cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
લીમદા (તા. વિજયનગર)
શ્રેણી:વિજયનગર તાલુકો
દુષ્કાળ
ભારતમાં વિદેશી અંગ્રેજ સત્તા પહેલાનો આપણને વિશ્વસનીય લેખિત ઈતિહાસ મળતો નથી. પૌરાણિક કથાઓ પ્રમાણે ઈતિહાસ મળે છે.
ભારતમાં પડેલા દુષ્કાળો
ઈસ. ૧૭૫૭ થી ૧૯૪૭ના ૧૬૦ વર્ષના ટૂંકા સમય ગાળામાં ભારતમાં ૯ મોટા દુષ્કાળ પડેલા. મધ્યકાલીન ભારતના અંતિમ ભાગે પ્લાસી ના યુધ્ધકાળથી ભારત દેશને આઝાદી મળી તે સમય દરમિયાનના દુષ્કાળની મળતી વિગતો નીચે પ્રમાણે છે:
બિહાર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં બંગાળ ઓડિસા વગેરેમાં ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો હતો. તેનાથી એક તૃતીયાંશ આબાદી નાશ પામી હતી.
આ સમયગાળામાં લગભગ આખાય ઉત્તર ભારતમાં દુષ્કાળ પડ્યો હતો. અને ત્યારે લગભગ આઠ લાખ લોકો માર્યા ગયા હતા.
આ સમયે ફરી વખત દુષ્કાળ પડેલો. અને તેમાં પણ અનેક લોકો માર્યા ગયા હતા.
ઓરિસ્સા પ્રાંતમાં જબરદસ્ત દુષ્કાળ પડેલો. ત્યારે 10 લાખ લોકોના મોત થયા હતા.
આ સમયગાળામાં બુંદેલખંડ રાજપુતાનામાં દુષ્કાળ પડ્યો હતો. જેમાં એકાદ લાખ લોકો મોતને ભેટ ચડ્યા હતા.
ફરી એકવાર બંગાળ બિહાર દુષ્કાળની લપેટમાં આવ્યું હતું. અને અનેક લોકોના મોત થયા હતા.
આ સમયગાળામાં દુષ્કાળ આખા ભારતમાં વર્તાયો હતો. તેમાં લગભગ 50 લાખ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા.
આ દુષ્કાળ ઉત્તર ભારતમાં મધ્ય ભારતમાં અને દક્ષિણ ભારત સુધી ફેલાયો હતો. આ ભયાનક દુષ્કાળમાં સાત સાડા સાત લાખ લોકોના મૃત્યુ નિપજ્યાં નો આંક લગાવવામાં આવ્યો હતો.
દુષ્કાળ આયોગ
દુષ્કાળ પડવાના લાંબા ઈતિહાસ પરથી બ્રિટિશ ઈન્ડિયા સરકારના તત્કાલીન લિટન નામના વાઈસરોયે રિચર્ડ સ્ટ્રેચીની અધ્યક્ષતામાં અકાલ આયોગની રચના કરી હતી. ત્યારબાદ ૧૮૯૭માં ફરી વખત આયોગ કરવામાં આવેલ. ૧૯૦૦માં ત્રીજા આયોગની રચના કરવામાં આવી હતી. તેમાં આગળ ના આયોગના સિધ્ધાંત, ભલામણ નો સ્વિકાર કરવામાં આવ્યો હતો. અને દુષ્કાળ પ્રભાવિત વિસ્તારો માટે સહાયતા તથા લોકો માટે કામની વ્યવસ્થા કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. સામાજિક સંસ્થાઓની મદદ લેવાનું નક્કી કર્યું હતું. જમીન સંલગ્ન બેંકો અને સિંચાઈ ની સગવડ વગેરે જેવી બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. બ્રિટિશ સરકારે આયોગ દ્વારા સ્વિકારાયેલ સિદ્ધાંતો મુજબ અસરગ્રસ્તોને સહાય આપવાની, કામ કરી શકે તેવા લોકોને કામ આપવું, શારીરિક અશક્ત લોકોને ધન અને અન્ન ની સહાય કરવી. દૂર મોકલી શકાય તેવા લોકોને દૂરના મોટા કામ પર મોકલવા. દૂર ન જઈ શકે તેવાને સ્થાનિક કામમાં લગાવીને આર્થિક મદદ કરવી. ખેડૂતો પાસેથી કર ન લેવા. અને તેઓને વધારાની રકમ અગાઉ થી આપવી. આ બધા કામ સેવાભાવી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવે. આ માટે 1.5 કરોડ રૂપિયાનું અલગથી ફંડ ફાળવું. જે વિસ્તારમાં વધારે અનાજ ઉત્પાદન થયું હોય ત્યાંથી તુરંત રેલવે માર્ગે અને દરિયાઈ માર્ગેથી અસરગ્રસ્તોને પહોંચાડવાનું પણ કરવામાં આવ્યું હતું. આમ તકનીકી સાધનોના અભાવ વચ્ચે બ્રિટિશ ભારત સરકાર લોકોને મદદરૂપ થઈ હતી.
સાથરા (તા. તળાજા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તળાજા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, કન્યા શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
સાંબરડા (તા. પાલનપુર)
સાંબરડા (તા. પાલનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાલનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સાંબરડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
બનાસકાંઠા જિલ્લાનાં સાંસદ મુકેશ ગઢવી સાંબરડા ગામના વતની હતા. તેમની યાદગીરીમાં ગામમાં તેમનું બાવલું મૂકવામાં આવ્યું છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
રળિયાટી ગુજ્જર
રળિયાટી ગુજ્જર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝાલોદ તાલુકાનું ગામ છે. રળિયાટી ગુજ્જર ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:ઝાલોદ તાલુકો
બહારવટીયો
બહારવટીયો ‍(outlaw) એટલે કોઈ પણ રજવાડાંનો સામાન્ય માનવી અથવા રાજની સાથે સંકળાયેલ કોઈ પણ પસાયતો, અમલદાર, ગરાસિયો કે સામાન્ય માણસ. એને જ્યારે સામસામે વાંધો પડે અને તેમાંથી તે નિયમ કે પ્રતિજ્ઞા કરી, રાજના કાયદાની અવગણના કરે. રાજસત્તાની સામે પોતાની વાત વાજબી છે તેવું ઠરાવવા, પોતાને થયેલ અન્યાય સામે ન્યાય મેળવવા ઘરબાર છોડી, પોતાનાં વિશ્વાસુ સાગરિતો સાથે બહારની વાટ પકડે તે બહારવટીયો. પોતે રાજની સામે વેર વાળવા અન્યાય ના અંત સુધી અથવા પોતાના અંત મૃત્યુ સુધી સફળ કે નિષ્ફળ પ્રયાસ કરે તે બહારવટીયો.
પૃષ્ઠભૂમિ
રજવાડાંનો સમય હતો. નાના મોટા રાજાઓ અલગ અલગ વિસ્તારમાં પ્રજા પર રાજ કરતા હતા. એ રાજાઓ દેશમાં હોય કે વિદેશમાં હોય અથવા કોઈ પણ ભૂમિ પર. તેની પાસે પોતાના રાજ સૈનિકો હોય, પોતાનાં વહીવટદાર કે કારભારી વગેરે હોય. તેમાંથી કે ગરાસદારને અથવા તો સામાન્ય માણસને જ્યારે નીતિગત વિખવાદ થાય ત્યારે તે માણસ પોતાની જેવા અન્યાય સહનકર્તા ને ભેગા કરે. અને હથિયાર ભેગા કરી જેતે રજવાડાંની સામે રાજના કાયદાની અવગણના કરી, આતંક મચાવવા નીકળી પડે છે. તેમાં કોઈ ખેડૂત હોય, કોઈ ગરાસિયો કાઠી હોય, અથવા કોઈ માથાફરેલ માણસ પણ હોય. જેઓ કાંતો પોતાનો ગામ ગરાસ બચાવવા, કે કોઈ પોતાની જમીનનો ટુકડો બચાવવા મરણિયો થાય.
ધ્યેય
રાજની સામે મનદુઃખ થયેલા બહારવટીયાનો ધ્યેય માત્ર યેનકેન પ્રકારે પોતાને થયેલ અન્યાય સામે ન્યાય મળે એટલાં માટે ક્યારેક ક્યારેક સામાન્ય પ્રજાને પરેશાન કરતો હોય છે. પરંતુ વધારે તો એ શેઠ શાહુકારને દમતો હોય છે. રાજના સિપાહીઓને, રાજના અન્ય અમલદારોને પીડા આપવાનું, લૂંટફાટ કરવાની, ઘણીવાર તો જાસા ચીઠ્ઠી (ધમકી આપતો પત્ર) થી દમવાનો- માનસિક રીતે અસ્વસ્થ કરવાનો ધ્યેય વધારે હોય છે. રાજના માલસામાનની લૂંટફાટ કરવાની, હથિયારો લૂંટી લેવા, રાજનો ખજાનો લૂંટી લેવો વગેરે જેવા પરાક્રમો કરી રાજાને માનસિક પીડા આપીને ધ્યાન દોરવાના પ્રયાસ કરતાં હોય છે. આ સિવાય બહારવટીયાનો કોઈ ખરાબ હેતુ હોતો નથી એવું બહારવટીયાના મળતા ઈતિહાસ પરથી જાણવા મળે છે.
નિયમ
અત્યાર સુધીના થયેલા બહારવટીયાના જીવનમાં ડોકિયું કરતાં તેઓ કેટલાક નિયમો પોતાના જીવનના અંતિમ શ્વાસ સુધી પાળે છે. તેવું દેખાય છે. તેમાં "સ્ત્રી જાતિનું સંપૂર્ણ સન્માન", "દયા દાન", "દેહ દમન" એટલે કે પોતાના શરીરને આપવામાં આવતું કષ્ટ. વગેરે જેવા મહત્વના નીતિ વિષયક નિયમો પાળતા હોય છે. અને એ નિમય પાળવાથી જ પોતે રાજની સામે વેર વાળવા ઘણા લાંબા સમય સુધી ટકી શકે છે એવી એની માન્યતા રહેલી હતી. ઘણી વખત મુખ્ય બહારવટીયાથી કોઈ પણ ગરીબ લોકો સાથે અન્યાય પૂર્વક વ્યવહાર થયો હોય કે કોઈ પણ ની બહેન દીકરી પ્રત્યે ગેરવર્તણૂક થઈ હોય, અથવા પોતાના જ સાગરીતે ભૂલ કરી હોય ત્યારે તે પોતાને કે પોતાના વફાદાર સાગરિત ને સજા કરતાં અથવા મૃત્યુદંડ દેવામાં અચકાતા ન હતા.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઇતિહાસ
માસોટા (તા. વિજયનગર)
માસોટા (તા. વિજયનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વિજયનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માસોટા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વિજયનગર તાલુકો
મોહનલાલ સક્સેના
મોહનલાલ સક્સેના (૧૮૯૬-૧૯૬૫) એક ભારતીય લેખક અને ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણી હતા. તેમણે કેન્દ્રીય પુનર્વસન પ્રધાન (૧૯૪૮-૧૯૫૦) તરીકે સેવા આપી હતી. તે સંયુક્ત પ્રાંતની વિધાનસભા પરિષદ (૧૯૨૪-૧૯૨૬), કેન્દ્રીય વિધાનસભા (૧૯૩૫-૧૯૪૭), ભારતની બંધારણ સભા, કામચલાઉ સંસદ (૧૯૫૦-૧૯૫૨) અને લોકસભા (૧૯૫૨-૧૯૫૭) ના સભ્ય હતા. તેઓ ૧૯૫૯ થી ૧૯૬૪ સુધી રાજ્યસભાના સભ્ય તરીકે નામાંકિત થયા હતા. સક્સેના ૧૯૨૯-૧૯૩૫ અને ૧૯૩૭–૧૯૩૯ માં યુપી કોંગ્રેસ સમિતિના સચિવ / પ્રમુખ પણ હતા.
