cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ગુગલીયાણા (તા. થાનગઢ)
ગુગલીયાણા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા થાનગઢ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગુગલીયાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:થાનગઢ તાલુકો
હાથી
હાથી એક મોટું સ્થૂળ શરીરનું સૂંઢવાળું પ્રાણી છે. તેને માતંગ; સારંગ; વારણ; હસ્તી; કરી ;દંતી; શુંડાલ; ગયંદ; કુંજર; ઇભ; સિંધુર; દ્વિરદ; વ્યાલ; કુંભી; દ્વિપ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
શરીર
હાથીનું મૂળ સ્થાન એશિયા અને આફ્રિકા ખંડ છે. બધાં જાનવરોમાં હાથી આકારમાં મોટું છે. તેનું શરીર ગોળાકાર અને જાડું છે; છતાં તે બહુ ચપળ હોય છે. હાથી સ્વભાવે શાંત છે, તેની ઊંચાઈ ૧૦ થી ૧૨ ફૂટની હોય છે. તેનું મુખ્ય લક્ષણ તેની સૂંઢ છે. તે સ્નાયુમય માંસની લંબી નળી હોય છે અને તે મોઢા ઉપર ખાલી લટકતી હોય છે સૂંઢને તે જોઈએ તેવી રીતે વાળી કે લંબાવી શકે છે. તેની બોચી ટૂંકી, કાન સૂપડા સરખા, ડોળા ઘણા જનાના, દંતશૂળ મોટા, પગ મોટા થાંભલા જેવા, ચામડી ઘણી જાડી, પૂંછડી ટૂંકી અને બારીક તથા છેડે વાળના જથ્થા વાળી હોય છે. તેની ખોપરી બીજા પ્રાણીઓના પ્રમાણમાં ભારે હોત તો તે ઉપાડવી હાથીને પણ ભારે થઈ પડત; પરંતુ હાથીની ખોપરીનું હાડકું અદ્ભૂત રીતે હલકું છે, કેમકે તે હાડકું હવાના ગૃહોથી ભરપૂર છે. આ હવાના ગૃહથી ખોપીર હલકી રહે છે અને તેથી સૂંઢના સ્નાયુઓ વગેરે ભારે અવયવો તેને ઉપાડવા સરળ થઈ પડે છે. કલેસ રહિત અને ગર્વિષ્ઠ હાથણીમાં જુવાન હાથીથી, ગર્ભમાં કંઈ કલેશ ન થયો હોય તે મજબૂત હાથી ઉત્પન્ન થાય છે. આવો હાથી જિંદગી પર્યંત મદોક્તટ રહે છે. અને તેમાં એકે દોષ ઉત્પન્ન થતા નથી. માતા ક્ષીણ હોય અને હાથી પણ મદરહિત હોય તો તેનાથી ઉત્પન્ન થનેલો હાથી જિંદલગીમાં કદી મદને પ્રાપ્ત કરતો નથી. અને તે પ્રવૃત્તિમાં દુર્બળ રહે છે. હાથીની ગર્ભાવસ્થાની મુદત ૬૧૫ દિવસની ગણાય છે. હાથીનું આયુષ્ય સાધારણ રીતે ૧૦૧ વર્ષ ગણાય છે. હાથીના શરીરમાં (૧) સૂંઠમાં, (૨) વદનમાં, (૩) વિષાણમાં, (૪) મસ્તકમાં, (૫) નેત્રમાં, (૬) કાનમાં, (૭) કંઠમાં, (૮) ગાત્રમાં, (૯) ઉરસ્થળમાં (૧૦) રોષાંગમાં, (૧૧) કાંતિમાં અને (૧૨) સત્ત્વમાં, ક્ષેત્ર હોય છે. ભદ્ર હાથીનું આયુષ્ય ૧૨૦ વર્ષનું ગણાય છે. ઉપર કહેલાં બારે ક્ષેત્રો હોય તો તે હાથી પૂરું આયુષ્ય ભોગવે છે. પણ એમાંથી એકેય ક્ષેત્ર ઓછું હોય તો દશ વર્ષનું આયુષ્ય ઓછું થાય છે. બે ક્ષેત્ર ઓછાં હોય તો ૨૦ વર્ષનું આયુષ્ય ઓછું થાય છે. આ ઉપરથી હાથીના આયુષ્યનો આધાર તેમાં રહેલાં નક્ષત્ર ઉપર છે.
પ્રકાર
હાથી આઠ જાતના હોય છે. આ આઠ જાત દિગ્ગજની છે. તેના વંશમાં ઉત્પન્ન થનેલા તે તે જાતિના કહેવાય છે.
૧. ઐરાવત: જે હાથીનું શરીર પાંડુર હોય, દાંત લાંબા અને ધોળા પુષ્પ જેવા હોય, રૂંવાડાં ન હોય, થોડા ખાનારા, બળયુક્ત, મોટા કદના, નાના પણ પુષ્પલિંગવાળા, લડાઈમાં ક્રોધયુક્ત, અન્ય સાથે શાંત, થોડું પાણી પીનારા, પુષ્કળ મદને ઝરનારા, પૂછડે નાના વાળાવાળા હોય તેવા હાથી ઐરાવત કુળના કહેવાય છે.
૨. પુંડરીક: જેનાં શરીર કોમળ હોય, લમણાં ખરસટ હોય, મદઝરતા હોય, નિરંતર ક્રોધમાં જ રહેતા, સર્વભક્ષી, બલયુક્ત, તીક્ષ્ણદાંતવાળા હાથી પુંડરિક કુળના કહેવાય છે.
૩. વામન : જેનાં શરીર ઠીંગણાં અને ખરસટ હોય, કોઇ વખતે જ મદ ઝરે, ખોરાકને લઈને જ બળયુક્ત રહે, બહુ જળ નહિ પીનારા, લમણામાં ઘણાં રૂંવાડાંવાળા, દાંત કદરૂપા,કરૂપડા હોય તથા કાન અને પૂંછડું ટૂંકાં હોય તે વામન વંશના સમજવા.
૫. અંજન: જેનાં શરીર સ્નિગ્ધ હોય, જલની અભિલાષાવાળા, મોટા કદના દાંત તથા સૂંઢ પાતળી તથા નાની, શ્રમ વેઠી ન શકે તેવા હાથી અંજન વંશના કહેવાય છે.
૬. પુષ્પદંત: જે હાથી નિરંતર વીર્ય અને મદઝરતા હોય. અનૂપદેશમાં જેનું જોર ફાવે, જે મોટા વેગવાળા તથા ટૂંકા પૂંછડાવાળા હોય તેને પુષ્પદંત કુળના સમજવા.
૮. સુપ્રતીક: જેની સૂંઢ લાંબી, અવયવો પ્રમાણ:સર, મોટા વેગવાળા, ક્રોધથી ભરેલા, સારું ખાનારા, હાથણીઓના પ્રેમવાળા, પ્રવૃદ્ધ ગંડસ્થળવાળા હોય તેને સુપ્રતીક કહે છે.
વર્ણ
બ્રાહ્મણ વગેરે ચાર વર્ણની પેઠે હાથીમાં પણ ચાર જાત છે: (૧) વિશાળ અંગવાળા, પવિત્ર અને થોડું ખાનારા બ્રાહ્મણ જાતિના છે. (૨) શૂરવીર, વિશાળ, બહુ ખાનારા અને ક્રોધયુક્ત તે ક્ષત્રિય જાતિના ગણાય છે. બાકીના અનુક્રમે વૈશ્ય અને શૂદ્ર જાતિના કહેવાય છે.
ગુણ પરથી જાતી
બીજા વિભાગો હાથીના ગુણ પ્રમાણે પડે છે. ગુણ ઉપરથી હાથી બાર જાતના છે: તેમાંથી થોડાઓનાં લક્ષણ આ પ્રમાણે છે: ૧. રમ્ય પ્રમાણસર વિબાગયુક્ત અવયવવાળો, પુષ્ટ, સુંદરદંતવાળો, અતિમહાન, તેજસ્વી હાથી રમ્ય કહેવાય છે આ હાથી સંપત્તિ વધારનારો છે.
૨. ભીમ  અંકુશના પ્રકારથી જે ડરતો નથી એ ભીમ કહેવાય છે. તે રાજાના સર્વ અર્થનો સાધક છે. ૩. ધ્વજ સૂંઢના અગ્રભાગથી પૂંછડા પર્યંત જેને રેખા હોય તેને ધ્વજ કહે છે. તે સામ્રાજ્ય અને પ્રાણને આપનારા છે. ૪. અધીર જેના લમણાં સરખાં પણ કર્કશ હોય તથા તેના ઉપર રૂંવાડાંવાળા ગુચ્છ હોય તે અધીર કહેવાય છે. તે રાજાઓનો નાશ કરનાર છે. ૫. વીર જેના પૃષ્ઠથી નાભિ સુધી રૂંવાડાંનું ગુચ્છ હોય, પુષ્ટ શરીરવાળો તથા બળવાન હોય તેને વીર કહે છે. તે રાજાઓને ઇષ્ટપ્રદ છે. ૬. શૂરમોટા કદનો પુષ્ટ અંગવાળો, સુંદર દાંત તથા લમણાવાળો, ખાતાં ખાતાં થાકી જાય તેવો હાથી શૂર કહેવય છે. તે લક્ષ્મીનો વર્ધક છે. ૭. અષ્ટમંગલ દાંત, પુચ્છ, રેખા અઆને નખ સ્વચ્છ શ્વેત હોય તે અષ્ટમંગળ કહેવાય છે. આ હાથી જેને હોય તે સર્વ પૃથ્વીનો માલિક થાય છે. ૮. સુનંદ ૯. સર્વતોભદ્ર ૧૦. સ્થિર ૧૧. ગંભીરવેદી ૧૨. વરારોહ
ઊંચાઈ પરથી જાતી
આ સિવાય હાથીના બીજા ચાર પ્રકાર તેની ઊંચાઈ ઊપરથી પણ પડે છે: ૧. સંકીર્ણ  જે હાથી છ હાથ ઊંચો હોય તે સંકીર્ણ જાતિનો કહેવાય છે. ૨. મંદ જે હાથી સાત હાથ ઊંચો હોય તે મંદ જાતિનો સમજવો. ૩. મૃગ જે હાથી આટ હાથ ઊંચો હોય તે મૃગ જાતિનો કહેવાય છે. ૪. ભદ્રજાતિ નવ હાથ ઊંચો હાથી ભદ્રજાતિનો હાથી કહેવાય છે. એ ભદ્રજાતિનો હાથી સર્વ જાતિઓના હાથીમાં ઉત્તમ જાતિનો હાથી કહેવાય છે.
