cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
तर्कशास्त्र
विज्ञानीक सोदाचे बाबतींत, शास्त्रज्ञ विगामी तर्कशास्त्राचो आदार घेता.अमूक एका प्रकारच्या गुणाच्या सगळ्याच गजालींचो प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष अभ्यास करप वास्तवांत शक्य जायना.अशा वेळार वास्तवांत शक्य जाल्ल्या  अभ्यासाच्या आदाराचेर सार्वत्रिक निश्कर्श काडप जाता.आनी ताकाच विज्ञानीक सोद म्हण जाता.हो निश्कर्श  सगळ्या गजालींचे  बाबतींत आनी सगळ्या परिस्थितींनी खरो आसतलो म्हणपाची खात्री दिवंक जावंची ना.कांय गजालींचे बाबतींत हो निश्कर्श सगळ्याच परिस्थितींनी खरो आसूं येता.तो खरो तो खरो केन्ना आनी फट केन्ना धरचो हाची उपरांतच्या सगळ्याच तत्त्ववेत्त्यांनी तर्कशास्त्राच्या ह्या फांटयाचें आपआपले परीन विवेचन केल्लें आसा.अणभवाच्या  आदाराचेर सार्वत्रिक असो निसर्ग करप आनी तो सिध्द करुन दाखोवपय शक्य ना  अशें ताचें मत आसलें.जॉन स्ट्युअर्ट मील हाणें कार्यकारणभाव आनी अणभव हांची सांगड  घालपाचो यत्न केला.मीलाच्या म्हणणयाप्रमाण अमूक एक अशी गजाल घडली असो अणभव  आसा.हाचो अर्थ असो पयलीं घडिल्ली गजाल ही दुसरे  गजालीचें कारण.एके परिस्थितींत जें घडटा.हाका मील हाणें  निसर्ग स्वरुपतेचें तत्त्व म्हळां.हाकाच विज्ञानीक विगमन म्हण्टात,तेच रितीचो पूण मातसो वेगळे तरचो विचार जे.एस्,.केन्स आनी सी.डी बॉण्ड हांणी विविधतेचें तत्त्व ह्या सिध्दान्ताखाला मांडला ह्या सिध्दान्ता प्रमाण वस्तूंनी वा घटनांनी कितलेशेच गुणधर्म आसले तरी तांचे मदी सारकेपणाचें खंय तरी क तत्त्व उरता हें सारखेपण सोदून तांच्या संयोगांतल्यान जो निश्कर्श काडप जातलो,तो सार्वत्रिक मान्य जातलो.
जे.निकोट,जी जी.एस्,हेनरायट रुडॉल्फ कारनेप.सी.एस्,पॅस,एच.रायसेनबर्क हांचेसारक्या तत्त्ववेत्त्यांनी विगामी तर्कशास्त्रावरवी काडिल्लो निश्कर्श हो खात्रीचो नासता,जाल्यार संभाव्य(जावं येता असो) मानप आनी पुराव्याच्या प्रमाणांत तो खात्रीचे लागीं पावता अशें समजप. तर्खडकर,दादोबा पांडुरंग तर्खडकर,दादोबा पांडुरंगः(जल्मः9 मे 1814 मुंबय मरणः117 आँक्टोबर 1882,मुंबय)इंगिलशींतलो नामनेचो मराठी व्याकरणकार,ग्रंथकार आनी धर्मसुदारक.ताणें मुळावें शिक्षण घराच बापयकडेन ,तशेंच खासगी शाळेंतल्यान घेतलें..फुडलें माध्यमिक शिक्षण बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटिचे शाळेंत जालें.1825 त ताची एल्फिन्स्टन इन्स्टटयुटांत शिक्षक म्हणून नेमणूक जाली.1841 ते 46 मेरेन सुरतेचे इंगलीग शाळेंत म्हणून ताणें काम केलें. सुरतेचे शाळेंत दुर्गाराम मंछाराम हो वांगडी ताका मेळ्ळो.ह्या दोगांयनी मेळून मानवधर्मसभा (1844)स्थापन केली।
हे सभेवतीन तांणी लोकांच्या विरोधाक भियेनासतान अंधश्रध्दा निर्मुलनाचो आनी विवेकजागृतीचो वावर केलो.इ.सइ 1844 तो ज्ञानप्रसारक मंडळाचो अध्यक्ष जालो.फुडें 31 जुलय 1849 दिसा ताणें मुंबयंत परमहंस सभेची स्थापना केली. 1835 ते 1880 ह्या काळांत ताणें शिक्षक,अधिक्षक, उपजिल्हाधिकारी आदी वेगवेगळ्या पदांचेर काम केलां.निवृत्ती उपरांत कांय काळ तो ओरिएंटल ट्रान्स्लेटरच्या पदार आशिल्लो.ताका इंगलीश,संस्कृती आनी इंगलीश भाशांच्या व्याकरणांचो  ताणें खोलायेन अभ्यास केलो.मराठी भाशेच्या रुपविचाराची ताणें खालोयेन अभ्यास केलो.मराठी “मराठी भाशेचें व्याकरण “ उजवाडाक हाडलें.ह्या पुस्तका भायर ताचीं उजवाडाक आयिल्ली हेर पुस्तकाण अशी आसात-विधवेच्या लग्नाचें समर्थन करपी संस्कृत निबंधःविद्यवाश्रु  मार्जन,इंगलीश व्याकराणाची पूर्वपीठीका(1860), मराठी आनी गुजराती नकाशाचें पुस्तका(1863),मोरोपंताच्या केकावलीवेली गद्य टीका(1865)जग्व्दासी आर्य ह्या टोपण नांवान धर्मसुत्रार  बरयल्लो धर्मविवेचन हो ग्रंथ (1868),पारमंहसिक  ब्राह्मधर्म(1880), शिशुबोध(1884)(मरणा उपरांत उजवाडाक आयलो).दवरिल्ली आपजीण,,प्रा,अनंत काकबा प्रियोळकार हाणें संपादीत करुन उजवाडाक हाडली.
नामनेचो स्विडीश तत्त्वगिन्यानी स्वीडनबॉग हाच्या ग्रंथाचेर ताणें बरयल्ल्या अ हिंदू जंटलमन्स रिफ्लॅक्शन ध वकर्स आँफ एमानुएल स्वाडीनबार्ग (1878) ह्या ग्रंथाक युरोपांत खुबूच  नामना मेळ्ळी.ताच्या साहित्यांत सादेंपण आनी विचारप्रवर्तकताय दिसता.ताचें मराठी व्याकरणाविशींचें काम सुमारा भायर म्हत्वाचें आसून तातूंतल्यान मराठी  गद्याक प्रमाण रुप मेळिल्लें आसा.ह्या पुस्तकाच्यो जायत्यो आवृत्यो  उजवाडाक आयल्यात.ह्या ग्रंथाखातीरच ताका मराठी भाशेचो  पाणिनी म्हणून वळखतात. इ.स.1857 सुटके चळवळीच्या काळांत अहमदनगराक आसतन ताणें भिल्लांचो फुडारीपटाजी नाईक हाचें   बंड मोडून काडपाक  खुबूच आदार दिल्लो.देखून सरकारान ताका रावबहादूर हो किताब दिलो. ताणें सुरतेक स्थापन केल्ली मानवधर्म सभा  आनी मुंबय स्थापन  केल्ली परमहंस सभा हांचीं तत्त्वां अशीं आशिल्लीं-ईश्वर हो एक,सगळ्या मनशांची जात एक,मनीस जातीचो धर्म  एक, मनशाची पात्रताय ही ताच्या गुणांनी थारता, विवेकाक अनुसरुन काम  करुंक जाय,ईश्वराचेर  भक्ती करची आनी सगळ्यांक बरो मार्ग शिकोवंचो.मराठी ज्ञान प्रसारक सभा, बॉम्बे असोसिएशन  आदी संस्थांच्या वावारांतय ताचो म्ह्त्वाचो वांटो आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Dhongor
Dhongor hem utor Dhenu hea Sankrit utrak lagim asa. Dhenu mhollear Gai oso orth zata. Hench utor dongurl’li ani dongor hea utrak lagim asa. Dhongor mhollear Dhongor somazachem dhon. Hem dhon Gorvam ani Bokddanchea rupan tanche kodden asa.
Vollokh
Dhongor mhollear Gorvam ani Bokddam rakhpi veakti. Hi vyakti dongracher vo dongul’lecher rabito korun ravta. Hea somazachi pallam mullam xatriya vorgak lagim asat. Tanchi bhas tankam her somaza koddlean veglloita. Tancho vevsai purai somazak khaxeli seva orponn korta. Tancheo chali-riti tanchi osmitai rakhta. English obheasak tankam udeyogik, promannik ani imani oxem mhonnttat. Dhongoram sombhodim Aiyoni Akbarinchem mot vaitt asa. Tanchea motan "Dhongor ho gorvixtt,hotti ani xek gazovpi rajputancho vorg, tanche kodden sobar xastram asat".
fattbhuim
Dhongorancho ugom bhov purvil’lo asa. Dhongorancheam kullachi survat Matura vattarant Gokull, Vrundavan hangam zali. Thoim thaun te Mevar vattarant gele. Tea uprant Gujarat ani Maharastrant rabito korpak lagle. Oxem itihaskaranchem mot asa. Captain Figzeraldda-chea mota promann survek Dhongor somazachem baram kullam aslim. Him kullam baragi Dhongoram sakun utpon zal’lim. He baragi Dhongor Hindustan saun Hingoli deshantlean aile oxem mantat.
