cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अस्तंत बंगाल
अस्तंत बंगाल वो पश्चिम बंगाल जावन आसा भारतीय संघराज्यांतले उदेंतेकडलें एक राज्य. बंगाल हें उतर वंगालह्या उतराचो अपभ्रंश.ह्या वाठारांतल्यान व्हांवपी न्हंयांक दर वर्सा आकांताचे हुंवार येताले.पुर्विल्ल्या काळांत अशा हुंवारांसावन राखण करचेपासत ऊंच ऊंच दोंगुल्ल्यांक 'आल'अशें म्हनटाले.तांचे वयल्यान वंग+ आल= वंगाल आनी ताचें फुडें बंगाल जालें अशी व्युत्पत्ती अबुल फजल हाणें दिल्या.भविश्यपुराणांत पौंड्र देशाचे सात वांटे करून एका वाट्याक 'गौड' नांव दिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा.हो देश पदमा न्हंय आनी बरव्दान जिल्हो हांचेमदीं आसलो.शक्तिसंगम तंत्रांत ह्या देशाची विस्तार असो सांगला. वड्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगं शिवे। गौडदेश: समाख्यात: सर्वविद्दाविशारद:। अर्थ- वंग देशासावन भुवनेश्र्वरमेरेन गौड देश पातळ्ळा. हो देश गिन्यानांत गिरेस्त आसा.
गोंयकार आनी नुस्तें
‘गोंयकार हांव गोंयचो,वास जाय म्हाका नुस्त्याचो, जीव म्हजो वता तेन्ना दवर नाकार खा-याचो, जितो जातलो हांव घेवन वास त्या सुख्या बांगड्याचो.
अस्तंत बंगाल
वयल्या श्लोकावयल्यान बंगालच्या उदेंत वांट्याक वंग आनी अस्तंतेकडल्या वांट्याक गौड म्हणिल्लें दिसता. देखून कांय मुसलमान इतिहासकार ह्या वाठाराक 'गौडबंगाल' म्हणटाले. राज्याचे उत्तरेक सिक्कीम आनी भूतान, उदेंतेक आसाम आनी बांगलादेश, दक्षिणेक बंगालचो उपसागर, अस्तंतेक ओरिसा, बिहार हीं राज्यां आनी उत्तर अस्तंतेक नेपाळ हे वाठार आसात. पुराय राज्य हिमालय पर्वताच्या मुळसांत सावन दक्षीणेक बंगालच्या उपसागरामेरेन पातळिल्लें आसा.राज्याचो चडसो वाठार दर्यादेगेक सरळ आसा. हिमालय पर्वतांच्यो रांको ह्यो राज्याच्या दार्जिलिंग, जलपैगुरी, कूचबिहार जिल्ह्यांनी पातळ्ळ्यात.ह्या जिल्ह्यांतली भंय तिस्ता, तोरसा, जलढाका, रंजीता, सारक्या न्हंयांक लागून उदकाळ आनी कसाळ जाल्यात.दक्षिणेवटेनचो कांय वाठार दलदलीचो जाल्यार गंगा न्हंये देगेकडचो सखल आनी कसाळ आसा. राज्यांतलो दार्जिलिंग जिल्हो सगळ्यांपरस उंचायेर (३६५८ मीटर) वसला.राज्यांत पदमा (गंगा न्हंयेचो उदेंतेकडलो फांटो), भागिरथी वा हुगळी (गंगा न्हंयेचो अस्तंतेकडलो फांटो), दामोदर, रूपनारायण, मयुराक्षी, तिस्ता, तोरसा, जलढाका आनी रंजीत ह्यो म्हत्वाच्यो न्हंयो आसात. बंगालच्या उपसागराच्या रुपान राज्याची दक्षिण शीम पुरायेन आडायिल्ली आसा.
गोंयकार आनी नुस्तें
नुस्तें उदका बगर तडफडटा ताचेय परस चड गोंयकार नुस्तें नाजाल्यार तडफडटा. एक वेळ नुस्तें उदका बगर रावत पूण गोंयकार मात नुस्त्यां बगर रांवक पावचो ना, नुस्तें उदका बगर रावपाक शकना आनी गोंयकार नुस्त्या बगर रावपाक शकना. देवान मनीस सैम आनी निसर्गीक सैम हांचे मदीं एक लागीपण दवरलां आनी ह्याच कारणांक लागून प्रत‌्येक गजालीक मनीस सैमांकडेन पळयता जांव तें दुखाच्या वेळार तशेंच सुखाच्या वेळार, जाल्यार गोंयचो तरी लोक ऋतुच्या चक्रा प्रमाणें चलता शेंताच्या बाबतीन तशेंच नुसत्याच्या बाबतीन. गोंयकार हो गोंयचो पूत आनी शेत गोंयकारालें पोटानी नुस्तें गोंयकाराली वळख, ही थोडे भितर गोंयकाराली वळख जांवन आसा.
अस्तंत बंगाल
राज्याचें हवामान उश्ण, दमट आनी मान्सून प्रकारांत आस्पावता.गिमाच्या दिसांनी तापमान 38 सॅ. ते 22 सॅ. मेरेन उरता.दार्जिलिंग आनी जलपैगुरीचे दोंगराळ वाठार थंड आसतात.पुराय राज्यांत व्हड प्रमाणांत पावस पडटा.दक्षिण अस्तंत वाठारांत सरासरी वर्सुकी पावस 1006 मिमि. जाल्यार उत्तर वाठारांत सरासरी वर्सुकी पावस 2933 मिमि. इतलो जाता.राज्यांतले सरासरी पावसाचें प्रमाण 1650 मिमि. राज्यांतल्या हवामानाचे फुडले तरेन चार वाटे करू येतात.15 नोव्हेंबर ते मार्च म्हयन्याच्या मध्यामेरेन शिंयाचे दीस,मार्च म्हयन्याची दुसरी पंद्रस ते 10 जून मेरेन गीम, 10 जून ते सप्टेंबर मेरेन पावस आनी ऑक्टोबर-नोव्हेंबर म्हळ्यार पावसाचो परतुपाचो काळ.
गोंयकार आनी नुस्तें
नुस्तें खंय मेळटा हाची चौकशी गोंयकार पयलीं करतात, खंयच्या गांवांत वचत जाल्यार हेर कांयच ना पूण नुस्तें खंय मेळटलें हाची खबर मात गोंयकाराक आसता, खारयाचो वास तरी गोंयकारांक जाय आसता अशें म्हूण संवसारभर फामाद आसां. खंयच्याय गोंयकाराक नुस्त्याच्यों सुवातो खंयच्यो म्हूण विचारल्यार तो सांगतलो़ दर्यांत, न्हंयंत, पाण्ट्यार, तळ्यांत, तशें खाडयेंत, शेंतातय आयसुळीं, पितोळ, बारीक खाडुंवां कुल्लयो, कोंग्गें, लाळुकां, खुंम्बारुलां, थिगूर, चिकालो, वाळोयो, व्होळाच्या देंगेर आसत जाल्यार पाताशीं, थेले, थोळ, कानारो(ताका वयर कपलार च्यांदो आसता),मानमोडे, मोळ्ये, कांय शेंतांनी पोटींग(सुंगटां भाशेन), शिवोस, खोस आसत जाल्यार हुबें, होयसुळीं, गागोर(तीगुरा भशेंन ताका दोन थीबें आसात), खेर, पोनेळ्यो, पावसा तेपार चोणकां, सांगटां, म्हासो, कांसोव,(दाखली जात), कासय(व्हडली जात), होरच्यो, दाडीय काडुवां(व्हड जातकच तांकां पीतेळ म्हणटात), सारकील्ले नुस्तें मेळटा. दर्यांत, दोडयारे, कुल्लयो, वीसवण, तारले, पालू, कल्ली, पापलेट, वागुळें, सुंगटां, लेपो, मुड्डेश्यो,सोमडोळ्यो, खांपीयो,माणख्यो,मोरी,चणक,पाताशीं,बांगडें,हालवो,कुमाल्ले,खडस,शिवड,केसकाडें,परपनळ,भोंपशें,बामुट् टो,कुड्डपेड्यो,बुरांटे, करबट,येल्ल्यो,बोंमबील, वांग्यो, तांबश्यो, खरचांड्यो, रोगताळे, हुंकीर, कालवां, झोब, कोण्डोयो, तीस-यो, बाकाल्यांव, बाळे, शेंवटो, गोबरे, शेतूक, मोतयाळ, अशें नूस्तें मेळटा, वेगवेगळे तरेचें नुस्तें,धरपाच्यो तराय वेगवेगळ्यो आसात. त्यो म्हळ्यार काटाळी, गरोवणी, दीपकावणी, रापण, वोण्ण, फूटावण, पागप, हापणी, पोशेवप. आर्वील्ल्या काळांत ट्रॉलर्सूय आयल्यात.
अस्तंत बंगाल
वनस्पत आनी मोनजात
उदकाचे गिरेस्तकायेक लागीन राज्यांत वनस्पत आनी मोनजात व्हड प्रमांणात दिश्टी पडटा. दार्जिलिंग, जलपैगुरी, कुचबिहार, मेदिनीपूर वाठारांत व्हड रानां आसात.दक्षिणेंत 5256 चौ. मैल वाठारांत पातळिल्ले ‘सुंदरबन’ वनस्पतीक लागून नांवजिल्लें आसा.जलदापारा अभयारण्या 93 चौ. किमी. क्षेत्रफळाभितर वसलां. दर्यादेगेसावन 1,000 मी. वयर सुवातेर हिरडो, तून, सोनचांफो, कोंडो, 1,500 ते 3,000 मी. सुवातेंत ओक आनी पायन ही रुखावळ दिश्टी पडटा.अस्तंतेकडल्या सड्यार शाल, पळस, मोह, तांबडी सावर, हिरोड, कोंडो हे रुख दिसतात.सुंदरबनांत सुंद्री, गोरन, गेवा, तिवर, घुंडाल ही खाऱ्या जमनींत वाडपी झाडां आसात.मैदानांतल्या सपाट वाठारांत पिंपळ, वड, हाली, साग, शाल, खैर, शिंशें, शिवण आनी चिलौन जातीचीं झाडां पळोवंक मेळटात.गेंडो, हत्ती, हरण, वाग हीं राज्यांत मेळपी मुखेल रानटी जनावरां आसात. सोयऱ्याचें स्वागतूय शंख वाजोवन जाता.
गोंयकार आनी नुस्तें
जीतें नुस्तें मेळना तेन्ना गोयकार खा-या नुस्त्याचो वापर करता. खारें नुस्तें म्हळ्यार ज्या नुस्त्यामीठ लावन सुकयतात ताका खारें नूस्तें अशें म्हणटात. गोंयां भायर वतना कांय जाण हें खारें नुस्तें व्हरतात जशें सुकी सुंगटां, गालमो, बांगडे, ताल्ले, पेडवे, भोपशों,(बोंबील-हाडटात) दोडयारे, वागोळें हाचो आसपाव जाता.
