cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गोंयचीं लोकगितां
लोकगितांचो उगम
लोकगितां वेद काळासावन आसा .वेद काळार गावपी गितांक गाथा जाल्यार गावप्याक गाथीन म्हणटालें. लोकगितां मनशाचे आदिम अवस्थेची मुळावण जावन आसा. बऱ्या वायट गजालीची ती दस्तावेज. आदीं काळ कसो आशिल्लो आनी आतां विज्ञानीक काळान तो कसो बदल्लां हाचे चित्रण लोकगितांतल्यान आमकां जाता.लोकगितां केन्ना,कोणे रचली हें सांगप कठीण. मनशाक बोली मेळ्ळी तेन्ना सुकणीं सावदांचो आवाज, न्हंय-झऱ्यांच्यो, वाऱ्याच्या आवाजांतल्यान निर्माण जावपी नाद आनी म्होंवाळ सूर आयकतकूच सगळ्यांत पयली ताका काव्याचो उमाळो आयलो आनी ताचो आनी ह्या नाद सुरांचो एक सुरेख मेळ ताच्या मनांत घडलो, तातुंतल्यान गीत जल्माक आयलें. हें गीत लोकांच्या प्रभावा खाला आशिल्ल्यान लोकगीत जावंक पावलें.
आदिम काळार निसर्गाचेर नियंत्रण दवरपी अतिशक्तीक प्रसन्न दवरपा खातीर आनी आपलो कार्यभाग सादपा खतीर जायत्या यंत्र तंत्राची निर्मणी केली.लोकगितां ही ह्याच पुर्णतायेखातीर रचिल्ले मंत्र.हे उच्चारपाची शक्त आनी कसब जाण्ट्या मनशां मदीं आशिल्ल्यान जाण्टे हीं लोकगितां गायतालें आनी आजुनूय आमकां चडशें जाण्टेच हीं लोकगितां गायतना दिसतात.
आदिम मनशाक आपणालें अस्तीत्व तिगोवन दवरपा खातीर त्या काळाच्या परिस्थिती कडेन भोव कठीण असो संघर्श करचो पडला.जल्म मरणाच्या चक्रांत तांचे खातीर सृजन वा नवनिर्मणी ही गजाल खूब म्हत्वाची थारल्या.सृजन स्वताचे आसूं वा धर्तरीचें ताचे खातीर दोनूय कार्यां गरजेची,देखून यातुक्रियेच्या रुपान ताणें निर्मिल्ल्यो कितलेश्योच विधी,प्रथा सृजनाच्यो वा सुफळीकरणाच्यो विधी-प्रथा म्हूण जल्माक आयल्यो आनी ताचें कडेन संबंदीत आशिल्ल्या गितानींय तोच भावार्थ भरिल्लो आसा.
गोंयच्या लोकगितांतलो समाज
प्रत्येक समाजांत लोकगितां आसतात. गोंयच्या लोकगितांनी हांगाचें यर्थाथ अशें दर्शन घडलां.गोंयचो समाज हो धार्मिक प्रवृत्तीचो आशिल्ल्यान गोंयची धार्मिक जीण लोकगितांनीं पळोवंक मेळटा.हो संवसार निर्मितल्या अदृश्य शक्तीविशींचो भंय भावार्थ जसो संवसारातल्या हेर वाठारांतल्या लोकगितांनीं पळोवंक मेळटा ,तसो तो गोंयच्या लोकगितानींय पळोवंक मेळटा. गोंयच्या लोकमानसांतल्यान शंकर,सांतेर,भगवती,मंगेश,नागेश,भुतनाथ-भैरव ह्या दैवतांक सदांच होरायिल्ली दिसता.तांची तुस्त करुन तांकां प्रसन्न करुन घेवपाचो यत्न केल्लो दिसता.आदीं लोक देवाक होरावपाक लोकगितां रचतालें पूण ताचें आदलें रुप कुशीक काडून आतांच्या काळार लोक आपल्या काळजांतल्यो भावना,उमाळे,उत्फर्केव्यक्त करपाचे साधन म्हूण कांय लोकगितांची उपरींत रचणूक केल्ली मेळटा.
लोकगितांचें प्रकार
मंत्र,गीत आनी गीतकीणी अश्या तीन रुपानीं लोकगितां वावुरतात. तशेच
-उत्सव कार्याचे विधी कडेन संबंदीत आसता.हातुंतलो व्हड वांटो नृत्य गिताचो. -जल्म,पौंगडप्रवेश आनी लग्न ह्या तीन संस्कारा वेळार गायिल्ली मेळटा. -घर आनी घराभायर वावर करतना केल्ल्या कामाचे चीज मेळोवपा खातीर गायिल्ली दिसता. हांची उदिश्ठा वेगळी आसली तरी ती क्रियेकडेन संबंदीत आसता आनी देखून ताका क्रिया गितां अशेय म्हणटात.
लोकगितां केन्ना दादले तर केन्ना बायलां गायतात.जाल्यार दादलें आनीं बायलांची जोड लोकगितांय आसतात.ते भायर भुरग्यांची बडबबड गीत रुपी लोकगिताय मेळटात
बायलानीं गावपी लोकगितां
तिचे छळ जावपाक लागलो .घोवाच्या घरां मांय -मांव ,देर नण्ंद ,घोवाच्या छळाची ती बळी पडूंक लागली .तिचे जिवीत घुस्पूंक लागले. उपरांत दाते तिचे सांगाती जालें ,काणन तिचो आदार ,शेत तिचो भावार्थ आनी न्हंय व्हळ तिजो जलमदातो जालो ,तांच्यां मुखार ती आपली दुख्खां कथन करपाक लागली .मागीर ते तिचे खोशयेचे सांगाती जालें ; हावेसाचे ,सपनाचे साक्षीदार जालें. देव धर्मा विशीं आशिल्लो तिचो भावार्थ ,संस्कार ,परंपरे विशीं आशिल्ली जाण ,जाम्च्या विशीं आदर सगळ्यांचो गीत रुपकार घडलो.देखून गोंयच्या हिंदू सामाजन कांडटाना,दातें मांडटाना बायलां लोकगितां गायता दिसतात. आनी अशे तरेन बायलांच्या लोकगितांचो जल्म जालो.
बायलानीं गावपी लोकगितेंचे प्रकार
वेगवेगळ्या प्रसंगार बायलां वेगवेगळ्या प्रकारची लोकगितां गायतात.कांय लोकगितां घरान गावपाची आसतात तर कांय घरा भायर मांडार गावपाची आसता.
लग्नांतल्यो होंवयों '- होंवयो हो लोकगिताचो एक प्रकार जो चडसो लग्ना वेळार गायतात.दर एका विधी वेळार तें खाशेले गीत मंत्र कशें जावन वावुरता .गिताच्या वर्णनाच्या आदारार थारायिल्ली विधीं वेवस्थीत करप जात.लग्नाचो माटोव घालतना धरुन खांदो दवरपा मेरेन दर एके विधीचे खाशेले गीत आसता.होंवयो सगळ्याच समाजान आसा पूण गावडा समाजान तो चड प्रमाणंत दिसता.
भुरग्यांची गितां. ही गितां भुरग्यांक खातीर आसता.विविध प्रसंगार भुरग्याक भरयतना,खेळयतना,न्हिदयतना ,धोलयतना ती गायतात.हि गितां आकारान सामकी ल्हान ,सुटसुटीत अशी आसा.सरभोंवतणची आनी मायेच्या मनशाची वळख करुन दिवपाचो एक यत्न ह्या गितांनी केल्लो दिसता.
फुगडेंची गितां बायलांचे खाशेले नृत्य प्रकार चवथ,नागपंचम ,श्रानणी आयतार वा हेर परबां वेळार बायलां हि गितां गायतात.कसलेच वाद्य नासतना ताळयांच्या लयबध्द सुरांचे तांका संगित आसता.रामायण, महाभारत,गांवच्यो देव देवता धरुन भाव भयणीचो मोग,घोवा घरा भोगतले कश्ट, जावा- जावा मदलो मतस्र अशे बायलांक भावपी वेगवेगळे विशय फुगड्यांच्या गितांनी येता.
काम करतना गावपी गितां दळटना,कांडटना, कपडे उमळटना अश्या वेळार बायलां हि गितां गायतात.
दादल्यांनी गावपी गितां
दादल्यांची गिता मुखेलपणान भक्तीभावनेक ओपिल्ली आसता देव र्धमा विशी भावार्थ, पौराणीक कथा गीतांचे मुखेल विशय आसता
दादल्यांनी गावपी गितांचे प्रकार
शिगम्याची गिता आनी धिणल्याची गितां -हिंदूच्या उत्सवावेळार गायतात.
