cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
धारगळी
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
King of the pond, sweet water fish,
धारगळी
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
Danddo marlo hanvem pittlacheri. (bis)
I struck the water with my rod.
धारगळी
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
Danddo marlo to pittlacheri,
धारगळी
जमिनीचो वापर
धारगळी ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
I struck the water with my rod,
धारगळी
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
Uddono boslochiklacheri. (bis)
धारगळी
उत्पादन
धारगळी ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): RICE, CHILLIES, BANANA.
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Rai Tolleantu Sai Masoli
It flew away and struck the laum.
धारगळी
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:पेडणें तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
Rai Tolleantu Sai Masoli - Dulpod
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
ऊंस
(मराठी-ऊस; हिंदी-गन्ना, ऊख; गुजराती- शेरडी ;कन्नड-कब्बू ;तेलगू-चेरकू;तमिळ-करंबू;संस्कृत-इक्षू, गुडतृण; इंग्लीश-शुगरकेन;लॅटीन-सॅकॅरम ऑफिसिनॅरम. कूळ-ग्रॅमिनी). हे वनस्पतीचो आस्पाव सॅकरम ह्या वंशांत जाता. ह्या वंशांत आरूंडीनासीयम(arundinaceum), स्पोन्टेनीयम(spontaneum), बेन्गालिन्स (bengalnese), सायनेन्स (sinense), रोबुस्टम (robustum) अ वेगवेगळे प्रकार दिश्टी पडटात. कांडाचो कोर, आकार, लागवडीची तरा, साकरेचें प्रमाण हांचेर हे परकार थारायल्ले आसतात. वेवसायीक नदरेन पळेल्यार ‘सॅकॅरम ऑफिसिनॅरम’ ही ऊंसाची जात चड वापरांत आसा. जायतीं वर्सां उरपी हो ऊंस लांब कांडाचो आसता. हे जातींत चड प्रमाणांत साकर आनी कमी प्रमाणांत धागे (fibres) आसतात. ताचीं पानां अशीर, लांबशीं आनी जोंधळयाच्या पानांवरी आसतात. पाळां धवसार, बारीक आनी सुताभशेन (fibruos) आसतात. ऊंसाच्या तेंघशेर लांब, धवो वा रूपेरी मोराच्या पाखांवरी तुरो तयार जाता. ऊंसाच्या शेताक उंशेल म्हण्टात.
उगमाचो इतिहास:
ऊंस हे वनस्पतीचो उगम न्यू गिनी हांगा जालो अशें म्हण्टात. उपरांत ती पॅसिफीक राज्यांनी वचून थंयच्यान बोर्नीओ, सुमात्रा, ब्रह्मदेश ह्या राज्यांतल्यान भारतांत आयली.
पिकावळीचो वाठार:
जगांत चीन, ताइवान, जावा, फिलिपीनस जुंवे, हवाई जुंवे, मेक्सिको,मध्य अमेरीका, ब्राझील, दक्षिण आफ्रीका. मॉरिशस, गियाना, ईजिप्त, क्विन्सलॅंड, ऑस्ट्रेलिया,पाकिस्तान, कॅनडा आदी जायत्या देशांत ऊंसाची लागवड जाता. भारतांत उत्तर प्रदेश,तमिळनाडू, महाराष्ट्रा, गुजरात, आंध्र प्रदेश, बिहार, ओरिसा, मध्य प्रदेश, आसाम, पॉंडीचेरी,केरळ आदी राज्यांनी ऊंसाची लागवड व्हड प्रमाणांत जाता.
भारतांत वट्ट २८.६२ लाख हॅक्टर सुवातीर ऊंसाची लागवड जाता(१९८६). ताचे पसून सुमार १७.१६८ कोटी टन ऊंस तयार जाता. गोंयांत सुमार १७०० हॅक्टर जमनींत ऊंसाची लागवड जाता. गोंयांत सांगें, केपें, सत्तरी, फोंडें, काणकोण, पेडणें, दिवचल आनी हेर वाठारांनी ऊंसाचें पीक काडटात. गोंयांत १९८८ वर्सा वट्ट ८६,०० टन ऊंसाची लागवड जाली.
प्रकार आनी जाती:
भारतांत वेगवेगळ्या राज्यांनी ५० ऊंस संशोधन आनी चांचणी केंद्रां आसात. तमिळनाडू राज्यांत जें ऊंस पैदास केंद्र आसा, थंयच्यान दर वर्सा तरेतरेच्यो चड उत्पन्न दिवपी जाती प्रजनन(breeding) करून तयार करतात. कोइंबतूरच्या केंद्रांत जाल्ले हे जातीक ‘को’ असो नंबर दितात आनी हवामान, माती हांचो विचार करून वेगवेगळ्या राज्यांनी धाडटात.गोंयांत चडशे शेतकार को ‘७४०’ ही ऊंसाची जात रोयतात. हाचेभायर ते हेर जातीय लायतात.उत्पन्न दिवपी (१३० टन /हॅक्टर) म्हूण थारायल्या.
रोवप आनी वाडोवप:
ऊंसाच्या पिकाक उश्ण आनी ओलसाणीचें हवामान लागता. बरे कसाचे, उदकाची जिरवण जावपी आनी भुसभुशीत जमनींत ऊंसाची लागवड बरी जाता. ऊंसाची लागवड करचे पयलीं, जमीन नांगरून परांत १०-१५ दीस तापोवन, भुसभुशीत करून दवरतात. लागवड करचे पयलीं, जमीन नांगरून परांत १०-१५ दीस तापोवन, भुसभुशीत करून दवरतात.उपरांत जमनीक थंडसाण दिवपाक चर मारून शेणखत दितात. बरे प्रतीचो ऊंस घेवन ताचे तीन कोंब आशिल्ले कांडाचे कुडके (बेणे) घेवन ऊंसाची लागवड करतात. बेणे लावचे पयलीं ६०% पारायुक्त ‘आगेलॉल’ ह्या वखदाचया उदकांत २ वरां बुडोवन मागीर ते रोयतात. ऊंसाच्या मुळाकडलो वा वयलो भाग घेना आसतना मदल्या भागाचेच (तीन कोंब आशिल्ले) बेणे घेवन, ते दोन पध्दतींनी लायतात: ओली पद्दत आनी सुकी पद्दत. ओले पद्दतींत चरांनी उदक घालून, ते भिजोवन तातूंत ५ सेंमी. खोलायेंत बेणे रोयतात. सुके पद्दतींय २.५ ते ५ सेंमी. खोलायेंत बेणे रोवन मागीर चरांनी उदक सोडटात. ऊंसाक हेक्टरी २५० किग्रॅ. नग, १२५ किग्रॅ. स्फुरद आनी १५० किग्रॅ.पालाश अशें वेगवेगळ्या काळांत, वेगवेगळ्या प्रमाणांत सारें दितात. ऊंसाक खूब प्रमाणांत उदक दिवचें पडटा. गोंयांत पावस चार म्हयने आशिल्ल्यान उदकाची गरज ऑक्टोबर ते मे म्हयन्यांमेरेन लागता आनी सुमार २० ते२५ फावट उदक दिवचेंपडटा. गोंयांत पावसाचें प्रमाण चड आशिल्ल्यान ‘पूर्व हंगामी’ (१५ ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर) आनी ‘सुरू हंगामी’ (१५ डिसेंबर ते १५ जानेवारी) अशा दोन हंगामांनी पीक काडटात.
ऊंस हळडुवो जावन घट जाता. तेचपरी ताची वाड थांबता आनी कांडावेले दोळे फुगतात,तेन्ना ऊंस तोडपाक तयार जाता. उपरांत हायड्रोमीटरावरवीं वा हॅंड रिफ्रेक्टोमीटरावरवीं ऊंसाचो रोस तपासून, रोसांत विद्राव्य घन पदार्थाचें था रा वि क प्रमाण जातकच तो ऊंस तयार जाला,अशें समजतात. ऊंसाचें पीक तीन वर्सां मेरेन उत्पन्न दिता. मुखेल पीक आनी त्याच पिकाचें दोनदां ‘खोडवो पीक’ घेतात.
खोडवो ऊंस:
ऊंसाची कापणी करतकच जमनींत ताचें मूळ आनी कांड उरता. फुडें ताका नवे कोंब फुटून नवो ऊंस किल्लून येता. खोडवो पिकाक आंतर मशागत, सा-याची तशेंच उदकाची पुरवण आनी नडणी करून चड उत्पन्न काडूं येता.
उत्पन्न/पीक:
बरेबशेन लागवड आनी मशागत केल्ल्या ऊंसापसून हेक्टरी सुमार १३०-१३५ टन ऊंस पिकता. खोडवो पिकापसून दोन ते तीन वर्सां हेक्टरी १००-११० टन ऊंस पिकोवं येता.गोंयांत ऊंसाचें उत्पन्न कमी प्रमाणांत म्हळ्यार हेक्टरी ५० टन मेळटा.
उपेग:
ऊंसाचो तरकवार उपेग करतात. भारतांत तयार जावपी वट्ट ऊंसाच्या ८०-९० टक्के ऊंस साकर, खडीसाकर आनी गोड हे तीन मुखेल पदार्थ करपाखातीर वापरतात. १० ते २० टक्के ऊंस हेर कामांखातीर वापरतात. ऊंसाचो रोस एक थंडाय दिवपी पेय म्हूण घेतात. ऊंसाच्या रोसांत ‘सुक्रोस’ हो पदार्थ आशिल्ल्यान ताचो वापर तरेतरेचीं वखदां, जीवनसत्त्वां आनी ताचे गोडसाणीक लागून बेकरेंत तयार करतात. ऊंसाचो मुखेल उपेग साकर तयार करपाक करतात.भारतांत सुमार २७६ साकर कारखाने आसात. १० टन ऊंसापसून सुमार १ टन साकर,कारखान्यांत तयार जाता. भारतांत सध्या वर्सुकी ८.२० लाख टन साकर तयार जाता. ऊंसापसून मेळपी मॉलेसस, बागेस (bagasse) आनी प्रेस मड पसून तरेतरेच्यो वस्तू तयार करतात.ऊंसापासून गुलकंद (Vacum Pan Sugar) ‘आयसींग शुगर’ हेय पदार्र् तयार करतात. ऊंसाच्या कांडापसून कारखान्यांत रोस काडून जो सुको पिठो(bagasse) मेळटा, ताचो वापर वेगवेगळ्या कारखान्यानी बॉयलराचें इंधन म्हूण वापरतात. तेचपरी ताचेपसून ‘अक्टीव्हेटेड कार्बन’ तयार जाता. तो बायोगॅस तयार करपाकूय वापरतात. भारतांत ताचेपसून कागद तयार करतात.मोलेसिसचो उपेग जनावरांची खावड, हुक्का, तंबाखू, रम (सोरो) ह्या सारके पदार्थ तयार करपाक जाता.
