cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नौटंकी
उपरांत कानपुरी नौटंकी फुडे हाडपाच्या कामांत श्रीकृष्ण पहेलवान,लालमणी नंबरदार, त्रिमोहन आनी छिद्दन आदी कलालारांचो म्हत्वाचो वांटो आसा. ताणीं आपलें नौटंकींत संगिताचे वेगवेगळे प्रकार हाडले आनी अभिनयांतूय सुदारणा केली.श्रिकृष्ण पेहलवान हाचे नौटंकींत श्रृंगार,वीर, हास्य आनी करूण भावनांचो आविश्कार दिसता आसलो तरी तातंतूतल्यान सामाजिक सुदारणा आनी राजकीय ध्येयवादाची जाणविकाय दिसून येता ताचे हकीकतराय(१९१३),जालियानवाला हत्याकांडावयले खून वाहक, वेश्यावृतीचे वायट परिणाम दाखोवपी ऑख का जादू ह्या नौटंकी खेळांक खून नामना मेळ्ळ्या ताच्या नौटंकीची भास चड करून उर्दूप्रचूर आनी छंदूय उर्दूच आसता तशेंच तांचेर पारशी नाटयसृश्टीचो प्रभाव आँसतलो अमरसिंह राठौर उर्फ आगरे की लडाई ही वीररसप्रधान नौटंकी पुस्तक रूपान उजवाडा आयला.आर्विल्लया नौटंकीच्या निर्मात्यांमदीं प.टीपचंद ह्या विव्दानाक पयलो मान फावो जाता.तेचवांगडा पं. लखमीचंद, तिरमोहन, राधेश्याम,कथावाचक लम्बरदार, पं. नाथाराम हांचे कार्य उल्लेख करपासारकें आसा. काळानुसार नौटंकी ह्या कलाप्रकारांत बदल जायत गेले.
वर्ग:देवनागरी पानां
आर्या
मराठी भाशेंतलो पद्यरचनाप्रकार. हो रचनाप्रकार प्राकृत गाथेवेल्यान घडलो. ‘ आर्या ’ ह्या रचनाप्रकाराचें मूळ हाल हाणें प्राकृत भाशेंत रचिल्ल्या ‘ गाहासत्तसई ’ हे गाथारचनेंत मेळटा. ही गाथारचना महाराष्ट्रांत खूब नामनेक पावली. काळांतरान हे रचनेक ‘ आर्या ’ हें नांव पडलें. गाथेच्या सुसंस्कृत रुपाक ‘ आर्या ’ म्हणटात.
मराठी काव्याच्या इतिहासांत, गीति वृत्ताचो वापर व्हडलोसो केल्लो दिसना. कांय संस्कृत नाटकांत, आर्यावृत्ताचो वापर साप्प थोडो जाला. जगन्नाथ पंडितान मात गीतिवृत्ताचो वापर केल्लो दिसता. मोरोपंताकडेन कांय हातबरपाचे ग्रंथ आसले. ताची वळेरी पांगारकरान ‘मोरोपंतचरित्र ’ हातूंत दिल्या. तातूंत जगन्नाथ पंडिताच्या ‘ अश्वघाटी ’ आनी ‘ भामिनीविलास ’ ह्या ग्रंथांचे उल्लेख आयल्यात. हाचेवेल्यान ‘ गीतिवृत ’ रचपाची कल्पना मोरोपंताच्या मनांत जगन्नाथ पंडिताकडसून आयली अशें म्हणटात. ‘ श्रुतबोधं ’ ह्या संस्कृत वृतदर्पणांत ‘ गीति वृताचें ’ लक्षण फुडले तरेन सांगलां.
आर्यापूर्वार्धसमं द्वितीयमपि यत्र भवति हंसगते।
छन्दोविदस्तदानी गीति ताममृतवाणि भाषन्ते।।
आर्येचे दोन नमुने अशेः-
आर्या आर्यांसि रूचे ईच्या ठायीं जशी असे गोडी।
आहे इतरां छंदी गोडी, परि यापरीस ती थोडी।
(भीष्मभक्तिभाग 1.10)
आर्या देखुनि सज्जन चित्तीं होतील फार सानंद।
मंदाज्ञानिच सरतिल मागें कीं ठाउकें नसे छंद।।
मोरोपंताच्या काळांत आनी उपरांत सुमार देडशीं वर्सां सगळे मराठी किर्तनकार आर्येचो व्हड प्रमाणांत उपेग करताले.
वर्ग:देवनागरी पानां
दोत्रिना क्रिस्ता
दोत्रिना क्रिस्ता हें फादर थॉमस स्टिफन्स   हाणें बरयल्लें पुस्तक. .ह्या पुस्तकांत क्रिस्ती धर्माची मुळावी दोतोन आसपावल्या. हें पुस्तक 1622 ह्या वर्सा उजवाडाक आयलें.
गोंयांत क्रिस्ती भावार्थ
आमच्या गोंयात भावार्थ केन्ना परगट जालो ? दुसऱ्या उतरांनी क्रिस्ताक मानून घेवपाक केन्ना सुरू जालें? अशें विचार करतात तेन्ना जायते इतिहासकार आप आपल्या मता प्रमाणे जाप दितात. फादर कोज्म जुजे कोस्ता सांगता ते प्रमाणे गोंयात क्रिस्ती भावार्थ पयल्या शेकड्यांत पावलो हाचें कारण म्हळ्यार आगशे जुवारी न्हंयचे देगेक एक सिरीयन क्रॉस मेळ्ळा. हो खुरीस पयल्या शेकड्यातली खुणा. 1510 वर्सा पुर्तुगेजानी गोंय जिखलें. तेन्ना सावन तांणी भावार्थ दिवपाक सुरू केलो. तांचे बरोबर सुरवातेक सावन फ्रांसिसकान मिशिनारी आशिल्ले. ते आत्मीकतायेचें पसोण करपा खातीर तांचे बरोबर आसलें. तेन्नाच्या काळार असो समज आसलों “जो राजा राजवटकी चलयता, तो राजा आपलो धर्म प्रचार करतालो.” हेंच मनांत बाळगून क्रिस्ती धर्म प्रचार जालो अशें आमकां इतिहास सांगतां.कांय इतिहासकार अशेंय मानतात गोयांत सांत फ्रांसीस शावियर आयलो तेन्ना म्हळ्यार 1542 वर्सा क्रिस्ती भावार्थ सुरू जालो.ह्या भावार्था विशीं सांगपाक  कारण आसा. “दोत्रिन क्रिस्ता” हे पुस्तक उजवाडा येवचे पयलीं कोंकणीतल्यान आनीकय पुस्तक आशिल्लें. जेन्ना सांत फ्रांसीस शावियर गोंयात पावलो तेन्ना ताणें दोतोन शिकवपाक सुरूवात केली. पयली पुर्तुगेज भाशेन दोतोन शिकोवपाक पुस्तक उजवाडाक हाडलें. तें म्हळ्यार “दोत्रिन क्रिस्तां” हे पुस्तक 1557 वर्सा छापलें. हाचे उपरांत हेंच पुस्तक गोंयकार कोंकणी उलोवपी विध्यार्थांनी कोंकणी भाशेन अणकारलें. सुमार 1556 ते 1561 ह्या वर्सां मदीं हाचो पुरावो लुईस फोअम हाची चीट दिता. ही चीट अ.दा सिल्वा रेगो हाणें पुर्तुगालाक 1952 वर्सा छापिल्ली मेळटा. (documentaro para a historia de paroada Portuguese no oriente, lisboa vol viii 1962, p. 415 ) हें पुस्तक कोंकणीतल्यान छापलें हाची खात्री आमी करून घेतली. ही जावन आसा. कोंकणी भाशेक एक खुशालकायेची गजाल. तेच बरोबर दुखाची खबर म्हळ्यार ह्या पुस्तकाची एक पासून प्रत हाताक सांपडना.
दोत्रिना क्रिस्ता
दोत्रिना क्रिस्ता ह्या पुस्तकाचे मूळ नांव “Doutrina cristam em lingoa bramana canarim” कोंकणींत छापिल्लें पयलें पुस्तक अशें मानतात. ह्या पुस्तकाची लिपीं रोमीन आसा. रोमीन छापपाचें वेगळें कारण ना.तेन्ना छापखान्याचेर देवनागरी लीपी नासली.तशी आशिल्ली जायार तें पुस्तक देवनागरींत छापूंक कायच आडखळ आसची नासली. ह्या पुस्तकाक सगळीं मेळून 155 पानां आसात. वयर सांगलां ते भाशेन हें पुस्तक मूळ पुर्तुगेज भाशेन आशिल्ल्या “cartilha do padre mestre Inacio martins ” ह्या पुस्तकाचो अणकार आसा.हें पुस्तक चड व्हडा प्रमाणान छापूंक ना कारण त्या काळार कागदाचो उणाव आसलो. तशेच कागद हें तितलें बरें नासलें. ह्या कारणाक लागून पुस्तक छापलें खरें पूण थोड्या प्रमाणांत उजवाडा आयलें. चड करून इगर्जांनी आनी म्हत्वाच्या स्वातांचेर उपलब्द जालें. हे धर्मशिकवणेचो वापर सगळ्या जावंक लागलो.
