cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
રોબર્ટ પેટિસન
સંગીત
પેટિસન ગિટાર અને પિયાનો વગાડે છે, અને તેનું પોતાનું સંગીત પણ તૈયાર કરે છે. ટ્વીલાઇટ સાઉન્ડટ્રેકના આ બે ગીતોમાં ગાયક તરીકે પણ તે જોવા મળે છેઃ “નેવર થિંક”, જે સામ બ્રેડલી સાથે તેણે સંયુક્ત રીતે લખેલ છે અને “લેટ મી સાઇન”, જે માર્કસ ફોસ્ટર અને બોબી લોંગ દ્વારા લખવામાં આવેલ છે. ફિલ્મમાં આ ગીતોનો સમાવેશ પછીથી કરવામાં આવ્યો છે ડાયરેક્ટર કેથરીન હાર્ડવિકે પેટિસનનું રેકોર્ડિંગ્સ તેની જાણ બહાર વહેલાં ઉમેરેલ હતું, અને તેણે સંમતિ આપી હતી કે “ખાસ કરીને તે એક, સિનને ખરેખર વધુ શ્રેષ્ઠ બનાવે છે. તે ખરેખર ત્યાં રહેવા માટે હતું."  હાઉ ટુ બી ના સાઉન્ડટ્રેક ત્રણ મૂળ ગીતો પેટિસન દ્વારા ભજવવામાં આવ્યાં હતાં અને કમ્પોઝર જો હેસ્ટીંગ્સ દ્વારા લખવામાં આવ્યાં હતાં.
સાઉન્ડટ્રેકના રેકોર્ડિંગને બાજુએ મૂકતા, પેટિસને કહ્યું, “ ખરેખર મેં ક્યારેય કંઇ રેકોર્ડ કરેલ નથી – મેં માત્ર પબમાં અને મારા માટે વગાડેલ છે”, અને જ્યારે વ્યવસાયિક સંગીત કારકીર્દિ વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે, તેમણે કહ્યું, “ જો અભિનય નિષ્ફળ જાય તો સંગીત મારું અધિક આયોજન છે.” 2008 માં, બેડ ગર્લ્સ નામના, તેની પ્રથમ ગર્લફ્રેન્ડના હાલના બોયફ્રેન્ડના બેન્ડ સાથે પણ તેમણે કાર્ય કર્યું છે.
અંગત જીવન
પીપલ મેગેઝીન દ્વારા 2008 અને 2009 માં એક “સેક્સીએસ્ટ મેન એલાઇવ” તરીકે પેટિસનનું નામાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. 2009 માં, ગ્લેમર દ્વારા સંચાલિત એક મતદાન દ્વારા પણ તેમને “સેક્સીએસ્ટ મેન એલાઇવ” તરીકે નામાંકિત કરવામાં આવ્યાં છે. જીક્યુ(GQ) એ પેટિસનને 2010 ના “બેસ્ટ ડ્રેસ્ડ મેન” તરીકે નામાંકિત કર્યા છે, અને જણાવે છે, “ અતિ ખૂબસૂરત અને પ્રેરણાદાયક, વર્તમાન માનવનું સાચું સત્વ ધરાવે છે.”[77] $18 મિલીયનની કમાણી સાથે “2009 ના શ્રેષ્ઠ હોલીવુડમાં કમાણી કરનાર”  તરીકે વેનીટી ફેરમાંના એક તરીકે તેમનું નામાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:અભિનેતા શ્રેણી:૧૯૮૬માં જન્મ
વડપાડા (ઉમરદા)
વડપાડા(ઉમરદા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વડપાડા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
કલાનપરા (તા. લખતર)
શ્રેણી:લખતર તાલુકો
મેઇડન્સ હોટલ દિલ્હી
દિલ્હીની મેઇડન્સ હોટલ, જેને ઓબરોય મેઇડન્સ હોટલના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. જેને કે શરૂઆતમાં મેઈડન્સ મેટ્રોપોલિટન હોટલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતી હતી, અને દિલ્હીના સિવિલ લાઈન્સ બ્લોકમાં એક ઐતિહાસિક વારસાની હોટલ છે. આ તે જ સ્થાન છે કે જ્યાં બ્રિટીશ શાસન દરમ્યાન સમગ્ર બ્રિટીશ પ્રકારની હોટલો હતી, તથા તમામ બ્રિટીશ અધિકારીઓ અહિયાં જ રોકાતા હતાં.
ઈતિહાસ
વાસ્તવિક હોટલ (મેટ્રોપોલિટન હોટલ) સયુંકત રીતે બે અંગ્રેજી ભાઈઓ, મેઇડન બંધુઓ દ્વારા, ૧૯૮૪ થી પછીના સમયમાં સંચાલિત કરવામાં આવતી હતી, ઉપરાંત પોતાની વર્તમાન સ્થિતિમાં ઈ.સ. ૧૯૦૨ થી પછીના સમયમાં જે. મેઇડન દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવતી હતી. સર્વેની સહમતી દ્વારા તમામ લોકોની એવી માન્યતા હતી કે આ હોટલ દિલ્હીની એકમાત્ર સર્વશ્રેષ્ઠ હોટલ છે. ૧૯૦૩ માં જયારે લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા રાજ્યાભિષેક માટેના દરબારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જે એડવર્ડ સાતમાં ની ભારતના શાસક બનવાની ખુશીમાં કરવામાં આવ્યું હતું, તે વખતે મેટ્રોપોલિટન હોટલ દિલ્હીમાં નિવાસ કરવા માટેની સૌથી વધારે પ્રચલિત સાથે સાથે સૌથી વધારે મોંઘી હોટલ હતી. આજે આ હોટલ એ ઓબરોય હોટલ્સ એન્ડ ચૈન નો એક ભાગ છે.
કેટરિંગ
આ હોટલમાં ભોજન માટે ત્રણ ખંડોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે જેના નામ આ પ્રમાણે છે -
જેમાનાં કર્ઝન રૂમની દિવાલોને વધારે અનન્ય અને સાથે સાથે અદભુત ચિત્રો દ્વારા સુસજ્જિત કરવામાં આવેલી છે. અહિયાં યુરોપિયનોની સાથે સાથે આપ ભારતીય વાનગીઓ પણ લાભ ઉઠાવી શકો છો. ત્યાં જ ધી ગાર્ડન ટેરેસ એક અનૌપચારિક કોફી શોપ છે. જેની અંદર એક રમણીય કોર્ટયાર્ડ છે. અહિયાનું વાતાવરણ ખૂબ જ લોહામણું હોય છે તથા પુસ્તકો વાંચવા માટે સાથે સાથે વાર્તાલાપ કરવા માટે એક આદર્શ સ્થળ છે. ધી કાવલરી બાર એક અતિ પ્રાચીન ૧૯ મી સદીનો એક વિશેષ બાર છે. જેની અંદર ઓર્ડેર મૂજબ પેય પ્રદાર્થોની સેવા આપવામાં આવે છે.
નિવાસ
આ હોટલની અંદર નિવાસ કરવા માટે નીચે વર્ણિત ચાર પ્રકારના ખંડોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલી છે.-
આ રૂમોમાં અતિથિ પોતાની રૂચી પ્રમાણે પસંદગી કરી શકે છે.
સેવાઓ
સર્વે ખંડ સામાન્ય રીતે વાતાનુકુલીન છે, સાથે સાથે વ્યક્તિગત ખંડ તાપમાન પરિવર્તનની વિશેષતાઓ સાથેના છે. જેમાં મીની બાર, ૨૪ કલાક સેટેલાઈટ ચેનલ, વાયરલેસ ઈંટરનેટ અને ડાયરેક્ટ ડાયલ ટેલીફોનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે આ પ્રકારની સેવાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવી છે. જેમ કે, મિનરલ વોટરની બોટલ, કુકી તથા ફળોની ટોકરી, સ્વીમિંગપુલની વ્યવસ્થા વગેરેનો સમાવેશ પણ થયેલો છે.