Vyutpot'ti
Itihaskarachea motant Goyant xetacho vavr korpak Gorvanchim goroz lagtali. Takach lagun Maharastrantlean him Gorvam Goyant pavpak hench karonn oxem mantat. Goyant udok ani chorov bhes boro axil’lean Dhongor somazant Goynchea dongramni aplo rabito kelo.Goyant vagheri dongrar, Morlem gaddar, Pannsulim dongrar, Karmoll ghattant, Dhudhsagar, Katlachi mavli hea zageanim Dhongor somaz pollovpak melltat. Dhongor somazachi kaim khaxelim oxim addnanvam asat. Dhekik: tott, shindhe, kalle, jore, gore, yeddge, lambor, varak, pavnne, zongle, humanne, kharvat, matte, kollekar, yamkar, bhavdhanne, avnne, baddke, kokre, paddkare, shellke, shingadde, fale, pinglle, ddoifodde, kollapote divnne, butte pandramishe, kasture adi.
Dhormik nodrentlean
Judev dhormachea pustokant Devak Gonvlli hem utor vapurlam (stotr 23.) kristanv dhormanchea pustokant Jezu khud apunn svothak ek Boro Gonvlli mhontta. Purvil’li Israel porza, Gonvlli somazachi asli.Tatunt amkam Abraham, Jakob, Moises, David patxai he sogllem Gonvlli somazche fuddari mhonn ul’lekh korpak yogya tharta. Novea Korarant Jezu Pedruk xelliank rakhpachi agya dita. haka lagun Pedru Jezu koddlean Gonvlliponnachi podvi svikarta. Hich podvi dor ek Pap Saib apnnaita ani apli podvi Bism Saibak favo korta, tea uprant Bism Saib dor eka Iadnikak hench gonvlliponn vanttun dita. Musolman dhorman Mohammad provadiapunn Gonvlli somazacho mhonn svikarun aplem vhoddponn tantunt rigun asa mhonn khuxal zata. Sikhanchea Povitr Pustokant zaite kodden rakhnnea vixim ul’lekh kelo asa. Khas korun Sikh bhavarthi, gorvank ani Gonvlleank Dev mantat. Hindu dhormant Krishn ho devacho avtar, Dhongor somazantlo toxench tacho posko bapui heach somazacho oxem dhormik itihaskar mantat.
Rahanniman
Dhongorachea ghorak gavall vo Vaddo oxem-i mhonttat. Hi gavall maddot kindall, zambo sarkil’lea zaddanchea adaran toyar kortat. Gavllache pake vo chap’par korpak ier, kindall, bambro, kanno, karvi na zalear tamidd, karadd oxea rantti zatinchea govtancho vapor kortat. Pake xinvpak fokot axinchi dor sampadd vell vaportat. Govllache veg-veglle bhag asat.
Khann- jevonn
Dhongoranchem mukhel jevonn amil, dhoi, tak ani nachnneachi bhakri, hanche vangdda porsant pikpi surann, karande, kantte kanngam, bhil’l madd, rankellim... adhi bhajiechea rupan vaportale. Toxench kudduk, chivar, poklli, faglam, taikillo bhaji mhonn vaportale. Toxench ranantlim chun’nam, konneram, kormolachim boram, kan’nnam... adiim te khatale. Poi, son, landdare, sartiv ani konke oxem panch toreche mhovanche polle tanka mhonv ditale. Dhongor fokot porbekuch tandull vaportale.
Vevsai
Dhongor somaz Gorvam ani bokddam rakhtat. Gorvam ani bokddancher tancho vevsaiadarit asa. Dhongor somaz kodden jitlim gorvam, bokddam astat titlich tanchi dhon sompati chadd promann hi dhan sampoti asap mhollear tanchem jivit sukhi zavap. Hi dhan sampati tanchea jivitachem udar posonn korta. Dhongor somaz unch dongrar ravta. Thoim tancho rabito asta. Povitr Pustokant Jezu mhontta, “ Hanv boro Gonvlli. Boro Gonvlli apleam xelliank nanvan vollkotat.” (Juanv 10: 14) dhongor aplea gorvank, bokddeank nanvan vhollkota. Dhekik: panddav, bhalli, bhingari, devgiri, gopall, chatur,bhadur, sondar, tambatt… adi. Te tanchi nanvam gheun tankam kitem sangpak zai te sangtale. Aple nanv ghetla hem gorvank bhes borem kolltalem. Povitr Pustokant Jezu mhonntta, “Mhojim menddram mhozo tallo aikotat… Hanv tumkam subham chorov ditlo”. (Juanv 10: 09) dhongor somaz gorvam bokddank, unch panchvea dongrar chorvak vhorta. Tanka boro chorov dium-che khatir veg-veglle suvater tankam ghun vhoita. Aplea gorvam bokddeank disbhor chorov dita, tanchi rakhonn korpak tanche vangdda ravta.
Yennavoll
Gorvam ani bokddam Dhongorak iennavoll utpon korun dita. Gorvam pasun dud kaddtat. Hea duda pasun tak ani dhai kortat. Hea soglleanchi vikri zatat. Dud chodd korun ghoram-ghoramnim vikap zatalem. Hem dud vikpak tankam dongrar sakun sokoil denchem poddttalem. Toxench duda pasun kel’lem tak ani dhai bazarant viktale ani tache bodlek apleak zai teo her vostu getale. Bokddeanchem dud te viknant, fakat tanche lenddiachem sarem mhonn vapor zata. Dekhun xetkar, bhatkar heo lenddio poixe diun vhortat.
Dev-Dhorm
Dhongor sodanch soimbachea sandheant axil’lean tea soimbakuch Dev mantat ani soimbachea veg-vegllea vostunich te Dev toyar kortat. Tanche fatrache supareanche, patvanche, nal’lache, ttakache… oxe veg-veglle toreche Dev astat. Hea sogllea Devank veg-vegllim nanvam asat. Dekhik: zania navlea, vittoba zanea, vittoba kallma, dhulloba menia, vittoba pavnnaii… adi. Goyantlea sogllea Dhongorachi mull devi Maharasttrantli tillari nhoi. Ani tanchea ghorant Dev kortole zalear tankam te nhoie kodden vhchun to korun haddcho poddta. Goyenchean thoim vetanam vatter jitleo ximo mellttat.Titleim ximacher goddacho khoddo, nal’l. viddo dovrun ek kombo marcho poddta. Tillari nhoient pavtokuch jitlea fatrancho Dev kortale titleam zannanim nhoient eka vangddach but’ti marun fator kaddpache asta. Dhangar sodanch Devachi puja korinant. Her disanim Deval eka pettreak vhoir ghorak bandun dovortat. Hea pettreak Devachi pudd mhonnttat. Fokot porbekuch Devak bhair kaddttat ani tachi puja kortat. Dor pavtti novea kopddeancher Devachi puja kortat ani taka fakat dudan kel’li khir nevedh mhonn dakhoita. Puja korun zatokuch Devank portem pettareant bandun dovortat.
Chali-riti
Dongor somacheo chali riti her somaza poros veglleo astat. mon’xachea jivitachea veg-vegllea panvddear veg-veglleo vidhi hea somazant kortat.
Zolma vellar
Bhurgeacho zolm zatokuch ghorabeak panch disancho suier asta. Avoik ani bhurgeank panch dis zaumche poilim ghorant ghenant. Panchvea disachem xastr zatockuch tika ghorant bhitor ghetat. Tache poilim ti ani bhurgem ghora bhair eka kuddint astat. Hea disa eka chandeachea panar modekak xit ghalun tacher divo dovortat. Kuxik holod, kajol oxeo zaiteo vostu dovortat. Hem sogllem ek tapkaddient ghaltat. Hem sogllem avoichea ani bhurgeachea fuddeant vhorun dovortat ani uparant fugoil’lea chonneanim avoichi untti bhortat ani tapkaddi gheun avoik panch pautti ovalltat, hea disa kudd Devachi puja poilim kortat. Sovea disa sattavi kortat tea disa avoik nhoicher vortat. Deger ek futto purtat tacher dhovo kopddo ghaltat ani sokoil panch toranche dhanya kirlonk ghaltat ani tachi puja kortat. He danya kirlon iesor avoin sodam ieun puja korpachi asta.
Moronn
Mel’lea mon’xak Dhongoracho poramporik bhes ghalun bosoitat. Xizoil’lem xit taka xidori mhonn ditat. Dhongor somazant mel’lea monxak purtat. Haka guru marg oxem mhonntat. Purpak fondd khonntona poilem vhoddlea cholean kudoll marpachi asta. Mel’lea mon’xachea nanvan ek fator “isav” mhonn dovortat Hea isavak dor porbek nived dakoitat. Dhangar somazantlem mahall choddxe tache zatat. poilea vorsachea mahallak konnak apovnnem dhaddinant. Dusrea vorsak vhoddlo ani dhaklo chalo dhai ani tandull kaloun lokachea darar laitat. Lokak konnager mahall asa to kollta.
Dhongor somazacheo addmelli
Adim Dhongor somaz dongrar ravtalo. Atam sokol denvla tachim karonnam veg-vegllim asat. sorkaran tanchi zomin zopt Kelea. Tankam adle bhaxen dongrar chorovpak mellona. Ghorant konnui duent zalo zalear tak sokoil haddun dotorak dakhounche poilinch mortalo. Gormechea disanim udkak khub hal zatale. Sokoil ieun ravunk lagle tednam lokanchim unneponnachim utram aikochim poddlim. Tankam sorkaracheo soglleo sovloti mellcheo mhonn te Dhongor somazak S.T- cho dorzo mellcho mhonn sorkara kodden magot asat.Punn tankam ho dorzo mellona. Goy sorkar apunn fokot rajya purte dita mhonnta. Punn raxtri panvddear xakya na mhonntat punn Goyant koncheai sorkari karyaleant S.T khatir axil’li sovlot magpak ghelear tankam daklo haddat mhonntat.
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Romi panam
Sokann' Fuddem Uttun(u) - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Sokann' Fuddem Uttun(u)
Getting up early in the morning
Type: Deknni
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok
Musical form: Binary
Literary form: Narrative
Sokann' fuddem uttun(u)
Rising early in the morning,
Cheddun mhum rê vattlleo ganxtalem
The girl was scrubbing plates.
Tem mhaka dekna fuddem, vattlent(u) lipolem.
