cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
महापुराण
व्यास-वाल्मीकीच्या वचनांचेर विश्र्वास दवरून लोक वायट मार्गाक लागले,वाल्मीकीन खरी रामकथा सांगूंक ना, ती आपूण सांगता अशें कवी म्हण्टा.जैनमताप्रमाण रामाचे आवयचें नांव सुबला आनी लक्ष्मणाचे आवयचें नांव कैकयी.राम गोरो जाल्यार लक्ष्मण सावळो आशिल्लो.सीता ही रावण आनी मंदोदरी हांची धूव.ती आपल्या बापायक त्रासांत घालतली अशें भविश्य आयकल्ल्यान, रावण तिका एके पेटयेंत घालून,एका शेतांत पुरता.ती पेटी जनक राजाक मेळटा आनी जनक तिका ल्हानाची व्हड करून, तिचें रामावांगडा लग्न करता. सीता सोडून हेर सात बायलांवांगडा राम लग्न जाल्लो तशेंच लक्ष्मणाकूय सोळा बायलो आशिल्ल्यो, अशें ह्या जैन रामकथेंत सांगलां.नारदाकडल्यान सीतेची तोखणाय आयकून रावण तिका उबारून व्हरता.तेवेळार दशरथ राजा जितो आसता. रामाचें आनी रावणाचें व्हड झूज जाता, तेन्ना लक्ष्मण रावणाक मारता.उपरांत लक्ष्मण अर्धचक्रवर्ती जाता,राज्योपभोग घेवन उपरांत तो नरकांत वता.राम भिक्षू जाता आनी निर्वाणपदी पावता.राम, लक्ष्मण आनी रावण हे जैनांचे अनुक्रमान 8वो बलदेव, वासुदेव आनी प्रितवासुदेव आसात.
हे कथेउपरांत नमीची कथा आयल्या. उत्तर पुराणाच्या दुसऱ्या अर्दांत म्हळ्यार महापुराणाचो 3रो खंड, हातूंत 81 ते 92 संधीभितर महाभारताची कथा -हरिवंश पुराण आसा.महाभारतांतल्या जायत्या पात्रांच्या पुनर्जल्माच्यो कथाय तातूंत वर्णिल्यात. निमाणें पार्श्र्वनाथ,महावीर, जंबूस्वामी आनी प्रीतिंकर हांच्यो कथा आयल्यात. महावीराच्या निर्वाणाच्या वर्गनान हें महापुराण सोंपयलां.
दोनूय खंड मेळून वीस हजार सुमार श्लोक ह्या काव्यांत आसात. हो करपाक ताका स वर्सां लागलीं. ग्रंथांतल्या जायत्या संधींनी ताणें आपलो,आश्रयदातो भरत हाची तोखणाय केल्या.
वर्ग:देवनागरी पानां
बाकीबाब बोरकार
बाकीबाब बोरकर हो एक कवि.
जल्म
बाळकृष्ण भगवंत बोरकार हांचो जल्म कुडचडयार 30 नोव्हेंबर 1910 दिसा जोलो.
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
Ontrolla Vellim Suknnim Vopar - The Birds of Heaven ( Parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
बाकीबाब बोरकार
वावर
फांतोडेर सावन भुपाळ्यो, सतोत्रां, पदां, आरत्यो अशें सुरू आसतालें. सांजच्या वेळार अभंग, विराण्यो, गौळणी, भारूडां, भजनां अशे जायते काव्यप्रकार घरांत तालासुरांत महणटाले.
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
वपारिंचो हेतू
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
बाकीबाब बोरकार
घराबो
तांच्या घरांत कोंकणी उलयताले. तांचें घरुय मोटें आनी कुटुंबूय बी खूब व्हड आसलें. घरचें वातावरण आध्यात्मीक आसलें.
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
वपारिंचो हेतू
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
पवित्र पुसतक ː मातेव ६ ː २४ - ३४ (लुकास १२:२४-२७)
२४ कोणाच्यानूच बराबर दोगां धनयांचो गुलां जावं नजो; कित्याक तो एकल्याक जळतलो आनी दुसऱ्याचो मोग करतलो, व एकल्याक चिकटून रावतलो आनी दुसऱ्याची बेपर्वा करतलो. तुमच्यान देवाचीं आनी बराबर गिरेस्तकायेचीं गुलामां जावं नजो. २५ देखुनूच हांव तुमकां सांगतां: तुमच्या जिवा खातीर कितें खावनचें-पियेवनचें, व तुमचे कुडी खातीर कितें न्हेसचें-पांगुरचें, ते विशीं हुस्केवं नाकात. जेवणा परस जीव आनी न्हेसणा परस कूड वरती न्हय? २६ वाऱ्या वेल्या सुकण्यांचेर नदर मारात; तीं वमपीनांत, लुंवीय नांत आनी कडेंय भरिनांत; तरी तुमचो सर्गींचो बाप तांकां पोसता. तुमी तांचे-वन अदिक मोलाचीं न्हय तर? २७ आनी हुस्के काडून, आपलें आवक हातभर वाडोवंक तुमचे भितरल्या कोणाच्यान जाता जायत? २८ आनी न्हेसणां विशीं तुमकां धास्ती कित्याक? शेतांतलीं फुलां कशीं वाडतात तें चिंतून पळेयात; तीं कश्ट करिनांत, तीं सुतूय काडीनांत. २९ तर हांव तुमकां सांगतां: सलमन लेगून सगळ्या आपल्या दबाज्यांत तांतल्या एका सारको न्हेसलो ना. ३० तर आयज आसा आनी फाल्यां काडून उज्यांत उडैतात तें शेतांतलें तण ह्या जिनसान देव न्हेसयता जाल्यार, त्या-वन कीतलो अदिक तुमकां तो नेटोवनचो ना, हॉलक्या भावार्थाच्या ﻿? ३१ म्हणतच आमी कितें खातल्यांव? कितें पियेतल्यांव? कितें न्हेसतल्यांव?, अशें म्हणून हुस्के काडूं नाकात. ३२ असल्या सगळ्याची वासपूस करतात अनभावार्थी. तुमकां ह्या सगळ्या वस्तूंची गरज म्हण तुमचो सर्गींचो बाप तर जाणच. ३३ देवाच्या राज्याच्या नेमां परमाणें जियेवंक आनी ताकाच मानता तें करूंक जावं-दी तुमचो व्हडांतलो व्हड हुस्को, आनी ह्यो सगळ्यो वस्तु तो तुमकां दितलो. ३४ म्हणटच फाल्याच्या दिसा विशीं हुस्को काडूं नाकात, फाल्याचो दीस आपलोच हुस्को काडतलो. त्या-त्या दिसाक जें नष्ट आसा तेंच पुरो ताका.
बाकीबाब बोरकार
मरण
बाकीबाबांक णव जुलय, 1984 दिसा मरण आयलें.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
अंत्रळा वेळीं सुकणीं वपार
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Birds of Heaven, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
Chhat'tisgaddh
Chhat'tisgaddh zaun asa Bharotache ek rajya.
वर्ग:Bharotachem rajyam वर्ग:Romi panam
प्रभाकर यशवंत साखरदांडो
प्रभाकर यशवंत साखरदांडो हाचो जल्म : १४ फेब्रुवारी १९२८, सांखळी-दिवचल जालो.सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. 1947 त ताणें सांखळी हांगा सत्याग्रहांत वांटो घेतलो.पोलिसांनी ताका धरलो आनी सुमाराभायर मार घालो.सात म्हयन्याउपरांत बंधखणींतल्यान पळून वचपाचे तयारेंत आसतना फार घालून तो जखमी जालो.तशेंच अवस्थेंत तो गोंयची शीम हुंपून गेलो. उपरांत पोलिसांनी ताका धरपाचे फर्मान काडिल्लें.पूण तो भूंयगत वावर करूंक लागलो. गोयांत तो चोरयां पत्रकां, हातीबीलां, तिरंगी बावटे पावयले.१५ ऑगस्ट १९७३ दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.
वर्ग:देवनागरी पानां
Goan Review
वर्ग:Konkani वर्ग:Romi panam
कम्युनिस्ट पक्ष
मार्क्स आनी एंगेल्स हांच्या तत्वगिन्यानाचो प्रचार आनी प्रसार करप, क्रांतीच्या मार्गान कामगारवर्गाचे राजकी सत्तेची थापणूक करप आनी मार्क्सवादी तत्वांचेरूच समाजरचणूक करपाखातीर सत्चेर वापर करप अशें ध्येयधोरण दवरून संघटित जाल्ल्या पंगडाक कम्युनिसट पक्ष अशें म्हण्टात. रशियांतल्या कम्युनिस्ट पक्षाचो आग्रही पुरस्कर्तो आनी एक संस्थापक लेनिन हाणें कम्युनिस्ट पक्ष म्हळ्यार ‘कामगारवर्गाचें संघटिक अग्रदल’ अशें वर्णन केलां. ह्या पक्षान कामगारवर्गाक संघटित करप, ते संघटनेच्या बळाचेर समाजांतलो भाडवलदारवर्ग आनी पक्ष हांचेकडल्यान सत्ता हांतासप, तेउपरांत समाजांतलीं सगळीं उत्पादन साधनां राज्याचे मालकीचीं करप आनी तातूंतल्यान निमाणें वर्गविरयत समाजरचणूकेचें ध्येय तडीक व्हरप, अशी ह्या पक्षाच्या ध्येयधोरणाची रूपरेखा आसा.
रशियां १९१७ त जाल्ले राजकीय क्रांतीची प्रेरणा घेवन संवसारांतल्या हेर जायत्या देशांतूय कम्युनिस्ट पक्षांची थापणूक जाली आनी रशियाच्या मार्गदर्शनाखाला तांणी आपापल्या देशांत राजकीय मळाचेर कार्य केलें. १९६० तले आंकडेवारीप्रमाण संवसारांतल्या ८३ देशांत कम्युनिस्ट पक्षाची पणूक जाल्ली आसून ची सभासदसंख्या सुमार कोटींच्या लागसार आशिल्ली. हातूंतली सुमार ८५ टक्के सभासदसंक्या रशीयआ आनी चीन ह्या दोन देशांतल्या कम्यनिस्ट पक्षांची आसून हेर १५ टक्के सभासदसंक्या ८१ देशांतल्या पक्षवांगड्यांची आसा.
