cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कंवची
कंवचेचो सोद कसो लागलो, हे विशीं एक दंतकथा आसा ती अशी-कांय फिनिशियन वेपारी वाळवंटांतल्या रेंवेचेर आयदनांक चुन्याच्या फातराचो आदार दिवन रांदप करता आसतना आयदना पोंदचे रेंवेंत कंवचेसारको पदार्थ तयार जाल्लो दिसून आयलो. ही गजाल खरी आसूंक फाव, कारण कंवचेचो सोद पयलीं सिरियांत लागलो, अशें प्लिनी हाणें बरोवन दवरलां. ईजिप्त ही कंवचेच्या सोदाची जल्मभूंय आसा अशें पयलीं मानतालो. पूण कंवचेचो सोद ईजिप्तांतूच लागलो,अशें म्हणपाक पुरावो मेळना. रोमन साम्राज्यकाळांत सगळ्या देशांनी मोट्या प्रमाणांत कंवचीकलेचो प्रसार जालो. मध्युगांत कॉन्स्टॅंटिनोपल हांगा राजाश्रय मेळिल्ल्यान कंवचीकलेची परत उदरगत जाली. व्हेनिस, जर्मनी, फ्रांस, स्पेन, इंग्लंड, चीन, अमेरिका हांगाय कंवचीनिर्मणी जावपाक लागली. भारतीय लोकांक कंवचेची माहिती आशिल्ली, हाचे उल्ल्ख जायत्या पोरन्या संस्कृत ग्रंथानी मेळटात. देखीक: यजुर्वेद, कपिष्टल-कठसंहिता, शतपथ ब्राह्मण, तैत्तिरीक ब्राह्मण, चरक संहिता, महावग्ग, चूल्लकग, कौटिलीय अर्थशास्त्र, आचारांग सूत्र, औपपातिक सूत्र, हितोपदेश ह्या ग्रंथांत कंवचीकामाचें उल्लेख मेळटात.
कंवची सैमीक आनी कृत्रिम अशा दोन प्रकारांची आसता. कृत्रिम कंवची करपाक सिलिका वा बोरोन ऑक्साइड वा फॉस्फोरस ऑक्साइड, एक गालक (flux) आनी एक स्थिरकारक (stabilliser) हांकां वितळायतात. वितळिल्ली वस्त स्फटिकीकरण जायनासतना न्हिवतकच ताच्यापसून तयार जाता. जेन्ना शिलारस द्रव ताच्या संतुलन स्फटिकीकरण तापमानाखाला थंड जाता, तेन्ना ताचें स्फटिकीकरण जांवक पावना आनी हाका लागून एक अस्फटिक घट्ट वस्त तयार जाता, जिका सैमीक कंवची अशें म्हण्टात. हे कंवचेक क्रमबध्द स्फटिकवैज्ञानिक अणुरचना नासता. सादरण तापमानांत ही कंवची अंशथीर आसता आनी देखून कांय काळान तिचें स्फटिकीकरण जाता, जे प्रक्रियेक ‘डिव्हिट्रीफिकेशन’ अशें म्हण्टात.
रसायनीक संघटन आनी जलसंयोग अवस्था हाचेवेल्यान कंवचेंचे दोन प्रकारांत वर्गीकरण केलां: १. अम्लीय (acidic) कंवची २. क्षरक (basic) कंवची. अम्लीय कंवची ही चड करून निवळ,रंगविरयत आसून तिचो प्रणमनांक (Refractive index) १.५१ परस उणो आसता. क्षारक कंवची निवळ कापये कोराची वा काळी वा काजळे सारक्या कणांची अपारदर्शक निवळ कापयर कोराची वा काली वा काजळे सारक्या कणांची अपारदर्शक आसून तिचो प्रणमनांक चडसो १.५४ परस चड आसता. अम्लीय कंवचेपसून तयार जाल्ल्या फातराक ‘ओबसिडियन’ आनी ‘प्युमिस’ अशें म्हणटात. ‘ओबसिडियन’ फातर सादारण ७५० ते ९५०°से. तापमान आशिल्ल्या रायोलिटिक लाव्हारोसाचें ‘द्रुतशमन’ जावन तयार जाता. हातूंत उदक ओडून घेवंक शकता; आनी जेन्ना उदकाचें प्रमाण १०% इतलें जाता, तेन्ना त्या फातराक ‘पिचस्टोन’ अशें म्हण्टात.
जेन्ना रायोलिटिक लाव्हा रोसाचे बोमाडे येवन फेणेर तयार जाता, तेन्ना ताच्यापसून तयार जाल्ल्या फातराक ‘प्युमिस’ अशें म्हण्टात. हे कंवचेक हवेचे बोमाडे खूब आसतात आनी देखून मेकळ्यो सुवाती कंवचे परस चड आसतात. क्षारक कंवची ही बेझाल्टीक लाव्हारोसापसून तयार जाल्ली आसता. हातूंत मुखेल दोन प्रकार आसतात. एक म्हळ्यार ‘सिडेरोमेलन’, जी निवळ काढये कोराची आसता आनी तातूंत कुहर (vesicles) सामकीं उणीं आसतात आनी दुसरी ‘टॅचिलाइट’ जी काळे काजळेसारक्या दिसपी कणांची आसून हातूंत खूब कुहर आसतात.
कंवची सिलीका कसापसून तयार करतात, जातूंत सोडा आनी चुनो हे घटक कमी प्रमाणांत आसतात. आलुमिना आसल्यार जाता, पूण ताचें प्रमाण थाराविक मर्यादेइतलेंच आसता. सादारण कंवचेचे वस्तूंत तें प्रमाण ४% इतलें आनी प्रकाशीय आनी ऊंची गुणवत्तेची कंवची वस्तूंत तें प्रमाण ०.१% परस उणें आसता. तशेंच आय्न ऑक्साइडचें प्रमाण प्रकाशीय कंवचेखातीर ०.०२ ते ०.०५% इतलें, तर जनेलांची कंवची आनी बाटल्यांखातीर करतात ती कंवची हांच्याखातीर हें प्रमाण ०.५% इतलें आसता.
कंवचेचे कितलेशेच प्रकार आसात. दरेका कंवचेचें रसायनीक संघटन आनी प्रकृतीक गुणधर्म हेर प्रकारांपरस वेगळे आसतात. दरेका प्रकारची कंवची कांय खाशेल्या उपेगांखातीर वापरतात.देखीक- बाटल्यो, कंवचेचीं पात्रां, तावदानां, वक्लांची भिंगां आनी रसायनीक प्रयोगशाळेंत वापारपाचीं कंवचेचीं उपकरणां, वेगवेगळ्या तरांच्या कंवचेपसून तयार करतात. कंवचेचीं उपकरणां, वेगवेगळ्या तरांच्या कंवचेपसून तयार करतात. कंवचेचे कांय मुखेल प्रकार अशे: दुदी कंवची, पत्रित सुरक्षित कंवची, दृढीकृत कंवची, फिगर्ड ग्लास, फोम कंवची (foam glass), तंतुरूप कंवची, रंगीत कंवची, व्हायकर कंवची.
कंवचेचो उपेग अर्कशाळा सामान, घरांक लागपी सामान, जनेलां, बाटल्यो, प्रकाशीय उपकरणां, खनीज-लोकर, कंवची-लोकर, कंवची-रेशीम, कंवची-तूंत, कांकणां, मणी हांचेखातीर करतात. कंवचेचो उपेग गरमी आनी आवाज निरोधक म्हूणूनय करतात. कंवची करपाक उपेगाक येवपी कच्चो माल भारतांत रीवा आनी बांदा (उत्तर प्रदेश), बुंदी (राजस्थान), भुरद्धान (बंगाल),कोलार (कर्नाटक) आनी राजमहाल(बिहार) ह्या जाग्यांनी मेळटा.
वर्ग:देवनागरी पानां
अँडरसन, कार्ल डेव्हिड
अँडरसन, कार्ल डेव्हिड (जल्मः ३ सप्टेंबर, १९०५, न्यूयॉर्क).नामनेचो अमेरिकन भौतिकी शास्त्रज्ञ. कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजींत शिकप करून १९२७ त बी. एस्. आनी तो कॅलिफोर्निया विद्यापीठाचो सदस्य आसा. १९३९ त ताची प्राध्यापक म्हूण नेमणूक जाली.
१९३६ त विव्श्र किरणांविशींचें संशोधन करीत आसतना ताणें आनी नेडरमेयर हाणें मेसन (meson) ह्या इलेक्ट्रॉन (electron) परस, २०७ पटींनी मोटो आशिल्ल्या मूलकणाचो सोद लायलो, पोझिट्रॉन (positron) आनी मेसन हे अल्पायुषी कण आसात. Positron आनी electron हांचे मजगतीं विक्रिया जातकच गॅमा किरणांच्या स्वरुपांत आनी आइन्स्टाइन हाच्या नामनेच्या E=mc² त ह्या समीकरणाचेर आदारीत तितल्याच ताकदीची ऊर्जा गॅमा-किरणांच्या (Gamma Rays) जोडयांच्या रुपांत प्रगट जाता. धन विद्युत् भारीत (positively charged) मेसन फोडल्यार Positrons आनी neutrinos मेळटात तशेंच ऋण विद्युत् भारीत (negatively charged) Meson फोडल्यार electrons आनी Neutrinos मेळटात. पॉझिट्रॉनच्या म्हत्वाच्या सोदाखातीर अँडरसन हाका १९३६ त व्हिक्टर हेस ह्या विश्वकिरणां विशीं मुळावें संशोधन केल्ल्या दुसऱ्या एका शास्त्रज्ञावांगडा भौतिकशास्त्राखातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार वांटून मेळ्ळो.
वर्ग:देवनागरी पानां
विजय सरदेसाय
श्री. विजय सरदेसाय हो फार्तोडा गांवचो आमदार.
बापायचें नांव
तांच्या बापायचें नांव डॅा. जयवंत सरदेसाय
जल्म तारीख
तांचो जल्म १४ जून १९७० ह्या दीसा जालो.
जल्म सुवात
ब्युनूस आयरीस, आरजेंटिना हांगां ताचो जल्म जालो.
