cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
સખપર મોટા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દુધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મનોજ કુમાર પાંડે
કેપ્ટન મનોજ કુમાર પાંડે (૨૫ જૂન ૧૯૭૫ – ૩ જુલાઈ ૧૯૯૯) ભારતીય ભૂમિસેનાના એક અધિકારી હતા. તેઓ ૧/૧૧ ગુરખા રાઈફલ્સનો હિસ્સો હતા. તેમને મરણોપરાંત ભારતના સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્ર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. તેમને આ સન્માન પ્રતિકુળ સમયમાં અદમ્ય સાહસ અને નેતાગીરીના ગુણો માટે આપવામાં આવ્યા. તેઓ કારગિલના બટાલિક વિસ્તારમાં આવેલ જુબેર ટોપ, ખાલુબાર હિલ્સ ખાતે એક હુમલામાં શહીદ થયા હતા.
પ્રારંભિક જીવન
કેપ્ટન મનોજ પાંડે ઉત્તર પ્રદેશનાં સીતાપુર જિલ્લોના રુઢા ગામના વતની હતા. તેમના પિતા શ્રી ગોપીચંદ પાંડે નાના પાયે વેપાર કરતા હતા અને લખનૌ ખાતે રહેતા હતા. તેમના ભાઈબહેનોમાં તેઓ સૌથી મોટા હતા. તેમને શિક્ષણ ઉત્તર પ્રદેશ સૈનિક શાળા, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાણી લક્ષ્મીબાઈ મેમોરિયલ ઉત્તર બુનિયાદી શાળા ખાતે મળ્યું હતું. તેમને રમતગમતમાં ખાસ કરી અને બોક્સિંગ અને શારિરીક કસરતમાં ખૂબ જ રુચિ હતી. તેઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અકાદમીના ૯૦મી બેચના ભાગરૂપે ઉત્તીર્ણ થયા. તેમને ગોરખા રાઈફલ્સમાં જોડાવામાં રુચિ હતી તેથી તેઓ ૧/૧૧ ગુરખા રાઇફલ્સમાં અફસર તરીકે જોડાયા.
પસંદગી સમયે તેમની મૌખિક પરીક્ષામાં જ્યારે તેમને ભૂમિસેનામાં જોડાવાનું કારણ પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે તુરંત જ જવાબ આપ્યો કે ‘તેમને પરમવીર ચક્ર જીતવું છે.’ તેમના શબ્દોને સાર્થક કરતાં તેમણે હકીકતમાં દેશનું સર્વોચ્ચ બહાદુરી પુરસ્કાર મેળવ્યો.
કારગિલ
૩ જુલાઈ ૧૯૯૯ના રોજ બટાલિક વિસ્તારમાં તેમણે ઘૂસણખોરોને ખદેડી મુક્યા. તેમની દોરવણી હેઠળ તેમની સૈન્ય ટુકડીએ જુબેર ટોપ પર કબ્જો મેળવ્યો જે વ્યૂહરચનાની દૃષ્ટિએ અતિ મહત્ત્વનું સ્થળ હતું. પરિસ્થિતિને પામીને યુવા અફસર પોતાના સૈનિકોને સાંકડી કેડી વાટે દુશ્મન સુધી દોરી ગયા અને ગોળીઓની ઝડી વચ્ચે પોતાના સૈનિકોથી આગળ વધી અને દુશ્મનો પર હુમલો કરી દીધો.
ખભા અને પગમાં ઈજાઓ થવા છતાં તેમનો એકલહથ્થો હુમલો દુશ્મનના પ્રથમ બંકર સુધી ન પહોંચ્યા ત્યાં સુધી દૃઢ નિશ્ચયથી ચાલુ રાખ્યો. ત્યારબાદ હાથોહાથની હિંસક લડાઈમાં તેમણે બે દુશ્મનોને મારી નાખ્યા અને પ્રથમ બંકર કબ્જે કર્યું. લડાઈમાં આ ક્ષણ મહત્ત્વની સાબિત થઈ. તેમના નેતાની તાત્ક્ષણિક બહાદુરી જોઈ અને સૈનિકો પણ જુસ્સાભેર આગળ વધ્યા અને દુશ્મનો પર હુમલો કરી દીધો. પોતાને થયેલ ગંભીર ઈજાઓને અવગણીને પાંડે એક થી બીજા બંકર સુધી પોતાના સૈનિકોને પ્રોત્સાહિત કરતા ભાગતા રહ્યા. ગંભીર ઈજાઓને કારણે તેઓ છેલ્લા બંકર પાસે પડી ગયા અને શહીદ થઈ ગયા. પરંતુ આ સમય દરમિયાન તેમણે બંકર પર તેમના સૈનિકોની મદદથી કબ્જો મેળવી લીધો હતો.
ઑપરેશન વિજય
ઑપરેશન વિજય દરમિયાન કેપ્ટન પાંડે એ સંખ્યાબંધ સાહસભર્યા હુમલાઓની આગેવાની કરી હતી.
ચલચિત્રમાં
ચલચિત્ર એલઓસી કારગિલમાં તેમના પાત્રનો અભિનય અજય દેવગણે કર્યો છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પરમવીર ચક્ર વિજેતા શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:૧૯૭૫માં જન્મ શ્રેણી:૧૯૯૯માં મૃત્યુ
જાળીયાળા (તા. લીંબડી)
જાળીયાળા (તા. લીંબડી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીંબડી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. જાળીયાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લીંબડી તાલુકો શ્રેણી:નળ કાંઠાના ગામ
વિજય શાસ્ત્રી
વિજય રમણલાલ શાસ્ત્રી (જન્મ: ૧૦ ઑગસ્ટ ૧૯૪૫) એ ગુજરાતી ભાષાના એક લઘુકથા લેખક, નવલકથાકાર, વિવેચક અને અનુવાદક છે. તેઓનું શિક્ષણ સુરતની એમ. ટી. બી. આર્ટસ્ કૉલેજમાં થયું, અને તેઓ ત્યાં જ કાર્યરત હતા અને તેમણે વિવેચનો ઉપરાંત બસોથી વધુ ટૂંકી વાર્તાઓ પણ લખી છે.
જીવન
વિજય શાસ્ત્રીનો જન્મ ૧૦ ઑગસ્ટ ૧૯૪૫ ના દિવસે સાંતાક્રુઝ, મુંબઈમાં રામગૌરી અને રમણલાલ શાસ્ત્રીને ઘેર થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ શાળા નં .૨ અને માધ્યમિક શાળા શિક્ષણ સુરતની જીવનભારતી શાળામાંથી પૂર્ણ કર્યું. ૧૯૬૧માં, તેઓ સુરતની એમ. ટી. બી. આર્ટસ્ કૉલેજમાં જોડાયા. ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી અને સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કર્યા પછી, તેમણે ૧૯૬૫ માં બી. એ. અને ૧૯૬૭ માં એમ.એ. નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ચૌદ વર્ષ પછી, ૧૯૮૧માં તે જ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી, તેમણે તેમનું થિસિસ (પીએચ ડી. નો મહાનિબંધ) ચાર વર્તાકારો: એક અભ્યાસ (જયંત ખત્રી, સુંદરમ્, ઉમાશંકર, જયંતિ દલાલ) ની સાથે જયંત પાઠકના મર્ગદર્શન હેઠળ  પૂર્ણ કરી. તેમની પ્રથમ કૃતિ રુચિ સામાયિકમાં પ્રકાશિત થઈ હતી.
તેમણે દમણની એક કૉલેજમાં અને બાદમાં સુરતની વાડિયા મહિલા કૉલેજમાં શિક્ષણ આપ્યું. ત્યાર બાદ તેઓ ૧૯૬૮માં એમ.ટી.બી. આર્ટસ કૉલેજમાં જોડાયા, જ્યાં તેમણે ૨૦૦૭માં નિવૃત્તિ સુધી શિક્ષણ આપ્યું. તેમણે ત્યાં ૧૯૮૯ થી ૨૦૦૭ દરમ્યાન ગુજરાતી વિભાગના વડા તરીકે પણ સેવા આપી હતી. તેમણે તેમના એમ.એ. ના અભ્યાસ (૧૯૬૫-૬૭) દરમ્યાન દૈનિક ગુજરાત મિત્રના સંપાદન વિભાગમાં ટૂંક સમય માટે કામ કર્યું હતું.
શાસ્ત્રીએ ૧૯૭૫ માં સુરતમાં દિપ્તી સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તેઓને બે પુત્રો, નિકેત અને વાસ્તવ છે.
રચનાઓ
શાસ્ત્રી ખાસ કરીને તેમની તકનીકોમાં એક પ્રાયોગિક વાર્તા લેખક છે. શ્રીમતી શાહની એક બાપોર (૧૯૭૧), અહીં તો (૧૯૭૩), હોવું એટલે હોવું (૧૯૭૮), ઇત્તરેતર (૧૯૭૯), ઇત્યાદી (૧૯૮૮), અસારે ખાલુ સંસારે (૧૯૯૩),શ્રવણ ની કાવડ (૨૦૦૧), આવાગમન (૨૦૦૮) અને સરનામું બદલાય છે (૨૦૧૫)એ તેમના ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહો છે તેમણે ગુજરાતી ભાષામાં કુલ ૨૦૦ થી વધુ ટૂંકી વાર્તાઓ લખી છે. તેમની વાર્તાઓમાં, માનવ લાગણીઓ ઉંડી તીવ્રતા સાથે વર્ણવવામાં આવે છે. તેમની પસંદ કરેલી વાર્તાઓ વિજય શાસ્ત્રીની શ્રેષ્ટ વર્તાઓ (૧૯૮૬) તરીકે તેમના પોતના જ દ્વારા સંપાદિત કરવામાં આવી હતી અને એક અન્ય સંગ્રહ વાર્તાવિશેષ (૨૦૦૭) નૂતન જાની દ્વારા સ્ંપાદિત કરવામાં આવ્યો હતો.
હું અને હું (૧૯૭૦) અને એક હતો માણસ (૧૯૭૦) એ તેમની નવલકથાઓ છે, તે તેમની લઘુકથાઓ જેટલી સફળ થઈ નથી. અમેરિકા: અલપ ઝલપ (૨૦૦૭) એ તેમના અનુભવો અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તેમની યાત્રા અંગેના પ્રતિભાવોનો પ્રવાસ છે. લીલા અપરંપાર (૨૦૦૦), અજબ ભયોજી ખેલ (૨૦૦૦), ખાલી ખાલી આવો (૨૦૦૧), છાસ ભી કભી દહી થી! (૨૦૦૩) અને પાઘડી: બંધ બેસતી (૨૦૦૭) એ તેમના રમૂજી નિબંધોનો સંગ્રહ છે. તેમાં વ્યંગના તત્વો પણ શામેલ છે.