कम्युनिस्ट पक्ष अस्तंत युरोपांल्या उध्येगीक नदरेन फूडें पाविल्ल्या देशांत वाडटालो आनी कामगारसंघटनांवरवीं तो त्या देशांत क्रांती घडोवन हाडटलो, अशी मार्क्सवाध्याची अपेक्षा आशिल्ली. पूण प्रत्यक्षां मात कम्युनिस्ट पषाचें बळ खास करून अर्दविकसित आनी अविकसित देशांत वाडलें. पयल्या म्हाझुजाउपरांत चीनांत क्मुनिस्ट पक्षान सत्ता हातासली. दुसरें म्हाझूजसोंपता आसनाच रशियान उदेंत युरोपीय देशां कम्युनिस्ट पक्ष आपल्या लश्करी बळाच्या नेटाचेर सत्तेर हाडले. हंगेरी, चेकोस्लोव्हाकिया, पोलंड,रूमानिया,बल्गेरिया,उदें जर्मनी ह्या देशांत कम्युनिस्ट पक्षाचें बळगें दुस-या म्हाझूजाच्या काळांत एकदम मार्यादित आशिल्लें. पूण रशियाच्या पालवाक लागून ते पक्ष अधिकाराचेर आयले. उदेंतकडेन चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षान आपल्या प्रभावाचो आंवाठ कोरिया, इंडोनेशिया, ख्मेर प्रजासत्ताक, मलेशिया, ब्रह्मदेश, श्रीलंका आनी कांथ प्रमाणाम भारत ह्या देशानी वाडयलो.
कम्युनिस्ट पक्ष खआस करून कृषी आनी उध्येगीक नदरेन मागाशिल्ल्या अर्दविकसित देशांनी संगटित जावपाक पावलो. आफ्रिका आनी दक्षिण अमेरिका ह्या खंडांतल्या कांय देशांतूय कम्युनिस्ट पक्ष, सुमार १९५० मेरेन, रशियांतल्या कम्युनिस्ट पक्षाचे आज्ञेवरवीं वावर करताले ही गजाल तात्विक नदरेन जरी थोड्यांक पटना, तरी ती वेव्हारांली खरी वस्तुस्थी आसा. रशियन क्रांतीउपरां सतत तीस वर्सां रशियाचेंच फुडारपण संवसारांतल्या सगळ्या कम्युनिस्ट पक्षांनी बिनविरोध मान्य केलें. पूण १९४८ त,युगोस्लाव्हियान पयलेच खेप ह्या अव्दितीय फुडारपणाक आव्हान दिवन आपल्या देशांतल्या कम्युनिस्ट पक्षाचें धोरण स्वतंत्र आसचें, असो आग्रो केलो. ते उपरांत, चीन देशान आपल्या देशाचो कम्युनिस्ट पक्ष स्वतंत्र रितीन धोरण आंखतलो अशें जाहीर केलें. स्टालिनच्या मरणाउपरांत हंगेरी, पोलंड,चेकोस्लोव्हाकिया ह्या देशांतल्या कम्युनिस्ट पक्षान रशियन फुडारपणाआड अपेशी उठाव केले. रशिया आनी चीन हांच्यामदले दुस्मानकायेचो परिणाम आशियांतल्या, द. अमेरिकेंतल्या आनी आफ्रिकेंतल्या चडशा सळ्याच कम्युनिस्ट पक्षाच्या धोरणाचेर घडून आयलो. ताका लागून ह्या देसांत रशियावादी आनी चीनवादी अशे कम्युनिस्ट पक्षांचे दोन पंगड जाल्ले दिसून येतात.
ध्येय आनी धोरण
सगळ्या कम्युनिस्ट पक्षांचें श्रध्दास्थान मार्क्स आनी एंजेल्स हांचे ग्रंथ अशें मानतात. तातूंत फुडें लेनीन आनी स्टालिन हांणी केल्ली मार्क्सवादाची विस्कटावणी हाची म्हत्वाची भर पडली. स्टालिनच्या मरणाएपरांत ह्या भाष्याकारांल्यान ताचें नांव वगळळें.
कम्युनिस्ट पक्षाच्या उद्देशाचीं सुत्रां अशीं आसात
१. देशांतली सगळीं उत्यादनसाधनां समाजाचे मालकीचीं करप. तातूंत उध्येगधंदे आनी शेतकाम हांचोय आस्पाव आसा.
२.कम्युनिस्ट पक्षाच्या फुडारपणान क्रांती करून सत्ता हारासप.
३. सशस्त्र क्रांतीचेर विश्वास दवरप.
४.राज्यक्रांतीउपरांत हेर पक्ष आनी संघटना बरखास्त करप.
५. शिस्तबध्द आनी कृतिशील अशा पक्षफुडारपणाकडेन समाजान राजकीय शासन आनी अर्थीक साधनां हांची जापसालदारकी सोंपोवप.
रशियन कम्युनिस्ट पक्ष
एकुणिसाव्या शतमानाचे अखेरेक उध्येगीक मळावेल्या असमाधानाक लागून रशियांत मार्क्सादी चळवळ सुरू जाली. प्लेखानॉव्ह ह्या क्रांतिकारकान मार्क्सवादी साहिय परदेशांतल्यान रशियांत गुप्यपणान व्हरून रशियन भाशेंत ताचो प्रचार सुरू केलो. सुर्वेक मार्क्सवादी पंगडाचो आवांठ मर्यादित आशिल्लो. लेनिन आनी ताचे वांगडी हेय त्या गटांत सामील जाले. १८९० त रशियांत चोवीस लक्ष कामगार आशिल्ले. १८९८ त, मिन्सक हांगा रशियन सोशल डेमॉक्रॅटिक लेबर पार्टीची थापणूक जाली. रशियन कम्युनिस्ट पक्षाची तेन्नासावन अधिकृतपणान थापणूक जाली अशें मानतात. १९०३ त, ह्या पक्षांत फूट पडली आनी बोल्शेव्हिक (व्हडलो) आनी मेन्शेव्हिक(धाकलो) अशे दोन पंगड तातूंतल्यान वेगळे जाले. लेनिन आनी ताचे वांगडी हांचो बोल्शेव्हिक पंगड चड प्रभावी आशिल्लो. रशियन क्रांतीच्या वेळा हो पंगड आघाडेचेर आशिल्लो. मार्च १९९८, ह्या पंगडान रशियन कम्युनिस्ट पार्टि (बोल्शेव्हिक) हें नांव घेतलें. १९२४ त, ऑल युनियन कम्युनिस्ट पार्टी (बोल्शेव्हिक) अशें नांव बदललें. ते उपरांत १९५ त, बोल्शेव्हिक हो शब्द पुराय वगळ्ळो आनी ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ द सोव्हिएत युनियन’ अशें नांव ताका दिलें.
कम्युनिस्ट पक्षाची रचणूक
रशियांतल्या कम्युनिस्ट पक्षाचे धर्तेचेरूच हेर देशांतल्या कम्युनिस्ट पक्षांच्यो घटना आनी नेम तयार केल्यात. कम्युनिस्ट पक्ष ज्या ज्या देशांत सत्र आसता, थंय सबंद राज्याखातीर एकूच एक संघटना अस्तित्वां आसा. हेर कांय देशांत गेल्ल्या कांय वर्सांत रशिया आनी चीन ह्या देशांतल्या कम्युनिस्ट पक्षांकडेन निश्ठा आशिल्ले दोन वेगवेगळे पंगड तयार जाल्यात. कम्युनिस्ट पक्षाचे रचणुकेंत एकदम ळाकडेन प्राथमिक संघ आनी तेउपरांत जिल्हो, प्रदेश, राज्य ह्यो क्रमान वयल्या पांवड्याचेर प्रतिनिधी धाडटात. प्रदेशाभशेन वेवसाय केंद्रांनीय मुळाव्या पक्षसंघांची थापणूक करा. कारखाने, भौशिळ मळ,शेतकाम, खणी, वीजनिर्मणेचीं केंद्रां, विध्यापीठां, रेल्वे आनी हेर येरादारीचीं केंद्रां अशा सगळ्या सुवातींनी पक्षसंघ वावर करीत आसतात. अशा सगळ्या पक्षसंघांतल्यान पिरॅमिडप्रमाण पक्षाची सर्वोच्च मध्यवर्ती समिती सगळ्यांत चड बळिश्ट आनी म्हत्वाचे निर्णय घेवपी संघटना आसता.सर्वोच्च मध्यवर्ती समिती सगळ्यांत चड बळिश्ट आनी म्हत्वाचे निर्णय घेवपी संघटना आसता.
पार्टी कॉंग्रेसच्या दोन अधिवेशानांच्या मदल्या काळांत पक्षाच्या ध्येयधोरणाचें मार्गदर्शन सेणट्रल कोमेटी करता. पेदटी कॉंग्रेसचें अधिवेशन दर चार वर्सांनी जावचें असो नेम आसलो तरी काटेकोरपणान तो पाळटातूच अशें ना. पार्टी कॉंग्रेसच्या अधिवेशनांत सेंट्रल कमिटी आनी सेंट्रल ऑडिटिंग कमिशन हांची वेंचणूक जाता. सेंट्रल ऑडिटिंग कमिशन पक्षाचो अर्थीक वेव्हार पळेता आनी सेंट्रल कमिटीकडेन पक्षाच्या राजकीय आनी हेर सहळ्या धोरणांची जापसालदारकी आसता.दर स म्हयन्यांनी सेंट्रल कमिटीची बसका जावंक जाय, असो नेम आसा.