क्रिस्तांव समाजांतलीं लोकगितां
हिंदू समाजान लोकगितां गायतात तशेच क्रिस्तांव समाजान लेगीत लोकगितां गायतात.हिंदू आनी क्रिस्तांव दोनूय समाजातल्या गितांची मांडणी एक सारकीच आसा.त्या त्या समाजाच्या खाशेलपणाचो ठसो जरी त्या समाजांत घोळणूकेत आशिल्ल्या गितांचेर उदेला तरीय दोनूय समाजांतली गितां एकाच विचारसरणीन भरील्ल्या लोकमानांन रचल्यात म्हणपाचे होलमता.
क्रिस्तांव समाजातल्या लोकगितांचो प्रकार
येर्स म्हळ्यार होंवयो .काजरांसंबंदी विविध चालीरितीक पाळो दितना म्हळ्यार काजराखातीर भात उकडटना,दोश करतना,न्हंव-या -व्हकलेक रोस लायतना,बेंसांव दितना अश्या जायत्या प्रसंगारयेर्स गावपाची चाल आयजूय गांवांत आसा. येर्स ल्हान आनी सुटसुटीत आसता. हिंदू समाजान जशी वेगवेगळ्या वेळार हि गितां गायतात तशीच क्रिस्तांव समाजान गायतात. आदि खेळ हो लोकनाट्य प्रकार क्रिस्तांव समाजान घोळणुकेंत आशिल्लो.परबा वेळार खेळ करताले.तातूंत विशय वर्सान वर्स तोच आसतालो .ताकालागून गिताय तिच आसताली. आता खेळ जायना .पूण तातूंतली गितां गांवचे खेळे इत्रुजाच्या मेळाक गायतात. सांज्याव फेस्तां दिसां माथ्याक कपेल बांदून हातांत पिराडे घेवन रेब्यार मारीत खेळ ही गितां गायतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Canja de Goa (Goencho sop)
Tache toiarent kombiechem mas, thollavim chevrisam, piav, losunn, tandull, udok ani mitth vaportat. He soglle jinos ektthaim eka lhan tovear vo eka pressure cookerant randtat. Xevttim, kombiechea masachea haddancho kosai tantunt ghalpant ieta.
Goeant, porompore pormonnem, to zolm ditolea ostoream khatir toiar korpant ietalo. Poilea zolmank, sasumai aplea sunank ek port wine hachea soreachi battli ani so kombeo dhaddttaleo, jeo ho sop toiar korpant vaportale, kiteak oxem korop avoiank ani bholaiki mellovpak borem jevonn somzotale.
Tem sumar sokallchea 11 vorancher, kallche koddie, godd toranche chettne ani kharea sangatak, ghevpant ietalem. Thodde favtti, tem mollamni bhurgeam koddlean, tanchea avoi-bapaink ani tanche poros vhodd piraiechea bhavonddank je thoim vavurtale, tankam ek matiechea aidonant patthovpant ietalem..
Sondorb
वर्ग:Lipiantor korpachim panam वर्ग:Romi panam
Macazana
Talukachem nanv: Salcette
Zil'lo:Dokxinn Goem
Rajya : Goem
Bhaso : Konknni,Hindi,Inglez ani Portugez
Xobbdxastr
Macazana hem nanv ‘Maha’ ani ‘Khazan’ hea don utrantlean zullun ailam ,mhonnge “Vhoddlem khazan”. ‘Maha’ hem utor hea ganvak vhoddlo dorzo dita.Anink vhoddlea hea khazanankuch lagon,MAHAKHAZAN,adleamnim jem nanv ganvak ghatlelem ,tem aiz MACAZAN zaunk pavlam.
Vatthar
Adlea kallar,Macazanchem ran 49 xenkdavarimni dhatt zhaddam peddamnim bhoril'lem aslem.Atam sodheak, xetacho vatthar 30-40 xenkdavri,toxench 16-20 xenkdavri zomin mangroves(maanxanchem dhaldhalint zavpi zhaddam) hea zhaddamnim bhorili asa jim Zuari nhoiche deger asat.Toxench urloli zomin ranamnim bhorlea.Punn atam hem oxem urunk na.Mangroves hea zhaddamcho ankddo thoddo zait asa karonn lokamnim him zhaddam zollva khatir ujeak lagun katrun uddoileant.
Bhugol Vidyasxstr Saphekx Resha
Macazana ho ganv Salcette talukeant dokxinn zil'leant asa.Hea ganvchea modinch ek tollem asa .Hea ganvchea ut'tor dixent Zuari nhoim vhanvta,toxench pokxim dixent Curtorim,Maina ani purv dixent Curtorim asa.Macazanachea pokxim dixent Lagxil'lem xar asa ani tem mhonnlear Modganv .Madganvcho ani Macazanacho ontor zaun asa 13-14 kms.Toxench, purv dixent axil'le xar Sanvorddem\Curchorem modem ontor zaun asa 13-14 kms.
Havaman
Hea ganvcho samanya taapman 22-300C asta.Toxench hanga aadrata 60-70 shenvdari pormonnem asta. Hea ganvant sov oslim ghoram asat.Tim ghoram krisatnv bahmonn bhakarachim.
Loksankya
2011 hea vorsachea jhanganea(census) pormonnem hea ganvant purai loksankya(total population) 2200 asa,503 ghoram asat,saksharteche(literacy) pramann 80 shenkdavri,purai kam korpachi loksankya(total working population) 600 sumar asa.
Hea ganvant anusichit zomatiche pongodd nant.Kristanv dhormacho lok hea ganvant chodd asa ,punn fokot char hinduche ghorabe asat.Toxench kosleo zatio hea ganvant nant.Sakharta ank vaddun zaitea lokank bori nokri favo zallea.Toxech choddxe dadle ani tornatte tarvotti zaun asat ani haka lagun tanchea jieupachi poristhiti sudorlea.T ech porim thodde bailea desamnim kam korun aplea ghorabeank postat.Lokamnim atam vhodd-vhoddliom ghoram ani bhongle bhandleat.Adlea kallar lok xetant kam korun aplem pott bhortalo punn atam hi xetam padd asat.Atam sogllim xikunk lagleant ani xetacho dhondo korunk fokot thodde lok asat.
Xetkam
Shetkam zaun asa hea ganvcho mukhel dandho.Adlea kallar Macazana hea ganvchem daiz mhonnlear khazanantlem xet.Hea extant vavurpi bim-yak “XITTO”vo ‘SHITTO” hea sobdan pachartalim.Xitto hem bim piktalem tem bhorun vaingonn xetam roitalim.Vaingonn xetam rovpak xitt’ea bhair ani dusrea bhattachim biam naslim.Xitto hem bim vadoll –mollak vo pausachea hunvareak bhienastanam bollan fuddo kortalem ani rovpeank borem utponn ditalem.Heach,pasot,bhailea ganvchoch nhoim,punn dusrea ganvchoch lok hem bim vhorunk ietalo zaum Panchwadi,Sanvordem,Old Goa,Merces,Cuncolim,Sanvordem ani adi.Itlench nhoim amchea xezareache rajeantlem lok pasun hem bim gheunk ietalo. Amchea hea xitteache bodlek,ho lok aplea borabor kandhe,tomatam,losun,mit ,her temparacheo vostu,matyechim aidonam ghevun vikunk ietale.Hem porim adla-badlecho vepar choltalo(Barter system).Hea vepareant,Macazanache xetkar aplem bim viktale ani bodlek tankam kandhe,tomatam,matyechim aidonam ani adi heo vostu melltaleo.Zoxem adlea kallar had vhorpi(transport) vahanam vo sadnam(vahicles) kami axillean ,ho vepar lagim nhoim axillean xekay also.Hea xitt’tteachem bim bhat vikun xetkar aplea bhurgenk bhangar kori, kazar vo logn kori,ghoram bandi ani toxeoch zaiteo mhottvacheo vostu kori. Amchea Macazanachea khaznachea xetamchim nanvam hem bhaxen aslim.Muxer thaun ;Goponn,Saibinnkantor,Pornemkantor,Vhoddlemkantor,Soitkantor,Tel khazan,Kupator,adi.Lunvnnechea vo pik kaddpachea disamnim ,dusrea ganvcho lok pongddamnim ievun,hea amchea ganvant lunvnni somposor,ravnni korun astalo.Hache velean te kaim duddu ganttik marun,khuxal zaun aplea ganvant porot vetale. Ami tor atam zannat ki xetachi rakhni korunk xetkarachem pongodd astat toxench adlea kallar ,amchea xetachi rakhonn korunk xetkareancho ekvott also ani taka ‘BOVS” mhunnntalim.Ani pongoddak ek mukhel odhikari vinchun kaddtale ani taka “ADEL” oxem nanvan pachartale.Ho Adel khaznachea xetachi rakhonn kortalo.Band(bunds) bi moddonk ailear ratche-ratcho perganv ghalun xetkareank dusrea diask ekttaim krtalo ani kam zalea uprant tankam il’loso maddacho soro rosanv mhonn ditale.Hea ganvcho nimnno Adel zaun also,Kanttea vaddeantlo ,Benedito Vaz. Goem Liberation zaun sogglem somplem.Bovsachea zagear ‘soil conservation’khatem ailem. “Green Revolution” zaun zaitim odik pikam divpi bhatachim biam ailim .Zoxem porim airet,jaya,adi ani amchea adlea biamchi kim’mot geli zoxem xitt’tto ,patnnim,damgo,funchro,babri adi. Atam khazananchim xetam padd axillean thoim mangroves hea zhaddancho dhaat vistar zala.Haka lagun thoim torevvar zonnavaramcho aankhdo vaddla.Maangi,vaag,torekvaar prakarche sorop bi dixtti poddunk lagleat. Xetkamti pausant toxench shiyant xetam roitat.