મિટિંગ
આ હોટલમાં સેમિનાર, કોન્ફરન્સ વગેરે માટે ઉન્નત ટેકનોલોજીથી પરિપૂર્ણ ખંડોની માર્યાદિત વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ પ્રકારનાં ખંડોમાં દ્રશ્ય અને ઓડિયો પ્રસારણ માટે સાધન પણ ઉપલબ્ધ કરી આપવામાં આવે છે, ઉપરાંત સહાય માટે કર્મચારીગણ સદા હાજર રહે છે.
બારેલા (તા. સીંગવડ)
બારેલા (તા. સીંગવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સીંગવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બારેલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
વાડા (ભેંસરોટ)
વાડા(ભેંસરોટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વાડા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
આ ગામ નુ નામ વડદા ભેંસરોટ છે. પરન્તુ કોઇક ખામી ને લીધે આ ગામ નુ નામ વાડા ભેંસરોટ એવુ થયુ છે......
રોઝકુવા (તા. છોટાઉદેપુર)
રોઝકુવા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રોઝકુવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
હાદાના મુવાડા
હાદાના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક  ગામ છે. હાદાના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
રોઝકુવા (તા. છોટાઉદેપુર)
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
હાદાના મુવાડા
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
રોઝકુવા (તા. છોટાઉદેપુર)
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
ઉખરુલ જિલ્લો
ઉખરુલ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મણિપુર રાજ્યના ૯ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. ઉખરુલ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ઉખરુલ નગર ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૪૫૪૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧૭૫૪ ચોરસ માઇલ) જેટલું છે અને અહીંની કુલ વસ્તી ૧,૮૩,૧૧૫ (વસ્તીગણતરી ૨૦૧૧ પ્રમાણે) જેટલી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મણિપુર શ્રેણી:મણિપુરના જિલ્લાઓ
માનકુનીયા
માનકુનીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. માનકુનીયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
બારોડા (તા. સીંગવડ)
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
ચણોલ નવી (તા. પડધરી)
ચણોલ નવી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચણોલ નવી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ગામમાં પ્રગટેશ્વર નામે જાણીતું મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સેવક ધુણીયા (તા. લાલપુર)
સેવક ધુણીયા (તા. લાલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સેવક ધુણીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કોળીયાની મુવાડી
કોળીયાની મુવાડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક ગામ છે. કોળીયાની મુવાડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
મોળાઆંબા
મોળાઆંબા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. મોળાઆંબા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
નેદરા (તા. સિદ્ધપુર)
નેદરા (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નેદરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
કાબરો કલકલીયો
કબરો કલકલીયો કાબર અને કબૂતર વચ્ચેનું કદ ધરાવે છે. શરીર ઉપર કાળાં-ધોળાં ટપકાં અને રેખાઓનું ચિતરામણ હોય છે. ચાંચ, કાળા રંગની અને ખંજર જેવી અણીદાર હોય છે. છાતી ઉપર બે કાળા કાંઠલા હોય છે. માદા દેખાવમાં સરખી, પરંતુ કાંઠલો, એક જ અને વચ્ચેથી જાણે કે તૂટેલો હોય છે, નદી કે ઝરણાને કિનારે ખડક ઉપર એકલું અટુલું કે જોડકામાં બેસેલું જોવા મળે છે.
કાબરો કલકલીયો સમગ્ર ભારત, બાંગ્લાદેશ, પાકિસ્તાન, મ્યાનમાર, શ્રીલંકામાં વસે છે.
વર્તણુક
શિકાર માટે પાણી ઉપર હેલિકોપ્ટરની જેમ હવામાં એક જગ્યાએ સ્થિર રહે છે. શિકાર જોતાંવેંત પાંખો સંકેલી પાણીમાં ડૂબકી મારી માછલી પકડે છે. તેને ચાંચમાં પકડી ખડક ઉપર પટકી પટકીને મરણતોલ કરે છે અને ગળામાં ઉતારે છે. હવામાં હોય છે ત્યારે ચીરૂક-ચીરૂક અવાજ કરે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પક્ષી
નાંદોત્રી (તા. સિદ્ધપુર)
નાંદોત્રી (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાંદોત્રી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
હડમતીયા (બેડી) (તા. રાજકોટ)
હડમતીયા(બેડી) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  રાજકોટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.
આ ગામમાં આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમજ પ્રાથમિક શાળા જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં ખેતી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:રાજકોટ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સેવક ભાટીયા (તા. લાલપુર)
સેવક ભાટીયા (તા. લાલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સેવક ભાટીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વાડીરુપગઢ
વાડીરુપગઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વાડીરુપગઢ ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
પર્યાવરણીય શિક્ષણ
પર્યાવરણીય શિક્ષણ (EE) એ પ્રાકૃતિક પર્યાવરણ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને સાતત્યપૂર્ણ રીતે જીવવા મનુષ્ય કેવી રીતે વ્યવહાર અને નિવસનતંત્ર સાથે સમાયોજન સાધે છે તેનું શિક્ષણ આપવાનો સંગઠિત પ્રયાસ છે. આ શબ્દનો પ્રયોગ શાળાકીય વ્યવસ્થામાં પ્રાથમિકથી લઈને માધ્યમિક બાદના શિક્ષણમાં શિક્ષણ આપવા માટે થાય છે. જોકે, કેટલીક વખત સામાન્ય જનતા તથા અન્ય દર્શકવર્ગમાં જાગૃતિ ફેલાવવાના પ્રયાસરૂપે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમાં લેખિત સામગ્રી, વેબસાઇટ, માધ્યમોના અભિયાનો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. સંબંધિત શિક્ષણમાં આઉટડોર શિક્ષણ અને પ્રાયોગિક શિક્ષણનો સમાવેશ થાય છે. પર્યાવરણીય શિક્ષણ એ શીખવાની એક પ્રક્રિયા છે, જે પર્યાવરણ અને તેને સંબંધિત પડકારો વિશે લોકોમાં જાગૃતિ ફેલાવે છે, તે પડકારોનો સામનો કરવા માટેની આવશ્યક આવડતો તથા કૌશલ્યોને વિકસાવે છે અને જવાબદારીપૂર્વકનાં પગલાં લેવા માટેનાં વલણ, પ્રેરણા તથા પ્રતિબદ્ધતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે. (યુનેસ્કો (UNESCO), ટબિલિસિ ઘોષણા, 1978).
ઇતિહાસ
પર્યાવરણીય શિક્ષણનો પાયો 18મી સદીમાં નંખાયો હતો, જ્યારે જીન-જેક્સ રુસોએ પર્યાવરણ ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા શિક્ષણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.Emile: or, On Education ઘણાં દાયકાઓ બાદ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં જન્મેલા પ્રકૃતિવિદ્ લૂઈસ અગાસીઝે વિદ્યાર્થીઓને ‘પુસ્તકોનો નહીં, પ્રકૃતિનો અભ્યાસ’ કરવા માટે પ્રોત્સાહન પૂરું પાડ્યું અને રુસોની વિચારધારાને સમર્થન આપ્યું. આ બંને પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓએ પર્યાવરણીય શિક્ષણના કાર્યક્રમનો પાયો નાંખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ કાર્યક્રમ પ્રકૃતિ અભ્યાસ તરીકે ઓળખાય છે, જે 19મી સદીના અંત ભાગ અને 20મી સદીના પ્રારંભિક ગાળા દરમિયાન આકાર પામ્યો.
પ્રકૃતિ અભ્યાસ આંદોલનમાં વિદ્યાર્થીઓ કુદરતની કદર કરે અને પ્રાકૃતિક જગત તરફનો તેમનો ઝોક વિકસે તે માટે નૈતિક શિક્ષણ અને પૌરાણિક કથાઓનો આધાર લેવાતો હતો. કોર્નેલ યુનિવર્સિટી ખાતેના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ નેચર સ્ટડીના વડા અન્ના બોટ્સફોર્ડ કોમસ્ટોક પ્રકૃતિ અભ્યાસ આંદોલનમાં મહત્વની હસ્તી હતાં અને તેમણે 1911માં ‘હેન્ડબુક ફોર નેચર સ્ટડી’ નામનું પુસ્તક લખ્યું, જેમાં બાળકોને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોનું જ્ઞાન પૂરું પાડવા માટે પ્રકૃતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. કોમસ્ટોક અને લિબર્ટી હાઇડ બેઇલી જેવા આંદોલનના અન્ય નેતાઓને કારણે પ્રકૃતિના અભ્યાસને સામુદાયિક નેતાઓ, શિક્ષકો અને વિજ્ઞાનીઓનો અભૂતપૂર્વ સહયોગ સાંપડ્યો તથા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બાળકોનો અભ્યાસક્રમ બદલવામાં પણ આ આંદોલનકર્તાઓનું પ્રદાન નોંધનીય રહ્યું.