पक्षाची कार्यपध्दत
सेंट्रल कमिटीच्या सभासदांची तीन विभागांत वांटणी करून तांचेकडेन वेगवेगळीं कामां सोंपयतात. १. अध्यक्षमंडळ (प्रिसीडियम): हाणें सेंट्रल कमिटीच्या कामाची आनी निर्णयाची अंमलबजावणी करपाची आसता. सेंट्रल कमिटीच्या दोन अधिवेशनांच्या मदल्या काळांत प्रिसीडियम सगळें धोरण थारायता. पक्ष आनी सरकार दोन अधिवेशनांच्या मदल्या काळांत प्रिसीडियम सगळें धोरण थारायता. पक्ष आनी सरकार हांचेविशींचे निर्णय घेवपी सर्वश्रेश्ठ संघटन म्हूण हाचो उल्लेख करतात. प्रिसीडियमाक १९५२ मेरेन ‘पॉलिटब्युरो’ अशें म्हण्टाले. २. चिटणीस मंडळ (सेक्रेटरिएट): पक्षाचे निर्णु चालीक लावप,पक्ष कार्यकर्त्यांची वेंचणूक करप, तांच्या कामाचेर देखरेख दवरप तशेंच उधगयेगधंदे, शेतकाम,वेपार,शिक्षण हांचेविशीं पक्षान थआरायल्या धोरणाचो प्रचार आनी प्रसार करप, परदेशआंत पक्ष आनी सरकार हांची धोरणआं थारावप, हीं सगळीं कामकां सेक्रेटरिएटाक करचीं पडटात. ३.नियंत्रण मंडळ (कंट्रोल कमिशन): पक्षाच्या भितरल्या शिस्तींचेर नदर दवरपाची जापसालदारकी कंट्रोल कमिशनचेर आसता. सकयल्या पक्ष केंद्रांतल्या सदस्यांचे मतभेद, वाद हांचो निवाडो हें कमिशन करता.
पक्षान घेतिल्ले निर्णय सगळ्या सभासदांचेर बंधनकारक आसतात. ह्या निर्णयांच्या आड भासभास करप, जाहीरपणान वा गुप्तपणान ताचेविशीं उलोवप हाचेर बंदी आसा, आनी तेखातीर सभासदाक कांय निर्णयांविशीं आपलें मत परगटावपाचें आसत जाल्यार ताणें आपले प्रस्न पक्षाचे बसकेंत चर्चा जाता तेन्ना परगटावपाचे आसतात. हे नेम मोडपी सभासदक देहदंडामेरेन कडक ख्यास जांव येता. हाका लागून एकाच वेळा हजारांनी सभासदांक पक्षांतल्यान काडून एडोवपाचीं उदाहरणां रशियन कम्युनिस्ट पक्षाच्या इहासांत बरेच फावट घडल्यांत. खूब जाणांक हद्दपारीची ख्यास्तूय जाल्या. रशियांत पक्षशुध्दीकरणाचे अशे प्रकार १९२४ सावन १९३४ मेरेन पांच फावट घडले. १९२९ त, रासवळ शेकामाच्या प्रयोगाक विरोध करपाच्या आरोपावेल्यान खूब मोट्या प्रमाणांत पक्षाचें शुध्दीकरण जालें. १९३३ त घटनात्मक सुदारणांच्या संदर्भांत अशेंच मोटें शुध्दीकरण जालें. १८ वर्सां पियार जाल्ल्या खंयच्याय उमेदवाराक पक्षाचो सभासद जावंक मेळटा.पक्षाचो सभासद जावप जितलें कठीण सा, तितलेंच पक्षांतल्यान आपूण जावन भायर पडपूय कठीण आसा.
पक्ष आनी शासनसंख्या
पक्षाची यंत्रणा आनी सरकारी कारभाराची यंत्रणा हांचो दोगांयचो एकामेकांकडेन फाव तो मेळ आसूंक जाय. तातूंतय पक्ष यंत्रणेचो कारभार यंत्रणेचेर शेक आसता.सरकारी खात्यांच्या सगळ्या शाखांचेर त्या त्यापांवड्यावयल्या पक्ष सदस्यांची पाळत आसता.पक्षाच्या भितरल्यो सभा आनी बसका हांच्या कामाविशीं वरिश्ठ पक्षफुडा-यांकडेन म्हयन्याळे अहवाल धाडचे पडटात. पक्षाच्या सगळ्या आंगांनी शिस्तीचे आनी आज्ञापालनाचे खर नेम पाळचे पडटात.कम्युनिस्ट पक्षाच्या द्येयधोरणाक आनी संघटनटक पूरक अश्यो आनीकूय तीन संघटना आसात: १. युवकसंघ (कॉम्सोमॉल) २. कुमार-संघ (पायोनियर्स) आनी ३. बालसंघ (लिटल ऑक्टोबरिस्ट). पक्ष संघटनेचे रचणुकेंतल्यो सगळ्यांत उंचेल्यो म्हत्वाच्यो शाखा अश्यो:१.मध्यवर्ती पक्ष महासभा (ऑल युनियन पार्टी कॉंग्रेस) २. मध्यवर्ती लेखापरीक्षण मंडळ (सेंट्रल ऑडिटिंग कमिशन) ३. म्ध्यवर्ती समिती (सेंट्रल कमिटी) ४. अध्यक्ष मंडळ (प्रिसीडियम) ५.चिटणीस मंडळ (सेक्रेटरिएट) ६. नियंत्रण मंडळ (सेंट्रल कमिशन).
कम्युनिस्ट पक्षाचो प्रसार संवसारांतल्या हेर राश्ट्रांतूय रोखंडोच पातळ्ळो. समाजवादी पक्षांतल्यान फुटून आयिल्ल्या लोकांनी अमेरिकेंत इ.सइ. १९१९ त क्मयुनिस्ट पक्षाची थापणूक केली. सुर्वेक ताचे जायते पंगड आशिल्ले. सगळ्यांत व्हडलो पंगड ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ अमेरिका’ ह्या नांवान सगळ्याक प्रचार करतालो. तातूंत जायत्यो परदेशी दाव्यो संघटना आनी समाजवादी पक्ष हांचोय आस्पाव आशिल्लो. तूंतले ‘रशियन फेडरेशन’, ‘मिशिगन सोशलिस्ट पार्टी’, ‘कम्युनिस्ट लेबर पार्टी’ हे म्हत्वाचे पंगड आसात. मे १९२१, कॉमिन्टर्न बसकेक (कम्युनिस्ट इंटरनॅशणल) अमेरिकेंतल्या सगळ्या कम्युनिस्टांक एकठांय येवचेम पडलें आनी ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ अमेरिका’ ह्या पक्षाच्या नावांसकयल सगळे कम्युनिस्ट एकठांय आयले.
युगोस्लाव्हियान रशियाचें फुडारपण न्हयकारलें. युगोस्लाव्हिया अध्यक्ष मार्शल टिटो हाणें आपलें परराशट्र धोरण स्वतंत्रपणान आंखलें. युगोस्लाव्हियाच्या कम्युनिस्ट पक्षान रशियाच्या धोरणापरस वेगळें अशें राश्ट्रीय साम्यवादी धोरण आपणायलें. मार्क्सवादापरस वेगळेपण आशिल्ल्या ह्या विचाराक थंय टिटोवाद अशे म्हण्टात.
६. भारत:२६ डिसेंबर १९२५ दिसा मानवेंद्रनाथ रॉय आनी कांय ब्रिटीश कम्युनिस्टांनी एकठांय येवन मार्क्सवादी विचारसरणेचे संघटनेची थापणूक करपाचें थारायलें. अशे तरेन ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया’ (CPI) हो पक्ष जल्माक आयलो. ह्या पक्षाचीं ध्येयधोरणां आंतरराश्ट्रीय मळार संवसारांतल्या विंगड विंगड देशातल्या कम्युनिस्ट पक्षांक मार्गदर्शन करपी ‘कम्युनिस्ट इंटरनॅशनल’ हे संघटनेटच्या तत्त्वांचेर आदारीत आसतलीं, अशें थारलें. ह्या वेळार कांय कम्युनिस्ट पक्षफुडा-यांनी रशियेक भेट दिली. ल्हवल्हव पक्षाच्या वावराक नेट आयलो.सुर्वेक ह्या पक्षांत मानवेंद्रनाथ रॉय, श्रीपाद अमृत डांगे, जी.एम्.अधिकारी, सी.पी.दत्त,डॉ.हफिस, नलिनी गुप्ता, अयोध्या प्रसाद, शौकत उस्मानी हे फुडारी आशिल्ले. ब्रिटिशांआड स्वातंत्र्याझुजाखातीर चळवळ करपाक कम्युनिस्ट पक्षाचो हातभार आशिल्लो. पूण फुडें १९४२ तल्या असहकार चळवळींत वांटो घेनासतना ब्रिटिशांत फाटबळ दिल्ल्याचो आरोप तांचेर जालो.ह्या कम्युनिस्ट पक्षाच्या हाताखाल देशांतल्यो चडश्यो कामगार संघटना वावुरताल्यो. एप्रिल १९५७ त, केरळ राज्यांतल्या सार्वत्रिक वेंचणुकांनी जैत मेळोवन थंय कम्युनिस्ट पक्षाचें सरकार वेंचूक आयलें.
१९५३ त, संवसारभरच्या कम्युनिस्ट चळवळींभितर जी थोडीभोव फूट पडिल्ली तिचो व्हडलोसो प्रभाव भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचेर पडलोना. १९६४ त, भारत-चीन झुजाच्या प्रस्नाचेर मतभेद जावन श्रीपाद अमृत डांगे हाका ताच्या ब-याच वांगड्यांसयत कम्युनिस्ट पक्षांतल्यान बडतर्फ केलो. तेन्ना ताणें ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया’(मार्क्सवादी) म्हळ्यार CPI(M) ह्या नव्या पषाची थापणूक केली. हाचेउपरांत CPI(M) पक्षांतल्या कांय वांगड्यांभितर मतभेद जावपाक लागले. कांय वांगडी चिनी क्रांतीचो आदर्श दोळ्यांमुखार दवरून भारतांत क्रांती घडोवंक सोदाले. ते पक्षांल्यान भायर पडले.