पत्तो
घर नं.१/२५४३, दावोंडें, फार्तोडा साश्ट, गोंय
शिक्षणीक पात्रताय
बी.ए.सी (कोकण शेती)१९९२ दापोली जिल्लो रत्नागिरी, महाराष्ट्र.
खाशेली ओड
पेनां, घडयाळी बी एकठांय करप.
आवड
इतिहासीक आनी कृतात्मक चलचित्रां पळोवपाक तशेंच वाचपाची आवड.
देशाची फेरी
यू.स.ए, यू.के, स्पेन, पुर्तुगाल, फ्रांस, ऑस्ट्रीया, यू.ए.इ, मलेशिया, चायना, हाॅगकॅाग, रशिया.
खेळाखातीर केल्लो वावर
फार्तोडा वाठारांत तांणी सोसर, क्रिकेट आनी वॉलिबॉल ह्या सारकेल्या खेळाखातीर पालव दिला. गोवा डोजबॅाल असोशियेशनाचो ते अध्यक्ष.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Ankvari Bhagivonti Konkani Gaion
Ankvari Bhagivonti
Ch:
Ankvari bhagivonti
Ankvar surek sundori
Nam khuimsorui konn dusri
Tuje samkar ravo-xi
Sobit suria vost angar
Chondrachi munnoi paianr
Repeat chorus ....
Otmeam modem tum nirmoll
Tum moji maim, samball kor
Samball tum moje bitor
Nitoll nirmollkai sundor
Repeat chorus...
Kirnam tujea uzvaddachim
Boddveank uzvaddaitat khorim
Sorga-sounsarak pautat tim
Sur-chondraiki porzllit tim
Repeat chorus
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
नागेशी देवस्थान
नागेशी देवस्थान हें गोंयांत फोंड्या तालुकांतल्या बांदोड्या गांवांत हे नागीशी देवस्थान आसा. फर्मागुडी कवळें-फोंडे ह्या रस्त्याचेर सुमार 800 मी.अंतराचे हें देवस्थान आसा.श्री नागेश देवस्थान हें शंकराचे स्वयंभू जागृत स्थान आसून थंयसर शिवलिंगाची स्थापना खूब पुर्विल्ल्यी काळापसून आसा असो उल्लेख मेळटा..
देवळा मुखार एक शिलालेख, आसा तो हें देवूळ पुरातन आशिल्ल्याचो पुरावो दिता. विजयनगर साम्राज्याच्या वीर प्रताप देवाराय महाराय या राजाचे कारकिर्दींता शके १३३५ वा इ.स.१४१३ ह्या काळांत गोमंतकांत मंजण गोसावी हो प्रतिहस्थ आसतना मी शेणवी वागळे हामें वेद खंडिकेचें किळागर,नागझरी मळो शेत आऩी गोलती वाड्यावयलेंरूवी कुलीगर अश्यो जमनी श्री महालक्ष्मी ह्या देवांक देल्ल्याचो उल्लेख ह्या शिलालेखांत आसा.तशेंत ह्या देवळांत प्राचीन काळांतली गणपतीची मुर्ती आसा.कांय जाण म्हणटात, हो देव नागवा गांवांतल्यन नागेशी स्थलंतरीत जाला, जाल्यार कांय जाण म्हणटा ताचे मूळ नागेशीच आसा. ह्या देवस्थाचे संस्थापक कुळावे महाजन कोशिक,वत्स आनी भारव्दाज ह्या गोत्राचे गौड जातीच्या कांय कुटुंबाचे आसून श्री नागेश तांचे कुळ देव.अशेंय म्हणटांत नागेश ज्या कोणाचो कुळ देव आसा तांका पालीचो पात्सो ना.
ह्या देवळाचो फुडो अस्तंतेक अासा आनी ताच्या सामकार एक तळे आसा.ही तळी देवळाची सोबितकाय आनी वाडयता. ह्या तळयेचे खाशेलपण म्हणळ्यार जी बांदोडची फडते आसा जांचो देव नागेश, तांच्या चलयांचे जेन्ना लग्न थरता तेन्ना त्या व्हकलेक म्हुर्ताच्या साडयेरच ह्या तळयेर हाडून न्हाणोवपाक जाय.ना जाल्यार तिचे लग्न करपाक मेळना.वर्सुकी श्रावण म्हयन्यांत ह्या देवळांत सार्वजनीक सप्ताह करता.सातदीस हरिनावाचो गजर हांगा जाता.दर दीसा चित्ररथाची मिरोवणूक जाता.शेवटच्या दि्सा दहुअंडी कार्यावळ जाता.गांवांतले युवक नाट्यप्रयोग करता. अश्विन म्हयन्यांत नवरात्री उत्सव हांगा जाता. ह्या नवरात्री उत्सवाचे खाशेलपण म्हणळ्यार ज्या दीसा दीसा नवरात्रिची पयली माल घालप जाता त्या दिसा देव मखरांत बसता तेन्ना तो एक ल्हान भुरग्याचे रूप घेता अशेच रूप घेत घेत तो शेवटच्या दिसा तो जाण्ट्याचे रूप घेता.हे पळेवपाक नव दीस हांगा खूब गर्दी आसता.सगळ्यात व्हड उत्सव म्हणल्यार जात्रा. नागेशी जात्रेक गांवच्या लोंकांक तशेंच जांचो कूळ देव नागेशी तांकाय दिवजा आसता.पूण जी बांदोडची फडते आसा ती थंय दिवज पेटयना.ती तांच्या गांवान पेटयता.पूण ह्याच दिसा ,तांच्या गांवच्या देवळांत पेटयता.जो गांवचो लोक आसांत तेच हांगा दिवजा लायता.
वर्ग:देवनागरी पानां
देवी संप्रदाय
देवी संप्रदाय भारतांत देवतेचे उपासनेचे नदरेन जे पंथ वा संप्रदाय निर्माण जाले, तातूंत देवी वा शक्तीपुजक वा मातृदेवतापुजक संप्रदाय हो खूब पुर्विल्लो आनी सर्वव्यापी आसा. देवताशास्त्रांत पंचदेव उपासनेक मुखेल सुवात आसा. निर्गूण वा निराकार परतत्वाचें सगूण वा साकार प्रतीक कल्पून ताची भक्ती करप वा कृपेचे अपेक्षेन पुराय जिवीत ताच्या पुजन-किर्तनांत घालोवप, ही पद्दत भारतीय भक्ती मार्गाचें खाशेलपण. भक्तीमार्गांत कितल्योश्योच देवता आसात. पूण विष्णु, शिव, सूर्य, गणपती आनी देवी हांची पुजा आनी भक्ती व्यापक प्रमाणांत जायत आसता. देवता आनी शक्त हांची ल्हव ल्हव उदरगत जायत गेली आनी ह्या विकासक्रमांत शक्तीक देवत्व प्राप्त जालें. हे शक्तीकूच तिच्या असामान्य तेजाक लागून 'देवी' हें नांव पडलें. अर्थात देवत्वाच्या दादल्या तत्वाक आनी बायल तत्वाक वेगळावपी ओळ बरीच अस्पश्ट आसा.
व्युत्पत्ती
मूळ देवीचो वास 'मणिद्वीपा'त आसा, थंय ती पांच देवतांच्या शींवासनाचेर विराजमान जाल्या, हे भुवनेश्वरीतूच स्वताच्यो कांय अंश - शक्ती तीन मुखेल देवांक दिल्यो, अशें देवी-भागवतांत सांगलां. महासरस्वतींत सत्वाचें, महालक्ष्मींत रजरसचें आनी महाकालीत तमसचें प्राबल्य आसता. ताका लागून देवीचे मुर्तींतूय फरक जाला. संप्रदायाप्रमाण सरस्वती हंसवाहक आशिल्ली. धवें लुगट न्हेशिल्ली आनी वीणा - पुस्तक धारण केल्ली आसा. महालक्ष्मी कमलासना, शंखचक्रगदा धारण केल्ली आसा. महाकाली श्मशानवासिनी, नरमुंडमाळो धारण केल्ली, हातांत खड्गशूल घेतिल्ली आनी क्रूर आसा. त्रिगुणांच्या सापेक्ष आविर्भावक लागून संवसारांतल्या सगळ्या वस्तूंनी देवी साररूपान वास करीत आसता. 'सप्तशती'त तीन देवतांचीं ध्यानां दिल्यांत. सादारणपणान देवीच्यो मुर्ती भारतांत ह्याच स्वरूपाच्यो घडयतात.
पुराणांतल्या उल्लेखांवयल्यान देवी उपासनेचे दोन संप्रदाय स्पश्टपणान दिसतात. वैदिक आनी तंत्रीक. वैदिक संप्रदायाची उपासना ही दोन स्वरूपांची आसा : बाह्य आनी आंतर. बाह्य उपासना म्हळ्यार न्हाण, गंध, पुष्प हे उपचार करून पुजा; आंतर म्हळ्यार मानसिक पुजा, ध्यान आनी जप. बाह्य उपासनेंत सगळ्यांत म्हत्वाचो भाग नवरात्रासारक्या व्रतांचो आसा. देवी भागवतांत नवरात्र होम, देवतेची पुजा, कुमारी पुजा ह्या विशयांचें सविस्तर वर्णन आयलां. वैदिक आंतर उपासनेंत गायत्री उपासना आसा. हें सगळें उपासनेचें स्वरूप सौम्य आसा. पूण बाह्य उपचारांत पशुवधाचें विधान कांय ग्रंथांनी सांपडटा. तें स्वरूप उग्र आसा.
तंत्रीक संप्रदायांत कुंडलिनी जागृत करून शक्ती आनी शिव हांचो एकचार सादप, हो खूब म्हत्वाचो भाग आस्पावला. चडशा सगळ्या तंत्रग्रंथांनी आनी सौंदर्यलहरी ह्या स्तोत्रग्रंथाचे टिकेंत हाची विस्कटावणी केल्ली दिश्टी पडटा. ही साधना खूबच सूक्ष्म आनी कश्टसाध्य आसा. हे कुंडलिनी साधनेचो प्रचार वैश्णव, शाक्त, शैव आनी नाथ संप्रदाय तेचप्रमाण बौध्द संप्रदाय, जैन संप्रदाय, सिध्द पद्दत ह्या वैदिकेतर संप्रदायातूच बरोच जाल्लो. हठयोगाच्या प्रवर्तकांनी कुडींत स चक्रां मानल्यांत. मूलाधार, स्वाधिश्ठान, मणिपूर, अनाहत, विशुध्दी आनी आज्ञा ह्या चक्रांनी देवी बीजरूपान वा भूततत्त्वरूपान अधिश्ठीत आसता. कुंडलिनी सुप्तावस्थेंत स्वाधिश्ठान चक्राचेर साडेतीन वेटोळीं करून रावता. ह्या साधनसंप्रदायाक 'कौल संप्रदाय' अशें म्हण्टात.
