cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गोसावी
गोसावी पंथ आपणावपाखातीर कसल्याच जाती-धर्माची अट लागना, ताका लागून आयज ह्या पंथांत सगळेतरेच्यो जाती येवन भरसल्यात बायल वा दादलो जो कोण ह्या पंथांची दीक्षा घेवपाक सोदता, ताच्यो तरा सादारणपणान फुडले तरेन आसतात. जो दादलो दिक्षा घेता, ताका उपास करचो पडटा; हो उपास दीसभर करतात. उपास केल्या उपरांत दुसर्यां दिसा ताचे सगळे केंस काडटात. मागीर ताका न्हाण घालून ताच्या पुराय आंगाक भस्म-बिबूत लायतात. ताका नवें नांव दितात. मागीर तो तात्पुरतो गोसावी जाता. सुमार दोन वर्सां ह्या पंथांत रावन गोसाव्याचे आचार-विचार शिकतकच गुरू ताच्या कानांत ‘ॐ सोहम्‌’ हो मंत्र उच्चारता. तेन्ना तो पक्को गोसावी जाता. बायलो आपले केंस कातरतात. तांच्या आंगाक उच्चारता. तेन्ना तो पक्को गोसावी जाता. बायलो आपले केंस कातरतात. तांच्या आंगाक भस्म-बिबूत सारोवन भगवीं वस्त्रां न्हेसपाक दितात. ब्रम्हचर्याक पाळो दिवन तांकां मठांत रावचें पडटा. नवी दीक्षा दिल्ल्या गोसाव्यान एकनिश्ठ रावचें म्हूण ताका मीठ खावपाक दितात. मागीर जमिल्ल्या लोकांक जेवण घालून ‘विरजाहोम’ करतात.
टोमास मान
thumb|Thomas Mann (1937) टोमास मान हाचो जल्म ६ जून १८७५ ह्या दिसा जर्मनीच्या ल्यूबेक गांवांत जालो आनी १२ ऑगस्ट १९५५ किल्चबर्ग-झुरीक ह्या दिसा तो संवसार सोडून गेलो.
गोसावी
गोसावी लोक ह्या पंथाची दीक्षा घेवंक आजल्म ब्रम्हचारी रावतात. भुकेल्ल्यांक अन्न दिवप, भीक मागून चरितार्थ चलोवप हे गोसावी संप्रदायाचे मुखेल आचार जावन आसात. गोसाव्याचे भिकेचे नेम थारिल्ले आसतात. ते ‘अलख’ असो आवाज करून फकत अर्द मिनिट दारांत उबे रावतात. त्या वेळामदीं भीक मेळ्ळी ना, जाल्यार ते परते वतात. कांय इतिहासकारांनी ह्या देशाक ‘गौडबंगाल’ हें नांव दिलां.
गौड प्रदेशाच्या लोकांच्या विंगडविंगड कर्तुत्वाक लागून तांची कीर्त धाय दिकांनी फांकिल्ली. ताकालागून पुराय उदेंत भारताकूच ‘गौड’ ह्या नांवांन वळखुपाक लागले. पुराय उत्तर भारताक ‘गौड देश’ म्हणपाचीय पोरनी चाल आसा.
टोमास मान
पयलें म्हाझूज सुरू जातकच एक जर्मन राश्ट्रवादी म्हूण ताका जर्मनीन झुजांत घेतिल्लो वांटो योग्य दिसलो. इंग्लंड आनी फ्रांस ह्या लोकशायवादी राश्ट्रांचेर ताणें टीका केली आनी जर्मनीच्या प्राधिकारवादाचेंय (authoritarianism) ‍‌ ताणें समर्थन केलें. ह्या संदर्भांत ताचो Reflections of a non political man (१९१८) हो ग्रंथ उल्लेख करपासारको आसा.
डिसॉर्डर अँड अर्ली सॉरो (१९२६) आनी 'मारिओ अँड मॅजिशिअन' (१९३०) ह्यो ताच्यो कादंबऱ्यो बऱ्यो लोकप्रिय थारल्यो. मारिओ अँड मॅजिशियन हांतूंत ताणें फॅसिस्ट मनोवृत्तीची फोडणीशी केल्या. १९३० उपरांत ताणें नाझी तत्वज्ञानाचेर हल्लो केलो. १९३३त जर्मनीची सत्ता हिटलरच्या हातांत गेली, तेन्ना मान आपले बायलेसयत स्वित्झर्लंडाक आशिल्लो. भिरग्यांचे सांगणेप्रमाण जर्मनींत वचनासतना तो स्वित्झर्लंडाकूच रावलो. १९३६त ताचें जर्मन नागरिकत्व रद्द केलें. १९३८ त तो अमेरिकेक स्थायिक जालो. १९४४ त ताका अमेरिकन नागरिकत्व मेळ्ळें. अमेरिक्च्या राबित्यांत ताणें 'द बिल व्हेड रिटर्नस' (१९३९);'डॉक्टर फाउस्टुस' (१९४७) आनी 'द होली सिनर' (१९५१) ह्यो कादंबऱ्यो पुराय केल्यो.
गोसावी
गुड (गोड) ह्या उतरावेल्यान गौड हें उतर आयलें, असो समज आसा. ज्या देशांत खूब प्रमाणांत गोड पिकता तो ‘गौड’ देश अशें मानतात.
गौड देशाचो सगळ्यांत पयलो उल्लेख इ.स. ५५४ तल्या हारहा फातरापट्यांत मेळटा, जातूंत ईश्वर वर्मन मौखरीन गौड देशचेर जैत जोडिल्ल्याचो उल्लेख आयला.
टोमास मान
'योसेफ उण्ट झाइनब्य्रूडर' ही चार खंडांतली मानची कादंबरी बरीच गाजली. बायबलांतल्या जोसेफची कथा हातूंत सांगल्या .'The Confessions of Felix Krull, Confidence Man' (१९५४) ही ताची विनोदी कादंबरी जावन आसा. ताणें कांय साहित्यिक, राजनीतीक आनी तत्त्वगिन्यानाचेर निबंदूय बरयल्यात. आपले आपजिणेविशींय ताणें कांय निबंद बरयल्यात.
मान हाच्या साहित्यकृतींतल्यान ताच्या तेन्नाच्या काळांतली समाजीक आनी राजनीतीक वास्तवता दिसून येता. १९०१त उजवाडाक आयिल्ली बुड्डेन ब्रुक्स हे ताचे कादंबरीक संवसारीत नामना मेळ्ळी. हे कादंबरीक १९२९ वर्साचो साहित्याखातीर आशिल्लो नोबॅल पुरस्कार फाव जालो. हे कादंबरींत काणें एक गिरेस्त घराब्याचो कसो नाश जायत गेला, तें चित्रायसां.
