિનુભાઈ સેન્ટર ૧૯૮૦-૮૪માં આશરે ૧.૨૫ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બાંધવામાં આવી હતી.
સ્થાપત્ય અને સેવાઓ
પતંગની રચના પક્ષીઓને દાણા ખવડાવવા માટે બાંધવામાં આવતા મિનારા - ચબુતરા દ્વારા પ્રેરિત હતી. ૨૦૧૮માં લિમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ્સ અનુસાર, તે 221 ftની ઊંચાઇ ધરાવતી ભારતની પ્રથમ ફરતી હોટેલ હતી. તે ૯૦ મિનિટમાં ૩૬૦ ડિગ્રીનો ચકરાવો પૂર્ણ કરે છે. તે સાબરમતી નદીના કિનારે સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ નજીક આવેલી છે, જેથી મુલાકાતીઓ જૂના અને નવા શહેરને જોઇ શકે છે.
તે એક બુફે રેસ્ટોરન્ટ છે, જે ભારતીય, કોંટિનેંટલ, થાઈ અને ચાઈનીઝ મૂળની ૪૦-૪૫ પ્રકારની શાકાહારી વાનગીઓ પીરસે છે. તે એક પ્રવાસી આકર્ષણ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ
સુવર્ણપુર
સુવર્ણપુર અથવા સોનપુર ભારત દેશમાં  આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાં આવેલું મહત્વનું નગર છે. સોનપુર સોનપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે.
ટોરડા (તા. ભિલોડા)
ટોરડા (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ટોરડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સુવર્ણપુર
Sonepur District(ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲା), also called Sonapur District or Subarnapur District, is an administrative district of Orissa state in eastern India. The town of Sonepur is the district headquarters. Many loosely call the people of Sonepur region as Sonepuria.
ટોરડા (તા. ભિલોડા)
સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના અગ્રગણ્ય સંત શ્રી ગોપાળાનંદ સ્વામીની આ જન્મભુમી હોવાથી આ ટોરડા ગામ યાત્રાભૂમી છે. આ ગોપાળાનંદ સ્વામીએ સાળંગપુરમાં શ્રી કષ્ટભંજનદેવ પધરાવ્યા છે.
શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
સુવર્ણપુર
History
This district earned the name “Subarnapur” during the time of Somavamsi ruler.
References
શ્રેણી:ઑડિશા
મોટી સોડવદરી (તા.મહુવા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીયેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:મહુવા તાલુકો
ચાવડકા (તા. અબડાસા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભારતમાં પરિવહન
ભારતમાં પરિવહન દેશના અર્થતંત્રનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. 1990ના આર્થિક ઉદારીકરણ બાદથી દેશમાં માળખાકીય સુવિધાઓનો ખુબ ઝડપી વિકાસ થયો, અને આજે જમીન, જલ અને વાયુ મારફતેના વિવિધ પરિવહન સાધનો વ્યવહારમાં ઉપલબ્ધ છે. તેમ છતાં, ભારતની અપેક્ષાકૃત ઓછા જીડીપી (GDP)ના કારણે પરિવહનના આ સાધનો બધા જ લોકો માટે સમાન બન્યા નથી.
ચાવડકા (તા. અબડાસા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:અબડાસા તાલુકો
ભારતમાં પરિવહન
દેશના માર્ગો પર મોટર વાહનનો ધસારો માત્ર 13 મિલિયન કારો સાથે ઘણો નીચો છે. વધુમાં આશરે 10 ટકા ભારતીય પરિવારો પાસે જ મોટર સાઇકલ છે. અને તે જ સમયે, 2.60 લાખ વાહનોના વાર્ષિક ઉત્પાદન સાથે ઑટોબોમાઈલ ઉદ્યોગ ભારતમાં ખૂબ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, અને ભવિષ્યમાં વાહનોની માત્રામાં ખૂબ જ વધારો થવાની સંભાવના છે.
આ દરમિયાનમાં, જોકે સાર્વજનિક પરિવહન આજે પણ વસતીના મોટા ભાગના લોકો માટે પરિવહનનું પ્રથામિક સાધન રહ્યું છે. ભારતની સાર્વજનિક પરિવહન વ્યવસ્થા વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી પરિવહન વ્યવસ્થા છે. ભારતીય રેલ નેટવર્ક વિશ્વની સૌથી લાંબી અને ચોથી સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી વ્યવસ્થા છે, જેમાં વાર્ષિક 6 બિલિયન મુસાફરો અને 350 મિલિયન ટન ભાડા માલની હેરેફેર થાય છે.
ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સુધારાઓ છતાં, જુનું માળખું, રોકાણનો અભાવ, ભ્રષ્ટાચાર અને ઝડપથી વધતી વસતી જેવી સમસ્યાઓના કારણે પરિવહન ક્ષેત્રના ઘણાં પાસાઓ આજે કોયડા સમાન બન્યા છે. વર્તમાન માળખું આ વધતી માગોને પૂરી કરવામાં અસમર્થ રહી છે, સાથે જ પરિવહન માળખા અને સેવાઓ માટેની માગો પ્રતિ વર્ષ લગભગ 10 ટકાના દરે વધી રહી છે. ગોલ્ડમેન સેચ્સના હાલના અનુમાનો મુજબ આર્થિક વિકાસમાં વધારો કરવા ભારતને માળખાકીય યોજનાઓ પર આવતા દસકા દરમિયાન US$1.7 ટ્રિલિયન (ખરબ) ખર્ચ કરવાની જરૂરીયાત રહેશે, જે અગાઉ અગિયારમી પંચવર્ષીય યોજના દરમિયાન US$500 લાખ કરોડ અંદાજેલા હતા.