चारू मुजुमदार हाच्या फुडारपणाखातीर नक्सलबारी (अ. बंगाल) हांगा सशस्त्र क्रांती घडोवन हाडपाचो यत्न करपी ह्या पंगडान CPI(ML) (मार्क्सवादी लेनिनवादी) ह्या नव्या पक्षाची थापणूक केली. ह्या पक्षांतूय बरेच मतभेद जाले आनी सध्या ल्हान-व्हाड अशे स्वताक कम्युनिस्ट म्हणून घेवपी सुमार पन्नासावयर राजकीय कम्युनिस्ट पक्ष भारतांत अस्तित्वांत आसात गोंयांत CPI,CPI(M) आनी AICP अश्या कम्युनिस्ट पक्षांच्यो शाखा आसात. विध्यार्थी आंदोलनांतल्यान कम्युनिट चळवळीक लागीम पाविल्ल्या कांय तरनाट्यांनी CPA(ML) सारक्या अतीदाव्या कम्युनिस्ट, पक्षांक लागीं केले.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Quepem taluka
Quepem ho dokxinn Gõycho ek taluko. Eke vatten Saxtti zalear dusre vatten Sanguem ani Kankonn hea talukeam modem Quepem asa.
Polleiat
Goy Wikivoyage
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
सांत जुजेक मागणें
सांत जुजेक मागणें
Prayer to Saint Joseph
आमेन
पळेयात
Prayer_to_Saint_Joseph
वर्ग:! रोमान काथलीक आंचीं मागणीं वर्ग:देवनागरी पानां
सूर्यफूल
thumbnail|सूर्यफूलसूर्यफूल हें शास्ऱीय नांव Helianthus Annus. हॅलियस म्हणजे सूर्य आनी अॅन्थस म्हणजे फूल असो ग्रीक भाशेंत अर्थ जाता.सूर्यफुलाचो आकार सूर्यासारको वांटकुळो आशिल्ल्यान आनी ताचें तोंड सदाच सूर्यावाटेन राविल्ल्यान ताका सूर्यफूल हें नांव पडप स्वभावीक जातांं.हें सूर्यफूलाचें झाड मुळचें अमेरिकेंत आशिल्लें म्हणपाचो उल्लेख मेळटा. वर्सभर जगपी हें झाड सुमार 1-2 मी. ऊंच वाडटा आनी झाडाचे तेंगशेर फकत एकच हळदुवें फूल फुलता कांय जातीच्या झाडांक मदीं कांडाचेर फुलां फुलता. बदाम आकाराची आनी पांचव्या रंगाचीं 10 ते 30 सेंमी. लांबायेचीं पानां ह्या झाडाक येतात. पानाचेर बारीक केंस आसतात. पळोवपाक सूर्यफूल एकच दिसलें तरी फालोत्द्यान शास्त्राप्रमाण तें एक फूल नासून खूब ल्हान ल्हान Sunflower फुलांचो तो एक समूह आसता. पानाचेर बारीक केंस आसतात. पळोवपाक सूर्यफूल एकच दिसलें तरी फालोत्द्यान शास्त्राप्रमाण तें एक फूल नासून खूब ल्हान ल्हान Sunflower फुलांचो तो एक समूह आसता.आनी तांतूंत नर आनी मादी फुलांचो आस्पाव जाता. सुमार 0.1 ग्रॅ. वजनाची दाण्यासारकीं काळीं बीयां सूर्यफुलांत तयार जातात.सूर्यफुलाची लागवड वर्साच्या तिनय हंगामानीं करूं येता. बरी निचऱ्याची जमीन उबी तशी आडवी नांगरून घेतात. गुंगुल्ल्यापासून उपद्रव जावपाचो न्ही म्हणून दर हॅक्टराक सुमार 40 किलो अॅनोसल्फन हें वखद मारतात. 60 लेंमी. अंतराचेर दोन चरी मारून 20 सेंमी. अंतराचेर रोपयो लायतात.ह्या पिकाक दर धा दिसांनी उदक दिवप जाता आनी हॅक्टर 60 किलो नत्र, 69 किलो स्फूरद, 40 किलो पलाशा मारतात. पर- परगीकरणाच्यो दोन तरा आसता.फुलातेर हात भोंवडावपाची कृत्रीम तरा आनी म्होंव मुसांनरवीं जावपी दुसरी तरा.80- 100 दिसांच्या अंतरांत सूर्यफुलाचें पीक जातीनुसार तयार जाता. पानां हळदुवीं जावपाक लागलीं म्हणटकच दाणे टणक जातात. ते तशे जातकच फुलांतल्यान सुटूंक पळयतात. अश्यावेळार दाण्यांसयत फुलाची कापणी करून एक दोन दीस सुकयतात. उपरांत हडोवणेन फुलापासुन दाणे वेगळे करतात. एक हॅक्टरापासून सुमार 8-10 क्विंटल उत्पन्न मेळटा. सूर्यफुलाक उपद्रव करपी मावा आनी तुडतुडे ह्या किडींपासून संरक्षण करपाखातीर मॅलोथीयोन आनी फॉस्फोमियोन ह्या वखदांचो उपेग करतात.
40 ते 45 तेल आशिल्ल्या सूर्यफुलापासून काडपी तेलाचो चडसो उपेग खावपाखातीर जाता. तेभायर रंग, वार्निश, शाबू हे पदार्थ तयार करपांत वापरतात बियो मळून तेल काडल्या उपरांत उरता ते पेंडीचो आल्कहॉल, पॅक्टीन सारकिल्ले जिन्नस तयार करपाक उपेगी पडटा.ते भायर जनावराची खावड सारें आनी जळणाखातीर बियांच्या कल्लांचो वापर जाता. सूर्यफुलांची पानां आनी रोपां हीं जनावरांक आवडीची खावड आसा.रोपांच्या कांडापासून तयार केल्ल्या तंतूवरवीं वस्त्रां निर्माण करपाची पद्दत चिनांत आसा.पानांचो तसोच कांडाचो उपेग कागद निर्मितीकय जाता.
पळेयात
Helianthus_annuus
वर्ग:देवनागरी पानां
द्रौपदी
द्रौपदी पांचाल देशाचो राजा यज्ञसेन द्रुपद हाची चली, पांडवांची बायल आनी महाभारताची नायिका. पंचाल देशाची राजकन्या म्हणून पांचाली, रंगान सावळी आशिल्ल्यान कृष्णा, यज्ञसेनाची चली म्हणून याज्ञसेनी अशीं द्रोपदीची हेर नांवा आसात. पूण द्रौपदी हें नांवच चड नामनेक पावलां.
तिच्या पूर्वजल्माच्यो कथा पुराणांत मेळटात. महाभारत, आदिपर्व, 167 हातूंत आयिल्ले कथेनुसार द्रौपदीं पूर्वजल्मीं मुदगल ऋषीची नालायनी नांवाची बायल आशिल्ली. मुदगल ऋषी म्हातारो आशिल्ल्यान तिची कामवासना पुराय जाली ना. तिणें शंकराची आराधना करून वर मेळयलो आनी फुडल्या जल्मांत तिका पांच घोव मेळ्ळे.
द्रुपद राजान एकदां द्रोणाचार्याचो अपमान केलो. द्रोणाचार्यान आपल्या शिश्यांवरवीं द्रुपदाचेर हार घाली. तांकां मारपाखातीर द्रुपदान यज्ञ केलो. त्या यज्ञांतल्यान धृष्टद्युम्न नांवाचो एक चलो भायर आयलो आनी एक सावळ्या रंगाची चली आयली. तिचेंच नांव द्रौपदी (महाभारत, आदिपर्व 167).
देवी भागवताप्रमाण (स्कंध 9) रामवतारांत ती मायासीता म्हणून जल्मली. सीतेक रावणाचो स्पर्श जावंचो न्हय म्हणून अग्निन सीतेचें रक्षण केलें आनी मायासीता रामासांगता रानांत गेली. तिचें रावणान हरण केलें. रावणाक मारतकच अग्निन रामाक सीताक परत दिली आनी मायासीतेक सोडून दिलें. आग्नि आनी राम हांचे आज्ञेन मायासीतेन शिवाची आराधना केली. 'म्हाका घोव दी' अशें पांच खेपे म्हण्टकच शेकरान तिका वर दिलो आनी फुडल्या जल्मांत द्रौपदी म्हणून जल्माक येवन ती पांच पांडवांची बायल जाली.
धर्मराज कौरवांवांगडा द्युतांत हारलो तेन्ना सावन द्रौपदीचे दुख्खी जीणेक सुरवात जाली. भरसभेंत दुःशासनान तिची विटंबणा केली. ह्या वेळार धृतराष्ट्रान तिका अभय दिवन वर दिलो. आपल्या घोवांची सुटका जावंची असो तिणें वर मागलो. धर्मराज परतून द्युतांत हारलो आनी पांडवांक द्रौपदीसकट वनवास भोगचो पडलो. वनवासाउपरांत पांडवांचें दुर्योधनावांगडा झूज सुरू जालें तेन्ना द्रौपदीची कौरवांकडल्यान जाल्ले विटंबनेचो पांडवांनी सूड घेतलो. महाप्रस्थानाचे वाटेर द्रौपदीक मरण आयलें. द्रौपदीक प्रतिविंध्य, सुतसोम, श्रुतकीर्ती, शतानीक आनी श्रुतकर्मा(श्रुतसेन) अशे पांच पूत जाले. पूण भारतीय झुजांत अश्वत्थाम्यान तांकां मारले.
पळेयात
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:धर्म / Religion वर्ग:देवनागरी पानां
अध्याय १ - अर्जुनविषादयोग
गीतेच्या पयल्याच अध्यायाच्या पयल्याच श्लोकांत राजा धृतराष्ट्र संजय ह्या आपल्या सारथ्या कडसून भारतीय युद्धाची गजाल समजून घेव्पाखातीर ताका प्रस्न विचारता. दुसऱ्या श्लोकांत धृताराष्ट्राचो पूत दुर्योधन द्रोणाचार्य कडेन गेल्ल्याची खबर संजय ताका दिता.