No sooner she saw me, she hid behind the plates.
Cheddum, cheddum, cheddum kuparilem
The girl, the girl, the girl of the godfather,
Cheddum, cheddum kurparilem
The girl, the girl of the godfather.
Chintlolem kamum, chintolem kamum
Whatever I thought, whatever I thought,
Cheddum mhum rê tambio ganxtalem
The girl was scrubbing a potlet.
Tem mhaka dekna fuddem tambiant(u) lipolem.
No sooner she saw me, she hid behind a potlet.
The girl, the girl, the girl of the godfathe,r
Switzerland
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी बर्न नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
Sokann' Fuddem Uttun(u) - Dekhni
Zal're moguelem.
I succeeded.
Cheddum mhum rê san(i) mat'talem
The girl was sweeping.
Tem mhaka dekna fuddem san'nint(u) lipolem.
No sooner she saw me, she hid behind the broom.
Polleiat
Dekhnni
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:देखणी / Dekhnni वर्ग:Romi panam
ऑस्ट्रिया
मध्य युरोपांतलें प्रजासत्ताक राश्ट्र. अक्षयवृत्तीय विस्तार 46o22’ उत्तर ते 49o1’ उत्तर आनी 9o22’अस्तंत ते 17 o 10‘अस्तंत. दक्षिण उत्तर अंतर उदेंते वटेन 295 किमी. जाल्यार अस्तंतेवटेन फकत 64 किमी. उदेंत-अस्तंत अंतर चडांतचड सुमार 580 किमी. क्षेत्रफळ सुमार 83,879 चौ. किमी. लोकसंख्या 87.72.865(2017); राजधानी व्हिएन्ना. देशाचे शीमेची लांबाय सुमार 2,627 किमी. आसा. उत्तरेवटेन अस्तंत जर्मनी आनी स्वित्झर्लंड हे देश आसात. ह्या देशाक खंयचेवटेन दरयादेग ना.
भूंयवर्णन
युरोपांत स्वित्झर्लंड फाटल्यान दुसरो दोंगरी वाठार म्हूण ऑस्ट्रियाक वळखतात. ह्या देशाचो अस्तंते कडलो वाठार चडसो आल्स पर्वतांनी भरला. ह्या वाठाराची उंचाय सादारपणान 900 मी. परस चड आसा आनी उदेंत –ईशान्य वाठारांत तो देंवत गेला. आग्नेय वाठारांत गरम उदकाचे, खनीज उदकाचे झरे आसात,ग्रोस ग्लॉकनेर ह्या होइ टाऊअर्न दोंगराचे तेंगशेची उंचाय 3,798 मी. म्हळ्यार सगळ्यांत ऊंच आसा; जाल्यार उदेंते कडलें नॉझझीडलर गें तळें फकत 115 मी. उंचायेचेर आसा. ब्रेनर, झेमेरिंग,आर्लबर्ग, श्प्लूगेन हे पाज्जींक लागून येरादारी सोपी जाल्या.
डॅन्यूब न्हंयचे देगेवेलो अशीर वाठार आनी फदेंत शीमेवेलो हंगेरियन मळांचो सकयल्लो वाठार, डॅन्यूबचे उत्तरे वटेनच्या बोहिमीयाच्या पठाराचो वाठार आनी दक्षिणीवटेनचो उदेंत आल्प्सचो दोंगरी वाठार अशे ऑस्ट्रियाचे भूंयरचणूकेचे नदरेंतल्यान वांटे जातात.
डॅन्यूब ही मध्य युरोपातली न्हंय. जर्मनीतल्यान सुरू जावन जर्मनी, ऑस्ट्रिया, चेकोस्लोव्हाकिया, हंगेरी, युगोस्लाव्हिया आनी रुमानिया वाठारांतल्यान व्हांवत वचून काळ्या दर्याक मेळटा. ही न्हंय ऑस्ट्रियांत 347 किमी. मेरेन व्हांवता. ती वायव्य वाठारांतल्यान येवन उत्तर वाठारांतल्यान वता आनी व्हिएन्नांतल्यान फुडें चिकोस्लोव्हाकियांत वता. तिका दोंगरी वाठारांतल्यान इन, एन्स, झालत्साक, मूर्त्स, लेख राबॉ, मूर, द्रावा ह्यो उपन्हंयो मेळटात. अस्तंत शीमेचेर थोड्याच अंतरा मेरेन ऱ्हायन न्हंय व्हांवता. हिमाक लागून तयार जाल्लीं सुमार 200 तळीं ह्या देशांत आसात. तातूंत उदेंत शीमेवेलें नॉझझीडलर सगळ्यांत व्हडलें. आर्विल्ल्या युगांतल्या घडणुकांक लागून आनी हिमाच्या अस्तित्वाक लागून ह्या देशांत विगंड विंगड प्रकारचे फातर आनी खनिजां मेळटात. डॅन्यूब न्हंयचे कुशीक चुनखडीचे फातर तशेंच इशान्येवटेन बोहिमियाच्या पठाराच्या मुळसालागीं खनीज तेल आनी सैमीक वायू मेळटा.
हवामान
ऑस्ट्रिया अटलांटिक म्हासागरासावन 800 किमी. परस पयस आशिल्ल्या आनी दक्षिणेवटेनच्या दोंगरी वाठारांक लागून हांगाचें हवामान वेगळ्या स्वरुपाचें आसा. गीम आनी शिंयाळो हांच्या तापमानांत बरोच फरक जाणवता. जानेवारीचें तापमान -130से. मेरेन जाल्यार जपलयांत 180से मेरेन आसता. ते भायर भंयरचणूक आनी उंचाय हांचेय परिणाम हवामानाचेर जाल्यात. अस्तंते कडल्यान येवपी वाऱ्यांचो परिणामय दिसून येता. पावसाचें प्रमाण गिमांत वाडटा आनी शिंयाच्या दिसांनी तें उणें जावन हिमाच्या रुपान पडटा. अस्तंतेच्या दोंगरी वाठारांनी पावस खूब जाल्यार उदेंतेवटेन 50 ते 75सेंमी. मेरेन पडटा. 600 मी. परय ऊंच आशिल्लो दोंगर जानेवारी, फेब्रुवारींत हिमान भरिल्ले आसतात. भूंयमध्य समुद्राच्या वाठारांतलें हवामान इटलीवटनेचे शीमेलागीं जाणवतात. ते वटेनच्यान येवपी पॉन वारें तापमानांतली उब वाडयता. बरेच वाठारांनी थंड जाल्यार दोंगराचे देंवतेचेर गरम हवामान आसता.
वनस्पत
देशाचे वट्ट भंयेतलो 37% वाठार रानांनी भरला. तातलो 84% वांटो अशीर पानांच्या रुखांचो, चड करून स्प्रूस रुखांचो आसा. ताचे उपरांत बीचचे रुंद पानांचे रुख आसात.दोंगरीच्या सकयल्या वाठारां सावन उंचेल्या वाठारांमेरेन विंगडविंगड तरांचे रूख सांपडटात. दोंगराच्या मुळसा सावन 1,200 मी. उंचाये मेरेन बीच, बर्च आनी ओक सारके रूंद पानांचे पानां झडपी रूख, जाल्यार ताच्याय परस उंचायेप्रमाण पानां झडपी रुखां सावन अरुंद पानांच्या रुखांमेरेन आनी फुडें ल्हान तणामेरेन तरेकवार वनस्पत आसा. सामकेच उंचायेचेर टंड्रा सारकी वनस्पत आसा. ऑस्ट्रियांत उंचायेचेर आशिल्ल्या तणाचो उपेग गोरवांचे खावडी खातीर जाता. पर्वताचे दक्षिणेवटेनच्या वाठारांनी सुर्याचो उजवाड चड मेळिल्ल्यान उत्तरे परस हांगा चड वनस्पत वाडटा. व्हिएन्नाच्या भोवतणचो वाठार स्टेप प्रकारचो आसा. बरे तरेचें मोव लांकूड मेळोवपांत कॅनडा, स्वीडन आनी फिनलँड हांच्या फाटोफाट ऑस्ट्रियाचो क्रमांक लागता.
