cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ડેલ્ફી
એપોલો તરફનું સમર્પણ
ડેલ્ફી ફોબસ એપોલોના મુખ્ય મંદિરનું સ્થાન બની ગયું હોવા ઉપરાંત, તે પાયથિયાન ગેમ્સ અને પ્રસિદ્ધ પ્રાગઐતિહાસિક ઓરેકલનું સ્થાન પણ છે. રોમન સમયમાં પણ, બાધા રાખીને બાંધવામાં આવેલી સેંકડો મૂર્તિઓ અસ્તિત્વમાં હતી, જેનું આલેખન પ્લિની ધ યંગર દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે અને જેને પૌસાનિયસે જોઇ હતી. મંદિરમાં ત્રણ શબ્દસમૂહોને કોતરણી કરીને અંકિત કરવામાં આવ્યા હોવાનું કહેવાય છે: (gnōthi seautón = "નો થાયસેલ્ફ" – તમારી જાતને ઓળખો) અને  (mēdén ágan = "નથિંગ ઇન એક્સેસ" – કોઈપણ વસ્તુનો અતિરેક ન કરો), અને  (engýa pára d'atē = "મેક એ પ્લેઝ એન્ડ મિસચીફ ઇસ નાઇ" પ્રતિજ્ઞા કરો અને તેને ક્યારેય તોડશો નહીં) અને આ ઉપરાંત મોટા અક્ષરે E લખવામાં આવેલો છે. અન્ય વસ્તુઓ ઉપરાંત એપ્સિલોન 5ના આંકડાનું પણ સૂચન કરે છે. "ઇ એટ ડેલ્ફી "ના અર્થ પરનો પ્લુટાર્કના નિબંધ એકમાત્ર સાહિત્યિક સ્ત્રોત છે. પ્રાચીન સમયમાં, આ શબ્દસમૂહો ગ્રીસના સાત સંતોમાંથી કોઇ એક કે વધારે સંતો દ્વારા લખવામાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવતું હતું, જો કે પ્રાચીન ઉપરાંત આધુનિક વિદ્વાનોને આ અંગે શંકા છે. વિદ્વાનોની એક જોડી અનુસાર, ડેલ્ફીયન મંદિર પર લખવામાં આવેલા આ ત્રણ ઉપદેશોના વાસ્તવિક લેખકોનો મુદ્દો અચોક્કસ અવસ્થામાં છોડી દેવો જોઇએ. મોટાભાગે તે લોકપ્રિય કહેવતો હશે, જેને કોઇ નિશ્ચિત સંતના નામ સાથે જોડી દેવામાં આવી હશે."
જૂની માન્યતાઓથી અલગ પડતી પછીની માન્યતા અનુસાર, યુવાન એપોલોએ પાયથન નામના સાપને માર્યો હતો, જેની જૂની માન્યતામાં પાયથિયા નામ અપાયું હતું, પરંતુ તે પછીની માન્યતાઓ પાયથનની પત્ની પાયથિયાને એપોલો દ્વારા મારી નાંખવામાં આવી હોવાનું જણાવે છે, જે કેસ્ટેલિયન ઝરણાંની બાજુમાં રહેલી હતી, કેટલાક લોકો અનુસાર પાયથને એપોલો અને એર્ટમિસથી ગર્ભધારણ કરેલી લેટો પર બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેના દંડને આ જોડીના શરીની આસપાસ વિંટાળીને પાંખોથી દેવતાના પ્રતિક કડ્યુસીઅસનું નિર્માણ થયું હતું. ઝરણું મંદિર તરફ વહેતું હતું, પરંતુ તેની નીચે જઈને અદ્રશ્ય થઈ જતું, જેના કારણે પડેલા ખાડામાંથી વરાળ નિકળતી હતી, જેણે તેને ભવિષ્યવાળી કરવા માટે ડેલ્ફી ખાતે ઓરેકલનું નિર્માણ કર્યું. એપોલોએ પાયથનને મારી નાંખી, પરંતુ તેને તેના માટે સજા કરવામાં આવી કારણ કે તે ગૈયાનું સંતાન હતી. એપોલોને સમર્પિત કરવામાં આવેલી દરગાહ હકીકતમાં ગૈયાને અને ત્યારબાદ પોસેડિયનને સમર્પિત કરવામાં આવી હતી. પાયથિયા ડેલ્ફીક ઓરોકલના નામ સાથે જોડાયેલી રહી હતી. ખૂનની સજા તરીકે એપોલોને આઠ વર્ષ માટે તુચ્છ કામો કરવા માટે મોકલી આપવામાં આવ્યો હતો. સાપને વધની ઘટના, પ્રવાસ, તપ અને દેવતાના પાછા ફરવાની ઘટનાઓનું આલેખન કરતો સેપ્ટેરીયા ઉત્સવ દર વર્ષે ઉજવવામાં આવે છે તેના વિજયની યાદમાં પાયથિયાન ગેમ્સ દર ચાર વર્ષે યોજવામાં આવે છે. અન્ય એક નિયમિત ડેલ્ફી ઉત્સવ "થીઓફેનિયા" (Θεοφάνεια) હતો, જે એપોલોના શિયાળાના ચાર મહિના હાયપરબોરીયામાં વિતાવીને વસંતમાં પાછા ફરવાની ઉજવણી કરતો વાર્ષિક ઉત્સવ હતો. ઉત્સવની પૂર્ણાહૂતિ સામાન્ય રીતે ગર્ભગૃહમાં છૂપાયેલા રહેતા દેવતાઓની તસવીરનું પ્રદર્શન ભક્તો સમક્ષ કરીને કરવામાં આવતી. "થીયોઝેનિયા" દર વર્ષે ઉનાળામાં ઉજવવામાં આવતો હતો, જેના કેન્દ્રમાં દેવતાઓ અને અન્ય રાજ્યોના રાજદૂતો માટેનો જમણવાર રહેતો".
ઇરવિન રોહ્ડે લખ્યું હતું કે પાયથોન પૃથ્વી તત્વ હતો, જેને એપોલો દ્વારા જિતવામાં આવ્યો હતો અને ઓમ્ફાલોસ નીચે દાટી દેવામાં આવ્યો હતો અને આ કિસ્સો કોઈ દેવતા દ્વારા અન્યની કબર પર મંદિર બાંધવાનો છે. અન્ય એક અભિપ્રાય એવો છે કે એપોલો ગ્રીક પેન્થીઓન(દેવતાઓના નિવાસસ્થાન)માં તાજેતરમાં જ આવ્યો હતો, જે મૂળભૂત રીતે લીડિયાથી આવતો હતો. ઉત્તરીય અન્ટોલિયામાંથી આવતા ઇટ્રસ્કન્સ પણ એપોલોની પૂજા કરતા હતા અને એવું પણ હોઈ શકે કે તે મૂળભૂત રીતે મેસોપોટેમિયન આપ્લુ, એકેડિયન માનવાચક જેનો અર્થ સૂર્ય થાય છે જેને મૂળભૂત રૂપે પ્લેગના દેવતા નાર્ગેલના "પૂત્ર" ઇન્લિલ સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું, તેની સાથે સમાનતા ધરાવતો હતો. એપોલો સ્મીન્થસ (ગ્રીક ), ઉંદર નાશક, રોગના પ્રાથમિક કારણ ઉંદરોનો નાશ કરીને તે પ્રતિકારક દવાઓને ઉત્તેજન આપે છે.
મુંડારી ભાષા
મુંડારી ભાષા એ મુંડા લોકો દ્વારા બોલાતી ઓસ્ટ્રોસીએટિક ભાષા પરિવારની એક ભાષા છે અને ઝીણવટપૂર્વક જોતાં સંથાલી ભાષા સાથે સંબંધિત છે. મુંડારી મુખ્યત્વે પૂર્વ ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને મુંડા આદિવાસી લોકો દ્વારા બોલાય છે. "મુંડારી બાની" નામની એક લેખ લખવા માટે મુંડારી ભાષાની રોહિદાસ સિંહ નાગ દ્વારા શોધ કરવામાં આવી હતી.
ડેલ્ફી
ઓરેકલ
ડેલ્ફી કદાચ ગર્ભગૃહમાં રહેલા ઓરેકલ, જેને ક્લાસિકલ સમયગાળા દરમિયાન એપોલોને સમર્પિત કરવામાં આવેલા, માટે જ વધારે જાણીતું છે. યુમેનાઇડ્સ ની પ્રસ્તાવનામાં એસ્કલસે જણાવ્યા અનુસાર, તેનું મૂળ પૂર્વ ઐતિહાસિક સમયમાં છે અને મૂળભૂત રીતે ત્યાં ગૈયાની પૂજા થતી હતી. ઈ.સ.પૂ. (B.C.)ની આઠમી સદીના છેલ્લા પચીસ વર્ષના ગાળામાં ડેલ્ફીમાં વસાહતની જગ્યાએથી અવશેષો મળવામાં મક્કમ વધારો જોવા મળ્યો, જે નવી બાબત હતી, નવમી સદીના ઉત્તર-માઇસિનિયન વસાહતના અવશેષો હતા. માટી તથા કાંસાના વાસણો ઉપરાંત તિપાઇ સમર્પણઓ ઓલિમ્પિયાના તુલનામાં મક્કમ રીતે વધતા રહ્યા. આ સ્થળ પરથી મળેલા અવશેષોની શ્રેણી કે મૂલ્યવાન સમર્પણોની હાજરી એ પુરવાર કરી શકતી નથી કે ડેલ્ફી પૂજકોની વિશાળ શ્રેણીના કેન્દ્ર સ્થાને હતું, પરંતુ મોટા પ્રમાણમાં મળેલી ઊચ્ચતમ કિંમત ધરાવતી ચીજવસ્તુઓ, જે ગર્ભગૃહના મુખ્યસ્થાનમાંથી મળી છે, ચોક્કસ રીતે આ અભિગમને ઉત્તેજન આપે છે.
ઓરેકલે સમગ્ર ગ્રીક વિશ્વમાં ઘણો જ પ્રભાવ જમાવ્યો હતો, અને યુદ્ધ, વસાહતની સ્થાપના કે પછી અન્ય કોઇપણ મહત્વના કરાર પહેલાં તેનો પરામર્શ લેવામાં આવતો હતો. ગ્રીક વિશ્વની આસપાસના અર્ધ-હેલેનિક દેશો જેમ કે લિડિયા, કેરીયા અને ઇજિપ્તમાં પણ માન આપવામાં આવતું હતું.
