cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
झानोडें
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत हेर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळ / मनोरंजन केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत भौशीक वाचपघर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत भौशीक वाचपघर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं भौशीक वाचपघर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खबरापत्र पुरवण उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खबरापत्र पुरवण ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं विधानसभा मतदान केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर गरमीच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर गरमीच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर गरमीच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर गरमीच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
झानोडें ह्या गांवांत जमिनीचो वापर सकयल दिल्ल्या प्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
झानोडें ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): PADDY, नाल्ल, उस.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण गोवा वर्ग:केपें वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां
बोरये
बोरये हो फोंडे म्हालांतलो एक ल्हानसो गांव.हाका बोरी आनी बोरीम अशेंय म्हणटात. फोंडा- मडगांव ह्या महामार्गाचेर आनी फोंडा शारा सावन 5 कि.मी. अंतराचेर आसा.
सुवात
बोरये पणजेच्यान 29 कि.मी. पयस आसा. तळावली, कुरका, बांबोळी, शिरोडा, हे गांव बोरयेक लागीं आसात. तशेंच मडगांव, कुडचडें, फोंडा, हीं शारां लागीं आसात. ह्या गांवचें क्षेत्रफळ 1443.6 जावन आसा. हो गांव उत्तर गोंय जिल्हो आनी दक्षिण गोंय जिल्ल्याच्या शिमेंचेर आसा.
इतिहास
आदल्या काळार ह्या गांवांक बदरी ह्या नांवांन वळखताले. झाडांच्या नांवां वयल्यान गांवांक नांवां दिवपाची परंपरा आशिल्ल्यान, बोरये गांवांक बोरीच्या झाडाक लागून बोरये हें नांव पडलां आसूं येता.
भूगोल
जुवारी न्हंयच्या उजव्या काठार आशिल्लो हो गांव सोबीत देण्यांनी भरला.बोरये हो गांव 15°21'42" उत्तर अक्षांश आनी 73°59'58" पूर्व रेक्षांश मदें आसा. सैमीक सोबीतकायेन नटयिल्ल्या ह्या गांवांत दोंगरांचेर खळखळपी झरे व्हांवतात. हांगां माड, माडयो, आंबे, पणस आनी वेगवेगळ्या मसाल्याच्या पिकान समृद्ध आशिल्ली कुळागरां आनी शेतां हांगां आसात.
पळयात
Goy Wikivoyage
वर्ग:गोयेचीं शहारां, गांव आनी जागे वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:फोंडें तालुका/Ponda Taluka वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem
Abolim Konkani Mando
ABOLIM
The Mando
As a dance the mando is a square type (double file), men facing the women. When the partners come face to face in the centre, they retreat to the starting point, then move forward again crossing to the opposite side. The men then flick their handkerchiefs while the women open their fans. All in all, it is a stately and leisurely dance. The melody of the mando is slow in movement, with a soft and languishing atmosphere.
Polleiat
Goemche Mandde
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Mandde वर्ग:Romi panam
तांबे
तांबे एक धातू.रंग तांबडो.तांब्याचो अणुभार(Atomic Weight) )63.546 आनी अणुक्रमांक (Atomic number) 29.नवाश्मयुगी मनशान इ.स.पयलीं सुमार 8000 वर्सांच्या अदमासाक सगळ्यांत पयलीं तांब्याचो  सोद लायलो आनी फातराबदला तांब्याचो वापर केलो.शुध्द स्वरुपांतल्यान ह्या तांब्यापसून तांणी तुतये सुरयो,चाकू असलीं हत्यारां आनी उपरांत आयदनां तयार करप जालीं.इ.स.पयलीं 6000 च्या अदमासाक उज्याचेर तापयल्यार तांबें विरगळटा आनी जाय तो आकार दिवपाक मेळटा  असो सोद लागलो.हातूंतल्यान धातुकापसून धातू गाळपाचे प्रक्रियेक म्हळ्यार धातुविज्ञानाक आरंभ जालो इजिप्तांत तांब्याविशींच्यो खूभ सुदारणा जाल्यो.इ.स.पयलीं 5000 च्या अदमासाक,इजिप्तांत मेल्ल्या मनशांवांगडा तांब्याचीं शस्त्रां आनी हत्यारा दवरताले इ.स.पयली 3000च्या असमासाक स्नेफ्रू ह्या राजांनी सिनई व्दिपकल्पांत तांब्याच्यो खाणी सुरु केल्ल्यो हे विशींचे पुरावे आसात.ह्या काळांतूच  पयलीं कांशें(Bronze)तयाकरप जालें. इ.स.पयली 3000 च्या अदमासाक सायप्रस जुंव्याचेर व्हड प्रमाणांत तांबें तयार जातालें..ह्या जुंव्यावयल्यान रोमन साम्राज्याक तांब्याची  पुरवण जाताली.सायप्रसांतल्या des cyprium अशें म्हण्टाले.उपरांत  ताचें cyprum हें ल्हान रुप जालें आनी ह्या नांवाचो अप्रभ्रंश जावन cyprum हें ताका नामव पडलें ह्या शब्दांतलीं पयलीं दोन अक्षरां घेवन ह्या धातूचो रसायनीक  संकेत तयार जालें.इ.स.पयलीं 2500 च्या अदमासाक चीनांत तांब्याचो वापर जातालो असो उल्लेख शू चिंग हाच्या म्हाकाव्यांत मेळटा.भारतात ऋग्वेदाच्या काळासावन तांबें वापरप जाता..ह्या धातूच्या तांबडया रंगाक लागून संस्कृतांत ताका ताम्र अशें म्हळां.
वखद म्हणून तांब्याचो उपेग करताले असो आयुर्वेदांत उल्लेख मेळटा. तांबें धर्तरेचेर धा लाखांमदीं 4.5 भाग इतलें आसता जाल्यार दर्याच्या उदकांत तें धा लाखांमदीं 1 ते  25 भाग आसता.सगल्या जिवांभितर तांबें आसता.मनशाचे कुडींत सुमार 100 मिलीग्राम तांबें आसता.शरिरांतल्या स्नायूंनी.फिग्दांत आनी मेंदवांत तांबें आसता. धातुरुपांत मेळोवपाचे नदरेन तांबें सल्फायड धातुकाच्या ऑक्सायड धातुकाच्या आनी शुध्द स्वरुपांत मेळटा.शुध्द स्वरुपांतलें तांबें (99.9 %) अमेरिकेंतल्या लेक सुपिरिअर सरोवराच्या देगांचेर व्हड प्रमाणाचेर आनी कॉर्नवाल,सायबीरिय,,उरल,ऑस्ट्रेलिया,चिली,इटली,स्विडन ह्या इटली,स्विडन ह्या देशांनी उण्या प्रमाणांत मेळटा.कॅल्कोसायट glance),कोबेलाय तांबें मेळटा. अमेरिकेच्या संयुक्त्त संस्थानांच्या रॉकी पर्वत आनी ग्रेट  बेसीन ह्या विभागांनी,पेरु आनी चिलींतल्या अँडीज पर्वताच्या अस्तंत भागांत, झाईरे(बेल्जियन काँगो) आनी उत्तर  झिम्बाब्वे आनी मिशिगनाचो उत्तर भाग आनी कॅनडा ह्या चार विभागांनी जगांतले 90% ताब्याचें  सांठे आसात.आलास्का,उत्तर आनी दक्षिण अमेरिकेचो उरिल्लो  भाग आनी आफ्रिका  ह्या प्रदेशांतल्या तांब्याच्या सांठयांतल्या जगाची तांब्याची गरज भागोवप जाताली.भारतांत तांब्याचे सांठे राजस्थानांतल्या झंझुनू आनी अल्वार जिल्ह्यांनी आसात.