वर्ग:देवनागरी पानां
Aple Maie Vinnem - Gaion
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
देवूळ
कांय जमातींभितर देवळां नाशिल्लीं. चड करून हेडपी जनातीं देवांचें माटव वा तंबू आपलें वांगडा घेवन भोंवतालें. जेन्ना त्यो जमातीं एका जाग्यार थिरावल्यो, तेन्ना तंबू, माटव वचून त्या जाग्यार देवळां आयलीं. व्हड मोलादिक मुर्तींखातीरूय देवळांची गरज पडपाक लागली. पूजा, भजन, किर्तन, प्रवचन, धर्मीक ग्रंथाचें पारायण, चर्चासत्रां, धर्मसभा, उत्सव, जात्रा, कौल लावप, कसलेंयदिव्य करप, न्यायनिवाडो करप हांकां लागून देवळांक संस्कारकेंद्राचें तशेंच ज्ञानपिठांचें स्वरूप मेळील्लें. पुण्यप्राप्ती, पापमुक्ती, आंगवण, कीर्त, हेर पंथांतल्या लोकांकडेन सर्त, ह्या हेतूंनी देवळां बांदप जातात. देवूळ बांदप वा ताचो जीर्णोध्दार करप हें हेर कर्मांतलें 'पूर्त' कर्म मानतात. देवूळ बांदपाचो विचार मनांत आयल्यार पंचमहापातकां नश्ट जातात, अशे उल्लेख पुराणांत मेळटात.
पयलीं संस्कृतीक आनी धर्मीक नदरेन गांवांचेर देवळांचें प्रभुत्व आसतालें. मनांक शांती दिवपी पवित्र सुवात म्हणून भाविक लोकांचें जिणेंत देवाक म्हत्वाची सुवात आसता. ग्रीक, रोमन, बॅबिलोनियी, इजिप्तियी ह्या फुडारिल्ल्या सस्कृतायेंत लेगीत देवळांक म्हत्वाची सुवात आसा.
वर्ग:धर्म / Religion वर्ग:देवनागरी पानां
B. J. Medical College
B.J. Medical College (BJMC) iek voizuki kolej ji Punneant asa. ji Bharotachea Mharaxttrant poddtta. Kolejicho karbhar Mharaxttracho sorkar choloita zantunt topasop ani bin/aldlem topaspache vibhag asat je  Sasoon General hospitala sangatak vavurtat. Hi kolej Byramjee Jeejeebhoy hannem 1878 vorsa sthaploli..
Itihas
B.J. Medical xalla 1878 vorsa suru zali ani ti uprant purnn B.J.Medical kolej koxi 1946 vorsa bodolpant aili.
वर्ग:Romi panam
तियात्राचीं कांतारां
कांतारांचो अर्थ
कोंकणी तियात्राचीं कांतारां हो एक तियात्राचो एक भाग. कांतार हें उतर पुर्तुगेजक भाशेंतलें. ताचो अर्थ गीत गावप. कांतार म्हळ्यार उतरांचो आनी संगीताचो मेळ. कांतार हो प्रकार दोन पड्ड्यां मजगतीं सादर जाता. ह्या कांतारांक मूळ कथानका कडेन कांयच संबंद आसना. तियात्राचो एक विशय आसता जाल्यार कांतारांचे वेगवेगळे विशय. तियात्राक कमीच कमी धा कांतारां आसपाक जाय. अदीक कितली आसूंक जाय तीं दिग्दर्शकान थारावंक येतात. संगीत वाजोवपी आनी संगीत गावपी हे दोगूय पालकार आनी पालका सकयल दिसपी आसले तरीय गीत रचपी आनी संगीत रचपी हे बुन्यादीचे मुनीस.
इतिहासीक फाटभूंय
तियात्राक कांतारां गावपाची चाल कशी आयली? असो विचार केलो जाल्यार सोंपेपणी जाप दीवं येता. ही जाप सोदूंक आमकां तियात्राच्या मुळाक वचपाक खूब म्हत्वाचें. ' इटालियान भुरगो ' हो कोंकणीतलो पयलो वयलो तियात्र, १७ एप्रील १८९२ वर्सा पालकार सादर जालो. हो पयलो तियात्र पालकार सादर करपाचो मान लुकासीन रिबैरो हाका फावता. 'द गोवा- पुर्तुगेज ड्र्रामॅटीक कंपनिच्या आसऱ्याखाला हो तियात्र जल्माक आयलो. न्यु अल्फ्रेड थियटरांत मुंबय शारांत ह्या तियात्राचो प्रयोग जालो. हो तियात्र इटालियन ओपेराचोच एक लागशिल्लो अणकार. हो तियात्र सादर करपाक जायतें सेटींग लागतालें. एक पड्डो दाखोवन दुसरो पड्डो दाखोवपाक सॅटींग मांडपाक वेळ जाय आसलो. हो सॅटींगाचो वेळ भरून काडपाक एका पड्ड्या फाटल्यान एक कांतार मुखेल पड्ड्याचेर गावपाक योग्य जालें. खरें म्हळ्यार कथानक सरळपणीं दाखोवपाचें आसलें. माची वेवस्थेक लागून कांतार गावपाक मुखेल पड्ड्यार सुरू केलें. पयलीं पयलीं हीं कांतारां इंग्लीश आनी कोंकणीचो भाशेचो वापर करून गायन जातालें. आतां ही चाल कुशीक पडल्या. आतां फक्त कोंकणी भाशेनूच कांतारां पालकार गायतात. हेर दुसऱ्या भासांचो उपयोग फकत गरजे पुरतोच जाता.
प्रकार
कांतारां हीं दोन प्रकाराचीं आसतात.
तियात्राच्या कथानका कडेन संबंद आशिल्लीं कांतारां
तियात्राच्या कथानका कडेन संबंद आशिल्ली. ह्या प्रकारांत दोन तरेचीं कांतारां आसपावतात.
ओपनीग कॉरस
तियात्राचे सुरवेक गीत गावप वा कांतार जाता, ताका ओपनीग कॉरस अशें म्हणटात. हे कांतार तियात्राच्या कथानकाचेर आदारीत आसता. हें कांतार एक सूत कशें तियात्राची आख्खी कथा विणूक आदावाचें जाता.
कांतूश वा कांत
ओपनीग कॉरस ह्याच कांतारा भाशेन आनीक कांतारा तियात्राच्या कथानकाक जुळून आसतात. तांकां कांतूश वा कांत अशें म्हणटात. हे कांत चड करून एक वर्स (verse) आनी एक कॉरस अशें बसयल्लें आसता. चड करून एका तियात्रांत तीन ते चार कांत आसपावतात. तांचें स्वरूप तीन भावनांनी प्रगट जाता. हीं भावनां अशीं आसात.
तियात्राच्या कथानका कडेन संबंद नाशिल्लीं कांतारां
ह्या प्रकारांत स तरेची कांतारां आसपावतात. 2.1 सोलो (solo) 2.2 ड्युएट (duet) 2.3 ड्युवो (duo) 2.4 त्रियो (trio) 2.5 क्वारटेट (quartet) 2.6 कोरल कांतार (choral cantar) ह्या प्रकारां भायर आनी वेगळे तरेचीं कांतारां आसू येतात.
सोलो
सोलो हें उतर पुर्तुगेज भाशेंतलें. ताचो अर्थ एकलो. ह्या कांताराची विशेशताय म्हळ्यार हें कांतार एकलो वा एकलें गायता. हें कांतार गावपी मागीर दादलो, बायल, तरणाटो, भुरगो वा भुरगेंय आसूं येता. ह्या कांताराक चड करून क्लावन अशें पाचारतात. अश्या तरेच्या कांताराचो विशय विनोदी वा गंभीर आसता. हो सोलो माचयेर चलता आसतना माचयेर भितर रावन दुस-या कोणाय गावप्याक ताका-तिका सांगात दिवं येता. हो भितर साकून गायता तो वेगवेगळ्या सुरान गायता. चड करून पालकार आशिल्लो गावपी पयल्या सुरांत(first voice) गायता जाल्यार भितर आशिल्लो गावपी दुस-या सुरान (second voice) वा खंयच्याय सुरान गायता(other voices). हें सांगात दिवपी गायन एक वा दोन वळीन वा कॉरस चलता तेन्ना जावं येता. हो सोलो चलता आसतना कांतारा संबंदी वेगवेगळीं चलचित्रां प्रोजेक्टराच्या आदारान दाखोवं येतात. तशेंच पालकार वेगवेगळ्या वस्तुंचें प्रदर्शन करूंन एक वा अदीक व्यकतीचो वापर करूं येता.
तिसऱ्याचे फेस्त
जायती धर्मीक फेस्ता जाता ताका धर्मीक नांवा आसनात जशें केळ्याचे फेस्त,पातोळ्याचे फेस्त,जायाची जात्रा ही जात्रा फूलाचेर आदारून आसा हें थंयच्या वाटाराचेर आदारून आसा.आता आमचे कडेन फेस्ताक जेवण वांटतात ताका लागून आमचे कडेन तिस-याचे फेस्त आसा.
तियात्राचीं कांतारां
ड्युएट
ड्युएट हें उतर पुर्तुगेज भाशेंतले. ताचो अर्थ दोगां जाणां. हीं दोगां जाणां म्हणटाना तांतूंतलो एकलो दादलो (male) आनी दुसरी बायल (female) आसूंकच जाय. हें कांतार चलताना दोगां मदें संवाद वा भासाभास(interaction) आसपाक निबेल गरजेचें. वर्स गायताना संवाद आनी कॉरस गायताना अदीक सुर (voices) आसप अत्यंत गरजेचें. तशेंच थोड्यो वळी संवाद रुपान आनी थोड्यो वळी अदीक सुरान(voices) गावप केल्यो जाल्यार हेय प्रकाराक ड्युएट म्हणूं येता. तियात्र पालकार सादर करता तेन्ना दोन ड्युएट आसपाकूच जाय.