आपणाक कोणा कडेन झुजपाचें आसा हें समजुपा खातीर श्रीकृष्ण ताचेच सांगणे वयल्यान अर्जुनाचो रथ दोनूय सैन्यां मदीं उबो करता. उपरांत आपले आप्त, इश्ट आनी घरचे झुुजपाक तयार जाल्यात हें पळोवन, अर्जुन दुख्खान आकूळ जाता. झुुजांत आपल्या घरच्यांकूच मारून आनी झूज जिखल्यार राज्य, भोग आनी सुखां मेलोवन, आपणाक कितें लाभ जातलो असो खेद अर्जुनाक जाल्ल्यान ह्या अध्यायाक अर्जुनविषादयोग अशें नांव दिलां.
पळेयांत
वर्ग:देवनागरी पानां
सान्स्वाच्या बियाची वपार
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
सान्स्वाच्या बियाची वपार
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Mustard Seed and the Leaven, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
वाजपेयी, नंद दुलारे
वाजपेयी, नंद दुलारे : (जल्म : १९०६ मगरैल जि. उन्नाओ; मरण : १९६७).
व्हड हिंदी समीक्षक. ताचो बापूय हिंदी साहित्याचो बरो जाणकार आसलो आनी ताणेंच ताका साहित्याची गोडी लायली. तो बनारस हिंदू विश्र्वविद्यालयांतल्यान एम्.ए. ची परिक्षा पयल्या नंबरान पास जालो. (१९२९). विव्दान हिंदी लेखक श्यामसुंदर दास हाचो तो आवडटो शिश्य आशिल्लो. ताचेच उर्बेन ताणें बनारस हिंदू विश्र्वविद्यालयांत संशोधन कार्य केलें. १९३२ सावन तो अलाहाबादच्यान भायर सरपी 'भारत' दिसाळ्यांत संपादक म्हणून काम करूंक लागलो. त्या पत्रांत ताणें आर्विल्ल्या साहित्यासंबंदान बरेच विव्दतापूर्ण लेख बरयले.'हिंदी साहित्य : वीसवी शताब्दी' आनी 'जयशंकर प्रसाद'(१९३८) ह्या पुस्तकांत हे लेख संग्रहीत केल्यात. 'जयशंकर प्रसाद'(१९३८) ह्या ग्रंथांत ताचे व्यापक समीक्षक नदरेचो प्रत्यय येता. फुडें ताणें १९३६त नागरी प्रचारिणी सभा, वाराणासी हांगासावन सूरदासाच्या पदांचें 'सूरसागर' हें संकलन दोन खंडांनी (१९४८ आनी १९५०त) संपादीत केलें. १९३७ सावन दोन वर्सां 'गीता प्रेस', गोरखपूर हांगा ताणें तुलसीदासविचरित 'रामचरितमानस' ह्या म्हाकाव्याचें संपादन केलें. ताच्या हेर समीक्षा ग्रंथांत 'प्रेंमचंद्र', 'सूरदास', 'आधुनिक साहित्य'(१९५०),'नया साहित्य नये प्रश्र्न'(१९५५), 'राष्ट्रभाषाकी समस्याएँ', 'राष्ट्रीय साहित्य तथा अन्य निबंध' आदींचो आस्पाव जाता. डॅा. रामाधार शर्मा हाणें 'नंददुलारे वाजपेयी : व्यक्तित्व और कृतित्व' हो समीक्षात्मक ग्रंथ संपादित केला. वाजपेयीन १९४१ ते १९४६ ह्या काळांत बनारस हिंदू विश्र्वविद्यालयांत हिंदीचो प्राध्यापक म्हणून आनी १९४७ ते १९६५ मेरेन विद्यापिठांत हिंदी विभाग मुखेली म्हणून अध्यापन कार्य केलें. निमाणे तृकडेन उजैनच्या विक्रम विद्यापिठाचो उपकुलगुरू म्हणून ताची नेमणूक जाली. वाजपेयीन हिंदी साहित्याच्या संशोदन कार्यांत मोलादीक भर घाली. ताच्या मार्गदर्शनाखाल जायत्या विद्यार्थ्यांनी डी.लिट. आनी पीएच्. डी. हे सारकिल्ल्यो उंचेल्यो शिक्षणीक पदव्यो मेळयल्यो. रामचंद्र शुक्ल हाच्या उपरांतच्या टिकाकारांत ताची सुवात उंचेली आसा. छायावादाचें सखोल विवेचन करून ताका हिंदी साहित्यांत भोवमानाची सुवात मेळोवन दिवपाचें श्रेयूय ताकाच फावो जाता. 'आलोचना' ह्या हिंदी तीन म्हयन्याळ्यांचें संपादनय कांय तेंप ताणें केलें. १९४०त पुण्यांत भरिल्ल्या हिंदी साहित्य संमेलनाच्या एका फांट्यांचो तो अध्यक्ष आशिल्लो. म्हाकवी निराला हाचेकडेन ताचो लागसरलो संबंद आशिल्लो.
वर्ग:देवनागरी पानां
Haryanna
वर्ग:Bharotachem rajyam वर्ग:Romi panam
Papia Tum re nirbhagia Gaion
Papia Tum re nirbhagia
Papia tum re nirbhagia,
tum pap nam sanddxi !
sasnnachea sasnnak, papia,
iemkonddant pavxi !
Dhon ani grestkai,  papia,
hangach dovorxi;
tujeo kornnio gheun, papia,
zhott’ttak re vexi.
Hanga pap tuj’ dhampolam,
thoi tem ugtem zait.
Devagelo xrap, papia,
tujer re poddot.
Soitan nhoi re, papia,
iemkonddant zaxi, papia
gulam re tazo.
Devan rochila, papia,
sorgachea sukhak;
kiteak tum vetai, papia,
sasnnachea dukhak ?
Pap bhogsuncheak re, papia,
upai re sompo:
ontoskomna-dukh, papia,
an’nichev khoro.
Kumsarak vochunk, papia,
loz dhori naka:
Somi Jezu Krist, papia,
ravta re tuka
Devacho re Put, papia,
sorgar thaun tuka, papia,
soddounk re ailo
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
रामायण
रामायण नामनेचें आदिकाव्य वा छंदोबध्द इतिहास. वाल्मीकी मुनी हो ह्या महाकाव्याचो निर्मातो. प्रस्तूत ग्रंथाचीं सात कांडां आसून, सर्गसंख्या 645 आसा. ह्या आदिइक्ष्वाकु वंशांतलो पुरुषोत्तम श्रीराम हाचें चरित्र वर्णिलां. हातुंतली कथा थोडेभितर अशी आसा. रामायणकथा – एकदां वाल्मीकीन नारदाक, प्रस्न केलो, हे धर्तरेचेर गुणवान, पराक्रमी, धर्मज्ञ, सत्यवचनी आनी राग आयल्लो आसतना देवांकूय भंय घालपी असो गुणसंप्पन पुरुश कोण आसा? तेन्ना नारदान ताका, इक्ष्वाकू वंशांत जल्मल्ल्या रामाचें नांव सागंलें. तेन्ना वाल्मीकीन रामाचें पुराय चरित्र आयकुपाची इत्सा नारदाकडे उकत्तयली. नारदान वाल्मीकीक पुराय रामकथा सांगली. ती आयकून वाल्मीकीक खूब खोस भोगली. ताणें नारदाची पुजा करुन ताचो निरोप घेतलो. उपरांत भारव्दाज नांवाच्या शिश्यासयत तमसा न्हंयेचेर न्हावपाक गेलो. वाटेंत एका झाडाचेंर ताका क्रौंच पक्ष्याचें जोडपें बशिल्लें दिसलें. इतल्यान एका निषादान बाण मारुन तातुंतल्या नरपक्ष्याक मारुन उडायलों. तें पळोवन ताची जाडीदार व्हाडाव्हडान आक्रोश करुंक लागली. त्या दुश्यान वाल्मीकीक वायट दिसलें आनी त्या निषादाचो रागूय आयलो.
तेन्नाच ताच्या तोंडांतल्यान शापवाणी भायर आयली – मा निषाद l प्रतिश्ठां त्वमगम: शाश्वती: समा: l यत्कौच्ञमिथुनादेकमधी: काममोहिलम् ll अर्थ – हे निषाद, तू ह्या भूतलाचेर चड वर्सां जगचोना कारण तू काममोहित अशा क्रौंचयुग्मांतल्या एकाचो वध केला. ही शापवाणी पद्य आशिल्ली. तो एक सहजस्फूर्त असो अनुष्टुप् छंद आशिल्लो. वाल्मीकीक ते घडणुकेचें अजाप दिसलें आनी त्या श्लोकाचो विचार करीत तो आश्रमांत आयलो. फाटोफाट पितामह ब्रह्मादेव थंय आयलो. वाल्मीकीन ताका तो श्लोक म्हणून दाखयतकच, ब्रह्मादेवान ताका सांगलें, तुज्यांत सरस्वती आविर्भूत जाल्या, ह्या अनुष्टुप छंदांत समग्र रामचरित्राचें वर्णन करा. उपरांत वाल्मीकी रामचरित्र बरोवक बसलो. चोविस हजार श्र्लोक, पांचशे सर्ग, स कांडां आनी सातवें उत्तरकांड जातूंत आसा, अशें तें महाकाव्य निर्माण जालें. वाल्मीकीन ताका पौलस्त्यवध अशें नांव दिलें आनी हें काव्य ताणें लव – कुशाक शिकयलें. वाल्मीकीरामायणाचें बालकांड, अयोध्याकांड, अरण्याकांड, किष्किंधाकांड, सुंदरकांड, युध्दकांड आनी उत्तरकांड अशे सात भाग आसात.