सिक्कीम राज्यांतल्या रंगपो वाठारांतूय तांबें मेळ्ळां. दोना पावलाचे सोडियम आनी पोटॅशियमगोंयचे राश्ट्रीय समुद्रविज्ञान संस्थेन हिंद म्हासागरांत 1981 वर्सा तांबें,निकॅल(nickel)कोबाल्ट(cobalt),मॅगनीज आणि लोखण आशिल्ले गुळे खूब प्रमाणांत आसा म्हणपाचें सोदून काडलां.भारतांत तांब्याचे हेर मुखेल सांठे बिहार,मध्य प्रदेश,आंध्र प्रदेश आनी कर्नाटकांत आसात.गुजरात,पंजाब आनी उत्तर प्रदेशांतूय तांब्याचे थोडे सांठे आसात. तांबें 1083 सॅ.तापमानांत  कडटा आनी 2323 सॅ तापमानांत विरगळना.पूण ऑक्सिडी आम्लांनी तें रोखडेंच विरगळटा.हवेंत,आमोनिया आनी आमोनियम लवणांत तांबें विरगळटा तशेंच तें सायनायडांत विरगळटा,सर्वसामान्य हवेंत तांब्याचेर ऑक्सायडाचो काळसो थर तयार जाता खारे हवेंत क्लोरायडाचो  थर तयार जाता.हवेंत तांबें तापयल्यार ताचेर कॉपर ऑक्सायडांचे थर जातात.खूब वेळ तापयल्यार हें  ऑक्सायड तयार जाता.हवेंत तांबें जळना पूण तें ऑक्सिजन –हायड्रोजन हांच्यांत जळटा.ऑक्सिजन,नायट्रोजन.कार्बन डाय-ऑक्सायड.सल्फर डायऑक्सायड असले वायू वितिळिल्ल्या तांब्यांत विरगळटात. धातूंभितर तांबें हो म्हत्वाचो धातू विद्युत् जनित्रां आनी चलित्रां(मोटारी),विद्युत्संवाहक सरयो केबली,वारांव,मोटार गाडयेंतलीं उपकारणां स्फोटक पदार्थ,रडियो,दूरचित्रवाणी,घडयाळी,तरातरांचीं आयदनां हातूंत तांबें वा तांबें भरशिल्लो मिश्र धातू वापरतात.कांशें पितूळ सारके मिश्रधातू तांब्यापसून तयार करतात.भांगर-रुपें हें धातू प्रमाणांत तातूंत तांबें भरशितात.कांय देशांनी नाणीं तयार करपाखातीर.हेर धातूंवांगडा तांबें वापरतात.तांबी(copper T )ह्या संतती नियमनाच्या उपकरणा खातीर तांबें वापरतात.
Grenada
, उत्तर अमेरिकेंतलो देस आसा। ताची राजधानी सेंट जॉर्ज नगर आसा।
तांबे
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Grenada
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Vhoir Vhoir Dongrar
Up on the hilltop
Type: Deknni
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git.
Musical form: Ternary
Alem
Ek vokhdi vonspot. (Moratthi-ale; Hindi-odrok, odda; Gujrati-adu; Kon'nodd-ola, hosisuntthi; Somskrit-ardrok xringobera; Inglix-ginger; lettin- jhinjibor efisinel. Gonn-sittemini. Kull-jhinjiboresi). Hi lhan vonspot (mullkxodd) mullchi agney axia vattharantoli (chodd korun Bharot ani Chin) asa. Zaitim vorsam zogpi he vonspotichem kandd zomnint addvem vaddtta. Hea zomnintlea kanddaposun zomniuyor sumar 0.5 te 1.5 mi. Unch fantte yetat.Panam sadim, lambxim, jible akarachim ani mullant gutthlail'leavori astat. Aleache godd'dde hatachea bochkeabhoxen asun tanchim choddxim bottam ekamekank lagun astat.
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
Literary form: Ethnological aspects
Translated by Romano Abreu, Moira, Goa, June 2003
Alem
Pikaullicho vatthar
Bharot, Inddonexia, West Inddiz (choddkorun Jomoika), ut'tor ani ostont Afrika hea uxnn kottibondhantlea vattharant aleachi lagoudd mottea promannant zata.Bhartant somudrothoraposun te himaloyache demvtevelea 1670 mi. Unchayemerenchea vattharant ani chodd korun dokxinnekoddlean prodexant aleachi lagoudd kortat. Keroll, andhr prodex, gujrat, himachol prodex, moharaxttr hea rajeant alem roitat.
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
Vhoir(i), vhoir(i) dongrar,
Up on the hilltop,
Udok(o) kong(u)rem,
Alem
Lagoudd
Hea pikak uxnn, domott ani pausalli hovaman lagta. Vaitti naxil'le,modhyom' kalle, bhusbhuxit ani zambhea fatrache zomnint aleachem pik borem zata. Aleachi laugodd korche poilim zomin khonnun votant tapoitat. Aleachea pikant udok sanchun urchem na hachi zotnai gheunchi poddtta. Dekhun, xetache bhomvtonni mero kaddttat. Hea pikak bhorpur sarem ghalchem poddtta.
Hea pikak proti hekttor 35.50 tton xennachem sarem ani 75 kigre. Naittrozon sarem ghaltat. Uprant zun mhoineache survatik komb axil'le kuddke roupakhatir vaprotat.Sadaronn 30Χ30 sem'mi. Ontracher chorant 5 sem'mi. Khol fonddkulam kaddun tatunt aleacho kuddko roitat. Komi pausachea vattharant va lhan akarachem alem aslear tem 15Χ15 sem'mi. Va 22Χ22 sem'mi. Ontracher laitat. Lagoudd kortokoch hea pikak udok ditat. Komb bhair futtpachea kallant pikant udok sanchlear komb kuspacho sombhou asta. Uprant zaitoxim noddnni korun pikak udok, sarem ghaltat. Fuddem 7-8 mhoineamni panam suktokoch alem khonnun kaddttat.
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
Udok(o) kongrem ani,
Water in eddies and
Kolvont hanv Mog(o)rem.
Alem
Suntth
Sukoil'lea aleak suntth mhonnttat. Survatik alem nivll korunk tem udkant bhizot ghaltat ani tacheveli sal khorouddun kaddttat. Hem alem sat atth dis votant sukoitat.Uprant suktokoch samany protichi dhouxa rongachi suntth toyar zata. Kaim kodden alem khonnun kaddttat ani tem xizoun suntth toyar kortat. Bore protichi suntth dhovi asta. Hi suntth korpak alem survek udkant ghalun tachi sal kaddttat. Uprant tem portem ek dis udkant bhizoitat.Thoinchem kaddun tem chuneachea datt udkant ghaltat. Uprant hem alem votant atth-dha dis sukoitat. Oxetoren bore protichi suntth toyar zata. Ekdom' bore protichi suntth korchekhatir chuneachea udkant ghal'le suntthik gondhkachi dhumvri ditat ani uprant votant sukoitat.
Upeg
Alem ani suntth hancho upeg purvil'lea kallasaun vokhod ani mosaleakhatir kortat. Alem tikhott, ut'tezok ani vayunaxok asta. Khank chodd ailear suntth sakhor khaupak ditat. Tokli dukhlear suntth toklek bandtat. Peyam (jinzor) toyar korpak aleacho upeg kortat. Gõyant vokhdant ani zounnakhannant aleacho upeg zata. Opchon va ojirnn zalear aleacho ros pivpak ditat. Suntth ani sakor hancho pittho (suntthi pittho) devacho prosad mhunn vanttpachi chal asa.
