cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
इगर्ज (चर्च)
क्रिस्ती शकाच्या पयल्यातीन शतमानांनी किरिस्तांव लोक धर्मीक आनी राजकी पिडापिडीक लागून उक्त्या सुवातींनी व्हड घरांनी, काताकूंब (Catacomb) म्हूण नांवाजिल्ल्या भुयारी सिमेतिरींनी एकठांय येताले. रोम शारांत किरिस्तांवांची पिडापीड सोंपतकच 326 वर्सा कोन्स्तांतीन राजान किरिस्तांव धर्माक राजधर्माची मान्यताय दिली. तेन्नासावन इगर्जी बांदप सुरू जालें. हीं बांदपां युरोपांतल्या घरशिल्पाचो मुखेल नमुनो जावंत पावलीं. पयल्यो व्हड इगर्जी बाजिलिकाचो रोमन सरकारी इमारतीचो नमुनो वापरून बांदल्यो. हांका लागून क्रिस्ती म्हामंदिराक ‘बाजिलिका’ म्हण्टात. एक लांब साल आनी सालाचे एके कुशीक मिसाची वेदी (आल्तार) आसता.
इकराव्या आनी बाराव्या शतमानांत रोमानेस्क (Romanesque) इगर्जी बांदताले. व्हड आनी दाट वण्टी, ल्हान जनेलां, वाटकुळें आर्क, मोटे आनी मोटवे खांबे ह्या इमारतींनी वापरताले. इगर्ज खुरसाच्या आकाराची आसताली आनी बल्कांवाक तेंकून ल्हान ल्हान कपेलां बांदताले.
घुमट आनी तेंको दिवंक वण्टी बांदपाची पद्धत सुरू जाली. हांगाच्या गॉथिक (Gothic) पद्धत आयली. नवे पद्धतीचे नाजूक घुमट पातळ वण्टी, तोंकाचे आर्क (pointed arch) तेंको दिवपी मोटे वण्टीचेर (flying buttresses) ल्हान मिनार, फातरांनी कोरांतून केल्लो मुखभाग (facade) आनी व्हड घांट हुमकळावंक मोटें गोपूर- हीं गॉथिक बांदावळीचीं लक्षणां. ताका व्हड जनेलांचीं रंगीत विद्राची (stained glass) चित्रां लायताले. अमियां (Amiens), नोत्र दोम द पारीस (Notre Dame de Paris) असले काथेद्राल (Cathedral), कॅन्टर्बरी (Canterbury) असलें तीर्थक्षेत्र, ला ग्रांद शार्त्रूज (La Grande Chartreuse) सारके मठ, गॉथिक पद्धतीच्यो एमारती म्हूण संवसारभर नामनेक पावल्यात.
15 व्या आनी 16 व्या शतमानांत रेनसांस (Renaissance) पद्धत आयली. ग्रीक आनी रोमन काळाचे प्रकार नव्यान वापरूंक लागले. रोमांतली म्हालगडी सांत पेद्रूची बाजिलिका,लंडनांतली सेंट पॉल्स काथेद्राल, व्हडल्या गोंयची से काथेद्राल आनी नोसा सिवोरा द दिवीन प्रॉविदेंसिया (St. Cajetan’s) ह्यो रेनेसांस बांदावळीच्यो इगर्जी आसात.
17 व्या आनी 18 व्या शतमानांत बारोक (Baroque) प्रकार उजवाड- सावळेचो फरक दाखयता. रोमांतली जजू (Geso). गोंयची बाँ जेजू इगर्ज ही हे पद्धतीचीं उदाहरणां आसात.केरळांतले बारोक इगर्जांचे बांदावळींन युरोपी पद्धतीचेरय प्रभाव घाल्लो दिसता. भारतीय बारोक प्रकारच्या इमारतींमदीं व्हडल्या गोंयची आनी मडगांवची इश्पिरितु सांतु, तळवलेची सांताना,दिवाडेची पियेदाद, जुंवेची सांतइश्तेवांव ह्यो इगर्जी नांवाजिल्ल्यो आसात. व्हडल्या गोंयच्या रेनेसांस आनी बारोक इगर्जांक लागून ह्या वाठाराक ‘उदेंतेचे रोम’ अशें नांव पडलां. बारोकाचोच एक भोव अलंकारीत रोकोको प्रकार (Rococo) फ्रांस देशांत वाडलो.
19 व्या आनी 20 व्या शतमानांत तिखें, काँक्रीट आदीवापरून आदल्या आनी नवे मोदीच्यो इमारती बांदल्यो. हालींच्यो इगर्जी चडशो आर्विल्ल्या मोदीच्यो आसतात. देखीक, मडगांवची ग्रेस चर्च, कार्मेलीन मठ आनी पणजेची डॉन बॉस्को इगर्ज. ह्या इगर्जांनी काँक्रीट वापरून व्हड सालां बांदतात आनी हारशाचीं व्हड जनेलां दवरतात. वांटकुळ्या वा बहुकोनी आकाराच्या इमारतींनी वेदी मजगतीं जायतो लोक चोयवशीन रावपाची वेवस्था आसता. भारतीय पद्धतीन बांदिल्ल्योय कांय इगर्जी आसात. बेळगांव लागसर देशनूर गावांत लिंगायत देवळाचो नमुनो घेवन बांदिल्ली इगर्ज आसा. तामीळनाडू, गुजरात आनी बिहारांत थळाव्या देवळांच्या प्रकारच्यो इगर्जी फाटल्या पन्नास वर्सांनी बांदल्यात.
मॅथ्यू आल्मेदा, जे. स. संदर्भ: 1. Anand Mulk Raj (Ed.) Golden Goa. Bombay,Marg Publication 1980; 2. Doshi, Saryu (Ed.) Goa Cultural Patterns. Bombay,marg publication 1983; 3. Eliade, Mircea (Ed.) The Encyclopaedia of Religion,New York 1987; 4. Malgaonkar, Manohar. Inside Goa. Directorate of Information and publicity, Goa 1982; 5. Piper, David (Ed.) The Random House, New York; 6.Webster’s Unabridged international dictionary of the English Language. इझुमी,शिकिबू: नामनेची जपानी कवयित्री. तिच्या बापायचो आश्रित नाचिबाना मिचिसादा हाचेकडेन तिचें लग्न जाल्लें. जपानी राजघराण्यांतलो तामेताका ह्या राजकुंवराकडेन आनी ताच्या मरणा उपरांत ताचो भाव आतसुमिची हाचेकडेन तिचे मोगाचे संबंद आशिल्ले. आतसुमिचीच्या मरणा उपरांत ती राजकन्या शीशीचे सेवेक आशिल्ली. फुडें तिणें फुजिवारा यासुमासा हाचेकडेन लग्न केलें. पूण होवूय संबंद चड काळ तिगलो ना.
होंवयेवरी ‘वाका’ ह्या जपानी छंदांत (पंचाक्षरी आनी सप्ताक्षरी कडव्यांची एका फाटल्यान अशी होंवीसद्दश रचना) बरयिल्ले तिचे दोन कवितांझेले आसात. हातूंतलो पयलो इझुमी शिकिबू झोकुशू हातूंत 647 ‘वाका’ आसात. ह्या दोनूय संग्रहांत मेळून सत्तर ‘वाका’ एकेचतरेच्यो आसात. तिच्या काव्यांत मोगाचे भावनेची उत्कटता आनी खोलाय दिसून येता. तिचे धर्मीक स्वरुपाचे कवितेंत चित्तशुद्धीखातीर आशिल्लो भावना दिश्टी पडटात. शाही फर्मानावरवीं संपादन केल्ल्या ‘गोशु-इशु’ ह्या कवितासंग्रहांत तिच्या ‘वाका’चो आस्पाव जाता.
तिणें बरयिल्ले दिसपटयेंत खुबश्यो कविता आनी आतसुमिची वांगडा आशिल्ल्या मोगाच्या संबंदांचे उल्लेख मेळटात. तिचें वास्तव चरित्र आनी तिचे कवितेंतलें प्रेम संबंदांचें वर्णन हाकालागून कांय लोकांकडसून तिचेर टिका जाल्या. नितळ मोग करपी प्रेमिकांचो संबंद सोदूंक गेल्ल्यान घडये तिची अशी अवस्था जाल्या जावंये आनी तिचेर चंचळतेचो छाप बसला आसुये.
वर्ग:देवनागरी पानां
Muhammad Iqbal
(November 9, 1877 – April 21, 1938). Urdu ani farsi bhasantolo kovi ani vicharount. Ikbal hea namvan tacheo kovita ujvaddak aileo. Tache purvoz kaxmiri brahmonn axil'le, oxem mhonnttat. Sialokott hangachea more kolezantlean tannem podvi merenochem xikop ghetlem ani magir lahorak vochun totvoginean vixeant em'.E.Chi podvi ghetli. Mukhar to zormonik gelo ani myunikchea videapitthantlean tannem totvogineanant ddokttorett melloili. Taka urdu, farsi, zormon, inglix heo bhaso yetaleo. Myunik hangachem xikop sompoun to inglonddak gelo ani beristtor zaun 1908 vorsa maidexak portolo. Survek kaim kall tannem lahor koljint pradheapok mhunn kam' kelem. Punn rokhddich tannem ti chakri soddli ani vokilicho veusai apnnailo.