Nustem Marpi
Nustem marpi zaun asa sahayak diupi dandho hea ganvcho.Adlea kallar xatkama bhair nustem marpi zaun aslo mukhel dandho hea ganvcho.Je lok nhoim deger ravtale te nustem marpacho dhondo kortale.Magir te hem nustem dusrea xezarchea ganvamnim vhorun viktale ani tankam hancher boro faido zatalo.Torekvar nusteamche prakar zaun asat he;burates,kallos,pittod,sungtam,kullio,chikalles ani adi.Lok magir thoddem nustem votant sukoun pausant aplo purument korun dovortale.Votant sukoun dovorlolea nusteak ami ‘harria’ mhonntat.Tech porim,ganvchea tollent pasu lok nustem martat.Dor vorsak hea tollaech pavni zata ani zo konn chodd dudvamnim pavnni jikta taka tolleant nustem pospacho(Pisciculture) hokh mellta.Uprant abrilachea mhoineent tollaentlem nustem martat ani hem nustem vhorunk zaito lok zaum ganvcho tosoch xezarchea ganvcho zaum Curtorim,Maina,Chandor ani adi. Thodde tornate apli purai purai korunk nustem dhorunk hea tolleant ietat.
Dusrim Kamam
Adlea kallar thodde paramparache kama Macazanache lok kortale, zaum miskutt korun vikhop.Him miskuttam zaum limbeachi ani torramchim.Toxench chourrisam bi korun lokank viktale.Punn sogglean famad adli paramparik kam mhonnlear loveacheo mandreo korop. Punn atamchi xikloli pillga him kamam korunk loztat ani hea karonnak lagun ho mandri korpacho Macazanacho paramparik dhondo bodh poddla.Toxench char ghorabe gorvam-pospacho dhondo kortat ani aplea familchem pott bhortat.Sakshartay vaddun ganvche tornatte toxe dadle tarvar vo bailea desamnim kam kortat ani haka lagun tanchi poristhithi sudorlea.
Panchayat
Hea ganvche prashasan cholounk Panachayat ho karia aple fuddem gheta.Hea ganvchea panchayatichi ugtavnnim Abrilache 15ver 1970 vorsak zali.Hea ganvche prashasan cholounk lokamnnim thodde odhikari vinchun kadleat.Ani tem zaun asat Sarpanch,Badli dhadillo monis(Deputy Sarpanch) and Panch.He venchnnukodor char vorsam uprant zatat. Hem Panchayat ghar akhea ganvchea vaddeamche prashasan choloita. Dusre vadde asat te mhonnlear Maklem,Povacao,Borla,Zoddim,Novobhazar,Kanttem,Pokhrem ani Mettar.
Xalla
Hea ganvant St.Francis Xavier hea nanvachi ek xalla asa.Toxench anink ek sorkari xalla axilli punn kaim karonnak ti atam bond poddlea, hi xalla bond poddlear atam 8 vorsam zallim. Ani hi bond xalla atam venchnnuke vellar upyogag poddta.
Dukanam
Hea ganvant lhan dukanam asat jim lokacheo dispottea bazaracheo gorzo purai kortat.Punn mukhya vostu haddunk lok lagxillo ganv Curtorim vo Madganv xarant vetat.
Bholaiki kendr
Novo-bhazar hea vaddeant up- bholaiki kendr asa.Punn hem bholaiki kendr poilem Goddar hea vaddeant axillem.
Kombbeak pospacho dondho(poultry)
Hea ganvant don kunkkad palan ghoram asat.
Khell
Hea ganvant don mukhya khellmoll asat,toxench ek khell vangod asa tachem nanv “Macazana Sports Association”.Ho vangodd torekvaar khell korta zaum;football tournament,volleyball matches,tie breakers ani adi.
Toxench,hea ganvant don gironio.don mestkam,ek podrachem horn,thoddim dukhanam ani ek tapal karyalay.Gimachea tempar udok unnem poddta ani haka lagun sorkar udkache tanker dhaddta.Tech porim dusrea ganvcheo bhaileo bhaji,follam ani her vosto ghevun vikhunk ietat.
Dhormik Aang
Hea ganvche firgojeche nanv St. Francis Xavier, zo zavn asa hea firgojecho patron. Adlea kallar hi firgoz ek kopel aslem, ji xezari firgoz Curtorim hacho bhag mhunn lekhtale. Uprant 1739 vorsak Maratha hea rajgharanean hea kopelak apna adim ghevun Agostache 12 ver 1809 taka firgoz mhunn pacharpacho mann dilo.amchea ganvant zaite firgojeche pongodd asat ani te hem porim: Toxench amchea ganvant 10 kopelam asat.
Porbo Ani Festam
Gloria saibinnichi fest: Hi porob Paskancho kall suru zaunche tin dis adim monoitat.
Konsachem fest(Ankvar Moriechem Sorgar choddnem): Hi porob Agostache 15ver monoitat.Macazanchea xetkamti bhava-bhoinak ho ek vhodd khoxecho dis.Festa disak misache adim akho ganvcho lok pursanv kaddit ganvchea extant vetat.Ganvcho padri bhav xetantli poili lunvnni kapta ani tacher aplo besanv ghalta ani uprant hajir aslolea lokank vantta.Hea disak ganvcho lok aplea ghorant godxem kortat ani khuxalkaien khatat.
Sao Jaoachi porob: Hi porob Junache 24ver monoitat.Povitr pustoka pormonnem bhagevont Juanv hannem St.Elizabeth hanchea kusveant khuxalkaien uddi marli ani hem somorombhunk ganvche dadle toxech tornatte toklek fullamcho mhall ghalun baient uddki martat.Hea disa ganvchim novim kazar zalleo baileo aplea maichea ghora sakun dhadlolim follam ani pateoleo vaddeachea lokank toxem baient uddi marpi dadleank ditat.
Dhormik Monument
Assumpta Saibinnichi imarot:Ho monument firgojechea fattlean axillea eka dongrar asa. Adlea kallar lok mantale ki hea zagear bhutam vo melle atme bhonvtale mhonn ani hi lokamchi bhirant kaddunk hi Assumpta saibnnichi monument bandlo.
Handi khuris: Ho khuris ganvchea tolleachea kushik asa. Hea khursak milagrecho khuris montat. Zaito lok apleo angovnneo ghevn hea khursa kodde magtat ani jednam tancheo gorjo purai zatat tednam lok hea khursak ladinheo bhettoitat.
Krist reiacho monument: Ho monument firgojechea mukhar asa.
Yeradari
Adlea kallar Macazana ganvant fokot boil gaddi ani ek bus asleli.Parampara pormonnem Macazana ganvant hea boil gaddeank ‘Kharet’ mhonntale.Poilim Kadamba baxio chodd astaleo jeo dusrea ganvant ani Madganv xarant lokank yeradari khorunk vapur zataleo.Punn atam hem oxem urunk nam, atam Kadamba baxio nhoim punn private baxio dixti poddtat.Toxench,Macazanachea lokam kodde atam apleo motoram asat .Adlea kallar Macazanant Cupator hea vaddear bus thall axillem punn tem atam Chandor hea ganvant vhelam.
Famad Monis
Hea ganvant zaite tiatrist asat.Kaim famad tiatrist zannem tiatreche macher nanv zoddlam tanchim nanvam hem porim:Souza Boys,Peter de Macazana,Ida D’costa,Muriel Fernandes ani adi.Toxech atam zaitim bhurgim bi tiatreche macher nanv zoddunk lagleant.Tech porim,zaite dotorui bi asat punn te bailea ganvant toxench dusrea desamnim aplo dispotto giras zhoddtat.
Rajvadeamsarkim ghoram(Palatial houses
Hea ganvant sov oslim ghoram asat.Tim ghoram krisatnv bahmonn bhakarachim.