1920 અને 1930ના દાયકા દરમિયાન મહામંદી અને ડસ્ટ બાઉલના પરિણામે પર્યાવરણીય શિક્ષણનો નવો જ પ્રકાર - ‘સંરક્ષણ શિક્ષણ’ (કન્ઝર્વેશન એજ્યુકેશન) અસ્તિત્વમાં આવ્યો. સંરક્ષણ શિક્ષણ પ્રાકૃતિક અભ્યાસ કરતાં વેજ્ઞાનિક તાલીમ ઉપર વધુ ભાર મૂકતું હોવાથી તે પ્રકૃતિ અભ્યાસ કરતાં અલગ જ પ્રકારે પ્રાકૃતિક જગતના ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. તે સમયગાળા દરમિયાન સંરક્ષણ શિક્ષણ સામાજિક, આર્થિક અને પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મદદ કરનારું વેજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન અને આયોજનનું મહત્વનું ઉપકરણ હતું.
1960ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને 1970ના દાયકાના પ્રારંભિક ગાળામાં વેગવંતુ બનનારું આધુનિક પર્યાવરણીય શિક્ષણ આંદોલન મૂળ પ્રકૃતિ અભ્યાસ અને સંરક્ષણ શિક્ષણનો જ એક ભાગ છે. આ ગાળા દરમિયાન નાગરિક અધિકાર, વિએટનામ યુદ્ધ અને શીતયુદ્ધ જેવી ઘટનાઓ બની, જેના કારણે અમેરિકનો એકબીજાના તથા અમેરિકન સરકારના વિરોધીઓ બન્યાં. જોકે, મોટાભાગનાં લોકો કિરણોત્સર્ગના પ્રસારથી તથા રાચેલ કાર્સનની ‘સાઇલન્ટ સ્પ્રિંગ’માં ઉલ્લેખાયેલા રાસાયણિક જંતુનાશકોથી ભયભીત થઈ ઊઠ્યા અને વાયુ પ્રદૂષણ અને કચરાની અતિશયતાને કારણે લોકોમાં તેમના આરોગ્ય અને પર્યાવરણ બાબતે એકસમાન ચિંતા જન્મી, જેના કારણે અસ્તિત્વમાં આવેલા સૈદ્ધાંતિક માર્ગને પર્યાવરણવાદ કહેવામાં આવે છે.
એક નવા આંદોલન સ્વરૂપે પર્યાવરણીય શિક્ષણ વિશેનો પ્રથમ લેખ 1969માં ફી ડેલ્ટા કપ્પનમાં પ્રકાશિત થયો. જેના લેખક જેમ્સ એ. સ્વાન હતા. ‘પર્યાવરણીય શિક્ષણ’ની પરિભાષા સૌપ્રથમ એજ્યુકેશનલ ડાઇજેસ્ટમાં માર્ચ, 1970માં પ્રકાશિત થઈ, જે વિલિયમ સ્ટેપ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આગળ જતાં સ્ટેપ યુનેસ્કોમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણના પ્રથમ ડિરેક્ટર બન્યા અને ત્યાર બાદ ગ્લોબલ રિવર્સ ઇન્ટરનેશનલ નેટવર્કના પણ તેઓ ડિરેક્ટર બન્યા.
આખરે, પર્યાવરણની સમસ્યાઓ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાના આશયથી 22મી એપ્રિલ, 1970ના રોજ સૌપ્રથમ વખત પૃથ્વી દિનની ઉજવણી કરવામાં આવી, જેણે આધુનિક પર્યાવરણીય શિક્ષણ આંદોલન માટે માર્ગ તૈયાર કર્યો. બાદામાં, તે જ વર્ષે પ્રમુખ નિક્સને પર્યાવરણીય શિક્ષણ અધિનિયમને સ્વીકૃતિ આપી દીધી, જેનો આશય K-12 શાળાઓમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણનું સંઘટન કરવાનું હતું. ત્યાર પછી શિક્ષકોને સંસાધનો પૂરાં પાડીને તથા પર્યાવરણીય શિક્ષણ કાર્યક્રમોને ઉત્તેજન આપીને પર્યાવરણ અંગેની જાગૃતિ વધારવા માટે 1971માં નેશનલ એસોસિએશન ફોર એન્વાયર્મેન્ટલ એજ્યુકેશન (હવે નોર્થ અમેરિકન એસોસિએશન ફોર એન્વાયર્મેન્ટલ એજ્યુકેશન)ની રચના કરવામાં આવી.
1972માં સ્ટોકહોમ, સ્વિડનમાં માનવ પર્યાવરણ પર આયોજિત યુએન (UN) કોન્ફરન્સમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણને વૈશ્વિક પર્યાવરણીય સમસ્યાઓનો સામનો કરવા માટેનું આવશ્યક ઉપકરણ જાહેર કરવામાં આવ્યું. ત્યાર પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પર્યાવરણીય શિક્ષણને માન્યતા મળી. ધ યુનાઇટેડ નેશન્સ એજ્યુકેશન સાયન્ટિફિક એન્ડ કલ્ચરલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (યુનેસ્કો (UNESCO)) અને યુનાઇટેડ નેશન્સ એન્વાયર્મેન્ટ પ્રોગ્રામ (યુએનઇપી (UNEP)) એ ત્રણ મહત્ત્વની જાહેરાતો કરી, જે પર્યાવરણીય શિક્ષણના પ્રવાહની માર્ગદર્શક બની રહી.
સ્ટોકહોમ ઘોષણા
5-16 જૂન, 1972 – માનવ પર્યાવરણ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલનની ઘોષણા. આ દસ્તાવેજ ‘વિશ્વનાં લોકોને માનવ પર્યાવરણના સંરક્ષણ અને ઉત્થાન માટે પ્રેરિત કરી શકે અને માર્ગદર્શન આપી શકે’ તે માટે 7 ઘોષણાઓ તથા 26 સિદ્ધાંતોનો બનેલો હતો.
બેલગ્રેડ ચાર્ટર
13-22 ઓક્ટોબર, 1975 – ધ બેલગ્રેડ ચાર્ટર બેલગ્રેડ, યુગોસ્લાવિયા ખાતે યોજાયેલી પર્યાવરણીય શિક્ષણ પરની આંતરરાષ્ટ્રીય વર્કશોપનું પરિણામ હતું. બેલગ્રેડ ચાર્ટરની રચના સ્ટોકહોમ ઘોષણા પરથી કરવામાં આવી હતી અને તે પર્યાવરણીય શિક્ષણ કાર્યક્રમનાં લક્ષ્યો, ઉદ્દેશો અને માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોને જોડે છે. તે પર્યાવરણીય શિક્ષણ માટે શ્રોતાઓને પરિભાષિત કરે છે, જેમાં સામાન્ય જનતાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ટબિલિસી ઘોષણા
14-26 ઓક્ટોબર, 1977 – ટબિલિસી ઘોષણામાં ‘વિશ્વના પર્યાવરણના સંરક્ષણ તથા સુધારણા માટે તથા વિશ્વના સમુદાયોના સુદૃઢ અને સંતુલિત વિકાસમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને સર્વસંમતિથી સ્વીકારવામાં આવી છે.’ ટબિલિસી ઘોષણાએ સ્ટોકહોમ ઘોષણા તથા બેલગ્રેડ ચાર્ટરમાં આધુનિક સુધારણા તથા નવાં લક્ષ્યો, ઉદ્દેશ્યો, વિશેષતાઓ અને પર્યાવરણીય શિક્ષણના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોના સમન્વય દ્વારા તેમને સ્પષ્ટ કરી.