Samke bhurge pirayer saun kovita rochtalo. Survatichea kallant tacher sufi vicharancho chodd probhavo poddil'lo. ‘hidayut-ul-islam'’ he somstheche machyeuylean tannem khub fautt kovita vachon kel'lem. Tachi gajil'li rochna ‘sare zoham se ochchha, hindostam homara’ hi survatichea kallant boryil'li kovita.
Tachi oin pirai yuropasarkea vicharanche nodren fuddaril'lea khonddant gel'lean ikbalachea vicharant khub bodol zal'lo. Taka lagun to islamovadak lagim gelo oxem zannkaranchem mot asa. Farsi bhaxentlean boroilear aple vichar ani totvoginean soglea islam' raxttramni pautolem hea vicharan tanne urdu soddun farsi bhas apnnaili. Bergosam ani nitxe hea don vicharountanchea vicharancho pogddo tache tatvik vicharosoronnicher axil'lo hi gozal tachea ‘osrare khudi’ (1915) ani ‘rumuje be khudi’ (1918) hea don farsi khonddkaveantlean ukti zata. Hea donuy khonddkaveancho inglix onnkar kembrizocho pradheapok niklson hannem kelo (1920). Hea gronthank lagunuch ikbal haka 1922 to, ‘sor’ hi podvi mell'lli. Dantechea ‘divhina kamedia’che dhorter tannem ‘poyame moxrik’ ani ‘zavedonama’ (1920) he jhele uvaddak haddle.
1935 saun tannem porthun urdu bhaxentlean boroupak survat keli. ‘bale jibroil’ ani ‘zorbe-kolim'’ (1935) he dom' urdu kovitam-jhele tannem hea kallant ujvaddak haddle. Tachea uloupancho jhelo ‘Lectures on the reconstruction of religious thought in Islam’ (1935) hea namvan ujvaddak aila, tachea islam' dhormauylea mhotvachea tatvik vicharancho tatunt aspavo asa. Tatunt tannem aplem sufivirodhi ani kormoyogachi xikounn divpi totvoginean manddlam. 1930 vorsa ikbal muslim' ligacho odhyokx zalo. Ani muslomanam khatir svotontr dexachi yeuzonn tannem manddli. Tachea kaveant tatvik, dhormik, noitik ani rajki vicharancho sundor mell ani kolatmok avixkar zala. Tachea kaveak urdu-farsit mhotvachi suvat asa.
Polleiat
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:Itihas / History वर्ग:Romi panam
कंबोडिया
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी फ्नॉम पेन्ह नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
श्री फ्रासिसको झेवियर पाशोको - मिकी पाशोको
श्री फ्रासिसको झेवयर पाशोको-मिकी पाशोको गोंयचे फाटले पर्याटन खात्याचे मंत्री २८ नूवें मतदानसंघाचे आमदार जावन आसा जल्म-१२ डिसेबर बापायचे नांव- स्व श्री जूवाव फ्रासिसको पाशोको आवयचें नाव-लूईजा फर्नाडिस पाशोको आवड- गेिरीब लोकाक मदत करप, नुस्तें गोरोवप आनी भोवोडेक वचप समाजीक आनी संस्कृतीक कार्या-कोंकणी भाशेच्या उदरगती खातीर वावूरता तयात्र आनी कोंकणी संस्कृतीक कार्यावळी
घडोवन हाडपाक मदत करता
वर्ग:देवनागरी पानां
नेहेंयास आचें पुस्तक
नेहेंयास आचें पुस्तक
Book of Nehemiah
नेहेंयासाचें पुस्तक चार भागांनीं वांटूं येता :
उत्तर आयर्लंड
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी बेलफास्ट नगर आसा। ते युनायटेड किंगडम भाग आहे।
नेहेंयास आचें पुस्तक
नेहेंयास आचें पुस्तक
1. नेहेंयासाचें जेरुसाल्याक परतणें. पॅर्सयेच्या राजान जुदाचेर राजवटकी चलोंवक ताका थंय धाडलोलो
उत्तर आयर्लंड
पळेयात
वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:देवनागरी पानां
नेहेंयास आचें पुस्तक
नेहेंयास आचें पुस्तक
2. जेरुसाल्याचीं दुर्गां नव्यना बांदतात.
3. एजरा देवाची समूर्त व्हडल्यान आनी दबाज्यान परजेक वाचता आनी पर्जा आपलें पातक वळखून घेता.
ह्या पुस्तकाची खेरिताय म्हळ्यार नेहेंयासाचो खल भावार्थ देवाचेर आनी परतून-परतून देवाक केल्लें ताचें मागणें.
ह्या पुस्तकाचो आटाप :
नेहेंयास जेरुसाल्याक परतता १/१ - २/२०
जेरुसाल्याचीं दुर्गां नव्यना बांदतात ३/१ - ७/७३
समूर्त वाचतात आनी करार नवसरतात ८/१ - १०/३९
नेहेंयासाच्यो फुडले कार्यावळी ११/१ - १३/३१
पळेइयात
Book_of_Nehemiah
Books_of_the_Bible
संदर्भ
वर्ग:आदल्या कराराचीं पुसतकां (Old Testament Books) वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
मेण
रसायनीक नदरेन तेल आनी चरबी ह्या कार्बन संयुगांत पडपी एक पदार्थ.
वर्ग:देवनागरी पानां
पोंगल
पोंगल दक्षिण भारतांतलो एक उत्सव. तमीळनाडूंत हो उत्सव व्हड प्रमाणांत मनयतात. तमीळनाडूंत ताका पोंगळ (पोंगल) आनी कर्नाटकांत सक्रांत म्हण्टात. तीन दिसांच्या ह्या उत्सवाची तयारी पयलीं म्हयनोभर चलता.
तमीळ पंचांगाप्रमाण मार्गशीर्ष हो वर्साचो निमाणो म्हयनो रोगकारक आनी दुश्र्चिन्न मानिल्ल्यान ह्या संबंद म्हयन्यांत ना जावपाखातीर विधी, व्रतां करतात. ह्या वर्साच्या निमाण्या दिसाक भोगि म्ह्ण्टात. ह्या दिसा घर निवळ करून, घराक नवो रंग दितात. दुसऱ्या दिसासावन, मकर संक्रमणाच्या दिसा उत्तरायणाचे सुरवातेक, पोंगळ ह्या उत्सवान नवें वर्स सुरू जाता. ह्या दिसा सवायशिणी न्हावन धुवन आंगणांत रांगोळ्यो घालतात. आनी दूध, गोड घालून तांदळांची खीर करतात. सर्याक आनी गणपतीक हे खरीचो निवेद्य दाखोवन, गायेक थोडो वांटो दितकच उरिल्ली खीर घरांतलीं सगळीं खातात. ह्या दिसा लोक नवे कपडे घाालतात. एकमेकांगेर वचून 'पोंगळ, पोंगळ' अशें म्हणून परबीं दितात. गांवचो मुखेल ग्रामदेवतेक पोंगळाचो निवेद्य दाखयतात.
धर्म
धर्म देव ह्या अलौकीक स्वयंभू तशें सर्वशक्तिमान आनी पवित्र, विस्वासपात्र अशे विभूतिक मध्यवर्ती दवरून, हे विभूताकडेन अनुकूल असो आनवी लागींलागीं सैमीक असो संबंद स्थापित करपी वैयक्तीक वा समाजीक प्रवृत्ती. ह्या संबंदान गरजेची अशी आचारसंहिता, निती आनी कर्मकांड ही मूळ प्रवृत्तीची गरजेची अशा आंगां. मूळ प्रवृत्ती आनी हीं गरडेचीं आंगां मेळून धर्म हीं संपल्पना तयार जाता. भारतीय इतिहासांत धर्म ह्या शब्दाचो मुखेलपणान कर्तव्य ह्या अर्थानूच मुखेलपणान उपेग जाला. पूण त्या शब्दाच्या अर्थांत काळाकाळांनी बदल जायत रावला. वैदिक भाशेच्या साप सुरवेच्या काळांत धर्म ह्या शब्दाचो अमुकूच अर्थ कितें आशिल्लो हे सांगप खूब कठीण. कांय भाशा जाणकारांच्या मतान हो शब्द धृ, म्हळ्यार धारण करप, आदार दिवप, पोशण करप ह्या धातूसावन तयार जाल्लो आसा. ऋग्वेदांतल्या कांय वाक्यांनी तो शब्द धारण करपी वा आदार दिवपी ह्या अर्थान येवजिला अशें कळटा. कांयकडेन तो शब्द पुल्लिंगी जाल्यार हेरकडेन धर्म हो शब्द धर्मासंबंदी नेम घालून दिवपी वा धार्मीक विधी ह्या अर्थान वापरलां. कांय वाक्यांनी त्या शब्दाचो अर्थ 'आचरणाची निश्चीत तत्वां वा नेम' असो आसा.