મહાકવિ દાંતે: જીવન અને કવન (૧૯૭૦) એ દાંતે અલીગિરી અને તેમની કૃતિઓ ડિવાઇન કોમેડી અને ધ ન્યુ લાઇફ પરની વિવેચનાત્મક કૃતિ છે. સાહિત્યનો આસ્વાદ અને ચાંદ અલંકાર ચર્ચા (સહ લેખક), અત્રતત્ર (૧૯૮૨), ટૂંકી વાર્તા (૧૯૮૪), સૌંદર્યનિષ્ટાવાદ (૧૯૮૯), કથાપ્રત્યક્ષ (૧૯૯૦), કાવ્યરસ (૧૯૯૩), ચાર વાર્તાકારો: એક અભ્યાસ (૧૯૯૫,મહાનિબંધ), તત્પુરુષ (૧૯૯૭), બાવાન્નો સઘળો વિસ્તાર (૨૦૦૦), ત્રેપનમો જાણ્યે પાર (૨૦૦૨), સામંજ્યસ (૨૦૦૪), સંવાય (૨૦૦૬), સાહિત્યીક વાચનાઓ વિશે (૨૦૧૧), ક્રિતીગાટ (૨૦૧૪), તુલનાસંદર્ભ (૨૦૧૬), તત્સમ (૨૦૧૮) એ તેમની અન્ય વિવેચન કૃતિઓ છે.
૧૯૭૬ માં, તેમણે ઉદ્‌ગાર પ્રકાશિત કર્યો જેમાં તેમનો યુરોપિયન તેમ જ ભારતીય ચિંતકો જેવા કે આલ્બેર કેમ્યૂ, જ્યોર્જ બેર્નાર્ડ શો, એન્ટન ચેખોવ, કાલિદાસ અને સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન જેવા લેખકોનો અભ્યાસ શામેલ હતો. તેમણે ગુજરાતના ભાષાસાહિત્ય પર આધુનીકિકરણનો પ્રભાવ (૧૯૮૭), સાહિત્ય સિદ્ધાંતો (સહ-લેખિત, ૧૯૮૯) અને વિષયાંતર (૨૦૧૧) સંપાદિત કર્યા.
તેમની ટૂંકી વાર્તા "ના ધર્મે લબ્ધાકામાનો મુસદ્દો" ટેલિવિઝન પર મનસુખકાકાનો મુસદ્દો નામે પ્રદર્શિત આવી હતી.
પારિતોષિક
ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા શાસ્ત્રીને તેમના મહાનિબંધ (૧૯૯૫), ખાલી ખાલી આવો (૨૦૦૧) અને ત્રેપનમો જાણ્યે પાર (૨૦૦૨) માટે ઇનામ આપવામાં આવ્યા હતા.
સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૪૫માં જન્મ
પદ્મનાભસ્વામી મંદિર
thumbnail|મંદિરનું બહારથી દ્રશ્ય પદ્મનાભસ્વામી મંદિર એ ભારતના કેરળ રાજ્યના તિરૂવનંતપુરમ શહેરમાં આવેલ પ્રસિદ્ધ ભગવાન વિષ્ણુનું હિંદુ મંદિર છે.
ઇતિહાસ
પદ્મનાભસ્વામી મંદિર નુ નિર્માણ રાજા માર્તંડે કરાવ્યું હતુ. આ મંદિર ના નિર્માણમાં દ્રવિડ અને કેરળ શૈલીનું મિશ્રણ જોઇ શકાય છે. આ મંદિરનો જિર્ણોધ્ધાર અઢારમી સદીમાં થયો હતો.
નાયરો માટે શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિરનું વિશેષ મહત્વ છે. કારણકે તેને અનંતનું નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે અને નાયરોનો દાવો છે કે આ મંદિરમાં વિશેષ શક્તિઓ છે.
મંદિર અને રાજવી પરિવાર
શ્રી પદ્મનાભ સ્વામી મંદિરનું નિર્માણ ૧૮મી સદીમાં થઈ ગયેલા ત્રાવણકોરના રાજા માર્તંડ વર્મા (૧૭૨૯-૧૭૫૮) એ ૧૭૩૧માં કરાવ્યું હતું.
૧૭૫૦માં તેમણે પોતાનું સમગ્ર રાજ્ય ભગવાન પદ્મનાભ સ્વામીને અર્પણ કરી દીધું અને પદ્મનાભદાસ અર્થાત ભગવાન વિષ્ણુના સેવક તરીકેનું બિરૂદ મેળવ્યું. ૧૯૭૧માં રાજવી પરિવારોની સત્તા સરકારે પાછી ખેંચી લીધી પછી રાજવી પરિવારે ટ્રસ્ટનું નિર્માણ કર્યું જે આજે તેનો વહીવટ સંભાળે છે. રાજવી પરિવારના હાલના વડા ઉત્તરદોમ તિરૂનલ માર્તંડ વર્મા આ ટ્રસ્ટના મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી છે.
વિશ્વનુ સૌથી અમિર મંદિર
કેરળની રાજધાની તિરૂવનંતપુરમ ના પદ્મનાભસ્વામી મંદિરમાં અરબો રૂપિયાનો ખજાનો મળ્યો છે. એક અંદાજ પ્રમાણે આ મંદિર પાસે એક લાખ કરોડ રૂપિયાના હીરા-ઝવેરાત આભૂષણ, સોનાના સિક્કા મળી આવ્યાં છે.
મંદિર માં વસ્ત્રો પહેરવાનો નિયમ
મંદિરમાં માત્ર હિન્દુઓ જ પ્રવેશ કરી શકે છે.મંદિરમાં પ્રવેશ કરતી વખતે પહેરવેશ પહેરવાનો કડક નિયમ છે જેનું પાલન કરવું પડે છે. પુરુષોને મુંડુ કે ધોતી (જે કમરની આસપાસ પહેરવામાં આવે છે અને એડી સુધી જાય છે) અને કોઈપણ પ્રકારના શર્ટ કે ટીશર્ટ પહેરવાની મંજૂરી નથી. સ્ત્રીઓએ સાડી, મુંડમ નેરિયાતુમ (સેટ-મુન્ડુ), સ્કર્ટ અને બ્લાઉઝ અથવા હાફ સાડી પહેરવી પડશે. મંદિરના પ્રવેશદ્વાર પર ધોતી ભાડે મળે છે. આજકાલ મંદિરના સત્તાવાળાઓ ભક્તોની સુવિધાને ધ્યાનમાં રાખીને પેન્ટ કે ચૂરીદાર ઉપર ધોતી પહેરવાની છૂટ આપી રહ્યા છે.
કોરીડોર
પૂર્વ બાજુથી ગર્ભગૃહ સુધી એક વિશાળ કોરિડોર છે જેમાં 365 અને ત્રીજો કલાકૃતિનો ગ્રેનાઈટ પથ્થરના સ્તંભો છે જેમાં સુંદર કોતરણી છે. પૂર્વ તરફના મુખ્ય પ્રવેશદ્વારની નીચે નાટકશાલા તરીકે ઓળખાતો ભોંયતળિયું છે જ્યાં કેરળનું શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ - કથકલી - મલયાલમ મહિનાના મીનમ અને તુલમ દરમિયાન યોજાતા વાર્ષિક દસ-દિવસીય ઉત્સવમાં રજૂ કરવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:મંદિરો
તાલ
સંગીતની ગતિ માપવાનું સાધન તાલ છે. માત્રાની જુદી જુદી સંખ્યામાં સમ, ખાલી તાલી, તાલી અને ખંડ ઈત્યાદિ નક્કી કરેલ રચનાથી તાલ બને છે. સંગીતનો પ્રાણ તાલ છે. ‘કાલ ક્રિયામાનમ્’ અર્થાત્ સમય, માન કે માપ તાલ છે. તાલ આઘાત આપવાનું અને ભિન્નતા પ્રદર્શિત કરવાનાં મુખ્ય બે કાર્ય કરે છે. તાલ માટે એક દોહો પ્રસિધ્ધ છેઃ
તાલ રાગકો મૂળ હૈ, વાધ તાલકો અંગ;
દોનો સંજોગ જબ હોત હૈ, ઉઠત અનેક તરંગ
શ્રેણી:સંગીત શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
કળમાદ (તા. મુળી)
કળમાદ (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કળમાદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામનાં શહીદ કરણસિંહજીએ દેશ માટે બલિદાન આપેલું છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
તારા (મહાવિદ્યા)
તારા ( तारा ) હિંદુ ધર્મના દશા (દસ) મહાવિદ્યાઓમાંની બીજી દેવી છે. તેઓને આદિશક્તિનું એક સ્વરૂપ છે માનવામાં આવે છે, જે પાર્વતીનું તાંત્રિક સ્વરૂપ છે. તેઓનું સૌથી પ્રખ્યાત મંદિર ભારતના પશ્ચિમ બંગાળમાં તારાપીઠનું મંદિર અને સ્મશાન છે. તેઓના ત્રણ સૌથી પ્રસિદ્ધ સ્વરૂપો છે - એકજાતા, ઉગ્રતારા અને નીલાસરસ્વતી (નીલસરસ્વતી અથવા નીલા સરસ્વતી).