ऊंसाचो घरावो वापर:
निखटो ऊंस दातांनी चाबून तिचो रोस पितात. गोंयच्या खुबशा जात्रा-फेस्तानी ह्या घरगुती वापराखातीर ऊंशीकाड्यांभरे विकूंक आयिल्ले दिश्टी पडटात. तेचपरी ऊंशीकांडे घाण्यांत पिळून ताचो रोस काडून विकपाचो धंदो ब-याच शारांनी चलता. व्हडले दिवाळेक म्हळ्यार तुळशीच्या लग्नाक चिंच, आंवाळो हांचे ताळ्येवांगडा ऊंसाची शिवडी तुळशी पेडांत लायतात. ऊंसाचो रोस कामीण ह्या रोगाचेर ब-याक पडटा. तशेंच ऊंस खाल्यार दातांक चकाकी आनी घटाय मेळटा, अशें म्हण्टात. कांय कडेन ऊंशीकांड्यांचो घरांक वा वाहनांक तोरण लावपाखातीर उपेग करतात. कांय जाग्यांचेर कमी खर्चाचें अशें ऊंशीकांड्यांच्या पाल्याचेघराखातीर पाखें केल्लें दिश्टी पडटा.
१.गवती वाड: हो व्हायरस रोग जातकच ऊंसाक कांड येनाआसतना ते सुवातेर गंजनाचे पातयेभशेन पानांचें झोंप तेया. ताका आळाबंदा हाडपाक लागवड करता आसतना बरे प्रतीची जात लायतात आनी बेण्याक हून उदकाची प्रक्रिया करतात. गोंयांत ऊंसाक पिडपी हो मुखेल रोग जावन आसा.
२.काणी: ह्या रोगाक लागून ऊंसाची वा जायना आनी तेंगशेकडल्यान एक काळी वादी भायर सरता. ह्या रोगाचेर ‘गवती वाड’ रोगाक सांगला तोच उपाय करतात.
३.ऊंस तांबडो पडप: ‘ऊंसाक कोलो पादल’ अशी एक म्हण आशा, ती ह्या रोगासंबंदी. ह्या रिगाक लागून ऊंस सुकता, कांडाभितर तांबडे दाग पडटात आनी ताका आल्कोलाचो वास येता.हाचेर उपाय म्हूण बियाणाक पारायुक्त वखदांत बेणे बुडोवन ताची लागवड करतात.
४.किडी: १. खोडकिडे: हे चार तरांचे खोडकिडे, ऊंसाची तेंगशी आनी कांड पोखरतात. ह्यो किडी पयस करपाक ‘थायमेट’ वा ‘फुराडोन’ सारक्या गुळ्यांचो वापर करतात. २. खवळां कीड: ही किडी ऊंसाच्या पेरार आनी कोंबार दाट खवळाभशेन पातळटा आनी ऊंसातलो रोस चोखून उडयता. हाकालागून ऊंसातलें साकरेचें प्रमाण देंवता आनी ऊंस सुकपाक लागता. हे किडीक आळाबंदा हाडूंक खोडकिडीक सागला तोच उपाय करतात वा ऊंसाचे बेणे ‘डमिथोयेट’ ह्या वखदांत बुडोवन मागीर लायतात. ३. वायटी: ही वायटी बेणो किल्लून येवचेपयलीं खाता वा ऊंस वाडपाक यरतकच कांडाचेर लागता. हाचेर उपाय म्हूण जमनींत ‘एन्ड्रीन’ वा ‘बि.ए.सी’ १०% हें वखद हेक्टरी २० ते २४ किग्रॅ. घालतात.कोईमतूर-तमिळनाडू हांगा ‘टिश्यू कल्वर’ पद्दतीन ऊंसाची उत्पत्ती करपाचे प्रयोग चलतात.हे पद्दतीन ऊंसाचे रोप भराभर तयार करप शक्य जाता. तेचपरी रोग आनी किडींपसून तांकां त्रास जायना.
गोंयांत ऊंसाचो एक कारखानो आसा आनी ताची वर्सूकी ऊंस गाळपाची मागणी १५० हजार आसा. पूण गोंयांत फक्त ८० ते ८५ हजार टन ऊंस पिकता. कारखान्याची गरज भागोवंक गोंयचो ऊंस कमी पडटा. देखून, सुमार १००-११० हजार टन ऊंस महाराष्ट्र आनी कर्नाटक राज्यांतल्यान हाडचो पडटा.
Habakuk achem Pustok
Habakuk achem Pustok
Habakukachem pustok ekdom chotraien ani zotnaien boroilam. Survatekuch Deva ani provadia modem sonv’vad zata. Don pavtti Habakuk tokrar korta. Ani donui pavtti taka deivik zap mellta (1/2 – 2/4). Dusre pavtti tokrar korta tedna zulum’ kortolea noxtteacher panch xirap denvtat (2/5 – 20). Magir eka stotra udexim, provadi Sorvesporachea nimannea zoitachi somarombnni korta (ovesvor 3). Promannik monis zo Devacher visvas dovorta tacho Dev bhosm korcho na (2/4). Bhagevont Paulu Bhavartha vixim xikoita tedna tannem Habakukachi hi mhotvachi mhonni’ni (2/4) venchun kaddlea (polle Rom. 1/17; Gal. 3/11; Heb. 10/38).
Sandarbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Adlea Korarachim Pustokam (Old Testament Books) वर्ग:Devachem Utor वर्ग:Romi panam
जेजू क्रिस्त
जेझू क्रिस्त सवसारांत देंवलो देवाचो पुत. ताचो जल्म बेल्यां नगरां जालो. आंकवार मारीयेन ताका पवित्र आत्म्याच्या कुर्पेन गरबेस्त जावन ताका जल्म दिलो. तेतिस वरसांच्या पिरायेर ताका खुरसार मारलो. तो मेलो, पुण तिसऱ्या दिसा तो मेलेल्यांतलों जिवोंत जालो. तो सर्गार चडलो. थंय थान जिवीं आनी मेलेल्यांचीं मुनसुबी कोरुंक येतोलो, झोडटेच्या दिसा.
जेजू क्रिस्त क्रिरिस्तांव धर्माचो संस्थापक आनी क्रिस्तीधर्माचे शिकवणेप्रमाण देवाचो पूत आनी संवसाराचो सोडवणदार ताका येशू, क्रिस्त वा जीजस ख्राइस्ट अशेंय म्हणटात. जेजू क्रिस्ताविशीं आमी जे जाणात ते चडशें ताचे चार शिश्य मॅथ्यू, मार्क, ल्यूक आनी जॉन हाणी केल्ल्या वृत्तांततल्यान आनी हो वृत्तांत भावार्थाचे नदरेन बरयल्ल्यान तातूंत इतिहासीक सत्य कितलें आसा तें सोदून काडप कठीण. तेचप्रमाण तातूंतल्यान जेजू क्रिस्ताच्या जिविताच्या मूखेल प्रसंगाच्यो तारखो निश्र्चीतत करपूय कठीण जाता.
जेजूचे भुरगेंपण
पेलेस्टाइन हांगासल्ल्या जेरुसलेम लागसारच्या बेथेलेहम नांवाच्या गांवांत ज्यू कुटुंबांत ताचो जल्म जालो. ताची आवय मारिया हिचें जूजे नांवाच्या एका थवयाकडेन लग्न जालें आनी तीं एकठांय येवचेआदींच तिका पवित्र आत्म्यावरवीं गर्भ धरिल्लो. जूजेक सपनांत देवान दृश्टांत दिलो आनी ताका आपले बायलेचो स्वीकार करपाक सांगलें. फुडें तीं नाझारेथ ह्या गांवांत रावंक लागलीं. थंयच जेजू ल्हानाचो व्हड जालो. पिरायेच्या तीस वर्सांमेरेन तो थवयाचे काम करतालो.
जेजूचो दूत
त्या काळांत पुराय यहुदी (जुदेव) जात रोमन सम्राट तिबेरियस हाचे सत्तेखाला आशिल्ली. ताच्या राजकीय अत्याचारांक लोक सामके विटिल्ले. कोणतरी इश्वराचो दूत येतलो आनी तांकां ह्या त्रासांतल्यान मुक्तताय दितलो, अशें तांच्या धर्मशास्त्रांत सांगिल्लें. त्याच वेळार योहान (जुवांव) नांवाचो एक धर्मीक मनीस लोकाक उपदेस करत जॉर्डनच्या वाठारांत भोंवतालों. ताणें जायत्या लोकाक जॉर्डन न्हयेंत बाप्तिस्म दिवन शुध्द केल्ले. थंयच्या लोकांक योहान म्हळ्यार देवाचो पूत अशें दिसतालें. ताची ही कीर्त जेजूच्या कानार पावली आनी तो ताका मेळूंक गेलो.जेजूक पळयतनाच योहानाक आत्मज्ञान जालें की, देवाचो पूत तो होच आनी तो ताका शरण गेलो. तें पळोवन जेजूक अजाप जालें आनी ताणें ताका आपूण बाप्तिस्म घेवंक आयलां म्हूण सांगलें. सुर्वेक तो बाप्तिस्म दिवंक तयार जालो ना. पूण अखेर जेजून ताचेकडसून शास्त्रोक्त तरेन बाप्तिस्मम घेतलो. त्या दिसासाववन जेजू परमेश्वराचो उपदेश करत भोवंक लागलो.