अथर्ववेदांत धर्म हो शब्द धर्मीक विधी करून मेळिल्लें पुण्य ह्या अर्थान येवजिला. ऐतरेय ब्राम्हणांत हो शब्द 'धर्मासंबंदीच्या कर्तव्याची पुराय म्हयती सांगपी' ह्या नात्यान वापरलां. छांदोग्य उपनिषद हातूंत 'चारूय आश्रमांचीं खाशेली कर्तव्यां' असो ह्या शब्दाचो अर्थ सांगला तशेंच धर्माचें तीन फांटें आसात अशेंय तातूंत मुखार म्हळां. यज्ञ, अध्ययन आनी दान हांचो पयल्या फांट्यांत आस्पाव जाता (गृहस्थाश्रमधर्म), दुसऱ्या फांट्यांत तपाचो (वानप्रस्थाश्रमधर्म) तर तिसऱ्या फांट्यांत आपल्या गुरूच्या आश्रमांनी रावपी आनी आमरणन्त गुरूंची सेवा करपी ब्रम्हचारी हांचो आस्पाव जाता. तैत्तिरीय उपनिषदांत विद्यार्थाक केल्ल्या 'सत्यं वद, धर्मं चर' आनी हेर उपदेशांनी धर्म हो शब्द विद्यार्थांक तांची कर्तव्यां आनी तांची अधिकार सांगता.
धर्म' ह्या शब्दाचो खोलायेन अभ्यास केल्यार, ताच्या अर्थांत ऋग्वेद काळांसावन ते वेदांतामेरेन बदल जायत रावलें पूण निमाणेंकडेन त्या शब्दाक आर्यांच्या समाजाचो एक घटक ह्या नात्यान तशेंच जण एके जातीतलीं आनी अवस्थेतलीं वक्ती, ह्या नात्यान तांचे अधिकार, कर्तव्यां आनी तांच्यो जापसालदारक्यो असो खूब म्हत्वाचो अर्थ प्राप्त जालो. तैत्तिरीय उपनिषद, भगवदगीता आनी हेर धर्मशास्त्रांनीय ह्या शब्दाचो अर्थ तोच सांगलां. सगळ्या धर्मसूत्रांचो उद्देश म्हळ्यार वर्णाचें आनी आश्रमांचे धर्म (duties) सांगप, अशें तंत्रवार्तिकांत म्हळां. मनुस्मृती ह्या ग्रंथाचेर टिका करतना मेघातिथी हाणें वर्णधर्म, आश्रमधर्म, वर्णाश्रमधर्म नैमित्तिकधर्म आनी गुणधर्म, अशा पांच प्रकारच्या धर्मांचो उल्लेख केला.
हिंदू, बौध्द, क्रिस्तांव, इस्लाम आनी हेर उंचेल्या धर्मांच्या (religions) तत्त्वगिन्यानांचो अभ्यास केल्यार सादारणपणान धर्माची व्याख्या अशी करूं येता. 'इश्टप्राप्तर्थ करून दिवपी आनी वायट प्रवृत्ती तशेंच वायट आचरण हांचो नाश करपी अलोकीक शक्तीची साधना वा आराधना म्हळ्यार धर्म' (अलोकीक म्हळ्यार, सैमाचे आनी जिवीताचे नेम थरोवपी शक्ती). साप सोपें भाशेन सांगचें जाल्यार जीण परिपूर्ण आनी कृतार्थ करपी आनी अपरिपूर्ण, दूशीत तशेंच अशांत जीण बदलून उडोवपी, उंचेलीं ध्येयां प्राप्त करून दिवपी पद्दत म्हळ्यार धर्म. सैमाचे आनी जीणेंतलें नेम घालून ताचेर नियंत्रण दवरपी, तशेंच मनशाच्या पुराय भवितव्याकडेन संबंद आशिल्ल्या शक्तींचेर मनशाची श्रध्दा आसता, त्या शक्तीकडेन स्वताचो पवित्र संबंद जोडपाची वैयक्तिक वा भौशीक मनप्रवृत्ती आनी तातूंतल्यान वयर आयिल्ली आचरणाची पद्दत म्हळ्यार धर्म. अशो, साबार तज्ञांनी आपआपले प्रवृत्तीप्रमाण आनी संस्कृतीच्या उच्चनीच थरांप्रमाँ धर्माच्यो वेगवेगळ्यो व्याख्या सांगल्यात.
विल्यम जेम्स हाणें धर्माचे संस्थारूप आनी वैयक्तीक अशें दोन प्रकार सांगल्यात. यज्ञ, पुजा म्हळ्यार कर्मकांड, देवतांविशींचे वेवस्थेचें तंत्र, देवविद्या, सण आनी पुरयत संघटना हांचो संस्थारूप धर्मांत आस्पाव जाता. वैयक्तीक धर्म हो व्यक्तीच्या मनाचो वा काळजाचो धर्म. हातूंत भक्त मनांतल्यानूच देव ना देवतांकडेन संबंद स्थापित करपाचो यत्न करता.
आयज संवसारांतल्या चडश्या धर्मांचो (Religions) अभ्यास केल्यार, लोकांचो आपआपल्या धर्माचेर भावार्थ आसा हे दिसलां. तज्ञांनी हाची साबार कारणां दिल्लीं आसा. चडशें लोक आपल्या वाडवडिलांनी दवरिल्लया थेव्याचें, म्हळ्यार आपली संस्कृती, जमात वा कुटूंब हांचें धरामाकडेन दायज आसा अशें मानतात. तसोच धर्म हो लाकांच्या मनांत राखणेची भावना निर्माण करता. तांच्या मतान एक व्हड अशी दिव्य शक्ती तांच्या सगळ्या हालचालींचेर देखरेख दवरता. अशा भावार्थाचें लोक सदांच देवाकडच्यान राखणेची वा आदाराची अपेक्षा दवरतात. धर्म हो लोकांच्या काळजांत वा मनांत सदांच मोक्षाची भावना जागी दवरता. कांय लोक आपल्या धर्मांक लागुनूच आपले जिणेक अर्थ आसा आनी समाजांत मान आसा अशें मानतात. तशेंच, धर्म, सत्य आनी असत्य हातूंतलो फरक किदें? एका मनशाचें दुसऱ्या मनशाकडेन वा सैमैकडेन संबंद कशें आसचें? जिणेचो खरो अर्थ किदें? ह्या सारकिल्ल्या प्रस्नांक जापो दिता. हाकालागून जण एकलो आपआपल्या धर्मान घालून दिल्ल्या नेमांक वा आचरणांक पाळो दिवपाचो यत्न करता.
आयज संवसारांत हजारांनी धर्म आसात. पूण निर्मीतीचें वळेरेप्रमाण जुदा(Judaism), हिंदू, बौध्द, कुंफू (Confucianism), टोई (Taoism), शिंतो, क्रिस्तांव आनी इस्लाम हे मुखेल धर्म आसात. हिंदू, टोई आनी शिंतो ह्या धर्मांची हजारांनी वर्सांपयलीं पारंपारिक रितीन वाड जाली. पूण हे धर्म चडकरून एका मनशानूच स्थापित केल्यात. एका मनशान स्थापित केल्लया धर्मांभितर साबार गजालीं एक सारक्योच आसता. प्रवर्तकां फाटल्यान तांचे भोंवतणीं पूजा वा विधी करपाची एक खाशेली पद्दत चालींत येतात. हे पद्दतीक पंथ अशें म्हण्टात. पंथ होच धर्माचो मूळ आदार वा तळ आसता. प्रवर्तकाची शिकोवणीच त्या धर्माचो(पंथाचो) गाभो वा सार थारता.
देव वा देवतांचेर विस्वास (भावार्थ), मोक्ष सिध्दांत आचरण आनी नेम, पवित्र काणयांचो वापर आनी धर्मीक संस्कारांचे विधी हे धर्मांचे कांय खाशेले गूण आसात. देवच्या अस्तित्वाविशीं तीन तत्वगिन्यानीक नियाळ आसात. नास्तिक वा निरीश्र्वरवादी लोकांच्या मतान ह्या संवसारांत देव ना. ईश्र्वरवादी लोक, देव वा देवतांचें अस्तित्व मान्य करतात.अज्ञेयवादी (Agnostics) लोकांच्या मतान देव आसा,पूण ताचें अस्तित्व मान्य करप वा अमान्य करप मनशाचे शक्ती भायर आसा. पूण चडशे धर्म ईश्र्वरवादी आसात. तांच्या मतान मनशाच्या हालचालींचेर आनी सैमीक घडामोडींचेर देवतांचो वा देवांचो प्रभाव आसा. कुंफू हो देवाचेर विस्वास ना दवरपी एक म्हत्वाचो नास्तिक धर्म. कांय लोकांचो सर्वश्रेश्ठ अशा एकाच देवाचेर जाल्यार हेरांचो साबार देवतांचेर विश्र्वास आसता.जायते लोक सैमीक देवतांची पूजा करतात.
चडशे धर्म मोक्ष वा मुक्ती कशे रितीन प्राप्त करप आनी मर्णाउपरांतची जीण कशी सुखी करप हाची शिकवण दितात. पूण वेगवेगळ्या धर्मांनी मोक्षाची वेगवेगळी व्याख्या करुन, तो मेळोवपाच्योय विंगडविंगड पद्दती सांगल्यात. जण एका धर्माची आचरणाची पद्दत चाली-रीती वा विधी वेगवेगळे आसले तरी, तांची नितीक शिकवण आनी तत्वां तितलींच म्हत्वाचीं आसात. जण एका धर्मान आपलें व्हडपण सांगपाखातीर देवदेवतांच्या काव्यांचो (Myth) आदार घेतला. ही परंपरा हजारांनी वर्सा चलत आयल्या.
