cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
દાર્જિલિંગ
ઇતિહાસ
દાર્જિલિંગનો ઇતિહાસ બંગાળ, ભૂતાન,સિક્કિમ અને નેપાળના ઇતિહાસ સાથે ગૂંથાયેલો છે. પૂર્વ ૧૯મી સદી સુધીના સમય સુધી દાર્જિલિંગની આસપાસનો પહાડી પ્રદેશ ઐતિહાસિક રીતે ભૂતાન અને સિક્કિમ રાજ્યો દ્વારા નિયંત્રિત હતો અને સિલિગુડીનો મેદાન પ્રદેશ નેપાળ રાજ્ય, દ્વારા નિયંત્રિત હતો અને અહીમ્ અમુક લેપ્ચા કુળના અમુક કુટુંબો રહેતાં હતાં. ૧૮૨૮માં નેપાળ-સિક્કિમ સીમા ક્ષેત્ર તરફ જતા એક શિષ્ટ મંડળ દાર્જિલિંગમાં રોકાયું અને તેમણે નક્કી કર્યું કે બ્રિટિશ સિપાહીઓનીએ સેનેટોરિયમ માટે આ સ્થળ ઉપયુક્ત હતું. ૧૮૩૫માં કંપનીએ સિક્કિમના ચોગ્યાલ પાસેથી મહનંદા નદીની પશ્ચિમ તરફનું ક્ષેત્ર ભાડાપટ્ટે લીધું. ૧૮૪૯માં, સિક્કિમના ચોગ્યાલ દ્વારા બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈંડિયા કંપનીના ડાયરેક્ટર આર્થર કેમ્પબેલ અને શોધક અને વનસ્પતિ શાસ્ત્રી જોસેફ ડેલ્ટન હૂકરને બંદી બનાવાયા. તેમની મુક્તિ માટે ઈસ્ટ ઈંડિયા કંપનીએ સેના મોકલી. સિક્કિમ શાશકો અને કંપની વચ્ચે ખટરાગ ચાલુ રહ્યો અને કંપનીએ ૧૯૫૦માં દાર્જિલિંગનું ૬૪૦ ચો માઈલ જેટલું ક્ષેત્ર પચાવી પાડ્યું.૧૮૬૪માં ભૂતાની શાસકો અને બ્રિટિશરો વચ્ચે સિચુલાની સંધિ થઈ અને ટેકરીઓથી થઈને પસાર થતા ઘાટ અને કાલિમ્પોન્ગ ક્ષેત્ર તેમણે બ્રિટિશરોને હસ્તક આપ્યો. સિક્કિમ અને બ્રિટિશરો વચ્ચે સતત ચાલુ રહેલ અંતસને પરિણામે તેમની વચ્ચે યુદ્ધ થયું. જેના પરિણામ સ્વરૂપે એક ૧૯૬૫માંસંધિ થઈ અને તે અનુસાર એકતીસ્તા નદીની પૂર્વ તરફનો પ્રદેશ બ્રુટિશ તાબા હેઠળ ગયો. ૧૮૬૬ સુધી દાર્જિલિંગ જિલ્લાએ આકાર અને કદમાંતેનું હાલનું સ્વરૂપ મેળવી લીધું હતું જેનું ક્ષેત્ર ૧૨૩૪ ચો માઈલ જેટલું હતું.
બ્રિટિશ રાજ સમય દરમ્યાન દાર્જિલિંગના સમષીતોષ્ણ વાતાવરણને કારણે એજ ગિરિ મથક તરીકે આનો વિકાસ થયો. મેદાન પ્રદેશની ઉનાળુ ગરમીથી બચવા બ્રિટિશ રહેવાશી અહીં આવી પહોંચતા. ૧૮૪૦ સુધીમાં આ શહેર બ્રિટિશ પ્રેસીડેન્સીની અઘોષિત ઉનાળુ રાજધાની સમ બની ગઈ હતી, ૧૮૬૪માં કાયદેસર રીતે આ સ્થાન ઉનાળુ રાજધાની બની ગઈ હતી. right|thumb|Darjeeling view, 1880|alt=A hillside with houses having tiled roofs. તેના ટૂંક સમયમાં દાર્જિલિંગનો એક આરોગ્યધામ અને સેનેટોરિયમ તરીકે ઝડપી વિકાસ થયો. આર્થર કેમ્પબેલ ,કંપનીના સર્જન અને રોબર્ટ નેપીઅર નામના લીયુટેનન્ટ દ્વારા અહીં ગિરિમથકની રચના કરાઈ હતી. કેમ્પબેલના પ્રયત્નો દ્વારા અહીં ગિરિમથકની સ્થાપના અને ઢોળાવપર વાવેતર કરાવવાની યોજના ઘણી વિકસી અને તેને પરિણામે ૧૮૩૫થી ૧૮૪૯ વચ્ચે દાર્જિલિંગની વસતિ અહીં વસવાટ અર્થે આવેલ લોકોને કારણે ૧૦૦ ગણી વધી. ૧૮૩૯ અને ૧૮૪૨ વચ્ચે અહીં થી મેદાન પ્રદેશનો જોડતો રસ્તો બાંધવામાં આવ્યો. ૧૮૪૮માં બ્રિટિશ સૈનિકો માટે અહીમ્ મિલિટરી ડેપો સ્થપાયો અને ૧૮૫૦માં આ શહેરને નગરપાલિકા મળી. ૧૮૫૬માં અહીં વ્યાપારી ધોરણે ચાનું વાવેતર શરૂ થયું અને ઘણાં બ્રિટિશ વાવેતરકારો અહીં સ્થાયી થયાં. બ્રિટિશ રહેવાસીઓમાટે સ્કોટિશ મિશન્રીઓએ અહીં શાળા અને અન્ય લોકોપયોગિ ઉદ્યમો શરૂ શરુ કર્યાં, આમ દાર્જિલિંગનો એક વિદ્યાધામ તરીકેનો આધાર નખાયો. ૧૮૮૧માં દાર્જિલિંગ હિમાલયાન્ રેલ્વે શરૂ થતાં આ ક્ષેત્રના વિકાસન્ વધુ વેગ મળ્યો. ૧૮૯૯માં અહીં એક મોટું ભૂસ્ખલન થયું જેને લીધે શહેર અને સ્થાનીય વસતિને ભારી નુકશાન થયું.
left|thumb|Darjeeling War Memorial|alt=An obelisk on an elevated circular platform, with a few people standing around. Mountain peaks are visible in the background.
બ્રિટિશ રાજ દરમ્યાન શરૂઆતમઅં દાર્જિલિંગ બિન વહીવટી ક્ષેત્ર હેઠળ હતું, ઓછી વસતિ અને આર્થિક રીતે પછત ક્ષેત્રને આવા ક્ષેત્ર મનાતા હતાં અને બ્રિટિહશ રાજના કાયદા કાનૂન સીધી રીતે અહીં લાગૂ પડતા ન હતાં. ૧૯૧૯માં આ ક્ષેત્રને પછાત ઘોષિત કરાયું. ભારતની સ્વાતંત્ર ચળવળ દરમ્યાન હાથ ધરાયેલ અસહકારની ચળવળ દાર્જિલિંગના ચા બગીચાઓમાં પણ ફેલાઈ. ૧૯૩૪માં ક્રાંતિકારીઓ દ્વારા બંગાળના ગવર્નર જ્હોન એન્ડર્સનની હત્યાનો એક નિષ્ફળ પ્રયાસ પણ અહીં થયો હતો. ત્યારબાદ ૧૯૪૦ના દશકામાં સામ્ય વાદીઓ દ્વારા ચાના બગીચામાં કામ કરનારાઓને સાથે લઈ અંગ્રેક્ જ સરકાર વિદ્ધ ચળવળ ચાલુ રહી.
right|thumb|૧૮૯૦ દાર્જિલિંગમાં ચા ના વાવેતરની શરૂઆત.
બ્રિટિશ શાસન દરમ્યાન આ ક્ષેત્રનો સામાજિક અને આર્થિક વિકાસ થયો ન હતો. ૧૯૪૭માં ભારતીય સંસદ સામે મુકાયેલ અપીલમાં આ ક્ષેત્રને સ્વાયત્તતા અને નેપાલી રાવ્ટ્રીયત્વ આપવાની વાત કરેલી હતી. ૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી પછી, દાર્જિલિઁગને ભારતના પશ્ચિમ બંગાળમાં વિલિન કરવામાં આવ્યું. પર્વતીય શહેર દાર્જિલિઁગ કુરુસિયોંગ કાલિમ્પોંગ અને તેરાઇ ક્ષેત્રના અમુક ક્ષેત્રો મેળવીને દાર્જિલિઁગ જિલ્લાનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. અહીંની પહાડી ક્ષેત્રની વસતિ બ્રિટિશ સાશન દરમ્યાન અહીં સ્થાયી થયેલ નેપાળી લોકોની છે અને મેદાની ક્ષેત્રોમાં ભારતના ભાગલા વખતે આવેલ બંગાળી નિરાશ્રિત લોકોની બનેલી છે પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા નેપાળી વસતિની માઁગણી પર પૂરતું ધ્યાન અપતાતા આ ક્ષેત્રને સ્વાયત્તતા આપવાની માંગણીએ ૧૯૫૦ અને ૧૯૬૦માં જોર પકડ્યું, છેવટે ૧૯૬૧માં સ્વાયત્તાની માંગણી અને નેપાળી ભાષાને માન્યતા આપવાની વાત માની.
૧૯૭૫માં સીક્કીમ નામના નવા રાજ્યની ઘોષણા થઈ. ભારત સરકારે કમને નેપાળી ભાષાને સંવિધાનમાં માન્યતા આપી. આને પરિણામે ગોરખાલેંડ નામના નવા રાજ્યની માંગણી એ વધુ જોર પકડ્યું. સમગ્ર ૧૯૮૦ના દાયકા દર્મ્યાન અલગ રાજ્યની માંગણી માટે આંદોલન ચાલુ રહ્યાં, ૧૯૮૬-૮૮ દરમ્યાન આંદોલન હિંસક પણ બન્યાં. ભારત સરકાર અને ગોરખા નેશનલ લિબરેશન ફ્રંટ વચ્ચે થયેલ કરાર પછી આ આંદોલન શાંથ થયું, આને પરિણામે ૧૯૮૮માં એક નિર્વાથિત સંગઠનની રચના થઈ આ સંસ્થાને જિલ્લાનો વહીવટ ચલાવવાનો અધિકાર હતો. જો કે હમણાં દાર્જિલિંગ શાંત છે, આ ક્ષેત્રના અપર્યાપ્ત આર્થિક વિકાસને ચાલતે અલગ રાજ્યની માંગણી હજી પણ ચાલુ છે. ૨૦૦૮-૦૯ દરમ્યાન ફરીથી વિરોધ પ્રદર્શન થયા, રાજ્ય અને કેંદ્ર સરકારે ગોરખા જનમુક્તિ મોર્ચાની અલગ રાજ્યની માંગણી નકારી કાઢી.