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
I am the dancing girl Mogrem.
Alem
Rog
Dokxinn bhartant aleak ‘ pithiym' aefaniddoromettom' ’ ani ‘ pithiym' mayariottilom' ’ hea chiteakhatir ‘ kuz ’ ho rog zata. Hea rogak lagun zhadd holldduvem poddtta ani kusta. Udkacho gall nichro zaupi sade zomnint ho rog chodd korun zaina. Modhyom' kalle zomnit udok sanchlear rogachem promann vaddtta. Rogkarok chito kuxil'lea aleachea benneant va mullant asta. Ho rog allabonda haddunk pikachi odlabodol kortat toxench roupak nirogi aleache komb vaprop mhotvachem asta. Lagoudd korche adim ho rog lagcho nhoi mhunn chorant bordo mixronnacho fovaro martat.
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
Paiank panzonnam
Alem
Polleiat
वर्ग:Vokhod वर्ग:Fullam वर्ग:Ruk, Zhaddam, Fullam, Follam ani Bhaji वर्ग:Romi panam
Vhoir Vhoir Dongrar - Dekhni
Vhoir Vhoir Dongrar
Nakak(u) notem,
For the nose pendant.
Soro, soro, soro, soro kon'aka bai
Liquor, liquor, liquor for whom is it, baby?
Paiam kadd(i) zotem.
Remove sleepers from feet.
Dekhṇi (also spelled Dekni, Dekni, Dekhṇi) is a semi classical Goan (Indian) dance form. The plural of dekṇi in Konkani remains the same.
One of the most famous Deknni songs is Hanv Saiba Poltodi Vetam by Carlos Eugenio Ferreira (1860–1926) first published in Paris in 1895 and then in Goa in 1926. The song was adapted by Raj Kapoor as Na mangoon sona chandi in his Hindi movie Bobby. The story that is depicted in this song is about two temple dancers who want to go for Damu's wedding and they approach the boatman to ferry them across the river. The boatman says, "No! The river is rough!" The dancers offer the boatman their gold jewellery; but the boatman is still firm. "No!" he says. So the dancers dance for the boatman and this time he ferries them across the river.
One of the earliest deknnis which may be dated around 1869 is Kuxttoba in which he is called “heir to India and terror of Goa”, implying resistance to Portuguese rule. Kuxttoba was a member of the Salekar branch of the Rane family. Information about his birth, the reason and the course of his rebellion and the manner of his end are vague. He did rebel as an individual against the rule of the Portuguese in Goa but he presented no concept for a free Goa.
Other deknni songs are:
Polleiat
Dekhnni
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:देखणी / Dekhnni वर्ग:Romi panam
Salvador Do Mundo
Salvador do Mundo
Bara ganvancho taluka zaun asa Bardez. oxem mhunttat ki hea ganvantlo Salvador do Mundo zaun asa barantlo poilo ganv. Hea gavnvachem nanv choddxea lokani aikunk na. Ho ganv ut'tor Goyant asa.
Vattharacho Aarankdo
hea ganvche xime voile ganv zaun asat : Bit'tona, Pompurpa, Akkoxim, Porvorim ani Succor. Hea ganvank lagim don xaram asat: Ponje jem hea ganvantsun 10kilometer pois asa ani Mapxeam jem 15kilometer pois asa. Salvador do Mundo ho ganv adi Serula mhunn konnui vollkhotalo ani atam hea ganvank lok Saloi mhunn pacharta. Ho ganv 10 vaddeani vantlolo asa: Salem, Gangoz, Umbra, Sodiem. Quitla, Ubavaddo, Donvaddo, Paitona, Torda and Badem. Soglean voddlo vaddo zaun asa Donvaddo. Hea ganvchi loksonkya sumar 8,000 asa. Hea ganvcho purai vattar sumar 1090.36.50sq.m asa. Hea ganvchi xeti vattar zomin sumar 273.70 asa. Paddi(roi naxil'li zomin) zomin sumar 522.45.50 sq.m asa. Napik zomin sumar 186.68.00 sq.m asa. Hea ganvant koslech karkanne nat. Hea ganvant mandovi nhoiyentlean ek lhanxi nhoim bhitor soril'li dixtti poddta. Hea lhanxea nhoiyechea degentlean don sundor “manas” polleunk melltat. Hanga zaite lok bhonvddek aieil'le va cholpa khatir va nustem gorovpak va jorgingak alil'le dixtti poddtat. He mannxecher torekvar nhoietlim nustim melltat zoxe Tipre, Sangott, xenvtte ani adi.
Itihas
Adim oxem mhunttat ki “Rane” hea xipayani hea ganvcher zaitem zhuz kel'lem mhunn. Hea ganvche zaite oxem mhunttat ki hea ganvant adi te zaitem bhatt roitaleat mhunn ani oxem korta astana tannim Raneacher lokx dovorchem poddtalem. Hea ganvchea vhoddilamni hea gavak “sadde tin firgozancho ganv mhunn pacharla. Oxem ghoddunk ek vegllench karonn asa. Hea ganvachea sorbhovtonnea Sukur, Penha De Franca, Salvador de Mundo ani ordem Poburpeacho ganv lagta.
Ho akh'kho ganvancho chombo serulachea Communidadecho aslo (halim Shirodea). Eka kallar akh'khea Bardez talukeacho mhuky ganv.
Kristanv dormant lokanchi bhorti
1543 hea vorsa meren Bardez ut'tor goyant Portuguez vatthar aslo, Hea talukeantlea lokanchem kristanv dhormant bodolnneche karya Franciskan hea sovsten aplea hatant ghetil'lem. Hem karya vhodda netan 1555 hea vorsa Bardez talukeant suru zalem. Hea sonvsten aplem karya Reis magos(Verem ) hanga thaun don dikani choloilem: ut'tor ani dokhinn. Hem kortana tanni aplea khatir ravpachim ghoram bhandlim toxinch her imariti and mondollam sthaplim ani tech porim dhormapardexokanchi suvat sodun kaddli. Tannim 1565 hea vorsa char mhukel firgozo bandleo teo mhuntlear : Verem, Candolim, Nagoa ani Serula (Salvador Do Mundo) hea ganvani. Tea uprant Siolim, Nerul ani Aldona hea ganvani tannim apleo firgozo bandleo.1766 hea vorsa meren choddxea Franciscan misionarini aplem karya netan choloilem, bhov thoddim misionaram 1835 hea vorsa merem aplem karya il'lem il'lem korun fuddem vorot ravlim. Tea uprant soglleo misionari sovsthank damun udoile.
