cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
કુપોષણ
કેન્સર
કેન્સર હવે વિકસતા દેશોમાં સામાન્ય છે. કેન્સર સંશોધન પર આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાના એક અભ્યાસ પ્રમાણે, "વિકસતા વિશ્વમાં, યકૃત, પેટ અને અન્નનળીના કેન્સર ખૂબ સામાન્ય હતા, જે ઘણી વખત કાર્સિનોજેનિક પ્રિઝર્વ કરેલા ખોરાકો, જેમ કે વરાળથી તૈયાર કરેલાં કે મીઠાવાળાં ખોરાકો અથવા તો અંગો પર હુમલો કરે તેવા જીવાણુંયુક્ત ચેપવાળા ખોરાક સાથે સંબંધિત હોય છે." ગરીબ દેશોમાં તમાકુના વધેલાં ઉપયોગના કારણે ફેફસાંના કેન્સરના દરો વધી રહ્યાં છે. વિકસિત દેશો "એવું વલણ ઘરાવતા હતા કે કેન્સર સંપત્તિશીલ અથવા ’પશ્ચિમી જીવનશૈલી’ સાથે સંકળાયેલ છે — આંતરડા, ગુદામાર્ગ, સ્તન અને પ્રોસ્ટેટના કેન્સર — જે જાડાપણું, કસરતની ઉણપ, આહાર અને ઉંમરના કારણે થઇ શકે છે."
મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ
કેટલીયે સાબિતીઓ દર્શાવે છે કે જીવનશૈલીના કારણે થતું હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઘટેલું ઇન્સ્યુલિન કાર્ય (એટલે કે ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર) ઘણા રોગની સ્થિતિઓમાં એક મુખ્ય પરિબળ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર, દીર્ઘકાલિન સોજા સાથે મજબૂતપણે જોડાયેલ છે, જે પોતે વિવિધ પ્રકારના પ્રતિકૂળ વિકાસો જેમ કે ધમનીને લગતી સુક્ષ્મ ઇજાઓ અને ગઠ્ઠા બનવા (એટલે કે હ્રદયનો રોગ) અને વિસ્તૃત કોષ વિભાજન (એટલે કે કેન્સર) સાથે મજબૂતપણે જોડાયેલ છે. હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર (કહેવાતો મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ) પેટના જાડાપણા, વધેલ લોહીની સાકર, વધેલ લોહીનું દબાણ, વધેલ લોહીના ટ્રાઇગ્લિસેરાઇડ્સ, અને ઘટેલાં એચડીએલ (HDL) કોલેસ્ટેરોલના સંયોજન સાથે લાક્ષણિકૃત છે. હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયાની પ્રોસ્ટાગ્લાન્ડિન પીજીઇ1/પીજીઇ2 (PGE1/PGE2) સંતુલન પરની નિષેધાત્મક અસર મહત્ત્વની હોઇ શકે છે.
જાડાપણાંની સ્થિતિ સ્પષ્ટપણે ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારમાં ફાળો આપે છે, જે પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ કરી શકે છે. લગભગ દરેક જાડા અને મોટાભાગના પ્રકાર 2 ડાયાબિટીવાળા વ્યક્તિઓમાં દેખાતો ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેનો પ્રતિકાર હોય છે. જો કે વજનમાં વધારો અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકાર વચ્ચેનું સંયોજન સ્પષ્ટ છે, ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારનું ચોક્ક્સ કારણ (શક્યત: મલ્ટિફારિયસ) હજી પણ ઓછું સ્પષ્ટ છે. અગત્યની રીતે, એવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે યોગ્ય કસરત, વધુ નિયમિત આહાર લેવો અને ગ્લાયકેમિક લોડ ઘટાડવો (નીચે જુઓ), એ તમામ વધુ વજનવાળા વ્યક્તિઓમાં ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારને ઉલટાવી શકે છે (અને તેથી જેઓને પ્રસ્કાર ૨ ડાયાબિટીસ હોય તે લોકોના લોહીની સાકરના સ્તરોને નીચા કરે છે).
જાડાપણું, અંતસ્ત્રાવ લેપ્ટિન દ્વારા હોર્મોનલ અને મેટાબોલિક સ્થિતિને અયોગ્ય રીતે બદલી શકે છે, અને એક એવા ખરાબ ચક્રનું નિર્માણ થઇ શકે છે જેમાં ઇન્સ્યુલિન / લેપ્ટિન પ્રતિકાર અને જાડાપણું એકબીજાને વધારે છે. ઇન્સ્યુલિન/લેપ્ટિનને પ્રેરિત કરતા શક્તિશાળી આહાર અને ઉર્જા વધારે લેવાના કારણે આ ખરાબ ચક્રમાં સતત વધારે ઇન્સ્યુલિન/લેપ્ટિન પ્રેરિત કરીને દેખિતો વધારો થાય છે. ઇન્સ્યુલિન અને લેપ્ટિન સામાન્ય રીતે મગજમાં હાઈપોથાલમસ ને તૃપ્તિના ચિહ્નો આપે છે.; જો કે, ઇસ્યુલિન/લેપ્ટિન પ્રતિકાર આ ચિહ્નોને ઘટાડી શકે છે અને વિશાળ શારીરિક ચરબીના સંગ્રહ હોવા છતાં વધારે ખાવાનું મંજૂર થવા દે છે. વધારામાં, મગજમાં ઘટેલી લેપ્ટિનના ચિહ્નોથી, લેપ્ટિનની યોગ્ય ઉંચી મેટાબોલિક દર રાખવાની સામાન્ય અસરને પણ ઘટાડી શકે છે.
હાઈપોનેટ્રીમિયા
સોડિયમ અને પોટેશિયમ ક્ષાર વગરનું વધારે પડતું પાણી લેવાથી હાઇપોનેટ્રેમિયા થાય છે જે આગળ જતા વધુ ગંભીર સ્તરે પાણીના કેફમાં પરિણમી શકે છે. એક ખૂબ પ્રચલિત કિસ્સો 2007 માં બન્યો જ્યારે, જેનિફર સ્ટ્રેન્જ પાણી-પીવાની સ્પર્ધામાં ભાગ લેતી વખતે મૃત્યુ પામી. મોટા ભાગે, આવી સ્થિતિ લાંબા ગાળાની સહનશક્તિ ધરાવવી પડે તેવા પ્રસંગોમામ થાય છે (જેમ કે મેરેથોન અથવા ટ્રાઇએથલોન સ્પર્ધા અને તાલીમ) અને ક્રમશ: માનસિક નબળાઇ, માથાનો દુખાવો, નબળાઇ, અને મુંઝવણ કરે છે; આત્યાંતિક કિસ્સાઓ કોમા, આંચકી અને મૃત્યુમાં પરિણમી શકે છે. મુખ્ય નુકસાન મગજમાં સોજાને કારણે થાય છે જે લોહીમાં ક્ષાર ઘટવાના કારણે વધેલા અભિસરણથી થાય છે. અસરકારક પ્રવાહી પુનર્સ્થાપન પદ્ધતિઓમાં સામેલ છે દોડવાની/સાયકલની રેસ દરમિયાન વોટર એઇડ સ્ટેશનો, જૂથ રમતો જેમ કે સોકર વખતે તાલીમકર્તાઓ પાણી આપે છે અને કેમલ બેક્સ જેવા ઉપકરણો જે પાણી પીવાને વધુ મુશ્કેલ ના બનાવતા વ્યક્તિ માટે પાણી પૂરું પાડે છે.
કારણો
કુપોષણ અન્ય આરોગ્ય સમસ્યાઓ જેમ કે ઝાડાને લગતા રોગ અથવા દીર્ઘકાલિન રોગો, ખાસ કરીને એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS) રોગચાળા ના કારણે પણ હોઇ શકે છે.
ગરીબી અને ખોરાકની કિંમતો
ટેકનોલોજીની ઉણપ ધરાવતા દેશોમાં, જેટલું કુપોષણનું કારણ ખોરાકની અછત હોઇ શકે, એફએઓ (FAO) (ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન)એ અંદાજ માર્યો છે કે વિકસિત દેશોમાં રહેતા એંશી ટકા કુપોષણવાળા બાળકોના દેશો જરૂર કરતા વધારે ખોરાક બનાવે છે. અર્થશાસ્ત્રી અમરત્ય સેને અવલોકઅન કર્યું કે, તાજેતરના દાયકાઓમાં દુષ્કાળમાં હંમેશા ખોરાકનું વિતરણ અને/અથવા ગરીબી સમસ્યા રહી છે કારણે આખા વિશ્વને ખવડાવવા માટે પૂરતો ખોરાક ઉપલબ્ધ રહ્યો છે. તે કહે છે કે કુપોષણ અને દુષ્કાળ એ ખોરાક વિતરણ અને ખરિદ શક્તિની સમસ્યાઓ સાથે વધારે સંબંધિત હતા.
એવી ચર્ચા છે કે કોમોડિટીના સટ્ટાખોરો ખોરાકનો ભાવ વધારી રહ્યાં છે. જ્યાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રીયલ એસ્ટેટ્નો ફુગ્ગો ફુટી રહ્યો હતો, ત્યારે કહેવામાં આવે છે કે લાખો કરોડો ડોલરો ખોરાક અને પ્રાથમિક કોમોડીટીમાં રોકાણ માટે ખસેડવામાં આવ્યા હતા જેના કારણે 2007-2008 નીખોરાકની કિંમતની કટોકટી ઉત્પન્ન થઇ હતી.
પરંપરાગત બળતણના બદલે બાયોફ્યુલ્સના કારણે પોષણ માટે ઓછો ખોરાક બચશે અને તેના કારણે ખોરાકની કિંમતોમાં પણ વધારો થશે. યુનાઇટેડ નેશન્સના ખોરાકના હક્કના ખાસ સંવાદદાતા, જીન ઝિગલર સૂચવે છે કે પાકના બદલે કૄષિ બગાડ જેમ કે મકાઈની ડાંડા અને કેળાના પાંદડાનો બળતણ તરીકે ઉપયોગ કરો.
આહાર વિષયક પ્રેક્ટસિસ
સ્તનપાનની ઉણપ શીશો અને બાળકોમાં કુપોષણમાં પરિણમી શકે છે. વિકસતા દેશોમાં ઉણપના શક્ય કારણોમાં એ હોઇ શકે કે સરેરાશ પરિવારો એવું વિચારે છે કે બોટલથી આહાર આપવો સારો છે. ડબલ્યુએચઓ (WHO) કહે છે કે માતાએ છોડી દે છે કારણે કે તેઓને આવડતું નથી કે બાળકને કેવી રીતે લેતું કરવું અથવા દુખાવો અને અગવડ ભોગવે છે.
ઘણાં કુપોષણને માત્ર ભૂખના સંદર્ભમાં જ વિચારે છે, જો કે, વધુ પડતું ખાવું તે પણ એક ફાળો આપતું પરિબળ છે. વિશ્વના ઘણા ભાગોને વધેલ બેઠાડું જીવનશૈલી ઉપરાંત બિન-પોષક ખોરાકની વધારે ઉપજની પહોંચ હોય છે. આ કારણે, આને વિશ્વવ્યાપી જાડાપણાના ઉપદ્રવને પેદા કર્યો છે. યેલના માનસશાસ્ત્રી કેલી બ્રોન્વેલ આને "ઝેરી ખોરાક પર્યાવરણ” કહે છે જ્યાં ચરબી અને સાકર યુક્ત ખોરાકોએ આરોગ્યપ્રદ પોષક ખોરાકો પર પ્રભુત્ત્વ મેળવ્યું છે. જાડાપણું માત્ર વિકસિત દેશોમાં જ નહીં, વિકસતા દેશોમાં જ્યાં આવક વધી રહીં છે ત્યાં પણ સમસ્યાઓ થઇ રહી છે.