અકબર મુજબ હાથીના વર્ગો
૨. સિંહ, વાઘ વગેરેની સાથે લડાઈમાં ઊતરનાર હાથીને શેરગીર કહે છે.
૩. ભરજુવાનીમાં આવેલો પણ સાવીર વગેરેના ઉપયોગમાં લઇ શકાય એવો સરલ સ્વભાવનો હાથી સાદો હાથી કહેવાય છે.
૪. મધ્યમ કદના હાથીને મંઝોલા નામ આપેલ છે.
૫. મંઝોલથી નાની ઉંમરના અને ઓછા કદના હાથીને ખડા કહે છે.
૬. ખડાથી પણ નાની ઉંમર અને કદના હાથીને બંદરકિયા કહે છે.
૭. હાથીનાં નાનાં બચ્ચાંને મોકલ કહે છે. તેના ઉપર સવારી કરવામાં આવતી નથી.
હાથીનાં સાજ
(૧) ધરણા-સાઠ લંબગોળ કડીવાળી સાંકળ. દરેક કડીનું વજન ત્રણ શરે હોય છે. સાંકળનો એક છેડો જમીનમાં થાંભલો નાખી તે સાથે બાંધવામાં આવે છે અને બીજો છેડો હાથીના પાછલા ડાબા પગે બંધાય છે. આ સાંકળ લોઢાની તેમ જ સોનાની બને છે.
(૨) અંદૂ-હાથીના આગલા બે પગે બાંધવાની સાંકળ.
(૪) બલંદ-હાથીના પાછલા બે પગે બાંધવાની બેડી. એ બાંધવાથી હાથી ચાલી શકે પણ દોડી શકે નહિ.
(૫) ગઢબેડી-આ બેડી અંદૂનાં જેવી, પણ તેથી વધારે મજબૂત હોય છે. તે મસ્ત અને તોફાની હાથીને નાખવામાં આવે છે.
(૬) લોહ લંગર-લાંબી સાંકળ. તેનો એક છેડો હાથીના જમણા આગલા પગે બાંધવામાં આવે છે અને બીજો છેડો ખૂંટા સાથે બાંધવામાં આવે છે અને બીજો છેડો બંટા સાથે બાંધવામાં આવે છે. હાથી મસ્તીમાં આવે ત્યારે આ લંગર તેને લગાડવામાં આવે છે.
(૭) ચરખી-તે પોલા વાંસની બનાવવામાં આવે છે. તેમં દારૂ ભરાય છે. વચ્ચે એક કાણું રાખવામાં આવે છે. તે સળગાવવાથી ચક્કર ચક્કર ફરે છે. હાથી તોફાને ચડ્યો હોય ત્યરે ચરખી સળગાવીને તેની આગળ ધરવાથી તે શાંત પડી જાય છે.
(૮) અંધિયારી-તે દોઢ વાર ઓરસ ચોરસ કંતાનનો કટકો હોય છે. હાથી મસ્તી કરે ત્યારે તે તેના મોઢા આગળ ઢાંકવામાં આવે છે. તેને ત્રણ ટોકરી બાંધવામાં આવે છે.
(૯) કલાવા- એ ઘણાં દોરડાંને એકત્ર ગૂંથીને બનાવાય છે. તે દોઢ વાર લાંબો હોય છે. હાથીની ગરદન આસપાસ બાંધવામાં તે આવે છે. તેમાં મહાવત પગ રાખીને બેસે છે.
(૧૦) કનાર-અંકુશ: લોઢાની આ આંકડી કલાવામાં અથવા મસ્તી કરે ત્યારે તેના કાન પાછળ ભોંકવામાં આવે છે.
(૧૧) દોર-આ જાડું દોરડું હાથીની પૂંછડીથી ગળા સુધી બાંદવામાં આવે છે.
(૧૨) ગદેલા-ગાદી. એ હાથીની પીઠ ઉપર નાકવામાં આવે છે. જેથી તેની પીઠ છોલાય નહિ.
(૧૩) પીછવા-દોરડાનો પટ્ટો. હાથીની જાંઘ ઉપર બાંધવામાં આવે છે. ભોઇ લોકો તે ઉપર ઊભા રહી ગોળી ફેંકે છે.
(૧૪) ચૌરાસી-બનાતના આ પટ્ટા ઉપર ટોકરીઓ સીવેલી હોય છે. તે હાથીના ગળામાં અને પીઠ પાછળ શોભાને માટે બાંધવામાં આવે છે.
(૧૫) પીઠ કચ્છ-હાથીની બંને છેડે એક ઘંટ બાંધેલો હોય છે.
(૧૬) પાખર-પોલાદનું બખતર. તે હાથીના આખા શરીરને ઢાંકે છે. માથા અને સૂંઢને માટે જુદા કટકા હોય છે.
(૧૭) ગજઝંપ-ત્રણ પરદાવાળી ઝૂલ. તે પાખર ઉપર ઢાંકવામાં આવે છે. તેને છેડે શોભાને માટે કિનારી સીવેલી હોય છે.
(૧૮) મેઘાડમ્બર-મહાવતનું ટાઢ તડકાથી રક્ષણ કરવા માટે છત્રના જેવું આ સાધન હાથી ઉપર નાખવામાં આવે છે.
(૧૯) રામપિયાલા-કિનખાબ અથવા મખમલનો સુશોભિત કટકો. તે હાથીના કપાળ ઉપર બાંધવામાં આવે છે.
(૨૦) પાયરેજન-હાથીને પગે બાંધવામાં આવતા ઘૂંઘરા
(૨૧) અંકુશ-લોઢાની અણીવાળી આંકડી. હાથી આંકવામાં તે તેના કાન નીચે ભોંકવામાં આવે છે. અકબરે તેનું નામ ગજબાધ એટલે હાથીની લગામ પાડેલું છે.
(૨૨) ગડુ-બે અણીદાર કાંટાવાળી આંકડી. હાથી મસ્તીમાં આવે ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
(૨૩) બંગડી-લોઢા અથવા પિત્તળની ચપટી કડી. તે હાથીના દંતશૂળ ઉપર શોભા અને મજબૂતીને માટે પહેરાવવામાં આવે છે.
(૨૪) ઝંડા-વાવટો. તેને ફરતી ઘૂઘરીઓ બાંધેલી હોય છે. હાથીને બેસારવા, ઉઠાવા વગેરે બાબતમાં અમુક સાંકેતિક શબ્દો વાપરવામાં આવે છે.
સાંકેતિક શબ્દો
હાથીને માટે કાંઇ બહુ ખાસ ચોક્કસ શબ્દો અગર વપરાતી ભાષાનો કાંઈ નિર્ણય નથી. તેમ જ હાથીના મહાવતો ઘણે ભાગે સાધારણ સ્થિતિના તથા અજ્ઞાન હોય છે. તેથી કરી તેઓ જે શબ્દોનો અપભ્રંશ કરીને કામ ચલાવે છે. તેમ જ વળી જ્યારે તે હાથી પોતાના સંપૂર્ણ અંકુશમાં આવે ત્યારે તે પોતાને જ કામ આપે તેવા પોતાના ખાનગી બનાવેલા શબ્દો વાપરે છે. તેથી વડોદરા, જૂનાગઢ, મલબાર જિલ્લો, ત્રિવાણકોર, મ્હૈસુર વગેરે તમામ દેશાવરોમાં અલગ અલગ વપરાતા શબ્દો જ્યારે હાથી વેચાય છે ત્યારે જેણે જે ભાષામાં કેળવણી આપી હોય તે `સાંકેતિક શબ્દ`તે મહાવતને જણાવે છે. મહાવત પણ આ શબ્દની ચકાસણી કરી લે છે અને બરાબર શબ્દ અનુભવી ખરીદે છે; પરંતુ પાછળથી કેટલાક શબ્દ અપભ્રંશ બોલે છે અને કેટલકા શબ્દો પોતાની અક્કલથી ગોઠવીને કામ લે છે. હાથીને માટે ઘણું કરીને આ શબ્દો વધુ વપરાય છે: બૈઠ-ભઇટ; બેસારવા માટેનો શબ્દ. મલ-ઉઠાડતી વખતે શબ્દ. સૂતેલ અથવા બેઠેલ હાથીને ઉઠાડવા વપરાય છે. તોલ-પાછળનો પગ ઊંચો કરાવવા વપરાતો શબ્દ. હલો-આગલો પગ ઊંચો કરાવવા માટે વપરાતો શબ્દ. તીરે-હાથીને સુવડાવવા માટે વપરાતો શબ્દ. દલે-હાથીને પાણી પાવા વપરાતો શબ્દ. ઝુક-આગળના બે પગથી ઝુકાવવાનો શબ્દ. અગત-હાથીને આગળ ચલાવવા માટે વપરાતો શબ્દ. તે સાથે પગનો ઇશારો પણ વપરાય છે. ચૈઈ-ડાબી કે જમણી બાજુ વળતી વખતે વપરાતો શબ્દ. ચૈ-પડખે ચાલ, બાજુમાં લેવા માટે વપરાતો શબ્દ. પીછે ધત-પાછળ હટાવવા માટે વપરાતો શબ્દ. ધર-હાથીને ખવરાવવા માટે વપરાતો શબ્દ. સમ-હાથીને સીધો ઊભો રાખવા માટે વપરાતો શબ્દ. લગૂત-હાથીને કોઇને મારવાનું કહેતાં વપરાતો શબ્દ. ભીરે-મારતો અટક; મારવા આવતો અટકાવવા વપરાતો શબ્દ. તાર-સલામ કર: હાથીને સાલમ કરાવવા માટે વપરાતો શબ્દ.