Paramparink kam
Macazanacho lok ek tempar mandrio korpak famad axillo.Xetachi lunvnni somptoch mandrio korpachea dondheant gull astalo.Fantea parar utthun hatant hillo dhorun,choltale te khazanant.Thoimsorlo lovo(long reed)marun ,bhandar sukoilea uprant ,mottim-mottim kopim (bundles) bandun baimcher vo tollea kodden vhorun to saf nivoll khori.Ani votant to porot ekdom sukoilea uprant tacheo dhatt ghott mutt nidpacheo mandreo kaddi.Heo manddrio korpak dhorio zai asleo.Tim zhadsallimchim kortalim.Xetkar bhau ekthaim zaun Colem,Valpoi,Tamdi Surla hea ranamnim vochun tharavik zhadamcheo salli haddun tache lhann kuddke korun dorrio kori ani Mahatma Gandhichea charkea sarko charko korun aplea paimchea zangglacher hem kam kori.Chodd korun hem kam baileo channeache rati kori.Hea mandreache bore aplea mathear marun ganvam-ganvan=mnim bhovun,tea duddvachea kustar aplea pausalacho purument bhori.Aiche pillgen hea molladik dhondeak soddun tacher sap visor ghatla ani heo mandrio koxeo kaddtat mhonnlear thonddant bottam ghalun polletat.
Paryatan Sthal
Macazanachem tollem zaun asa ek mon ghull korpi suvat.Dor vorsak hea tolleant ‘Akhe Goiemchem Poumpachem’ spordha zata.Pausachea disamnim hem tolleant udok zomta ani tantunt sobit komolachi fullam zatat ani hea tollaechi sobitkai vaddoitat.Toxnch natalachea disamnim ganvche tornatte hea tollent ghotte ani lighteo ghaltat.
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
Dogueo Tigueo Beatini - Dulpod
Dogueo Tigueo Beatini
Two-three old spinsters
Type: Dulpod
Musical form: Binary
Literary form: Satire
Chusmo/Refrain:
Dogueo, tigueo beatini,
Two-three old spinsters,
Have gone for confessions.
Ekli kori ters(u) rozar(u),
One was reciting the rosary,
Dusri kori orasanv mental(u),
The other was saying prayers mentally,
Tisri mari odd´ear
The third was striking her breast
Dumkeanche far(u). (Chusmo/Refrain)
Striking loud blows.
One brought a piece of rice cake,
Dusren add´lo bol(u) poderalo,
The other brought a baker´s cake,
Tisren addlo xeuntto
The third brought a mullet
Rechear kelolo. (Chusmo/Refrain)
That was fried with stuffed spices.
Padigar ghara nhui re ghel´lo,
The parish priest had gone home, Sir
Taguelo papa mornant aslo.
His father was on his death bed.
Xeuntto addol´padkuran
The mullet that was brought
Ekleanuch khailo.
Was eaten by his assistant priest, alone. (Chusmo/Refrain)
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
ओस्वी वियगस
ओस्वी सेबास्टियांव क्रुझ लुडर्स वियगस हाे एक तियात्र कलाकार.
जल्म
ओस्वी सेबास्टियांव क्रुझ लुडर्स वियगस हाचो जल्म 11फेब्रुवारी,1949 वर्सा मडगांव हांगा जालो. ताणे 1 वर्स पुर्तुगेज आनी इंगलीश मीडीयमान एस.एस.सी केल्या.ओस्वी णव वर्साचेर `तुका लागोन' ह्या तियात्रान बाल कलाकार म्हणून काम केले.
शिक्षण
ताणे 1 वर्स पुर्तुगेज आनी इंगलीश मीडीयमान एस.एस.सी केल्या.ओस्वी णव वर्साचेर `तुका लागोन' ह्या तियात्रान बाल कलाकार म्हणून काम केले.
काम
ओस्वी पदा म्हणटालो आनी तांचे गायन आनी अभिनय कौशल्याचे दृष्टीकोन नाझरेथ आनी ब्रो पीटर कार्डोजो आनीछान छान आसले. ओस्वीसाचो आवाज ऐक मजेदार आवाज आसलो त्या खातीर तेका गायक म्हणून मागणी आयली आनी दिग्दर्शकांकडेन तेची मागणी केली. ओस्वी हाणे आपल्या काळातल्या लागसील्या सुप्रसिध्द संचालकांकडून मिन्नीनो नोरान्हा, ए.मोरेस, सी.अल्वारेस, ए.मेन्डेस, जँकिन वँझ, राँबिन वँझ, रेमेईकोलाको, कामत डी जे पी सऊझालिनो, लोजीरियो फेर्नाडिस, फली लुकास आनी अनील कुमार, जो रोझ, माईकमेहता, एफ कार्डोज सारख्या तरुण पिढीसह. मारियो मेनेझिस, काँ.एगोस्टिन्हो, मेनिनो डी बंधार,ख्रिस मीना, काँम अम्बे.ओस्वी हाणे आँडिओ अल्बमाच्यो वेग वेगळये उत्पादना आँल इंडिया रेडिओ पदा म्हणल्या आनी आँल इंडिया रेडिओ आनी गोवा दुरचारन हागा काम केल्ले आसा तियात्र स्टेजीर 56 वर्साकेली तरी ओस्वी अजून गायन आनी अभिनय करता.तियात्राचा योग दानात खूप संस्थानी ताका सन्मानित केला ,आनी ताचो गौरव केला.
पुरस्कार
1.गुलाब पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट गायक 2005). 2.डाँ.जँक डी सेकीरा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट गायक). 3.कुवैत गोअन्सचे अभिनंदन,1995. 4.ओमान एव्हीसी, ककोलिम 2010 हांचे अभिनंदन.
वर्ग:तियात्रिस्त/Tiatrist वर्ग:देवनागरी पानां
मिताली राज
thumb|मिताली राज मिताली दोराय राज हया चलयेचो जल्म ३ दिसंबर १९८२ वर्सा जोधपुर हया गावांत जाल्लो. मिताली एक भारतीय क्रिकेट खेळदु आनी तेस्त अेंड ओ. दी. आयचे महिला राष्टी्य क्रिकेट टिमचे कफतान जावन आसा. ते एक उजव्या हातिय ओपनिंग बेटस वुमन आनी मदी मदी उजव्या पायी बोलर जावन आसा. मिताली राज एक सवोरच्च रन काडपी एक अतराष्टी्य महिला मितालीची उचाय ५’४ इन्च (१६३मी). ते आमाच्या भारतीय क्रिकेट टीमीक खेळटा. मितालीची आखेर टेस्त ३० सेतेम्ब २०२१ भारत v/s ऑस्टे् लिया १९९९ हया वर्सा सावन ओ. दी. आय खेळपाक सुरवात कला.
मिताली राज एकुलतेी महिला अषराष्टीय क्रिकेटर जाणे सर्वोच्च रन काडलया आनी ताणे ७००० रन महिलाच्या एक दिसाच्या अतराष्टी्य मेचीन काडल्या. ते WODIS चे खुबे हाक सतक काडपी महिला २०१९ हया वर्सा ते एकुलते क्रिकेटर २००० WT२०१ चे रनस काडला.
२००५ हया वर्सा ते ककतान जाले. ते एकुलते एक भारतीय महिला जिणे एका परस चड ICC ODI वर्ल्ड कप फायनल चे कफतान आसले २००५ आनी २०१७ सतेम्ब्र २०१९ तिणे आपणालो T20IS चे रिटायरमेंट घोशित केले ODI क्रिकटचेर सारके लक्ष दिवपाक २०१९ हया वर्सा ते पटिले अतराष्टी्य महिला क्रिकेटर २० वर्सा पुराय करपी महिला जाले. विसदन लिडींग वुमन क्रिकेटर इन ड वलडे २०१७. अजुना पुरस्कार २००३ आनी पडँमाश्री २०१७ हया वर्सा भारतीय सरकाराकडल्यान फावो जाला.
जुलाय २०२१ तिसरी WODI मेचीन भारत v/s इंग्लंड मिताली राज मुखेल रन काडपी थरले.
संदर्भ
https://en.wikipedia.org/wiki/Mithali_Raj
वर्ग:देवनागरी पानां
वाच्छा, दिनशा एदलजी
(जल्म :इ.स. २ ऑगस्ट १८४४ मुंबय ; मरण :इ.स. १२ फेब्रुवारी १९३६ मुंबय).
काँग्रेसीचो एक संस्थापक वांगडी आनी मवाळ पक्षाचो मुखेली. अर्थशास्त्र आनी वेपार - उद्देग ह्या विशयांचें ताका बरेंच गिन्यान आशिल्लें. दादाबाई नौरोजी आनी इस्ट इंडिया असोसिएशनच्या मुंबय फांट्याचो कार्यवाह म्हूण ताका वेंचून काडिल्लो. फिरोडशहा मेहता हाचो ताका उजवो हात समजताले. बॅाम्बे प्रेसिडन्सी असोसिएशनच्या तीन कार्यवाहांतलो तो एक आशिल्लो.