ભૂગોળ
thumb|ટાઈગર હિલ પરથી દેખાતું[[કાંચનજંઘાઅને અને દાર્જિલિઁગ|alt=Snow-capped mountain peaks visible in the distance, with forested hills in the foreground.]] દાર્જિલિઁગ એ દાર્જિલિઁગ સદર ઉપવિભાગનું નગર અને જિલ્લા મુખ્યાલય છે. આ નગર ૬૭૧૦ ફૂટની સરાસરી ઊંચાઈ પર આવેલું છે. આ શહેર દાર્જિલિંગ હિમાલય પહાડી ક્ષેત્રની દાર્જિલિંગ-જલપહાર પર્વતમાળામાં આવેલી છે જે પશ્ચિમ બંગાળના ઘુમથી શરૂ થાય છે. આ પર્વતમાળા Y આકારની છે. આનો આધાર કથરપહાર અને જલપહાર પર આવેલો છે ઓબ્સર્વેટરી હિલ આગળથી આના બે ફાંટા પડે છે. ઇશાન તરફનો ફાંટો તુરંત નીચે ઉતરી પડે છે જે લેબોંગ ટેકરા પર પુરો થાય છે. વાયવ્ય તરફનો ફાંટો ઉત્તર બિંદુ પરથી પસાર થઈ તુકેવર ચાના બગીચા આગળ પુરો થાય છે. હિમાલયની ઊંચી હિમચ્છાદિત ટેકરીઓની સોડમાં આવેલી ટેકરીઓ આ નગરને ઘેરે છે. નેપાળમાં આવેલ કાંચનજંઘા, વિશ્વની ત્રીજું સૌથી ઊઁચું શિખર જેની ઊંચાઈ ૮૫૯૮ મીટર છે તે અહીંથી સૌથી સારી રીતે દેખાય છે. વાદળ રહીત દિવસે અહીંથી નેપાળનું માઉંટ એવરેસ્ટ શિખર પણ અહીંથી દેખાય છે.
દાર્જિલિઁગની આસપાસની પહાડીઓ નિમ્ન હિમાલયની મ્હાભારત પર્વતમાળાનો ભાગ છે. અહીંની મૃદા મોટે ભાગે રેતીયા પથ્થર અને કોંગ્લોમેરેટની રચનાઓ જે બૃહદ હિમાલયના ખવાયેલ નિક્ષેપના ઠોસ થઈ જતા બની છે. મોટેભાગે આ જમીન બહુ કંગાળ રીતે ઠોસ બનેલી છે ( આ જમીન વરસાદની વચ્ચેના ગાળામાં પાણી સંગ્રહી નથી શકતી) અને ખેતી માટે યોગ્ય નથી ગણાતી. આ ક્ષેત્રમાં જમીનનો ઢોળાવ તીવ્ર છે અને ઉપરની મૃદા ઢીલી છે આને પરિણામે વરસાદ દરમ્યાન વારંવાર ભૂસ્ખલન થાય છે. ભારતીય માનાંક સંસ્થા અનુસાર આ નગર ધરતીકંપ ક્ષેત્ર -૪ માં આવે છે. ( ૧ થી ૪ના માપનમાં ભૂકંપની તીવ્રતા વધતી જાય છે) આ શહેર ભારતીય અને યુરેશિયન પ્લેટ ના સંગમ પર આવેલું છે જે વારંવાર થતા ધરતીકંપ માટે સંવેદનશીલ છે. .
વનસ્પતિ અને પ્રાણી સૃષ્ટિ
આ જિલ્લાની જંગલ પ્રાણી સંપદાનું રક્ષણ પશ્ચિમ બંગાળ જંગલ ખાતા દ્વારા કરવામાં આવે છે. અહીંના પ્રાણી જીવનમાં બતક, ટીલ, પ્લોવર અને ગુલ આદિ પક્ષીઓ તિબેટથી સ્થળાંતર કરતાં દાર્જિલિંગ થઈ ને પ્રવાસ કરે છે. નાના સસતનો જેમકે સીવેટ, નોળિયા બેજર આદિ અહીં જોવા મળી છે. નજીકના જલ્દાપરા વન્યજીવન અભયારણ્ય માં ઉપ-નીત્યલીલા જંગલો અને સાલના વૃક્ષોનો સમાવેશ થાય છે. અહીં એક-શિંગડાવાળા ગેંડો, હાથી, વાઘ, દીપડો અને હોગ હરણ જેવા પ્રાણીઓ,બંગાળ ફ્રોરિકન અને હેરોન જેવા પક્ષીઓ મળી આવે છે. ૨૦૦૯થી દાર્જિલિંગમાં રેડ પાંડાનું સંવર્ધન કેંદ્ર શરૂ કરવાના પ્રયાસ ચાલુ છે.
આબોહવા
thumb|A Darjeeling street during heavy rain|alt=A few people walking on a wet street holding umbrellas. There are shops on either side of the street. દાર્જિલિઁગના સમષીતોષ્ણ વાતાવરણમાં પાંચ ભિન્ન ઋતુઓ જોવા મળે છે: વસંત, ઉનાળો, શરદ, શિયાળો અને વર્ષા. વાર્ષીક સરાસરી મહત્તમ તાપમાન ૧૪.૯°સે છે જ્યારે વાર્ષીક સરાસરી લઘુત્તમ ૮.૯°સે છે, માસિક સરાસરી તાપમાન ૫-૧૭°સે વચ્ચે હોય છે. અહીં સૌથી નીચું ઉષ્ણતામન ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૫ના દિવસે -૫°સે નોંધાયું હતું. અહીં સરાસરી વાર્ષીક ૩૦૯.૨ સેમી જેટલો વરસાદ પડે છે, અને સરાસરી વરસમાં ૧૨૬ દિવસ વરસાદ પડે છે. સૌથી વધુ વરસાદ જુલાઈ મહીનામાં પડે છે. આ ક્ષેત્રનો તીવ્ર અને કેન્દ્રીત વરસાદ અનિયંત્રિત આયોજન અને જંગલોની કપાઈને કારણે અવારનવાર ભૂસ્ખલનનું કારણ બને છે,આને કારણે જાન માલનું ઘણું નુકશાન થાય છે. હાલના વર્ષોમાં વૈશ્વિક ઉષ્મીકરણની દાર્જિલિંગના વાતાવરણ પર વિપરિત અસર પડી છે જેને પરિણામે દુષ્કાળ અને તેની પછે પૂર અને ચા બગીચા પર વધતા જતા કીટક આક્રમણના બનાવો આદિ ઘટનાઓ ઘટે છે.
નાગરી વ્યવસ્થાપન
thumb| ગોરખા નેશનલ લિબરેશન ફ્રંટનો ધ્વજ|alt=A rectangular flag with a green background, three horizontal yellow stripes across the bottom, three yellow stars forming a triangle on the top left, and a yellow sword on the top right.
દાર્જિલિંગ શહેરી ક્ષેત્રમાં દાર્જિલિંગ નગરપાલિકા અને પત્તાબોંગ ચા બગીચાનો સમાવેશ થાય છે. ૧૮૫૦માં સ્થાપીત દાર્જિલિંગ નગરપાલિકા ૧૦.૫૭ ચો કિમી ક્ષેત્રને આવરી લે છે. આ નગરપાલિકા ૩૨ વોર્ડમાંથી ચૂંટાઈ આવેલા સભ્યો અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા નેમણૂંક કરાયેલ સભ્યોની બનેલી છે. આ સભ્યો પોતાનામાંથી એક પ્રમુખ ચૂંટી કાઢે છે; આ પ્રમુખ નગપાલિકાના કાર્યકારી અધિકારી હોય છે. ૨૦૧૦માં ગોરખા જનમુક્તિ મોર્ચા આ નગરપાલિકામાં સત્તા પર છે.
ગોરખા વસતિ ધરાવતું દાર્જિલિંગ ક્ષેત્ર ૧૯૮૮માં દાર્જિલિંગ હિલ કાઉંસીલ ના નિર્માણ પછી તેના કાર્ય ક્ષેત્રમાં આવે છે. આ પર્વતીય ક્ષેત્રની અમુક બાબતો જેમકે શિક્ષણ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યટન આદિનું વ્યવથાપન દાર્જિલિંગ હિલ કાઉંસીલ ના ચૂંટાયેલા સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે. કાયદો અન વ્યવસ્થા જિલ્લા પોલીસ તંત્ર હેઠળ આવે છે જે પશ્કિમ બંગાળ પોલીસનો ભાગ છે. દાર્જિલિંગ અને જોરબંગલોની સુરક્ષા અને કાયદાકીય બાબતોના ઉપરી ડેપ્યુટિ સુપ્રિટેંડેન્ટ ઓફ પોલીસ હોય છે. દાર્જિલિંગ નગરપાલિકાની હદમાં બે પોલીસ ચોકીઓ છે એક દાર્જિલિંગ અનને બીજી જોરબંગલો. ૨૦૦૫ થી, દાર્જિલિંગ ગોરખા હિલ કાઉંસીલની કોઈ ચૂંટણી નથી થઈ અને માર્ચ ૨૦૦૮થી પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર એક વ્યવસ્થાપન અધિકારી થકી દાર્જિલિંગ ગોરખા હિલ કાઉંસીલનો કારભાર ચલાવે છે.
સગવડો
સેંચલ પર્વતમાળા પરથી વહેતા પ્રાકૃતિક ઝરણાં દાર્જિલિંગને મોટા ભાગનો પાણી પુરવઠો પુરો પાડે છે. આમાંથે જમા કરેલા પાણીને પથ્થરની નીકો દ્વારા ૧૯૧૦ અને ૧૯૩૨માં બનેલા બે તળાવોમાં જમા કરવામાં આવે છે. જોરબંગલોમાં આવેલ ફીલ્ટરેશન પ્લાન્ટ માં થઇ પાઇપ દ્વારા પાણી આખા શહેરને પુરું પાડવામાં આવે છે. ઉનાળા દરમ્યાન, જ્યારે ઝરણાં દ્વારા પુરું પડાતું પાણી અપુરતું થાય છે ત્યારે ખોંગ ખોલામાં આવેલ એક નિત્ય વહેતા ઝરણાં માંથી પાણી પમ્પ દ્વારા લવાય છે. અહીં પાણીની જરૂરિયાત અને પુરવઠા વચ્ચે નું અંતર વધતું જ રહ્યું છે. શહેરના ૫૦% ઘરોને જ નગરપાલિકાના પાઈપનું જોડાણ મળેલું છે. પાણી પુરવઠામાં વધારો કરવા માટે ૧૯૮૪ના ત્રીજા જળાશયના બાંધકામ સહિતના અન્ય ઘણાં ઉપાયો નિષ્ફળ નીવડ્યાં છે.
શહેરમાં ૪૦% ક્ષેત્રમાં ભૂગર્ભ ગટર વ્યવસ્થા છે જે ઘરેલુ ગંડા પાણીને સેપ્ટીક ટેંક સુધી પહોંચાડે છે. ઘ કચરાને નજીકમાં આવેલ ડમ્પીંગ ગ્રાઉંડમાં ઠલાવાય છે ત્યાં જ નગરનું સ્મશાન પણ આવેલું છે. ૨૦૦૩થી બારણે બારણે કચરો જમા કરવાની અને જૈવિક અને અજૈવિક કચરો છૂતો પાડવાની વ્યવસ્થા ચાલુ કરાઇ છે. બિન સરકારી સંસ્થાઓની મદદ વડે જૈવિક કચારાનું વર્મીકમ્પોસ્ટીંગ (અળસિયા અપઘટન) હાથ ધરવા માં આવે છે. ૨૦૦૯માં કચરો ઘટાડવા માટે નગરપાલિકાએ પ્લાસ્ટીકની થેલીઓ અને પેકેટો પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે.
વિદ્યુત પુરવઠો વેસ્ટ બંગાલ ઇલેક્ટ્રીસીટી બોર્ડ દ્વારા પુરો પાડવામાં આવે છે, વેસ્ટ બેંગાલ ફાયર સર્વીસ આપાતકાલીન સેવાઓ આપે છે. આ શહેર ખંડીત વિદ્યુત પ્રવાહથી પીડાય છે અને તેના વોલ્ટેજ અસ્થિર હોય છે, આથી વોલ્ટેજ સ્ટેબીલાઈઝર અહીંના ઘરો માં જોવા મળે છે. લગભગ બધી જ શાળાઓ સ્વાયત્તતા પ્રાપ્ત દાર્જિલિંગ ગોરખા હિલ કાઉંસીલની દ્વારા સંચાલિત છે. નગ્રપાલિકાના રસ્તાની કુલ લંબાઇ ૧૩૪ કિમી છે.