શણગારનાં તેમ જ અંકુશમાં રાખવા માટેના સાધનો
હાથીના શણગારનાં તેમ જ તેને અંકુશમાં રાખવા માટે જુદાં જુદાં સાધન વપરાય છે અને તેમનાં ખાસ નામ હોય છે: કિલાબો-સૂતરના હારડાનું બનેલું દોરડું. તે હાથીના ગળામાં નાકીને તેની અંદર મહાવત બંને પગ રાખી, હાથીને અંકુશમાં રાખી પગથી ચલાવે છે. ઝૂલ-હાથીના ઉપર નાખવાનું ગજીનું અથવા ચોળિયાનું કપડું. નમદો-ઝૂલ નીચે નાખવામાં આવતું બનાતનું ગાદલું. આસનગાદી-મહાવતને હાથી ઉપર બેસાવની ઇલાયદી રૂની ગાદલી. જોઠો-હાથને બંને પડખે ચામડામાં બાંધીને લટકાવવામાં આવતા ટોકરા. પેટકશીનું નાડું-હાથીના પેટ ઉપર, ગળામાં અને પૂછડામાં થઈને બાંધવામાં આવતું નાડું. ઝેલો-ઘૂઘરમાળ:ગળામાં પહેરાવાની ષ્ટોરીઓ તથા ઘૂઘરીઓ. ચૂડ-હાથીના દંતશૂળમાં પહેરાવાતાં પિત્તળનાં બલોયાં. હાથીની સવારી વખતે સાજ સજાવવા માટે વપરાતાં સાધન: ગાદી-હોદ્દા નીચે નખાતી પરાળ ભરેલી ગાદલી. ઝૂલ-હાથી ઉપર નાખવાનું કસબી ભરેલ મખમલનું કપડું. હોદ્દો-હાથી ઉપર રાજાઓ વગેરેને બેસવા માટે બનાવેલી સોના કે રૂપાની બેઠક. આ બેઠકમાં માથે છત્રીવાળી માત્ર સોનાની બનાવટની બેઠક. લવનું નાડું-હોદ્દાને કસીને બાંધવાનું દોરડું. સારબંધ-ચાલુ સવારીમાં હોદ્દો કે અંબાડી એક તરફ નમી હોય ત્યારે તે સરખું કરવા માટે હોદ્દોકે અંબાડીની સાથે બાંધવામાં આવતું દોરડું. સ્તરી-શોભા માટે કપાળ ઉપર રાખવામાં આવતું ઝીક ભરેલ મખમલ. તેને મથરાવટી પણ કહે છે. કલગી-હાથીના માથા ઉપર શોભા માટે રખાતો રૂપાનો કે સોનાનો સાવજ કે મોર. હુલર-ચાંદીનાં પતરાં, ઘૂઘરા વગેરેનો બનાવેલો ગળામાં પહેરવાનો એક શણગાર. ડૂમચી-પૂંછડામાં પરોવીને હોદ્દા સાથે બાંધવામાં આવતું દોરડું. તેને ચાંદીની ખોળ ચડાવેલી હોય છે. તોડો-હાથીને પગે પહેરાવવાનું સોના કે ચાંદીનું સાંકળું. મવાલો-શોભા માટે દાંતમાં પહેરાવવાનો સોના કે ચાંદીનો ખોભળો; ચૂડી. લછો-ચાંદીની મોતી જેવી ગોળીઓ બનાવીને લાંબી હારમાં પરોવીને હાથીના કાન ઉપર લટકતો રાખવાનો એક શણગાર. હાથીને અંકુશમાં રાખવાનાં સાધન: આંકડ-લોખંડનું બનાવેલું ભાલા જેવું એક હથિયાર; અંકુશ. ગજબાગ-એક જાતનું મોટું અંકુશ. તે કડીવાળું હોય છે. પોંચી-હાથી તોફાન કરે ત્યારે જ પાછલા પગ ઉપર બાંધવામાં આવતું એક જાતનું લોખંડનું કાંટાવાળું હથિયાર. ભાલું-વાંસમાં લોખંડનું અણીવાળું ભાલું નાખીને બનાવેલું એક જાતનું અંકુશ. ચીમટો-હાથીના તોફાન વખતે હાથીના પગમાં ચડાવવામાં આવતું, લોખંડનું બનાવેલું એક હથિયાર; કાંટાવાળો ચીપીઓ. કંઠી-હાથી જ્યારે બહુ તોફાન કરતો હોય, ત્યારે લોખંડનું બનાવેલું ગોખરુ જેવા મોટા લોખંડના અણીદાર કાંટા બનાવેલા હોય છે. તે ગળામાં આવવાથી હાથી જમણી કે ડાબી બાજુ ગળું ફેરવી શકતો નથી કારણ કે તેને કાંટા વાગે છે અને તે સીધી નજર જ રાખી શકે છે. હાથીસાંકળ-હાથીને પાછલે પગે તથા આગલે પગે બાંધવામાં આવતી લોઢાની જાડી સાંકળ. બેડી-હાથીના આગલા બંને પગોમાં પહેરાવાતી લોઢાની સાંકળ. હાથીને ત્રણ ચાર કલાક કે વધુ વખત કોઇ વાર બહાર ઊભો રાખવો હોય, તો તેનો ઉપયોગ થાય છે. આ સાંકળ એટલે કે બેડી બાંધવાથી ઘોડાની ડામણ જેવું થઈ જાય છે. ફંદાબેડી-લોઢાની બનાવેલી એક જાતની જાડી અને મજબૂત સાંકળ. તેનો ઉપયોગ હાથીને બહારગામ લઈ જતાં કે લાવતાં હાથી ભાગી જઈ શકે નહિ એટલા માટે આગલા બંને પગોમાં આંટી નાખીને બાંધવામાં આવે છે. આ ફંદાબેડી હાથીને પગમાં બાંધવાથી હાથી એક પણ ડગલું ચાલી શકતો નથી. ડગબેડી-સાંકળ: હાથીને પગે બાંધવામાં આવતી સાંકળ. લંગર-સાંકળ: ડગબેડી. ગોખરુ-પોંચી હાથી તોફાન કરે ત્યારે વપરાતું હથિયાર. ઝૂડો-ટોકરો: હાથીને મળે બાંધવાનો ટોકરો.
સ્ત્રોત
નવનીત લાડુમૉર,જ્ઞાનકોશ
સંદર્ભો
શ્રેણી:પ્રાણીઓ શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
હ્યુજ જેકમેન
thumb|right|હ્યુજ જેકમેન
હ્યુજ માઈકલ જેકમેન (જન્મ 12, ઓકટોબર 1968) ઓસ્ટ્રેલિયન અભિનેતા અને નિર્માતા છે, જે ફિલ્મ, સંગીત થિયેટર અને ટેલિવિઝનમાં પણ શામેલ છે.
જેકમેને મુખ્ય ફિલ્મો, ખાસ કરીને એકશન/સુપરહીરો તરીકે પિરીયડ અને પ્રણયના પાત્રોમાં તેની ભૂમિકા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી છે. તેના કેટ એન્ડ લિઓપોલ્ડ, વાન હેલ્સિંગ , ધ પ્રેસ્ટિજ , અને ઓસ્ટ્રેલિયા માં તેની મુખ્ય ભૂમિકા ઉપરાંત એકસ-મેન શ્રેણીઓમાં વોલ્વરાઈન તરીકેના તેના અભિનયથી તેને સારી એવી પ્રસિદ્ધિ મળી. જેકમેન સંગીતકાર, નૃત્યકાર અને સ્ટેજ મ્યુઝિકલમાં અભિનેતા છે, અને ધ બોય ફ્રોમ ઓઝ માં તેની ભૂમિકા માટે ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો.
નવાપરા (તા. નેત્રંગ)
શ્રેણી:નેત્રંગ તાલુકો
હ્યુજ જેકમેન
2008 નવેમ્બરમાં, ઓપન સલોન એ હ્યુજ જેકમેનને સૌથી વધુ સેકસી હયાત માણસો પૈકીનો એક તરીકે નામ આપ્યું છે. પાછળથી તે જ મહિનામાં પિપલ મેગેઝિને તેનું નામ જેકમેન “જીવંત સેકિસએસ્ટ પુરૂષ” રાખ્યું હતું.
ટોની એવોર્ડમાં ત્રણ વખત યજમાન તરીકે રહીને, તેમના એક દેખાવ માટે એમીના વિજેતા બનેલા જેકમેને 22 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ 81માં અકાદમી એવોર્ડનું પણ યજમાનપદ સ્વીકાર્યું હતું.
પૂર્વજીવન
હ્યુજ જેકમેનનો જન્મ સિડની, ન્યૂ સાઉથ વેલ્સમાં થયો હતો, તે ક્રિસ જેકમેન અને ગ્રેસ વોટસન, અંગ્રેજી માતા-પિતાનું સૌથી નાનું પાંચમું સંતાન હતા, અને તેમનો બીજો ભાઈ/બહેન હજુ ઓસ્ટ્રેલિયામાં (તેમને પણ એક ઓરમાન બહેન છે) જન્મવાનો હતો. તેમની માતાએ તેઓ આઠ વર્ષના હતા ત્યારે કુટુંબ છોડી દીધું, અને તે તેમના હિસાબનીશ પિતા અને ભાઈ/બહેન સાથે રહ્યાં.
એંધલ
એંધલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ગણદેવી તાલુકાનું ગામ છે. એંધલ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે.
હ્યુજ જેકમેન
પૂર્વજીવન
હ્યુજ પ્રથમ પિબ્લલ પબ્લિક સ્કૂલ ખાતેની પ્રાથમિક શાળામાં ગયા અને પાછળથી માત્ર છોકરાઓની નોક્ષ ગ્રામર સ્કૂલમાં દાખલ થયા, જ્યાં તેમને 1985 માં સંગીતમય માય ફેર લેડી ના નિર્માણમાં અભિનેતા તરીકે કામ કર્યું અને 1986માં શાળાના કેપ્ટન બન્યા. સ્નાતક થયા પછી તેમણે એક વર્ષનો ગાળો ઇંગ્લેન્ડમાં ઉપ્પિંઘામ સ્કૂલ ખાતે કામ કરવામાં ગાળ્યો. ઓસ્ટ્રેલિયા પરત ફરતાં, તેમણે 1991માં સિડનીમાં યુનિવર્સિટી ઓફ ટેકનોલોજીમાં અભ્યાસ કર્યો, જ્યાં કમ્યુનિકેશનમાં બીએ સાથે સ્નાતક થયા. બીએની ડિગ્રી મેળવ્યા પછી જેકમેન સિડનીમાં એકટર્સ સેન્ટર ખાતે એક વર્ષનો અભ્યાસક્રમ “ ધ જર્ની ” પૂરો કરવા 1991માં સિડની ગયા.
એંધલ
એંધલ ગામ મુંબઇથી દિલ્હી જતા રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ ઉપર આવેલું નવસારી અને ચિખલી વચ્ચે આવેલું નાનું ગામ છે.
હ્યુજ જેકમેન
પૂર્વજીવન
અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી તેમને લોકપ્રિય સોપ ઓપેરા નેબર્સ માં ભૂમિકાની ઓફર કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પર્થ, પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં વેસ્ટર્ન ઓસ્ટ્રેલિયન અકાદમી ઓફ પર્ફોમિંગ આર્ટસ્ ઓફ એડિથ ક્રાઉન યુનિવર્સિટીમાં હાજરી આપવા તેનો તેમણે અસ્વીકાર કર્યો, જ્યાંથી 1994માં તેઓ સ્નાતક થયા.