"ડેલ્ફિક સિબલ"
ડેલ્ફિક સિબલ એક દંતકથારૂપ પેગંબરી ભવિષ્યવેત્તા હતા જેમણે ટ્રોજનના યુદ્ધ બાદ થોડા જ સમયમાં ડેલ્ફી ખાતે ભવિષ્યની આગાહીઓ કરી હોવાનું કહેવાય છે. તેમણે કરેલી ભાવિની આગાહીઓ બાકિસ જેવી હસ્તીઓના ઓરેકલ સાથે પેગંબરી કહેવતોના લેખિત સંગ્રહરૂપે વહેતી થઇ હતી. સિબલને એપોલોની ઓરેકલ સાથે કોઇ સંબંધ ન હતો અને તેને પાયથિયા સાથે સાંકળવાની ભૂલ કરવી ન જોઇએ.
ઇમારતો અને માળખા
thumb|left|200px|ડેલ્ફી ખાતેના એપોલો ગર્ભગૃહના સ્થળનો પ્લાન
વ્યવસાયઇ માયસિનીયન ગાળો (ઈ.સ.પૂ.(B.C.) 1600-1100). આજે જે ખંડેરો બચી ગયા છે તેમાંથી મોટા ભાગના ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 6ઠ્ઠી સદી સમયે સૌથી તીવ્ર પ્રવૃત્તિના સમયગાળા વખતના છે.
એપોલોનું મંદિર
આ મંદિર ઇ.સ.390 સુધી બચી ગયું હતું, જ્યારે ખ્રિસ્તી સમ્રાટ થિયોડોસિયસ પ્રથમે ખ્રિસ્તીધર્મના નામે મંદિર અને મોટા ભાગના પૂતળા અને કળાકૃતિઓનો નાશ કરી ઓરેકલને ચૂપ કરી દીધું હતું. મૂર્તિપૂજાના દરેક અવશેષનો નાશ કરવાના નામે ઝનુની ખ્રિસ્તીઓએ આ સ્થળનો સંપૂર્ણપણે નાશ કર્યો હતો.
એમ્ફિકટિયોનિક કાઉન્સિલ
એમ્ફિકટિયોનિક કાઉન્સિલ એ ડેલ્ફી અને દર ચાર વર્ષે યોજાતી પાયથિયન રમતોત્સવ પર અંકુશ ધરાવતી બાર ગ્રીક જાતિઓના પ્રતિનિધિઓની બનેલી વહીવટી સભા હતી. તે વર્ષમાં બે વાર મળતી હતી અને થેસલી અને મધ્ય ગ્રીસમાંથી તેની રચના થતી હતી. સમય પસાર થતા ડેલ્ફી નગરે પોતાનું વધુ નિયંત્રણ મેળવ્યું અને વહીવટી સભાએ પોતાનો મોટા ભાગનો પ્રભાવ ગુમાવ્યો હતો.
કરણા બારીયાના મુવાડા
કરણા બારીયાના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક ગામ છે. કરણા બારીયાના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ડેલ્ફી
ખજાના
thumb|200px|ટ્રેઝરી ઓફ એથેન્સનું પુનનિર્માણ, જે મેરેથોન યુદ્ધમાં વિજયની યાદમાં બાંધવામાં આવેલું.
કરણા બારીયાના મુવાડા
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
ડેલ્ફી
ખજાના
સ્થળના પ્રવેશદ્વારથી ઢોળાવની ઉપર લગભગ મંદિર સુધી જતા મોટી સંખ્યામાં બાધા માટે અર્પણ કરેલા પૂતળા અને અસંખ્ય ખજાના છે. તેનું નિર્માણ વિવિધ વિજયની યાદગીરી રૂપે અને વિજય માટે જેને જવાબદાર ગણવામાં આવતા હતા તે ઓરેકલનો તેની સલાહ બદલ આભાર માનવા માટે વિવિધ ગ્રીક શહેર રાજ્યોએ કરી હતી જેમાં વિદેશી તથા મુખ્યભૂમિ પરના રાજ્યો સામેલ હતા. તેમને ‘ખજાના’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં એપોલોને ભેટ ચઢાવાયેલી ચીજો રાખવામાં આવતી હતી, મોટા ભાગે તે યુદ્ધમાં જપ્ત થયેલી સંપત્તિનો ‘ટિથ’ અથવા દશમો ભાગ હતું. તેમાં સૌથી પ્રભાવશાળી હવે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવેલું એથેનિયન ટ્રેઝરી છે જે સાલામિસના યુદ્ધમાં એથેનિયનોને મળેલા વિજયની સ્મૃતિમાં બાંધવામાં આવ્યું છે. પોસેનિયસ પ્રમાણે એથેન્સવાસીઓને અગાઉ ઓરેકલ દ્વારા “લાકડાની દિવાલો”માં તેમનો વિશ્વાસ મૂકવા માટે સલાહ આપવામાં આવી હતી- આ સલાહનું નૌકાદળ તરીકે અર્થઘટન કરી તેમમે સાલામિસના સુપ્રસિદ્ધ યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો હતો. કેટલાક ખજાનાઓની ઓળખ કરી શકાય છે જેમાં સિફનિયન ટ્રેઝરી સામેલ છે જે સિફનોસ શહેરને સમર્પિત કરાયેલ છે જેના નાગરિકોએ તેમની પોતાની સોનાની ખાણોનું દશમાં ભાગનું ઉત્પાદન આપી દીધું હતું, સમુદ્રના પાણી ખાણમાં ફરી વળ્યા ત્યારે ખાણનો નાશ થયો હતો.
ઓળખી શકાય તેવા અન્ય ખજાનાઓમાં સાઇકિયોનિયન્સ, બોએટિયન્સ અને થેબેન્સનો સમાવેશ થાય છે. મોટા ખજાનાઓ પૈકી એક આર્ગોસનો છે. ડોરિક યુગના અંતમાં બાંધવામાં આવેલા એર્ગીવ્સને અન્ય શહેર રાજ્યોમાં પોતાનું સ્થાન પ્રસ્થાપિત કરવા બદલ ગૌરવ હતું. ઇ.સ.380માં પૂર્ણ કરવામાં આવેલા આ ખજાનાની પ્રેરણા મોટા ભાગે આર્ગોલિસ ખાતે બાંધવામાં આવેલા શહેરના એક્રોપોલિસ ટેમ્પલ ઓફ હેરામાંથી પ્રેરણા મળે છે. જોકે ખજાનાના આર્કેઇક તત્વોના પૃથક્કરણ પરથી જાણવા મળ્યું છે કે તેની સ્થાપના તેનાથી પણ અગાઉ થઇ હતી.
આ ખજાનાના કારણે એમ્ફિકટિયોનિક લીગના રક્ષણ મારફત ડેલ્ફી પ્રાચિન ગ્રીસની મધ્યસ્થ બેન્ક તરીકે કામ કરવા લાગ્યું હતું. મેસિડોનના ફિલિપ દ્વારા આ ખજાનાના દુરુપયોગથી અને ત્યાર બાદ સૌથી પહેલા સેલ્ટ્સ દ્વારા અને પછી રોમન આપખુદ શાસક સુલ્લા દ્વારા તેને કાઢી નાખવાના કારણે ગ્રીક સભ્યતાના પતનની શરૂઆત થઇ અને અંતે રોમનો ઉદય થયો.
કિયાન્સની વેદી
ટેમ્પલ ઓફ એપોલોની આગળ આવેલી દેવળની મુખ્ય વેદી માટે કિયોસના લોકોએ ધન આપ્યું હતું અને તેમણે નિર્માણ કર્યું હતું. તેના કાંગરા પરના લખાણ પરથી જાણી શકાય છે કે તે ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 5મી સદીમાં બન્યું હતું. પાયા અને કાંગરાને બાદ કરતા સંપૂર્ણપણે કાળા આરસમાંથી બનેલી વેદી ભવ્ય અસર પેદા કરે છે. 1920માં તેની મરમ્મત કરવામાં આવી હતી.
એથિનિયન્સના સ્ટોઆ
સ્ટોઆ મુખ્ય દેવળના ઉત્તર-પૂર્વમાં આવેલું છે. તેનું નિર્માણ આયનિક ક્રમમાં થયું છે અને તેમા સાત સ્થંભ છે જે પથ્થરના એક જ ટૂકડામાંથી અસામાન્ય રીતે કોતરવામાં આવ્યા છે. (મોટા ભાગના સ્થંભોનું નિર્માણ એક બીજા સાથે જોડવામાં આવેલી ડિસ્કની શ્રેણીમાંથી કરવામાં આવ્યું છે). સ્ટાયલોબેટ પરનું લખાણ દર્શાવે છે કે ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 478માં પર્સિયન સામે નૌકા વિજય બાદ એથેન્સવાસીઓએ યુ્દ્ધમાં જીતેલી ચીજો રાખવા માટે તેનું નિર્માણ કર્યું હતું. સ્ટોઆની પાછલી દિવાલ પર લગભગ એક હજાર શિલાલેખ છે, એવું માનવામાં આવે છે કે કોઇ ગુલામને એથેન્સમાં ગુલામીમાંથી મુક્ત કરીને ત્યાં પોતાનું ટૂકું જીવનચરિત્ર લખવાની ફરજ પાડવામાં આવી હશે જેમાં તે શા માટે સ્વતંત્રતાને લાયક હતો તેનો ખુલાસો મળે છે.