સ્ત્રોત
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:૧૯૬૫માં મૃત્યુ
હાઇડ્રોસ્ફીયર
પૃથ્વીની સપાટી પર પાણીની વિપુલ માત્રા એ પૃથ્વીનું એક એવું અદ્વિતીય પાસું છે જે તેને સૌરમંડળમાં "ભૂરા ગ્રહ’ તરીકે બીજા ગ્રહોથી જુદી પાડે છે. પૃથ્વીનું જળમંડળ મુખ્યત્વે મહાસાગરોનું બનેલું છે પણ આમ જોવા જઇએ તો તેમાં વિશ્વના તમામ જળાશયો- ભૂમધ્ય સમુદ્રો, સરોવરો, તળાવ, નદી અને 2,000 મી.ના ઊંડાણે આવેલા ભૂતળના જળનો પણ સમાવેશ થાય છે. દરિયામાંની સૌથી ઊંડી જગ્યા પૅસિફિક મહાસાગર(Pacific Ocean)માં મરિઆના ખાઈ (Mariana Trench)ની ચેલેન્જર ડીપ (Challenger Deep) છે, જે -10,911.4 મી. ઊંડાઈ ધરાવે છે.[note ૧૪][૯૩]મહાસાગરોની સરેરાશ ઊંડાઈ 3,800 મી. હોય છે, જે ખંડોની સરેરાશ ઊંચાઈ કરતાં ચારગણી છે. [૯૨]
મહાસાગરોનું દળ લગભગ 1.35×૧૦18 મેટ્રિક ટન (metric ton) અથવા તો પૃથ્વીના કુલ દળના 1/4400 ભાગ જેટલું છે અને તે 1.386×૧૦9કિ.મી.3 જેટલો વિસ્તાર રોકે છે.
મહાસાગરોના કુલ દળનો લગભગ 3.5% ભાગ નમક (salt)નો બનેલો છે. નમકનો આ જથ્થો કાં તો જવાળામુખીમાંથી મુકત થયો હોય છે અથવા તો પછી ઠંડા પડેલા અગ્નિકૃત ખડકોમાંથી ખેંચાયેલો હોય છે. [૯૫] ઘણી દરિયાઈ જીવ-સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક એવા વાતાવરણમાંના ઓગળેલા વાયુઓ પણ મહાસાગરમાં સંગ્રાહાયેલા હોય છે. [૯૬] વિશ્વના હવામાનને દરિયાના પાણી ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે અસર કરે છે,
શ્રેણી:ભૂગોળ સ્ટબ
નાગેડી (તા. જામનગર)
નાગેડી (તા. જામનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જામનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાગેડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જામનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જુની મોરવડ (તા. ચુડા)
જુની મોરવડ (તા. ચુડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ચુડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. જુની મોરવડ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચુડા તાલુકો
ધ્રામણવા (તા. તાલાલા)
એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના એક તાલુકા તાલાળા તાલુકામાં આવેલ એક ગામ છે. આ ગીર વિસ્તારનું ગામ કહેવાય છે. દુનીયાભરમાં પ્રખ્યાત કેસર કેરી એ આ ગામની મુખ્ય પેદાશ છે.
દક્ષિણ ૨૪ પરગણા જિલ્લો
દક્ષિણ ૨૪ પરગણા જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૧૯ (ઓગણીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. અલીપોર શહેર ખાતે વર્ધમાન જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે. આ જિલ્લો પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યના કુલ ૩ (ત્રણ) વિભાગો પૈકીના એક એવા પ્રેસિડેન્સી વિભાગના વહીવટી ક્ષેત્ર અંતર્ગત આવે છે.
આ જિલ્લાની એક બાજુ કોલકાતાનું શહેરી ક્ષેત્ર છે, તો બીજી બાજુ સુંદરવનનું નદીઓના મુખમાં બનેલી નહેરોનાં જાળાંમાં વસેલાં ગામો આવેલાં છે. કૃષિ, ઉદ્યોગ તેમ જ મત્સ્ય-ઉદ્યોગ અહીંના મુખ્ય ઉદ્યોગો છે. સુંદરવનમાં ગાઢ જંગલ તેમ ખારાં પાણીના દળદળમાં ઉગેલાં મૈન્ગ્રોવ નામની વનસ્પતિનાં વનો આવેલાં છે, જે ગંગા નદીના ડેલ્ટા ૨૬૦ ચોરસ કિ.મી. (૧૬૦ ચોરસ માઇલ)માં ફેલાયેલાં છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ
લોર્ડ માઉન્ટબેટન
લોર્ડ માઉન્ટબેટન, જેને લુઈસ માઉન્ટબેટન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે બ્રિટિશ ઈતિહાસમાં એક અગ્રણી વ્યક્તિ હતા, જેમણે 20મી સદીની ઘટનાઓને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેનો જન્મ 25 જૂન, 1900ના રોજ થયો હતો અને તે બ્રિટિશ શાહી પરિવારના સભ્ય હતા, રાણી વિક્ટોરિયાના પ્રપૌત્ર હતા. તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન, લોર્ડ માઉન્ટબેટન વિવિધ લશ્કરી, રાજકીય અને રાજદ્વારી પ્રયાસોમાં સામેલ હતા.
તેમની સૈન્ય સિદ્ધિઓ ઉપરાંત, લોર્ડ માઉન્ટબેટને બ્રિટિશ ભારતના ડિકોલોનાઇઝેશનમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી. ભારતના છેલ્લા વાઇસરોય તરીકે, તેમને 1947માં સત્તાના હસ્તાંતરણ અને ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ભારતના વિભાજનની દેખરેખની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. વિભાજનને કારણે વ્યાપક હિંસા અને સામૂહિક સ્થળાંતર થયું, જેના પરિણામે જીવનનું દુ:ખદ નુકશાન થયું અને લાખો લોકો ઉથલાવી ગયા. લોકો વિશાળ પડકારો હોવા છતાં, માઉન્ટબેટને સત્તાના હસ્તાંતરણને સરળ બનાવવા માટે ખંતપૂર્વક કામ કર્યું અને સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થયા પછી ભારત છોડી દીધું.
ભારતમાં માઉન્ટબેટનનો વારસો મિશ્રિત છે, જેમાં કેટલાક પડકારજનક પરિસ્થિતિમાં નેવિગેટ કરવાના તેમના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરે છે, જ્યારે અન્ય હિંસા અને વિસ્થાપન તરફ દોરી જતા વિભાજન દરમિયાન લીધેલા નિર્ણયોની ટીકા કરે છે. તેમ છતાં, ભારતની સ્વતંત્રતા અને વિભાજનમાં તેમની ભૂમિકા ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ બની રહી છે.
ભારતમાં તેમની સંડોવણી ઉપરાંત, લોર્ડ માઉન્ટબેટને ભારતના છેલ્લા વાઇસરોય તરીકે સેવા આપી હતી, તેમણે અન્ય વિવિધ રાજદ્વારી અને રાજકીય ભૂમિકાઓ નિભાવી હતી. તેઓ 1947 થી 1948 સુધી ભારતના ગવર્નર-જનરલ હતા અને બાદમાં તેમણે ફર્સ્ટ સી લોર્ડ, ચીફ ઓફ ધ ડિફેન્સ સ્ટાફ અને નાટોના સર્વોચ્ચ સહયોગી કમાન્ડર તરીકે સેવા આપી હતી. લશ્કરી અને રાજદ્વારી બાબતોમાં તેમના અનુભવ અને કુશળતાએ તેમને બ્રિટિશ સરકાર માટે મૂલ્યવાન સંપત્તિ બનાવી.
દુ:ખદ રીતે, લોર્ડ માઉન્ટબેટનનું જીવન આતંકવાદના એક કૃત્ય દ્વારા ટૂંકાવી દેવામાં આવ્યું હતું. 27 ઓગસ્ટ, 1979 ના રોજ, પ્રોવિઝનલ આઇરિશ રિપબ્લિકન આર્મી (IRA) દ્વારા તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી જ્યારે મુલ્લાઘમોર, કાઉન્ટી સ્લિગો, આયર્લેન્ડના કિનારે તેમની બોટ પર બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો. આ હુમલામાં તેના 14 વર્ષના પૌત્ર અને એક સ્થાનિક છોકરા સહિત અન્ય ઘણા લોકોના જીવ પણ ગયા હતા.
બીરભૂમ જિલ્લો
બીરભૂમ જિલ્લો ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૧૯ (ઓગણીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. સુરી શહેર ખાતે બીરભૂમ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે. આ જિલ્લો પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યના કુલ ૩ (ત્રણ) વિભાગો પૈકીના એક એવા વર્ધમાન વિભાગના વહીવટી ક્ષેત્ર અંતર્ગત આવે છે.
લોર્ડ માઉન્ટબેટન
લોર્ડ માઉન્ટબેટનના મૃત્યુથી સેવા અને સમર્પણના અદ્ભુત જીવનનો ઉદાસીન અંત આવ્યો. બ્રિટિશ સૈન્યમાં તેમનું યોગદાન, મુત્સદ્દીગીરી અને ભારતની આઝાદીમાં તેમની મહત્ત્વની ભૂમિકા તેમના વારસાના નોંધપાત્ર પાસાઓ છે. તેમની ક્રિયાઓની આસપાસના વિવાદો અને જટિલતાઓ હોવા છતાં, તેઓ ઐતિહાસિક મહત્વના વ્યક્તિ તરીકે રહ્યા છે અને વિશ્વ મંચ પર તેમની અસર માટે યાદ કરવામાં આવે છે.
બીરભૂમ જિલ્લો
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ
કલ્પસર યોજના
ગુજરાત રાજ્યના ખંભાતના અખાતના બંને કિનારાઓને જોડતા એક ડેમનું નિર્માણ કરી એક મોટા જળાશય બનાવી તેના થકી ભરતી વીજ ઉત્પાદન, જળવિધુત, સિંચાઈ, ઔધોગિક અને પીવા માટે શુદ્ધ પાણીની વ્યવસ્થા કરતી યોજના એટલે કલ્પસર યોજના. આ યોજનાનું મુખ્ય પાસું જોઈએતો, દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રને જોડતા ડેમ થકી ગુજરાતના આ બે અગત્યના વિસ્તારોને નજીક લાવી દેવાનો છે તથા જળાશયના પાણીને ગુજરાતના ખૂણે ખૂણા સુધી પહોચાડવાનો છે.