કૃષિ ઉત્પાદકતા
ખોરાકની અછત કૃષિ કૌશલ્યોની ઉણપના કારણે થઇ શકે છે જેમ કે ક્રોપ રોટેશન, અથવા અદ્યતન કૄષિમાં જરૂરી ટેકનોલોજી અથવા સ્ત્રોતો જેમ કે નાઇટ્રોજન ખાતર, જંતુનાશક અને સિંચાઇની ઉણપના કારણે. વ્યાપક ગરીબીના કારણે, ખેડુતોને ટેકનોલોજી પોષાય તેવી નથી અથવા સરકારો આપી શકતી નથી. વિશ્વ બેન્ક અને કેટલાંક સમૃદ્ધ દાતા દેશો, જે રાષ્ટ્રો સહાય પર આધારિત હોય તેઓ પર મુક્ત બજાર નીતિઓના નામ પર દબાણ કરે છે કે આર્થિક સહાયયુક્ત કૃષિ ઇન્પૂટ્સ જેમ કે ખાતર પર કાપ મુકવી અથવા તેને દુર કરવા જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપએ પોતાના ખેડૂતો માટે વિસ્તૃત આર્થિક સહાયો આપી છે. જો બધા નહીં તો ઘણાં ખેડૂતોને બજાર ભાવે ખાતર ના પોષાઇ શકે, જેના કારણે ઓછું કૃષિ ઉત્પાદન અને પગારમ અને ઉંચો, ના પોષાય તેવી ખોરાકની કિંમતોમાં પરિણમે છે. ખાતરની ઉપલબ્ધતા ના હોવાના કારણોમાં સમાવેશ થાય છે પર્યાવરણના આધાર પર ખાતર આપવાનું બંધ કરવું જે ગ્રિન રિવોલ્યુ઼શનની પહેલ કરનાર નોરમેન બુરલેગ દ્વારા આફ્રિકાને ખોરાક પૂરો પાડવાના વિઘ્ન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
ભવિષ્યના ભય
વૈશ્વિક ખોરાક પૂરવઠાના સંખ્યાબંધ શક્ય વિક્ષેપકો છે જે વ્યાપક પ્રમાણમાં કુપોષણને ફેલાવી શકે છે.
ખોરાકની સુરક્ષા માટે પર્યાવરણમાં બદલાવ એ ખૂબ અગત્યનો છે. તમામ કુપોષણવાળા લોકોના 95% લોકો સંબંધિત સ્થાયી હવામાનવાળા સબ-ટ્રોપિક્સ અને ટ્રોપિક્સ પ્રદેશોમાં રહે છે. તાજેતરના આઇપીસીસી (IPCC) અહેવાલો અનુસાર, આ વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં વધારો "ખૂબ શક્ય" છે. તાપમાનમાં નાના ફેરફારો પણ અતિશયોક્ત હવામાન સ્થિતિની વારંવારતામાં વધારો લાવી શકે છે. આમાંના ઘણાંની કૃષિ ઉત્પાદન પર વ્યાપક અસર પડે છે અને તેની પોષણ પર. ઉદાહરણ તરીકે, 1998-2001 નો મધ્ય એશિયાઇ દુષ્કાળમાં, ઇરાનમાં 80% પશુધનનું નુકસાન થયું હતું અને ઘઉં અને જવના ઉત્પાદનમાં 50% ઘટાડો થયો હતો. અન્ય રાષ્ટ્રોમાં પણ સમાન આંકડાઓ જ હતા. સબ-સહારા જેવા વિસ્તારોમાં અતિશય હવામાન જેમ કે દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિમાં વધારાથી કુપોષણની સ્થિતિમાં વ્યાપક પરિણામો આવી શકે છે. અતિશય હવામાનમાં વધારા વગર, તાપમાનમાં માત્ર સામાન્ય વધારો કેટલાંય પાકની જાતોની ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો લાવે છે અને આ વિસ્તારોની ખોરાક સુરક્ષા પણ ધટાડે છે.
કોલોની કોલાપ્સ ડિસઓર્ડર એક એવી ઘટના છે જેમાં મધમાખીઓ મોટી સંખ્યામાં મૃત્યુ પામતી હોય. કારણે કે મોટા ભાગના પાકો વિશ્વભરમાં મધમાખી દ્વારા ફલિત થતા હોય છે, આ ખોરાકના પૂરવઠા માટે એક ગંભીર ભય છે.
યુજી99 જાતિ દ્વારા ઘઉંમાં થતો સ્ટેમ રસ્ટ રોગચાળો હાલમાં આફ્રિકામાં અને એશિયામાં ફેલાઇ રહ્યો છે, અને એવો ભય સેવવામાં આવી રહ્યો છે કે તેનાથી વિશ્વભરના ઘઉંના પાકના 80% થી વધારે નાશ પામશે.
પ્રબંધન
કુપોષણ સામે, મોટેભાગે, સુક્ષ્મ પોષકતત્વોથી (વિટામિનો અને ખનિજો) સઘન બનેલ આહારથી લડવાથી, વિશ્વ બેન્કના મતાનુસાર, સહાયના બીજા પ્રકારો કરતાં ઓછા ખર્ચે અને ટૂંકા સમયમાં જિંદગીમાં સુધારો થાય છે. કોપનહેગન કસ્ન્સેનસસ કે જે વિવિધ વિકાસ દરખાસ્તો પર નજર રાખે છે તેના અભિપ્રાય પ્રમાણે સુક્ષ્મ પોષકતત્ત્વ પૂરકોનો ક્રમ પ્રથમ નંબરે આવે છે. આમછતાં અંદાજે $300m ની સહાય દર વર્ષે મૂળભૂત પોષણ માટે જાય છે, જે 20 સૌથી ખરાબ અસરવાળા દેશોમાં બે વર્ષની નીચેના બાળક દીઠ $2 કરતાં ઓછી રકમ થાય છે. આથી વિરુધ્ધ, એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS), કે જેનાથી બાળ કુપોષણથી થતાં મૃત્યુ કરતાં ખૂબ ઓછા મૃત્યુ થાય છે તેમને માટે તમામ દેશોમાં એચઆઇવી (HIV) વાળી વ્યકિત દીઠ 67-એટલે કે $2.2 બિલિયન મળ્યા હતા.
સંકટકાલિન પગલાંઓ
સહાયક જૂથોમાં એવી સમજ વધતી જાય છે કે આહારને બદલે રોકડ કે રોકડ વાઉચરો આપવા, તે ખાસ કરીને જયાં આહાર ઉપલભ્ય હોય પણ પરવડી શકે નહીં તેવા વિસ્તારોમાં ભૂખ્યાને મદદ પહોંચાડવાનો એક સસ્તો, ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ માર્ગ છે. આહારના સૌથી મોટા બિનસરકારી વિતરક, યુએન(UN)ના વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમએ જાહેર કર્યું હતું કે તે કેટલાંક વિસ્તારોમાં આહારને બદલે રોકડ અને વાઉચરો વહેંચવાનું શરૂ કરશે, જેને વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમના વહીવટી નિયામક જોસેટી શિરને આહાર સહાયમાં ’ક્રાંતિ’ તરીકે વર્ણવી હતી. સહાય એજન્સી કન્સર્ન વર્લ્ડવાઇડ વિશ્વભરમાં મોબાઈલ ફોન આપેરેટર સફારીકોમ મારફત એક નવીન પધ્ધતિનું સંચાલન કરી રહ્યાં છે, જે નાણાં તબદીલફી કાર્યક્રમ ચલાવે છે, જેનાથી દેશના એક ભાગમાંથી બીજા ભાગમાં રોકડ મોકલી શકાય છે.
અલબત્ત અનાવૃષ્ટિ વિસ્તારના લોકો જે બજારથી લાંબા અંતરે રહે છે અને તેમાં તેઓને મર્યાદિત પહોંચ હોય છે, તેઓને આહાર પહોંચાડવા માટે મદદ કરવાની તે સૌથી યોગ્ય રીત છે. ફ્રેડ કનીએ કહયું હતું કે, "અનાજની અયાત કરો ત્યારે રાહત કામગીરી શરૂ કરતી વખતે જિંદગી બચાવવાની શકયતા મોટા પ્રમાણમાં ઘટી જાય છે. તે દેશમાં આવે અને લોકોને મળે ત્યાં સુધીમાં ઘણા મૃત્યુ પામી ચૂકયા હશે." યુએસ (US) કાયદામાં ભૂખી વ્યકિત રહેતી હોય ત્યાંથી અનાજ ખરીદવાને બદલે સ્થાનિક ખરીદી કરવાનું આવશ્યક ગણાવે છે, જે બિનકાર્યક્ષમ છે, કારણ કે જે ખર્ચ થાય છે તેનો અંદાજ અડધો ભાગ પરિવહનમાં ખર્ચાય છે. ફ્રેડ કનીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું,તા "તાજેતરમાં દરેક દુષ્કાળના અભ્યાસે દર્શાવ્યું હતું કે દેશમાં અનાજ ઉપલભ્ય હતું - જો કે અનાજના તત્કાલ અભાવગ્રસ્ત વિસ્તારમાં હંમેશા ઉપલભ્ય ન હતું" અને "સ્થાનિક ધોરણો અનુસાર, ગરીબ માટે તેની ખરીદી કરવા માટેના ભાવ ખૂબ ઊંચો હોવા છતાં દાતા માટે વિદેશથી આયાત કરવાને બદલે વધેલા ભાવે સંગ્રહ કરાયેલ અનાજ ખરીદવું સામાન્યરીતે સસ્તુ પડશે." ઇથિયોપિયાએ જે કાર્યક્રમ તૈયાર કર્યો હતો તે હવે અનાજની કટોકટીને હલ કરવા માટે વિશ્વ બેન્કે ઠરાવેલ નુસખાનો એક ભાગ બન્યો છે અને સહાય સંસ્થાઓ તેને ભૂખપીડિત રાષ્ટ્રોને કેવી રીતે ઉત્તમ મદદ કરી શકાય તેના નમૂના તરીકે જૂવે છે. દેશના મુખ્ય સહાય કાર્યક્રમ પ્રોડકટિવ સેફટી નેટ-પોગ્રામ મારફત ઇથોયોપિયા જેમને લાંબા સમયથી અનાજની અછત છે તેવા ગ્રામીણ નિવાસીઓને અનાજ માટે કે રોકડ માટે કામ કરવાની તક આપે છે. વિદેશી સહાય સંસ્થાઓ, જેવી કે વિશ્વ અન્ન કાર્યક્રમ, અનાજની તંગી હોય તેવા વિસ્તારોમાં વહેંચણી કરવા પુરાંતવાળા વિસ્તારોમાંથી સ્થાનિક રીતે અનાજ ખરીદી શકતા હતા. . માત્ર ઇથોયોપિયાએ જ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો એવું નથી પરંતુ બ્રાઝિલે પણ ખેડૂતો, શહેરી ગરીબજનો અને સામાન્યપણે શહેરને લાભદાયક સેન્દ્રિય કચરા માટેનો પુનઉર્ત્પાદન (રિસાયકલીંગ) કાર્યક્રમ પણ સ્થાપિત કર્યો છે. શહેરના નિવાસીઓ તેમના કચરામાંથી સેન્દ્રિય કચરાને અલગ પાડી, તે કોથળીમાં ભરીને સ્થાનિક ખેડૂતો પાસેથી તાજાં ફળ અને શાકભાજીના બદલામાં તેનો વિનિમય કરે છે. પરિણામે, તેઓના દેશોમાં કચરો ઘટે છે અને શહેરી ગરીબને પોષક આહારનો એકધારો પુરવઠો મળે છે. .