इतिहास
पुर्विल्ल्या काळाँसावन ह्या देशाक युरोपांत म्हत्व आसा. इ. स. चे सुर्वेक जेन्ना रोमनांनी ह्या देशाचेर जैत मेळयलें, तेन्ना हांगा सुएबी लोक रावताले. पांचव्या शंकड्या उपरांत हूण, ऑस्ट्रोगॉथ, लोंबार्ड आनी बव्हेरियन हांणी हांगाचे रोमन वाठार भूंयभरवण केले. सातव्या शंकड्याचे सुर्वेक स्लाम लोकांनी हालींचो स्टिरिया, लोअर ऑस्ट्रिया आऩी कॅरिथिया हे वाठार घेतले. 788 वर्सा शार्लमेन हाणें हो देश जिखलो. ताणें हांगा वसाहतींक उर्बा दिली. किरिस्तांव धर्मप्रसाराक हांगा नेट आयलो. शार्लमेन उपरांत उदेंतेचो वाठार पयलीं मोरेव्हियन आनी उपरांत मग्यार लोकांकडेन गेलो. पयलो ऑटो हाणें हो वाठार 955 वर्सा जिखून घेवन बव्हेरियाक जोडलो. 976 त, हो वाठार लीओपोल्ड ऑफ बॅबेनबर्ग हाचे सत्तेखाला आयलो. हाणें पयल्या ऑस्ट्रियन घराण्याची थापणूक केली. 1192 वर्सा, स्टिरीयाचोय वाठार बॅबेनबर्गालागीं आयलो. इकराव्या आनी बाराव्या शेंकड्यांत हांगा सरंजामशाय सगळ्यांक चड बळइश्ट जाली आनी त्याच काळांत डॅन्यूब न्हंयचें म्हत्व वाडून थंय कितलींशींच शारां तयार जालीं. बॅबेनबर्ग उपरांत बोहिमियाच्या राजान लोअर आऩी अपर ऑस्ट्रिया, स्टिरीया, कॅरिथिया आनी कार्निओला हे वाठार घेतले. तेन्ना जर्मन राजाच्या मुखेल्यांनी 1272 वर्सा हॅप्सबर्गच्या रुडॉल्फाक राजा म्हूण वेंचलो. रुडॉल्फान हे सगळे वाठार परत जिखून घेतले. हांगासावन हॅप्सबर्गच्या घराण्याचो प्रभाव युरोपाचेर चालू जालो. फुडें पवित्र रोमन साम्राज्याचे राजाय ह्याच घराण्यांतल्यान वेंचून येवंक लागले. पूण राजकी थीरपण हांगा केन्नाच नाशिल्लें. सोळाव्या शेंकड्यांतल्या वेपारी क्रांतीक लागून पोरने वेपारी मार्ग आनी टायरोल, कॅरिथिया हांगाच्या भांगराच्या खणींचें म्हत्व उणें जालें. कॅथलिक आनी प्रॉटेस्टंटपंथांमदीं स्रत लागली. टायरोल हांगा प्रॉटेस्टंटांच्या फाटबळाक लागून शेतकारांचे उठाव जाले पूण हे उठाव चिड्डून उडयले. दुसरो फर्डिनांड हाचे राजवटींत प्रॉटेस्टंट विरोधी धोरणाक लागून तीस वर्साच्या झूजाक एक कारण मेळ्ळें. राज्य सत्ता आनी कॅथलिक धर्मसत्ता हांचो एकवट जालो. फुडें राज्यसत्ता काबार जायसर हो एकवट तिगलो. बोहिमिया आनी मोरेव्हिया ह्या ऑस्ट्रियन साम्राज्याचेच वांटे जावन गेले आनी वेस्टफेलियाचे कबलाती उपारंत पवित्र रोमन साम्राज्य नांवापुरतेंच उरून हॅप्सबर्ग साम्राज्य बळिश्ट जालें. स्पेनचो 6 वो चार्लस् हाणें आपली चली मासिया तेरेझा हिचेखातीर हॅप्सबर्गचो वाठार मेळयलो. तिचो घोव पयलो फ्रान्सिस हो 1945 वर्सा राजा जालो, पूण खरी सत्ता मारियाच्याच हातांत आशिल्ली. प्रशियाचो दुसरो फ्रीड्रीख हाचे लागीं त्चें बरोच काळ झूज जालें. जर्मन भुंयेचे मालके खातीर ऑस्ट्रियन दायज झूज आनी सात वर्सांचीं झूजां जालीं. मारीयान उदेंतेवटेनचे साम्राज्य वाडयलें, सरदारांचें म्हत्व उणें करून तांकां नोकरशायेंत दवरले आनी केंद्र सत्ता, वाडयली. तिचे उपरांत, तिचे चलयेन हेंच धोरण फुडें चलयलें. हेवटेन तेवटेन फाफसल्ल्या आपल्या वाठारांचें केंद्रीकरण आनी जर्मनीकरणा आड सगळेवटेनच्यान विरोध जालो. ताचे उपरांत ऑस्ट्रियांतले वयल्या वर्गाचे लोक समाजीक आनी सांस्कृतीक मळांचेर शेक गाजोवंक लागले. अठराव्या शेंकड्यांत ऑस्ट्रियन संगीत आनी वास्तुकला हांची बरीच उदरगत जाली. एकुणिसाव्या शेंकड्याचे सुर्वेक ऑस्ट्रियन साहित्य उदेंवक लागलें.
ऑस्ट्रियाच्यो सद्याच्यो शीमो 1919 च्या सेंट जर्मेन कबलातींतल्यान थारायल्ल्यो. हे आनी व्हॅसीय हांगाचे कबलातीन ऑस्ट्रियाक जर्मनीकडेन खंयच्याच प्रकारची एकी करपाक बंदी घाल्ली. ताका लागून ऑस्ट्रिया सुमार 60 लक्ष लोकांचो एक ल्हानसो देश जालो आनी अर्थीक तशेंच उद्देगीक म्हत्वाक लागून व्हिएन्ना ह्या शारांत चडशे लोक रावंक लागलें. उपास आनी इन्फ्लूएंझा हांकां लागून व्हिएन्ना शारांत बऱ्याचजामंक मरण आयलें. इतलें मजगतीं चलन फुगवट्याचें संकश्ट आयलें. 1924 त, राश्ट्रसंघाच्या पालवान हातूंतल्यान सुटावो जाता अशें दिसतनाच, बेकारी, राजकी घडणुको हांका लागून पुराय देश अरिश्टांत सापडलो. ह्या काळांत शोबर, सीपेल हांच्या फुडारपणाखाला ख्रिश्टन सोशलिस्ट आनी पॅनर्जमन हांची संयुक्त सरकारां आयलीं. 1927 त, हांगा बेबंदशाय जाली. खाजगी सैन्यां सरकाराचें आयकून घेना जालीं. नॅशनल सोशलिझमान पॅनर्जमन पक्ष सोंपयलो. 1932 त, डॉल्फ्स् चॅन्सलर जालो. तो जर्मनीकडेन एकी आऩी नॅशनल सोशलिझम हांच्या विरोधांत उबो रावलो. फॅसिझमवटेन बागवत ताणें इटलीचो पालव घेवपाचें धारण घेतलें. हाका लागून 1934 त, हांगा बंड जालें आनी तें चिड्डूनय उडयलें.सोशल डॅमोक्रेट्स आनी नॅशनल सोशलिस्ट ह्या दोनूय पक्षांचेर बंदी घाली,. 1934 त, नॅशनल सोशलिस्टांनी डॉल्फ्साक मारून उडयलो, पूण ते सरकार घडोवंक शकले नात. ताचे उपरांत सत्तेर आयिल्ल्या शास्निगान सोशलिस्टां वटेन बरेपण दवरलें, पूण तें चड तेंप तिगलेंना. जर्मनीचो ऑस्ट्रियावेलो पेंच दिसान दीस वाडत वतालो. नॅशनल सोशलिस्टांक 1938 च्या मंत्रीमंडळांत सुवात मेळ्ळी. ह्याच वर्सा जर्मनीन हांगा सैन्य धाडलें. पयलीं हांगा सेसिनकार्ट हाचें सरकार आशिल्लें. पूण 1940 त, ऑस्ट्रिया पुरायपणान जर्मनींत विलीन जालो. 1945 त, रशियन आनी अमेरिकन सैन्यान जर्मनीचेर जैत मेळोवन ऑस्ट्रियाची सोडवणूक केली. कार्ल रेनर हाच्या फुडारपणाखाला प्रांतीक सरकाराची थापणूक जाली. देशाचे पांट लश्करी वांटे जाले आनी ते इश्ट राश्ट्रांच्या सैन्याखाला आयले. अर्थ वेवस्था सामकीच कोसळ्ळी. उदेंत आऩी अस्तंत युरोपांतलो वेपार काबार जाल्लो. 1946 त, इश्ट राश्ट्रांनी ऑस्ट्रियाक मान्यताय दिली. पूण रशिया कडल्यान मतभेद जाल्ल्यान बरोच काळ शांतताय आयली ना. 15 मे 1955 दिसा ग्रेट ब्रिटन, फ्रांस, अमेरिका, रशिया आनी ऑस्ट्रिया हांचे मजगतीं कबलात जावन ऑस्ट्रियाच्या सार्वभौमत्वाक (sovereignty) मान्यताय मेळ्ळी. पूण हे कबलातीक लागून ऑस्ट्रियाक व्हड आक्रमक शस्त्रां बाळगूंक बंदी घाली आऩी झूजाचो खर्च म्हूण रशियाक 32 कोटी डॉलर दिवपाचे थारलें. ऑस्ट्रियान सासणाची तटस्थताय दवरली. 1955 त, ऑस्ट्रियाक संयुक्त राश्ट्रांभितर सभासद जावंक मेल्ळे. भायल्या देशांच्या पालवान अर्थवेवस्था जाग्यार पडली आनी देशाची उदरगत जावंक लागली. फुडारिल्ल्या विचारांचे समाजीक कायदे आयले. ‘युरोपीयन फ्री ट्रेड असोसिएशन’ सारके संघटनेंत ऑस्ट्रिया म्हत्वाचो वावर करूंक लागलो. राजकी नदरेन पोरन्या विचारांचो जनता पक्ष आनी समाजवादी पक्ष हांचे मजगतीं बरेपण जावन एका फाटल्यान एक अशीं बरीच संयुक्त सरकारां आयलीं. 1971 त, ऑस्ट्रियाच्या समाजवादी पक्षाक स्पश्ट भोवमत मेळून हो पक्ष सत्तेर आयलो. 1975 आनी 1979 च्या बरेपण जावन एका फाटल्यान एक अशीं बरीच संयुक्त सरकारां आयलीं. 1971 त, ऑस्ट्रियाच्या समाजवादी पक्षाक स्पश्ट भोवमत मेळून हो पक्ष सत्तेर आयलो. 1975 आनी 1979 च्या वेंचणुकांतय ब्रुनो क्रिस्की हाच्या फुडारपणाखाला समाजवादी पक्ष सत्तेर आयलो. आपल्या भितरल्या झगड्यांक लागून जनता पक्ष (People’s Party) मात दुबळो जावन गेलो.