फामाद आल्वारा (1681- 1686)
पुर्तुगेजांक एक भिरांत आसली ती म्हळ्यार आपली राजवटकी ना जयत म्हण. तांकां मना पासून दिसतालें की आपली भास आपले राजवटकेंत ते शिकले जाल्यार आमी कितें उलयतात आनी ते कितें उलयतात तें भेस बरें समजूंक येतलें. गोयांत समजुया तांची भास उलोवंक दिली जालार ते एका दिसा आमकां जाय तशे चलचे नात. वेळ येतलो आमका हांगाचे परतचें पडटलें. हेच विशी चिंता मनांत बाळगून भारताचो राजप्रतिनिधी कौन्द द आल्वर फ्रांसिस्को दे तावोरा हाणें 1684 वर्सा खर हुकूम परगट केलो: हो हुकूम घालून पुर्तुगेज शिकूंक तीन वर्साचो वेळ दिलो. कोण आपणाक जाय ते भाशेन वागता ताका खर शिक्षा आसली. हाचे उपरांत जेन्ना आर्सेबिस्प लॉरेनसो दे सांता मारिया दे मेलो (1644-1750) आयलो तेन्ना होच हुकूम अदीक खर जालो.
आर्सेबिस्प आंतोन्यो तावेरा दे नेथवा ब्रुम सिल्वेराः (1750-1755)
आर्सेबिस्प आतोन्यो तावेरा दे नेथवा ब्रुम सिल्वेराः (1750-1755) ह्या आर्सेबिस्पान एक सोपेपण दिलें तें म्हळ्यार दोतोन कोकणीन शिकोकवची. जी दोतोन पुर्तुगेजीन आसा ती दर एक पाद्रीन अणकारची आनी पुस्तक रूपान काडून सगळ्यांक पावती करची. फिर्गजकांरा लागीं हें अणकार पुस्तक दिवचें. ताणी मागीर आपल्या चाकरांक दोतोन शिकोवची. अश्या वेळार सगळ्या पाद्रीनी अणकाराचो वावर केलो तातूंत मात पासून दुबाव ना. ह्याच काळांत वेगवेगळे तरेन केल्ले अणकार नदरेक पडटात.
बदळणी आनी विद्रुपां
फादर थॉमस स्टिफन हांचे प्रकरण पाचवें साल्वॉ रेजिना आतां आमी नमान राणीये ह्या नावांन वापर करतात. हें साल्वॉ रेजीना स्टिफन्सान, शेरण येतवं तुका राणये अशे भाशेन अणकार केल्लें. काळा प्रमाण नवीं पुस्तकां आयलीं तेन्ना जायतीं बदल्पां आनी विद्रुपां जाल्लीं पळोवंक मेळटात. फादर कायतान आपल्याक पुस्तकांत अशे भशेन नोंद करतात. अशें तरेन “शेरण येतांत राणिये” ही उतरां गोयांत, मुबंय आनी मंगळूर बदलत आनी विदरूप जायत गेलीं. सर्व शेवटीं क्रिस्ती धर्म प्रगटणेचो केंद्र, व्हडलें गोंय (Diocesan centre for Catecheticm) आनी प्रदेशीक मळार शेरणा येतांव राणिये सोडून नमान राणिये वापरलें. पळे देवाच्या भुरग्यांची मागणीं(1973)
प्रकरण सवें: केंद्राच्यो अर्थु
गर्भिं संभवलो ह्या उतराचो वापर विद्रपान असो मेळटाः '''
प्रकरण सवें हातूंत थॉमस स्टिफन्सान गर्भिं संभवलो हातूंत खूब अर्थ आसा, हाका लागून क्रिस्तां धर्म प्रगटणेच्या केंद्रान ही चूक सुदरायल्ली आसा. थॉमस स्टिफन्सान घेतिल्ल्या परीं सांबाळ्ळां. “गर्भिं संबवलो” तरी आसतना आजून पासून थोडो लोक चूकीच्यो उच्चार करतात. तो म्हळ्यार “गर्भ संभवलो” अशें तरेन.
समारप
आतां पासून आमी दोत्रिना क्रिस्ता ह्या पुस्तकाची फाटभूंय आनी कांय बदलपां आनी विदरूपां हाचेर आमचें लक्ष घातलें. फाटभूंय जाणून घेतना आमी पुस्तक खंयच्या संदर्भांत आंग घेवंक पावलें तें आमकां सहजपणान दिसून आयलें. पुस्तक उजवाडाक येवचे पयली थॉमस स्टिफन्सान जायतो मोलादीक आनी कश्टी वावर केला तो जाणवता. ताणें केल्लो अणकार वावर खूब अर्थपूर्ण आसा. हो वावर करतना ताणें बारकायेन अभ्यास केलो हातूंत मात पासून दुबाव ना.
थॉमस स्टिफन्सान जायत त्रास घेवन वावर केलो. सवकास- सवकास ताणें उजवाडाक हाडिल्लो पुस्तक वावर ना जायत गेलो. पुस्तकां नदरेक ना म्हणकटकच तोंडी परंपरां (दोतोनीची) चाल उरली. तोंडी परंपरा चालंत आसली तेन्ना जायती बदलपां आनी विदरूपां. हाची खबर उंच आमी केल्या. ह्या बदलपांची आनी विदरूपांची फकत दोन देखी ह्या लेखांत आमी जाणून घेतल्यांत. आनीक कितल्योच देखी आसात, तांचेर अभ्यास अदींक खोलायेन करूं येता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
नवलेखन काळ
कवितेच्या संदर्भात नवलेखन काळांत नवी कविता, साटोत्तरी कविता, अकविता, बिट कविता, अस्वीकृत कविता, विद्रोही कविता, फँटसी कविता, ठोस कविता अशो बऱ्योच काव्य चळवळी जाल्यो. सागर मुद्रा), भवानीप्रसाद मिश्र अंतीम किरण से पहली किरण तक), धर्म म्हणिनात. ती शास्त्रां ह्या
गजानन माधव मुक्तिबोध (चाँद का मुँड टेढा है), अज्ञेय (बावरी आहेरी, इन्द्रधनु, गीत फरोश, अंधेरी कविताएँ, खुशबूके शिलालेख), रघुवीर सहाय (सीढीयोंपर धूप में, हँसो हँसो जल्दी हँसो), धर्मवीर भारती (कनुप्रिया), शमशेर बहादुर सिंह (कुछ कविताएँ), कुंवर नारायण (आत्मजयीचक्रव्यूह), विजय देव नारायण साही मछली घर), जगदीश गुप्त (नाव केपाँव), दुष्यंतकुमार (सुर्यका स्वागत), सर्वेश्वर दयाल सक्सेना (काठकी घांटियाँ), श्रीकांत वर्मा (माया दर्पण) हांणी कवितेच्या मळार नवकवितेच्या संदर्भात क्रांतीकारी योगदान दिलें. तशेंच नरेंद्र मोहन, राजेश जोशी, मंगलेश उबराल, उदय प्रकाश, वेणु गोपाळ, रमेश कुन्तल अवघेश कुमार, चन्द्रकांत देवताले हांणी नवीन कवितेच्या आंदोलनांत सक्रीय वांटो घेवन काव्य निर्मिती केली.
नवलेखनाची ही चळवळ साहित्याच्या सगळ्याच प्रकारांत उण्या-चड प्रमाणांत घडली, नाटकाच्या मळारय फुडें दिल्ल्या नाटककारांनी आपले परीन हे चळवळीक हातभार लायलो.
जगदीशचंद्र माथुर (कोणार्क), मोहन राकेश (आधे अधुरे, आषाठ का एक दिन, लहरोके राजहंस_), नरेश मेहता (खलित यात्रा), विष्णु प्रभआकर (युगे युगे क्रांती), दुष्यंत कुमार (एक कष्ठ विषपायी), धर्मवीर भारती (अंधा युग), सुरेंद्र वर्मा (सूर्ये के अंतीम किरण से पहली किरण तक), सर्वेश्वर दयाल सक्सेना(बंकरी), मणि मधुकर (रस गंधर्व), नाग बोडस (खुबसुरत बहु), कथा नवलकथेच्या मळार फुडें दिल्ल्या साहित्यिकांनी नवनिर्मिती केली. नागार्जुन (बलचमना, नई पौध), फणीश्वर नाथ रेणु (मैला आँचल), संगेय राघव (कबतक पुकारूँ), विवेकी राय (बबूल), शिवप्रसाद सिंह (अलग अलग वैतरणी), हिमांशु जोशी (अरण्य), मार्कण्डेय (अग्नि बीज), मम्मननाथ (बहता पानी), अमृतराय (बीज, नागफनी), अमृतलाल नागर (बँद और सागर), कमलेश्वर (समुद्र में खोया हुआ आदमी), रामकुमार भ्रमर (काँच घर), धर्मवीर भारती (सूरज का सातवाँ घोड़ा), मन्नू भंडारी (आपका बंटी).