લાંબાગાળાના પગલાંઓ
નાઈટ્રોજન ખાતરો અને જંતુનાશકો જેવી પશ્ચિમમાં શોધાયેલી આધુનિક કૃષિ ટેકનિકો એશિયામાં લઈ આવવાના પ્રયાસથી-જેને હરિયાળી ક્રાંતિ કહે છે-પશ્ચિમી રાષ્ટ્રોમાં અગાઉ જોવા મળેલ તેવો જ કુપોષણમાં ઘટાડો થયો છે. માર્ગોની પધ્ધતિ કે બિયારણ ઉપલભ્ય કરતી જાહેર બિયારણ કંપનીઓ જેવા પુરવઠાની આફ્રિકામાં તંગી છે તેવી હાલની માળાખાકીય સગવડો અને સંસ્થાઓને કારણે આ શકય બન્યું હતું. સહાયિત દરના ખાતરો અને બિયારણ જેવાં કૃષિમાં રોકાણોને 3/} કારણે અનાજની પેદાશમાં વધારો થાય છે અને તેના ભાવમાં ઘટાડો થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, માલાવીના કેસમાં, 13 મિલિયન પૈકી લગભગ પાંચ મિલિયન લોકોને તત્કાલ સંકટકાલિન અનાજ સહાયની જરૂર પડતી હતી. અલબત્ત સરકારે તેની નીતિ બદલતાં અને વિશ્વ બેન્કની સખ્ત ટીકા સામે ખાતર અને બિયારણ માટેની સહાય દાખલ કરવાથી, ખેડૂતોએ અનાજમાં વિક્રમી ઉત્પાદન કર્યું હતું, કેમ કે ઉત્પાદન 2005માં 1.2 મિલિયન હતું, જે વધીને 2007માં 3.4 મિલિયન થયું હતું, આમ માલાવી એક મોટું અનાજ નિકાસકાર બન્યું હતું. આને અનાજના ભાવો ઓછા કર્યા હતા અને ખેતરના કામદારો માટેના વેતનમાં વધારો કર્યો હતો. કૃષિમાં રોકાણ કરવા માટેની દરખાસ્ત કરવામાં જેફટી સાકસનો સમાવેશ થાય છે, જેમને સમૃધ્ધ રાષ્ટ્રોએ, આફ્રિકાના ખેડૂતો માટે ખાતર અને બિયારણમાં રોકાણ કરવું એવા વિચારની આગેવાની લીધી હતી.
સ્તનપાન શિક્ષણ મદદ કરે છે. પ્રથમ બે વર્ષમાં સ્તનપાન અને પ્રથમ છ મહિનામાં સંપૂર્ણ સ્તનપાનથી 1.3 મિલિયન બાળકોની જિદંગી બચાવી શકાય છે. લાંબાગાળે, સંસ્થાઓ દૈનિક આહારને સુક્ષ્મ પોષકતત્વોથી સઘન બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જેઓ ઈજિપ્ત માટે બેલાડી બ્રેડ માટે ઘઉંનો લોટ કે વિયેટનામ માટે માછલીનો સોસ તથા મીઠાના આયોડિનકરણ જેવો આહાર ગ્રાહકોને વેચી શકે.
વસતિમાં ઘટાડો કરવો એ સૂચિત ઉપાય છે. થોમસ મોલ્થસએ દલીલ કરી હતી કે, કુદરતી આપત્તિ અને "નૈતિક સંયમ" મારફત સ્વૈચ્છિક મર્યાદા દ્વારા વસતિ વધારો નિયંત્રિત કરી શકાશે. રોબર્ટ ચેપમેને સૂચવ્યું છે કે વૈશ્વિક વસતિ વધારા પર કાપ મૂકવા સરકારી નીતિ મારફત દખલ કરવી જરૂરી ઘટક છે. ગેરેટ હાર્ડિન, "...તમામ સાર્વભોમ રાજયોને તેમના પોતાના પ્રદેશોમાં તેમની વસતિની સમસ્યાઓ હલ કરવાની જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ" એવી દલીલો કરીને પ્રતિ-દેશાગમન, અલગતાવાદી અભિગમ અપનાવ્યો છે અને દેશાગમન, દબાણ દૂર કરતા વાલ્વ જેમ કામ કરે છે, જે દેશોને, તેમની વસતિની સમસ્યાઓ પ્રતિ દુર્લક્ષ રાખવાનું ચાલુ રહેવા દે છે. અમરત્ય સેન કહે છે, "દુષ્કાળ કેવી રીતે આવ્યો તેનું મહત્વ નથી, તે દૂર કરવાની પધ્ધતિઓ માટે જાહેર વિતરણ પધ્ધતિમાં અનાજનો વિશાળ પુરવઠો આવશ્યક છે. આ બાબત આયોજિત રેશન અને નિયંત્રણને જ લાગુ પડતી નથી. પરંતુ સામાન્ય ફુગાવાની સ્થિતિમાં વિનિમય અધિકારીતામાં ફેરબદલી દ્વારા જેઓને અસર થઈ હોય તેવા લોકો માટે ખરીદ શકિત વધારવાના કાર્ય કાર્યક્રમો અને અન્ય પધ્ધતિઓને હાથ ધરવાને પણ લાગુ પડે છે." પ્રવેશ પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે એક નીતિનું માળખું સૂચવાયું હતું-જેને અન્ન સાર્વભોમત્વ કહે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનાં પરિબળોને મહદંશે અધીન અનાજની સામે તેમનું પોતાનું અન્ન, કૃષિ, પશુધન અને મત્સ્ય પધ્ધતિઓ નક્કી કરવાનો લોકોનો હક છે. ફૂડ ફર્સ્ટ એક અન્ન સાર્વભોમત્વ માટેનો ટેકો ઊભો કરવા કામ કરતી પ્રાથમિક વિચાર-સૂચન કરતી સંસ્થા છે નવા ઉદારમતવાદીઓ મુકત બજારની ભૂમિકા વધારવાની હિમાયત કરે છે. વિશ્વ બેંક પોતે કુપોષણના નિરાકરણનો ભાગ હોવાનો હકદાવો કરતાં સમર્થન કરે છે કે, દેશો માટે ગરીબીનું અને કુપોષણનું ચક્ર ભેદવામાં સફળ થવાનો ઉત્તમ માર્ગ નિકાસલક્ષી અર્થ-વ્યવસ્થા ઊભી કરવી તે છે, જેનાથી વિશ્વ બજારમાંથી અન્નની વસ્તુઓ ખરીદવા તેઓને નાણાંકીય સાધનો પ્રાપ્ત થશે.
અતિશય ખાવું, જે પણ કુપોષણનો જ એક પ્રકાર છે, તેને નિયંત્રિત કરવાને બદલે ઉપચાર કરવાનું ધ્યેય રાખીએ ત્યારે, શાળાના પર્યાવરણમાં તેની શરૂઆત કરવી તે યોગ્ય સ્થળ બની રહેશે, કેમ કે આજે બાળકો જયાં શિક્ષણ મેળવે છે, તે તેઓને બાળપણ તેમજ પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન વધુ તંદુરસ્ત આહાર પસંદ કરવામાં તેઓને મદદ કરશે. સિંગાપોરમાં જોયું તેમ, આપણે, શાળાના ભોજન કાર્યક્રમમાં પોષક તત્વો તથા બાળકો અને શિક્ષકો માટે શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરીશું તો લગભગ 30-50% સુધીનું જાડાપણું ઘટાડી શકાશે.
કુપોષણ, ખાસ કરીને ભૂખમરો ઘટાડવા કેટલીક પહેલ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં આવી છે. મોટું ઉદાહરણ મહમ્મદ યુનુસે પૂરું પાડયું છે, જેણે ગ્રામીણ બેન્કને ભૂખમરા સામે લડત આપવાની હાકલ કરી છે. તે આવક ઉત્પન્ન કરવા ખૂબ ગરીબ સ્ત્રીઓને નાની લોન આપે છે અને તે લોનો સ્ત્રીઓને ગરીબીમાંથી બહાર ખેંચી શકે છે, અને છતાં પોષક લાભો આપી શકે છે. કેટલાંક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જ્યારે સ્ત્રીને આવક પૂરી પાડવામાં આવે ત્યારે, તે મોટાભાગની રકમ ઘરની જરૂરીયાતો, ખાસ કરીને આહાર પર ખર્ચશે. તેથી, સ્ત્રી અધિકારિતા પર ધ્યાન આપીને ગરીબી તેમ જ કુપોષણ ઘટાડી શકાશે, ખાસ કરીને ભૂખમરાનો સામનો કરી શકાશે.
લઘુ-ધિરાણ પહેલ કાર્યો મુખ્યત્વે સ્ત્રીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, કારણ કે ભૂખ અસમાનપણે પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓને વધુ અસર કરે છે. સ્ત્રીઓને લક્ષ્ય કરીને લઘુ ધિરાણ પહેલ કાર્યો, રોજગાર અને શિક્ષણ બંને તકોને ઉત્તેજન આપીને કુપોષણને ઘટાડવા પ્રયત્ન કરે છે. સ્ત્રીઓ નોકરી મેળવી શકે તો, તેઓ પોતાને અને પોતાના કુટુંબને ખવડાવવા પૂરતાં નાણાં કમાઈ શકે. વધુમાં આપણે છોકરીઓને શિક્ષિત થવાની તક આપીશું તો, તેઓ પુરૂષ સમોવડું સ્થાન આશાસ્પદ રીતે મેળવી શકશે, અને તેથી સ્ત્રીઓ કરતાં પુરૂષોને વધુ ખોરાક જરૂરી છે તેવો જાતિગત પૂર્વગ્રહ ઘટશે. આખરે, લઘુ ધિરાણ પહેલ પગલાંઓની હાજરીથી, આપણે વિશ્વભરમાં અપપોષિત સ્ત્રીઓની સંખ્યા ઘટાડવાની આશા રાખી શકીએ.
રોગશાસ્ત્ર
2007 માં વિશ્વમાં 923 મિલિયન કુપોષણયુકત લોકો હતા, એટલે કે 1990 થી 80 મિલિયનનો વધારો, એ હકિકત સાથે કે વિશ્વમાં દરેક વ્યકિતને, 6-બિલિયન લોકોને ખવડાવવા અને તેનાથી બમણા - 12 બિલિયન લોકોને ખવડાવી શકાય તેટલું પૂરતું અનાજ વિશ્વ પેદા કરતું હોવા છતાં પણ.
એફએઓ(FAO)-અનુસાર 2001-2003માં કુપોષણના લોકોની સંખ્યા (મિલિયનમાં) નીચેના દેશોમાં 5 મિલિયન કે વધુ હતી :
નોંધ: આ કોઠો એફએઓ(FAO)-દ્વારા નક્કી કરાયા પ્રમાણે "કુપોષણ"નું માપ દર્શાવે છે, અને હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતી વખતે સરેરાશ વ્યકિતનું આરોગ્ય સારું રહે તે માટે જરૂરી ન્યૂનતમ આહાર ઊજાર્ના પ્રમાણ કરતાં (દૈનિક માથા દીઠ કિલોકેલરીમાં માપેલ) કરતાં ઓછા ખોરાક વાપરતાં લોકોની (2001 થી 2003 ના વર્ષો માટે સરેરાશ) સંખ્યા દર્શાવે છે. તે રૂઢિચુસ્ત સૂચકાંક છે, જેમાં મહેનતવાળી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતા લોકોની વધારાની જરૂરીયાતો ધ્યાનમાં ન લેતાં કે ઊર્જા જરૂરીયાતોમાં વ્યકિતગત આંતર-તફાવતો જેવા અન્ન વપરાશ કે વિવિધતાનાં બીજા સાધનોમાં રહેલ મોસમી તફાવતોને ધ્યાનમાં લેવાતા નથી.