राज्य वेवस्था
19 डिसेंबर 1945 वर्सा प्रजासत्ताकाची घोशणा केल्ल्या ह्या देशाची राज्यपद्धत 1920-29 च्या काळांक मान्यताय मेळिल्ल्या संविधानाप्रमाण चलता. ह्या संविधानाप्रमाण बर्गेनलँड, कॅरिथिया, लोअर ऑस्ट्रिया, सॉल्झबर्ग, स्टिरीया, टायरोल, अपर ऑस्ट्रिया, व्हिएन्ना आनी व्होरालबर्ग ह्या 9 प्रांताचें ऑस्ट्रिया हें एक लाकशाय संघराज्य जावन आसा. दर स वर्सां उपरांत लोकांनीं वेंचून काडिल्लो अध्यक्ष हो राश्ट्राचो मुखेल म्हूण काम करता. अध्यक्ष चार वर्सा खातीर चॅन्सलरची (पंतप्रधान), नेमणूक करता आनी चॅन्सलर आपल्या मतांप्रमाण मंत्रीमंडळ वेंचता, तांका खाती वेंटून दिता आनी राश्ट्रीय धोरण थारयता. ह्या मंत्रीमंडळाचेर पार्लमेंटचो विस्वास आसचो पडटा. पार्लमेंटच्यो संघराज्यसभा (फंडरल कौन्सिल),आनी राश्ट्रीय सभा आसतात. एकवीस वर्सावेल्या सगळ्यां लोकांक मत दिवपाचो अधिकार आसा आऩी सव्वीस वर्सां पुराय केल्ल्या कोणाकय पार्लमेंटच्या वेंचणूकांखातीर उबो रावंक मेळटा. दरेक प्रांताखातीर लोकांनी वेंचून दिल्लें विधीमंडळ आसा आनी तातूंत वेंचिल्लो राज्यमुखेली प्रांताचो कारभार राज्यचिटणीसाच्या पालवान चलयता. हेभायर थळाव्या स्वराज्य संस्थांचे (communes) कारभार त्या थरावेल्या लोकांच्या वेंचणुकांतल्यान चलतात. अळे हांगा 3,000 सम्यून आसा. 14 व्हडल्या हें शारांक कायद्यान खाशेले अधिकार दिल्यात. व्हिएन्ना हे शार ऑस्ट्रियाचो एक प्रांतच जावन आसा.न्यायवेवस्था केंद्क सरकाराच्या हाताखाला आसता.
न्यायाधीशांची नेमणूक केंद्र सरकार करता. व्हिएन्ना हांगा सगळ्यांत उंचल्या पांवड्यावेलें न्यायालय आसा. 1934 वर्सा बंद जाल्ली ज्यूरी पद्धत 1951 तल्यान पर्थून चालू जाल्या. हांगा मरणाची ख्यास्त ना.
सक्तीचो लश्करी नोकरेचो कायदो 18 ते 51 वर्सांमदल्या दादल्यांक लागू जाता. व्हिएन्ना, ग्रात्स आनी सॉल्झबर्ग हांगा लश्कराचीं मुखेल केंद्रां आसात. मूळ 1952 त, लश्करी अधिकाऱ्यांखातीर थापणूक जाल्लें केंद्र 1958 सावन पर्थून चालू केलां.
अर्थीक स्थिती
देशाचो विस्तार ल्हान आनी बरोच वाठार ऊंचसकल आशिल्ल्या कारणान शेतवडीचेरच पुराय अर्थवेवस्था चलोवप शक्य ना. शेजरा जर्मनी, स्वित्झर्लंड, चिकोस्लोव्हाकिया ह्या सारके फुडारिल्ले देश आशिल्ल्यान तांचे कडल्यान शिकून चडांत चड जमनींत पिकावळ काडपाचो यत्न जालो. हाचो परिणाम म्हळ्यार आयज गरजे पुरती 87% पिकावळ हांगा जाता.तणांच्या मुळांचो उपेग दुदाखातीर आनी मांसाखातीर गोरवीं वाडोवपांत जाता. बऱ्या रानांक लागून हांगाच्या लांकडाक जगाच्या बाजारांत मागणी आसा. अर्थवेवस्थेचो तिसरो मुखेल आदार म्हळ्यार हांगा जाल्ले उद्देगीकरण. खनिजां भितर लोखण, बॉक्सायट, चुनखडी आनी खनीज मीठ हीं गरजेपुरतीं मेळटांत. कोळसो पोलंड, रशिया ह्या सारक्या देशांतल्यान हाडटो पडटा. खनीज तेल आनी सैमीक वायू हांगा बरोच मेळटा. डॅन्यूब न्हंयच्या सगळ्या ऋतूंनी उपेगी पडपी सवाय जलमार्गाक लागून देशाची बरीच उदरगत जाल्या. सादारणपणान शएतवड, वनसंपत्ती, पर्यटन आनी उद्देगीक उत्पादन ह्या गजालींचेर हांगाची अर्थवेवस्था चलता.
पयल्या आनी दुसऱ्या म्हाझुजार लागून ऑस्ट्रियाची अर्थवेवस्था सामकीच वायट जाल्ली, पूण भायल्या राश्ट्रांक लागून ताणें आपली उदरगत करून घेतली.
शेतांभितर यांत्रिक पद्धतीन पीक काडटात. शेतांत काम करतल्यांचो आंकडो दिसानदीस उणो जायत आसा. हांगाची मुखेल पिकावळ म्हळ्यार गंव, राय, ओट, बार्ली, सातू, बटाट आनी बीट. द्राक्षांची लागवड करून ताचो सोरो तयार करतात. गोरवां पोसपाच्या धंद्याक लागून दूद, लोणी,चीज, मांस बऱ्याच प्रमाणांत मेळटा. बऱ्या गोरवांची पैदास करपांत ऑस्ट्रियन शेतकारांनी जगांत नामना मेळयल्या.
लांकडाच्यो पेटयो, टर्पेन्टायन, खेळणीं, मदेराचें सामान रानांतल्या रुखांतल्यान मेळटा. हांची चडशी निर्यात जाता. लोखण आनी बॉक्सायट वांगडा हागा शिशें, तांबे, ज्सत ह्या खनिजांची सांठवण आसा. बऱ्यापैकी ग्रॅफायट हांगा मेळटा. खण वेवसायाचें राश्ट्रीकरण जालां.
मोटारी, ट्रक, ट्रॅक्टर, मोटरसायकली, सायकली हांचेंय उत्पादन बरेंच जाता. रसायनीक उद्देगधंदे हांगा बरेच वाडल्यात. सारे आनी प्लास्किकच्या धंद्यांक म्हत्व आसा. कपडो तयार करपाचे कारखाने व्हडा प्रमाणांत हांगा आसा. ते भायर कागद आनी विजेचीं उपकरणां हांगा तयार जाता. हांगाच्या कारागिरीक लागून फर्निचर, आयदनांक जगांत नामना मेळ्ळ्या. फ्रांस आनी इटली फाटल्यान युरोपांत पर्यटनाच्या मळार ह्या देशाचो क्रमांक लागता. चडशे पर्यटक अमेरिका, ब्रिटन ह्या सारक्या देशांतल्यान येतात. पर्यटनांतल्यान ह्या देशांक बरेंच मोचें उत्पन्न मेळटा.
देशांतल्या 25% उद्देगांचें राश्ट्रीयकरण जालां. युरोपांतल्या आयात-निर्यात मळाचेर ऑस्ट्रियाचो म्हत्वाचो वांटो आसा. क्रोन हें हांगाचें चलनी नाणें जावन आसा.
लोक आनी समाजजीण
ऑस्ट्रियाच्या लोकांभितर सादारणपणान चार वंशांची भरसण दिसून येता. आग्नेयेवटेनचे ऊंच, गंवाकोराच्या लोकांचो दिनारिक वंश, अस्तंतेकडल्या मोडव्या,काटक सोकांचो अल्पायन वंश, उत्तरेवटेनचो ऊंच बारीक आनी उडळ लोकांचो नॉर्डिक वंश आनी इशान्येवटेनच्या मध्यम उंचायेच्या लोकांचो बाल्टिक वंश. माग्यार स्लाव, चेक, स्लोव्हाक इटालियन, रुमानियन हेय लोक कांय प्रमाणांत शीमांकडल्या वाठारांनी आसात.
धर्मीक नदरेन हांगा सुमार 90% लोक रोमन कॅथलिक पंथाचे तर सुमार 6% लोक प्रॉटेस्टंट पंथाचे आसात, उरिल्ले कांय ग्रीक इगर्ज संप्रदायाचे आनी कांय जाण ज्यू धर्माचे आसात. नाझी काळांत ज्यू लोकांचे प्रमाण बरेंच उणेंजालें. देशांत पुराय धर्मस्वातंत्र्य आसा.
लोकांची रावपाची तरा हेर युरोपीय देशांवरी बऱ्या आनी उंचल्या पांवड्यावेली आसा. कामगार वर्गाखातीर नगरपालिकां कडल्यान आदर्श पद्धतीचीं घरा बांदतात. दोंगरी वाठारांनी घरां बांदपाक लांकूड आनी चिरो ह्या दोनूय गजालींचो उपेग जाता. देशांत उदक आनी दूद पुरवण करपा खातीर सरकार खासा कश्ट येता. भलायकेचे नदरेंतल्यान ह्या देशाची परिस्थिती बरीच सुदारल्या. हॉस्पिटलां आनी दोतोरांची संख्या उपाट आसा. साथीचे रोग ना जावंक पावल्यात. कामगारां खातीर आनी मध्यम वर्गीयांखातीर कल्याण येवजण आसात.
अस्तंतेकडल्या संगीतांत ह्या देशाचो वांटो म्हत्वाचो आसा. अठराव्या शेंकड्या सावन व्हिएन्ना हें युरोपांतल्या संगीताचें केंद्र म्हूण वळखतात. ह्या ल्हानशा देशांत सुमार 5,200 वयर संगीत मंडळां आसात. सॉल्झबर्ग आनी व्हिएन्ना हांगा व्हडलीं संगीत केंद्रां आसात. ल्झबर्गांत तर रस्त्यार कोनशाकोनशानी संगीत आयकूंक मेळटा. हांगाची नाट्यकलाय बरींच फुडें पावल्या.बर्फाचेर निसरपाचे खेळ (स्कीईंग), फुटल हे हांगाचे आवडीचे खेळ. ऑलिंपिकाच्या शिंयाळ्या खेळांत ऑस्ट्रिया सदांच बरो पांवडो दाखयता.