अस्तंत बंगाल
इतिहास
पुर्विल्ल्या संस्कृत साहित्यांत बगाल वाठाराक (अस्तंत बंगाल हो ताचो एक वांटो) वंग आनी गौड ह्या नांवांनी पाचारिल्लें पळोवंक मेळटा.महाभारतांतल्या झुजांत वंग प्रांताचो राजा कौरवांचेवटेन पांडवाआड झुजिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा.ते आदीं ऑस्ट्रिक आनी द्रवीड लोक ह्या वाठारांत वसती करून राविल्ले.अथर्ववेद आनी शतपथ ब्राह्मणांत तांचो उल्लेख ‘प्राच्य लोक’ असो केला.
गोंयकार आनी नुस्तें
नुस्तें रांदपाच्यो खूब तरा आसात, जश्यो हुमण, सुकें, सादें तळून, भरुन तळप, दांगर, हुड्डमेथी, कळपुटी, कीसमूर, धबधबीत, आंमबट-तीखट, बांगड्याचो पारो वा सुंगटाचो बालच्यांव,स्पश्टपणान हांचें विशीं सांगप म्हळ्यार फकत तोंडाक रूच हाडप, हुमण हें चड करून सगळ्या जित्या नुस्त्याचें करतात जशें सुंगटांचें, विसवणांचें, तिस-यांचें, बांगड्याचें, लेपांचे, ह्या सगळ्याचें हुमण करतात, हुमणांक क्रिस्तांव लोक कडी अशें म्हणटात, सूकें करतात ताका कांदो, सोय घालून सुको असो करतात, सुकें चड करून बांगड्यांचें, सुंगटांचें, वेल्लयांचें, विसवणांचें, तिस-यांचें, कुण्यांचें, सुक्या नुस्त्याचें सुकें करतात,तशेंच चडांत चड नुस्तें तळटात, नुस्तें तळटनां मीठ, रोवो, हळद, मीरसांग वयल्यान लायतकच ताका आनीक सुवाद येता, पूण नुस्तें जेन्ना कांटें काडून ताका मीठ लावन तातूंत विनाग्रीन वांटिल्लो मसालो घालून तें भरुन तळटात तेन्ना ताची रुच आनीक व्हडटा, विसण, बांगडें,पांपलीट, सारकील्लीं नुस्तीं चड भरुन करतात, बांगडयांची हुड्डमेथी करतात, विसवण,दोडयारो, रांवस, ह्या नुसत्याच्या तकलेंची, वा शेशट्यांची, कळपुट् टी करतात, दांगर हें सुंगटांचें वा तिस-यांचें करतात, खा-याचीं जशें सुक्या बांगडयांची, सुक्या सुंगटांचीं, गालम्यांचीं(बारीक सुंगटां), किसमूर करतात, बींमलां घालून सुख्या सूंगटांचो रोस, बांगडयांचें तशेंच पेडव्यांचें,गालम्यांचे,हे धबधबीत करतात,धबधबीत, म्हळ्यार पातळूय नासता आनी सुकेंय नासता, बांगडे, तारल्ले, पापलेट हांचें आंमबट-तिखट करतात, हें चड करुन क्रिस्तांव भाव करतात, तशेंच पुरुमेंताक पारो वा बोलच्यांव करतात, जशें लोणचें तशे तरेचो हो प्रकार आसता.
अस्तंत बंगाल
इतिहास
इसवी सना आदल्या सव्याशतमानांत जैन आनी बौध्द साहित्यांत अंग, वंग, राघ आनी सुमोत्र ह्या बंगालाकडल्या महाजपदांचो उल्लेख येता.हीं महाजनपदां बळीश्ट आसून तांचेकडेन खडेगांठ सैनीकबळ आशिल्ल्याचें प्लिनी हाणें म्हळां खिस्ताआदल्या तिसऱ्या शतमानांत मौर्य सम्राट चंद्रगुप्त हाणें बंगाल जिखून घेतलो.तेवरवीं मौर्य राजवट हांगा सुरु जाली. ह्याच काळांत हांगा आर्यीकरणाक आरंभ जालो. इसवी सना उपरांत पांच शतमानांत हें आर्यीकरण चललें.ह्या 800 वर्साच्या कालखंडांत बंगाली भौसान आर्यभाशा (मागधी) आपणायली.तेचपरी ब्राह्मणाच्या फुडारपणाखाल धर्म आनी संस्कृती शिकून घेतली.वैदिक धर्मावांवडा बौध्द आनी जैन मताचोय प्रसार मौर्य राजवटींत हागां जालो.सम्राट अशोकाच्या अंता उपरांत मौर्य राजवटीचो अस्त जालो.मौर्या फाटल्यान कुशाण राजवंशान ह्या वाठाराचेर सत्ता चलयली असो अदमास ह्या वाठारांत मेळिल्ल्या फातरांपटे आनी नाण्यांवयल्यान पुरातत्त्वज्ञांनी काडला.
गोंयकार आनी नुस्तें
गोंयकाराचो नुस्त्याचेर, आकांताचो मोग आसा ताका लागून नुस्त्याच्या बद्दल बरयनासतना रावप ख-या गोंयकाराक कशेंच, जमचेनां गोंयच्या लेखकांनीय नुस्त्याक आपलें साहित्य कृतींत स्थान दिलां,कांय लेखकांनी जाल्यार आपल्या साहित्य पुसतकांक नुस्त्या कडेन जोडिल्लीं नांवां दवरल्यांत, देखील- जयमाला दणायत हांच्या पुस्तकाचें नांव ‘करबट’,तांच्या संग्रहांत ‘नुस्तें आनी गोंयकार’ हो निबंद आसा, तशेंच मुखेश थळी हांच्या ‘वळेसर’ निबंद संग्रहांत ‘गालमो आनी कळपुटी’ अशे दोन निबंद आसात, प्रकाश पर्येकार हांची ‘दिपकावणी’ म्हूण कथा आसा, दिनेश मणेरकार हांणीं वेंचिल्ले खीण ह्या पारजताच्या पुस्तकांत,’नुस्त्याच्या राज्यांतली भोंवडी’ हें ‘पारजत’ मेळटा. पुषा पै हांची ‘चेम्मीन’ अणकारीत केल्ली कादंबरी खारवी समाजाचेर आदारीत आसा नुस्त्याचेर आमकां गोंयकारांक खूब मोग, पूण हो मोग फकत सुवार्य़ाचो काराण प्रथेक गोंयकारांक नुस्तें मेळचें म्हूण कितलिंशींच नुसतीं मरतात. तर म्हाका तरी अशें दिसता की,गोंयकाराक नुस्त्याचेर न्हय पूण नुस्त्याक गोंयकाराचो मोग आसा आनी हो माग खूब त्यागी मोग जावन आसा.
‘सोवाय सोवाय नुस्तें हांव,
अस्तंत बंगाल
इतिहास
1941 वर्सा जपानाच्या आदारान सिंगापूरांत ताणें आझाद हिंद फौजेचें पुनर्संघटण केलें. हे खातीर ताणें जर्मनीचोय पालव मागिल्लो.21 ऑक्टोबर 1943 वर्सा सिंगापूरांत ताच्या फुडारपणाखाला स्वतंत्र भारताच्या हंगामी सरकाराची स्थापणूक केली.जपानान ब्रिटिशंकडल्यान जिखून घेतिल्ले अंदमान निकोबार हे जुंवे आझाद हिंद फौजे सुवादीन केले.1944 वर्साच्या म्हाझुजांत जर्मनी आनी जपान हांकां हार पडली आनी तेवरवीं तांचेर आदारून आशिल्लो आझाद हिंद फौजेक खर धपको बसलो.18 ओगस्ट 1945 त सुभाषचंद्र बोस हाका विमान अपघातांत मरण आयलें.हाका लागून हांगाचे क्रांतिकारी संघटणेची ब्युन्याद हाल्ली दुसरे वाटेन दुसऱ्या म्हाझुजाच्या धपक्यांतल्यान युरोपांतल्या चडशा देशांची अर्थीक आनी लश्करी तांक उणावल्ली. ब्रिटिशांकय भारताचेर शासन चलोवप खूब कठीन जावंक लागिल्लें. निमाणें ब्रिटिशांनी भारताक स्वातंत्र्य दिवंचेआदीं पुराय भारताची धर्मीक भारत आनी पाकिस्तान अशी फाळणी केली. हाचो परिणाम म्हूणन बंगालाचेय दिन कुडके जाले. उदेंत बंगालांत मुसलमान चड आशिल्ल्यान तो पाकिस्तानांत आस्पावलो.1972 त उदेत पाकिस्तान, पाकिस्तानासावन वेगळो जालो.आयज ह्या वाठराक बांगलादेश म्हणटात.भारतीय संगराज्यातलें बंगाल (अ.) राज्य 1947 त अस्तित्त्वांत आयलें. 1 जानेवारी 1950 ह्य दिसा कूचबिहार हो जिल्हो ह्या राज्यांत आस्पावलो. 2 ऒक्टोबर 1954 ह्या दिसा चंद्रनगर हो वाठार बंगालांत आस्पावलो. 1956 वर्सा राज्य पुनर्रचणूक अधिनेमावरवीं बिहार राज्याचो 8177 चौ. किमी. वाठार ह्या राज्यांत आस्पावलो.
गोंयकार आनी नुस्तें
बांगडे,शेवटें,वीसवण धांव,
अस्तंत बंगाल
राज्यवेवस्था
रांज्यांत त्रिस्तरीय पंचायत राजवेवस्था आसा.1788 वर्सा मेरेन राज्यात 3437 पंचायती, 331 पंचायती समीती आनी 16 जिल्हो परिशदो आसल्यो. राज्यांतले विधानसभेचेर 294,लोकसभेचेर 42 आनी राज्यसभेचेर 16 वांगडी वेंचून काडटात.थळावें प्रशासन बरे तरेन चलचें म्हणून राज्याचे 17 जिल्हे केल्यात.तांचीं नांवां अशीं – बांकूर, बिरभूम, वर्धमान, कलकत्ता, कूचबिहार, दार्जिलिंग, हुगळी, हावडा, जलपैगुरी, माल्डा, मेदिनीपूर, मुर्शिदाबाद, नादीय, पुरुलिया, उत्तर चौवीस परगण,दक्षिण परगण, आनी अस्तंत दिनाजपूर.राज्याचे राजपाटण कलकत्ता आसून राज्य प्रशासन हांगासावन चलता.
