cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
દક્ષિણ એશિયા
ભૂગોળ
મોટા ભાગનો પ્રદેશ ભારતીય પ્લેટ (ઈન્ડો-ઓસ્ટ્રેલિયન પ્લેટનો ઉત્તરનો ભાગ) પર આવેલો ઉપખંડ છે અને તે બાકીના યુરેશિયાથી છુટો પડે છે. 50-55 મિલિયન વર્ષો પૂર્વે ભારતીય પ્લેટ અને યુરેશિયન પ્લેટ સાથે અથડાઈ તેની પહેલાં તે નાનો ખંડ હતો અને આ અથડામણથી હિમાલય પર્વતમાળા અને તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશનો જન્મ થયો હતો. તે દ્વીપકલ્પને લગતો પ્રદેશ છે જેની દક્ષિણે હિમાલય અને ક્યુએન લુન પર્વતમાળાઓ અને પૂર્વે સિંધુ નદી અને ઈરાનિયન ઉચ્ચપ્રદેશ આવેલા છે, દક્ષિણ દિશામાં વધુ આગળ વધીએ નૈઋત્યુમાં અરબી સમુદ્ર અને અગ્નિ દિશામાં બંગાળની ખાડીની વચ્ચે હિંદ મહાસાગર આવેલો છે.
આ પ્રદેશ હેરત પમાડે તેવી ભૌગોલિક લાક્ષણિક્તાઓથી ભરેલો છે, જેવી કે, હિમનદીઓ, વર્ષાજંગલો, ખીણો, રણ પ્રદેશો અને ઘાસના વિશાળ મેદાનો, જે સામાન્ય રીતે આ ખંડને વિશાળ ખંડ બનાવે છે. તે ત્રણ સમુદ્ર પ્રદેશથી ઘેરાયેલો છે જેમાંબંગાળની ખાડી, હિંદ મહાસાગર અને અરબી સમુદ્રનો સમાવેશ થાય છે. આ વિશાળ ખંડનું હવામાન અલગ-અલગ પ્રદેશ પ્રમાણે ઘણી ભિન્નતા ધરાવે છે, જેમ કે દક્ષિણમાં ઉષ્ણકટિબંધનું ચોમાસાથી ઉત્તરમાં ગરમીનું વર્ચસ્વ છે. હવામાનમાં જોવા મળતા તફાવત પાછળ માત્ર દરિયાઈ સપાટીથી તે વિસ્તારની ઊંચાઈ જ જવાબદાર નથી, પરંતુ તે વિસ્તાર દરિયાકિનારાથી કેટલો નજીક છે તેના આધારે ચોમાસાની મોસમ સાથે બદલાતી અસર વરતાય છે.
દક્ષિણમાં આવેલા પ્રદેશો ઉનાળામાં મોટા ભાગે ગરમ રહે છે અને ત્યાં ચોમાસાની ઋતુમાં વરસાદ થાય છે. ગંગાના મેદાનોનો ઉત્તરીય પટ્ટો ઉનાળામાં ગરમ રહે છે, પરંતુ શિયાળામાં ઠંડો રહે છે. પર્વતમાળાથી ઘેરાયેલો ઉત્તર વિસ્તાર ઠંડો રહે છે અને હિમાલય પર્વતમાળાના અતિ ઊંચાઈ પર આવેલા વિસ્તારોમાં બરફ પડે છે. હિમાલયમાં તીવ્ર ઠંડા પવનોનો મારો રહે છે જ્યારે તેની નીચેના પ્રદેશમાં તાપમાન ઘણું સામાન્ય રહે છે. મોટા ભાગનાં પ્રદેશોમાં હવામાનને ચોમાસું હવામાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે આવા પ્રદેશને ઉનાળામાં ભેજવાળો અને શિયાળામાં સૂકો રાખે છે, જે આ પ્રદેશમાં શણ, ચા અને ચોખા જેવા પાકો અને વિવિધ શાકભાજી માટે લાભદાયક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
ઇતિહાસ
દક્ષિણ એશિયાના લગભગ તમામ દેશો કેટલાક મુદ્દે, સીધા કે આડકતરી રીતે યુરોપિયન કોલોનીયલ (વસાહતી)ના તાબા હેઠળ આવ્યા હતા. ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમારનો ઘણોખરો આધુનિક ભાગ ધીમે ધીમે ગ્રેટ બ્રિટન દ્વારા લઈ લેવામાં આવ્યો હતો, જેની શરૂઆત 1757થી થઈ હતી, 1857માં પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી હતી અને 1947 સુધી તેમનું શાસન રહ્યું હતું. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ભૂતાન અને નેપાળના કારીભારીનો હોદ્દો ગ્રેટ બ્રિટન પાસે રહ્યો હતો. દક્ષિણ એશિયાના ઘણા લાંબા સુવર્ણયુગના ઇતિહાસમાં આ યુરોપિયન શાસિત સમયગાળો ઘણો નાનો હતો, પરંતુ તેની નિકટતા વર્તમાન સમયમાં પણ જોવા મળે છે અને પ્રદેશ પર પડેલી તેની કાયમી અસરથી તે આગળ પડતો પ્રદેશ બન્યો છે.
પરિવહન અને માહિતીસંચાર તેમજ બેન્કિંગ અને જરૂરી માનવબળની તાલીમનો અર્થ રજૂ કરતું માળખું અને વર્તમાન રેલવે, પોસ્ટ, ટેલિગ્રાફ અને શિક્ષણ સુવિધાઓ કોલોનીયલ (વસાહતી) સમયગાળા એટલે કે બ્રિટીશ રાજના મૂળ સ્થાપિત થયા હતા અને બાદમાં વિકાસ પામ્યા હતા. બીજા વિશ્વ યુદ્ધના ખરાબ પ્રત્યાઘાત બાદ, 1940ના દાયકાના અંત ભાગમાં મોટા ભાગના પ્રદેશોએ યુરોપના શાસન હેઠળથી સ્વતંત્રતા મેળવી હતી.
અમુક સમયે તિબેટ તેનો વહીવટ પોતે સ્વતંત્ર રાજ્ય તરીકે કરતું હતું અને અન્ય સમયે તેના વહીવટમાં વિવિધ સ્તરે ચીન સાથે ભાગીદારી થઈ હતી, 18મી સદીમાં તે ચીનના અંકુશ હેઠળ આવ્યું હતું, 20મી સદીની શરૂઆતમાં ચીની શાસન દ્વારા રક્ષણ મેળવતા આ પ્રદેશનો કબજો લેવા માટે બ્રિટીશ રાજે પ્રયાસો કર્યા હતા. સાઈનો-તિબેટીયન સંબંધો અંગે તિબેટિયન અને ચાઈનીઝ અવલોકનમાં ઘણી ભિન્નતા છે. મંચુ શાસક સાથે દલાઈ લામાના સંબંધોને તિબેટીયનો રાજકીય(60) રીતે જોવા કરતાં ધાર્મિક પરિપ્રેક્ષ્યથી વધારે જુએ છે.
1947થી દક્ષિણ એશિયાનાં મોટા ભાગનાં દેશોએ તમામ ક્ષેત્રોમાં વિપુલ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી. શિક્ષણ; ઉદ્યોગો; હેલ્થ કેર; ઈન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી અને અન્ય સેવાઓ જેવા ક્ષેત્રોમાં દક્ષિણ એશિયાએ ઘણી નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે, જેનો આધાર તેની અરજીઓ; વિજ્ઞાન અને તકનીકી ક્ષેત્રોમાં થયેલા સંશોધનો; સંરક્ષણ સંબંધિત સ્વ-ભરોસાપાત્ર પ્રોજેક્ટ્સ; આંતરરાષ્ટ્રીય વૈશ્વિક વેપાર અને બિઝનેસ એન્ટરપ્રાઈઝીસ અને માનવ સંસાધનોના આઉટસોર્સિંગ પર રહેલો છે. જોકે, કેટલાક ક્ષેત્રે હજુ પણ મુશ્કેલીઓ રહેલી છે, જેની પાછળના કારણો ધાર્મિક આંત્યતિક્તા, ભ્રષ્ટાચારનું ઊંચું પ્રમાણ, રાજકીય સરહદો અંગે મતભેદ અને સંપત્તિનું અસમાંતર વિતરણ જેવા છે.
પ્રાન્ત અને ક્ષેત્રના આંકડા
2009ના સંદર્ભવાળા વસતીના આંકડા, જ્યાં નોંધ કરાઇ છે તેને બાદ કરતાં.
મુખ્ય દેશો
આ દેશોનું જૂથ એશિયન ઉપખંડનો 44,80,000 ચોરસ કિલોમિટર (1,729,738 ચોરસ માઇલ) અથવા 10 ટકા વિસ્તાર ધરાવે છે. અને એશિયાની કુલ વસતીમાં તેનો 40 ટકા હિસ્સો છે.
વ્યાપક વ્યાખ્યા મુજબ દેશો અને પ્રાંતો
અફઘાનિસ્તાનનો દક્ષિણ એશિયાના દેશોના જૂથની યાદીમાં અન્ય કોઇ પણ દેશ કરતા ઘણી વખત સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
વંશીય જૂથો
thumb|right|250px|માતૃભાષામાં દક્ષિણ એશિયાનો નકશો બાંગ્લાદેશ, ભુતાન, ભારત, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન, અને શ્રીલંકા ધરાવતો દક્ષિણ એશિયા અનેક વંશીય વિવિધતા ધરાવે છે. કેટલાક વંશો અબજોની વસતી ધરાવે છે તો કેટલાક માત્ર નાના આદિવાસી જૂથ ધરાવે છે. સદીઓથી દક્ષિણ એશિયા પર ઘણા વંશીય જૂથો દ્વારા આક્રમણ થયાં છે અને તેઓ અહીં સ્થાયી થયા જેમાં દ્વવિડીયન, ભારતીય આર્ય અને ઇરાનીયન જૂથોનો સમાવેશ થાય છે. દ્રવિડીયન, ભારતીય આર્ય અને મૂળ સમાજોએ ઘણી સમાન પરંપરા અને માન્યતાઓ સાથે એક સંયુક્ત સંસ્કૃતિની રચના કરી છે. પરંતુ દક્ષિણ એશિયામાં વિવિધ વંશીય જૂથોની પરંપરા છેક જૂના સમયથી અલગ રહેલી છે. જે ઘણીવાર મજબૂત સ્થાનિક પરંપરાઓનો ઉદભવ કરે છે જેમ કે દક્ષિણ ભારતની એકદમ અલગ સંસ્કૃતિ.
મધ્ય એશિયા અને ઇરાનમાંથી સફળતાપૂર્વક સ્થાયી થયેલા અન્ય વંશીય જૂથો દા.ત. સક, કુશાણ, હુણ વગેરેએ દક્ષિણ એશિયાની પહેલેથી અસ્તિત્વ ધરાવતી સંસ્કૃતિઓ પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. દક્ષિણ એશિયામાં પ્રવેશનારા છેલ્લા વંશીય જૂથોમાં આરબ, તુર્કી, પશ્તુન અને મોઘલનો સમાવેશ થાય છે. જો કે આરબનો પ્રભાવ તુર્ક, પશ્તુન અને મોઘલની તુલનાએ મર્યાદિત રહ્યો હતો. આ વંશોએ ઘણો સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ ઉભો કર્યો હતો અને ઉર્દુ ભાષાને જન્મ આપ્યો હતો. આ ભાષા ઇન્ડો-પર્શિયન વારસાની સંયુક્ત ભાષા છે અને આજે પણ તે વ્યાપક રીતે બોલાય છે. બે સદીના શાસન બાદ વંશીય અંગ્રજો અને અન્ય બ્રિટન્સની અહીં અત્યારે ગેરહાજરી જોવા મળે છે જો કે તેઓ વિશિષ્ટ સમાજમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની છાપ છોડી ગયા છે.