યોજનાની પ્રસ્તાવિત રૂપરેખા
જો ભરતીજન્ય વિધુત યોજના ને બદલે સમગ્ર વિસ્તારમાં મીઠા પાણીનું એક જ સરોવર બનાવાથી સરોવરના કિનારાના વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભ જળની ખારાશ ઘટશે તેમજ જમીનની ફળદ્રુપતા વધશે.
નવી સૂચિત પથરેખાના ફાયદાઓ
== મીઠા પાણીના સરોવરની વિશેષતાઓ (સૂચિત)  ==
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:સરકારી યોજનાઓ શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
રળિયાતી ભુરા (તા. ઝાલોદ)
રળિયાતી ભુરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દાહોદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઝાલોદ તાલુકાનું ગામ છે. રળિયાતી ભુરા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસી લોકો વસે છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દૂધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. મકાઈ, ઘઉં, ડાંગર, મગ, અડદ, અન્ય કઠોળ તેમ જ શાકભાજી આ ગામનાં મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો છે.
શ્રેણી:ઝાલોદ તાલુકો
ગોખરવાળા (તા. ચુડા)
ગોખરવાળા (તા. ચુડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચુડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગોખરવાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ચુડા તાલુકો
માતાલી (તા. વિજયનગર)
માતાલી (તા. વિજયનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વિજયનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. માતાલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:વિજયનગર તાલુકો
તાંબું
250px|thumb|right|[[આવર્ત કોષ્ટક માં તાંબુ]] thumb|280px|તાંબુ તાંબુ એ એક ધાતુ તત્વ છે. તેનો ક્રમાંક ૨૯ અને ચિહ્ન cu (cuprum ક્યુપ્રમ્). પ્રાચીન કાળથી જાણીતી ધાતુ તાંબુ તથા તાંબાનો ઉપયોગ કરી બનાવેલી મિશ્રધાતુઓનો વિવિધ જગ્યાઓએ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમ કે વાસણ, ઓજાર, બાંધકામમાં વગેરે. આજના જમાનામાં વિદ્યુતના સુવાહક તરીકે સોના-ચાંદીની સરખામણીમાં સસ્તી ધાતુ તરીકે તાંબાનો ભારે પ્રમાણમાં ઉપયોગ થયો છે. તાંબુ અને જસત મળીને પિત્તળ બને છે. ખાસ કરીને તાંબુ વાસણો અને વિદ્યુતનાં તાર બનાવવા ઉપયોગમાં આવે છે. તાંબુ લઘુ તત્વોની શ્રેણીમાં આવે છે.
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પુરસોત્તમદાસ ટંડન
પુરસોત્તમદાસ ટંડન એક દેશનાં અગ્રગણ્ય સ્વાતંત્ર સેનાની અને દેશ સેવક હતાં. તેમની દેશસેવા અને સમાજસેવાને કારણે ૧૯૬૧ માં દેશનો સર્વોચ્ય 'ભારત રત્ન' પુરસ્કાર આપવામા આવ્યો હતો. તેમની દેશ અને સમાજ સેવાથી પ્રભાવીત થઈને ગાંધીજી તેમને 'રાજર્ષી'ના નામે ઓળખાવતા હતાં.
જન્મ અને શિક્ષણ
તેમનોં જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના અલાહાબાદ શહેરમાં એક ખત્રી કુટુંબમાં ૧ ઓગસ્ટ ૧૮૮૨ના રોજ થયો હતો. ૧૯૦૬માં ઇતિહાસના વિષય સાથે અનુસ્નાતકની પદવી લઈને તેઓ સર તેજબહાદુર સપ્રેના હાથ નીચે વકીલાતમાં જોડાયા હતાં. ૧૯૨૧માં પુર્ણ સમય માટે દેશ સેવામાં જોડાવા માટે તેમણે વકીલાતના વ્યવસાયનો ત્યાગ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓએ ગ્વાલીયર ની વિક્ટોરીયા કોલેજમાં અધ્યાપક તરીકે પણ ભાગ ભજ્વ્યો હતો.
સ્વતંત્રતા બાદ
૧૯૪૮ની કોગ્રેંસની આંતરીક ચૂંટણીમાં તેઓ પટ્ટાભી સિતારામૈયાના હાથે પરાજય પામ્યા હતા પણ ૧૯૫૦માં આચાર્ય ક્રુપલાણીને હરાવીને તેઓ કોંગ્રેસના પ્રમુખ ચૂંટાયા હતાં. ત્યારબાદ તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ સાથે મતભેદો થતા તેઓએ રાજીનામું આપ્યુ હતું. ૧૯૫૨ અને ૧૯૫૬માં તેઓ અનુક્રમે લોકસભા અને રાજ્યસભામાં ચૂંટાયા હતાં. અસ્વસ્થ તબીયતને કારણે ત્યારબાદ તેઓએ સક્રીય રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ લીધી હતી. દેશની રાષ્ટ્રભાષા તરીકે હિંદી રાખવાના તેઓ આગ્રહી હતાં અને તે માટે તેમણે ખુબ પ્રયત્ન કર્યા હતાં.
મૃત્યુ
પુરસોત્તમદાસ ટંડનનું મૃત્યુ ૧ જુલાઇ ૧૯૮૨ના રોજ થયુ હતું.
નગુણા (તા. જામનગર)
નગુણા (તા. જામનગર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  જામનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નગુણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જામનગર તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શેલાવદર (તા. તળાજા)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તળાજા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:તળાજા તાલુકો
સામઢી મોટાવાસ (તા. પાલનપુર)
સામઢી મોટાવાસ (તા. પાલનપુર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  પાલનપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સામઢી મોટાવાસ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
સંદર્ભ
શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો
સી. એચ. ભાભા
'''સી. એચ. ભાભા તરીકે જાણીતા કુંવરજી હોરમૂસજી ભાભા''' પારસી ઉદ્યોગપતિ હતા. તેમણે સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ કેબિનેટમાં વાણિજ્યમંત્રીનો હવાલો સંભાળ્યો હતો. તેમણે ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૯૪૬ના રોજ સત્તા સંભાળનાર વચગાળાની સરકારમાં "મજૂર, ખાણ અને વિદ્યુત મંત્રાલય" નો હવાલો સંભાળ્યો હતો. હવાલો સંભાળ્યો ત્યાં સુધી રાજકીય વર્તુળમાં તેઓ બહુ જાણીતો ચહેરો ન હતા, પરંતુ અબુલ કલામ આઝાદ મંત્રીમંડળમાં પારસી ચહેરા તરીકે તેમનો સમાવેશ કરવા ઉત્સુક હોવાથી તેમનો મંત્રીમંડળમાં સમાવેશ કરવાનાં આવ્યો હતો.
સરકારમાં જોડાતા પહેલા તેઓ ઓરિએન્ટલ ઇન્સ્યુરન્સ કંપનીમાં ડિરેક્ટર હતા. રાજધાનીમાં થતા સાંપ્રદાયિક તોફાનોની પ્રતિક્રિયા રૂપે રચાયેલી વિશેષ ઇમરજન્સી કમિટીનું નેતૃત્વ કરનારા તેઓ પહેલા કેબિનેટ પ્રધાન પણ હતા.
૨૯ જૂન ૧૮૯૬ ના રોજ લંડનમાં હાર્ટ એટેકથી અચાનક તેમનું અવસાન થયું. તેમના મૃત્યુ સમયે, તેઓ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ મંત્રીમંડળના છેલ્લા જીવિત મૂળ સભ્યોમાંના એક હતા; છેલ્લા જીવિત મૂળ કેબિનેટ સભ્ય જગજીવન રામનું એક અઠવાડિયા પછી અવસાન થયું હતું.
સંદર્ભ
શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:રાજકારણી શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ
ધ્વનિ ભાનુશાલી
ધ્વની ભાનુશાલી (જન્મ ૨૨ માર્ચ ૧૯૯૮) એક ભારતીય ગાયક છે. તેનો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો. તે તેમના "વાસ્તે" ગીત માટે જાણીતી છે.
પ્રારંભિક જીવન અને કારકિર્દી
ધ્વનીનો જન્મ મુંબઇમાં થયો હતો, તેનાં પિતા વિનોદ ભાનુશાલી ટી-સીરિઝનાં ગ્લોબલ માર્કેટિંગ અને મીડિયા પબ્લિશિંગનાં પ્રમુખ છે, અને માતા રિંકુ એક ગુજરાતી પરિવારનાં પુત્રી છે. તેની એક નાની બહેન છે જેનું નામ દીયા છે.
તે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૯માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી બેચલર ઓફ કોમર્સમાં સ્નાતક થઈ. તેણે ઇન્ડિયન સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ એન્ડ એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ, મુંબઇમાંથી બીએમઇ (બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ અને એન્ટરપ્રિન્યોરશીપ) પણ કર્યું છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવિત લોકો શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો
નેપાલ સ્કાઉટ
નેપાલ સ્કાઉટ નેપાલ દેશમાંની એક સ્કાઉટ અને ગાઇડ સંઘ તરીકે કાર્ય કરતી સંસ્થા છે. નેપાળ દેશમાં સ્કાઉટ અને ગાઇડ સંઘની સ્થાપના ઇ.સ. ૧૯૫૨ના વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી. ઇ.સ. ૧૯૬૯ના વર્ષમાં નેપાલ સ્કાઉટ અને ગાઇડ સંઘ વર્લ્ડ ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ધ સ્કાઉટ મૂવમેન્ટના સભ્ય તરીકે સામેલ થયું હતું. આ ઉપરાંત ઇ.સ. ૧૯૮૪ના વર્ષમાં નેપાલ સ્કાઉટ અને ગાઇડ સંઘ વર્લ્ડ એસોસિએશન ઓફ ગર્લ ગાઇડ્સ એન્ડ ગર્લ સ્કાઉટ્સ ના સભ્યપદે સામેલ થયો હતો. આ સંઘમાં ૧૬,૩૯૯ સ્કાઉટ્સ અને (વર્ષ ૨૦૦૮ની માહિતી મુજબ) અને ૧૧,૯૬૨ ગાઇડ્સ (વર્ષ ૨૦૦૩ની માહિતી મુજબ) કાર્યરત છે.