પગપાળા
પ્રાચીન સમયમાં લોકો લાંબુ અંતર મોટાભાગે પગપાળા કાપી નાખતા. ઉદાહરણ તરીકે, આદી શંકરાચાર્યએ પગપાળા સમગ્ર ભારતની યાત્રા કરી હતી. શહેરી વિસ્તારોમાં પગપાળા ચાલવું એ આજે પણ પરિવહનની એક મહત્વની રીત છે. મુંબઈ મહાનગરમાં, પગપાળા પ્રવાસ કરનારાઓના પરાગમન સ્થિતિ સુધારવા હેતુથી મુંબઈ મહાનગર પ્રદેશિક વિકાસ સત્તામંડળે, મુંબઈ સ્કાયવોક પરિયોજના અંતર્ગત 50થી વધુ પગપાળા પુલોના નિર્માણનો પ્રારંભ કર્યો છે.
પાલખી
પાલખીઓ એ પાલકીઓ તરીકે પણ જાણીતી છે, જે પૈસાદાર અને ઉમરાવ લોકોલ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી વૈભવી પદ્ધતિઓમાંથી એક હતી. પહેલાના વખતમાં તેનો મુખ્ય ઉપયોગ દેવ અને ભગવાનની મૂર્તિઓને લઈ જવા માટે થતો હતો. કેટલાય મંદિરો માટે ભગવાનની શિલ્પકળાને પાલકી માં લઈ જવામાં આવતી હતી. પછીથી ભારતમાં રેલવેના આગમન પહેલાના કાળમાં તેનો મુખ્યત્વે ઉપયોગ યુરોપિયન ઉમરાવો અને સમાજના ઉપલા વર્ગોની મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. આધુનિક સમયમાં ભારતીય લગ્ન સમારંભોમાં નવવધૂના પ્રવેશ પૂરતો દેખાડા માટે જ પાલખીનો ઉપયોગ મર્યાદીત બન્યો છે.
સાઈકલ
સાઈકલ એ ભારતના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં મુસાફરીનું મુખ્ય સાધન છે. પહેલાની સરખામણીએ આજે વઘુ સંખ્યામાં લોકો સાઈકલ ખરીદવામાં સમર્થ બન્યા છે. 2005માં ભારતના 40% થી પણ વધુ પરિવારો પાસે ઓછામાં ઓછી એક સાઈકલ હતી. રાજ્યસ્તર પર સાઈકલ માલિકીનો દર લગભગ 30% થી 70%ની વચ્ચે છે. પગપાળાની સરખામણીમાં તે મોખરે છે. પગપાળા સાથે, શહેરી વિસ્તારોમાં અનૌપચારિક ક્ષેત્રોમાં નિત્યજનાર કર્મચારીઓની સફર માટે 50થી 75% જેટલા લોકો સાઈકલ ચલાવતા ગણતરીમાં લેવાયા છે.
ભારત વિશ્વમાં સાઇકલ ઉત્પાદનના શ્રેત્રે બીજું સ્થાન ધરાવે છે, તેમ છતાં કેટલાક લોકોમાં પરિવહનના સાધન તરીકે સાઇકલના ઉપયોગને લઇને એક મહત્વપૂર્ણ પૂર્વગ્રહ ઘરાવે છે, જે મુજબ તે મોટર વાહનો કરતા ઓછી સામાજિક પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે. ભારતમાં “બાઈક” શબ્દ સામાન્ય રીતે મોટર સાઈકલને સંદર્ભિત કરે છે, અને “સાઇકલ” શબ્દ બાઈસિકલને સંદર્ભિત કરે છે.
પૂણે ભારતનું સૌપ્રથમ શહેર છે, જ્યાં સાઈકલ માટેના અલગથી માર્ગો ઉપલબ્ધ છે. તેને 2008માં રાષ્ટ્ર મંડલ યુવા રમતો માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું.
તેમ છતા, દિલ્હીમાં હાલમાં થયેલા ફેરફારો સૂચવે છે કે, સાઈકલની સવારી ઝડપથી ભારતના મેટ્રો શહેરોમાં લોકપ્રિય થઈ રહી છે. દિલ્હી સરકારે પ્રદુષણનો સામનો કરવા અને વાહન વ્યવહારની ભીડને હળવી કરવા તમામ મુખ્ય રસ્તાઓ પર અલગ સાઈકલના માર્ગો તૈયાર કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
હાથ રીક્ષા (હાથે ખેંચાતી રીક્ષા)
પરિવહનનો આ પ્રકાર આજે પણ કોલકાતામાં ઉપલબ્ધ છે, જેમાં એક વ્યક્તિ હાથથી રીક્ષાને ખેંચે છે. પશ્ચિમ બંગાળની સરકારે તેને “અમાનુષી” તરીકે ઠેરવીને 2005માં આવી રીક્ષાઓ પર પ્રતિબંધ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ રાખ્યો. આ મુદ્દાને ઉદ્દેશીને લક્ષ્યમાં રાખેલુ વિધેયક જે ‘કોલકત્તા હૅકનિ કેરિજ બિલ’ના રૂપમાં જાણીતુ હતુ, તે 2006માં પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભામાં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. તેમ છતાં હજુ સુધી તેને લાગુ કરવામાં આવ્યું નથી. પશ્ચિમ બંગાળની સરકાર છટકબારીઓ દૂર કરવા આ વિધેયકના સંશોધન પર કાર્ય કરી રહી છે, જ્યારે હાથ રીક્ષા માલિક સંઘે વિધેયક વિરુદ્ધ એક અરજી દાખલ કરી છે.