गोसावी
इ.स. चवथ्या आनी पांचव्या शतमानांत गौड देश गुप्त राजवटीचो भाग आसलो. सव्या शतमानांत हो प्रदेश स्वतंत्र आसलो. ताचेर जयनाग, धर्मादित्य, गोपचंद्र सार राज्य केल्ल्याचें समजता. त्याकाळार गौड राजांचें नौदळ बळीश्ट आशिल्लें,तें फातरापट्याच्या आदारान समजता. सातव्या शतमानांत शशांक राजाची राजवट बंगाल, बिहार ते ओरिसा मेरेनच्या वाठाराचेर आसली. इ.स. च्या आठव्या शतमानांत पालवंशाचे राजवटींत गौड नगरीची थापणूक जाली आसूंये, अशेंय एक मत आसा. इ.स. च्या इकराव् माळव्याचो राजा भोज हो गौड देश (उत्तर भारत) आनी दक्षिणापथ हांचेर राज्य करतालो, अशें एका काव्यांत म्हळां. सेन वंशांतलो लक्ष्मणसेन इ.स. ११८९-१२०६ ह्या काळांत, ह्या वाठाराचेर शेक चलयतालो. ताचेवेल्यान, गौड राज्याक ‘लक्ष्मणवती’ हें नांव मेळ्ळें
बारावें शतमान सोंपतासतना बंगालाचेर मुसलमान राजाची राजवट आयली. हे राजवटीच्या काळखंडांत पोरन्या हिंदू देवळांचो विध्वस जालो आनी त्या जाग्यार जाल्यो. त्या काळावेले मोडिल्ले गौड राज्याचे अवशेश आयजूय बंगालांतल्या माल्डा शारा लागसार दिश्टी पडटात. ह्या वाठारांतली सोना मशिद पोरन्या देवळाच्या अवशेशांपसून तयार केल्या. १५३० त नसरतशाहान बांदिल्ली मशीद सोबीत सोबीत आसा.
टोमास मान
संदर्भ
https://wikisource.org/wiki/Page:Konkani_Viswakosh_Vol3.pdf/668
वर्ग:देवनागरी पानां
गोसावी
१५७५ त अकबर बादशाहाच्या सुभेदारान गौड देशाच्या सोबीतकायेक भुलून आपलें राजपाटण पांडुआसावन गौड प्रदेशांत व्हेलें; हाकालागून गौड देशाची लोकसंख्या वाडली आनी अवेवस्था निर्माण जाली. कांय दिसा उपरांत थंय रोगाची भिरांकूळ सांथ आयली आनी तातूंत व्हड प्रमाणांत लोक मेले तर कांय जाण हो वाठार सोडून पळून गेले. हाकालागून ह्या प्रदेशांत कोणूच उल्लो ना.
सोळावें शतमान सोंपता आसतना गौड प्रदेशांत जायतीं व्हड घरां आनी बांदावळी उब्यो जाल्यो आनी लोकसंख्या खूब प्रमाणांत वाडली. पूण सतराव्या शतमानाच्या निमाण्या कांय वर्सांनी ह्या नगराचो नाश जालो.
ते उपरांत सुमार तीनशीं वर्सांमेरेन, बंगालचें हें नामनेचें शार खंडहराच्या रूपान दाट रानांत लिपून उल्लें. हालींच्याच वर्सांनी ह्या नगराचें पोरनें वैभव नदरेंत आयलां.
पाणिनीन गौडांचो उल्लेख केला. तेउपरांत अर्थशास्त्र, कामसूत्र आनी राजतरंगिणी ह्याय ग्रंथांनी तांचो उल्लेख आयला. ‘कांव्यमीमांसा’ ह्या ग्रंथांत गौड देशांतले लोक संस्कृत भास बरे तरेन उलयतात, पूण तांकां प्राकृत भास येना असो उल्लेख राजशेखरान केला. उत्तर भारतांतल्या पंचविध ब्राम्हणांक ‘पंचगौड’ म्हूण पाचारतात.
वर्ग:देवनागरी पानां
करंजोळ
करंजोळ
करंजोळ हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या सत्तरी तालुक्यातील ४०४८.६३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात १७६ कुटुंबाचे व पुराय ८३९ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार VALPOI १८ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा ४१४ दादले आनीक ४२५ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६८२० आसा.
साक्षरताय
== शैक्षणिक सुविधा == सगळ्यांत लागीं पूर्व-प्राथमिक शाळा (SANVORDEM) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (SANVORDEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (SANVORDEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (VALPOI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (SANQUELIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (MAEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (ONDA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (VALPOI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (BICHOLIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०६ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
पिवपाचे उदक == गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध ना. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
करंजोळ ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
करंजोळ ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): CASHEW NUTS,COUNTRY LIQUOR,WOODEN FURNITURE
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे वर्ग:सत्तरी तालुका/Sattari Taluka
दत्तो वामन पोतदार
दत्तो वामन पोतदार (जल्म - 5 आगस्ट 1890, बिरवाडी-कुलाबा; मरण - 6 अक्टोबर 1979) एक व्हड इतिहास संशोधक, मराठी लेखक आनी शिक्षणीक, समाजीक आनी संस्कृतीक क्षेत्रांनी व्हड योगदान दिवपी व्यक्ती.
जल्म आनी शिक्षण
तांचो जल्म ५ ऑगस्ट १८९० ह्या दिसा बिरवाडी-कुलाबा ह्या वाठारांत जालो. ताच्या घराण्याचें मूळ आशिल्लें. पूण आदिलशाहिच्या काळांत ताच्या पुर्वजाक पोतदार वा खजिन्याचो तेन्नाच्यान तांचें ओर्पे हे उपनांव वचून तांकां पोतदार हें नांव पडलें. ताचें मुळावें आनी माध्यमिक शिक्षण पुणेंच्या नूतन मराठी विद्यालयांत जालें. १९०६त तो मॅट्रीक जालो. १९१०त ताणें पुण्याच्या फर्ग्युसन म्हाविद्यालयांतल्यान बी. ए. ची पदवी घेतली.
वावर
'न्यू पुना' (सर परशुरामभाऊ कॉलेज) हे कॉलेजींत शिकोवपाचें काम ताका मेळ्ळें. फुडें नुतन मराठी विद्यालय हे मराठी शाळेचो आनी नुतन मराठी विद्यालयाचो अधिक्षक म्हणूनूय ताणें कांय काळ काम केलें. आपले जिणेंत ताणें सतत अभ्यास करून जायत्यो पदव्यो मेळयल्यो.