बालकांड
77 सर्ग. अयोध्या नगरींत दशरथ राजा राज्य करतलो. कौसल्या, सुमित्रा आनी कैकेयी असो ताच्यो तीन राण्यो, पूण वंश चलोवपाक ताका पुत्रसंतत नाशिल्ली. ती जावची म्हणून ताणें ऋष्यशृंग ऋषींच्या मुखेल पुरयतपणाखाल अश्र्वमेध यज्ञ केलो आनी उपरांत पुत्रकामेष्टि नांवाचो याग केलो. मनशाबगर हेर खंयच्याच प्राण्याकडल्यान तुका भंय ना असो ब्रह्मदेवाकडल्यान रावणाक वर मेळिल्लो. तेखातीर दशरथागेर जल्म घेवन रावणाचें पारिपत्य करचें, अशी देवांनी भगवान विष्णुक विनवणी केल्ली. दशरथ राजाचो पुत्रकामेष्टित याग चालू आसतना अग्नींतल्यान एका म्हापुरुस आयलो आनी ताणें संतान दिवपी, देवनिर्मीत पायस दशरथान दिलो. दशरथान हो पायस, कौसल्या, सुमित्रा आनी कैकेयीक वांटून दितकच दशरथाप राम, लक्ष्मण, शत्रुघ्न सुमित्रेचे आनी भरत हो कैकेयीचो. हे भुरगे व्हड जाता आसतना, एक दीस विश्र्वामित्र मुनी दशरथाकडे आयलो. मारीय आनी सुबाहू हे दोन पराक्रमी राक्षस यज्ञांत विध्नां हाडटाले. तांकां मारपाखातीर मुनीक रामाची गरज आशिल्ली. तेखातीर राम आनी लक्ष्मण विश्र्वामित्रावांगडा गेले. रामान त्या राक्षसांक मारले, ताटकेचोय वध केलो. उपरांत विश्र्वामित्रान तांकां विदेहराज जनकाकडे व्हेले. जनकाकडे शंकराचें श्रेष्ठ धोणू आशिल्लें. तें धोणू जनकान राम लक्ष्मणाक दाखोवचें अशी इत्सा उक्तायतकच जनकान तांकां त्या धोणुची कथा सांगली. जमीन नांगरताना त्या नांगराक लागून एक कन्या वयर आयली. शेत नांगरताना मेळ्ळी म्हणून ते चलयेचें नांव सीता दवरलें हें धोणू ज्या कोणाक पेलतलें ताचेकडे सीतेचें स्वयंवरांत खूब राजांनी तें उखलपाचो यत्न केलो पूण तो निश्फळ थारलो. निमाणें रामान तें सहजतायेन उबारुन, ताका प्रत्यंचा चडोवन कानामेरेन ओडलें आनी मोडून उडयलें. उपरांत रामाचें लग्न सीतेकडे आनी लक्ष्मणाचें लग्न जनकाचीच दुसरी धूवव. उर्मिला हिचेकडे जालें. विश्र्वामित्राचे सांगणेन जनकराजाचो धाकटो भाव कुशध्व हाच्या दोन धुवो मांडवी आनी श्रुतकीर्ती ह्यो अनुक्रमान भरत आनी श्रुतकीर्ती ह्यो अनुक्रमात भरत आनी शत्रुध्न हांकां दिल्यो. हाया बालकांडांत मदीं मदीं हेर कथा आयल्यात. क्षत्रिय विश्र्वामित्र आनी ब्राम्हाण ऋषी वसिष्ठ हांच्यांतल्या संघर्शाची कथा, विश्र्वामित्राक दीर्घ तपच्श्रर्येन ब्राह्मण्य प्राप्त जाल्ल्याची कथा, वामनावताराची कथा, शिवपूत कार्तीकेय वा कुमार हाच्या जल्माची कथा आसा.
अरण्यकांड
75 सर्ग. दंडकारण्यांत ऋषिमुनी सतत राक्षसांचो त्रास जायत आसता. तेखातीर ऋषिमुनी रामाकडे संरक्षणाची मागणी करतात आनी राम तशें तांकां आश्र्वासन दिता. रावणाची भयण शूर्पणखा रामाक मेळून ताचेकडे लग्न जावपाची इत्सा परगटायता. रामान न्हयकारतकच ती लक्ष्मणाक विचारता. लक्ष्मणा कडल्यान न्हयकार मेळटकच ती सीतेक जिवी मारपाचो यत्न करता, तेन्ना लक्ष्मण रामाचे आज्ञेन तिचें नाक आनी कान कापून उडयता. तेन्ना ती आपलो भाव खर हाका ताच्या चवदा हजार राक्षस सौनिकांसयत रामाचेर हल्लो करपाक धाडून सूड घेवपाची यत्न करता. पूण राम तांकां सगळ्यांक वाटेक लायता. ही खबर अकंपन नांवाच्या राक्षसा कडल्यान रावणाक कळटा. तेन्ना रामाक दुख्ख दिवपापासत सीतेक उबारुन हाडपाचें थारयता. मारीच हो खूब रुपां धारण करपांत कुशळ आशिल्ल्यान तो कांचनमृगाचें रुप घेता. सीता कांचनमृगाक पळोवन भुलता आनी आपल्याक तो जाय म्हणून हट्ट धरता. राम ताका धरपाक रानांत वता. फाटोफाट लक्ष्मणाकूय वचचें पडटा. उपरांत रावण साधूचो भेस करुन सीतेकडे येता आनी तिका उबारुन लंकेंत व्हरता. रामाचो इश्ट गृध्रराज जटायू रावणाचेर वाटेंत हल्लो करता, पूण रावण ताका मारता. लंकेंत रावण, सीतेक आपल्यावांगडा लग्न जावपाक याचना करना. पूण सीता ताका बदना. राम आनी लक्ष्मण कांचनमृगाची शिकार करुन आश्र्मांत परततात. सीता आश्र्मांत ना ती पळोवन राम भियेता आनी दोगूय जाण तिका सोदपाक भायर सरतात. आसन्नमनण जटायूकडल्यान तांकां रावणान सीतेक व्हेल्ल्याचें समजतात. फुडें तांकां मानेपयर वयर तकली नाशिल्लो, फकत धड आनी तोंड पोटांत आशिल्लो असो, कबंध राक्षसाकडे गांठ पडटा. तो राम – लक्ष्मणाक खावपाक पळयता तेन्ना राम – लक्ष्मण ताचे हात तोडून ताका मारून उडयतात. ताचें दहन करतकच, ते चितेतल्यान कबंध तेजीश्ट रुपांत प्रकट जावन, रामाक सुग्राव ह्या वानरराजाकडे इश्टागत केल्यार सीता मेळटली अशें सांगता. कबंधाचे सुचोवणे वयल्यान राम मतंगवनांत वता. थंय ताका शबरी मेळटा.
किष्किंधाकांड
67 सर्ग. पंपा सरोवराम्हऱ्यांत रामाची सुग्रीवाकडे भेट जाता. वाली हो सुग्रीवाचो व्हडलो भाव. ताणें सुग्रीवाचे बायलेचो अपहार करुन ताका वनवास आपणावपाक लायिल्लो आसता. म्हणूत वालीचें पारिपत्य करुन आपूण तुका तारतलो अशें राम सुग्रीवाक उत्तर दिता. सुग्रीवूय रामाक सीतेचो सोद करपाचें अभिवचन दिता. उपरांत सुग्रीव रामावांगडा किष्किंधेक वता आनी वालीक युध्दाचें आव्हान दिता. वाली आनी सुग्रीव हांचे युध्द चालू आसताना, थारायल्ल्याप्रमाण रामान वालीचेर बाण सोडून ताका मारपाचो आसता. पूण दागूय जाण एक सारके दिशिल्ल्यान राम गोंदळटा आनी सुग्रीव वाली कडल्यान मार खावन पळून वता. पूण वळखीखातीर गजपुष्पी वाल सुग्रीवाच्या गळ्यांत घालून परतून युध्द जाता आनी राम ताका मारता.किष्किंधा नगराच्या शिंवासनाचेर सुग्रीवाचो राज्याभिशेक जाता. उपरांत सुग्रीवूय सीतेचो सोद घेवंक लागता. तेखातीर वानरांचीं पथकां सगळ्या दिकांनी धाडटात. दक्षिणेवटेन गेल्ल्या वानरांभितर हनुमंत आनी वालीचो पूत अंगद आसता. एका पर्वताच्या पठाराचेर तांकां जटायुचो व्हडलो भाव संपाती मेळटा आनी ताचेकडल्यान तांकां कळटा की रावण, लंका नांवाच्या रमणीय व्दीपाचेर रावता. पूण सागर पार करुन लंकेंत वचपाचो प्रस्न येतकच हनुमान ती जबाबदारी आपणाचेर घेता आनी महेंद्र पर्वताच्या शिखराचेर उबो रावता.
युध्दकांड
128 सर्ग. हातूंत राम आनी रावण हांच्या झुजाचो वृत्तांत आसा. राम लक्ष्मण वानरसेनेसयत दर्यादेगेर येतात. पूण येदो व्हड दर्या कसो हुंपप असो तांकां प्रस्न पडटा. तेन्नाच विभिषण, सीतेक लागून रावणाकडे वाद जाल्ल्यान रामाक येवन मेळटा. विभिषणाचे सांगणेन, राम दर्याची उपासना करतकच दर्या, रामाक, विश्र्वकमर्याचो पूत नल हाचेवरवीं सेतू बांदून लंकेकडे वचपाक सुचयता. वानरांच्या आदारान नल सागराचेर सेतू बांदता. झूज सुरु जावचेपयलीं वालीचो पूत अंगद रावणाकडे शिश्टई करुन वता पूण तातूंत ताका यश मेळना. झुज सुरु जाता. इंद्रजित राम – लक्ष्मणाक नागपाशांनी बांदता, पूण थंय गरुड येता आनी नाग पळून वतात. राम रावणाची रथ मोडून, रावणाक बेशुध्द करता पूण जिवो मारना. उपरांत कुंभकर्णाक मारता. इंद्रजित स्वता अधश्य जावन वानरसेनेचेर हल्लो करता, ब्रह्मास्त्राच्या आदारान राम – लक्ष्मणाक निश्र्चेश्ट करता. तेन्ना हनुमान तांकां महोषधींचो वास दिवन जागो करता. फुडें इंद्रजित मायावी सीता निर्माण करता आनी वानरांच्या सामकार तिका जीवी मारता. तें पळोवन राम परतून घुंवळ येवन पडटा. विभिषण रामाक ती मायावी सीता म्हणून सांगतकच राम – रावणाचें झूज सुरु जाताआनी रावण मरता. राम, वभिषणाक रावणाचें राज्य दिता. सीतेक राम म्हऱ्यांत हाडटात तेन्ना राम सीतेच्या चरित्र्याविशीं दुबाव घेता, सीता अग्निदिव्य करता. सीता पवित्र आशिल्ल्याचें अग्नीदेवता सांगतकच राम तिका आपणायता आनी अयोध्येक येता. रामाचो राज्यभिशेक जाता.