સાઈકલ રીક્ષા
ભારતમાં સાઈકલ રીક્ષા 1940ના દશકમાં શરૂ થઈ હતી. તે ત્રણ પૈડાની સાઈકલ (ટ્રાઈસિકલ) કરતા આકારમાં મોટી હોય છે. જ્યાં બે વ્યક્તિઓ પાછળની ઉન્નતકૃત્ત બેઠક પર બેસતા હોય છે અને એક વ્યક્તિ આગળ રહી પેડલથી રીક્ષા ખેંચતો હોય છે. બાદમાં 2000ના દશકામાં વાહન વ્યવહાર ભીડના કારણે તેને ઘણાં શહેરોમાં પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી. સાઈકલ રીક્ષા ભારતીય સ્વતંત્રતા બાદ દિલ્હીના રસ્તાઓની એક લાક્ષણિક આકર્ષક ભાગ છે, જે રાજધાનીની આસપાસ સૌથી સોંઘીં પદ્ધતિ પ્રદાન કરે છે. દિલ્હી પોલીસે હાલમાં જ શહેરમાં વાહન વ્યવહાર ભીડને હળવી કરવા સાઈકલ રીક્ષાને ચલાવવા વિરુદ્ધ એક સોગંદનામું નિર્ણય માટે રજૂ કર્યું હતું. પરંતુ તેને દિલ્હી ઉચ્ચત્તમ ન્યાયાલયે દ્વારા તેને રદબાતલ ઠેરવવામાં આવી હતી. વધારામાં, બિન પ્રદૂષણકારી અને સસ્તા પરિવહનના સાધન તરીકે પર્યાવરણવાદીઓ સાઈકલ રીક્ષાને રાખવા સમર્થન આપે છે.
ટ્રામ
અંગ્રેજોના આગમનની સાથે મુંબઈ અને કોલકાત્તા સહિતના ઘણાં શહેરોમાં ટ્રામ ગાડીઓની શરૂઆત થઈ. કોલકાત્તામાં આજે પણ તે પ્રયોગમાં છે, અને પરિવહનનું પ્રદૂષણ-મુક્ત સાધન ઉપલબ્ધ કરાવે છે. રાષ્ટ્રીયકૃત કલકત્તા ટ્રામવેઝ કંપની inr 240000000ના ખર્ચે વર્તમાન ટ્રામવે નેટવર્ક (ટ્રામ માર્ગો માટેની વ્યવસ્થા) inr 240000000ના સુધાર અંગે કાર્યરત છે.
સ્થાનિક પરિવહન
આ માર્ગો દ્વારા અસરકારક છે, કારણ કે, નિત્યજનાર કર્મચારીઓ માટે રેલ સેવાઓ મુંબઈ, દિલ્હી, ચેન્નાઈ અને કોલકાત્તા જેવા ચાર મહાનગરોમાં જ ઉપલબ્ધ છે. જ્યારે સમર્પિત સિટી બસ સેવાઓ દસ લાખથી વધુની જનસંખ્યા ધરાવતા ઓછામાં ઓછા 17 શહેરોમાં ચાલુ હોવાનું જાણીતું છે. ટેમ્પો અને સાઈકલ રીક્ષા જેવા મધ્યમવર્તી સાર્વજનિક પરિવહનના સાધનો મધ્યમ કક્ષાના શહેરોમાં અગત્યના હોવાનું મનાય છે. તેમ છતાં, ભારતના મોટાભાગના શહેરોમાં વ્યક્તિગત વાહનોની તુલનામાં બસોનો ફાળો નજીવો છે, જ્યારે મોટાભાગના મહાનગરોમાં વાહનોની સંખ્યાના 80 ટકાથી વધુ દ્વિચક્રી વાહનો અને કારોની સંખ્યા છે.
ભારતીય શહેરોમાં સામાન્ય રીતે વાહન વ્યવહાર ધીમી ગતિનો છે. જ્યારે વાહન વ્યવહારનો અટકાવ અને અકસ્માતોનું પ્રમાણ ઘણું સામાન્ય છે. માર્ગ સુરક્ષા બાબતે ભારત ઘણું નબળું નોંધાયેલું છે, દર વર્ષે લગભગ 90,000 લોકો અકસ્માતથી મૃત્યુ પામે છે. એશિયાના શહેરોમાં વાહન વ્યવહારની ભીડ અંગેના રિડર્સ ડાયજેસ્ટના એક સંશોધનમાં ભારતના કેટલાક શહેરો સૌથી ખરાબ વાહન વ્યવહાર માટે શ્રેણીમાં શીર્ષ દસની વચ્ચેના સ્થાન પર રહ્યા છે.
બસો
ભારતના સાર્વજનિક પરિવહનમાં 90% બસોનો છે, જે સમાજના તમામ વર્ગો માટે સસ્તા અને સુલભ પરિવહનના સાધન તરીકે સેવા આપે છે. તેની સેવાઓ મોટાભાગે રાજ્ય સરકારની માલિકીના પરિવહન નિગમ દ્વારા ચાલે છે. તેમ છતાં, આર્થિક ઉદારીકરણ બાદ ઘણા પરિવહન નિગમોએ રસ્તાઓ પરની વાહન ભીડને ઓછી કરવા વિકલાંગો માટે નીચા મજલાની બસો અને ખાનગી કાર માલિકોને આકર્ષિત કરવા વાતાનુકૂલિત બસો જેવી વિવિધ પ્રકારની સુવિધાઓ રજૂ કરી છે. જાન્યુઆરી 2006માં વોલ્વો બી7આરએલઈ (B7RLE) આંતર-શહેરી બસ સેવા શરૂ કરનાર બેંગલુરુ ભારતનું પ્રથમ શહેર હતું.