ભાષાઓ
આ ક્ષેત્રની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા હિન્દી છે. આ ક્ષેત્રમાં 42.2 કરોડ લોકો હિન્દી ભાષા બોલે છે. ત્યાર બાદની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા બંગાળી છે. આ ક્ષેત્રમાં 21 કરોડ લોકો બંગાળી ભાષા બોલે છે. ઉર્દુ પણ આ ઉપખંડની એક મુખ્ય ભાષા છે, ખાસ કરીને પાકિસ્તાન અને ભારતમાં. તે હિન્દી સાથે સમાનતા ધરાવે છે. હિન્દી અને ઉર્દુ ભાષા ભેગી થઇને હિન્દુસ્તાની ભાષા બને છે. હિન્દી ભારતના ઘણા રાજ્યોમાં બોલાય છે અને તે ઉર્દુ ભાષા સાથે ઘણી સમાનતા ધરાવે છે. ઘણા લોકો તે હકીકતથી વાકેફ નથી કે મોટા ભાગના ભારતીયો તેમની સ્થાનિક ભાષા બોલે છે અને તેઓ હિન્દી ભાષા જાણતા નથી. આ ક્ષેત્રની અન્ય ભાષાઓ ચાર મુખ્ય ભાષાકીય જૂથમાં વહેંચી શકાય, જે છેઃ દ્વવિડીયન ભાષા અને ભારતીય-આર્યન ભાષા, ઇન્ડો-યુરોપીયન ભાષાઓની શાખાની પેટા શાખા ઇન્ડો-ઇરાનીયન.
મોટા ભાગના એશિયનો બ્રાહ્મી મૂળની વિવિધ અબુગિડાનો ઉપયોગ કરીને લખે જ્યારે ઉર્દુ, પશ્તો અને સિંધી જેવી ભાષા પર્સો-અરેબિક લિપિના સંસ્કરણોનો ઉપયોગ કરે છે. જો કે દક્ષિણ એશિયાની તમામ ભાષાઓ આ દ્વિમુખી પદ્ધતિનું ચુસ્ત પાલન કરતી નથી. દાખલા તરીકે કાશ્મીરી ભાષા પર્સો-અરેબિક લિપિ અને દેવનાગરી લિપિ એમ બંનેમાં લખી શકાય છે. આવું જ પંજાબી ભાષા માટે છે તે શાહમુખી અને ગુરુમુખી બંનેમાં લખી શકાય છે. ધિવેહી તાના નામની લિપિમાં લખાય છે જે આરબ મૂળાક્ષર અને અબુગીડા બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે.
ધર્મ
દક્ષિણ એશિયામાં હિન્દુ અને મુસ્લિમ ધર્મ મુખ્ય ધર્મ છે જ્યારે તેના કેટલાક ક્ષેત્રોમાં બૌદ્ધ ધર્મનું પ્રભુત્વ છે. નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં અન્ય ભારતીય ધર્મો અને ખ્રિસ્તી ધર્મનું અનુસરણ થાય છે.
આરબ ઇસ્લામના અબ્રાહમિક ધર્મને દક્ષિણ એશિયામાં લાવ્યા હતા. આ ધર્મ સૌપ્રથમ અત્યારના કેરળ અને માલદીવ ટાપુ પર ફેલાયો હતો અને ત્યાર બાદ સિંધ, બલોચિસ્તાન અને પંજાબના કેટલાક વિસ્તારોમાં ફેલાયો હતો. બાદમાં મુસ્લિમ, તુર્ક/પશ્તુન/મોઘલ પંજાબી અને કાશ્મીરી લોકો સુધી પહોંચવા ઉપરાંત સમગ્ર ભારતીય ગંગાના મેદાનપ્રદેશ સુધી ફેલાયો હતો અને છેક દક્ષિણ ભારત સુધી તેનો વ્યાપ પહોંચ્યો હતો.
અર્થતંત્ર
દક્ષિણ એશિયા સમગ્ર વિશ્વ તેમજ ઉપ-સહારા આફ્રિકાનો સૌથી ગરીબ દેશ છે અને તે સૌથી નીચો માથાદીઠ જીડીપી ધરાવે છે. આ ક્ષેત્રમાં ગરીબી વ્યાપક રીતે ફેલાયેલી છે. વિશ્વ બેન્કના ગરીબી અંગેના આંકડા મુજબ, 2005માં આ ક્ષેત્રની 40 ટકાથી વધુ વસતી દૈનિક 1.25 ડોલરની આવક ધરાવતી હતી. જ્યારે ઉપ-સહારા આફ્રિકાની 50 ટકા વસતી આટલી આવક ધરાવતી હતી. .
આ ક્ષેત્રમાં ભુતાન સૌથી ઊંચો માથાદીઠ જીડીપી ધરાવે છે જ્યારે નેપાળનો સૌથી ઓછો છે. ભારત આ ક્ષેત્રનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે.તે ખરીદ શક્તિની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો 12માં ક્રમનો સૌથી મોટો અને વિનિમયની દ્રષ્ટિએ ચોથા ક્રમનો સૌથી મોટો દેશ છે. ભારત બાદ પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર સૌથી મોટું છે. તે માથાદીઠ જીડીપીની દ્રષ્ટિએ આ ક્ષેત્રમાં પાંચમાં ક્રમે છે અને ત્યાર બાદના ક્રમે બાંગ્લાદેશનું સ્થાન આવે છે. જો ઇરાનની ગણતરી કરવામાં આવે તો તે આ ક્ષેત્રનું સૌથી સમૃદ્ધ અને બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. વિશ્વ બેન્કના 2007ના અહેવાલ મુજબ, દક્ષિણ એશિયા વિશ્વનો સૌથી ઓછો સંકલિત ક્ષેત્ર છે. દક્ષિણ એશિયાના દેશો વચ્ચેનો વેપાર આ ક્ષેત્રના સંયુક્ત જીડીપીના માત્ર 2 ટકા જેટલો જ છે જ્યારે પૂર્વ એશિયાનો વેપાર 20 ટકા છે.
રાજકારણ
ભારત આ ક્ષેત્રની અગ્રણી રાજકીય સત્તા છે. આ બાબત તે હકીકત પરથી સાબિત થાય છે કે તે ઉપખંડનો ચોથા ભાગની જમીન ધરાવતો સૌથી મોટો દેશ છે. ભારતની વસતી ઉપખંડના અન્ય છ દેશોની કુલ વસતીથી છ ગણીથી પણ વધુ છે. તે ઉપખંડનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો દેશ છે. ભારત વિશ્વનો સૌથી વસતી ધરાવતો લોકશાહી દેશ છે અને તે અણુ મહાસત્તા છે. વિસ્તાર અને વસતીની દ્રષ્ટિએ ઉપખંડનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો દેશ પાકિસ્તાન છે અને તે અરબ રાષ્ટ્રો અને પડોશી દેશ ચીન સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને કારણે ઉપખંડમાં સત્તાનું સંતુલન જાળવી રાખ્યું છે. પાકિસ્તાન વિશ્વમાં છટ્ઠા ક્રમનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો દેશ છે અને તે પરમાણુ મહાસત્તા પણ છે.
આરોગ્ય અને પોષણ
વિશ્વ બેન્કના જણાવ્યા મુજબ, દક્ષિણ એશિયાની 70% વસતી અને દક્ષિણ એશિયાના 75% ગરીબો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વસે છે અને તેમની આજીવીકા માટે મોટે ભાગે કૃષિ પર નભે છે. ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સના જણાવ્યા મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં વિશ્વનો સૌથી વધુ બાળકુપોષણનો દર છે. વૈશ્વિક ભૂખમરા પર યુનિસેફ દ્વારા 2008માં પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવેલો છેલ્લો અહેવાલ દર્શાવે છે કે બાળ મૃત્યુનો વાસ્તવિક આંક 21 લાખનો હતો. 2008માં વૈશ્વિક ભૂખમરા સૂચકાંકમાં ભારતનું સ્થાન 66માં ક્રમે છે. 2006નો અહેવાલ સૂચવે છે કે, "દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં મહિલાઓનો ઉતરતો દરજ્જો અને તેમનામાં પોષણ બાબતે જ્ઞાનનો અભાવ આ ક્ષેત્રમાં ઓછું વજન ધરાવતા બાળકો મોટી સંખ્યામાં હોવા માટેના મુખ્ય કારણો છે". ભ્રષ્ટાચાર અને સરકાર તરફથી પહેલાનો અભાવ ભારતમાં પોષણ માટે મુખ્ય સમસ્યા છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નિરક્ષરતા એક મોટી સમસ્યા જણાઇ છે અને સરકારે તેના પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઇએ. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, દક્ષિણ એશિયામાં હરિત ક્રાંતિને કારણે કુપોષણમાં ઘટાડો નોંધાયો છે તેમ છતાં દક્ષિણ એશિયા યુવા બાળકો માટે અયોગ્ય પોષણ અને આરોગ્ય પદ્ધતિઓ ધરાવે છે".
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:દક્ષિણ એશિયા
હાડાટોડા (તા. ધ્રોળ)
હાડાટોડા (તા. ધ્રોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ધ્રોળ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હાડાટોડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ધ્રોળ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
હેમુ કાલાણી
હેમુ કાલાણી (૨૩ માર્ચ ૧૯૨૩ – ૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૪૩) ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન ક્રાંતિકારી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. તેઓ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી સંગઠન સાથે જોડાયેલા એક વિદ્યાર્થી સંગઠન સ્વરાજ સેનાના નેતા હતા. તેઓ દેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માટે શહીદ થનારા સૌથી યુવાન ક્રાંતિકારીઓમાંના એક હતા. જ્યારે તેઓ માત્ર ૧૯ વર્ષના હતા ત્યારે બ્રિટીશ વસાહતી સત્તાવાળાઓ દ્વારા તેમના ૨૦મા જન્મદિવસના બે મહિના પહેલાં તેમને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન
હેમુ કાલાણીનો જન્મ ૨૩ માર્ચ ૧૯૨૩ના રોજ સુક્કુર, સિંધ (વર્તમાન પાકિસ્તાન)માં પેસુમલ કાલાણી અને જેઠી બાઇને ત્યાં સિંધી જૈન પરિવારમાં થયો હતો. એક બાળક અને યુવાન તરીકે તેમણે તેમના મિત્રો સાથે વિદેશી ચીજવસ્તુઓના બહિષ્કાર માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી અને સ્વદેશી ચીજવસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવા માટે લોકોને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બાદમાં તેઓ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તરફ આકર્ષાયા અને અંગ્રેજોને હાંકી કાઢવાના હેતુથી વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ છાપા મારવામાં અને બ્રિટીશ રાજના વાહનોને સળગાવવામાં સામેલ હતા.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામ
૧૯૪૨માં મહાત્મા ગાંધીના ભારત છોડો આંદોલનની શરૂઆત થઈ ત્યારે હેમુ કાલાણી તેમાં જોડાયા હતા. સિંધમાં ચળવળને મળેલા જન સમર્થનને કારણે બ્રિટીશ વસાહતી સત્તાવાળાઓએ ત્યાં યુરોપિયન બટાલિયન સહિતની લશ્કરી ટુકડીઓ મોકલવી પડી હતી. હેમુ કાલાણીને જાણ થઈ કે આ સૈનિકોની એક ટ્રેન અને તેમનો પુરવઠો ૨૩ ઓક્ટોબરના રોજ તેમના સ્થાનિક શહેરમાંથી પસાર થવાનો છે આથી તેમણે રેલવે ટ્રેક પરથી ફિશપ્લેટ્સ હટાવીને ટ્રેનને પાટા પરથી ઉથલાવી દેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. જરૂરી સાધનોના અભાવે ફિશપ્લેટ્સને ઢીલી કરવાના સાધન તરીકે તેમને દોરડાનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો હતો.