महेंद्र सिंह धोनी
जल्म
महेंद्र सिंह धोनीचो जल्म ७ जुलय ह्या दिसा रांची बिहार ह्या गांवांत जाल्लो. तो एक राजपूत घरांत जल्माक आयिल्लो. ताच्या आवयचें नांव देवकी देवी आनी बापायचें नांव पान सिंह. तशेंच धोनीक एक भाव नरेंद्र धोनी आनी भयण जयंती गूपता. महेंद्र सिंह धोनीक लोक माही वा एम एस धोनी म्हूण वळखतात. ताणें आपले पुराय शिक्षण द एक वील जवाहर विघालय मंदिर हांगा केलें.
वाच्छा, दिनशा एदलजी
इ.स. १८९५ ते इ.स. १९०७ ह्या काळांत तो काँग्रेसीचो जोड सरचिटणीस जालो. इ.स. १९०१ वर्सा कलकत्ता हांगा भरिल्ल्या काँग्रेसीच्या स्वागत समितीचें अध्यक्षपद ताका मेळ्ळें. अर्थशास्त्र हो ताचो आवडीचो विशय आशिल्लो. लश्करावयलो खर्च, भारतीय जनतेची गरिबी, हुंडणावळ आनी रेल्वे ह्या विशयांचेर ताणें खास अभ्यास केल्लो.
महेंद्र सिंह धोनी
करियर
धोनीचे ३०० वा खेळटाना ताणें ८०० परस अदिक विजय मेवली. महेंद्र सिंह धोनी एक भारतीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळगडो. क्रिकेटिच्या इतिहासांत सर्वात म्हान कर्णघार मानले आनी जायतो यश ताका मेळ्ळो. तो उजव्या हातांत खेळपी खेळगडो आशिल्लो आनी ताच्या नेतृत्वाखाला भारतीय क्रिकेट संघान विऋचषक जिखले. धोनीन २००४ ह्या वर्सा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मध्ये पदापर्ण भाग घेतलो आनी थंय सेचरी करुन स्वताक आपूण स्थापन जालो. २००७ ह्या वर्सा एका दिसाची कर्णघारपद स्वीकारली आनी भारताक विशय विजेता ही शीर्षक मेळय.
वाच्छा, दिनशा एदलजी
उद्देगीक मळावयले उत्पादनवाडीखातीर सुरवेक कामगारांचें जिवितमान सुदारूंक जाय अशें ताचें मत आशिल्लें. लश्करी खर्च उणो करप, जमीन महसुलाचो दर उणो करप, ब्रिटीश मालाक दिवपांत येवपी सवलत रद्द करप अशो मागण्यो तो करतालो. अर्थशास्त्रज्ञ ह्या नात्यान ताणें वेल्बी कमीशनामुखार साक्षाय दिल्ली. रेल्वे हो ताचो खाशेलो विशय. हेर भारतीय फुडाऱ्यांवरीच तो रेल्वेमार्गाची वाड करपाबदला खारजां आनी पाटबंधारे वाडोवपाचेर चड भर दितालो.
महेंद्र सिंह धोनी
संदर्भ
https://en.wikipedia.org/wiki/MS_Dhoni
वर्ग:देवनागरी पानां
वाच्छा, दिनशा एदलजी
काँग्रेसीचे स्थापनेसावन सतत पंचवीस वर्सां ताणें निश्ठेन काँग्रेसीचो वावर केलो. इ.स. १९१८ त तो काँग्रेसींतल्यान भायर सरलो. फुडें इंडियन लिबरल फेडरेशनचे स्थापनेंत ताणें मुखेलपणान वांटो घेतलो. फेडरेशनच्या पयल्या अधिवेशनाचो तोच अध्यक्ष आशिल्लो.
ब्रिटीश सरकारान सर ही पदवी दिवन ताचो भोवमान केलो. इ.स. १९१९ वर्सा सुदारणा कायद्यावरवीं स्थापन जाल्ले मध्यवर्ती विधीमंडळाचेर ताची नेमणूक जाल्ली.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अशोक कामत
अशोक कामत हांचो जल्म फोंडें तालुक्यांतल्या मडकय गांवांत ३ डिसेंबर १९४० वर्सा जालो।मुळावें शिक्षण मडकय जालें।माध्यमीक शिक्षण कुडचड्यार धी न्यू एज्युकेशनल इंस्टीट्यूट हे शिक्षण संस्थेंत जालें।इंटर आर्टसमेरेनचें शिक्षण एक्सटर्नल पद्द्तीन जालें।तांणी प्रयाग विश्वविद्यालय हिंदी साहित्य विशारद हें पदवी मेरेनचें शिक्षण घेतलां।
१९६४ ते २००० मरेन सर्वोदय एज्युकेशनल सोसायटी हायस्कूल,कुडचडे हांगा तांणी विद्यादानाचें काम केला।
तांचें आता मेरेन म्हजी भूंय म्हजो मोग,अशोकांकी,कोण कोणाचो न्हय हे एकांकी संग्रह।अशोकथा हो कथासंगह,जिवीत बिंबा हो कविता संग्रह,बंदखणीचीं देवळा जालीं आनी एक सांज अमुरपिकी हीं दोन नाटकां,घणाघाय नियतीचे ही कादंबरी उजवाडाक आयल्या।बालसहित्यांत तांणी सूर्यपूत सुभाष हें भुरग्यां खातीर पुस्तक बरयलां।तांणी कांय गितांय बरयल्यांत।तांणी कोंंकणी नेमाळ्यांनीय बरप केला।
हेर वावर
ताणी केल्लो हेर वावरुय लक्षांत घेवपा सारको आसा।
संदर्भ
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
Ede Raticho Konn Re Menddo - Dulpod
Edê Raticho Konn Rê Menddo
So late in the night who is that lover
Type: Dulpod
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok 1,
Musical form: Binary
Literary form: Dialogue
Translated by Lourenço de Noronha, Vienna, June 2005
Lady:
So late in the night who is that lover,
Daram fapaitalo. (bis)
Knocking (lit. beating) at the door.
Lover:
Hanvum gê kumar sodancho kupar,
I (male) am your lover, your usual lover,
Dar(u) vegim mhaka kadd. (bis)
Kindly open the door for me quickly.
Dar tuka hanvum kaddttim ga kumpar,
I would have opened the door for you, my Lover,
Maim asa mukhar. (bis)
But my mother is there.
Aslear(u) asum ugodd gê kumar,
Be she there or not, my Lover (female), open the door,
Rabona hi mhoji lall. (bis)
(....?)
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
Edê Ratichê Pakle Bountai - Dulpod
Edê Ratichê Pakle Bountai
The Whites (Portuguese) are roaming about so late at night
Type: Dulpod
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok 2
Musical form: Binary
Literary form: Political agitation
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Ilhas, Goa, 26.05.2005
Edê ratichê pakle bountai
Khaddache,
Ani main(u) mhojea filoz kelai
My mother has made fritters
Goddache.
Of molasses (jauggery).
Konn sang(o)lta Bhonsule,
Who will inform the Bhounsules,
Ietai mhunn chorunk(o),
That they are coming to pilfer,
Corneti funkun Bhonsule,
Blowing the trumpet, the Bhounsules,
Ietai mhunn gharanko.
Are coming to their houses. (to guard them)
The whites (Portuguese) are roaming about so late at night
Bearded ones,
And my mother has made fritters
Of molasses (jaggery)
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
रवींद्रनाथ टागोर
रवींद्रनाथ टागोर रवींद्रनाथ टागोर हो अस्तंत बंगालाचो लेखक तांची कविता आनी कथा खूब फामाद आसा.
जल्म
7 मे 1861
कुटुंब
बापूय देवेंद्रनाथ टागोर आनी आई शारदा देवी हांच्या वट्ट पंदरा भुरग्यांमदले रवींद्रनाथ चवदावे. ठाकूर कुटुंबाचें मूळ आडनांव कुशारी. वर्धमान जिल्ह्यांतल्या कुश हे. तांचे मूळ गांव.थंयच्यान यशोहर गांवांत स्थलांतर. जातिबहिश्काराक लागून आपलें यशोहर (जेसोर) गांव सोडून महेश्र्वर आनी शुकदेव हे तांचे पूर्वज कलकत्याचे दक्षिणेक गोविंदपूर गांवांत स्थायीक जाले.फुडें पंचानन कुशारी ह्या पूर्वजान इंस्ट इंडिया कंपनीच्या कामाचे ठेके घेवपाक सुरवात केली. त्या काळार ब्राह्यणेतर लोक ब्राह्यणांक ठाकुर मोशाय अशा भोवमानार्थी नांवान पानारताले. इंग्रजांनी ठाकूराचो टागोर असो उच्चार केलो.
शिक्षण
कोलकत्ता विश्वविध्यालय.पाठशाळेंतलें रटाळ शिक्षण रवींद्रनाथक रुचना जालें. 1874 वर्सा कलकत्याच्या सेंट झेंवियर्स स्कुलांतली परिक्षा ते पास जाले नात. रवींद्रनाथांचो संस्कृत, इंग्रजी भाशांचो अभ्यास स्वता देवेंद्रनाथान करून घेतलो.