અર્થવ્યવસ્થા
thumb| દાર્જિલિંગમાં આવેલ ચા નો બગીચો |alt=Terraced rows of bushes growing on a hillside.
દાર્જિલિંગની અર્થવ્યવસ્થાના મુખ્ય બે આધાર છે પર્યટન અને ચા ઉદ્યોગ. દાર્જિલિંગના વિશિષ્ટ આબોહવાને કારણે દાર્જિલિંગ ચાને એક ખાસ સોડમ હોય છે. આ ચા આંતરરાષ્ટ્રીય રીતે વખણાયેલી છે. ભારતમાં ઉત્પન્ન થતી ચાના ૭% જેટલી ચા દાર્જિલિંગમાં પેદા થાય છે. આ પેદાશ વર્ષે ૯૦ લાખ કિલો જેટલી હોય છે. ભારતના અન્ય પ્રદેશો અને નેપાળમાં ઉત્પન્ન થતી ચાએ અહીંની ચા ને પ્રતિસ્પર્ધા આપી છે. અહીં ચાલી આવતી મજૂરોની ખટપટ કામગારોની છટણી એસ્ટેટનું બંધ પડવું આદિને કારણે અહીં નિવેશ અને ઉત્પાદન પર ઘણી અસર પડી છે. ઘણાં ચાના બગીચા કામદારો દ્વારા સહકારી ધોરણે ચલાવવામાં આવે છે, જ્યારે અમુકને ટુરિસ્ટ રિસોર્ટમાં ફેરવવાની યોજના ચાલુ છે. અહીંના કામગારોમાં ૬૦%થી વધુ કામગાર મહિલાઓ છે. ચા સાથે, અહીં મકાઈ, જવ, ડાંગર, એલચી, બટેટા અને આદુ ના પાક લેવાય છે.
૧૮૬૦થી જ દાર્જિલિંગ એક મહત્ત્વ પૂર્ણ પ્રવાસી સ્થળ બની ગયું હતું. આ એકમાત્ર પૂર્વીભારતીય સ્થળ છે જ્યાં બહોળી સંખ્યામાં વિદેશી પ્રવાસીઓ આવે છે. બોલીવુડ અને બંગાળી સિનેમાના ફીલ્મીકરણ માટે પણ આ એક પ્રખ્યાત સ્થળ છે. સત્યજીત રેએ તમની ફીલ્મ કાંચન જંગા (૧૯૬૨) અહીં ફીલ્માવી હતી, અને ત્મની ફેલુદા શ્રેણીની કથાઓ, દાર્જિલિંગ જોમ્જોમાત પણ અહીંની હતી. બોલીવુડની ફિલ્મો આરાધના (૧૯૬૯), અને હાલમાં આવેલી ફીલ્મ મૈં હૂં ના (૨૦૦૪) અહીં ફીલ્માવાઈ હતી. આ ક્ષેત્રની રાજનૈતિક અસ્થિરતાને કારણે અહીંના પ્રવાસ વ્યવસ્થા પર અસર થાય છે, અને ૧૯૮૦ અને ૨૦૦૦ના પ્રદર્શનોને કારણે પર્યટન ઉદ્યોગ પર ઘણી અસર પડી છે.
વસતિ
૨૦૦૧ના વસતિ ગણતરી અનુસાર, ૧૨.૭૭ ચો કિમી ક્ષેત્ર ધરાવતા બૃહદ દાર્જિલિંગ શહેરી ક્ષેત્રની વસતિ ૧૦૯૧૬૩ છે, જ્યારે નગરપાલિકા ક્ષેત્રની વસતિ ૧૦૭૫૩૦ છે. નગરપાલિકા ક્ષેત્રમાં વસતિનું ઘનત્વ પ્રતિ કિમી ૧૦,૧૭૩ છે2. સ્ત્રી ૰ પુરુષ પ્રમાણ ૧,૦૧૭ ૰ ૧,૦૦૦ છે, જે રાષ્ટ્રીય સરાસરી ૯૩૩ ૰ ૧૦૦૦ છે. આ ક્ષેત્રમાં પળાતા ત્રણ સૌથી મોટા ધર્મ અનુ ક્રમે હિંદુત્વૢ બૌદ્ધ ધર્મ અને ખ્રિસ્તિ ધર્મ છે. બહુમતિ જનસંખ્યા નેપાળી મુળના ગોરખા કુળના છે. ગોરખામાં અન્ય ઉપજાતિઓ છે લિંબુ, રાય, તમાંગ, લેપ્ચા, ભુતિઆ, શેર્પા અને નેવાર. અહીં રહેતા અન્ય કુળ બંગાળી, એંગ્લો ઈંડિયન, ચીની, બિહારી (મુખ્યત્વે સ્થપાંતરીત મજૂરો) અને તિબેટી. અહીં બોલાતી સૌથી મુખ્ય ભાષાઓ છે The most commonly spoken languages are નેપાળી, બંગાળી અને અંગ્રેજી.
દાર્જિલિંગએ ૧૯૯૧ અને ૨૦૦૧ વચ્ચેના સમયગાળામાં નોંધ પાત્ર વસતિ વધારો જોયો છે આ સમય દરમ્યાન વધારાનો દર ૪૭% રહ્યો હતો. આ શહેરની યોજના ૧૦ૢ૦૦૦ વ્યક્તિના સમાવેશ માટે કરાઈ હતી અને ત્યાર બાદના વસતિ વધારાને કારણે ખૂબ માળખાકીય સુવિધાઓ પર ખુબ દબાણ આવ્યું છે અને પર્યાવરણ ને નુકશાન થયું છે. વધતા વસતિ વધારાને કારણે જિલ્લાના જંગલોને પારાવાર નુકશાન થયું છે. પર્યાવરણને થયેલા નુકશાન અને પર્વતોના ખવાણને કારણે દાર્જિલિંગ પર્યટન સ્થળ તરીકેનું આકર્ષણ ગુમાવી રહ્યું છે.
સંસ્કૃતિ
thumb|હિંદુ મંદિરની આજુબાજુ બુદ્ધિસ્ટ ધ્વજ.|alt=A man and a woman praying at a small white shrine with a red roof. Several colourful flags on buntings are strung across poles in front of the shrine.
નાતાલ દુર્ગાપુના અને દિવાળી જેવા મુખ્ય ધાર્મિક પરિવાર સિવાય અહીંની પ્રજા અમુક સ્થાનિય તહેવારો પણ મનાવે છે. લેપ્ચા અને ભુટિયા લોકો જાન્યુઆરીમાં નવું વર્ષ ઉજવે છે જ્યારે તિબેટિયન લોકો ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં તેમનું નવું વર્ષ લોસર ઉજવે છે. મધ્ય જૂનમાં દલાઈ લામાનો જન્મ દિવસ સરઘસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. દર વર્ષે દસ દિવસનો દાર્જિલિંગ કાર્નિવલ તરીકે ઓળખાતો ઉત્સવ સિવિલ સોસાયટીના પ્રયત્નોથી દાર્જિલિંગ ઈનિશિયેટીવ તરીકે ઓળખાતી ચળવળ હેઠળ શિયાળામાં ઉજાવાય છે. આમાં દાર્જિલિંગ પર્વતીય ક્ષેત્રના સંગીતૢ કળા અને સંસ્કૃતિ ને પ્રદર્શિત કરાય છે.
દાર્જિલિંગની ઘણી ઈમારતો પર વસાહતવાદ કાળના વાસ્તુની છાપ દેખાઈ આવે છે, જેમકે દાર્જિલિંગના મોક ટ્યુડર શૈલિના (mock Tudor) ઘરો, ગોથિક શૈલિના ચર્ચો, રાજ ભવન, દાર્જિલિંગ પ્લાંટર્સ ક્લબ અને વિવિધ શૈક્ષણિક ઈમારતો. બુદ્ધિસ્ટ મઠ પેગોડા શૈલિ ના બનેલા છે. દાર્જિલિંગ સંગીતકારો અને કદરદાનોનું કેંદ્ર મનાય છે. અહીંના લોકોમાં ગાવું અને વગાડવું સામાન્ય શોખ જોવા મળે છે, અને આ પરંપરાગત પ્રનાલીનો તેમને ગર્વ છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતના ગિરિમથકો શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ
ફેબ્રુઆરી ૧૬
૧૬ ફેબ્રુઆરી નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૪૭મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન પણ ૪૭મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૩૧૮ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ફેબ્રુઆરી
કાળા માથાનો કશ્યો
કાળા માથાનો કશ્યો (અંગ્રેજી: Black Headed Cuckoo Shrike), (Coracina melanoptera) એ ભારતીય ઉપખંડ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
જેઠ વદ ૧૪
જેઠ વદ ૧૪ને ગુજરાતીમાં જેઠ વદ ચૌદસ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના આઠમા મહિનાનો ઓગણત્રીસમો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના ત્રીજા મહિનાનો ઓગણત્રીસમો દિવસ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:સમય
બગલીપુરા (તા. ડભોઇ)
બગલીપુરા (તા. ડભોઇ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા  ડભોઇ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બગલીપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સુરજ (તા. જોટાણા)
શ્રેણી:જોટાણા તાલુકો
નવાપુરા (ઉચાડ)
નવાપરા (ઉચાડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. નવાપરા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
રાયસીંગપુરા (તા. કવાંટ)
રાયસીંગપુરા (તા.કવાંટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાયસીંગપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
કૈયાજ (તા. મહુધા)
શ્રેણી:મહુધા તાલુકો
જિરાફ
જિરાફ઼ આફ્રિકાનાં જંગલોમાં જોવા મળતું એક શાકાહારી પ્રાણી છે. જિરાફ બધાં જ પ્રાણીઓમાં સૌથી વધારે ઉઁચાઇ ધરાવતું પ્રાણી છે. તેના પીળા રંગના શરીર પર તપખીરિયા રંગનાં મોટાં ટપકાં હોય છે.જિરાફની ડોક લાંબી હોય છે.
શ્રેણી:પ્રાણીઓ શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર‎
ડેન્ગ્યુ
ડેન્ગ્યુ એ તાવનો એક પ્રકાર છે. જે ડેન્ગ્યુ વાયરસના કારણે થાય છે. તેના લક્ષણોમાં તાવ, માથાનો દુખાવો, સ્નાયુ અને સાંધામાં દુખાવો, અને ત્વચા પર ઓરી જેવી ફોલ્લીઓનો સમાવેશ થાય છે. એક નાના પ્રમાણના કિસ્સાઓમાં આ રોગ જીવન માટે જોખમી ડેન્ગ્યુ તાવમાં વિકસે છે, પરિણામે રક્તસ્રાવ થાય છે, જેથી લોહીના નીચા સ્તરની પ્લેટ અને રક્ત પ્લાઝ્મા લિકેજ, અથવા ડેન્ગ્યુનો આંચકો આવે છે અને નીચું રક્ત દબાણ થાય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:રોગ
ઉંબરો (વૃક્ષ)
પર્ણો
કઠ ઉંબરાનાં પાંદડાં ઉંબરાનાં પાંદડાંથી મોટાં હોય છે. તેનાં પાંદડાંને અડકવાને કારણે હાથોમાં ખૂજલી થવા લાગે છે. આ ઉપરાંત પાંદડાંમાંથી દૂધ નિકળે છે. ઉંબરાનું ઝાડ નદી ઉંબરો અને કઠ ઉંબરો એમ જુદા જુદા બે પ્રકારના હોય છે.
ગુણ
ઉંબરો શીતળ, ગર્ભસંધાનકારક , વ્રણરોપક , રૂક્ષ , કસેલો , ભારે, મધુર, અસ્થિસંધાન કારક તેમજ વર્ણને ઉજ્જ્વળ કરનાર છે. કફપિત્ત,અતિસાર તથા યોનિ રોગને નષ્ટ કરનાર છે.
ઉંબરાની છાલ - અત્યંત શીતળ, દુગ્ધવર્ધક, કસેલી, ગર્ભહિતકારી તથા વર્ણવિનાશક હોય છે.