१९१५त पुण्याचे शिक्षण प्रसारक मंडळी हे संस्थेचो तो वांगडी जालो. १९३३-३६ ह्या काळांत तो महाराष्ट्र साहित्य पत्रिकेचो संपादक आशिल्लो. १९४६-५० ह्या काळांत पुण्याच्या शिक्षण प्रसारक मंडळिचो अध्यक्ष भरिल्या मराठी साहित्य परिशदेचो कार्याध्यक्ष आशिल्लो. १९४६-५० ह्या काळांत ताणें संयुक्त महाराष्ट्र परिशदेचो उपाध्यक्ष म्हणून काम केलें. १९४८त तो पुण्याच्या टिळक महाराष्ट्र विद्यापिठाचो कुलगुरू जालो. १९६०-६३ ह्या काळांत तो पुणें विद्यापिठाचो कुलगुरू आशिल्लो. १९३९-४९ ह्या काळांत तो हिंदुस्थानी बोर्डाचो वांगडी आशिल्लो. फुडें ह्याच बोर्डाचो तो अध्यक्ष जालो. १९५०-५३ ह्या काळांत तो हिंदी शिक्षण समितीचो अध्यक्ष आशिल्लो. कांय वर्सां तो संस्कृत म्हामंडळाचोय अध्यक्ष आशिल्लो. १९२२त भारतीय इतिहासीक अभिलेख आयोगाचे मुंबय बसकेक वांगडी म्हणून ताका आपयलो. १९४०त भारत सरकारा वतीन त्याच आयोगाचो वांगडी म्हणून ताची नेमणूक जाली. हाचेंभायर संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीच्या बौध्दीक मार्गदर्शनांत ताणें वांटो घेतिल्लो. मराठी शुध्दलेखन म्हामंडळाचो तो कांय वर्सां अध्यक्ष आशिल्लो. १९१८-४७ ह्या काळांत तो भारत इतिहास संशोधक मंडळाचो चिटणीस आनी उपरांत १९७३ मेरेन ह्याच मंडळाचो कार्याध्यक्ष आशिल्लो.
ताणें 'मॉडर्न इंडियन हिस्टरी कॉंग्रेस' (१९३५) आनी 'महाराष्ट्र राश्ट्रभाशा सभा' ह्यो दोन नव्यो संस्था स्थापन केल्यो. मॉडर्न इंडियन हिस्टरी कॉंग्रेस ही संस्था ताणें पुण्यांत स्थापन केली आनी तिचें पयलें अधिवेशन पुण्यांतूच भरयलें. पूण फूडें अलाहाबादेक भरिल्ल्या अधिवेशनांत हे संस्थेचें नांव 'इंडियन हिस्ट्री कॉंग्रेस' अशें जालें. हे संस्थेच्या दिल्ली भरिल्ल्या अधिवेशनाचो (१९४८) तो अध्यक्ष आशिल्लो.
पुर्विल्लें मराठी साहित्य आनी मराठ्यांचो इतिहासह्या विशयांचो ताणें खोल अभ्यास केल्लो. तेविशीं ताचे लेख भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या नेमाळ्यांनी आनी हेर कडेनूय उजवाडाक येताले. 'मराठे गद्याच्या इंग्रजी अवतार' (१९२२) हो ताचो ग्रंथ इंग्लीश काळांतलो (१८१०-७४). मराठी साहित्य इतिहास बरोवपाचो सुर्वेचो यत्न म्हणून उल्लेख करपासारको आसा. महाराष्ट्र-साहित्य परिषद्-इतिहास, वृत्तिभाग व साधन विभाग (१९४३) ह्या ताच्या पुस्तकांत मराठी साहित्यिकांचे प्रतिनिधीत्व करपी महाराष्ट्र साहित्य परिशदेच्या सुर्वेच्या काळांतल्या वावराची म्हायती दिल्या. ताणें संपादन केल्ल्या ल्हान-व्हड ग्रंथांनी 'देवदासकृत संतमालिका' (१९१३) आनी श्रीशिवदिनकेसरि विरचित ज्ञानप्रदीप' (१९३४) हे चड उल्लेख करपासारके आसात.
प्रांतिक भाशांचे भवितव्य (१९३५), 'पुरोगामी वाङमय' दोन टिपणां (१९३७, १९३८), 'एतिहासीक चरित्रलेखन' (१९३८) आदी वेगवेगळ्या विशयांचेर ताणें केल्लें बरप 'पोतदार विविध दर्शन' (१९३९) ह्या पुस्तकांत उजवाडाक आयलां. ताणें बरयल्ल्या 'सुमन सप्तक' (१९५०) ह्या पुस्तकांत महात्मा गांधी, राजवाडे, केतकर आनी हेर लेखकांचेर राजवाडे, ताणें लेख बरयल्यात. 'भारताची भाषा समस्या' (१९६८) ह्या पुस्तकांत ताणें भाशीक प्रस्नाविशीं बरयल्ले लेख संकलीत केल्यात. 'श्री थोरले माधवरावसाहेब पेशवे' (१९२८), 'मराठी इतिहास आनी इतिहास संशोधन' (१९३५), 'दगडांची कहाणी' हे ताचे हेर कांय उल्लेख करपासारके ग्रंथ आसात.
भोवमान
केंद्र शासनान ताका १९४८त 'महामहोपाध्याय'ही पदवी दिली. हिंदी साहित्य संमेलनाचेवतीन ताका 'साहित्य वाचस्पति' ही उपाधी मेळ्ळी. वाराणसेय विश्वविद्यपीठ आनी पुणें विद्यापीठ हाणीं डी. लिट. ही पदवी दिवन ताचो भोवमान केलो.
एक बरो उलोवपी म्हणून ताची नामना आशिल्ली. मराठी, इंग्लीश, हिंदी आनी संस्कृत आदी भाशांतल्यान तो सर्रासपणान भाशणां करतालो. ताणें दिल्लीं कांय व्याख्यानां ‘श्रोते हो' ह्या पुस्तकावरवीं उजवाडाक हाडल्यांत. वेगवेगळ्या निमतांनी भारतांत तशेंच भारताभायर ताणें भोंवडी केल्या. तो आंकवार आशिल्लो. तांकां ६ ऑक्टोबर १९७९ मरण आयलें.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
प्रेमानंद सांगोडकर
प्रेमानंद सांगोडकर हो एक प्रतिष्ठीत हिंदू तियात्र कलाकार जाणें तियात्र माचये खातीर आपलें म्हत्वाचें योगदान दिलें.
जल्म
प्रेमानंद सांगोडकरचो हाचो जल्म 16 एप्रिल 1941 ह्या दिसा जाल्लो.
शिक्षण
1957 पुर्तूगेजाच्या काळात ताणें आपले मॅट्रीकेचें शिक्षणमॉडेल (भाटीकार) इंग्लीश माध्यमीक शाळा,मडगांव हांगा पुराय केलें. मागीर ताणे मुंबय विद्यापिठांतल्यान पदवी मेळयली तेन्ना गोंय स्वंतत्र जावंक नाशिल्लें. 1967 वर्सा सावन निर्मला शिक्षण संस्था, पणजी हांगा ताणे बी.एड.ची पदवी मेळयली.