उत्तरकांड
111 सर्ग. संशोधकांच्या मतान हें कांड म्हळ्यार मूळच्या काव्यांत पडिल्ली भर. राम अयोध्येक येतकच सगळे ऋषिमुनी आनी प्रजा ताचें स्वागत करता. उपरांत सीतेक दीस वतात. पूण सीतेचे शुध्दीविशीं लोकोपवाद पातळटा. रामाक मात तिचेविशीं इल्लोय दुबाव नासता. पूण लोकांक देख घालून द्वपाखातीर दुख्खी मनान तो सीतेचो त्याग करता. लक्ष्मणूय दुखेस्त मनान तिका गंगेचे पलतडीं, तमसा न्हंयेदेगेर वाल्मीकी मुनीच्या आश्रमा लागसार सोडून येता. उपरांत वाल्मीकी मुनी तिका आलाशिरो दिता. थंयच तिका उपरांत वाल्मीकी मुनी तिका आलाशिरो दिता. थंयच तिका उपरांत कुशी आनी लव अशे दोन जुंवळे पूत जातात. राम अश्वमेध यज्ञ करता, तेन्ना वाल्मिकी आपल्या शिश्यांक घेवन थंय येता. लव कुशाक तो रामायण गावपाक लायता. तेन्ना रामाक ते आपले पूत म्हणपाचें समजता. उपरांत सीतेची इत्सा आसल्यार तिणें आपले शुध्दतेचो निर्वाळो दिवचो असो राम, वाल्मीकीकडे सीतेक रकाद धाडटा. सीता आपली शुध्दता सिध्द करपाक येता पूण धरतीमातेक उल्लेखून म्हणटा की आपूण शुध्द आसल्यार पोटांत घे. तशेंच घडटा. लोकांक अजाप जाता. राम खूब दुख्खी जाता. उपरांत लव कुश रामाचें भविश्यचरित्र सांगपी उत्तरकाव्य गायतात. उत्तरकांडाचे निमाणें प्रत्यक्ष काळ येवन रामाक मेळटा आनी रामाक अट घालता आपूण तुजेकडेन उलयतना कोणूच तिका मेळूंक येवंक फावना.
तशें जाल्यार तुवें ताका मारचो पडटलो. तेखातीर काळ आनी राम उलयता आसतना, लक्ष्मण दाराचेर रक्षक म्हणून रावता. त्याच वेळार दुर्वासमुनी रामाक मेळपाक येता. रामाक मेळूंक दिलो ना जाल्यार रामाक, नगराक मेळपाक येता. रामाक मेळूंक दिलो ना जाल्यार रामाक, नगराक आनी देशाक आपूण शाप दितलो म्हणपाची धमकावणी दिता. तेखातीर उपाय नाशिल्ल्यान लक्ष्मण भितर वचून दुर्वास आयिल्ल्याचें रामाक सांगता. नियमभंग केल्ल्यान लक्ष्मणाक शासन करचेंच पडटा. सज्जनांचो त्याग करप आनी वध करप ह्यो दोनूय गजाली सारक्योच आशिल्ल्यान राम लक्ष्मणाक मारीनासताना ख्यास्त म्हण ताचो त्याग करता. लक्ष्मण शरयू देगेर वता थंय ताचें निर्वाण जाता. उपरांत लव कुशाक राज्याभिशेक करुन राम महाप्रस्थानाक वता. सगळे प्राणत्याग करतात. रामावांगडा आयिल्ल्या सगळ्यांक बरी गती मेळटा. उत्तरकांडांत ययाती देवयानी कथा, इंद्रान वृत्रवधाची कथा, मित्र आनी वरुण हांची आनी पुरुची कथा, ब्राह्माणांचें माहात्म्य वाडोवप मजकूर आसा. वाल्मीकीमुनीन मूळ रामायण रचलां आसलें तरी ताचे उपरांत कितलींशींच रामयणां बरोवप जालीं. तातुंतल्यान रामाच्या आनी सीतेच्या व्यक्तिरेखांक आपल्या विशिश्ट तत्वीक धर्मीक विचारांक सुसंगत अशें रुप दिवपाचे यत्न जाल्यांत आनी अशा यत्नांतल्यांनूय कांय रामायणां तयार जाल्यांत. संस्कृतांतल्या रामायणांत भुशुंडी रामायण, अदभूत रामायण, अध्यात्म रामायण आनी आनंद रामायण हीं चड उल्लेख करपासारकीं आसात. भुशुंडी रामायणांत मधुरी भक्तीचो पुरस्कार केला. अद्भूत रामायणांत सीतेचे व्यक्तिरेखेक दुर्गेचें रुप दिवन शतमुखी रावणाचो वध सीतेन केल्ल्याचें दाखयलां.
सीता ही रावणाची धूव कशी जाली हाचोय वृत्तांत ह्या रामायणांत आसा. आनंद रामायणांत चडशो रामाच्या राज्यकारभाराच्यो कथा आसात. महाराष्ट्री प्राकृतांतलें विमलसूरीचे पउमचरिय आनी महाकवी स्वयंभू हाचें भाशेंतलें पउमचरिउ ही जैन महाकाव्यां रामकथेचेर आदारिल्लीं आसात. विंगड विंगड भारतीय भाशांनी जीं रामयणां जाल्यांत, तातूंत तुलसीदासाचें रामचरितमानस हें खूब लोकप्रिय आसा. शिखांचो धावो गुरु गोविंदसिंग हाणें रामावतार ह्या नांवान एक रामयण बरयलें. दक्षिणेंत कंबनाचें तमिळ भाशेंतलें कंब रामायण प्रसिद्द आसा. कन्नड भाशेंत कौशिक रामायण आसा. तेलगूंत ‘रंगनाथ रामायणम्’, ‘भास्कर रामायणां’ आसात. मराठींत, संत एकनाथान’ भावार्थ रामायण’ रचलें. समर्थ रामदासान रामायणांचीं सुंदरी आनी युध्द हीं दोन कांडां रचलीं आनीं रामयणाचें सार सांगलें. लागीं लागीं सगळ्याच भारतीय भाशांनी रामायणाच्यो आवृत्ती प्रसिद्द जाल्यात. आशियाई चड करुन आग्नेय आशियांतल्या लोकांचेर रामायणाचो खूब व्हड प्रभाव दिसून येता. प्राचीन जावानीज भाशेंत एक रामायण रचिल्लें आसा. नेपाळ आनी श्रीलंकेंत रामायण आसाच पूण जपान, मलेशिया, फिलिपीन्स, थायलंड, लाओस, ब्रह्मदेश ह्या देशांनीय रामायण पावलां. रामकथेचेर आदारीत काव्य – नाटकां अशें खूब साहित्य विंगड विंगड भासांनी आसा. तशेंच शिल्पाक़ृती आनी रुपण कलांतल्यानूय रामायणाचो आविश्कार दिसून येता.
संदर्भ
वर्ग:तत्वाशास्त्र / Philosophy वर्ग:धर्म / Religion वर्ग:देवनागरी पानां
कर-१
समाजांत वेवस्था राखपाखातीर आनी लोकांच्यो कल्याणकारी गरजो पुराय करपाखातीर शासनाक येणावळीची गरज लागता. ही येणावळ खुबशा वाटांनी शासन एकठांय करता. हांतूतली एक वाट म्हळ्यार लोकांकडल्यान सक्तीन वसूल करून घेतिल्लो दुडू वा जिन्नस हांच्या रूपांतली येणावळ. अशे तरेचे सक्तीन वसूल करून घेतिल्ले येणावळीक ‘कर’अशें म्हण्टात. प्रजेच्या खाजगी उत्पन्नांतल्यान कराच्या रूपान खास वांटो घेवपाचो राजाक हक्क आसा, ही भावना भारतांत पयलीसावन चलत आयल्या. पूण हो कर थोडोच आनी ताका लागून प्रजेचेर भार पडचोना असो आसचो, अशें चडशा सगळ्या धर्मशास्त्रकारांनी सांगून दवरलां. राजान प्रजेच्या उत्पन्नाचो सवो भाग कर म्हूण घेवंचो, असो नेम आदल्या स्मुतिकारांनी दिला. कर कशे पध्दतीन घेवंचो हाचेविशीं मनू म्हण्टा:
यथा फलेन युज्येत राजा कर्ता च कर्मणाम्। तथाS वेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत् सततं करान।।यथालपालपमदन्त्याध्यं वार्योकोवत्सषटपदा:।। अर्थ- राजा फलान युक्य जांवचो (राजकर्मां चलोवपाक आडमेळीं येवचीं न्हय) आनी कर्मांचो कर्तोय (वेपारी, उदमी,शेतकार) फलान लाभयुक्त जांवचो. अशे तरेन विचार करून राजान राश्ट्रांतल्या लोकांकडल्यान सार्वकाल कर घेवचें. जेप्रमाण जलू, पडूक आनी भुंगुल्लो हे प्राणी (रगत, दूद आनी म्होंव हे पदार्थ) थोडेथोडे करून खातात, तेप्रमाण (मूळ भांडवल नशट जावंचेंना म्हळ्यार राजान आपणाकडल्यान कर घेतलो, हें प्रजेक जाणवचें लेगीत ना) अशे तरेन राजान राशट्रांतल्यान थोडो थोडो वर्सुकी कर घेवंचो. ताचे फुडें मनून सांगलां-राजान अधाशीपणा करून प्रजेक मुळासकट पिळून काडची न्हय. तशें केल्यार रांजा आनी प्रजा ह्या दोगांचेरूय अनर्थ येतलो.