चित्रकला, शिल्पकला हातूंतय हेर युरोपीय देशावांगडा हांगाच्या कलाकारांनी नामना मेळयल्या. सेगीतांत जॉजफ हेडन, मोझार्ट, सूब्रट, बीथोवन, ब्रालस हांणी तर चित्रकला आनी शिल्पकलेंत ऑस्कर कॉकोश्का, आल्फ्रेड क्यूबिन, फ्रिट्झ वॉटूबा हांणी जगभर नामना मेळयल्या.
येरादारी आनी संचारण:हांगाचे रस्ते दुसऱ्या म्हाझुजावेळार सामकेच नश्ट जाल्ले. पूण खर कश्ट करून हांगाच्या लोकांनी पर्थून रस्त्यांचें जाळें देशभर पातळायलें. हांगा सुमार 66,000 मैल लांबायेचे रस्ते आसात. 1950 त, रस्त्यांचेर धांवपी मोटार गाड्यांची संख्या फकत 2,85,000 आशिल्ली ती 1980 मेरेन 34,00,000 जाली. हांगाचे सुमार 40% रेल्वेमार्गय म्हाझुजांत काबार जाले.पूण ते सारके करून तांचें आधुनिकीकरण केलें. सुमार 65% येरादारीचो वांटो उखलपी रेल्वे मार्ग चडशे विजेचेर चलतात. डॅन्यूब ह्या न्हंयतल्यान उदकांतली येरादारी जाता. ‘ऑस्ट्रियन एअरलायन्स’ 1958 त अस्तित्वांत आयली. ते संस्थेवरवीं युरोपांतल्या 25 परस चड देशांकडेन हवाई मार्गांतल्यान येरादारी चलता. व्हिएन्नाच्या आग्नेयेवटेन आसिल्लो विन श्वेचाट हो हांगाचो सगळ्यांत व्हडलो विमानतळ जावन आसा.
खबरापत्रांच्या मळार हांगाय युरोपांतल्या हेर फुडारिल्ल्या देशांवरवी बरींच दिसाळीं आनी नेमाळीं आसात. ‘कुरिअर’ आनी ‘एक्सप्रेस’ हीं हांदाचीं मुखेल दिसाळीं जावन आसा. देशांतल्या 90% परस चड लोकांमेरेन रेडिओ आनी दूगदर्शनाच्यो कार्यावळी पावतात. रंगीत दूरदर्शन हांगा 1969 सावन सुरू जालें.
येरादारी आनी संचारणाच्या मळार ऑस्ट्रियाची हेर खंयच्याय फुडारिल्ल्या युरोपीय देशांकडेन तुळा करूं येता.
शिक्षण
6 ते 15 वर्सांमेरेन सगळ्यांखातीर सक्तीचें आनी फुकट शिक्षण आसा. साक्षरतेचें प्रमाण 98% वयर आसा. हांगा सगळे तरचें शिक्षण दिवपाची तजवीज आसा. सगळ्यांक एकसारकें शिक्षण दिवपाचें धोरण मुळाव्या पांवड्यासावन 1970 वर्सा चालू केलें. माध्यमिक शाळांनी विद्यार्थ्यांक विश्वविद्यालयांतलें शिक्षण आपणावपाखातीर तयार करतात. शिक्षकां खातीर खासा प्रशिक्षण संस्था आसात. हांगाचें व्हिएन्ना विश्वविद्यालय 1365 त सुरू जाल्लें. ग्रात्स, इन्साब्रूक आनी सॉल्झबर्ग हीं विश्वविद्यालयां बरींच पोरनीं आसात. सगळीं मेळून हांगा 15 विश्वविद्यालयां आसात. नृत्य, नाट्य, तंत्रगिन्यान, मानव्यशास्त्र असा विंगड विंगड मळांचेर शिक्षण दिवपी विश्वविद्यालयां हांगा आसात. शिक्षणाचें माध्यम जर्मन भाशा.
भाशा आनी साहित्य
ऑस्ट्रियाचे 99% लोक जर्मन भाशा उलयतात. पूण हें भाशेंत जर्मन बोलीभाशांचें खआशेलेपण आसा. उदेंत आनी आग्नेय शीमे वाठारांतले लोक मग्यार आनी स्लोव्हिनिक भाशा उलयतात. ऑस्ट्रियन साहित्य जरी हेर जर्मन भाशेंतल्या साहित्याक लागींचे आसलें तरी ताणें आपलें खाशेलपण तिगोवन दवरलां. रोमन कॅथलिक पंथाचो प्रभाव पोरन्या साहित्याचेर बरोच दिसता, तेभायर इटालियन आनी स्पॅनीश साहित्याचोय प्रभाव हांगाच्या साहित्याचेर जाला. साहित्याचेर सोबीतकाय, सैम हांचे परिणाम आसात. मध्यमयुगांतलें साहित्य चडशें धर्म, वीरकथा हांचे भोवतणी केंद्रीत जाल्लें. 1365 सावन व्हिएन्न विश्वविद्यालयाचे थापणुके उपकांत मानवतावादी साहित्याक बरोच नेट आयलो. आर्विल्लें साहित्य युरोपांतल्या साहित्यांत आयिल्ले वास्तववाद, अस्तित्ववाद हांच्या प्रभावाखाला गेलें. काव्य, कादंबरी, कथा, नाट्य, विनोद ह्या सगळ्या मळांवेलें साहित्य हांगा बरेतरेन फुललां. नामनेचो अस्तित्ववादी लेखक फ्रान्झ काफ्का हो ह्याच देशांत जावन गेलो.
म्हत्वाचीं थळां
अस्तंतेवटेनचे फॉरॉर्लबेख आऩी टायरोल हांगाचे दोंगर भोव सोबीत आसात. उदेंतेवटेन कॅरिथिया आनी सॉल्झबर्ग ह्या प्रांतांतलीं तळीं आऩी पयसुल्ल्या दोंगरांक सागून बरेच पर्टक हांगा येतात. आग्नेयेवटेनचो स्टिरिवा प्रांत रपखांक लागून म्हत्वाचो थारला. डॅन्यूब न्हंयचे अस्तंतेवटेनचे देगेर इतिहासीक म्हत्व आसिल्ले व्हिएन्नाशार आसा. हांगाची सांत स्टीव्हनची इगर्ज नांवाजिल्ली आसा. ते भायर ग्रात्स, लिंट्स, सॉल्झबर्ग आनी इन्सब्रूक हीं शारां नांवाजिल्लीं आसात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:इतिहास / History
ताक
ताक धंय धवळून लोणी काडटकच उरता तो पदार्थ.लोणयाच्या उत्पादनांत हो उपपदार्थ म्हणून  मेळटा.लोणयाच्या उत्पादनाखातीर जर गोडी साय (मलई)वापरत जाल्यार ताकाचें संघटन साय नाशिल्ल्या दुदावरी  जाता,पूण आंबट साय वापरल्यार मात ताकांत लॅक्टीक  आम्ल (आंबसाण) चड  आसता.धंय धवळटाना तातूंत उदक घालचें पडट..ते खातीर ताक धवळून लोणी काडलें म्हण्टकच  पातळशें ताक उरता.ताजें ताक रुचीन आंबसार लागता  आनी ताका एक प्रकारची  रुचूय येता.शेळें ताक चड आंबट जाता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
वाग
आशिया खंडांतल्या फेलिडे ह्या मार्जार कुळआंतलो सगळ्यांत व्हड आनी बळिश्ट प्राणी. पृश्ठवंशी विभागांतलो हो प्राणी स्तनिवर्गांत मोडटा. ताचो गण कारनिवोरा आनी कूळ फेलिडे. ताचें शास्त्रीय नांव पँथेरा टायग्रीस.
thumbnail|Tiger with facial marking: Ranthambore, India.वाग हो प्राणी शींवाभशेनूच बळीश्ट. पूण शींवापरस तो खूब धूर्त, चपळ आनी क्रूर. वाग हें डरकाळी फोडपी माजर. पूण ताची डरकाळी शींवापरस खूब कमी. ताचो आस्पाव निशाचर प्राण्यांत जाता आसलो तरी वाग दिसाचो शितळ सुवातेर विसव घेतना खूब कडेन दिश्टी पडटा. चडशा वागांची केंसाळ कात तांबशी हळदुवसार आसून तिचेर काळे पटे आसतात. गळो, पोट आनी पांयांच्या भितरलो फर धवो आसता. फकत रेवा वाठारांत सांपडपी वाग धवसो आसून ताचेर तपकिरी रंगाचे पटे आसतात. वागाचे दोळे निळशे आसून, नेक आनी पांयांचीं तळटां गुलाबीशीं आसतात. ताका आयाळ नासता. पूण जाण्ट्या वागाक कानसुलाचेर लांब केंस आसता. ताचे कान भायले वटेन काळे आसून तांचेर धवे थिपके आसतात. अशा रंगाचे कातीक लागून ताका उजवाडांत आनी सावळेंत सैमीक राखण (natural camouflage) मेळटा. सादारणपणान वागाची लांबाय कपल ते शेंपडेच्या पोंतामेरेन २६० - २९० सेंमी. इतली आसता. ताच्या सांगाड्याची रचणूक खाशेले पद्दतीन जाल्ली आसून तो फाटल्या मांसाळ भागांक उडी मारपाक आनी फुडल्या पांयांक आवुंळपाक वा ओडून व्हरपाक बळ पुरयता.