धर्माची उत्पत्ती
सगळ्यांत पयलीं म्हळ्यार इ. स. प. 60,000 च्या सुमाराक जावपी धर्मीक विधी वा कर्मकांड हांच्या पुराव्यांची नोंद जाल्ली आसा. तरीपूण मानवशास्त्रज्ञ आनी इतिहासकारांच्या मतान मनशाच्या अस्तित्वासावन धर्मांचे कसलें तरी रूप आशिल्लें. तज्ञांच्या मताप्रमाण इतिहासपुर्विल्ल्या काळांत, सैमीक घडणुकांच्या भंयान आनी अजापांक लागून धर्माची निर्मिती जाली. हुंवार, वादळ आनी भूंयकांपा सारकिल्ल्या भिरांकूळ सैमीक घडणुकांनी मनशाच्या मनांत भंय निर्माम केलो. जल्म आनी मरण ह्या सारकिल्ली अजापांय तांचेमुखार आशिल्लीं. भंय पयस करपाखातीर आनीं वेगवेगळीं अजापांय स्पश्ट करपा खातीर इतिहासपुर्विल्ल्या मनशान, तांचेपरस व्हड आनी पुराय सैमाचेर ताबो दवरपी व्हड अशी दिव्य शक्ती निर्माण केला. तांची धर्मीक विधी आनी कर्मकांड हे मुखेवलपणान तांच्या पंगडाची बरकत (Prosperity) आनी भरपूर अन्न मेळेवप ह्या मूळतत्वांचेर केंद्रींत जाल्ले.
इतिहास पुर्विल्ल्या काळांत धर्म कसो निर्माण जालो हाचेर वेगवेगळ्या तज्ञांनी वेगवेगळें सिध्दांत मांडल्यात. टॅलर हो 1800 सुमाराचो ब्रिटीश मानवशास्त्रज्ञ. ताच्या सिध्दांताप्रमाण, सुर्वेक लोकांच्या मतान जीव वा आत्मो (spirit) हो सैमातलें दर एके वस्तूंत आस्पावला आनी तोच तांचेर देखरेख दवरता (Animism). ह्या सिध्दांताप्रमाण सैमातलें जण एके वस्तूंत वा शक्तींत (झाडां-पेडां, वारो, ज्वालामुखी, सूर्य), जीव (Spirit) आसा. गडगड, जोगूल, वादळ, हुंवार, दीस आनी रात ह्या सारकिल्ल्यो सगळ्यो सैमीक घडणुको ह्यो जिवांच्योच हालचाली (Actions of Spirit) आसात. हातूंतल्यो कांय घडणुको खूब परिणामकारक वा भिरांकूळ आसतात हाकालागून लोक ह्या जिवांची पुजा करपाक लागले. टॅलर हाच्या मतान सैमीक भक्तीवरवींच सैमाची निर्मीती जाली.
म्यूलर, ह्या जर्मन तज्ञांचे विचार टॅलर हांच्या सिध्दांताकडेन जुळटात पूण म्यूलर हाणें सैमीक घडणुकांची मनशाच्या सभावाकडेन तुळा केल्या. मनशाच्या सभावाप्रमाण सैमीक वस्तूंभितरूय बरे आनी वायट हे दोनूय गूण आसतात. हाकालागून सैमाक सदांच खुशाल दवरपाखातीर, ताचो कोप जावंचो न्हय म्हणून लोक तांची पुजा करपाक लागले. हातूमतल्यानूच धर्म निर्माण जालो अशे म्यूलराचे मत. श्मिड्ट हाच्या मताप्रमाण इतिहास पुर्विल्ल्या काळांत लोक दिव्य शक्तींनीं विश्वास दवरताले तांच्या मतान ही दिव्य शक्ती मनशाच्या तशेंच सैमीक हालचालींचेर देखरेख दवरता. ह्याच विचारातल्यान देवतांची कल्पना वृनिर्माण जाली अशें श्मिड्ट हाणें मत मांडला.
आयज संवसारांत साबार धर्मांचे लोक दिश्टी पडटात. पूण जुदाई, हिंदू, बौध्द, ताओ, कुंफू, शिंतो, क्रिस्तांव आनी इस्लाम हे म्हत्वाचे (मुखेल) धर्म आसात. चडकरून ते इ.स.प. 600 ते इ. स. 600 ह्या काळांभितर अस्तित्वांत आयलें. ज्यू सोकांच्या मतान 4,000 पयलीं अब्राहम हाणें जुदाई धर्माची स्थापणूक इस्त्रायलांत केली. एकाचटदेवाचेर विश्वास दवरपी जुदाई हो सगळ्यांत आदलो धर्म.
हिंदू
हिंदू हो धर्म इ. स. प. 1500 च्या सुमाराक अस्तित्वांत आयलो. आर्य लोकांचो सूर्य उत्तर भारतांत शेक वाडलो. उपरांत तें जशे दक्षिणेक वचपाक लागले तसो तांचो थळाव्या भारतीय लोकांकडेन (द्रविड लोकांकडेन) संबंद वाडत गेलो. आर्य आनी द्रविड संस्कृतायो मेळून हिंदू धर्म निर्माण जाला असो समज आसा. बौध्द धर्माची भारतांत इ.स.प 500 च्या सुमाराक वाड जाली उपरांत तो हेर उदेंत आशिया देशांनी पातळलो. हो धर्म मुखेलपणान गौतम बुध्द हाचे शिकवणेचेर (तत्त्वाचेर) आदारिल्लो आसा. कुंफू हो चीन देशांत निर्माण जाल्लो धर्म. तो तत्वगिन्यांनी कन्फ्यूशियस होचे शिकवणेचेर आदारिल्लो आसा.
टाओ
टाओ होय एक चीन देशांत निर्माण जाल्लो धर्म. ताची मूळ तत्वां चीनच्या आदल्या इतिहासिक घडणुकांचेर आदारिल्ली आसात. शिंतो हो जपान देशाचो थळावो धर्म. शिंतो आख्यायिकांप्रमाण जपान देशांची जशीच जपानी लोकांची गचणूक देवतांनीच केल्या. एकुणिसाव्या शेंकड्याच्या शेंवटाक लेगीत जपानी लोक आपल्या राजाक देवाचो प्रतिनिधी मानताले आनी ताची पुजाय करताले.
क्रिस्तांव
क्रिस्तांव हो धर्म जेझूचे शिकवणेचेर आनी ताचे जीणेचेर आदारिल्लो आसा. क्रिस्तांव लोकांच्या मतान जेझू हो देवाचो पूत आसून देवानूच ताका संवसाराची राखण करपाखातीर धाडला. इस्लाम धर्माची स्थापणूक महमद पैगंहर हाणें इ. स. 600 च्या सुमाराक अरेबियेंत केली. मुहमदापयलीं थंयचे लोक अल्लाह तशेंच हेर देव-देवतांचीय पुजा करतालें. पूण इस्लाम धर्मांउपरांत ते एकूच देवाक मानपाक लागले.
धर्म ही इतिहासांतली एक म्हत्वाची शक्ति. इतिहास पुर्विल्ल्या काळांसावन धर्मीक शिकवणेक लागून लोकांचे जीणेंत वा समाजजिणेक एक खाशेले रूप मेळ्ळां; एक पद्दत लाबल्या. जुदाई, इस्लाम आनी चडकरून क्रिस्तांव ह्या धर्मांचो अस्तंती संस्कृतीचेर प्रभाव पडला. अरबी संस्कृतीचेर प्रभाव पडलां. अरबी संस्कृती ही मुखेलपणान इस्लामी संस्कृती. बौध्द, हिंदू, कुंफू, शिंतो आनी टाओ ह्या धर्मांसावन आशियी संस्कृताय निर्माण जाल्या. कांय धर्माचेर हेर धर्माचो प्रभाव पडिल्लो स्पश्ट जाणवता. धर्म हे कलेक प्रेरणा दिवपी एक मुखेल सूत्र. संवसारातल्यो कांय सोबीत इमारती, देवघरां (देवूळ, मशीद, चर्च, गुरूद्वारा) म्हणून प्रसिध्द आसात. तशेंच संवसारातलें चडशें संगीतूय धर्मीक पद्दतीचें आसा. धर्मीक काणयो हें चित्रकला, मुर्तीकला, साहित्य, नृत्य, फिल्म आनी हेर विशयांचे साधन थरलां.
वर्ग:तत्वाशास्त्र / Philosophy वर्ग:धर्म / Religion वर्ग:देवनागरी पानां
फेरो द्वीपसमूह
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी तोर्शावन नगर आसा। ते डेन्मार्क भाग आहे।
संदर्भ
वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:देवनागरी पानां
पेरणी जागोर
पैंगीण गांवात पेरणी जागर करप्यांचे एकच कुटुंब आसा. बाराबलुत्यांपैकी एक असो हो समाज. सादारणपणान १८८१ ते १८९२ सालांत पयले पावटी आयले. ह्या समाजाचो मूळ पुरूस मोलू दुलबा पेरणी आनी सदाशिव पेरणी. हांचो वारस सुपुल्लो पेरणी आनी सुपुल्यालो वारस पाको पेरणी. ही मूळ कथा. सवंगा नाचोवन लोकांचे काम.