कथेच्या मळार नवी कथा, जनवादी कथा, सहज कथा, समकालीन कथा, समांतर कथा, सक्रीय कथा अशा चळवळींनी नवलेखनांत भर घाली. अमरकांत (देश के लोग, जिदंगी, और जॉक), कमलेश्वर (कस्मेका आदमी, इतने अच्छे दीन), निर्मल वर्मा (परिन्दे, जलती झाडी), फणीश्वर नाथ रेणु (ठुमरी), राजेंद्र यादव (लहरें और परछाईयाँ), मोहन राकेश (नये बादल), मार्कण्डेय (पानफूल), उषा प्रियंवदा, कृष्णा सोबती, भीष्म सहानी, शिवप्रसाद सिंह, गंगाप्रसार विमल, धर्मेंद गुप्त, महीपसिंह, कुलभुषण आनी हे कथाकारांनी आपले योगदान दिलां.
डॉ. रवींद्र कात्यायन
वर्ग:देवनागरी पानां
जेजूच्या पवित्र काळजा, मागणें
जेजूच्या पवित्र काळजा, मागणें
Sacred Heart of Jesus - Prayer
जेजूच्या पवित्र काळजा, सगळीच म्हजी भेट तुका करतां, आनी तुका समरपितां म्हजें सैंभ, म्हजें जिवीत, म्हज्यो करण्यो आनी म्हज्यो दुखी-खंति. वावुरतां म्हजे कुडीच्यां आनी आत्म्याच्यान सगळ्यां सुलेखिणांनीं ﻿ सगळो म्हजो मोग, मान आनी म्हंया तुकाच. थिर निचेव करतां जावनच्याक सगळच तुजो, करूंक सगळ्यो वस्तु तुज्या मोगा पाससत आनी तुका मानवनांत तितल्यांकुय पाट वळूंक. जा तुं, म्हा पवित्र काळजा, एकूच शेवट म्हज्या मोगाचो. राखणो म्हज्या जिविताचो, थिरासण म्हज्या तारणाचें, अकत म्हजे अस्कताये आनी दळदिरपणाचें, फारिकपण सगळ्यां म्हज्यां पातकांचें आनी म्हजो सुगुर आसरो म्हज्या मरणाच्या वेळार. तुं, काकूतीन आनी भलेपणान भरलेल्या काळजा, म्हज्या, शॅराती देवा बापा मुखार, निवार म्हजे वयली म्हज्यां पातकांक फावो जालेली ताचे नितीची खास्त.
आमेन
पळेयात
Sacred Heart of Jesus
वर्ग:! रोमान काथलीक आंचीं मागणीं वर्ग:देवनागरी पानां
दोदोल
दोदोल हें नातालांचें मुखेल पारांपरीक गोड खाण. गोंयांत तर हें खूबूच फामाद. हें जिनस ल्हान भुरग्याक, व्हडल्यांक, तशेंच म्हाताऱ्याक लेगीत आवडटा. कारण दोदोल मोव, गोड तशेंच रुचीक आसता.
साहित्य
1/4  पाव किल सुरय तांदळांचे पीठ 4- नाल्लांचो रोस 1-किल माडांचें गोड 4-वेलचेचो पिठो भिकणां वा काजु बियो 1/2  कुलेर मीठ
दोदोल कशें तयार करप
पयलीं ४ नाल्लाचो रोस एके आयदनांत घालपाक जाय. उपरांत त्या रोसांत गोड घालून तें एकजीव करपाक जाय. गोड आनी रोस बरो फिरयतकूच तांतूत पीठ घालपाचें.उपरांत तें परतें एकजीव जायसर फिरोवपाक जाय. तांतूत वेलचेचो पिटो घालपाचो आनी मीठ घालून फिरोवपाचें. सगळें फिरोवन जातकच तें चुलीर दवरून बरो चाळो मारूंक जाय. हो चाळो सुमार ४५ मिनटा मारूंक जाय. चाळो मारतना तातूंत भिकणां वा काजु बीयो घालच्यो. अशें तरेन गोड रूचीक दोदोल तयार जाता. दोदोल करपाक कांय लोक माडांचे गोड वापरतात जाल्यार कांय लोक उशिंचें गोड वापरतात.
दोदोल वाडप आनी खावप
दोदोलाचें ल्हान कुडके करतात आनी तें नातालांच्या हेर गोड जिनसावांगडा सोयऱ्यांक  तशेंच  लोंकांक वांटात. तशेंच तें नातालांच्या कुसवादावांगडा लोकांक वांटात. आंताच्या काळांत तर लोक खंयच्याय तेंपार करतात. तशेंच तें विदेशांत आशिल्या आपल्या सोयऱ्यां- धायऱ्यांक धाडटात. आता दोदोलाची मागणी भायल्या देशांनी वाडल्या, देखून दोदोल वेवसायाचो एक भाग जाला.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
आर्यसमाज
भारतांतलो एक आर्विल्लो धर्मपंथ. ह्या पंथाची थापणूक स्वामी दयानंद सरस्वती हाणें 10 एप्रिल 1875 म्हळ्यार चैत्र शु. प्रतिपदा संवत 1932 दिसा केली. हो दीस ह्या पंथाचो थापणूक दीस म्हूण आयजूय मनयतात.
आर्य समाजाची थापणूक करपाक फुडली गजाल कारण जाली-
मूलशंकर अंबाशंकर नांवाच्या एका भुरग्यान स्वामी दयानंद सरस्वती हें नांव धारण करुन संन्यास घेतलो. घरदाराचो त्याग करून तो सत्याचो सोद घेवंक भोंवपाक लागलो. नामनेचो संस्कृततज्ञ प्रज्ञाचक्षू स्वामी विरजानंद हाचेकडेन ताणें व्याकरण आनी वैदिक शास्त्राचो अभ्यास केलो. सद्याचो हिंदू धर्म सनातन वैदिक धर्मापरस जायतो वेगळो आसून पौराणिक धर्माचो त्याग करून वेदाभ्यासाचो प्रसार केल्याबगर मनीसजातीचें कल्याण जावप अशक्य अशें ताका निमणें दिसून आयलें. गुरू विरजानंदाच्या आदेशावयल्यान आर्यसमाजाची थापणूक करपाचो ताचो हेतय होच आसलो.
सन 1883 मेरेन स्वामी दयानंदान सगळ्या भारतदेशाची भोंवडी केली आनी मुखेल नगरांनी आर्यसमाजाची थापणूक केली. आर्य समाजाचो हेत लोकांमेरेन पावोवपाक ताणें जायत्या ग्रंथांची रचणूक केली; तातूंत ‘ सत्यार्थप्रकाश ’, ‘ संस्कारविधी ’ ‘ ऋग्वेदभाष्य भूमिका ’, ‘ ऋग्वेदभाष्य ’(7 वें मंडल मेरेन), ‘ यजुर्वेदभाष्य ’ आनी हेर ल्हान व्हड ग्रंथांचो आस्पाव जाता. स्वामी दयानंदाच्या मर्णाउपरांत 1883 त आर्य समाजांत फूट पडली आनी ताचे दोन फांटे जाले. एका फांट्यान मांसाहार आनी अस्तंतेच्या शिक्षणाचो पुरस्कार केलो. दुसऱ्या फांट्यान हे गजालीचो निशेध कलो, देखून ताका ‘ महाविद्यालय पक्ष ’ आनी ‘ पुराणमतवादी पक्ष ’ अशीं दोन नांवां पडलीं.
आर्य सामाजाची थापणूक मुंबयत जाली तरी ताचो प्रसार महाराष्ट्रांत व्हडलोसो जावंक ना. लोकहितवादी आनी न्यायमूर्ती रानडे हांणी मात महाराष्ट्रांत आर्यसमाजाची थापणूक करपाचो आनी ह्या समाजाच्या तत्वांचो प्रसार करपाचो म्हत्वाचो वावर केलो. सद्या भारत सोडून ब्रह्मदेश, थायलँण्ड, मलेशिया, आफ्रिका, वेस्ट इंडीज (त्रिनिदाद) ह्या वाठारांत आर्यसमाजाचो प्रसार जाला.