આ કાવતરા દરમિયાન પોલીસ દ્વારા કાલાણીને પકડીને કેદ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમના પર અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો. પૂછપરછ દરમિયાન તેમણે કોઈ પણ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમની સામે ખટલો ચલાવવામાં આવ્યો હતો અને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. સિંધના લોકોએ વાઇસરોયને દયા માટે અરજી કરી હતી. વાઇસરોયે કાલાણીને તેમના સહ-કાવતરાખોરોની ઓળખ જણાવવાની શરતે દયાની અરજી મંજૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો પરંતુ તેમણે ફરીથી માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો અને ૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૪૩ના રોજ તેમને ફાંસી આપવામાં આવી.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૪૩માં મૃત્યુ શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
નૈષધીયચરિત
કથાવસ્તુ
આ કાવ્યના કથાવસ્તુમાં નળ અને હંસનો મેળાપ, હંસનું દમયંતી પાસે જવું, દમયંતીના મનમાં નળ પ્રત્યે પ્રેમની ઉત્પત્તિ, દમયંતીનો સ્વયંવર, સ્વયંવરમાં દેવોનું આગમન, સરસ્વતી દ્વારા સ્વયંવરમાં પાંચ નળનો શ્લેષાત્મક પરિચય, સાચા નળની પસંદગી, દમયંતી અને નળનો વિવાહ, દમયંતી પ્રાપ્ત ન થવાથી કલિની નિરાશા, સુરત ક્રીડા, ચંદ્રવર્ણન વગેરે પ્રસંગોનો સમાવેશ છે.
વનવિહાર દરમિયાન પકડેલા હંસ પાસેથી નળ દમયંતીના સૌંદર્યની પ્રશંસા સાંભળે છે. ત્યારબાદ દમયંતી નળના સૌંદર્યની પ્રશંસા સાંભળી વિયોગનું દુઃખ અનુભવે છે. દમયંતીના પિતા ભિમક દમયંતીનો સ્વયંવર યોજે છે. આ સ્વયંવરમાં ઇન્દ્ર, અગ્નિ, વરુણ અને યમ નળને પોતાના દૂત તરીકે દમયંતી પાસે મોકલે છે અને પોતાને પસંદ કરવાની વાત કહેવડાવે છે. આ સાંભળી દમયંતી રડે છે અને દૂત બનીને આવેલો નળ હંસની પ્રેરણાથી પોતાનો સાચો પરિચય આપે છે. દમયંતી નળને પરણે છે. લગ્નવિધિ પૂરો થતાં પાછા ફરી રહેલા દેવો સાથે કલિ વેદોની પ્રમાણભૂતતા અંગે વાદવિવાદ કરે છે. અંતે નળ અને દમયંતીના સુખી લગ્નજીવના વર્ણન સાથે આ મહાકાવ્ય સમાપ્ત થાય છે.
મૂળ રુપે આ મહાકાવ્ય સાઠ કે એકસોવીસ સર્ગો ધરાવતું હતું, પરંતુ અત્યારે આ કાવ્ય બાવીસ સર્ગો સુધીનું અધૂરું જ મળી આવે છે. સત્તરમા સર્ગમાં કલિ પ્રતિજ્ઞા કરે છે કે તે નળ અને દમયંતી વચ્ચે વિયોગ કરાવશે. પરંતુ અત્યારે પ્રાપ્ત થતા મહાકાવ્યમાં નળ અને દમયંતિના વિવાહ અને તેમના વૈવાહિક જીવનના આનંદ-પ્રમોદનું જ નિરૂપણ જોવા મળે છે. નીલકમલ ભટ્ટાચાર્યના મત અનુસાર આ મહાકાવ્યના બાવીસમા સર્ગના છેલ્લા ચાર શ્લોકો પ્રક્ષિપ્ત છે અને મહાકાવ્યનો બાકીનો ભાગ લુપ્ત થઈ ગયો છે.
ટીકાઓ અને અનુવાદો
આ મહાકાવ્ય ઉપર પાંત્રીસથી વધુ ટીકાગ્રંથો લખાયા છે. તેમાં ધોળકાના નાગરબ્રાહ્મણ ચાંડુ પંડિતની ટીકા પ્રસિદ્ધ છે.
આ કાવ્યનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળાએ કરેલો છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય શ્રેણી:મહાભારત પર આધારિત કૃતિઓ
હુક્કો
હૂકો  (હિંદુસ્તાની: हुक़्क़ा (દેવનાગરી), (નસ્તલિક)  huqqā ) અથવા વોટરપાઇપ  એ તમાકુનું ધુમ્રપાન કરવા માટેનું એક કે વધુ નળી ધરાવતું (મોટેભાગે કાચ આધારિત) સાધન છે. જેમાં ધુમાડાને પાણીમાંથી પસાર કરીને ઠંડો પાડવામાં તેમજ ગાળવામાં આવે છે. મૂળ ભારતના ગણાતાં,   હૂકાએ ખૂબ લોકપ્રિયતા મેળવી છે, ખાસ કરીને મધ્યપૂર્વના દેશોમાં. અને હાલમાં તે ઉત્તર અમેરિકા, યુરોપ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રાઝિલમાં લોકપ્રિય થઇ રહ્યો છે.
નામો
જે-તે પ્રદેશ પ્રમાણે, હૂકાઓ અથવા શિશાઓ  વિવિધ નામે ઓળખાય છે: અરેબિક ભાષામાં તેને શિશા  (شيشة) અથવા નારગીલા  (نرجيلة) અથવા અરગીલા  (أركيلة\أرجيلة) તરીકે લખાય છે અને સમગ્ર આરબ વિશ્વમાં તેનો વપરાશ થાય છે; નારગુલેહ  (પણ ક્યારેક અરગીલાહ  ઉચ્ચારણ) નામ તુર્કી, ઇજીપ્ત, ગ્રીસ, સાયપ્રસ, આર્મેનિયા, અઝરબૈઝાન, લેબેનોન, ઇરાક, જોર્ડન અને સીરિયામાં સર્વસામાન્ય રીતે પ્રચલિત છે. નારઘીલે  શબ્દ પર્સિયન શબ્દ nārghile પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ નાળિયેર થાય છે, વળી આ શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ nārikela  (નારિકેલા) (नारिकेला)પરથી આવ્યો છે, જે સૂચવે છે કે પહેલાના હૂકા નાળિયેરના કાચલાને કોતરીને બનાવવામાં આવતાં હતાં.
આલ્બેનિયા, બોસ્નિયા, ક્રોએશિયા દેશોમાં હૂકાને લુલા અથવા રોમાનીમાં લુલવા કહે છે જેનો અર્થ "પાઇપ" થાય છે. શિશે શબ્દ ખરેખર શીશીના ટુકડા પરથી લેવામાં આવ્યો છે.
સર્બિયા(સર્બિયન રીપબ્લિક ઓફ બોસ્નિયા અને હર્ઝગોવિના)માં, અને દક્ષિણ યુગોસ્લાવિયામાં, પાઇપ માટે "નારગીલે" (Наргиле) અથવા "નાગિલે"(Нагиле) શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. "સિસા" (Нагиле) એટલે તેની અંદર ફૂંકાતી નિકોટીન અને કોલસારહીત તમાકુ. તેની અંદરની પાઇપોને હંમેશા એક કે બે ટોટી હોય છે. હૂકાનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે બે વ્યક્તિ કરતી હોય છે. પાણીની ઉપર લહેજતદાર તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને પછી કાણું પાડેલા પતરાં પર ગરમ કોલસા મૂકવામાં આવે છે, ધુમાડાને ઠંડો પાડવા અને ગાળવા માટે તેને ઠંડા પાણીમાંથી પસાર કરીને ખેંચવામાં આવે છે.
પર્સિયન શબ્દ શિશે  (شیشه)પરથી આવેલા શિશા  (شيشة)શબ્દનો અર્થ કાચ થાય છે. ઇજીપ્ત અને પર્સિયન અખાતના આરબ દેશો (કુવૈત, બહેરિન, કતાર, ઓમાન, યુએઇ અને સાઉદી અરેબિયા સહિત) તેમજ મોરોક્કો, ટ્યુનિસિયા, સોમાલિયા અને યેમેનમાં હૂકા માટે આ શબ્દ જ જાણીતો છે.
હૂકા જ્યાં "કાચિમ્બા" નામથી ઓળખાય છે તેવા સ્પેનમાં પણ આ શબ્દ સામાન્ય છે.
ઇરાનમાં હૂકાને قلیان "ગલ્યાન" કહે છે.ધુમ્રપાનના સાધન ગલ્યાનનું નામ દેખીતી રીતે Ar. √ḡlā (ઉકળવું, પરપોટા થવા) શબ્દ પરથી આવ્યું હશે. એવું માનવામાં આવે છે કે હૂકાનું પહેલું નામ પણ આ જ હતું.
ઉઝબેકિસ્તાનમાં હૂકાને "ચિલિમ" કહે છે. ભારત અને પાકિસ્તાનમાં અંગ્રેજીના હૂકા શબ્દ જેવા જ નામનો ઉપયોગ થાય છે: હુક્કા  (हुक़्क़ा /حقّہ).
ભારતીય શબ્દ "હૂકા" અંગ્રેજી સાથે મળતો આવે છે તેનું કારણ છે બ્રિટિશ રાજ. બ્રિટિશોના ભારત પરના આધિપત્ય (1858–1947) દરમિયાન પોતાનો દેશ છોડીને આવેલા કેટલાય બ્રિટિશોએ પ્રથમ વખત વોટર-પાઇપનો ઉપયોગ કર્યો. 1775માં ભારતના કોલકાતામાં પહોંચ્યાના થોડા સમયમાં જ વિલિયમ હિકીએ પોતાના સંસ્મરણો માં આ નોંધ્યું છે:
The most highly-dressed and splendid hookah was prepared for me. I tried it, but did not like it. As after several trials I still found it disagreeable, I with much gravity requested to know whether it was indispensably necessary that I should become a smoker, which was answered with equal gravity, "Undoubtedly it is, for you might as well be out of the world as out of the fashion. Here everybody uses a hookah, and it is impossible to get on without" [... I] have frequently heard men declare they would much rather be deprived of their dinner than their hookah.