जेजूची शिकवण
थोड्या तेंपान ताका कांय शिष्य मेळ्ळे. तांच्या वांगडां तो देशाचे भोंवडेक गेलो. जेजू सादे बोलीभाशेंत आनी वेव्हारी जिणेंतली देख दिवन धर्मप्रवचनां करतालो. देखूनच सामान्य लोकांचेर ताचो प्रभाव पडलो. लोकांक शिकवण दिवप आनी रोगांतल्यान मुक्त करप असो वावर तो करतालो. ताच्या चमत्कारांनी कुड्डे, भेरे पुरायपणान बरे जाले अश्यो आख्यायिका आसात. ताणें फकत तीस वर्सां आपलो वावर केलो, पूण त्या थोड्याच काळांत ताणें आपल्या भोंवतणच्या लोकांक देवाविशींचें आनी मनीसपणाविशींचें गिन्यान दिलें. आपल्या अनुयायांमदल्या ताणें बारा शिष्य वेंचून काडले आनी तांकां प्रेषितांची पदवी दिली. तेन्नाचे परूशी आनी ज्यू पोरन्या करांरांतल्या वाचनांचो आनी शिकवणेचो आदार करीनासतना क्षुद्र कायदे लोकांचेर लादताले. तांणी जेजूची मोगाची आनी मनीसपणाची शिकवण उक्त्या मनान आनी समजीकायेन मानून घेतली ना. जेरूजालेम ह्या ज्यू लोकांच्या मुखेल शारांत जेन्ना जेजू आयलो तेन्ना थंयच्या इर्गजेत वेपार करपी लोकांक धांवडावन घाले. जेजू क्रिस्तान आपले जिणेंत म्हत्वाच्या प्रसंगांवेळार जे निर्णय घेतल्यात ताचेवेल्यान ताचे विचारसरणेची तांक दिसून येता. देखीक एके गुन्यांवकारी बायलेक ख्यास्त दिवपी सनातनी पुरूशी आनी ज्यू धर्मशास्त्री लोकांक ताणें सांगलें, जो कोण तिच्या पातकाखातीर तिचेर फातर मारतलो ताणें आपल्या जिवितांत कसलेंच पातक केल्लें आसूंक फावना. जेजूचो हो निर्णय आयकून तिचेर फातर मारुंक कोणूच मुखार आयलोना. उपरांत जेजू क्रिस्तान तिका अश्या पातकापासून पयस रावपाचो उपदेस केलो.
जेजूक मेळिल्ली ख्यास्त
ताचे शिकवणेक लागून ताचो दुस्वास करपी लोकूय बरेच आशिल्ले. तातूंत सनातनी धर्म पाळून कर्मठपणान जीयेवंक सोदपी, रोमन सत्तेआड बंड करूंक सोदपी आनी गिरेस्त लोक हांचो आस्पाव आशिल्लो. जेजू फाटल्यान लोक वतात ही गजाल तांकां मानवलीना. ते ताका मारून उडोवपाची संद सोदताले. आपल्या मुखार संकश्ट येवपाचें आसा हें जाणून पसून ताणें आपल्या शिष्यांसयत निमाणें जेवण घेतलें. ताचचो एक शिष्य जूडास हाणें ताचो घात केल्ल्यान ताच्या दुस्मानांनी ताका धरलो आनी ताचेर खटलो चलयलो. रोमन गव्हर्नर पॉंटियस पिलात हाच्या मुखार ताका उबो केलो. तेन्ना ताणें रोमन सत्तेआड बंडाचो यत्न केलो असो ताचेर आरोप दवरलो. खरें म्हळ्यार रोमन साम्राज्याक ताका काबार करपाखातीर कितेंयतरी कारण जाय आशिल्लें, देखून तांणी ताचेर असो फट आरोप केल्लो. तांणी पुराय चवकशी करीनासतना जेजूक खुर्सार मारपाची ख्यास्त फर्मायली. आपल्याक वेदना आनी दुख्ख जाता ह्या वेळार पसून जेजू आपलो छळ करप्यांखातीर प्रार्थना करतालो. उपरांत ताका एका थडग्यांत पुरलो.
शिष्यांक दर्शन
हाचे उपरांत तीन दिसांनी जेजू पर्थून जितो जालो आनी ताणें आपल्या शिष्यांक दर्शन दिलें अशी आख्यायिका आसा. ताणें तांकां आपली शिकवण आनी संदेश संवसारभर पातळावपाविशीं सांगलें. हो संदेश म्हळ्यार “वायटाक बरेपणान जाप दिवप, एकामेकांचो मोग करप, दुस्मानाक क्षमा करप आनी त्रास दितल्यांक बरें मागप” असो आशिल्लो. तो खासा सर्गांत गेलो आनी मनशांभितर वावर करूंक आनी आपली पवित्र सभा वा इर्गज चलोवंक ताणें आपलो आत्मो आपल्याचेर विस्वास दवरतल्यांचेर धाडलो.
निश्कर्श
जेजू क्रिस्तान स्थापन केल्लो किरिस्तांव धर्म खास करून युरोप खंडांत आनी संवसारांतल्या हेर वाठारांत पातळ्ळा. संवसारांत मानपांत आयिल्ली इसवीसन ही आंतरराश्टीय काळगणना जेजू क्रिस्ताच्या जल्मासावन मेजप जाता.
पळेयात
वर्ग:तत्वाशास्त्र / Philosophy वर्ग:धर्म / Religion वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:Boreantlim borim panam वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीधर पार्सेकीर
श्रीधर पार्सेकार
श्रीधर पार्सेकार हाचो जल्म 1920 व्या वर्सा पार्शा जालो. व्हायोलिन आनी श्रीधर पार्सेकार हांचो जल्म जल्माचे नातें आसलें. श्रीधराचे सांगितीक शिक्षण गजाननराव हांचे कडेन जालें. श्रीहे उत्कुश्ट तबलावादक आशिल्ले. अत्यंत मानस्वी आनी हळव्या मनांचो होकलाकार मुंबय ऑल इंडीया रेडिओचेर स्टाफ आर्टिस्ट म्हणून 1940 ह्या वर्सा रुजू जालो. तेन्ना ताचे वांगडा अल्ला रखा आशिल्ले. अल्ला रखा, पंडित रविशंकर आनी श्रीधर हांची जुगलबंदीची मैफल तेन्ना खूब फामाद जाल्ली. श्रीधर पार्से काराचो हात व्हायोलिन ह्या वाघांत धरपी तेन्ना कोण नाशिल्लो.1948 वर्सा ताणी व्हायलीन शिकपाची आस आशिल्ले खातीर ’ स्वरनिनाद ’ हें पुस्तक बरयलें. ’ पार्सेकार आनी व्हायोलीन हातूंत भेद करप शक्य ना ’, अशे ’पुलं’ म्हणटालो. पार्सेकार हे गोयांत आनी पार्शे गावांत भारतीय संगीत विश्वाक दिल्ले एक अनमोल देणें आसा अशें पंडीत अतुलकुमार हांणी बरोवन दवरलां. श्रीधर पार्सेकार हे संगीत दिग्दर्शकूय आशिल्ले. ’ओळखली मी आपुल्या,तुझं नी माझं, पांखरा जा त्यजुनिया, मंगल घटिका आज उगवली, रुसली राधा रुसला माधकव, ललना कुसुम कोमला, विहीणबार्इ सांभाळो हो, ही श्रीधर पार्सेकार हाणी संगीत दिल्ली काय गीतां, आयजूय रसिकाच्या मनांत आनी कानांत आसा पार्सेकाराच्या जिवीताचेर सुजाता दिक्षित हांणी ’पार्सेकार नावांचो व्हायोलीन ’ हें पुस्तक बरयलां. 10 सप्टेंबर 1964 ह्या दिसा तांकां मरण आयलें. तांच्या स्मुती खातीर दर वर्सा श्रीधर पार्सेकार संगीत संमेलन गोयांत जाता.
वर्ग:देवनागरी पानां
भासभास
भासभास
लेखक
डॉ माधवी सरदेसाय
पयले खेप
1993
मखचित्र
डॉ सुबोध केरकार
उजवाडावपी
सुमंत रामचंद्र केळेकार जाग प्रकाशन प्रियोळ, म्होड्डोळ, गोंय 403 404
छापपी
राजेश रत्नाकार भाटीकार तन्वी ग्राफिक्स मडगांव, गोंय 403 601
संदर्भ
(हें पुस्तक गोवा कोंकणी अकादेमीच्या पयलो चंवर अनुदान येवजणेखाला छापलां)
वर्ग:देवनागरी पानां
Kabir
Kabir (zolm - sumar i.So. 1398; moronn - sumar i.So.1518)
ut'tor bhartantolo ek mhan sont kovi. Tacho zolm', moronn, zat, dhorm', gururompora hanchevixim vivdranambhir khor motbhed asat. Ddo. Honttomr hachea mhonn'nneapromann kobiracho zolm' vikrom' somvt 1437 vorsa hea somvsarak ontorolo. Reuhorondd vesttokottachea motan kobir vikrom' somvt 1497 zolmolo ani somvt 1575 to somplo. Kobir ponthi-i podheamlean kobiracho zolm' vikrom' somvt 1575 vorsa moronn ailem, mhonnpachem nixchit zata. Kobiracho zolm' ramanondoji hea svamichea axirvadan eke brahmonn vidhveger zalo. Loklojek lagun tinem aplea putak lohrotara tolanakodden soddun dilo. Uprant niru ani nima hea niputrik koxtti zoddpean tacho samball kelo, oxi kotha procharant asa.
Kobor ankvar raulo, oxe kaim zann mantat. Kaim zann ‘loi’ hi tachi lognachi bail asli ani taka don bhurgim zal'lim, oxem mhonnttat. Tachea choleachem namv ’komal’ tor cholyechem ‘komali’ aslem. Kaim zannanchea motan ‘loi’ tachi xixea asli.