मलबारांत 1921 त मोपला मुसलमानांनी व्हड बंड केलें आनी खूब हिंदूंक बाटोवन मुसलमान केले. ह्या संकश्टाच्या काळांत आर्य समाजाचे लोक मलबारांत गेले आनी सुमार अडेज हजार बाटयिल्ली हिंदू कुटुंबां परतीं हिंदू धर्मांत हाडलीं. 1937 त, हैदराबाद संस्थानांत आर्यसमाजाचेर निजाम सरकारान बंदी घाली. हे बंदेआड आर्य समाजाच्या अनुयायांनी सत्याग्रह केलो. सुमार बारा हजार आर्यसमाजी लोकांनी तेखातीर बंदखण भोगली. किरिस्तांव आनी इस्लाम ह्या दोन धर्मांच्या आक्रमणासावन हिंदूधर्माची राखण करपाखातीर आर्यसमाजान जितल्या संकश्टांक तोंड दिलां तितलें हेर खंयच्याच धर्मपंथान दिवंक ना. उत्तर भारतांतल्या हिंदूमदीं जागृताय हाडपाचें खरे श्रेय आर्य समाजाक वता. आर्य समाजाक एक स्वतंत्र पंथ म्हणून उत्तर भारतांत वळखतात. तरी तो हिंदूधर्मापरस वेगळो म्हूण मानीनात.
आर्य समाजाच्यो थळाव्यो, प्रांतीय आनी अखिल भारतीय स्वरूपाच्यो तीन सभा आसात.आर्य समाजाची धर्मीक उपासना सप्तकांतल्यान एक फावट दर आयतारा सकाळची जाता. उपासनेचे सुर्वेक व्यासपीठालागीं उज्यांत समंत्रक आहुती दितात, आनी उपासनेक आरंभ करतात. ही उपासना चार वरां चलता.
तत्वा
आर्यसमाजाचीं मुखेल तत्वां वा विचार प्रणाली अश्यो -
आर्यसमाजाच्या ह्या धा तत्वांमदलीं पयलीं तीन तत्वां धर्मीक नदरेन म्हत्वाचीं आसात. उरिल्लीं तत्वां ह्या पंथाचे निती-नेम जावन आसात.स्वामी दयानंदान ‘ वेद ’ ह्या उतराचो अर्थ गिन्यान असो केला. वेद ईश्वरप्रणीत आसून सगळ्या शास्त्रांचीं मूलतत्वां तातूंत आस्पावल्यांत. तीं स्वयंसिध्द आनी सत्यस्वरूप आसात.मनीसजातीच्या वैज्ञानिक आनी परमार्थीक विचारांचो उगम वेदांत आसा म्हूण चार वेदच तांणी प्रमाण मानल्यात. ब्राह्मणग्रंथ, स शास्त्रां, स्मृती आनी अठरा पुराणां ताणें प्रमाण म्हूण मान्य करूंक नात. मूळ वेदांत मूर्तिपूजा, अवतारवाद, तीर्थ, व्रतां, पौराणिक अनुष्ठानां आनी हेरांचो पुरस्कार ना. ताकालागून आर्यसमाजाच्या प्रवर्तकांनी ह्यो गजाली मानून घेवंक नात. तांणी श्राध्दां बंद केलीं आनी पुरोयतांकय काडून उडयले. राम-कृष्ण हे देवाचे अवतार नासून ते व्हड म्हापुरुस आसात अशें ह्या पंथाचें मत आसा. हिंदूंचे सोळा संस्कार आर्यसमाज मानता. ते भायर दर एक आर्यसमाजी दादल्यान फुडले पंचमहायज्ञ करपाकूच जाय अशी आर्य समाजाची आज्ञा आसा.
1. ब्रह्मयज्ञ- संध्या आनी नेमान वेदपठण 2. देवयज्ञ- अग्नीक आहुती दिवप 3. पितृयज्ञ-जाणट्या मनशांची सेवा 4. अतिथीयज्ञ- विद्वान सोयऱ्यांक वा संन्याशांक जेवण दिवप 5. बलियज्ञ- कुड्डो, अपंगूळ, अनाथ तशेंच मोनजातींक अन्न दिवप.
भारताक पर्थून वैदिक मार्गार व्हरप आनी सगळ्या संवसाराक वैदिक धर्म शिकोवप ही आर्य समाजान आपलीं कर्तव्यां मानलीं. त्याच वांगडा वेदांचो प्रसार आनी उध्दारय केलो. वेदांचें अध्ययन करपाचो अधिकार सगळ्यांक आसा अशें हो समाज मानता. जातिभेद वा अस्पृश्यताय आर्यसमाज मानीना. पूण गुणकर्मांचेर आदारिल्ले चातुर्वर्ण्य मानता. देखीक- तप, गिन्यान आनी शांती हे गुण आशिल्लो ब्राह्मण, वीरवृत्ती आनी फुडारपणाचो गूण आशिल्लो क्षत्रिय, दुडू एकठावपांत हुशार आशिल्लो वैश्य, तर कुडीच्या श्रमाक म्हत्व दिवपी शूद्र अशें हो पंथ मानता.
आर्यसमाजान जीव, प्रकृती आनी ब्रह्म हीं तीन तत्वां वेगवेगळीं मानल्यांत. मोक्ष जोडप हें दर एका मनशाचें ध्येय आसून दर एकल्यान तें स्वताच्या यत्नांवरवीं मेळोवपाक जाय. मोक्षाची पुराय तयारी करपाक मेळची म्हूण ईश्वरान पुर्नजल्माची येवजण केल्या. अशें आसलें तरी ईश्वराची सत्ता मर्यादित आसा अशें ताचें मत आसा.
आर्यसमाजाक ‘ नियोग ’ पध्दत मान्य आसा. आर्यसमाज घोव-बायल, विधवा-विधूर हांकां सकयल्या नेमांखाला नियोग संबंदाक परवानगी दिता.
1. दादलो/बायल, रोग वा हेर कारणांक लागून भुरगीं जावपाक असमर्थ थारल्यार. 2. घोव धर्मीक कारणांखातीर, अध्ययन करपाखातीर वा पयशे जोडपाच्या हावेसान कांय थारावीक काळ घर सोडून गेल्यार. 3. घोव वा बायल वायट वा कोडू उलोवपी आसल्यार. 4. बायल वांझ आसल्यार वा लग्ना उपरांत आठ वर्सां मेरेन भुरगें जालें ना जाल्यार. 5. जल्मल्लीं सगळीं भुरगीं अल्पायुषी थारल्यार. 6. बायलेक सगळ्यो चलयो जाल्यार. 7. जर बायल गुरवार आसा वा खूब काळमेरेन दुयेंत आसल्यार तशेंच घोव दुयेंत आसल्यार आनी दोगांमदल्या एकाक जर जुवानपणाक लागून ‘ काम ’ आळबंदा हाडूक जमना जाल्यार, नियोग आचारपाक हरकत ना.
हे नेम करपाफाटल्यान व्यभिचार, जारकर्म आळाबंदा हाडप, पुरुशसंतत निर्माण करप, कामविकाराचें शमन करपाक नितीचो मार्ग दाखोवप हे हेत आसले. पूण दयानंदाचें नियोगतत्व आचरणांत हाडप मात ताच्या अनुयायांक जमलें ना.
सुर्वेक समाजाच्या प्रवर्तकांनी आपली मतां वा तत्वां लोकांक पटोवपाखातीर खूब यत्न केले. विरोधी मताचें खंडन केलें. तेउपरांत तांणी विधायक वावर हातांत घेवन गुरुकुलां, महाविद्यालयां,हरद्वारलागीं कांगडी हांगाचें गुरुकुल, विश्वविद्यालयां, माध्यमिक शाळा, अनाथालयां, विधवाश्रम सारक्यो संस्था सुरू केल्यो. सनातनी हिंदूधर्मीयांच्या विरोधाक तोंड दिवन वेदप्रणीत धर्माच्या पुनरुत्थानाचें व्हड कार्य केलें. ह्या समाजाची प्रौढ विवाह, पुनर्विवाह, जातिनाश, वर्ण रचणूक, अस्पृश्यांचो उध्दार, गुणकर्मविभाग हीं तत्वां आतां हिंदूंक मान्य आसात.
उदयपूरचो महाराज, लाला मुलराज, लाला रामशरणदास रईस, मोहनलालजी बिष्णूलालजी, लाला जगन्नाथ, गोपाळ हरी देशमुख (लोकहितवादी), पंडित श्यामजी कृष्णवर्मा हे आर्य समाजाचे पदाधिकारी आसले. ब्रह्मीभूत स्वामी श्रध्दानंदाक आर्यसमाजाचो हुतात्मो मानतात.