पुरस्कार
साहित्याखातीर नॉबल पुरस्कार फावो जाला-1913 गीतांजली ह्या पुस्तकाक तांकां नॉबल पुरस्कार फावो जाला.
पुस्तकांचें योगदान
बऊठाकुरानीर हाट, देवदूत, एकविंशति, गीतांजली, जीवनस्मृती, काबुलीवाला आणि इतर कथा.तत्वबोधिनी पत्रिका नांवाच्या नियतकालिकांत तांचो अभिलाष ही कविता प्रसिध्द जाली. त्या वेळार ते बारा वर्साचे आशिल्ले. रवींद्रनाथ पिरायेच्या चवदाव्या वर्सा (1874) देशप्रेमान प्रेरीत जावन बरयिल्ली हिंदु मॅलाय उपहार ही कविता वाचली. 1876 सालासावन ज्ञानांकुर ओ प्रतिबिंब ह्या नियतकालिकांतल्यान तांच्यो कथा, कविता , निबंध तशेंच भाषांतरित लेख प्रसिध्द जावपाक लागले.रवींद्रनाथ टागोर हांच्यानी तीन देशाच्यो राष्टगीतां बरयल्यात जशे भारत, श्रीलंका आनी बंगलादेश.
निधन
7 ऑगस्ट 1941 ह्या विश्र्वकवीची प्राणजोत 7 ऑगस्त 1941 दिसा दनपारां 12 जावन 10 मिणटांनी पालवली.
वर्ग:देवनागरी पानां
गोंयचे पारंपारीक खेळ
खेळ हें उतर आयकतांच आमकां आमच्या भुरगेपणाची याद जाता.सगळ्याक व्हडल्यांक तशेंच ल्हान भुरग्यांक खुबच उमेद जाता.खेळ खेळप आमच्या आरोग्याक खातीर बरें तशेंच खेळटकच आमकां एक वेगळीच खोस भोगता.गोंयचे खुब पारंपारीक खेळ आसात जे आमच्या पुर्वजाकडल्यान आमकां मेळ्ळीले आसात.देखीक: आपा लिपा, खो-खो,कबडडी,लगोरयो आदी.
बाकीबाब बोरकर
बाकीबाब बोरकर हो कोंकणी साहित्याचो शिल्पकार जावन आसा.
ಬಾರೂಕ್ ಆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್
Book of Baruch
ಹೆಂ ಪುಸ್ತಕ್ ಹೆಬ್ರೆವ್ ಪವಿತ್ರ್ ಪುಸ್ತಕಾಂತ್ ಮೆಳೊನಾ. ಗ್ರೆಗ್ ಪವಿತ್ರ್ ಪುಸ್ತಕಾಂತ್ ತೆಂ ಜೆರೆಂಯಾಸ್ ಆನಿ ವಿಲಾಪ್ ಹಾಂಚೆ ಮದೆಂ ಘಾತ್ಲಾಂ. ಪ್ರಸ್ತಾವನಾ (1/1-14) ಪರ್ಮಾಣೆಂ ಹೆಂ ಪುಸ್ತಕ್ ಬಾರುಕಾನ್, ಬಾಬೀಲಂಯೆಂತ್ ಬರಯ್ಲೊಲೆಂ. ಬಾರೂಕ್, ಜೆರೆಂಯಾಸಾಚೊ ಚಿಟ್ನೀಸ್ ಆಸ್ಲೊ. ತಾಂತುಂತ್ : ಅಪ್ರಾಧ್ ಮಾಂದುನ್ ಘೆವ್ನ್ ಕೆಲ್ ಲೆಂ ಮಾಗ್ಣೆಂ ಆನಿ ಭರ್ವಾನ್ಸೊ ಆಸಾ (1/15- 3/8); 'ಜಾಣ್ವಾಯೆಚಿ' ಕವಿತಾ ಆಸಾ ( 3/9 -4/4). ಹೆ ಕವಿತೆಂತ್ ಜಾಣಾವಾಯ್ ಸಮುರ್ತೀಕ್ ಸರ್ ಕೆಲ್ಯಾ; ಏಕ್ ಪ್ರವಾದೀಕ್ ಉತಾರೊ (4/5-5/9) ಆಸಾ ಜಾಂತುಂತ್ ಜೆರುಸಾಲೆಂ ಪರ್ದೇಸ್ ಭೊಗ್ತಲ್ಯಾಂ-ಶಿಂ ಉಲಯ್ತಾ ಆನಿ ಬಾರೂಕ್ ಪ್ರವಾದಿ ಫುಡಾರಾಚೊ ಭರ್ವಾನ್ಸೊ ದೀವ್ನ್ ತಿಕಾ ಭುಜ್ವಣ್ ದಿತಾ.
गोंयचे पारंपारीक खेळ
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ಬಾರೂಕ್ ಆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್
Book of Baruch
ಪ್ರಸ್ತಾವನಾ, ಗ್ರೆಗ್ ಭಾಶೆಂತ್ಲ್ಯಾನ್ ಬರಯ್ಲೊಲಿ, ಮಾಗ್ಣೆಂ 1/15-3/8 ದುಬಾವ್ ನಾಸ್ತಾನಾ ಹೆಬ್ರೆವ್ ಭಾಶೆನ್ ಬರಯ್ಲೊಲೆಂ. ಸವ್ಯಾ ಅವೆಸ್ವರಾಂತ್ ಆಸಾ ತೆಂ ಜೆರೆಂಯಾಸಾಚೆಂ ಪತ್ರ್ ಮೂರ್ತಿ ಪುಜಾ ಕರ್ತಾತ್ ತಾಂಚೆರ್ ಆಡ್ ಆಸಾಂ. ಹ್ಯಾ ಪತ್ರಾಂತ್ಲೆ ಥೊಡೆ ವಿಶಯ್ ಇಜ್. 44/9-20 ಆನಿ ಜೆರ್. 10/1-16 ಹಾಂತುಂತ್ ಮೆಳ್ತಾತ್.
बाकीबाब बोरकर
साहित्यीक वावर
मराठी, इंग्लीश आनी पुर्तुगेज ह्यो तीन भासो जेमतेम शिकून मराठींतल्यान पयल्या पांवड्याच्यो कविता वर्साच्या अदमासाक बरोवंक लागलो. मराठींतल्यान कविता बरोवपी बा.भ. बोरकर हो मनीस कोंकणींतल्यान बरोवपी कवी बाकीबाब जालो. बाळकृष्ण भगवंत बोरकाराचो गोंयांन बाकीबाब बोरकार केलो. बाकीबाबान आपल्या बरपाची सुरवात मराठींतल्यान केली आनी उपरांत कोंकणींतल्यान बरोवन तांणी लोकांच्या मनांत मोग रूजयलो. बाकीबाबाक कोंकणी काव्य रचताना एक वेगळेंच बळगें येतालें. मराठींतलें ताचें चडशें काव्य हें प्रेमकाव्य आसा. कवी बाकीबाबाक पुराय महाराष्ट्र सौंदर्यवादी आनंदयात्री कवीनर्य बा. भ. बोरकर ह्या नांवान वळखतात.
ಬಾರೂಕ್ ಆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್
ಸಂದರ್ಭ್
वर्ग:ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕರಾರಾಚಿಂ ಪುಸ್ತಕಾಂ (Old Testament Books) वर्ग:ದೇವಾಚೆಂ ಉತ್ತರ್ वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
बाकीबाब बोरकर
साहित्यीक वावर
बाकीबाबाल्या कोंकणी काव्याचे दोन कालखंड पडटात. 1946 ते 1961 ह्या पंदरा वर्सांच्या काळांत गोंयाभायरो जाल्ले अवस्थेंत गोंयच्या स्वातंत्र्याची तान लागिल्ली आनी तें मेळोवपाखातीर तळवळपी, जनजागरूकतायेखातीर धडपडपी कवींमनाचें स्पंदन ताचे कवीतेंतल्यान घडटा. “पांयजणां” हो कोंकणींतलो पयलो वयलो कवितासंग्रह बाकीबाबान 1960वर्सा उजवाडाक हाडलो. “पायजणां” ह्या कविताझेल्यांत गोंयच्या गुलामपणाची खंत, कवीच्या कोवंळ्या काळजाक कांटो कशी तोंपता, तरी फुडाराचें सुवर्णसपन पळोवन ताजें हड्डें फुलून येता हे तांणी बेस बरें रितीन मांडला. ‘तें स्वातंत्र्य न्हय’, ‘वारें आतां परतलें’, ‘वेळार फुडें पळय’, ‘जोगी’, ‘सांतेरेचेर भार’, ‘नाक आमी पावणेर काडलां’, ह्यो कांय बाकीबाबाच्यो गाजलेल्यो कविता. मोग, रस, सौंदर्य असल्यी विशयांचेर बाकीबाबाल्यो कविता चड ब-यो फुलारून आयल्यात. “पांयजणां” हो कवितासंग्रह पयल्या कालखंडाचें प्रतिनिधित्व करता. “सासाय” 1980 वर्सा हो कवितासंग्रह दुस-या कालखंडाचें प्रतिनिधित्व काव्यमय स्वरूपांत दाखयता. बाल कविता ह्या संग्रहांतल्यो बावल्यांची सोरगत, कावळ्याली होवळीक, आगो आगो बिलू, कावळ्या कावळ्या, नाचता मोर, आदी कविता आस्पावतात.