શહેરોમાં બસોની સાર્વજનિક પરિવહન વ્યવસ્થાના સુધારા માટે કેટલીક રાજ્ય સરકારોએ બસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (ઝડપી પરિવહન વ્યવસ્થા) જેવી નવી પહેલ કરી છે. બેસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ હાલમાં પૂણે, દિલ્હી અને અમદાવાદમાં ઉપલબ્ધ છે, સાથે વિશાખાપટ્ટનમ અને હૈદરાબાદમાં તેની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.
હાઈ કેપેસિટી (ઊંચી કક્ષાની ધારણ શક્તિ ધરાવતી) બસો મુંબઈ, બેંગલુરુ, નાગપુર અને ચેન્નાઈ જેવા શહેરોમાં જોઈ શકાય છે. બેંગલુરુ ભારતનું સૌપ્રથમ શહેરે છે, જે વાતાનુકુલિત બસ સ્ટોપની સેવા ધરાવે છે, આ બસ સ્ટોપ કુબ્બોન પાર્ક નજીક આવેલું છે. એરટેલ દ્વારા તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.
ચેન્નાઈ મોફુસ્સિલ બસ ટર્મિનસ સાથે ચેન્નાઈએ એશિયાનું સૌથી મોટું બસ ટર્મિનસ ધરાવતું શહેર છે.
2009માં કર્ણાટકની સરકાર અને બેંગલુરુ મહાનગર પરિવહન નિગમ અટલ સારિજ તરીકે ઓળખાતી ગરીબ સમર્થક બસ સેવા શરૂ કરી હતી. આ સેવાનો હેતુ સમાજના આર્થિક રીતે પછાત વર્ગને નજીકના મોટા બસ સ્ટેશન સુધી ઓછા ખર્ચે જોડાણક્ષમતા પ્રદાન કરવાનો છે.
ઑટો રિક્ષા
ભાડાથી ચાલતી ઑટો રીક્ષા ત્રણ પૈડાનું વાહન છે. જેને દરવાજા હોતા નથી. અને સામાન્ય રીતે તે આગળની તરફ ચાલક માટે એક નાની કેબિન (નાની ઓરડી) અને પાછળની તરફ પ્રવાસીઓ માટે બેઠકની વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. સામાન્ય રીતે તે પીળા, લીલા અથવા કાળા રંગથી રંગાયેલી હોય છે. અને ઉપર પીળા અથવા લીલા રંગની છત હોય છે, સ્થળે સ્થળે તેની રૂપરેખા નોંધપાત્ર જોવા મળે છે.
મુંબઈ અને અન્ય મહાનગરોમાં, ‘ઑટો’ અથવા ‘રીક્ષા’ નિયંત્રિત કરેલા મીટરના ભાડા દ્વારા તે લોકપ્રિય રીતે જાણીતી છે. હાલનો જ કાયદો ઑટો રીક્ષા ચાલકો દ્વારા નિશ્ચિત કરેલા ભાડાથી વધારે વસુલવા પર અથવા મધ્યરાત્રી પહેલા રાત્રી ભાડુ વસુલવા પર મનાઈ ફરમાવે છે. સાથે જ નિશ્ચિત સ્થળ પર જવા માટે રીક્ષા ચાલકની અસંમતિ દર્શાવવા પર પણ મનાઈ ફરમાવે છે. મુંબઈ પણ એકમાત્ર એવું શહેર છે. જ્યાં શહેરના અમુક ભાગોમાં આ વાહનોના પ્રવેશ પર મનાઈ ફરમાવે છે. આ મામલામાં દક્ષિણ મુંબઈ ખાસ છે. ચેન્નાઈમાં સહજપણે ઑટો રીક્ષા ચાલકો નિશ્ચિત કરેલા ભાડાથી વધારે ભાડુ માંગતા અને ભાડા મીટર લગાવવાની ના પાડતા જોવા મળે છે.
બેંગલુરુ અને હુબલી-ધારવાડ પ્રાંતોમાં વિમાન મથક અને રેલ મથક પ્રિપેડ રીક્ષા બુથ (રીક્ષા મથક પરની કામચલાઉ દુકાનો) સુવિધા પૂરી પાડે છે. જ્યાં પ્રવાસીઓ સત્તાધિકારીઓ દ્વારા વિવિધ સ્થળો માટે નિશ્ચિત કરેલા ભાડાને ચૂકવે છે.