प्रार्थनासमाज वा ब्राह्मोसमाज हांचेपरस आर्यसमाजाचो सर्वसामान्य, भौसाचेर चड प्रभाव आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
विस्वाशी आनी अविस्वाशी चाकर वपार
विस्वाशी आनी अविस्वाशी चाकर वपार
Visvaxi ani Ovisvaxi Chakor Vopar - The Faithful and Unfaithful Servants ( parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
विस्वाशी आनी अविस्वाशी चाकर वपार
पवित्र पुसतक ː लुकास १२ ː ३२-४८
३२ " सुपुरल्या हिनडा, कसलच हुसको धोरूं नाकात, कित्याक तुंकां राज दीवंचें म्हण तुंच्या बापाक खुशी जाल्या. ३३ तुंचê कडे आसा तें विकून धरंदान करात. पर्णेो जावन पिंजनांत तसलेो पतीो, सरन-सरना तसलो ठेवो, सर्गार तुंकां बाळगून दवरात: थोंी चोर पावना आनी साणोस-ऊय खावन इबाड करिना. ३४ तुजो ठेवो आसा थोंी तुजें काळीज-ऊय आसतलें. ३५ तुंच्या पेंकटाक बांदात ब आनी तुंच्या हातांनीं पेटललेो पणटीो घेवन रावात. ३६ आपलो धनी लग्ना-उत्सवा थावन परत येवन दारार मारिना फुडें, ताका दार उगोडचê खातीर ताची वाट पळेवन रावतात तसल्या मनशां परीं तुमी जाय्ात. ३७ धनी येता तेदनां ताका जाग्रूत मेळतीत ते चाकर भागी! खरेंच तुंकां सांग्तां, तो आपल्या पेंकटाक बांदतलो, तांकां जेवणाक बसयतलो, आनी आपूण तांचê मदें भंवून तांची सेवा कर्तलो. ३८ आनी मदियानीर वो फांत्या पाह्रा आदीं परियान तो पावत जाल्यार आनी ते ताका तशेंच मेळतीत तोर, ते चाकर भागी! ३९ हें मात जाणो जाय्ात: खोंिच्या वग्तार चोर येतलो तो घराचो धनी जाणो आसलो जाल्यार, दुबावावीण तो जाग्रूत रावतलो आसलो आनी आपलें घर फोडून नागवंक दीवंचो नासलो. ४० तुमीय तशिंच तय्यार रावात, कित्याक चिंतिनासलल्या वेळार मनशाचो पूत येतलो." ४१ तेदनां पेद्रून म्हळें: "समिया, आंकांच वो हेरां समेसतांक-ऊय तूं ही वपार सांग्ताय?" ४२ समियान अशी जाप दिली: "घरांत आसलल्यांक वग्तार जेवण वाडून दीवंक, धनियान आपल्या घराब्याचेर अधिकार दीललो कण विस्वाशी आनी शाणो कार्भारी जायत-सो तुंकां दिसता? ४३ आपलो धनी येता त्या वेळार, आपलें कां करीत आसतां ताका मेळत तो चाकोर सुभागी. ४४ हांव तुंकां खरेंच सांग्तां, आपणा कडे आसा तितल्याचेर-ऊय तो ताका अधिकार दितलो. ४५ पूण परत येवंक म्हजो धनी लांबाय कर्ता, अशें तो चाकोर आपणाच भितोर म्हणून, हेरां चाक्रांक आनी चाकर्निंक मारुंक आनी आपूण खावंक-पियेवंक आनी बेब्दिकाय करुंक लागत जाल्यार, ४७ आपल्या धनियाची खुशी कितें ती जाणो जावन-ऊय, ती पाळुंक तय्यारी परियान करुंक ना तसल्या चाक्राक खूब सट्यांचो मार पडतलो. ४८ ती कितें ती नकळो आसलल्याक, ताच्या कर्तुबांक खासत फावो जाल्यार ताका थडेच सटे पडतले. ज्या कणांक देवान चड दिलां, तांचê कडचें तो चड माग्तलो; आनी ज्या कणांक देवान चड पातियेलां, तांचê कडलें तो चड घेवंक रावतलो."
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
Pintonchem Karosthan
Pintonchem karosthan, vo dusrea nanvan Goenchem karosthan, Pintochem Bondd vo Pinto Karosthan ani Purtugezint A Conjuração dos Pintos, ek Purtugez rajvottkecher 1787 vorsantlem bondd aslem. Hem karosthan rochpi Purtugezam add govai dinvk rochlolem. Tache fuddari tin nanvlovkik Goenche padri Pinto kuttumbantle vo kullientle asle je Bardez talukeantlea Kandolli ganvche asle ani hea khatir oxem nanv taka dilam.
Karonna
Hea karosthanank sfurti divpi French bonddache ievzonneo zavn asleo ani sarkem sangtolo zalear rajki chollvollecho prochar jea udexim French Bondd zanvk pavlem, ho zavn asa.
José António and Caetano hannim apnnank Bisp nemunk magnnem korunk Romank ani Purtugalak bhett dili punn tanchem magnnem mandun ghenvk na. Hea nhoikarak lagun tannim Abe Faria vangdda karosthan rochlem. Hea kamant, tras bhogpi Kristanv soinikanchi toxench padrinchi tankam bhuzvonn mell'lli.
Hem karosthan eklea rochpean soddun dilolea karonnan Goem, Tipu Sultanachea ghurintlem vattovlem.
Purtugalache misionaranim (Dominikan, Fransiskan ani Jezuit) Igorzo ani sorkari seva 18vea xekddeache akhrek aplea xeka khala dovorloleo, ho mull motbhed, hem karonn zavn aslem.
Thollavea Kristanvank (zankam poile dhormantor kel'le) mhotvache vo zobabdoreche zage divpant durlokx kortale. Hea Goenkar padrink kuxin dovrun Dokxinn Bhartachea Sant Thomaachea padrink (chodd korun Bisp Kariattil) rikamea zalolea Cranganore ani Mylapore zageam khatir, tankam lagim kortale.
P. Kamat hinnem hea vixoia voir obheas kela. Tichea pormonnem Purtugez odhikaream voir hea padrincho nixedh aplea khasgi maggneancho aslo. Heo magnneo mhonnche tanchea voir vonvxache bhedbhav ani karbharant vaitt vagnnuk zavn asle.
Hi nakhuxi Purtugezanim Goenkarank vaitt vagnnuk dili dekhunui asli chodd korun jen'na Purtugez zage- Damanv ani Vosoi 1739 vorsa Morattheam kodde harovle ten'na. Hea vagnnukek lagun Goenkaranim Purtugezanche Udent Afrikechea soinikanchea zhuzant bhag ghenvk na.
Haka lagun Goenchea Purtugez Viceroy hannem 1760 vorsa votthukum kaddlo ani khapri vo cachorro (sunnem) thoinchea ravtoleank mhonnpak addvarlem.
Uprantlem Porinnam
Hem karosthan lagu zatolea odhikareank thavem zalelem ani tem adim fuddench vattavpak khub proitn kele. Thodde karosthan korpi Brittix zageancher bhes bodlun pollun gele. Punn odhikaranim tankam ottok kele ani 47 zonnank khast laili zantunt 17 padri ani 7 soinik odhikarancho somavex aslo.
Ponnjechea mukhel Topal ghora bhonvtonnchea zageak Sanv Thome mhonn vollkhotat. Sod'deachem hem topal ghor, poilim dhumpttechem ghor aslem ani tachea uzveak sorkari tanksall asli. Zageache uzve vatten Ponnjechi adli gollfaxi asli zoim sobhemazar faxi ditalet. Hangasor, hea fiskottlolea bonddachea 15 karosthan rochpeank faxi dileli.
Fr. Gonçalves hannim Brittix rajeant pollapoll kaddli ani aplem urlolem jivit ek liplolo Inglix xikovpi mhonn Kolkatant kaddlem. Abbe Faria, French bonddkhoream vangdda aslo ani nitidaranche pongdda sangata bonddkoreanim Katolk Igorz matechem krur zulum Frans ani her kodden choloilo,tantunt vantto ghetlolo.
Tipu Sultanachea fultea karkidint, tannem Mungllurchea Konknni Kristnvank bollzobrin dhomantor kele vo jive marle. He kristanv adle Goenkar zavn asle. French bonddkhori raj, Tipu sangata ravun tannim Inglix zhuzchea koideank Tipu kodden suvadin kele zankam Tipun bollan dhormantor kele vo nhoikar ditoleank jivexim marle.Hem soglem French gopchup pollet asle. Pri Faria, ek voibhovi Goenkar desbhokti asun ani French bonddachea rajeacho pattlavdar asun, hea vonvx hoteacharacher tannem nixedh marunk na.