કુપોષણ અને અલ્પપોષણ સામૂહિક કે સરેરાશ સ્થિતિ છે, અને તે એક જ દિવસના આહાર લેવાનું (કે તેના અભાવનું) કાર્ય નથી. આ કોઠામાં "આજે પથારીમાં ભૂખ્યા સૂઈ ગયેલાં" લોકોની સંખ્યા દર્શાવી નથી.
કુપોષણના સામાજિક-રાજકીય કારણો નક્કી કરવા પૃથ્થકરણનાં વિવિધ માપો પણ વિચારણામાં લેવાનાં રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આરોગ્ય સંબંધિત સેવાઓનો અભાવ હોય તો સમૂહના લોકોને જોખમ રહી શકે, પરંતુ આવકની સપાટી, જમીનની પહોંચ કે શિક્ષણના સ્તરમાં તફાવતોને કારણે નાની માત્રામાં કેટલાંક કુટુંબો કે વ્યકિતઓ વધુ ઊંચા જોખમ પર હોઈ શકે. કુટુંબની અંદર પણ પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે કુપોષણ માત્રામાં તફાવત હોઈ શકે, અને આ તફાવતો, સ્ત્રીઓની સાપેક્ષ વંચિતતા દર્શાવતા સમસ્યારૂપ વિસ્તારોવાળા એક પ્રદેશની બીજા પ્રદેશમાં નોંધપાત્ર ભિન્નતા દર્શાવવામાં આવેલી છે. બાળકો અને વયસ્કો ખાસ કરીને સંવેદનશીલ હોય છે. વિકસતાં વિશ્વમાં 5 વર્ષથી નીચેના અંદાજે 27 ટકા, અને આ વિકસતાં દેશોમાં 5 વર્ષથી નીચેના બાળકોમાં 10 મિલિયન મૃત્યુના અડધા કુપોષણથી મૃત્યુ પામે છે.
મધ્ય પૂર્વ
યુએસ (US) પ્રેરિત આક્રમણ પહેલાં ઈરાકમાં કુપોષણનો દર 19% હતો, જે વધીને પાછલા ચાર વર્ષમાં 28% ની રાષ્ટ્રીય સરેરાશે પહોંચ્યાં હતો.
દક્ષિણ એશિયા
ભારતમાં અડધા બાળકો ઓછું વજન ધરાવે છે, જે વિશ્વમાં સૌથી ઊંચો દર છે અને સબ-સહરા આફ્રિકા કરતાં લગભગ બમણો છે.
વિકાસ અભ્યાસ સંસ્થાએ પ્રકાશિત કરેલ સતત રહેતાં અલ્પપોષણને હલ કરવા અંગેના સંશોધનમાં દલીલ કરી છે કે, ભારત, ’આર્થિક શકિતગૃહ’ અને વિશ્વના અલ્પ પોષણયુકત બાળકોના એક તૃતીયાંશ બાળકના ઘર તરીકેનું સહઅસ્તિત્વ પોષણના વહીવટની નિષ્ફળતા દર્શાવે છે: "સાચા લોકોને યોગ્ય સમયે યોગ્ય સેવાઓ આપવાની નબળી ક્ષમતા, નાગરિકોની જરૂરીયાતોને ટેકો આપવાની અશ્કતતા અને નબળી જવાબદારી, આ બધા નબળા પોષણ વહીવટનાં લક્ષણો છે." સંશોધનમાં સૂચવ્યું છે કે ભારતમાં અલ્પપોષણનો ઇતિહાસ રચવો હોય તો, પોષણ અંગેનો વહીવટ સંગીન બનાવવો જોઈએ અને પોષણના રાજકારણ અને વહીવટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે. પ્રગતિના ચાલુ દરે, પોષણના એમડીજીઆઇ(MDGI) લક્ષ્યાંક મનુષ્ય સુખાકારી અને આર્થિક વિકાસ માટેનાં તીવ્ર પરિણામો સાથે 2042માં જ પહોંચશે.
યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ
બાળપણમાં કુપોષણ, એ સામાન્યરીતે વિકસતાં દેશો પૂરતું મર્યાદિત હોવાનું વિચારાય છે, પરંતુ મોટાભાગનું કુપોષણ ત્યાં થતું હોવા છતાં, વિકસિત દેશોમાં પણ તેની હાજરી ચાલુ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકામાં, છ બાળકો દીઠ એક બાળકને ભૂખનું જોખમ રહે છે. યુએસ વસતિ ગણતરી કાર્યાલય અને કૃષિ વિભાગની 2005-2007 ની વિગતોને આધારે અભ્યાસમાં દર્શાવાયું છે કે, યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં પાંચ વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરના અંદાજે, 3.5 મિલિયન બાળકો ભૂખના જોખમ હેઠળ છે. વિકસતાં દેશોમાં, આ સતત રહેતી ભૂખની સમસ્યા, અન્ન કે અન્ન કાર્યક્રમોના અભાવના કારણો નથી, પરંતુ મહદંશે ફૂડ સ્ટેમ્પસ, કે શાળાના ભોજન જેવા પ્રશ્નો હલ કરવા તૈયાર કરાયેલ હાલના કાર્યક્રમોના અલ્પ ઉપયોગને કારણે છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટસ જેવા સમૃધ્ધ દેશોના ઘણા નાગરિકો અન્ન કાર્યક્રમોને કલંક ગણાવે છે અથવા તેના ઉપયોગ પ્રતિ હતોત્સાહ દર્શાવે છે. યુએસએ (USA)માં ફૂડ સ્ટેમ્પ કાર્યક્રમ મેળવવાપાત્ર પૈકી માત્ર 60% ખરેખર લાભ મેળવે છે. યુ.એસ. કૃષિ વિભાગના અહેવાલ પ્રામણે 2003માં બાળકો સાથેના 200 યુએસ કુટુંબો પૈકી માત્ર એક અન્નની બાબતમાં તીવ્રપણે અસુરક્ષિત હતું કે કોઈપણ બાળકો વર્ષ દરમિયાન એકવાર પણ ભૂખ્યા રહયા હોય. આ જ કુટુંબોમાં મોટા પ્રમાણમાં પુખ્ત સભ્યો (3.8 ટકા) હતા, જેઓ વર્ષ દરમિયાન ઓછામાં ઓછા એક દિવસ ભૂખ્યા રહેતા હતા, કારણ કે તેમના કુટુંબના સભ્યોને પૂરતો આહાર પરવડી શકે તેમ ન હતો.
અતિશય આહાર વિરુધ્ધ ભૂખમરો
અલ્પપોષણની આસપાસ કુપોષણ અંગે ઘણું ધ્યાન અપાતું હોવા છતાં, અતિશય આહાર એ પણ કુપોષણનું એક સ્વરૂપ છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં અતિશય આહાર વધુ સામાન્ય છે, જયાં મોટાભાગના લોકો માટે ખોરાક મેળવવો એ પ્રશ્ન નથી. આ વિકસેલા દેશોમાં પ્રશ્ન છે યોગ્ય પ્રકારનો આહાર પસંદ કરવો. બીજા કોઈપણ દેશ કરતાં યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં માથાદીઠ ફાસ્ટફૂડ અતિશય વપરાય છે. આ સામૂહિક આહાર વપરાશનું કારણ પરવડવાની ક્ષમતા અને સુલભતા છે. ઘણી વખત ફાસ્ટ ફૂડ, ઓછા ખર્ચનું અને નિમ્ન પોષણ સ્તરનું હોય છે, તેમાં કેલરીની માત્રા ઊંચી હોય છે તથા તેનો વધુ પ્રમાણમાં પ્રચાર કરાય છે. વધુ પ્રમાણમાં શહેરીકૃત, સ્વચાલિત અને બેઠાડુ જીવનશૈલી સાથે આ ખાવાની ટેવ જોડાતાં એ સ્પષ્ટ થાય છે કે વજન વધતું અટકાવવું કેમ મૂશ્કેલ છે. . અલબત્ત ભૂખમરો અને ગરીબી પ્રવર્તે છે, તેવા દેશોમાં પણ અતિશય આહાર એક સમસ્યા છે. ચીનમાં ઊંચી ચરબીવાળા આહારનો ઉપયોગ વધ્યો છે, જયારે ચોખા અને અન્ય ચીજવસ્તુનો વપરાશ ઘટયો છે. . તમે વિશ્વના કયા ભાગમાં રહો છો તેના પર આધાર રાખીને અતિશય આહાર અને ભૂખ બન્ને સરખા ગંભીર છે. અતિશય આહાર કરવાથી ઘણા રોગો થાય છે, જેમ કે હૃદયના રોગો અને ડાયાબિટીસ, જેના પરિણામે મૃત્યુ થાય છે. અતિશય આહારના આ પ્રશ્નો નિયંત્રિત કરવામાં સહાયકતા, આરોગ્ય સંભાળ જાડાપણને રોગ તરીકે ગણાવે છે. અને વજન ઘટાડો તથા અન્ય પોષણ વિષયક દખલગીરીને આવરી લે છે. આ દિશામાં પ્રોત્સાહક પ્રથમ પગલું છે, હૃદયરોગના દર્દીઓના સઘન આહાર વિષયક અને જીવનશૈલીના સુધારણા કાર્યક્રમને આવરી લેવાનો મ્યુચ્યુઅલ ઓફ ઓમાહાનો નિર્ણય, એક પહેલ પગલું જે તેઓના મતે ખર્ચાળ દવાની ચિઠ્ઠીઓ રદ કરશે અને આવતા વર્ષોમાં મહિનાઓ કે વર્ષો સુધીની શસ્ત્રક્રિયાઓ અટકાવશે. ઉદ્યોગ માટે બીજું તાર્કિક પગલું, મૂળભૂત વીમા કવચના ભાગ તરીકે, દાંતની તપાસણીને સમાન, આપવામા આવતું નિયમિત પોષણ તપાસને આવરી લેવાનું હોઈ શકે.
ઓગસ્ટ ૨૧
૨૧ ઓગસ્ટનો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૨૩૩મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૨૩૪મો) દિવસ છે. આ દિવસ પછી વર્ષ પુરું થવામાં ૧૩૨ દિવસ બાકી રહે છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ઓગસ્ટ
વલીયમપુરા (તા. તલોદ)
વલીયમપુરા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તલોદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. વલીયમપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી, સબ સેન્ટર, આયુર્વેદ દવાખાનું જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:તલોદ તાલુકો
બલોધણ (તા. ભાભર)
બલોધણ (તા. ભાભર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભાભર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બલોધણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભાભર તાલુકો
ઘાનાનો રાષ્ટ્રધ્વજ
ઘાનાનો રાષ્ટ્રધ્વજ ઈસ ૧૯૫૭માં અપનાવાયો અને બાદમાં ઈસ ૧૯૬૬માં ફરીથી અપનાવાયો. ધ બ્લેક સ્ટાર્સ એ હુલામણું નામ ઘાનાની ફુટબોલ ટીમને ધ્વજમાં રહેલા કાળા તારા પરથી જ મળેલું છે.