Kaim zannachea motan to ramanondacho xixy aslo tor kaim zannanchea motan to xekh tokicho xixy aslo. Tea kallant lok gurukoddlean dikxa ghetil'lea xixeachoch updex aikale. Zankam guru na tachi ‘nigura’ mhunn bokchchhayo kortale. Dekhun kobiran ramanondoji hea namnechea mohateak aplo guru manlo.
Kobiracho zat-dhorm', ruddhi, ondhoxrodhda, bhoirozollop, vrotvoikleam, kormokandd hancher nikhalos visvas naslo. Tekhir sikondor lodikoddlean taka kheastoi favo zali. Kaxik moronn ailear mokx melltta ani moghorak moronn ailear monis norkant vota, oxi ek ondhoxrodhda lokam'modi asli. Aplea mornnacho upeg, ondhoxrodhda pois korpakhatir korcho, mhunn to kaxi soddun moghorak gelo. Kobirak svotontrotai manoutali. Xaririk svotontrotayeporos mansik svotontrotai gorjechi, oxem tachem mot solem. Khoinchoch dhorm' va ponth tannem apnnailo na. To atmogineani aslo. Tannem sotsongantlean aple budhdichi tank vaddoili.Ixvorache upasonekhir yogmarg ani bhoktimargacho nnem purskar kelo, punn bhoktimargacher tacho chodd bhor aslo. Borem nitoll charitry, nivoirota, nixkamota, onaskti ani satvik raup hea gunnank nnem chodd mhotv dilem.
Bhartant ayil'le musloman jen'na aple mullaunn ghott korunk hiduncher oteachar korunk lagle, n'na kobiran donuy dhormak ekttham-i dourochepasot bhoktimargachi bunead ghali, techpori hindu-muslomanancho ekoutt samball'llo. Tachea hea vaurak lagun donuy dhormache lok taka aplo manpak lagle. Kobirachea mornna uprant tachea moddeavelim fulam ordiordi korun hea donuy dhormantlea lokamni vattun ghetlim. Hindumni aplea vantteachi fulam kaxik vhorun ticher somadhi bandli. Tika aizomeren kobirochoura mhunn vollkhotat. Muslomanamni aplea vantteachi fulam moghorak vhorun tacher kobor ubaroli.
Kobir nirkxok punn vhodd gineani aslo. Tannem apleo rochna tonddi rochleo. Tachea onuyayamni to boroun kaddleo. Tachea kaveantlean dixttavo, protikantlean tachi protibhaxkt zannouta.
Polleiat
Kabir
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:Konkani वर्ग:Romi panam
जेनिफर ए मोनसेरात
जेनिफर ए मोनसेरात ही तालिगांवची आमदार. ७ मार्च २०१२ ह्या वर्सासावन ती गोंय विधी मंडळाची वांगडी.
नांव
श्रीमती जेनिफर ए लोबो
पत्तो
ती गोंयांंत ताळगांव ह्या गांवांत घर. न. १६७, गल्ली हांगा रावता.
मतदारसंघ
तालिगांव
बापायचें नांव
तिच्या बापायचें नांव श्री. जॉन लोबो.
आवयचें नांव
तिच्या आवयचें नांव श्रीमती ऑलगा लोबो.
खाशेली ओड
तिका वाचपाक, भोंंवडी, सैम आनी भोमतणी प्रवास करपाची ओ़ड आसा.
देशाची फेरी
यू.एस.ए, यू.के, स्विझलेंड, ग्रीस, इटली, इजरायेल, होंग-काँग, सिंगापोर, मलेशिया, तायलेंड, ऑस्ट्रेलिया, पुर्तुगाल, दक्षिण आफ्रिका, यू.ए.इ आनी स्पेन.
वावर
- नॉर्त गोवा प्लेनींग डिवेलोपमेंट ऑतोरिटी हाची वांगडी,
- -०४-२००४ - १५-०३-२००५ - पंच
- २९-०३-२००५ - १८-०३-२००७ - उत्तर गोंय जिला पंचायत हाची येजमान म्हण वावर केला
- ०३-०४-२००९ - २०-०३-२०१२ - तालिगांवची सरपंच
- जॉगरस पार्क हाची पुनरबांदणी
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ज्योकीं आंतोनियु फेर्नांदीश
ज्योकीं आंतोनियु फेर्नांदीश हांचो जल्म ८ जुलय १८८९ वर्सा बार्देसांतल्या कांदोळी गांवांत जालो।तांचें शिक्षण चड जावक नाशिल्ले तरी पूण तांका भारतीय आनी युरोवपी भासो बेस बऱ्याो येताल्यो। तो आवे मारिया ,गोवा मेल,उदेंतेचें नकेत्र,वावराडयाचो इश्ट,नवें जिवित आदी नेमाळ्यांनी बरयतालो।तशेंच गोवा मेल,नवें जिवित,ओ आमिगो दो पोवो गोवानो हया नेमाळ्यांचो तो कांय काळ संपादक जावन आशिल्लो।
वावर
शणै गोंयबाब,आरर्मांद मिनेझिसावरी ताणें वावराची सुरवात मुळाव्या पांवडयासावन केली।
१।पयलें कोंकणी पुस्तक
२। दुसरें कोंकणी पुस्तक
ही दोन पुस्तका बरयल्यांत।हातूंत तांणि पुर्तुगेज उतरांचो वापर जाता तितलो कमी करपाचो प्रयत्न केला।ताणी जरी उतरां कोंकणींतल्यान घेतल्यात खरी पूण ताचो वापर करतना कोंकणी भाशेच्या सभावाक फावो सारकी ताचो उपेग केला।
३।कोंकणी नादशास्त्र
तें वेळार कोंकणींत पुर्तुगेज उतरांचो हिसपा भायर उपेग जातालो आनी वाक्य बांदावळ लेगीत पुर्तुगेजीं वरीच आशिल्ली।दर एकलो आपणाक जाय तें तरेन कोंकणी बरयतालो।देखून कोंकणी रोमी लिपयेंत बरोवपाक एक नेम आसचो म्हण कोंकणी नादशास्त्र(ROMI LIPIENT BOROUNCHI RIT)हें पुस्तक बरयलें जाचे वरवी रोमाीचे प्रमाणीकरण ताणी दाखयलें।
४। गोंयचे शेतकामती
कोंकणी रंगभूमी
कोंकणी रंगभूमी हिचो उदय हेर रंगभूमी प्रमाण लोकनाट्यांत जाता. दशावताती खेळ, जागोर, रणमालें. कालो सारकिल्ल्या कोंकणांतल्या मुखेल लोकनाट्यांत कोंकणी नाटकाचें बीं मेळटा. भौतेक सगळ्याच लोकनाट्यां फाटल्यान धर्मीक विधीनाटकाचें प्रयोजन आसा. मनोरंजनाचो संदर्भ थंय आयला आसलो तरी मुखेंलपणान लोकनाट्यांचो संबंद धर्मीक विधीकडेन आसलो. आजय कांय प्रमाणांत आसा. आयचे परिस्थितींत ह्या धर्मीक संबंदावांगडाच मनोरंजन आनी कलाविश्कार हे आनीक दोन संदर्भ थंय येतात. उपरांत लागू जाल्ल्या ह्या निमाण्या दोन संदर्भांचो आयच्या नाटकांत चड प्रभाव दिसता.
हेर लोकनाट्यांसारकींच कोंकणी लोकनाट्यांय उत्सवाच्या प्रसंगाक आनी धर्मीक सुवातींच्या वाठारांत जातालीं. भौतेक लोकनाट्यां हीं उक्त्या सुवातींचेर जातालीं आशिल्ल्यान, उण्यांत उणी स्टेज प्रोपर्टी वापरपी आनी सामक्या सदळ अशा आकृतीबंधाची माची वापरपी ती रंगभूमि आसली. धर्मीक संदर्भ आशिल्ले विशय घेवन ताका फावशी भडक रंगवण, न्हेसवण आनी खणखणीत आवाज वापरून मनोरंजनातल्यान समाजप्रबोधन करपाखातीर लोकनाट्यान बरेंच योगदान दिलां.
१९६५ ते १९७५ च्या दरम्यान रामकृष्ण जुवारकार हाणें मोलियरच्या नाटकाचे ‘भूतेबाब’, ‘राखण’, ‘वखद’, ‘वाकडेंपण’ आनी शेक्सपियरच्या नाटकाचो ‘राजा चंद्रहास’, कालीदासाचें ‘शांकुंतल’ अशे अणकार केले. तशेंच ‘आमचें राज्य’, ‘अनवळखी’ हीं स्वतंत्र नाटकां बरयलीं.
एकेवटेन हिंदू कोंकणी मनशांमदीं आधुनिक आकृतीबंधाक धरून आशिल्लीं नाटकां जावंक लागलीं, तर दुसरेवटेन किरिस्तांव समाजांत ओपेराक लागीं असो “तियात्र” हो नाट्यप्रकार लोकप्रिय जावंक लागलो. इटालियन ओपेराची प्रेरणा घेवन जुवांव आगोस्तीन फेर्नांदीश आनी लुकाझीन रिबैरो हाणें मुंबयंत इटालियन ओपेराचे धर्तेचेर ‘इटालियन भुरगो’ (१८८०) नांवाचो पयलो तियात्र सादर केलो.
सुरवेचें कोंकणी आधुनिक नाटक आनी परकी कल्पनेचेर आदारिल्लो तियात्र ह्या दोनय नाट्यप्रकारांत विनोदाचेर भर आसलो. तेभायर स्वतंत्र नाट्य लेखनापरस अनुवादीत नाटकां बरोवपाचो चड वावर जालो.