गोंयकार आनी नुस्तें
गोंयकार म्हाका रावला पयर तांवन,
अस्तंत बंगाल
अर्थीक स्थिती
राज्यांत देशांतलें 14% भात-पीक जाता. 1988-98 वर्सा भाताचें वट्ट उत्पादन 1,15,155 हजार टन इतलें जालें. भातपिकसखाला 5622.0 हजार हेक्टर भूंय आसा. राज्यांत देशांतलें 59.5% ताग, 21.5% च्या,29.2% बटाट हांचे उत्पादन जाता. 1988-89 मेरेन तेलबियांची लागवड 492.5 हजार हेक्टर वाठारांत केल्या.ताचे पासून 403.6 हजार टन तेलबियांचें उत्पादन जाता.
गोंयकार आनी नुस्तें
गणपती बाप्पा घेलो मुखल्यान सांवन,
अस्तंत बंगाल
अर्थीक स्थिती
कोळसो आनी चीनी माती रज्यांत व्हड प्रमाणांत मेळटा.हेर खनिजांमदी डोलोमायट, रॉक फॉस्फेट, भाजिल्ली माती, चूनखडी, तांबें, लोखण, सिलीका, मँगनीज, रेंवचे फातर (sandstone) हांचो आस्पाव जाता. 1987 त राज्यांत कोळशांचे उत्पादन 21.06 दशलक्ष मॅट्रीक टन इतलें जालें. ताग, च्या, कापड गिरणी, रेशमी, सायकली, कागद,यांत्रिकी आनी अभियांत्रिकी वस्तू,रसायनां, साकर, ऐलुमिनीयम, लांकूड कारागिरी,जोतीं, दुदाचें उत्पादन,कंवची हे उद्देग राज्यांत भरभराटीक आयल्यात.केबल, रेल्वे डबे, सारीं, तारवां, बांदावळ हे उद्देग सरकाराच्या नियंत्रणाखाला आसात.राज्यांतले भोवउद्देशी शिंपणावळ प्रकल्प आसात. तिस्ता धारण प्रकल्पूय राज्यांत
गोंयकार आनी नुस्तें
फाटल्या दारांतल्यान येयलें हांव’
अस्तंत बंगाल
शिंपणावळ प्रकल्प
दामोदर देगण प्रकल्प, मयुरकाशी प्रकल्प, कांगसाबटी प्रकल्प हे उदकापुरवणेच्यो गरजो भागयता.
गोंयकार आनी नुस्तें
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अस्तंत बंगाल
ऊर्जा प्रकल्प
दामोदर देगण प्रकल्प, मयुरकाशी प्रकल्प, बंदले ऊर्जा प्रकल्प केंद्र, संथालदी ऊर्जा केंद्र, दुर्गापुर प्रकल्प, कोलघाट ऊर्जा प्रकल्प. राज्यांत वीज आनी पुरवण महामंडळ शारांत वीज पुरवण करता. ताच्या हाताखाल चार केंद्रां आसात.
येरादारी आनी संचारण
उदकाळ न्हंयो आनी व्हड दर्यादेग हांकां लागून राज्यांत उदका येरादारीक खूब म्हत्व आसा. राज्यांत 779 किमी. लांबायेचे उदका मार्ग (न्हंय आनी खारीजां मेळून ) आसात. राज्यांतलें म्हत्वाचें शार हुगळी न्हंयेचेर वसलां. उदका रचनाचीं साधनां उपलब्ध आशिल्ल्यान तें वेपार आनी आर्थीक उलाढालींचें केंद्र थारलां. ईशान्या भारताक भारताच्या हेर वांट्यांकडेन जोडपांत राज्यांतल्यान वचपी रेल्वे आनी रस्ते उपगी थारल्यात.
ट्राम
राज्यांत उपलब्ध आशिल्लें एक म्हत्वाचें येरादारीचें साधन. ट्रामसेवा राज्यांत कलकत्याक 1883 वर्सा सुरु जाली. कलकत्ता ट्रामसेवा कंपनी ही सेवा दिता. 1991-92 त हे सेवेसावन राज्याक 10.50 कोटी येणावळ मेळ्ळी. पूण तेच वांगडां 37.25 कोटी खर्चाचो भार पडिल्ल्यान वट्ट 27 कोटी लुकसाण सोंसचें पडलें. हाका लागून ही सेवा बंद करपाचो प्रस्ताव सरकारान विचारांत घेतला.
1986 मेरेन बंगाली भाशेंत 52 दिसाळीं आनी 433 सातोळीं भायर सरतालीं राज्यांत मान्यतायप्राप्त दिसाळ्यांचो खप 9 लाख 10 हजार जाल्यार हेर नेमाळ्यांचो 13 लाख 69 हजार इतलो आसा (1989). अमृतबझार पत्रिका इंग्लीश बंगाली हें राज्यांतलें म्हत्वाचें दिसाळें आसून 1990 त ताचो दीसपट्टो खप 4,08,773 इतलो आसलो. हेर म्हत्वाच्या खबरांपत्रांमदीं जुगांतर (बंगाली), स्टेटसमन (इंग्लीश), हिंदुस्थान स्टँडर्ड (इंग्लीश),विश्र्वामित्र (इंग्लीश), सनमार्ग (इंग्लीश) हांचो आस्पाव जाता.
राज्यांत दूरदर्शन आनी आकाशवाणीचें जाळें पुरयपणान पातळिल्लें आसा कलकत्ता दुरदर्शन केंद्र दोन वाहिनींवयल्यान कार्यावळी विरयतात. सिनेमा निर्मणेंतूय नवे नवें प्रयोग जाल्ले आसून 1990 वर्सा बंगाली भाशेंत 50 सिनेमांची निर्मणी जाली. 1990 वर्सा कलकत्त्याच्या चित्रनिर्मणी केंद्रांनी विंगड विंगड भाशांतली 77 सिनेमांची निर्मणी जाली.
लोक आनी समाजजीण
राजपाटण – कलकत्ता. लोकसभा – बंगाली. अक्षांश आनी रेखांश 2138 उत्तर ते 2710 उत्तर आनी 8550 उदेंत ते 8950 उदेंत. लोकसंख्या 67982,732 (1991).
धर्म
राज्यांत हिंदूंचें प्रमाण 78%, मुसलमान 19% आनी हेर 3% बौध्द, जैन आनी क्रिस्तांव आसात. हेर जातीं मदीं उच्चवर्गियांच्यो सप्तशती, वैदिक, कनौजी, साहू, मोदी, बनिया कामकरी जातीं मदीं गोप, गदेरी, कुणबी, कोइरी, कलिता अघरिया आनी आदिवासी जातींमदीं बेदिया, राजवाड आनी बागडी जमाती राज्यांत आसात.
अस्तंतेच्या पवभावाखाला बंगाली मनशाचो आयचो भेस आसलो तरी सादारणपणान बंगाली दादलो धोंतर न्हेसता. खांद्दार शाल आनी आंगाक सैल सदरो घालता. बंगाली बायलो पांच वारी साडी न्हेसतात. बायलांची न्हेसन न्हेसपाची पद्दत खास बंगाली ढंगाची आसता. तांबडे देगेची धवी साडी, भागांत सिंदूर, शंखाचीं कांकणां आनी पांयांतली मेथी बंगाली सवायशीण बायलेच्या आंगार सर्रासपणान दिसता.
शीत आनी नुस्तें बंगाली लोकांचे मुखेल अन्न. जेवणांत मोरयेचें तेल आनी नाल्ल हांचो वापर चड प्रमाणांत जाता. जेवणाच्या शेवटाक धंय खावपाची पद्दत हांगा आसा. रसगुल्ला, संदेश, चमचम, कालाजाम, तादळाची खीर (पायस) हेहांगासल्ले मुखेल गोड खाणांचे प्रकार. बंगाली लोक भुरगें जल्मतकच सव्या दिसा षष्ठी देवतेची (सटी) पुजा करतात.ह्या दिसा ब्रह्मदेव भुरग्याचें भविश्य बरयता अशी समजूत सा. ल्हान भुरग्यांक मोरयेचें तेल लावन, वतांत दवरुन उपरांत न्हाणोवपाची चाल आसा. मोरयेच्या तेलान भुरग्यांचीं हाडांघट जातात असो हागाचो लोकमानस मानता. भुरग्याचें नांव आठ म्हयन्यांचेर दवरतात. ह्या सुवाळ्याक अन्नप्राशन म्हणटात.मूज बांदपाचो विधीय ह्या लोकांमदीं चलता.बंगाली भुरग्यांक मूज बांदतकच तीन दीस मेरेन सुर्याचें दर्शन घेवंक मेळना. मंगल समयार शंख वाजोवप ही बंगाली लोकांची आजवेरची परंपरा. लग्नां सादारणपणान व्हंकलेगेर जाता. चडशीं लग्ना गोरज म्हुर्तार जातात. लग्नांत चलयेची आवय न्हवऱ्याचें तोंड पळयना. होमहवन जातकच लोकांक गवाय दवरून न्हवो व्हंकलेच्या माथ्यांत सिंदूर भरता. हाका सिंदूर दान म्हणटात. रातीकडेन व्हंकलेगेर जेवणखाण जाता. दुसऱ्या दिसा चली घोवागेर वता.
बंगाली लोकांचें नवें वर्स वैशाख म्हयन्यांत सुरू जाता. नव्या वर्सा दिसा लोक गंगास्नान करून दानधर्म करतात. वेपारी नवे हिशेब ह्याच दिसा सावन सुरू करतात. गिमाच्या दिसांनी उदक आटचें न्हय, शेतांतलेम पीक सुकचें न्हय म्हणू ‘पुन्नि पुकूर’ हें व्रत मनयतात. ते खातीर एक फोंड खणटात. तो इदकान भरतात. ताचेर बेलाची खांदी दवरतात, बेलाचे खांदयेर आनी फोंडाच्या चारूय वाटांनी फुलां सोडटात आनी पुजा करतात. बंगाली चलयो ह्या वेळार पदां गायतात. ताका ’छडा’ म्हणटात. राज्यांत हेर परबांमदीं जामाय षष्ठी, भादुली, विश्र्वकर्मापुजा, भादु आनी तुशू,कोजागिरी, भाईकोट, कार्तिक पुजा, संक्रांत, श्री पंचमीहोळी हांचो आस्पाव जाता. दुर्गापुजा ही बंगाली मनशाची सगळ्यांत व्हड परब.आश्र्वीन म्हयन्याच्या नवरात्रांत धा भुजाचे दुर्गेचे मुर्तीची सगळ्या वाठारांनी पुजा जाता. नवरात्रांतले णव दीस दुर्गेमुखार ‘चंडीपाठ’ चलता. धाव्या दिसा दुर्गेचें विसर्जन करतात. बंगालांत दर्गेक ‘ठाकूर’ आनी तिचे पुजेक ‘अकल-बोधन’ म्हणटात.