એથલેટિક મૂર્તિઓ
ડેલ્ફી તેની સાચવી રાખવામાં આવેલી એથલેટિક મૂર્તિઓ માટે વિખ્યાત છે. એ વાત જાણીતી છે કે ઓલિમ્પિયા વાસ્તવમાં આના કરતા ઘણી વધુ મૂર્તિઓ ધરાવતું હતું, પરંતુ સમય વીતવાની સાથે તેમાના ઘણાનો નાશ થયો હતો જેથી ડેલ્ફી એથલેટિક મૂર્તિઓનું મુખ્ય સ્થળ રહી ગયું હતું (મિલર, 98). પોતાની શક્તિ માટે જાણીતા બે ભાઈઓ ક્લેઓબિસ અને બિટોન પરથી ડેલ્ફી ખાતે પ્રારંભની જાણીતી એથલેટિક મૂર્તિઓ બનાવવામાં આવી હતી. બળદની ગેરહાજરીમાં આ મૂર્તિઓએ પોતાની માતાની ગાડીને હેરાના દેવળ સુધી કેટલાક માઇલ સુધી ખેંચી જવાની સિદ્ધિ મેળવી હતી. તેમના પડોશીઓ અત્યંત પ્રભાવિત થયા હતા અને તેમની માતાએ હેરાને તેમને સૌથી મહાન ભેટ આપવા જણાવ્યું હતું. તેઓ જ્યારે હેરાના મંદિરમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે તેઓ ઉંઘી ગયા અને કદી જાગ્યા નહીં, તેઓ પ્રસિદ્ધિની ટોચ પર મૃત્યુ પામ્યા, જે શ્રેષ્ઠ ભેટ હતી. (મિલર, 98) ચેરિયોટિર ઓફ ડેલ્ફી અન્ય એક પ્રાચીન અવશેષ છે જેણે સદીઓથી અસ્તિત્વ ટકાવ્યું છે. તે પ્રાચીનકાળના અવશેષોમાં સૌથી જાણીતી મૂર્તિઓ પૈકી એક છે. સારથીની અનેક વિશેષતાઓ ગુમાવી દેવાઇ છે જેમાં તેના રથ અને ડાબા હાથનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ તે પ્રાચીનકાળના અવશેષમાં એથલેટિક કળાના નમુના સમાન છે (મિલર, 98).
બહુકોણીય દિવાલ
ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 548માં એપોલોના બીજા મંદિરના નિર્માણને સમાવતી અગાસીને ટેકો આપવા માટે દિવાલ બાંધવામાં આવી હતી. તેનું નામ બહુકોણીય મેસનરીમાંથી લેવામાં આવ્યું છે જેમાંથી તેનું નિર્માણ થયું છે.
અખાડો
મુખ્ય દેવળથી અડધા માઇલના અંતરે આવેલો અખાડો ડેલ્ફીના યુવાનો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી શ્રેણીબદ્ધ ઇમારતોની જગ્યા છે. ઇમારતમાં બે સ્તર આવેલા છેઃ ઉપરના સ્તરે ખુલ્લી જગ્યા પુરી પાડતું એક સ્ટોઆ અને નીચેના મજલા પર પેલાએસ્ટ્રા, તરણકુંડ અને નહાવાની જગ્યા. આ તરણકુંડ અને નહાવાની જગ્યામાં જાદુઇ શક્તિઓ હોવાનું માનવામાં આવે છે જેનાથી સીધી એપોલો સાથે વાતચીત કરવાની ક્ષમતા હાંસલ થતી હતી.
હિપ્પોડ્રોમ (ઘોડદોડ યોજવાનું મેદાન)
ડેલ્ફીનું હિપોડ્રોમ (ઘોડદોડ યોજવાનું મેદાન) પર પાયથિયન રમતોત્સવ વખતે દોડવાની સ્પર્ધાઓ યોજવામાં આવતી હતી. તેના કોઇ પુરાવા મળતા નથી, પરંતુ સ્ટેડિયમનું સ્થળ અને તેની દિવાલના કેટલાક અવશેષોના આધારે એવું તારણ નીકળે છે કે તે સપાટ જગ્યા પર બાંધવામાં આવ્યું છે જે શહેરના મુખ્ય ભાગથી અલગ છે અને એપોલોના પેરોબોલોસથી ઘણું દુર છે. (મિલર, 101)
કેસ્ટેલિયન ઝરણુ
thumb|200px|ડેલ્ફી ખાતે પર્વતની ટોચ પર આવેલું ક્રીડાંગણ, મંદિરોથી બહુ દૂર/ નીચે નાટ્યમંચ thumb|right|300px|ડેલ્ફી ખાતેનું એન્થેના પ્રોનૈના સેન્ક્ચુરી thumb|200px|ડેલ્ફી ખાતેનું નાટ્યગૃહ ( ઉપરની બેઠકથી જોતા) right|thumb|પાર્નાસસ પર્વતની તળેટીમાં થોલોસ: 20 ડોરીક કોલમમાંથી 3
ક્રીડાંગણ
ક્રીડાંગણ ટેકરી પર ઊંચાઇએ વાયા સાક્રા અને થિયેટરથી આગળ આવેલું છે. તે અસલમાં ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 5મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ પછીની સદીઓમાં તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. છેલ્લે મોટા પ્રમાણમાં સુધારણાનું કામ બીજી સદીમાં હિરોડસ એટિકસની દેખરેખ હેઠળ થયું હતું જ્યારે પથ્થરની બેઠકોની રચના થઈ હતી અને (કમાનદાર) પ્રવેશદ્વાર રચાયો હતો. તેમાં 6500 દર્શકો બેસી શકતા હતા અને તેના ટ્રેક 177 મીટર લાંબા અને 25.5 મીટર પહોળા હતા.
નાટ્યકલા
ડેલ્ફી ખાતે પ્રાચીન થિયેટરનું નિર્માણ એપોલોના મંદિરથી ઉપર ટેકરી પર કરવામાં આવ્યું હતું જેનાથી દર્શકોને સમગ્ર અભયારણ્ય અને નીચેની ખીણ જોઇ શકતા હતા. તે અસલમાં ઈ.સ.પૂ. (B.C.) ચોથી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ત્યાર બાદ અનેક વાર તેમાં ફેરફાર થયો છે. તેમાં 35 હરોળ છે જેમાં 5,000 દર્શકો બેસી શકે છે.
થોલોસ
એથેના પ્રોનેઇયા અભયારણ્ય ખાતે થોલોસ એક ગોળાકાર ઇમારત છે જેનું નિર્માણ ઈ.સ.પૂ. (B.C.) 380 અને 360 વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં 20 ડોરિક સ્થંભો છે જેનો બાહ્ય વ્યાસ 14.76 મીટર છે જેમાં અંદરની બાજુએ 10 કોરિન્થિયન સ્થંભો છે. થોલોસ ડેલ્ફીના મુખ્ય અવશેષોથી લગભગ અડધા માઇલ (800 મીટર)ના અંતરે આવેલું છે. ડોરિકના ત્રણ કોલમનું સમારકામ કરાયું છે જેથી પર્યટકો માટે ફોટોગ્રાફ્સ લેવા માટે તે ડેલ્ફી ખાતે સૌથી લોકપ્રિય સ્થળ છે. વિટ્રુવિયસ (vii, પ્રસ્તાવના) થિયોડોરસ ધ ફોસિયનને ડેલ્ફી ખાતે ગોળાકાર ઇમારતના આર્કિટેક્ટ તરીકે નોંધે છે.
સિબલ ખડક
સિબલ ખડક એ વ્યાસપીઠ જેવી લાગતી ખડકમાંથી બનેલી એથેનિયન ટ્રેઝરી અને એથેનિયન્સના સ્ટોઆ વચ્ચે આવેલી જગ્યા છે જે પવિત્ર માર્ગની ઉપર છે ડેલ્ફીના પુરાતત્વીય વિસ્તારમાં એપોલોના મંદિર સુધી જાય છે. સિબલ પોતાની ભવિષ્યવાણીઓ કરવા માટે ત્યાં બેસતા હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ખોદકામો
મધ્યકાલિન યુગથી આ સ્થળ પર કાસ્ત્રી ગામ આવેલું હતું. આ સ્થળ પર વ્યવસ્થિત ખોદકામ થઇ શકે તે પહેલા ગામને ત્યાંથી ખસેડવાનું જરૂરી હતું, પરંતુ દેખીતી રીતે જ ગામવાસીઓએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો. ભૂકંપમાં આ સ્થળને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું ત્યારે ગામવાસીઓને જૂની જગ્યાના બદલામાં સાવ નવું ગામ આપવાની ઓફર મૂકવામાં આવી ત્યારે ગામને ત્યાંથી અન્યત્ર ખસેડવાની તક પેદા થઇ હતી. 1893માં ફ્રેન્ચ આર્કિયોલોજિકલ સ્કૂલે જમીન ધસી પડી હોય તેવી અસંખ્ય જગ્યાએથી મોટા પ્રમાણમાં માટી ખસેડી હતી જેનાથી એપોલોના દેવળની ઇમારત અને માળખા બહાર આવ્યા હતા અને હજારો ચીજવસ્તુઓ, કોતરકામ અને શિલ્પો સહિત એથેના પ્રોએયાની જગ્યા નીકળી હતી.
આધુનિક ડેલ્ફી
આધુનિક ડેલ્ફી પુરાતત્વીય સ્થળથી એકદમ નજીક પશ્ચિમમાં આવેલું છે જેથી તે પર્યટનનું લોકપ્રિય સ્થળ છે. તે એમ્ફીસાને ઇટીયા અને એરાકોવા સાથે જોડતા મુખ્ય ધોરીમાર્ગ પર આવેલું છે. આ શહેરમાં અનેક હોટેલો અને ગેસ્ટ હાઉસ છે, અને ઘણા વીશી અને દારુના પીઠા છે. મુખ્ય ગલીઓ સાંકડી છે અને મોટા ભાગે વન-વે છે. ડેલ્ફીમાં એક શાળા, એક સાહિત્યીક સંસ્થા, એક ચર્ચ અને એક ચોક (પ્લેટિયા ) છે. ટ્રાન્સ યુરોપીયન ફુટપાથ ઇ4 (E4) શહેરના પૂર્વ છેડામાંથી પસાર થાય છે. પુરાતત્વીય રસ ઉપરાંત ડેલ્ફીમાં પર્યટકો પાર્નેસસ સ્કી સેન્ટર અને કિનારાવર્તી લોકપ્રિય શહેરો અને વિસ્તારની મુલાકાત લેવા માટે પણ આવે છે. શહેરમાં 2,373 લોકોની વસતી છે જ્યારે ક્રિસો (પ્રાચીન ક્રિસા) સહિત ડેલ્ફીની મ્યુનિસિપાલિટીની વસતી 3,511 લોકોની છે.