Firgoz
Serula hea ganvant Jezu Sorvondar vo Salvador do Munddo hi firgoz 1565 hea vorsa bandli. Serula hea gavant Franciscan Misionarimni tin padrinchim ravpachim ghora bandlim tim mhunllear : Salvador do Mundo, Penha de Franca ani Succur hea ganvanni. Zaitea vorsa uprant Pomburpacho orddo vatthar Serula communidadik bhettoilo. Hea pasot Serulchea Communidadik sade tim firgozanchi communidade oxem mhunttat. 18 January d church was painted again. Serula mhonnge Mhukell ghanv. sir mhonge tokli. Hea firggent padrininche ravpachem ghor poilea mavyer aslem. Gaukarachea fustar hi girgoj badleli. Hem gavnchem navn Franciscan missionar Shree Francisco do Salvador hachea tepar zalem. Hea firgorzek 22 December 2013 hea vorsa portun hea bori dhaxea hadli ani portun uktauvni zali. 2015 hea vorsa hea firgojek 450 vorsav hea firgozek bortolim. Hi firgroz ekdom borea architectural Kaman netoiloli asa. Hea firgogent ek saidik zonel asa zatuntlean firgogent bhitor suryacho ujvadd bhitor sorta. Kovcheche titles 1962 hea vorsa uzar kelle mhunn amkam boroilem melta. Mhukel altar sogllean chodd mhohotvacho karonn ho altar tin bhagani amkam polleunk melta. Hea altaracher sobit kaintaillim sobar mister dissun ieta. Jezuche rupantor, povitr atmo xisancher devun ieta senakl mhonntlealea suvater ani Jecuche sorgar chodnnecho mister legist hea altarank dissun ieta. Hera altarachea dusrea bhagan Salvador do mhundo chi murti dissun ieta. Hea murtecha ujveak St. Francis of Assisi hea bhotkachi kantaileli murti sisun ieta. Ani Davea vatten St. Anthon de Lisboa dissun ieta. Sogllean sokoilea bhagant/ tisrea bhagat St Bonniventure ani Pope Alexandar V (murti distatFranciscan padre) and st. Domnic hacheo kataileleo murteo distat. Hea firgogek anik char saidiche altar asat. Zancher ghonnichem chitr kantailem asat. Hea sadichea altancher salvosav saibinnichi, St. Anna, Kakutichi sainnin ani kuresav saibinnichi and kuressav Jezuchi mhrti asat. Oxem boroillem amkam mellta ki he sogle saidiche altar zaitea vorsa uprant hea firgojent ubarille. Hea firgojechem pupit xoranv seninarintlean haddlelem mhunn amkam mellta. Hea pulpitik sov saidi asat. Hantuntleo don saidini St. pedru ani Paul hanche chitr dissun ieta. Hea santani Jezuchi bori khobor akkhea sovsarank porgotilli. Anik her chitran urlea char bhagancher zuan asa: St. Zuav (gonn), St. Luk (bhoill), St. Mathew (Monis) ani St. Marku ( shiv). Jezuchea melele kuddicho altar shorav seminarintlean hadlolo mhunn amkam boroillem melta. Aniek suropaicho nomuno hea firgozent mellta ti zaun asa Salvosav saibinnichem vhoddlem chitr.
Sankristi
Hea sankristinlea altaracho unchlo bhag institute de Piedade (purvil'lea Bismachea gharantlo haddlolo mhunn amkam mellta.
Kopelam
Hea ganvant 5 kopelam asat: Mae de Deus(Paitona), kurpeche saibinnichem kopel (Monte dongrer), St. Sebastiaochem kopel (Baddem), St. Rita (Dhonvaddo) ani St.Annachem kopel (Salem).
Devllam
Hea ganvantlim devllam kulldevta oxem zaun asat : Vital, vhoddli vanndevta ani Dhaktti vann devta ani gram devta Ravalnath.
Ganvantli kanni
Hea gavant zaitea vorsam fatti ek kristanv bamonn devcharak payam poddtalo. To tachi puza korta astana Devcharak tandull, nal'l ani dusreo her vostu bhettoitalo. Ho Devchar ek lambh angllem ani mathear chempem ghalun monxeachea rupan dixtti poddtalo. Tea Devcharan tea bamonnak bhas dil'li ki zoritor to bamonn taka nomoskar korit tor to taka soglle jinsachem duvens kurar korunk sot'tea ditolo ani he porim taka konnuch vaitt korunk xokcho naslo. Ek dis ek sobit ostori ballkak gheun hea bamnnak dixtti poddli ani tinnem taka mhunllem, hea devcharachi puza sodd ani salvosav saibinnicher visvas dhor. Ani tannem toxench kelem ani kumsar zuaun tannem ek novem jivit suru kelem ani saibinnicho vhodd bhokt zalo.
Polleiat
Goy Wikivoyage
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
डॉ. मनोहरराय सरदेसाय
'''डॉ. मनोहरराय सरदेसाय''' नामनेचे कोंकणी कवी आनी फ्रेंच भाशेचो जाणकार
जल्म आनी शिक्षण
जल्म: 18 जानेवारी 1925-2005 नामनेचे कोंकणी कवी आनी फ्रेंच भाशेचो जाणकार. ताचें शाळेचें शिकप मराठी आनी पुर्तुगेज भाशेंत जालें. 1942 त मॅट्रिक जातकच ताणें मुंबय विल्सन कॉलेजींत शिक्षणाक सुरवात केली. ताचो बापुय नामनेचो कोंकणी-मराठी कथाकार लक्ष्मणराव सरदेसाय त्या वेळार गोंय मुक्ती चळवळींत बंदखणींत आशिल्ल्यान ताका शिक्षण व्हडा कश्टान घेवचें पडलें.
1949 त मुंबय विद्यापिठाचे एम्.ए. परीक्षेंत तो पयल्या वर्गांत पयलो आयलो. भुरगेपणासावन साहित्यिक बापायच्या संस्कारांक लागून ताका वाचनाची आवड जाल्ली. मुंबय कॉलेजींत शिकतना ताणें साबार कोंकणी, मराठी नेमाळ्या खातीर कविता, लघुकथा आनी हेर लेख बरयले. 1949-52 त ताणे विल्सन कॉलेजांत व्याख्यातो म्हूण काम केलें.
हेरा कडेन सहभाग
गोंयांत मुक्ती आदीं आनी उपरांत ल्हव –ल्हव सांस्कृतिक, सामाजीक आनी राजकीय मळार जे बदल आनी रुपांतरां घडत रावलीं, तांचें प्रतिबिंब तांच्या कांय कवितांनी दिसून येता. अर्थीक असमता, अज्ञान, भ्रश्टाचार, अनीत, लोकशायेंतले उणाव, राजकारण अशा विशयांचेर ताणीं उपहासात्मक बडी मारल्या.
कवी
आयज रे धोलार पडली बडी (1961) गोंया तुज्या मोगाखातीर (1964) जायात जागे (1964) जय पुण्यभूंय, जय भारत (1965) बेब्यांचें काजार (1965) रामगीता (1968) जायो-जुयो (1970) इंगलिश पोयम्स (1971) पिसोळीं, भांगराची कुराड (1979) माणकुलीं गींतां (1982) मनोहर गीतां (1987) गोड गोड गीतां (1991)
गद्य
आमची भास आमकां जाय (1962) शणै गोंयबाब (1968) Honoure de Balzac (1979) साहित्य सुवाद (1993)
नाटकां
स्मगलर (1975) बिराड बदललें (1981) जादूचो कोंबो (1995)
अणकार
Anthology of Konkani poems (1964)
कोंकणींत अणकार
देवाचीं उतरां (1984) कांदीद (1984) आयलें आमचें राज (1990) विवेकानंद (1994)
एकांकी
स्मगलर (1975)
बालसाहित्य
बेब्याचें काजार (१९६५),भांगराची कुराड (१९७९),बिराड बदल्लें (१९८१),माणकुलीं गितां (१९८२),मनोहर गितां (१९८७),गोड गोड गितां (l,ll,lll,१९९१),जादुचो कोंबो (१९९५),कुकुलीं कवनां (२०००),बेब्याचें काजार (दुसरी आवृत्ती २०१२).