कलाकुसर
चित्रकलेक बंगाली लोक ‘पट’ जाल्यार चित्रकाराक ‘पाटुआ’ म्हणटात. कालीघाटचे ‘पटुवे’ चित्रां काडपांत फिशाल आसतात. रामलीला, कृष्णलीला, पुराणीक चित्रां, वाग, शिवाचीं चित्रां ते खास करुन काडटात. मातयेचीं आयदनां आनि धांकणीं हांचेवयली चित्रकला बंगाली लोककलेचें एक जिवें आंग. हांगाच्यो मातयेच्यो मुर्ती खूब नांवजिल्ल्यो आसात. पुर्विल्ल्या काळासावन हांगा खास तरेच्यो मातयेच्यो बावल्यो तयार करतात. ताका ‘बेनपुतल’ म्हणटात. प्रत्येक खेड्यांत ‘मुर्तीकार पाडा’ नांवाचो वाठार आसता. आर्विल्ले भारतीय चित्रकलेंत नवे प्रयोग बंगाली चित्रकारांनी केले. तातूंत अवनींद्रनाथ ठाकूर हांचो वांटो खूब व्हड आसा. अजंठा, मोगल, पहाडी, चीनी, जपानी आनी हेर विंगड विंगड चित्रशैलींचो तो जाणकार आसलो. ताणें बंगालांत अजंट-चित्रशैलीक परती जिवी केली. नंदलाल बोस, असित हालदार, मुकूल डे,देवीप्रसाद, रॉयचौधरी आनी रवींद्रनाथ टागोर हांचो वावर खूब मोलाचो.
वस्तूशिल्प
बासबेडियाचें विष्णु आनी हंसेश्र्वरी देवीचें देवूळ म्हळ्यार भारतीय स्थापत्यकलेची आगळी वेगळी कुरू. विष्णुमंदिराचे वण्टीचेर रामायण आनी महाभारतांतलीं चित्रां कोरांतिल्लीं आसात. बांकूडा वाठारांतलीं देवळां, बंगाली घरांच्या वयल्यान धांपण्यावरी दिमुसलमानी राजवटीक लागून हांगाचे स्थापत्यकलेचेरसतात. ‘जोडा-बंगाल मंदीर’ ही विष्णुपुराणांतल्या देवळाची खासा शैली आसून ताचेवयलें नक्षीकामूय अप्रूप आसा. हांगासल्ली थळावी लोकशिल्पकला उंचेल्या पांवड्यावयली आसा. पडिल्लो मुसलमानी शैलीचो थोडो भोव प्रभाव आयजूय जाणवता. रांगोळी/रेखाटन : बंगाली लोककलेचें आनीक एक खाशेलें आंग. घरामुखावयलें आंगण सारोवन जी रांगोळी घालतात, ताका ‘अल्पना’ म्हणटात. ल्पना काडचे खातीर सुरवेक तांदळाची पिठी उदकांत कालयतात.उपरांत लुगटाच्या कुडक्याच्या आदारान, हातांनी सोबीत सुंदर अल्पनाचें रेखाटन करतात.
हेर कारागिरी
वीरभूम जिल्ह्यांतलो फूलमाळी नांवाचो कारागिराचो वर्ग सनकाड्या आनी भेंड ह्या वस्तूंसावन सोबीत सजावटीच्यो वस्तू तयार करता. नरम लांकडामदीं कातरकाम करून केल्यो ल्हान व्हड फणयो, दारदक लावपाचें तोरण, गळ्यांत घालपाचे हार, लग्नांत न्हवऱ्याच्या माथ्यार घालपाची तोपी ह्या जिल्ह्यांतले कारागीर तयार करतात. मुर्शिदाबादेक (कलकत्ता) हतयाच्या दांतांसावन देव-देवतांच्यो ल्हान ल्हान मूर्ती, कांकणां, कुकमाच्यो डबयो तयार करतात. विष्णुपुराणांत शंखाची कांकणां करतात. ढाक्का आनी कलकत्त्याक भांगर आनी रुप्याचे नक्षीदार नाजूक काम करतात. विष्णूपूर, मुर्शिदाबाद, शांतिपूर, टंगाई, चंद्रकोना, भागलपूर, फाराशडांगा आनी हेर सुवांतीनीं जावपी रेशमी नांवाजिल्लें आसा. मेदिनीपूरच्यो शेंदऱ्यो खूब नामना जोडून आसात. भादुर आनी शीतलपाटी नांवाच्या तणासावन ह्यो शेंदऱ्यो करतात. शेंदऱ्यो खास करून बायलो विणटात. जाण्ट्यो बायल्यो फाविल्ल्या वेळांत सुंदर गोजड्यो शिंवतात. तांकां बंगालांत ‘कंथा’ म्हणटात. लेप, सुजनी, बेतन, ओआर, आरसीलता, दुर्जनी आनी रुमाल अशो सात तरांच्यो कंथा आसतात.
शिकप/शिक्षण पद्दत आनी प्रसार
1991 चे लोकमेजणेप्रमाण राज्याची साक्षरताय 57.72% आशिल्ली. दादल्यांची सारक्षताय 67.24% जाल्यार बायलांची 47.15%. राज्यांत फुडल्यो विंगड विंगड पांवड्यांवयल्यो शिक्षणीक संस्था आशिल्ल्यो. 1987-88 त मुळाव्यो 50,827, पूर्व माध्यमीक – 4147, माध्यमीक आनी उच्च माध्यमीक – 6801, म्हाविद्दालयां (फकत शिक्षणीक – 302, वेवसायीक म्हाविद्दालयां – 62,विद्दापिठां – 10.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
शिव
शिव ब्रम्हा-विष्णु-महेश ह्या त्रिमूर्तींतलो एक देव. तो प्रलयकाली सैमाचो संहारक आनी तमोगुणी आसा. कैलासाचेर तो रावता. पार्वती ही ताची बायल, गजानन आनी षडानन हे ताचे पूत. तशेंच भैरवादी गण हे ताचे सेवक आनी नंदी हें ताचें वाहन. मंगलमय, कल्याणस्वरूप सदाशिव तत्त्व म्हणजेच शिव. ताकाच परमात्मो वा आदिशिव अशेंय म्हणटात. वश् ह्या धातूपसून वर्णव्यत्याकान शिव हें उतर तयार जालां. वश् ह्या धातुचो एक अर्थ उजवाडप असो आसा. ताचे वयल्यान जो उजवाडान तो शिव. शिव हो आपूण सिध्द स्वयंप्रकाशी आसा. तो आपूण उजवाडीत रावन विश्र्वाकय उजवाडीत करता.
रुद्र
शिव हो अखिल भारतांत सगळ्या जातीजमातींनी पूज्य असो महादेव आसा. ताचें क्षेत्रूय खूब व्यापक आसा. वैदिकांचो रूद्र, द्रविडांचो शिव आनी जायत्या जातीजमातींनी ताचेभशेन दिसपी देव हांचो गुणकर्म समन्वय जावन आयचो पुराणीक शिव आकाराक आयला. वैदिक आर्यांक शिव खबर नाशिल्लो. पूण रुद्राक ते मानताले. ऋग्वेदांत रुद्र ही मध्यम दर्ज्याची देवता आशिल्ली. ताच्या वांट्याक फकत तीन पुराय सुक्तां आयिल्लीं आसात. ताचो रंग भुरो, गोरो वा भांगरान माखिल्लो मानला. धोणू- बाण हें ताचें खाशेलें शस्त्र. ताचे बाण पशू आनी मनशाकय संहारक थारतात. तो जटाधारी आसा. ताच्या साद्या रुपांत तो व्हड वैज आसून ताचेकडेन जायतीं वखदां आसात. वेदांतलें ताचें आनीक एक म्हत्वाचें विशेशण म्हणजे वृषभ. हें उतर वृष् धातूवयल्यान तयार जालां. वृष्टी करपी चडांत चड प्रजननशक्त आशिल्लो अशे ताचे दोन अर्थ जातात. अथर्ववेदांत रुद्राचें पुरूस रूप ऋग्वेदापरस चड अथर्ववेदांत ते ताचे अनुचर(नोकर) जाल्यात पूण अथर्ववेदांतली रुद्राची विकासप्रक्रिया मात ल्हव ल्हव वाडत गेली. तिच्यांतल्यानच शेमटाक पुराणीक शिवाचें स्वरूप पुरायपणान विकसित जालें. ह्या विकासांत वैदिक रुद्रान जायत्या गौण वा जातीय देवतांक आपल्यांत आस्पावन घेतले. अथर्ववेदांत भव आनी शर्व अशो दोन देवता दिसतात. तांचें व्यक्तित्व स्पश्ट नासलें तरी त्यो स्वतंत्र देवता आशिल्ल्यो. पूण अथर्ववेदांतूच ताचें रुद्राकडेन तादात्म्य जालें आनी भव आनी शर्व हीं रुद्राचींच नांवां जालीं. खंयच्या तरी व्हडल्या देवान कांय ल्हान देव आत्मसात करून घेवप ही गजाल दैवतशास्त्राच्या इतिहासांत जायत्या फावटी दिसता. जगांतल्या सगळ्या दैवतकथांतूय अशो जायत्यो देखी आसात. वैदिक देवूय अशाच जायत्या ल्हान देवतांक आत्मसात करून वाडला. पशुपती हें रुद्राचें आनीक एक विशेशण. तेंच फुडें शिवाकय लागू जालां.
उपनिषदग्रंथांत रूद्र-शिव हो दार्शनिक विचारधारेच्या संपर्कांत आयलो आनी रुद्राच्या पुर्विल्ल्या स्वरुपांत जायते बदल जाले. उपनिषत्कालांत भक्ती ह्या स्वतंत्र मोक्षसाधनेचो प्रसार जालो आनी विष्णु आनी शिव हे ह्या भक्तिवादाचे मुखेल आराध्य देव जाले. देवाचेर व्हड निश्ठा आनी देवाचे कृपेन मोक्षप्राप्ती हे भक्तिवादाचे मूळ सिध्दान्त आशिल्ले. तांच्या प्रभावाक लागून रुद्राच्या स्वरुपांतलो पुर्विल्लो भंयाचो अंश ना जालो आनी त्या जाग्यार ताचें सौम्य, प्रसन्न आनी दयावंत रूप फुडें आयलें. उपनिषत्कालांत रूद्र हो खऱ्या अर्थान शिव (कल्याण- मंगलप्रद) जालो.