દંતકથાઓ અને ધર્મશાસ્ત્ર
તારાની ઉત્પત્તિની માહિતી રુદ્રયામાલના ૧૭મા અધ્યાયમાંથી મળે છે. તે અનુસાર બ્રાહ્મણ ઋષિ વસિષ્ઠના દેવીને પૂજા કરી પ્રસન્ન કરવાના પ્રારંભિક અસફળ પ્રયાસોનું વર્ણન કરે છે (બ્રહ્મયામાલા અનુસાર તેમના પ્રારંભિક સ્થાનો કામાખ્યામાં સમુદ્ર પાસે બતાવવામાં આવે છે) તેમનો અન્ય ઉલ્લેખમાં મહાસિના પ્રદેશમાં બુદ્ધના  વિષ્ણુના સ્વરૂપ સાથે મુલાકાત દ્વારા દર્શાવાયો છે. શાક્ત કૌલ તંત્રના પાંચ મકરાનો ઉપયોગ કરી કૌલ સંસ્કાર દ્વારા તેમને પ્રસન્ન કરવામાં મળેલી સફળતાનો ઉલ્લેખ છે. તેઓને અથર્વવેદ (અથર્વવેદશાખિની) ના સ્વરૂપ તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવે છે. તેઓને ભૈરવને ટોડાલા તંત્રમાં અક્ષોભ્યા તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે કારણ કે તેમણે ઘાતક હલાહલ ઝેર ક્ષોભ વગર (અ-ક્ષોભ) પીધું હતું. સ્વતંત્ર તંત્ર અનુસાર, તારા તેમના ભક્તોને મુશ્કેલ (ઉગ્ર) જોખમોથી રક્ષણ આપે છે અને તેથી તે ઉગ્રતારા તરીકે પણ ઓળખાય છે. દેવી સર્વવ્યાપી છે અને પૃથ્વી પર પણ પ્રગટ થાય છે. જે ભક્ત તેના મંત્રને સાધે છે તેને કવિતાઓ બનાવવાની, તમામ શાસ્ત્રોની સંપૂર્ણ સમજણ મેળવવાની અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાની ક્ષમતા મળતી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ઐતિહાસિક મૂળ
thumb| દેવી તારાનું કલ્પનાત્મક ચિત્ર તારાની પ્રણાલી સંભવતઃ ભીમ અથવા નીલાની પ્રણાલીઓનું સંકલન છે જે ઓડિયાના નજીક છે અને જેમાં બૌદ્ધ અને કદાચ તાઓવાદી પ્રભાવ જોવા મળે છે. શૈવવાદ અને બૌદ્ધ સંપ્રદાય વચ્ચેના સમન્વયથી હિંદુ અને બૌદ્ધ બંને, તારાની પરંપરાઓની રચના માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું થયું. તેઓના સુખદ સ્વરૂપો બૌદ્ધોમાં લોકપ્રિય હતા, જ્યારે ભીમ-એકજાતાનો સંપ્રદાય મુખ્યત્વે શૈવમાં લોકપ્રિય હતો, જેમાંથી તે વજ્રયાન બૌદ્ધ ધર્મમાં ભળી ગયો હતો. તેને મહાચીનમાંથી વસિષ્ઠ દ્વારા પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો, જે શક્તિસંગમતંત્ર આધારે ઓળખાય છે. આ સ્થળ કૈલાસા પર્વત, માનસરોવર સરોવરના દક્ષિણ પૂર્વમાં અને રાક્ષસ તાલ સરોવરની નજીક, અથવા વૈકલ્પિક રીતે મધ્ય એશિયામાં ક્યાંક આવેલો છે. દેવતાના કેટલાક સ્વરૂપો જેમ કે મહચાચીનક્રમ-તારા, જેને ઉગ્ર-તારા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હિન્દુ અને બૌદ્ધ બંને પ્રણાલીઓમાં પૂજાય છે. તેણીની સાધનાનું વર્ણન શાશ્વતવજ્ર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો સાધનાશતપંચાશિકા તરીકે ઓળખાતા સાધનાના બૌદ્ધ ગ્રંથમાં ઉલ્લેખ છે, આ લેખન ફેટકરીયા તંત્રમાં સમાવિષ્ટ છે અને કૃષ્ણપ્રેમસંબંધી વિષયવસ્તુ સાથેના બ્રહ્ત તંત્રસારા જેવા તાંત્રિક માર્ગદર્શિકાઓમાં પણ ટાંકવામાં આવી છે.
શક્તિસંગમ તંત્ર નોંધે છે કે તેની સાધના ચિનાચાર દ્વારા બે રીતે કરવામાં આવે છે, સકલચિનાચાર અને નિષ્કલચિનાકાર દ્વારા, જેમાં સકલ સ્વરૂપ બૌદ્ધ ઉપાસના પદ્ધતિઓમાં પ્રચલિત છે અને નિષ્કલ સ્વરૂપ બ્રહ્મણોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
ચોલામંડલમ
સંદર્ભ
શ્રેણી:મંદિરો શ્રેણી:ભારતના વિશ્વધરોહર સ્થળો
કતાર (અરબસ્તાન)
કતાર (અરબી:دولة قطر) એ મધ્યપૂર્વ અરબસ્તાન દ્વીપકલ્પ ખાતે આવેલો એક નાનકડો દેશ છે. કતારની દક્ષિણ દિશામાં સાઉદી અરેબિયા દેશ અને બાકી બધી દિશાઓમાં ઇરાનનો અખાત આવેલો છે. કતારથી વાયવ્ય દિશામાં ઇરાનના અખાતમાં બહેરીન નામનો દ્વીપ-દેશ આવેલો છે. દોહા શહેર ખાતે કતાર દેશની રાજધાની આવેલી છે અને તે આખા દેશનું સૌથી મોટું શહેર છે.
વિશ્વમાં ખનિજ તેલ ઉત્પન્ન કરતા દેશો પૈકી કતાર સૌથી શ્રીમંત દેશોમાંનો એક છે. આ બાબતમાં કતાર બીજા ક્રમાંક પર આવતો સૌથી શ્રીમંત દેશ છે. કતાર દુનિયાના સૌથી વધુ ખનિજ તેલ અને કુદરતી વાયુ ધરાવતા દેશોમાં ત્રીજા ક્રમે આવે છે.
અન્ય અરબી દેશોની માફક જ કતારમાં પણ રાજાશાહી ચાલે છે. શેખ હમદ બિન ખલિફા ઇ.સ. ૧૯૯૫ના સમયથી આ દેશના રાજા છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:એશિયા શ્રેણી:દેશ
બાણગંગા નદી (રાજસ્થાન)
બાણગંગા નદી એ ભારત દેશની એક મહત્વની નદી છે. બાણગંગા નદી ઉત્તર ભારતની મહત્વની નદીઓ પૈકીની એક એવી યમુના નદીની ઉપનદી (સહાયક નદી) છે.
ઉદ્ગમ
આ નદીનું ઉદ્ગમસ્થાન રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા જયપુર શહેર નજીક મૈઙ ગાઁવ બૈરાઠ ખાતે આવેલું છે.
નદીની લંબાઈ
આ નદી આશરે ૩૮૦ કિલોમીટર જેટલી લંબાઈ ધરાવે છે.
સ્ત્રાવ વિસ્તાર
આ નદીનો સ્ત્રાવ વિસ્તારમાં રાજસ્થાન રાજ્યના ત્રણ જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે. જયપુર, દૌસા અને  ભરતપુર જિલ્લાઓમાંથી પસાર થઇ આ નદી  યમુના નદીમાં ભળી જાય છે.
સંગમ
આ નદી આગ્રા જિલ્લામાં આવેલા  ફતેહાબાદ ખાતે યમુના નદીમાં મળી જાય છે.
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
બેસિલિકા ઑફ બોમ જીસસ
બેસાલિકા ઑફ બોમ જીસસ અથવા બેસિલીકા ઓફ ગુડ જીસસ (પોર્ટુગીઝ: Basílica do Bom Jesus)એ ભારતના ગોઆ રાજ્યમાં આવેલ છે અને એક વિશ્વ ધરોહર સ્થળ છે.આ બેસિલીકામાં સેંટ ફ્રાન્સીસ ઝેવીયરના  અવશેષોને અસ્થિઓને સચવીને મુકાયા છે. આ ચર્ચ જુના ગોવા માં આવેલું છે, જે પોર્ટુગીઝ રાજની રાજધાની હતી. તે અત્યારના પણજી થી ૧૦ કિમી દૂર આવેલ છે.
'બોમ જીસસ' (અર્થાત્, 'સારા (કે પવિત્ર) જીસસ') એ નવજાત શિશુ જીસસ માટે વપરાતું નામ છે. જેસ્યુઈટ ચર્ચ ભારતની પ્રથમ નવજાત બેસીલિકા છે અને બેરોક આર્કીટેક્ચરનું ભારતમાંનું સુંદર ઉદાહરણ છે.
તેમનું શરીરે પહેલા મલાક્કા લઈ જવાયું અને તેના બે વર્ષ પછી ગોવા લવાયું. તેમ કહેવાય છે કે તેમને દાટવાના દિવસે પણ તેમનું શરીર તેટલું જ સ્વસ્થ હતું. તેમના અવષેશો આજે પણ (ખ્રીસ્તી અને અખ્રીસ્તી) સમગ્ર વિશ્વના ઘણાં શ્રધ્ધાળુઓને આકર્ષિત કરે છે. ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે દર દસ વર્ષે તેમના શરીરને પ્રજા દર્શન માટે બહાર કઢાય છે.(છેલ્લે તેને ૨૦૦૪ માં પ્રદર્શિત કરાયા હતાં) આ સેંટ ને સારવારની દૈવી શક્તિના ધારક કહે છે અને લાખો યાત્રાળુઓ અહીં આવે છે.
આ ગોવાની એક સૌથી જુની ચર્ચ ઈમારતો માંની એક છે. તેમાં આરસની લાદીઓ બેસાડેલી છે અને રત્નો જડેલા છે. સોનેરી જરુખાને છોડી અંદરની સજાવટ સાદી છે. ચર્ચની દીવાલ પર સેંટ ફ્રાંસીસ ઝેવીયર ના જીવન સંબંધીત ચિત્રો મુકાયેલા છે. મુસોલિયમ ઉપર ચાંદીનું ચોકઠું છે જેમાં ફ્રાંસીસ ઝેવીયરનું પાર્થિવ શરીર મુકાયેલ છે તેને અંતિમ મેડીક કોસીમો-૩ ગ્રાંડ ડ્યુક ઓફ ટસ્કેની દ્વારા ભેંટમાં અપાયેલ હતા.
મુસોલીયમને ૧૭મી સદીના ફ્લોરેંટાઈન મૂર્તિકાર ગીઓવાની બૅટ્ટીસા ફૉગીની દ્વારા રહવામાં આવ્યું. તેને બંધાવતા દસ વર્ષ લાગ્યાં. તેના શરીરને સાચવતું કવચ ચાંદીનું બનેલ છે. સંતના પર્થિવ શરીરને તેમની પુણ્યતિથીના દર દસમી વર્ષગાંઠ પર જાહેર જનતા માટે ખુલ્લી મુકાય છે. તેમેની મૃત્યુતિથી ૩ ડીસેંબર છે.
આ મકબરાના ઉર્ધ્વ સ્તર પર ગોવીયન સ્ર્રેલીસ્ટ પેંટૅરના ચિત્રો મુકાયા છે.