कवितेंतल्यान काळजाक पिळ घालपी- मनोहरराय सरदेसाय
1)“गोंय तुज्या मोगाखातीर” – हो झेलो सुटके आदलो. 18 जून 1961 वर्सा प्रकाशीत जाल्लो. गोंयचो मोग, गोंयचो सैम, गोंयच्या गुलामपणाची खंत ही ह्या काव्याची कांय मुखेल आंगा. हो ताचो पयलो कविता संग्रह. भाय-या मनाक म्हज्या लागलें पिशें, लागलें पिशें. हांतूंतलेयान कवीच्या मनांतली आपले आवय- भुंयेची विल्क्षण आड दिश्टी पडटा. हांतूंत एकूण 40 कविता आसपावल्यात. तांचो काळ 1954-1960 मेरेनचो आसा. 2)“आयज रे धोलार पडली बडी”- ही संगितिक 1961 वर्सा उजवाडाक आयिल्ली. ही कंसवधाचेर आसली तरी ती प्रतिकात्मक आसा. गोंयच्या स्वातंत्र झुजाची फाटभूंय तिका लाबल्या. हांतलो कृष्ण जेन्ना “ कंसा, तुजो करूंक ध्वंस, विष्णूचो आयला अंश” अशें म्हणटा तेन्ना कृष्ण हो निखटो खेळ खेळपी ‘ गवळ्यालोपोर’ नासता, तर अनंत अन्यायाचे जड शिळे पोंदच्यान वयर तकली काडपी एक जागृत समाज आसता, इतलें आमी लक्षांत दवरूंक जाय. जेन्ना जेन्ना कंस निर्माण जातात तेन्ना तेन्ना श्रीकृष्णूय जल्माक येतात. असत्य ना करपाक न्याय, सत्य हांची गरज आसता. असत् तत्वांक ना करपाक सत् तत्वांचीच गरज आसता इतलें आमच्या लक्षांत आयलें आनी शेंकडेयांनी वर्सांचीं तरेकतरांची बंदेपणां भोगून निर्वीर्थ जाल्लो समाज पर्थून जागो जालो जाल्यार आमची एक गरज भागली अशें म्हणचें पडटलें. 3) “जायात जागे”- 1964 वर्सा उजवाडाक आयलो. हातूंतल्या कवितांचे सूर, शब्द वेगळे. तातूंत आपल्या हातान नवें गोंय घडोवपाचो हावेस आसा आनी त्याच वांगडा सुटके आदीची सपनां रुपाक न आयिल्ल्याची खंत आसा. ‘कुणबी हांव’, ‘खरो गोंयकार’ सारकी गितां हातूंत वाचूंक मेळटात. “फाल्याचें गोंय” कशें बांदून हाडचें हे आमकां ह्या संग्रहांत आपारीनीं दिश्टी पडटा. 4) “ जायो जुयो” - ह्यो ल्हानशोच कविता थोड्याच उतरांच्यो, खोल अर्थाच्यो आनी दुखेस्त सुरांच्यो. 5) “अठरा जून”- ह्या कविता संग्रहांत कवी आपले निज दायज सांबाळून दवरून चलपाची बुद्ध दिता. 6) “पिसोळी”- धाकटुल्योच कविता पूण नांवां परस तीं मात्शी उडटीच परमळा परस तांकां रंगूच चड. शिकिल्ल्या आनी शिकूंक नाशिल्ल्या हिंदूक आनी क्रिस्तावांक साद्या-सोप्या भाशेंतल्यान एकठाय हाडून मनोहरराय सरदेसायान तांकां कवितांची रुच लायलीं. अणकारीत कथा- कांदीद- 1984 वर्सा पयली छापणी. एका तरणाट्याचेर आदारीत कथा. एका सोबीत व्हडल्या घरांत कांदीद ल्हानाचो व्हड कसो जालो आनी ताका थंयच्यान कसो धांवडावन घालो, बल्गेरियनांगेर ताचें कितें जालें, आदी सांगपी कथा. आमची भास आमकां जाय- (1962) मडगांवां भरिल्ले आठवे कोंकणी परिशदेचे अध्यक्ष डॉ. मनोहरराय सरदेसायचे उलोवप ह्या पुस्तकाच्या रूपान लोका मेरेन पावचें ह्याच उद्देशान पुस्तक उजवाडाक हाडलें. स्वतंत्र गोंयांतली कोंकणी कविता- हाचो काळखंड 1962–1977. गोंय स्वतंत्र जाल्या उपरांच्यो कविता ह्या कविता संग्रहांत आसपावतात. उतरां- ही जा पॉल सार्त्राची आप जीण. हांगा तो आपलें भुरगेपण चितारता. आपल्या काळांतल्या फ्रांसाचीय आमका वळख करून दिल्या.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
Verenchi Igorz
VERENCHI IGORZ eke dongurleche araddir urta, Mandvi Nodichea devea kanttar ani te araddir ravun ti ponnjechea xharar nodor marta. Verenche igorjent choddun vochunk ek 25 panvddeachi xiddi asa; xiddiecheam donui bazumnim survekuch sokol fatranche dog xinv asat te bhov adle.
Vereant Kristanvponn
Verenchem ani Bardesakuntlem sogllem kristanvponn mhollear Fransiskani motthvaxianchem.Manddovi Nod utrun 1550 vorsa, Frei João Noe, Ponnje (?)sakun Bardesakunt riglo ani Veream ek altar ubharlo ani tacher Mis bhettoilem; tachea sangata anik dusre-i motthvaxi asle zait punn fokot 1555 vorsa, jedna Bardesakunt xubhvortoman porgottchem kam suru kelem, tednach ki team Fransiskanamni Bardesakuntli poili igorz sthapli Verenchea ganvant.
Nivas vo Ghor
1555 vorsa Dom Pedru Mascarenhas hea Up-Razan (1554-55), Bardescho Zhil’lo Fransiskanache svadhin kel’lo; hea vorsa uprant Fransiskanamnim Verenche dongurler aplo supurlo poilo NIVAS vo GHOR bandhunk hat ghatlolo. Frei Paulo da Trindade, hea Fransiskani itihaskara pormonnenem, ek dongurli vichun kaddli ti mhollear MARAUGARU, Verenchea ganva boglech.Ho poilo Nivas mhollear mottvaxiank ravpachem ghor ani ek igorz – Mosteiro de S.Francisco. Ho nivas vo moth zaun also ekdom dakttulo-dekhun Mosteirinho de Francisco,oxem boroilolem mellta.Hea Nivasakunt vo Motthant sakun misionari vavr Bardesakunt suru zalo. Ho Motth bandhunk boream-dekhnareamnim tednacheam Fransiskanank ful-na-pakli dili; he borem-dheknnar dexi lok zaum noie kiteak ozun tea ganvant kiristanvponn porgott zaunk naslem.