એંધલ
આ ગામના લોકો મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલનનો વ્યવસાય કરી પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
હ્યુજ જેકમેન
પ્રારંભિક સ્ટેજ, ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન પર કામ
મેલબોર્નમાં સ્ટેજ પર, બ્યુટી એન્ડ બિસ્ટ ના સ્થાનિક વોલ્ટ ડિઝનીના નિર્માણમાં ગેસ્ટનની ભૂમિકા, અને સનસેટ બુલેવર્ડ માં જોય ગિલિસની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમની સ્ટેજ પરની મેલબોર્ન ખાતેની સંગીત કારર્કિદી દરમિયાન, તેમણે મિડસુમ્મા ફેસ્ટિવલ કેબ્રેટ નિર્માણમાં સુમ્મા કેબ્રેટ માં 1998માં અભિનય કર્યો. તેમણે મેલબોર્નના કેન્ડલલાઈટ દ્વારા કેરોલ્સ અને સિડનીનાડોમેનમાં કેરોલ્સના યજમાન તરીકેનું પણ કામ કર્યું.
એંધલ
શ્રેણી:ગણદેવી તાલુકો
હ્યુજ જેકમેન
પ્રારંભિક સ્ટેજ, ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન પર કામ
જેકમેનની શરૂઆતની ફિલ્મોમા એર્સ્કિનવિલે કિંગ્સ અને પેપરબેક હીરો  (1999), અને તેમના ટેલિવિઝનના કામમાં કોરેલી  (એબીસી પર 10 ભાગના નાટકની શ્રેણી અને ઓસ્ટ્રેલિયન અભિનેત્રી ડેનિસ રોબટર્સ દ્વારા આયોજિત જેકમેનની પ્રથમ મુખ્ય વ્યાવસાયિક નોકરી – જ્યાં તે તેમની ભાવિ પત્ની, ડેબોરા-લી ફર્નેસને પણ મળે છે), લો ઓફ ધ લેન્ડ, હેલિફેકસ એફ.પી. , બ્લ્યૂ હિલર્સ, અને બન્ઝો પીટર્સનના ધ મેન ફ્રોમ સ્નોવી રિવર નો સમાવેશ થાય છે.
ઓક્લાહોમા!
રોયલ નેશનલ થિયેટરની વખણાયેલ સ્ટેજ પ્રસ્તૃતિ ઓક્લાહોમા!'' માં કર્લીની મુખ્ય ભૂમિકા લંડન વેસ્ટ એન્ડમાં ભજવતાં હતાં ત્યારે જેકમેન 1998માં ઓસ્ટ્રેલિયાની બહાર જાણીતા બન્યા. આ ભજવણીથી સંગીતમાં ઉત્તમ અભિનેતા માટે ઓલિવિયર એવોર્ડમાં તેમને નોમિનેશન મળ્યું. આ જ સ્ટેજ સંગીતની 1999ની ફિલ્મ કૃતિમાં પણ તેમણે અભિનય કર્યો, જે ફિલ્મ ઘણા દેશોમાં બતાવવામાં આવી.
એકસ-મેન
2000માં, બ્રાયન સિંગરની એકસ-મેન માં ડોગ્રે સ્કોટને બદલીને વોલ્વરાઈન તરીકે જેકસનને રાખ્યા. તેમના સહઅભિનેતામાં પેટ્રિક સ્ટીવર્ટ, જેમ્સ માર્સ્ડન, ફામ્કે જાનસ્સેન અને ઇઆન મેકેલેનનો સમાવેશ થાય છે. નવેમ્બર 2006માં સીબીએસ ઈન્ટરવ્યૂમાં જેકમેનની પત્ની ડેબોરા-લી ફર્નેસે તે ભૂમિકા ન સ્વીકારવાનું કહ્યું, પરંતુ પાછળથી તેણે જણાવ્યું કે જેકમેને તે બાબત ધ્યાનમાં ન લીધી તેની તેણીને ખુશી થઈ હતી.
જેકમેન, 6'2 ½ (1.83 મી) ઊંચો હતો, જે મૂળ કોમિક પુસ્તકમાં જણાવેલ 5'૩" ના વોલ્વરાઈન કરતાં એક ફુટ વધુ ઊંચો હતો. તેથી, ફિલ્મ નિર્માતાઓ તેને ખરેખર તે છે તે કરતાં નીચો બતાવતા ઘણીવાર તેઓને અસાધારણ ખૂણેથી અથવા કમરથી નીચે સુધી જેકમેનનું શુટિંગ કરવાની ફરજ પડતી, અને તેના સહઅભિનેતાઓએ પ્લેટફોર્મ-શૂઝ પહેરવા પડતા. જેકમેનને ભૂમિકા માટે તેના સ્નાયુઓમાં મોટી માત્રામાં વધારો કરવો પણ જરૂરી હતો, અને શ્રેણીની ચોથી ફિલ્મમાં તૈયારી કરતી વખતે તેને 300 પાઉન્ડ કરતાં વધુ વજન ઊંચકવાનું થયું હતું. ફિલ્મ રજૂ થતાં તે તત્કાલ પ્રસિદ્ધિ પામ્યો હતો અને જેકમેને 2003 માં એકસ-મેન 2 ની ભૂમિકા ફરીથી 2006X-Men: The Last Stand માં કરી હતી,અને,X-Men Origins: Wolverine જે 1લી મે 2009માં રજૂ થઈ હતી.
2001
જેકસને કેટ એન્ડ લિઓપોર્ડ રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મમાં 2001માં મેગ રયાન સામે, લિઓપોર્ડ તરીકે અભિનય કર્યો, જે માટે તેમને ચલચિત્ર સંગીત કે કોમેડીમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા તરીકે ગોલ્ડન ગ્લોબનું નોમિશન મળ્યું. જેકમેને વિકટોરિયન ઈંગ્લીશ ડયુકની ભૂમિકા ભજવે છે, જે આકસ્મિક રીતે 21મી સદીના મેનહટ્ટનમાં પ્રવાસ કરે છે, જ્યાં તેને શંકાશીલ એવા જાહેરખબરના વહીવટી અધિકારી કેટ મળે છે.
સ્ટેજ 2002-2009
2002માં, જેકમેને સેન્ટ. લ્યુકના ઓરકેસ્ટ્રા સાથે કાર્નેજ હોલમાં ખાસ કોન્સર્ટ ભજવણીમાં સંગીત કેરોસેલ માં બિલી બિગેલોની ભૂમિકામાં ગાયું હતું.
2004માં, જેકમેને ધ બોય ફ્રોમ ઓઝ, સફળ નિવડેલ સંગીત નાટિકામાં જે તેમણે 2006માં ઓસ્ટ્રેલિયામાં પણ ભજવ્યું હતું, ઓસ્ટ્રેલિયન ગીતકાર અને કલાકાર પીટર એલનના તેના 2003-04ના બ્રોડવે ચિત્રાંકન માટે, સંગીત-નાટિકામાં અદ્વિતીય અભિનેતા માટેનો ટોની એવોર્ડ અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ જીત્યો હતો.
ઉપરાંત, જેકમેને 2003, 2004 અને 2005માં ટોની એવોર્ડનું સંચાલન કર્યું, જેમાં વિધેયાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. ટોની એવોર્ડના 2004ના તેના સંચાલનથી વૈવિધ્યપૂર્ણ, સંગીત કે કોમેડી પ્રોગ્રામ, 2005માં અદ્વિતીય વ્યકિતગત કલાકાર માટેનો એમી એવોર્ડ મળ્યો હતો.
જેકમેને, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ ખૂલેલા અને 6 ડિસેમ્બર 2009ના રોજ બંધ થયેલ “ એ સ્ટેડી રેઇન ” નાટકમાં મર્યાદિત વ્યસ્તતામાં સ્કોનફેલ્ડ થિયેટર ખાતે બ્રોડવે પર ડેનિયલ ક્રેગ સાથે સહ-અભિનય કર્યો.
ફિલ્મો 2003-2008
2003 x2 : એકસ-મેન યુનાઈટેડ પછી, 2004માં જેકમેને વાન હેલ્સિંગ  ફિલ્મમાં ગ્રેબિયલ વાન હેલ્સિંગ નામના રાક્ષસી હત્યારાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી. તેમની લાક્ષણિકતા, બ્રુસ એ. મેકલેન્ડ દ્વારા લિખિત “ સ્લેયર્સ એન્ડ ધેયર વેમ્પાયર્સ : એ કલ્ચરલ હિસ્ટરી ઓફ કિલીંગ ધ ડેડ ” પુસ્તકમાં નવા વાન હેલ્સિંગ તરીકે વિશિષ્ટપણે દર્શાવ્યા હતાં.
2005માં પણ, 2006 ની કેસિનો રોયલ માં, જેમ્સ બોન્ડની ભૂમિકા માટે પસંદગીમાં જેકમેન એક હતાં, પરંતુ આખરે ડેનિયલ ક્રેગ ની પસંદગી થઇ.
2006માં ક્રિસ્ટોફર નોલન દ્વારા દિગ્દર્શિત અને ક્રિશ્ચિયન બેલે, માઈકલ કેઈન અને સ્કાર્લેટ જહોનસાન દ્વારા અભિનીત ફિલ્મ ધ પ્રેસ્ટિજ માં અભિનેતા તરીકે કામ કર્યું. રોબર્ટ એગિયર તરીકે, જેકમેને જાદૂગરનું પાત્ર કર્યું જેમણે છેતરપિંડીની કલામાં “ એકબીજા ” થી ચઢિયાતા થવાના પ્રયત્નમાં સમકાલિન આલ્ફ્રેડ બોર્ડન સાથે દુશ્મની ઊભી કરી. જેકમેને જણાવ્યું કે ધ પ્રેસ્ટિજ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ સંગીતકાર બોવી સાથે કામ કરવાનું હતું, જેમણે વૈજ્ઞાનિક નિકોલા ટેસ્લાનું પાત્ર ભજવ્યું.