अवधूत
अवधूतः
अवधूत = ‘सर्वान प्रकृतिविकारान् अवधुनोतीत्यवधूत’ सगळ्या तरांच्या प्रकृतीच्या विकारांक धुवन उडोवन जो आपलें मन निर्मळ दवरता, तो अवधूत अशें सिध्दसिध्दांत पद्दतींत (6.1) म्हळां. वयल्या मताक प्रमाण मानपी एका सादूच्या चोम्याकूय ‘अवधूत’ ह्या खास नांवान वळखतात. तातूंत अवधूत मताचे साधू शैव आनी वैष्णव ह्या दोनूय संप्रदायाचे आसातात. शैव साधू सामके सादे रावतात. ते एके तरेन संवसारांतल्या माय-पासांतल्यान मुक्त अशी विरक्त जदीण जियेतात. नाथ-पंथीय योग्याकय अवधूत म्हणटात. अवधूत म्हळ्यार जात, गोत, सारकीं बंदनां तोडून उडयिल्लो दादलो. हो बंधातीत आसता. महापातकी आनी पतित हे सोडून सगळ्या गटांकडल्यान ते अन्न घेतात आनी जेवतात. शांत रितीन वागून तो सदांच आत्मचिंतनांत मग्न रावता.
शिव
शिवकथा
पुराणांत जायत्यो शिवकथा आसात. तातुंतल्यो कांय कथा अशो आसात-
अवधूत
अवधूतः
ब्रह्मनिर्वाणतंत्रांत अवधूताचे चार मुखेल प्रकार सांगल्यात.
शिव
त्रिपुरदाह
तारकासुराक तीन पूत आशिल्ले. तांणी ब्रम्हदेवाकडच्यान वर मेळोवन तीन अंत्राळी नगरां मेळयलीं. थंय बसून ते तीनूय लोकांक त्रास करपाक लागले. ते तीनूय राक्षस शिवभक्त आशिल्ले. तांणी एक बरी गजाल केल्ली ती म्हणजे सदाचारी आनी वेदोनारायण अशे ब्राम्हण हाडून तांणी तांकां त्या पुरांत दवरिल्ले. त्या ब्राम्हणांचो पुण्यसंचय त्या राक्षासांक बऱ्याक पडटालो म्हणून तांचें बळगें चड वाडिल्लें. ह्या राक्षसांनी स्वर्ग मेळयलो आनी देवांचें स्थान भश्टलें. ते आपलें गाराणें घेवन पयलीं विष्णुकडेन गेले आनी उपरांत विष्णुक आनी उपरांत विष्णुक वांगडा घेवन शिवा कडेन गेले. देवांची ती अवस्था पळोवन शिवान नारदाक आपयलो आनी ताका मायावी रुप घेवन राक्षसांच्या नगरांत वच आनी पुण्यवान लोकांच्या मनांत पाप उत्पन्न कर  म्हणून सांगलें. नारदान तशें केलें. उपरांत राक्षसांचें बळगेंय ना जालें.
अवधूत
अवधूतः
1. ब्रह्मावधूत – हो खंयच्याय वर्ग, गट वा आश्रमांतलो ब्रह्मोपासक आसता.
शिव
त्रिपुरदाह
ही कथा जितलें शिवाचें दैवी बळगें दाखयता. त्या परस चड ती सदाचाराचें म्हत्व पटयता. हे कथेंतल्या शिवान कपट करून आपल्या भव तांक मारले हें पुराणकारांक मानवलें ना. देखून तांणी ते कथेंत बदल केलो. हो बदल मत्स्यपुराणांत सांपडटा. बाणासुर नांवाचो एक शिवभक्त राक्षस आशिल्लो. ताची प्रजाय शिवभक्त आशिल्ली. ताणें आपल्या खातीर अंत्राळीं तीन नगरां तयार केल्लीं. कांय तेंपान ताका वायट बुद्दी येवन तो तीनूय लोकांक त्रास दिवपाक लागलो. शिवान ताका ख्यास्त दिवपाचें थारायलें. शिवान जेन्ना ताचेर हल्लो केलो तेन्ना ताका आपली प्रजाय सोंपतली म्हणपाचें कळ्ळें. शिवलिंग तकलेर घेवन शिवाचें स्तोत्र म्हणत तो ताचे फुडें आयलो. ताणें शिवाकडेन ‘तुजो राग म्हजेर पडूं म्हजी प्रजा जगूं‘ अशें मागणें केलें. प्रजेवयलो ताचो मोग पळोवन ताणें बाणासुराक ‘वर माग‘ म्हळें तेन्ना म्हज्या काळजांत ऊर्जा भक्ती सदांच उरूं‘ असो ताणें वर मागलो. शिवान मागीर तीन नगरांतलें एक नगर दवरून उरिल्लीं दोन सकयल उडयलीं. तातूंतलें एक कैलासाचेर आनी दुसरें अमरकंटकाचेर पडलें.
अवधूत
अवधूतः
2. शैवाधूत – हाणे योग्य त्यो विधी करून संन्यास घेतिल्लो आसता. हो कमीत कमी कपडे वापरता. जटा वाडयता. आंगाक माती लायता. मौन पाळटा आनी धुनी लावन बसता.
शिव
दक्षयज्ञविघ्वंस
दक्ष ह्या प्रजापतीक जायत्यो धुवो आशिल्ल्यो. तातूंतली एक सती. तिणें बापायच्या मनाविरूध्द शिवाकडेन लग्न केलें. एक खेपे ह्या दक्षान यज्ञ केलो आनी शिवाक आपयलो ना. देखून दक्षाक शासन करपाखातीर ताणें वीरभद्र उत्पन्न केलो. ह्या वीरभद्रान दक्षाच्या यज्ञाची नाशाडी केली आनी देवांक बंदखणींत घाले. तें पळोवन दक्षान शिवाक यज्ञभोक्तृत्वाचो अधिकार दिलो आनी तो शिवभक्त जालो. दक्षयज्ञांत सतीन देहत्याग केल्ल्याची कथाय पुराणांत आसा.
विशप्राशन
समुद्रमंथनांतल्यान उत्पन्न जाल्लें हलाहल वीख सगळ्या जगाक जाळीत सुटलें. देखून सगळ्या देवांनी मेळून शिवाक उलो मारलो. शिव थंय आयलो आनी ताणें जगाक संकटांतल्यान सोडोवपा खातीर तें हालाहल पियेलो. त्या विखाची शिवाक बादा जालीना. फकत ताचो गळोच काळोनिळो पडलो. देवांनीं ताका तो गळो तसोच सांगलें. ह्या प्रसंगान शिवाक नीलग्रीव, नीलकंठ अशीं नांवां मेळ्ळीं. ही कथा सगळ्या पुराणांत सारकीच आसा.
अवधूत
अवधूतः
3. वीरावधूत – हाचे केंस लांब वाडयिल्ले आसून ते मेळत तशे आसतात. ताच्या गळ्यांत अस्थी वा रुद्राक्ष हांची माळ आनी हातांत काष्टदंड, परशु, डमरु हीं आयुधां आसतात. हो आंगाक भस्म वा रक्तचंदन लायता आनी काश्टी न्हेसता.
शिव
मदनदहन
शिव हिमालयाचेर तप करतालो. दुसऱ्या जल्मांत सती पार्वती जाली आनी तीय शिवाक मेळोवपाखातीर हिमालयाचेर तप करीत बसली. त्या दोगांच्याय लग्नसंबंदांतल्यान जल्मुपी स्कंद नांवाचो पूत देवांचो सेनापती जावन तारकासुराक मारतलो आशिल्लो. देखून देवांकूय तांचें लग्न जाल्लेंच जाय आशिल्लें. शिवाचें लक्ष पार्वती कडेन ओडपाखातीर तांणी मदनाक नेमलो. मदनान शिवाचें शरसंधांन केलें. तेन्ना शिवाचें मन वळ्ळें आनी हें कित्याखातीर जालें ताचो सोद घेतना ताका मदन दिसलो. शिवाक ताची तिडक आयली. ताच्या दोळ्यांतल्यान उज्याचे लोळ भायर सरले. त्या लोळांत मदनाचें लासून भस्म जालें. मागीर ताका तप करपी पार्वती दिसली. तिचो निर्धार पळोवन तो तिचेकडेन लग्न जालो. पार्वतीन मागीर शिवाक मदनाक जिवो करपाक सांगलें. शिवान ताका सूक्ष्म रुपान, अनंग-रुपान जिवीत केलो.
अवधूत
अवधूतः
4. कुलावधूत- हो कौल संप्रदायाची दीक्षा घेवन गृहस्थाश्रमांत रावता.
वैष्णव संप्रदायांतले रामानंदाच्या काय शिष्यांकय अवधूत अशें म्हणटात. रामानंदान रामनुजाच्या अनुयायां भितर सुदारणा घडोवन हाडटे खातीर नव्या संप्रदायाची थापणूक केली.
शिव
शिवप्रतिमा
इ.स. च्या पांचव्या शेंकड्यापसून तेराव्या शेंकड्यामेरेन देशांत जायत्यो शिवप्रतिमा आनी लिंगप्रतिमा घडयल्यो. ह्याच कालखंडांत शैवमताचो खूब प्रसार जालो. जायते शैव संप्रदाय एकवटीत जाले. शिवोपासना सामान्य लोकांमेरन पावली. शैव क्षेत्रांचोय विकास जालो आनी हें सगळें कार्य शैव पुराणकारांनी केलें. ह्या कालखंडांत पुराणोक्त पद्दतीन शिवमूर्ती घडपाक लागल्यो. शिवाचीं जायतीं पुराणप्रणीत उपास्य रुपां आशिल्लीं. तांच्या मुखेल रुपांतल्यान जायतीं गौण रुपांय निर्माण जालीं. कलाकारांनी तांच्योय मूर्ती तयार केल्यो. तातूंतल्यो कांय नामनंच्यो मूर्ती अशो आसात.
अवधूत
अवधूतः
अवधूत साधू कानपिनको गोरखनाथाक आपलो गुरू मानतात. ‘गोरखबानी’त कितलेशेच फावट अवधूतपदांचो नियाळ आयला. नाथपंथीयांत अवधूताची परिस्थिती सामकी वयल्या पांवड्याची आसता. हो पंथ सगळ्या तरेच्या प्रकृतिविकारांनी मेकळो आसता. अशें गोरक्षसिध्दांत संग्रहांत सांगलां. दत्तसंप्रदायांत दत्तात्रयाक ‘अवधूत’ ह्या नांवान पाचारला. नाथ संप्रदायाच्या दैवतां भितर दत्ताक मानाचो जागो आसा. ‘अवधूतगीत’ हो ग्रंथ दत्तात्रयान गोरक्षनाथाक सांगलो असें म्हणटात.
शिव
अर्द्यनारीश्र्वरमूर्ती
हे मूर्तीचो दावो भाग दादल्याचो आसता. ताचे तकलेर जटाजूट, गळ्यांत वासुकी सोरोप, हातांत समंडलू वा नरकपाल आनी दुसऱ्या हातांत त्रिशूल आसता. आंगाचेर कातडें पांगरिल्लें आसता. उजवें आंग बायलेचें आसता. तिचे तकलेर मुकूट, गळो आनी भुजां हातूंत अलंकार आनी कमराक अधोवस्त्र आसता. हे मूर्तीचो देशांत बरोच प्रसार जाल्लो.