Doskanchim doskam, hea karosthanacho faido ghevun, Goenkar misionarank ani Brittix Indientlea padrink tanche virodhi, bodnam kortale ani unneponant lekhtale karonn Goenkar Padroado pokxache asle. Brittix sorkarant ani Brittix Indient, Goenkar ovisvaxi, bonddkhor ani dusmana (Tipu Sultan) thaim todd-zodd korpi mhonn he ghoddnnechi dekh divun sador kortale. Hi Goenchi kalli dontkotha zavn asa.
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
रझिया सुलतान
रझिया सुलतानः (जल्मः?; मरणः १३ नोव्हेंबर १२४०, दिल्ली).
दिल्लीच्या तख्ताचेर राज्यकरपी तार्तर(इल्बारी)घराण्यांतली पयली राणी. तिचें चारित्र्य आनी कर्तृत्व हेविशीं इतिहासांत कितल्योशोच दंतकथा आनी कथा प्रचलीत आसात. रझियाविशींची म्हायती फिरिश्ता-खुसरौ ह्या त्या काळच्या लेखकांच्या ग्रंथातल्यान मेळटा ती अशीः रझिया ही अल्तमश(कारः १२११-३६)हाची धूव. तिका ताणें भुरगेपणांतूच धर्मीक आनी लश्करी शिक्षण दिल्लें. बापायच्या राज्य कारभारांतूय ती वांटो घेताली. व्हडलो राजपूत नासिरुद्दीन मुहम्मद हाच्या अकस्मात जाल्ल्या मरणाउपरांत १२२९ अल्तमशान भावी वारस म्हणून रझियाची निवड केली. ग्वाल्हेर मोहिमेच्या वेळार १२३१-३२ शासनाची सगळी जबाबदारी रझियान घेतली. तेन्ना तुर्की सरदारांक राजपूत जिते आसतना एके बायलेचें वर्चस्व अपमानास्पद दिसूंक लागलें. अल्तमशच्या मरणा उपरांत रुक्नुद्दीन फीरूझशाह हाका सरदारांनी मे १२३६ वर्सा गादयेर बसयलो. तो दुवर्यसनी आनी फोल्गां मारपी आशिल्ल्यान सगळी सत्ता ताची आवय शाह तुर्कान बेगम हिचेकडेन आसली. तेन्ना तिणें रझियासयत सगळ्या सवती भुरग्यांक नश्ट करपाचें कारस्थान रचलें. जेन्ना हें कारस्थान उकतें जालें, तेन्ना शम्सी सरदारांनी रझियाच्या आदारान रुक्नुद्दीनाआड बंड करून ७ नोव्हेंबर १२३६ दिसा रझियाक रझियतुधीन ह्या नांवान दिल्लीच्या तख्ताचेर बसयली. झुजा मळावयलें फुडारपण ती स्वता करताली. दर एका कामांत ती आपूण स्वता लक्ष घालताली. तिणें दरबारांतल्या मुखेल सरदारांक विश्वासांत घेवन हिंदूंवयलो जिझिया कर रद्द केलो. रस्त्यांची वेवस्था, इमारतींचीं बांदकामां आनी पियेवपाच्या उदकाची वेवस्था ह्या कामांनी तिणें म्हत्वाची सुदारणा केली. आपल्या प्रशासनांत शिस्त हाडून, आपल्या नांवाचीं नाणींय पाडलीं.
ती राज्यार आयली तेन्ना वझीर निजामुल्मुक मुहम्मद जुनैदी आनी बादाऊन मुलतान हांसी, लाहोर ह्या ठिकाणच्या राज्यपालान तिचेआड बंड केलें. पूण नुस्त्रतद्दीन तायसी, इज्जुद्दीन मुहम्मद सालारी, कबीरखान आयार हांच्या आदारान तिणें भेदनितीचो उपेग करून दुस्मानांक बुदद शिकयली. ग्वाल्हेरचो किल्लो घेतलो, आनी रणथंभोरांतल्या मुसलमान सैनिकांक मुक्त केले. तुर्की सरदारांचें वर्चस्व उणें करपाच्या उद्देशान जमालुद्दीन याकूत नांवाच्या अॅबिसिनियन गुलामाक शाही तबेल्याचो अमीर उल उम्र(मुखेली)नेमून, ताका कितलेशेच अधिकार दिले आनी विश्र्वासांतल्या सेवकांक उंचेलीं पदां दिलीं.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Candolim
Candolim, Bardez talukeantlo Goycho ek sobit ganv asa. Hea ganvant Goychea itihasik, sonskrutik ani rajki mollancher moladik yogdan dilolem asa. Itihasik mollar 'Pintos Revolution' visronk zaina toxench sonskrutik mollar Aleixinho de Candolim, Young Menezes, adi hancho moladik vavr thoknnay korpa sarko asa.
History
During the late 16th century, Candolim became the first village to be entirely converted to Christianity in Bardez by the Franciscans. The present Christian identity of its villagers dates back to the conversion of Santu Sinay (Shenoy), a ganvkar (Konkani: freeholder) who belonged to the nobility of his people.
Santu Sinay (1577–1640), was the son of Naru Sinay; who had earlier migrated from Loutolim, Salcette, and established himself in Candolim, where he purchased the fifth vangodd (clan) of the comunidade on 13 August 1604. Naru Sinay died after 1624, and was survived by his wife, four sons—Jeronimo de Souza, Manoel de Souza, Santu Sinay, and Christovão d'Andrade, and one daughter, Quiteria de Souza. Santu Sinay was converted along with the rest of his family at the age of 8, and subsequently took the name of Salvador Pinto. His godfather was Fr. Manoel Pinto, a Franciscan rector of the Church of Our Lady of Hope of Candolim and the seminary of Reis Magos. He was brought up in the seminary of Reis Magos, where he developed a great devotion to St. Francis Xavier. Salvador Pinto was tutored by two Franciscan priests, Fr. Pinto and Fr. Simão de Nazareth; who succeeded the former as rector of Candolim parish. Salvador Pinto worked zealously to spread Christianity in the village. Fr. de Nazareth held great influence with the Viceroys and in recognition of Salvador Pinto's tremendous work in converting the village, obtained for him many life grants and concessions which are still held by his descendants. Fr. de Nazareth, as representative of Fr. Miguel de S. Bonaventura—Custodian and General Commissioner of East Indies and Diogo Dias, syndic of St. Francis and procurator of His Holiness—granted two perpetual graves in the Candolim Church, to Salvador Pinto and his father-in-law António Pereira in the transept, in front of the altar of Bom Jesus, and also to his wife and mother-in-law, Maria and Catharina Pereira in the transept; her grave located between those of two parishioners, Pedro Sequeira and Francisco de Souza.
Candolim was the focal point of the anti-Portuguese revolt of 1787, also called the "Conspiracy of the Pintos", because it was spearheaded by priests belonging to the village's Pinto (Shenoy) clan.
Demographics
As of 2001 India census, Candolim had a population of 8599. Males constitute 52% of the population and females 48%. Candolim has an average literacy rate of 76%, higher than the national average of 59.5%; with male literacy of 81% and female literacy of 70%. 9% of the population is under 6 years of age.
Candolim Beach
Fifteen kilometers from Panjim, the Goan capital, is Candolim beach in north Goa. Beginning at Fort Aguada and merging with Calangute beach towards the end, it is one of the longest beaches in the state and is located in the Bardez taluka. The beach in itself is very calm and peaceful, at times tourists come here from Rajneesh Ashram in Pune to take a break. What adds to the scenic beauty of the sand and sea are the scrub covered dunes at the back of the beach quite popular with tourists.
The main road that is the Candolim Calangute road is packed with shops and restaurants, but the beach front is rather free of any commercial activity apart from some water activities. Though the beach is close to bustling Calangute beach, life is rather laid back at Candolim. Even the village isn't very clustered, its quite spread out so there isn't any centre to it as such. The area around the beach can be termed as resort free as there aren't any resorts there. However, the beach has quite a number of inns at reasonable prices with good facilities.
Another interesting feature about the Candolim beach is the ship River Princess, which has been stuck at the shores of the beach since 2000.
Aguada Fort
The fort was built by the Portuguese way back in 1612 for defense against the Dutch and the Maratha invaders. Along with the fort the church, lighthouse and the barracks of the Aguada Jail have become tourist attractions.
Polleiat
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
Goenchem Prochar Madheom
Goenchem Prochar Madheom
Goem, ek lhan (3,700 chovkott kilometr, 1.4 milianv lokvosti) adli Purtugez vosnnuk ani sod'deak Bharotantli dhaktto prant zo dokxinn Asiechea ostompt doriadeger urta. Tachem prochar madheom khoreponni guspagondollachem jem somzunk avgodd ani zacher zaitem uloilolem melltta.