ટેક્સીઓ
ભારતમાં પરંપરાગત ટેક્સીકેબ્સ મોટાભાગે કાં તો પ્રેમિયર પદ્મિનિ અથવા હિન્દુસ્તાન એમ્બેસેડર કાર છે. હાલના જ વર્ષોમાં શેવરલેટ ટ્રવેરા, મારૂતિ એસ્ટિમ, મારૂતિ ઓમનિ, મહિન્દ્રા લોગન, ટાટા ઈન્ડિકા, ટોયોટા ઈનોવા અને ટાટા ઈન્ડિગો જેવા પ્રકારની કારો ટેક્સી ચાલકોમાં વ્યાજબીપણાને કારણે લોકપ્રિય બની રહી છે. ભારતમાં ટેક્સીઓનો પહેરવેશ (દેખાવ, રંગ) જુદા જુદા રાજ્યોમાં ભિન્ન હોય છે મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રમાં મોટાભાગની ટેક્સી ગાડીઓ પીળા-કાળા રંગની છે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં પીળા રંગની હોય છે. ખાનગી ટેક્સી ચાલકોને ટેક્સી ગાડી પર વિશિષ્ટ રંગો લગાવવો જરૂરી નથી. તેમ છતાં, તેઓને કાયદા મુજબ વ્યાવસાયિક વાહનોની નોંધણી કરવી જરૂરી છે
શહેર/રાજ્ય પર નિર્ભર છે, કે ટેક્સીને ટેક્સી-સ્ટેન્ડ પરથી હાંક મારીને બોલાવી શકાય અથવા ભાડે રાખી શકાય છે. બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાં ફોન કરી ટેક્સીને ભાડે કરી શકાય છે, જ્યારે કોલકાત્તા અને મુંબઈ જેવા શહેરોમાં ટેક્સીને રસ્તા પરથી ભાડે રાખી શકાય છે. ભારત સરકારના કાયદા પ્રમાણે તમામ ટેક્સી ગાડીઓ પર ભાડા મીટર લગાવેલું આવશ્યક છે. વળી તેમાં સામાન, મોડી રાતની સવારી અને ટોલ ટેક્સ માટે વધારાનું ભાડુ પ્રવાસીઓ ચૂકવે છે. 2006 બાદથી સુરક્ષા અને સુવિધાના કારણે રેડિયો ધરાવતી ટેક્સી લોકોમાં વધુ લોકપ્રિય બની છે.
આવી ટેક્સી ગાડીઓ સામાન્ય જ હોય છે, જે નિર્ધારિત સ્થળ અથવા નિર્ધારિત અંતિમ સ્થળના માર્ગે આવતા સ્થળેથી એક કે તેથી વધુ પ્રવાસીઓને લઈ જાય છે. તેમાં પ્રવાસીઓનું ભાડુ, પ્રવાસીઓની સંખ્યા અને તેમના નિર્ધારિત સ્થળના હિસાબે હોય છે. આવી જ વ્યવસ્થા કે જે ભાગમાં ઑટો (શટલ) તરીકે ઓળખાય છે તે ઑટો રીક્ષાઓમાં પણ અસ્તિત્વમાં છે.
નજીકના ભવિષ્યમાં મુંબઈ ભારતનું સૌપ્રથમ શહેર હશે, જે “ટેક્સી માં” (ઈન-ટેક્સી) સામાયિક ધરાવશે. મુંબઈ શિર્ષક ધરાવતું આ સામાયિક ટેક્સી માટે બહાર પડાશે, જે મુંબઈ ટેક્સીમેન યુનિયનનો (મુંબઈ ટેક્સી ચાલક યુનિયન) ભાગ છે. આ સામાયિક 13 જુલાઈ 2009માં પ્રથમવાર તૈયાર થયું હતુ.
મેટ્રો રેલ
રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ થાણે, પૂણે, કાનપુર, લખનઉ, અમૃતસર અને કોચી માં પણ સૂચિત કરાયેલી છે. હાલ મુંબઈમાં ભારતની સૌપ્રથમ શહેરી મોનોરેલ બાંધવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત કોલકાતા અને દિલ્હીમાં પણ મોનોરેલનું આયોજન કરાઈ રહ્યું છે. કોંકણ રેલવે કોર્પોરેશને પોતે બંધ કરી દીધેલી મોનોરેલ સિસ્ટમની પેટન્ટ કરાવી હતી, જે મરગાઉમાં સ્કાયબસ મેટ્રોના નામે ઓળખાતી હતી, પરંતુ આ સિસ્ટમનો હજુ સુધી ક્યાંય વ્યવસાયિક ધોરણે અમલ કરાયો નથી, જ્યારે 2004 માં કેટલાક અકસ્માતનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. મુંબઈમાં ચર્ચગેટ અને વિરાર વચ્ચે એર કન્ડિશન્ડ ઈએમયુ (EMUs) માટે હાલની પશ્ચિમ રેલવે લાઈન પર ટુ ટ્રેક એલિવેટેડ કોરિડોરનું સૂચન કરાયેલું છે.
દ્વિચક્રી વાહનો
સ્કૂટર, મોટરસાઈકલ અને મોપેડ જેવા દ્વિચક્રી વાહનો ઓછા બળતણે ચાલવાની ક્ષમતા અને ગીચ ટ્રાફિકમાં સરળતાથી જઈ શકવાના કારણે વાહનવ્યવહારનો સૌથી લોકપ્રિય પ્રકાર છે. દ્વિચક્રી વાહનોનું વેચાણ કાર કરતા અનેકગણું વધારે થાય છે. ભારતમાં 2003માં 4.75 કરોડ (47.5 મિલિયન) જેટલા દ્વિચક્રી વાહનો હતા, જ્યારે કારની સંખ્યા માત્ર 86 લાખ (8.6 મિલિયન) હતી. બજારના હિસ્સાની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો હીરો હોન્ડા, હોન્ડા, ટીવીએસ (TVS) મોટર્સ, બજાજ ઑટો અને મહિન્દ્રા ટુ વ્હિલર સૌથી મોટી દ્વિચક્રી વાહનો બનાવતી કંપનીઓ છે. જોકે દેશમાં બ્રાન્ડ ગણાતી રોયલ એન્ફિલ્ડ આજે પણ વિવિધ પ્રકારની બ્રિટિશ બુલેટ મોટરસાઈકલનું નિર્માણ કરે છે, આ એક ક્લાસિકલ મોટરસાઈકલ છે જેનું ઉત્પાદન હજુ પણ ચાલુ છે.