ઇતિહાસ
હૂકાની શોધના ચોક્કસ તારીખ કે સ્થળની કોઇને ખબર નથી. સીરિલ ઇલગુડ (PP.41, 110)ના મતે મુઘલ સમ્રાટ  અકબર  પહેલા(ઇસ 1542 - 1605)ના દરબારી પર્સિયન ચિકિત્સક હકિમ અબુલ ગિલાની (મૃત્યુ. 1588)એ તેને શોધ્યો છે. જોકે આ માહિતીના સ્ત્રોતનો તેમણે કોઇ ઉલ્લેખ કર્યો નથી. યુરોપમાંથી ભારતમાં તમાકુનો પ્રવેશ થયા બાદ, ઉત્તર ઇરાનના ગિલાન પ્રાંતના અબ્દુલ-કાદિર ગિલાનીના વંશજ હકિમ અબુલ ફતેહ ગિલાની ભારત આવ્યા, જે બાદમાં મુઘલ દરબારમાં ચિકિત્સક બન્યા. તેમણે ભારતીય ઉમરાવોમાં તમાકુનું ધુમ્રપાન લોકપ્રિય થયા બાદ ચિંતા વ્યક્ત કરી અને તરત જ ધુમાડો પાણીમાં પસાર થઇને 'ગાળવા'ની એક વ્યવસ્થા શોધી કાઢી. બિજાપુરના રાજદૂત અસદ બેગે અકબરને ધુમ્રપાનની લત લગાડ્યા બાદ ગિલાનીએ  ḡalyān (ગલ્યાન) ચલણી બનાવ્યું. ઉમરાવોમાં લોકપ્રિયતાના પગલે ધુમ્રપાનનું આ નવું સાધન અમીરશાહી અને લોકવર્ગમાં પ્રતિષ્ઠાના પ્રતિકસમું બની ગયું. ઉત્તર ભારતમાં, જાટ, બિશ્નોઇ અને રાજપુતોમાં હૂકો એક ખાસ પરંપરા છે. જોકે, અહલી સિરાઝીની (મૃત્યુ. 1535) કવિતાની પંક્તિઓ પણ ગલ્યાનના ઉપયોગની વાત કરે છે(Falsafī, II, p. 277; Semsār, 1963, p. 15), આમ આ રીતે જોઇએ તો તેનો ઉપયોગ શાહ તાહ્માસ્પ પહેલાના સમયમાં તો થતો જ હશે. આમ, લાગે છે કે પર્સિયામાં પહેલેથી જ પ્રચલિત ગલ્યાનને ભારતમાં દાખલ કરવાનો શ્રેય અબુલ-ફત્હ ગિલાનીને આપવો જોઇએ.
આરબ વિશ્વ
thumb|1920માં યુફ્રેટિસ નદી પાસે દેઇર એઝ-ઝોરના કોફીહાઉસમાં હૂકો પીતો બેદુઇન. સ્થાનિક ભાષામાં હૂકો નારગિલે તરીકે ઓળખાતો. આરબ વિશ્વમાં લોકો તેને સંસ્કૃતિ અને પરંપરાના ભાગરૂપે પીવે છે. સામાજિક ધુમ્રપાન એક કે બે નળીથી કરવામાં આવે છે. પરંતુ ક્યારેક જલસા અથવા નાના મેળાવડાઓમાં ત્રણ અથવા ચાર જેટલી નળીઓથી પણ તે પીવામાં આવે છે. જ્યારે વ્યક્તિ તેને પીવાની પ્રક્રિયા પૂરી કરી લે છે ત્યારે બીજી વ્યક્તિ માટે તે ઉપલબ્ધ છે તે દર્શાવવા માટે નળી પાછી ટેબલ પર મૂકવામાં આવે છે, અથવા તો તેને હૂકા પર પાછી મૂકીને એક વ્યક્તિથી બીજીને હાથોહાથ અપાય છે જેથી કરીને તેની ટોટી લેનારથી દૂર રહે. એવું નોંધાયું છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં આરબો સૌથી વધુ શિશા પીનારા છે અને તેઓ સૌથી વધુ શિશા કાફે પણ ધરાવે છે.
મધ્યપૂર્વના મોટા ભાગના કાફે(અરેબિક: مقهىً, લિપ્યંતર: મક્હાહ : કોફીશોપ) શિશા પીવા આપે છે. આરબ વિશ્વમાં કાફે ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને મુખ્ય સામાજિક મેળાવડાના મહત્વના સ્થળોમાં પણ તે સ્થાન ધરાવે છે (બ્રિટનના પબ્લિક હાઉસની જેમ). દેશ છોડીને આવેલા કેટલાક બ્રિટિશ લોકો મધ્યપૂર્વ વિસ્તારોમાં પબ ન હોવાથી તેની ખોટ પૂરવા માટે શિશા કાફેમાં જવા લાગ્યા, દારૂબંધી હોય તેવા વિસ્તારોમાં તેઓ ખાસ જતાં.
ઈરાન
thumb|left|કાજરી પોશાકમાં સજ્જ પર્સિયન સ્ત્રી પરંપરાગત ગલ્યાન પીતી અહીં દ્રશ્યમાન થાય છે.(1850ની આસપાસ) ઇરાનમાં હૂકો ḠALYĀN  (ગલ્યાન) તરીકે ઓળખાય છે (પર્સિયન: قليان, قالیون, غلیون, ghalyan (ઘલ્યન), ghalyaan (ઘલ્યાન) અથવા ghelyoon (ઘેલ્યૂન) પણ લખાય છે). તે અરેબિક હૂકા સાથે ઘણી સામ્યતાઓ ધરાવે છે પણ તેની કેટલીક આગવી લાક્ષણિકતાઓ છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઘાલ્યૂનના ટોચના ભાગને 'સર' કહેવાય છે (પર્સિયન: سر=માથું), જ્યાં તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને તે તુર્કીમાં જોવા મળતા ભાગ કરતા મોટો હોય છે.
નળીનો ઘણોખરો ભાગ વાળી શકાય તેવો હોય છે અને નરમ સિલ્ક અથવા કપડાથી આવરેલો હોય છે, જ્યારે તુર્કી લોકો વાળી શકાતાં ભાગ જેટલો લાકડાનો ભાગ બનાવે છે.
દરેક વ્યક્તિ પાસે આગવી ટોટી હોય છે (જેને અમજિદ કહે છે) (امجید), અમજિદને સામાન્ય રીતે લાકડા કે ધાતુથી બનાવવામાં આવે છે અને કિંમતી અથવા અન્ય પથ્થરોથી તેને શણગારવામાં આવે છે. અમજિદને માત્ર તેના આકર્ષક દેખાવને કારણે જ ઉપયોગમાં લેવાય છે. જોકે, મોટાભાગના હૂકા બારમાં પ્લાસ્ટિકની ટોટીઓ હોય છે.
પર્સિયામાં ગલ્યાનના પ્રથમ ઉપયોગની ચોક્કસ તારીખની કોઇને જાણ નથી. સીરિલ ઇલગૂડના જણાવ્યા પ્રમાણે (પાનાં નં. 41, 110), મુઘલ સમ્રાટ અકબર પહેલાના દરબારના પર્સિયન ચિકિત્સક અબુલ-ફત્હ ગિલાની(મૃત્યુ. 1588)એ, "સૌપ્રથમ તમાકુના ધુમાડાને ઠંડો પાડવા અને ગાળવા માટે તેને પાણી ભરેલી નાની વાટકીમાંથી પસાર કર્યો હતો અને તે રીતે તેમણે હબલ-બબલ કે હૂકો શોધ્યો હતો." જોકે, અહલી સિરાઝી (મૃત્યુ. 1535) તેની કવિતાની પંક્તિઓમાં ગલ્યાન (ફલસફી, ભાગ બીજો, પાના નં. 277; સેમસાર, 1963, પાના નં. 15)ના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કરે છે, આમ હૂકો તાહ્માસ્પ પહેલા (1524–76)ના સમયમાં પણ પ્રચલિત હોવાનું પ્રમાણ મળે છે. આમ, પર્સિયામાં પહેલેથી જ ઉપયોગમાં લેવાતાં ગલ્યાનને ભારતમાં દાખલ કરવાનો શ્રેય અબુલ-ફત્હ ગિલાનીને આપવો જોઇએ.
નિકારાગુઆ
નિકારાગુઆ મધ્ય અમેરિકામા આવેલો એક સ્વતંત્ર દેશ છે અને માનાગુઆ તેની રાજધાની છે.
હુક્કો
ઈરાન
સફાવિદશાહ અબ્બાસ પહેલાએ તમાકુના ઉપયોગની ખૂબ નિંદા કરવા છતાં તેના શાસનના અંત વખતે ગલ્યાન અને કોપોક (q.v.) પીવું સમાજના દરેક સ્તરે સામાન્ય બની ગયું હતું, સ્ત્રીઓનો પણ તેમાં સમાવેશ થતો હતો. શાળાઓમાં અને શિક્ષિત વર્તુળોમાં, શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ બંનેનું ક્લાસમાં ગલ્યાન પીવાનું હંમેશા ચાલુ જ રહેતું હતું(ફલસફી, ભાગ બીજો, પાનાં નં. 278–80). શાહ સફીએ (શાસન 1629-42) તેના પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો, પરંતુ તેના ઉપયોગમાંથી મળતી આવક ગુમાવવી પડતી હોવાથી તે પ્રતિબંધને ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો હતો. ગલ્યાન એટલો બધો વ્યાપક બની ગયો હતો કે ગરીબોનો એક ખાસ વર્ગ કાચની વોટરપાઇપ સાંધવાના વ્યવસાયમાં લાગી ગયો હતો. શાહ અબ્બાસના સમયમાં (શાસન 1642-1666) વોટરપાઇપ એ રાષ્ટ્રીય વ્યસન બની ગયું હતું(ચાર્ડિન, અનુવાદ, ભાગ બીજો, પાના નં. 899). શાહ પાસે તેમનો ખાનગી ગલ્યાન નોકર હતો. દેખીતી રીતે વોટરપાઇપ ટેન્ડર (ગલ્યાન્દર) આ વખતથી અસ્તિત્વમાં આવ્યા હશે. તે વખતે, પાત્રો કાચ, માટી અથવા એક પ્રકારના કોળાથી બનવવામાં આવતાં હતાં. દેશી કાચની અસંતોષકારક ગુણવત્તાને કારણે કેટલીક વખત કાચના પાત્ર વેનિસથી આયાત કરવામાં આવતાં હતાં(ચાર્ડિન, અનુવાદ, ભાગ બીજો, પાના નં. 892). શાહ સુલેમાનના સમયમાં (શાસન 1694-1722), ગલ્યાનનો ઉપયોગ વધતાં તે અતિ સુશોભિત બન્યા. સુખીસંપન્ન લોકો સોના અને ચાંદીની પાઇપ રાખતાં હતાં. પ્રજા જીવનની જરૂરિયાતો કરતાં ગલ્યાન પાછળ વધુ ખર્ચ કરવા લાગી હતી (ટાવેર્નીઅર અપુદ સેમસાર, 1963, પાના નં. 16). લૂઇસ ચૌદમાના દરબારમાં શાહ સુલતાન હોસય્નના દૂત જ્યારે વર્સેલ્સમાં રાજવીઓને મળવા જતાં ત્યારે તેમના રસાલામાં એક અધિકારી ગલ્યાન લઇને ચાલતો હતો. રસાલો ચાલતો હોય ત્યારે દૂત ગલ્યાનનો ઉપયોગ કરતા હતા(હર્બેટ્ટી, અનુવાદ, પાના નં. 7; કાસરવી, પાનાં નં. 211–12; સેમસાર, 1963, પાનાં નં. 18–19). આપણી પાસે નાદિર શાહ અફસરના દરબારમાં ગલ્યાનનો ઉપયોગ થતો હોય તેની કોઇ નોંધ નથી, જોકે તેનો ઉપયોગ અવિરત ચાલુ જ હશે તેવું લાગે છે. કરીમ ખાન ઝાંદ અને ફત્હ-અલી શાહ કાજારના વ્યક્તિચિત્રોમાં તેમને ગલ્યાન પીતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. ઇરાનના લોકો પાસે ખાન્સર  નામની ખાસ તમાકુ હતી (خانسار, માન્યતા મુજબ તેની શોધ થઇ તે શહેર). લાકડાના કોલસાને ખાન્સર પર વરખ વગર મૂકવામાં આવતો. ખાન્સરમાં સામાન્ય તમાકુ કરતા ઓછો ધુમાડો થાય છે. પર્સિયાના શાહ નાસીર અલ-દિન શાહ કજાર(1848–1896) હૂકાની ટોટી જો તેમની તરફ તાકવામાં આવતી તો તેને અપમાન માનતા હતાં.