तिसऱ्याचे फेस्त
फेस्त जावपी जागो आनी कपेल सोदपी लोक
नेरूल गांवचे शीमेर कांदोली ह्या गांवात जाता.थंय एक पोरणी इगर्जे आसा जी फ्रासिस्कन पाद्रीनी सोदून काडल्या ते 1569 वर्सात.अशें मानतात की ही इगर्जे लोकाकडेन पयशें एकठाय करून आनी खाजगी दुडू घेवन बादला.फादर गोमस कातांव सागता की 1955 मेरेन नेरूल ह्या गांवात फकत चार कोपेला आशिल्ली.ह्या फादराच्या सांगण्यात रस्त्या कुशीचे कुरीस,खाजगी मनशाच्यान बादिल्ले कोपेल जे बिश्पाच्या परवागी नाशिल्ल्यान बादिल्ले आसले.तसलें एक कपेल म्हळ्यार सां आतोनीचे.पयलीच्या तेपार ल्हान आसलें आता लोकांनी तें आपल्या काजाराच्या वर्सा निमतान हे कपेल व्हड बादला.निमाणे हे 1992 वर्सा एक जोडप्यान आपल्या 25 वर्साच्या उमेदीन बादिल्ले.ह्या कपेलांत सां आतोनीची मुर्ती आसा आनी सेक्रेड हार्थ ऑफ जिजस आनी सेक्रेड हार्थ ऑफ मेरी.ह्या कोपेलाची एक पंरपरा आसा की लोकांक तिस-यो वाटपाची चाल आजून चलत आसा.
तियात्राचीं कांतारां
ड्युवो
ड्युवो हें उतर पुर्तुगेज भाशेंतलें. ताचो अर्थ दोग जाण वा दोग जाणां. दोग जाण म्हणटा तेन्ना दोग दादले (two males) आनी दोग जाणा म्हणटा तेन्ना बायलो(two females) ड्युवो गावपाची पद्दत ड्युएट सारकी सांबाळची पडटा. ना जाल्यार तो ड्युवो जावपाक पावना. तियात्र पालकार सादर करता तेन्ना कमीच कमी एक ड्युवो आसपाक निबेल गरजेचें.
तिसऱ्याचे फेस्त
फेस्त केन्ना मनयतात
हे फेस्त मे म्हयन्याच्या दुस-या आयताराक जातात.थंय कोपेलांत लार्दीन जाता हातूंत वाटो घेवपाक गांवचो लोक तशेंच हेर लोक येता. लार्दीनीक तिस-यो हे अजाप न्हय कारण लोक तिस-याची शाखोती आनी सांबाराचे वाटतात.
तिस-या बरोबर किते वाटतात
ह्या फेस्ताक सांबाराच्या तिस-या बरोबर आबो आनी पणस फेस्ताच्या मुखेल्याक दितात.गोंयची फेनी ह्या फेस्ताक दितात जाका जाय तांणे पिवचे.पूण हालीच्या तेपार ह्यो निमाण्यो वस्तू काडून उडयल्यात.
तियात्राचीं कांतारां
त्रियो
त्रियो हें उतर पुर्तुगेज भाशेंतले. ताचो अर्थ तिग जाण. हे गावपी तिगुय दादले(males) वा तिगूय बायलो(females) वा दादले आनी बायलो हांची मिसळणी आसुंक जाता. कांताराचें स्वरूप ड्युएट आनी ड्यो भाशेन संवाद वा भासाभासाचें (इन्टरेकटीव) आसपाक निबेल गरज. त्रियो गावपाची पद्दत ड्यएट आनी ड्यो सारकीच सांबाळची पडटा. नाजाल्यार त्रियो जावपाक पावना. तियात्र पालकार सादर करता तेन्ना एक तरी त्रियो आसपाकच जाय.
तिसऱ्याचे फेस्त
तिस-यो कित्याक
नेरूल ह्या गांवांत न्हंयची देग आसा आनी ताका लागून तिस-यो हांगा खूब मेळटात नी सवाय मेळटात.सुरवातेक तिस-याची मात्रा चड लागनाशिल्ली कारण जो लोक लार्दीनीक येतालो तो थोडोच आसतालो.पूण जेन्ना ही परंपरा घट जाली तातूंत थंयचे रावपी लोक,तांची भुरगी,हेर लोक वचपाक लागले आनी हाचो परिणाम जे लोक कामाक लागून गांव सोडून गेले ते पासून ह्या फेस्ताक येवपाक लागले आनी तशेंच तांची काजार जाली चली आनी तांची फार्मील येताली.
दुसरी पंरपरा
दुसरी पंरपरा म्हळ्यार तिस-यो करपाची पद्दत.त्या गांवाच्यो बायलो एक जावन करतात.ही एक परंपरा जी गोंयच्या समाजांतल्यान ना जाल्या. पयलीच्या तेपार रादपी नाशिल्ले.जेन्ना कसले फेस्त आसताले तेन्ना एक रांदपीन आसताली.ती घराकडेन येताली आनी कुजनातले काम पळयताली.मागीर दादले आनी चले ह्या कामाक जुळे.सगळे शेजारी कामाक आदार करपाक येताले.ती सगळी आपले सामान घेवन येताली जशें सुरी,कोयती आदि. ही पंरपरा फकत ह्या फेस्ता निमतान उरिल्ली पळोवक मेळटा.सांबाराचो मसालो करपाचे काम वाजेवणेंचे आनी हे करपाक चड दिस लागतात.आनी हे चड मसालेदार आसता.जर हो मसालो बरे तरेन साबाळो जाल्यार खूब दिस वा म्हयने उरता.
तियात्राचीं कांतारां
क्वारटेट
क्वारटेट हें उतर पुर्तुगेज भासेंतल्यान उपजलां. ताचो अर्थ चार जाण. हे चार जाण मागीर सगळे दादले(males) वा सगळ्यो बायलो आसूंक येतात, वा दोनायचीय मिसळनी आसूंक शकता. कांतराचें स्वरूप ड्युएट, ड्युवो आनी त्रियो भाशेन संवाद वा भासाभासाचें(interaction) आसपाक निबेल गरज. क्वराटेट गावपाची पद्दत ड्युएट, ड्युवो आनी त्रियो सारकीच सांबाळची पडटा ना जाल्यार तो क्वोरटेट जावपाक पावना.
कोरल कांतार
कोरल हें उतर इंग्लीश उतरांतल्यान उपजलां. ताचो अर्थ पंगड. हें कांतार पंगड कसो सांगाती गायतात. हें कांतार नवे पद्दतीचें. आधुनीक तेरच्या संगीताचो ताचो आसपाव जाता. असले तरेचें कांतार पालकार नवे रुपाचें संगीत घेवन येता. असले तरेचें कांतार तियात्राची रूच अदीक वाडयता. तियात्र पालकार सादर करताना कमीच कमी एक तरी कोरल कांतार आसपाकूच जाय.
तिसऱ्याचे फेस्त
निश्कर्श
जरी ह्या फेस्तातलो पानाच्या धोणो गेलो तरी आजून पासून लोक तिस-याचे फेस्त करतात.काळजाक खूशालकाय भोगता की थंयचे लोक जें थंय रावतात आनी जे कोण कामाक लागून थंयचे भायर सरल्यात तें आपले पांरपारीक फेस्त करपाक फूडे येतात.
तियात्राचीं कांतारां
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:तियात्र
तिसऱ्याचे फेस्त
संदर्भ
वर्ग:फेस्तां, जात्रा आनी परबो वर्ग:देवनागरी पानां
वायंगें
(मराठी - वांगे; कन्नड - बदने कायि; गुजराती - वेंगन, रींगणा; हिंदी - बैंगन; इंग्लीश - ब्रिंजल, एगप्लांट; लँटीन - सोलँनम मेलोंजेना; कूळ: सोलँनेसी).
thumbnail|Brinjal.एक भाजयेचें झाड.ताचें खोड कांटेरी वा बिनकांटेरी आसुन वनस्पतीचे सगळे भाग केंसाळ आसतात.ह्या झोपाक जायत्यो खांदयो आसुन ताचि उंचाय ०.६ ते २.४ मीटर आसता.पानां सादीं एका आड एक तांतयां आकारांचीं आनी खंडित देगेचीं आसतात.
ताच्या वांगडा वाडपी पुश्पकोश दाट आसता.फळाचें वजन २५ ते ५०० ग्रँ. आसता.बियो जायत्यो ल्हान चकतेवरी आनी सपाट आसतात.
वायंग्याचें मूळस्थान भारत आसा.पुर्विल्ल्या काळासावन वायंग्याचो भाजयेखातीर उपेग करतात.बंगालांत जायतीं ल्हान फळां आशिल्लीं रानवायंगी(सो.इंसानम)मेळटात.दक्षिण-उदेंत आशियांत तरेकवार आकाराचीं आनी रंगाचीं जायतीं वायंगी मेळटात.मलेशियांत हळदुव्या रंगाच्या फळांची एक जात(सो.फेरोक्स)मेळटा.चीनांत १५०० वर्सासावन वायंग्याची म्हायती आशिल्ली.आफ्रिकेंतलीं वायंगी कांटेरी आसतात.
वायंग्याची लागवड चड करुन भारत,पाकिस्तान,बांगलादेश,चीन,फिलिपीन्स ह्या देशांत करतात.तेभायर फ्रांस,इटली,आनी अमेरिकेंत वायंग्याची नामना आसा.भारतांत उंचेले दोंगरी वाठार सोडुन सगळेकडेन वायंऩग्याची लागवड करता आशिल्ल्यान वर्सयभर ही फळभाजी उपलब्ध आसात.गोंयांत जायतेकडेन वायंग्याचें पीक काडटात.गोंयच्या आगशेच्या वायंग्याची बरीच नामना आसा.वनस्पति विज्ञानाचे नदरेन वायंग्याच्यो तीन जाती आसात.सो.एस्कुलेंटम जातीचीं वायंगीं वाटकुळीं वा तांतया आकाराचीं आसतात.सो.सर्पेटिनम जातीचीं वायंगीं लांब आनि सडपातळ आसतात.सो.डिप्रेसम जातीच्या वायंग्याचीं झाडां मोटवीं आसतात.