सगळ्यांत पयलीं वागाचें अस्तित्व सिबेरिया आनी नव्या सिबेरिया जुंव्यांचेर आसलें हें थंय सांपडिल्ल्या जिवाश्मांवयल्यान कळटा. उपरांत ल्हव ल्हव दक्षिणेकडेन ते मलेशियन आर्चिप्लेगो प्रदेशांत पातळ्ळे. पूण सद्या भारतांत तांचें प्रमाण चड आसून, लागीं लागीं भारताच्या सगळ्या वाठारांनी ते मेळटात. वाग पाचव्यांचार दाट रानांनी, वसू रानांनी तशेंच झिली - झोपांनी रावपाक शकतात. वागाची चाल नेटाची. तो रातचो आपलें भक्ष सोदपाखातीर मैलांचे मैल पयस चलून वता. तो वेगान खूब पयस मेरेन धांवपाक शकता. रानदूकर, म्हशी, गोरवां, बोकडां आनी हरणांची शिकार करून तो खाता. ह्या जनावरांची शिकार करपाक ताका अपेश आयल्यार तो बेबो, गार, मानगें, रानकोंबो आनी हेर सरपटी प्राणी मारून खाता. सादारणपणान एक खेपे वाग १८ - २० किलो मांस खाता. चडकरून वाग आपली शिकार एकटोच करता. वागाचें नाक, कान आनी वदर हीं इंद्रीयां तीक्ष्ण आसून तांच्या आदारानूच तो आपल्या भक्षामेरेन पावता. पूण केन्ना केन्नाय वाग जोड्यांनी मेळून शिकार करतात. गाय सागकिल्लें व्हड जनावर तो तीन दीस मेरेन खाता. भक्षाक मारल्या उपरांत सुरवेक तो ताचें रगत घोटता आनी उपरांत आपल्या धारदार दातांनी जठर आनी आंतकड्यो कुशीक काडून फकत मांस खाता. तो कुशिल्लें मांसूय खाता. भक्षाक खाल्ल्या उपरांत तो आपलीं नाखटां झाडाचे सालीर घासून नितळ करता.
वाग पिरायेच्या चवथ्या वा पांचव्या वर्सा वयांत येतात. उपरांत फुडलीं ११ ते १४ वर्सांमेरेन वागीण दर अडेज वर्सांनी एकदां फळटा. तांचो समागम काळ चडकरून पावसा उपरांत सुरू जाता. फळपाक येतकच वागीण डरकाळी फोडून वागाक साद घालता. लागीं लागीं एक पंद्रस ती एकठांय रावतात. १०५ ते ११५ दिसांचो तांचो गर्भावधी आसता. वागीण एका वेळार २ ते ६ छाव्यांक जल्म दिता. सादारणपणान छाव्यांचें वजन १ ते १.५ किग्रॅ. आसता. वाग आनी वागीण चडकरून समागमाच्या काळांतूच एकठांय येतात. देखून छाव्यांची वाड वागीणीचे देखरेखीखाल जाता. छावो एक वर्साचो जातकूच वागीण ताका आपल्या भक्षाची शिकार करपाक शिकयता. दोन वर्सां उपरांत छावो स्वतंत्रपणान आपल्या भक्षाची शिकार करूंक शकता.
- डॅा. आय. के. पै
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ಜುಾಂವಾಚೆಂ ತಿಸ್ರೆಂ ಪತ್ರ್
ಜುಾಂವಾಚೆಂ ತಿಸ್ರೆಂ ಪತ್ರ್
ಜುಾಂವಾನ್ ಆಪ್ಲೆಂ ತಿಸ್ರೆಂ ಪತ್ರ್ ಗಾಯ್ುಸ್ ಮ್ಹಣ್ಲಲ್ಯಾ ಕಣ್-ಎಕ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬರಯ್ಲೆಂ. ಹೊ ಗಾಯ್ುಸ್ ದ್.ಇ. 19/29 ಆನಿ 20/4 ಹಾಂಗಾ ಮೆಳ್ತಾ; ತೊ ಎಕ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಮನಿಸ್ ಜಾಲ್ಯಾರ್ ಸಾರ್ಕಿ ಖಬರ್ ನಾ.
ಹೆಂ ಪತ್ರ್ ಕೆದ್ನಾ ಆನಿ ಖಯ್ ಬರಯ್ಲೆಂ ತೆಂಬಿ ಸಾರ್ಕೆಂ ಕಳನಾ. ಹ್ಯಾ ಪತ್ರಾಚೊ ಸಂದೆಶ್ ಆನಿ ರುಪ್ ಮನಾಂತ್ ಧರ್ಲ್ಯಾರ್, ದುಸ್ರೆಂ ಪತ್ರ್ ಬರಯ್ಲೆಂ ತೆದ್ನಾ ಹೆಂಯ್ ತಿಸ್ರೆಂ ಬರಯ್ಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ ಸುಮಾರ್ ಕರುಂಯೆತಾ.
ಹೆಂ ಪತ್ರ್, ಜರಿ ಎಕ್ದಂ ಮಟ್ವೆಂ, ತರಿ ಪುರ್ವಿಲೆ ಪವಿತ್ರ್-ಸಭೆಚೆ ಥಡೆ ಆಕಾರ್ ಚಿತಾರುನ್ ದಿತಾ. ಗಾಯ್ುಸ್ ಬರೊ ಪರಾಮಸ್ ಕರ್ಪಿ ಆನಿ ಸತಾನ್ ಚಲ್ಪಿ ದೆಖುನ್, ತಾಚಿ ತುಸ್ತ್ ಕೆಲ್ಯಾ. ಪುಣ್, ತೆಚ್ ಗುಣ್ ದಿಯೊತ್ರೆಫೆಸಾ ಸವೆಂ ದಿಶ್ಟಿ ಪಡನಾಂತ್ ಮ್ಹಣ್ ಹಾಕಾ ತೊ ಶಿಡ್ಕಾಯ್ತಾ. ದೆಮೆತ್ರೀವ್ಸ್ ಹಾಕಾಯ್ ತಾಚ್ಯಾ ಗುಣಾಂ ಪಾಸತ್ ವಾಖಾಣ್ಣಿ ದಿಲ್ಲಿ ಮೆಳ್ತಾ.
ಹ್ಯಾ ಪತ್ರಾಚಿ ಮಾನ್ಡಾವಳ್ ಅಶಿ :
ಪ್ರಸ್ತಾವ್ನಾ : 1-4
ಗಾಯ್ುಸಾಕ್ ವಾಖಾಣ್ಣಿ ಫಾವೊ : 5-8
ಸಂಪಾದ್ಣಿ : 13-16
Sondorbh
वर्ग:ನವ್ಯಾ ಕರಾರಾಚಿಂ ಪುಸ್ತಕಾಂ(New Testament Books) वर्ग:ದೇವಾಚೆಂ ಉತ್ತರ್ वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
Kanyakumari
Ek namnechem tirthokxetr. Bhartachem samkem dokxinnekoddolem tonk. Orbi somudr, hindi mohasagor ani bongalocho upsagor hanche songomsrn. Kaim vorsa adim' hem bhuxir tomill rajeant aslem, zalear sodhea cho aspavo keroll rajeant asa. Bharotantlea 51 xoktipitthampoikim ek,mhunn hindunche nodren povitr axil'lem hem tthikann, trivendromoche agneyik sumar 80 kimi. Ani nagrokoilache dokxinnek 13 kimi. Ontracher asa. Hem ek mukhel nustem marachem kendr asun thoim nusteamvixinchem sonxodhonokendr asa. Inglix lok he suvatek ‘kep komorin’ oxem mhonnttale.
Hanga bhomvddekar yarik chomeamni yetat. Tirtham nhann gheunopovitr zaupache bhaunen yeupi bhavikank nhaupakhatir hanga ghatt bandleat. Xradhdachim kriteam, pindd'dan sarke pirank horaupi moronn uprantoche dhormik somskar ani vidhi hanga kortat. Doreachea samkea tokhar zom-i bhartobhum-i sompta thoim deger koneakumarichem sobit devull asa. Doreachea udkant don vhoddlea khonddpancher bosun svami vivekanond apli sadhna kortalo mhunn taka ‘vivekanond khoddop’ oxem namv poddlem .Hangach 1970 to vivekanondachem vhoddlem yadstik bandlem. Doreadegekoddolem mhatma gandhichem yadstik bandtona korun dourlea. Monozhaitt ani ilmenaitt hea khonizank lagun hangachi remv motti ani rongealli asa. Hangachem anik ek khaxeleponn mhollear hanga doreantlean sureodoi ani sureast zata to pollounk melltta; toxench punve rati ekach borobor doreantlean sureodoi ani sureast zata to pollounk melltta; toxench punve riti ekach borobor doreantlean sureodoi ani chondrodoi pollounk melltta. Ho opurv khinn polloupak bhomvddekar gordi kortat.
He suvatek koneakumari namv koxem poddlem, tachevixim ek akheatika asa ti oxi:pourannik kothepromann bannasur hea bhirankull rakxosacho somhar korpi hangachi poraxkti hi kumari konea kalichoch ovtar asa. Bannasur he kumari lonyeche hamlean morpacho asta. Ti tap korun xonkrak lognakhatir prosn'n korta mhunn devo koneakumarisaun 32 kimi. Ontracher axil'lea xuchondrom' hanga xonkracho mhurt chukeat. Bannasur tika magnnighalopak vota ani tatuntlean upraxil'leam zhunzant ka moronn yeta. Uprant yoch topak bosta. Ankvar konyeche he suvatek ghetil'li ani xonkrachi vatt pollet axil'li poraxktichi sundor morurt koneakumarichea deullant asun nouratrant thoim utsou zata. Koneakunarichem devull korivkamoyukt, dakxinnaty podhdotichem asa. Aiz koneakunari hem bhartantolem ek oddlainnem poryotton kendr zalam.Ek namnechem tirthokxetr. Bhartachem samkem dokxinnekoddolem tonk. Orbi somudr, hindi mohasagor ani bongalocho upsagor hanche songomsrn. Kaim vorsa adim' hem bhuxir tomill rajeant aslem, zalear sodhea cho aspavo keroll rajeant asa. Bharotantlea 51 xoktipitthampoikim ek,mhunn hindunche nodren povitr axil'lem hem tthikann, trivendromoche agneyik sumar 80 kimi. Ani nagrokoilache dokxinnek 13 kimi. Ontracher asa. Hem ek mukhel nustem marachem kendr asun thoim nusteamvixinchem sonxodhonokendr asa. Inglix lok he suvatek ‘kep komorin’ oxem mhonnttale.