Raianchi Porob
Ho Nivas ani Igorz Udentichea vidvanank vo Raiank (Reis-Magos) kiteak mhonn bhettoilim zait! Odmasa pormonnem he Fransiskani Motthvaxi Tisvadde sakun,Janerache SOVER Vereant bhitor sorle zait vo te tarkher igorz ba bandhunk buniad ghatli zait ani ho dis adlea kalendara pormonnem Raianche Porbecho zaun also.Punn atam novea kalendara pormonnem amche Indient ani Goeant, hi dobajik porob, Janerache dusre ani nnove hache modhem poddta tea aitara monoitat punn katolk desamnim Janerache 6ver dovorlea kiteak to dis SONT zait, zoso adim Goeantui aslo. Punn Verenche igorjent, ozun adlech porompore pormonnem,Raianchi Porob Janerache Soveruch palltat;ekdanch adol-bodol kel’li mhollear Pri.Cirilo Metodio de Souza vigar aslo tedna, tea vorsa ti porob Janerache 5ver somorombhloli kiteak te tarker aitar poddlolo. 1896 vorsa Dom Afonso Henriques de Braganca, Up-Raza (ekuch vorsak:1896)Raianchea festak hajir zalo ani uprant konn Up-Raza vo Rajpal(Governador) hea feastak hajir zale na. Boroilolem mellta ki nigtinch login zal’lim zoddpim hea festak hajir zatalim.Purtugezanchea disamnim, Janerache 6ver, Raianchea festak Up-Raza, Bisp, Fidalg, Purtugez kulin kuttumba Festachea Misak hajir zatalim mhonn Xri Antonio de Menezes ho odhunik itihaskar sangta (Polle:Mirror:Dez.31,1995).Riginch login zal’lim-i zoddpim, aiz pasun hea festak hajir zaunk ietat mhonn sangtat.Raianchea festak teg bhurgeank raza koxe nesoitat ani he raza te dongurler sakun devun ietoch, festachem mis suru zata. [oslich porompara kansavlle chalu asa punn ti odhik kovtik ani dobajik – teg sumar bara-tera vorsakunche ganvkar-putr vo ganvkar-natu, supurleam ghoddeancher bosun, kuvelecho Dongor choddtat; te ietat kuele, Aroxe ani kansavlle sakun bendd ba laun tankam haddtat ani tea voddeantlo lok tanche patthlean. He teg Rai pavtoch kopela bhair mattvant Mis suru zata. Chandra (Saxtti) Girdhollechea-i kopelant teg raianchi porob zata.
Colegio Real
Verenche igorje kuxik, “Colegio Real”-ek Rajvont kolej asli .Hi kolej zaun aslem ek vixall mondir, don mallianchem asun zaite kudd; malliancher choddun vochunk 4 xiddio asleo, kalleam fatrancheo. Sri lankentle (Seilanvantle) porian tornnatte he kolejint xikunk ietale.
He igorjek magir “Igreja Real” mhonnge “Raiall Igorz” mhonn dorzo mello ani hi igorz Purtugez Razachea asrea khal asli dhekun, ti sambhallcheak ani choloucheak,Purtugez sorkar sogllo khorch kortalo, ek sorkari mondir zal’lea bexen (Carta Regia de 28 de Nov. de1627). 1771 vorsa-ozun Fransiskani Motthvaxi verenche igorjent asle – he igorjechidurusti keli ani 1945 vorsa ti sudharilli. Purtugezanchea kallar, hi igorz zaun asli ek Raxttrik Iadgiri (Monumento Nacional) – [Nem: No. 1360 de 31-3-1932] Igorje kuxik udente vattentlean “Raiall Kolej”asli tichem aiz nisontton porian dixtti poddon na
Fransiskani motthavaxi Bardesant
1543 vorsa Bijapurachea Razan Bardes ani saxtti he don zil’le vo prant, purtugezanchea tabeant kel’le. Dom Afonso de Noronha (1551-54) hea 	Up-Razan veream ek kott bandhunk hokum ghatlolo kiteak to zago eke yukt svater poddtalo - Mandovi nodichea tonddaruch. Dubhav na tea kottant kristanv soldad aslet ani tankam ek kopelanv dovrunk zai also ani ho atmik vavr korunk ek vo dog Fransiskani mottvaxeank veream dhaddlole zait. Oxem astam 1550 vorsa sakun,tea ganvant Fransiskani padri pavlolet; ozun kristanvponn Bardesakunt pavunk naslem, tem fokot verecheach ganvant matxem pavlolem.
Sant Jeromachi Seminar ani Reis-magosachi Kolej
1574 vorsa tori Veream ek firgoz bandtat; hangasorlea mottant Pai dos Cristãos (kiristanvancho Pai) ravtalo ani tannem Bardeschea kiristanvachi rakhonn korunk zai asli - dekhun taka PAI (BAPUI) mhonnla. Tedna iskolachi ani onathanchea ghorachi goroz nasli kiteak soglleam onath-bhurgeank (hindunchea, dubhav na) Jezuitache Sant Pauluche Kolejint, Gova-xara (aiz pornnem Goem) dhaddlole. Verenchea dongrar, iskol suru zalem zait 1576 vorsa uprant ani 1585 vorsa adim. Tedna chear tori Fransiskani Motthvaxi tea mottant asle ani te mistir koxe xikoitale; xikoitale zalear, iskol asunkuch zai. He vidiarthi mhollear hindu avoi-bapainche onath-bhurge. 1585 vorsa uprant, Fransiskani vidiarthi Filosofi xiktalet mhonn sanglam; he vidiarthi zaunk zai Europianache vo Europianank Indient zolmol’le putr. 1595 Frei Jeronymo do Espirito Sakunto, Rakhonnddar kiristanvancho, Veream pavlo tedna to Nivas vo Iskol vaddhounk lailem ani teche don bhag kele; dos Catecumenos e dos Orfãos ani ii) Colegio dos Frades (fokot motthvaxean). He i)Colegio kolejint padri zaunk sodhtoleank Filosofi xikoitalet.1599 vorsa gozal kelea don ghoranchi; 1) Sant Jeronachi Seminar ani Reis-magosachi Kolej. Itlean kiristanv zaunk sodhtoleanchem ghor (katekumenato)Girvoddchea Dongrar pavoilo. Hea-i dongrar magir amkam mellta Bardescho “Pai dos Cristãos.” Ho dongor vo Giri Bardeschea mazar poddta. Tedna kiristanvponn Bardesakunt vistarun gel’lem ani oxem astam Kiristanvancho Pai Bardes-chea mazar ravtalo.
Vidiarthi
Vereche kolejint - zoxem boroun dovorta Frei Paulo da Trindade (1635)- xikoitalet: Vachunk, borounk, songit ani Latin. Cunha Rivara sakunta Konkann-i Bhas xikoitalet-kolejint (iskolant) vo Seminarint tem to sakungo na. Konkanni Bhas Europi vidiarthiank xikoitale zaith; kiteak padri zatoch, poileam kristanvank dexi baxen xikxonn diunk zai aslem. Verenche kolejint xikunk ieilet, Dom João, kandicho(Seilanv vo Sri Lanka) kunvor ani Dom Philippe, Seilanvanchea Patxaiacho natu; te zaitim vorsam he kolejint ravle ani magir tenkam Purtugalachea Razan Purtugalak haddunk laile. Toxench Dom Constantino,Jaffnacho kunvor (Seilanv) ani teche kaim bhav ani bapul-bhav he kolejint xikle. Vereche seminarint xiklet te magir bore huxar diosezani padri zaunk pavlet. Europi aslet te thodde dusream dharmik ordimnim bhitor sorlet, provochonkar (pregador) ani mestir zalet; Indieche aslet te – chodd aslet te Bhamnache putr-padri zatoch igorzamnim vigarank adar diunk gelet (punn vigar zaunk pavle na) ani missionary vavrak lagle; kaim Indieche vidiarthi aple xikop chalu dovrunk Romak poriant vochun Propaganda-kolejint xikle ani tantlo eklo Bisp zaunk pavlo-Dom Matheus de Castro, Divaddecho (1637); teka Vicar Apostolic koso Indiek dhaddlo 1652 vorsa ani tannem aplem pennem Divchole kel’lem. Tedna Divchol Purtugezanchea tabeant podunk naslem. Dom Matheus de Castro, Divaddecho,mhollear poilo Goenkar Bisp, Romak portun vetoch, thoinch 1679 vorsa ontorlo.Oxe anikui Goenkar Romak vochun Bisp zaun Indiek portole. Heam Goeankarachem garannem zaun asle hem: Indiekarank Dharmik Ordint Europi dharmik rig di nant dekhun, te Romak gelet.