सर्वार्थान गोंयांत स्वतंत्र कोंकणी नाट्यलेखन पुंडलिक नारायण दांडे हाणें केलें म्हणूं येता. ताणें बरयल्लें विनोदी आंगाचें ‘ताची करामत’ हें नाटक गोंयभर लोकप्रिय जालें. उपरांत ताणें गंभीर प्रकृतीचें ‘निमित्याक कारण’ हें आनीक एक स्वतंत्र नाटक बरयलें. त्याच अदमासाक कृष्णा लक्ष्मण मोये हाचें ‘तुळशींचें लग्न’ हें नाटक कोंकणी रंगमाचयेर बरेंच गाजलें. बाकीबाब बोरकार हाणें संशोय कल्लोळ ह्या मराठी नाटकाचो त्याच नांवान रूपकार केलो.
१९७५ वर्सा गोवा कला अकादेमीन मराठी नाटक सर्तींवांगडाच कोंकणी नाटक महोत्सव (सर्त) सुरू केली. ह्या महोत्सवांत कोंकणी नाटकाच्या विकासाक व्हड हातभार लायलो. महोत्सवांत सर्त आशिल्ल्यान नाट्यकर्मीं मदीं एक पूरक चडाओड निर्माण जाली. ताकालागून नाट्यलेखन आनी तांत्रिक आंगासयत सादरीकरणाच्या सगळ्याच आंगांचो बरो अभ्यास जावंक पावलो. ताचेवरवीं नाट्य लेखनांत आनी सादरीकरणांत नवे नवे प्रयोग जावंक लागले. ह्या महोत्सवाकडेन एक आव्हान अशें पळोवप जावंक लागलें आशिल्ल्यान कोंकणी रंगमाचयेच्या सगळ्याच घटकांमदीं रंगमाचयेच्या विकासाक पूरक अशी चळवळ घडूंक लागली.
गोवा कला अकादेमी आयोजीत कोंकणी नाटक महोत्सवावरवीं चालू जाल्ले कोंकणी नाट्य चळवळींतल्यान नवे नवे लेखक, दिग्दर्शक, कलाकार, तत्रंज्ञ आनी पंगड मुखार सरले. नाट्य लेखनाच्या मळार कोंकणी रंगभूयेक एक आगळी दिका दिवन कोंकणी रंगमाची आनी भारतीय रंगमाची धरून संवसारीक रंगमाची हांचेमदलें अंतर उणें करपाचें काम सगळ्यांत पयलीं पुंडलीक नारायण नायक हाणें केले. ताणें आधुनिक नाट्यतंत्रांत बसपी तशेंच कोंकणीचें सौंदर्य दाखोवपी भास वापरून आधुनिक रंगभूयेच्या आकृतीबंधाक धरून रावपी अशीं एकापरस एक सरस नाटकां बरयलीं. ‘खणखण माती’, ‘रक्तखेव’, ‘सुरींग’, ‘सूर्यसांवट’, ‘दामांद’, ‘दायज’, ‘शबै शबै भौजन समाज’, ‘पिंपळ पेटला’, ‘श्रीविचित्राची जात्रा’, ‘चैतन्याक मठ ना’, ‘परिक्रमा’, ‘आत्मवंचना’, ‘दिश्टदौलत’, ‘तिरंगी चक्राचक्री’, ‘प्रेमजागोर’, ‘दिव्या दिव्या दिपत्कार’, (१९७६ – २०००) अशीं नाटकां बरोवन सादर केलीं.
हेच परंपरेंत दिलीप बोरकार (भरते भार, आण्टीली गादी, वर्गशत्रु), एन्‌. शिवदास, (पिसांट, द प्रिन्स, बंड, फोरेन जावंय), उपेंद्र तिंबलो (विथ द विंड), रविंद्र नमशीकार (आंकवार काजारी, तालीकोट, मुक्ताई), विनायक खेडेकार (काणी), उदय भेंब्रे (कर्णपर्व), भरत नायक (युगांत, दुडुर ब्रम्हा – अणकारीत, राजा एडिपस), हेमा नायक (निर्बळा), विष्णु वाघ (सुवारी, धरण गाज अणकारीत – हांगा जाय जातीचें), सुरेश बोरकार (अणकारीत – ‘कलीगुला’), शांताराम हेदे (अणकारीत – ‘यात्रीक’), नागेश करमली (अणकारीत – संवसार अर्दकुटो), रमेश वेळूस्कार (अणकारीत – अंधा युग), रविंद्र आमोणकार (अणकारीत – ‘तोंड घालीत’ थंय मणगणे), वसंत भगवंत सावंत (अणकारीत – ‘घुस्मट’), पुरषोत्तम शिंगबाळ (अणकारीत – ‘काका काका काका).
दत्ताराम बांबोळकार (शेणिल्लो गांव, महीरावण, विख विखाळटा, रथोत्सव, वेदनाघर, सत्य माड्डिता माड्डिता, रंगयात्रीक), प्रकाश थळी (अणकारीत – ‘संगीत महतो’, ‘शिवाजी विरुध्द संभाजी’, ‘एक आसलो आबू’, ‘वल्लभपुराची दंतकथा’, ‘भायर थिका भितर दुकां’, ‘पुलिस पुलिस मार पिल्लूक’, ‘आयलें हड्ड्यार घेतलें खड्ड्यार’) देवीदास बाबय (घुघूम रडटा, पयस घर देवालें, एक फूल दसणीचें, घरची गजाल घरचे घरा, आषाढ) तेभायर जयेश नायक, उल्हास नायक, कमलाकर म्हाळशी, सुनील पालकार, अविनाश च्यारीम दिलीपकुमार नायक, प्रकाश वज्रीकार आनी हेर लेखकांनी सर्तीच्या नाट्य लेखनांत भर घाल्या.
गोवा कला अकादेमी संचालित नाटक विभागाचोय कोंकणी रंगभूयेच्या विकासाक हातभार लागला. ह्या विभागांत शास्त्रीय शिक्षण घेवन भायर सरिल्ल्या विद्यार्थ्यांनी कोंकणी नाटकांत वांटो घेतला. तांकां मेळिल्ल्या आधुनिक नाट्य – शिक्षणाचो लाभ कोंकणी नाटकाक मेळूंक पावलां. गोवा कला अकादेमी आयोजीत ‘रंगमेळ’ ह्या पंगडात प्रायोगीक स्वरुपाचीं कोंकणी नाटकां माचयेर हाडल्यात.
उत्सवी कोंकणी रंगभूमि: विद्यालयां – महाविद्यालयांनी तशेंच हेर संस्कृतीक संस्थाच्या संमेलनांनी जावपी विनोदी एकांकिका हें कोंकणी उत्सवी रंगमाचयेचें दायज धरूं येता. उपरांत शणै गोंयबाब, पुंडलिक दांडे, आचार्य रामचंद्र शंकर नायक, रघुवीर नेवरेकार, किसन कामत हांचीं नाटकां – नाटकुलीं भौशिक सुवातीनी जावंक लागली. उपरांत गोवा कला अकादेमी आयोजीत कोंकणी नाटक महोत्सवांतले जैतिवंत नाट्य प्रयोग गांवांगांवांनी करपाची चाल पडली. आता परिस्थिती बदलूंक लागल्या. जायत्या उत्सवांनी कोंकणी नाटकां आवर्जुन जावपाक लागल्यात. उत्सवी प्रेक्षकय आता कोंकणी नाटकांत गर्दी करूंक लागला.
किरिस्तांव समाजांत मात तियात्र आनी खेळ तियात्र ह्या कोंकणी नाटकाचे प्रयोग खूब आदीसावन तांच्या उत्सवांनी जायत आसात.
कोंकणी वेवसायीक रंगभूमि: कोंकणी वेवसायीक रंगभूमिचो दोन थराचेर विचार करचो लागता. अभिजीत भारतीय आकृती बंधातलें हिंदू समाज – संबंदीत कोंकणी नाटक आनी भारतीय तशेंच विदेशी अशा मिश्र आकृती बंधातलो किरिस्तांव समाज – संबंदीत तियात्र. वेवसायीक यशाचे नदरेन विचार केल्यार तियात्र हो कोंकणी नाटक प्रकार खुबच यशस्वी जाला. तियात्राचे खाशेले अशे वेवसायीक पंगड निर्माण जावन ताचे गोंयांत, भारतांत तशेंच भारताभायर, विशेश करून अरबी राष्ट्रांनी, व्हडाप्रमाणांत प्रयोग जाता. तियात्राचे तुळेन भारतीय आकृतीबंधातलें कोंकणी नाटक वेवसायीक नदरेन आजून थीर जावंक पावंक ना. हे नदरेन गोंयांत तशेंच मंगळूरांत प्रयत्न चालू आसा.
कोंकणांतल्या मालवणी शैलींतल्या कोंकणी नाटकांनी वेवसायीक रंगमाचयेर आपली एक सुवात निर्माण करून दवरल्या. गोंय धरून कोंकण आनी मुंबय सारकिल्ल्या सुवातीनी हीं नाटकां वेवसायीक नदरेन यशस्वी जावंक पावल्या.
आतामेरेन दिल्या ती म्हायती गोंयच्या संदर्भांतली आसा. गोंयाभायर विशेश करून मंगळूर, मुंबय आनी कोचीन हांगा कोंकणी रंगभूयेचेर वावर चलता. मंगळुरांत पेद्रु जॉन डिसौझा, पाश्कॉल सिकैरा, बोनावेंटूर तावरो, लुईश माश्कारेन्हस, मार्टीन पि. डी. सा. हे थंयचे आदले नाटककार. ‘दोग सर्जंट’, ‘नावाडीक वैज’, तकलेंतलें सुकणें, बाळ आलेस, आब्रावाचें यज्ञदान, कम्यूनिझम, माडटिराचें जैत, हीं आदल्या तेपावयलीं कांय नाटकां. उपरांत एस. एस. प्रभू (दोत, नोकर, रैताक जैत), फ्रेड फेर्नांदीस (भिकारी, बलात्कार, विचीत्र खुनी, माय खंय आसा), जे. बी. रस्कीना (इश्टागत, अपुरबायेचें, काजार), डी. जी. आल्बुकेर्क (आस्तीक लागून ख्यास्त, हाव राय जाल्लो जाल्यार, आमचें दायज), बी. जे. पी साल्दाज्ज (सेंदराची सिनोल, खालती मान, उलयतात उलोवदी, निर्मोण) चा. फ्रा. द. कॉश्त (सुणें माजर हांसता, तोमातो, विसेंतीचे भाव, तर्णें तर्णें मोर्णें, सोबीत संवसार, भांगर मनीस, मागीरचे मागीर), जेस आल्वारीस (चेडवाचो हंकार पळे, चेडो एक चेडवा साडेसात)हीं आनीक कांय मुखेल नाटकां.