કથાકાર અને ફેલો જેસ્યુઈટ એંથોની ડી મેલો પણ ગોવાના હતા અને તેમની કથામાં બેસીલીકાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
આ બેસીલિકા ૪૦૦ વર્ષથી પણ જુનું છે. સેંટ ફ્રાંસીસનું શરીર એક સુંદર રીતે સજાવેલા ચાંદીની પેટીમાં મુકેલ છે. તે સમયની કળાને સારી રેતી ઓળખવા ચર્ચમાં તે સમયના નમૂના મુકાયા છે જેને મ્યુરલ કહે છે
જોધપુર ટેકરા
જોધપુર ટેકરા એ ભારતના અમદાવાદના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલી ટેકરીઓનું એક નાનું જૂથ છે. આ ક્ષેત્રનો પીનકોડ ૩૮૦૦૧૫ છે. આ ટેકરીઓનું નામ રાજસ્થાનમાં આવેલ 'જોધપુર રાજ્ય' પરથી પડ્યું છે.
ઇતિહાસ
મહારાજા અભયસિંહજીના સમયમાં, જોધપુરના સૈન્યએ અમદાવાદ શહેર પર હુમલો કર્યો અને મુસ્લિમ શાસકો પાસેથી અમદાવાદ કબજે કર્યું. આ ચડાઈમાં મારવાડ રાજ્યના તમામ મુખ્ય સ્થાનકોના ઠાકુરોએ ભાગ લીધો હતો જેમ કે, નીમાજના ઠાકુર, રાસના ઠાકુર, બાલુન્દાના ઠાકુર અભય સિંઘ અને બાલુન્દાના ઠાકુર કુસલસિંઘ. ઠાકુર અભયસિંહે અમદાવાદના સુલતાન પાસેથી નગારા અને નિશાનની લૂંટ્યા હતા. તેને હજી બાલુંદા ગઢમાં રાખવામાં આવ્યાં છે અને હોળી દરમિયાન દમામી સ્થાનકના ઠાકુર તે પ્રખ્યાત વિજયની યાદમાં નગારા ઉપર અફીણનું પાણી રેડે છે. આ વિજય પછી ઠાકુર અબે સિંઘજીએ કિલ્લામાં એક દરવાજો બનાવ્યો, જેને ફતેહ પોળ કહેવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરના વિસ્તારો
હલ્દી ઘાટી
thumb|284px|હલ્દી ઘાટ ખાતે હળદર જેવા પીળા રંગની માટી હલ્દી ઘાટી ઇતિહાસમાં મહારાણા પ્રતાપ અને અકબર વચ્ચે થયેલા યુદ્ધ માટે પ્રસિદ્ધ છે. તે રાજસ્થાન રાજ્યમાં એકલિંગજી થી ૧૮ કિલોમીટર છે. તે અરવલ્લી પર્વતમાળામાં એક ઘાટ માર્ગ છે. આ ઘાટ રાજસમંદ અને પાલી જિલ્લાને એકબીજા સાથે જોડે છે. આ સ્થળ ઉદયપુર શહેરથી ૪૦ કિમી દૂર છે. આ સ્થળનું નામ 'હલ્દી ઘાટી' પડ્યું, કારણ કે અહીંની માટી હળદર જેવી પીળા રંગની છે.
હલ્દી ઘાટીનું યુદ્ધ
હલ્દી ઘાટીનું યુદ્ધ ૧૮ જૂન ૧૫૭૬ના દિને થયું હતું. આ જ યુદ્ધમાં રાણા પ્રતાપનો પ્રખ્યાત ઘોડો ચેતક માર્યો ગયો હતો. વર્તમાન સમયમાં અહીં એક સંગ્રહાલય બનાવવામાં આવેલ છે. આ સંગ્રહાલય ખાતે હલ્દી ઘાટીના યુદ્ધનું એક નિદર્શન મૂકવામાં આવેલ છે. આ ઉપરાંત અહીં મહારાણા પ્રતાપ જોડે સંબંધિત વસ્તુઓ મૂકવામાં આવેલ છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો શ્રેણી:રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ
ધાકમાળ
ધાકમાળ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ધાકમાળ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
મોરારસાહેબ
મોરારસાહેબ (ઇ.સ.૧૭પ૮-૧૮૪૯)એ રવિ-ભાણ સંપ્રદાયના સંતકવિ હતા. તેમણે લખેલા "પરજ" ભક્તિ પદો માટે તેઓ વિશેષ જાણીતા છે. તેમના નામ ઉપરથી ખંભાળિયાને મોરારનું ખંભાળિયા કહેવાય છે.
જીવન
મોરારસાહેબનો જન્મ ઈ. સ. ૧૮૫૮માં થરાદ (બનાસકાંઠા)માં વાઘેલા રાજપૂત જ્ઞાતિમાં થયો હતો. તેઓ વાઘેલા દરબારના રાજકુમાર હતા. તેમનું મૂળનામ માનસિંહજી હતું. મનમાં વૈરાગ્યભાવ જાગૃત થતાં તેમણે ગૃહત્યાગ કરી રવિસાહેબ પાસે દીક્ષા લીધી હતી. વિ.સં. ૧૮૪૨ એટલે લગભગ ઈ.સ. ૧૮૮૬માં જામનગર જિલ્લાના ખંભાળિયા ગામે તેમણે ગુરુગાદીની સ્થાપના કરી અને મૃત્યુ પર્યંત ત્યાં જ રહ્યાં અને ત્યાં જ સમાધિ લીધી. તેમને હોથી નામે મુખ્ય શિષ્ય હતો તે સિવાય ચરણ સાહેબ‚ દલુરામ‚ દુલ ભરામ‚ કરમણ‚ જીવાભગત ખત્રી‚ ધરમશી ભગત જેવા અનેક શિષ્યો હતા.
રચનાઓ
‘બારમાસી’‚ ‘ચિંતમાણી’ (દશાશ્વરી છંદમાં ૪૩ કડીની રચના)‚ ગુરુમહિમા (ચોપઈ અને ભુજંગી છંદમાં૨૪ કડીઓની રચના) જ્ઞાનવૈરાગ્ય પ્રેરક કુંડળિયા અને શ્રીકૃષ્ણ‚ શિવ‚ રામ વગેરે દેવતાઓની સ્તુતિ કરતાં પદો તેમણે રચ્યાં છે. આ ઉપરાંત યોગ‚ બોધ ઉપદેશ‚ વૈરાગ્ય અને વિરહભાવ વર્ણવતાં પ્રેમલક્ષણા ભક્તિનાં ભજનો પણ તેમણે રચ્યાં છે. ‘પરજ’ પ્રકારનાં તેમણે રચેલા ભજનો શ્રેષ્ઠ કોટિનાં માનવામાં આવે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સંત
બાબરીયાવાડ
બાબરીયાવાડ જુનાગઢ રાજ્યના તાબા હેઠળની નાની જાગીર હતી. બ્રિટિશ શાસન સમયે દક્ષિણ મધ્ય કાઠિયાવાડમાં બાબરીયાવાડ જુનાગઢની સૌથી પૂર્વમાં આવેલી જાગીર હતી. બાબરીયાવાડ નામ બાબરીયા રાજપૂતો પરથી પડેલું હતું. તેમાં ૫૧ ગામોનો સમાવેશ થતો હતો.
ઇતિહાસ
૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા વખતે, કાઠીયાવાડના અન્ય પ્રાંતોની જેમ બાબરીયાવાડના જાગીરદારો બાબરીયા રાજપૂત હતા. તેમણે માંગરોળ અને અન્ય જાગીરદારો સાથે જુનાગઢથી સ્વતંત્રતાની જાહેરાત કરીને ભારતીય સંઘમાં ભળી ગયા. જુનાગઢના નવાબે આ જોડાણ સ્વીકાર્યુ નહી અને માંગરોળના શેખ પર આ જોડાણ પાછું ખેંચવા પર દબાણ કરીને બાબરીયાવાડ કબ્જે કરવા માટે પોતાનું સૈન્ય મોકલ્યું. સરદાર પટેલે આને ભારત પર આક્રમણ તરીકે જોયું અને સૈન્યને બોલાવ્યું. જોકે, જવાહરલાલ નહેરુ પ્રથમ બાબરીયાવાડ જાગીર ભારતમાં ભળી શકે કે કેમ તે ચકાસવા માંગતા હતા. લોર્ડ માઉન્ટબેટન સાથે આ બાબત ચકાસ્યા પછી ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૭ના રોજ તેમણે જુનાગઢના દિવાનને ટેલિગ્રામ મોકલી બાબરીયાવાડમાંથી સૈન્યને હટાવી લેવા કહ્યું. વધુમાં, ભારતીય સૈન્યને બાબરીયાવાડ જઇને ભારતની સરહદો પરત મેળવવા જણાવવામાં આવ્યું. જુનાગઢના નવાબે બાબરીયાવાડ અને માંગરોળમાંથી પોતાનું સૈન્ય હટાવવાની ના પાડી. ઓક્ટોબર ૧૯૪૭માં જુનાગઢનો નવાબ પોતાના કુટુંબ સહિત પાકિસ્તાન નાસી છુટ્યો. ભારતીય સૈન્ય નવેમ્બર ૧૯૪૭માં બાબરીયાવાડમાં દાખલ થયું અને જુનાગઢ અને માંગરોળની સરહદ પર ગોઠવાયું. ત્યારબાદ આરઝી હકૂમત વડે જુનાગઢ ભારતમાં ભળી ગયું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
સોનાક્ષી સિંહા
સોનાક્ષી સિંહા ભારતીય અભિનેત્રી અને મૉડેલ છે. તેણી ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતા અને રાજકારણી શત્રુઘન સિંહાની પુત્રી છે.
કારકિર્દી
સોનાક્ષી સિંહાએ તેની કારકિર્દી લૅકમે ફૅશન વીક ૨૦૦૮ દરમિયાન રૅમ્પ પર ચાલીને મૉડેલ તરીકે શરૂ કરી હતી અને ત્યાર બાદ ફરીથી ફૅશન વીક ૨૦૦૯માં પણ આવી હતી. તેણીએ તેની અભિનય કારકીર્દિની શરૂઆત સલમાન ખાન સાથે દબંગ ફિલ્મથી કરી હતી. દબંગ ફિલ્મ એ બૉલિવૂડની સૌથી વધુ કમાણી કરનાર ફિલ્મોમાં સ્થાન પામે છે.