वायंग्याचे वेगवेगळे प्रकार आसुन,फळाचो रंग आनी आकार हातुंतय वेगळेंपण दिसुन येता.वायंग्याचे दोन मुखेल प्रकार वाटकुळे आनी लांबशे भारतांत सगळेकडेन पिकवप जातात.तेभायर ताचे हेर म्हत्वाचे प्रकार अशे-पुसा पर्पल लाँग,पुसा पर्पल क्लस्टर,पुसा क्रांती,पुसा अनमोल,पुसा पर्पल राउंड,अर्का शील,अर्का शिरीश,अर्का कुसुमाकर,अर्का नवनीत,आझाद क्रांती,विजय हायब्रीड.भारताणतल्या वेगवेगळ्या राज्यांत वायंग्याच्या हेर प्रकारांची शिफारस केल्ली आसा.
thumbnail|Amazing Brinjalवायंग्याचे लागवडीखातीर उश्ण हंगामाचि गरज लागता.ताका सरासरी तापमान १३ ते २१ सँ. आसल्यार पिकाची वाड बरी जाता आनि उत्पादन चड मेळटा.वायंग्याचें बीं २५ तापमानाक बरें किल्लता.वायंग्याचें बीं पेरुन रोपे तयार करपाचें काम तापमान,पावस आनी सिंचनाची सोय हांचेर आदारीत आसता.उत्तर भारतांत वायंग्याच्या लागवडीचे जून-जुलय आनि नोव्हेंबर अशे दोन हंगाम आसात.उदेंत आनी दक्षिण भारतांत वायंग्याचें पीक वर्सांतल्यान केन्नाय घेतात.पूण चड करुन जुलय-ऑगस्ट म्हयन्यांत पेरणी लावणी करतात.दोंगरी वाठारांत बीं मार्च ते एप्रिल म्हयन्यांत पेरुन रोपाचें स्थलांतर मे म्हयन्यांत करतात.महाराष्ट्रांत जून-जुलय आनी डसेंबर-जानेवारी म्हयन्यांत ताची लागवड करतात.गोंयांत डसेंबर-जानेवारी म्हयन्यांत वायंग्याची लागवड करतात. गादी वाफ्याचेर वा सपाट वाफ्यांत वायंग्याचे रोपे तयार करतात.सुमार एक हेक्टर लागवडी खातीर ५०० ते ६५० ग्रँ.बीं लागता.४-५ आठवड्याचे रोपे काडून दुसरेकडे लायतात.बियो किल्लून येयमेरेन सकाळीं आनी सांजेचें झारीन उदक दितात.उपरांत मात फाव त्या प्रमाणांत उदक दितात.पेरणी आदी एक किग्रँ.बियांक ३.ग्रँ.थायरम,वा पारायुक्त वखद चोळटात.१५-२० दिसांनी,रोपांक ४-६ पानां आसताना दरेक वाफ्यार २०-२५ ग्रँ.यूरिया दोन आळींत खुरप्यान फोंड मारुन तातुंत घालतात आनी उपरांत तो फोंड पुरायता.वायंग्याच्या पिकाक मध्यम प्रतिची आनी बरी निच-याची जमीन लागता.हलके जमनींत पीक बेगिन तयार जाता आनी चिकण पोयट्याचे आनी गाळाच्या पोयट्याचे जमनींत चड उत्पादन मेळटा.जमनीची मशागत करतना हेक्टरी २०-२५ गाडयो शेणखत वा कंपोस्ट खत जमनींत भरशितात.रोप लावंचे आदीं हेक्टरी ५० ग्रँ.पाँटेशयुक्त सारें दितात.वायंग्याच्या झाडाचीं मुळां खोल वचनात.ताकालागुन परत परत उदक दिंवचें पडटा.उदकाची पाळी जमिनीच्या मगदुराप्रमाण ८ ते १० दिसांच्या अंतरान दितात आनी वट्ट १४-१५ उदकाच्यो पाळयो दिवंच्यो पडटात.सुरवातीक पिकाची वाड ल्हव ल्हव जाता.ताकालागुन मदीं मदीं तण वाडूंक शकता.तणाक लागुन कीड आनि रोगाचो प्रसार जावपाक आदार मेळटा.देखुन हें तण काडप म्हत्वाचें आसता.
लावणी आदीं वायंग्याच्या एका म्हयन्याचीं रोपाचीं मुळां अँस्काँर्बिक अम्लाच्या खाशेल्या विद्रांवांत बुडोवन काडल्यार फुलधारणा ४-५ दीस वेळान जाता आनि फळाचें उत्पादन वाडटा.वायंग्यांचीं फळां तीं पुरायपणान पिकचेआदीं फावत्या आकाराचि आनी रंगाची जातकच तीं काडटात.फळांची ताडणी ४ ते ८ दिसांत सतत करची पडटा.वायंग्याचीं फळां गिमांत १-२ दीस आनी शियाळ्यांत ३-४ दीस ताजीं उरतात.
ल्हान वायंग्याची भाजी जाल्यार व्हडवायंग्याचें भरत करतात.वायंग्याचो फोडी वतांत सुकोवन साठोवन दवरतात.तांकां उस-यो म्हण्टात.तांची भाजी करतात.तरनें वायंगे त्रिदोशनाशक,बध्दकोश्ठता आनी अर्जीणकारक आसता.धविं वायंगीं गोडेमुताच्या रोग्याक बरीं मानतात.तिळाच्या तेलांत तळिल्लीं वायंगीं खाल्ल्यान दांतदुखी थांबता.वायंग्यांतल्या ग्लायकोअल्कलाँइडाक लागून ताका कडवटपणा येता.वायंग्यांत १०० ग्रँ.फळांत जलांश ९२.७ ग्रँ,प्रथिनां १.४ ग्रँ,स्निग्ध पदार्थ ०.३ ग्रँ,कार्बोहायड्रेटां ४ ग्रँ,खनिजां ०.३ ग्रँ.,तंतु १.३ग्रँ.,कँल्शियम १८ मिग्रँ.,मँग्नेशियम १६ मिग्रँ.,ऑक्झेलिक अल्म १८ मिग्रँ.,फॉस्फरस ४७ मिग्रँ.,लोखण ०.९ मिग्रँ., सोडियम ३ मिग्रँ.,पोटङशियम २ मिग्रँ.,तांबें०.१७ मिग्रँ.,गंधक ४४ मिग्रँ.,क्लोरीन ५२ मिग्रँ., अ जिवनसत्रिव १२४ आंतरराशट्रीय एकांक,थायमीन ०.०४ मिग्रँ.,रिबोफ्लावीन ०.११ मिग्रँ.,निकोटिनिक अल्म ०.०९ मिग्रँ.आनी क जीवनसत्व १२.मिग्रँ.आसता.वायंग्याच्या झाडाक किडी आनी रोगाची लागण जाता.वायग्यांक जायत्या किडिंचो उपद्रव जाता.तातुंतल्यो काय अशो आसात-
(१)तेंगशी आनी फळां पोखरपी कीड:ह्यो किडी रंगान धव्यो आनी १२ मिमि.लांब आसतात.हांचेर उपाय म्हणुन रोप तयार करतना २.१ मी.मेरेन फ्लोरेट २५.३० ग्रँम.मातयेंत भरशितात.शेतांत लावंचेआदीं रोपां मोनोक्रोटोफँस आनी अँक्रीमायसीन १० लिटर उदकांत भरसुन तातुंत १० मिनटां बुडोवन दवरतात.पिकार मोनोक्रोटोफँस,कार्बारिल(५०% भुकटी)आलटून-पालटून मारतात.तेंगशी सुकिल्ली दिसतकच किडीसयत ती कापुन उडयतात.
(२)पानां गुठलावपी कीड:ह्यो किडी बदामी रंगाच्यो आसुन तांचेर हळदुवे थिपके आनी केंस आसतात.हांचेर उपाय म्हणुन कार्बारिलची भुकटी मारतात.
वायंग्याच्या पिकार जायते रोग पडटात.ताकालागुन मुळां,पानां,खोड आनी फळाक इजा जाता.ह्या रोगांची खरसाण हंगाम आनीलागवडीच्या वाठाराचेर आदारुन आसता.कांय रोग एकाद्र्या वर्साच जाल्यार कांय रोग कांय वाठारांत दर वर्सा मेळटात आनी ह्या रोगाचे खरसाणी प्रमाण पिकाचें लुकसाण जाता.
रोपे उमथून पडप: पिथियम,फायटोप्योरा आनी -हायझोक्टोनिया ह्या कवकाक लागुन हो रोग जाता.ताकालागुन रोप जमनीर उमथुन पडटा.कवकाची बाधा जमनिंतल्यानच जाता.बीं रोवचे आदीं ताका सेरेसान चोळटात वा बीं ५१.७सँ.तापमानाच्या उदकांत ३० मिनटां भिजत दवरतात आनी उपरांत सावळेंत सुकोवन पेरतात.
मर:हो रोग फ्युजेरियाम सोलनी ह्या कवकाक लागुन जाता.ताका लागुन रोपां मरतात.हीय बादा जमनी़तल्यान जाता.देखुन जमनीचेर उपाय करचो पडटा.तेखातीर बेनलेट वा बाविस्टीन ०.०५ ते ०.१% विद्रव तयार करुन जमनीर फवारतात वा बीं ०.०५% हायड्रोक्किनाइन वा ०.०५% मिथिलीन ब्ल्यू च्या विद्रावांत भिजोवन दवरतात.
पानावयले थिपकें:आल्टर्नेरिया आनी सर्कोस्पोरा ह्या कवकाक लागुन हो रोग जाता.पानाचेर अनियमीत आकाराचे ४-८ मिमी.व्यासाचे थिपके दिसतात.ताकालागुन पानां गळटात.हे थिपके फळांचेरय पडटात आनी फळां हळदुवीं जावन गळुन पडटात.हाचेर उपाय म्हणुन पिकार डायथेन झेड-७८,फायटोलान वा ब्लायटॉक्सची फवारणी करतात.ह्या रोगाक मांजरी गोटा,ब्लँक राऊंड,जुनागढ सेल २,पी-८,पुसा पर्पल क्लस्टर आनी एच-४ हे प्रकार कायम प्रमाणांत प्रतिरोधी आसात.