ધ્વજ ભાવના
શ્રેણી:રાષ્ટ્રધ્વજો
સેમરાળા (તા.જુનાગઢ)
સેમરાળા ભારત દેશનાં પશ્ચિમી ભાગમાં સ્થિત ગુજરાત રાજ્યના જુનાગઢ જિલ્લાના જુનાગઢ તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. સેમરાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:જૂનાગઢ તાલુકો
નર્મદ
અભ્યાસ
પાંચ વર્ષની ઉંમરે મુંબઈમાં ભૂલેશ્વરની નાના મહેતાની નિશાળથી વિદ્યારંભ. સુરતમાં ઈચ્છા મહેતા અને ફકીર મહેતાની શાળામાં અભ્યાસ. ફરી મુંબઈમાં પાયધૂની પરની બાળગોવિંદ મહેતાજીની સરકારી ગુજરતી નિશાળમાં. પછી સુરતમાં નવલશાના કોઠામાં બેસતી દુર્ગારામ મહેતાની નિશાળે. ૧૮૪૫માં અંગ્રેજી શાળામાં દાખલ. ૧૮૫૦માં મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન ઇન્સ્ટિટયુટમાં પ્રવેશ. કૉલેજનો અભ્યાસ અધૂરો મૂક્યો. ૧૮૫૨માં રાંદેરની શાળામાં શિક્ષક. ત્યાંથી સુરતની શાળામાં અને ફરીને. ૧૮૫૪માં મુંબઈ. મિત્ર ઝવેરીલાલ ઉમિયાશંકરના સૂચનથી ફરી કૉલેજ-પ્રવેશ. આ ગાળામાં કવિતા પ્રત્યે આકર્ષણ. વર્ગમાં શીખવાતી વર્ડઝવર્થની વર્ણનથી કવિતા અને એમાં નિરૂપાયેલી પ્રકૃતિનો મોટો પ્રભાવ પડ્યો.
વ્યવસાય
૨૩મી વર્ષગાંઠથી કાવ્યલેખનનો પ્રારંભ. કવિતાવાચન, પિંગળજ્ઞાન વગેરેમાં તૈયારી. સાથે સાથે ઍલ્ફિન્સ્ટન ઇન્સ્ટિટયુટની સેન્ટ્રલ સ્કૂલમાં મદદનીશ શિક્ષક. ૧૮૫૮માં ઇષ્ટદેવતા કલમને ખોળે માથું મૂકી શિક્ષકની નોકરીમાંથી હંમેશ માટે ફારેગ. ૧૮૬૪માં સુધારક ઝનૂન દાખવતા ‘દાંડિયો’ પખવાડિકનો આરંભ. પરંતુ ૧૮૭૫ પછી સુધારા વિશેનો ભ્રમ ભાંગતાં ઉત્તરવયે એમનું વિચારપરિવર્તન. આર્યધર્મ અને સંસ્કૃતિના પુનરુત્થાનને સ્વધર્મ ગણ્યો. ૧૮૮૨માં પ્રતિજ્ઞા ત્યજી ગોકુલદાસ તેજપાળના ધર્માદા ખાતામાં મંત્રીપદે નોકરીનો કમને સ્વીકાર કર્યો.
અર્વાચીનયુગનો રીતસરનો પ્રારંભ નર્મદથી થયો છે. મધ્યકાળની ધર્મપરાયણતામાંથી સાહિત્યને સંસારાભિમુખ કરવાનો તેમ જ સાહિત્યસમજ અને સાહિત્યવિષયમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવવાનો એમનો પુરુષાર્થ ધ્યાનપાત્ર છે. વિવિધ પદ્યસ્વરૂપો અને ગદ્યસ્વરૂપોમાં એમણે કરેલી પહેલને કારણે તેઓ ‘અર્વાચીનોમાં આદ્ય’ અને ‘નવયુગનો પ્રહરી’ ગણાયા છે.
સર્જન
નર્મદના ગદ્યલખાણોમાંના નિબંધોમાં ‘રસપ્રવેશ’ (૧૮૫૮), ‘પિંગળપ્રવેશ’ (૧૮૫૭), ‘અલંકારપ્રવેશ’ (૧૮૫૮), ‘નર્મવ્યાકરણ’ ભા.૧-૨ (૧૮૬૫), ‘વર્ણવિચાર’ (૧૮૬૫), ‘નાયિકા વિષયપ્રવેશ’ (૧૮૬૬) જેવા કાવ્યશાસ્ત્રીય સિદ્ધાંતલક્ષી નિબંધગ્રંથોનું ઐતિહાસિક મહત્વ છે. એમના તરફથી આ વિષયનું પાયાનું ને પ્રાથમિક જ્ઞાન ઉચિત પરિભાષામાં આપણને પ્રાપ્ત થયું છે. ‘ઋતુવર્ણન’ (૧૮૬૧), ‘હિંદુઓની પડતી’ (૧૮૬૪), ‘કવિચરિત’ (૧૮૬૫), ‘સુરતની મુખ્તેસર હકીકત’ (૧૮૬૫), ‘ઈલિયડનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘મહિપતરામ રૂપરામ મહેતા’ (૧૮૭૦), ‘મહાપુરુષોનાં ચરિત્ર’ (૧૮૭૦), ‘મહાભારતનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘રામાયણનો સાર’ (૧૮૭૦), ‘સાર શાકુંતલ’ (૧૮૮૧), ‘ભગવદગીતાનું ભાષાંતર’ (૧૮૮૨) ઉપરાંત ૧૮૫૦ થી ૧૮૬૫ સુધીનાં લખાણોના સંચયો ‘નર્મગદ્ય’ (૧૮૬૫) અને ‘નર્મગદ્ય’-૨ (૧૯૩૬) એમના ગદ્યગ્રંથો છે. ‘મારી હકીકત’ (૧૯૩૪) પશ્ચિમની ઢબે આત્મકથાનો નમૂનો પૂરું પાડતું આત્મચરિત્રાત્મક પુસ્તક છે. સત્ય, સંઘર્ષ અને ટેકથી ભરી જીવનસામગ્રીને એમણે એમાં નિખાલસપણે નિરૂપી છે. આત્મચરિત્રની બાબતમાં તેઓ ગાંધીજીના સમર્થ પુરોગામી છે. ઉપરાંત ‘ઉત્તર નર્મદચરિત્ર’ (૧૯૩૯) પણ પ્રકાશિત થયેલું છે. સીધી ઉદબોધનશૈલીથી કાર્યક્ષમ બનતું, વિચારણાથી ચિંતનના સ્તરો વચ્ચે આંદોલિત રહેતું, કાવ્યાત્મકતા અને સૂત્રાત્મકતાથી કૌશલ સાધતું એમનું ગદ્ય અહીં વ્યક્તિત્વની પ્રબળ મુદ્રાથી અંકિત છે; અને વિષયને મુદ્દાસર રીતે વિકસાવતા જઈને ઉદાહરણોથી-સંદર્ભોથી-વિષયને સ્પષ્ટ કરતું જતું હકીકતલક્ષી પણ છે.
એમનાં નિબંધગ્રંથો ત્રણ ‘નર્મદગદ્ય’ સંપાદનોમાં સમાવિષ્ટ છે. આ સંપાદનોમાંનું એક, મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ દ્વારા સંપાદિત નર્મદગદ્ય અથવા કવિ નર્મદાશંકર લાલશંકરના ગદ્યાત્મક ગ્રંથોનો સંગ્રહ’ (૧૮૭૫), બીજું વિશ્વનાથ ભટ્ટ દ્વારા સંપાદિત ‘નર્મદનું મંદિર’- ગદ્યવિભાગ (૧૯૩૭) અને ત્રીજું, ગંભીરસિંહ ગોહિલ દ્વારા સંપાદિત ‘નર્મદગદ્ય’ (૧૯૭૫) છે. આ ઉપરાંત એમનાં પંદરેક ગદ્યલખાણોને સમાવતો ‘જૂનું નર્મદગદ્ય’- ભા.૧,૨ (૧૮૬૫, ૧૮૭૪) સંચયગ્રંથ પણ નોંધપાત્ર છે.
એમનાં સંશોધન-સંપાદનોમાંથી નવપ્રસ્થાનોનો અને એમની શાસ્ત્રીય દ્રષ્ટિનો, પદ્ધતિનો પૂરો પરિચય મળે છે. મનોહર સ્વામીકૃત ‘મનહર પદ’ (૧૮૬૦), ‘નર્મકોશ’: અંક ૧ (૧૮૬૧), ‘નર્મકોશ’: અંક ૨ (૧૮૬૨), ‘નર્મકોશ’: અંક ૩ (૧૮૬૪), ‘નર્મકોશ’: અંક ૪ (૧૮૬૫), ‘નર્મકથાકોશ’ (૧૮૭૦), ‘દયારામકૃત કાવ્યસંગ્રહ’ (૧૮૬૫), નાગર સ્ત્રીઓમાં ગવાતાં ગીતોનો ‘સ્ત્રી ગીત સંગ્રહ’ (૧૮૭૦), પ્રેમાનંદકૃત ‘દશમસ્કંધ’ (૧૮૭૨) અને ‘નર્મકોશ’ ની બૃહદ્ સંપૂર્ણ આવૃત્તિ (૧૮૭૩)- એમના સંશોધન-સંપાદનગ્રંથો છે. પૂરી શાસ્ત્રીય પદ્ધતિનો પરિચય કરાવતા આ કોશગ્રંથો અને સંશોધન-સંપાદનગ્રંથોનું ઐતિહાસિક રીતે પણ મહત્વ છે. ગુજરાતી ભાષા અને પ્રજા પરત્વેની એમની આસ્થા અને અસ્મિતાનું એ રૂડું પરિણામ છે.
‘તુલસી વૈધવ્યચિત્ર’-સંવાદરૂપે (૧૮૫૯), ‘રામજાનકી દર્શન’ (૧૮૭૬), ‘દ્રોપદીદર્શન’ (૧૮૭૮), ‘બાળકૃષ્ણવિજય’ (૧૮૮૬), ‘કૃષ્ણકુમારી’- એ એમના નાટકો-સંવાદોના ગ્રંથો છે. ‘સીતાહરણ’ (૧૮૭૮) સંવાદ અપ્રસિદ્ધ છે. ‘રાજ્યરંગ’-ભા.૧,૨ (૧૮૭૪, ૧૮૭૬)માં જગતનો પ્રાચીન અને અર્વાચીન ઇતિહાસ આલેખાયેલો છે. ‘ધર્મવિચાર’ (૧૮૮૫)માં તત્વચર્ચાવિષયક પક્વ અને પરિણત બુદ્ધિની પર્યેષણા છે; તો ‘ગુજરાત સર્વસંગ્રહ’ (૧૮૮૭) તથા ‘કાઠિયાવાડ સર્વસંગ્રહ’ (૧૮૮૭) એમના ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિબિંદુથી લખાયેલા ગ્રંથો છે.
નર્મકવિતા
નર્મકવિતા: ૧-૩ (૧૮૫૮), નર્મકવિતા: ૪-૮ (૧૮૫૯) ને નર્મકવિતા: ૯-૧૦ (૧૮૬૦) ની બધી કવિતાઓનો સંચય નર્મકવિતા - પુસ્તક-૧ (૧૮૬૨)માં કરેલો છે. ઉપરાંત નર્મકવિતા - પુસ્તક-૨ (૧૮૬૩) અને અંતે નર્મકવિતા (૧૮૬૪)માં એમની તમામ પદ્યરચનાઓ સંગૃહીત થઈ છે. એમની કવિતાઓ ભાવ, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ એમ ત્રિવિધ દ્રષ્ટિએ મહત્વની છે. પશ્ચિમની અંગ્રેજી કવિતાના પરિશીલનથી એમની કવિતામાં નકરી શબ્દાર્થની ચમત્કૃતિને સ્થાને રસની સ્થાપના કરવાનો ઉત્સાહ છે, પરંતુ રસ વિશેની સૂઝ પ્રાકૃત અને પ્રારંભિક છે. છતાં જુસ્સાથી સધાતો અર્વાચીન આત્મલક્ષી ઊર્મિકાવ્યોનો આદ્યવેગ એમની રચનાઓમાં ધ્યાન ખેંચે છે. પ્રકૃતિ અને પ્રણયના નવા વિષય-આવિષ્કારો, સંસારસુધારાના સીધા ઉદગારો અને દેશાભિમાનનાં ગીતોથી નર્મકવિતા વિશિષ્ટ બની છે.