ઑટોમોબાઈલ પ્રોડક્ટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા (એપીઆઈ) (API)ની મુંબઈમાં 1949માં સ્થાપના કર્યા પછી ભારતમાં સ્કૂટરનું ઉત્પાદનકાર્ય શરૂ થયું હતું. જેણે આઝાદી પહેલાં વિવિધ યંત્રો જોડીને લેમ્બ્રેટા સ્કૂટરો બનાવવાની શરૂઆત કરી હતી. બાદમાં તેમણે એલઆઈ 50 સીરિઝ માટે લાયસન્સ મેળવ્યું હતું, અને સાઠના દાયકાની શરૂઆતમાં પૂરજોશમાં ઉત્પાદનકાર્ય શરૂ કર્યું હતું. 1972માં ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉમાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા કાર્યરત સ્કૂટર્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડે (એસઆઈએલ) (SIL) લેમ્બ્રેટા મોડેલનું ઉત્પાદન કરવાના તમામ હકો ખરીદી લીધા હતા. એપીઆઈ (API) પાસે મુંબઈ, ઓરંગાબાદ અને ચેન્નાઈમાં માળખાગત સવલતો હતી, પરંતુ 2002થી તે બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. એસઆઈએલએ (SIL) 1998માં સ્કૂટરનું ઉત્પાદન બંધ કર્યું હતું.
મોટરસાઈકલ અને સ્કૂટર અનેક શહેરોમાં ભાડેથી લઈ શકાય છે. જે પૈકી મોટા ભાગના શહેરોમાં ડ્રાઈવર અને પાછળ બેઠેલી વ્યક્તિ માટે સુરક્ષાત્મક હેલમેટ ફરજિયાત છે.
મોટરગાડીઓ
ભારતના શહેરી વિસ્તારોમાં કુલ વાહનવ્યવહારની જરૂરિયાતના 30 ટકા જેટલા ખાનગી વાહનો છે. માત્ર દિલ્હીમાં જ પ્રતિદિન 963 નવા વાહનોની નોંધણી થાય છે. ભારતમાં 2002-03માં 63 લાખ (6.3 મિલિયન) વાહનોના ઉત્પાદનની સરખામણીએ 2008-09માં આ આંક 1.1 કરોડે (11.2 મિલિયન) પહોંચ્યો હતો. જોકે ભારતમાં કારમાલિકીનો દર હજુ ઘણો નીચો છે. બ્રીક (BRIC) વિકસશીલ દેશોની સરખામણીએ તે ચીનની સાથે છે, જ્યારે બ્રાઝિલ અને રશિયાને વટાવી જાય છે.
બળતણની ક્ષમતા, સંકડાશ અને પાર્કિંગના અભાવ જેવા કારણોસર મોટા ભાગના શહેરોમાં મારુતિ, હ્યુન્ડાઈ અને ટાટા મોટર્સ જેવી પાછળથી ખૂલી શકે એવા દરવાજા ધરાવતી કોમ્પેક્ટ કારનું વર્ચસ્વ છે. મારુતિ, હ્યુન્ડાઈ અને ટાટા મોટર્સ આ ત્રણેય કંપની તેમના બજારના હિસ્સા પ્રમાણે એ જ ક્રમમાં લોકપ્રિયતા ધરાવે છે. એક સમયે ભારતમાં એમ્બેસેડરનો ઈજારો હતો, પરંતુ હવે તે ઉદારીકરણ યુગ પહેલાનું પ્રતીક છે, પરંતુ આજે પણ ટેક્સી કંપનીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે. ભારતમાં 1984માં મારુતિ 800ની શરૂઆતથી ઑટો ક્ષેત્રમાં પ્રથમવાર ક્રાંતિ સર્જાઈ હતી, જેનું મુખ્ય કારણ તેની ઓછી બજારકિંમત હતી. 2004 સુધી તે બજારમાં સૌથી વધુ હિસ્સો ધરાવતી હતી. જોકે ત્યાર પછી મારુતિની અલ્ટો અને વેગન આર, ટાટા મોટર્સની ઈન્ડિકા અને હ્યુન્ડાઈની સાન્ટ્રોએ તેને પાછળ પાડી દીધી હતી. મારુતિ 800ના તેની ઉત્પાદનની શરૂઆતના અત્યાર સુધીના વીસ વર્ષના ગાળામાં 24 લાખ (2.4 મિલિયન) મોડલ વેચાઈ ચૂક્યા છે. જોકે હવે વિશ્વની સૌથી ઓછા ઉત્પાદન ખર્ચે તૈયાર થતી ઉત્પાદન કાર ટાટા નેનો છે.
સાદી મોટર અને નાનકડા સાધનોની મદદથી ગામડાંઓમાં સ્થાનિક કક્ષાએ બનતા વાહનો માટે પણ ભારત પ્રખ્યાત છે. જેમાંના કેટલાક આવિષ્કારોમાં જુગાડ, મારુતા, છકડા , પીટર રેહડા અને ફેમ નો સમાવેશ થાય છે.