पेरणी ही जमात सवंगा नाचयता हाचो लाब घेवन त्या वेळावेल्या देवाल्याच्या मेहालगड्यांनी पेरणी जमातीक देवाल्यानी काम करपाक आपयले. त्या वेळार मनरिजवणीचें दुसरें साधन नाशिल्लें आनी पेरणीक पोट भरपाचें सादन नाशिल्यान पेरणी जमातीन देवाल्यांक जागर करपाचे मान्य केलें. आनी पैंगीणच्या श्री वेताळ देवालय बरोबरच, श्री परशुराम, श्री.दुर्गा देवी तेचभाशेन खोतीगांव, गांवडोंगरी, श्रीस्थळचें मल्लिकार्जुन देवस्थान, खोलचें बेताळ देवस्थान तेभायर बार्शें सारकेल्या गावांत लेगीत पेरणी जागर सद्याक चलता.
पैंगीणच्या श्री वेताळ देवळाकडेन जो गडयांच्या जत्रेचो उत्सव जाता त्या उत्सवात्या निमतान पेरणी जागर चलता. ही जमात एके पेटयेंत घालून संवगा (मुखटी) हाडटा. आनी रातच्या सादारपणान अकरा ते बारा वरांच्या मदेंगत जागराक सुरवात जाता.
पेरणी जागराक पुरातन मानला. सरस्वतीचे नमन, आदिमातेचे नमन, धवो पडदो, दिवली, तांबड्या पिटकुळेची फुलांची माळ, म्हातारी, घोडो हें घडये देव देवतांक, संतुष्ट करपाखातीरच चलयील्लें. पैंगीणीक जो जागर जाता तातूंत पयलीं गणपती येता, त्या उपरांत सरस्वती, आनी शंकर येता. महादेव कमराक 'लींग' बांदून नाचपाक येता. हांगा गणपतीची पुजा जायना. जाल्यार शंकराची पुजा जाता. मूळ जो पेरणी आसता तो सगळ्या कार्यावळीचें सूत्र संचालन करता. ते उपरांत माधू, किटू या राक्षसांबरोबरच 'जालिमन' नांवाचो राक्षस येता आनी तेन्ना महिषासुराच्या आख्यानाक सुरवात जाता. राक्षसांचे बळगें वाडलां, देवाले बळगें उणें जालां. तेन्ना सर्पाचो चाबूक, वागाचो घोडो करून लाढायेक वचूया आनी राक्षसांक मारून उडोवया अशी आख्यानां सुरू जातात.
ह्या राक्षसाक मारपा खातीर देवी येता आनीं हें काम दादले करतात. त्या दादल्याक लांब पायभर देवतेले कापड न्हेसयतात.
त्याच भशेन शेंसर भरतास्ताना जे एक पद म्हणटात ते लेगीन वैशिष्ट्य पूर्ण अशेंच आसा.
आरा मंडळ बारा | गावा अंतर तेरा गावाची आडापीडा |रजवयाची नीडा आपुलियांचा वडौनी कैसा | घागरियांचा ताळा अळसा देवी मळसा देवी | पिवळा देवी, सैर पाच ऐसे मिळोनी या | गांव देती शेंस गावाची आडापिडा | इजवायाची नीडा एक मूळ व्होविल्यार | सहस्त्र कुंभ पीक एक घुणिया भर हात धुणिया | सहस्त्र गुणियापाट
तकलेर मुकुट, हातांत खडग, घेवन देवतेच्या रुपांत हो दादलो मनीस येता तेन्ना ताच्या आंगाक देवी संचारिल्ली आसता. ताचेर भार येता. ताका दोनी वटेन दोग जाण धरतात अशा स्थितींत ही देवी दैत्यांकडेन लढाय करता. माधू,किटू जालिमन राक्षसांक मारता. ह्या वेळार पेरणय्चो मुखेली घोडयाचो मुखवटो घेवन येता. जागर सोंपता.
रातच्या सादारण अकरा-बारांच्या मदें जागराक सुरवात जाता. मुखेल पेरणी ढोलकें घेता .दुसऱ्याच्या हातांत झांज आसता. देवळाच्या मंडपाक मुखेली दिवली पेटयचा. दिवलेक पिटकुळ्यांच्या फुलांचो हार घालता. पेरण्यांबरोबर सांगाताक आयिल्ले दोन मनीस एक धवो पडदो भायर काडता दोनी वटेन हो पडदो धरतात. आनी जागराक सुरवात जाता.
पयले नमन करू सरस्वती माये सरस्वती शारदा रंगे आयली माये||
गणपतीच्या खेरीज अन्य देवदेवताची नावा घेवन झाले उपरांत कमराक मोराचो मुखटो बांधून सरस्वती येता.पयलीं हे संवग एक कुमारिका करताली. आतां परिस्थती बदल्ल्या. सगळीं कामां मुखेल पेरणीच करता.
पैंगीणच्या पेरणी जागराक मुखेल पात्र म्हळ्यार म्हातारी. आदिमाया पातली गा अशे म्हणत तोंडार म्हातारेलो मुखटो, हातांत एक बडी घेवून म्हातारी मांटवात येता. पेरणी जागरातले म्हातारी हे जे पात्र आसा तें विनोद करपाचें, एकामेकांची फकाणा मारपाचे पात्र. 'साता समुद्रा पेल्यात पांच मजली बंगलो बांधून शेवटच्या मजल्यार सूत काडपाक बशील्लीं हांव तुमचें मन रिझोवपा खातीर आयल्या'. अशें सागूंन म्हातारी पयलेच गावकऱ्यांक हांसयता. ह्या वेळार म्हातारेक गांवचे मुखेल जे मांटवाक बशील्ले आसतात ते नाना प्रश्र्न विचारतात. तुका भांगर कोणे दिल्ले? . तिका घर कोणे बांदून दिल्ले? तेन्ना म्हातारी एकाद्या मुखेल गांवकऱ्यांचे नाव तांतूक गुंतून म्हणता 'म्हाका भांगर मरे ...... दिल्लें.
पेरणी जमात ही देवदासी समाजासारखीच. या समाजातल्या चल्यांची पयली लग्ना जायना आशिल्लीं. शेंस घालपाची' पद्धत चलताली. कारण चल्यांक घरा दवरली म्हळ्यार जागराक उपयोगी पडटालीं. पेरणी जागराच्या खेरीज पैंगीणीक दैत्यांचो जागर, दिवजांचो जागर, चोरांचो जागर हे उत्सव चलतात. गड्यांच्या जत्रेच्या निमतान सुरू आशिल्या या उत्सवाक वेगळे शास्त्र आनी वेगळो विधी लेगीत आसा. पेरणी जागर करपी समाजाक देवस्खानात शेत जमीन सोडिल्ली आसा. परंपरेन चलपी ही कला सद्याक तरी नामशेष जावपाच्या मार्गार आसा. एकतर पेरणी समाजातली भुरगीं हेर धंद्याक लागलीं. जाण्टेलीं जीं आसात तीं फक्त एक विधी म्हणून देवळाच्या धर्मीक उत्सवाच्या वेळार कांय प्रमाणाक जागोर करतात. पूण पयलीं जशे तालुक्याच्या हेर वाठारांक लेगीत जागोर चलतालो ती पद्दत सद्याक तरी बंद पडत गेल्ली आसा. पेरणी जागराची मुखटी जी आसात ती पोरणी जायत गेल्यांत. तीं परत तयार करपाच्या दिकेन प्रयत्न जाल्लो दिसना. एके वटेन सुष्टी उत्पती पैलींची कथा,पिटकोळेच्या फुलांचो आस्पाव आशिल्ल्या याउत्स्वाक आज फक्त भोगावळ, विधी इतलोच संबध उरला. गोंयच्या लोकनाट्याचे एक मुखेल आंग आशिल्लो पेरणी जागर सोंपत आयला.
संदर्भ
वर्ग:फेस्तां, जात्रा आनी परबो वर्ग:देवनागरी पानां
कोंकणी लोककाणयो
कोंकणी लोकांकाणी म्हळ्यार कोंकणी वाठारांत, कोंकणी भाशेंत घोळणूकेंत आशिल्ले पारंपारीक मौखीक साहित्य. हें लोकांकाणयेक हिन्दी आनी मराठी भाशेंत लोककथा म्हणटात. पूण गोंयातल्या कोंकणी मनशांचे जिबेर तीं काणी म्हणुनूच घोळटा. जातूंत कल्पकता आसता आनी जो कथन करपा सारको आसता तो पारंपारीक मौखीक साहीत्य प्रकार म्हळ्यार काणी वा लोक काणी.
मेडार
मेडार म्हैसूर प्रदेशांतली एक जात. ह्या लोकांक कांयकडे गौरिग अशेंय म्हण्टात. स्वताक हे लोक गौरीमक्कलू म्बळ्यार गौरीचो पूत अशें म्हणोवन घेतात. ह्या लोकांचे उत्पतीविशीं एक कथा आसा ती अशी –
चीन
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी बीजिंग नगर आसा।
मेडार
एकदां पार्वतीक सूपां जाय आशिल्लीं. तेखातीर तिणे बसव म्हळ्यार नंदीच्या तोंडांतल्यान एका दादल्याक निर्माण केलो.शंकरान आपल्या आंगावयल्या सर्पांचें कोडें तयार केले. तेन्ना पार्वतीन तयार केल्ल्या त्या दादल्यान, शंकरान तयार केल्ल्या कोंड्यांपसून बरीं सूपां तयार करून पार्वतीक दिलीं. तेखातीर पार्वतीन ताका खोटलोभर माणकांरत्नां भेट दिलीं. पूण त्या दादल्याक त्या रत्नांचें मोल कळ्ळेंना. ताणें तीं थंयच उडयलीं आनी तो गेलो. शंकर-पार्वतीक ताचो खूब राग आयलो. तांणी ताका शाप दिलो, तुकां तुज्या धंद्यांतल्यान फकत पोटापुरतें मेळटलें चड कांयच मेळचेंना.