जी. एम. व्ही. रोड्रिगीस हाणें बरींच कोंकणी नाटकां बरोवन मुंबयत माचयेर हाडलीं. ए. टी. लोबो (न्हवरो, आंकवार आवय, जावेलो नातू, पहलवान पंडित), सनी ए. डी. सौझा, सी. जी. सिक्वेरा, क्लावड सौझ, जे. बी. मोरायस, लेन्सी पिंटो नायक, ए. डी. सिक्वेरा, फ्रांसीस फेर्नांडीस हे मुंबयचे हेर नाटककार.
केरळांत विठ्ठल गणेश प्रभू, ए. गोपाळकृष्ण प्रभू, शेख बलराज हांणी नाटकाच्या मळार वावर केला.
पूरक नोंद : एकांकी, कोंकणी साहित्य, नभोनाट्य.
- कों. वि. सं. मं.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:साहित्य
जग विज्ञानाचें
सिकोनिफॉर्मिस हे एक सवणें.
उगम
'सिकोनिफॉर्मिस’ गणाच्या आर्डीइडी कुळांतलें एक सवणें .ह्या कुळांत साबार जाती आसून त्यो संवसारभर पातळळ्यात. बकें चड करून तळीं, शेतां आनीरेबट जाग्यांचेर सांपडटा. सादारणपणान बक्याचें आकारमान घरकोंबये भशेन आसता. पूण ताची मान, पांय, बोंटा आनी चोंच लांब आसता. कोंडाच्या देगांनी आनी चिखलाच्या वाठारांनी सांपडपी बकीं कड्डया वा गोब-या रंगाचीं आसतात. शेतांनी बकीं चड करून धव्या रंगाची आसतात. धव्या बक्यांनी तोच आनी पांय हळदुवसार आसतात. तांची मान लांब आशिल्यान तें बसता तेन्ना ती इंगलीश ‘एस’ अक्षरा सारकी जाता. ताचीं पांखां वयल्यान तेलकट आसतात, हाका लागून तांचेर उदक धरना.
खावड
नुस्तें, बेबे, कुल्ली आनी टोळ ही ताची खावड आशिल्ल्यान तें सदांच तळ्यार कांठार, सवथळ उदकांत, रेबट प्रदेशांनी आनी शेतांनी मेळटा. आपलें भक्ष धरपा वेळार तें उथळ उदकांत एकेच सुवातेर उबें (picture) रावता आनी आपलें सावज लागीं आयलें म्हणटकूच ताचेर झोंपय मारून तें आपणाले लांब चोंचींत धरता. शेतांत वा रेबट वाठारांनी तें सदांच गोरवां फाटल्यान ल्हव ल्हव चलता आनी ताचे फाटल्यान उडपी बेबे आनी टोळ खाता.
ऱावता
बकें हें पंगडा पंगडांनी रावपी सुकणें आसलें तरी तें तळ्या वा कोंडा देगेर एकलेंच उबें आशिल्लें दिश्टी पडटा. तांचे घोंटेर चडशे उदका लागशिल्ल्या रुखांचेर पळोवंक मेऴटात.
सदंर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
डॅ मधुसूदन पुरुषोत्तम जोशी
डॅा मधुसूदन पुरुषोत्तम जोशी हांचो जल्म ९ मे १९६३ वर्सा जालो।तांचें मुळावेम शिक्षन आरोंदा-सावंतवाडी हांगा जाला।उपरांत केरी (अंत्रुज)वाठारांत तांणी राबितो केलो
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
भुरग्यांलो देस
भुरग्यांलो देस (तीन म्हयनाळें)
संपादक
गोरख शिरसाट आनी कृपाली नायक
सल्लागार मंडळ
गुरुनाथ केळेकार माधवी सरदेसाय लक्ष्मी मावजो
वर्ग:देवनागरी पानां
ओमान
भूंयवर्णन
अशीर दर्यादेग, तिचेफाटलो पर्वतांचो वाठार आनी ताच्यायफाटीं पठारी वाठार अशें सादारणपणान ओमानाचें भुगोलीक स्वरूप आसा. ओमानच्या आखातावेली उत्तरेवटेनची दर्यादेग सुमार २४० किमी. लांब आनी २०-६० किमी. रूंद आसा. हो वाठार बरोच पिकाळ आसा आनी बाटिना ह्या नांवान वळखुपी ह्या वाठारांत खाजराचें पीक बरें जाता. बाटिनाचे दक्षिणेवटेनची दर्यादेग सामकीच अशीर आसा आनी मस्कत शार ह्याच वाठारांत आसा.दर्यादेगेक तेंकून अल् हाजर ही सुमार ४८० किमी. वायव्य- आग्नेय पर्वतांची वळ पातळ्ळ्या. वाडी समाईल ह्या न्हंतच्या देगणाक लागून तिचे उदेंत हाजर आनी अस्तंत हाजर अशे दोन वांटे जाल्यात. जबल-अल्-अख्दर हें हांगाचें सगळ्यांत ऊंच (३,१०७ मी.) दोंगरातेमक ओमानची अरबी दर्यावेली धोफारची देग मात सुमार ३२ किमी. रूंद आनी पिकाळ आसा. हे दर्यादेगेचे उत्तरेक जबल फलिक, कमर, कारा, समहान ह्या सारक्यो ९००-१, २०० मी. उंचायेच्यो पर्वतांच्यो वळी आसात. हांचेमदीं धोफर नांवाचो पठारी वाठार आसा. ओमानचो भितरलो पठारी वाठार सामकोच उसू पडिल्लो आसा आनी तो सावदी अरेबियाच्या रब-अल्-खली ह्या वाळवंटाक मेळटा. दर्यादेगो आनी कांय पाचवे वाठार सोडल्यार ओमान देश वाळवंटाचो, फातरांनी भरिल्लो आनी सुको आसा.न्हंयोय सुकून गेल्लो आसतात. तांकां वाडी म्हण्टात. ओमानचे दशिणेवटेनचे जुंवे, कुरिया-मुरिया हेय अशेच सुके आनी उसू पडिल्ले आसात.
हवामान, वनस्पत आनी मोनजात
सामकेंच उश्ण आनी दर्यादेगांचेर दमट हवामान ,ही ओमानची खाशेलपणां. दर्यादेगांलागीं दर्याचें उदक चडशें गरम आसता. हांगाचें तापमान नोव्हेंबर ते मार्च मेरेन १६ °से ते २१° से. मेरेन आसता; तर गिमादिसांनी तें ५५° ते ६६°से. मेरेन वयर पावता. पर्वतांच्या वाठारांतलें हवामान त्या मानान उण्या तापमानाक लागून बरें आसता. उदेंतेचे दर्यांदेगो आनी पर्वतांच्या उंचेल्या वाठारांनीच पडटा. चड उश्णताय आनी उणो पावस हांकां लागून ओमानच्या कांय भितरल्याच वाठारांनी वाळवंटांनी वाडपी झोंपां, तींय सामकींच उण्या प्रमाणांत आसात. दोंगरी वाठारांनी सामकी उणीं रानां आसात. थंय चितो, हरण, सांबर, खोकड, कोलसूणें, सोसो ही मोनजात दिश्टी पडटा.
इतिहास
१५०८ त पोर्तुगेजांनी ओमानच्या दर्यादेगेले वाठार आनी उदेंत आफ्रिकेंतल्या वाठाराचेर सत्ता गाजोवंक सुरवात केली. सुमार १५० वर्सा हि वाठार तांचेकडेन उरलो. १६१३ त ओमानांतल्या नासिर बिन मुर्शिद ह्या इमामान आपली सत्ता घटमूट करून यारूबी वंशाची थापणूक केली. ताचो भुरगो बिन सैफ हाणें ओमान आनी उदेंत आफ्रिकेंतल्यान पुर्तुगेजांक धांवडावन घाले आनी ओमानाचें साम्राज्य वाडयलें. १७०८ त इमामाक फाटबळ दिवपी हिनवी आनी घाफिरी हांचेमजगतीं झूज पेटलें. इमामान राणाचो पालव घेतलो. १७३७ त इराणच्या नादिरशहान ओमानाचेर घरी घाली. १७४१ त घाफिरींचे फाटबळ आशिल्ल्या इनाम अहमद बिन सैद हाणें इराण्यांक धांवडावन सय्यद (सैद) घराण्याची थापणूक केली. ब्रिटनान ओमानाकडेन १७९८ त कबलात करून शांततायेचे संबंद जोडले. १८२० त ओमानाचें साम्राज्य बळिश्ट जालें.१८३२ त सुलतानान आपली राजधाली झांझिबार हांगा हाडली. ताच्या मरणा उपरांत १८५६ त ताच्या भुरग्यांनी ओमान आनी झांझिबार वांटू घेवन स्वतंत्र राज्यां तयार केली. ओमानाचो सुलतान दुबळो जाल्ल्यान ब्रिटनान १८५६ त ओमानाक भारतावांगडा आपले सत्तेखाला घेतले.१९१३ त थळाव्या लोकांनी बंड करून नव्या इमामाक वेंचलो, पूण ताचो १९२० त खून जालो.सैय्यद तैमुर ह्या सुलतानान फुडल्या इमामाकडेन बरे संबंद राखले. १९५४ इमामान वेगळें राज्य तयार करपाचो यत्न केलो. पूण सुलतानान ब्रिटिशांच्या पालवान ताचेर जैत मेळयलें. १९५६ त संयुक्त राश्ट्रांनी रथाराव घेवन ओमानाक स्वतंत्राय दिवपाची मागणी केली. ब्रिटनान ती मानून घेतली. सुलतान सैद बिन तिमूर हाच्या राजकारभाराक वाजेवन ताचो चलो काबूस बिन सैद बिन तिमूर हाच्या राजकारभाराक वाजेवन ताचो चलो काबूस बिन सैद हाणें २४ जुलय १९७० दिसा रगतहीन क्रांती करून ओमानचेर सत्ता मेळयली. धोफार वाठारांत १९७१-७२ त सुलतानाआड बंडाचे यत्न जाले, ह्या बंडाच्या फुडा-यांक हरोवंन बंड चेपून उडयलें. आयजमेरेन हांगाचो सुलतान काबूस बिन सैद होच आसा.