अवधूत
अवधूतः
भारतांत अस्तंतेच्या वाठारांनी कांय अवधूत वृत्तीच्यो बायलो दादल्यांच्या भेसांत रावतात. त्यो भस्म आनी रुद्राक्ष आंगार धारण करतात. तांकां ‘अवधूती’ अशें नांव पडलां. गंगागिरी नांवाच्या एका अवधूतीच्या परंपरेतल्यो ह्यो बायलो आसात अशें मानतात.
शिव
दक्षिणामूर्ती
शिवाचें हें सामान्य मनशाचें रूप आसा. ह्या रुपांत शिव उबो वा बशिल्लो आसता. तो चार भुजांचो आसता. अशे मूर्तीच्या भोंवतणी जायते फावटी जनावरां, सोरोप आनी यतिमुनी आसतात. केन्ना केन्नाय पर्वतूय लागीं आसतात.
अवधूत
अवधूतः
अवधूतोपनिषदांत अवधूतांचीं लक्षणां सांगल्यांत. सांकृति म्हणटा.
शिव
कल्याणसुंदरमूर्ती
ह्या मूर्तिकरणांत शिव-पार्वतीच्या लग्नाचो सुवाळो दाखयल्लो आसता. मध्ययुगीन कलेचो हो एक सोबीत नमुनो आसा. हांचे भायर भिक्षाटन, सोमस्कंद, त्रिमूर्ती, महेश, सदाशिव, लिंगोद्भव अशो आनीकूय कांय शिवमूर्ती सांपडटात. ह्यो मूर्ती कशो आनी कितल्यो करच्यो हाचे नेमूय पुराणांत आनी शिल्पशास्त्रावयल्या ग्रंथांत दिल्ले आसात. दर एका म्हत्वाचे देवतेक एक परिवार आसता. ह्या परिवारांतल्यो व्यक्ती गौण अशो देवताच आसतात. ताचें गुणकर्म सामान्यपणान मुखेल सामान्यपणान मुखेल आसता. शिवाकूय एक व्हड परिवार आसा. तातूंत पार्वती, गणपती, स्कंद, नंदी, चंडीश, वीरभद्र, भैरव, बाणासुर, रावण, भृंगी, रिटी सारकिल्ल्यो आनीकूय कांय व्यक्ती येतात.
अवधूत
अवधूतः
परमानन्दपूर्णाSहं संसरामि किमीच्छया।
शिव
विदेशांतलें शैवमत
इ.स. च्या 13 व्या शेंकड्याच्या शेवटाक भारतांत एक धर्मीक संप्रदाय ह्या स्वरुपांत शैवमताचो पुराय विकास जाल्लो. पूण हें शैवमत भारतापुरतेंच मर्यादीत उरलें ना. भारताभायरूय ताचो प्रसार जालो. सम्राट अशोकाच्या काळांत नेपाळ, तिबेट, ब्रम्हदेश आनी सिंहलद्वीप ह्या देशांत बौध्द धर्मान आपलीं पाळांमुळां घट्ट केल्लीं. पूण नेपाळांत जेन्ना बौध्द धर्म ना जालो तेन्ना थंय शैव आनी वैश्णव संप्रदायांनी आपली जागा घट केली. नेपाळांत आयजूय शैव मत प्रचलित आसून थंयचें पशुपतीचें स्थान ही ताची गवाय आसा. तिबेटांतूय कांय शिवाचीं देवळां आसात. हिंद-चीनांतल्या शैव मताचो उल्लेख पयल्यान पयलीं चंपांतल्या इ. स. 400च्या चोहदिन शिलालेखांत सांपडटा. थंयचो राजा शिवोपासक आशिल्लो. पांचव्या शेंकड्यांतलो शंभुवर्मा राजाचो माइसोन शिलालेख शिवविशयकच आसा. सव्या शेंकड्याच्या उत्तरार्धांत चंपाच्या प्रकाशधर्मा ह्या राजान एक देवळांत शिवलिंगाची स्थापना केल्ली. जावांत ब्राम्हणीधर्माचो प्रचार पुर्विल्ल्या काळापसून आशिल्लो. सातव्या शेंकड्यांत थंय जायतीं शिवाचीं देवळां द.भारतीय पद्दतीचेर निर्माण जाल्लीं. बाली द्विपांतय शैव मत प्रभावी आशिल्लें. थंय शिवाचीं जायतीं मुखलिंगां पळोवपाक मेळटात. हीं लिंगां तेराव्या वा चौदाव्या शेंकड्यांतलीं आसात. सुमात्रांतलें शैव मत जावांतल्याप्रमाणूच आशिल्लें. मलायांतूय शिव, गणेश आनी देवी हांच्यो मूर्ती सांपडटात. ताचेवयल्यान थंयूय परिवारावांगडा शिवोपासना प्रचलित आशिल्ली असो अदमास काडूं येता.
अवधूत
अवधूतः
अनुतिष्ठन्तू कर्माणि परलोक यियासव।
शिव
Polleiat
Shiva
अवधूत
अवधूतः
सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठमि किं कथम।।
शिव
Polleiat
वर्ग:देवनागरी पानां
अवधूत
अवधूतः
अर्थः हांव सगळ्या तरेच्या आनंदान पुराय भरलां. म्हाका संवसाराची गरज कितें?
सर्गलोकांत वचपाची आस धरिल्ल्यानी कर्माचें अनुष्ठान करचें. हांव सगळ्या जगाचो सगल्या लोकांचो जाला. म्हाका कर्मचरणाची गरज कितें?
वर्ग:देवनागरी पानां
गोंयचीं क्रिस्तावांचीं काजारां
गोंयचीं क्रिस्तांवाचीं काजारां व्हडा दबाज्यान आनी उमेदीन मनयतात. काजार हया संस्काराक मनशान आपले जिणेंत खुबूच म्हत्व दिल्लें आसा. क्रिस्तांव धर्मांत एक म्हत्वाचो संस्कार आसा, आनी तो म्हळ्यार सातवो साक्रामेंत. जसो विद्दान गिलिन म्हणटा लग्न म्हळ्यार दादल्या मदीं लैगींक संबंद प्रस्थापीत करपाचो असो एक समाजमान्य मार्ग. काजार हो संस्कार म्हळ्यार निकटो दादल्या-बायलेक म्हणजे दोन लींग भेदाच्या व्यक्तींक एकठांय हाडपी विधी नासता तर ,हया संस्काराक लागून दोन घरानी, दोन कुटुंबां, तशेच दोन गांव लागीं येतात. .
चुडो
चुडो घालपाची पद्दत दोन तरेची आसता. सकयले जातिंचो लोक एके तरेन घालतात जाल्यार उंचले जातिंचे लोक एके तरेन चुडो घालतात. हो चुडो व्हकलेचो मामा घालता. उंचले जातिचो लोक काजाराक पांच स दीस आसा तेन्ना चुडो घालतात,आनी तो चुडो म्हळयार तांबडी कांकणां घालतात तशेंच कांय गांवानी पांचवी कांकणां घालतात.प्रत्येक हाताक सात -सात पांचवी कांकणां घालतात आनी ह्या वेळार माथ्याक फुलां माळटात. तशेंच कुळाराक वतना तांचो मानाचो विडो दितात. जमिल्ल्याक गोड खाण वांटात.हालिच्या काळांत खास करुन सकयल्या जातिचो लोक व्हकलेक सुमार म्हयनोभर आदीं चुडो घालतात. आनी हो चुडो म्हळ्यार तांबडीं,हळदुवीं,पांचवीं,धवीं,आनी हेर मेळून सात रंगाचीं कांकणां व्हकलेच्या हाताक घालतात आनी गोड खाण दितात. परत धाडटाना खाणांचें वजें दितात ताका पोरकनूक म्हणटात.
दोश करप
काजाराचे कांय दीस आदीं दोश करतात. ही चण्यादाळ, साकर आनी सोय घालून करतात. दोश करपाची चाल चडशीं साश्टीत जाता. बार्देसच्या गांवानी माडा गोडाचे बोल करतात. देण्या बरोबर वजें धाडटात तातूंत ही दोश आनी कांय कडेन बोल धाडटात.
कुठ्ठाळे गांवांतली इगर्ज
सां. फिलीप आनी जेम्स इर्गज
सां. फिलीप आनी जेम्स इर्गज ही कुठ्ठाळे गांवांत वसलेली आसा. मायाचे १ तारखेर १५६६ वर्सा ह्या गांवांत ह्या इर्गजेचें उक्तावण जालें आनी आयज हो दीस ह्या इर्गजेचो वर्दापन सुवाळो म्हण मनयतात. अशें म्हणटात,कुठ्ठाळेची इर्गज ही सगळ्यांत पोरणी इर्गज.
गोंयचीं क्रिस्तावांचीं काजारां
भिकऱ्यां जेवण
काजारा पयलीं भिकऱ्यांक जेवण घालतात. हांगा घरच्या मेल्ल्यांक आपल्या घरांतल्या दबाज्यांत वांटो घेवचो म्हूण हाचे फाटलो हेतू आसा. तेन्ना तांकां प्रतिनिधीत्व करतलीं भिकारी म्हणपा सारकीं, गांवांतलीं गरीब मनशांक आपोवन तांकां भरपूर जेवण वाडटात. जशें शीत,कडी, नुस्तें, भाजी, मास, फळां,सोजी. हें जेवण खास करुन न्हवऱ्या आनी व्हंकलेच्या हातांतल्यान वाडटात.
रोस
रोस म्हळ्यार नाल्लाचो आपरोस. हो काजाराच्या आदल्या राति व्हकले-न्हवऱ्याक लायतात. तशेंच उपरांत तांकां न्हावयतात.रोस काडटना येर्स घालतात. काडिल्लो आपरोस केळी तीजे कांडतेक बरो करीन लाय व्हंकल बायेच्या मांडयेक
कुठ्ठाळे गांवांतली इगर्ज
इतिहास
1560 चो काळ आसलो. तेन्नाच इक्विझिशनाचो नेम गोंयांक लागू जाल्लो. बाटाबाटी चालू आशिल्ली तशेंच लोकांचेर जुलूम जाताले. ह्या काळांत साश्टीच्या वाठारांत पयलो जेजुइत पाद्री भितर सरलो तो म्हणल्यार पाद्री पॅरो मासकारॅनस आपल्या वांगडा ब्रादर मानुयेल गोमीशाक घेवन आनी मायाचे 1ले तारखेर 1560 वर्सा ते कुठ्ठाळे गांवांत येवन सां.फिलीप आनी जाकोब हांच्या परबे दिसा मीस भेटयलें. तशेंच साश्टीतलें पयलें धर्म बदलप वा बाटाबाटी हांगा जालें. पाद्री पेद्रोन एका शणै(बाहमण)फामिलींतल्या फामाद आनी गिरेस्त भाटकाराक क्रिस्तांव केलो आनी त्या उपरांत लोकांनी ताचो पाटलाव केलो. ह्या खातीर आयज ह्या गांवांतली चडशी लोकसंख्या क्रिस्तांव आसा. त्या काळार ह्या दोगांय सांतांची परब मायाचे 1लेर जाताली पूण आतां नव्या मांडावळी प्रमाण ती मायाचे 3 तारखेर जाता.