કચ્છનો ઇતિહાસ
ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છનો ઇતિહાસ છેક પ્રાગૈતિહાસિક કાળ સુધી મળી આવે છે. હિંદુ પૌરાણિક કથાઓમાં આ ક્ષેત્રનો ઉલ્લેખ મળી આવે છે. સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના અવશેષો ધરાવતા ઘણાં સ્થળો અહીં મળી આવ્યા છે. સિકંદર (એલેક્ઝાન્ડર) ના કાળ દરમ્યાન લખાયેલ ઐતિહાસિક ગ્રંથોમાં પણ કચ્છનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ ક્ષેત્ર પર ગ્રેકો-બેક્ટ્રીઅન રાજા મિલિંદનું (મેનાન્દર - ૧) રાજ હતું. ઈંડો-સિથિયન રાજાઓએ તેને પદભ્રષ્ટ કર્યો અને ત્યાર બાદ આ ક્ષેત્ર પર મૌર્ય અને શકોનું રાજ ચાલ્યું. ઈ.સ.ની પ્રથમ સદીમાં, આ ક્ષેત્ર પશ્ચિમી સત્રપો અને ત્યાર બાદ ગુપ્ત સામ્રાજ્યના નેજા હેઠળ આવ્યું. પાંચમી સદીમાં કચ્છ વલ્લભીના મૈત્રકવંશના તાબામાં ગયું અને ત્યારથી ગુજરાતના શાસક કુળ સાથે આ રાજ્યનો સંબંધ શરૂ થયો. સાતમી સદીના કાળમાં કચ્છના પૂર્વી અને મધ્ય ક્ષેત્ર પર ચાવડાઓની સત્તા હતી. દસમી સદી દરમ્યાના આ ક્ષેત્ર સોલંકીઓના તાબામાં આવ્યું. સોલંકીઓના પતન પછી વાઘેલા અહીંના શાસક બન્યા. મુસલમાન રાજાઓએ સિંધ જીતી લેતા, સમા રજપૂતો દક્ષિણ તરફ કચ્છમાં ગયા અને શરૂઆતમાં કચ્છના પશ્ચિમ ભાગમાં રાજ્ય કર્યુ. દસમી સદી સુધી તેઓએ કચ્છના ઘણા મોટા ભાગ પર કબ્જો કર્યો અને તેરમી સદી સુધી આખા કચ્છ પર તેમની સત્તા પથરાઈ ગઈ અને આ સાથે તેમણે જાડેજા એવું નવું કુળ નામ અપનાવ્યું.
ઈ.સ. ૧૯૪૭માં ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ કચ્છ ભારત સાથે જોડાયું. અને તેને ભારતના સ્વતંત્ર રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યો. ૧૯૫૦માં તેને ભારતના સંઘરાજ્યના એક રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યો. ઈ.સ. ૧૯૫૬માં ફરી કચ્છે એક વિનાશક ભૂકંપનો સામનો કર્યો. ૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬ના દિવસે કચ્છને મુંબઈ રાજ્યમાં વિલિન કરી દેવામાં આવ્યું. ૧૯૬૦માં મુંબઈ રાજ્યના ભાષા આધારે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર એમ બે ભાગ થયા અને કચ્છ, ગુજરાતના એક જિલ્લા તરીકે ગુજરાતનું અંગ બન્યું. ઈ.સ. ૧૯૯૮ માં કચ્છમાં ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત (વાવાઝોડું) આવ્યું અને ૨૦૦૧માં વિનાશક ધરતીકંપ થયો. ત્યાર પછીના કાળમાં અહીં ઝડપી ઔધ્યોગિકરણ અને પર્યટનનો વિકાસ થયો છે.
પ્રારંભિક ઇતિહાસ (ઈ.પૂ. ૩૨૫ પહેલાં)
કચ્છમાં વિવિધ કાળખંડના ડાયનોસોરના અવશેષો ધરાવતા ૧૫૦થી વધુ સ્થળો છે.
સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિ
આ ક્ષેત્રમાં માનવ વસવાટના સૌથી પુરાતન નમુના સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના પૂર્વી હડપ્પીય કાળ (ઈ.પૂ. ૩૩૦૦ - ૨૬૦૦) દરમ્યાનના મળી આવ્યાં છે. કચ્છમાં ઘણાં સ્થળોએ સિંધુ સંસ્કૃતિના કાળના પુરાતત્ત્વીક અવશેષો મળ્યા છે. કચ્છમાં આવેલું ધોળાવીરા, સિંધુ સંસ્કૃતિનું એક મહત્ત્વપૂર્ણ પુરાતત્ત્વીક સ્થળ છે. સ્થાનીક ભાષામાં તે કોટડા ટીંબો તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્થળ ઉત્તર કચ્છના ખડીર બેટ પર આવેલું છે. ચોમાસા દરમ્યાન ખડીર બેટ પાણીથી ઘેરાયેલું રહે છે. ધોળાવીરામાં માનવ વસવાટ ઈ.પૂ. ૨૯૦૦ થી ૧૯૦૦ વચ્ચે હોવાનું અનુમાન છે. લગભગ ઈ.પૂ. ૨૧૦૦ બાદ તેના પતનની શરૂઆત થઈ. ત્યાર બાદ અમુક સમય સુધી તે આ સ્થળ તજી દીધું હતું. છેવટે તેના ખંડેરમાં ગામડાના લોકોએ લગભગ ઈ.સ. ૧૪૫૦ સુધી વસવાટ કર્યો હતો. ધોળાવીરા સિવાય સુરકોટડા, દેશલપર ગુંથલી, પાબુમઠ, કાનમેર અને શિકારપુર અન્ય પુરાતાત્વીક સ્થળો છે.
પ્રારંભિક ઇતિહાસ (ઈ.પૂ. ૩૨૫ - ઈ.સ. ૬૪૦)
પ્રાચીન હિંદુ પૌરાણીક લેખનોના વર્ણનમાં આ ક્ષેત્રને કચ્છ એટલે કે કાચબો અથવા કિનારાનો પ્રદેશ એવું નામ આપ્યું છે અને અમુક થોડાં જંગલી લોકોના રણ પ્રદેશ તરીકે તેનો પરિચય આપ્યો છે. એક સમયે અમુક પવિત્ર સાધુ પશ્ચિમે આવેલાં નારાયણ સરોવર જતાં હતાં તે આ પ્રદેશમાં ભુલા પડ્યા. તેમણે આગ દ્વારા આ ક્ષેત્રનો સફાયો કર્યો અને તેની રાખમાંથી તે પૌષ્ટિક ઘાસ ઊગી નીકળ્યું જેથી ગોવાળો, પશુપાલકો માલધારીઓ અને વણઝારાઓની ટોળી અહીં આવી વસી.
વિદેશી ઇતિહાસ કારોના લેખનમાં કચ્છનો સૌથી પ્રારંભિક ઉલ્લેખ ગ્રીક લેખનોમાં મળી આવે છે. તે અનુસાર સિંધુ નદીની પૂર્વી શાખાઓનું પરિક્ષણ કરતાં કરતાં સિકંદર (ઈ.પૂ. ૩૨૫) એક વિશાળ સરોવરને કિનારે આવ્યો હતો. આ તળાવ યા તો નદીના પ્રસરણથી અથવા તો નજીકના અન્ય જળ સ્રોતથી બન્યું હતું. તે સિવાય એમ પણ નોંધેલું છે કે દરિયામાંથી સિંધુ નદીમાં પ્રવેશવા માટે પૂર્વી મુખ પશ્ચિમિ મુખ કરતાં વધુ સરળ છે અને દરિયા કિનારે મીઠા પાણીનો પુરવઠો મળી રહે માટે કિનારે કુવાઓ ખોદેલા છે. ત્યાર પછીના લગભગ ૧૫૦ વર્ષ બાદ એટલે કે ઈ.પૂ. ૧૪૨-૧૨૪ દરમ્યાન કચ્છ  ગ્રેકો-બેક્ટ્રીઅન રાજા મિલિંદ (મેનાન્દર - ૧) ના સામ્રાજ્યનો ભાગ હતો. તેનું રાજ્ય યમુના નદીથી સૌરાષ્ટ્ર સુધી ફેલાયેલું હતું. લગભગ ઈ.પૂ. ૧૨૦ની આસપાસ શકોએ (ઈંડો-સિથિયન કુળ) તેમની દક્ષિણી કૂચ દરમ્યાન કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાત પર પોતાની સત્તા સ્થાપી. લગભગ ઈ.પૂ. ૫૬માં ગુપ્ત રાજા ચંદ્રગુપ્ત (દ્વીતીય) અથવા વિક્રમાદિત્યએ શકોને  હરાવ્યા અને કચ્છ પર  સત્તા સ્થાપી. ત્યાર બાદ ફરી વીસ અને ત્રીસ વર્ષ પછી, યુકોત્શ્ચિન હેઠળ નવા રાજવંશની સ્થાપના થઈ જેણે ઈ.સ. પહેલી સદી દરમ્યાન પારદા વંશના (ઈંડો-પાર્થિયન) રાજાઓએ શકોને હરાવ્યા અને અહીં સત્તા સ્થાપી. તેમની સત્તા સિંધથી લઈ ભરૂચ સુધી વિસ્તરેલી હતી.
પ્લીનીએ પ્રથમ સદીમાં, (ઈ.સ. ૭૭)માં લખેલા લેખનમાં ઓદામ્બરી લોકોનો ઉલ્લેખ છે જે કચ્છના લોકો માટે વપરાયેલો હોવાનું મનાય છે. તેજ પ્રમાણે ટોલેમી (ઈ. સ. ૧૫૦)એ સિંધુ નદીના પૂર્વી ભાગમાં ઓર્બાદરી નામના નગરનો ઉલ્લેખ કર્યો  છે જે તે લોકોનું મુખ્ય મથક હોવાનો અંદાજ છે. ટોલેમીને કચ્છના અખાતની જાણ હતી, તેણે તેને કન્થી (કંઠી) તરીકે ઓળખાવ્યો છે. હજી આજે પણ અખાતના ઉત્તર કિનારાના પ્રદેશને કંઠી નામે ઓળખાય છે અને રણને દક્ષિણે છેડે આવેલા  એક કિલ્લાનું નામ પણ કંથકોટ છે.
આ ઉલ્લેખના સો વર્ષ પછી (ઈ.સ. ૨૪૬)માં લખાયેલા એક નૌકાવહન દસ્તાવેજમાં કચ્છના અખાતના બાહ્ય ભાગમાં બરાકે નામના બંદરનો ઉલ્લેખ થયો છે, મોટે ભાગે તે દ્વારકા હોવું જોઈએ. આ દસ્તાવેજ આગળ વર્ણવે છે કે તે બંદરથી આગળ એરિઓનનો અખાત (સંસ્કૃતમાં ઈરીણા કે અરણ્ય, ખાર કળણ, આજનું રણ) આવે છે, તેના બે ભાગ છે એક નાનો અને એક મોટો, આ બંને વિસ્તાર વણ ખેડાયેલા છે, અહીં વહાણ ચલાવવું જોખમી છે, તે છીછરા છે અને એમાં વિનાશક ભમર આવે છે. આ વર્ણન આજના કચ્છનું નાના રણ અને કચ્છના મોટા રણને વિષે હોવાનો અંદાજ છે. આ અખાતના બીજા કિનારે આવેલા પ્રદેશને તેણે અને ટોલેમીએ બંને સુરાષ્ટ્રીની (સૌરાષ્ટ્ર) તરીકે ઓળખાવ્યો છે. તેમની અનુસાર આ પ્રદેશ સમૃદ્ધ, વિપુલ પ્રમાણમાં મકાઈ, ચોખા, રાઈ, માખણ ઉત્પન્ન કરનારો હતો; અહીંના લોકો કાળા અને ઊંચા હતાં અને તેમની પાસે ધણ (પશુઓના મોટા ટોળાં) હતા. કરાંચી પાસેના બંદર પર ટોલેમીનું કંઠીના જહાજો માટેનું થાણું હતું, તે સિવાય ગ્રીકોનો કચ્છ સાથે કોઈ સીધો વ્યાપાર ન હતો. કચ્છના અખાતથી દૂર રહેવાની સલાહ અપાતી અને સમગ્ર વ્યાપાર ભરૂચમાં કેન્દ્રીત હતો. આ નૌકા વહન દસ્તાવેજ લખાયો તેના પછી ટૂંક સમયમાં જ કચ્છ સાહ રાજાઓએ (ઈ.સ.૧૪૦-૩૮૦) જીતી લીધું. આ રાજાઓ શક્યતઃ પશ્ચિમ સાત્રપ કુળના હતા જેમનું રાજ્ય તાપી નદીથી સિંધ સુધી ફેલાયેલું હતું. ત્યાર બાદ કચ્છ ગુપ્ત સામ્રાજ્યનો ભાગ બન્યું અને ત્યાર બાદ તે વલ્લભીના મૈત્રકોના હાથમાં ગયું. સાતમી સદીમાં (લગભગ ઈ.સ. ૬૪૦)માં કચ્છ સિંધ રાજ્યનો ભાગ હતું. ચીની યાત્રાળુ હ્યુ-એન-ત્સાંગ અનુસાર તે સમયની ભાકર નજીક સિંધુ નદી પર આવેલી, સિંધ રાજ્યની રાજધાની અરોરથી કચ્છ ૨૬૭ માઈલ (૧૬૦૦ લીસ) દૂર હતો. તેણે આ પ્રદેશને ઓટીએન-પો-ચી-લો નામ આપ્યું  જે  અધ્યાવાકિલા કે  પ્લીનીના ઓડમ્બીરાને  દર્શાવે છે. તેણે આ રાજ્યનો પરિપથ લગભ ૮૩૩ માઈલ (૫૦૦૦ લીસ) અને તેની રાજધાનીનો પરિપથ ૫ માઈલ (૩૦ લીસ) બતાવ્યો છે. આ પ્રદેશની રાજધાનીનું નામ તેણે કેઈ-ત્સી-ફા-લો જણાવ્યું છે, જે કદાચ કોટેશ્વર હોઈ શકે છે.