તે દાયકા બાદ, 1977માં, ટબિલિસીમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણ અંગે યોજાયેલા આંતર સરકારી સંમેલનમાં જ્યોર્જિયાએ વૈશ્વિક પર્યાવરણના સંરક્ષણ તથા સુધારણામાં પર્યાવરણીય શિક્ષણની ભૂમિકા ઉપર ભાર મૂક્યો અને પર્યાવરણીય શિક્ષણ માટે ઢાંચો તથા માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાની માંગણી કરી. સંમેલને પર્યાવરણીય શિક્ષણની ભૂમિકા, લક્ષ્ય અને લક્ષણો પ્રસ્તુત કર્યા તથા તેના માટે અનેક લક્ષ્યો અને સિદ્ધાંતો પૂરાં પાડ્યાં.
અમેરિકામાં આધુનિક પર્યાવરણીય શિક્ષણ
1970ના દાયકા બાદ, પર્યાવરણીય શિક્ષણ ક્ષેત્રે કાર્યરત બિનસરકારી સંગઠનોનું સતત ગઠન અને વિકાસ થતા રહ્યા, તથા વર્ગખંડોમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણ આપતા શિક્ષકોની સંખ્યા વધી ગઈ અને આ આંદોલનને મજબૂત રાજકીય સમર્થન મળ્યું. યુનાઇટેડ સ્ટેટ કોંગ્રેસે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ અધિનિયમ 1990ને સ્વીકૃતિ આપી દીધી, તે આગળ વધવાની દિશામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું હતું. તેના પરિણામસ્વરુપે પર્યાવરણીય શિક્ષણનું કાર્યાલય યુ.એસ. એન્વાયર્મેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સીમાં બનાવવામાં આવ્યું અને ઇપીએ (EPA)ને ફેડરલ સ્તરે પર્યાવરણીય શિક્ષણ સંબંધિત પહેલ કરવાની પરવાનગી મળી ગઈ.
અમેરિકામાં પૂર્વ ઇતિહાસ
અમેરિકામાં પ્રકૃતિ શાસ્ત્ર, સંરક્ષણ શિક્ષણ અને શાળા અભિયાન એ પર્યાવરણીય શિક્ષણનો પૂર્વ ઇતિહાસ હતા. પ્રકૃતિ અભ્યાસ બાહ્ય અન્વેષણ (રોધ 1978) સાથે શૈક્ષણિક દ્રષ્ટિકોણને એકીકૃત કરતો હતો. સંરક્ષણ શિક્ષાએ કુદરતી સંસાધનોના દુરુપયોગ તરફ જાગૃતિ વિકસાવી. જ્યોર્જ પર્કિન્સ માર્શે માનવતાના અભિન્ન અંગ રુપે પ્રાકૃતિક જગત ઉપર વક્તવ્ય આપ્યું. યુ.એસ. ફોરેસ્ટ સર્વિસ અને ઇપીએ (EPA) જેવી સરકારી એજન્સીઓ પણ સંરક્ષણના એજન્ડા પર ભાર મૂકી રહી હતી. સંરક્ષણના આદર્શો હજી પણ પર્યાવરણીય શિક્ષણને માર્ગદર્શન પૂરું પાડી રહ્યા હતા. સ્કૂલ કેમ્પિંગએ પર્યાવરણ સાથે સંસર્ગ હતો અને શૈક્ષણિક ઉદેશ માટે વર્ગખંડના બહારના સંસાધનોનો ઉપયોગ હતો. આ પૂર્વ ઇતિહાસનો વારસો હજી પણ પર્યાવરણીય શિક્ષણના ઊભરતા ક્ષેત્રમાં મોજૂદ છે.
પરિચય
પરંપરાગત K-12 અભ્યાસક્રમમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણને વૈકલ્પિક વિષય માનવામાં આવે છે. પ્રારંભિક શાળા કક્ષાએ પર્યાવરણીય શિક્ષણ વિજ્ઞાન સંવર્ધન અભ્યાસક્રમ, પ્રાકૃતિક ઐતિહાસિક સ્થળોનું ભ્રમણ, સામુદાયિક સેવા પરિયોજનાઓ અને બાહ્ય વિજ્ઞાન વિદ્યાલયોનું સ્વરુપ લઈ શકે છે. ઇઇ (EE)ની નિયમાવલિ નાગરિકોને પર્યાવરણ સંદર્ભે ઊંડી જાણકારી પૂરી પાડતા શાળા અને સંગઠનોના પર્યાવરણીય શિક્ષણ કાર્યક્રમના વિકાસ અને સુધારણામાં મદદ કરે છે. શાળા સંબંધિત ઇઇ (EE) નીતિઓ ત્રણ મુખ્ય ભાગો પર ધ્યાન આપે છેઃ અભ્યાસક્રમ, હરિયાળી સુવિધાઓ અને તાલીમ.
શાળાઓ ઇઇ (EE) નીતિના પૂરતા ભંડોળ દ્વારા પર્યાવરણીય શિક્ષણને તેમના અભ્યાસક્રમમાં સંકલિત કરી શકે છે. આ અભિગમ કે જેને "પર્યાવરણને શિક્ષણ માટે એક સંકલિત સંદર્ભ" તરીકે ઉપયોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તે પર્યાવરણીય શિક્ષણને મુખ્ય વિષયોની અંદર દાખલ કરે છે અને આમ પર્યાવરણીય શિક્ષણ કળા, જિમ અથવા સંગીત જેવા અન્ય વિષયોમાંથી સમય લેતો નથી. વર્ગખંડમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણના અભ્યાસક્રમ માટે આર્થિક સહાય સિવાય પર્યાવરણીય શિક્ષણની નિયમાવલિ વ્યવહારિક બાહ્ય શિક્ષણ માટે આર્થિક સંસાધનો પણ ફાળવે છે. આ પ્રવૃત્તિઓ અને શિક્ષણ ‘પ્રકૃતિ ઉણપ વિકાર’નો સામનો કરવામાં અને તેને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને સાથે જ વધુ સ્વસ્થ જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
હરિત શાળાઓ અથવા હરિત સુવિધાનો પ્રચાર એ પર્યાવરણીય શિક્ષણનો બીજો મુખ્ય ભાગ છે. હરિત શાળા સુવિધાઓનો ખર્ચ પરંપરાગત શાળા ઉભી કરવાના ખર્ચની તુલનાએ 2 ટકા જેટલો વધુ હોય છે પરંતુ આવી ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઇમારતમાંથી કેટલાક વર્ષોમાં જ વળતર મળવાનું શરૂ થઇ જાય છે. પર્યાવરણીય શિક્ષણની નીતિઓ હરિત શાળાઓ માટેના પ્રારંભિક ખર્ચની પ્રમાણમાં નાની સમસ્યાઓ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. હરિત શાળાઓની નીતિઓ આધુનિકીકરણ, નવીનીકરણ કે વિદ્યાલયની સુવિધાઓની જાળવણી માટે ભંડોળ પણ પૂરું પાડે છે. વધુમાં, સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ સારા ભોજનનો વિકલ્પ પણ હરિત શાળાઓનું પ્રમુખ પાસું હોય છે. નીતિઓમાં વિશેષપણે શાળામાં સ્થાનિક ધોરણે ઉગાડવામાં આવેલી ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત ચીજોમાંથી તૈયાર તાજા બનાવેલા ખોરાક પર વધુ ભાર મૂકે છે.
માધ્યમિક શાળાઓમાં પર્યાવરણનો અભ્યાસક્રમ વિજ્ઞાન અંતર્ગત જ કે વિદ્યાર્થીઓની રુચિના આધારે કેન્દ્રિત વિષય હોઈ શકે છે. સ્નાતક કે સ્નાતક પછીના સ્તરે તેને શિક્ષણ, પર્યાવરણીય અભ્યાસ, પર્યાવરણ વિજ્ઞાન અને નીતિ, પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન કે માનવ/સાંસ્કૃતિક પરિસ્થિતિ કાર્યક્રમો હેઠળ પોતાના જ એક ક્ષેત્રના રૂપમાં જોઈ શકાય છે.