इर्गज बांदचे पयली त्या दोंगुल्लेचेर हिन्दू धर्माचें मंगेश देवाचें देवूळ आसलें. पूण अशें म्हणटात पुर्तुगेजांनी तें मोडलें आनी थंय मागीर ही इर्गज बांदली. मंगेश देवाचें देवूळ आयज फोंडे म्हालांत वसलले मेळटा.तशेंच अशीय म्हायती मेळटा, कुठ्ठाळच्या गांवकारांनी बऱ्यांतलो बरो दोंगरी जागो जेजुइत (कॉलेज्यू दे सां पावलू वेल्हा सिदाद) तांच्या हातांत केलो आनी अशे तरेन मायाचे 1लेर ह्या इर्गजेचें उक्तावण जालें.
गोंयचीं क्रिस्तावांचीं काजारां
रेस्पेर
काजाराची मुखेल विधी म्हळयार रेस्पेर. रेस्पेर न्हवर्ऱ्याचे गांवचे इगर्जेंत जाता. न्हवर्ऱ्याची बयण धवी न्हेसण घेवन व्हकलेच्या घरा वतात आनी तिका थंय न्हेसयतात. घरच्यांचो आर्शिवाद घेतले उपरांत काजाराचो वर इगर्जेत वता .तो म्हळयार व्हकल,धेडी,कावेली,आवय, बापूय,आनी हेर सोयरीं दायरीं. तशेंच न्हवऱ्याक व्हडिल, सोयरीं दायरीं आर्शिवाद दितात तेन्ना कांय लोक येर्स म्हणटात. न्हवरो रेस्पेराक वोयता आनी कोण तो राबोता २ माय पायचे बेसांव तो मागोता २ मायन पायन बेसांव दिलां २ पायको तांकता ते भाशेनु २ माय पायमुरे तूजो व्हंकल इगर्जेच्या दारांत पावता तसो धेडो येवन व्हकलेच्या हातांत फुलांचो तुरो दिता आनी तीचो उमांव घेता. उपरांत व्हंकल न्हवरो दोगांय इगर्जेंत देवाच्या आल्तारा सामकार वचून दिमी मोडटात. मीस चालू आसताना पाद्री व्हकलेचो हात न्हवऱ्याच्या हातांत दिवून दोगां कडल्यान सांगातान ,मोगान,रावपाचें उतर घेता. मागीर उतराच्यो मुदयो बेंजार करता आनी एकामेकांच्या बोटाक घालूंक सांगता. उपरांत इगर्जेचे पटयेंत तांची नोंद करतात. तेन्ना गवाय आनी तांची निशाणीं ते पटयेंत घालची पडटा. मागीर वोर न्हवऱ्यागेर वता न्हवऱ्यागेर व्हडील तांका येवकार दितात. उपरांत हॉलांत नाच जाता ,खावप पिवप आनी मुखेल वांटो म्हळ्यार केक कातरपाचो आनी व्हंकल न्हवऱ्या खातीर बरें मागपाचें आसता. आनी निमणे कडेन माम साडू दिता अशे तरेन क्रिस्तावं समाज काजाराचो सुवाळो मनयतात.
कुठ्ठाळे गांवांतली इगर्ज
नवी बांदावळ
सुमार 400 वर्साच्या वयर वजनान ही इर्गजेक तेंकून आसलेली साकरिस्ती आनी पाद्रिचें घर मोडपाक पावलले देखून सरकाराची आनी बिस्माची परवांगी घेवन 1लेर जानेराच्या 2003 वर्सा नव्या इमारतीक सुरवात केली. आनी 28 म्हन्या उपरांत 30 एप्रील 2006 वर्सा तें काम पुराय जालें. आतां ह्या नव्या इमारतींत थळाव्या मजल्यार साकरिस्ती आनी सास्वत आदारी सालिनीक भेटयलले एक कॉपेल आसा त्या भायर पाद्रींक रावपाक दोन कुडी,कचेरी,रानचीकूड,जेवपाचें मेज.
वयल्या मजल्यार 350 Sq.mts चें हॉल, एक ल्हान हॉल आनी कुजनेराक(रांदपी) रावपाक एक कूड आनी हेर कामदारांक रावपाक आनीक दोन कुडी. ह्या इर्गजेचें बांदकाम पळोवपी आसले ब्रादर फ्रांसीस कॉ आरान्हा जे साश्टींतल्या हेर इर्गजेचे वास्तुशिल्पकार आसले. ह्या इर्गजेची बांदावळ नियो रॉमन पद्दतीन आसा, व्हड आवाठ आनी 4 खाडी * 4 माळे. हांगां एक म्हत्वाचो जागो आसा जाका कुठ्ठाळेचे इर्गजेचो निकेम जागो सेमितेर. पयली खंय मरतात त्या मनशांक इर्गजेतूंच पुरताले आनी मागीर ताचेर शेण सारयताले. पूण मागीर 26 सप्टेंबर 1779 वर्सा बिस्मसायबान दोन फ्रांसिस्को द इ ब्रिटोन नेम काडलो, असाम्पकाय मरणां इर्गजे भायर पुरपाची आनी तेन्नापासून सिमीतेर भायर आसा.
गोंयचीं क्रिस्तावांचीं काजारां
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कुठ्ठाळे गांवांतली इगर्ज
कपेला दो सागरादो कॉराकाय दे जिससस
200 मैलां पयस एक ल्हानशें कॉपेल आसा. नांव आसा- कपेला दो सागरादो कॉराकाय दे जिससस. अशें सांगतात, कुठ्ठाळे वाठारांत जेन्ना पाद्री आयले, तेन्ना तांच्यानी चुट्टांचो माटोव घालून मानशे लागी आशिल्ल्या कुरसा जाग्यार मीस भेटयलें. मागीर हांगां कॉपेल जालें. कॉपेल जावपाफाटल्यान एक काणी आसा. अशें सांगतात, दोम साबाश्तियांव वालेन्त पात्रीकार सायब 1884 वर्सा कुठ्ठाळचे भेटेर आसलो.त्या इतिहासीक कुरसा मुळी पावना फुडें म्हणपाक लागलो, para tao grande evento tao peqeuna recordacao म्हणल्यार इतल्या व्हड म्हत्वाच्या घडणेक इतलो ल्हान उगडास? देखून ताणे आपल्या कुस्तार कॉपेल बांदपाक लायलें, 30 देसेंब्र 1884 वर्सा आपणेच बुन्याद घातली आनी 25 फेब्रेर 1892 वर्सा जेन्ना काम सोपलें तेन्ना आपणूच आयले मीस भेटोवपाक.
स्कूल
ह्या इर्गजेचें एक स्कूल आसा.ताचे नांव आवर लॅडी ऑफ परपेच्यूल सुकोर हायस्कूल. 1958 वर्सा हे स्कूल सुरू जाल्लें आनी 2008 वर्सा ताचो भांगराळो उत्सव मनयला. सर्गेस्त पाद्री इयूजिनियो कुतिन्हो, तेन्ना कुठ्ठाळे इर्गजेचे विगार आसले तेन्ना हें स्कूल सुरू केल्लें.
शेत
इर्गजेचें शेत बी आसा.मानशे लागीं शेत आसा. शेतांचे नांव वोल्डा,आरवाळें. जमीन आसा, 1782 सि. मिटर. पयली खूब जाणां हें शेत रोयताली पूण आतां हें शेत कोण रोयनात.
हेर म्हायती
गोंयचो पयलो सांत, जुझे वाझ हो सांकवाळचो आसलो. अशें म्हणटात, जेन्ना जुझे वाज रातच्या वेळार जेन्ना ह्या इर्गजेंत मागणें करूंक येतालो तेन्ना ताका ती आपशींच राती मद्यानीर उगडटाली. दर म्हन्याक इर्गज धर्माचें मासीक वा अंक छापून हाडटा. आतां मेरेन हे अंक 70 वयर पावल्यात. ह्या अंकाचे नांव आसा- कुठ्ठाळेचें गोवळीक पोत्र.
आयज 2015 वर्सा ह्या इर्गजेक मायांत 449 वर्सा सोंपतात. आनी आजुनय ही इर्गज घट्ट थंय उभी आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अवमूल्यन
एकाद्रया चलनाचें विदेशी चलनाच्या परिमाणांत निर्धारीत केल्लें चालू मोल उणें करप. अवमूल्यन जाल्ल्या चलनाची देशांतर्गत क्रयशक्त मात उणी जायना. पूण देखीकः रु.5.50 क एक डॉलर हांच्या बदलाक रु.10.00क 1 डॉलर मेळूंक लागला. अशें धोरण सरकारान जाहीर केलें म्हणटकच ‘रूपयाचें डॉलर’ चलनांत अवमूल्यन जालें अशें म्हणूं येता.
आंतरराश्ट्रीय वेव्हाराच्या ताळेबदांतलो मुळावो असमतोल सोंपवचे खातीर निर्यातींत वाड आनी आयातींत उणाव करप गरजेचें थारता. ते खातीर येवजिल्ल्या कितल्याशाच उपायां मदलो अवमूल्यन हो चड परिणामी उपाय अशें मानतात. हो असमतोल चड काळ चालू उरलो.आनी आयातनिर्यातींतली तूट भरून काडचे खातीर भायल्या देशांची रिणां आनी पालव हांचेर बरोच काळ पातयेवन रावचें पडलें, जाल्यार अवमूल्यनाचो वापर करतात. चलनवाडय मुळाव्या असमतोलाक कारणीभूत थारता. चलनाचें अवमूल्यन जातकच आयातीचे मोल वाडटा आनी निर्यातीचें मोल उणे जाता. देखीक- एका डॉलरची वस्त आयात करपा खातीर पयलीं रु. 5.00 दिवंचे पडल्यार, अवमूल्यना उपरांत ताचे खातीर रु. 8.00 दिवंचे पडटात. हाचें उरफाटें अमेरिकेतल्या आयात करतल्याक एका डॉलरा भितर रु. 5.00 च्या बदलाक रु.8.00 मोलाच्यो वस्तू मेळटात. हातूंतल्यान भारताची आयात उणी जावंक आनी निर्यातीक चालनां मेळूंक पालव मेळटा.