Fattbhuim
Vorsam modem prochar madheomant, zaito bodol zalolo dista (adlea 20vea xekddeachea disanim) jen'na tem Katolk somazant probhavi pongddachem zhuzamoll aslem (zati mandpi xikloleancho vo vegllea rajki vibhaglolea pongddancho aspav asun) zoim probhavi ani xiklolea ganvkaranim xek choloilo. 1961 vorsa, Purtugez razvottke uprant,zaitim vortomanpotram suru kelint jim ganvchea probhavi minachea pongddanchim aslim. Henvuim, halim bodol'lam ani kaim prochar madheom rajki pokxank lagim ailam.
Inglix ani Moratthi
Chodd vachlolim Goenchim vortomanpotram Inglix ani Moratthi bhaxent asat ani chodd uloilole thollavea Konknni bhaxent ekuch Sunaparant nanvachem disallem asa.Hachem karonn, Moratthi ani Inglix chodd sahitik ani borovpachea gorzank Goeant sod'deak vapuddttat ani Konknni chodd uloiloli bhas urta.Ek motint dhorpachi gozal mhonnche Konknni virudh Moratthi bhaxechea zhogddeank lagun don bhasanchea zomeam modem dusmankai zanvk pavlea (2006 vorsant,
Konknnichea Devnagri lipi ani Romi lipi vapuddpeam modem kizil cholta).
Inglix bhaxentlim Goenchim disallim The Navhind Times jem Dempo minachi komponi 1963 thavn uzvaddaita ani sod'deak (Febrer 2006) Arun Sinha sompadaita, adlem Purtugez bhaxentlem disallem atam Inglix bhaxentlea vhodd akarachem Herald nanvanchem vo chodd nondnikoronn kel'lea nanvan O Heraldo mhonn vollkhotat zacho dhoni Fernandes Publications zavn asa zo pongodd chhap'pachea ud'degant aslo zo adlea tanchea pustok mandda vorvim vaddunk pavla. Tisrem, Inglix bhaxentlem dispotr The Gomantak Times zachem dhoniponn Chowgule mina kompone koddlean rajki sombond aslolea sezarchea Mharaxttr prantantlea Pawar kuttumba kodden gelam.
Febrer 2006,Herald ani Gomantak Times hanche sompadpi Robin Abreu Bombaimcho adlo potrkar ani Sanjay Gupta adim Kolkatachea The Telegraph hantunt ani her potranim vavurpi zavn asat.
Moratthi molleant, nanvlovkik potram Tarun Bharot (jem adim sezarchea Belganv xarant thavn porgott zatalem punn atam Porvori tancho chhapkhanno asa); Gomantak( Gomantak Times hachem sangati ani adlem probhavik); Navhind Times hachem Navprabha/Dempo gottachem ani her porgottneo choddxeo 'Goencheo avruti' uzvaddavop jim Goeam bhair thavn chhaptat ani zancheo kocheri Goenchea bhair asat.
Novi ghoddnni Gova Dhoot uzvaddavop jem adlea raj korpi Bharotia Janta Pokx hankam lagim asa punn survat korpi hem nakartat. Anik tin doskanchem adlem vortomanpotr, Moratthi disallem Raxttrmot Dokxinn Goenchea Moddganv xarantlem jem hea doskacheam survatek bond poddlem.
1980 vorsa, Romi Konknnint Novem Goem duddvanche oddchonnek ani goir karbharak lagun bond poddlem. Tachi survat vhodde umedin ani Goenchi podiatra korun duddu ektthavn kel'li.
Akaxvanni
Emissora de Goa, ek bollixtt reddio sttexon aslem jem Purtugez kallar khub lok umedin aikotalo. Tacho sttudio Goenchea rajdhani Ponnjechea voir Altinho dongurler asa punn tacho ttransmittor 5 kilometr ontracher Bambole urta. Bambole bollixtt ttransmittor asa zo Bharotachea ontoraxttrik kariakromant, porki bhasancheo kariavolli vitraita.
zullovpi vahini asa. Taka Rainbow FM pachartat. Survatechea 2006 vorsant, FM vitravnni ord tem ak'kho dis asli punn atam tantunt Novi Dil'lintleo kariavolli prosarnnecho aspav asa.
Vitravnechi fattbhuim
Modlea nnovodant, jen'na Bharotant poilo khasgi FM vitravnnecho proiog kelo, ten'na Goem- hem dhakttea bhonvddekaranchem pennem, desachea panchvea zagear urlem zoim khasgi ud'degkarank FMchi suvat mell'lli.Her chear kendram, motthim mhanogram zoxem Delhi, Mumboi, Kolkatra ani Chennai aslim.
Dusrea panvddeachem FM porvangek,Goem (chodd korun rajdhani Ponnji) zoim lokvosti ek lak tem tin lak asa dekhun 'D' vorgachea xarant vibhaglem.
Khasgi FM 'D' vorg xarantleanim ek tem tin KW ERP (ttransmittor utponachem boll) vapddum ieta. (Hi xaranchi vibhagnni lokvosteche ghottaiecher adarleli asa. Dekhik, Kolkata A+ xarak ,Chandigodd chea 'C' vorgachea xara von unno lans mell'llo. Bharotacheo FM dusrea panvdeachea dhornnachem mahitipotr www.mib.nic.in hanga pollonvk melltta).
Goem, ho Bharotacho dhaktto prant zachi 1.4 milianv lokvosti asa thoim zoitivont lans ghevpi oxe asle: ENIL (Times pongodd-Radio Mirchi) 17.1 milianv Rupia; Indigo (BPL-Rajiv Chandrashekar) 12.9 milianv Rupia; ani Adlabs (Reliance-Ambani pongodd) 12.1 milianv Rupia.
Bharotachem sod'deachem dhoronn, dha vorsanchea porvange kallak ek pavttechi chiptti formaita. (Bharoti hixeobache chalint, ho duddvam ankddo dha vorsank dor vorsak 10 ttoke.Dusrea utramnim, komponechea faido-luskonn hixeobant ENIL tanche 17.1 milianv Rupia, dor vorsak 1.71 milianv Rupia hixeobant dhortoli.
Sogleant unni voidh lansachi rakhiv kimot 25 ttokeancher ankhnni kelea. Hea babtint. Goenchea bhanddvollachi rakhiv kimot 4.27 milianv Rupia asa.
Vorsuki porvange chiptti khasgi komponeank mhosulache 4 ttoke vo rakhiv kimoteche 10 ttoke, khoinchem chodd tem, tharailea. Tea pasvot, unneant unnem khatrechem vorsachem bhorop Ponnji FM choloitoleank 4.27 milianv Rupiache 10 ttoke vo 427000 Rupia (mhosul chodd aslea kheriz).
Poilim, Bharotachem proitn FM khasgikoronn korpak borem cholunk na jen'na khasgi komponeank koblati pormonnem sorkarak ievjilolea pormonnem duddu zoma korunk ghoddlem na. Poilea panvddeache FM (vors 2000) choddant chodd pavnnecho lans Goeant 41.5 milianv Rupia aslo. Tea dhoronna promonnem, hachi vadd zavn- dor vorsa 15 ttoke- 146 milianv Rupiancher 10vea vorsa pavta asli.Lans ghevpeank 42.6 kotti rupia 10 vorsam modem bhorunk poddtta asle.Mottheo komponeo fattim sorleo dekhun thoddeank ojeap disunkna.
Hea vellar ekuch thollavi Goenchi komponi porvangi magunk lans divpi Tarun Bharat Multigraphics zavn asli. Punn lans jikhpi sogleo komponeo Goeam bhaileo asun, hacho vahinicher koslo porinnam zatolo tem pollonvchem asa.
Soglea tin zoitivont lans divpeank ttransmittor mull sovloti, dhoronnant bodol korna zalear, Akaxvannichea sangata Ponnje lagsor tharavcheo poddttoleo.
Akaxvannichea FM Rainbow haka 6 KW ttransmittor asa ani ho Goenchea pois zageancher aikunk iena. Khasgi FM cholovpeank 3 KW tankichea ttransmittorank maniotai dilea.
Radio Mirchi (Times FM pongddantlo, ek Bharoti motthea vortomanpotr sankllecho) zaitea kalla uprant Goeant portun ieta. 1980 vorsa xevottak ani 1990 chea survatek Times FM Ponnjechea Akaxvanni FM vahinintlo vitravnnecho vell vikto ghetalem.
Tin nove 24 horanche stereo vahini 2006 xevttak suru zanvche asat. Times poilo asot, punn herui astolet.
C ani D vorgachea xarank, zalleant ani kariavollinchea bhagidarint maniotai dilea punn vahineo apleo ghorcheo kariavolli korunk posont kortat.