પર્યાવરણીય શિક્ષણ વર્ગખંડની અંદરની પાઠ યોજના સુધી જ પ્રતિબંધિત નથી. બાળકો જે પર્યાવરણમાં જીવી રહ્યા છે તેનું જ્ઞાન આપવાના વિવિધ રસ્તાઓ છે. વિદ્યાલયના પ્રાંગણમાં અનુભવ પર આધારિત શિક્ષણ તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોની પ્રત્યક્ષ મુલાકાતથી લઈને વિદ્યાલય બાદ હરિત ક્લબો અને વિદ્યાલય સ્તરની ચિરસ્થાયી યોજનાઓ સુધી, પર્યાવરણ એક એવો વિષય છે જે સુલભતાપૂર્વક અને સરળતાપૂર્વક પ્રાપ્ય છે. વળી, પૃથ્વી દિનની ઉજવણી કે ઇઇ (EE) સપ્તાહમાં ભાગ લેવો (જે નેશનલ એન્વાયર્મેન્ટ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે) તે પર્યાવરણીય શિક્ષણ પ્રત્યે પોતાના શિક્ષણને સમર્પિત કરવાનો એક ઘણો યોગ્ય માર્ગ છે. સર્વાધિક અસરકારક હોવા માટે એક સમગ્ર માધ્યમનું પ્રોત્સાહન કરવું પડશે, જેમાં ઉદાહરણોની પ્રમુખ ભૂમિકા હોય, જે અંતર્ગત વર્ગખંડ અને વિદ્યાલયના મેદાનમાં લાંબા ગાળાના અભ્યાસોનું આયોજન થાય અને વાલીઓ તથા વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણીય શિક્ષણને તેમના ઘર સુધી લઈ જવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.
પર્યાવરણીય શિક્ષણની નીતિઓનું અંતિમ છતાં મહત્વનું પાસું છે સમાજમાં વિકાસ માટે લોકોને તાલીમ આપવામાં આવે. પ્રકૃતિ સાથે એક મજબૂત સંબંધ સ્થાપિત કરવા ઉપરાંત અમેરિકન નાગરિકોને 21મી સદીના જનબળમાં સફળ થવા માટે તેની જાણકારી હોવી આવશ્યક છે અને તેમાં તેમણે કુશળ થવું આવશ્યક પણ છે. આ રીતે પર્યાવરણીય શિક્ષણ નીતિઓ અધ્યાપકની તાલીમ તથા કામદારની તાલીમની પહેલ માટે આર્થિક મદદ પૂરી પાડે છે. શિક્ષકોએ અસરકારક રીતે શીખવવા અને પર્યાવરણનું શિક્ષણ અભ્યાસક્રમમાં સમાવિષ્ટ કરવા માટે તાલીમ આપલી જોઇએ. બીજી બાજુ, વર્તમાન કર્મચારીગણને તાલીમ આપવી જોઇએ અથવા ફેર તાલીમ આપવી જોઇએ કે જેથી, તેઓ નવી હરિત અર્થવ્યવસ્થા સાથે અનુકૂલન સ્થાપિત કરી શકે. પર્યાવરણીય શિક્ષણ નીતિઓ જે તાલીમ કાર્યક્રમોને આર્થિક સહાયતા પૂરી પાડે છે તે નાગરિકોને એક સ્થાયી સમાજમાં સમૃદ્ધ થવાના હેતુસર શિક્ષિત કરવા અંગે ખૂબ વિવેચનાત્મક છે.
સંબંધિત વિષય
પર્યાવરણીય શિક્ષણ, બાહ્ય શિક્ષણ અને પ્રયોગાત્મક શિક્ષણના વિષયો સાથે સંમિશ્રિત છે. બંને વિષય પર્યાવરણીય શિક્ષણના પૂરક છે, તેમ છતાં તેમની વિચારધારા આગવી છે.
આ બંનેમાંથી દરેક ક્ષેત્રના પોતાના લક્ષ્ય છે, તેની સાથે-સાથે કેટલાંક એવાં મુદ્દાઓ પણ છે, જ્યાં બંને પર્યાવરણીય શિક્ષણના ઉદ્દેશ્યો અને ફિલોસોફીના આધારે એકબીજાને અરસપરસ વ્યાપ્ત કરે છે.
વલણો
પર્યાવરણીય શિક્ષણ સાથે સંબંધિત વર્તમાન પ્રવાહોમાંથી એક વિચારધારા, આદર્શવાદ અને સક્રિયતાવાદના દ્રષ્ટિકોણથી અલગ એક એવા દ્રષ્ટિકોણ તરફ જવા ઈચ્છે છે, જે વિદ્યાર્થીઓને તેમના અનુભવો તથા આંકડાઓના આધારે યોગ્ય નિર્ણય લેવાની અને આગળ વધવાની પરવાનગી આપતો હોય. આ પ્રક્રિયામાં, પર્યાવરણ પાઠ્યક્રમને વિકાસાત્મક પ્રકારે સરકારી શિક્ષણના સ્તરની સાથે સંકલિત કરવામાં આવ્યો છે. કેટલાક પર્યાવરણ શિક્ષકોને આ આંદોલન કષ્ટદાયક તથા પર્યાવરણીય શિક્ષણના વાસ્તવિક રાજકીય તથા સક્રિયતાવાદી માધ્યમથી જૂદું પડતું જણાય છે, જ્યારે અન્યને આ માધ્યમ વધુ યોગ્ય અને પ્રાપ્ય જણાય છે.
આંદોલન
એક આંદોલન એવું છે જેણે અપેક્ષા મુજબ તાજેતરમાં જ ઔદ્યોગિક સમાજમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણના વિચારની સ્થાપના (1960નો દાયકો)થી વિકાસ કર્યો છે, તેણે સહભાગીઓને પ્રકૃતિની કદર અને જાગૃતિથી પરિસ્થિતિલક્ષી દ્રષ્ટિથી ચિરસ્થાયી ભવિષ્યના શિક્ષણ સુધી પહોંચાડી દીધા છે. આ પ્રવાહને સહભાગીઓને પ્રકૃતિની કદરની ભાવનાના વિકાસ દ્વારા સૌથી પહેલાં પોતાની તરફ આકર્ષિત કરવાની ઈચ્છા ધરાવતા પર્યાવરણીય શિક્ષણ કાર્યક્રમની સંખ્યાના સૂક્ષ્મ જગત સ્વરુપે જોઈ શકાય છે, જે બાદમાં સંરક્ષણ તથા ચિરસ્થાયિત્વને પ્રભાવિત કરનારા કાર્યોના સ્વરૂપે રૂપાંતરિત થશે.
આ કાર્યક્રમ ન્યૂયોર્કથી કેલિફોર્નિયા સુધી વિસ્તૃત છે, જેમાં કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, સાંતા ક્રૂઝની લાઇફ લેબ પણ સમાવિષ્ટ છે અને સાથે જ ઇથિકાની કોર્નેલ યુનિવર્સિટી પણ સામેલ છે.
વાઢેળા (તા. બરવાળા)
વાઢેળા (તા. બરવાળા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  બોટાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બરવાળા તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. વાઢેળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભાલ વિસ્તાર
ચણોલ નાની (તા. પડધરી)
ચણોલ નાની (તા. પડધરી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચણોલ નાની ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
વડપાડા (ટોકરવા)
વડપાડા(ટોકરવા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વડપાડા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
કીકાવાડા (તા. છોટાઉદેપુર)
કીકાવાડા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કીકાવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
ગાંગડ (તા. લખતર)
ગાંગડ (તા. લખતર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લખતર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગાંગડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લખતર તાલુકો
માતપુર (તા. પાટણ)
માતપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માતપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, પુસ્તકાલય તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામનું એક પરું પણ વિકસ્યું છે જે ઉમિયાપરા તરીકે જાણીતું છે. સુલેશ્વરી માતાજી |thumb
માતપુર ગામ ઊંઝા થી પાટણ જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ પર વિસલવાસણા ગામના વળાંક પર આવેલું છે. માતપુરનું અંતર અમદાવાદથી ૧૨૫ કિલોમીટર, પાટણથી ૧૮ કિલોમીટર, મહેસાણાથી ૩૭ કિલોમીટર, ઊંઝાથી ૧૨ કિલોમીટર, બાલીસણાથી ૪.૫ કિલોમીટર અને વિસલવાસણાથી ૪.૦ કિલોમીટર જેટલું છે. માતપુર ગામમાં શ્રી સુલેશ્વરી માતાજીનું મંદિર અને રામજી મંદિર સુપ્રસિદ્ધ છે. આ ઉપરાંત ગણપતિ, વૈજનાથ મહાદેવ, ધૂંધળીનાથ મહારાજ, વહેરાઈ માતા, સધી માતા, વહાણવટી માતાજી, ચેહર માતાજી, વગેરે મંદિરો પણ આવેલાં છે.