चीन
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
मेडार
मेडार लोक जी भास उलयतात तिचेवयल्यान तांचे कन्नड डार आनी तेलुगू मेडार अशे दोन भेद जाल्यात. तशेंच तांचे गौरिग, पल्ली आनी बंडीकार अशेय तीन भाग आसात. तांच्यांत एकमेकांभितर परस्पर रोटी-बेटी वेव्हार जायनात. हांच्यांतले कांय सोक शैव आनी कांय वैष्णव आसात. दुर्गम्म ही तांचे जातीची देवता. तिचीं खूबकडे देवळां आसात. हे लोक थरावीक दिसा देवीचू पुजा करतात. त्याच वेळार नव्या कोंड्यांची पूजा करून तांचे कुडके दर एकल्याक वांट्टात. उपरांत त्या कुडक्यांची एकाद्री वस्त तयार करतात. हे पूजेदिसा जनावरांक मारून तांचें मांस शिजोवन खातात. दिवाळे उपरांत एक दीस ते रानांत वतात. थंय कांय कोंडे कापून ते एके सारयल्ले, सुवातेर दवरतात. पुजारी उपरांत त्या कोंड्यांची पूजा करता आनी एक बोकडी वा एका मेंढराचो बळी दिता. उपरांत सगळेजाण तें मांस शिजोवन खातात. कांय कडे, हे पुजे उपरांत तीन दीस सगळे लोक आपलो वेवसाय बंद दवरतात.
कोंकणी लोककाणयो
लोकांकाणयेचे स्वरूप
पुर्विल्ल्या जायत्या लोकवेदशास्त्र्यांनी 'लोककाणी' ह्या मौखीक साहित्य प्रकाराचे दोन मुखेल भाग मानल्यात. एक कथा व काणी आनी दुस-याक आख्यायिका म्हळ्ळा. जाका वास्तवाचो आदार ना तिका काणी म्हणप आनी जातूंत सत्याचो मात लेगीत अंश आसल्यार ताका आख्यायिका म्हणप अशें सांगला. सादरीकरणाच्या फरकावयल्यान लोकांकाणयेचे पद्यकाणी (गीतकाणी)आनी गद्यकाणी (घटाकाणी) अशे दोन प्रकार मेळटात. पद्यकाणयेंत कथाकार आपल्याक जाय आशिल्लें कथानक गावन सांगता. आनी गद्यकाणयेंत तें निखटे कथन करता. पद्यकाणी लांबायेन व्हड आसता जाल्यार गद्यकाणी मोटवी आसता. पद्यकाणयेंत घुमट, झांज सारकिल्ल्या वाद्यांचोय वापर जाल्लो दिसता. पूण गद्यकाणयेंत तो जायना. पद्यकाणी खंय गावची आनी खंयच्या काळार गावची हाचे कांय सामाजीक नेम थारिल्ले आसतात.पूण गद्यकाणयेचें बाबतींत हे नेम सदळ जातात. आशयाचे नदरेन लोकांकाणयेचीं तीन रुपां मेळटात.
मेडार
हे लोक बोकडां,मेंढरां वा दुकरांचें मांस खातात. तांकां सोरोय खूब आवडटा. सणा-परबेक ते खूब सोरो पियेतात.
लग्नसुवाळ्यांत हे लोक प्राणिहत्या करीनात. लग्न जातकच दुसऱ्या दिसा सोयऱ्यांक, इश्टांक मांस शिजोवन वाडटात आनी खूब सोरोय घालतात.
कोंकणी लोककाणयो
मिथककाणी
मिथककाणी ही संवसाराची निर्मती आनी रचनेविशीं म्हायती सांगता. देव-देवता आनी तांचे कार्य हाचेरूय उजवाड घालता.
आख्यायिका
आख्यायिका ही एक तर वीरपुरूशांच्या शौर्यांची व्हडवीक सांगता वा इतिहासीक घडणूकांचीय म्हायती दिता. आख्यायिकेचें दोन प्रकार मेळटात. थळावी आख्यायिका आनी भोंवती आख्यायिका. एकाद्र्या गांवांत गांवच्या वसणूकेंविशीं, जाग्या- थळांविशीं, तांच्या नांवांविशीं, मूळ पुरूसांविशीं थळावी आख्यायिका सांगता आनी ती थळाव्या शिमे भितरूच आसता. भोंवती आख्यायिका प्रांतीय, धार्मीक आनी वंशीक जाती- भेदाच्यो शिमो हुपता.
मेडार
लग्नाच्या दोन दीस पयलीं सांजवेळां व्हंकलेकडले लोक न्हवऱ्यागेर वतात. दुसऱ्या दिसा कुलदेवतेची पुजा करून निवेद दाखयतात आनी सोयऱ्या धायऱ्यांक जेवण घालताकुलदेवतेची पुजा करून निवेद दाखयतात आनी सोयऱ्या धायऱ्यांक जेवण घालतात. न्हवऱ्यागेरूच हो लग्नसुवाळो जाता.
कोंकणी लोककाणयो
कल्पितकाणी
कल्पितकाणयेंत इतिहासीक सत्याचे अंश चड मेळना. ताची निर्मिती चडशी कल्पनेचेरूच आदारिल्ली आसता.
इतिहासीक फाटभूंय
लोकांकाणयेंचो उगम केन्ना जाल्लो, खंयच्या काळार जाल्लो हे निश्चीतपणान कळना, तरीय लेगीत लोकांकाणयेंत, चडकरून मिथककाणयेंत येवपी वर्णना, पात्रां, घडणूको हाचे वयल्यान लोकांकाणयेच्या उगमाचो काळ खुबूच प्राचीन आसतलो असो अदमास काडूं येता.' भारत' हेंच लोकांकाणयेच्या उगमाचे मुळ थळ अशें मत सगळ्यांत पयलीं ज्यू पंडित थिओडर वेनफे हांणी मांडलें. ते जर्मन-संस्कृत भाशांचे विद्वान आसले. तांणी संस्कृत आनी हेर आशियन भासांतल्या पुराणकाणयांचो अभ्यास केल्लो. तांणी जर्मन भाशेंत पंचतंत्राचे पुराय भाशांतर करून १८५९ वर्सा उजवाडायले. ह्या भाशांतराक जोडिल्ले प्रस्तावनेत तांणी, सगळ्योच लोककथा भारतांतल्यान येवरोपांत पावल्यो अशें मत उकतायलां आनी लोकांकाणयेच्या भोंवडेचो मार्गूय सांगलां. पूण ह्या मताच्या विरोधांत अॅंड्रू लॅंग ह्या पंडितान आपलो सिध्दांत मांडलो. तांच्या मतान जनावरांच्या काणयांची वा परींच्या काणयांची मूळ रूपां जरी पळोवंक भारतीय संस्करणांतल्या उदेल्ले बशेंन दिसली. तरीय लेगीत ह्याच आदाराचेर लोकांकाणयेची जल्मभूंय भारत थारूंक शकना. उत्तर ध्रूव प्रांतांत रावपी एस्कीमो हे जमाती कडेन वा ऑस्ट्रेलिया सारकिल्ल्यां देशांतल्या आदिवासी जमाती कडेन, आदीं सोडातूच आतां तरी संबंद येता हो प्रश्न विचार करपा सारको आसा अशें तें म्हणटात. तरीय तांचे लोकांकाणयेंचे कांय घटक भारता कडेन जुळटात. हे समानतेचे स्पश्टीकरण दिवपा खातीर तांणी दोन विधानां मांडल्यात. ताच्या एका विधाना प्रमाण, वेगवेगळ्या जातींत वा वेगवेगळ्या देशांत एकच तरेच्या काव्य-कथांच्यो कल्पना योगायोगान निर्मणेक पावल्यो. आनी दुसऱ्या मता प्रमाण सगळी मनीसजात आदीं केन्नातरी एकाच थळार, एकठांय आशिल्ली, जंय लोकांकाणयेच्या वेगवेगळ्या रूपांची बियां तयार जाली आनी उपरांत मनीसजातीच्या भ्रमणा वांगडा तीं संवसारभर पातळ्ळी. अश्या तरेन वेगवेगळ्या विद्वानांनी आनी भासशास्त्रज्ञांनी लोकांकाणयेच्या उगमा संबंदी वेगवेगळी मतां मांडली.