અંગત જીવન
સોનાક્ષી સિંહાનો જન્મ મુંબઇનાં શ્રીવાસ્તવ (કાયસ્થ) પરિવારમાં થયો હતો. તેણી અભિનેતા અને રાજકારણી એવાં શત્રુઘન સિંહા અને પૂનમ સિંહાની પુત્રી છે. તેણીને બે ભાઈ નામે લવ સિંહા અને કુશ સિંહા છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:૧૯૮૭માં જન્મ
સખપર નાના (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દુધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
ચોળાફળી
ચોળાફળીએ ચણાનો લોટ, મગનો લોટ, અડદનો લોટ, મઠનો લોટ જેવા લોટને મિશ્ર કરીને બનાવાતું એક તળેલું ફરસાણ છે. તેનો દેખાવ કઠોળ આદિની ફળી જેવો હોવાથી તેને ફળી કહેવાતી હશે. જોકે તેમાં ચોળાનો લોટ વપરાતો નથી. આ ફરસાણ પર મરચું અને સંચળ ભભરાવીને પણ ખવાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વાનગી શ્રેણી:અલ્પાહાર
કરસનગઢ (તા. મુળી)
કરસનગઢ (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કરસનગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
બોઝૉન
બોઝૉન અથવ બોઝકણ (boson) એ પૂર્ણાંક પ્રચક્રણ ધરાવતા મૂળભૂત કણોનો સમૂહ છે. ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી સત્યેન્દ્રનાથ બોઝની યાદગીરીમાં પૂર્ણાંક પ્રચક્રણ ધરાવતા કણોના આ સમૂહને બોઝૉન નામ આપવામાં આવ્યું છે. બોઝૉન કણો બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્રને અનુસરે છે. ૧૯૨૦માં સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ અને આઇન્સ્ટાઇને આવા કણોની વર્તણૂક માટે આંકડાશાસ્ત્રીય સિદ્ધાંત તૈયાર કર્યો હતો જે બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર અથવા બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકી તરીકે ઓળખાય છે. બોઝૉન કણો પાઉલી અપવર્જનના નિયમને અનુસરતા નથી. આથી એક જ અવસ્થા (સ્થિતિ)માં ગમે તેટલી સંખ્યામાં બોઝૉન હોઈ શકે છે. ફોટૉન, ગ્લુઑન, W અને Z બોઝૉન તથા હમણા જ શોધાયેલો હિગ્સ બોઝૉન વગેરે બોઝૉન સમૂહના કણો છે.
વર્ણન
વિશ્વના તમામ કણોને બે વર્ગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે: (૧) બોઝૉન, કે જે પૂર્ણાંક પ્રચક્રણ ધરાવે છે. દા.ત. ફોટૉન અને મેસૉન અને (૨) ફર્મિયૉન, કે જે અર્ધપૂર્ણાંક પ્રચક્રણ ધરાવે છે. દા.ત. લેપ્ટૉન્સ અને બૅરિયૉન (એટલે કે ઈલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન, ન્યૂટ્રૉન વગેરે). બોઝૉન કણો પાઉલી અપવર્જનના નિયમને અનુસરતા નથી. આથી એક જ ઊર્જા-અવસ્થા (સ્થિતિ)માં ગમે તેટલી સંખ્યામાં બોઝૉન રહી શકે છે. એક જ પ્રકારના બે બોઝૉનના સ્થાન અરસપરસ બદલવામાં આવે તો પણ તેમના વિતરણની સંભાવના (probability of distribution) ઉપર અસર થતી નથી તથા તેમના તરંગ-વિધેય (wave-function)ની સંજ્ઞા પણ બદલાતી નથી. જ્યારે ફર્મિયૉન સમૂહના કણો પાઉલીના નિયમનુ પાલન કરતા હોવાથી એક ઊર્જા-અવસ્થામાં એક જ ફર્મિયૉન કણ રહી શકે છે.
મૂળભૂત કણો (જે કણોનુ બીજા પેટાકણોમાં વિભાજન કરી શકાય નહિ તેવા કણો) ના ત્રણ સમૂહ છે. બોઝૉન તેમાનો એક સમૂહ છે. બાકીના બે સમૂહ છે: લેપ્ટૉન (હલકા કણો) અને ક્વાર્ક્સ. મૂળભૂત બોઝૉન નાના ઘટક કણોના બનેલા હોતા નથી, આથી તે મહત્વનાં કણો છે. આ બોઝૉન કણો સૃષ્ટિમાં પ્રવર્તતા મૂળભૂત બળોની પ્રેષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ કે છે. આવા બોઝૉન કણ - કણ વચ્ચે બળનુ પ્રેષણ (transmission) કરે છે. બળના પ્રેષણની આ પ્રક્રિયામાં એક કણ બોઝૉન આપી દે છે અને બીજો કણ તે ઝીલીને તેનું શોષણ કરે છે.
પ્રકાર
પાંચ બોઝૉન કણો અસ્તિત્વ ધરાવે છે:
સંદર્ભ
શ્રેણી:મૂળભૂત કણો શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
પંચ પ્રયાગ
thumb|right|380px|[[દેવ પ્રયાગ ખાતે ભાગીરથી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ]] અલકનંદા નદીની પાંચ ઉપનદીઓ એટલે કે સહાયક નદીઓ આવેલી છે, જે ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં પાંચ અલગ અલગ સ્થળો પર અલકનંદા નદી સાથે મળી જાય છે, જે પંચ પ્રયાગના નામથી ઓળખાય છે:. આ પંચ પ્રયાગ નીચે પ્રમાણે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
સામાજિક સંબંધ
સામાજિક સબંધ એટલે બે કે બેથી વધારે વ્યક્તિઓ વચ્ચે સામાજિક આંતરક્રિયાના પરિણામે ઉત્પન્ન થયેલાં વ્યવહાર તેમજ પ્રતિવ્યવહાર. વ્યક્તિ પોતાના સામાજિક જીવન દરમ્યાન અનેક વ્યક્તિઓના સંપર્કમાં આવે છે જેને લીધે તે અન્ય સાથે સંપર્ક ધરાવતો થાય છે. આ સંપર્ક દ્વારા વ્યક્તિ-વ્યક્તિ વચ્ચે, જૂથ-જૂથ વચ્ચે તેમજ જૂથ અને વ્યક્તિ વચ્ચે સામાજિક સંબંધ બંધાય છે. સામાજિક સંબંધ માટે અર્થપૂર્ણ સંપર્ક અને સભાનતા અનિવાર્ય હોય છે. સામાજિક સંબંધ થોડા સમય માટે અથવા લાંબા સમય માટે અસ્તિત્ત્વ ધરાવતા હોય છે.
સામાજિક સંબંધોના તેના લક્ષણો અનુસાર વિવિધ પ્રકારો પડે છે. જેમ કે; નિકટવર્તી અને દૂરવર્તી સંબંધો, પ્રાથમિક અને ગૌણ સંબંધો તથા ઔપચારિક અને અનૌપચારિક સંબંધો. ફ્રેંચ માનવશાસ્ત્રી મીલાસુએ ઉત્પાદનના સંબંધો અને પ્રજોત્પાદનના સંબંધો — એવા પ્રકારો પાડ્યા છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્રીય પરિભાષાઓ
ગંગપુર
ગંગપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ગંગપુર ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ઉપરાંત ગંગપુર ખાતે ભારત સેવાશ્રમ સંધ દ્વારા પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પી. ટી. સી. કોલેજ અને છાત્રાલય, હોસ્પિટલ, ફરતાં દવાખાનાં જેવાં સમાજ સેવાનાં કાર્યો ચલાવવામાં આવે છે. આ ગામમાં મહિલાઓ દ્વારા સહકારી મંડળી સ્થાપી એક નાહરી કેન્દ્ર ચલાવવામાં આવે છે, જ્યાં અહીંના લોકોના સ્થાનિક ખોરાક એવા નાગલીના રોટલા અને અડદની દાળ જોરદાર ચટણી સાથે તૈયાર મળે છે. આ ઉપરાંત ગુજરાતી થાળી પણ અહીં મળે છે.
આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
આ ગામ વાંસદાથી ધરમપુર જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૫ પર તાલુકામથક વાંસદાથી આશરે ૧૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે.
ખાખરથળ (તા. થાનગઢ)
ખાખરથળ (તા. થાનગઢ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા થાનગઢ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાખરથળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:થાનગઢ તાલુકો
સાળંગપર નાનુ (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દુધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જગદીશ જોષી
જગદીશ રામકૃષ્ણ જોશી, ઉપનામ ‘સંજય ઠક્કર’, ગુજરાતી કવિ અને અનુવાદક હતા.
સર્જન
‘આકાશ’ (૧૯૭૨) કાવ્યસંગ્રહમાં પરંપરામાં રહીને અદ્યતન બનવાનો કવિનો પુરુષાર્થ મુખ્યત્વે લયપૂર્ણ ગીતોની હથોટીમાં દેખાય છે. છાંદસ અને અછાંદસ રચનાઓ ઊંચા સત્ત્વવાળી નથી. ‘વમળનાં વન’ (૧૯૭૬) કાવ્યસંગ્રહની કુલ ૧૧૪ રચનાઓમાં વધુ સંખ્યા ગીતોની છે. અહીં અછાંદસ, છાંદસ કે ગઝલ રચનાઓ વધુ નોંધપાત્ર નથી, પરંતુ ગીતોમાં રહેલો પ્રણય અને વેદનાનો પોતીકો સ્પર્શ કેટલીક રચનાઓને સફળ પુરવાર કરે છે. ‘મોન્ટાકૉલાજ’ (મરણોત્તર પ્રકાશન, ૧૯૭૯) ચૌદ દીર્ઘકૃતિઓનો સંગ્રહ છે. મોન્ટાજ અને કૉલાજના સંકરમાંથી સિદ્ધ કરેલું શીર્ષક કાવ્યોનાં અસંગત દ્રશ્યસંયોજનો અને એની વિચ્છિન્નતાને સૂચવે છે. દ્રશ્યોની પ્રતીકાત્મકતા અને આંતરિક ભાવછબી ક્યારેક રોચક હોવા છતાં ભાષાનું સ્તર એકંદરે વિષમ રહ્યું છે. અન્ય :- ધારોકે એક સાંજે આપણે મળ્યા
‘વાર્તાની પાંખે’ (૧૯૭૨), ‘વાર્તાની મોજ’-ભા.૧-૨-૩ (૧૯૭૨), ‘હું તો નિત્ય પ્રવાસી’ (૧૯૭૩), ‘વાર્તા રે વાર્તા’ –ભા.૧-૨-૩ (૧૯૭૩), ‘સુલભ સમૂહજીવન’- ભા.૧-૨-૩ (૧૯૭૪) વગેરે એમનાં સહસંપાદનો છે. ‘મરાઠી કવિતા-ગ્રેસ’ (૧૯૭૮) અને ‘સૂર્યઘટિકાયંત્ર’ (મરણોત્તર પ્રકાશન, ૧૯૮૧) એમના અનુવાદો છે.