શ્રી સિદ્ધેશ્વરી માતાજી - (સધી માતા)
માતપુર ગામમાં શ્રી સિદ્ધેશ્વરી માતાજીનું મંદિર સુપ્રસિદ્ધ છે. દર વર્ષે ચૈત્ર-વૈશાખ મહિનામાં શ્રી સિદ્ધેશ્વરી માતાજીની કેટલીયે જાતરો થાય છે. જેમ કે, રમેણ, હવન વગેરે. ગામલોકો રમેણ વખતે માતાજીના દર્શન માટે આવે છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
કુંઢડા (તા. ચોટીલા)
કુંઢડા (તા. ચોટીલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કુંઢડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
ભીમપુરા (તા. લીમખેડા)
શ્રેણી:લીમખેડા તાલુકો
નાકરાવાડી (તા. રાજકોટ)
નાકરાવાડી એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  રાજકોટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.
આ ગામમાં આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમજ પ્રાથમિક શાળા જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં ખેતી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:રાજકોટ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સેવક ભરૂડીયા (તા. લાલપુર)
સેવક ભરૂડીયા (તા. લાલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સેવક ભરૂડીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પાનમ પાલ્લા
પાનમ પાલ્લા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક ગામ છે. પાનમ પાલ્લા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામ પાનમ નદીના કિનારે આવેલું છે. ગામમાં અન્નપૂર્ણા માતાનું મંદિર આવેલું છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
મીઠીવાવડી (તા. પાટણ)
મીઠીવાવડી (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મીઠીવાવડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ભૂગોળ
મીઠીવાવડી ગામ પાટણથી દક્ષિણ દિશામાં ચાણસ્મા જવાના માર્ગ પર ૧૩ કિમીના અંતરે રાજ્ય ધોરી માર્ગ ક્રમાંક ૭ પર આવેલું છે.
નવતાડ
નવતાડ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. નવતાડ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે.
250px|thumb|left| વનકુટિર :વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, નવતાડ ગામ આ ગામ વઘઇથી વાંસદા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૧૪ પર આવેલું છે. અહીં વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનું કાર્યાલય, વન કુટીર તેમ જ વન અધિક્ષકનું કાર્યાલય આવેલું છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
250px|thumb|left| કાર્યાલય :વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, નવતાડ ગામ
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
નાના રામપુરા (તા. છોટાઉદેપુર)
નાના રામપુરા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાના રામપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
સાજડીયાળી (લીલી) (તા. રાજકોટ)
સાજડીયાળી(લીલી) એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  રાજકોટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.
આ ગામમાં આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમજ પ્રાથમિક શાળા જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં ખેતી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:રાજકોટ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કડુ (તા. લખતર)
કડુ (તા. લખતર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લખતર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કડુ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લખતર તાલુકો
મોટા રામણદા (તા. પાટણ)
મોટા રામણદા (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મોટા રામણદા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
ટોકરવા (સેગુપાડા)
ટોકરવા(સેગુપાડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. ટોકરવા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
ભુતખેડી (તા. સીંગવડ)
ભુતખેડી (તા. સીંગવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સીંગવડ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભુતખેડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
નીરપણ
નીરપણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. નીરપણ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
કુંડળ (તા. બરવાળા)
ઇતિહાસ
કુંડળ ગામમાં સ્વામિનારાયણનું ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતું મંદિર આવેલું છે. સ્વામિનારાયણ ભગવાન અહીં ઘણી વાર પોતાના સંતો તેમ જ ભક્તો સાથે લોકકલ્યાણ માટે ફર્યા હતા.
નીરપણ
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
કુંડળ (તા. બરવાળા)
સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
ચણોલ મોટી (તા. પડધરી)
ચણોલ મોટી (તા. પડધરી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચણોલ મોટી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સેતાલુસ (તા. લાલપુર)
સેતાલુસ (તા. લાલપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સેતાલુસ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નાગવાસણ (તા. સિદ્ધપુર)
નાગવાસણ (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાગવાસણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
વિશ્વ ગુજરાત
વિશ્વ ગુજરાત એક ગુજરાતી ઓનલાઈન સમાચાર પોર્ટલ છે, જે ગુજરાતી સમાચારપત્રની શૈલિમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. આ વેબસાઇટનું સંચાલન અમદાવાદથી થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વેબસાઇટ શ્રેણી:વેબકંપની
રક્તસ્રાવિતા
રક્તસ્રાવિતા (રક્ત એટલે લોહી અને સ્રાવિતા એટલે  વહેણ) એ અનુવાંશિક જનીન દોષોનો જૂથ છે જે રૂધિરને ગંઠાવાની પ્રક્રિયા અથવા સ્કંદનને અંકુશ કરવાની શરીરની ક્ષમતાને હાનિ પહોંચાડે છે. જ્યારે રૂધિરવાહિની તૂટે છે ત્યારે રક્તસ્ત્રાવ અટકાવવા માટે સ્કંદનનો ઉપયોગ થાય છે. રક્તસ્રાવિતા A (ગંઠન પરિબળ VIII ઉણપ) એ દોષનું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ છે અને તે 5,000-10,000 નરના જન્મમાં એક નરમાં પેદા થાય છે. રક્તસ્રાવિતા B (પરિબળ IX ઉણપ) 20,000–34,000 નર જન્મમાં એકમાં પેદા થાય છે.
મોટા ભાગના અપ્રભાવી લીંગી, X રંગસૂત્ર દોષની જેમ રક્તસ્રાવિતા માદાઓ કરતા નરમાં થવાની શક્યતા વધુ છે. આમ થવા પાછળનું કારણ તે છે કે માદાઓ બે X રંગસૂત્રો ધરાવે છે જ્યારે નર માત્ર એક X રંગસૂત્ર ધરાવે છે, આમ ખામીયુક્ત જનીન તેનું વહન કરતા કોઇ પણ નરમાં પ્રગટ થાય છે. કારણકે માદાઓ બે રંગસૂત્રો ધરાવે છે અને રક્તસ્રાવિતા દુર્લભ છે, માદામાં જનીની બે ખામી યુક્ત નકલ ધરાવવાની શક્યતા ઘણી નીચી છે આમ માદાઓ મોટે ભાગે દોષના અલક્ષણી વાહકો હોય છે. માદા વાહકો તેમની માતા અથવા પિતામાંથી ખામીયુક્ત જનીન વારસામાં મેળવી શકે છે અથવા તે નવું પરિવર્તન હોઇ શકે છે. માત્ર વિરલ સ્થિતિમાં જ માદાઓ રક્તસ્રાવિતા ધરાવે છે.
રક્તસ્રાવિતા સામાન્ય ગંઠન પ્રક્રિયા માટે જરૂરી સ્કંદન પરિબળનું રૂધિર કોષરસ ગંઠન પરિબળ સ્તર ઘટાડે છે. આમ જ્યારે રૂધિરવાહિની ઇજાગ્રસ્ત થાય છે, એક હંગામી ભીંગડું રચાય છે પરંતુ સ્કંદન પરિબળની ગેરહાજરી રૂધિર ગંઠન જાળવવા માટે જરૂરી ફાઇબ્રિનનું સર્જન અટકાવે છે. હીમોફિલિયા ધરાવતી વ્યક્તિ સામાન્ય વ્યક્તિ કરતા વધુ રક્તસ્ત્રાવ કરતી નથી પરંતુ તેનો સ્ત્રાવ લાંબો સમય સુધી ચાલે છે. ગંભીર રક્તસ્રાવિતા ધરાવતી વ્યક્તિમાં નાની ઇજાથી પણ રૂધિરસ્ત્રાવ દિવસો અથવા સપ્તાહો સુધી ચાલે છે અથવા તેને ક્યારેક સંપૂર્ણપણે રૂઝ આવતું નથી. મગજ અને સાંધાની અંદરની બાજુ જેવા વિસ્તારોમાં તે ઘાતક નિવડી શકે છે અથવા તેને કાયમ માટે કમજોર બનાવી શકે છે.