ડેલ્ફી આર્કિયોલોજિકલ મ્યુઝિયમ મુખ્ય આર્કિયોલોજિકલ સંકુલના પ્રાંગણમાં ગામની પૂર્વ બાજુએ અને મુખ્ય રસ્તાની ઉત્તરે આવેલું છે. મ્યુઝિયમમમાં પ્રાચીન ડેલ્ફી સાથે સંકળાયેલ એક પ્રભાવશાળી સંગ્રહ રહેલું છે જેમાં મેલોડીની સૌથી જૂના નોંધાયેલા નોટેશન, વિખ્યાત સારથી, પવિત્ર માર્ગ નીચેથી શોધાયેલા સોનાના ખજાના અને સિફિનિયન ટ્રેઝરીના અવશેષોના ટૂકડાનો સમાવેશ થાય છે. બહાર નીકળવાના માર્ગની સાવ નજીક (મોટા ભાગના ટુર ગાઇડ જેની અવગણના કરે છે) એક કોતરકામ છે જેમાં રોમન પ્રોકોન્સુલ ગેલિયોનો ઉલ્લેખ થાય છે.
ડેલ્ફીનું ભૂસ્તરશાસ્ત્ર
શ્રેણી:વિશ્વ ધરોહર સ્થળ
અનોપપુરા (તા. સીંગવડ)
અનોપપુરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સીંગવડ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. અનોપપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
ચાચરીયા (તા. બરવાળા)
ચાચરીયા (તા. બરવાળા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  બોટાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બરવાળા તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ચાચરીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સાહિત્યમાં ઉલ્લેખ
ઝવેરચંદ મેઘાણી રચિત લોકકથા સંગ્રહ સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ભાગ ૧ ની એક વાર્તા ઘેલાશા માં આ ગામનો ઉલ્લેખ આવે છે.
સહેસા (તા. સિદ્ધપુર)
સહેસા (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સહેસા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
વાઘનેરા
વાઘનેરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વાઘનેરા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
નવાગામ (તા. રાજકોટ)
નવાગામ એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  રાજકોટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.
આ ગામમાં આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમજ પ્રાથમિક શાળા જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં ખેતી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:રાજકોટ તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ખેરાણા (તા. ચોટીલા)
ખેરાણા (તા. ચોટીલા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચોટીલા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખેરાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચોટીલા તાલુકો
સનાડા (તા. છોટાઉદેપુર)
સનાડા (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સનાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
શ્રેણી:છોટાઉદેપુર તાલુકો
ટાટા નેનો
ટાટા નેનોએ પાછળ-એન્જિન ધરાવતી, ટાટાની ચાર-પેસેન્જર સીટી કાર છે, જે પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ ભારતીય બજારને ધ્યાનમાં રાખીને ટાટા મોટર્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલ છે. આ કાર 26 km/lહાઇવે પર અને શહેર22 km/lમાં ઇંધણ કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે. જાન્યુઆરી 10,2008, પ્રગતિ મેદાન નવી દિલ્હી, ભારતમાં 9 મા વાર્ષિક ઓટો એક્સ્પો ખાતે તે પ્રથમ વખત રજુ કરવામાં આવી. માર્ચ 23, 2009 ના રોજ નેનોની વ્યવસાયિક રજુઆત થઇ અને બુકિંગ સમયગાળો એપ્રિલ 9 થી એપ્રિલ 25 નો હતો, કાર માટે 200,000 કરતાં વધુ બુકિંગ થયું. જુલાઇ 17, 2009 બાદ રૂ. 100,000 ની પ્રાથમિક કિંમતે, જે આશરે UK£ 1,360 અથવા US$ 2,160 છે, ગ્રાહકોને કારની સોંપણી શરૂ કરવામાં આવી. . મારૂતિ 800, તેની મુખ્ય હરિફ અને તેના પછીની સૌથી સસ્તી કાર કિંમત રૂ. 184,641 ($3,988 U.S.). કરતાં આ કાર સસ્તી છે. વિશ્વમાં ટાટાએ ઓછામાં ઓછો ઉત્પાદન ખર્ચ ધરાવતી કાર બનાવવાનું વિચાર્યું - રૂ. 100,000 (આશરે US$2,000)ની પ્રાથમિક કિંમતે (આશરે US$2,000).
2008ની શરૂઆતના સમાચાર મેગેઝીન ન્યુઝવિકે નેનોને “21મી સદીની કારોની નવી જાત” ના ભાગ તરીકે ઓળખાવી જે “નાની, હળવી, સસ્તી જેવી વિપરીત વિચારધારા” નો સમાવેશ કરે છે અને કિફાયતી વ્યક્તિગત પરિવહન – અને સંભવિત “ગ્લોબલ ગ્રિડલોક”નું સૂચન કરે છે. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલે પુષ્ટિ આપી કે વૈશ્વિક વલણ નાની કારનું છે, જેમાં નેનોનો સમાવેશ થાય છે. ટાટા ગ્રુપના સ્થાપકોની ભાષા ગુજરાતી માં “નેનો” નો અર્થ છે “નાનું”. એક-બિલીયનના એસઆઇ (SI) પૂર્વાંગ ગ્રીક શબ્દ, અર્થ છે ઠીંગણું, માંથી “નેનો”ની વ્યુત્પત્તિ થઇ છે, અને ક્યારેક સામાન્ય ઇંગ્લીશમાં “નાનું” અર્થ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ
તેની નીચી કિંમતના લક્ષ્યના કારણે નેનોની રજુઆતે માધ્યમોનું ધ્યાન ખેંચ્યું. ફાયનાન્સીયલ ટાઇમ્સે નોંધ્યું કે, “આધુનિક રાષ્ટ્ર બનવાની ભારતની મહત્વકાંક્ષાનું જો કોઇ ચિહ્ન હોય, તો તે નિઃશંકપણે નેનો, ખૂબ ઓછી કિંમત સાથેની નાની કાર, છે. ગૃહઉત્પાદીત એન્જીનીયરીંગની એક સિદ્ધિ, ગ્રામ્ય વિકાસ પર આધારીત કરોડો ભારતીયોનું સપનું નેનો $2,200 (€1,490, £1,186) ની કિંમત સાથે સાકાર કરે છે.” કાર ભારતીય અર્થતંત્રને વેગ આપશે, ભારતીય કાર બજારના 65% વિસ્તૃતીકરણ સાથે, ભારત માં સાહસિક – તકો તૈયાર કરશે તેવું માનવામાં આવે છે. રતન ટાટા, ટાટા ગ્રુપ અને ટાટા મોટર્સના ચેરમેન, જેમણે કારને પર્યાવરણ-સહાયક “લોકોની કાર” તરીકે વર્ણવી તેમના દ્વારા કારનો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો. ઘણાં સ્ત્રોતો અને માધ્યમો દ્વારા તેની ઓછી-કિંમત અને પર્યાવરણ-સહાયક પગલાં જેમાં ઇંધણ તરીકે કમ્પ્રેસ્ડ એરનો ઉપયોગ અને એક ઇલેક્ટ્રીક-સંસ્કરણ (ઇ-નેનો) માટે નેનોના ખૂબ વખાણ કરવામાં આવ્યાં. નેનોનું મોટાપાયે ઉત્પાદન કરવાની, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રીક-સંસ્કરણ, અને માત્ર ભારતમાં તેનું વેચાણ કરવાને બદલે, તેને સમગ્ર વિશ્વમાં પણ નિકાસ નિકાસ કરવાની ટાટા ગ્રુપ આશા રાખે છે.
કારના વિવેચકો ભારતમાં (જ્યાં 90,000 લોકો પ્રતિ વર્ષ રોડ-અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામે છે ) તેની સુરક્ષા વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવે છે, અને તે પ્રદૂષણ પેદા કરશે તેના વિશે પણ ટીકા કરે છે (રાજેન્દ્ર પચૌરીના પ્રમુખ સ્થાને વાતાવરણ પર આંતરસરકારી પેનલની ટીકા સહિત ). જો કે, ટાટા મોટર્સે વચન આપ્યું છે કે ગેસોલીન-મોડેલની સાથે તેઓ નેનોનું પર્યાવરણ-સહાયક મોડેલ પણ ચોક્કસ રજુ કરશે. સિંગુર, પશ્ચિમ બંગાળ ખાતે મૂળ નેનોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું, પરંતુ વધતા જતા હિંસક દેખાવોના કારણે ઓક્ટોબર 2008 માં ટાટાએ પીછેહઠ કરવાની ફરજ પડી. હાલમાં, પંતનગર (ઉત્તરાખંડ) પ્લાન્ટ ખાતે ટાટા મોટર્સ નેનોનું ઉત્પાદન કરે છે તેવો અહેવાલ છે અને સાણંદ, ગુજરાત ખાતે માતૃ પ્લાન્ટનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. શરૂઆતમાં નેનો માટે કંપની હાલના ડિલર નેટવર્ક પર આધાર રાખશે. સિંગુરની 300,000 ની સરખામણીએ 500,000 ની ક્ષમતા નવો નેનો પ્લાન્ટ ધરાવશે. પશ્ચિમ બંગાળની સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલ તમામ સુવિધાઓ પૂરી પાડશે તેવી ગુજરાતે પણ ખાતરી આપી છે.
ડિઝાઇન
રતન ટાટા, ટાટા મોટર્સના ચેરમેને, ફોર-વ્હીલ્ડ વ્હીક્લ્સના બદલે ટુ-વ્હીલ્ડ ધરાવતા હજ્જારો ભારતીય પરિવારોની પ્રેરણાથી, 2003 માં રતન ટાટા, ટાટા મોટર્સના ચેરમેને વિશ્વના સૌથી સસ્તા કાર ઉત્પાદનનો વિકાસ શરૂ કર્યો. મે 2005 માં ઓછી કિંમતના 4 વ્હીલ્ડ એસ ટ્રક ઉત્પાદનમાં કપનીની સફળતાથી નેનો વિકાસ ધીમો પડ્યો. કાર એક સાદી ચાર-પૈડાંવાળી ઓટો રીક્ષા બની જશે તેવા અનુમાનથી વિપરીત, ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડીયાએ નોંધ્યું કે “આ યોગ્ય રીતે ડિઝાઇન થયેલ અને તૈયાર થયેલ કાર છે”. ચેરમેને અહેવાલ આપ્યો અને જણાવ્યું કે, “ આ પ્લાસ્ટીકના પડદાંવાળી અથવા છાપરાં વિનાની કાર નથી – તે વાસ્તવિક કાર છે.”