कर-२-करबील जमनीखेरीज खणी, मीठ,वेपारी माल, नौकानयन, हतयांचे कळप ह्यो गजाली सरकारी उत्पन्नाच्यो आसतात, अशें म्हाभारतांत सांगलां. राजान जांचेर कर बसोवचो न्हय,अश्यो गजाली फुडलेतरेन आशिल्ल्यो: अटवी पर्वताश्वैव नध्यस्तीर्थानि यानि च।सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्नास्ति तत्र परिग्रह:।। अर्थ- रानां, दोंगर, न्हंयो आनी तीर्था हांचेर कोणाचोच अधिकार ना. देखून, राजान हांचेर कर घेवंचो न्हय. कर पध्दतीक लाहून समाजाचे अर्थीक बांदावळीचेर बरोच परिणाम जाता. कृषिप्रधान अर्थीक वेवस्था आसतना चडशा करांची येणावळ शेतांल्यान वसूल जाताली. उध्येगीक क्रांती जातकच, उध्येगाविशीचे कर हो करप्रणालीचो मुखेल आदार जालो. करवसुलींत जे तरेन सक्ती आसता, तेचप्रमाण हे रकमेच्या बदलाक खासा खंयचीच सेवा राज्याकडल्यान दिवपाची चाल ना. देखीक-नागरिकान रू.५०० इलो कर भरलो, जाल्यार हेच रकमेच्या वा तिच्या मोलाचें फारीकपण म्हूण खंयचीच खाशेली सेवा करदात्याक शासनाकडल्यान मेळना. अठराव्या शतमानांलो अर्थशासत्रज्ञ जे. बी. से हाचें मत अशें आशिल्लें- ‘कर जितलो कमी तितलो बरे’ दरेक कर म्हळ्यार अर्थवेवस्थेवयलें संकट, अशें त्या काळांतल्या अर्थशास्त्रज्ञांचें म्हणणें आशिल्लें, अडम स्मि हांचे मत अशें की स्वंतंत्रताय ही अर्थीक उदरगतीपरस चड म्हत्वाची आसा. देखुनूच, राश्ट्राच्या संरक्षणाखातीर जो खर्च जाता, तातूंत जण एका नागरिकान निजाच्या अर्थीक बळग्याप्रमाण वांटो उबारपाकूच जाय. हो वांटो म्हळ्यार कर.कर आकारता आसतना कसली नदर आपणावची हेविशीं वेगवेगळ्या अर्थशासत्रज्ञांनी वेगवेगली मतां मांडल्यांत. तातूंतली एकूय विचारसरणी परिपूर्ण अशी ना. देशांतली अर्थवेवेस्थेची स्थी कशी आसा आनी सरकाराची मोख खंयची हाचेवेल्यान कर आकारपाचें धोरण थारावपाचें आसता.
करांचो उपेग:समाजांतल्या गरजेच्या वस्तूंचे उत्पादन वाटीक करांवरवीं उर्बा दिंव येता. करांक लागून उत्पादनाक फाव ती दिका मेळटा. करांचो उपेग समाजीक कल्याणाखातीर जाता.शासनाक खर्चाखातीर येणावळ मेळोवन दिवप, गिरेस्त आनी गरिब हांचेमदली विशमताय उणी करप, वाड्या दरांचेर नियंत्रण दवरप, पुराय रोजगार निर्माण करपाक पालव दिवप, विदेशी वेव्हारांतली विषमता पयस करप, प्रादेशिक असमतोल पयस करप हे करांचे कांय उपेग आसात.
करांचो आघात वा भार: येणावळींतल्यान कर दितात म्हळ्यार तितलेच रकमेन ते व्यक्तीची येणावळ उणी जायत आसता. देखुनूच जण एकलो कराचो भार दुस-याचेर धुकलपाचो यत्न येणावळ उणी जायत आसता. देखुनूच जण एकलो कराचो भार दुस-याचेर धुकलपाचो यत्न करता. देखीक-वस्तूंचेर विक्री कर बसयल्यार तो वेपा-याक दिवंचो पडटा. म्हळ्यारूच कराचो आघात (impact) वेपा-याचेर पडटा. पूण जर त्या वेपा-यान कराचे रकमेइतलें वस्तूचें मोल वाडयलें आनी गिरायकांकडल्यान वसूल केलें, तर कराचो भार (incidence) गिरायकांचेर पडटा.देखून कराचो भार कोण सोंसता ताका म्हत्व आसता. जितलो रकमेचो कर बसयतना कर कोण दिता हाचेर सरकार आपलें लक्ष दवरता. करांक लागून सेवन, उत्पादन,उत्पादक-घटकांचें पुनर्वाटप (reallocation) आनी परदेशी वेपार हातूंत बदल जाता, म्हूण खासा करांचो भार नक्की किणाचेर पडटा, हें निश्चितपणान सांगप कठीण आसा.
करांचे प्रकार: प्रत्यक्ष कर आनी अप्रत्यक्ष कर अशे करांचे दोन प्रकार आसात. ह्या दोनांत खरो फरक खंयचो हेविशीं अर्थशासत्रज्ञांमदीं एकमत ना. सामान्यतायेन प्रत्यक्ष कराचो आघात आनी भार कर दिल्याचेरूय आसता. देखीक:येणावळ कर, भांडवली नफा कर, संपत्ती कर, वारसो कर, मालमत्ता कर आदी. हाचे उरफांटे, जे कर व्यक्ती सुर्वेक स्वता भरता पूण उपरांत दुस- कर, मालमत्ता कर आदी. हाचे उरफांटे, जे कर व्यक्ती सुर्वेक स्वता भरता पूण उपरांत दुस-यांकडल्यान वसूल करता, तांका अप्रत्यक्ष कर अशें म्हण्टा. देखीक:उत्पादन कर, करमणूक कर,विक्री कर, अबकारी कर, उत्पादन कर प्रा. उर्सुला हिक्सासारके कांय अर्र्शास्त्रज्ञ करवसुलीवयल्यान प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष कर थारावचे चड येणावळ अप्रत्यक्ष करांतइयान येता. राश्ट्रीय येणावळींत कराचो वांटो सुमार १५ टक्के आसा.
कांय म्हत्वाचे कर: १. प्राप्तिकर वा आयकर (Income-tax): सरकारान दिल्ले राखणेक लागून काम करप, येणावळ मेळोवप आनी कायध्याचे चौकटेंत रावन मेळिल्ले येणावळीचो उपभोग घेवप शक्य जाता. देखून, व्यक्तीचे येणावळीचेर कर लावपाचो सरकाराक हक्क आसा, उपभोग घेवप शक्य जाता. देखून, व्यक्तीचे येणावळीचेर कर लावपाचो सरकाराक हक्क आसा,अशें मानतात. २. उत्पादन कर: सरकार कारखान्यांखातीर वीज, उदक, रस्ते आदी पुरयता.ह्यो सुविधा दिवपाखातीर जावपी खर्च वसूल करप हो उत्पादन-कराचो हेत जावन आसा. वस्तूंचें उत्पादन जातकच हो कर उत्पादकांकडल्यान वसूल करतात. ३. भांडवली नफा कर (Capital gains tax): अर्थीम उदरगत आनी नेटान जावपी उध्येगीकरण हाका लागून भांडवली वस्तुंच्यो दरो नेटान वाडटात. असले परिस्थितींत भांडवली़ वस्तू विकल्यार मूळ दरापरस चड पयशे विकतकच मेळटात. हे वाडीक ‘भांडवली नफा कर’ अशें म्हण्टात. ४. संपत्ती कर (Wealth Tax): संपत्तीच्या आदारान अदीक संपत्ती मेळोवं या. हातूंत वाड जावंची न्हय म्हूण सरकार हातूंतलो वांटो कराच्या रूपांत वसूल करता. ५. करमणूक कर: करमणुकीचीं साधनां मेळो वन दिवपाक सरकाराक खर्च जाता. हो खर्च करमणूक कराच्या रूपांत वसूल हो ह्या कराचो हे जावन आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
अध्याय ३ - कर्मयोग
कर्मयोग ह्या अध्यायांत कर्माचें म्हत्व सांगला. समाजसेवा बरे भशेन चलपाक सुवार्थ सोडून दर एकल्यान आपलीं कामां समाजाच्या हितापासत आनी लागणूक म्हूण करची आसतात. कर्मां करप हो मनीस सभाव. कर्म केल्या खेरीज कोणाकूच रावूंक येवचें ना अशी शिकवण हो अध्याय दिता.
अंती सगल्या ज्ञानांत ज्ञानयज्ञ व्हड; सगल्या यज्ञांची अखेर आत्मज्ञानात जाता; ज्ञाना भाशेन ह्या जगांत कांयच पवित्र ना असो ज्ञानाचो म्हयमा सांगून, श्रद्धाळू, इंद्रिया जिखिल्लो आनी म्हजेंच ध्यान करतलो जावन तूं ज्ञान मेलय आनी अशें केल्यार तुका शांती मेळटली, अशें श्री कृष्णान अर्जुनाक सांगून हो अध्याय सोंपयला.
पळेयांत
वर्ग:देवनागरी पानां
लायन्स इंटरनॅशनल
thumbnail|left|Lions Club speaker.वेगवेळ्या वेवसायांतल्या आनी उद्देधंद्यांतल्या लोकांनी, परस्पर – सहकार्य आनी मानवतेचें सेवाभावी कार्य करपाच्या उद्देशान स्थापन केल्ल्या मंडळाची संवसारांतली सगळ्यांत व्हडळी आंतरराश्ट्रीय संघटना. तिचें अधिकृत नांव इंटरनॅशनल असोसियेशन ऑफ लायन्स क्लब्स अशें आसलें तरी लायन्स इंटरनॅशनल ह्या नांवानच ती प्रसिद्द आसा. हे संघटनेची स्थापना टेक्सा राज्यांत डॅलसांत मेकिल्व्हन जॉन्स हाणें 1917त केली. संवसारांत 166 परस चड स्वतंत्र देशांनी हे संस्थेचे सुमार 28, 500 फांटे आसून, वांड्यांची संख्या 1990 मेरेन 10 लाखांवयर आसली. भारतांत हे संस्थेची सुरवात 1956 वर्सा जाली.