वावर
तो एक प्रतिष्ठीत हिंदू तियात्र कलाकार जाणें तियात्र माचये खातीर आपलें म्हत्वाचें योगदान दिलें.1967-1980 मेरेन तो मराठी माचयेचो क्रियाशील कलाकार म्हूण आशिल्लो. त्या उपरांत 2010 मेरेन तो वेवसायीक तियात्र माचयेर वावुरलो.त्या भायर ताणेंऑल इंडिया रेडियो पणजी हांगा 35 वर्सां काम केलां.1962 वर्सा जेन्ना गोंय स्वंतत्र जाल्याउपरांत तो गोंयांत आयलो आनी ताणें स्वताचो छापखान्याचो वेवसाय सुरू केलो. ताच्या उपरांत 1962 वर्सा ताणेंमाध्यमीक शाळेंत शिकोवपाच्या विद्याशाखेंत प्रवेश केलो आनी 1967 वर्सा सावन निर्मला शिक्षण संस्था, पणजी हांगा ताणे बी.एड.ची पदवी मेळयली. ताका 1968 ह्या वर्सा सेंट ऍलोयसियस माध्यमीक शाळा, माजोड्डा हांगा हेडमास्तराची पदवी मेळ्ळी.
1970 वर्सा ताणें शिकोवपाचे सोडले आनी परतून वेवसायांत परतलो. तियात्राच्या क्षेत्रांत नामनेचे दिग्दर्शक जशे एम बॉयर, जासींत वाज, सी. आल्वारीस, प्रेम कुमार, शॅरोन विलमिक्स,मॉयक मेहता, जॉन क्लारो,पैट्रीक दौरादो,मारियो मिनेझीस, आदी. हांणीं ज्यो वेवसायीक तियात्र बरयल्यात तातूंत प्रेमानंदान एक तियात्र कलाकार म्हूण अभिनय केला. फक्त अभिनय न्हय तर ताणे जायत्यो वेवसायीक तियात्र बरयल्यात आनी घडोवन हाडल्यात दिग्दर्शन लेगीत केल्यात. देखीक दोळे धांपचे आदी, वाट चुकली, दुसरो रस्तो, आंकवार आवय, पवित्र दान, आदी.हे तियात्रगोंय,मुंबय,पुणे, सारकील्या शारांत सादर केल्ले. प्रेमानंद तियात्र माचये खातीर वावूरलो ते भायर जायत्या क्षेत्रांनी तो वावुरला. जशें गोंय सरकाराच्या कला आनी संस्कृती मंडळांत सल्लो दिवपी सदस्य म्हूण गोंय राज्याच्या संस्कृती पुरस्कारा खातीर, गोंय राज्य वेंचणी मंडळाचो सदस्य म्हूण, गोंयच्या तियात्र अकादमीचो पयलो नियामक मंडळाचो सदस्य आनी गोमंतक विद्या निकेतन तशेंच कोंकणी भाशा मंडळाचो जिवीत सदस्य आसा. मंडगांवच्या दैवदन्या समाजाचो संस्थापक सदस्य आनी लॉयन्स कॅल्ब, नावेलीं हाचो आदलो अध्यक्ष आशिल्लो. कोंकणी तियात्र सादरीकरणाखातीर तियात्र कलाकार म्हूण तो कुवेत, दुबय,कतार बाहरेन, आदी सारकेल्या विदेशांत आनी भारतांत दिल्ली, पुना, मंगळूर आदी सुवातेर प्रवास केला.
पुरस्कार
गोंयच्या कला अकादमी तशेंच जायत्या संस्थानी प्रेमानंदाचो मराठी आनी कोंकणी माचये खातीर गरजे वेळार वावूरला म्हूण ताचो सत्कार केल्लो. ताणेंमराठी आनी कोंकणी नाटकांनी तशेंच तियात्रांनी अभिनय करून जायतीं इनामां जोडल्यांत. 2011-12 ह्या वर्सा तियात्राखातीर गोंय राज्याचे सांस्कृतीक पुरस्कार घेवपी प्रेमानंद सांगोडकर.
वर्ग:तियात्रिस्त/Tiatrist वर्ग:देवनागरी पानां
अजित वाडेकर
अजित वाडेकार हो आक्रमक फलंदाज म्हूण वळखलो वतालो.
ताचे वावर
ताणे क्रिकेट खेळपाचो खूब्ब ध्यास घेतलेलो. हाजो परिणाम म्हूण 1958-59 या वर्सा ताणे प्रथम श्रेणी क्रिकेटांत पावल दवल्लें. 1966 या वर्सा ताणे टेस्ट क्रिकेटींत आपले पयले पावल दवल्लें. ब्रेबॉन स्टेडियमाचेर वेस्ट इंडिजाविरुद तो पयली टेस्ट खेळ्ळो. ताज्या मागीर तो 1974 मेरेन 37 टेस्ट मॉची खेळ्ळो. चडसो तो तिसर्या पांवडयांर खेळपाक वतालो. वाडेकर पयली मुंबयचो कप्तान आशिल्लो. 1971 या वर्सा तो भारताचो कप्तान जालो. ताच्या कप्तानपदाखाला भारतान पयल्या फावट वेस्ट इंडिज आनी इंग्लंडच्या दौर्यालर आसताना मच जिखल्यो. भायल्या देशांत मालिका जिकपाची हॅटट्रीकूय बी भारतान ताच्या कप्तानपदाखाला केली. निवृत्त जाल्याउपरांत अजित वाडेकर हाणी भारतीय क्रिकेट टीमचो व्यवस्थापक म्हूण काम पळेंलें. ताका 1967 या वर्सा अर्जून पुरस्कार मेळ्ळो. 1972 या वर्सा पऋश्री या पुरस्कार अजित वाडेकरालो सन्मान जालो.
वर्ग:देवनागरी पानां
सोरपोतेल
सोरपोतेल (वा सोरपातेल) हो मूळचो पुर्तुगेज जेवणांतलो जिन्नस, जो भारताच्या कोंकण वाठारांत, खास करून गोंयांत, मंगळूरांत आनी मुंबयच्या पूर्व भारतीय कातल्कांमदीं रांदपाक येता. उत्तर-पूर्व ब्राझीलांतूय हो करपांत येता. 'सोरपोतेल' ह्या उतराचो सरळ अर्थ घुस्पागोंधळ असो जाता, आनी हें उतर सोरपोतेलांत उपेग जावपी विंगड-विंगड नगांवेल्यान आयलां आसूं येता. हातूंत दुकराचें मास, काळीज, यकृत, जीभ आनी केन्नाकेन्नाय रगताचो आस्पाव जाता. पूण हालिंच्या काळांत शुद्ध रगत मेळप कुस्तार जाता देखून सोरपोतेलांत रगताचो चडसो उपेग जायना.