ડિઝાઇન લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે, ટાટાએ ઉત્પાદન પ્રક્રિયા સુધારી, નવીનતા પર ભાર મૂક્યો અને સપ્લાયર્સ તરફથી નવાં ડિઝાઇન અભિગમો તપાસ્યાં. રતન ટાટાએ સૂચવેલ અમુક ફેરફારો, જેમ કે બે વીન્ડસ્ક્રીન વાઇપર્સમાંથી એક દૂર કરવું, સાથે – ઇટાલીની ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ડેવલપમેન્ટ ઇન ઓટોમોટીવ એન્જીનીયરીંગ ખાતે કારની ડિઝાઇન તૈયાર થઇ. ફ્યુઅલ ઇન્જેકશન, બ્રેક સિસ્ટમ, વેલ્યુ મોટ્રોનીક ઇસીયુ (ECU), એબીએસ (ABS) અને અન્ય ટેકનોલોજી ઇ. નેનો કારના ઘણા ભાગો બોશ દ્વારા જર્મનીમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યાં છે. તેની નજીકની હરિફ મારૂતિ 800 ની સરખામણીએ નેનો 21% વધુ આંતરીક જગ્યા (તેની ઊંચાઇના કારણે, ખાસ કરીને હેડરૂમ) અને 8% ઓછો બાહ્ય ભાગ ધરાવે છે. ત્રણ સંસ્કરણમાં ટાટાએ નેનોને રજુ કરી છેઃ મુખ્ય ટાટા નેનો એસટીડી (Std); સીએક્સ (CX); અને એલએક્સ (LX). દરેક સીએક્સ (CX) અને એલએક્સ (LX) સંસ્કરણો એર કન્ડીશનીંગ, પાવર વિન્ડોઝ, અને સેન્ટ્રલ લોકીંગ સુવિધા ધરાવે છે. ટાટાએ પ્રાથમિક ઉત્પાદન લક્ષ્ય પ્રતિ વર્ષ 250,000 એકમોનું નક્કી કર્યું છે.
ભાવ
“વિશ્વમાં સૌથી ઓછા ઉત્પાદન ખર્ચમાં બનાવવામાં આવેલી કાર” તરીકે પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ ટાટાએ લક્ષ્ય રાખ્યું છે – સમય જતાં ઉત્પાદન સામગ્રીના ભાવો ઝડપથી વધતા છતાં, ૬ (છ) વર્ષ પહેલાં ૧૦૦,૦૦૦ રૂપીયા અથવા આશરે US$ 2000 ( વિનિમય દરનો ઉપયોગ કરી) ની શરૂઆતની કિંમતનું લક્ષ્ય રાખ્યું.
, કારના વિકાસ દરમિયાન ઉત્પાદન સામગ્રી કિંમતોમાં ૧૩ % થી ૨૩ % ની વૃદ્ધિ થઇ, અને ટાટાએ આ પસંદગીઓનો સામનોકરવો પડ્યોઃ
મોડેલ સંસ્કરણો
તેની રજુઆત સમયે નેનો ત્રણ મોડેલોમાં ઉપલબ્ધ હતી:
બેઝ મોડેલ ફિક્સ સિટો ધરાવે છે, સિવાય કે ડ્રાઇવરની સિટ જે એડજસ્ટેબલ રહેશે, જ્યારે ડિલક્સ અને લક્ઝરી મોડેલોમાં એર કન્ડીશનીંગ અને બોડી રંગના બમ્પર્સનો સમાવેશ થશે.
ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન્સ
ટાટા મોટર્સ મુજબ, નેનો એ 35 PS (26 kW) 624 સીસી (cc) રીઅર એન્જીન અને રીઅર વ્હીલ ડ્રાઇવ સાથેની કાર છે, અને સીટી રોડ સ્થિતી પર ઇંધણ ખપત 4.55 લી./100 કિમી (22 કિમી./ લી., 51.7 એમપીજી (mpg) યુએસ (US), 62 એમપીજી (mpg) યુકે (UK)), અને હાઇવે પર (26 કિમી./ લી., 61.1 એમપીજી (mpg) યુએસ (US), 73.3 એમપીજી (mpg) યુકે (UK)) ધરાવે છે. સિંગલ બેલેન્સ શાફ્ટ સાથે સરખી દિશામાં બે-સિલીન્ડર પેટ્રોલ એન્જીન પ્રથમ વખત કારમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે. તેના પાવરટ્રેનને ધ્યાને રાખી, નેનોની ડિઝાઇનમાં નવીનતાઓ સંબંધિત 34 પેટન્ટો ટાટા મોટર્સે નોંધાવી છે. નેનોની ડિઝાઇન પાછળ ઘણી વ્યક્તિઓમાંથી એક માટે પ્રોજેક્ટ હેડ, ગીરીશ વાઘને શ્રેય આપવામાં આવ્યું છે.
નેનોની બાકી પેટન્ટો માટે ઘણું કરવામાં – આવ્યું છે. જો કે નવી દિલ્હી ઓટો એક્સ્પો ખાતેની ન્યુઝ કોન્ફરન્સ દરમિયાન, રતન ટાટાએ ધ્યાન દોર્યું કે આમાંનું કંઇ ક્રાંતિકારી અથવા ધરતી ધ્રુજાવી દેનાર ટેકનોલોજી રજુ કરતુ નથી. બે-સિલિન્ડર એન્જીન બેલેન્સ શાફ્ટ, અને ટ્રાન્સમીશનમાં ગીયર્સમાં કેવી રીતે કાપ મૂકવામાં આવ્યો જેવી ભૌતિક બાબતો સંબંધિત તેમણે વિશેષ માહિતી આપી.
ટાટાના કહેવા મુજબ, નેનો ભારત સ્ટેજ – III (યુરો-III ના સમાન) સાથે સુસંગત છે અને યુરો-IV ઉત્સર્જન માપદંડો પર પૂર્ણ કરશે. રતન ટાટા એ વધુમાં કહ્યું કે, “કારે સામેની અથડામણ અને સાઇડ અથડામણનો સામનો કર્યો છે.” પુના ખાતેના ઓટોમોટીવ રીસર્ચ એસોસીએશન ઓફ ઇન્ડીયા (ARAI) સાથે નેનોએ આવશ્યક ‘હોમોલોગેશન’ પરીક્ષણ પાસ કર્યું છે.તેનો અર્થ છે કે ઉત્સર્જન અને અવાજ અને ધ્રુજારી સહિત રોડ લાયકાત માટે સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલ તમામ માપદંડો કારે પૂર્ણ કરેલ છે અને હવે ભારતીય રસ્તા પર દોડી શકશે. એઆરએઆઇ (ARAI) સાથે કરેલ તેના ‘હોમોલોગેશન’ પરીક્ષણ દરમિયાન ટાટા નેનોએ 23.6 કિમી. પ્રતિ લીટરનો આંક નોંધાવ્યો. આ બાબતે ટાટા નેનોને ભારતમાં ખૂબ ઇંધણ કાર્યક્ષમ કાર બનાવી. ભારતમાં ટાટા પ્રથમ એ કાર બનશે જેણે એઆરએઆઇ (ARAI) ના પરીક્ષણ ખાતે વાસ્તવિક ઇંધણ માઇલેજ અંકો તેના વીન્ડશીલ્ડ પર દર્શાવ્યા. એઆરએઆઇ (ARAI) સાથેના તેના પરીક્ષણ મુજબ નેનોએ યુરો IV ઉત્સર્જન માપદંડોની પુષ્ટિ કરી જે ભારતમાં 2010 માં લાગુ થશે, હજુ તેનુ યુરો III સ્તરે જ માત્ર પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતુ.
પાછળ સ્થિત એન્જીન
પાછળ સ્થિત એન્જીને આંતરીક જગ્યામાં વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ કરી અને નેનોને મૂળ ફિયાટ 500, અન્ય ટેકનીકલી નવીન “લોકોની કાર” જેવી બનાવી. નેનો જેવું અન્ય ભવિષ્યનું વાહન, પણ પાછળ એન્જીન ધરાવે છે જે 1990 માં યુકે રોવર ગ્રુપ દ્વારા મૂળ મીની બસની સામે મૂકવાનું આયોજન હતુ પરંતુ તેનું ઉત્પાદન થયું નહોતું. એક વખત પ્રોજેક્ટ બીએમડબલ્યુ (BMW) દ્વારા હાથ પર લેવામાં આવ્યો, પરંતુ નવી મીની ખૂબ મોટી અને ટેકનીકલી અવ્યવહારિક હતી. સ્વતંત્ર, અને નવું ઉત્પાદન, એમજી રોવર ગ્રુપે બાદમાં તેમની રોવર સીટીરોવર ટાટા ઇન્ડીકાના આધારે મૂકી.
ટાટાએ જણાવ્યું કે કમ્પ્રેસ્ડ એર એન્જીન વિકલ્પ તરીકેનો વિચાર ધ્યાનમાં છે.
વિવિધ મોડેલો
નિયમિત અને પરંપરાગત પેટ્રોલ મોડેલથી અલગ, નીચેના મોડેલ પણ રજુ થવાની અપેક્ષા છે:
ડિઝલ
વેબસાઇટના અહેવાલ મુજબ સપ્ટેમ્બર 2010 સુધીમાં 690 સીસી (cc) ડિઝલ એન્જીન સાથે ટાટા નેનો ઉપલબ્ધ બનશે. હજુ ટાટા મોટર્સે આ બાબતની પુષ્ટિ આપી નથી પરંતુ જણાવ્યું છે કે ભવિષ્યમાં ડિઝલ એન્જીન સંસ્કરણ ઉપલબ્ધ થશે. “હજુ સુધી ડિઝલ મોડેલ રજુ કરવામાં આવ્યું નથી. હમણાં તે માત્ર પેટ્રોલમાં જ રજુ કરવામાં આવશે.”