જેકમેને, ડેરેન એરોનોફેસ્કીની વૈજ્ઞાનિક કાલ્પનિક કથાની ફિલ્મ ધ ફાઉન્ટેન માં ત્રણ જુદા જુદા પાત્રો ભજવ્યા. ટોમી ક્રેમો, મજ્જતંત્રના વૈજ્ઞાનિક છે, તેઓ તેમની પત્ની ઈઝી (રચેલ વેઇઝ) કે જે બ્રેઈન ટયુમરને કારણે મરણ પથારીએ છીએ અને તેને સાજી કરવાનો પ્રયત્ન કરવાના તેના કામ એ બંને વચ્ચે અટવાઇ જાય છે; કેપ્ટન થોમસ ક્રેયો, 1532ના સેવિલેના સ્પેનિશ વિજેતા; અને ભવિષ્યના બ્ર્હ્માંડયાત્રી, ટોમ, જે ઈકો-અવકાશવાહનમાં પ્રવાસ કરીને ગોલ્ડન નેબ્યુલા પહોંચે છે અને ઈઝી સાથે ફરીથી જોડાવા માગે છે. જેકમેને કહેલું કે પાત્રની શારીરિક અને લાગણીશીલતાની માગણીને કારણે ધ ફાઉન્ટેન તેઓની સૌથી વધુ મૂશ્કેલ ફિલ્મ હતી.
જેકમેને 2006માં સ્કાર્લેટ જહોનસનની સામે સ્કૂપ ફિલ્મમાં વુડી એલનનું પાત્ર પણ ભજવ્યું. તેમણે 2006માં બે એનિમેટેડ ફિલ્મો બહાર પાડી : જ્યોર્જ મિલર દ્વારા દિગ્દર્શન કરાયેલ ફિલ્મ હેપી ફીટ, જેમાં મેમ્ફિસના, સમ્રાટ પેગ્વિનના પાત્રમાં અવાજ આપ્યો; અને ફલશ્ડ અવે , જેમાં જેકમેને રોડી નામના ઉંદરનો અવાજ આપ્યો, જે લંડનની ગટર-વ્યવસ્થામાં કૌટુંબિંક ટોયલેટને ફલશ કરવામાં આવતા મૃત્યુ પામે છે. ફલશ્ડ અવે માં સહ અભિનેતા કેટ વિન્સલેટ અને ઇઆન મેકેલિન હતા (જેકમેને ચોથી વખત તેની સાથે કામ કર્યું ત્યારે).
2007માં, જેકમેને વિવા લાફલિન ની ટેલિવિઝન માટેની સંગીત-નાટિકા શ્રેણીનું નિર્માણ કર્યું અને અતિથિ અભિનેતા તરીકે કામ કર્યું, જે શ્રેણી બે હપ્તા પછી સીબીએસ દ્વારા રદ કરાઈ. રદ કરવાના સમય વખતે ફિલ્મ કરાયેલ બાકીના હપ્તાઓ બતાવવા અંગેનો નિર્ણય હજુ કરવાનો બાકી છે. જેકમેનનાં 2008નાં ચલચિત્રોમાં ડિસેપ્શન (જેમાં તેણે ફિલ્મનું નિર્માણ કર્યું અને અભિનેતા તરીકે કામ કર્યું), અંકલ જહોની  અને ઓસ્ટ્રેલિયા નો સમાવેશ થાય છે.
ઓસ્ટ્રેલિયા
2008માં, નિર્દેશક બાઝ લુહ્રમને, એની ખૂબ પ્રસિદ્ધ પામેલી મહાકથા ફિલ્મ ઓસ્ટ્રેલિયા માં રસેલ ક્રોને બદલીને જેકમેનને રાખ્યા, જેમની સાથે સહ-અભિનેતા નિકોલ કિડમેન હતી. આ ચલચિત્ર ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુ.એસ.માં નવેમ્બર 2008માં પ્રગટ થઈ હતી. જેકમેને ખડતલ, સ્વતંત્ર ઢોર ચરાવનારનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે નામરજીથી અંગ્રેજી મહિલાને મદદ કરે છે, જે તેણીના પ્રેમી પતિના ઓસ્ટ્રેલિયન પશુમથકને અને તેને ત્યાંથી મળેલ આદિમ જાતિના વર્ણસંકર બાળકને બચાવવા આતુર છે. આ ચલચિત્ર, અંગે જેકમેને કહ્યું, “ આ એક ખૂબ સુંદર ભૂમિકાઓ પૈકીની એક હતી, જેથી શુટિંગ દરમિયાન સતત મારી જાતને ડંખ્યા કરી છે. મને મોટા બજેટવાળી, શરમ રહિત જૂની ફેશનની રોમાન્ટિક કથાનું ચિત્ર મારા વતનના દેશના સૌથી વધુ કપરા સમયની સામે શુટ કરવાનું મળ્યું, જો કે તે જ સમયે દેશના પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય, તેના લોકો, તેની સંસ્કૃતિની ઉજવણી કરાઈ રહી હતી ... મારા સીવી પર મને આ ફિલ્મ મળી છે તે જાણીને હું એક સુખી માણસ તરીકે મરીશ. ”
નિર્માણ કંપની
2005માં, જેકમેન નિર્માણ કંપની, સીડ પ્રોડકશન્સ ઊભી કરવા તેના લાંબાસમયના મદદનીશ જહોન પાલેર્મો સાથે જોડાયા, જેમનો પ્રથમ પ્રોજેકટ 2007માં વિવા લાફલિન હતો. જેકમેનની અભિનેત્રી પત્ની ડેબોરા-લી ફર્નેસ પણ કંપનીમાં જોડાઈ, અને પાલેર્મોએ પોતાના, ફર્નેસ અને જેકમેન માટે “ યુનિટી ” અર્થવાળા લખાણની આ ત્રણ વીંટીઓ બનાવી. ત્રણેયના સહયોગ અંગે જેકમેને જણાવ્યું કે “ મારી જિંદગીમાં જેમની સાથે મેં કામ કર્યું તે ભાગીદારો અંગે ડેબ અને જહોન પાલેર્મો અંગે હું ખૂબ નસીબદાર છું. ખરેખર તેથી કામ થયું. અમારી પાસે જુદું જુદું સાર્મથ્ય હતું. હું તે પસંદ કરતો હતો. I love it. તે ખૂબ ઉત્તેજક છે. ” ફોકસ આધારિત સીડ લેબલ, આમન્ડા સ્કિવેઈટઝર, કેથરિન ટેમ્બલિન, એલન મંડેલબમ અને જોય મરિનો તેમજ સાથે સિડની આધારિત નિર્માણ કચેરીનું સંચાલન કરનાર અલાના ફ્રીનો સમાવેશ થતાં કદમાં વિસ્તૃત બની. આ કંપીનોનો ઉદ્દેશ જેકમેનના વતનના દેશની સ્થાનિક પ્રતિભાને કામે લેવા મધ્યમ બજેટવાળી ફિલ્મો બનાવવાનો છે.
સખાવતનું કામ
પરોપકારી વ્યક્તિ તરીકે, જેકમેન લાંબાસમયના માઈક્રોક્રેડિટ - લઘુધિરાણના પુરસ્કર્તા છે, અવિકસિત દેશોમાં આશાસ્પદ ગરીબ ઉદ્યોગસાહસિકોને ખૂબ નાની લોન આપવામાં આવે છે. તે લઘુધિરાણના અગ્રેસર તથા 2006ના નોબલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા મહમદ યુનુસના મૌખિક સમર્થક છે.
જેકમેન સખાવત માટે તેના ટિવટર (twitter) એકાઉન્ટનો પણ ઉપયોગ કરે છે. 14 એપ્રિલ, 2009ના રોજ જેકમેને તેના ટિવટર પૃષ્ઠ પર લખ્યું કે તે એક વ્યકિતની પ્રિય નફો નહીં કરતી સંસ્થાને 100,000 ડોલરનું દાન આપશે. 21 એપ્રિલ, 2009ના તેણે ચેરીટી : વોટરને 50000 ડોલરનું અને ઓપરેશન ઓફ હોપને 50000 ડોલરનું દાન આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
હ્યુજ જેકમેન અને ડેનિયલ ક્રેગે, અ સ્ટેડી રેઇન, તેમના ખૂબ સફળ બ્રોડવે નાટકમાં પડદા પરની છ સપ્તાહ સુધીની અપીલમાંથી તેઓએ 21 મી જીપ્સી સ્પર્ધા વર્ષમાં 1549953 ડોલર ભેગા કર્યાની જાહેરાત કરી, ત્યારે 8 ડિસેમ્બર, 2009માં બ્રોડવે કેરર્સ / ઇક્વિટી ફાઈટ્સ એઇડ્સના ઇતિહાસમાં તમના માટેના ફંડ ઊભા કરવામાં પોતાનું અદ્વિતીય સ્થાન બનાવી દીધું હતું.
અંગત જીવન
જેકમેને 11 એપ્રિલ 1996ના રોજ ડેબોરા-લી ફર્નેસ સાથે લગ્ન કર્યા. તેઓ કોરેલી નામની ઓસ્ટ્રેલિયન ટેલિવિઝન શ્રેણીમાં મળ્યા હતા. જેકમેન વ્યકિતગત રીતે ફર્નેસ માટે સગાઈની વિંટીની ડિઝાઈન કરેલી, અને તેમની લગ્નની વિંટી પર સંસ્કૃત લખાણ હતું “ ઓમ પરામર મૈનમર ” જેનો અનુવાદ “ અમે અમારું એકત્વ પરમ હેતુને સમર્પિત કરીએ છીએ. ” તેઓ હાલમાં સિડની અને ન્યૂયોર્ક શહેર વચ્ચે તેમનો સમય વહેંચે છે.
ફર્નેસને બે વખત કસૂવાવડ થઈ, તે પછી તેણે અને જેકમેને બે બાળકો, ઓસ્કાર મેકિસમિલન (જન્મ 15 મે, 2000) અને આવા ઈલિયટ (જન્મ 10 જુલાઈ, 200) ને દત્તક લીધા.
વિખ્યાત સંસ્કૃતિમાં ઉલ્લેખો
! તેની એવી હિંમત. , એકવાર તે જાય.