બેંગલુરુમાં રેડિયો વન અને બેંગલોર ટ્રાફિક પોલીસે કારપૂલિંગ ડ્રાઈવની શરૂઆત કરી છે, જેમાં લોકોને કારપૂલ માટે પ્રોત્સાહિત કરવા રોબિન ઉથપ્પા અને રાહુલ દ્રવિડ જેવી હસ્તીઓ પણ સામેલ છે. આ પહેલને સારો એવો આવકાર મળ્યો છે, અને મે-2009ના અંત સુધીમાં જ શહેરમાં 10,000 લોકો કારપૂલના હિસ્સેદાર બન્યા હતા.
યુટિલિટી વ્હિકલ્સ
ભારતમાં સૌથી પહેલાં યુટિલિટી વ્હિકલનું નિર્માણ મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ વાહન જીપની નકલ હતું, અને લાયસન્સ લઈને બનાવવામાં આવ્યું હતું. [179]આ વાહન તરત જ લોકપ્રિયતા પામ્યું હતું અને મહિન્દ્રા ભારતની ટોચની કંપનીઓમાંની એક બની ગઈ હતી. ભારતીય લશ્કર અને પોલીસ વ્યક્તિગત ઉપયોગ અને સાધનસરંજામની હેરફેર માટે મારુતિ જીપ્સી સાથે મહિન્દ્રાના વાહનોનો પણ જબરજસ્ત ઉપયોગ કરતા હતા.
ટાટા સમૂહની ટાટા મોટર્સે 1994માં પોતાના પહેલા યુટિલિટી વ્હિકલ તરીકે ટાટા સૂમો કાર રજૂ કરી હતી. એ સમયે આધુનિક ગણાતી ટાટા સૂમોએ તેની ડિઝાઈનના કારણે ફક્ત બે જ વર્ષમાં 31 ટકા બજાર કબજે કરી લીધું હતું. જ્યારે ફોર્સ મોટર્સનો ટેમ્પો ટ્રેક્સ આજે પણ ભારતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં બજાર ધરાવે છે. પેસેન્જર વ્હિકલ માર્કેટમાં સ્પોર્ટ્સ યુટિલિટી વ્હિકલ પણ બહોળું બજાર ધરાવે છે. [187] જેમાં ટાટા, હોન્ડા, હ્યુન્ડાઈ, ફોર્ડ, શેવરોલેટ અને અન્ય બ્રાન્ડ પણ ઉપલબ્ધ છે.
રેલવે
ભારતના આઝાદી વર્ષ, 1947માં 42 રેલવે વ્યવસ્થા હતી. 1951માં આ તમામ વ્યવસ્થાનું એક એકમ હેઠળ રાષ્ટ્રીયકરણ કરાયું, અને તે વિશ્વની સૌથી મોટું માળખું ધરાવતી રેલવે સેવા બની. ભારતીય રેલવેને કુલ 16 ઝોનમાં (વિભાગો) વહેંચવામાં આવી છે, જેને વધારાના 67 પેટા વિભાગમાં જુદી પાડવામાં આવી છે, જે દરેકનું એક વિભાગીય વડું મથક છે. ભારતમાં સૌપ્રથમ વાર 1853માં રેલ સેવાની શરૂઆત થઈ હતી. આ સેવાનો વહીવટ કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રાલયની દેખરેખ હેઠળ રાજ્ય સરકારો દ્વારા સંચાલિત ભારતીય રેલવે દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. ભારતીય રેલવેએ ભારતમાં વાહનવ્યવહાર ક્ષેત્રે અત્યંત મહત્ત્વની કામગીરી કરી છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ વ્યસ્ત એવી ભારતીય રેલવે પ્રતિદિન 18 મિલિયન મુસાફરો અને બે મિલિયન ટન કરતા પણ વધારે સરસામાનને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે લઈ જવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ રેલવે માળખું સમગ્ર દેશના લંબાઈ અને પહોળાઈમાં તમામ રૂટમાં 6,909 સ્ટેશનોને આવરી લે છે. . જે 1.4 મિલિયન કર્મચારીઓ ધરાવતું વિશ્વની સૌથી વધુ રોજગારી પૂરી પાડતી સંસ્થા છે. રૉલિંગ સ્ટૉક તરીકે ભારતીય રેલવે 2,00,000 વેગન, 50,000 કોચ અને 8,000 આગગાડીની માલિકી ધરાવે છે. આ ઉપરાંત તેની પાસે આગગાડી અને કોચનું ઉત્પાદન કરવાની સુવિધાઓ પણ છે. ભારતીય રેલવે મલ્ટી-ગેજ એટલે કે બ્રોડ મીટર અને નેરો ગેજ બંને નેટવર્ક પર લાંબા અંતરની અને ઉપનગરીય રેલ વ્યવસ્થાની સેવા આપે છે. એટલું જ નહીં, તેની તમામ મીટર ગેજ સેવા બ્રોડ ગેજમાં તબદિલ કરવાનો પ્રક્રિયા પણ ચાલુ છે, જે પ્રોજેક્ટ યુનિગેજના નામે ઓળખાય છે.