बारीक पानां : हो रोग व्हायरसाक लागुन जाता.रोगाची बादा जाल्लीं झाडां हेर झाडांपरस मोटवीं आसतात.झाडाक खूब खांदयो,पानां येतात.फुलां विकृत येतात.पूण तांचेपसुन फळां जायनात.फळां जालींच जाल्यार घट्टच उरतात.उपाय म्हणुन ल्हान रोगट झआडां हुमटून उडयतात,उरिल्ल्यां झाडांचेर ढळां लागसर एकाटॉक्स वा ढॉलीडॉलची फवारणी करतात.
मोझाइक : व्हायरसाक लागुन जावपी हो रोग आसा.तवशच्या मोझाडक व्हायरसाक लागुन ताचो प्रसार जाता.तांकाम लागुन पानां हळदुवीं पडटात.हाचेर उपाय म्हणुन वायंग्याचें बीं ७ म्हयने कोठी तापमानांत सांठोवन दवरुन उपरांत तें पेरणीक वापरल्यार ताचेवयलो व्हायरस नश्ट जाता.
वर्ग:देवनागरी पानां
चिंचणी
चिंचणी (६२६९३३)
चिंचणी हें दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतल्या सास्टी तालुक्यांतलें ९.२ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत १७४१ कुटुंबां वा वट्ट ६९०८ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, MARGAO हांगां ९ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी MARGAO हांगां ९ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत ३२६३ दादले आनी ३६४५ बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक १५ आसून अनुसुचीत जमातीचे १०६२ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६९३३ आहे.
लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो V (लोकसंख्या_एकूण ५,००० to ९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'सर्वेक्षण शार'. १ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें BELGAUM हें शार १७० किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें PUNE हें शार ५४८ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन ९ किमी अंतराचेर MARGAO हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 1400 किलो लिटर आसा. सगळ्यांत लागीं आग पालोवपाची सुविधा MARGAO (९ किमी) हांगां आसा.
शैक्षणिक सुविधा
शारांत २ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. शारांत १ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) MARGAO (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) MARGAO (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) NAVELIM CT (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं "खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" NUVEM CT (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ PANAJI (४५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर NAVELIM (७ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय BAMBOLIM CT (३५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अभियांत्रिकी महाविद्यालय VERNA CT (१९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वैवस्थापन संस्था MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पॉलिटेक्निक VERNA CT (१९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. शारांत २ शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अपंगां खातीर खाशेली शाळा MARGAO (९ किमी) हांगां आसा.
सुविधा
शारांत १ शासकीय अनाथाश्रम आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA CT (४७ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वृद्धाश्रम MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी सभाघर MARGAO (९ किमी) हांगां आसा. शारांत १ शासकीय भौशीक ग्रंथालय आसा. शारांत १ खाजगी भौशीक ग्रंथालय आसा.
उत्पादन
चिंचणी ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): COCONUT PRODUCTS,SOFT DRINK,BAKERY PRODUCT.
बाजार आनी सावकारी पेडी
शारांत २ राष्ट्रीय बँक आसा. शारांत २ खाजगी वेपार बँक आसा.
संदर्भ
वर्ग:सास्टी वर्ग:दक्षिण गोवा वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतलीं शारां वर्ग:देवनागरी पानां
शिक्षक आनी शिक्षणीक साधनां
शिक्षकाच्या जिवितांत शिक्षणीक साधनांचो खूब म्हत्व आसा. एक काळ आशिल्लो, जेन्ना शिक्षक शिकयतना फकत उलयत रावतालो आनी विद्यार्थी आयकताले. शिक्षक मदीं मदीं प्रस्नूय विचारतालो आनी विद्यार्थी जापो दिताले. वर्गांत फळो आसतालोच. शिक्षक वर्गांत शिकयतना फकत फळ्याचो वापर करतालो. फकत शिक्षकान उलोवन आनी फळ्यार बरयले म्हण अध्यापन प्रभावी जायना. ते सामके वाजेवणें जाता. विद्यार्थ्यांक आयकून आयकून वाज येतलो आनी शिकपांत तांची रूची वाडचिना. शिक्षक आपलें अध्यापन प्रभावी करतलो जाल्यार ताका वेग वेगळ्या शिक्षणीक साधनांचो उपेग करचो पडटलो. हाचो उपेग केल्यार विद्यार्थ्यांच्या मनांत त्या त्या विशयाविशीं अभिरूची वाडटली.
दृक साधनां
दृक साधनां म्हळ्यार विद्यार्थी पळोवंक शकता तीं साधनां.
2. चित्रां
भाशा शिक्षणांत सगळ्यांत प्रभावी दृक साधन म्हळ्यार चित्र. भाशा शिकयतना केन्ना केन्नाय कांय संदर्भ चित्रांच्या आदारान शिकोवप बरे जाता. चित्र सगळ्यांच वयाच्या भुरग्यां खातीर आकर्शक आसतात. पूण चड करून ल्हान भुरग्यांक आवडटात. पाठ बरो प्रभावी आनी रोचक करपाक चित्रांचो उपयोग करचो पडटा. अशे केल्यार विद्यार्थ्यांक जे कितें शिकयता तें बरे कळटले आनी याद उरतली. चित्रांचो आदार घेवन विद्यार्थ्यांक कांय वाक्यां घडोवन घेवंक शकतात. चित्राच्या आदारान काणी विकसीत करपाक लेगीत मदद जातली.
3. प्रतिकृती
पाठ शिकयतना प्रतिकृतीचोय वापर करपाक जाता. देखीक- ताजमहलाची प्रतिकृती. प्रत्यक्ष अणभव मेळूंक शकना, तेन्ना अशे तरेन अप्रत्यक्ष शिक्षणीक अणभव दिवप शक्य जाता.
4. क्षण-दर्शिका
भाशा शिकोवपाक क्षण-दर्शिकाचो वापर चड करतात. दर एका कार्डाचेर एक नवीन उतर आनी चित्र एकूच दृश्टीक्षेपांत दाखयल्यार उतराचें लेखन आनी चित्राकृती ह्या दोगांयचो मिश्र परिणाम जावन उतर विद्यार्थ्यांचे मतींत उरतलें. पत्र लेखन शिकयतना पत्राचें मुद्दे बरोवन लावं येतात. देखीक- नामो, भितरलो नामो, संबोधन, अभिवादन, आदी.
श्राव्य साधनां
श्राव्य साधनां म्हळ्यार जी साधनां वरवीं विद्यार्थी आयकूंक शकता.
1. ध्वनिमुद्रिका
भाशेचीं कांय आंगां शिकोवपाक ध्वनिमुद्रिकांचो उपेग करूं येता. पाठांत कांय कठिण उतरां येतात तेन्ना कांय उतरां म्हणपाक कठीण जातात स्पश्ट आनी शुद्ध उच्चार शिकोवपाक हाचो उपेग करूंक जाता. कविता चालीर म्हणपाक ध्वनिमुद्रिकांचो उपेग करूंक जाता. हाचेर आयकून कर्णेंद्रिय-प्रशिक्षण जाता. जर एका विद्यार्थ्यांचे उच्चारण सारकें जायना जाल्यार शिक्षकान ताचे सस्वर वाचन घेवन ध्वनिमुद्रींत करून तींच ध्वनिमुद्रिका आयकपाक दिवचीं आनी खंयच्या उतरांचे उच्चारण सारकें जायना ताचेर शुद्ध उच्चारण शिकोवचें.
2. आकाशवाणी
भाशा शिक्षणांत आकाशवाणीचो भोव म्हत्व आसा. शब्द प्रयोग, वाक्य-रचना, भाशण, कथन-शैली, उच्चारण हाचे ज्ञान रेडियोच्या माध्यमांतल्यान करपाक जाता. रेडियोचेर जे उच्चारण जाता ते आमच्या मुखार शुद्ध रूपान येता आनी हाका लागून हे भाशा शिक्षणाचें म्हत्वपूर्ण आदार आसा. रेडियो सगळ्या जाग्यार पावपाक शकता. कांय व्हड नेत्याचें भाशण रेडियोच्या माध्यमांतल्यान विद्यार्थ्यांक आयकपाक दिवंक शकतात.
शिक्षणीक साधनांचो वापर
शिक्षणीक साधनांचो वापर केल्यार
वर्ग:देवनागरी पानां
कटक
कटक हें ओरिसा राज्यांतले नामनेचें शार. आदल्या काळासावन १९५२ मेरेन हें शार ओरिसा राज्याची राजधानी आशिल्लें.आतां हे शार कटक जिल्ह्याचें मुखेल थळ जालां. ओरिसाची सध्याची राजधानी भुवनेश्वर जाल्ल्यान कटक शाराचें प्रशासकीय म्हत्व उणें जालां.हें शार महानदी न्हंयच्या त्रिभुज वाठाराच्या तेमकार बसलां. लोकसंख्या २,६९,९५० (१९८१).सरभोंवतणी उदक आशिल्ल्यान ह्या शाराक तेराव्या शेंकड्यांत अनंगभीमदेव राजान राखणेखातीर दुरीग बांदले आनी नामनेचो ‘बारामती’ नांवाचो किल्लो बांदलो.