બાહ્ય લિંક્સ
હ્યુજ જેકમેન અ સ્ટેડી રેઇન ઓન બ્રોડવે - ઓપનિંહ નાઇટ Broadway.tv બ્લોગ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયન ફિલ્મ કલાકારો શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયન ગાયકો શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયન નાટ્ય કલાકારો શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયન ટેલિવિઝન કલાકારો શ્રેણી:ટોની એવોર્ડ વિજેતાઓ શ્રેણી:૧૯૬૮માં જન્મ
મોટા રાજનપુર
મોટા રાજનપુર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા  કડાણા તાલુકાનું આવેલું એક  ગામ છે. મોટા રાજનપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ધાનાવાડા (તા. સિદ્ધપુર)
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
ઈલમપુર (તા. પાટણ)
ઈલમપુર (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઈલમપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
ગુડા (તા. છોટાઉદેપુર)
ગુડા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગુડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
નડાળા (તા. બાબરા)
નડાળા (તા. બાબરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નડાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:બાબરા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગોલીડા (તા. ચોટીલા)
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
બુડીયા (તા. ચોર્યાસી)
બુડીયા(તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. બુડીયા ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:સુરત શહેર તાલુકો
ઓક્ટોબર ૧૮
૧૮ ઓક્ટોબર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૯૧મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૨૯૨મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૭૪ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓક્ટોબર
વિશ્વ વન દિવસ
દર વર્ષે માર્ચ ૨૧નાં રોજ આખા વિશ્વમાં વિશ્વ વન દિવસ ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વનો દ્વારા મળતા અગણિત લાભો,પેદાશો અને ઉપકારોને યાદ કરી તેનું ઋણ ચૂકવવાનો છે. વનોને કઇ રીતે જાળવવા જોઇએ તથા તેને નુકશાન પહોંચાડ્યા સિવાય તેનું આયોજન અને વ્યવસ્થાપન કઇ રીતે કરવું જોઇએ કે જેથી અત્યાર સુધી મળતા ફાયદાઓ ભવિષ્યમાં પણ મેળવી શકાય તે અંગેની જાગૃતિ આ દિવસે ફેલાવવામાં આવે છે.
ઇ.સ. ૧૯૭૧ માં મળેલી ૨૩મી "યુરોપિયન કોન્ફેડરેશન ઓફ એગ્રીકલ્ચર" ની સામાન્ય સભામાં આ દિવસ ઉજવવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. જેને "યુનાઇટેડ નેશન્સ ફુડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન" (Food and Agriculture Organization) દ્વારા પણ સહકાર મળ્યો.
નવેમ્બર ૨૦૦૫માં "ફુડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO)" (Food and Agriculture Organization) એ જાહેર કરેલ યાદી મુજબ વિશ્વમાં દર મીનીટે ૨૫ હેક્ટર એટલેકે ૩૬ ફુટબોલ મેદાન જેટલા કુદરતી વનોનો નાશ થઇ રહ્યો છે. જો આ જ ઝડપે વનોનો નાશ થવાનો ચાલુ રહેશેતો કદાચ એક દિવસ પૃથ્વી વનવિહોણી બની જશે. ભારતનાં સંદર્ભમાં જોઇએ તો વૈજ્ઞાનિકોના મતે ઓછામાં ઓછી ૩૩% જમીન વનવિસ્તાર ધરાવતી હોવી જોઇએ,જેની સામે આજે ફક્ત ૧૨% જમીન વનવિસ્તાર ધરાવે છે.આથી આપણે ફક્ત વનોને બચાવવાનાંજ નથી પરંતુ વનવિસ્તાર પણ વધારવાની જરૂર છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:વન્ય શ્રેણી:પર્યાવરણ શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
ઓર (તા.ઝઘડીયા)
ઓર (તા.ઝઘડીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે.ઓર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, ડાંગર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ઝઘડીયા તાલુકો
મોટી અમરોલ
મોટી અમરોલ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાવી જેતપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી અમરોલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્ય વસ્તી આદિવાસીઓની છે.
શ્રેણી:પાવી જેતપુર તાલુકો
ધૃમાડ (તા. સિદ્ધપુર)
ધૃમાડ (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ધૃમાડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
કંબોઇ (તા.જંબુસર)
કંબોઇ (તા.જંબુસર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્યદક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ભરૂચ જિલ્લામાં આવેલા જંબુસર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કંબોઇ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખેડૂતો પિયતની સગવડ મેળવી શેરડી, કેળાં, ડાંગર વગેરેની ખેતી પણ કરે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
કંબોઇ ખાતે સ્તંભેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે, જે મહીસાગર એટલે કે મહી નદી તેમ જ દરિયાના સંગમ પર આવેલું ગણાય છે. અહીં મહાદેવજીનાં દર્શન ફક્ત દરિયામાં ઓટ આવે ત્યારે જ કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત અહીં વિદ્યાનંદજી મહારાજનો આશ્રમ તેમ જ બ્રહ્મશાળા પણ આવેલ છે.
શ્રેણી:જંબુસર તાલુકો શ્રેણી:તિર્થધામ
કુંવરગઢ (તા. બાબરા)
કુંવરગઢ (તા. બાબરા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કુંવરગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:બાબરા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
હનુમાનપુરા (તા. પાટણ)
હનુમાનપુરા (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. હનુમાનપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
વેગામ
વેગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા નવસારી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ગણદેવી તાલુકાનું ગામ છે. વેગામ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દુધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે.
વેગામ ગામ નવસારીથી ગણદેવી જતા માર્ગ ઉપર આવેલું છે.
આ ગામના લોકો મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલનનો વ્યવસાય કરી પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
ચાગસ રોગ
ચાગસ રોગ, અથવા અમેરિકન ટ્રાયપાનોસોમિયાસીસ, એક ઉષ્ણકટિબંધીય પરોપજીવી રોગ છે જે પ્રજીવટ્રાયપેનોસોમા ક્રુઝી ને કારણે થાય છે. તે મોટેભાગેકિસિંગ બગ્સનામના જંતુથી ફેલાતો રોગ છે. ચેપના સમયગાળા દરમિયાન લક્ષણો બદલાતા રહે છે.શરૂઆતના તબક્કામાં,લક્ષણો જોવા મળતા નથી અથવા સાવ હળવા લક્ષણો જોવા મળે છે જેમ કે: તાવ, સોજેલી લસિકા ગાંઠો, માથાનો દુ:ખાવો, અથવા ડંખ માર્યો હોય તે જગ્યાએ સોજો. 8-12 અઠવાડિયા બાદ, વ્યક્તિઓ આ રોગના ગંભીર તબક્કામાં આવી જાય છે અને 60-70% લોકોમાં આ રોગના વધારે લક્ષણો જોવા મળતા નથી. અન્ય 30 થી 40% લોકોમાં પ્રારંભીક ચેપ બાદ 10 થી 30 વર્ષના સમયગાળામાં આગળના લક્ષણો વિકસે છે. 20 થી 30% લોકોમાં તે હૃદયના વેન્ટ્રિકલ ની વૃદ્ધિનો સમાવેશ કરે છે જે હૃદય પાતમાં પરિણમે છે. 10% લોકોમાં તે વિસ્તૃત અન્નનળી અથવા વિસ્તૃત અન્નનળીમાં પાણ પરિણમી શકે છે.
કારણ અને નિદાન
''ટી. ક્રુઝી'' સામાન્ય રીતે મનુષ્ય અને અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓમાં ટ્રાયટોમીને ના પેટા પરિવારના લોહી ચુસીનાર નામના “કિસિંગ બગ” જંતુ”થી ફેલાતો રોગ છે. આ જંતુ કેટલાક સ્થાનીક નામથી પણ જાણીતા છે,જેમ કે: અર્જેન્ટીના, બોલિવિયા, ચાઈલ અને પ્રાગમાં વિંચુકા બ્રાઝીલમાં બાર્બેરીઓ(બાર્બર), કોલમ્બીયામાંપિટો, મધ્ય અમેરિકામાં ચિંચે, અને વેનેઝુએલામાં ચિપો. આ રોગ લોહી ચડાવાથી, અંગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ,પરોપજીવીથી દુષિત થયેલ ખોરાક ખાવાથી, અને માતા દ્વારા તેના ગર્ભ ને ચેપ લાગવાથી ફેલાય છે. રોગનું શરૂઆતી તબક્કાનું નિદાન માઇક્રોસ્કોપની મદદથી રક્તમાં પરોપજીવી શોધીને કરવામાં આવે છે. ગંભીર રોગનું નિદાન ''ટી. ક્રુઝી '' માટે લોહીમાંથી પ્રતિદ્રવ્યો શોધીને કરવામાં આવે છે.
નિવારણ અને સારવાર
નિવારણમાં મોટે ભાગે કિસિંગ બગ્સથી દૂર રહેવુ અને તે ડંખ ન મારે તેનું ધ્યાન રાખવાનો સમાવેશ થાય છે. નિવારણનાં અન્ય પ્રયાસમાં, લોહી ચડાવતી વખતે તેનુ પરિક્ષણ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ રોગની રસી 2013 સુધી શોધાઇ ન હતી. પ્રારંભીક ચેપની સારવાર બેન્ઝીનોડેઝોલ અથવા નિફુર્તીમોક્સ દવા થી કરવામાં આવે છે. જો પ્રારંભીક તબક્કમાં દવા આપવામાં આવે તો ઇલાજ થઇ શકે છે પણ જો વ્યક્તિ લાંબા સમયથી ચાગસ રોગથી પીડાતી હોય તો દવા ઓછી અસરકારક રહે છે. ગંભીર રોગમાં આ દવાનો ઉપયોગ કરવાથી અંતિમ તબક્કાનાં લક્ષણોમાં વિલંબ થઈ શકે છે અથવા તેમાં અટકાવ આવી શકે છે. 40% લોકોમાં બેન્ઝીનોડેઝોલ અને નિફુર્તીમોક્સ અસ્થાયી ધોરણે ત્વચાની વિકૃતીઓ, મગજમાં ઝેરી અસર, પાચનક્રિયાની સમસ્યા જેવી આડઅસરમાં પરિણમે છે.
રોગશાસ્ત્ર
એવુ અનુમાન કરવામાં આવ્યુ છે કે સૌથી વધુ મેક્સીકો, મધ્ય અમેરિકા અને દક્ષિણ અમેરિકા ના આશરે 7 થી 8 કરોડ લોકોમાં ચાગસ રોગ જોવા મળ્યો છે. તેના કારણે 2006 માં આશરે 12,500 લોકોનાં મૃત્યુ થયા છે. આ રોગ થયો હોય તેવા મોટા ભાગનાં લોકો ગરીબ હોય છે અને લોકોને ખ્યાલ આવતો નથી કે તેઓને આ રોગનો ચેપ લાગ્યો છે. વધુ વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોને કારણે ચાગસ રોગ વધુ પ્રમાણમાં ફેલાતો જોવા મળે છે અને હવે ઘણા યુરોપના દેશો અને અમેરિકાનો પણ સમાવેશ થાયો છે. આ વિસ્તારોમાં પણ 2014 સુધીના વર્ષમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. સૌપ્રથમ વખત આ રોગ 1909 માં કાર્લોસ ચાગસદ્વારા વર્ણવામાં આવ્યો હતો, જેમના નામ ઉપર થી આ રોગને નામ આપવામાં આવ્યુ છે. તે 150 થી વધુ અન્ય પ્રાણીઓને અસર કરે છે.