નિકારાગુઆ
ઇતિહાસ
નિકારગુઆમાં પરાપુર્વથી મુળ આદિવાસી પ્રજાઓ વસ્તી હતી ત્યારબાદ ૧૬મી સદીમા કોલમ્બસના અમેરિકન ખંડની શોધ પછી સ્પેનિશ લોકોએ તેને પોતાનું સંસ્થાન બનાવ્યુ હતું. ઈ.સ્. ૧૮૨૧મા નિકારાગુઆ સ્પેનિશ ગુલામીથી મુક્ત થઈને એક સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર બન્યુ હતું.
હુક્કો
ઈરાન
ઇરાનમાં યુવાનોમાં હૂકો પીવાનું ખૂબ જ લોકપ્રિય છે, અને સ્થાનિક ચાની કિટલીઓ પર ઘણા યુવાન લોકો હૂકો પીતા જોઇ શકાય છે.
નિકારાગુઆ
ભૂગોળ
નિકારાગુઆ ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકાને જોડતી સાંકડી સંયોગભૂમી(ઇસ્થમસ) પર્ આવેલો દેશ્ છે. નિકારાગુઆની ઉત્તર-પશ્ચિમે હોન્ડુરાસ,પુર્વમાં કેરેબિયન સાગર, દક્ષિણમા કોસ્ટારિકા અને દક્ષિણ-પશ્ચિમમા પ્રશાંત મહાસાગર આવેલા છે.નિકારાગુઆનો કુલ વિસ્તાર ૧૩૦૯૬૭ ચોરસ કિ.મી જેટલો છે. દક્ષિણ અને મધ્ય અમેરિકાના સૌથી મોટા બે સરોવરો "લેક માનાગુઆ" અને " લેક નિકારાગુઆ" પણ અહીંજ આવેલ છે. દરિયાની સપાટીથી ખુબ નજીક આવેલ હોવાથી નિકારાગુઆનુ વાતાવરણ મોટે ભાગે સમઘાત હોય છે જ્યારે મે મહિનાથી ઓક્ટોબર મહીના સુધી વરસાદની રુતુ હોય છે.
હુક્કો
ઈરાન
હમાણા સુધી, હૂકો તમામ ઉંમરના લોકોને પીરસવામાં આવતો હતો; ઇરાનના સત્તાવાળાઓએ 20 વર્ષથી નીચેના યુવાનોના હૂકો પીવા પર પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે.
નિકારાગુઆ
ઉદ્યોગ
નિકારાગુઆનુ અર્થતંત્ર અતીઅલ્પવિક્સીત કક્ષાનુ છે દેશના અર્થતંત્રનો મોટો આધાર ખેતી અને પશુમાંસ પર આધાર રાખે છે. અહીંના મુખ્ય પાકોમા કોફી,કેળા,શેરડી અને કપાસ છે. ઉદ્યોગોમા મુખ્યત્વે શેરડીમાથી ખાંડ બનાવવાનો,કાપડ અને રસાયણ બનાવવાનો ઉદ્યોગ વિક્સેલ છે. પ્રવાસન ઉદ્યોગ પણ દેશના અર્થતંત્રમા અગત્યનો ભાગ ભજ્વે છે.આપ્રવાસી નિકારગુઅનો અન્ય દેશોમાથી મોટા પાયે હુંડીયામણ મોક્લે છે જેની સ્થાનીક અર્થતંત્ર પણ ઘણી મોટી અસર પડે છે.
હુક્કો
ઈઝરાયલ
thumb|જેરુસલેમના બજારમાં વેચાણ અર્થે મૂકવામાં આવેલા નારગિલે
નિકારાગુઆ
વસ્તીવિષયક
નિકારાગુઆની મોટાભાગની પ્રજા સ્થાનીક અને યુરોપીયન પ્રજાના મિશ્રણથી બનેલી મેસ્ટિઝો પ્રજાની છે આ ઉપરાંત યુરોપીય,આફ્રિકન અને એશીયન મૂળના લોકો પણ અહીં વસે છે. સ્પેનિશ એ અહી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે આ ઉપરાંત અંગ્રેજી અને અન્ય સ્થાનીક ભાષાઓનુ પણ ચલણ છે. કેથોલિક અને પ્રોટેસ્ટંટ ખ્રિસ્તી એ દેશની પ્રજાનો મુખ્ય ધર્મ છે.
હુક્કો
ઈઝરાયલ
ઇઝરાયેલમાં હૂકાને નારગિલા કહેવાય છે. નારગિલા પીવો એ મૂળ પેલેસ્ટાઇની અને મધ્ય-પૂર્વીય યહૂદી વસાહતીઓ(મિઝરાહી યહૂદી તરીકે જાણીતા)માં પ્રચલિત છે. નારગિલા ઇઝરાયેલમાં વધુને વધુ લોકપ્રિય થઇ રહ્યો છે, ખાસ કરીને પ્રવાસીઓમાં તે લોકપ્રિય બની રહ્યો છે. મોટાભાગની શેરીઓ અને બજારોમાં તેનો સમાન વેચતી દુકાનો જોવા મળે છે. યુવાનોમાં હૂકાનો ઉપયોગ વધી જતાં 2005માં ધ ઇઝરાયેલ કેન્સર એસોસિયેશન દ્વારા નારગિલા પીવાના જોખમો સામે ચેતવણી આપવાના હેતુથી એક ઝુંબેશ શરુ કરવામાં આવી હતી. IDF દ્વારા સૈનિકોને તેમની છાવણીઓમાં નારગિલા પીવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવવામાં આવ્યો છે.
ભારત
thumb|મલાબાર હૂકાનું અટપટું કામ thumb|હૂકા પરિવાર હૂકાનો ખ્યાલ એક સમયના શ્રીમંત દેશ ભારતમાં ઉદભવ્યો હતો, જ્યાં મુઘલ શાસન દરમિયાન તે જબરદસ્ત લોકપ્રિય હતો. ત્યારબાદ તેની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો હતો; જોકે ફરી એક વખત તે લોકોનું ધ્યાન આકર્ષી રહ્યો છે, અને તેને પીરસનારા કાફે તેમજ રેસ્ટોરન્ટ્સ પણ લોકપ્રિય બની રહ્યા છે. પ્રાચીન ભારતમાં હૂકાનો ઉપયોગ માત્ર પરંપરા નહીં, પણ પ્રતિષ્ઠાની બાબત હતી. ધનવાન અને જમીનદાર વર્ગ હૂકા પીતા હતાં.
પરંપરાગત રીવાજો પ્રમાણે ઘણા ગામોમાં હૂકામાં તમાકુ પીવામાં આવે છે. ટોબેકો-મોલાસેસ (ભારતીય તમાકુ-ગોળના રસનું મિશ્રણવાળા) શિશા પીવાનું હવે ભારતીય યુવાનોમાં લોકપ્રિય થતું જાય છે. ભારતમાં કેટલાક ચેઇન, ક્લબો, બાર અને કોફીની દુકાનોમાં મુઆસ્સેલ(અડધી તમાકુ-અડધુ મધ કે તેના જેવું ગળ્યું પ્રવાહી)ની વિશાળ શ્રેણી પીરસવામાં આવે છે, જેમાં તમાકુ વગરની આવૃતિનો સમાવેશ પણ થાય છે.
ભારતના પશ્ચિમ કિનારે આવેલું માછીમારી પર નભતું કોયિલાંડી નગર એક સમયે મોટાપાયે હૂકા બનાવતું અને તેની નિકાસ કરતું. અહીંના હૂકા મલાબાર હૂકા કે કોયિલાંડી હૂકા તરીકે જાણીતા છે. આજે આ અટપટાં હૂકા કોયિલાંડીની બહાર મળવા મુશ્કેલ છે. એટલું જ નહીં કોયિલાંડીમાં પણ તે સરળતાથી મળી શકે તેમ નથી.
ભારતમાં હૂકાની લોકપ્રિયતા વધતી હોવાને લીધે હાલમાં જ હૂકા બાર પર સંખ્યાબંધ દરોડા પડ્યા છે અને પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યા છે, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં આવા પ્રતિબંધના કિસ્સા વધુ બન્યા છે.
પાકિસ્તાન
પાકિસ્તાનમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પેઢીઓથી પરંપરાગત રીતે પ્રચલિત, હૂકા હવે ત્યાંના પચરંગી શહેરોમાં પણ ખૂબ લોકપ્રિય થઇ રહ્યા છે. ઘણી ક્લબો અને કાફેમાં તે પીરસવામાં આવે છે. તે યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓમાં ખાસા લોકપ્રિય બન્યા છે. ધુમ્રપાનનું આ સ્વરૂપ સામાજિક મેળાવડા, કાર્યક્રમો અને પ્રસંગોમાં ઘણું લોકપ્રિય થયું છે. હૂકાની વિવિધતા પીરસતાં કાફે અને રેસ્ટોરન્ટ્સની સંખ્યા ઘણી મોટી છે. કરાચીમાં આ ધંધામાં વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. ઇસ્લામાબાદ પણ હવે આ ધંધાથી સમૃદ્ધ થઇ રહ્યું છે.
ફિલિપાઈન્સ
ફિલિપાઇન્સમાં હૂકા અથવા શિશા ખાસ કરીને આરબ ફિલિપિનો લઘુમતી સમુદાય અને ભારતીય ફિલિપિનો સમુદાયમાં વાપરવામાં આવતો હતો, જોકે ખાસ કરીને સ્થાનિક મુસ્લિમ ફિલિપિનો સમુદાયમાં મધ્યપૂર્વના દેશોમાં સ્થાપિત સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વલણના ઐતિહાસિક અનુસરણે, હૂકાને કોટાબાટો અથવા જોલો જેવા વેપારપ્રધાન શહેરોના ઉમરાવોમાં વિરલ પણ પ્રતિષ્ઠાભરી સામાજિક ટેવ બનાવી દીધી.
20મી સદીના છેલ્લા વર્ષો સુધી ખ્રિસ્તી ફિલિપિનોમાં હૂકા વાસ્તવિક રીતે જાણીતા બન્યા ન હોવા છતાં સમકાલીન યુવાન ખ્રિસ્તીઓમાં તેની લોકપ્રિયતા વિશાળ પ્રમાણમાં વધી રહી છે. પાટનગરના સૌથી વધુ પચરંગી શહેર મકાટીના વિવિધ મોંઘા બાર અને ક્લબોમાં હૂકાના ચાહકોને તે પીરસવામાં આવે છે.
સાઉથ આફ્રિકા
દક્ષિણ આફ્રિકામાં બોલચાલની ભાષામાં હૂકો હબલી બબલી અથવા ઓક્કા પાઇપ  તરીકે જાણીતો છે, અને તે કેપ મલય અને  ભારતીય સમુદાયમાં લોકપ્રિય છે, જ્યાં તેને સામાજિક મનોરંજનના સાધન તરીકે પીવામાં આવે છે. જોકે, શ્વેત આફ્રિકનો અને તેમાં પણ ખાસ કરીને યુવાનોમાં હૂકાની લોકપ્રિયતામાં વધારો જોવાઇ રહ્યો છે. હૂકા પીરસતાં બાર મહત્વના સ્થળ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે, જોકે ધુમ્રપાન સામાન્ય રીતે ઘરે અથવા બીચ કે પ્રવાસન સ્થળો જેવી જાહેર જગ્યા પર કરવામાં આવે છે.