ઉંબરાનાં કોમળ ફળ- સ્તંભક, કસેલો, હિતકારી તથા તૃષા પિત્ત-કફ અને રૂધિરદોષ નાશક છે.
મધ્યમ કોમળ ફળ - સ્વાદુ ,શીતળ, કસેલા, પિત્ત , તૃષા, મોહકારક તેમ જ વમન તથા પ્રદર રોગ વિનાશક હોય છે.
પાકાં ફળ - કસેલા, મધુર, કૃમિકારક, જડ, રૂચિકારક, અત્યંત શીતળ, કફકારક તથા રક્તદોષ, પિત્ત, દાહ, ક્ષુધા, તૃષા, શ્રમ, પ્રમેહ શોક અને મૂર્છા નાશક હોય છે.
નદી ઉંબરો - ઉંબરો - ગૂલર ઘણા પ્રકારે ગુણ વાળું તથા રસવીર્ય અને વિપાકમાં એનાથી થોડું હિન હોય છે. ઉંબરાના વૃક્ષનો એક ભેદ કાકોદુમ્બરી અથવા કઠૂમર છે. નામ - સંસ્કૃત - કાકોદુમ્બરી, હિંદી - કઠૂમર, બંગાળી- કાકડુમુર, કાલાઉમ્બર તથા બોખાડા ,ગુજરાતી- ટેડ ઉંબરો ,અરબી-તનવરિ ,ફારસી-અંજીરેદસ્તી,,અંગ્રેજી-કિગૂટી. ગુણ- કઠ ઉંબરો સ્તંભક, શીતળ, કસેલા તથા પિત્તકફ, વ્રણ, શ્વેતકુષ્ટ, પાંડુ રોગ, અર્શ, કમળો, દાહ, રક્તાતિસાર, રક્તવિકાર, શોથ, ઉર્ધ્વશ્વાસ તેમજ ત્વગ દોષ વિનાશક હોય છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વનસ્પતિ શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎ શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં
ચૌશાળા
ચૌશાળા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને  મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ચૌશાળા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.
શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
જેઠ વદ ૦))
જેઠ વદ ૦)) કે જેઠ વદ ૧૫ ને ગુજરાતીમાં જેઠ વદ અમાસ કહેવાય છે. આ દિવસ હિંદુ વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષના આઠમા મહિનાનો ત્રીસમો અને છેલ્લો દિવસ છે, જ્યારે શક સંવત મુજબ વર્ષના ત્રીજા મહિનાનો ત્રીસમો અને છેલ્લો દિવસ છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પંચાંગ શ્રેણી:સમય
અમરકુઇ (માંગરોળ)
અમરકુઇ (માંગરોળ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લાના કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા માંગરોળ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. અમરકુઇ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓ ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, જુવાર, તુવર, કપાસ તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:માંગરોળ તાલુકો
પડાણા (તા. જોડિયા)
પડાણા (તા. જોડિયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જોડિયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પડાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જોડિયા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પાટી (તા. ખાંભા)
પાટી (તા. ખાંભા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પાટી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભારતીય ચૂંટણી પંચ
ભારતીય ચૂંટણી પંચ (અંગ્રેજી:Election Commission of India, હિન્દી: भारत निर्वाचन आयोग), ભારતમાં સઘળી ચૂંટણી પ્રક્રિયાઓ માટે આયોજન અને જવાબદારી ધરાવતું, બંધારણ દ્વારા સ્થાપિત, સ્વાયત, સમવાયી સત્તાતંત્ર છે. બંધારણ માન્ય યોગ્ય સમયાંતરાલે, પંચની દેખરેખ હેઠળ, ભારતમાં મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓનું આયોજન થાય છે. ચૂંટણીપંચને ભારતની સંસદીય, રાજ્યના ધારાગૃહોની અને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીઓના સંચાલન, દિશાનિર્દેશન અને નિયંત્રણની સત્તા છે. સ્થાનિક સરકાર/નગરપાલિકાઓ વગેરેની ચૂંટણીના સંચાલન, દિશાનિર્દેશન અને નિયંત્રણની સત્તા રાજ્ય ચૂંટણીપંચ હસ્તક રહે છે.
ભારતના ચૂંટણી પંચની રચના ૨૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૫૦ના દિવસે થયેલી, જે દિવસને પછીથી રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ‎ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
સંરચના
આયોગમા હાલ એક મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત અને બે ચૂંટણી આયુક્ત હોય છે. ૧૫ ઓક્ટોબર, ૧૯૮૯ સુધી ફક્ત મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત એવા એક જ સભ્ય હતા. ૧૬ ઓક્ટોબર, ૧૯૮૯ થી ૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૦ સુધી આ આર. વી. એસ. શાસ્ત્રી (મુ.નિ.આ.) અને ચૂંટણી આયુક્ત એસ.એસ. ધનોવા અને વી.એસ. સહગલ સહિત ત્રણ-સભ્ય રચના બની. ૨ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૦ થી ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૩ સુધી આ એક એકકી-સભ્ય રચના બની અને ફરી ૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૩થી આ ત્રણ-સભ્ય રચના બની. હાલમા મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત સુનીલ અરોરા અને અન્ય ચૂંટણી આયુક્ત અશોક લેવાસા તથા સુશીલચંદ્ર છે.
ચૂંટણી આયુક્તોની નિમણૂક તેમજ કાર્યપ્રણાલી
મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત અને અન્ય ચૂંટણી આયુક્તો ની નિમણૂક ભારતના રાષ્ટ્રપતિ કરે છે. મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્તનો સમયગાળો ૬ વર્ષ કે ૬૫ વર્ષની આયુ, જે પહેલા આવે, એ પ્રમાણેનો હોય છે. જ્યારે અન્ય ચૂંટણી આયુક્તોનો સમયગાળો ૬ વર્ષ કે ૬૨ વર્ષની આયુ, જે પહેલા આવે, એ પ્રમાણેનો હોય છે. ચૂંટણી આયુક્તનું સન્માન અને વેતન ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશ સમાન હોય છે. મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્તને સંસદ દ્વારા ૨/૩ બહુમતીથી મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ વડે જ હટાવી શકાય છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારત શ્રેણી:રાજનીતિ
તરંગડા (તા. દાંતા)
તરંગડા (તા. દાંતા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  દાંતા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. તરંગડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:દાંતા તાલુકો
દાળ
thumb|right|200px|ગુજરાતી દાળ દાળ એ ગુજરાતી ખોરાકનો એક અભિન્ન ઘટક છે. દૈનિક ગુજરાતી ભાણું પરંપરાગત રીતે રોટલી, દાળ (પ્રવાહી), ભાત અને શાક (કોરૂ કે રસાવાળું) નું હોય છે. દાળ વિવિધ પ્રકારના કઠોળોમાંથી બનેલી હોવાને કારણે દૈનિક શાકાહારી ખોરાકમાં પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. મોટેભાગે તુવેરની દાળ દરરોજ ખવાય છે જ્યારે મગની (ફોતરાવાળી કે મોગર) દાળ અને અડદની દાળ પણ રોટલી, ભાખરી, ચોપડા/પરોઠા કે ભાત સાથે ખવાય છે.
વધુ માહિતી
સામાન્યતઃ અડદની દાળ બાજરીના રોટલા સાથે અને મકાઈના રોટલા અને મગની દાળ ચોપડા/પરોઠા કે ભાત સાથે ખાવાનો રિવાજ છે. તથા અમુક સમુદાય મસૂરની દાળ પણ ખાય છે.
તુવેરની દાળ ગુજરાત સીવાય અન્ય પ્રાંતોમાં પણ બને છે, પણ ગુજરાતી દાળ ઉત્તર ભારતમા બનતી દાળ કરતા વધુ પાતળી હોય છે અને તેમાં ગળપણ (ગોળ કે ખાંડ) હોય છે જે તેની વિશેષતા છે. દક્ષીણ ભારતમાં દાળને સાંબર (ગુજરાતીઓ મોટેભાગે તેનો સંભાર એવો ઉચ્ચાર કરે છે) કહે છે. જેમ ગળપણ તેની વિશેષતા છે તે જ રીતે ખટાશ પણ આ દાળની વિશેષતા છે જે અનેક પ્રકરની હોઇ શકે છે, જેમ કે, કોકમ, આંબલી, લીંબુ, કાચી કેરી, વગેરે.
દાળનું ઓસામણ પણ બનાવવામાં આવે છે, જે પ્રમાણમાં ખૂબજ પાતળી દાળ છે, દક્ષીણ ભારતમાં થોડી જુદી રીતે બનતી આવી વાનગીને રસમ કહે છે, જે વધુ પડતું ખાટું બનાવવામાં આવે છે.
બનાવવાની રીત
૧૫૦ ગ્રામ્ દાળને સારી રીતે ધોઇ લો જેથી તેના પર ચઢાવેલુ દીવેલ પુરેપુરુ નીકળી જાય. થોડા ગરમ પાણીમાં દાળને ૨-૩ કલાક પલાળી રાખો અને પછી પ્રેશર કુકરમાં ૩-૪ સીટી વાગે ત્યાં સુધી બાફી લો. કુકર ઠંડુ પડ્યા પછી, દાળને વલોણી (રવૈયો)થી એકરસ વલોવી નાંખો. આ દાળમા આશરે ૪૦૦ થી ૭૫૦ (આપને જેટલી જાડી કે પાતળી જોઇએ તે પ્રમાણે) મિ.લિ. પાણી, ૧ નાની ચમચી હળદર, ૨ નાની ચમચી ધણાજીરૂ, સ્વાદાનુસાર મીઠુ, ૫૦ ગ્રામ ગોળ અને ૩-૫ કોકમ નાખીને ઉકળવા મુકો. દાળ બરાબર ઉકળવા માંડે એટલે એને એક બાજુ ખસેડી, વઘારીયામાં ૧ મોટી ચમચી તેલ અને અડધી નાની ચમચી રાઈનો વઘાર મુકો. રાઈ તતડે એટલે તેમા એક ચપટી હીંગ, ૫-૭ લીમડાના પાન અને ૨ ચમચી (અથવા સ્વાદ અનુસાર) લાલ મરચું નાખીને તરત જ ઉકાળેલી દાળમાં નાખી દો. હવે દાળને ફરી ૫-૧૦ મિનિટ ઉકળવા દો અને આગ ઉપરથી ખસેડીને ઝીણી સમારેલી કોથમીર ભભરાવીને વાસણને ઢાકી દો, આપની ગુજરાતી દાળ તૈયાર છે. દાળમા કોકમને બદલે અગાઉથી ૫૦ મિ.લિ. ગરમ પાણીમાં પલાળી રાખેલી ૧૦ ગ્રામ આબલીને, નીચોવીને આ પાણી પણ નાખી શકાય.