इतिहास
सोरपोतेल मूळचो ब्राझीलांतल्या आफ्रिकी गुलामांच्या खाणांतलो जिन्नस, जातूंत दुकराची शेंपडी, कान, आंतां, जीभ आनी इल्लेंशें रगत हांचो आस्पाव आसतालो. पुर्तुगेजांनी सोरपोतेल भारतांत हाडलें, पूण तांचे वांगडा आयलो तो पोर्तुगालाच्या आलेंतेज प्रांतांतलो लोकप्रिय प्रकार. तातूंत गोंयच्या कातल्कांनी आनी पूर्व भारतीय मुळाच्या लोकांनी रूच वाडोवपाक फेरबदल केले. आयच्या खाणाजेवणांत तोच प्रकार पळोवंक मेळटा.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
Rom
Rom xar zaun asa Italychi rajdhani. Akhi Vatican City Romachea bhitoruch asa. Romachi oddez hozar vorsanchi itihas asa. Hem Romi Samrajyache-ui rajdhani aslem.
वर्ग:Sonvsarachim Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Itihas / History वर्ग:Romi panam
Sant Francisk Xavierak Magnnem
Sant Francisk Xavierak Magnnem
Prayer to Saint Francis Xavier
Eh bhov pritivonta ani mogall Bhag. Francisk Xaviera, hanv tujea sangata Sorvespora Devak nomoskar kortam. Jeam denneamnim Devan sonvsarantlea jivitant tuka xrungailo, ani melea uprant zo onod tuka favo zalo, tancho ugddas korun hanv sontosbhorit zatam, ani tanche pasot hanv tujea sangata Devache upkar attoitam ani Taka vakhanntam. Hanvem Devache kurpent jieunk ani morunk-ho soglleam poros moladik upkar tuje podvedar mozoti vorvim mhaka melloun ghe mhonn hanv porarthun magtam. Hea novenant zo upkar hanv magtam to-i mhaka melloun ghe mhonn hanv tuka vinoitam
(mag tuka zai tem)
Punn jem hanv magtam, tem Devachea manak ani mhojea atmeachea boreak upkarona zait zalear, donui xevottank upkarta tosolo upkar mhaka melloun ghe.
Amen.
(Amchea Bapa, Noman Marie ani Mhoima Bapak tin pavtti mhonn)
वर्ग:Konknni वर्ग:Roman Catholic anchim Magnnim वर्ग:Romi panam
भारतीय राज्यशास्त्र
भारतीय राज्यशास्त्रांत स्वामी, अमात्य, जनपद, दुर्ग, कोश, दंड, आनी मित्र अशें सप्तांग राज्य गरजेचें म्हण गृहीत धरलां.
तशेंच भारतीय इंडनीती म्हळ्यार राज्यशास्त्रांत, राजसत्ताक पद्दतीक गृहीत धरून राजनीती वर्णिल्ली आसा. गणराज्याची कल्पना लेगीत भारतीय नीतीशास्त्रांत तशेंच कौटिलीय अर्थशास्त्रांतय आसा. कौटिलीय अर्थशास्त्रांत भारतीय राज्यशास्त्राचें म्हत्वाचें अशें मोलादीक तत्वगिन्यान सुरवेक सूत्ररुपान मांडिल्लें आसा. तशेंच मनुस्मृतीच्या 7 आनी 9 ह्या अध्यायांत आनी महाभारताच्या शांतिपर्वांतल्या राजधर्मपर्व आनी आपदपर्व हातूंत वेगवेगळ्या स्वरुपाचें राजकीय तत्वगिन्यान सोंपेतरेन मांडिल्लें आसा.
सोळाव्या शतमानांत युरोपियन प्रबोधन काळांत राज्यशास्त्राक वास्तववादाचें अधिश्ठान दिवपी मॅकिआव्हेली हाचें आनी कौटिल्ल्याचें राजनितीशास्त्र सारकेंच आसा. कौटिल्यान आदर्श धर्मराज्य स्थापने कातीर आनी तें सतत तिगोवपा खातीर आदर्श राजा वर्णिल्लो आसा. ताच्या मतान कॊजितेंद्रिय राजा होच विवेकपूर्ण रितीन दंडधारण करून लोकसंस्थेक पाळो दिवंक शकता. तशेंच प्रजेक पुरूषार्थ साधनेंत सदांच उपयुक्त करता विवेकी आशिल्ल्यान गुन्यांवकाराचेर दंडप्रयोग करता आनी निर्दोश आशिल्ल्यांक पुरुषार्थंसाधनेंत शांततापूर्ण समाजीक वातावरण निर्माण करता. दमडशक्तीचो योग्य प्रयोग विद्याविनीत राजाच करूंक शकता. विद्याविनीत राजा प्रजेच्या विद्याविनयांत सदांच मग्न उरता आनी सगळ्या भूतहितांत मग्न रावन अविरोधान राज्य भोगूंक शकता. फुडें कौटिल्य अशें मत मांडटा, शिक्षणान पात्रताय आशिल्लो मनीसच विद्येचें ग्रहण बरे तरेन करूंक शकता. विद्याविनयाच्या योगान इंद्रियजयाची प्राप्ती जाता. काम, क्रोध (राग), लोभ, मान, मद आनी हर्ष ह्या स विकारांचो त्याग केलो म्हणजे इंद्रियांचेर जैत मेळटा. असो इंद्रियांचेर जैत मेळयल्लो राजा राज्य बरेतरेन चलोवंक शकता.
स्वता दंडधारी राजा आनी प्रजा ह्या दोगांयनी पुरुषार्थी जीण जगची देखून पुरुषार्थाविशींची तात्विक मिमांसा कौटिल्य सांगता. हीच तत्वमिमांसा महाभारतांतलइया राजनीतीशास्त्रांत वेगवेगळ्या नदरेंतल्यान परत परत मांडिल्ली आसा. सत्ताधारी राजा हो जितेंद्रिय आसूंक जाय जाल्यारच तो न्याय्य राज्य वा धर्मराज्य बरेतरेन चलोवंक शकता. हाचेर राजान सुखोपयोग घेवचो काय ना असो प्रस्न येता. तेन्ना कौटिल्य ‘त्रिवर्ग’ ह्या पारिबाशीक शब्दान धर्म, अर्थ आनी काम ह्या तीन मानवी उद्दिश्टांचो निर्देश करून तिगांयचेंय सेवन राजान आनीदर एका मनशान करप गरजेचें अशें सांगता. धर्म आनी अर्थ ह्या दोन पुरुषार्थांक बादा येवची ना, अशें तरेन काम पुरुषार्थाचो भोग घेवचो. फकत सुखाचीच जीण आसूंक जायना. धर्म, अर्थ आनी काम ह्या तिनूय पुरुषार्तांचो समतोल आसूंक जाय. तातुंतल्या खझंयच्याय एकाचोच अतिरेक आसूंक जायना. मनुस्मृतीत हे तिनूय पुरुषार्थ एकमेकांत गुंथिल्ले आसात. देखून तिगांयकूय सारकेंच म्हत्वय आसा. लोकयात्रा हें राज्यशास्त्राचें मुखेल उद्दिश्ट. पुरुषार्थाचें योग्य रितीन सेवन करीत प्रजा जगतली अशी वेवस्था म्हळ्यार लोकयात्रा. महाभारतांत तीन पुरुषार्थांत, चवथ्या मोक्ष ह्या पुरुषार्थाची भर घालून तीन जाग्यार चार पुरुषार्थ मानिल्ले आसात. कौटिल्यान अशें स्वामी म्हळ्यार राजा म्हणजेच निमाणो सत्ताधारी वा दंडाधारी कसो आसूंक जाय हाची फोडणिशी केल्या. तशेंच मनु, याज्ञवल्क्य, आदींच्या धर्मशास्त्र ग्रंथांत तशेंच महाभारत आनी रामायण केल्लें आसा.