राज्यवेवस्था
ओमानांत पुरायपणान एकाधिकारशाय चलता आनी ह्या देशाक औपचारिक संविधान ना. सुलतान आपल्या हुकुमनाम्यावरवीं विधीमंडळ थारायता. देशाचो पंतप्रधान,राश्ट्राध्यक्ष, परराश्ट्र मंत्री, राखणेमंत्री आनी राखणे दळांचो सगळ्यांत वयल्या पांवड्यावेलो मुखेली सुलतान आशा. थळावें प्रशासन ४० प्रांतांतल्यान (विलायेत) चलता. हांचेर नियंत्रण दवरपाखातीर सुलतान राज्यपालाची नेमणूक करता. संसद आनी हेर लोकशाय राज्यांनी सांपडपी राज्यकारभाराची वेवस्था ह्या देशांत ना.
अर्थीक स्थिती
सामकें उश्ण हवामान, उणो पावस ह्या गजालींक लागून ओमान शेतवड आनी उध्येगांच्या मळार पयलींसावन फाटीं पडला. चांचेगिरी, नुस्तेमारी, मोतयां आनी खाजूर ह्या गजालींक लागून हो वाठार पयलीं नांवाजिल्लो आशिल्लो. बाटिना हांगा खाजराचें पीक बरेंच येता. १९६४ त पेट्रोलियम सांपडल्या उपरांत ओमानाक म्हत्व आयलें. पेटदरोलियमच्या उत्पादनाचेर हांगाची अर्थवेवस्था आदारल्या. सामक्याच उण्या वाठारांनी गंव, बार्ली, ज्वारी, ऊस,उत्पादनाचेर हांगाची अर्थवेवस्था आदारल्या. सामक्याच उण्या वाठारांनी गंव, बार्ली, ज्वारी, ऊस,तंबाखू, केळीं, आंबे, ऑलिव्ह, बदाम, अक्रोड, नाल्ल हांचें पीक येता. रानां सामकींच उणीं आसात आनी थंय हिंगासारकें पीक सापडटा. नुस्तेमारी आनी दर्यांतल्यान मोतयां काडपाच्या धंध्याक हांगा म्हत्व आसा. अन्नाच्या चडशा वस्तूंची ओमानाक आयत करची पडटा. निर्यात चडशी पाकिस्तान, भारत, इराक, इंग्लंड ह्या देशांकडेन जाता. ओमानांत उंटांक पोसपाचो धंदो बरोच उदरगतीक पावला. हालींहालींच तरांतरांचे कारखाने उगडून उत्पादन करप चालू जालां.
रियाल ओमानी हें हांगाचें चलनी नाणें जावन आसा.
येरादारी आनी संचारण
ओमानांत रेल्वे मार्ग आनी उदकांतले मार्ग नात. देशांतल्या बंदरांचो उपेग चडसो पेट्रोलियमची निर्यात करपाखातीर जाता.रस्त्यांचें प्रमाणय चड ना पूण देशांतली मुखेल शारां रस्त्यांच्या आदारान एकामेकांक जोडल्यांत.हांगा राश्ट्रीय विमान कंपनीय ना.हांगा राश्ट्रीय हवाई मार्गाचेर नियंत्रण दवरता. सीब हो मस्कत शारालागीं आशिल्लो विमानतळ हांगाचो मुखेल आंतरराश्ट्रीय विमानतळ जावन आसा.
ह्या देशांत एकय दिसाळें ना. दोन सातोळीं, एक अरबी आनी दुसरें इंग्लीश भाशेंतल्यान उजवाडाक येतात. रेडिओ आनी रंगीत दूरचित्रवाणीची मात हांगा बरेपैकीं वेवस्था आसा.
लोक आनी समाजजीण
हिनवी आनी घाफिरी ह्या दोन पंगडांचे लोक हांगा आसात. चडशे लोक इबादीय पंथी सुन्नी इस्लामी आसात. दर्यादेगांवेल्या शारांनी भारतीय, बलुची, निग्रोवंशीय लोक सांपडटात; जाल्यार दोंगरी वाठारांनी भारतांतल्या तोडा जमातीसारक्यो कांय जमाती रावतात. मस्कत आनी हेर व्हडइया शारांनी बरेतरेचीं घरां आसात, जाल्यार गांवगि-या वाठारांनी लोक चडशे तंबू आनी खोपटांनी रावतात. सादारणपणान अरबी मनशासारकी हांगाच्या लोकांची जीण आसली, तरी संस्कृताय भारतीय आनी इराणी संस्कृतायेक चड लागींची आसा. सोरो पिवप ना, भौशीक जाग्यांचेर तंबाखू ओडप ना, आंग धापपी मुस्तायकी आनी बायलांखातीर बुरखो,असल्यो चालीरीती अजून हांगा आसात. हालीच्या लोकांचीं पोरनीं मतां बदलूक अस्तंतेकडल्या असल्यो चालीरीती अजून हांगा आसात. हालीच्या लोकांचीं पोरनीं मतां बदलूक अस्तंतेकडल्या लोकांच्यो चालीरीती समजून घेवन तेभशेन रावपाचो थोडो भोन यत्न चल्ला.
शिक्षण
ओमानांत राश्ट्रीय साक्षरतेचें प्रमाण २०% आसा. हांगा अजूनमेरेन स्क्तीचें आनी फुकट शिक्षण घेवपाची तजवीज ना. स वर्सां मुळावें, ताचे उपरांत तीन वर्सां माध्यमिक आनी ३ वर्सां उच्च माध्यमिक अशें बारा वर्सांचे शिक्षण हांगा आसा. सप्टेंबर ते मे मेरेन शिक्षिणीक वर्स आसता. शिक्षणाचें माध्यम अरबी आसलें तरी माध्यमिक पावंड्याचेर इंग्लीशींतल्यानय शिक्षण दितात. शिक्षण मंत्रालयाच्या हाताखाला शिक्षण पध्दतीचें नियंत्रण आसता. हांगा उंचेल्या पांवड्यावेलें शिक्षण दिवपी संस्था नात. उचेल्या पांवड्यावेलें शिक्षण घेवपाखातीर हांगाच्या लोकांक दुस-या देशांनी वचचें पडटा. हांगाचे बरेच विध्यार्थी ब्रिटन. अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां,सिरिया, कुवेत हांगा शिक्षण घेवपापासत वचून रावल्यात.
भाशा आनी साहित्य
हांगाच्या लोकांचे सगळे वेव्हार अरबी भाशेंतल्यान जातात. थळावें नांव घेवपासारकें साहित्य हांगा ना. हेर अखस्तानांतल्या देशांतलें अरबी भाशेंतलें साहितय हांगाच्या लोकांक वाचडाखातीर मेळटा.
म्हत्वाचीं थळां
मस्कत हें राजधानीचें शार सोडीत जाल्यार हांगा खासा म्हत्वाचीं थळां नात.देशाचें क्षेत्रफळय उणें आसा आनी राजधानीचें शार चडश्यो सगळ्यो गजाली भागोवंक शकता.
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:इतिहास / History
आयमरीचें मागणें
आयमरीचें मागणें
Angelus
℣. सर्वेस्पराच्या भडव्यान आंकवार मारयेक खबर दिली,
℟. आनी पवित्र आत्म्याच्या कुरपेन ती गर्बेस्त जाली.
नमान मारये, कुरपेन भरलेले सर्वेस्पर तुजे थांय आसा, अस्तरयां मदें तूं सोदैव, आनी सोदैव तुजो पुत जेजू.
आमेन
℣. हांव सर्वेस्पोराची चाकर्न
℟. तुज्या उतरा परमणें म्हजे सवें गोडों
℣. देवाचो पुत मनीस जालो
℟. आनी आमचे मदें जियेलो
℣. भागेवंत देवाचे माये आमचे खातीर माग
℟. जेजून भासायलां तें आमकां फावो जावनच्याक
मागुंया
सर्वेस्परा, आमच्यां काळजांनीं तुजी कुरपा घाल म्हून मागतांव. तुज्या भडव्यान आमकां कळयलां देखून जेजू तुजो पुत मनीस जालो म्हुण आमी अळखूंक पावल्यांव आतां आमी ताच्यां कश्टां आनी खुरसा वरवीं पुणर्जिवांत पोणाच्या वैभवाक पावूं-शीं कर त्याच क्रिस्ता आमच्या समीया वरवीं. आमेन देवाचो आदार सदांच आमचे थांय आसूं.