દાળ સાથે જોડાયેલી કહેવતો કે ઉક્તિઓ
શ્રેણી:ખોરાક શ્રેણી:વાનગી શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
નાણોટા (તા. કાંકરેજ)
નાણોટા (તા. કાંકરેજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા  કાંકરેજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાણોટા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કાંકરેજ તાલુકો
વેળાવદર
વેળાવદર એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે જેના નીચે પ્રમાણે વિવિધ અર્થ થાય છે:
ઝકાત
ઇસ્‍લામ ધર્મમાં ઝકાત (અરેબીક ભાષામાં زكاة‎ શબ્દનો અર્થ પોતાની આખા વરસની આવકમાંથી અમુક આવક દાન પેટે આપવી એવો થાય છે. આમ કરવાથી અલ્લાહ્ તેની અન્ય આવકની હીફાજત કરે છે. મુસ્લિમ હોવા માટે નસીબમાં વિશ્વાસ રાખવો જરૂરી છે. જે લોકો અલ્લાહ અને તેના રસુલ સલ્લ્લાહો અલયહિ વસલ્લ્લમે બતાવેલા રસ્તા પર ચાલ્યા હશે, તેને ક્યામત્તના દિવસે અલ્લાહ પાક તેના રહેમ, કરમ (દયા)થી જન્નતમાં દાખલ કરશે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધર્મ શ્રેણી:ઇસ્લામ
અંગ્રેજી સાહિત્ય
જૂનું અંગ્રેજી સાહિત્ય(c.૪૫૦-૧૦૬૬)
બેઆવુલ્ફએ જૂની અંગ્રેજી એંગ્લો-સેકસન ભાષામાં લખાયેલું સૌથી પ્રાચીન વીરકાવ્ય છે. જેમાં છઠ્ઠી સદીની જર્મન પ્રજાના શૌર્યયુગનું વર્ણન કરે છે. એંગ્લો-સેકસન ગદ્ય સાહિત્યના પિતા તરીકે રાજા આલ્ફ્રેડ (૮૪૯-૮૯૯) ઓળખાય છે. રાજા અલ્ફ્રેડના કાર્યકાળ દરમિયાન લેટિન ધર્મકથાઓના ભાષાંતરથી ગદ્ય સાહિત્યનો વિકાસ થયો.
ફ્રાંસના નોર્મન રાજા વિલિયમે ઇ.સ. ૧૦૬૬માં ઈંગ્લેન્ડ પર આક્રમણ કરી જીત મેળવી, જેના પરિણામે ફ્રેંચનો પ્રભાવ અંગ્રેજ સાહિત્ય પર પડ્યો અને તેના કારણે અંગ્રેજી સાહિત્યમાં એક નવી સંસ્કૃતિનો સંચાર થયો.
મધ્યકાલીન અંગ્રેજી સાહિત્ય (૧૦૬૬-૧૫૦૦)
અંગ્રેજી સાહિત્યનો વિકાસ ચૌદમી સદીના ઉતરાર્ધમાં થયો. ૧૩૫૦માં અંગ્રેજી રાજભાષા બની. જ્યોફ્રે ચોસર અંગ્રેજી સાહિત્યના પ્રથમ સર્જક છે. જેમણે દુનિયાના વિવિધ દેશ-વિદેશોના પ્રવાસ ખેડયા, તેઓ ઈટાલીના કવિ પેટ્રાર્કના પણ સંપર્કમાં આવ્યા. આ સમયગાળામાં તેમણે વિવિધ સાહિત્ય રચનાઓ કરી જેમાં ‘ધ હાઉસ ઓફ ફેઇમ’,‘ધ પાર્લામેન્ટ ઓફ ફાઉલ્સ’, તથા ‘ટ્રોઇલ્સ એન્ડ ક્રિસિડા’નો સમાવેશ થાય છે. તેમની સૌથી વધુ લોકપ્રિય કૃતિ ‘કેન્ટબરી ટેલ્સ’ છે.
પુનરુત્થાન (Renaissance) યુગ
જ્યારે તુર્કી ઇ.સ. ૧૪૫૩માં કોન્સ્ટેન્ટિનોપલ જીત્યું ત્યારે ત્યાનાં વિદ્વાનો અને ધર્મગુરુઓ તેમના ગ્રંથભંડારની સાથે યુરોપના દેશમાં પલાયન કરી ગયા. સાહિત્ય ગ્રંથોનો અનુવાદ અંગ્રેજીમાં થવાનો શરૂ થયો. આ સમયમાં વાસ્કો ડી ગામા અને કોલંબસે કરેલી દરિયાઈ યાત્રાઓ અને શોધખોળોએ અંગ્રેજી પ્રજામાં રોમાંચ જગાડયો. ટોમસ મોરે(૧૪૭૭-૧૫૩૫) રેચલ ‘યુટોપિયા’એ નવજાગૃતિ લાવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો. તેની સાથે સાથે ફ્રાંસના ટોમસ વેટ (૧૫૦૩-૧૫૪૨) અને સરે (૧૫૧૭-૧૫૪૭)કાવ્યો અને સોનેટની રચના કરી લોકોને કવિતા પ્રત્યે ઉત્સુક કર્યા.
એલિઝાબેથ યુગ(૧૫૫૮-૧૬૦૩)
ઇ.સ. ૧૫૫૮માં રાણી એલિઝાબેથ સત્તામાં આવ્યા. સ્પેનના નૌકાકાફલાએ આપેલ હાર બાદ અંગ્રેજ પ્રજામાં દેશપ્રેમ વધ્યો. આ સમય દરમ્યાન એડમંડ સ્પેનસરે (૧૫૫૨-૧૫૯૯) ‘ ફાઇરી ક્વીન’કાવ્યકૃતિની રચના કરી. ‘આર્કેડિયા’ અને ‘એસ્ટ્રોફેલ એંડ સ્ટેલ’ની રચના ફિલિપ સિડની (૧૫૫૪-૧૫૮૬)એ કરી. તેમણે ‘ડિફેન્સ ઓફ પોએટ્રી’ની પણ રચના કરી જેથી તેમણે એક વિવેચકની નામના મળી.જોન ડન (૧૫૭૨-૧૬૩૧)ના કાવ્યોએ 'મેટાફિજિકલ' (અધ્યાત્મવાદી) કવિતામાં નવો સંચાર કર્યો.
લોકો પણ નાટક પ્રત્યે આકર્ષાયા જેના પરિણામે સંખ્યાબંધ નાટકકંપનીઓ અને નાટ્યગૃહોની સ્થાપના થઈ. જોન લિલી (૧૫૫૪-૧૬૦૬), જ્યોર્જ પીલ (૧૫૫૮-૧૫૫૬), ટોમસ કિડ (૧૫૫૮-૧૫૯૪) વગેરેએ નાટ્યક્ષેત્રે મોટું યોગદાન આપ્યું. નિકોલસ યુડલની (૧૫૦૪-૧૫૫૬) ‘રાલ્ફ રોઈસ્ટર ડોઈસ્ટર’જે પ્રથમ અંગ્રેજી કોમેડી છે.
શેક્સપિયરના પહેલા ક્રિસ્ટોફર માર્લો(૧૫૬૪-૧૫૯૩)એ પોતાના નાટકોથી એલિઝાબેથ યુગનું થિયેટર જીવંત બનાવ્યું. તેમની ખ્યાતનામ કૃતિઓમાં ‘ટેમ્બરલેન’,‘ડોકટર ફોસ્ટસ’,‘ધ જ્યૂ ઓફ માલ્ટા’ અને ‘એડવર્ડ ધ સેકન્ડ’નો સમાવેશ થાય છે.
શેકસપિયર યુગ
વિલિયમ શેક્સપીયર એટ્લે રાણી એલિઝાબેથનો યુગ. આ યુગને સુવર્ણ યુગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. જેમાં સંપતિ તેમજ સાહિત્યસમૃદ્ધિને વેગ મળ્યો. આ સમયમાં શેકસપિયરે વિવિધ નાટકોની રચના કરી જે વિશ્વભરમાં અમર થયા.
શેકસપીયરનો જન્મ સ્ટ્રેટફર્ડ-ઑન-એવનમાં થયો, માતા મેરી અને પિતા જોનની નબળી પરિસ્થિતિના કારણે નસીબ અજમાવવા લંડન ગયા અને ખૂબ રઝળપાટ પછી અંતે નાટયમંડળીમાં જોડાયા. થોડા સમયમાં તેમણે નાટયક્ષેત્રે નામના મેળવી. તેમણે શરૂઆતમાં ઐતિહાસિક નાટકો રચ્યા. ઇ.સ. ૧૫૯૫માં ‘રોમિયો જુલિયટ’ જેવી કરૂણ નાટયકૃતિની રચના કરી. તેમણે ૩૭ નાટકો અને ૧૫૪ સોનેટની રચના કરી.
તેમની ખ્યાતનામ કાવ્યો ‘વિનસ અને એડોનિસ’ અને ‘રેપ ઓફ લ્યુક્રિસ’ છે. તેમની ચાર જાણીતી કરુણાંતિકાઓ ‘ઓથેલો’, ‘મેકબેથ’, ‘કિંગ લિયર’ અને ‘હેમલેટ’ છે. તેમના નાટકોમાં તેમણે ‘બ્લેન્ક વર્સ’નો પ્રયોગ કર્યો છે. તેમની સર્જનશક્તિએ તેમણે વિશ્વના મહાન નાટયકાર બનાવ્યા છે. તેમના નાટકો દુનિયાની વિવિધ ભાષાઓમાં અનુવાદિત થયા છે.
જેકોબિયન યુગ
કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના વિદ્વાન બેન જોન્સન (૧૫૭૩-૧૬૩૭) વિલિયમ શેકસપિયરના સમકાલીને રંગભૂમિને પોતાના મહેનતથી નવી દિશા આપી. તેમના નાટકો ‘એવરી મેન ઇન હિઝ હ્યુમર ’ (૧૫૯૮), ‘એવરી મેન આઉટ ઓફ હિઝ હ્યુમર’, ‘વોલ્પોન’ અને  'એલ્કેમિસ્ટ’ પ્રખ્યાત છે.
પુનુરુત્થાન યુગમાં સાહિત્યક્ષેત્રમાં કવિતાનું પ્રભુત્વ જોવા મળે છે. ગદ્યસાહિત્યમાં પણ ૧૬૧૧માં થયેલ બાઈબલનો અનુવાદ એક મહત્વનો બનાવ હતો.
નિબંધ
સોળમી સદીના ઉતરાર્ધમાં ફ્રાન્સિસ બેકન(૧૫૬૧-૧૬૨૬) તત્વચિંતનક્ષેત્રે નિબંધો દ્વારા નવી શરૂઆત કરી. તેમના પહેલા ફ્રાંસમાં મોન્ટેઇને પણ આ ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપ્યું. નિબંધોમાં કેન્દ્રનો વિષય માનવની સામાજિક અને નૈતિક જવાબદારી હતો. તેમના કેટલાય વિધાનો અંગ્રેજી ભાષામાં અમર બની ગયા. આજ સમયમાં રોબર્ટ બર્ટને (૧૫૭૬-૧૬૪૦) ‘ધી એર્નટૉમી ઓફ મેલેન્કલી’ જ્ઞાનકોશરૂપ ગ્રંથને પ્રકાશિત કર્યો.
પ્યુરિટનવાદ
રાજા ચાર્લ્સના વધ પછી ઇ.સ. ૧૬૪૯માં ક્રોમવેલ ગાદી પર આવ્યા અને પ્યુરિટનવાદ-મરઝાદીપણાનું પ્રભુત્વ વધ્યું. સાહિત્યસંગીતકાલાનો વિકાસ અટક્યો.
રૅસ્ટોરેશન યુગ
ક્રોમવેલ પછી ૧૬૬૦માં ચાર્લ્સ બીજો ગાદી પર આવ્યો અને બે દાયકાથી બંધ પડેલા નાટ્યગૃહો ફરીથી ધમધમતાં થયા. ઈથરેજ (૧૬૩૪-૧૬૯૧), વાઇકરલી (૧૬૪૧-૧૭૧૫) અને કોનગ્રીવ (૧૬૭૦-૧૭૨૯)ના હાસ્યનાટકો (comedies) રંગભૂમિ પર પ્રગટ થયા.