રાજપૂત કુળો (૬૪૦ – ૧૩૨૦)
આઠમી સદીના (લગભગ ઈ.સ. ૭૧૪)માં કચ્છનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવાયું છે  કે તેલેગુના પ્રમારના મૃત્યુ પછી કચ્છ ચારણોને આપવામાં  આવ્યું હતું. મુસલમાન ઇતિહાસકારો અનુસાર કચ્છ અરોરના રાજાના આધિપત્યમાં હતું. ત્યાર બાદ ટૂંક સમયમાં સિંધમાંથી આવેલ કાઠી ટોળી, ખાસ કરીને  મધ્ય અને દક્ષિણ કચ્છમાં સાશક બન્યા. તેમનું મુખ્ય મથક મંજલ નજીક આવેલ પવારગઢ હતું. આ સમયે પૂર્વી કચ્છમાં ચાવડા વંશનું સાશન હતું. આઠમી અને નવમી સદીમાં પંચાસર રાજા અને અણહીલવાડ પાટણની સહાયતાથી તેમનો પ્રભાવ વધ્યો હતો. ઈ.સ. ૯૪૨માં ચાવડા વંશના છેલ્લા રાજા સામંતસિંહની પત્ની, તેના એક વર્ષના પુત્ર અહીપતને લઈ ને જેસલમેર, પોતાના પિતાને  ઘેર  ભાગી  ગઈ. આગળ જતા અહીપત ભયંકર બહારવટીયો બન્યો અને અણહિલવાડ પાટણના અધિપત્યનો નાશ કરવા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. તેણે કચ્છના ૯૦૦થી વધારે ગામડાં જીતી લીધા અને મોરગઢને પોતાની રાજધાની બનાવી. તેણે ઘણાં વર્ષ રાજ કર્યું અને તેના પછી તેનો પુત્ર વિક્રમસિં(હ) ગાદીએ આવ્યો. ત્યાર બાદ અનુક્રમે વિભુરાજા, તાકુલજી, શેષકરણજી, વાઘજી, અખેરાજા, તેજશી (તેજસિંહ), કરમસિંહ, તખનસિંહ, મોકસિંહ, પુંજાજી અનુગામી બન્યા. પુંજાજી તેરમી સદીના અંતમાં એટલે કે અલાઉદ્દીન ખીલજી ના કાળમાં હયાત હતો.
દસમી સદીમાં, જ્યારે ચાવડા વંશના રાજાઓને હરાવી સોલંકી વંશના રાજા મૂળરાજ સોલંકીએ પાટણ અણહીલવાડ પર કબજો કર્યો ત્યારે ચાવડા વંશના રાજાએ કચ્છ તરફ પ્રયાણ કર્યું. ત્યાર બાદ ટૂંક સમયમાં (લગભગ ઈ.સ. ૯૫૦) કલ્યાણના ચાલુક્યોના દબાણને લીધે મૂળરાજ સોલંકીએ કંથકોટ જીતી લીધો. આ સમય દરમિયાન આરબોએ ગુજરાતના કિનારે અને કાઠિયાવાડ પર ચઢાઈ કરી હતી અને સિંધ જીતી લીધું હતું. નવમી સદીમાં તેઓએ કચ્છના કિનારે વસાહતો સ્થાપી હતી અને દસમી સદીની શરૂઆતમાં કચ્છ સિંધનો ભાગ બની ગયું. અલ બીરુની નામના ઈરાની વિદ્વાને કચ્છનો તેના હાલના નામ કચ્છ તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે, તેની અનુસાર સિંધુ નદીની એક શાખા કચ્છની સીમા આગળ સિંધ સાગરને મળે છે. દસમી અને અગિયારમી સદીના આરબ પ્રવાસીઓના લેખનમાં કચ્છનો ઉલ્લેખ ખાસ કરીને તેના ચાંચિયાઓના સંદર્ભમાં મળે છે, આ ચાંચિયાઓનું મુળ મથક કચ્છ અને સોમનાથ હતું તથા તેઓ બાવરીજ નામનું વહાણ વાપરતા તેથી તેમને બાઈરા કહેવાતા.
અગિયારમી સદીની શરૂઆતમાં (ઈ.સ. ૧૦૨૩) મહમ્મદ ગઝની આવે તે પહેલાં ભીમદેવ કંથકોટ ભાગી ગયો. મૂળરાજની જેમ તેણે આખા વાગડ પર અને તેની કચ્છના ગામની બે જાગીર પર અધિપત્ય જાળવી રાખ્યું. આ સદીના અંત સુધી કચ્છ પર સિંધના સુરમા વંશના ચોથા રાજ કુમાર સિંઘરે આધિપત્ય જમાવ્યું, પરંતુ તેની સત્તા લાંબી ટકી નહી. સોલંકી વંશના (ઈ.સ.૧૦૯૪-૧૧૪૩) સિદ્ધરાજ જયસિંહે કચ્છ પોતાના તાબા હેઠળ આણ્યું. ત્યાર બાદ થોડાં જ વર્ષોમાં (લગભગ ઈ.સ. ૧૧૮૦), સોલંકી વંશના ઇતિહાસના એક વૃતાંત અનુસાર, પૃથ્વીરાજ અને ભીમદેવ (દ્વીતીય) વચ્ચેના યુદ્ધમાં કચ્છના બલ્લાઓ તેમના ૩૦૦૦ ઘોડાની સાથે ભીમદેવને પક્ષે લડ્યા અને ૧૩મી સદીમાં સોલંકી વંશ પછી કચ્છ પર વાઘેલા વંશ (૧૨૪૦-૧૩૦૪)ની સર્વોપરિતતા સ્થપાઈ.
સુમરા સલ્તનત (ઈ.સ. ૧૩૨૦-૧૩૨૫)
સિંધમાં મુસલમાન (ઈ.સ. ૭૧૨ - ૧૦૫૧) રાજ દરમ્યાન ત્યાંના સમ્મા રજપૂતોએ કચ્છમાં આવવાની શરૂઆત કરી હતી. તેરમી સદીની શરૂઆતના સમયમાં જ્યારે શમ્સ-ઉદ્-દીન ઈલ્ટુમીશે જ્યારે સિંધ જીતી લીધું ત્યારે સમ્મા વંશના અન્ય લોકો પણ કચ્છમાં આવ્યા. સ્થાનીય કથાઓ અનુસાર સિંધના સમ્મા સરદાર લાખાના પુત્રો વચ્ચે ઝઘડા થવાને કારણે તેઓ કચ્છમાં આવ્યા. લાખાના મૃત્યુ પછી તેના નાના પુત્રો મોડ અને માનઈએ તેના ભાઈ અને સરદારની ગાદીના ખરા હક્કદાર એવા ઉનાદ (અથવા ઉમર) વિરુદ્ધ કાવતરું કર્યું. પણ તે કાવતરું નિષ્ફળ ગયું અને તેમને સિંધ છોડી કચ્છ તરફ ભાગવાની ફરજ પડી. કચ્છમાં તેઓ તેમના કાકા, વાગમ પાસે આવ્યાં જે ચાવડા વંશના સરદાર હતા અને રણના પાતગઢમાં રાજ કરતા હતા. વાગમે તેના ભત્રીજાને આશ્રય આપ્યો. પણ અમુક સમય બાદ તેઓ તેની જ સામે થયા અને તેને મારી તેના કિલ્લા પર કબજો કર્યો. આ સમાચાર મળતા વાગમના અધિપતિ સરદારો, ગુંથલીના વાઘેલા બંને ભાઈઓ પર ક્રોધે ભરાયા. તેમને શાંત કરવા ભાઈઓએ ગુંથલીના વાઘેલાને વાગમ કરતાં બમણી ખંડણી આપવાનું તથા બંનેમાંથી એક ભાઈએ ગુંથલીમાં નજરકેદ રહેવાનું કબુલ કર્યું. આ ખંડણીના એક ભાગ રૂપે ચૌદ ગાડા ભરીને ઘાસચારો અપાતો હતો. એક વર્ષે તે ઘાસના ગાડાંમાં સૈનિકોને સંતાડી મોકલવામાં આવ્યા. રાતના સમયે તેઓ બહાર નીકળ્યા અને ગુંથલીના કિલ્લાનો કબજો લીધો અને વાઘેલાઓને અખાતને સામે છેડે કાઠીયાવાડ મોકલી દીધા. આ સફળતા પછી મોડ પશ્ચિમી કચ્છનો અધિપતિ બન્યો. ત્યાર બાદ ઈ.સ. ૧૩૦૫માં સાદ ગાદી પર આવ્યો. તેના પંદર વર્ષો બાદ ઈ.સ. ૧૩૨૦માં તેનો પુત્ર ફુલ ગાદીએ આવ્યો. તેનો અનુગામી લાખા ફુલાણી હતો.