Khasgi FM hankam khobrank porvangi na (zorui lagu zavpi montri don tin vorsanim fer vichar korit). Raxttrik patlicher,sod'deacheo FM komponio- zoxeo Times of India,Hindustan Times, Mid-Day, BBC, adi- chodd korun vortoman potrancheo sanklli vo prochar madheom, FM hacher khobram khatir chodd zor ditat.
Vitravnnechi tank
Atam (Febrer2006) poriant Goeank ek svotontr durdisnneachem sttexon na, sorkaran choloilolem Durdorxonn vitravnnechem zallem, jem thollavea bhaxentlea (Konknni ani Moratthi) thoddea vellak toiar korta.
Punn TVcheo khobro prostut korpi asat jeo sthanik ghoddneo toxench rajki ghoddnuko kebolantlean pollovpeank pavoitat. Oslea cholovpant, Goa Newsline, Goa Plus ,Goa 365 ani herancho aspav asa. Adlea BJP sorkaran odhikrutponnim sanglam kaim cholovpeank te palov ditale ani hachem karonn thollavea bhasanchea kariavollink mozot korpak, oxem dilam.
Prochar madheomacho odmas
1980 chea survatek boroitana, manovxastri Dr Robert S Newman aplea borovpant Goenchea prochar madheomachi "motthea kuttumbaxim" sombond dakhoita.Hantunt hatbhor dhaktte ud'degkar, paromporik bhattkar ani zhuzantle faidekar zankam min kaddpachi porvangi mell'li ani tem min Japanank patthovpak dilem (dusrem sonvsari zhuz zalea uprant porot bandhnne khatir) hancho aspav asa.
Goa- The Transformation of an Indian Region, Pacific Affairs (August 1984) hantunt Newman hannim Goencher ek nibond boroila: "(vosnnuk rajea uprantlo Goencho Mukhel Montri Dayanand)" Bandodkar ani tache sangati karkhandaranim porjechem mot aplea potram ani tanchea tisrea panvddeachea xikxonn sounsthani jim tanninch sthaplolim udexim akarunk proitn kele( ekui svotont potr Goeant na). Dekhik Chowgule komponen Gomantak ani Uzvadd vortomanpotram suru kelint ani Moddganv kola ani vineanche kolejiche te provortok asle, Sallganvkaran kaidea kolej sthapli, Dempo The Navhind Times ani Navprabha-che dhoni je Miramarchea Dhempe kolejint ghuspolole asat.
Polleiat
वर्ग:Konknni वर्ग:Lipiantor korpachim panam वर्ग:Romi panam
Levi-Xastr hem Pustok
Levi-Xastr hem Pustok
Leviticus
levichea iadnikank tem ek sevadhormik pustok koxem dilam. Sopadpi konn ? Kitem xikoita ? Devan vinchun kaddlole porjen povitrtaen ttanch marunk zai mhonn hem pustok xikoita. He nem'kaide, riti ani porbo sobhar xenkddeamnim akharun aileat. Iadniki poromporent hea pustokan zolm ghetla.
Oslech kaide Suttkechea Pustokant melltat (Sutt. 25 – 31; 35-40). He nem’-kaide Moizesachea kalla thaun ietat, jedna to porjek oronneantlean haddtalo (Sutt. 20/34; Lev. 1/1; Lok. 1/1). Dekhun Moizesachea odhikara khal te ietat. Adle kaide asat, pordesant thaun ietoch hea kallache. Iadniki kaide, Dusrea Mondirache, Lev. 1-7 ovesvoramnim melltat. Aaronachi iadniki makhnni, nitollsanniche kaide, adlea kallar thaun ietat, ani “Farikponnacho Dis” – hea disak toiari kortat. Povitrtaechea Gronthant (Lev. 17-26) rajki kallacheo khub riti melltat. Povitrtaechi khobor purteponnim ekunnisvea (19) ovesvorant melltat, ani sot’tavisavea (27) ovesvorant ek addavnni asa, ti mondirak kel’lea denneanchi khobor korta.
Sandarbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Adlea Korarachim Pustokam (Old Testament Books) वर्ग:Devachem Utor वर्ग:Romi panam
Chintnam
Amakam zaitim Chintnam motint adolltat: Borim chintnam va vaitt chintnam
Tujem mon borem asot zalear, tuka borim chintnam motint yetat. Tujem monn khottem asot zalear khottim chintnan va vaitt chintnam motint yetat.
Monxean borem chintlear, saud bori urta ani vaitt chintlear, saud piddear zata.
Borem chintun ami khuxal zaunk xoktat ani vaitt chintlear dukest zaunk xoktat.
Polleiat
वर्ग:Konknni वर्ग:Romi panam
Mandovi Nodi
Mandovi nodik, Goenchea jivitachi jivon rekha oxi pachartat. He nodicho arombh Jamboti zata ani Dudsagorachea toxench Varapoha dhobdhobeantlean pasar zata zoim kaim kodden tika Gomati mhonn vollkhotat jicho arombh ostompt ghanttachea Bhimgad hangasor zata. Mandovi sangata Zuari nodi heo don Goenchea rajeacho mukhel nodi. Goeant, hea nodichi lambai 77 kilometr zavn asa.
Kumbharzuvem khariz donui nodink zulloita ani hea khatir Mandovi nodintlean Goenchem mukhel khonniz-lokhnnachem min haddunk-vhorunk sompem zata. Tin motthe goddea udkache zunve Divaddi, Choddnnem ani Vashi, hea nodint Pornea Goeant aspavtat. Choddnnechea sunvear Salim Ali suknnea obhoiavoronn asa jika nanvadik suknnea vinean Salim Ali hanchem nanv dilam, ek sodanchi feribott hangsorlea ravtoleank hea zunveavoile mukhel zageancher pavovpak adar korta.
Mandovi nodicho vistar Ponnji, vhoddvikechea Mandovi pula kodden zata. Ho pul 1980 vorsant kosollolo dekhun bodnam zanvk pavla. Novo pul bandun zodd yeradarik hadd- vhor korunk adar korta. Mandovi nodi udexim Ponnji ani Betim ganv zulltat.
Xinvallea disanim, bharadik bhonvddekaranchea mosamant, khas ratcheo Mandovi nodintlean bottincheo bhonvddeo astat zantunt gavpeanche pongodd Mandovi nodik bhul ghaltat.
वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
सिनारी, पुरूषोत्तम उर्फ शाम विठ्ठल परब
सिनारी, पुरूषोत्तम उर्फ शाम विठ्ठल परब (जल्मः 29 ऑक्टोबर 1925,रायबंदर- तिसवाडी) सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें.तेशेंच लिंसेंव आनी णव्वी मेरेन शिक्षण घेतिल्लें. 1946 वर्सा सावन ताणें सुटकेझुजाखतीर वावर करूंक सुरवात केली. 15 जून 1946 ह्यी दिसा मनपत शहा हाच्या घरा पणजे डॉ. राम मनोहर लोहिया हाणें घेतिल्लें बसकेक तो हाजीर आशिल्लो. जेन्ना पोलिसांनी लोहीयाक धरून बंदखणींत घालो तेन्ना निशेद परगटावपाक निदर्शनांत ताणें वांटो घेतिल्लो.1947त तो पत्रकां लावपाक,राश्ट्रीय साहित्याची वांटप करप,तिरंगी बावटे लावप असलीं कामां करतालो.हाचेभायर आझाद गोमंतक दल संघटनेच्या हिंसक वावरांनी वांटो घेतलो. देखून पुर्तुगेज अधिकाऱ्याचो हाचेर दोळो आशिल्लो. न्यायाधीश क्वाड्रोस हाका पोस्टांतल्यान बाँब पार्सल केल्ल्या आरोपावयल्यान ताका ताचो भाव दिनकर हाचे वांगडा अटक जाली.
पोलिसांनी ताका बरोच मार घालून सुमार चार म्हयने बंदखणींत दवरलो. तशेंच तो आपल्या वांगड्यांक ताच्या क्रांतीकारी वांगड्यांची पत्रा पावयता देखून सुमार एक आठवडो ताका काळखी कुडींत दवरिल्लो.उपरांत ताका आग्वाद बंदखणींत व्हेलो. प्रादेशिक लश्करी न्यायालयामुखार उबो करून 20 जुलय 1958 दिसा कांय पुरावे मेळनाशिल्ल्यान ताची सुटका जाली. 1972 वर्सा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन सुटकेझुजांतल्यान ताच्या वावराचो भोवमान केलो.
संदर्भ
https://wikisource.org/wiki/Page:Konkani_Vishwakosh_-_Volume_4_Released.pdf/881
वर्ग:देवनागरी पानां
Ut'tor Macedonia
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी स्कोप्जे नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Europachim Raxttram वर्ग:Romi panam
सोहिरोबा आंबिये
सोहिरोबा आंबिये हो एक संतकवी.