કવિતા
જોન મિલ્ટન (૧૬૦૮-૧૬૭૪) શેક્સપિયર પછીના કવિ છે. તેમનું શિક્ષણ કેમ્બ્રિજમાં થયું. તેમણે યુરોપનો પ્રવાસ પણ કર્યો હતો. તેમની પ્રથમ કૃતિઓ ‘કોમસ ’ (૧૬૩૭), ‘લિસીડસ ’ (૧૬૨૭) છે. પરંતુ તેમની લોકપ્રિયતા ‘પેરડાઈઝ લોસ્ટ’ ના લીધે વધી હતી. ‘પેરડાઈઝ લોસ્ટ’ના વિષયવસ્તુમાં આદમ અને ઇવનું ઈશ્વર આજ્ઞાના ભંગ બદલ પૃથ્વી પર પાપ અને મૃત્યુનો શાપ મળે છે અને તેમના અધઃપતન વર્ણવતો બાઇબલનો પ્રસંગ છે. આ કૃતિનો જવાબ ‘પેરડાઈઝ રેગેઇન્ડ ’ (૧૬૭૧)માં છે. જેમાં શેતાન અને ઈશુ ખ્રિસ્ત બે પ્રમુખ પાત્રો છે.
આત્મકથાના તત્વની ઝાંખી કરાવતી ‘સેમ્સન એગોનિસ્ટીસ ’ (૧૬૭૧) પણ બાઇબલ પર આધારિત છે. મિલ્ટનને અંધાપો આવતા તેમની પુત્રીવએ તેમનો ખ્યાલ રાખ્યો હતા સતરમી સદીના મધ્યમાં અંગ્રેજી સાહિત્યમાં તાત્વિક પરીવર્તન આવ્યું. લોકોનું વાંચન પ્રત્યે આકર્ષણ વધ્યું. આ સમયમાં કટાક્ષકાળામાં સિદ્ધ જોહન ડ્રાયડનના નાટકો ‘એબ્સેલમ અને એચિટોફેલ ’ (૧૬૮૧) અને ‘ધ હાઉન્ડ એન્ડ ધ પાન્થર' (૧૬૮૭) પ્રકાશિત થયા. સેમ્યુઅલ બટલરે(૧૬૧૩-૧૬૮૦) પણ ‘હ્યુડિબ્રાસ ’ (૧૬૬૩) નામની કટાક્ષકૃતિની રચના કરી.
ડ્રાયડનના સમકાલીન એલેક્ઝાંડર પોપ(૧૬૮૮-૧૭૪૪) પણ પુનઃસ્થાપન યુગના સાહિત્યસર્જક છે. ‘એસે ઑઁ ક્રિટીસિઝમ ’ (૧૭૧૧) તેમનું પ્રસિદ્ધ પુસ્તક છે. ૧૮મી સદીમાં પ્રવર્તતી કૃત્રિમ અને દંભી રીત રસમો પર ‘ધ રેપ ઓફ ધ લોક ’ (૧૭૧૪)માં અને ‘ડન્સિયાડ ’ (૧૭૨૮) કૃતિમાં સમકાલીન જડતા પર કટાક્ષકરી છે. તેમની ‘એસે ઓન મેન’ કાવ્યકૃતિ પણ પ્રખ્યાત છે.
નાટક
રેસ્ટોરશન કૉમેડી પર બેન જોન્સનનો પ્રભાવ વધારે જોવા મળે છે. તેમાં વાક્ચાતુર્ય, તીક્ષ્ણ, ચાબરાકીભર્યા વાક્યુદ્ધ અને લગ્નની સંસ્થાઓ પરના પ્રત્યાઘાતના વિષયો કેન્દ્રમાં હતા. તેમાં ફલેચર અને બોમાંની અસર પણ જોવા મળે છે.
હાસ્યનાટક
રેસ્ટોરશન યુગના નાટ્યલેખકોમાં ડ્રાયડનનું નામ પહેલું છે. તેમની પહેલી કૉમેડી ‘ધ વાઇલ્ડ ગેલાન્ટ ’ (૧૬૬૩) હતી. ત્યારબાદ ‘ધ રાઈવલ લેડિઝ’ અને  'સિક્રેટ લવ’ પણ રચાઇ. જ્યોર્જ એથરિજ રેસ્ટોરેશન કોર્ટના રંગીલા, વિલાસચતુર વર્તુળના પ્રતિનિધિરૂપ હતા. ‘ધ કમર્શિયલ રિવેંજ ઓર લવ ઇન અ ટબ ’ (૧૬૬૪) તેમનું પહેલું નાટક હતું. ત્યારબાદ તેમણે ‘શી વૂડ ઇફ શી કૂડ ’ (1688) અને ‘ધ મેન ઓફ મોડ', ઓર ધ ફોપ્લિંગ ફટલર ’ (1676) રજૂ થઈ. વિલિયમ વિશર્લી(1640-1716) પણ એક નાટ્યકાર હતા. તેમની કુલ ચાર કૉમેડી ‘લવ ઇન અ વૂડ’,  'ધ જેન્ટલમેન ડાન્સિગ માસ્ટર’ , ‘ ધ કન્ટ્રી વાઈફ’ અને ‘ધ પ્લેન ડીલર’ પ્રકાશિત થઈ. વિલિયમ કૉન્ગ્રીવ(૧૬૭૦-૧૭૨૯) પણ ચાર કૉમેડીની રચના કરી: ‘ધ ઓલ્ડ બેચલર’, ‘ધ ડબલ ડીલર’ , ‘લવ ફોર લવ’ અને  'ધ વે ઓફ ધ વર્લ્ડ’.
૧૮મી સદી
૧૮મી સદી ને તર્ક અને રીતિવાદી યુગ જ્યારે ૧૯મી સદીને રોમેન્ટિક યુગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઑગસ્ટન યુગ
ચાર્લ્સ બીજો ઇ. ૧૬૬૦માં ઈંગ્લેન્ડની ગાદીએ આવ્યો તે સાથે જ લંડન શહેરના બૌદ્ધિક વર્ગમાં અને તત્કાલીન સાહિત્યમાં એક મોટું પરીવર્તન આવ્યું. ડ્રાયડન, ડીફો, પોપ, સ્વિફ્ટ વગેરે કવિઓએ અંગ્રેજી સાહિત્યને વિષયવસ્તુ અને રીતિ બંને રીતે સારી પેઠે સમૃદ્ધ કર્યું. આ આખા યુગને ઑગસ્ટન યુગ તરીકે ઓળખાય છે.
કવિતા
ઑગસ્ટન યુગના કવિઓએ પ્રકૃતિ કાવ્યો અને ગોપકાવ્યો રચ્યા. ડેન્હામનું ‘કુપર્સ હિલ’, પોપનું ‘વિન્ડસર ફોરેસ્ટ’ જાણીતા કાવ્યો હતા. તેમનું કેન્દ્રનું સૂત્ર હતું, “The proper study of mankind was man.”
૧૮મી સદીમાં પ્રકૃતિ એક સ્વતંત્ર વિષય તરીકે કવિતામાં આવ્યો. જેમ્સ થોમ્સન (૧૭૦૦-૧૭૪૮) તેના ‘સીઝન્સ ’ (૧૭૨૬-૧૭૩૦) કાવ્યથી લોકપ્રિય બન્યો. વિલિયમ કાઉપર(૧૭૩૧-૧૮૦૦)ની કવિતાઓના કેન્દ્રમાં માનવતા પ્રત્યેનું લોકસમુદાય ઢળતું વલણ જોવા મળે છે.આ સદીના સર્જકોમાં ઊર્મિલતા, વેવલાઈ, ઉન્માદ, નિરાશા અને ઉદાસીનતા વધારે જોવા મળે છે. આ પ્રકારની રચનાઓમાં વિલિયમ બ્લેઈકનું (૧૭૫૭-૧૮૨૭) નામ એમાં મોખરે છે. તેઓ એક ચિત્રકાર હતા. તેમની ‘ધી એવરલાસ્ટિંગ ગોસપેલ ’ (૧૮૧૮) ખ્યાતનામ કૃતિ છે.
ગદ્ય સાહિત્ય
૧૮મી સદીમાં રચાયેલ સેમ્યુઅલ જોન્સન (૧૭૦૯-૧૭૮૪)નો ‘શબ્દકોશ ’ (૧૭૪૭-૫૫) રમુજ વ્યાખ્યાઓને કારણે પ્રચલિત બન્યો. ‘લાઈવ્ઝ ઓફ પોએટ્સ’ (૧૭૭૯-૮૧) પણ તેમની પ્રખ્યાત કૃતિ છે. જોન્સનની જીવનકથા ‘લાઈફ ઓફ જોન્સન’ તેના મિત્ર જેમ્સ બોઝવેલ દ્વારા લખવામાં આવી.
ગોલ્ડસ્મિથના ‘શી સ્ટુપ્સ ટુ કોંકર ’ (૧૭૭૩), શેરીડન(૧૭૫૧-૧૮૧૬)નું ‘ધ રાઈવલ્સ ’ (૧૭૭૫) અને ‘ધ સ્કૂલ ફોર સ્કેન્ડલ’ પણ ખૂબ ચર્ચિત નાટકો રહ્યા. શેરીડનમાં ૧૮મી સદીના અંગ્રેજી સમાજનું ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે.
ગદ્યક્ષેત્રમાં ડેનિયલ ડિફો, એડિસન અને સ્ટીલ જેવા બીજા સમર્થ લેખકોએ નોધપાત્ર પ્રદાન કર્યું.
જોસેફ એડિસન(૧૬૭૨-૧૭૧૯) અને રિચાર્ડ સ્ટીલે(૧૬૭૨-૧૭૨૯) શરૂ કરેલ સામાયિકથી ફ્રાન્સિસ બેકને સોળમાં સૌકામાં શરૂ કરેલ નિબંધમાં વિસ્તાર થયો. ત્યારબાદ તેમણે ‘સ્પેક્ટેટર’ શરૂ કર્યું. તેમણે મિતભાષી, હળવું, કટાક્ષયુક્ત અને ઉપદેશાત્મક વિષયવસ્તુ પર લખ્યું જે મધ્યમવર્ગને પસંદ પડ્યું. જેથી નિબંધક્ષેત્ર વિકાસ પામ્યું.
ડેનિયલ ડિફો(૧૬૦૦-૧૭૩૧)ની પ્રખ્યાત કૃતિ ‘રોબિન્સન ક્રૂઝો’ પણ પ્રકાશિત થઈ. જોનાથન સ્વિફ્ટ(૧૬૬૭-૧૭૪૫)ની ‘મોડેસ્ટ પ્રપોઝલ ’ (૧૭૨૯), ‘ધ બેટલ ઓફ બુક્સ’ અને ‘ધ ટેલ ઓફ ટબ’ તેમની નિબંધકળા અને કટાક્ષવૃતિનો પરિચય આપે છે રાજકારણ પરની કટાક્ષકૃતિ ‘ગુલિવર્સ ટ્રાવેલ્સ’ તેમની પ્રખ્યાત કૃતિ છે.
રોમેન્ટિક કવિતા (Romantic poetry)
ઇ.સ ૧૭૮૦ થી ૧૮૩૦ના અડધી સદીના ગાળામાં સંખ્યાબંધ કવિઓની એક નવી લહેર આવી જે રોમેન્ટિસીઝમ તરીકે ઓળખાઈ. અંગ્રેજી કવિતામાં રોમેન્ટિક વલણ પાછળ માત્ર અંગ્રેજી વિચારધારા જ ન હતી. જર્મનીમાં પણ રોમેન્ટિક વિચારધારા પ્રભાવિત હતી.
રોબર્ટ બર્ન્સ(૧૭૫૯-૧૭૯૬) રોમેન્ટિક ચળવળના મુખ્ય કવિ હતા. તેમની સાહિત્ય કૃતિઓ ૧૭૮૯ થી ૧૭૯૬ના ગાળામાં પ્રકાશિત થઈ. વિલિયમ બ્લેક(૧૭૭૪-૧૮૧૦) એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા કવિ હતા. 'પોયેટિકલ સ્કેચીઝ' (૧૭૮૩) તેમનું પુસ્તક છે જે તેમના મિત્રની આર્થિક મદદથી પ્રકાશિત થયું.