સિંધના મુસલમાન ઇતિહાસકારો અનુસાર, સુમરા રાજાની રાજધાની મુહમ્મદ તુર હતી. તેરમી સદીની આસપાસ અલાઉદ્દીન ખીલજી સામે હાર્યા બાદ, સુમરાઓએ સિંધના પ્રાચીન જમીનદારો સમ્મા ઉપર ખુબ જુલમ ગુજાર્યો, આથી તેઓ સ્થળાંતર કરી કચ્છમાં ગયા. આ ઘટનાના અમુક સમય બાદ, સિંધ પર ફરી મુસલમાન રાજાએ ચઢાઈ કરી અને તેની રાજધાની મુહમ્મદ તુર નો નાશ કરવામાં આવ્યો. ત્યારે, સુમરા રાજાઓની સ્ત્રીઓ અને બાળકોને રક્ષણ માટે કચ્છના જાડેજા પાસે મોકલવામાં આવ્યા. કચ્છમાં આવ્યા પછી, સુમરાઓએ પ્રથમ તો રણમાં વસવાટ કર્યો. પણ બાદમાં તેમણે કચ્છના અધિપતિ, ચાવડા વંશના રાજાઓને જમીન ફાળવવા વિનંતિ કરી. આ વિનંતિ એક શરતે માન્ય કરવામાં આવી કે જમીન પર ઉઘતું ઘાસ ચાવડાઓને આપવામાં આવે અને ધાન સુમરાઓ રાખી શકે. તેમના દ્વારા ગુંથલી પર કબજો કરવાની અને રાજનૈતિક શક્તિ બનવાની કથા ઉપર જણાવી તેવી જ છે.
કચ્છના સ્થાનીય ઈતિહાસ અનુસાર ઈ.સ ૧૩૨૦માં આખું કચ્છ જીત્યા બાદ લાખા ફુલાણીનું રાજ્યારોહણ થયું જે કપિલકોટ (હાલનું કેરા)થી રાજ ચલાવતો હતો. મુસલમાન ઇતિહાસકારો અનુસાર ઈ.સ.૧૩૨૦માં સિંધથી સમ્માઓનું છેલ્લો કચ્છમાં આવ્યું. આ બંને મતો માને છે કે ઈ.સ. ૧૩૨૦માં કાઠીઓની હાર થઈ અને સમગ્ર કચ્છમાં સમ્માઓની સત્તા સ્થપાઈ. છેવટે ઈ.સ. ૧૩૪૦માં કાઠીયાવાડમાં લડતા લડતા લાખા ફુલાણીનું મૃત્યુ થયું.
સમ્માઓના કચ્છ વિજય સમયે આ ક્ષેત્રને રણ અને ટેકરીઓની ભૂમિ તરીકે વર્ણવાઈ હતી. એવું અનુમાન છે કે કચ્છના દક્ષિણમાં કાઠીઓની અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં વાઘેલા અને ચાવડાઓની પાંખી વસ્તી હતી. કાઠીઓને અખાતની પેલે પાર ખદેડી દેવામાં આવ્યાં પણ ચાવડા અહીં કાયમ રહ્યા અને જ્યારે પણ કોઈ કૂવા કે તળાવ ખોદાતા ત્યારે તેમની સલાહ લેવામાં આવતી.
લાખા ફુલાણી પછી તેનો ભત્રીજો પુરા અથવા તો પુનવારો ગવાણી ગાદીએ આવ્યો. અલ્પ કાળ રાજ કર્યા પછી તે જખ બોંતેરાને હાથે માર્યો ગયો. પુરાને બે નાના ભાઈઓ હતા, પણ તેઓ રાજ ચલાવવા અયોગ્ય હતા આથી પુરાની વિધવા પત્નીને લાખાને તેડી લાવવા સિંધ મોકલવામાં આવી. લાખો એ મોડના મોટા ભાઈ જામ ઉનાદ (અથવા ઉમર)નો ચોથી પેઢીનો વંશજ હતો. (જામ ઉનાદનો પુત્ર તમાચી સમ્મા, તેનો પુત્ર સંધ, તેનો પુત્ર જાડા અને તેનો પુત્ર તે લાખો). લાખાનું શાસન ઈ.સ. ૧૩૫૦માં શરૂ થયું હોવાનું મનાય છે તે લગભગ ૧૫ વર્ષ ચાલ્યું. તે પહેલાંના કચ્છના અમુક સમ્મા રાજાઓએ સામ્રાજ્યને કાઠીયાવાડમાં પણ વિસ્તાર્યો હતો. લાખાના કાળમાં આ વિસ્તાર કચ્છ પુરતો સિમિત થયો તેનું કારણ હિંદુ ઐતિહાસિક વૃત્તાંત કાઠીઓનો પ્રખર વિરોધ દર્શાવે છે, જોકે મોટે ભાગે તે કારણ મોહમ્મદ બીન તઘલખ સામેની પીછેહટ હોવાનું મનાય છે.
ઈ.સ. ૧૧૪૭માં કચ્છ રાજ્ય નામે પૂર્વી કચ્છમાં લાખો જડાણી દ્વારા કચ્છના પૂરોગમી રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેને જામ જાડાએ દત્તક લીધો હતો આથી તે લાખો જાડાણી કહેવાયો. તેણે તેની નવી રાજધાની લખીયારવીરોથી (આજના નખત્રાણાની નજીક) પૂર્વી કચ્છ પર ઈ.સ. ૧૧૪૭ થી ૧૧૭૫ સુધી રાજ કર્યું. આ રાજધાનીનું નામ તેના બે જોડિયા ભાઈઓ ઉપરથી પાડવામાં આવ્યું હતું.
પૂર્વી જાડેજા રાજ (ઈ.સ.૧૩૬૫-૧૫૦૦)
કચ્છના રાજવીઓનું રાજ કચ્છ પુરતુ જ સિમિત થયા બાદ, રાજવંશ જાડાના વંશજ એવા જાડેજા તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો. જાડા ઉપરથી જાડેજા એવું નામ અપનાવ્યું તે દલીલ યોગ્ય છે પણ આ નામ પુરાણું છે તેવા અમુક પુરાવા પણ મળ્યા છે. તે અનુસાર સમ્મા ટોળીના સરદાર થટ્ટા સમ્માના ઈસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કરવાથી ઓછી જાણીતા એવી જાડેજા ઉપટોળી જાણીતી બની.
જાડેજાએ સિંધની ટોળીઓ પૈકી એક હતી જેમણે ૧૦મી સદીમાં કર્માશીયન ધર્મના સિદ્ધાંતને અપનાવ્યો હતો. જ્યારે સમ્માઓના પ્રમુખ સર્વ શાખાઓએ ચુસ્ત ઈસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો ત્યારે જાડેજાઓ પોતાના જુના અર્ધ હિંદુ-અર્ધ મુસલમાન ધર્મને વળગી રહ્યા. જાડેજાઓના રાજાઓના નામો હિંદુ રહ્યા જ્યારે થટ્ટા જામન વંશે મુસ્લીમ નામો અંગીકાર કર્યા. સલાહુદ્દીન (ઈ.સ. ૧૩૯૩-૧૪૦૪) એ મુસલમાન ધર્મ અંગીકાર કરનાર પ્રથમ સમ્મા રાજા હતો. તેણે કચ્છ પર ભયંકર અને સફળ આક્રમણ કરી પોતાની આણ વર્તાવી. પારંપારિક ઐતિહાસિક સ્રોત અનુસાર લગભગ ૧૩૬૫માં લાખા પછી તેનો પુત્ર રાતા રાયધણ ગાદીએ આવ્યો. તે પોતાની પાઘડી ફરતે લાલ કપડું બાંધતો આથી તેને રાતા એવું વિશેષણ મળ્યું. રાતા રાયધણના સમયમાં કોઈ વિશેષ ઘટના ઘટી નહીં. રાતા રાયધણના ત્રણ પુત્રો હતા: દાદરજી, ઓથાજી અને ગજનજી. આ સિવાય બીજી પત્ની દ્વારા તેને હોથીજી નામે ચોથો પુત્ર પણ હતો. પહેલાં ત્રણ ભાઈઓએ રાજ્યની જમીનના ચાર ભાગ કર્યાં. બે ભાગ મોટા ભાઈના, અને નાના ભાઈઓને પ્રત્યેક એક ભાગ વહેંચી, ચોથા ભાઈ હોથીહી માટે બાર ગામ રાખ્યા. દાદરજીનું મુખ્ય મથક પૂર્વનો કંથકોટ હતું, ઓથાજીનું મુખ્ય મથક ભુજની ઈશાને હબા ટેકરીઓ નજીક આવેલ આજાપુર હતું. ગજનજી પશ્ચિમે આવેલા તેરા નજીક આવેલા બારા માં રહ્યાં. ઓથાજીએ લગભગ ઈ.સ. ૧૩૮૫ સુધી આજાપુર પર રાજ્ય કર્યું. દાદરજીના વંશજો આ પ્રમાણે હતા: જીહાજી, બરાચ, જાડાજી, ભાટ, રાવજી, લાખા, જીહાજી અને દાદર. ઓથાજીના ઔગામેઓ આ મુજબ હતા : ગાહોજી (૧૪૦૫), વેહાનજી (૧૪૩૦), મુલવાજી (૧૪૫૦), કાન્યોજી (૧૪૭૦), અમરજી (૧૪૯૦), ભીમજી (૧૫૧૦), હમીરજી (૧૫૨૫), અને અલીયાજી. ગજનજીના અનુગામીઓ હતા: હાલા (જેના નામે હાલા વંશ ચાલ્યો), રાયધણ, કુબેર, હરધાલ, પરિપલ, ઉનાદ, તમાચી, હરભમ, હરધાલ, લાખા, અને જામ રાવળ. જામ રાવળે ઈ.સ. ૧૫૩૯માં નવાનગર રાજની સ્થાપના કરી. ત્યાર બાદ તેમના વંશજોની શાખાએ રાજકોટ, ગોંડલ, ધ્રોલ અને વીરપુર રજવડાંની સ્થાપના કરી. ઈ.સ. ૧૧૪૭માં કચ્છની સ્થાપનાથી ઈ.સ.૧૫૪૮માં જામ રાવળના મૃત્યુ સુધી કચ્છની રાજધાની લખીયાવીરો રહી.
પંદરમી સદીના પ્રારંભમાં (ઈ.સ. ૧૪૧૦)માં ગુજરાત સલતનતના સ્થાપક મુઝફ્ફર શાહ (પ્રથમ)એ કંથકોટના વડાને હરાવ્યો હતો. આ હાર છતાં અમદાવાદની નીચે હોવા છતાં ઈ.સ. ૧૪૭૨ સુધી કચ્છ એક સ્વતંત્ર રજવાડું રહ્યું. તે સમયે મહમદ બેગડાએ માત્ર ૩૦૦ ઘોડે સવારોથી હુમલો કર્યો અને ૪૦૦૦ તીરંદાજોને સેનાને હરાવી. કચ્છી સેનાએ હાર સ્વીકારી. જ્યારે મહમદે તેમનો ધર્મ પૂછ્યો, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે અમે રણના માણસો છીએ અમારી પાસે કોઈ ગુરુ નથી. આ સાંભળી મહમદે તેમને ત્યાં ગુરુઓ મોકલવાનું વચન આપ્યું. જે વડાઓ તેની સાથે જુનાગઢ ગયા તેમણે ઈસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો.