કમ્પ્રેસ્ડ – એર એન્જીન
કમ્પ્રેસ્ડ એરને શક્તિના સ્ત્રોત તરીકે ઉપયોગ માટે ટાટા મોટર્સ ફ્રેન્ચ કંપની સાથે કાર્ય કરી રહી છે. આ હેતુ માટે કંપનીએ મોટર ડેવલપમેન્ટ ઇન્ટરનેશનલ (MDI) સાથે જોડાણ કર્યું છે.
ઇલેક્ટ્રીક ડ્રાઇવટ્રેન અથવા ઇલેક્ટ્રીક-સંસ્કરણ
નેનોનું ઇલેક્ટ્રીક સંસ્કરણ બનાવવાનું પણ ટાટા વિચારેછે, જેને ઇ-નેનો કહે છે (સાઇડમાં અથવા જોડાયેલ સોલાર પેનલની જેમ) જે “વિશ્વની સૌથી સસ્તી ઇલેક્ટ્રીક કાર” બની શકશે જે વધુ પર્યાવરણ-સહાયક અને તે ખૂબ આકર્ષક અને માધ્યમ માટે સહાયક થશે. તે પરંપરાગત ગેસોલીન સંસ્કરણની જેમ સૌથી સસ્તી હશે તેવું માનવામાં આવે છે. ટાટા નેનોને નિકાબ બજાર અનુકૂળ બનાવે છે અને વિશ્વસ્તરે કારની નિકાસ કરવાનું આયોજન કરે છે, ખાસ કરીને યુકે અને સંપૂર્ણ યુરોપ,યુએસ, અને ઓસ્ટ્રેલીયા.
ધી ઇકોનોમિક ટાઇમ્સે નોંધ્યું છે કે “ઇલેક્ટ્રીક નેનો” “સમગ્ર વિશ્વના દેશોમાં આર્થિક, સ્વચ્છ અને પર્યવરણલક્ષી વ્યક્તિગત પરીવહન માટે એક સુયોગ્ય વિચાર બની રહેશે.” હેમ્બર્ગ-સ્થિત સમાચારપત્ર, ઓટો બિલ્ડ, મુજબ નોર્વેના ઇલેક્ટ્રીક કાર નિષ્ણાંત Miljøbil Grenland AS, સાથે મળીને ઇ-નેનો તૈયાર કરવામાં આવશે.
હાયબ્રીડ
લેફ્ટલનેન્યુઝે જણાવ્યું છે કે “એક વર્ણસંકર સંસ્કરણ [ટાટા નેનોનું] પણ રજુ થશે, જો કે તે તે ગેસોલીન અથવા ડિઝલ સંસ્કરણ સાથે ઇલેક્ટ્રીક મોટર સાથે હશે કે કેમ તે જાણમાં નથી.”
નેનો યુરોપા
2009 જીનીવા મોટર શો ખાતે નેનો યુરોપા નામની નેનો મીની-કારનું સંસ્કરણ ટાટા મોટર્સે રજુ કર્યું. યુરોપ અને યુકે માં કાર મુખ્યત્વે રજુ થશે અને મૂળ નેનો કરતાં સંખ્યાબંધ સુધારાઓ કરવામાં આવશે. નેનો યુરોપા એક અધિક વ્હીલબેઝ, નવું 3 – સિલીન્ડર એન્જીન અને આધુનિક ઇન્ટીરીયર્સ અને એક્સ્ટીરીયર્સ ધરાવે છે. મૂળ નોનો કરતાં નેનો યુરોપા વધુ મોંઘી, સક્ષમ, અને ઓછી ઇંધણ કાર્યક્ષમ હશે અને તેની કિંમત US$ 6000 માર્કની આજુબાજુ માનવામાં આવે છે. યુરોપિયન સુરક્ષા અને ઉત્સર્જન માપદંડો પૂર્ણ કરવા માટે નેનો યુરોપામાં મોટા ફેરફાર કરવામાં આવ્યાં છે.
અપેક્ષાઓ
એક અહેવાલ મુજબ, ભારતની સાથે યુરોપિયન રાષ્ટ્રો, નેનો પાસેથી મોટી આશા રાખે છે અને તેની આતુરતાથી રાહ જોઇ રહ્યાં છે, ખાસ કરીતે નેનોનું ઇલેક્ટ્રીક સંસ્કરણ, જે તેને ઔપચારીક રેકોર્ડ પર “વિશ્વની સૌથી સસ્તી ઇલેક્ટ્રીક કાર” બનાવવાની તમામ સંભાવનાઓ ધરાવે છે. રેટીંગ એજન્સી ક્રિસીલ (CRISIL) મુજબ, કાર ભારતીય અર્થતંત્રને વેગ આપશે અને ભારતીય કાર બજારનું 65% સુધી વિસ્તરણ કરવાની શક્યતા છે.
નેનોનું ઉત્પાદન શરૂ થઇ ગયું છે, અને વિશ્વની સૌથી સસ્તી કાર તરીકે ગિનેઝ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્ઝમાં નામ નોંધાવી ચૂકી છે.
મોડેલ ટી (T) સાથે સરખામણી
1908 ની માં, સદીની શરૂઆતમાં હેનરી ફોર્ડની તૈયાર કરેલ મોડલ ટી (T) સાથે ઘણા નેનોની સરખામણી કરે છે. જ્યારે મોડેલ ટી (T) ની શરૂઆતની કિંમત $850 (આજના $20,091 સમાન), ફોર્ડે ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કર્યો, 1920 થી ફોર્ડના મોડેલ ટી (T) ની કિંમત ઘટીને $290 (આજના $3,191 સમાન) સુધી થઇ, જે ઓક્ટોબર 2009 ના રોજ નેનોની પ્રસ્તુત કિંમત US$2,171 ની સરખામણીકારક.
લાઇવમિન્ટે કહ્યું: Ford Motor Co. is rich because Henry Ford used the assembly-line to produce the Model T in 1908. Ratan Tata is a late entrepreneur, making the Nano in 2008.
India is 100 years behind. But we are waking up to the possibility of catching up. I just hope our planners wake up soon.
ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડીયાએ પણ નેનોની સરખામણી મોડેલ ટી (T): This raises the question: How have the Tatas accomplished such a task? Pursuing this question a fascinating story unfolds that reminds one of Henry Ford's Model T that was built exactly one hundred years ago (September 1908). Ford wanted to make a car for the multitude, not for the elite, with the best material and the best design that the technology of his time could devise, and he wanted to make it, above all, at a price that was affordable. This is the example that Ratan Tata has followed with determination. When he announced the price of his car in an interview to the Financial Times during the Geneva Motor Show, his colleagues were 'aghast', but he had set his goal.
સિંગુર ફેકટરી પીછેહઠ
ઘણા અનુમાન બાદ, મે 19, 2006 ના રોજ ટાટા મોટર્સે જાહેરાત કરી કે સિંગુર, પશ્વિમ બંગાળ ખાતેથી ટાટા નેનોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે. જો કે, એક સપ્તાહમાં વિસ્તારમાં થોડાં ખેડૂતો દ્વારા ટાટા દ્વારા તેમની જમીનો અધિગ્રહણ સામે વિરોધો શરૂ થયાં. ટ્રીનામૂલ કોંગ્રેસ નેતા, મમતા બેનરજી દ્વારા મૂદ્દો હાથ લેવામાં આવ્યો. ટાટાની પીછેહઠ કરવાની ચીમકી સાથે પરિસ્થિતી વધુ વણસી, અને જે ખેડૂતો તેમની જમીનનું સ્વયં વેચાણ કરવા માગતા હતા તેના વળતરમાં અધિગ્રહણ-વિરોધી ચળવળકારો દ્વારા વિક્ષેપ થયો. ઓક્ટોબરમાં ટ્રીનામૂલ કોંગ્રેસ દ્વારા રાજ્ય-બંધનું એલાન કરવામાં આવ્યું. સિંગુર ખાતે કોઇ રાજકીય પક્ષોના સંમેલન અથવા કાર્યક્રમના આયોજન માટે પાબંધી લગાવી અને મોટી માત્રામાં પોલીસ બંદોબસ્ત કર્યો. ડિસેમ્બર 2, 2006 ના રોજ પોલીસ અને ખેડૂતો વચ્ચે અથડામણમાં ગંભીર હિંસા થઇ.
ડિસેમ્બર 4, 2006 ના રોજ મમતા બેનરજી ભૂખ હડતાલ પર ઉતર્યા. તાપસી, ખેતીજમીન બચાવ કમીટીના ચળવળકાર, જેમનું બળેલ શરીર સિંગુરમાં નેનો પ્લાન્ટ પરથી મળ્યું. તેના વિરોધ કરવા બાદમાં 48 – કલાકની હડતાલની મમતા બેનરજી દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી. બે સીપીએમ (CPM) કાર્યકરોને બાદમાં ગુનેગાર જાહેર કરવામાં આવ્યાં અને ખુન માટે આજીવન કેદની સજા કરવામાં આવી. હડતાલના 24 મા દિવસે, બેનરજીને ઓક્સીઝનની સહાય આપવામાં આવી અને રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ અને વડાપ્રધાન મનમોહન સિંઘની અપીલ બાદ અંતે તેમણે ભૂખ હડતાલ પાછી ખેંચી.
2007 માં જમીન પર દેખાવો ચાલુ રહ્યાં, રતન ટાટાએ આરોપ મૂક્યો કે વિવાદમાં હરિફોએ ભાગ ભજવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2007 માં જમીનના અધિગ્રહણની ટીકા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ બાદમાં 2008 માં કલકત્તા હાઇકોર્ટ દ્વારા મંજુરી આપવામાં આવી. રાજકીય અશાંતિ અને વરસાદે બાંધકામને કરેલ નુકસાનીના કારણે, ટાટા મોટર્સે સપ્ટેમ્બર 2008 સુધી નેનોની રજુઆત પાછી ઠેલી.