નર્મદનો કાવ્યસંગ્રહ. ઈશ્વરસંબંધી, નીતિસંબંધી, દેશાભિમાનસંબંધી, સ્ત્રીશિક્ષણસંબંધી, ઘરસંસારસંબંધી, પ્રીતિસંબંધી, ગ્રામ તથા સૃષ્ટિસૌન્દર્યસંબંધી વગેરે કુલ દશ ખંડોમાં રચનાઓ વર્ગીકૃત છે. ઉપરાંત, કાવ્યશાસ્ત્રસંબંધી ગ્રંથો તેમ જ ‘પૂરવણી’ વિભાગનો સમાવેશ છે. આ રચનાઓ માત્રામેળ, અક્ષરમેળ અને દેશીમાં રચાયેલી છે. લલિત છંદનો અને ઓવી તેમ જ મરાઠી સાખીનો સર્વપ્રથમ પ્રયોગ અહીં થયો છે. નર્મદે પહેલીવાર મધ્યકાલીન વિષયોને છોડીને સુધારો, સ્વતંત્રતા, પ્રકૃતિ અને પ્રણય જેવા અર્વાચીન વિષયો દાખલ કર્યા છે. વાસ્તવાભિમુખતા અને જીવનાભિમુખતાને કારણે નવાં ક્ષેત્રો ઊઘડ્યાં છે; નવી નિરૂપણરીતિ પ્રગટી છે; તત્કાલીન સમયનું સર્વાંગ ચિત્ર ઝિલાયું છે. અંગ્રેજી રોમેન્ટિક કવિતાની અસર હેઠળ આ રચનાઓમાં ‘જોસ્સો’ અને વધુ પડતો ‘કૃત્રિમ જોસ્સો’ ભળેલો છે. આત્મલક્ષિતાનું તત્વ પ્રમુખ બન્યું છે. શૈલી મસ્ત રહી છે. ખાસ તો અંગ્રેજી કવિતાના સંપર્કને કારણે ઓડ અને બેલડ પ્રકારની રચનાઓ પણ અહીં છે. સર્વ રચનાઓ પૈકી ‘કબીરવડ’, ‘સહુ ચલો જીવતા જંગ’, ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’, ‘નવ કરશો કોઈ શોક’ જેવી ઊર્મિરચનાઓ અત્યંત જાણીતી છે. પરંતુ, સાથે સાથે પરલક્ષી કવિતા અને એમાંય ‘વીરસિંહ’ અને ‘રુદનરસિક’ એ મહાકાવ્યના અધૂરા નમૂનાઓ તેમ જ વીરવૃત્તનો પ્રયોગ પણ અહીં છે. છતાં એકંદરે અભિવ્યક્તિની પરિષ્કૃતતા ઘણી ઓછી હોવાથી તથા સર્ગશક્તિ ઉત્તમ પ્રકારની ન હોવાથી ઊંચી કવિતા સિદ્ધ થયેલી જોવાતી નથી.
મારી હકીકત (૧૯૩૩)
મૂળે નર્મદે ‘નર્મગદ્ય’- પુસ્તક ૨ ના બીજા અંક તરીકે પોતાના આ આત્મચરિત્રની બે-પાંચ નકલો જ છપાવેલી અને પોતાના મરણ બાદ પ્રગટ કરવાની વિનંતી કરેલી. કવિના છેક જન્મશતાબ્દીવર્ષમાં પુસ્તકાકારે આ ચરિત્ર પછી બહાર આવ્યું. એમાં ૩ જી સપ્ટેમ્બર ૧૮૩૩થી ૧૮મી સપ્ટેમ્બર ૧૮૬૬ સુધીનું સ્વાત્મચરિત્ર છે. દુર્ગારામ મહેતાના રોજનીશી રૂપે લખાયેલા આત્મચરિત્ર પછીનું વ્યવસ્થિત રૂપનું આ પહેલું આત્મવૃત્તાંત છે. એમાં જન્મથી શરૂ કરી ઘરડાં વડીલો અને માબાપની ઓળખથી માંડી શિક્ષણ, ઊંચુ શિક્ષણ, મંથનકાળ, પ્રયત્નકાળ, સુધારાનો પવન અને કવિનો યશઃકાળ તથા મધ્યકાળ નિરૂપાયેલાં છે. અહીં નિખાલસ કબૂલાત, રુચિને ભોગે પણ પ્રામાણિક કથનની ખેવના અને આત્મનિરીક્ષણનો સજગ પ્રયત્ન-આ ત્રણે વાનાં આત્મકથાકારની સભાન લખાવટ સાથે ગૂંથાયેલાં માલૂમ પડે છે. ઘડાતા આવતા ગદ્યમાં ઊતરેલી ભાષાની કેટલીક જીવંત લઢણો આ આત્મકથાની નિજી પૂંજી છે.
નર્મકોશ (૧૮૭૩)
કવિ નર્મદાશંકરનો, એક ખંતીલા વિદ્વાનને શાસ્ત્રકાર તરીકે સ્થાપી આપતો શબ્દકોશ. ‘નર્મકવિતા’ ના શબ્દાર્થ તૈયાર કરવાની પ્રવૃત્તિ કોશરચનામાં પરિણમી અને કેટલીક સામગ્રી ૧૮૬૧થી છૂટા અંકો રૂપે પ્રગટ થયા પછી આ સંપૂર્ણ ને સુધારેલી આવૃત્તિ નર્મદાશંકરે પોતાને ખર્ચે પ્રગટ કરી. ગુજરાતી ભાષાના શબ્દોનો ગુજરાતી ભાષામાં જ અર્થો આપતો અંગ્રેજી પદ્ધતિનો સળંગ વર્ણાનુક્રમિક કોશ આ પહેલો જ છે અને તે એકલે હાથે સંઘરાયેલા ૨૫,૦૦૦ ઉપરાંત શબ્દોને સમાવે છે. અન્ય કોશગ્રંથો, ગુજરાતી ભાષાના ગ્રંથો, પૂછપરછ અને પોતાનાં સ્મૃતિ તથા અનુભવ એમ વિવિધ સાધનોથી થયેલો શબ્દસંગ્રહ, ચકાસણીપૂર્વક શબ્દસંગ્રહ અને અર્થનિર્ણય કરી શાસ્ત્રશુદ્ધ કોશ આપવાની નેમ, તદભવ-તળપદા શબ્દો તરફનું વિશેષ લક્ષ, જોડાયેલા અનુનાસિક વ્યંજનો માટે અનુસ્વારને સ્થાને વ્યંજનવર્ણનો વિનિયોગ, ‘હ’-શ્રુતિનો બિંદીથી નિર્દેશ વગેરે આ શબ્દકોશની નોંધપાત્ર લાક્ષણિકતાઓ છે.
નર્મકથાકોશ (૧૮૭૦)
રામાયણ, મહાભારત અને ભાગવતમાંના કથાપ્રસંગોને લક્ષમાં રાખી પાત્રગત ચરિત્રોને કક્કાવારી પ્રમાણે, નર્મદાશંકર લાલશંકર દવેકૃત આ કોશમાં આવરી લેવાયાં છે. અંશુમાનથી શરૂ કરીને હેડંબા સુધીનાં પાત્રો અને પાત્રો સાથેનો એમનો કથાસંદર્ભ અહીં રજૂ થયાં છે. મૂળ સંસ્કૃત પરથી નહીં પણ ગુજરાતી, મરાઠી, હિન્દી પુસ્તકો પરથી આ કોશ તૈયાર થયો છે. ગ્રંથને અંતે સંખ્યાત શબ્દાવલીની તેમ જ પર્વોત્સવ તિથ્યાવલી પણ મૂકી છે.
અવસાન
આઠ મહિનાની સંધિવાની માંદગી પછી તેમનું અવસાન ફેબ્રુઆરી ૨૬, ૧૮૮૬ના રોજ ૫૨ વર્ષની વયે મુંબઇ ખાતે થયું.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
કંબોયા (તા. કપડવંજ)
કંબોયા (તા. કપડવંજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા કપડવંજ તાલુકાનું એક ગામ છે. કંબોયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ડિસેમ્બર ૩૧
૩૧ ડિસેમ્બર નો દિવસ ગ્રેગોરીયન પંચાંગ મુજબ વર્ષનો ૩૬૫મો (લિપ વર્ષ દરમ્યાન ૩૬૬મો) દિવસ છે. આ દિવસ વર્ષનો છેલ્લો દિવસ છે. આ દિવસ પછી નવા વર્ષની શરૂઆત જાન્યુઆરી ૧થી થાય છે.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ડિસેમ્બર
મૃણાલિની સારાભાઈ
મૃણાલિની વિક્રમ સારાભાઈ (૧૧ મે ૧૯૧૮ – ૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬) એક ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના, નૃત્ય સંચાલક અને પ્રશિક્ષક હતા. તેઓ દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસના સ્થાપક હતા, જે અમદાવાદમાં નૃત્ય, નાટક, સંગીત અને કઠપૂતળી કલાની તાલીમ આપતી સંસ્થા છે. તેમને કલામાં તેમના યોગદાન માટે ઘણાં પુરસ્કારો અને સન્માનો પ્રાપ્ત થયા હતા. તેમણે ભરતનાટ્યમ અને કથકલી નૃત્યની ૧૮,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપી હતી. તેઓ ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી વિક્રમ સારાભાઈના પત્નિ હતા.
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
તેમનો જન્મ ૧૧ મે ૧૯૧૮ના રોજ કેરળમાં, મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં ફોજદારી વકીલ એસ. સ્વામીનાથન અને કેરળના પલક્કડમાં આવેલા અનાક્કારાના નાયર કુટુંબમાંથી આવતા એક સામાજિક કાર્યકર અને સ્વાતંત્ર્યસેનાની એ. વી. અમ્મુકુટ્ટી જેઓ અમ્મુ સ્વામીનાથનથી વધુ ઓળખાય છે, ને ત્યાં થયો હતો. તેમનું બાળપણ સ્વિત્ઝરલૅન્ડમાં વીત્યું હતું, જ્યાં તેમણે પાશ્ચાત્ય નૃત્ય શૈલીના શરૂઆતી પાઠ ભણ્યા હતા. રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે શાંતિનિકેતનમાં શિક્ષણ મેળવ્યું જ્યાં તેમને પોતાના જીવનની દિશા મળી. તે પછી તેઓ ટૂંકા સમયગાળા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા જ્યાં તેમણે અમેરિકન એકેડમી ઓફ ડ્રામેટિક આર્ટસમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ભારત પરત ફરી તેમણે દક્ષિણ ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય ભરતનાટ્યમની તાલીમ હેઠળ મીનાક્ષી સુંદરમ પિલ્લાઈ અને શાસ્ત્રીય નૃત્ય-નાટિકા કથકલીની તાલીમ સુપ્રસિદ્ધ ગુરુ થાકઝવી કુંચુ કુરૂપ પાસે મેળવી હતી.
લગ્ન અને પછીના વર્ષો
મૃણાલિનીના લગ્ન ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી વિક્રમ સારાભાઈ સાથે, જેઓ ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા ગણાય છે, ૧૯૪૨માં થયા હતા. તેમના એક પુત્ર કાર્તિકેય અને પુત્રી મલ્લિકાએ પણ નૃત્ય અને નાટકજગતમાં ખ્યાતિ મેળવી હતી. મૃણાલિનીએ ૧૯૪૮માં અમદાવાદમાં દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસની સ્થાપના કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી તેમણે પેરિસ ખાતે થિએટર નેશનલ ડી ચેઇલોટ ખાતે કાર્યક્રમ આપ્યો હતો જેની વિવેચકોએ ઘણી પ્રશંસા કરી હતી.