Verechem kott
Kaim xembhor vorsam pattim, Savant-vaddicho Raza, Madhav Rao, hea kottant ravlolo; to aplea vangdda 1,500 zhuzari, 1,000 ghodde ani 4 hoti gheun ieilolo (Gazetteer of the Union Territory of Goa, Daman and Div – par 1. p. 841). Amchea disamnim Verenchea kottant bondkhonn asloli ami pollelea; punn atam bondhkonn asli ti bond keli julhache 2rer, 1993 vorsa ani tatunt ek hottel ghalun sorkaran ek ievjon ubhi kel’li punn ozun he dixentlean ekui panvol marunk na .Hea kottachi Rakhonn vo Surokxa sorkar kortolo mhonn Agostache 26ver, 1982 jahir kel’lem.
Purtugez RajPal Verenchea Motthant
Dom João Coutinho, de Redondo, mhollear 40vo Rajpal ani 21vo Up-Raza; to Novembrache 18ver, 1617 vorsa, gadier choddlo ani ek varos, bara mhoine ani tis dis rajvottki choloilea uprant Gova-xhara Nov.10ver, 1619 vorsa ontorlo. Teka Verenche igorjent purlo. Hea Up-Razacho fondd amkam mellunk na.
Verenchem igorjent 1597-1816 vorsam modhem, 25 Rajpalamnim ani Up-razamnim apli zutti hatant ghetli.Tednache pod’dhoti pormonnem, Purtugalak sakun nemnnuk zatoch, Governador vo Rajpal Goeam ietalet te Veream tarvaile devtalet ani thoinche kolejint vochun ravtale; tenkam ravunk ek kherit kudd also. Zutti soddun ditoch, Purtugalak portun veche aslet te-i rajpal tarum mellumsor Verenche kolejint ravtale. Zutti tabeant kortoch te Raj-Pal vo Up-Raza Manddvi Nodintlean Gova-xhara vetale ani “Acro dos Vice- Reis” hantlean par zaun xharant vo rajdhanint bhitor sortale.
Dom Francisco da Gama, Conde da Vidigueira, 33vo Raj-Pal ani 16vo Up-Raza (1597-1600) mhollear poilo Raj-Pal Verenche igorjent apli zutti tabeant gheuncheakani Dom Diogo de Souza, Conde de Rio Pardo, 82vo Raj-Pal ani 49vo Up-Raza mhunlear nimanno. Hennem apli zutti tabeant ghetli Nov, 29 ver 1816. Uprant osle dobaje Borea Jezuche Igorjent (atam Bazilika) zaunk lagle, mhonnge Jezuit te igorjentle bhair sorlea uprant. Punn Frei Achilles Meersman, O.F.M.,hechea pormonne Raj-palachi poili sthapnni zali ti 1571 ani nimanni 1793.Hanga vorsakunchem borench forok asa. Igorz Matechei Odhikari (Arsebisp?), apnnem zutti soddun dilea uprant veream vochun ravtalet.
Verenchea mottant ravlet te he: Dom Francisco da Gama, Conde da Vidigueira (1597-1600); Dom Diogo de Souza, Conde de Rio Pardo (1816-1822); Dom Vasco de Mascarenhas, Conde de Obidos (1652-53) heka 1654 vorsa kaim opxalamnim koidi korun Veream vhelo ani uprant kabochea kottant.
Igorjechem Vornnon
Hi irgoz eke dongurleche araddir urta, Mandvi Nodichea devea kanttar ani te araddir ravun ti ponnjechea xharar nodor marta. Verenche igorjent choddun vochunk ek 25 panvddeachi xiddi asa; xiddiecheam donui bazumnim survekuch sokol fatranche dog xinv asat te bhov adle. Oslich xiddi pun zig-zag Ponnjeche – igorjek asa; he xiddiechea-i paiam-xim ek xinv also. He xiddiechea poileach panvddear uzve vanttentlean ek chalto, hat bhor unch zait, ek fator asa ani to fator mhollear ek ghoddial Adlea kallar tea fatrachi savlli polleun, kitlo vell zala tem lokak gomtalem.
Igorjechea fuddar voir konn sant vo santinn na kiteak ti Igorz Udentecheam Vidvanank vo Raiank (Reis Magos) bhettoilea. Voir torrir vo minarer, ek Purtugez ddall dakhoila asun teche voir ek ordho-mukutt koso, vonttint bhitor ghatlolo. Ho mukutt mhollear Purtugalachea Razacho kiteak he igorjek pod asle tem mhollear “ Royall Igorz ” ani ti igorz sorkar sambhalltolo.
He igorjechi novsornni keli 1971 vorsa ani 1945 sogllo vavr supurnn kelo. Hi igroz purvili khori punn atam zomnik nove zogzogit tizule ghatleat te Xri Felicio Inacio Rodrigues Baban jedna Pri. Sakunta Soares vigar also. Tarik dakhoilea: 6 Jan. 1991.
Hem dev-mondir Fransiskanachem dekhun dev-mondiracheam onttincher donui bazumnim soh-soh vhoddlim chitram asat Asisachea Fransiskachea ani dusrea Fransiskachea jivitantleo ghoddnnuko dakhoun dileat. Dave vattentlean onttik tekun altar asa to Jezuchea ani Moriechea kallzak bhetoila. Tin daram voir ani eka zonela voir purtugalache supurle DDALL ( Quintas ) umkolltat.
Modhlo altar bhov kovtik, korinthian khambeancho; voir lakddar Raianchem kantoilolem ek chitr dixtti poddta; tantlo eklo sorpott poddun, Balkak nomoskar korta. Dave vattentlean Sant Anton ubho asa tem borem asa punn uzve vateantlean Sant Fransisk ubho ravun thoim to kitem korta kai? Ho Jezuit Sant te Fransiskani irgorjent kedna lottolo zait! Teka 1622 vorsa Santachem pod mell’lolem.
Don bazuche altar asat: uzveak peiadad Saibinnicho ani tichea uzveak asat Sant Juanv Bautist ani daveak Karm Saibinn. Voir mathear don kallzam dixtti poddtat; daveak altar asa techer modhekot Asunt Saibinn ubi asa ani tichea uzveak Sant Sebastiao ani daveak Sant Migel, tagddi gheun ubhe asat. Hea altaram modhekot zomnir ek fondd asa to mhollear EXECELLENTISSIMA SENHORA D. ROSA ERMEJILDA? FERREIRA DOS REIS hich. Te faturler tarik dilea ti hi:13 de Marco de 1864. Anik ek fondd asa to mhollear DOM FRANSō CASCO E MELLO hecho - voros dilam 1696. Sakristint bhitor sortana ek vhoddli fatornn asa ticher nanv mellta tem hem: LVIS DATAIDE CONDE DA TOVGYA VISO REI… DA INDIA – DUAS VEZES,etc.etc. voros dilam 9-3-1581.Dom Luis de Ataide zaun also Goencho dhavo Up-Raza ani 23vo Raj-pal (Governador) (1568-1571)poile pavti ani baravo Up-Raza ani 27vo Raj-pal (1578- 1581) - (Polle: Historia de Goa… por Padre M. J. Gabriel de saldanha). Hechea pormonnem ho Up-Raza Marsache dhaver 1581 vorsa melo punn fonddar tarik asa ti Marsachi NNOV ani DHA. Ghoddiek zaith oxem: Nnover melo ani dhaver purlo.Ostomte vattentlean, kottak fuddo korun, ek supurlo darvotto (bailanchem dar)asa teai darvonttea sokol ek fondd asa. Tea fondda velim okxoram vachunk hanv boro xoklo na kiteak okxoramni borich mati ani mell bhorla. Torui vachunk xoklam tem borounk soklam ditam:
SEPULTURA DE DOM
? FRANC CASCO E MELLO
?ORDOMO PERPETVO
…CASMPCAO E D SEVS HE.