દક્ષિણ આફ્રિકામાં, હૂકાના વિવિધ ભાગોની શબ્દાવલી પણ અન્ય દેશો કરતાં જુદી પડે છે. માટીના "માથું/વાટકી" "ક્લે પોટ" તરીકે ઓળખાય છે. નળીઓ "પાઇપ" અને હવા છોડતાં વાલ્વ આશ્ચર્યજનક રીતે "ક્લચ" તરીકે ઓળખાય છે.
કેટલાક વિજ્ઞાનીઓ દગ્ગા પાઇપનો આફ્રિકન મૂળના હૂકા તરીકે નિર્દેશ કરે છે.
યુનાઇટેટ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા
thumb|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના માસાચુસેટ્સના કેમ્બ્રિજમાં હાર્વર્ડ સ્કેવર સ્ટોરની બારીમાં હૂકો અને તેની તમાકુની વિવિધ ચીજવસ્તુઓ પ્રદર્શાનાર્થે મૂકવામાં આવી છે.
તાજેતરમાં જ ઘણા શહેરો, રાજ્યો અને દેશોએ ઇનડોર (બંધ ઓરડામાં) ધુમ્રપાન પર પ્રતિબંધ લાદ્યો છે. કેટલાક અધિકારક્ષેત્રોમાં હૂકાના ધંધાને ખાસ પરવાના દ્વારા નીતિનિયમોમાંથી બાકાત રાખી શકાય છે. જોકે કેટલાક પરવાનામાં તમાકુ અથવા આલ્કોહોલના ધંધાની આવકની ચોક્કસ ટકાવારી આપવાની શરતો હોય છે.
ઇનડોર ધુમ્રપાન પર પ્રતિબંધ ધરાવતાં શહેરોમાં હૂકા બારને બંધ કરાવવામાં આવ્યા છે અથવા તમાકુરહિત મુઆસ્સેલ  તરફ વાળવામાં આવ્યા છે. જોકે ઘણા દેશોમાં, હૂકા લોન્જ લોકપ્રિયતાને લીધે આગળ વધી રહ્યા છે. 2000થી 2004 દરમિયાન 200થી વધુ નવા હૂકા કાફે ધંધાના હેતુથી ખૂલ્યા હતાં જેમાંથી મોટાભાગના યુવાન-પુખ્તોના ઉંમર વર્ગને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવાયા હતાં, તેમજ ખાસ કરીને કોલેજ કેમ્પસ અથવા મધ્ય-પૂર્વના દેશોનો વિશાળ સમુદાય ધરાવતાં શહેરોમાં હતાં. માધ્યમિક કક્ષા પછીના વિદ્યાર્થીઓમાં આ પ્રવૃતિની લોકપ્રિયતા ખૂબ વધી રહી છે.
ઘટકો
ધાતુના વાયસર(ગ્રોમિટ) સિવાય હૂકો ઘણા ઘટકો ધરાવે છે જેમાંથી ચાર તેના સંચાલન માટે અનિવાર્ય છે.
વાટકી
હૂકાના માથા તરીકે પણ ઓળખાતી વાટકી એક વસ્તુ ભરવાનું સાધન છે. સામાન્ય રીતે માટી કે આરસમાંથી બનાવવામાં આવેલા આ પાત્રમાં ધુમ્રપાન વખતે કોલસા અને તમાકુ મૂકવામાં આવે છે. વાટકીમાં તમાકુ ભરીને તેને છીદ્રવાળા નાના એલ્યુમિનિયમના વરખ અથવા કાચ અથવા ધાતુના આવરણથી ઢાંકી દેવાય છે. બાદમાં ટોચ પર સળગતાં કોલસા મૂકવામાં આવે છે જેનાથી તમાકુ યોગ્ય તાપમાને ગરમ થાય છે.
હૂકાના માથામાં વિવિધતા જોવા મળે છે જેમાં પરંપરાગત માટીની વાટકીની જગ્યાએ ફળ પણ મૂકવામાં આવે છે. માટીની વાટકીની જેમ જ સરખો આકાર-વ્યવસ્થા મેળવવા માટે આ ફળને પોલું કરી દેવામાં આવે છે અને છિદ્રિત કરવામાં આવે છે. બાદમાં અન્ય વાટકીની જેમ જ તેને મૂકવામાં આવે છે અને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
છેલ્લા બે વર્ષમાં તમાકુની અંદર વિવિધ રસ સાચવી શકે તેવી ડીઝાઇનો સમાવિષ્ટ કરવા માટે આ વાટકીઓમાં ઘણો બદલાવ આવ્યો છે. The Tangiers Phunnel Bowl (ટાન્જિઅર્સ ફૂનેલ વાટકી) અને Sahara Vortex Bowl (સહારા વોર્ટેક્ષ વાટકી) હૂકાની સુધારવામાં આવેલી વાટકીના બે ઉદાહરણ છે.
પવન અવરોધક આડશ (વૈકલ્પિક)
હૂકાને રક્ષણ આપતી પવન અવરોધક આડશ વાટકીની ઉપર હોય છે જેમાં હવા જવા માટે કેટલાક છિદ્ર હોય છે. તે આગને વધુ તેજ બનતી રોકે છે અને કોલસાનું તાપમાન જાળવી રાખે છે, અને રાખ અને તણખાં આસાપાસના વાતાવરણમાં ઉડતાં અટકાવે છે. હૂકો ઊછળવા કે પડી જવાના કિસ્સામાં તે કોલસાને બહાર ફેંકતો અટકાવીને સંભવિત આગ સામે મર્યાદિત રક્ષણ પણ પૂરું પાડે છે.
ટોટી
તક્નિકી રીતે પાઇપને જો ટોટી હોય તો તે "હૂકા" નથી-આ શબ્દ ઇતિહાસની દ્રષ્ટિએ સીધા-ગળાવાળી ટ્યુબ સાથે સબંધ ધરાવે છે. આજે ટોટી (એક કે વધુ) પાતળી વાળી શકાય તેવી ટ્યુબ હોય છે જેનાથી એક અંતરથી ધુમ્રપાન થઇ શકે છે. તે ધુમાડાને શ્વાસમાં લઇએ તે પહેલા ઠંડો પાડી દે છે. તેના અંતભાગને પરંપરાગત રીતે ધાતુ, લાકડુ કે પ્લાસ્ટિકના વિવિધ આકાર, માપ, કલર અથવા સામગ્રીઓથી મઢવામાં આવે છે.
મુખ્ય ભાગ અને રબરનો પટો
હૂકાનો દેહ એક પોલી ટ્યુબ છે. ટોચ સાથે વાટકીને લગાવવામાં આવે છે. કેટલીક વખત ધુમાડાને ઠંડો પાડવાના હેતુથી મુખ્ય ભાગ અને વાટકીની વચ્ચે બરફના પાત્રને લગાવવામાં આવે છે. તળિયા પર એક પાતળી ટ્યુબ હોય છે જે પાણીમાં ડૂબાડેલી હોય છે. મુખ્ય ભાગ અને પાણીનું પાત્ર જ્યાં મળે છે તે હિસ્સાને રબરના પટાથી બાંધી દેવામાં આવે છે. તેની નજીકમાં ઓછામાં ઓછા બે કાણાં હોય છે જે પાણીના ઉપરના ભાગમાં ખૂલે છે. એક કે વધુ કાણામાં ટોટી ભરાવવામાં આવે છે.
શુદ્ધિ દ્વાર (વૈકલ્પિક)
ઘણા હૂકા શુદ્ધિ દ્વાર (વાલ્વ)થી સજ્જ હોય છે જે પાણીના પાત્રની હવાની જગ્યા સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ દ્વાર પાત્રમાં લાંબા સમયથી પડેલા બિનઉપયોગી વાસી ધુમાડાને શુદ્ધ કરે છે. આ એકમાર્ગીય વાલ્વ આમ જોઇએ તો એક સામાન્ય દડો જ છે જે કાણાં પર મૂકવામાં આવ્યો હોય છે. આ દડો કાણાંને ગુરુત્વાકર્ષણથી ઢાંકી દે છે અને ટોટીમાં ફૂંક મારવાથી ઉત્પન્ન થતાં હકારાત્મક દબાણથી ખુલે છે. કવર પર સ્કૂથી આ દડાને પૂરી દેવામાં આવે છે. આ જગ્યા યોગ્ય રીતે ઢંકાયેલી છે કે નહીં તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કવરને ખોલીને કચરા અને કાટથી દડાની જગ્યાને નિયમિતપણે સાફ કરવી જોઇએ.
પાણીનું પાત્ર
thumb|upright|left|19મી સદીમાં દમાસીન (દમાસ્કસના રહેવાસી) લાકડાના કારીગરો હૂકા માટે લાકડું તૈયાર કરી રહ્યા છે.
હૂકાનો મુખ્ય ભાગ પાણીના પાત્ર પર ટકેલો હોય છે. હૂકાની પાતળી નળી પાણીના પાત્રના સ્તરની નીચે સુધી લટકતી હોય છે. ધુમાડો મુખ્ય ભાગમાંથી પસાર થઇને તળિયે પાતળી નળી દ્વારા પાણીમાં જાય છે જ્યાં ધુમાડાંને લીધે પરપોટાં થાય છે. આ પ્રક્રિયા ધુમાડાને ઠંડો પાડે છે અને ભેજયુક્ત બનાવે છે. ફળોના રસ જેવા પ્રવાહીને પાણીમાં મિશ્રિત કરી શકાય છે અથવા પાણીના વિકલ્પ તરીકે પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે. ફળોના ટુકડા, ફૂદીનાના પાંદડા અને બરફની છીણ પણ તેમાં ઉમેરી શકાય છે.
પ્લેટ
કોલસાની પડતી રાખ ઝીલવા માટે પ્લેટ અથવા રાખદાની વાટકીની નીચે રાખવામાં આવે છે.
ધાતુના વાયસર
હૂકામાં ધાતુના વાયસરને સામાન્ય રીતે વાટકી અને મુખ્યભાગની વચ્ચે, મુખ્યભાગ અને રબરના પટાની વચ્ચે તેમજ મુખ્યભાગ અને ટોટીની વચ્ચે લગાવવામાં આવે છે. ધાતુના વાયસરના ઉપયોગનું કોઇ જરૂરી કારણ નથી (કાગળ અથવા સૂતરની પટ્ટીનો ઉપયોગ સામાન્ય થવા લાગ્યો છે). તે બે ભાગના સાંધાને જોડવામાં મદદ કરે છે જેથી અંદર આવતી હવાનું પ્રમાણ ઘટે અને શ્વાસમાં લેવાતાં ધુમાડાનું પ્રમાણ વધે.
વિસારક (વૈકલ્પિક)
વિસારક એ નાનકડું છિદ્રિત પ્લાસ્ટિકનું સાધન છે જે નળીના અંત ભાગ સુધી જોડાયેલું હોય છે. પાણી ભરેલા તળિયામાં જોડાયેલું આ સાધન ધુમાડો ગળાવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતાં પરપોટાંને તોડી નાખીને સ્વચ્છ ધુમાડો સર્જે છે તેમજ પરપોટાંના અવાજને ઓછો કરે છે. ધુમ્રપાનના વધુ સારા અનુભવ માટે તે વૈભવની વસ્તુ તરીકે વપરાય છે અને તે હૂકાનો જરૂરી ઘટક નથી.