વમળનાં વન (૧૯૭૬) : જગદીશ જોષીનો, ‘આકાશ’નો અનુગામી કાવ્યસંગ્રહ. અહીં કુલ ૧૧૪ કૃતિઓ છે; એમાં સત્તાવન ગીતો છે અને બાકીનાં અછાંદસ, ગઝલ અને છંદોબદ્ધ કાવ્યો છે. આધુનિક અને તળપદા સંવેદનનું જયાં રસાયણ થયું છે ત્યાં કેટલીક સારી રચનાઓ મળી છે. ગદ્યકાવ્યોમાં પણ ક્યારેક સારું પરિણામ આવ્યું છે. ‘એક હતી સર્વકાલીન વારતા’ આ સંગ્રહની નીવડેલી ગીતરચના છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:સાહિત્યકાર શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
ચીભડા (તા. લોધિકા)
ચીભડા (તા. લોધિકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લોધિકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ચીભડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લોધિકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સમઢીયાળા (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દુધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગોધાબારી
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
રાઈમા સેન
રાઈમા સેન (જન્મ: રાઈમા દેવ વર્મા ૭ નવેમ્બર ૧૯૭૯ ) એક ભારતીય અભિનેત્રી છે, જે મુખ્યત્વે બંગાળી ચલચિત્રમાં અભિનય કરે છે.
કુટુંબ
રાઈમા સેન, મુનમુન સેનની પુત્રી અને સુચિત્રા સેનની પૌત્રી છે. તેની બહેન રિયા સેન પણ હિંદી ચલચિત્રોમાં અભિનય કરે છે. સેનના પિતા ભરત દેવ વર્મા ત્રિપુરાના રાજવી પરિવારમાંથી છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી શ્રેણી:૧૯૭૯માં જન્મ
કાળુજી
કાળુજી એ ગુજરાતના એક સંત કવિ હતા.
જીવન
તેમનો જન્મ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના રાજકોટ જિલ્લા ના ટંકારા પાસે મેઘપુર નામના ગામમાં ઝાલા ગરાસિયા કુળમાં ઈ. સ. ૧૮૭૧માં (ચૈત્ર સુદ ૪, વિ.સ. ૧૯૨૭ના દિવસે) થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ખેંગરાજી અને માતાનું નામ ફઈબા હતું. તેમના લગ્ન ઈ.સ. ૧૮૯૦માં (માગસર સુદ ૧૦, વિ. સં ૧૯૪૬ના દિવસે) કરણીબા સાથે થયા હતા. તેમણે ઈ.સ. ૧૮૯૩માં (ભાદરવા સુદ ૨, વિ. સં. ૧૯૪૯ ના દિવસે) મારવાડના બખશાજી મહારાજની પરંપરાના સંત મંગળગરજી પાસે દીક્ષા લીધી હતી. તેમને પ્રાણબા (પેઢદા, તાલુકો લખતર)નામે એક શિષ્યા હતા તેઓ પણ ભજનો આદિ રચતા. તેમના પિતા ઈ. સ. ૧૯૧૩માં, માતા ઈ. સ. ૧૯૧૯માં અને પત્ની ૧૯૨૦માં અવસાન પામ્યા. ૭૦ વર્ષની વયે ઈ.સ. ૧૯૪૧માં સંત કાળુજી અવસાન પામ્યા.
રચનાઓ
સંત કાળુજીએ ભક્તિ જ્ઞાન યોગ અને ઉપદેશની ભજનવાણીઓ રચી છે. તેમાં તેમણે કીર્તન, કુંડળિયા, ભજન, પદ, બારમાસ, કાફી, સંધ્યા, પ્રભાતી, સાવળ, પ્યાલો, ઝીલણિયાં, ધોળ, સરવડાં, થાળ, અંતકાળિયા, આરતી, સ્તુતિ, રાસ, રાસડા, તિથિ, વાર, મહિનો, પરજ જેવી ભક્તિ સાહિત્ય પ્રકારો રચ્યાં છે. તેમણે ૧૪૦ પંક્તિઓ ધરાવતી ચિંતામણી, ૧૨૫ પંક્તિઓ ધરાવતી 'કક્કા', ૩૦ જેટલા કુંડળિયા અને ૧૫૦ જેટલી સાખીઓ રચી છે. તેમણે લખેલ સાહિત્ય 'શ્રી ભગત શ્રી કાળુજી કૃત ભજન ચિંતામણી' નામના પુસ્તકમાં પ્રકાશિત થયું છે.
તેમની રચનાઓમાં મહાપંથી–ભજનમાર્ગી–નિજારી સંપ્રદાયની વિચારધરા સાથે કબીરની ઉપાસના પણ જોવા મળે છે. તેમની રચનાઓમાં અનેક પંથ સંપ્રદાયોની વિવિધ સાધનાનો સમન્વય જોવા મળે છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રેણી:૧૯૪૧માં મૃત્યુ
સ્ટર્ન-ગેર્લાક પ્રયોગ
સ્ટર્ન-ગેર્લાકનો પ્રયોગ ઈલેક્ટ્રૉનની પ્રચક્રણીય (spin) ગતિને લીધે ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય ચાકમાત્રા (magnetic moment)ના અસ્તિત્વની ચકાસણી માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રયોગ દ્વારા સાબિત થયુ કે ઈલેક્ટ્રૉન તેમજ અન્ય કણો અને ન્યુક્લિયસ આંતરિક ચુંબકીય ગુણધર્મ ધરાવે છે અને તે ક્વૉન્ટિકૃત થયેલા હોય છે.
ઇતિહાસ
સ્ટર્ન અને ગેર્લાકે આ પ્રયોગ ૧૯૨૧માં કર્યો હતો. ત્યારબાદ ઘણા વૈ઼જ્ઞાનિકોએ તેના ઉપર શોધન-વર્ધન કર્યું હતું.
સિદ્ધાંત
ઈલેક્ટ્રોનની કક્ષીય અને પ્રચક્રણીય ગતિને કારણે પરમાણુમાં ચુંબકીય ચાકમાત્રા ઉત્પન્ન થાય છે. તેને એક નાના ચુંબક તરીકે ગણી શકાય. જો આવા પારમાણ્વિક ચુંબકને ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે તો તે ક્ષેત્રની તેના ઉપર અસર થાય છે. આ અસર ચુંબકીય ક્ષેત્રની પ્રકૃતિ ઉપર આધાર રાખે છે.
પ્રયોગ
સ્ટર્ને આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરી પ્રોટોનની ચુંબકીય ચાકમાત્રાનું માપન કર્યું હતું, જેના માટે તેમને ૧૯૪૩ના વર્ષનું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
ખંપાળીયા (તા. મુળી)
ખંપાળીયા (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખંપાળીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
જામલીયા
જામલીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. જામલીયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
અંબાલાલ સારાભાઈ
અંબાલાલ સારાભાઈ (૧૮૯૦–૧૯૬૭) અમદાવાદના અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ હતા અને તેમણે ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં પણ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો હતો. તેઓ સારાભાઇ ગ્રુપ ઓફ કંપનીના સ્થાપક હતા જેમાં સારાભાઇ ટેક્સટાઇલ્સ, કેલિકો ટેક્સટાઇલ મિલ, સારાભાઇ કેમિકલ્સ અને અન્ય કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેમણે અમદાવાદની ગુજરાત કોલેજ ખાતે શિક્ષણ મેળવ્યું અને કૌટુંબિક વ્યવસાયમાં કરમચંદ પ્રેમચંદ પ્રા. લિ. માં જોડાયા. તેઓ વડોદરાની સારાભાઇ કેમિકલ્સના માલિક હતા જે કંપની રસાયણો અને દવાઓનું ઉત્પાદન કરતી હતી. તેઓ ૧૯૧૮-૧૯૧૯ દરમિયાન અમદાવાદ મિલઓનર્સ એશોશિએશનના પ્રમુખ હતા અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ના સભ્ય પણ હતા. બ્રિટિશ સરકાર તરફથી તેમને કૈસર-એ-હિંદનો ઇકલાબ મળ્યો હતો, જે તેમણે પાછો આપી દીધો હતો. અમદાવાદમાં આઝાદીની ચળવળને તેમણે અને નાણાંકીય ટેકો પૂરો પાડ્યો હતો.
અંબાલાલ સારાભાઈ મહાત્મા ગાંધીના અનુયાયી હતા અને ૧૯૧૬થી જ્યારે મહાત્મા ગાંધીએ મોટાપાયે આઝાદીની ચળવળ શરૂ પણ નહોતી કરી ત્યારથી તેમને ટેકો આપ્યો હતો. ગાંધીજીનો સાબરમતી આશ્રમ તેના શરૂઆતી વર્ષોમાં સારાભાઇએ દાનમાં આપેલી સહાય થી ચાલ્યો હતો.
૧૯૧૦માં તેમનાં લગ્ન સરલાદેવી સાથે થયા હતા અને તેમને આઠ સંતાનો હતા. તેમાંના એક વિક્રમ સારાભાઈ ભૌતિકવિજ્ઞાની બન્યા અને ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા ગણાય છે. તેમની સૌથી મોટી પુત્રી મૃદુલા સારાભાઈ એ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો હતો. તેમની બીજી એક પુત્રી લીના સારાભાઇએ શ્રેયસ ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના કરી હતી જેનો હેતુ અનાથ અને અપૂરતી સહાય મળેલા બાળકોને શિક્ષણ આપવાનો છે. તેમના એક પુત્ર ગૌતમ સારાભાઇ ઉદ્યોગપતિ હતા.