2008 માં પણ હિંસા ચાલુ રહી  અને સપ્ટેમ્બર 2, 2008 ના રોજ, ટાટા મોટર્સે જાહેરાત કરી કે સિંગુર ખાતે તેઓ કાર્ય બંધ કરે છે. ઓક્ટોબર 2,2008 ના રોજ ટાટા મોટર્સે જાહેરાત કરી કે તેઓ સિંગુરથી બહાર જઇ રહ્યાં છે. ઓક્ટોબર 7, 2008 ના રોજ, જાહેરાત કરવામાં આવી કે ગુજરાતના અમદાવાદ જિલ્લામાં સાણંદમાં નેનો ફેકટરી માટે જમીનની ફાળવણી માટે ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી, નરેન્દ્ર મોદીએ ટાટા મોટર્સ સાથે એમઓયુ (MoU) સહી કર્યું.
સુરક્ષાના પ્રશ્નો
જાપાનીઝ અને કોરીયન સ્ટીલમાંથી બનેલ તમામ શીટ-મેટલ બોડીના સુરક્ષા મુદ્દાઓ જેમ કે સંકોચાયેલ વિસ્તારો, ઘુસણખોરી-પ્રતિરોધી દરવાજાં, સિટ-બેલ્ટ, મજબૂત સિટો અને પકડ અને બોડી સાથે જોડાયેલ પાછળનો કાચ નેનોમાં રહેશે. ટાયર્સ ટ્યુબલેસ છે.
સમૂહ મોટરીકરણ
વસતિમાં જ્યાં લોકો હાલમાં પર્યાવરણ-સહાયક બાઇસિકલ્સ અને મોટરસાયકલ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે તેવા ક્ષેત્રમાં નેનોની રજુઆત અને ઓટોમોબાઇલની ડિઝાઇનની રજુઆત થવાથી, પર્યાવરણવાદીઓને મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે તેનો ખૂબ ઓછી કિંમત હોવાથી ભારત જેવા દેશોમાં સમૂહ મોટરીકરણ થઇ શકે છે અને આથી સંભવતઃ પ્રદૂષણ અને ઓઇલ માટેની માંગ વધી શકે છે. પર્યાવરણ આધારીત જર્મન ન્યુઝ પેપર die tageszeitung માને છે કે અમુક મુદ્દાઓ “અયોગ્ય” છે જેમ કે સરેરાશ વોક્સવેગનની સરખામણીએ ટાટા નેનો ઓછું ઉત્સર્જન ધરાવે છે, અને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોએ મોટરીકૃત પરીવહનના હક્કનો ઇન્કાર કરવો જોઇએ નહીં અને ઔદ્યોગિક દેશોએ તેમના ઉત્સર્જન અને કારનો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે ધ્યાન રાખવું જોઇએ. Die Welt નોંધે છે કે પર્યાવરણના સંરક્ષણનું કાર પાલન કરે છે, અને ભારતમાં ઓછું ઉત્સર્જન રહેશે.
જૂની કાર બજારની અસર
ભારતમાં જૂની કારના બજાર પર નેનો ગંભીર અસર કરશે તેવો આરોપ મુકવામાં આવ્યો છે, જેથી ઘણા ભારતીયોએ નવી કાર ખરીદવા કરતાં પસંદગી માટે નેનોની રજુઆતની રાહ જોવાનું પસંદ કર્યું છે, જેમ કે મારૂતી 800 (સુઝુકી આલ્ટોની ઓળખ), જેને નેનોની નજીકની હરિફ માનવામાં આવે છે. નેનોની રજુઆત બાદ, નવી મારૂતી 800 નું વેચાણમાં 20%, અને જૂની કારમાં 30 % ઘટાડો થયો. એક ઓટોમોટીવ પત્રકાર નોંધે છે કે: “લોકો અંદરોઅંદર અને અમને પૂછે છે કે શા માટે તેમણે ચૂકવણી કરવી જોઇએ, મારૂતિ આલ્ટોના 250,000 રૂપીયા, જ્યારે થોડા અથવા વધુ મહિનાના સમય બાદ તેઓ નવીનકોર નેનો મેળવી શકશે અને રાહ જોશે, કાર ખરેખર મોટી છે.”
સ્વયં આગ
પ્રથમ 7,500 ડિલીવરી થયેલ નેનો કારમાંથી 30 કિસ્સાઓમાં તેની અંદર સ્વયં આગની ઘટના બની છે. સ્ટીયરીંગ કોલમમાં સ્થિત કોમ્બીનેશન સ્વીચ જે હેડલાઇટ્સ, વીન્ડસ્ક્રીન વાઇપર્સ અને ઇન્ડીકેટરનું નિયંત્રણ કરે છે તેમાં શોટ સર્કિટ આગ માટે જવાબદાર છે તેવું તપાસમાં ધ્યાનમાં આવ્યું છે. ટેકનીકલ નિષ્ણાતોએ પણ દાવો કર્યો છે કે ગરમ થતા વાયર્સ માટે જવાબદાર બેટરીની બદલી, શોર્ટ સર્કિટ ઘટના દરમિયાન સર્કિટ બ્રેકરમાં નિષ્ફળતા અને સર્કિટમાં ગરમ વાયર્સ માટે અધિક એમ્પરેજ (શોર્ટ સર્કિટ સ્થિતિનું પરિણામ) થાય ત્યારે ફ્યુઝ ઓગળી જવામાં નિષ્ફળતા.
પ્રતિસ્પર્ધીઓ
બજાજ ઓટો, ફિઆટ, જનરલ મોટર્સ, ફોર્ડ મોટર, હ્યુન્ડાઇ અને ટોયોટા મોટર સહિત તમામ પ્રતિસ્પર્ધી કાર ઉત્પાદકોએ ભારતમાં નવાં બજારોમાં વધુ મધ્યમ-વર્ગને પોસાય તેવી નાની કાર બનાવવામાં રસ દાખવ્યો છે. નાની કાર માટે મોટી માંગ છે કારણ કે ઇંધણ કિંમતો પ્રત્યો લોકો વધુ સંવેદનશીલ બન્યાં છે.
સ્વચ્છ ગેસોલીન-ઇલેક્ટ્રીક સંસ્કરણોના માર્ગનુ નેતૃત્વ હોન્ડા અને ટોયોટા કરે છે, અને અમુક પર્યાવરણવાદીઓ દલીલ કરે છે કે કિંમતો ઘટાડવા પર આ ટેકનોલોજીઓના પ્રયાસો કેન્દ્રીત થવા જોઇએ. બિનખર્ચાળ અને પર્યાવરણ-સહાયક ઇલેક્ટ્રીક કાર જેવે ટારા ટાઇની (જેનું એન્જીન નેનોના 33 એચપીની સરખામણીએ 4 એચપી પેદા કરે છે), ઓરેવા સુપર (બંને નેનો કરતાં ખૂબ સસ્તી છે તેવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે) અને રેવા નેનો સામે ખૂબ અર્થસભર મુકાબલો કરે છે. એવી પણ અફવા ઊડી છે કે મારૂતી સુઝુકી ટાટા નેનોને ટક્કર આપવા માટે આલ્ટોનું ઓછી કિંમતનું સંસ્કરણ રજુ કરે છે.
નાળના મુવાડા
નાળના મુવાડા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલા લુણાવાડા તાલુકાનું એક  ગામ છે. નાળના મુવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લુણાવાડા તાલુકો
બેલા (તા. બરવાળા)
બેલા (તા. બરવાળા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  બોટાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  બરવાળા તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. બેલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
વિમળા શક્તિપીઠ
વિમળા શક્તિપીઠ ભારત દેશના દક્ષિણપૂર્વ ભાગમાં આવેલા ઓડિશા રાજ્યમાં આવેલા પુરી શહેરમાં આવેલા જગન્નાથ મંદિરમાં મોજુદ છે. આ શક્તિપીઠને ખુબ પ્રાચીન માનવામાં આવે છે. દેવી વિમલા શક્તિ સ્વરુપિણિ ગણાય છે, જે જગન્નાથજીને નિવેદન કરવામાં આવતા નૈવેદ્યને સૌથી પહેલાં ગ્રહણ કરે છે. ત્યારબાદ જ સહુ લોકોને પ્રસાદ મહાપ્રસાદના રુપમાં વહેંચવામાં આવે છે. દેવીના મંદિરમાં શરદ ઋતુમાં દુર્ગા પુજનનો તહેવાર મનાવવામાં આવે છે, કે જે મહાલયાના ૭ દિવસ પહેલાં આવતી અષ્ટમીથી ગુપ્ત નવરાત્રીના રુપમાં થઈ મહાલયા બાદ પ્રકટ નવરાત્રીના રુપમાં નવમી સુધીનો હોય છે. આ ઉત્સવને ષોડશ દિનાત્મક અથવા ૧૬ દિન ચાલનારો શારદિય ઉત્સવ પણ કહેવામાં આવે છે કે જે આખા ભારત દેશમાં વિરલ છે. દેવી વિમલા અને યાજપુર નગરમાં આવેલ દેવી વિરજાને એક જ શક્તિ માનવામાં આવે છે. વિરજા દેવીના મંદિરથી વિમલા દેવી મંદિર સુધીનું પુરેપુરું સ્થાનક વિરજમંડળના કે રુપમાં માનવામાં આવે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો શ્રેણી:ઑડિશા
દેપાલીયા (તા. પડધરી)
દેપાલીયા (તા. પડધરી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેપાલીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
આરોડા (તા. સીંગવડ)
આરોડા (તા. સીંગવડ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સીંગવડ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આરોડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સીંગવડ તાલુકો
કંસારીયા
કંસારીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કંસારીયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
વાઝરદા
વાઝરદા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સોનગઢ તાલુકાનું ગામ છે. વાઝરદા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે.
શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો
મકનપર (તા. રાજકોટ)
મકનપર એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  રાજકોટ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.
આ ગામમાં આંગણવાડી, પંચાયતઘર તેમજ પ્રાથમિક શાળા જેવી સુવિધાઓ આવેલી છે. આ ગામમાં ખેતી અને પશુપાલન મુખ્ય વ્યવસાય છે. ઘઉં, ડાંગર, બાજરો, કપાસ, જીરૂ, મગફળી અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.