સંચાલન
thumb|upright|હૂકાનું પ્રતિનિધિક નમૂનાનું દ્રશ્ય હૂકાના તળિયાના પાત્રમાં મુખ્ય ભાગની નળીનો અમુક સેન્ટિમીટર ભાગ ડૂબી શકે તેટલું પાણી ભરવામાં આવે છે. આ પાત્રને મજબૂત રીતે બંધ કરવામાં આવે છે. ઊંડુ પાણી તેના ઉપયોગ કરવા જેટલું શ્વસનપ્રક્રિયાનું બળ વધારશે. હૂકાની ટોચ પરની વાટકીમાં તમાકુને મૂકવામાં આવે છે અને તમાકુની ઉપર સળગતાં લાકડાંના કોલસા મૂકવામાં આવે છે. કેટલીક સંસ્કૃતિઓમાં વાટકીને છિદ્રિત પતરાંના વરખ અથવા ધાતુના પતરાંથી આવરીને કોલસા અને તમાકુને અલગ રાખવામાં આવે છે જેથી શ્વાસમાં ધુમાડાની સાથે કોલસાની રાખનું પ્રમાણ ઓછામાં ઓછું રહે. આનાથી તમાકુ સહન કરી શકે તેટલું તાપમાન રાખી શકાય છે અને તેથી તમાકુ સીધી જ સળગતી અટકે છે.
જ્યારે કોઇ નળી દ્વારા ધુમાડો લે છે ત્યારે વાટકીના કોલસા અને તમાકુમાંથી પસાર થઇને હવા ખેંચાય છે. કોલસાની આગથી ગરમ થયેલી હવા તમાકુનું બાષ્પીભવન કરે છે (સળગાવતી નથી), જેથી ધુમાડો ઉત્પન્ન થાય છે અને તે મુખ્ય ભાગની નળી દ્વારા પાણી ભરેલા પાત્ર સુધી જાય છે. ધુમાડો પાણીમાં પરપોટા ઉત્પન્ન કરીને ગરમી ગુમાવે છે અને પાત્રના ઉપરના ભાગમાં આવી જાય છે જ્યાં ટોટી જોડવામાં આવેલી હોય છે. ધુમ્રપાન કરનારી વ્યક્તિ જ્યારે ટોટી દ્વારા ધુમાડો ખેંચે છે, ત્યારે ધુમાડો તેના ફેફસામાંથી પસાર થાય છે. જેનાથી પાત્રમાં બદલાયેલું દબાણ કોલસામાંથી વધુ હવા ખેંચે છે. આ પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રહે છે.
જો હૂકાને સળગાવીને પીધા બાદ લાંબા સમય સુધી તેને મૂકી રાખવામાં આવે તો પાણીના પાત્રની અંદર એકઠો થયેલો ધુમાડો "વાસી" અને અનિચ્છનીય ગણવામાં આવે છે. શુદ્ધિ દ્વાર હોય તો તેના માધ્યમથી વાસી ધુમાડાને બહાર કાઢી શકાય છે. આ એકમાર્ગીય દ્વારને ટોટીમાં હળવી ફૂંક મારીને ખોલી શકાય છે. વધુ ટોટી ધરાવતાં હૂકામાં તમામ ટોટી જોડવામાં ન આવે ત્યાં સુધી આ દ્વાર કામ કરતો નથી. ટોટીને હાથથી ભરાવવી ન પડે તે હેતુથી કેટલીક વખત એકમાર્ગીય વાલ્વ ટોટીના ખાનામાં ભરાવવામાં આવે છે.
આરોગ્ય ઉપર અસર
હૂકાના વપરાશકારોમાં એક સામાન્ય માન્યતા એ છે કે તેનો ધુમાડો સિગરેટ કરતાં ઓછો જોખમકારક છે. હૂકા પ્રેરિત પાણીનો ભેજ ધુમાડાને ઓછી બળતરાવાળો બનાવે છે. જેથી પીનારાને સલામતીની ખોટી લાગણી થાય છે અને આરોગ્ય પરની અસરો અંગે તે ઓછી ચિંતા કરે છે.
મેયો ક્લિનિક સહિતની સંસ્થાઓના તબીબોએ જણાવ્યું છે કે, હૂકાનો ઉપયોગ સિગરેટ પીવા જેટલો હાનિકારક છે, અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના અભ્યાસમાં પણ આ વાતને સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.
સામાન્ય રીતે દરેક હૂકાની બેઠક 40 કરતા વધુ મિનિટ ચાલે છે અને તેમાં 50થી 200 જેટલા કસ મારવામાં આવે છે. દરેક કસમાં 0.15થી લઇને 0.50 લિટર ધુમાડો શરીરમાં જાય છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન અને અમેરિકન કેન્સર સોસાયટીના અહેવાલોએ દર્શાવ્યું છે કે સિગરેટ પીતા લોકો કરતા હૂકો પીતા લોકો 100થી 200 ગણો ધુમાડો અને 70 ટકા નિકોટિન વધુ લે છે.
2005માં થયેલા અભ્યાસમાં શોધી કઢાયું છે કે ધુમ્રપાન ન કરનારા લોકો કરતા વોટર પાઇપ પીનારાને દાંતના પેઢાના રોગોની શક્યતા પાંચ ગણી વધુ છે. વોટર પાઇપ પીધી છે તેવા લોકોને સામાન્ય લોકો કરતાં ફેફસાંના કેન્સરનું જોખમ પાંચ ગણું હોય છે.
પાકિસ્તાનમાં હૂકા પીવા અને કેન્સર પર થયેલો એક અભ્યાસ 2008માં પ્રકાશિત થયો હતો. તેનો હેતુ હતો "કાયમી/માત્ર હૂકો પીતા લોકોના લોહીના પ્રવાહી અંશમાં CEAનું પ્રમાણ શોધવું. એટલે કે જે લોકોએ માત્ર હૂકો પીધો હતો (સિગરેટ, બીડી વગેરે નહીં) તેવા લોકોની અંદર. દિવસમાં 1થી 4 વખત 120 ગ્રામ (સરેરાશ વાટકીમાં 30 ગ્રામ હોય છે) સુધી તમાકુ-ગળ્યા રસનું મિશ્રણ તૈયાર કરાયું (એટલે કે 1 ગ્રામની 60 સિગરેટની તમાકુ જેટલું વજન) અને 1થી 8 બેઠકમાં તેને પીવામાં આવ્યું". કાર્સિનોએમ્બ્રીઓનિક એન્ટીજન (CEA) ઘણા પ્રકારના કેન્સરમાંથી મળી આવેલી નિશાની છે. માત્ર હૂકા પીનારામાં તેનું પ્રમાણ સિગરેટ પીતા લોકો કરતાં ઓછું હતું. જોકે આ ભેદ હૂકા પીનારા અને ધુમ્રપાન ન કરતાં લોકો વચ્ચે આંકડાકિય રીતે મહત્વનો ન હતો. અભ્યાસનો ઉપસંહાર એ હતો કે હૂકાનું અતિ સેવન (2-4 હૂકા રોજ બનાવવા, 3થી 8 બેઠક, 2થી 6 કલાક હૂકો પીવો) પ્રત્યક્ષ રીતે CEAનું પ્રમાણ વધારે છે.
બાહ્ય કડીઓ
અ ક્રિટિક ઓફ WHO ટોબરેગ "એડવાઇઝરી નોટ" ટાઇટલ્ડ : "વોટરપાઇપ ટોબેકો સ્મોકિંગ: હેલ્થ ઇફેક્ટ્સ, રીસર્ચ નીડ્સ એન્ડ રેકમન્ડેડ એક્શન્સ બાય રેગ્યુલેટર્સ. જર્નલ ઓફ નેગેટિવ રીઝલ્ટ્સ ઇન બાયોમેડિસીન 2006 (17 નવેમ્બર); 5:17 (હાઇલી એક્સેસ્ડ)
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ શ્રેણી:હિંદી શબ્દો અને શબ્દસમૂહો શ્રેણી:તમાકુ શ્રેણી:પાકિસ્તાનમાં તમાકુ શ્રેણી:પાઇપ ધુમ્રપાન શ્રેણી:ડ્રગના સાધનસરંજામ શ્રેણી:ધૂમ્રપાન
હરિપર (તા. નખત્રાણા)
ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગોદાવરી પરુલેકર
ગોદાવરી પારુલેકર (૧૯૦૭-૧૯૯૬) એક સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, લેખિકા અને સામાજિક કાર્યકર હતા. તેઓ માર્ક્સવાદી અને સામ્યવાદી વિચારધારાઓથી પ્રભાવિત હતા અને તેમણે પોતાનું જીવન ખેડૂતો અને મજૂર વર્ગ માટે લડતા વિતાવ્યું હતું. તેમણે સ્વતંત્રતા સેનાની અને સમાન વિચારધારા ધરાવતા કાર્યકર શામરાવ પરુલેકર સાથે લગ્ન કર્યા.
પ્રારંભિક જીવન
ગોદાવરી પરુલેકર (તે સમયે ગોખલે) નો જન્મ ૧૪ ઓગસ્ટ, ૧૯૦૭ ના દિવસે પૂણેમાં થયો હતો. તેમના પિતા લક્ષ્મણરાવ ગોખલે પ્રખ્યાત વકીલ હતા. તેઓ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેના પિતરાઇ ભાઇ હતા. તેમણે સારું શિક્ષણ મેળવ્યું, કારણ કે તેમનો જન્મ એક સારા પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે ફર્ગ્યુસન કૉલેજમાંથી સ્નાતક થયા પછી કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો, તેઓ મહારાષ્ટ્રની પ્રથમ મહિલા કાયદા સ્નાતક બની હતી.
ચળવળ જીવનની શરૂઆત
તેમના કૉલેજના વર્ષોમાં ગોદાવરી અંગ્રેજો સામેના વિદ્યાર્થી આંદોલનમાં સામેલ થયા હતા. તેમણે વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહોમાં ભાગ લીધો હતો અને તે માટે ઈ. સ. ૧૯૩૨ માં તેઓ જેલમાં પણ ગયા હતા. તેમનો પરિવાર અંગ્રેજ શાસનનું સમર્થક હતા આથી તેમનું આ પ્રકરનું જીવન અને વિચારધારા તેમના પરિવાર સાથે બંધ નહોતી બેસતી. આથી તેમણે ઘર છોડ્યું અને મુંબઈ જઈ સમાજસેવામાં જોડાવાનું નક્કી કર્યું.
તેમને તેમના કામ માટે ઘણી વખત અંગ્રેજોએ જેલમાં ધકેલી હતી. આ જ સમય દરમિયાન તેઓ તેમના પતિ શામરાવ પરુલેકરને મળ્યા હતા. તેઓ પણ સર્વન્ટ્સ ઑફ ઈન્ડિયાના સભ્ય હતા અને તે જ વિસ્તારમાં વિરોધ પ્રદર્શન ચલાવી રહ્યા હતા. ગોદાવરીએ ૧૯૩૯માં શામરાવ પારુલેકર સાથે લગ્ન કર્યા.
સામ્યવાદી પક્ષમાં જોડાતા
ગોદાવરી અને શામરાવ પરુલેકરની વિચારધારા સર્વન્ટ્સ ઑફ ઈન્ડિયા સોસાયટીની મેળ ખાતી નહોતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, તેઓ માનતા હતા કે અંગ્રેજોના યુદ્ધ પ્રયત્નોને ટેકો આપવાનો ઇનકાર કરવો એ તેમનાથી છૂટકારો મેળવવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે. કેટલીક વિખવાદો પછી, તેઓએ સંગઠન છોડી દીધું અને ઈ. સ. ૧૯૩૯ માં કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં જોડાયા. તેઓ માનતા હતા કે મજૂર વર્ગ અને ખેડૂતોનું સંગઠન કરવું એ બ્રિટીશ શાસનને ઉથલાવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. તેઓ માર્ક્સવાદથી પ્રેરિત હતા. સામ્યવાદી પક્ષના નેતાઓ સાથે, તેમણે મુંબઈમાં મજૂર વર્ગની પહેલી યુદ્ધ વિરોધી હડતાલનું આયોજન કર્યું. અન્ય નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવ્યા છતાં પણ તેમણે આ વિરોધનું નેતૃત્વ કર્યું. તેમને ૧૯૪૦ થી ૧૯૪૨ દરમિયાન જેલમાં પૂરવામાં આવ્યા હતા.