…DUOSTAL CE AOS 12 DE
1698
sakristi voir ek malli asa… aiz rikami; ti adlea fransiskani motthacho ughddas korta; adlea mottachem ani kolejichem ghorttan porian dixtti poddo na; punn igorje patthlean dongrachea pallsonnar fatranchi dodda asa ti adlea motthachi iad korta. Hea palLsoNna voir ataNchi simitir asa.
Igorje boglekuch 1555 vorsa kolej ubharloli ti don mallianchi asli ani zaite kudd aslet ani voir choddunk chear xiddio asleot kalleam fatrancheo. Hea motthant vo igorjent 1597 tem 1793 pasun-mhonnge 196 vorsam pottim – 21 Up-Razamnim ani Raj-palanim zutti aplea tabeant ghetli. Kaim Up-Raza hea nivasakunt ravlet. Poilo ravlo to Dom Francisco Da Gama, Conde de Vidigueira-22-5-1597; ani nimanno ravlo to Dom Diogo de Souza, Conde de Rio Pardo 1816 vorsa.Hea Nivasakunt asro gheunk Haidrabadcho Navab pavlolo; to Navab Felix Tinoco da Gama, hea Purtugez fidalgachea ghorim melo; morchea adim tennem Bautism ghetlolo.1872 vorsa Fransiskani Nivas durust korunk fuddem sorlet tedna tenkam dislem:khorch ekdom zatolom; dhekun to nivas moddun ghatlo ani fokot aiz vigarachem ghor asa tench dovorlem. Nerulchi komunidad dor vorsa igorjek dha serafin ditali; 1878 vorsa 1500 serafin dilet durusti korunk ani 1904 vorsa ek hozar altar nettounk.
Fransiskani Motthvaxi Verenche Bhair Sortat
1766 vorsa Fransiskani mottvaxiank Bardesantle bhair kaddle ani Bardescheo gorzo dexi padrichea tabeant keleo. Punn Vereche igorjentle bhair sorunk te mottvaxi raji nasle kitek te mhonnot: Ho mott aplo ani tea mottHa kuxik firgojechi igorz bandli ti magirli. Fokot 1776 vorsa Fransiskani Mottvaxi Vereantle bhair sorle ani diosezani padre bhitor sorle. Nimanno Fransiskani Reitor vo Vigar mhollear Frei Henrique de S. Ana; punn kolejint 1779 voros porian Fransiskani motthvaxi aslet. Poilo dexi vigar mhollear, Pri. Caetano Antonio Lobo (1776 Julh). Leopoldo da Rocha Fransiskani Reitoranchi Volleri 1585 vorsa suru korta: Poilem nanv asa tem hem: Frei Simão de S. Francisco ani uprant anik 45 Reitoranchim nanvam dita; nimanneak dhorun.
Saud Saibinnichi Iadgiri
Igorje sokol rostea kuxik eh daktullo kudd koso, ek kopel asa tantunt saud saibinnichi protima dovorlea. Tichi porob Janerache 7ver monoitat. Survek Baltazar de sã mhonnlolean tea zagear ek rajvont imarot ubharli ani ti magir ani tiche borobor sonv-bhonvtichem -I bhatt, Fransiskanank ek dennem koxem dilem. Saud Saibinnichi Protima eka supurlea kopelant dovorli. Hea kopelache uzve onttim-xim aslem ek boroup oxem: “Memoria do Hospicio de Saude e de Casa de Catecumenos”-1906”.Ho Baltazar zaun also valverdicho, Betiche dongurler zhoim borim ansam piktalim mhonn sangtat.
Sogllea Boreponnachi Saibinn; Nossa Senhora de Todo-O-Bem
Sogllea Boreponnachi Saibinn; Nossa Senhora de Todo-O-Bem: Dona Joana Vaddeant – 1105 metr pois igorje sakun. Hem kopel Vidal Fonseca Bravo hennem 1726 vorsa adim sthaplolem ani tem vaprunk Abrilache dhaver, 1783 vorsa ,porvangi dil’li. He familichea nimanneam daizeamnim tem kopel set. 6ver, 1845 vaddekaranche svadhin kelem ani tem porjek set. 28ver, 1950 ugoddlem.
Ruzai Saibinnichem
Ruzai Saibinnichem: Manxer.1800 metr pois igorjeje sakun. Hem kopel Pilerniche ximer ubhem asa ani adim tem Pilernant poddtalem. Hem kopel novena bandhun kaddlem 1867 vorsa.
Soglleam Gorzanchi Saibinn (N.Sa das Necessidades)
Soglleam Gorzanchi Saibinn (N.Sa das Necessidades). Ambekandd vo Ambe-khann vaddeant.1555 metr pois igorje sakun. Hea vaddeank ambeachea-zhaddamnim nanv dilam zait. Hem kopel aplea bhattant “Oratoriani” dharmikamnim sthapalolem; punn magir vaddekaramnim (1862-1868) tem borench vadoillem ani techer axirvad ghalunk Out. 12ver ,1868 rojea poddli. Anik ekdam novean bandhun kaddlem 1896 ani Janerache 20ver,1897 pojek ugtem kelem. Novean 1924 vorsa vaddoilem .xevttim atam adlem kopel sarkem moddun ani novi buniad ghalun bandhlem ani techer Dom Raul Gonsalves Arsebispan Feb dusrer, 1969 axirvad ghatlo. Atachem kopel bhov sadhem ani tem bazara lagim, Nerluche vattek, urta-polleunk dista ek supurlo vosro koso. Hem kopel bandhlolem tednam pilernicho Pri. Cirilo de Souza, zaun also verecho vigar.
Ruzai Saibinnichem
Ruzai Saibinnichem, kegdovele. Ho vaddo dorea- veller urta. Te svater KEGDI vo KEKTI (cactus )mhonnlolim zhaddam zatalim. Him zaddam te veller zatalim dhekun te vellek KEGDIVELL mhonn nanv poddlem. Survechem kopel Domnikani mhottvaxeanim ,aplea bhattant bandhlolem ; thoim doria- veller team motthvaxiamnim ,apleak il’lo visov gheuncheak, ek ghor bandhlolem ani hea ghora kuxik ek kopel ani tem kopel Sakunt Dumgak somorpilolem – Domnikanacho sthapnar. He Domnikani mottvaxi Mandovi Nodiche polltoddi, Tisvaddent, vavurtalet – Tallganvam , Ponnje, Khalapura itiadi. Atam ube asa tem kopel ,caetano mesqueta hechea fuddariponna khall, vaddekarannimm bandhlem (1851-1856).Hea kopelant protima asa ti adlea vo poilea kopelantli. Mudlachem kopel Xri Govind Naik Panvelkarchea tabeant atam poddlam;bhattache nanv “Palmar do Santo Domingo”-Sant Dumgachem Maddam-Bhatt vo Maddel. Festacho ƒam´ zata tea disa soglleank mittai vantt’tat; osli pod’dhot fokot 1982 vorsa suru zali. Atam kegdevelle ek nogor utpon’n zala. (Polle: Congregados de S. Filipe Nery-em Reis Magos Cƒr. A Voz de S. Francisco – 5-2-193 p. 277).
Sant Fransisk Asisachem Igorje laginch
Sant Fransisk Asisachem Igorje laginch : Hem kopel Xri Eustaquio T. da Silva (Verenchoch) hannem apleach khorchan bandhlolem. Buniadi fator ghatlolo Agostache dusrer, 1928 ani kopelacher axirvad poddlo Dez. poiler,1929.