અંબાલાલ સારાભાઇ ફાઉન્ડશન તેમના દ્વારા સ્થાપેલ ટ્રસ્ટ છે જે વડોદરાના રેસ કોર્સ રોડ પર જાણીતું ચિકિત્સાલય ચલાવે છે. અંબાલાલ સારાભાઈ ફાઉન્ડેશન ફો હેલ્થ, એજ્યુકેશન & વેલ્ફેર અને અંબાલાલ સારાભાઈ ટ્રસ્ટ તેમના દ્વારા સ્થાપેયલ બીજાં ટ્રસ્ટ છે, જે તેમના પછીની પેઢી સંભાળે છે. આ ટ્રસ્ટ ઘણી શાળાઓ, ચિકિત્સાલયો, દવાખાનાંઓ અને અન્ય સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ અમદાવાદ અને ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં ચલાવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:૧૯૬૭માં મૃત્યુ શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
દેવગામ (તા. લોધિકા)
દેવગામ (તા. લોધિકા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લોધિકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેવગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લોધિકા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
તારાબાઈ
તારાબાઈ ભોસલે (૧૪ એપ્રિલ ૧૬૭૫—૯ ડિસેમ્બર ૧૭૬૧ ) એ ઇ.સ. ૧૭૦૦ થી ૧૭૦૮ દરમિયાન ભારતના મરાઠા સામ્રાજ્યના સંરક્ષક શાસક હતા. તે છત્રપતિ રાજારામ ભોસલેની રાણી, સામ્રાજ્યના સ્થાપક શિવાજીની પુત્રવધૂ અને શિવાજી દ્વિતીયની માતા હતા. તેઓ તેમના પતિના મૃત્યુ બાદ મરાઠા પ્રદેશો પર મુઘલ સામ્રાજ્ય દ્વારા કબજો જમાવવાના પ્રયાસો સામેના પ્રતિકારને જીવંત રાખવામાં તેમની ભૂમિકા માટે જાણીતા છે. પુત્રની સગીર વય દરમિયાન તેમણે રાજ્યના સંરક્ષક શાસક રૂપે જવાબદારી સંભાળી હતી.
જીવન
તારાબાઈ પ્રખ્યાત મરાઠા સેનાપતિ હમ્બીરાવ મોહિતેના પુત્રી હતા તથા મોહિતે કુળમાંથી આવતા હતા તેઓ સોયરાબાઈની ભત્રીજી અને તેના પતિ રાજારામના પિતરાઈ હતા.
માર્ચ ૧૭૦૦માં રાજારામના મૃત્યુ પર, તારાબાઈએ તેમના નવજાત પુત્ર શિવાજી દ્વિતીયને રાજારામના અનુગામી તરીકે જાહેર કર્યો અને પોતાને કાર્યવાહક શાસક જાહેર કરી.
મરાઠા દળોના કમાન્ડર
કાર્યવાહક તરીકે, તેણે ઔરંગઝેબની સેનાઓ સામેના યુદ્ધનો હવાલો સંભાળ્યો. તારાબાઈ ઘોડેસવારીમાં કુશળ હતા અને યુદ્ધ દરમિયાન વ્યૂહરચના જાતે જ તૈયાર કરતાં. તેમણે વ્યક્તિગત રીતે યુદ્ધનું નેતૃત્વ કર્યું અને મોગલો સામેની લડત ચાલુ રાખી. મુગલોને મોકલવામાં આવેલ સંઘર્ષ વિરામ પ્રસ્તાવને મુગલ બાદશાહે તાત્કાલિક નકારી કાઢ્યો આથી તારાબાઈએ મરાઠા પ્રતિકાર ચાલુ રાખ્યો હતો. ૧૭૦૫ સુધીમાં, મરાઠાઓએ નર્મદા નદી પાર કરી અને માલવામાં નાના નાના આક્રમણ શરૂ કર્યા. ૧૭૦૭માં ઔરંગાબાદ ના ખુલ્દાબાદ ખાતે મુઘલ સમ્રાટ  ઔરંગઝેબ નું મૃત્યુ થતાં આ સંઘર્ષનો અંત આવ્યો.
ઇતિહાસકાર જાદુનાથ સરકારના મતાનુસાર ૧૭૦૦ થી ૧૭૦૭ના વર્ષોમાં મહારાષ્ટ્રમાં સર્વોચ્ચ માર્ગદર્શક બળ કોઈ મંત્રી નહિ પરંતુ રાણી તારાબાઈ મોહિતે હતા. તેમની પ્રશાસનિક પ્રતિભા અને વ્યક્તિગત ક્ષમતાએ રાજ્યને ભયાનક સંકટમાંથી ઉગાર્યું.
શાહુ સાથે યુદ્ધ
મરાઠા આક્રમણને વિભાજીત કરવા માટે, મોગલોએ સંભાજીના પુત્ર અને તારાબાઈના ભત્રીજા શાહુજીને અમુક શરતો પર મુક્ત કર્યા. શાહુજીએ તરત જ મરાઠા સામ્રાજ્યના રાજનૈતિક નેતૃત્વ માટે તારાબાઈ અને શિવાજી દ્વિતીયને પડકાર્યા. આખરે શાહુ તેની કાયદેસરની સ્થિતિને કારણે તથા પેશ્વા બાલાજી વિશ્વનાથની મુત્સદ્દીગીરીને પરિણામે તારાબાઈને પદચ્યુત કરવામાં સફળ રહ્યા. તેમણે ૧૭૦૯માં કોલ્હાપુરમાં પ્રતિદ્વંધી શાસનની સ્થાપના કરી પરંતુ રાજારામની બીજી વિધવા, રાજસાબાઇ દ્વારા તેમને પદભ્રષ્ટ કરી પોતાના પુત્ર સંભાજી દ્વિતીયને ગાદી પર બેસાડ્યા. તારાબાઈ અને તેના પુત્રને સંભાજી દ્વિતીય દ્વારા કેદ કરવામાં આવ્યા હતા. શિવાજી દ્વિતીયનું ૧૭૨૬માં અવસાન થયું. ત્યારબાદ તારાબાઈએ ૧૭૩૦માં છત્રપતિ શાહુ સાથે સમાધાન કર્યું અને કોઈ રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ વિના સાતારામાં રહેવા ગયા ચાલ્યા ગયા.
પેશ્વા બાલાજી બાજીરાવ સાથે સંઘર્ષ
૧૭૪૦ના દાયકામાં, શાહુના જીવનના છેલ્લા વર્ષો દરમિયાન, તારાબાઈ તેમની પાસે એક બાળક રાજારામ દ્વિતીયને (જેને રામરાજા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) લાવ્યા. તેણે બાળકને તેના પૌત્ર અને શિવાજીના વંશજ તરીકે રજૂ કર્યો, તેણે દાવો કર્યો હતો કે તેની રક્ષા માટે તેના જન્મ પછી તેને છુપાવવામાં આવ્યો હતો અને રાજપૂત સૈનિકની પત્નીએ ઉછેર્યો હતો. શાહુને પુત્ર ન હોવાથી આ બાળકને તેના દ્વારા દત્તક લેવામાં આવ્યો હતો.
૧૭૪૯માં શાહુના મૃત્યુ પછી, રાજારામ દ્વિતીયએ છત્રપતિ તરીકે સફળતા પ્રાપ્ત કરી. જ્યારે પેશ્વા બાલાજી બાજી રાવ મોગલ સરહદ તરફ રવાના થયા ત્યારે તારાબાઈએ બાલાજી રાવને પેશ્વા પદ પરથી દૂર કરવા રાજારામ દ્વિતીયને વિનંતી કરી. રાજારામે તેમની આ માંગણી અસ્વીકાર કરતાં તારાબાઈએ ૨૪ નવેમ્બર ૧૭૫૦ના રોજ રાજારામ દ્વિતીયને સાતારા ખાતેની અંધારકોટડીમાં કેદ કરી દીધા. તેણે દાવો કર્યો હતો કે રાજારમ ગોંડલી જાતિનો ઢોંગી છે અને તેણે ખોટી રીતે તેને શાહુના પૌત્ર તરીકે રજૂ કર્યો હતો. તારાબાઈએ અન્ય પ્રધાનો, જેવા કે પ્રતિનિધિ અને પંત સચિવને પેશ્વા સામે બળવો કરવા વિનંતી કરી, પરંતુ તેઓએ તેને મદદ કરવાનો ઇન્કાર કર્યો. તેણીએ નિઝામ સલાબત જંગની સેવામાં રહેતા બ્રાહ્મણ રામદાસને પેશ્વાપદ આપવાના પ્રસ્તાવ સાથે મદદ માંગણી કરી. જો કે, નિઝામની પેશ્વા સાથેની સંધિએ તેમને સતારામાં સૈન્યબળ મોકલવાથી રોક્યા.
આ પહેલા, ઓક્ટોબર ૧૭૫૦માં, તારાબાઈએ ઉમાબાઈ દાભાડે સાથે મુલાકાત કરી હતી. ઉમાબાઈને પેશ્વા સાથે ખટરાગ હતો આથી તેણે તારાબાઇના સમર્થનમાં દમાજી રાવ ગાયકવાડની આગેવાની હેઠળ ૧૫,૦૦૦ સૈનિકો રવાના કર્યા. ગાયકવાડે સાતારાની ઉત્તરે આવેલા નાનકડા શહેર નિમ્બ ખાતે પેશ્વાના વફાદાર ત્રિમ્બકરાવ પુરંદરેની આગેવાની હેઠળના ૨૦,૦૦૦ સૈનિકોના મજબૂત સૈન્યને હરાવ્યું. ત્યારબાદ તે સતારા પરત ફર્યા, જ્યાં તારાબાઈ દ્વારા તેમનું સ્વાગત કરાયું. જોકે, ત્રિમ્બકરાવે ફરીથી તેમની સેના બનાવી અને ૧૫ માર્ચના રોજ વેન્ના નદીના કાંઠે પડાવ નાંખેલી ગાયકવાડની સેના પર હુમલો કર્યો. આ યુદ્ધમાં ગાયકવાડનો પરાજય થયો અને ભારે નુકસાન સાથે પીછેહઠ કરવાની ફરજ પડી.
તે દરમિયાન, પેશ્વા મોગલ સીમાથી પરત ફર્યો, ૨૪ એપ્રિલના રોજ સાતારા પહોંચ્યો. તેણે તારાબાઇની સેનાઓને પરાજિત કરી સાતારા કિલ્લો ઘેરી લીધો, અને તારાબાઈને છત્રપતિ રાજારામ દ્વિતીયને મુક્ત કરવા કહ્યું. તારાબાઈએ ઇન્કાર કર્યો તથા મજબૂત સાતારા કિલ્લાને ઘેરી લેવો સરળ ન હોવાથી પેશ્વા પૂના જવા રવાના થયા. દરમિયાન, દામાજી ગાયકવાડ, ઉમાબાઇ દાભાડે અને તેમના સંબંધીઓની પેશવાના શખ્સોએ ધરપકડ કરી હતી.