કચ્છ રજવાડું (૧૫૩૮-૧૬૯૭)
ઈ.સ. ૧૫૮૫માં ખેંગારજી પ્રથમના મૃત્યુ પછી ભારમલ રાજા બન્યા જેમણે ઈ.સ. ૧૬૩૧ સુધી રાજ કર્યું. તેમના શાસન દરમ્યાન ગુજરાતની સલતનત મોગલોને તાબે ગઈ. ગુજરાત સલ્તનત હેઠળ કચ્છને ૫,૦૦૦ ઘોડે સવારોની સહાય સિવાય અન્ય કોઈ ખંડણી આપવાની ન હતી. પણ જ્યારે ગુજરાત સલ્તનત હેઠળની પોતાની સત્તાઓ છીનવાઈ જતા ભારમલે પોતાને સ્વતંત્ર ઘોષિત કર્યા. પણ છેવટે ઈ. સ. ૧૫૯૦ અને ૧૫૯૧ની મોગલો સામે થયેલી હાર પછી કચ્છના રાજવીએ મોગલોની સત્તા સ્વીકારી. તે હાર પછી તેમને તેમના જુનું પદ ફરી અપાયું અને ક્યારેક જ તેમની પાસે ખંડણી માગવામાં આવતી.
ઈ.સ. ૧૫૮૩-૧૫૯૦ દરમ્યાન લખાયેલ ગ્રંથ આઈને અકબરીમાં લેખકે કચ્છ વિશે આપ્રમાણે લખ્યું છે:
ઈ.સ. ૧૬૩૧માં ભારમલના મૃત્યુ પછી ભોજરાજ ગાદીએ આવ્યા અને તેમને ૧૬૪૫ સુધી રાજ કર્યું. ત્યાર બાદ તેમને ભત્રીજો ખેંગારજી (દ્વીતીય) ગાદીએ આવ્યો. ઈ.સ. ૧૬૫૪માં તેમના મૃત્યુ પછી તમાચી ગાદી પર આવ્યા અને તેમના પછી ઈ. સ. ૧૬૬૨માં રાયધણજી (દ્વીતીય) ગાદીએ આવ્યા. સત્તાનું આ હસ્તાંતરણ ખૂબ શાંતિ પૂર્ણ રહ્યું અને આ કાળ દરમ્યાન કચ્છે અસ્ખલિત શાંતિ અનુભવી. આ કાળ દરમ્યાન એક જ ઘટના નોંધવા લાયક બની, અને તે હતી ઔરંગઝેબના ભાગેડુ કુંવર દારા શિકોહનું આગમન. તામાચીએ પ્રથમ તો તેને આવકાર્યો પણ પછી તેથી વિપરિત જઈ તેને કચ્છમાંથી નીકળી જવાની ફરજ પાડી. રાયધણજીનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર નોઘાજી તેના પિતાની હયાતીમાં નવયુવાન વયે અવસાન પામ્યો.
કચ્છ રજવાડું (૧૬૯૮-૧૮૧૯)
રાયધણના ત્રીજા પુત્ર પ્રાગમલજીએ તેના મોટા ભાઈ રાવાજીની હત્યા કરાવી. તેના બંને મોટા ભાઈઓના પુત્રો ગાદીના ઉત્તરાધિકારી હતા, પણ તેઓ ઘણાં નાના હોવાથી ઈસ. ૧૬૯૭માં રાયધણ (દ્વિતીય)ના મૃત્યુ બાદ ગાદી પર કબ્જો કરવામાં પ્રાગમલજીને કોઈ તકલીફ પડી નહીં. જ્યારે રાવાજીનો પુત્ર કાન્યોજી ઉંમરલાયક થયો ત્યારથી પોતાના જન્મસિદ્ધ હક્ક પાછો લેવાનો તે હંમેશા પ્રયત્ન કરતો રહ્યો. ઈ.સ. ૧૬૯૭માં સત્તા પર આવતાં પ્રાગમલજીએ કછના અખાતના કિનારે આવેલ મોરબી તેની હેઠળ રાખ્યું. મોરબીમાં રહી તેણે કચ્છની ગાદી પર કબ્જો મેળવવાના ઘણાં પ્રયત્નો કર્યા અને છેવટે ઈ. સ. ૧૬૯૮માં સ્વતંત્ર મોરબી રાજ્યની સ્થાપના કરી અને તેના વંશજો મોરબીના રાજા બન્યા.
આજ કાળમાં, હાલાનો છઠ્ઠી પેઢીનો વારસ તમાચીને હાલારમાંથી તગેડી મુકવામાં આવ્યો હતો. તેણે પ્રાગમલજી પાસે આવીને મદદ માંગી. પ્રાગમલજીએ તેના પુત્ર ગોડજી અને મોટી સેનાને તેની સાથે મોકલ્યાં અને તેને હાલારના સિંહાસન પર બેસાડ્યો. અઢાર વર્ષ સફળતા પૂર્વક રાજ કર્યા બાદ ઈ.સ. ૧૭૧૫માં પ્રાગમલજી મૃત્યુ પામ્યા અને તેમનો પુત્ર ગોડજી ગાદી પર આવ્યો. ગોડજીએ ઈ.સ. ૧૭૧૫થી ૧૭૧૮ સુધીના ત્રણ વર્ષ રાજ કર્યું. આ ત્રણ વર્ષોમાં મુખ્ય ઘટના એ હતી કે તેણે પ્રાગમલજીના સૌથી મોટા ભાઈ નોઘણજીના પુત્ર હાલોજીને તેની મુન્દ્રાની જાગીરમાંથી કાઢી નાખ્યો. હાલોજી તેનો પ્રતિકાર ન કરી શકતા અબડાસા ચાલ્યો ગયો. ત્યાં તેણે કોઠારા, કોટ્રી અને નાગરચી જેવા નગરો સ્થાપ્યાં. તેના વંશજો હાલાણી જાડેજા તરીકે ઓળખાય છે.
દેશળજીના જીવનનો પાછલો ભાગ તેમના એક માત્ર પુત્ર લખપતજીના હિંસક વલણ અને તિરસ્કારને કારણે તાણમાં વિત્યો. લખપતજી છૂટા હાથે ખર્ચ કરતો અને તેને દેખાડો કરવાનો ખૂબ શોખ હતો, તેથી તેને તેની સત્તાનો ભાગ ન અપાયો અને તેને તેના ખર્ચ પર કાપ મૂકવાની સલાહ આપવામાં આવી. તેને તેના મંત્રી દેવકરણની હત્યા કરાવી અને તેના પિતા અને અન્ય અધિકારીઓને કાવતરાથી કેદમાં રાખ્યા. લખપતજી એ કાર્યવાહક તરીકે રાહકારભાર શરૂ કર્યો અને તેને માંડવી સિવાયના દરેક કિલ્લાઓમાંથી તેના આધિપત્યની સ્વિકૃતી મળી. ઈસ. ૧૭૫૧માં સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે રાવ દેશળજી અવસાન પામ્યા અને લખપતજી ગાદીએ આવ્યો. તેને દેવકરણના પુત્ર પુંજાને મુખ્ય મંત્રી નીમ્યો. પણ પાછળથી તેણે રુપશી શાને મુખ્ય મંત્રી બનાવ્યો. રુપશીએ પુંજા અને તેના સગાંવહાલાંઓની સર્વ મિલકત હડપી લીધી. ચાર વર્ષ સુધી (૧૭૪૬-૧૭૫૦) રુપશી શાએ કારભાર ચલાવ્યો અને પુંજાને કેદમાં રખવામાં આવ્યો. ત્યાર બાદ રુપશી અણમાનીતો થઈ ગયો અને પુંજાના હાથમાં ફરી કારભાર આવ્યો અને તેણે રુપશી પર વેર વાળ્યું. છેવટે ફરીથી પુંજાને કાઢી ગોર્ધન મહેતાને કારભારું સોંપાયું.
પુંજા રાઓના એકમાત્ર કાયદેસર પુત્ર ગોડજી (દ્વીતીય) સાથે જોડાયો. જેમ તેના પિતાએ તેના દાદા દેશળજી પાસે રાજકારભરમાં પોતાનો હક્ક માંગ્યો હતો તેવી જ રીતે તેણે ૧૬ વર્ષની વયે તેને પણ પોતાનો હક્ક માંગ્યો. તેને તેની માતા અને પુંજાએ ઉશ્કેર્યો હતો. તેના પિતાએ તે વાત ન માનતા,તેણે પોતાની માતા સાથે ભુજ છોડી મુન્દ્રા ચાલ્યો ગયો. મુન્દ્રા જતા પહેલા પુંજએ તેના પ્રતિસ્પર્ધી ગોર્ધન મહેતાનો વિનાશ કરવાનું નક્કી કર્યું. પાછળથી ગોર્ધન મહેતાને વિશ્વાઘાતના આરોપમાં ફાંસી આપવામાં અવી હતી.
એક સમયે લખપતજીએ મુન્દ્રા ઉપર આક્રમણ કરવા સૈન્ય મોકયું ત્યારે ગોડજી મોરબી ભાગી ગયો, ત્યાંથી સૈન્ય લાવી મુન્દ્રા પર ફરી કબ્જો કર્યો. છેવટે લખપતજીએ તેમના પુત્ર પુંજા સાથે એક શરતે સુલેહ કરી, ગોડજી મુન્દ્રા રાખી શકે પણ તેણે પુંજાને કાઢી નાખવો. ગોડજી એ તે વાત માન્ય કરી અને ઈ.સ. ૧૭૫૮માં ગોડજી નિવૃત્ત થઈ અબડાસાના મોથાળા ગયો. ઈ.સ. ૧૭૬૦માં લખપતજીનું મૃત્યુ થયું. લખપતજીના શાસન દરમ્યાન કચ્છનો નૌકા ઉદ્યોગ ખૂબ વિકાસ પામ્યો. તેના જ સાશન દરમ્યાન કોરી નામે કચ્છનું પોતાનું ચલણ શરૂ થયું. કચ્છની કોરી બ્રિટિશ રાજમાં ઠેઠ ઈ.સ. ૧૯૪૮ સુધી પણ માન્યતા પ્રાપ્ત હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં તે ચલણનો અંત આવ્યો.
તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી ૧૭૬૦માં ગોડજી (દ્વીતીય) ગાદીએ આવ્યો. તેણે તેના ભૂતકાળના મદદગાર પુંજાને મંત્રીનું પદ ન આપ્યું, આથી તે સિંધ ગયો. ત્યાં જઈ તેણે સિંધના રાજા મિયાં ગુલામ શાહ કલહોરોને કચ્છ પર આક્રમણ કરવામાં મદદ કરી. મિયાં ગુલામ શાહ રાઓની બહેન સાથે લગ્ન કરવા માંગતો હતો. આ યુદ્ધમાં કચ્છની હાર થઈ અને કચ્છને ઘણી ખુવારી સહન કરવી પડી. રાઓ સાથે ગુપ્ત પત્રવ્યવહાર કરી પુંજાએ પોતાનું મંત્રીપદ પાછું મળવ્યું કલહોરાને સિંધ પાછો મોકલ્યો અને રાઓને તેમની બહેનના લગ્ન બાબતે ખાતરી આપી. કલહોરા સિંધ પાછો ગયો પણ રાવે તેની બહેનને ક્યારે પણ કલહોરા સાથે પરણાવી નહીં. રાવે પોતાના લશ્કર અને કિલ્લાને બળવાન કર્યા બાદ રાવે પુંજાને ફાંસી દીધી. કલહોરાએ ફરી કચ્છ પર આક્રમણ કર્યું પણ છેવટે સમાધાન કરી રાઓના ભાયાત, ખાખરના સરદારની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યા.