हो किल्लो णव माळ्यांचो आशिल्लो. सध्या तो मोडिल्ले अवस्थेंत आसा.तरीयपूण ताचें मुखेल दार पळोवपासरकें आसा.मुसलमानांच्या काळांत लालबागेची निर्मणी जातकच आनी ओरिसा राज्याचें शासन-संचलन लाल बागेच्यान जांवन लाहतकच ह्या किल्ल्याचें म्हत्व उणें जायत गेलें. १८०३ वर्सा बारामती किल्लो ब्रिटिशांनी भोसल्यांकडल्यान घेतलो.कटक शारांत लालबाग, राजप्रसाद, जामा मशीद,अमरेश्वर देवूळ, जैनांचें देवूळ, चर्च,बारामती स्टेडियम आनी शहीद भवन हीं थळां पळोवपासारकीं आसात. तशेंच हांगा विध्यापीठ,१८६३ त थापणूक जाल्ले १८६३ त थापणूक जाल्ले नामनेचें रेव्हनशा महाविध्यालय,वैजकी, अभियांत्रिकी अश्यो जायत्यो शिक्षणीक संस्था आशिल्ल्यान कटक शाराक शिक्षणीक केंद्र समजतात.ओरिसाचें उच्च न्यायालय ह्या शारांत आसा. रेल्वेमार्गान कटक शार मद्रास आनी कलकत्ता ह्या दोन नगरांक जोडलां. कटक शारांत आशिल्ले महानदीचेर व्हड पूल आसा. तेचपरी हें शार उदलामार्गान वांदबाली आनी फॉल्स पॉइट ह्या बंदरांकडेन जोडलां.
ह्या शारांत भरपूर भात पिकता. देखून, तांदळाच्या वेपाराखातीर ह्या शाराक बरीच नामना मेळ्ळ्या. हांगा भात संशोधन केंद्रांय आसात.. कटक शाराचे उत्तरेकडल्या चौद्वार वाठारांत कपडे, कागद आनी लोखणी नळ्यांचे कारखाने आसात.तशेंच दक्षिणेकडल्या बारांग ह्या वाठारांत कंवचेचो कारखानि आसा. कटक शारांत कितलेशेच ल्हान ल्हान उध्येग चलतात हांगाच्या भांगर, चांदीच्या जाळीदार नक्षीकामाक आनी लाख आनी हाड हांच्यापसून तयार  केल्ल्या वस्तूंक बरेंच खाशेलपण आसा.- कों. वि. सं. मं.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
आयुर्वेद
आयुर्वेद उतराची व्याख्या ‘ आयुस् वेद्यति इति आयुर्वेद ’ वा ‘ आयुस वैद्यते अनेन इति आयुर्वेद ’ अशी करतात.
आयुस म्हळ्यार आयुश्य (पिराय) आनी वेद म्हळ्यार गिन्यान. मनशाची भलायकी सुदारून मनशाक निरोगी तशेंच दीर्घआयुश्य (व्हड आयुश्य) मेळपाखातीर वैजकीशास्त्र, रोगनिदान आनी उपचार हांची म्हायची दिवपी ग्रंथ चरक सूत्रांत आयुर्वेदाची व्याख्या अशी केल्याः
हिताहितं सुख दुःखम् आयुस्तस्य हिताहितम्।
मानं च तस्य यत्रोक्तम् आयुर्वेदः स उच्यते।। (1.41)
अर्थः हित, अहित, सुख, दुख्ख अशा चार तरांच्या आयुश्याचें पथ, अपथ्य आनी प्रमाण जातूंत सांगलां ताका ‘ आयुर्वेद ’ म्हणटात.
आयुर्वेदाक अथर्ववेदाचो उपवेद मानतात. हे नदरेन अथर्ववेदाक खूब म्हत्व आसा. हातूंत आयुर्वेदासंबंदीच्यो गजाली इक्त्यो करून सांगपी 144 सुक्तां आसात.
आयुर्वेदाच्या ग्रंथांत ब्रह्मा आयुर्वेदाचो पयलो प्रवर्तक मानला.
स्वयंभूर्ब्रह्मा प्रजाः सिसृक्षुः प्रजानां
परीपालनार्थमायुर्वेदमेवाग्रेƧ सृजत्। (काश्यपसंहिता विमानस्थान).
अर्थः लोक निर्मूपाची इत्सा धरपी स्वयंभू ब्रह्म्यान लोकांची राखण जावपाक जाय म्हूण
पयलींच आयुर्वेदाची रचणूक कोली.
ब्रह्मान लाख श्लोक आशिल्लो ‘ ब्रह्मसंहिता ’ नांवाचो एक ग्रंथ आयुर्वेदाचेर बरयला. ही संहिता सद्या मेळना. पूण ताणें सांगिल्ली वखदी योगांचीं सोळा परस चड नांवां आयुर्वेदाच्या दुसऱ्या ग्रंथांत मेळटात. ‘ चंद्रप्रभावटी ’, ‘ ब्राह्मीतेल ’, ‘ ब्रह्मरसायन ’ अशीं त्या कांय वखदी योगांचीं नांवां आसात.
ब्रह्म्यान आपणाली ही आयुर्वेद विद्या दक्ष प्रजापतीक आनी भास्कराक दिली. दक्षाचे परंपरेंत सिध्दांताक तर भास्कराचे परंपरेंत चिकित्सा पध्दतीक म्हत्व आसा.
दक्षाकडल्यान अश्विनीकुमारांनी पुराय आयुर्वेदाचें अध्ययन केलें. तांणी आयुर्वेदाचेर ग्रंथ बरयले, पूण सद्या ते मेळनात. तांच्या ‘ आश्विनसंहिता ’, ‘ चिकित्सासारतंत्र ’, ‘अश्विनीकुमारसंहिता ’ ह्या ग्रंथांची नांवां आनी तातूंतले उतारे दुसऱ्या आयुर्वेदीक ग्रंथांत दाखल्यात म्हूण घेतिल्ले दिसतात.
अश्विनीकुमारांनी इंद्राक आयुर्वेद शिकयलो. इंद्राली आयुर्वेदासंबंदीची बरयल्ली रचणूको मेळना. पूण ताच्या एंद्रिय रसायन, सर्वतोभद्र, दशमूलादितैल आनी हरीतकी लेह आदी पखदी योगांचे उल्लेख सांपडटात.
इंद्राकडल्यान भरद्वाज, निमि, भृगु, अंगिरा, अत्रि, वसिष्ठ, कश्यप, अगस्त्य, पुलस्त्य, वामदेव, असित, गौतम आदी ऋषींनी आयुर्वेदाचें शिकप घेतलें. ह्या ऋषींनी आयुर्वेदाचेर ग्रंथ बरयल्यात, पूण ते सांपडनात. तांगेल्या ग्रंथांचीं वचनां दुसऱ्या पुस्तकांनी सांगिल्लीं दिसून येतात. फकत भरद्वाजालीं मात भेषजकल्प आनी भारद्वाजीय प्रकरण दोन ग्रंथ हातबरपाच्या रुपांत मद्रासच्या ग्रंथभांडारांत सांपडटात. भरद्वाजाल्या दिवोदास धन्वंतरी शिष्यान, कश्यप ऋषीन आनी निमि ऋषी हाणें आयुर्वेदाचो विंगडविंगड फाट्यांत विस्तार केलो.
भरद्वाजाकडल्यान आयुर्वेदाचें गिन्यान घेवन दिवोदास धन्वंतरीन आयुर्वेदाची आठ आंगांत वांटणी केली. तांची नांवां अशीं:- काय, शालाक्य, शल्य, कौमारभृत्य, भूतविद्या, गद, रस आनी वाजीकरण. हातूंतल्या शल्यतंत्राचें (भिषक्क्रिया) खासा गिन्यान वाडोवन धन्वंतरीन ताजो खूब प्रसार केलो. ‘ सन्निपातकलिका ’, ‘ धातुकल्प ’, ‘ रोगनिदान ’, ‘ वैद्यचिंतामणी ’, ‘ धन्वंतरी निघंटु ’ अशे ग्रंथ रचल्यात.
वेवसायीक तियात्र
जल्म
१८९२ तियात्राची सुरवात जाल्ली. १०० वर्साचो काळ तियात्र हूपलो. हया मजगती लोकांच्या मनांत तियात्राविशीं मोग, आपूलकी निर्माण जाली. पयली तियात्र फक्त क्रिस्तांव समाजाक वेटाळो घालून आशिल्ले. तियात्र फक्त क्रिस्तांव समाजापुरतोच मर्यादींत आशिल्लो.हो प्रकार तांचोच असो लोकांचो समज आशिल्लो. पूण जसो-जसो काळ बदलत गेलो तसो समाजूय बदलत गेलो. हेर धर्मांचे लोकूय तियात्राकडेन ओडपाक लागले.हिंदू तशेंच हेर जातीचे लोक तियात्रांत दिसपाक लागले. आनी तियात्र सर्वधर्म समभाव जालो.
आयुर्वेद
आयुर्वेदाच्या आठ विभागांची म्हायती अथीः
वेवसायीक तियात्र
उदरगत
ह्या सगळ्यांनी मेऴून तियात्राक एका उंचेल्या पांवड्यार पावयला.तशेंच वेवसायाच्या नदरेंतल्यान बळिश्ट केला. अशे कितलेशेंच तियात्रिस्त आसात जे आवड म्हण तियात्रांत काम करतात. पूण तेच बरोबर ते आपल्या पोटा-पाण्याचे साधन म्हण तियात्रांनी काम करतात.
आयुर्वेद
1. कायः काय म्हळ्यार शरीर. हातूंत ज्वर, अतिसार, ग्रहणी, अर्थ, अजीर्ण, विसूचिका,अलसक, कृमि, आमला, कुष्ठ, शीतपित्त, आम्लपित्त, विसर्प, विस्फोट असले रोग, तांचे भेद निदान आनी चिकित्सा हांचें वर्णन येता.
3. शल्यः शल्य म्हळ्यार फाळप (शस्त्रक्रिया). हातूंत गंडमाला, अपची, गलगंड, पिटिका, अर्बुद, ग्रंथि, श्लीषद, व्रणशोथ, भग्न, नाडीव्रण, भगंदर, उपदंश, शूकदोष सारके जायते रोग, तांचे भेद चिकित्सा आनी तांचेर करपाची शस्त्रक्रिया हांचें वर्णन आयलां.
4. कौमारभृत्यः भुरग्यांचें लालन-पालन आनी चिकित्से संबंदी आशिल्लें शास्त्र. हातूंत पदर, योनिव्यापद, गर्भस्त्राव, गूढगर्भ, वंध्यारोग, योनी संबदीत रोग, शुक्र संबंदीत रोग, सूतिकारोग,गाढलोम, निर्लोम आनी हेर जायते बालरोग; तांचीं वर्णनां, निदान आनी चिकित्सा हांचो ह्या शास्त्राकडेन संबंद येता.