अराजक स्थितींत बेबंदशाय पातळटा, दुबळ्यांक सबळ नुस्तें गिळटा, ते प्रमाण समाजाची स्थिती जाता. तातुंतल्यान भायर येवपा खातीर ह्या सगळ्या चराचरांच्या रक्षणार्थ इश्वरान राजा निर्माण केलो, अशी आधिदैवीक वा पारलौकीक उपपत्ती मनुस्मृतींत सांगल्या. आदर्श राजा म्हळ्यर इंद्र, वायु, यम, सूर्य, अग्नी, वरुण, चंद्र आनी कुबेर ह्या देवांचें शास्वत सार एकठांय करून ईश्वरान राजा तयार केलो म्हणजेच ह्या देवताच्या गुणाचो अंश राजा हे व्यक्तींत एकत्रीतपणान आस्पावता अशी ताचे फाटली धारना आसा. देखून राजाची निंदा करूं नये. मनशाच्या रुपांत तो श्रेश्ठ देवच शिंवासनाचेर विराजमान जाल्लो आसता. धर्मस्थापने खातीर तो वेगवेगळीं रुपां धारण करता. ब्रह्मतेजान भरिल्लो धर्मरूप, सगळ्या प्राण्यांचो रक्षक दंड हो ईश्वरान पयलीं निर्माण केलो आनी उपरांत वयल्या देवाचें सार एकठांय करून दंडधारी राजा ईश्वरान निर्माण केलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
प्रशांत सतरकार
प्रशांत सतरकार हो एक गोंयातलो कोंकणी रंगमाची बळिश्ट करपी एक कुशळ नाटककार।घरची गजाल घरचे घरा २)बायल पिशी लफडेम कुशी ३)बापुय हिमटो धुवेन काडलो चिमटो ४)अंता घरा शिरीमंता ५)तातो सावंत भूत जिवंत ६)कूस लावन रावण्यान गाती ७) जमलें रे जमलें ८)अंता अंता शिरिमंता ९)आमचो हात जगन्नाथ १०) डरने का नाय
अशा नाटकाचें तिनशां वयर प्रयोग करुन प्रशांत सतरकार ह्या विनोदी नाटय कलाकारान गोंयचे उत्सवी आनी स्पर्धेचे रंगमाचयेर खाशेलें योगदान दिलां।हीं नाटकां नागेश कला संघ,बांदोडा युथ कल्ब,प्रिती संगम आनी श्री नागेश महारुद ह्या सं
वर्ग:देवनागरी पानां
सिर्लीं
सिर्लीं (६२६९१५)
सिर्लीं हे दक्षिण गोवा जिल्ह्यातल्या सास्टी तालुक्यातील १८६ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात २१४ कुटुंबाचे व पुराय ८४५ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार MARGAO ७ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा ३८५ दादले आनीक ४६० बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे ५ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६९१५ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक शाळा (DRAMAPUR) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (DRAMAPUR) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (NAVELIM CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (CHINCHINIM CT) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत १ खाजगी पदवी महाविद्यालय आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (VERNA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (MARGAO) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (CHINCHINIM CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (MARGAO) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३७२५ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडला. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
सिर्लीं ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
सिर्लीं ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): COCONUTS, COUNTRY LIQUOR, BAKERY PRODUCTS.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण गोवा वर्ग:सास्टी वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:दक्षिण गोंय वर्ग:साश्टी तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
मलयाळम् चित्रपट
मलयाळम् चित्रपट जे. सी. डॅनिअल हाणे १९२८ त, सलेमच्या मॉडर्न थिएटर्सचो टी. आर्. सुंदरम् हाणे 'बालन' हो पयलो मलयाळम् बोलपट १९३८ त सादर केली. नोतानी हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या बोलपटांत के. एन्. लक्ष्मी आनी एस्. के. के. अरुर हांणी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. मलयाळम् चित्रपटांची निर्मिती चडशी मद्रासाक जाताली. १९४० त, श्यामलf पिक्चर्सचो ‘ज्ञानांबिका' आनी १९४१ त, मद्रास युनायटेड आर्टिस्टचो 'प्रल्हाद’ हो बोलपट आयलो. १९४२ ते । १९४७ ह्या काळांत एकूय मलयाळम् चित्रपट आयलोना. १९४८ त, ԱՋԿt o कौकर्णी विश्वकोश : १ केरळा टॉकीजचो ‘निर्मला' आनी १९४९ त उदय स्टुडिओचो ‘वेल्ली नक्षत्रम्' हे बोलपट आयले. १९५० त, प्रदर्शित जाल्ल्या ६ मलयाळम् चित्रपटांत पक्षीराज स्टुडिओचो 'प्रसन्ना' हो बोलपट खूब गाजलो. ललिता, पद्मिनी आनी रागिणी ह्यो त्रावणकोर भयणी 'प्रसन्ना' चित्रपटांत पयलेच खेप आनी नाटकांचेर आदारीत अशे बोलपट थंय लोकप्रिय जावपाक लागले. देखीक- उरुब हाचो 'नील कुयील' (१९५४), पी. केशव देव हाची ‘ओडयिल निन्नु' (१९६४), थोपील भासी हाचो ‘मुडियानाय पुत्रन्' (१९६१); 'तुलाभारम्' (१९६८) आनी ‘यक्षी' (१९६८); बशीर हाचो 'बाल्यकाला सरवी' (१९६७); एम्. टी. वासुदेवन् नायर हाचे 'मरमेण' (१९६५), ‘इरुट्टिन्डे आत्माऊ' (१९६६), 'आलेवूम तीखूम्' (१९६९) आनी तकझी शिवशंकर पिल्ले हाचो ‘चेम्मीन' (१९६५), चंद्रात्रा प्रॉडक्शनच्या रामू करियट दिग्दर्शित 'नील कुर्यील' (१९५४) ह्या चित्रपटाक अखिल भारतीय गुणवत्तेचे प्रशस्तिपत्रक आनी सीमा' हो एक बरो चित्रपट. महात्मा मेमोरिअल असोशिएटेड संस्थेवरवीं निर्माता-दिग्दर्शक पी. रामदास ह्या २० वसांच्या तरणाटयान १९५५ त, निर्माता-दिग्दर्शक म्हूण ताणे नांव मेळयलें. १९६४ सावन मलयाळम् चित्रपटनिर्मितीक नेट आयलो. वसांक ३० ते ४० मलयाळम् चित्रपट एस्. एस्. राजन्चो 'थाचोली ओथेनान' (१९६४) आनी रामू करिअटचो 'चेम्मीन' (१९६५) हे चित्रपट खूब गाजले. कण्मणी पेिक्चर्सचो 'चेम्मीन' ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदक मेळ्ळे, १९६८ च्या 'तुलाभारम्’ ह्या मलयाळम् चित्रपटाक राश्ट्रपतिरूप्यापदक मेळ्ळे.