પ્રચલિત માધ્યમોમાં
પેશવા બાજીરાવમાં પલ્લવી જોશીએ તારાબાઇની ભૂમિકા નિભાવી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતીય સમ્રાટો
સાજણાવદર (તા.ગઢડા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી અને દુધની ડેરી જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પશુ ટાપુ (તા. દ્વારકા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર શ્રેણી:ટાપુ
ખાટડી (તા. મુળી)
ખાટડી (તા. મુળી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મુળી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખાટડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:મુળી તાલુકો
રાંદલ
રાંદલ મા કે રન્નાદેવી કે રન્ના દે હિંદુ દેવી છે, તેઓ સૂર્ય દેવના પત્ની તરીકે પૂજાય છે અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં તેમની પૂજા વધુ થાય છે. રાંદલ માતાને છાયા તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવે છે.
પૂજા
ગુજરાતમાં સીમંત પ્રસંગે માતાની સ્થાપના થાય છે, એટલે કે સાત જાતનાં ધાન્ય વાવી જવારા ઉગાડવામાં આવે છે. બાજોઠ ઉપર તેમની સ્થાપના કરી, માંડવી બનાવી તેને વસ્ત્રોથી આચ્છાદિત કરવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં કોઈપણ શુભ પ્રસંગે રાંદલ તેડવામાં આવે છે. આઠ દિવસ સુધી આનંદમંગળ વર્તે છે. રાંદલને રાજી કરવા અને તેના પૂર્વ પ્રસંગની યાદ આપી, તેની સરસાઈ બતાવવા, રાંદલનો ઘોડો ખૂંદવા માટે રાંદલની ભૂઇને બોલાવાય છે. એ ભૂઈ સાધારણ રીતે સુતાર, કુંભાર કે એવાં વસવાયા જાતની હોય છે. ઘણીવાર તો તે વાળંદ પણ હોય છે. ઘણીવાર રાંદલ સાથે જાગ તેડે છે. જાગ તેડવાનો ભપકો જુદો છે. તેમાં સૂર્યદેવની પૂજા વધારે શાસ્ત્રીય રીતે કરવામાં આવે છે. રાંદલ તેડવાનું એક મોટું કારણ રાંદલને ખુશ કરવાં એ છે, પણ તેથી વધુ સૂર્યદેવને ખુશ કરવા એ છે.
મંદિર
ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં ગોંડલ નજીક આવેલા દડવા ગામમાં રાંદલ માતાનું મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર ગોંડલથી મોવીયા–વાસાવડ માર્ગે ૩૫ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે. આ ઉપરાંત ઉમરાળા તાલુકાનાં દડવા (રાંદલના) ગામની વાવમાં રાંદલ માતાનું મંદિર આવેલું છે. આ મંદિરમાંથી રાંદલ માતાની મૂર્તિ શાસ્ત્રોક્ત વિધીથી લઈ જઈને વલ્લભીપુરમાં નવનિર્મિત મંદિરમાં પધરાવવામાં આવી છે.
ડેરી
thumb|right|300px|આણંદ ખાતે અમુલ ડેરી ગાય તથા ભેંસના દૂધનું વેચાણ કરવાના ઉદ્યોગને ડેરી કહેવામાં આવે છે. સહકારી ધોરણે ચાલતી અમુલ ડેરી ગુજરાતની જાણીતી ડેરી છે. આ ઉપરાંત રાજ્યના લગભગ બધા વિસ્તારોમાં દુધની ડેરીઓ સહકારી ધોરણે કાર્ય કરી રહી છે. કૃષિ સાથે સંકળાયેલા પશુપાલનના ઉદ્યોગમાં દૂધ એકઠું કરવું, તેની જાળવણી માટેની પ્રક્રિયાઓ કરવી, ગુણવત્તા મુજબ વર્ગીકરણ કરવું, યોગ્ય પેકીંગ કરવું, વેચાણની વ્યવસ્થા કરવી, વધારાના દૂધનો શીત સંગ્રહ તેમ જ તેમાંથી અન્ય બનાવટો બનાવી વેચાણ કરવું વગેરે કાર્યોનું સંચાલન ડેરી દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત દુધાળા પશુઓના સ્વાસ્થ્ય અને માટે સમયાંતરે દાક્તરી તપાસ અને સારવાર, પૂરક પોષણયુક્ત આહારની વ્યવસ્થા વગેરે કાર્યો પણ ડેરી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
શ્રેણી:ઉદ્યોગ
અંતરા
ગીતનો બીજો ભાગ કે કે કવિતાની પ્રથમ સિવાયની અન્ય કડીઓને અંતરા કહે છે. સંગીતમાં આના સ્વરો મોટે ભાગે મધ્ય અને તાર સપ્તકમાં બેસાડેલા હોય છે. હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તેની રચનાને બંદીશ કહેવામાં આવે છે આ બંદીશના ચાર ભાગ હોઇ છે જેમ કે (૧)સ્થાયી, (૨)અંતરા, (૩)સંચારી અને (૪)અભોગ. જો કે પ્રાયઃ તેના બે ભાગ જ પ્રસ્તુત થતાં હોય છે. પ્રથમ ભાગને સ્થાયી અને દ્ધિતીય ભાગ અંતરા છે. અંતરામાં સ્થાયીના વિષયને વધુ શબ્દો વડે દર્શાવાય છે અને અંતરાના અંતે ફરી સ્થાયી ગવાય છે.
હિંદુસ્તાની સંગીતના ખયાલ પ્રકારમાં બે ભાગ હોય છે. પ્રથમ ભાગને સ્થાયી (અથવા મુખડા)અને દ્વિતીય ભાગને અંતરા કહે છે.
શ્રેણી:સંગીત
કપડવંજ, વાંસદા તાલુકો
કપડવંજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કપડવંજ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
સદી
૧૦૦ (સો) અંક ને સદી કહેવામા આવે છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:સમય શ્રેણી:સંખ્યા
દાશરાજ્ઞ
એવું કહેવામાં આવે છે કે આ યુદ્ધનું મુખ્ય કારણ વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચેની અંગત દુશ્મની હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વેદ
દાયકો
દસ (૧૦) વર્ષ ના સમયગાળાને દાયકો કહેવાય છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:સમય શ્રેણી:સંખ્યા
કાવડેજ
કાવડેજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કાવડેજ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે. કાવડેજ ગામમાં રામજી મંદિર આવેલુ છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
કાન્હડદે પ્રબંધ
કાન્હડદે પ્રબંધ અપભ્રંશ (જૂની ગુજરાતી) ભાષામાં ઇસવીસન ૧૪૫૫માં લખાયેલું એક પુસ્તક છે. તે મૂળ કાવ્યના સ્વરૂપમાં છે; તેનું લેખન વીસલનગરા નાગર બ્રાહ્મણ અને જાલોર ના રાજ્યાશ્રિત કવિ પદ્મનાભે કર્યું છે. તે જાલોરના રજપૂત રાજા કાન્હડદેનો અલાઉદ્દીન ખિલજી નામના મુસ્લિમ સુલતાન સામેનો પ્રતિકાર દર્શાવે છે.
વિષય
પદ્મનાભ જાલોરના રાજા અખેરાજજીના રાજ્યશ્રિત કવિ હતા અને આ કૃતિના કેન્દ્રસ્થાને અખેરાજજીના પૂર્વજ કૃષ્ણદેવ ચૌહાણ (કાન્હડદે) છે. ગુજરાત ના વાઘેલા વંશના રાજા કરણસિંહ વાઘેલાએ તેના મંત્રી માધવ મહેતાનું અપમાન કર્યું જેથી તેણે રોષે ભરાઈને દિલ્લીના સુલતાન અલાઉદ્દીન ખિલજીને ગુજરાત પર આક્રમણ કરવા માટે તૈયાર કર્યો. ગુજરાત પર આક્રમણ કરતા સમયે જાલોરના રાજા કાન્હડદેએ સુલતાનની સેનાને માર્ગ ન આપ્યો; ખિલજીએ ગુજરાત જીત્યું, ત્યાં સોમનાથ મંદિરને તોડ્યું અને લૂંટફાટ કરી વળતાં કાન્હડદે પર આક્રમણ કર્યું.
કાન્હડદેએ તેને પરાજય આપ્યો. તેથી અલાઉદ્દીને નાહર મલિકના નેતૃત્વમાં મોટી સેના મોકલી જેણે કાન્હડદેના ભત્રીજા સાંતલસિંહના ગઢ સમિયાણાને ઘેરો ઘાલ્યો પરંતુ સાંતલસિંહ અને કાન્હડદેની સેનાએ મલિકની મુસ્લિમ સેનાના હાલહવાલ કરી નાખ્યા.
હવે, આ હારથી અલાઉદ્દીન ખિલજી જાતે ચડી આવ્યો જેમાં તેની પુત્રી પિરોજા પણ સાથે હતી. સમિયાણાના ગઢ પર આવેલા જળાશયને ગાયના લોહીથી દૂષિત કરી નાખ્યું અને આમ સાત વર્ષ રહીને સમિયાણા પડ્યું. જાલોર પર ખિલજીએ ચડાઈ કરતાં આઠ વર્ષ સુધી રજપૂતોએ વીરતાથી તેમનો સામનો કર્યો પણ ઇસવીસન ૧૩૧૨માં વીકા સેજપાલ નામના એક દેશદ્રોહી રજપૂતે ગુપ્તમાર્ગ બતાવતા કાન્હડદે અને તેમનો પુત્ર વીરમદે વીર-ગતિ પામ્યા. પિરોજાના વીરમદે પ્રત્યેના એકપક્ષીય પ્રેમનું નિરૂપણ છે, અંતિમ સમયે વીરમદે તેનું મોઢું પણ જોવા તૈયાર થતો નથી; વીરમદેના મૃત્યુ પછી તેનું માથું દિલ્લી લઈ જવાય છે અને ત્યાં પણ આ કવિતા અનુસાર તે માથું ફેરવી લે છે. છેલ્લે તે મસ્તકને દાહ આપી પિરોજા યમુના માં સમાધિ લે છે.
વિવેચન
જૂની ગુજરાતીમાં રચાયેલ આ પ્રબંધની રચના ઘટના બન્યા પછી ૧૪૪ વર્ષે થઈ હતી 'છતાં તે સમયની નાનીમોટી હકીકતો એ ગૂંથે છે' અને 'યુદ્ધોના અનેક મોરચાઓને તે ચોકસાઈથી અને વાસ્તવિક વીગતોથી આલેખે છે તથા સમગ્ર હકીકતની સીલસીલાબંધ રજૂઆત કરે છે'. સાથે જ, તે સમયના સમાજજીવનનું ચિત્રણ ઝીણવટભર્યું છે.