5. भतविद्याः मानसिक रोगाचें निदान आनी ताचेर उपाय सांगपी आयुर्वेदाचो विभाग. हातूंत उन्माद, भूतोन्माद, अपस्मार असले रोग आनी तांचें वर्णन आयलां.
6. गदः गद म्हळ्यार वीख. जायते तरेचीं विखां आनी तांचेर उपाय हाचो संबंद ह्या फांट्याकडेन पावता. देखीकः सर्पविष, लूतविष, वृश्चिकविष, मूषकविष, नखविष, दंतविष,कृत्रिमविष असल्या जायत्या विखांची म्हायती आनी तांचेर उपाय हातूंत सांगल्यात.
7. रसः मनशाक सदांच निरोगी आनी बळीश्ट करपी आयुर्वेदाचो विभाग. हातूंत रसायनां,ओषधिकल्प, भेषजकल्प, वखदां घेवपाचे नेम, मानपरिभाषा, तांचें निरुपण, दिनचर्या, रात्रिचर्या, ऋतूचर्या असले जायते विशय स्पश्ट केल्यात.
8. वाजीकरणः वीर्य वाडोवपाचो प्रयोग, वीर्य वाडोवपाचे नेम, वखदां, नपुंसकत्व तशेंच ताचे भेद आनी चिकित्सा, संतानोत्पादक वखदी योग हांचें वर्णन आयलां.
कायचिकित्साः
दिवोदास धन्वंतरी भशेन भरद्वाजाचो पुनर्वसु आत्रेय नांवाचो एक शिष्य आसलो, ताका गिन्यान जोडपाची खूब इत्सा आसली. तो ऋषीक वांगडा घेवन वनस्पतीचो सोद घेवपाक भोंवत रावतालो. हाका ‘ भिषग्विद्याप्रवर्तक ’ अशें विशेशण प्राप्त जालां. भिषगविद्या म्हळ्यार कायचिकित्सा. आत्रेयान तिचो पुरस्कार केलो. ताणें स्वता आयुर्वेदासंबंदान संहिता बरयल्या. ताचीं हातबरपां आयज लेगीत सांपडटात. अग्निवेश, भेल, जतूकर्ण पराशर हारीत आनी क्षारपाणि अशे स मुखेल शिश्य पुनर्वसु आत्रेय हाच्याम्हऱ्यांत आयले. ह्या स जाणांनी कायचिकित्सेचेर ग्रंथ बरयल्यात. अग्निवेश हाणें अग्निवेशतंत्र, नाडीपरीक्षा, अग्निवेश हस्तिशास्त्र, भेलान भेड (ल) संहिता, जतूकर्णान, जतूकर्णसंहिता, पराशरान, पराशरतंत्र, हारीतान आयुर्वेदसंहिता, चिकित्साशास्त्रसंग्रह आनी क्षारपाणिन कायचिकित्सापरक तंत्र बरयलें. हातूंतले कांय ग्रंथ सांपडल्यात तर कांय नात. हाचे उपरांत चरक आदी ऋषींनी कायचिकित्सेचो विस्तार केल्लो दिसता.
शालाक्यतंत्रः
आयुर्वेदाचें दुसरें आंग म्हळ्यार शालाक्यतंत्र. ऊर्ध्वजन्नुगत म्हळ्यार नाक, कान, ताळो आदी अवयवांच्या रोगांचे चिकित्सा पध्दतींत शलाकेचो(सळयेचो) चो उपेग करतात. म्हूण हे पध्दतीक ‘ शालाक्य ’ नांव पडलें.
इंद्राचो ‘ निमि ’ नांवाचो शिश्य आसलो. ताणें शालाक्य तंत्राचें गिन्यान लोकांक विस्तारान पयलेच फावट प्राप्त करून दिलें म्हूण ताका ‘ आद्यभिषक् ’ ही पदवी मेळ्ळी. आयुर्वेदाच्या तंत्रांत निमिचें शालाक्यतंत्र प्रमाण मानतात. ताचें तंत्र मेळना पूण ताचीं वचनां दुसऱ्या ग्रंथांत आदार म्हूण घेतिल्लीं दिसतात. हाच्या शालाक्यतंत्रांत निमितंत्र नाजाल्यार विदेहतंत्र म्हणटात. हो विदेह राज्याचो संस्थापक आनी जनक राजाचो आजो आसपाक जाय.
निमिचो शिश्य ‘ कराल ’ हो शालाक्य तंत्रकार आसलो. दोळ्यांचे रोग 96 तरेचे आसात अशें तो म्हणटा. चरकान आपले संहितेतल्या ‘ अक्षिरोग ’ प्रकरणांत हाचो आदार घेतला.
शौनक, कांकायन, गार्ग्य, गालव ह्या आयुर्वेदाच्या जाणकारांनीय शालाक्य तंत्राचेर ग्रंथ बरयल्यात. तेचपरी चक्षुष्येण, सात्यकि, भोज आदी आनीकय शालाक्य तंत्रकार जावन गेल्यात.
शल्यतंत्रः
सुश्रुत हो धन्वंतरीच्या सात शिश्यांमदलो मुखेल आसलो. तो शस्त्रक्रियेंत कुशळ आसलो,अशी नामना आसा. हो विश्र्वामित्रालो पूत अशें सुश्रुतसंहितेंत म्हळां (चि. 2.3.). ही सुश्रुतसंहिता आयजूय पळोवंक मेळटा.
धन्वंतरीचे औषधेनव, औरभ्र, पौष्कलावत शिश्य जावन गेल्यात. हांणी ग्रंथरचना केल्ली आसा. सुश्रुताउपरांत करवीर्य, वैतरण, भालुकि, गोपुररक्षित, दारुक हे शल्यतंत्रकार जावन गेल्यात. हांणीय ग्रंथ बरयल्ल्याचें स्पश्ट जाता.
वेवसायीक तियात्र
उदरगत
सर्तीतले तियात्र आनी वेवसायीक तियात्र हांचे मदी खूब फरक आसा. सर्तील्या तियात्रांनी कांय नेम, बंदना आसतात. आनी सर्तींत वांटेकार जावप्यांनी ते पाळप खूूब गरजेचे आसता. पूण वेवसायीक तियात्रांनी अशें नासता हातूंत तांका कसलीच बंदना वा नेम आसना.
आयज तियात्राच्यो सी.डी, वि.सी.डी बाजारान मेळटात. माचयेर शॉ जातातच त्याच बरोबर सी.डी, वि.सी.डी ची विक्री जाता तशी तांकां येणावळ मेळटा.
प्रिन्स जाकोब,मारियो मिनेझिस, आनिल पेडणेकार हे कांय नामनेचे वेवसायीक तियात्रिस्त.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
आयुर्वेद
कौमारभृत्यः
बालचिकित्सेक आयुर्वेदांत ‘ कौमारभृत्य ’ अशें नांव दिलां. ‘ जीवक ’ हो आयुर्वेदाच्या चवथ्या आंगाचो नामनेचो आचार्य. ताका ‘ वृध्दजीवक ’ म्हणूनय वळखतात. तो भृगुवंशी ऋचीक हाचो पूत. जीवकान कौमारभृत्य तंत्राचें गिन्यान प्रजापति कश्यपाकडल्यान जोडलें. प्रजापति कश्यपाक ब्रह्मदेवाल्या आशीर्वादाक लागून हें गिन्यान अंतर्ज्ञानान प्राप्त जालें.जीवक हाच्या ग्रंथाचें नांव ‘ वृध्दजीवकीयतंत्र ’ अशें आसून कश्यपाकडल्यान हें गिन्यान मेळिल्ल्यान ह्या ग्रंथाक ‘ काश्यपसंहिता ’ म्हणटात. रावण हो कौमारभृत्याचो दुसरो आचार्य आसून ताणें ‘ कुमारतंत्र ’, ‘ बालतंत्र ’, ‘ बालचिकित्सा ’, ‘ नाडीपरीक्षा ’, ‘ अर्कप्रकाश ’, ‘ उद्देशतंत्र ’ हे ग्रंथ बरयल्यात. तेभायर पार्वतक आनी बंधक ह्या दोन कौमारभृत्य तंत्राच्या आचार्यांचो उल्लेख सुश्रुत संहितेचे व्याख्येंत डल्हण ह्या व्याख्याकारान केल्लो आसा.
अमेरिका खंड
अमेरिका खंडः
अस्तंतेवटेनच्या उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका आनी अमेरिका ह्या सगळ्या वाठारांचें नांव. अमेरिकाच्या संयुक्त संस्थानाकय (U.S.A) बरेच फावट अमेरिका असें म्हणटात. अमेरिगो व्हेसपूची (1451-1512) ह्या इटालियन भोंवडेकारावेल्यान ह्या वाठाराक अमेरिका हें नांव मार्टिन वॉल्टझेम्यूलर हाणें 1507 वर्सा आपल्या ग्रंथातल्यान दिलें.वॉल्टझेम्यूलराक तो मेरेन कोलंबसाच्या भोंवडेविशीं कांयच नामनेचीं आनी प्रमाण मानताले. हाका लागून ह्या वाठाराक अमेरिका हें नांव फुडें तशेंच उरलें.
अमेरिका, उत्तरः
क्षेत्रफळ 2 कोटी 15 लाख चौ.किमी. दक्षिण-उत्तर अक्षवृत्त 7° उ. (पनामा) ते 83° 7’ उ. (एल्झीमीयर जुव्यांच्या उत्तरेच्या तोंका मेरेन ) रेखावृत्तीय विस्तार 172° 25 उदेंत (अल्यूशन जुंवे) ते 53° 32’ अस्तंत (न्यू फावंड लँड) ह्या खंडाचे उत्तरेक आर्क्टिक म्हासागर, उदेंतेक अॅटलांटिक आनी अस्तंतेक पॅसिफिक म्हासागर आनी दक्षिणेवटेन मध्य अमेरिका. ईशान्येवटेनचो ग्रीनलँड जुंवो कांय जाणांच्या मतान ह्याच खंडांत येता. जगाचे भूंयेचो 16% वांटो ह्या खंडाचो आसा. हवाई जुंवो सोडून उत्तरे वटेनचे अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां (U.S.A), कॅनडा, मॅक्सिको हे देश ह्या खंडांत आसात.