चलनाचें देशाभितरलें मोल उणे जाल्लें आसतना, मिनिमय दर पयलींचो उरलो, जाल्यार त्या चलनाचें अधिमूल्यन जालें अशें मानतात.
आयात मालाची देशाभितरली मागणी आनी निर्यात मालाची भायल्या देशांतली मागणी हे गजालीचेर जर नियंत्रण आसत, तर अवमूल्यना फाटलो उद्देश साध्य जाता. अवमूल्यन लारकें जावचे खातीर सरकारी खर्चांत काटकसर, करां भितर वाड, खाजगी खर्चाचेर नियंत्रण, वस्तूंचे नियंत्रित दर उणे करप आनी दरवाड सकयल हाडचे खातीर फाव ते हेर उपाय येवजप गरजेचें आसता. एका देशान अवमूल्यन केल्या उपरांत त्या देशाकडेन वेपारी संबंद आशिल्ल्या बऱ्याचशा देशांनी आपल्या चलनाचे अवमूल्यन करीत जाल्यार, तातूंतल्यान कोणाकच फायदो मेळना आनी वेपाराचेर मात वायट परिणाम जाता.
अवमूल्यनाक लागून देशा भितर दरवाड जावपाची शक्यताय नदरेआड करूंक येना. निर्यातदारांचें वाडटें उत्पन्न, निर्यात वाडिल्ल्यान आनी आयात उणी जाल्ल्यान वस्तूंची उणी जाल्ली पुरवण, रोजगारींत जाल्ली वाड ह्या सारक्या कारणांक लागून रोखडीच दरवाड जावपाची शक्यताय आसता. ते भायर अवमूल्यनाचो खरो अर्थ न समजल्ल्यान आनी स्वताचो फायदो करून घेवचे खातीर वेपारी, चलनाचें देशाभितरलें मोल उणें जालां असो आभास निर्माण करून, दर वाडयतात असो सादारण अणभव आसा. ताका लागून दरवाडीचेर नियंत्रण दवरप म्हत्वाचें आसता. देशांत आशिल्लें परकी भांडवल पर्थून भायर वचचें न्हय, होय अवमूल्यनाचो एक होत आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
Mogachem Dusrem Rup
Borovpi : Vincy Quadros
‘Ghoooooo’ korun pavs ailo ani mathear aslolo bhoro gheun sumar 60 vorsanchi Sumitra dhanvot durgant bhitor sorli. Boro thoinch uddoilo ani bhizot ghorant dhanvli. Vaddloleo dhapo nivllavpak tinnem matso visov ghetlo. Bolkanvacher bosun aslolo avoychea mogacho ticho put Shashikant tika churchurtalo punn tachean kainch zainaslem. 25 vorsancho manãy zalolo, tori avoy-bapay kustar jevtalo. Ghorantli poristhiti taka kollttali punn kitem kortolo? Neturle tacho ganv, mhollear ranuch tem. Xetant vochpachem, zhaddam kap’pachem, maddar vochpachem oslench kam’ mellttalem jem taka korunk naka aslem. Tache boraborcho eklo osoch ganv soddun xarant gelolo ani to borem zoddttalo. Hakai tich goddi lagloli. “Hanv dhaktte mavxeger Moddganv vochunk sodtalom, Mavso sorkari nokrek asa, dovortolo khoim tori.” Tannem aple avoy fuddeant bosot sanglem. Tinnem tacher ek barik nodor marli. Aiz Chondrim’ khoinchean udelo kai mhonn ti chintunk poddli. Sanjer jevtanam tinnem aplea ghorkarachea kanant hi khobor ghali. To toyar zalo.
Te pormannem sokalli utthun don nog kopdde gheun to Moddganv ailo. Sumitran taka mavxecho Fatorddecho pot’to boroun dilolo. Sorkari sevok zal’lean khub zannank mavxachi vollokh asli. Kadomba Bos Thannear tacho pot’to dakhoilo tednam bosvalean taka sarko Fatorddechea P.W.D. ofisa koddem denvoilo. Gonvllivaddear tanchem ghor. To rokddoch tanger pavlo.
Donpar zaloli. Mavxi bhitor randtali. Tannem bel vazoili. Bel aikun ti bhair aili ani Shashikantak polleun ojap zali.
“Are Shashi! Okosmat oso? Sogllim bori asat mure? Yo yo bhitor yo.” Mavxen taka boro yevkar dilo. Taka borem dislem. “Bos” mhonnit ti bhitor geli ani glas bhor udok gheun aili. Itlea vellachea provasan thoklolea Shashikantan ghottaghott udok sompoilem. Mavso jevnnak ailo tednam Shashikantak polleun to-i ojap zalo. Titlem mhollear tanchim bhurgim kolejintlean ailim. Vhoddlem Nimisha baravek xiktalem ani dhaktto Anil dhavek aslo. Tim-i taka polleun ojap zalim. Khub tempan taka pollelolo. Halinchea vorsamni bhurgeanchea obheasak lagun soglleank veost dovorlolim. Iskolant obheas, ghorant obheas ani tea bhair ttuixon, bhurgim jam’ zaun vetalim. “Koslem-i kam’ aslear polle re mavxa, ghora koddem….” Jevtam jevtam tannem man pondak ghalun sanglem. Mavso aikunkuch urlo. Punn kaim uloilo nam. Bhurgim mat taka motte dolle korun polleunk laglim. ‘Tuka hanv kam’ polletam punn tunvem ek lokxant dovorchem poddttolem. Tuka xikop chodd nam, dekhun kam’ lhan vhodd asum-ieta. Kosleim kam’ iman’daren ani nixtten kelear kainch vaitt asonam ani koslench unneponn disonam. Kortolo mure?” Mavxean hansot vicharlem.
“Hoi, koslem-i kam’ korunk toyar asa hanv punn thodde dis hangach ravtolom.” Portun man pondak ghalit Shashikantan sanglem.
“Hem anik sangop zalem? Tujench ghor mure hem.” Aplea bhurgeancher nodor marit mavxen mhonnlem. Tannim-i manen hoikar dilo. Shashikant khuxal zalo. Dusrea disa mavso Shashikantak gheun Fatorddechea Sharda Restaurant-ant gelo. Taka eka veittorachi goroz asli. Patranv mavxeak vollokhotalo dekhun Shashikantak tannem tednanch nokrek dovorlo.
Shashikantan rokddench kam’ samball’lem. Her veiottoram koddem ixttagot keli. Mon lavun giraikachi seva korunk laglo. Tachem kam’ polleun patranv tacher khux zalo. Rati koddem ikram poilim ghora vochunk mellonam hich ek oddchonn asli punn poilea disa tannem kamacho anond bhoglo. Mavso taka just vellar vhorunk ailo.
Oxech Shashikantan hansot-khellot dis sarle. Kaim pavtti borem ttip mellttalem. Modem don-tin pavtti to ghora vochun ailo ani aplea koddem aslole poixe avoychea hatant ghale. Ti-i khuxal zali. Ek dis 4 zann tornatte eke choliek gheun Restaurant-ant aile ani soroll A/C rumant gele. Sumar 10.30 voram mhollear te borech piyele ani eklo te cholie koddem mosti korunk lagle. Tea vellar tea rumantlem sogllem giraik bhair sorlolem. Her taka addaunche bodla takach tenko diunk lagle. Ti choli babddi veakull zaunk lagli. Shashikant jednam tanchem bil gheun bhitor gelo tednam te cholien okosmat Shashikantacho hat dhorlo ani tache fattlean ubem ravlem. Te soglle Shashikantak ghurunk lagle. Shashikantan bil mezar dovorlem ani te choliek bhair gheun ailo Gol’lear bosun aslolea patravank ghoddloli gozal sangli. Patranvan choliechi khobor ghetli. Choli tachea vollkhicheachi aslem. Patranv tea tornatteam fuddeant gelo. Tankam ragan pollele ani oslim kortubam adhartanam porot oxe khoimsorui sampoddlear pulisent ditolom mhonn dhomki diun bhair ailo.
Uprant patranvan Shashikantak apnnali skuttor dili ani te choliek pavounk dhaddlo. Tachem nanv Sandhya. Tem Chowgule Kolejint baravek aslem. Sadaronn familintlem gunnest bhurgem. Tachem ghor Housing Borddant aslem.
Shashikant vetam vetam tache vixim chintunk laglo. Tem polleunk sobit aslem. Te rati tannem taka sarkem polleunk naslem punn aiz…… prokott uzvaddant tem tachea samkar aslem. ‘Tem mhaka avoddlam vhoi?’ Tannem Restaurant-ant bhitor sortanam apnnakuch prosn kelo ani aple kopdde bodlunk laglo. Giraik azun yeunk lagunk naslem. Shashikant toyar zaun bhair ailo. Pollet zalear Sandhya tache mukhar aslem ani tem takach mellunk ailam mhonn patranvan sanglem. To anik nervoz zalo. Sandhyan taka koddek apoilo.
“Tea disa tunvem mhojer itlo upkar kelo ani aiz hanv chukun tujea ghora koddem pavlem, matso boscho tori aslo mure.” Sandhyan aplo opekxabhong zal’leacho taka sanglem.
“Mhozo vell zal’lo nhi? Kamam koddem nixtta dovorchi poddtta.” Shashikantan sanglem.
“Nimishan tuji soglli khobor sangli mhaka. Faleam tukach mellunk yetolem hanv tumchea ghora koddem, sokallim 8.30 vorancher…..” Tem kuxin sorlem ani ekdom’ skuttor chalu korun gelem. Shashikant taka polleunkuch urlo. Patranvan gol’lear ravun “tachea mogan poddlo kitem re?” mhonn fokanddam keli. Tannem hat fafddit ‘kaim nam’ mhonnun ailolea giraikachi to seva korunk laglo.
Atam to ekloch kamak yetalo ani vetalo. Restaurant laginch aslolean taka bhirant disonasli. Donparchem toxench ratchem Restaurant-ant tankam jevonn mellttalem dekhun mavxek vhoddlo tras zainaslo. Nimisha azunui nivllunk naslem. Mhonn ti tache fuddeant bsoun asli. Sokallim taka dotorager vhorun haddlolem. Shashikant tanche fuddeant bhitor sorlo.
“Mavxe, atam taka nhannient vhor thondd udkan pusun kadd. Tem sarkem nivollttolem.” Shashikantan anik ek sol’lo dilo. Ghamel’lean taka nhannoukuch zai aslem punn Shashikantan sanglolo upay korunk mavxen Nimishak nhannient vhelem.
Thoddea vellan hanstem mukhamoll gheun tim bhair ailim.
“Koslo dotor re tum?” Nimishan tachi fokanddam kelim.