ખેડૂતો અને આદિવાસીઓ સાથે કાર્ય
ત્યાર બાદ તેમણે પોતાનું ધ્યાન ખેડૂતોને સંગઠિત કરવા તરફ વાળ્યું. તેઓ અખિલ ભારતીય કિસાન સભામાં સામેલ થયા અને તેની મહારાષ્ટ્ર શાખા, મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય કિસાન સભાની સ્થાપના કરી. તે સભાના તેઓ પ્રથમ સંયુક્ત સચિવ હતા.
ત્યારબાદ તેમણે પોતાનું જીવન થાણેમાં વારલી સમુદાયના સંઘર્ષમાં સમર્પિત કર્યું, તેઓને શ્રીમંત જમીનદારો દ્વારા બળજબરીથી અને બંધનમાં રાખી મજૂરી કરાવવામાં આવી હતી. વારલી મહિલાઓ જમીનદારોના બળાત્કારનો ભોગ બની રહી હતી, મેલીવિદ્યા અને હત્યાના આરોપ તેમના પર મૂકવામાં આવતા હતા. તેમણે તેમના પતિ શામરાવ સાથે મળીને ૧૯૪૫ થી ૧૯૪૭ દરમિયાન વારલી આદિવાસી વિદ્રોહનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેમણે તેમના પુસ્તક જેવ્હા માણુસ જાગા હોતો (જ્યારે માણસ જાગે છે) માં તે સમયે ચાલતી ગતિવિધિઓનું દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું.
આઝાદી પછી પણ ગોદાવરી વારલી અને આદિવાસીઓના હકો માટે લડતા રહ્યા. તેમણે શામરાવ સાથે મળીને ઈ. સ. ૧૯૬૧માં આદિવાસી પ્રગતિ મંડળ ની સ્થાપના કરી હતી.
થાણે જિલ્લામાં સીપીઆઈ (એમ) ની સ્થાપના
થાણેની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ૧૯૬૪ માં ભાંગી ગઈ. થાણે જિલ્લામાં લગભગ આખી પાર્ટી, પારુલેકરની આગેવાની હેઠળ, અનિશ્ચિતપણે સીપીઆઇ (એમ) ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષ (માર્ક્સવાદી) હેઠળ આવી ગઈ. શામરાવ અને ગોદાવરી બંને મહારાષ્ટ્રના આ પાર્ટીના ૧૬૩ નેતાઓમાં હતા, જે તે સમયે જેલમાં હતા. શામરાવ અને ગોદાવરી રાજ્ય સચિવાલય માટે ચૂંટાયા હતા.
પછીનું જીવન
ઈ. સ. ૧૯૬૫ માં શામરાવના મૃત્યુ પછી, ગોદાવરીએ સીપીઆઈ (એમ) નું નેતૃત્વ ચાલુ રાખ્યું. ઈ. સ. ૧૯૮૬ માં, તે અખિલ ભારતીય કિસાન સભાની પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ બની.
૮ ઑક્ટોબર ૧૯૯૬ ના રોજ તેમનું નિધન થયું.
લેખિન કૃતિઓ
ગોદાવરીએ તેમના સંઘર્ષોને તેના પુસ્તકોમાં લખ્યા છે. તેમનું સૌથી પ્રખ્યાત પુસ્તક છે જેવ્હા માણુસ જાગા હોતો (જ્યારે માણસ જાગૃત થાય છે). તે ૧૯૭૦ માં પ્રકાશિત થયું હતું, અને ૧૯૭૨ માં તેને સાહિત્ય અકાદમીનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેણે જવાહરલાલ નેહરુ એવોર્ડ અને સોવિયેટ લેન્ડ એવોર્ડ પણ જીત્યો. અંગ્રેજી અને જાપાનીઝ સહિત ઘણી ભાષાઓમાં તેનું ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું છે.
તેમના અન્ય પુસ્તકો છે:
૧. આદિવાસી રીવોલ્ટ : ધ સ્ટોરી ઑફ વારલી પીસન્ટસ્ ઇન સ્ટ્રગલ
૨. 'બંદીવાસાચી આઠ વર્શ' (જેલના આઠ વર્ષ)
પુરસ્કારો અને માન્યતા
ગોદાવરીને ભારતમાં શોષિત અને પછાત લોકો માટેની તેમની સેવા બદલ લોકમાન્ય તિલક એવોર્ડ અને સાવિત્રીબાઈ ફુલે એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૯૬માં મૃત્યુ
વિજયનગર
વિજયનગર ગામ અથવા શહેર કે ભૂતપૂર્વ પ્રદેશનું નામ છે. તે નીચેનામાંથી એક હોઇ શકે છે:
કાતર
300px|thumb|કાતર કાતર એ કપડાં કે કાગળ કાપવા માટે વાપરવામાં આવતું એક સાદું યાંત્રિક ઉપકરણ છે. કાતર ઉચ્ચાલનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે. બે પાંખીયાં વચ્ચે રીવેટ જડીને બનાવવામાં આવતી કાતરના ટૂંકા છેડા તરફ આંગળી અને અંગુઠો ભેરવીને પકડી શકાય તેવા ખાનાં હોય છે અને રીવેટના બીજી તરફ ધારદાર બે લાંબા પાનાં હોય છે. આંગળી ને અંગુઠા વચ્ચે લાંબા પાનાં હોય છે. આંગળી અને અંગુઠા વડે અપાતું દબાણ બીજા છેડે વધુ શક્તિશાળી બનીને કાગળ અથવા કાપડને કાપવાનું કાર્ય કરે છે. કાતરનો ઉપયોગ માણસ ૩ હજાર વર્ષ પહેલાંથી કરતો આવ્યો છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ઉપકરણ શ્રેણી:ઓજાર
બાડી (તા. ઘોઘા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વનાં તાલુકા ઘોઘા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઘોઘા તાલુકો
ઝેરીયાવાડા (તા. મેઘરજ)
ઝેરીયાવાડા (તા. મેઘરજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઝેરીયાવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
ભટનેર કિલ્લો
ભટનેર કિલ્લો ભારત ના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યના હનુમાનગઢ ખાતે આવેલ એક પ્રાચીન સ્થળ છે. આ કિલ્લાનું નિર્માણ ભૂપત ભાટીના પુત્ર અભય રાવ ભાટીએ ઈ. સ. ૨૯૫માં કરાવ્યું હતું. આ કિલ્લો ભારતીય ઈતિહાસની ઘણી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓનો સાક્ષી રહ્યો છે. મહંમદ ઘોરી અને પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ વચ્ચે થયેલ તરાઇનનું યુદ્ધ અહીં જ થયું હતું. આ કિલ્લા પર કુતુબુદ્દીન એબક, તૈમૂર અને અકબર નું શાસન પણ રહ્યું હતું. તૈમૂરે પોતાની આત્મકથા 'તુજુક-એ-તૈમૂરી'માં લખ્યા મુજબ તેણે આ કિલ્લા જેવો કોઈ અન્ય સુરક્ષિત અને શક્તિશાળી કિલ્લો હિંદુસ્તાનમાં નથી જોયો. બિકાનેર ના સમ્રાટ સૂરત સિંહે ઈ. સ. ૧૮૦૫માં ભાટીઓ સાથેની લડાઈમાં જીતીને અહીં કબ્જો કર્યો હતો. આ લડાઈમાં જીતનો દિવસ મંગળવાર (હનુમાન઼જીનો દિવસ) હોવાને કારણે ભટનેરને ત્યારબાદ હનુમાનગઢ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:રાજસ્થાનના કિલ્લાઓ
અમૃતસર જિલ્લો
thumb|400px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો અમૃતસર જિલ્લો ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉતર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૦ (વીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. અમૃતસર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક અમૃતસર નગરમાં આવેલું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પંજાબ
એસ્ટેટ્સ જનરલની સભા (૧૭૮૯)
એસ્ટેટ્સ જનરલની સભા (અથવા એસ્ટેટ્સ જનરલની અધિવેશન) ફ્રાન્સના રાજા લૂઈ ૧૬મા દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી હતી. આ સભાએ ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ શરૂ કરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો.
પ્રથમ અધિવેશન
૫ મે ૧૭૮૯ના રોજ વર્સેલ્સમાં એટેટ્સ જનરલની પ્રથમ સભા મળી હતી. આ સભામાં કુલ ૧૨૦૦ જેટલા સભ્યો હતા. આ સભ્યોમાં રાજનીતિ અંગેનો ખાસ કશો અનુભવ ન હતો. આ સભામાં બંધારણીય સુધારાઓ સૂચવવાને બદલે, તત્કાલીન નાણાપ્રધાન નેકરે નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવાની યોજના મૂકી હતી. નાણાપ્રધાન નેકર અને રાજા લૂઈ ૧૬માની નીતિ પ્રણાલિકાગત પુરાણી વ્યવસ્થા ચાલુ રાખવાની હતી.
ત્રણે વર્ગોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે ઉગ્ર મતભેદ સર્જાતાં રાજાએ એસ્ટેટ્સ જનરલ બરખાસ્ત કરી. આથી ત્રીજા વર્ગના પ્રતિનિધિઓએ મિરાબોના નેતૃત્વ હેઠળ ટેનિસ કૉર્ટ નામની ખુલ્લી જગ્યામાં પોતાની સભા યોજી. દરમ્યાનમાં ભૂખ્યા લોકોનાં ટોળાં પેરિસ તેમજ ફ્રાન્સના અન્ય વિસ્તારોમાં 'અન્ન, અન્ન'ની બૂમો પાડતાં ઘૂમવા લાગ્યાં. આથી રાજાએ તેમને દાબી દેવા માટે જર્મન સૈનિકોને બોલાવ્યા. તેથી પરિસ્થિતિ વધારે વણસી અને લોકોનાં ટોળાંઓએ ૧૪ જુલાઈ ૧૭૮૯ના રોજ બેસ્ટાઇલ કિલ્લા (કેદખાના) પર હલ્લો કરીને તેનું પતન કર્યું. આ બનાવથી ક્રાંતિની શરૂઆત થઈ એમ માનવામાં આવે છે.
સંયુક્ત બેઠક
૨૩ જૂન ૧૭૮૯ના રોજ ત્રણે એસ્ટેટ્સની સંયુક્ત બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી. તેમાં રાજાએ નિરંકુશ સત્તાને બદલે બંધારણીય એકતંત્રી સરકારની સ્થાપના કરવાનો ઠરાવ મુક્યો હતો.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ફ્રાન્સનો ઈતિહાસ
કસ્તુરબા
કસ્તુરબા અથવા કસ્તુર મોહનદાસ ગાંધી (૧૧ એપ્રિલ ૧૮૬૯ –૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪), જેમને પ્રેમથી બધા "બા" કહેતા, તેઓ મહાત્મા ગાંધીના ધર્મપત્ની હતા. તેમના લગ્ન ૧૩ વર્ષની ઉંમરે થયા હતા. લગ્ન સમયે તેઓ નિરક્ષર હતા, બાદમાં ગાંધીજીએ તેમને લખતા-વાંચતા શીખવ્યું.