गोंयची स्वातंत्र्य चळवळ, ओपिनियन पोल आनी हेर सामाजीक आशय वा जाणीव कळोवपी बाकीबाबाली क्रांती कविता संख्येन बरीच खूब आसा.“कांठामणी” हो तांचो कोंकणीतल्यान उजवाडाक आयिल्लो तिसरो कविताझेलो.गोंयांत सुटकेची चळवळ चालूआसताना बाकीबाबान “नवयुग” सातोळ्याच्या “गोमंतक” अंकांत कथा बरोवपाक सुरवात केली. “सुतारची सून” ही तांची पयली कथा. वाचकांक ह्यो कथा खूब आवडल्यो म्हण तांणी मुखार जायत्यो कथा वरोवन त्यो उजवाडाक हाडल्यो. ह्यो बरयल्ल्यो सगळ्यो कथा घेवन “समुद्रकाठाची रात्र” हो कथासंग्रह 1983त उजवाडाक हाडलो. उपरांत बाकीबाब लघुनिबंद साहित्य प्रकाराकडेन ओडलो.तांणी निबंद बरोवन उजवाडाक हाडले. “कागदी होड्या” हो लघुनिबंद तांणी पिरायेच्या सत्ताविसाव्या वर्सा प्रसिध्द केलो. कादंबरीच्या मळार बाकीबाबान सहजपणी पांय दवरलो. “मावळता चंद्र, भावीण, प्रियकामा आनी अंधारातील वाट” ह्यो  कादंब-यो तांणी बरयल्यो. “अंधारातील वाट” ही 1943वर्सा उदवाडा आयिल्ली बाकीबाबांची स्वतंत्र सामाजिक स्वरूपाची कादंबरी. भावीण ही गोंयच्या वातावरणाचेर आदारिल्ली प्रादेशीक कादंबरी. ह्या सगळ्या लेखनाची भास स्वभावीक आनी सोपी आसा. तशेंच बाकीबाबान जायत्या लेखनांचे अणकार लेगीत केल्यात. कोंकणी काव्य संग्रहा, भगवान बुध्द, गीता प्रवचन, गीताय, आदी लेखना अणकारीत केल्यात.
हेर वावर
18 जून 1946 वर्सा गोंयां मडगांवां डॉ. राम मनोहर लोहियान स्वातंत्र आंदोलन सुरू केल्ले तेन्ना बाकीबाबान वांटो घेतिल्लो तो अंक बरयतालो आनी तो हे चळवळीचो उद्गातो आशिल्लो. मुंबय आयले उपरांत तांणी “प्रजेचो आवाज” हे नेमाळें सुरू केलें. ताच्या प्रयत्नान कोंकणी भास पयलेच फावट मुंबय आकाशवाणीचेर पावली. 1955त बाकीबाब पुणें आकाशवाणीचेर नोकरेक लागलो. थंय सात वर्सा तांणी काम केले उपरांत गोंय स्वतंत्र जातकच तो गोंयां पणजें केद्रार 1962 वर्सा बदली जावन आयलो. बाकीबाब कविता गायतालो. ताका संगिताची आवड आशिल्ली आनी हाकाचलागून ताच्या कवितांनी संगिताची सया मारता.
पुरस्कार
“सासाय” ह्या कविताझेल्याक “साहित्य अकादेमी पुरस्कार” फावो जाला तशेंच तांका “कोंकणी साहित्य सम्मेलनाचो अध्यक्ष”, “गोमंतक मराठी साहित्य सम्मेलनाचो अध्यक्ष” म्हण आनी जायते हेर पुरस्कार तांच्या वाट्याक आयिल्ले आसात. भारत सरकारान तांका “पद्मश्री” ह्या पुरस्कारान सम्मानीत केला. हो सगळो मोलादीक वावर करून 8 जुलय 1984 वर्सा तांणी संवसार सोडलो.
संदर्भ
वर्ग:कोंकणी लेखक वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:लेखक/Lekhok वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
सांत आलेस इगर्ज
सांत आलेस इगर्ज दक्षिण जिल्ल्यांतल्या साश्टी तालुक्यांतल्या कुडतरी गांवांत आसा. दक्षिण जिल्ल्यांतल्या साश्टी तालुक्यांतलो कुडतरी हो सगळ्यांत व्हडलो गांव. ह्या गांवांतली लोकसंख्या सुमार ८२०२ (१९८१ जनगणे प्रमाण)आसा. हो गांव उत्तरेक जुंवारी न्हंयेक लागसार आसा आनी दक्षिणेक सां जुझे द आरियल जाल्यार पुर्वेक गिरदोलींम आनी माकाजन लागसार आसा. पुर्तूगेजांनी कुडतरी ह्या गांवाक कुडतोरी हें नांव दिलें. पयलींच्या काळार ह्या गांवाक कोडतारी. कुडूतारी, कार्दळी, कुडस्तळी ह्या नांवान वळखताले. आतांच्या काळार कुडतरे (कोंकणी) कुरतोरे (इंग्लीश वा पुर्तुगेजीन), कुडतरी (हिंदी आनी मराठीन) अशें म्हणटाले. कुडतरीच्या सां आलेसाची इगर्ज ही मडगांव सावन ९ किलोमिटराच्या अंतराक आसा. ही गोंयची सगळ्यांत पोरणी इगर्ज. ह्या कुडतरी गांवांत सुमार ५८ वाडे आसात. ह्या सगळ्या वाड्यांतली मुखेल इगर्ज म्हणल्यार सां आलेस. हालीं मायना हो वेगळो गांव जाला आनी थंय एक नवी इगर्ज बांदल्या (सां रिता). कुडतरी गांवच्या लोकांनी क्रिस्ती धर्म आपणावचे पयलीं ह्या गांवांतले लोक ह्या देवाची पुजा करताले; सातेरी, नारायण, चंदश्र्वरी, सातोळ्यो, रवळनाथ, चंद्रनाथ, दुर्गादेवी, भगवती, महेश्वर, गणेश, आदी.
इतिहास
गोयांत १५ डिनरी आसात. तातूंतलो एक म्हणल्यार मडगांव डिनरी. कुडतरी गांवचो मडगांव डिनरींत आसपाव जाता. हातूंत दोन पॅरीश (इगर्जो); सांत आलेस आनी सां रिता आसात. सांत आलेस पॅरीशांत सुमार ८,००० क्रिस्तांव आनी सांत रिता पॅरिशांत सुमार ४००० क्रिस्तांव आसात. सांत आलेसाची इगर्ज गांवच्या गांवकारानी आनी भावार्थ्यांनी पयशांचो आदार दिवन इगर्ज बांदिल्ली. ही इगर्ज पयलीं १५९७ वर्साक बांदिल्ली. फा.आंतोन्यो द कोस्ता हो पयलो पाद्री जो ह्या इगर्जेंत वावूरलो. ह्या इगर्जेची पुनरबांदणी १६४७ ह्या वर्साक जाली.
आलेस हो उंचल्या कुटूंबांत जल्माक आयिल्लो. ताच्या आवय-बापायन ताका काजार जावूंक खूब दबाव घातिल्लो. तर ताणे आपलें घर, बायल आनी आवय-बापायक सोडून त्याच काजाराचे रातीक कोणाक सांगिनास्तना गिरेस्तकाय आनी मौजा सोडून पवित्रताय सोदूंक एक भिकारी कोसो जियेलो. ताणें आपले निमाणे दीस आपल्या खूद बापायच्या घरांत भिकाऱ्याचो भेस घेवून ताणें दीस सारले. तो ह्या संवसाराक अंतरतकच किर्याद आनी ताच्या घरच्यांनी ताका तो तांच्या घरांतलो पूत म्हणून वळखलो. आनी ताका सभ्य इनतेर दिलो. ताच्या मरणा उपरांत रोकडेंच ताणे जायत्यो मिलाग्री केल्यो. सांत आलेसाचें फेस्त जुलाय १७ तारखेक (ताचो मरणाचो दीस) जाता. पूण हें फेस्त जें पयलीं जुलाय १७ तारखेर मनयताले तें आतां जुलाय १७ तारखे उपरांत जो आयतार येता तेन्ना मनयतात. आनी हाका कांय जाण भिकाऱ्या फेस्त म्हणटात. कुडतरी सांत आलेसाची इगर्ज हें एक देवाचें सुंदर मंदीर जें सांत आलेसाक ओपला. आमच्या पुर्वजानी देवाचें बरें उतर आपणायल्लें ताचें इगर्ज ही एक उगडास जावन आसा. जेजुईत मिशनऱ्यांनी क्रिस्ताचो उजवाड कुडतरी गांवांत हाडलो आनी आमच्या पुर्वजानी हो भावार्थ आमच्या सुवादीन केलो.