१९७२ च्या अडूर गोपालकृष्ण हाचो ‘स्वयंवरम् चित्रपट उपाट गाजली. ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदक आनी अडूर गोपालकृष्ण हाका सर्वोत्तम दिग्दर्शनाचो राश्ट्रीय पुरस्कार फाव जालो. एम्. टी. वासुदेवन् नायर हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या 'निर्माल्यम्' (१९७३) ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदकाचो मान मेळ्ळो. १९७६-१९८८ ह्या काळांत सुमार १४४२ मलयाळम् चित्रपट अायले. मलयाळम् चित्रपटसृश्टींत नामना जोडिल्ले कलाकार अशेः प्रेम नझीर, अदूर भाशी, थिक्कुरिषी, सुकुमारन् नायर, विनोदमूर्ती एस्. पी. पिल्ले, मुथुकुलम् राघव पिल्ले, कोट्टारकर श्रीधरन् नायर, बी. एस्. सरोजा, कुमारी, ललिता, पद्मिनी, शीला, जया भारती, बहाद्दूर, मधू, संकराडी, के. पी. उन्नर, पी. जे. अँथनी, सत्यन, शारदा. दिग्दर्शकः के. एस्. सेतुमाधवन्, शशीकुमार, पी. भास्करन् ए, बी. राज, एम्. कृष्णन् नायर
वर्ग:देवनागरी पानां
Goa Today
Goa Today  ek mhoinallem jem Ponnje, ji Bharotachea Goenchi rajdhani asa thoim 1966 vorsa savn porgott zata,  zantunt khobro, sahiteo ani thollave prosn distat. Goa Today haka sogllea Goenchea masikancho "vhoddlo pai" somzotat. Tachi sthapna zodd-sompadok Navhind Times disalleacho Lambert Mascarenhas, hannem keloli zaka Gomant Vibhushan tosrip, Goenchem unclem nagrik tosrip 2014 vorsa divpant ailam.
Tacho sthapnnar Lambert Mascarenhas,  aslo zannem atam piraiechi xotabdi olanddlea. Mascarenhas hachea uprant Vaman Sardesai tacho sompadok aslo, zannem tem pod Bharotacho Angolak Rajdut zalo ten’na soddlem. Uprant Manohar Shetty hea kovi-sompadokan tem pod duxoilem zannem tachem unchlem promann dovorlem ani Goenchem sahiteo porgottlem zantunt tannem itihas, rajkornni prosn ani sahiteo hancho tall-mell dovorlo. Vinayak Naik atam tacho sompadok asa.
Modlea 1980nt, Goa Today Salgaocar Mining Industries hannim tem viktem ghetlem, ani atam tem V. M. Salgaocar komponechea pongddacho ek vantto zavn asa zache malkecho Goencho Salgaocar Football Club asa.
Bhaileo zullovnneo
वर्ग:Romi panam
पोतना
पोतना एक पुर्विल्लो तेलुगू महाकवी. ताचो जल्मगांव, जिवीतकाळ आनी ग्रंथरचना आदीविशीं अभ्यासकांमदीं मतभेद आसात. कांय अभ्यासकांच्या मतान ताचो जल्म वरंगळ जिल्ह्यांतल्या बम्मेर गांवचो जाल्यार कांय जाणाच्या मतान ताचो जल्म कडाप्पा जिल्ह्यांतल्या ओंतिमिट्ट नांवाच्या गांवांत जालो. बम्मेर वरंगळासावन सुमार ४५ किमी. अंतराचेर आसा. तो बामेरचो रावपी म्हणून 'बम्मेर पोतना' ह्या नांवान ताका वळखतात. 'पोतनामात्य' अशीय नांवमुद्रा ताच्या भागवतांत मेळटा. ताच्या जिवीत काळाविशींय सुमार १४००-१४७० वा सुमार १४३०-१५०० वा सुमार १४५०-१५१० अशीं तीन मतां अभ्यासकांमदीं आसात. तो शेतीचो वेवसाय करतालो. सुर्वेक तोय विष्णुभक्तीवटेन घुंवलो. ताचो आवय-बापूय लक्कमा आनी केशना. ताच्या आज्याचें नांव एल्लना आनी व्हडल्या भावाचें नांव तिप्पना अशें आशिल्लें. आपल्या बापायसरींच ताणें संस्कृत आनी तेलुगूचो अभ्यास केलो. इवतुरी सोमेशेखर हो ताचो अध्यात्मीक गुरू. सुर्वेच्या काळांत तो राजकोंड्याचो अधिपती सवज्ञसिंह (कार १४३०-१४७४) हाच्या आश्रयाक आशिल्लो. पूण फुडें ताणें बम्मेर गांवांत आपलें विरक्त जिवीत घालयलें. भोगिनी दंडकमु, वीरभद्र, विजयमु, श्रीमदांध्र भागवतमु, नारायण शतक आदी ग्रंथरचना ताणें रचल्यात अशे सांगतात. ताच्या 'श्रीमदांध्र भागवतमु' ह्या महाकाव्यान ताका तेलुगु साहित्यांत सासणाची नामना मेळोवन दिली. सुर्वेच्या काळांत ताणें दंडक नांवाच्या तेलुगू छंदांत पयलेच खेपे भोगिनी दंडकमु हें काव्य रचलें. हातूंत ताणें आपलो आश्रयदाचो राजा सर्वज्ञसिंह आनी ताची रखेली हांच्या मोगाची कथा बरयल्या. 'वीरभद्र विजयमु' ह्या काव्यांत ताणें दक्षयज्ञाचो विध्वंस आनी वीरभद्राचें जैत हाचें वर्णन केलां. श्रीमदांध्र भागवतमु ह्या म्हाकाव्यांतल्यान पोतनाच्या प्रतिभाशक्तीचो आनी भक्तीभावनेचो उंचेलो पावंडो दिसता. आंध्राचे संस्कृतीक जिणेंत ह्या म्हाकाव्याक म्हत्वाची सुवात आसा. हातूंत पोतनान भोंवडेवर्णनाची नवी निर्मिती करुन ताका आंध्र संस्कृतायेची खाशेली जोड दिल्या. तेलुगू रामायण भागवताक आंध्र प्रदेशांत खूब नामना आसा. हातूंतली कांय गितां लोकांच्या तोंडांत अजूनूय घोळटात.