वेगवेगळ्या देशांनी वेगवेगळ्या तरेन लोककाणयेचे मूळ थळ सोदपाचो यत्न जायत आसले तरीय हो प्रश्न आजुनूय तसोच आसा. गोंयांत पुर्विल्ल्या काळार, सह्याद्रीचो घाटमाथो देंवून 'मारंग', मध्य प्रदेशांतल्या छोटा नागपूर वाठांरांतली 'कोळ' आनी उपरांत 'मुंडारी' जमाती पावल्यो आनी त्यो आपल्या सांस्कृतीक खाशेलपणां सयत गोंयांत रावूंक लागल्यो. शेकड्यांनी वर्साच्या कालखंडांत तांच्यो सगळ्यो विशेशतायो एकामेकांत भरसून गेल्यो. आनी तातूंतल्यानूच कोंकणी संस्कृताय उदेली. कोंकणी मनीस वेपारा खातीर, मुसलमान राज्यांच्या जांचाक लागून, धर्मांतराक लागून आनी हेर कितल्याश्याच कारणांक लागून गोंयां भायर रावूंक लागले. स्थलांतर जाल्ल्या ह्या गोंयकारांनी आपली भास, संस्कृताय आनी अस्मिताय राखून दवरपा खातीर जाणीवपुर्वक प्रयत्न केल्ले दिसतात. जल्म-मरणां संबंदी वेगवेगळ्यो चाली रीती, लग्न- मुंजीचे विधी, तरेकवार गीतां, म्हण्यो, ओपारी, सण- परबों, जेवणा- खाणाच्यो चाली ह्या सगळ्या सांस्कृतीक दायजा वांगडाच कोंकणी लोकांकाणयांचो पोटलो सांबाळून दवरिल्लो मेळटा. पूण ह्या दायजाक त्या त्या वाठाराचो भुगोलीक आनी सांस्कृतीक आंगलोट चडिल्लो दिसता. गोंयांत उरिल्ल्या गोंयकारांनी ह्यो लोकांकाणयो कथनातल्यान एका पिळगेकडल्यान दुसरें पिळगे कडेन पावयल्यात. ह्या आधुनीक युगांत दायजाची राखण जावची म्हण कांय लोकांकाणयेचे संकलन जाले. आनी त्यो पुस्तक रूपांत उजवाडाक आयल्यो.
कोंकणी लोकांकाणयेंचे संकलन
कोंकणी लोकांकाणयेच्या संकलनांत लोकांकाणयेचो कल्पित काणी ह्या प्रकाराचो चड आस्पाव केल्लो दिसता. कोंकणी लोकांकाणयेचे सगळ्यांत पयली संकलन केला ते म्हळ्यार शणै गोंयबाबान. तांणी आपली घरकान्न श्रीमती शांताबाय, हिणे सांगिल्ल्यो काणयो बरोवन काडून तिच्या नांवांन त्यो 'स्वंयसेवक', 'नवें गोंय' सारकिल्ल्या अंकांनी छापल्यात. उपरांत आचार्य रामचंद्र शंकर नायक हांणी 'गोम पै' प्या टोपन नांवांन बरोवन बऱ्योच काणयो 'नवें गोंय', 'साद' सारकिल्ल्या अंकांनी उजवाडायल्यात. तांणी 'भुरग्यांलो वेद' ह्या नांवांन १९४८ वर्सा भुरग्यां खातीर लोकांकाणयो बरयल्यो. प्रो. लुसिओ रोड्रीगीज हांणी पुजायिल्ल्या कोंकणी काणयांचो इंग्लिश अणकार 'Soil and soul and Konkani Folk tales' ह्या नांवांन १९४७ ह्या वर्सा उजवाडाक आयला. ह्या संग्रहांत ३९ काणयांचो आस्पाव जाला. १९७४ ह्या वर्सा श्री. वि.स. सुखटणकार हांणी 'Tales and Tellers of Goa' ह्या पुस्तकांत णव कोंकणी काणयो इंग्लिशींत अणकार करून उजवाडाक हाडल्यात. उपरांत श्रीमती कमलादेवी राव देशपांडे हांणी गोंयांत लोकांकाणयांचो बरोच वावर केला. तांची ' 'बा' ल्यो काणयो' ‍‍(१९७८) आनी 'गिजबिजलें' (१९८५) हीं दोन पुस्तकां प्रकाशीत जाल्यात. श्री, पांडुरंग फळदेसाय हांचे 'काणी काणी कोतवा' (१९८९) आनी श्री. चंद्रकांत गांवस हांचे 'हुंकार' (१९९५) अशीं कांय गोंयच्या लोकांकाणयेच्या संकलनाची पुस्तकां आसात. श्रीमती ग्लेडीस रेगो, श्रीं ज्यॉसी पिंटो, श्री. संतोषकुमारी गुलवाडी ह्या सारकिल्ल्यानी कन्नड वाठारांतल्यो लोकांकाणयो एकठांय करून त्यो 'राखणो', 'उमाळो',' दिवो' ह्या अंकांनी कन्नड लिपयेंत कोंकमींत हाडपाचो वावर केला. प्रो. आर .के. राव, श्रीमती लळितादेवी, श्रीमती सुशीला त्री. भट ह्या सारकिल्ल्यानी केरळांतल्यो लोकांकाणयो बरोवन काडून कांय मासिकांनी आनी खाशेल्या अंकांनी उजवाडायल्यात.
कोंकणी लोकांकाणयेची खाशेलपणां
कोंकणी लोकांकाणी गद्य आनी पद्य ह्या दोनूय रूपांनी मेळटा. ह्या लोककाणयांचो अभ्यास करतकूच कांय खाशेलपणां दिसतात.
.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:साहित्य
मेडार
लग्न धारे पद्दतीन जाता.न्हवऱ्यान व्हंकलेच्या गळ्यांत ताळी बांदप हो लग्नांतलो मुखेल विधी आसता. उपरांत न्हवरो-व्हंकल एकाच पानांत जेवतात. उपरांत हे सगळे विधी परतून राती व्हंकलेगेर जातात, तेन्ना व्हंकलेचो मामा कन्यादान करता.
लग्नाच्या दुसऱ्या दिसा गिंडी शास्त्र नांवाचो विधी करतात. तेन्ना न्हवरो व्हंकलेचें एक काकंण आनी मांवाची पिचुळची गिंडी म्हळ्यार ल्हान घागर चोरता आनी आपल्या घरांत लिपून बसता. उपरांत व्हंकल ताका सोदपाक येता. पयलीं ती चुकून आपल्या भावाकूच न्हवरो म्हणून धरता. चूक कळटकच सगळे लोक त्या भावाचीं फकाणां करतात. तो पिकार जातकच किदेंय इनाम दिवन ताचो समज घालतात. मागीर खऱ्या चोराक म्हळ्यार न्हवऱ्याक सोदून काडून व्हंकलेगेर व्हरतात आनी हाचेफुडें सारको वाग म्हूण विनवणी करतात.
ह्या लोकांत घटस्फोट वा विधवा-विवाहाची चाल आसा. चलयेक पयलेखेप ऋतुप्रापती जातकच, खास उबारिल्ल्या खोपटांत तिका दवरतात. सातव्या दिसा न्हावन ती घरांत येता. पूण सोळा दीस मेरेन तिका शुध्द मानीनात. तिचें लग्न जाल्लें आसल्यार सोळाव्या दिसा घोवाकडे तिचो संबंद येता.
बायलेचें पयलें बाळंतपण कुळारा जाता. सातव्या म्हयन्यांत दुवाळ्यांचें जेवण करून तिका नवी साडी-चोळी दितात. णव दीस सुयेर पाळटात. णाव्या दिसा शेडराच्यो बायलो तिच्या न्हाणाखातीर कळसोभर हून उदक घेवन येतात. तांकां सगळ्यांक त्या दिसा जेवण दितात. सांजवेळां पोरन्यो पाळण्याची पुजा करून तातूंत भुरग्याक दवरतात आनी बारसो करतात. तिसऱ्या वर्सा कुलदेवतेच्या देवळांत, भुरग्याचें जावळ काडून त्याच दिसा ताचे कान तोपतात.
मेडार जातीच्या मुखेल्याक यजमान वा गौड अशें नांव आसा. तशेंच तांच्यांतल्यान दर एका कुळाचो कट्टेमणी नांवाचो एक अधिकारी आसता. यजमान, जातींतलीं झगडीं-झुजां सोडयता. सादारणपणान हे लोक मडें पुरतात. अकस्मात कोणूय मेल्यार वा म्हारोगान मरण आयल्यार तें मडें लासतात. मडें पुरतना ताची तकली दक्षिणेवटेन दवरतात.
Madr Jane Mary Pinto
Madr Jane Mary Pinto 1941 vorsachea May-achea 7ver Milagres A. Pinto ani Annie J Cruz hancea ghorabeant Afrikentlea Kenya desant zolmoli. Ticho Avoy-Bapui Saliganvchim, pun ticho Bapui Afrikek British sorkari xikxonnik khateant vavurtalo. Jane 6 vorsanchi astana tichi Avoy apleam bhurgeanchea xikxonnacho fuddar polleun goyant aili. Apli Avoy sodanch amkam ratchi nidchea velar Santam-Bhoktancheo khobro sangtali teo aikun mhaka-I ek santinn zaum-xem distalem mhonn Madr Jane sangtali. He porim tika madr zavpachem apovnnem ailem.
मेडार
हांच्यांतले वैष्णव लोक अंत्यसंस्कारांखातीर सातानी पुरोयताक आपयतात. तिसऱ्या दिसा ते मृतात्म्याक थडग्याचेर पिंड दितात आनी कावळ्यान तो खावंचो अशी इत्सा करतात. कावळो पिंडाक आफुडलोना जाल्यार मेल्ल्या मनशाची निमाणी इत्सा पुराय करपाचें उतर दितात.इकराव्या दिसा परतून पिंडदान करतात आनी सोयऱ्या-धायऱ्यांक जेवण घालतात. बारा दीस सुतक पाळटात.