References
શ્રેણી:રોગ
ગારીડા (તા. ચોટીલા)
ગારીડા (તા. ચોટીલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગારીડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
ઓક્ટોબર ૨૦
૨૦ ઓક્ટોબર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૯૩મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૨૯૪મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૭૨ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓક્ટોબર
શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર
શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર (૧૧ નવેમ્બર ૧૮૬૭ - ૯ એપ્રિલ ૧૯૦૧) એક જૈન કવિ, અધ્યાત્મમૂર્તિ, તત્ત્વજ્ઞ, વિદ્વાન અને સમાજસુધારક હતા. તેમનો જન્મ મોરબી નજીકના વવાણિયા ગામમાં થયો હતો. માત્ર સાત વર્ષની ઉંમરે પૂર્વ ભવોને સ્મરણમાં લાવવારૂપ જાતિસ્મરણ થયાનો ઉલ્લેખ તેમણે પોતે કર્યો છે. એકી સાથે બનતી અનેક ક્રિયાઓમાં ભાગ લેવો, સતેજ સ્મૃતિ અને પ્રસંગે ક્રમાનુબદ્ધ સ્મરણ થવારૂપ શતાવધાનના પ્રયોગો તેમણે જાહેરમાં સફળતાપૂર્વક કર્યા, જેના પરિણામે તેમને અત્યંત લોકપ્રિયતા મળી, પરંતુ પોતાની આધ્યાત્મિક સાધનામાં અવરોધક જણાતાં, તે અવધાનપ્રયોગોને તેમણે તિલાંજલિ આપી. તેમણે આત્મસિદ્ધિ સહિત અનેક તત્ત્વજ્ઞાનસભર કાવ્યોની રચના કરી છે. તેમણે ઘણા પત્રો અને વિવેચનો લખ્યાં છે તેમજ કેટલાક ધાર્મિક ગ્રંથોનો અનુવાદ પણ કર્યો છે. જૈન ધર્મના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો પરના તેમના બોધ માટે તથા મહાત્મા ગાંધીને તેમણે આપેલ આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શન માટે તેઓ વિશેષ પ્રસિદ્ધ છે.
શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર એ ગુજરાતી કવિ, જૈન ફિલસૂફ અને જ્ઞાતા હતા. તેઓ ગાંધીજીના આઘ્યાત્મિક ગુરુ તરીકે જાણીતા છે. તેમનો જન્મ ૯ નવેમ્બર ૧૮૬૭ અને દેવ દિવાળીને દિવસે મોરબી પાસેનાં વવાણિયા ગામે થયો હતો. દશાશ્રીમાળી વણિક જ્ઞાતિમાં જન્મેલા શ્રીમદ્ રાજચંદ્રના પિતાનું નામ રાવજીભાઈ અને માતાનું નામ દેવબાઈ હતું. તેઓ નાનપણમાં ‘લક્ષ્મીનંદન’, પછીથી ‘રાયચંદ’ અને ત્યારબાદ ‘શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. શ્રીમદ્ રાજચંદ્રનો આશ્રમ સુરેદ્રનગરના સાયલા તાલુકામાં આવેલો છે. કહેવાય છે રાજચંદ્રને ૭ વર્ષની વયે પૂર્વજન્મનું જ્ઞાન થયું હતું. ૮ વર્ષની ઉંમરે કવિતા લખવાનો આરંભ કર્યો હતો. ૯મા વર્ષે રામાયણ અને મહાભારત સંક્ષેપ્ત પદોમાં લખ્યું. ૧૨થી ૧૬ વર્ષની વયમાં આઘ્યાત્મિક પુસ્તકોનું તેમણે સર્જન કર્યું. તેઓ શતાવધાન અર્થાત એકસાથે સો ક્રિયાઓ એક ઘ્યાને સફળતાપૂર્વક કરી શકતાં હતાં. પત્ની ઝબકબાઈ સાથે સંસારમાં રહી સાધુ જેવું જીવન જીવીને આઘ્યાત્મ ઉન્નતિને પ્રાપ્ત કરી. ૩૩ વર્ષની વયે ૯ એપ્રિલ ૧૯૦૧નાં રોજ ખેડા ખાતે મૃત્યુ પામ્યાં.
પ્રારંભિક જીવન
શ્રીમદ રાજચંદ્રનો જન્મ ૧૧ નવેમ્બર ૧૮૬૭ (કાર્તિક પૂર્ણિમા, વિક્રમ સંવત 1924)ના રોજ મોરબી (હાલ ગુજરાત, ભારત) નજીકના વવાણિયા બંદરમાં થયો હતો. તેમનાં માતા દેવબાઈ શ્વેતાંબર સ્થાનકવાસી જૈન હતા અને તેમના પિતા રવજીભાઈ મહેતા અને દાદા પંચાણભાઈ મહેતા વૈષ્ણવ હિંદુ હતા. આમ, તેમને પ્રારંભિક જીવનથી જ જૈન ધર્મ અને હિંદુ ધર્મનો પરિચય થયો હતો. તેઓ વણિક સમાજ અંતર્ગત દશા શ્રીમાળી જ્ઞાતિના હતા. સાધુ રામદાસજીના હસ્તે તેમને વૈષ્ણવ ધર્મની કંઠી પહેરાવવામાં આવી હતી. તેઓશ્રીએ અન્ય ભારતીય ધર્મોનો અભ્યાસ કર્યો, જે દરમ્યાન તેઓશ્રી જૈન ધર્મના અહિંસાના સિદ્ધાંત પ્રત્યે આકર્ષાયા. આગળ જતાં, જૈન ધર્મ "મોક્ષનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ" દર્શાવે છે એવી દ્રઢ માન્યતાના ફળસ્વરૂપે, તેઓશ્રીએ જૈન ધર્મ અંગીકાર કર્યો.
તેમનું જન્મનું નામ લક્ષ્મીનંદન મહેતા હતું. જ્યારે ચાર વર્ષના હતા ત્યારે માતા-પિતાએ તેમનું નામ બદલીને રાયચંદ રાખ્યું હતું. પાછળથી આ નામ તેના સંસ્કૃત અર્થપર્યાય 'રાજચંદ્ર'માં પરિવર્તિત થયું. તેમના મૃત્યુ બાદ, તેમના અનુયાયીઓએ 'શ્રીમદ્' એવો આદરસૂચક શબ્દ તેમના નામની આગળ ઉમેર્યો. તેમના અનુયાયીઓ તેમને 'પરમ કૃપાળુદેવ' તરીકે પણ સંબોધે છે.
અંતિમ વર્ષો
1890 (વિ. સં .1947)માં ઉત્તરસંડા ખાતે તેમને તળાવની નજીક આંબાના ઝાડ નીચે ધ્યાન કરી રહ્યા હતા ત્યારે પ્રથમ વખત તેમને આત્મસાક્ષાત્કારનો અનુભવ કર્યો. હાલમાં આ વૃક્ષ ત્યાં અસ્તિત્વમાં નથી, પરંતુ ઘટનાના સાક્ષીરૂપ એક સ્મારક મંદિર ત્યાં બનાવવામાં આવ્યું છે. છ વર્ષ કરતાં વધુ સમય સુધી તેઓશ્રી ગૃહસ્થાવસ્થામાં રહ્યા અને વ્યવસાયમાં પણ સફળતા પ્રાપ્ત કરી.
તેઓ મહાત્મા ગાંધીના આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક તરીકે જાણીતા છે. તેઓ બન્નેનો પરસ્પર પરિચય વર્ષ 1891માં મુંબઈમાં થયો હતો અને ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા ત્યાર પછી પણ તેઓ બન્ને વચ્ચે પત્રવ્યવહાર ચાલુ જ રહ્યો હતો. તેમની આત્મકથા મારા સત્યના પ્રયોગોમાં શ્રીમદ્ રાજચંદ્રની તેમના જીવન પર પડેલી છાપની નોંધ કરતાં, મહાત્મા ગાંધીજીએ તેમને "માર્ગદર્શક અને સહાયક" તેમજ "આધ્યાત્મિક ભીડમાં આશ્રયરૂપ" ગણાવ્યા છે. તેમણે ગાંધીજીને ધીરજ રાખવાની અને હિંદુ ધર્મનો ઊંડો અભ્યાસ કરવાની સલાહ આપી હતી. તેમના આ બોધથી ગાંધીજીની અહિંસા અંગેની વિચારસરણી પ્રભાવિત થઈ હતી.
તેઓ મુંબઈ ન ગયા અને તેમના અનુયાયીઓ સાથે રહ્યા. ત્રીસ વર્ષની વયે તેઓ ગૃહસ્થજીવન અને વ્યવસાયમાંથી નિવૃત્ત થયા. ઇડરમાં તેમણે ત્રણ મહિના ગાળ્યા હતા જ્યાં પુઢવી શિલા તેમજ સિદ્ધશિલા ઉપર બેસીને તેમણે સાત મુનિઓને ધર્મોપદેશ આપ્યો હતો. પાછળથી ત્યાં સ્મારક મંદિર અને વિહાર ભવન બનાવવામાં આવ્યાં છે.
અંતિમ વર્ષો દરમિયાન તેમને પાચનતંત્રનો સંગ્રહણીનો રોગ થયો હતો. અત્યંત નબળાઈ સિવાય કોઈ ચોક્કસ કારણ તેમના મૃત્યુ પાછળ દર્શાવાયું નથી. વર્ષ 1900માં તેમના શરીરનું વજન ખૂબ ઘટી ગયું. તબીબોની દેખરેખ હેઠળ તેમને આરોગ્યસુધારણા માટે ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોમાં જવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. ધરમપુરના રોકાણ દરમિયાન તેમને અસાધ્ય રોગ લાગુ પડ્યો જેમાંથી તેઓ ક્યારેય સાજા ના થયા. વર્ષ 1901માં માતા અને પત્ની સહિત વઢવાણ કેમ્પ જતાં પહેલાં તેઓ અમદાવાદમાં આગાખાનના બંગલામાં રોકાયા હતા. 9 એપ્રિલ 1901 (ચૈત્ર વદ 5, વિ.સં. 1957)ના રોજ રાજકોટમાં પરિવારજનો, મિત્રો અને અનુયાયીઓની હાજરીમાં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા. તેમના મૃત્યુ બાદનો લેવાયેલો એક નાનો ફોટો તેમણે ખંભાતમાં સ્થાપેલ સુબોધક પુસ્તકાલયમાં મુકવામાં આવેલ છે. રાજકોટ ખાતે જ્યાં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા તે નર્મદા મેન્શન હવે શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સમાધિ ભવનરૂપે જાળવવામાં આવ્યું છે.