મૃણાલિની અને વિક્રમભાઇનું લગ્ન જીવન કઠિન રહ્યું હતું. જીવનચરિત્રકાર અમૃતા શાહના મતે વિક્રમ સારાભાઈએ પોતાના વ્યક્તિગત જીવનનો અવકાશ ભરવા માટે વિજ્ઞાનને સામાજીક કાર્યો માટે અમલમાં મૂકીને પોતાને વ્યસ્ત રાખ્યા હતા.
અન્ય ક્ષેત્રોમાં યોગદાન
૩૦૦થી વધુ નૃત્ય નાટિકાઓના સંચાલન સાથે તેમણે નવલકથાઓ, કવિતાઓ, નાટકો અને બાળવાર્તાઓ લખી હતી. તેઓ ગુજરાત સ્ટેટ હેન્ડિક્રાફ્ટ્સ એન્ડ હેન્ડલૂમ ડેવલોપમેન્ટ લિ. ના ચેરપર્સન રહ્યા હતા. તેઓ સર્વોદય ઇન્ટરનેશનલ ટ્રસ્ટ, જે ગાંધીજીના વિચારોને ઉત્તેજન આપતી સંસ્થા છે, તેમજ નહેરુ ફાઉન્ડેશન ફોર ડેવલોપમેન્ટ સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટી હતા. તેમની આત્મકથા મૃણાલિની સારાભાઈ: ધ વોઇસ ઓફ ધ હાર્ટ તરીકે પ્રકાશિત થઇ છે.
કુટુંબ
તેમના પિતા ડો. સ્વામીનાથન મદ્રાસ હાઇકોર્ટના જાણીતા વકીલ અને મદ્રાસ લૉ કોલેજમાં પ્રોફેસર હતા. તેમની માતા અમ્મુ સ્વામીનાથન તેમના સમયના અત્યંત જાણીતા સ્ત્રી સ્વતંત્રતાસેનાની હતા. તેમના મોટા બહેન લક્ષ્મી સહેગલ સુભાષચંદ્ર બોઝની આઝાદ હિંદ ફોજની રાણી ઝાંસી રેજિમેન્ટના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ રહ્યા હતા. તેમના મોટા ભાઇ મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં ગોવિંદ સ્વામીનાથન સંવિધાનિક અને ફોજદારી કાયદાઓ તેમજ નાગરિક તેમજ કંપની કાયદાઓના નિષ્ણાત વકીલ હતા; તેઓ મદ્રાસ સ્ટેટના એટર્ની જનરલ રહ્યા હતા.
મૃત્યુ
૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ના રોજ તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ તેના બીજા દિવસે ૯૭ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા હતા.
સન્માન
મૃણાલિની સારાભાઈને ભારત સરકારે ૧૯૯૨માં રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો પદ્મભૂષણ અને ૧૯૬૫માં પદ્મશ્રી પુરસ્કારો એનાયત કર્યા હતા. ૧૯૯૭માં યુ.કે.ની યુનિવર્સિટી ઓફ ઇસ્ટ એંગલિયાએ તેમને ડોક્ટર ઓફ લેટર્સ (LittD) પદવીથી સન્માનિત કર્યા હતા. ફ્રેન્ચ એશોશિએશન અર્કાઇવ્સ ઇન્ટનેશનલેસ ડી લા ડાન્સે તરફથી મેડલ અને ડિપ્લોમા મેળવનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય હતા. ૧૯૯૦માં તેઓ પેરિસની ઇન્ટરનેશનલ ડાન્સ કાઉન્સિલની સમિતિ માટે નામાંકિત થયા હતા અને ૧૯૯૪માં નવી દિલ્હીની સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ મેળવી હતી. મેક્સિકોની સરકાર તરફથી તેમને બેલે ફોલ્કલોરિકો ઓફ મેક્સિકોના નાટ્ય સંચાલન માટે તેમને સુવર્ણ ચંદ્રક પ્રાપ્ત થયો હતો.
૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૯૮માં દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસની સુવર્ણ જયંતી ઉજવવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે શાસ્ત્રીય નૃત્યના ક્ષેત્ર માટે વાર્ષિક પુરસ્કાર "મૃણાલિની સારાભાઈ પુરસ્કાર"ની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
કેરળ સરકારના પુરસ્કાર નિશાગાંધી પુરસ્કાર મેળવનાર તેઓ પ્રથમ વ્યકિત હતા. આ પુરસ્કારની શરૂઆત ૨૦૧૩માં કરવામાં આવી હતી.
સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ શ્રેણી:૨૦૧૬માં મૃત્યુ શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના
વાઘણીયા (તા. લીલીયા)
વાઘણીયા (તા. લીલીયા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા  અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીલીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાઘણીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:લીલીયા તાલુકો શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
અહુપે ઘાટ
અહુપે ઘાટ ભારત દેશના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં સહ્યાદ્રી પર્વતમાળામાંથી પસાર થતો એક માર્ગ છે. આ રોડ પુના જિલ્લા ના જુન્નર તાલુકાના અહુપે ગામને થાણે જિલ્લા ના મુરબડ તાલુકાના દેહેરી ગામ સાથે જોડે છે. આ એક પાકો માર્ગ છે.
જાલવદર (તા. ગારીયાધાર)
ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
અહુપે ઘાટ
મંચર પાસેથી ઘોડેગાંવ-ડિંભે માર્ગ દ્વારા અહુપેનું અંતર ૫૨ કિલોમીટર જેટલું છે. આ રોડ વાંકોચૂંકો છે, જેના પર થી પસાર થતાં ડાબી બાજુ ડિંભે જળાશય નજરે પડે છે. અહુપા ખાતે પ્રવેશ કરતાં એક મોટી ધાર આવે છે, જેને સ્થાનિક લોકો ઢગ તરીકે ઓળખે છે. ચોમાસાની ઋતુમાં વરસાદ આવે ત્યારે આ ધાર પરથી એક ધોધ નીચે પડે છે. સ્થાનિક લોકો આને વાઘમાચા ધોધ કહે છે.
અહુપાની પહેલાં આવતું પીપરર્ગણે ગામથી કિલ્લો તેમ જ ધાકોબા શિખર દેખાય છે. અહુપા પહેલાં એક નાની દેવરાઈ દેખાય છે. તેની આગળ નીચે ઘોડ નદીનું ઉદ્‌ગમસ્થાન નજરે પડે છે. પહેલાંના સમયમાં અહીંથી અશ્વ આકારના કોતરમાંથી પાણીનો પ્રવાહ વહેતો હતો. તેથી આ નદીનું નામ ઘોડ નદી પડ્યું છે. અહુપેથી કોંકણના ખોપિવલી ગામ ખાતે પગપાળા ચાલીને જઈ શકાય છે.
ભીમાશંકર નજીક આવેલ અહુપે ઘાટ એક અત્યંત રમણીય સ્થળ છે.
શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર શ્રેણી:પશ્ચિમ ઘાટ
જુનારાજ (તા.નાંદોદ)
અહીં પહેલાંના સમયમાં રાજપીપળા રાજ્યનું મુખ્ય મથક હોવાને કારણે આ ગામનું નામ જુનારાજ પડ્યું છે, જેની સાક્ષી રૂપે અહીં નિલકંઠ મહાદેવનું પ્રાચીન મંદિર તેમ જ પુરાતન કિલ્લાના અવશેષો આજે પણ અહીં જોવા મળે છે. ચોમાસા દરમ્યાન કરજણ બંધમાં પાણી પૂર્ણ સ્તરે ભરાય જાય ત્યારે આ મંદિર તેમ જ કિલ્લો પાણીમાં ડૂબી જાય છે.
સંદર્ભો
શ્રેણી:નાંદોદ તાલુકો
પાંડવા
પાંડવા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ડુંગરાળ તેમજ જંગલ વિસ્તાર ધરાવતા ડાંગ જિલ્લાના આહવા તાલુકામાં આવેલું  ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળાની સગવડ પ્રાપ્ય છે. પાંડવા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. તેઓ પરસ્પર સામાન્ય વહેવારમાં ડાંગી ભાષા એટલે કે કુકણા બોલીનો ઉપયોગ કરે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. આ ગામ આહવાથી ચિંચલી થઇ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના બાબુલઘાટ જતા માર્ગ પર આવેલું છે.
આ ગામ ખાતે નાગલી, અડદ, વરાઇ જેવા ધાન્યોના પાક લેવામાં આવે છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી,  ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
આ પણ જુઓ
શ્રેણી:આહવા તાલુકો
મણિપુરી ભાષા
મણિપુરી ભાષા (মিণপূির),મૈતેઇ-લોન (ৈমৈতেলান্),મૈતેઇ-લોલ (ৈমৈতেলান্),(અને ૧૯ મી સદીની બ્રિટિશ પ્રથા મુજબ મૈથેઇ (ৈমৈত),જે લોકોનું નામ છે,ભાષાનું નહીં) એ ભારતનાં ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્ય મણિપુરનીં મુખ્ય અને સામાન્ય ભાષા છે.તે રાજ્યની અધિકૃત ભાષા પણ છે. આ ભાષા મણિપુર ઉપરાંત ભારતનાં આસામ અને ત્રિપુરા તેથા બાંગ્લાદેશ અને બર્મા(હવે મ્યાનમાર)માં પણ બોલાય છે.
મલીન
આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી,  ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.
મણિપુરી ભાષા
"મૈતેયિ-લોન" ભાષાને ભારતમાં "મણિપુરી" તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે,અને તેનો બંધારણનાં ૮ માં પરિચ્છેદમાં ૧૯૯૨નાં ૭૧ માં સુધારા દ્વારા ભારતની અધિકૃત ભાષાઓમાં સમાવેશ કરવામાં આવેલ છે. મણિપુરી ભાષાનો ભારતના વિશ્વવિધાલયોમાં અનુસ્નાતક (Ph.D)સ્તરે અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે, મણિપુર રાજ્યમાં સ્નાતક સ્તર સુધી માધ્યમની ભાષા તરીકે તેનો અભ્યાસ થાય છે.
મલીન
શ્રેણી:આહવા તાલુકો
મણિપુરી ભાષા
"મૈતેયિ-લોન" ભાષાને મણિપુરી તરીકે ઓળખાવવાને કારણે તેનો, મણિપુરમાંજ વપરાતી અન્ય ઇન્ડો-આર્યન ભાષા "વિષ્ણુપ્રિયા મણિપુરી" સાથે,ઐક્ય હોવાનો ગોટાળો ન કરવો.
બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ શ્રેણી:મણિપુર
બાબેન
બારડોલીથી કામરેજ તરફ જતાં માત્ર બે કિલોમીટરના અંતરે, રાજ્ય ધોરી માર્ગ પર બારડોલી સુગર ફેક્ટરીની બાજુમાં આ ગામ આવેલું હોવાને કારણે આ ગામ વર્તમાન સમયમાં બારડોલી નગરનો એક ભાગ બની ગયું છે. બાબેન ગામના લોકોએ લોકફાળા દ્વારા ગામના તળાવની આસપાસ પાકા ચણતરના બાંધકામ સાથે બગીચો બનાવડાવ્યો છે. આ બગીચા અને તળાવ ખાતે રંગીન લાઇટો મુકવામાં આવેલી છે. આ ઉપરાંત ગામમાં પાકા રસ્તા તેમ જ ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર પણ બનાવડાવ્યા છે.
આ ઉપરાંત આ ગામની બાજુમાં આવેલા ઉમરાખ ગામમાં શિક્ષણસંકુલ આવેલું છે, જ્યાં અલગ અલગ જાતના અભ્યાસક્રમો ચાલી રહ્યા છે.