કાશ્મીર રેલવે વિશ્વની બીજા નંબરની સૌથી ઊંચાઈ પર કાર્યરત રેલ સેવા છે જેનો પ્રથમ તબક્કાનું કામ 2009માં જ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું. ભારતમાં હાઈ સ્પીડ રેલ સેવા રજૂ કરવાનું પણ સૂચન કરાયું છે. આ ઉપરાંત મુંબઈમાં રાજધાની નવી દિલ્હી સહિત મહારાષ્ટ્રના મુંબઈ માંગલવ ના રૂપમાં અન્ય ભાગોને જોડતી માંગલવ ટ્રેક બાંધવાનું પણ સૂચન કરાયું છે. આ સિવાય જાપાનના શિન્કાનસેનની જેમ ભારતમાં અન્ય હાઈ સ્પીડ રેલ નાંખવાનું પણ સૂચન કરાયેલું છે.
કોંકણ રેલવે કોર્પોરેશને 1999માં મહારાષ્ટ્રના કોલાડ અને ગોવા ના વર્ના વચ્ચે રોલ ઓન રોલ ઓફ (આરઓઆરઓ (RORO)) સેવા શરૂ કરી હતી, જે રોડ-રેલનું સંયોજન કરતી અનન્ય સેવા છે. 2004 માં આ સેવા કર્ણાટકના સુરથકાલ સુધી લંબાઈ હતી. આરઓઆરઓ (RORO) ભારતની પહેલી એવી સેવા છે કે, જે ટ્રકને પણ ટ્રેલર પર લઈ જવાની સુવિધા આપે છે. આ અત્યંત લોકપ્રિય સેવાએ અત્યાર સુધી લગભગ 1,10,000 ટ્રકનું વહન કર્યું છે,₹ અને 2007 સુધીમાં જ કોર્પોરેશનને અંદાજે ₹ 74 કરોડ જેટલો માતબર નફો રળી આપ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય
ભારત અને પડોશી રાષ્ટ્રો વચ્ચેના રેલ વ્યવહારનો પૂરતો વિકાસ નથી થયો. પાકિસ્તાન સાથે દિલ્હી-લાહોર વચ્ચેની સમઝૌતા એક્સપ્રેસ અને જોધપુર-કરાચીની થાર એક્સપ્રેસ એમ બે ટ્રેન કાર્યરત છે. જ્યારે બાંગલાદેશ સાથે સપ્તાહમાં બે વાર મૈત્રી એક્સપ્રેસ થકી ભારત જોડાયેલું રહે છે. આ ઉપરાંત નેપાળ સાથે જયનગર અને બિજાલપુરમાં મુસાફરી સેવા ચાલુ છે, તથા રક્સોલ અને બિરગંજ વચ્ચે માલગાડીઓ કાર્યરત છે.
હાલ મ્યાનમાર સાથે કોઈ રેલ જોડાણ ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ મણિપુરના જિરિબામથી તામુથી લઈ ઈમ્ફાલ અને મોરેહ સુધી રેલવે લાઈન બાંધવામાં આવશે. આરઆઈટીઈએસ (RITES) લિમિટેડે વિદેશી મંત્રાલય અંતર્ગત તૈયાર કરેલા એક અહેવાલ અનુસાર, આ રેલવે લાઈનના ખર્ચનું અનુમાન લગાવ્યું છે. inr 29410000000. ભૂતાન સુધીની એક રેલલાઈન નાંખવાનું પણ આયોજન છે. જ્યારે ચીન અને શ્રીલંકા સાથે કોઈ રેલવે વ્યવહાર ઉપલબ્ધ નથી, જોકે વિવાદાસ્પદ વિસ્તારો ગિલગિટ-બાલિસ્તાનની જેની પાસે હાલ કમાન છે એવા પાકિસ્તાને ખુંજરાબ પાસથી ચીનને જોડતી રેલવે લાઈનનું સૂચિત આયોજન કર્યું છે.
માર્ગ
ભારત પાસે દરેક મોટા શહેરો અને રાજ્યની રાજધાનીઓને જોડતું રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગોનું માળખું છે, જે દેશના આર્થિક વિકાસની કરોડરજ્જુ સમાન છે. 2005ના આંકડા પ્રમાણે ભારત પાસે કુલ જેટલા 66590 km રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગો છે તે બધા જ 200 km એક્સપ્રેસવે તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગ વિકાસ યોજના એટલે કે નેશનલ હાઈ વે ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ (એનએચડીપી) અંતર્ગત કેટલાક મહત્ત્વના રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગોને ચાર માર્ગીય બનાવવાનું કામ ચાલુ છે, તે પૈકીના કેટલાક માર્ગોને છ માર્ગીય સુધી પહોળા કરવાની પણ યોજના છે. ટ્રાફિક અને અમલદારશાહીના ગોરેગાંવથી મુંબઈના બંદરો સુધી ટ્રકોમાં માલ પહોંચતા દસ દિવસનો સમય વીતી જાય છે.
નેશનલ હાઈ વે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયાના મતે, ભારતમાં 65 ટકા માલસામાન અને 80 ટકા જેટલા મુસાફરોની અવરજવર થાય માર્ગો પરથી છે. રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગો 40% જેટલા માર્ગીય વાહનવ્યવહારનું વહન કરે છે, જ્યારે ફક્ત 2% જેટલા માર્ગોનું માળખું રાષ્ટ્રીય ઘોરી માર્ગો સાથે જોડાયેલું છે. છેલ્લાં વર્ષોમાં વાહનોનો વાર્ષિક વૃદ્ધિદર 10.16 ટકા જેટલો રહ્યો છે. ઘોરી માર્ગો થકી વિકાસના પંથ પર આગળ વધવામાં સરળતા રહે છે, અને મોટા ઘોરી માર્ગોની આસપાસ અનેક શહેરોનો પણ આપોઆપ ઉદ્ભવ થાય છે.