ચિહ્નો અને લક્ષણો
તેના લાક્ષણિક ચિહ્નો ગંભીરતા સાથે બદલાય છે. સામાન્ય ચિહ્નોમાં આંતરિક અથવા બાહ્ય રૂધિરસ્ત્રવણનો સમાવેશ થાય છે જેને "બ્લીડ્સ" કહેવાય છે. ગંભીર રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા દર્દીઓ વધુ ગંભીરતાથી પીડાય છે અને વધુ વખત રક્તસ્ત્રાવ થાય છે જ્યારે હળવો રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા દર્દીઓ વધુ નાના ચિહ્નોથી પીડાય છે સિવાય કે શસ્ત્રક્રિયા અથવા ગંભીર ઇજા બાદ. મધ્યમ રક્તસ્રાવિતા ધરાવતી વ્યક્તિઓ પરિવર્તનશીલ ચિહ્નો ધરાવે છે જે ગંભીર અને હળવા સ્વરૂપની વચ્ચેના પટ્ટા પર પ્રગટ થાય છે.
લાંબા સમયથી રૂધિરસ્ત્રવણ અને ફેર રૂધિરસ્ત્રવણ રક્તસ્રાવિતાના નૈદાનિક ચિહ્નો છે. ગંભીર રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા વ્યક્તિઓ તેમજ મધ્યમ રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા કેટલાક વ્યક્તિઓમાં આંતરિક રૂધિરસ્ત્રાવ સામાન્ય છે. આંતરિક રૂધિરસ્ત્રાવનો સૌથી લાક્ષણિક પ્રકાર સંધિ રુધિરસ્ત્રાવ છે જ્યાં રૂધિર સાંધાની જગ્યામાં પ્રવેશે છે. ગંભીર રક્તસ્રાવિતા ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં તે સૌથી સામાન્ય છે અને તે (દેખીતી ઇજા વગર પણ) સ્વયંભૂ થઇ શકે છે. જો તેની ત્વરિત સારવાર ન કરવામાં આવે તો સંધિ રૂધિરસ્ત્રાવ સાંધાને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે અને તેને વિરૂપ કરી શકે છે. સ્નાયુઓ અને અધસ્તવક પેશી જેવી મૃદુ પેશીઓમાં રૂધિરસ્ત્રવણ ઓછું ગંભીર છે પરંતુ તેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને તેની સારવાર કરવી જરૂરી છે.
જટીલતા
ગંભીર અથવા મધ્યમ હીમોફીલિયા ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં ગંભીર જટીલતા વધુ સામાન્ય હોય છે. જટીલતા, બિમારી અથવા તેની સારવાર બંનેમાંથી હોઇ શકે છેઃ
આયુ સંભાવના
દોષના મોટા ભાગના પાસાઓની જેમ આયુ સંભાવના પણ ગંભીરતા અને ઉચિત સારવાર સાથે બદલાય છે. ગંભીર હીમોફીલિયા ધરાવતા લોકો કે જેઓ યોગ્ય, આધુનિક સારવાર નથી મેળવતા તેમણે તેમનું આયુષ્ય ઘણું ટૂંકાવ્યું છે અને અને તેઓ પરિપકવતા સુધી પહોંચતા નથી. 1960ના દાયકામાં સારવાર ઉપલબ્ધ થઇ તે પહેલા સરેરાશ આયુ સંભાવના માત્ર 11 વર્ષની હતી. 1980ના દાયકા સુધીમાં યોગ્ય સારવાર મેળવતી સરેરાશ હીમોફીલિયા ધરાવતી વ્યક્તિનું આયુષ્ય 50-60 વર્ષનું હતું. આજે યોગ્ય સારવાર સાથે હીમોફીલિયા ધરાવતા નર લગભગ સામાન્ય જીવન ગુણવત્તા ધરાવે છે અને તેમનું આયુષ્ય બિનઅસરગ્રસ્ત નર કરતાં લગભગ 10 વર્ષ ટૂંકું હોય છે.
1980ના દાયકાથી ગંભીર હીમોફીલિયાવાળા લોકોના મૃત્યુનું અગ્રણી કારણ રક્તસ્ત્રાવથી બદલાઇને એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS) બન્યું છે. એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS) ચેપી રક્ત પ્રોડક્ટ દ્વારા સારવારથી થાય છે. ગંભીર હીમોફીલિયાની જટીલતા માટે બીજું અગ્રણી કારણ અંતઃકપાલ રક્તસ્ત્રાવ છે. તે આજે હીમોફીલિયાના દર્દીના ત્રીજા ભાગના મૃત્યુ માટે જવાબદાર છે. મૃત્યુના બે મુખ્ય કારણોમાં હેપટાઇટિસ (યકૃતનો સોજો)ના ચેપથી થતા સાયરોસિસ અને મૃદુ પેશી રક્તસ્ત્રાવને કારણે હવા અથવા રૂધિરના પ્રવાહમાં થતી અડચણનો સમાવેશ થાય છે.
જનીનવિદ્યા
માદાઓ બે X-રંગસૂત્રો ધરાવે છે, નર એક X અને એક Y રંગસૂત્ર ધરાવે છે. વિકૃતિજન્ય બિમારીઓ X રંગસૂત્ર સાથે સંકળાયેલી હોવાથી, એક X-રંગસૂત્રો પર ખામી ધરાવતી મહિલાને તેનાથી કદાચ અસર ના થઇ શકે કારણકે તેના અન્ય રંગસૂત્ર પર સમકક્ષ વૈકલ્પિક કારકએ Xની નિષ્ક્રિયતાને કારણે જરૂરી ગંઠન પરિબળો પેદા કરવા તેની જાતને પ્રદર્શિત કરવી જોઇએ. જો કે પુરૂષમાં Y-રંગસૂત્રમાં પરિબળ VIII અથવા IX માટે કોઇ જનીન હોતો નથી. જો પરિબળ VIII અથવા પરિબળ IXના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર નરના X-રંગસૂત્ર પર હાજર જનીન ઉણપવાળું હોય તો તેને રદ કરવા માટે Y-રંગસૂત્ર સમકક્ષ નથી માટે ઉણપવાળા જનીનનું માસ્કિંગ થયું નથી અને તે બિમાર પડશે.
નર તેનો એક X-રંગસૂત્ર તેની માતા પાસેથી મેળવતો હોવાથી ઉણપવાળા જનીનનું વહન કરતા તંદુરસ્ત માદાના પુત્રમાં માતા પાસેથી તે જનીન અને તેની સાથે બિમારી વારસામાં મેળવવાની શક્યતા 50 ટકા હોય છે. તેનામાં હીમોફીલિયા ધરાવતી વ્યક્તિ બનવાની શક્યતા 100 ટકા હોય છે. તેનાથી વિપરિત, માતાએ બિમારી વારસામાં આપવા માટે ઉણપવાળા બે X-રંગસૂત્રો મેળવવા પડે છે. એક રંગસૂત્ર તેની માતામાંથી અને બીજું તેના પિતામાંથી (પિતા જાતે હીમોફીલિયા ધરાવતી વ્યક્તિ હોવો જોઇએ). આમ, હીમોફીલિયા માદાઓ કરતા નરમાં વધુ સામાન્ય છે. જો કે, X રંગસૂત્રોના લિયોનાઇઝેશન (નિષ્ક્રિયતા)ને કારણે માદા વાહકો માટે હળવો હીમોફીલિયા ધરાવતી વ્યક્તિ બનવું શક્ય છે. હીમોફીલિયા ધરાવતી પુત્રીઓ અત્યારે પહેલા કરતા વધુ સામાન્ય છે કારણકે બિમારીની સુધરેલી સારવારથી હીમોફીલિયા ધરાવતા ઘણા નર પુખ્ત બને છે પિતા બને છે. પુખ્ત માદાઓ રૂધિરસ્ત્રવણની વૃત્તિનેને કારણે મેનોરેજીયા (ભારે માસિકસ્ત્રાવ) અનુભવે છે. અનુવાંશિકતાની પેટર્ન ક્રિસ-ક્રોસ પ્રકારની હોય છે. આ પ્રકારની પેટર્ન રંગ અંધતામાં પણ જોવા મળે છે.