શ્રેણી:સુરત જિલ્લો શ્રેણી:બારડોલી તાલુકો
કાવઠ (તા. કપડવંજ)
કાવઠ (તા. કપડવંજ) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લામાં આવેલા તથા પહેલાંના સમયમાં વ્યાપારીક તેમજ લશ્કરી મહત્વ ધરાવતા એવા કપડવંજ તાલુકાનું એક ગામ છે. કાવઠ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, બટાટા, શક્કરીયાં, તમાકુ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:કપડવંજ તાલુકો
બરવાલા (તા. ભાભર)
બરવાલા (તા. ભાભર) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા  ભાભર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. બરવાલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
શ્રેણી:ભાભર તાલુકો
એસ્સાર ગ્રુપ
એસ્સાર ગ્રુપ (bse: 500630, bse: 500134) એ સ્ટીલ, ઊર્જા, વીજળી, સંદેશાવ્યવહાર, શિપિંગ બંદરો અને પરિવહન તેમ જ બાંધકામ જેવાં ક્ષેત્રોમાં કામગીરી ધરાવતું બહુરાષ્ટ્રીય સંગઠન નિગમ છે, જેનું મુખ્ય મથક ભારતના મુંબઇ ખાતે આવેલું છે. નાણાકીય વર્ષ 2008-09માં ગ્રુપની વાર્ષિક કમાણી 15 બિલિયન ડોલર હતી.
એસ્સારની સ્થાપના 1969માં એક બાંધકામ કંપની તરીકે થઇ હતી અને પાછળથી તેણે ઉત્પાદન, સેવા અને રિટેલ ક્ષેત્રોમાં પણ પ્રવેશ કર્યો. એસ્સારનું સંચાલન શ્રી શશી રૂઇયા, ચેરમેન – એસ્સાર ગ્રુપ અને શ્રી રવિ રૂઇયા, વાઇસ ચેરમેન એસ્સાર ગ્રુપ કરે છે.
વૈશ્વિક કામગીરી
2007માં, એસ્સાર સ્ટીલે કેનેડામાં એલ્ગોમા સ્ટીલને હસ્તગત કરી, જે હાલમાં 4 એમટીપીએ(MTPA)ની ક્ષમતા ધરાવે છે અને તેની પાસે 1.4 બિલિયન ટનથી વધુ આયર્ન ઓરની અનામત છે. કંપની મિનેસોટામાં 6 એમટીપીએ(MTPA)નો પેલેટ પ્લાન્ટ, એક કોન્સન્ટ્રેશન પ્લાન્ટ અને એક ડાયરેક્ટ રિડ્યૂસ્ડ આયર્ન પ્લાન્ટની સ્થાપના કરી રહી છે. ઇન્ડોનેશિયામાં તે 150,000 ટીપીએ(TPA)ની ગેલ્વેનાઇઝીંગ લાઇન સાથે 400,000 ટીપીએ(TPA)ના કોલ્ડ રોલિંગ કોમ્પ્લેક્સનું સંચાલન કરે છે જેને પગલે તે દેશની તે સૌથી મોટી ખાનગી સ્ટીલ કંપની બની ગઇ છે.
મે 2010ના રોજ સુધી, એસ્સાર ગ્લોબલ લિમિટેડ કે જે રૂઇયા ભાઈઓની હોલ્ડીંગ કંપની છે તેણે લંડન સ્ટોક એક્સચેન્જ પર એસ્સાર એનર્જી પીએલસી(Plc)ના શેર મૂકીને 1.3 બિલિયન પાઉન્ડ એકઠા કર્યા હતા. એસ્સાર એનર્જી પીએલસી(Plc) એ એફટીએસઇ(FTSE) 50 કંપની છે. એસ્સારે શેરના લિસ્ટીંગ માટે જેપીમોર્ગન કેઝેનોવ અને ડ્યૂશ બેન્કને કામગીરી સોંપી હતી. એસ્સાર ગ્લોબલ લિમિટેડના બોર્ડના વરિષ્ઠ સભ્ય સંજય મહેતા નું નામ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા*માં આ વ્યવહારમાં આગળ પડતી ભૂમિકા નિભાવનાર વ્યક્તિ તરીકે આવ્યું હતું. 7મી માર્ચ, 2010ના રોજ એસ્સારે જાહેરાત કરી કે તેણે યુએસ(US)ના પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ગ્રુપ દેન્હામ કેપિટલ પાસેથી યુએસ(US)ના કોલસા ઉત્પાદક ટ્રિનીટી કોલ પાર્ટનર્સને 600 મિલિયન ડોલરમાં ખરીદી લીધી છે.
ભારતમાં કામગીરી
એસ્સાર સ્ટીલ એ પશ્ચિમ ભારતની સૌથી મોટી સ્ટીલ ઉત્પાદક છે, જે ગુજરાતના હજીરા ખાતે 10 એમટીપીએ(MTPA)ની ક્ષમતાનો પ્લાન્ટ ધરાવે છે. ભારતના ગુજરાત રાજ્યના હજીરા ખાતે આવેલું એસ્સાર સ્ટીલ કોમ્પ્લેક્સ સંપૂર્ણ માળખાકીય સવલત ધરાવે છે, જેમાં સ્વવપરાશ માટેનું બંદર, ચૂના પ્લાન્ટ અને ઓક્સિજન પ્લાન્ટનો સમાવેશ થાય છે. કંપની હજીરા ખાતે 1.5 એમટીપીએ (MTPA)ની પ્લેટ મિલ અને 0.6 એમટીપીએ (MTPA)ની પાઇપ મિલનું બાંધકામ કરી રહી છે.
ભારતીય કારોબારમાં છત્તીસગઢના બૈલાદિલા ખાતે 8 એમટીપીએ(MTPA)નો ધાતુ-શોધન પ્લાન્ટ, વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે 8 એમટીપીએ(MTPA)નું પેલેટ કોમ્પ્લેક્સ, હજીરામાં 5.5 એમટીપીએ(MTPA)નો હોટ બ્રિકેટેડ આયર્ન પ્લાન્ટ અને 1.4 એમટીપીએ(MTPA)ના કોલ્ડ રોલિંગ કોમ્પ્લેક્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, એસ્સાર ઓરિસ્સાના પેરાદિપ ખાતે 12 એમટીપીએ(MTPA)ના પ્લાન્ટની સ્થાપના કરી રહી છે.
ઊર્જા
એસ્સાર ઓઇલએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સંપૂર્ણ સંકલિત ઓઇલ અને ગેસ કંપની છે, સાથે સંશોધન અને ઉત્પાદનથી લઇને છૂટક ઓઇલમાં હાઇડ્રોકાર્બન મૂલ્ય શૃંખલામાં મજબૂત હાજરી ધરાવે છે. તે વિશ્વભરમાં તટવર્તી અને તટથી દૂર ઓઇલ અને ગેસ બ્લોક્સનો પોર્ટફોલિયો ધરાવે છે, જેમાં આશરે 70,000 કિ.મી.2 શોધ માટે ઉપલબ્ધ છે.
શોધખોળ અને ઉત્પાદન
એસ્સાર મોમ્બાસા, કેન્યામાં કેન્યા પેટ્રોલિયમ રિફાઇનરીઝ લિમિટેડ દ્વારા સંચાલિત 88,000-બીપીડી(bpd) રિફાઇનરીમાં 50 ટકા હિસ્સાની માલિકી ધરાવે છે.
વીજળી
એસ્સાર એનર્જી, જેમાં એસ્સાર જૂથ આશરે 76 ટકાની માલિકી ધરાવે છે, તે આજે ભારતમાં તાતા પાવર, લાન્કો પાવર, અદાણી પાવર અને જેએસડબ્લ્યુ(JSW) એનર્જી બાદ ખાનગી ક્ષેત્રમાં પાંચમી સૌથી મોટી વીજ ઉત્પાદક કંપની છે. તેની 1,200 મેગાવૉટની પ્રવર્તમાન ઉત્પાદન ક્ષમતાને 6,000 મેગાવૉટ સુધી વિસ્તારવામાં આવી રહી છે. ગેસ, કોલસો અને પ્રવાહી ઇંધણ આધારિત વીજ પ્લાન્ટોના પોર્ટફોલિયા સાથે એસ્સાર એનર્જી નીચા ઉત્પાદન ખર્ચવાળા વીજ ઉત્પાદકોમાંની એક છે. કંપનીએ ભારતમાં પ્રસારણ અને વિતરણ ક્ષેત્રે પણ પ્રવેશ કર્યો છે, જ્યાં તેણે ઝડપથી મજબૂત હાજરી બનાવી છે.પશ્ચિમ ભારતમાં તે બજાર અગ્રણી છે. એસ્સાર એનર્જી એસ્સાર ઓઇલમાં અંકુશાત્મક હિસ્સો ધરાવે છે.
પ્રવર્તમાન અને આગામી પ્લાન્ટ્સ
એસ્સાર પાવર ભારતમાં ત્રણ સ્થળોએ 1,200 મેગાવૉટની ક્ષમતા સાથેના પાંચ વીજ પ્લાન્ટોનું સંચાલન કરે છે. બે ગેસ આધારિત પ્લાન્ટ અને હજીરામાં એક પ્રવાહી ઇંધણ આધારિત પ્લાન્ટ સહિત વાડીનારમાં સહ-ઉત્પાદન પ્લાન્ટ અને વિશાખાપટ્ટનમાં કોલસા આધારિત પ્લાન્ટ ધરાવે છે.
સંચાર વ્યવસ્થા (કમ્યુનિકેશન્સ)
એસ્સાર કમ્યુનિકેશન્સ સંચાર વ્યવસ્થા ક્ષેત્રે પણ ટેલિકોમ સેવા, ટેલિકોમ રિટેઇલ, ટેલિકોમ ટાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને બિઝનેસ પ્રોસેસ આઉટસોર્સિંગમાં હાજરી ધરાવે છે. વધુ માહિતી
વોડાફોન એસ્સાર
વોડાફોન-એસ્સાર એ એસ્સાર કમ્યુનિકેશન હોલ્ડિંગ્સ લિમિટેડ અને ઇંગ્લૅન્ડ સ્થિત વોડાફોન ગ્રુપનું સંયુક્ત સાહસ છે. તે 90 મિલયનથી વધુ ગ્રાહક વર્ગ સાથે ભારતમાં સૌથી મોટી સેલ્યુલર સર્વિસ પૂરી પાડતીં કંપનીઓમાંની એક છે. એસ્સાર આફ્રિકા અને દક્ષિણ એશિયા જેવાં વિકસતાં બજારોમાં પણ સાહસ કરી રહ્યું છે. કેન્યામાં, એસ્સાર કમ્યુનિકેશન્સે નવી સેલ્યુલર સર્વિસ બ્રાન્ડનો પ્રારંભ કર્યો છે, જે "Yu"(યૂ)ના નામે ઓળખાય છે, જે દેશની ચતુર્થ ટેલિકોમ ઓપરેટર છે.
દરિયાઇ પરિવહન
દરિયાઇ પરિવહન કારોબાર કાચું તેલ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશો માટે વાહનવ્યવહાર સંચાલન સેવાઓ પૂરી પાડે છે, અને વૈશ્વિક ઊર્જા, સ્ટીલ અને વીજ ઉદ્યોગો માટે ડ્રાય બલ્ક કાર્ગો પૂરો પાડે છે. કંપની 25 જહાજોનો વૈવિધ્યકૃત્ત કાફલો ધરાવે છે, જેમાં અત્યંત મહાકાય કેરિયર્સ, પ્રોડ્ક્ટ ટેન્કરો અને કેપ-સાઇઝ ધરાવે છે. તે કાચા તેલ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશોનો વાહનવ્યવહાર, પરિવહન વ્યવસ્થાપન સેવાઓ અને સંકલિત ડ્રાય બલ્ક પરિવહન સેવાઓ પૂરી પાડે છે.