मुखेल कपेलां
१) मिलाग्र सायबिणीचें कपेल – बांदोळ आनी कावातीं ह्या दोनूय वाड्यांमदीं जी मूंत मेळटा थंय आमकां हें कपेल पळोवपाक मेळटा. हें कपेल सांत आलेस इगर्जे सावन १९७५ मिटराचे अंतराक आसा जें कुडतरच्या गांवकारानी १६४७ ह्या वर्साक सोदून काडिल्लें. ह्या कपेलाची पुनरबांदणी १७४५ वर्सा जाली आनी फाटल्या वर्साक म्हळ्यार २०१३ वर्साक ह्या इगर्जेंत कांय बारीक सारीक सुधारणां करून ती अदीक सुंदर केल्या. सद्या कुडतरी गांवचें हें सगळ्यांत पोरणे कपेल. ह्या कपेलाच्या फेस्ताचें मीस नोव्हेंम्बराच्या दुसऱ्या आयताराक जाता. जातूंत सांत आलेस तशेंच सांत रिता इगर्जेचे पॅरिशनर्ज वांटेकार जाता. पयलिंच्या काळार हे कपेलांत फकत बांमणांच मीस भेटयतालीं. पूण आतां सगळ्या जातींक समान मानूंक लागिल्ल्यान हेर सामान्य मनशांकूय मीस भेटोवपाचो हक्क आसा. कुडतरीं दर वर्साक हें फेस्त मनोवपाक जो वाडो नेमिल्लो आसता त्या प्रमाण हें फेस्त मनयतात. तशेंच कोरेज्माच्या काळांत पवित्र सुकराराच्या दिसाक इगर्जेक सावन ह्र्या मुंतीर कपेला मेरेन पुरसांव काडटात आनी उपरांत थंय ह्या कपेलांत शेर्मांव सांगून उपरांत जेजू आनी सायबिणीची मुर्ती घेवन परत पुरसांव काडीत इगर्जेकडेन येतात.
२) कार्मी कोपेल – हें कोपेल कुडतोरच्या आनवोटें वाड्यार दोंगरपेले हांगां राबितो केल्ल्यानी १७८०- ८२ ह्या वर्सा बांदिल्लें. हें कोपेल सांत आलेस इगर्जे सावन २.५०० मिटर अंतराक आसा.
३) सांत साबासत्यांव कोपेल – हें कोपेल कुडतरच्या विराभाट ह्या वाड्यांत पळोवपाक मेळटा. हें कोपेल सांत आलेस इगर्जे सावन २.५ किलोमिटराचे अंतराक आसा. तशेंच ह्या गावांत आनिकूय ल्हान-ल्हान कोपेलां आसात.
ह्या गावांतल्या दर एका वाड्यार खुरीस आसात, जंय त्या वाड्यावेले लोक एकठांय येवन लादीन करतात. देखीक; हांडी, बातोरा, दांडो, बांदोळ, मांडेल, मुशीवाडो, कोरजें, भाटी, वेटने, फोंडेगाल आदी. ह्या खुरसाचें फेस्त ह्या वाड्या वेले लोक एकठांय जावन मनयतात. फेस्ताक ९ दीस लादीन करतात आनी लादीन जावचे पयलीं फोगेट्यो मारतात. ह्या लादनीक कांय गितां लातीन भाशेंत देखीक किरीये लेइजोन, सालवे राइन्या (kyrie eleison, Salve Rainha) म्हणटात. तशेंच पुर्तुगेज भाशेंतय म्हणटात देखीक मांय दे देव्स, जेजुस बेंदीतू, तशेंच हालीं कोंकणींतय म्हणटात देखीक, मिलाग्रोजा सायबिणी, सांत आंतोनू, सांत जुझे आदी. ह्या लादनीक संवसाराक अंतरल्यां पासत कांय आमचे बापा आनी नोमान मरी म्हणटात.
इगर्जेचीं फेस्तां
१) ग्वादालूप सायबिणीचें फेस्त - हें कुडतरी इगर्जेचें सगळ्यांत मुखेल फेस्त जें १८ डिसेंम्बराक मनयतात. ह्या फेस्ताक केळ्यांचें फेस्त म्हणटात. हें नांव पडपा फाटलें कारण म्हणल्यार पयलींच्या काळार शिरोडा आनी मोयरा सावन वडयाचेर खूब केळ्यांची रास घेवन फेऱ्येंत विकपाक हाडटाले. हीं केळीं चडशीं पिकिल्लीं आशिल्ल्यान तीं नातालांक वोडे करूंक लोक वापरताले. ह्या इगर्जेंत सात ऑलतोर आसात. जातूंतली एक ऑलतोर ग्वादालूप सायबिणीक भेटयल्या. मॅक्सिकन परंपरा सांगता ते प्रमाण ९ डिसेंम्बर १५३१ ह्या दिसा ग्वादालूप सायबीण एक साफ मनाच्या वा खालत्या काळजाच्या मनशाक दिश्टी पडली आनी तिणे बिशपाक सांगूंक लायलें की तिच्या मानान अमक्या सुवातेर जंय ती ताका दिश्टी पडली थंय एक मठ बांद म्हूण. बिशपाक हें करूंक देवाची दाखवण अशें कितें तरी जाय आशिल्लें. तर, ग्वादालूप सायबिणीन त्या मनशाक फुलां एकठांय करून तें एका लुगटांत घालून बिशपाक दिवूंक सांगलें शियांचे दीस आशिल्ल्यान खंयच फुलां मेळप कठीन आशिल्लें. तरी त्या प्रामाणीक मनशान सुंदर कॅस्तिलियन रोजां एका लुगटान एकटांय केलीं आनी तें बिशपाच्या हातांत दवरलें. शियांच्या दिसानी हे गुलाब पळोवन आनी तशेंच त्या लुगटाचेर ग्वादालूप सायबिणीचें छापिल्लें चित्र पळोवन तो थटाकलो.
गोंयच्या हेर फेस्तां वरींच हे फेस्ताची सुरवात माडी करून जाता. डिसेंम्बराच्या ८ तारखेक ही माडी जाता. उपरांत ९ दीस सांजचीं नोवेनां जातात. नोवेन जातकच मुज्ग वाजयतात. उपरांत १८ तारखेक हें फेस्त जाता. ह्या फेस्ताक खूब फेर भरता जातूंत मदेराच्यो वस्तू, मात्येचीं-तांब्याचीं आयदनां, कपडे, खेळणी, काज्याचें मांड (लाडू, काडी-बोडी, हलवा, खाजें, जेलेबी, आदी) हांचो आसपाव जाता. गांवचो लोक आपल्या घरच्यांक आमंत्रण दितात आनी घरांत सान्ना, सोरपातेल, पुलाव आदी रांदतात. आदीं फेऱ्येंत हरवें आनी हळदुवीं केळीं शिरोडा आनी पोंडा सावन विकपाक हाडटालीं पूण हालीं हें दिसना. तशेंच फेस्ताच्या दिसा सांजचें इगर्जेच्या मांडार तियात्र जातात. आनी अशे तरेन हें फेस्त व्हडल्या दबाज्यान मनयतात.
२) वेलंकिनी सायबिणीचें फेस्त – हें ८ सेंतेंब्राक मनयतात. कुडतरी गांवचीं भुरगी मिसाक वता आसतना सायबिणीक घालपाक त्या दिसानी परिसरांत जीं फुलां जातात तीं एकठांय करून व्हरतात. देखीक दोशीण, गुलाब, रोज, पेरपेतीन, शेवतीं. जायो, आदी सायबिणीक गितां गायत हीं फुलां घालतात. जशें देवाचे माये पाव घे तूं आमकां...
३) मिलाग्र सायबिणीचें फेस्त – हें मुंतीर कोपेलांत नोवेंम्वराच्या दुसऱ्या आयताराक जाता. ह्या फेस्ताच्या निमतान सांजचें तियात्र धवरतात.
४) कार्मी कोपलाचें फेस्त – हें फेस्त मे म्हयन्यांत दुसऱ्या आयताराक जाता.
५) सांत आंतोनिचें फेस्त – हें १३ जून बातोरा बाड्यांतल्या आल्बेरींत मनयतात.
६) सांत सेबास्तियांवाचें फेस्त – हें २० जानेवरींत गावांतल्या वेगवेगळ्या खुरसाकडेन जाता.