કચ્છમાંથી પાછા ફર્યા બાદના સાત વર્ષ પછી ઈ.સ. ૧૭૭૨માં ગુલામ શાહનું મૃત્યુ થયું અને તેઓ પુત્ર સરફરાઝ સત્તાપર આવ્યો. તે ઈ.સ. ૧૭૭૫માં કચ્છમાં આવ્યો. તેનો ઈરાદો ખાવડા સુમરસરના માર્ગે ભુજ પર આક્રમણ કરવાનો હતો. ભુજના સામર્થ્યની કથાઓ સાંભળી તે ગભરાયો અને તેણે પોતાનું સૈન્ય ચોબારી અને કંથકોટ તરફ વાળી. તેણે ઠાકોરની પુત્રી સાથે વિવાહ કર્યા અને આધોઈ પર દંડ નાખ્યો. છેવટે તે સિંધ પાછો ગયો.
તે સમયે (૧૭૭૬-૧૭૮૬), કલહોરા ને તાલપોરા વચ્ચે સિંધમાં સત્તા સંઘર્ષ ચાલુ હતો, આથી સિંધ બે ફીરકાઓમાં વહેંચાયેલું હતું. અબ્દુલ નબ્બી ખાન, ૧૭૭૧માં સત્તા પર આવ્યો. તેણે મીર બીર્જને પોતાનો પ્રધાન નીમ્યો. મીર બીર્જને ખૂબ સત્તા મળતાં, તેના પિતાનું ખૂન કરનારા બે બલૂચીઓએ કચ્છમાં આશ્રય માગ્યો હતો. તેમને સિંધને પાછા સોંપી દેવાનો રાઓએ ઈનકાર કર્યો, આથી સિંધની સેનાએ કચ્છ પર આક્રમણ કર્યું. પણ સિંધની સેનાને મિર્ઝા કુરપા બેગની આગેવાની હેઠળ લડતી કચ્છી સેના સામે હારનો સામનો કરવો પડ્યો. તે પછી ટૂંક સમયમાં ગોડજી બિમાર પડ્યો, કહે છે કે તેને કોઢ થયો હતો અને ચુમલીસ વર્ષની વયે તે મૃત્યુ પામ્યો. તેને બે પુત્ર હતાં રાયધણ અને પૃથ્વીરાજ. રાયધણ અસત્તા પર આવ્યો અને તેણે તેની બહેનને બરોડા રાજના દામાજી ગાયકવાડ સાથે પરણાવી હતી.
જમાદારના બળવાના આગેવાનો અમેન મેઘજી શેઠે, રાયધણના નાના ભાઈ પૃથ્વીરાજને રાજપદ માટે તૈયાર કર્યો. પૃથ્વીરાજે રાજ્યકારભાર ચલાવવા બાર સભ્યોની એક પરિષદનું ગઠન કર્યું જે બારભાઈની જમાત તરીકે ઓળખાઈ. શરૂઆતમાં આ પરિષદ સફળ રહી પણ અંતે તેમાં મદભેદ થયા. ત્યાર બાદ ફતેહ મોહમ્મદ જમાતમાં એક સભ્ય તરીકે દાખલ થયા. તેણે જાડેજા સરદારો અને તેની સૈન્યમાં લોકપ્રિયતાની મદદ વડે જમાતના દોસલ વેણની વગનો અંત આણ્યો. ત્યાર બાદ દોસલ વેણ મુન્દ્રા ગયો અને પૃથ્વીરાજને ફરી તેના મૂળ સ્થાને પુનઃસ્થાપિત કર્યો. ઈ.અ ૧૭૮૬થી ૧૮૦૧ સુધી ફતેહ મહમદે કચ્છનો કારભાર ચલાવ્યો. તેણે કચ્છને ફરી એક છત્ર નીચે આણ્યું અને અરાજકતા દૂર કરી. રાજ્યની સમૃદ્ધિ વધી અને તે લોકોમાં લોકપ્રિય બન્યો. જ્યારે પૃથ્વીરાજ પુખ્ત વયે પહોંચ્યો ત્યારે તેને હંસરાજની મદદ વડે ફતેહ મોહમ્મદને પદ છોડવા ફરજ પાડી ત્યારે તેણે અંજાર અને ભચાઉની જાગીરદારીને શરતે પ્રધાન પદ છોડ્યું અને ત્યાર બાદ અને હંસરાજને પ્રધાન બન્યો.
પૃથ્વીરાજના મૃત્યુ પછી રાયધણે (તૃતીય) પ્રધાન હંસરાજના હાથમાંથી સત્તા છીનવી લીધી. ઈ.સ. ૧૮૦૨માં ફરીથી હંસરાજે તેને નિયંત્રણમાં મુક્યો. ફતેહ મોહમ્મદના અનુયાયી અસકરણની મદદ વડે તેણે અંજારને ઘેરો ઘાલવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કર્યો અને તેણે માંડવી નાસવું પડ્યું. અસકરણે તેને દગો દીધો અને છેવટે અસકરણે રાવને પ્રધાનપદની શરતે મુક્ત કર્યો.
જ્યારે રાયધણે ૧૮૦૪માં અંજાર પર હુમલો કર્યો ત્યારે ફતેહ મોહમ્મદે તેને ફરીથી સત્તા પરથી દૂર કર્યો અને પોતે સત્તા હાથમાં લીધી. તેણે સ્થાનીય સરદાર પર આક્રમણ કર્યું અને તેની પાસેથી બળજબરીથી પૈસા કઢાવ્યા. તેણે માંડવી પર હુમલો કર્યો. ઈ.સ. ૧૮૦૯માં પ્રાચીન પ્રધાન હંસરાજનું મૃત્યુ થતાં માંડવી પણ તેને તાબે થયું. ત્યાર બાદ કાયદો વ્યવસ્થા સ્થિર કરવા અને કર ઉગરાવવા વાગડ ગયો.
ફતેહ મોહમ્મદે અરબી સમુદ્રમાં વધતી ચાંચીયાગીરી અને વાગડ ક્ષેત્રના બહારવટીયા સંબંધે બ્રિટિશ એજન્ટ જેમ્સ મેક મર્ડો સાથે વાટાઘાટો કરી. ઈસ. ૧૮૧૧માં કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના ભાગોમાં તીડનો હમલો થયો અને ૧૮૧૨માં દુકાળ પડ્યો. તેની પછીના વર્ષે કચ્છમાં મહામારી (રોગચાળો) ફેલાયો. છેવટે ૫ ઓક્ટોબર ૧૮૧૩ના દિવસે ફતેહ મોહમ્મદ મૃત્યુ પામ્યા અને તે પછી તુરંત ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૮૧૩ના દિવસે રાયધણ (તૃતીય) પણ મૃત્યુ પામ્યા.
ફતેહ મોહમ્મદનું મૃત્યુ થતાં તેના બે પુત્રો ઇબ્રાહિમ મિંયા અને હુસેન મિયાંએ બાર ભાયાતની જમાતમાં સ્થાન મેળવ્યું. તે પરિષદની દોરવણી તેના પિતાના સલાહકાર જગજીવન મહેતા નામના નાગર બ્રાહ્મણ કરતા હતા. રાવ રાયધણના મૃત્યુને કારણે વધારે જટીલતા આવી.
૧૩મી જાન્યુઆરી ૧૮૧૪ના દિવસે બાર ભાયાતની જમાતની સિફારસ અનુસાર માનસિંહજીને મહારાજાધિરાજ મિર્ઝા મહારાઓ ભારમલજી (દ્વીતીય)ના નામે સત્તાધીશ બનાવવામાં આવ્યા. અરબી સમુદ્રમઆંની ચાંચિયાગીરી અને વાગળ પ્રાંતમાં બહાવટીયાના ત્રાસનો અંત આણવાના બદલામાં અંગ્રેજોની અમુક માંગણીઓ જણાવવા બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ કેપ્ટન મૅકમર્ડો ૧૮૧૪માં મોરબીથી ક્ચ્છ ગયો ભારમલે (દ્વીતીય) એ ૧૮૧૫માં રાજ્ય વ્યવસ્થા પોતાના હાથમાં લીધી અને અંજાર, ભચાઉ, ભાદરગઢ અને કંથકોટની જાગીર સાથે હુસેન મિંયાએ નિવૃત્તિ લીધી.
સાણોદા આદર્શ પ્રાથમિક શાળા
સાણોદા આદર્શ પ્રાથમિક શાળા  ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા દહેગામ તાલુકામાં સાણોદા ગામમાં આવેલી ગ્રામીણ વિસ્તારની સરકારી શાળા છે. તેની સ્થાપના ૧૮૬૬માં કરવામાં આવી હતી. તે એક સરકારી અને ગુજરાતી માધ્યમની શાળા છે.
કચ્છનો ઇતિહાસ
કચ્છ રજવાડું (૧૬૯૮-૧૮૧૯)
અમુક જાડેજા સરદારોની મદદ વડે ૨૫ માર્ચ ૧૮૧૯ના દિવસે બ્રિટિશ સેનાએ ભુજ પર ચઢાઈ કરી અને રાવ ભારમલ દ્વિતિયને પદભ્રષ્ટ કર્યો.
બ્રિટિશ અધિરાજપદ હેઠળ કચ્છ રાજ્ય (ઈ.સ.૧૮૧૯-૧૯૪૮)
ભારમલજી દ્વિતીયના કાચી વયના પુત્ર દેશળજી (દ્વીતીય)ને ૧૯ એપ્રિલ ૧૮૧૯ના દિવસે ઉત્તરાધિકારી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો. તે પુખ્ત વયના થાય ત્યાં સુધી રાજ્ય વહીવટ કેપ્ટન મૅકમર્ડોની આગેવાની હેઠળ બનેલી જાડેજા સરદારોની એક પરિષદને સોંપાયો. રાજકારભાર માટે કચ્છ એજન્સીની સ્થાપના કરવામાં આવી. ૧૬ જૂન ૧૮૧૯ના દિવસે વિનાશકારી ભૂકંપ આવ્યો અને જાનમાલનું ઘણું નુકશાન થયું. ૧૮૨૨માં અંજાર કચ્છને પરત સોંપાયું. ૧૮૨૩, ૧૮૨૫ અને ૧૮૬૦માં દુકાળનો સામનો કરવો પડ્યો. ૧૮ વર્ષની નાની ઉંમરે દેશળજીએ કાયદો વ્યવસ્થા જાળવવાની જવાબદારી ઉપાડી અને સિંધના આક્રમણકારીઓને હરાવ્યો પાડ્યા. તેના શાસન દરમ્યાન આફ્રિકા, ઓમાન અને ખાસ કરીને ઝાંઝીબાર સાથે દરિયાઇ વેપાર ઘણો સુધાર્યો. ધીમે ધીમે અને ક્રમશ: કચ્છમાં ઔદ્યોગિકરણના વળતા પાણી થયા. ૨૬ જુલાઈ ૧૮૬૦ના દિવસે દેશળજી મૃત્યુ પામ્યો. તેના પછી તેનો પુત્ર પ્રાગમલજી ગાદીએ આવ્યો.