વાહક માતામાં ખામીયુક્ત X રંગસૂત્ર તેની પુત્રીને આપવાની શક્યતા 50 ટકા હોય છે જ્યારે અસરગ્રસ્ત પિતા હંમેશા તેની પુત્રીઓને અસરગ્રસ્ત જનીન આપે છે. પુત્ર પિતા પાસેથી ખામીયુક્ત જનીન મેળવી શકતો નથી.
જનીની કસોટી અને જનીની કાઉન્સેલિંગ હીમોફીલિયાવાળા પરિવારો માટે સલાહભર્યા છે. એમિનોસેન્ટેસિસ જેવી પિતૃ કસોટી આવી સ્થિતિનું વહન કરી શકતી ગર્ભવતી મહિલા માટે ઉપલબ્ધ છે.
તમામ જનીન દોષની જેમ, મનુષ્ય વારસાના સ્થાને, તેમના પિતૃના જન્યુઓમાં નવી વિકૃતિને કારણે પેદા થયેલી વિકૃત મારફતે પણ સ્વયંભૂ જનીન દોષ મેળવે તેવી શક્યતા છે. હીમોફીલિયા Aના 33 ટકા કેસ સ્વયંભૂ વિકૃતિઓને કારણે હોય છે જ્યારે હીમોફીલિયા Bના લગભગ 30 ટકા કેસ સ્વયંભૂ જનીન વિકૃતિનું પરિણામ હોય છે.
જો માદા હીમોફીલિયા ધરાવતા બાળકનો જન્મ આપે તો, માદા હીમોફીલિયા બિમારીની વાહક છે અથવા સ્વયંભૂ વિકૃતિનું પરિણામ છે. જોકે, આધુનિક પ્રત્યક્ષ ડીએનએ (DNA) કસોટી પહેલા તે નક્કી કરવું અશક્ય હતું કે એક જ તંદુરસ્ત બાળક ધરાવતી માદા વાહક છે કે નહીં. સામાન્ય રીતે તે જેટલા વધુ બાળકો પેદા કરે છે તેમ તેમાં વાહક ન હોવાની શક્યતાઓ વધતી જાય છે.
જો નર આ બિમારીથી પીડાતો હોય અને વાહક ના હોય તેવી માદાથી બાળકો ધરાવતો હોય તો તેની પુત્રીઓ હીમોફીલિયાની વાહકો બનશે. જો કે તેના પુત્રોને આ બિમારીની અસર નહીં થાય. આ બિમારી X-સંકલિત છ અને પિતા Y રંગસૂત્ર મારફતે હીમોફીલિયા આપી શકતો નથી. નરની તમામ પુત્રીઓ વાહકો હશે અને તમામ પુત્રો હીમોફીલિયા નહીં ધરાવતા હોય (સિવાય કે માતા વાહક હોય) છતાં દોષ ધરાવતા નરમાં ખામીયુક્ત જનીન આપવાની શક્યતા વાહક માદાઓ કરતા ઓછી હોય છે.
ગંભીરતા
એવી અનેક પ્રકારની વિકૃતિઓ છે જે પ્રત્યેક પ્રકારનો હીમોફીલિયા પેદા કરે છે. સંકળાયેલા જનીનોમાં ફેરફારમાં તફાવતને કારણે હીમોફીલિયાના દર્દીઓ ઘણીવાર કેટલાક સ્તરનું સક્રિય ગંઠન પરિબળ ધરાવે છે. 1 ટકા કરતા પણ ઓછું સક્રિય પરિબળ ધરાવતી વ્યક્તિને ગંભીર હીમોફીલિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, 1-5 ટકા સક્રિય પરિબળ ધરાવતા વ્યક્તિને મધ્યમ હીમોફીલિયા અને સક્રિય ગંઠન પરિબળના સામાન્ય સ્તરના 5-40 ટકા ધરાવતા વ્યક્તિને હળવો હીમોફીલિયામાં વર્ગીકૃત કરાય છે.
નિદાન
હીમોફીલિયા Aની વોન વિલેબ્રાન્ડ બિમારી દ્વારા નકલ થઇ શકે છે.
વધુમાં વિટામિન Kની ઉણપવાળા ગંભીર કેસો પણ હીમોફીલિયા જેના લક્ષણો દર્શાવી શકે છે. આમ થવા પાછળનું કારણ તે છે કે, કેટલાક ગંઠન પરિબળો પેદા કરવા માનવ શરીર માટે વિટામિન K જરૂરી છે. આ વિટામિન ઉણપ પુખ્ત અને મોટી ઉંમરના બાળકોમાં વિરલ છે પરંતુ નવજાત બાળકમાં તે સામાન્ય છે. શિશુ વિટામિન Kના કુદરતી નીચા સ્તર સાથે જન્મે છે તેમના પોતાના વિટામિન Kનું યોગ્ય સંશ્લેષણ કરવા હજુ સહજીવન ગટ ફ્લોરા ધરાવતા નથી હોતા. શિશુમાં વિટામિન Kની ઉણપને કારણે રૂધિરસ્ત્રવણની સમસ્યાને "નવજાત શિશુની રક્તસ્ત્રાવ બિમારી" કહેવાય છે. આ જટીલતા ટાળવા નવજાત શિશુને વિટામિન Kના પોષણના નિયમિત ઇન્જેક્શન આપવામાં આવે છે.
વ્યવસ્થાપન
હીમોફીલિયાનો કોઇ ઇલાજ નથી તેમ છતાં ઉણપવાળુ ગંઠન પરિબળને નિયમિત રીતે દાખલ કરીને તેને અંકુશમાં લઇ શકાય છે એટલે કે હીમોફીલિયા Aમાં પરિબળ VIII અથવા હીમોફીલિયા Bમાં પરિબળ IX. પરિબળ બદલી માનવ રૂધિર રસીમાં અલગ પાડેલી, પુનઃસંયોજિત, અથવા બંનેનું મિશ્રણ હોઇ શકે છે. હીમોફીલિયા ધરાવતી કેટલીક વ્યક્તિઓ તેમને આપવામાં આવેલા બદલી પરિબળ સામે પ્રતિદ્રવ્યો (બાધકો) પેદા કરે છે માટે પરિબળની માત્ર વધારવી જોઇએ અથવા પોર્સિન પરિબળ VIII જેવો બિન-માનવીય બદલી પદાર્થ આપવો જોઇએ.
2008ની શરૂઆતમાં યુએસ (US) ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (એફડીએ (FDA)) એ ઝિન્થા (વ્યેથ) હીમોફીલિક વિરોધી પરિબળને મંજૂરી આપી હતી જે ચીની ઉંદરના અંડપીંડની કોશિકાઓના જનીનમાંથી જનીન ઇજનેરી દ્વારા તૈયાર કરાઇ હતી. 1993થી (ડો. મેરી ન્યુજન્ટ) પુનઃસંયોજિત પરિબળ ઉત્પાદનો ઉપલબ્ધ કરાયા છે અને પશ્ચિમી સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે. આ ઉત્પાદનો (ચાઇનીચ હેમ્સ્ટર ઓવરી (સીએચઓ)(CHO)) પેશી સંવર્ધન કોશિકામાં સંવર્ધન કરાય છે અને માનવ કોષરસ ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરે છે) પુનઃસંયોજિત ગંઠન પરિબળ ઉત્પાદનો ઊંચી શુદ્ધતા અને સલામતી આપે છે ત્યારે તેઓ કોન્સન્ટ્રેટની જેમ અત્યંત મોઘા છે અને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાં સામાન્ય રીતે ઉપલબ્ધ હોતા નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં, વિકાસશીલ દેશોમાં કોઇ પણ પ્રકારના પરિબળ ઉત્પાદનો મેળવવા મુશ્કેલ હોય છે.