Madr Jane Mary Pinto
Tichem poilem xikop Saliganvchea iskolant zalem. 15 vorsanche pirayer astana ti Navelechea Perpetual Succour Konvent bhitor sorli. Chowgule Kolejint ani uprant Karmel kolejint xikop kelem. 1961 vorsa Junhace 10ver tinnem Sankvalleche Sonvsthent Dharmik Angovnneo korun ‘Mary Jane’ hem dharmik nanv ghetlem, Batizman dil’lem nanv ‘Rita’ aslem. 1966 vorsa Mayache 13ver tinnem Xasvott Angovnneo keleot. 199 vorsa tika Navelechea Perpetual Sucour iskolachi headmistress nemli hi seva tinnem 1984 porian keli ani xikxonnik molar zaitem sudarop kelem.
मेडार
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Madr Jane Mary Pinto
1984 vorsa tika Sankvallechea Holy Family of Nazareth Sonvsthechi Xrextt Vhoddil zaunk vinchun kaddli. He sevechi zobabdari tinnem don pavtti 1996 voros porian choloili. Hea kalla modem Sonvsthechim zaitim misanvam ani kendram tinnem ugoddlim ani aplea madrink dhaddleo. Ti durbollanchi Avoy porim vavurli, Baina Vasku tinnem zhompdeamni ravtolea durbollanchi seva suri keli 1986 vorsa Birla zuari Nagar Somajik Vavrachem Kendr sthaplem toxench Baina xindullki vattarant klinik ugoddlem. Aplem karya Jezuche xikovnnecher tharavun choloilem.
Madr Mary Jane Pinto-l Ostoriam ani Bhurgeam Vikasachea Kendr Montralayan 2014 vorsacho “Rajyo Mahila Samman Puroskar” 2015 vorsa, Marsache 8ver,  Ontor’raxttrik Ostoranchea Disa bhettoilo. Tinnem oxem mhollem : “ hi seva titli sompi nhoi, tori hanv mhoje kodde zaisor hanv korit ravtolim. Khorench Madr Jane xevott porian urbhen vavurli; tichi urbha kednach thambli na. dusreankui tinnem urbhen bhorle.
1997 vorsa Mumbaint ek xibir zalem taka ti hajir asli. Tea xibirant Bondkhonninchi Odhikarin Xmti Kiran Bedi-n hajir asloleank bhaxon kelem. Bondkhonn mhollear khastichi svat nhoi bogor jivit bodolpachi svat mhonn dkhoilem. Bondkhonnint asloleank bhorvanxachem jivit dium yeta mhonn Xmti Kiran Bedin iskuttailem tem aikun Madr Jane-n apunnui tench kam’ kortolim mhonn nichev kelo ani Sonvthechem Xrextt Vhoddilponnacho karya-kall somptoch Prison Ministry-chi seva apnnaili. National Directorate of Prison hache boskek hajir zali thoim Fr. Varghese Karippery National Prison Ministricho directoran mon’xacho jiv kaddpacho nhoi bogor konixttayen aslolea niraxanchea jivitak pekhounni divpachea magacho bomb ghalpachi goroz asa mhonn sanglem. Tedna thavn Madr Jane-k he sevechi prerna ani atmik boll mell’lem.
1997 vorsa Bharoti dharmikanche Porixoden (CR) Bondkhonnichi Seva suru korunk maglem ani Madr Jane-k Co-ordinator’ nemli. He Seve khatir Dezembrache 18ver 15 zannancho Ekvott ghoddun Aguadche Bondkhonnint Natalanchi Karyavoll keli. Thoim asloleamni sontosachim dukham golloilim ( Survatek hi seva Pilarche Sonvsthe khal choltali tedna hanv vantto ghetalom).
Hi seva odik nettan fuddem vochunk 2002 vorsa Madr Jane Pinto-n Goychea Caritas Sonvsthe khal aplo ekvott Bondkhonnichea kaidea pormannem Registered kelo. Uprant tichea fuddariponna khal he sevechem mhotv vaddlem. Ti zaitech pavtti Aguad, Vasku Sadda. Moddganv ani Mhapxam bondkhonnink bhett ditali. Bondkhonnit asloleank sobar torecheo vostu korunk tinnem xikoilem, undde bazunk ani her khavncheo vostu korunk dakhoilem. Tea bhair tinnem NOS, IGNOU ani Yeswant Rao Chaven Vidyapittant nond korun bondkhonnint asloleam zaiteam zannamni SSC ani 12vi porian pas keli ani graduation legun kelem. Ti Diosezan Women’s Desk hanchi vangddin asli.
Madr Mary Jane Pinto, Abrilache 20- ver, 2016, sokallim Navele Madrinchea ghorant Devadhin zali. Tichi piray 75 vorsam asli. Tichi mornna vidi dusrea disa sanjechea 3 vaztam Naveleche Igorjent zali. Khup lok an isobar sonvsthancheo madri hajir asleot. Goyche Diosezan Dharmik Sonvsthanche sumar 70 odik padrimnni Arsebisp Filipe Neri Ferrao sangata dhin’vasnnechem Miss bhettoilem. Hi dhin’vasnni tichea urbhevont jivita khatir. Fr Valerian Vas-an provochon kelem ani Misa uprant Arsebispan nimnnim magnnim orpun tichi kudd nikhipili.
Hoi, Madr Jane amche modli geli khori, pun ticho punnyatmo tiche Sonvthechea madrink toxench tichea soglleam ixttank odik korun ‘Prison Ministry’ kortoleank kherit sfurti ditolo.
कोंकणीक अणकारा खातीर मेळिल्ले साहित्य अकादेमी पुरस्कार
कोंकणीक अणकारा खातीर मेळिल्ले साहित्य अकादेमी पुरस्कार
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
हॉस्या आचें पुस्तक
हॉस्या आचें पुस्तक
Book of Hosea
यराबाम दुसरो हाच्या हाता खाल हॉस्या प्रवादयाचें मुनियारपण सुरू जालें. हाचे उपरांत येतल्या राजांचे राजवटकेंतूय, हॉसयाचें मुनियारपण चालू उरलें. पूण हॉस्या, सामारयाचें निसंटन (७२१) पळेवंक उरूंक ना सो दिसता. हो एक खंतिचो काळ जालो, आससिरियेन तांचेर जैत मेळयलें (७३४-७३२), भितरलो बोंड, पंदरा वर्सां मदें चार राजांचो खून आनी धर्मिक तशेंच नैतीक ब्रश्टाचार चडत रावलो.
हॉसयाच्या जिविताची थोडी म्हायती मेळता (अव. १-३) हॉस्या एके अस्तरे लागीं लग्न जालोलो. तो तिचो खूब मोग करी पूण ती ताका अविस्वाशी जाता; हॉस्याक तिचो मोग आसता आनी तिच्या मोगाची परिक्षा घेतल्या उपरांत तिका तो परत आपली पतीन म्हण घेता. हॉस्याचो हो दुखेस्त अणभव एके भाशेन सर्वेस्पर आपले परजे लागीं वागता ताची खुणा. इसरायेल देवाची पतीन अविस्वाशी जाली आनी आपल्या देयविक पतिचो क्रोध आपणांचेर घेतलो. देवाचो मोग तगता तसलो; तो तिका शिक्षा दितलो खरो पूण अशें करुन तो तिका परत आपणा-शीं हाडून तांच्या पयल्या मोगाचो संतस तिका नव्यना दितलो.
पयलेच पावट, देवाचो संबंद लग्ना वरवीं दाखयला. ताचे परगटणेचो विशय म्हळ्यार देयविक मोग. लोक हें सारखें समजूंक ना. अरण्यांतलो भांगाराचो काळ एकपावट सोंपलो म्हणटच, इसरायेल देवाक अविस्वाशी जाली. रायाळ घराण्यांक, हॉस्या खरायेन गुण्यांवकारी करता. देवाचे खुशे आड राजा केले आनी देवाचे वेंचून काडलले परजेक किरकळायली. यादनीक लोकाक निसंटनाची वात दाखयतात. आमस प्रवादीया परीं, हॉस्या अनितीचेर आनी हिंवशेचेर आड उलयता पूण धर्मा आड जातल्या वायटाचेर तो नेटान उलयता. बेतेलांत जाता ती सर्वेस्पोराची भजण जावन आसा मूर्तीपूजा; सर्वेस्पराक थिर मोग जाय, 'कित्याक म्हाका यदन नाका, विस्वाशी मोग जाय हम नाकात, देवाची वळोख जाय' (६/६). म्हणटच, शिक्षा येतलीच तरीपुण सोडवण खातीर सर्वेस्पर खास्त लायता. हे दशेर आसताना तिका तिच्या विस्वाशिपोणाच्या दिसांचो उगडास येतलो, सर्वेस्पर आपले परजेक परत घेतलो; खुशालकाय आनी शांती वसतली.
पळेइयात
Book_of_Hosea
Books_of_the_Bible
संदर्भ
वर्ग:आदल्या कराराचीं पुसतकां (Old Testament Books) वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
तळावली
तळावली (६२६९०७)
तळावली हे दक्षिण गोवा जिल्ह्यातल्या सास्टी तालुक्यातील ४९३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ६९९ कुटुंबाचे व पुराय २९११ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार MARGAO ५ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा १३८७ दादले आनीक १५२४ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक २४ आसून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६९०७ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत २ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (NAVELIM CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (NAVELIM CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (NAVELIM CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (MARGAO) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (MARGAO) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (BENAULIM CT) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (MARGAO) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत २ एमबीबीएस पदवीधर वैजकी वेवसायी आसा. गांवांत १ अन्य पदवीधर वैजक वेवसायी आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.