કવિ વર્ડ્સવર્થ માનવી માટે ખૂબ મોટી આશાઓ રાખી પણ તે નિષ્ફળ નિવડતા નિરાશ થયા. તેઓ ખૂબ સંવેદનશીલ હતા. ‘ધ પ્રિલ્યુડ’ તથા ‘લિરિકલ બેલડ્ઝ ’ (૧૭૯૮)માં તેમણે ગામડાના મનોરમ્ય દ્રશ્યો પ્રગટ કર્યા. ‘ટીંટર્ન એબી ’ (૧૭૯૮) અને ‘મોર્ટાલિટી ઓડ’ તેમની અન્ય જાણીતી રચનાઓ છે કોલરિજ અને વર્ડ્ઝવર્થ એકબીજાના મિત્રો હતા. સેમ્યુઅલ ટેલર કોલરિજ શિક્ષકના પુત્ર હતા. તેમની પ્રખ્યાત કૃતિઓમાં  'ધી એન્શન્ટ મરીનર' અને  'કુબ્લા ખાન' નો સમાવેશ થાય છે.
બીજી પેઢીના કવિઓ
પર્શી બાઈસી શેલી એક આદર્શવાદી કવિ હતા. તેમની કવિતાઓમાં પણ પયગંબરી સંદેશ જોવા મળે છે. ‘પ્રોમિથીયસ અનબાઉન્ડ ’ (૧૮૨૦) શેલીની ઉર્મિપ્રધાન નાટ્ય રચના છે. ‘ટુ એ સ્કાયલાર્ક ’ (૧૮૨૦),  'ધ કલાઉડ ’ (૧૮૨૦), ‘ઓડ ટુ ધ વેસ્ટ વિન્ડ ’ (૧૮૨૦) તેમની ખ્યાતનામ કૃતિઓ છે.
જોહન કીટસ(૧૭૯૫-૧૮૨૧)ના કાવ્યવિષયમાં દંતકથાઓનો આશરો લીધો, તેમની જાદુઇશક્તિ સ્પેનસર અને શેક્સપિયર પર આભારી છે. તેમની બે કૃતિઓ ‘ઇઝાબેલ ’ (૧૮૨૦) અને ‘ધ આઇવી ઓફ સેંટ એગ્નિસ ’ (૧૮૨૦) જાણીતી છે. તેમની કાવ્યપંક્તિ ‘A thing of beauty is a joy for ever ’ (સૌંદર્યનો આનંદ શાશ્વત હોય છે.) ખૂબ સ્મરણીય છે.
રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ(૧૮૧૨-૧૮૮૯) બાળપણથી કવિતા પ્રેમી હતા. ૧૮૫૫માં ‘મેન એન્ડ વિમેન’ કૃતિ પ્રકાશિત થઇ. ‘ડોમેસ્ટિક પર્સન ’ (૧૮૬૪) અને ‘રિંગ એન્ડ ધ બ્રુક ’ (૧૮૬૯)ની રચનાથી તેમનું નામ પહેલી હરોળના કવિઓમા સ્થાન પામ્યું. ઓગણીસમી સદીના ઉતરાર્ધમાં મેથ્યુ આર્નોલ્ડ(૧૮૨૨-૧૮૮૮) નો ઉદય થયો. તેમની કવિતાઓ કરતાં વિવેચનો ખૂબ જાણીતા છે. ‘ધ સ્કૉલર જિપ્સી’ અને 'સોહરાબ એન્ડ રુસ્તક’ તેમની જાણીતી રચનાઓ છે.
રોમેન્ટિક નવલકથા
સર વોલ્ટર સ્કોટ (૧૭૧૧-૧૮૩૨) ઐતિહાસિક નવલકથાઓ લખવાનું શરૂઆત કરી. જેમાં તેઓ ભૂતકાલીન સમાજનાં વર્ણનો અને પાત્રચિત્રણ કલા દ્વારા તેમણે ભૂતકાળની સ્થિતિને લોકો પ્રત્યક્ષ કરાવે છે. તેમની પ્રખ્યાત નવલકથાઓમાં ‘વેવર્લી ’ (૧૮૧૪), ‘આઈવેન્હો ’ (૧૮૧૯), ‘કેનિલવર્થ ’ (૧૮૨૧) અને ‘કવેન્ટિન' નો સમાવેશ થાય છે.
જેન ઓસ્ટીને(૧૭૦૫-૧૮૧૭)નવા જ વિષય સાથે નવલકથામાં પ્રવેશ કર્યો. ‘નોર્ધંન્જર એલી ’ (૧૮૧૮) એક કટાક્ષ નવલકથા છે. તેમની સર્વોતમ નવલકથા ‘પ્રાઈડ એન્ડ પ્રેજ્યૂડાઈસ ’ (૧૮૧૩) છે. તેમની અન્ય નવલકથાઓ ‘સેન્સ એન્ડ સેન્સિબિલિટી ’ (૧૮૧૧), ‘મેન્સફિલ્ડ' (૧૮૧૪) ‘એમ્મા ’ (૧૮૧૬) અને ‘નોધેન્ગર એબી’ વગેરે વર્તમાનમાં પણ એટલીજ પ્રચલિત છે.
નવલકથા
અંગ્રેજી સાહિત્યમાં અઢારમી સદીના ચોથા દાયકાના અંતે નવલકથા નો ઉદ્ભવ એ એક મહત્વની ઘટના બની.
૧૯મી સદીમાં રંગદર્શી(Romantic) સર્જકોનું ધ્યાન નવલકથા લેખન પર પડ્યું. ‘પામેલા ’ (૧૭૪૦-૪૧)એ રિચાર્ડસન દ્વારા લખાયેલી પ્રથમ નવલકથા છે. આ નવલકથા પત્ર સ્વરૂપમાં પ્રગટ થઈ હતી. તેમની અન્ય બે રચનાઓ ‘કેલેરિસા ’ (૧૭૪૭-૪૮) અને ‘સર ચાર્લ્સ ગ્રાન્ડિયન ’ (૧૭૫૩-૫૪) પણ પ્રસિદ્ધ છે.‘જોસેફ એન્ડ્ર્ઝ ’ (૧૭૪૨) રિચર્ડસનના પ્રયોજનની મજાક કરવાના ઈરાદા સાથે હેન્રી ફિલ્ફિંગે(૧૭૦૭-૧૭૫૪) લખી હતી. ‘ટોમ જોન્સ’ પણ તેમની પ્રખ્યાત કૃતિ છે. જેના નાયકનું પાત્રચિત્રણ અદભૂત છે.
આ સદીના અન્ય સર્જકોમાં બુલવર લિટન(૧૮૦૩-૧૮૭૩), ચાર્લ્સ રીડ(૧૮૧૪-૧૮૮૪), મિસિસ ગસ્કેલ(૧૮૧૦-૧૮૩૫) અને વિલ્કી કૉકલિન્સ(૧૮૨૪-૧૮૮૯)ની ગણના થાય છે. ‘શાર્લોટ બ્રોન્ટ(૧૮૧૬-૧૮૫૫) અને એમિલી બ્રોન્ટ(૧૮૧૮-૧૮૪૮)ની નવલકથાના પાત્રો મધ્યમ વર્ગના જોવા મળે છે. એમિલીની ‘વુધરિંગ હાઈટસ ’ (૧૮૪૭) અને શાર્લોટની ‘જેન આયર’ ખૂબ પ્રચલિત નવલકથાઓ છે. તેમની સમકાલીન લેખિકા મેરી એવાન્સે ‘જ્યોર્જ એલિયટ ’ (૧૮૧૯-૧૮૮૦) પુરુષનામ ધારણ કરીને યોગદાન આપ્યું. ‘ધ મિલ ઓન ધ ફ્લોર્સ ’ (૧૮૬૦)માં ભાઈ-બહેનનાં પ્રેમનું આલેખન અને ‘મિડલ માર્ચ’માં મેરીની સર્જનશક્તિ અને બુદ્ધિનું ઉપયોજન જોવા મળે છે.
સ્મોલેટ (૧૭૨૧-૧૭૭૧)એ હેન્રી ફિલ્ડિંગના સમકાલીન નવલકથાકાર છે. તેમની ચિત્ર સાથેની દરિયાઈ જીવનની નવલકથા ‘રોડરિક રેન્ડમ ’ (૧૭૪૮) ખૂબ લોકપ્રિય છે. ‘ધ એક્સપિડિશન ઓફ હમ્ફી કીલ્નકર ’ (૧૭૭૧) તેમની પત્રાત્મક નવલકથા છે. તેમની નવલકથાઓના વિષયવસ્તુમાં જોવા મળે છે કે રખડું નાયક સદગુણી કન્યાને પરણે એટલે સુધરી જાય છે.
લોરેન્સ સ્ટર્ન (૧૭૧૩-૧૭૬૮) પણ ૧૮મી સદીના એક પ્રખ્યાત સર્જક છે. તેમની નવલકથા ‘ટ્રિસ્ટમ શેન્ડી ’ (૧૭૫૮-૬૭)માં માનવીના આંતરપ્રવાહનું આલેખન કર્યું છે. ‘સેન્ટિમેન્ટલ જર્ની ’ (૧૭૬૧)એ એક હાસ્ય નવલકથા છે. આ સમયમાં પ્રકાશિત અન્ય જોન્સનની ‘રેસિલસ ’ (૧૭૫૯), ગોલ્ડસ્મિથની ‘વિકાર ઓફ વેકફિલ્ડ ’ (૧૭૬૬) અને હૉરેસ વોલ્પોલે (૧૭૧૭-૧૭૯૭)ની ‘ ધ કેસલ ઓફ ઓટ્રેન્ટો ’ (૧૭૬૪) ‘ગોથિક’ નવલકથાએ એક નવી દિશા ઉઘાડી.
ઓગણીસમી સદીના છેલ્લા તબક્કામાં ટોમસ હાર્ડીએ ‘વેસેક્સ’ કાલ્પનિક સ્થળને કેન્દ્રમાં રાખીને નવલકથાઓ લખી. તેમાં કેન્દ્રમાં ભાગ્ય અને વિધિવક્રતા જોવા મળે છે. હાર્ડીની અન્ય નવલકથાઓ ‘ધ રિટર્ન ઓફ ધી નેટિવ ’ (૧૮૭૮), ‘જ્યુડ ધી ઓબ્સક્યોર ’ (૧૮૪૫), ‘ધ મેયર ઓફ કેસ્ટર બ્રિજ ’ (૧૮૮૬) તથા ‘ટેસ ઓફ ટર્બરવિલે ’ (૧૮૯૧) વગેરે છે.
ઓગણીસમી સદીના અંતમાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડે(૧૮૫૪-૧૯૦૦) નાટ્યક્ષેત્રમાં અદભૂત યોગદાન આપ્યું. ‘ઇમ્પોર્ટન્ટ ઓફ બીઇંગ અર્નેસ્ટ ’ (૧૮૯૫) અને ‘એન આઇડિયલ હસબન્ડ ’ (૧૮૯૫) લખી પ્રેક્ષકોનું મનોરંજન કર્યું.
વિકટોરિયા યુગ
ટેનિસન વિકટોરિયા યુગના એક ખ્યાતનામ કવિ હતા. તેમણે ઊર્મિકાવ્યોની રચના કરી. ‘યુલિસિસ’માં તે વિરયુગનું ચિત્રણ કરે છે. ‘ઇન મેમોરિયમ ’ (૧૮૩૪), ‘લોકસ્લે હૉલ’, ‘ઈડિલ્સ’, ‘ઇનાર્ક આર્ડન’ જેવી લાંબી રચનાઓ તેમણે લખી.