સર્જન
શ્રીમદ્ રાજચંદ્રએ સ્ત્રીનીતિબોધક (1884) લખ્યું હતું જેમાં તેમણે દેશની આઝાદી માટે સ્ત્રીકેળવણીની આવશ્યકતા ઉપર ભાર મૂક્યો છે. સદ્બોધ શતક (1884) તેમની નીતિવિષયક વિચારધારા આલેખે છે. મોક્ષમાળા (1884)માં તરુણવર્ગને સમજાય તેવી સરળ શૈલીમાં જૈન ધર્મ અને મોક્ષનું નિરૂપણ છે. મોક્ષમાળાના પ્રકાશનમાં થયેલ વિલંબને કારણે, તેમણે વાચકો માટે ભાવનાબોધની રચના કરી. પચાસ પાનાના આ નાનકડા પુસ્તકમાં તેમણે વૈરાગ્યમય જીવન જીવવા માટે બાર ભાવનાઓ કેળવવાની સમજ આપી છે. તેમણે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ ચાર પુરુષાર્થનું સ્વરૂપ સમજાવતી પાંચ હજાર શ્લોકપ્રમાણ નમિરાજની રચના કરી હતી. શૂરવીર સ્મરણ (1885)માં તેમણે ભૂતકાળના બહાદુર યોદ્ધાઓનું વર્ણન કર્યું છે અને તેમની સરખામણી તેમના તે વખતના વંશજો સાથે કરી છે કે જેઓ ભારતને બ્રિટિશ આધિપત્યમાંથી મુક્ત કરાવવામાં અસમર્થ હતા. સરળ ગુજરાતી ભાષામાં, દોહરા છંદમાં રચાયેલ 142 ગાથાના આત્મસિદ્ધિમાં તેમણે આત્માનાં ષટપદ - છ મૂળભૂત સત્યો - પ્રકાશિત કર્યાં છે. આ કૃતિમાં તેમણે સમ્યક્ત્વ, પુરુષાર્થ તથા આત્મસાક્ષાત્કારના રસ્તે સદગુરુના માર્ગદર્શનની અનિવાર્યતા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. આત્મસિદ્ધિ એ જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતોના તેમના દ્વારા થયેલ અર્થઘટનનો સારાંશ છે. શેફાલી શાહ દ્વારા આત્મસિદ્ધિ સંગીતમય ભજન સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું છે. અંગ્રેજી ભાષામાં આ કાવ્યનાં અનેક ભાષાંતર થયાં છે, જે પૈકી પ્રથમ અનુવાદ જે. એલ. જૈની દ્વારા વર્ષ 1923માં થયો હતો. તેનો જાણીતો અનુવાદ બ્રહ્મચારી ગોવર્ધનદાસ દ્વારા વર્ષ 1957માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે લખેલ ૯૦૦થી વધુ પત્રોમાં તેમની આધ્યાત્મિક યાત્રા તેમજ તેમણે તેમના અનુયાયીઓને આપેલ બોધનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે વૈરાગ્ય વિલાસ નામના સમાચારપત્રનું સંપાદન પણ કરેલું.
સંદર્ભસૂચિ
શ્રેણી:૧૯૦૧માં મૃત્યુ
રેલવા (તા. કડાણા)
રેલવા (તા. કડાણા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા  કડાણા તાલુકાનું આવેલું એક  ગામ છે. રેલવા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કડાણા તાલુકો
ગુનાટા (તા. છોટાઉદેપુર)
ગુનાટા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગુનાટા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
મોટી બેજ
મોટી બેજ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાવી જેતપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી બેજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્ય વસ્તી આદિવાસીઓની છે.
હોસદુર્ગ (કેરળ)
thumb|હોસદુર્ગ કિલ્લો હોસદુર્ગ એક કિલ્લો છે, જે ભારતના કેરળ રાજ્યમાં કાસરગોડ જિલ્લામાં આવેલ કાન્હનગડ ખાતે આવેલ છે. દુરથી જોતાં હોસદુર્ગ તેના ગોળ આકારને કારણે આલીશાન લાગે છે. સોમશેકરા નાયકા, જે ઈક્કેરીના કેલાડી નાયકા રાજવંશમાંથી આવે છે, તેમણે આ કિલ્લાનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. આ સ્થળ બનાવવાનું કાર્ય નિત્યઆનંદાશ્રમ દ્વારા ૪૫ ગુફાઓના નિર્માણ સાથે કર્યું હતું. આ કિલ્લો હવે ખંડેર હાલતમાં છે, પરંતુ તેની નજીકમાં એક શાળા અને કેટલીક સરકારી કચેરીઓ છે. કિલ્લાની દક્ષિણ-પશ્ચિમ બાજુ પર એક મંદિર છે, કે જે નાયકાઓ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિર ભગવાન શિવને સમર્પિત છે, જેને પૂન્કાવનમ કર્પૂરેશ્વરા મંદિર એવું નામ આપવામાં આવ્યું છે.
કેરળના કિલ્લાઓ
શ્રેણી:કેરળ શ્રેણી:ભારતના કિલ્લાઓ
બોણાંદ (તા. ચોર્યાસી)
બોણાંદ(તા.ચોર્યાસી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાના ચોર્યાસી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. બોણાંદ ગામમાં મુખ્યત્વે કોળી પટેલો ઉપરાંત અન્ય લોકોની વસ્તી રહે છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, તેમ જ શાકભાજી જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
ચક્રવાત
વાયુશાસ્ત્રમાં, ચક્રવાત અથવા વંટોળિયો એટલે પૃથ્વી જે દિશામાં ફરે છે તે જ દિશામાં બંધ, વર્તુળાકારે ગતિમાં ફરતો વાયુનો ગોળો. .સામાન્ય રીતે એને પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધમાં વામચક્રી દિશામાં અને દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં દક્ષિણાવર્તમાં અંદરની તરફ સર્પિલ આકારે ચકરાવો લેતા પવન તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. વાતાવરણનું નીચું દબાણ હોય તેવા વિસ્તારોમાં સૌથી વ્યાપક, મોટા ચક્રવાત આકાર લેતા જોવા મળે છે. . સૌથી મોટા નીચું દબાણ ધરાવતાં તંત્રોમાં ઠંડા-ગર્ભવાળા ધ્રુવીય ચક્રવાત અને ઉચ્ચ-ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતોનો સમાવેશ થાય છે, જે સારભૂત માત્રામાં હોય છે. હૂંફાળા-ગર્ભવાળા ચક્રવાત, જેવા કે ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતો, મેસોસાયકલોન (mesocyclone) અને ધ્રુવીય નીચા દબાણવાળા ચક્રવાત પ્રમાણમાં ઓછા વ્યાપક હોય છે. ઉપઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતો મધ્યમ કદના હોય છે. ઉપરના સ્તરનાં ચક્રવાતો નીચેની સપાટીની હાજરી વિના પણ અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે, અને ઉત્તરીય ગોળાર્ધમાં ઉનાળાના મહિનાઓ દરમ્યાન ઉષ્ણકટિબંધીય ઉપલા ટ્રોપોસ્પેરિક પોલાણમાંથી પેદા થઈ શકે છે. પૃથ્વી સિવાય બીજા ગ્રહો, જેમ કે મંગળ અને નેપ્ચ્યૂન પર પણ ચક્રવાત આવતા જોવા મળ્યા છે.
ચક્રવાત ઉત્પત્તિશાસ્ત્ર, ચક્રવાત રચાવાની અને તીવ્ર થવાની પ્રક્રિયાને વર્ણવે છે. ઉચ્ચ-ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતો બારોકિલનિક ઝોન તરીકે ઓળખાતા મધ્યઅક્ષાંશ તાપમાનના તીવ્ર વિરોધાભાસ ધરાવતા વિશાળ વિસ્તારોમાં મોજાં રૂપે બંધાય છે. જેમ જેમ આ વંટોળિયાની ઘૂમરીઓ બંધાતી જાય છે અને તીવ્ર બનતી જાય છે તેમ તેમ આ વિસ્તારો સંકોચાઈને વાતાગ્ર રચે છે. પાછળથી તેમના જીવનચક્રમાં, ચક્રવાત ઠંડા-ગર્ભવાળા તંત્રોમાં શોષાઈ જાય છે. કર્કવૃત્ત અથવા ઉષ્ણકટિબંધીય જેટ સ્ટ્રીમના પ્રવાહથી ચક્રવાતનો માર્ગ, વિશેષ કરીને તેનો ૨થી ૬ દિવસનું જીવનચક્ર સંચાલિત થાય છે.
જુદી જુદી ઘનતાવાળા હવાના બે પ્રવાહોને વાતાગ્ર જુદા પાડે છે અને તે વાયુશાસ્ત્રની સૌથી જાણીતી વિલક્ષણતા સાથે સાંકળે છે. વાતાગ્ર દ્વારા જુદા પાડયેલા હવાના પ્રવાહો તાપમાન અથવા ભેજની દષ્ટિએ એકબીજાથી અલગ હોઈ શકે છે. તીવ્ર ઠંડા વાતાગ્ર, જે શીતાગ્ર તરીકે ઓળખાય છે, તે લાક્ષણિક ઢબે સાંકળી નળીવાળા હવાના તોફાનો અને ખરાબ હવામાન સર્જે છે, અને કયારેક સૂસવાતો વરસાદી પવન અથવા કોરો સૂસવાતો પવન બનીને પણ આગળ વધે છે. તેઓ કેન્દ્રમાંથી પશ્ચિમ તરફની ઘૂમરી રચે છે અને સામાન્ય રીતે પશ્ચિમથી પૂર્વ દિશામાં ખસે છે. જયારે ઉષ્ણ વાતાગ્ર કે ઉષ્ણાગ્રથી ઉઠેલા ચક્રવાત પૂર્વનું કેન્દ્ર રચે છે અને સામાન્ય રીતે ભેજપાત અને ધુમ્મસ રચીને stratiform આગળ વધતા જોવા મળે છે. તે ચક્રવાતના પથની poleward આગળ આગળ વધે છે. ચક્રવાતના જીવનચક્રમાં પાછળથી ઓકલૂડ વાતાગ્ર રચાય છે, જે ચક્રવાતના પ્રવેશની નજીકથી અને મોટા ભાગે તોફાનના કેન્દ્રની ફરતે વીંટળાય છે.