आमेन
वर्ग:! रोमान काथलीक आंचीं मागणीं वर्ग:देवनागरी पानां
अमृतसर
अमृतसरः
पंजाब राज्यांतलें नामनेचें सुंदर शार आनी शीखाचें पवित्र धर्मस्थळ. बियास (व्यास) न्हंयचे देगेर हें शार वसलां. लोकसंख्या 5,89,229 (1981).शीखां खातीर एक देवूळ तयार करचें अशें शीकांचो चवथो गुरू रामदास हाका दिसलें, देखून 1577 वर्सा ताणें अकबरा कडसून हो जागो विकतो घेतलो. सगळ्या आदीं ताणें तळी खणली आनी ताका अमृतसरोवर अशें नांव दिलें. ह्या नांवा वेल्यान एक आख्यायिका आसा ती अशीः अयोध्येचो राजा राम हाणें अश्वमेध यज्ञ करपाचें थारावन जैताचो घोडो सोडलो. लव आनी कुश हांणी तो आडायलो. घोड्या खातीर राम, लक्ष्मण, भरत, शत्रुघ्न आनी लव आनी कूश हांचे मदीं झूज जालें. तातूंत राम आनी ताच्या हेर भावांक लव आनी कूसान बेशुध्द केले. उपरांत तांकां साबुद्दीर हाडपाक स्वर्गांतल्यान अमृत हाडले. त्या अमृतान तांणी त्या चौगांय भावांक साबुद्दीर हाडले. आनी उरिल्लें अमृत थंयच पुरलें. ह्याच जाग्यार गुरू रामदासान तळी खणली अशें सांगतात. हें तळें 475 फूट लांब आसा आनी ताचे चोंयवशीन संगमरवरी फातरांचो घाट बांदला. ह्या तळ्याच्या मदीं शीखांचें पवित्र थळ आसा. गुरू रामदास हाका मर्ण येतकच ताचो पूत आनी शीखांचो पांचवो गुरू अर्जुनदेव हाणें तळ्याच्या मदीं देवूळ बांदले. फुडें हें थळ शीख लोकांचें सत्ताकेंद्र जालें.
मोगलांनी ह्या शाराचो नाश करपाचो खूब यत्न केलो. 1761 त अहमदशहा दुर्रानीन सगळ्या अमृतसर शाराचो विध्वंस केलो. पूण राजा रणजितसिंग हाचे राजवटींत ह्या शाराची गिरेस्तकाय खूब वाडली. ह्याच काळांत शीखांच्या देवळाचो कळस भांगराचो केलो आनी ताका सुवर्णमंदीर हें नांव दिलें. उपरांत ब्रिटिशांच्या कालखंडांत हें शार वेपारी सांस्कृतीक आनी ब्रिटिश विरोधी चळवळीचें केंद्र आशिल्लें. सुवर्णमंदिराच्या लागसारूच इतिहासीक नामना मेळिल्ली जालियनवाला बाग आसा. हें बागेंत 13 एप्रिल 1919 ह्या दिसा ब्रिटिश अधिकारी जनरल डायर हाणें, भरिल्ले सभेचेर फारपेट केल्लो. हातूंत सुमार देड हजार लोकांक मरण आयिल्लें. 1947तल्या भारत-पाकिस्तान फाळणे वेळार शीमेवेलें शार म्हूण अमृतसराक खूब म्हत्व मेळिल्लें. 1965 त जाल्ल्या भारत-पाकिस्तानाच्या झुजा वेळार हें शार एक म्हत्वाचें केंद्र आशिल्लें. ह्या वेळार ह्या शाराक खूब लुकसाण सोंसचें पडलें.
ह्या शारांत सुती, रेशमी आनी गरम कपड्याच्यो गिरणी आसात. वनस्पती तूप, वखदां, पितळेचीं आयदनां, विजेचीं उपकरणां, रसायनां, दुदाचे पदार्थ करपाचे आनी हेर कारखाने हांगा आसात. जमखनां आनी ‘पश्मिना’ शालीं खातीर ह्या शाराक खूब नांव मेळ्ळां. हांगाच्या बाजारपेटेंत भरतकामाचे आनी लगदाकामाचे जायते नमुने पळोवंक मेळटात. 1893 वर्सा थापणूक जाल्लें खालसा कॉलेज हांगा आसा. ह्या शारांत विमानतळूय आसा.
ह्या शारांत शीखांची सुमार 12 गुरूव्दारा आसात. तातूंतलें सुवर्णमंदीर हें तांचें मुखेल गुरूद्वारा. सुवर्णमंदीराक दरबार मंदीर वा हरि मंदीर अशेंय म्हणटात. अमृतसर, संतोषसर,रायसर, विवेकसर आनी कमळसर (कौलसर) असीं पांच तीर्थां हांगा आसात. हे भायर जालियनवाला बागेंतली स्वतंत्र ज्योत, बाबा अटरायाचो मनोरो, दुर्गामंदिर, रामबाग, कैसरबाग,गोविंदगढ आदी थलां पळोवपा सारकीं आसात. शीखांच्या चार तख्तांतलो ‘अकाल तख्त साहबी’ हो तख्त (मठ) अमृतसरह शारांत आसा.
पळेयात
Amritsar
वर्ग:देवनागरी पानां
देखणी
देखणी ह्या नाचाक गोंयच्या लोकवेदांत म्हत्व  आसा.ह्या लोकवेदा वरवी लोकांच्या मानसीक जिविताचें दर्शन घडटा आनी लोककले कडेन तांचो संबंद स्पश्ट जाता .देखणी हो वेगळ्या तरेचो नाच,जो गोंयकारांनी पाश्चात्या कडल्यान  घेतला. हो नाच किरिस्तांव समाजांतल्यो चल्यो करतात.देखणी ह्या उतराचो कोंकणीन अर्थ बायलेची सुंदरकाय असो जाता.देखणी नाच घुमटाच्या तालार वाजता.ह्या नाचातल्यान आमकां भारतीय संगिताचो हारसो दिसून येता. ह्या नाचाची मुखेल कल्पना म्हळयार देविदासी चलयो न्हंयेकडेन येतात आनी तारव्याक आलतडी सावन पलतडी व्हरपाची विनवणी करतात कारण चलयांक घराकडेन बेगीन पावपाक जाय आसता.
वर्ग:देवनागरी पानां
धेडी
आदल्या काळांत कांय गिरेस्तांगेर सेवेकारांची म्हळ्यार भावणींचीं घराणीं आसतालीं. ह्याच घराण्यांतलीं भुरगीं व्हंकलेवांगडा धेडी म्हणून वतालीं.लग्न समारंभांत धेडयेचीं फकाणां मारपाची चाल आसताली. पूण धेडयेपरस धेड्याचींच फकाणां चड मारताले. मध्यम वर्गांतल्या घराण्यांनी जांकां धेडयेचो खर्च करप परवडना त्या लोकांगेर व्हंकलेवांगडा तिची भयण वा फागूर भयण म्हळ्यार बापोलभयण, मावशेभयण बी समवयाचें भरगें धेडी म्हणून वांगडा धाडपाची चाल आसताली. ही धेडी पिरायेन ल्हान आसताली, देखून ती फकत व्हंकलेक सांगात दिताली. तिका आदार करिनासली. ही धेडी फकत पंदराच दीस व्हंकलेगेर उरताली. उपरांत व्हंकल जेन्ना कुळारा येताली तेन्ना तिचे वांगडा धेडी परत येताली आनी परत तिचे वांगडा वचनासली. कांयकडेन अजुनूय धेडी म्हणून व्हंकलेचे भयणीक तिचेवांगडा धाडपाची चाल आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ऍडमिरल सरदारीलाल मथुरादास नंदा
ऍडमिरल सरदारीलाल मथुरादास नंदा हांचो जल्म 10 ऑक्टोबर 1915 ह्या दिसा जालो. भारताचो आदलो नौसेनाचो मुखेली. ताणें कराचिक शिक्षण घेतलें.
वर्ग:देवनागरी पानां
काॅनरॅड एमिल ब्लाॅक
कॉनरॅड एमिल ब्लॉक नामनेचो अमेरिकन जीवरसायनशास्त्रिज्ञ.1934 त ताणें म्युलिकांतल्या तांत्रिक विद्दालयांतल्यान रसायनी अभियंत्रिकी निशयांत्रिकी विशयांतली पदवी घेतली. कांय काळ स्वित्झर्लंडांत रावतकच 1936 त तो अमेरिकेक गेलो. 1938 त ताणें कोलंबिया विद्दापिठाची जीवरसायनशास्त्रचीपीएच. डी. पदवी मेळयली आनी थंयच 1946 मेरेन ताणें संशोधन केलें.1942 त ताणें डेव्हिड रिटेनबर्ग हाच्या पालवान कॉलेल्ट्ररॉलाच्या जैव संश्र्लेशणाविशींच्या संशोधनाक सुरवात केली. 1946त शिकागो विद्दापिठांत तो जीवरसायनशास्त्राचो पावली प्राध्यापकआनी 1950त प्राध्यापक जालो. 1954 त हार्वर्ड विद्दापिठाच्या रसायनशास्त्र विभागांत जीवरसायशास्त्राचो हिगिन्स प्राध्यापक म्हणून नेमणूक जाली आनी 1968 त तो त्या विभागाचो अध्यक्ष जालो. 1940 सावन ताणें कॉलेल्टॅरॉलाचेर संशोधन करपाक सरवात केल्ला.कॉलेस्टॅरॉच्या जैव संश्र्लेशणांत वट्ट शत्तीस रसायनीक रुपांतरणां आशिल्ल्याचें ताणें प्रयोगांवरवी सिध्द केलें. शरीरक्रियाविज्ञानाविशींच्या गिन्यानाखेरीज टर्पिनां.कॅरोटिनां, रबर आदी उद्देगीक रसायनीक पदार्थांच्या संश्र्लशणाच्या गिन्यानांतून ब्लॉक हाच्या संशोधनाक लागून भर पडल्या. कॉलेस्टरॉला खेरीज ग्लुटाथायोन ह्या प्रथिनाच्या चयापचयांतल्या (metabolism) म्हत्वाच्या पदार्थांचेरुय ताणें संशोधन केलां. जीवरसायनीक क्रमविकासाच्या वेगवेगळयो गजाली ह्या विशयाचेरुय ताणें संशोधन केलां. कॉलेल्टॅरॉल आनी वसाम्लां (fatty acids) हांच्या चयापचयाची यंत्रणा आनी नियत्रण. हांचेविशींच्या सोदाखातीर 1964 वर्साचो वैजकी आनी शरीरक्रिविज्ञानाचो नोबॅलपुरस्कार ब्लॉक हाका फेओडोर लायनॅन ह्या शास्त्रज्ञावांगडा वांटून मेळ्ळो. ताका आनिकूय खूब भोवमान फावो जाल्यात. Lipid Matabolism हो ताचो ग्रंथ 1961 त उजवाडाक आयलो.''' ==
वर्ग:देवनागरी पानां