નવલકથા
એચ.જી.વેલ્સ (૧૮૬૬-૧૯૪૬) એ વિજ્ઞાનલક્ષી નવલકથાઓ રચી. ‘ધ ટાઈમ મશીન ’ (૧૮૯૫), ‘ધ ઇનવિઝિબલ મેન ’ (૧૮૯૭) ‘ધ ન્યુ મેકયાવલી ’ (૧૯૧૧) એન્ડ ‘ધ ફર્સ્ટ મેન ઇન ધ મૂન ’ (૧૯૦૧) વગેરે તેમની પ્રખ્યાત રચનાઓ છે. ‘ધ હિસ્ટ્રી ઓફ મિસ.પોલી’ની રચના કરી તેમણે પોતાની હાસ્યકાર તરીકેની શક્તિનો પણ પરિચય આપ્યો. જોસેફ કોનરાર્ડ (૧૮૭૫-૧૯૨૪)પોલેન્ડના વતની હતા. તેમણે દરિયાઈ સાહસસૃષ્ટિનું આલેખન કરતી માનસશાસ્ત્રીય વિશ્લેષણવાળી નવલકથાઓ રચી. ‘નિગર ઓફ ધ નર્સિસસ ’ (૧૯૯૮), ‘લોર્ડ જિમ ’ (૧૯૦૦) વગેરે તેમની અન્ય રસપ્રદ નવલકથાઓ રચાઇ.
વિલિયમ થેકરે(૧૮૧૧-૧૮૬૩) એક નવલકથાકાર હતા. ‘વેનિટી ફેર ’ (૧૮૪૭-૫૦) તેમની પ્રખ્યાત કૃતિ છે. જેમાં બેકી શર્પનું વાસ્તવિક પાત્રાલેખન અને ‘ધ હિસ્ટી ઓફ હેન્રી એસમન્ડ ’ (૧૮૫૨)માં ઐતિહાસિક તત્વોનું અદભૂત આલેખન કર્યું.
ચાર્લ્સ ડિકન્સ(૧૮૧૨-૧૮૭૦) ઓગણીસમી સદીના પ્રખ્યાત નવલકથાકાર હતા. તેમની નવલકથા સમચારપત્રમાં છપાતી જેથી અખબારનો ફેલાવો વધ્યો હતો. ‘પિકવિક પેપર્સ ’ (૧૮૩૬-૩૭) તેમની હાસ્ય નવલકથા છે. જ્યારે ‘ઓલિવર ટવીસ્ટ ’ (૧૯૩૭-૩૮) અને  'નિકોલસ નિકલબી ’ (૧૮૩૮-૩૯) ઈંગલેન્ડનાં નિમ્નકક્ષાનાં લોકોના દુખને આલેખતી કરૂણકથાઓ છે. તેમના જીવનનું પ્રતિબિંબ તેમની કૃતિ ‘ડેવિડ કોપરફીલ્ડ ’ (૧૮૫૦)માં જોવા મળે છે.
૨૦મી સદી
૨૦મી સદીના નાટકોમાં બૌદ્ધિક તત્વ અને વાસ્તવવાદને કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવ્યો. જે જોહન અરવિન (૧૮૮૩-૧૯૦૧) અને જોન મેસફિલ્ડ (૧૮૧૮-૧૮૮૭)ની કૃતિઓમાં જોવા મળે છે. ૨૦મી સદીના સમર્થ અને વિલક્ષણ નાટયકાર જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શો (૧૮૫૬-૧૯૫૦) હતા. તેમના સાહિત્યિક જીવનની શરૂઆત ઇ.સ ૧૮૯૨માં ‘વિડોઅર્સ હાઉસિસ’થી કરી. તેઓ એક કટાક્ષકાર હતા. શોએ નાટકો બે ભાગમાં વહેચ્યાં (૧) ‘પ્લેઝ પ્લેઝન્ટ’ અને (૨) 'પ્લેઝ અનપ્લેઝન્ટ’. તેમણે કુલ ૫૨ જેટલા વિવિધ પ્રકારના નાટકો રચ્યા.
ટી.એસ.એલિયટ (૧૮૮૮-૧૯૬૫)નો જન્મ અમેરીકામાં થયો પણ તેમણે બ્રિટિશનું નાગરિકત્વ અપનાવ્યું. એલિયટ કવિ હતા.કવિતા સાથે તેમણે નાટકમાં રસ પડ્યો અને ત્રીજા દાયકમાં પદ્યનાટકોનું સફળ પ્રયોજન કર્યું. ‘મર્ડર ઇન ધ કથીરડલ ’ (૧૯૩૫), ‘ફેમિલી રિયુનિયન ’ (૧૯૩૯), ‘ધ કોકટેલ પાર્ટી’ તેમની ખ્યાતનામ કૃતિઓ છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધની દુખદ પરિસ્થિતિના વર્ણનની અસર તેમની રચનામાં પડી. ડબલ્યુ.એચ.ઓર્ડન(૧૯૦૭-૭૫) પદ્યનાટકોમાં સાથ આવે છે. ‘એસેન્ટ ઓફ એફ.સિક્સ’ની રચનાએ અલગ અસર ઉપજાવી.બીજા વિશ્વયુદ્ધની સમાપ્તિ પછી ‘રોયલ કોર્ટ થિયેટર મંડળ’ની સ્થાપના થઈ જેમાં જોન ઓસબોર્નનું ‘લુક બેક ઇન એંગર’ (૧૯૫૬) ભજવાયું. તેમને સાહિત્ય માટે નોબલ પારિતોષિક પણ એનાયત થયો. 'ધ વેસ્ટલેન્ડ' (૧૯૨૨),  'ધ હોલો મેન' (૧૯૨૫),  'ધ ફોર ક્વાટર્સ' (૧૯૪૩) તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમની અસર ઓર્ડન, સ્ટીફન, સ્પેન્સર અને સેસિલ ડે લુઈસ વગેરે પર જોવા મળે છે. જેમણે કાવ્યક્ષેત્રે મોટું યોગદાન આપ્યું.
ટૂંકી રચનાઓ
આ સમયગાળામાં ટૂંકી રચનાઓ રચાવાની ચાલુ થઈ. રોબર્ટ લુઈ સ્ટીવન્સન(૧૮૫૦-૧૮૯૪)ની ‘ટ્રેઝર આઇલેન્ડ ’ (૧૮૮૩)માં વાંચકોની બદલાતી અભિરુચિ જોવા મળે છે. ''‘ડોં.જેકીલ એન્ડ મી. હાઈડ'' ’ (૧૮૮૬) દ્વારા સ્ટીવન્સે નવા પ્રકારની લઘુનવલકથાઓ રચી. કોનન ડોઈલે(૧૮૫૯-૧૯૩૦) ડોં. શેરલોક હોમ્સના પાત્ર દ્વારા નવલકથામાં નવી રાહ આપી. રૂડ્યાર્ડ કિપ્લિંગ(૧૮૬૫-૧૯૩૬)નો જન્મ ભારતમાં થયો હતો. તેમણે ભારત દેશ પર આધારિત સંખ્યાબંધ વાર્તાઓ રચી. સાહિત્ય માટે નોબલ પારિતોષિક(૧૯૦૭) મેળવનાર તેઓ પ્રથમ અંગ્રેજ હતા. ‘પ્લેઇન ટેલ્સ’,  'ફ્રોમ હિલ્સ’ , ‘ધ જંગલ બુક’ અને ‘કિમ’ તેમની પ્રખ્યાત નવલકથાઓ છે.
વીસમી સદીની શરૂઆતમાં સમાજિક નવલકથાકાર જોન ગલ્સવર્ધી (૧૮૬૭-૧૯૩૦)એ ‘ફોરસાઇટ સાગા ’ (૧૯૨૨) શિર્ષકના ૬ ગ્રંથની ગ્રંથમાળા રચી. જેમાં મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગના જીવનનું આલેખન કર્યું. તેમણે નાટકો પણ લખ્યા. ગાલ્સવર્ધીને ૧૯૩૨માં નોબલ પારિતોષિક એનાયત થયો.
વીસમી સદીની પ્રખ્યાત નવલકથામાં સમરસેટ મૉમ (૧૮૭૪-૧૯૬૫)ની ‘અ પેસેજ ટુ ઈન્ડિયા ’ (૧૯૨૪) અને ‘ઓફ હ્યુમન બોન્ડજ’ (૧૯૧૫), ડી.એચ.લોરેન્સ (૧૮૮૫-૧૯૩૦)ની ‘લેડી ચેટર્લીઝ લવર’ અને  'સન્સ એન્ડ લવર્સ’ તથા આલ્ડસ હક્સલી (૧૮૮૪-૧૯૬૩)ની ‘બ્રેવ ન્યુ વર્લ્ડ ’ (૧૯૩૨)નો સમાવેશ થાય છે. જેમ્સ જોઈસે (૧૮૮૨-૧૯૪૧) નવલકથાક્ષેત્રમાં નવા પ્રયોગો કર્યા. જેના પરિણામે તેમણે ‘યુલિસસ’ રચાઇ.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સાહિત્ય
રાયપુર (તા. કવાંટ)
રાયપુર (તા.કવાંટ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  કવાંટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રાયપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. આ ગામ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે.
શ્રેણી:કવાંટ તાલુકો
પ્રમોદ કરણ સેઠી
પ્રમોદ કરણ સેઠી અથવા '''પી. કે. સેઠી' (૨૮ નવેમ્બર, ૧૯૨૭ – ૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૮) વિશ્વભરમાં જાણીતા જયપુર ફૂટ''ના પ્રણેતા હતા. એમણે શ્રી રામચંદ્ર શર્મા સાથે મળીને ઈ. સ. ૧૯૬૯ના વર્ષમાં જયપુર ફૂટ નામથી સસ્તા અને લચીલા (flexible) કૃત્રિમ પગનું સંશોધન તેમ જ વિકાસ કરેલ છે. વ્યવસાયે હાડકાંના નિષ્ણાત તબીબ એવા ડૉ. પી. કે. સેઠીના આ યોગદાન બદલ એમને ઈ. સ. ૧૯૮૧ના વર્ષનો મેગ્સેસે પુરસ્કાર તેમ જ પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વડે નવાજવામાં આવ્યા હતા.
કાશી હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે ભૌતિકશાસ્ત્રના અધ્યાપક ડૉ. નિહાલ કરણ સેઠીને ત્યાં ૧૯૨૭માં જન્મેલ પ્રમોદ સેઠી આગ્રા વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે સાતેસાત વિષયોમાં સર્વોચ્ચ પરિણામ મેળવી એમબીબીએસ થયા હતા. ઈ. સ. ૧૯૫૨ના વર્ષમાં તેઓ એમ. એસ. (માસ્ટર ઓફ સર્જરી)ની પદવી મેળવી નિષ્ણાત તબીબ બન્યા હતા. આ ઉપરાંત ઈ. સ. ૧૯૫૩ના વર્ષમાં ઈંગ્લેન્ડમાં આવેલ એડિનબરો ખાતેથી એમણે એફ આર સી એસની પદવી મેળવી હતી.
ડૉ. પી. કે. સેઠીએ સર્જન તરીકે ઈ. સ. ૧૯૫૪ના વર્ષમાં જયપુરમાં આવેલ સવાઈ માનસિંહ હોસ્પિટલ ખાતે પોતાની સેવા આપવાની શરૂઆત કરી અને ત્યાં નવા શરુ થયેલા અસ્થિ વિભાગમાં એમણે નિષ્ણાત તરીકે સ્થાપિત થયા.
અહીં કાર્યરત શ્રી રામચંદ્ર શર્મા, કે જેઓ અશિક્ષિત કારીગર હતા, એમના સહયોગથી ડૉ. સેઠીએ જયપુર ફૂટનો વિકાસ કરી એને વિશ્વભરમાં સ્થાન અપાવ્યું. એમની આ શોધને કારણે કોઈપણ કારણસર પોતાનો પગ ગુમાવનાર લાખો-કરોડો લોકો ફરી ચાલી શકવાને સમર્થ બની શક્યા છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી:ભારતીય વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
રોઝાનર
રોઝાનર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકોની વસ્તી રહે છે. રોઝાનર ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
શ્રેણી:તિલકવાડા તાલુકો
આસોદરા
આસોદરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા ડભોઇ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આસોદરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ડભોઇ તાલુકો