રસુલપુર (તા. સિદ્ધપુર)
રસુલપુર (તા. સિદ્ધપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિદ્ધપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રસુલપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:સિદ્ધપુર તાલુકો
દેરવાલા (તા. લખતર)
દેરવાલા (તા. લખતર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લખતર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દેરવાલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લખતર તાલુકો
ખડકીયા
ખડકીયા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ખડકીયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
માંડોત્રી (તા. પાટણ)
માંડોત્રી (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. માંડોત્રી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
દહીસરડા ઉંડ (તા. પડધરી)
દહીસરડા ઉંડ (તા. પડધરી) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પડધરી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દહીસરડા ઉંડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પડધરી તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
આંતરસુંબા (તા. લીમખેડા)
આંતરસુંબા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા આદિવાસીઓની બહુમતી ધરાવતા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીમખેડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આંતરસુંબા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લીમખેડા તાલુકો
માનપુર (તા. પાટણ)
માનપુર (તા. પાટણ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા   પાટણ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાટણ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માનપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:પાટણ તાલુકો
રૂનવાડ (તા. છોટાઉદેપુર)
રૂનવાડ (કે રૂણવાડ) (તા. છોટાઉદેપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં આવેલા  છોટાઉદેપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. રૂનવાડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, તુવર તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે.
પાણી
300px|thumb|પાણી તેની ત્રણ અવસ્થામાં: પ્રવાહી, ઘન ([[બરફ), અને (અદ્રશ્ય) વરાળ હવામાં. વાદળા એ પાણીના ઝીણા ટીપાં ઓ નો સમૂહ છે, જે વરાળથી સાંદ્ર થયેલ વરાળનું થીજેલ રૂપ.]]
પાણી એ એક રાસાયણીક પદાર્થ જેની રાસાયણીક સંજ્ઞા H2O છે. આનો અણુ એક પ્રાણવાયુ અને બે ઉદકજન પરમાણુ ધરાવે છે જે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલ હોય છે. પાણી તાપમાન અને દબાણના સામાન્ય સંજોગોમાં પ્રવાહી સ્વરુપે હોય છે, પણ તે સાથે જ તે પૃથ્વી પર તેના ઘન સ્વરુપે બરફ તરીકે અને વાયુ સ્વરુપે પાણીની વરાળ તરીકે પણ  સહ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
પૃથ્વીની સપાટીના ૭૦.૯% ભાગ પર પાણી છવાયેલ છે, અને દરેક સ્વરૂપ જીવનના માટે આવશ્યક છે. પૃથ્વી પર, મોટે ભાગે પાણી સમુદ્ર અને અન્ય પાણીના સ્ત્રોત મળી આવે છે, જેમાં ૧.૬% ભાગ ભૂગર્ભ જળ સ્વરુપે છે અને ૦.૦૦૧% ભાગ વાતાવરણમાં પાણેની વરાળ, વર્ષા અને વાદળા (પાણીના હવામાં અવલંબિત ઘન અને પ્રવાહી કણો) સ્વરુપે છે. સમુદ્રો સપાટીના પાણીનો ૯૭% ભાગ ધરાવે છે, હિમ નદીઓ અને ધ્રુવીય હિમ ટોપીઓ ૨.૪%, અને અન્ય ભૂસપાટી સ્ત્રોત જેવા કે નદીઓ, સરોવર અને તળાવ ૦.૬% પાણી ધરાવે છે. પાનીનો ખૂબ થોડો ભાગ જીવસૃષ્ટી અને નિર્મિત પદાર્થોમાં હોય છે.
પૃથ્વી પરનું પાણી હમેંશા બાષ્પીભવન કે સ્થળાંતર કે સ્થળાંતરીબાષ્પીભવન, વરસાદ, કે ધસારો (મોટે ભાગે દરિયા તરફ) ના ચક્રમાં ફરતું રહે છે જેને જળ ચક્ર કહે છે. જમીન પરના બાષ્પીભવન સ્થળાંતરના પરિણામે વરસાદ પડે છે
સ્વચ્છ પીવાલાયક પાણી તે માનવ અને અન્ય જીવ સૃષ્ટી માટે આવશ્યક છે. સલામત પીવાલાય ક પાણીની ઉપલબ્ધતા છેલ્લા દાયકામાં વિશ્વમાં દરેક જગ્યાએ સરળ બની છે વધી છે. સલામ્ત પીવાલાયક પાણીની ઉપલબ્ધતા અને સકલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (જી ડી પી) વચ્ચે સીધો સંબંધ છે. જોકે અમુક નીરીક્ષકો માને છે કે ૨૦૨૫ સુધી અડધું વિશ્વ પાની આધારીત (રોગ) નિર્બળતા નો સામનો કરી રહ્યું હશે. હાલમાં પ્રસિદ્ધ રિપોર્ટ(નવેંબર ૨૦૦૯) કહે છે કે ૨૦૩૦ સુધી, વિશ્વના અમુક વિકાસશીલ ક્ષેત્રોમાં, પાણીની જરુરીયાત પુરવઠા ના ૫૦% જેટલી વધુ હશે. Water plays an important role in the વિશ્વના અર્થતંત્રમાં પાણી મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, કેમકે તે ઘણાં પ્રકારના રાસાયણીક પદાર્થના દ્રાવક તરીકે વપરાય છે, તે એક મહત્ત્વનું ઔધ્યોગિક ઠારક અને વાહક છે. લગભગ ૭૦% જેટલું તાજુંપાણી ખેતીવાડી દ્વારા વાપરવામાં આવે છે.
રાસાયણીક અને ભૌતિક ગુણધર્મો
left|thumb|પાણીના અણુઓ વચ્ચે [[હાઈડ્રોજન બંધ ની પ્રતિકૃતી]] right|thumb|પાણીના ટીપાના પ્રતિઘાત સ્વરુપે ઉર્ધ્વગામી ઉછાળ ધાર જે વૃત્તાકાર [[કેશીય તરંગથી ઘેરાયેલ છે.]] thumb|right|[[હિમશલ્ક વિલ્સન બેન્ટલી, ૧૯૦૨]]
thumb|right|[[કરોળીયાના જાળા પર બાજેલા ઝાકળ બિંદુઓ]] right|thumb|[[પારો|પારાની સરખામણીમાં પાણીનું કેશીય વર્તન ]]
પાણી એ એક રાસાયનીક પદાર્થ છે જેની રાસાયણીક સંજ્ઞા H2O છે: પાણીના એક અણુમાં  એક ઓક્સિજન અને બે હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે જે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલ હોય છે પાણી પ્રકૃતીમાં પદાર્થનીના ત્રણે અવસ્થામાં મળી આવે છે: આકાશમાં પાણીની વરાળ અને વાદળા સ્વરૂપે; દરિયામાં દરિયાના પાણી અને ધ્રુવીય સમુદ્રમાં હિમશિલાસ્વરૂપે; પર્વતો પર હિમનદીઓ અને નદીઓ સ્વરૂપે; અને ધરતી પર વિવિધ જળ સ્ત્રોત અને ધરતીમાં ભૂગર્ભ જળ સ્વરૂપે.
પાણીના મુખ્ય રાસાયણીક અને ભૌતિક ગુણધર્મો આ મુજબ છે:
સ્વાદ અને ગંધ
પાણી પોતાનામાં ઘણાં વિવિધ પદાર્થોને ઓગાળી શકે છે આને પરિણામે પાણી માં વિવિધ સ્વાદ અને ગંધ આવે છે. માનવ અને અન્ય પ્રાની પ્રજાતિઓએ એવી સંવેદના વિકસિત કરી છે જેને પરિણામે તેઓ ખારા કે તૂરા પાનીને પીવાલાયક પાણીથી જુદા તારવી શકે છે. સ્પ્રીંગ વોટર કે મિનરલ વૉટર તરીકે વેચાતા પાણીમાં અમુક ક્ષારો ઓગાલીને તેમને સ્વાદ આપવામાં આવે છે, જોકે શુદ્ધ પાણી તો ગંધ અને સ્વાદ રહિત હોય છે. જાહેરાતો માં બતાવાતી સ્પ્રિંગ વૉટર કે મિનરલ વૉટરની શુદ્ધતા એ ઝેરી તત્વો, પ્રદૂષકો અને જીવાણુની ગેરહાજરીના સંદર્ભમાં હોય છે.
વિશ્વમાં પાણી
વિશ્વના મોટા ભાગના પાણીનું નિર્માણનું તારા નિર્માણની ઉપ પેદાશ તરીકે થયું છે. જ્યારે કોઈ તારો જન્મે છે ત્યારે વાયુ અને રજકણોની એક મહા લહેર બહાર તરફ ફેંકાય છે. જ્યારે આ બહાર તરફ ફેંકાતો પદાર્થોનો જથ્થો છેવટે આસપાસના વાયુ સાથે અથડાય છે, પેદા થતી આધાતી તરંગો વાયુ પર દબાણ આપે છે અને  વાયુઅ ગરમ થઈ જાય છે. અને ગરમ અને ગાઢા વાયુમાં પાણી  ઝડપથી બને છે.
આપણી નિહારિકા (ગેલેક્સી) આકાશગંગામાં તારાઓની વચ્ચેના વાદળમાં પણ પાણી મળી આવ્યું છે. કદાચ અન્ય નિહાતિકાઓમાં પણ પાની ઓવાની શક્યતા છે કેમકે પાનીના ભાગ હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન એ વિશ્વમાં સૌથી વધુ માત્રામાં ઉપલબ્ધ એવા તત્વો છે. અવકાશીય વાદળ છેવટે થીજીને સૌર ન્યૂબેલા કે આપણા જેવા સૌર મંડળમાં રૂપાંતર પામે છે.
પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણીની મોજૂદગી
શનિના ચંદ્ર એન્સીલૉડસ અને ગુરુના ચંદ્ર યુરોપાની સપાટીની નીચે પાણી હાજર હોવાના ઘણા મજબૂત પુરાવા મળ્યા છે જ્યાંતે સંપૂર્ણ ગ્રહપર ફેલાયેલા ૧૦૦ કિમી ઊંડા સમુદ્ર સ્વરૂપે હોઈ શકે છે. આ સમુદ્રોમાં પૃથ્વી પરના સમુદ્રો કરતાં પણ વધુ પાણી હોઈ શકે છે.
હિમ સ્વરૂપે પાનીની મોજૂદગી