Polleiat
Kanyakumari
वर्ग:Indie-cheo Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
दत्ताराम कृष्ण सुखटणकर
आनी साहित्यीक. ताचें मुळावे शिक्षण माशेलांत आनी माध्यमिक शिक्षण फोंडेच्या आल्मेदा हायस्कुलांत जावन तो 1954त मॅट्रिक पास जालो. फुडलें शिकपाखातीर तो कोल्हापुरच्या राजाराम कॉलेजींत गेलो आनी उपरांत इश्कोल मॅदिकु सिर्जीस द गोवा (Escola Médico-Cirúrgica de Goa) ह्या गोंयचें वैजकी संस्थेतल्यान 1953 त वैजकी शास्त्राची पदवी घेतली. गोंयात पुर्तुगेज सत्तेआड वावर केल्ल्यान पुर्तुगेजांकडच्यान कांय तेंप ताका बंदखण भोगची पडली. उपरांत गोंय सोडू तो मुंबय गेलो.
वर्देच्या गांधी कुश्ठरोग निवारण केंद्रांत आनी मुंबयच्या एकवर्थ लॅप्रसी होम हातूंत काम करून उपरांत ताणें स्वताची वैजकी वेवसाय सुरू केलो.
सहज सोपी भाशा शैली आशिल्ले ताचो ललीत विनोदी निबंध जायत्या नेमाळ्यांनी उजवाडाक आयल्यात. अशा निबंधाच्या ' मान्नी पुनव ' ह्या कोंकणी संग्रहाक गोवा कला अकादमी आनी साहित्य अकादमी (1968) पुरस्कार मेळ्ळ्यात. महाराष्ट्रांत राबितो करून आशिल्ल्या अकादेमी पुरस्कार प्राप्त लेकखांखातीर महाराष्ट्र शासन ' महाराष्टर गौरव पुरस्कार ' दिले (1990). दत्ताराम सुखटणकार हाकाय हो गौरव पुरस्कार प्राप्त जालो.
ताणें भारतांत तसो भारताभायर प्रवास केलो. सद्याक तो मुंबय हांगा निवृत्त जीण जगतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
तळी
तळी नाल्ल, तांदूळ आनी विडो घालून भरिल्लें ताट. मूळ थाळी ह्या उतरावयल्यान तळी हें उतर आयलां. जेवणाचे वेगवेगळे प्रकार वाडून सजयल्ल्या ताटाक थाळी म्हण्टात. तळीहें खऱ्या अर्थान दारांत आयिल्ल्या गडयां खातीर मानाचें ताट आसता. पूण ह्या ताटांतलें जेवण शिजयल्लें नासून, जेवणाखातीर लागपी तो शिधो आसता. गोंयांत कांय सुवातींनी तळी ह्या उतराबदला तळय अशेंय उच्चारतात. आदल्या काळांत समाजांतल्या वेगवेगळ्या घटकां कडल्यान मेळपी सेवा चाकेरेचें मोल आयचे भशेन पयशांच्या माध्यामांतल्यान मेजपाची चाल नाशिल्ली तर तांदूळ सारकिल्लें धान्य आनी नाल्लासारकेलीं फळां दिवन तांचे सेवेची भरपाय करप जातालें.
जात-धर्माचें वर्चस्व मानपाचो तो काळ.त्या काळांत,संस्कृतीच्या त्या राखणदारांक,सगळ्याच लोकांगेर शिजयल्लें मन घेवपाची मान्यताय आसताली अशें ना.देखून तांकां शिजयल्ल्या अन्नाबदला जेवो(शिधो)दिवपाची चाल सुरु जाली.कार्यावळीक सुरुवात करचे आदीं हो शिधो आदीं हो शिधो एका ताटांत घालून तांच्या म्हऱ्यांत दवरताले आनी कार्यावळ सोंपल्या उपरांत तो घेवन  ते वताले.वतना  शिध्यांतले मूठभर तांदूळ घरार वडोवन वा घरकान्नीच्या माथ्यार वडोवन त्या  घराची भरभराट  जावं असो आशिर्वाद दिताले. गोंय,कोंकण,म्हाराष्ट्र ह्या वाठारांनी तळी दवरपाची चाल आसा.गोंयांत खास करुन शिगम्याच्या उत्सवाक तळी दवरिल्ली दिसता.शिगम्याचे  पुनवेदिसा मेळ दर घरा  दारांत वचून कांय वेळ चौरंगी गावन नाच अशे  जायते प्रकार सादर   केल्या उपरांत खेळे घरचे घरकान्नीक हाडपाखातीर विनवणी करतात. तळी हाड बाय
आसवत्, आयावपण नांदू तुजें
सासवत तांदळांनी “
खेळयांनी ह्यो वळी गायतकच घरची घरकान्न तळी घेवन येता आनी दारांत एका पाटार ती दवरता.तशे खेळे  खोशी जावन गायतात, ‘‘ तळी हाडली आयांनी
उखल्ली खेळ्यांनी,
तिचें घर भरुं रे
सुरय तांदळांनी ‘
गीताच्या ह्या कडव्या उपरांत खेळे आरत नाचयतात आनी उपरांत तळीचें सामान काडून घेवन फुडले वाटेक लागतात. तळीचें  गीत गांवांकणकणी आनी समाजाकणकणी बदलिल्लें  दिसता पूण भितरलो आशय मात तोच आसता ह्या गीताची आनीक  एक देख मेळटा ती अशी-
‘तळी दिल्ल्या कुळा धनत राख
तळी दिली आयांनी
उखल्ली खेळ्यांनी
तुजे घर शेंसव आमी तीळ तांदळांनी
बनवड आनी गडयां खातीरुय दवरतात.दिश्ट काडपाखातीर आयिल्ल्य म्हार वा  गांवकाराकूय तळी दितात,नवो म्हूर्तमणी घेतना  आनी कान तोंपतना शेटीक,चुडो भरतना गांवकाराकूय तळी दितात,नवो म्हूर्तमणी घेतना आनी कान तोंपतना शेटीक,चुडो भरतना काकणकाराक,न्हवऱ्याची मिशी मारतना म्हाल्याक,सवो बांदतना मडवळाक,गणपतीची  मूर्त तळी दवरपाची चाल आसा. महाराष्ट्रांत खंडोबा देवाक तळी दितात.ह्या प्रकाराक थंय तळी भरप मारतना म्हाल्याक,सवो  बांदतना मडवळाक,गणपतीची मूर्त घेतना मुर्तिकाराक तळी  दवरपाची चाल आसा. . हो विधी करपा वेळार एक तळी तयार करुन पयलीं तयार केल्ल्या एका कळसा ऱ्यांत दवरतात.उपरांत त्या कळसाची पुजा करतात आनी ती तळी घेवन कळसा भोंवतणी तीन वेळां ओंवाळटात.खंडोबाचें तेज आशिल्ल्या त्या कळसावयलो नाल्ल उपरांत पांच जाण उबारुन काडटात आनी तळयेंत दवरतात उपरांत सगळे जाण ती तळी भावार्थान कपलाक तेंकयतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
रोस आमलेट वा तांत्यांचो पोळो
रोस आमलेट, जाका रास आमलेट, वा तांत्यांचो पोळो म्हणटात तें गोंयच्या जेवण खाणाचें एक मदले वेळाचें आनी रसत्यावयलें खाण जावन आसा. रोस म्हणंचे कोंकणिंत "खळ".
तो एक मसाल्याचो खळ कोंब्ये मासाचो वा सोंड्याल्या चण्याचो, जो शाकुती सारको आसता जो चड करून गोंयकार कातल्कांच्या रांदपाच्या प्रकारांत दिसता. शाकुती न्हय जाल्यार, तो एक पियाव, कोडी पाना, काळीं सांस्वां, कांतयलेलें चून वापरून केल्लो खळ जो गोंयकार हिंदू करतात. जिनस जशे परीं अळमें वा फुलगोबी चड करून वापरतात. आमलेटिंत तांत्यां, परमळाची वनस्पत, बारीक कातरलेल्यो हिरव्यो मिरसांगो, पियाव (वा लसणी भाशेन पियाव), बारीक कातरलेली ताजी हिरवी कथमीर आनी मीठ, जायतेंच वेगळेपण आसून; करपांत येता. रोस वेगळो सिजोवपांत येता. गरम रोस ताज्या भाजिल्ल्या आमलेटिचेर वोतपांत येता आनी ती गोंयच्या उंड्यांत वांडपांत येता.
रोस आमलेट पारंपरिकपणी जेवणा गाड्यांचेर विकपांत येता जे साबार गोंयच्या गांवांनी दिसतात. हे गाडे, त्यो सांजेर तें मध्यानराती पर्यांत वाडटात,जायत्या जेवणा घरांनी त्यो तांच्या जेवणाच्या वळेरिंत दिसतात. रोस आमलेट कातरलेलो पियाव आनी इलो लिंब्या रोस वयल्यान घालून वाडपांतूय येता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
Sokanny'm Furhem Uttun Cherh'm Mujem - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Sokanny'm Furhem Uttun Cherh'm Muj'm
Getting up early in the morning
Source: José Pereira/ Micael Martins. A Sheaf of Deknnis,
Musical form: Ternary
Literary form: Narrative
Translated by José Pereira
Sokanny'm furhem uttun cherh'm (cheddum) muj'm (mujem)
Rising up early in the morning, my girl,
San-nim mat-talem
Was sweeping the floor.
Sannam sannam sannam (sannam) sa!
Tem maka deknam furhem (fuddem),
San-nintum nipolem.
Then she hid in the broom.
Sokanny'm furhem uttun cherh'm muj'm,
Vatlleo ganxtalem.
Was scrubbing the dishes.