हातूंतले बालालीला, पुतनाचोबध, गजेंद्रमोक्ष, रुक्मिणीकल्याणम्, प्रहलादचरित्र, ध्रुवाख्यान, आदीं प्रसंग ताणे प्रभावीपणान वर्णिल्यात. हातूंतली गोपिकागित, उध्दवगीत, भ्रमरगीत ही गितां नादाचे नदरेन खूबूच गोड रचल्यांत. हातूंतल्या बारा स्कंधांतल्या आठ स्कंधांची रचना पोतनान केल्या. उरिल्ल्या चार स्कंधांची रचना ताचे इश्ट बोप्पराचू गंगनार्य, एर्चुरी सिंगना आनी वेलिगंदल हांणी केली. पोतनान आपले भागवत ताचे पुज्य दैवत आशिल्ल्या प्रभू रामाक ओंपलें.
पोतनाचें अंतस्करण मनीसकुळये विशींच्या मोगान पुराय तरेन भरिल्लें आसतलें. खाशेलो भाव प्रगटावपाखातीर जाय आशिल्ले ललितशब्द ताका सहज सुचताले. आपल्या साहित्यांत ताणें भक्ती रसाक केंद्रस्थान दिलां. एक म्हान म्हाकवी म्हूणून तेलगू साहित्यांत ताका व्हड स्थान आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
आंग्रे कान्होजी
आंग्रे, कान्होजी:
(जल्मः १६६७?, काळोसे- पुणे; मरणः ४ जुलय १७२९, अलिबाग). मराठ्यांच्या इतिहासांतलो नामनेचो नाविक झुजारी. पुणे जिल्ह्यांतलो काळोसे हो ताचो मूळ गांव आनी संकपाळ-शखपाळ-शंकपाळ हें मूळ आडनांव. काळोसे गांवांतल्या आंगरवाडी ह्या वाठाराक लागून ताका आंग्रे हें आडनांव पडलें. ताचो बापूय तुकोजी हाणे शिवाजीच्या आरमारांत २५ जाणांची सरदारी केल्ली अशें म्हणटात. कान्होजीक मथुराबाई, लक्ष्मीबाई आनी गहिनाबाई अश्यो तीन बायलो आनी स चले आशिल्ले.
मराठ्यांक जिखपाखातीर औरंगजेब १६८१ सुमाराक महाराष्ट्रांत आयलो. त्या वेळार कान्होजीचो कोंकणपट्टीतलो वावर निकतोच सुरू जाल्लो. १६९४ पसून १६९८ मेरेन कोंकणपट्टेंतल्या मोगलांनी आनी हेरांनी काबीज केल्ले मराठ्यांचे चडशे किल्ले ताणें परत घेतले.छत्रपती राजारामान ताचो हो वावर पळोवन ताका 'सरखेल' हो किताब दिलो. १६९६ वर्सा ताणें कुलाबा (आतांचो रायगड) जिखून थंय आपलें ठाणे केलें. राजारामान कान्होजीक मराठी आरमाराचो मुखेल अधिकारी म्हूण नेमलो. राजारामाच्या मरणाउपरांत (१७००) थोड्याच वर्सांभितर शाहूची सुटका जावन १७०७ वर्सा तो छत्रपतीच्या राजासनार बसलो. त्याच वेळार राजारामाची बायल ताराबाई आनी पुतणयो शाहु हांचो राजसत्तेविशीं तंटो सुरू जालो. कान्होजीन ताराबाईच्या पंगडावटेन रावन १७०७ ते १७१० मेरेन खूब जैतां मेळयलीं. ताराबाईन सावंतवाडी ते मुंबयमेरेनचे दर्यादेगेचे राखणेखातीर मराठी आरमाराचो मुखेली म्हूण ताका नेमलो आनी ब्रिटिशांचो पालव घेवन शाहून कसलोच विरोध करचो न्हय ह्या हेतान राजमाचीचो किल्लो आनी भिवंडी प्रांताचेर नदर दवरपाची जापसालदारकी कान्होजीचेर सोंपयली.
१७१३ वर्सा शाहून कान्होजीचआड बहिरोपंत पिंगळे हाका चाल करून धाडलो. कान्होजीन ताचेर जैत मेळयलें आनी ताका बंदखणींत घालो. ताका लागून शाहून बाळाजी विश्वनाथ पेशव्याक कान्होजीचेर चाल करून धाडलो. बाळाजीन कान्होजी वांगडा एकचार करून तह केलो. तातूंत कान्होजीक १० जंजिरे आनी १६ किल्ले मेळ्ळे आनी ताणें शाहूचो अंकित जावन वर्साक १२,००० रु. दिवपाचें थारायलें. शाहून ताका सबंद आरमाराचो मुखेली केलो. अशे तरेन तो शाहूच्या पंगडाक मेळ्ळो आनी अखेरेमेरेन तातुंतूच निष्ठेन वावुरलो.
कान्होजीचो शेक कोंकण दर्यादेगेर कोट मांडवी सावन त्रावणकोरमेरेन फांकलो. ताका लागून त्या काळांतले फ्रेंच, इंग्लीश, पोर्तुगीज आनी डच हे परकी लोक तशेंच जंजिरा हांगाचो सिद्दी जळपाक लागलो. देखून इंग्लीश, डच, पोर्तुगीज आनी फ्रेंच लोकांनी केन्ना स्वतंत्रपणान तर केन्ना एकठांय जावन कान्होजीचेर घुरी घाली. पूण कान्होजीन दर खेपे तांकां सगळ्यांक हरयले.आंग्ऱ्यांच्या शेकाखाल सागरी प्रदेशांतल्यान येरादारी करतल्यांक दस्तक (मान्यताय) घेवची पडटाली. ताका लागून सिद्दीक दिसपट्टें फाटीं सरचें पडलें. कान्होजीन कुलाबा आनी विजयदुर्ग हांगा व्हडीं बांदपाखातीर गोदीय तयार केल्यो.
काशिनाथ त्र्यंबक तेलंग
काशिनाथ त्र्यंबक तेलंग हांचो जल्म दि. 30 ऑगस्ट 1850 ह्या दिसा मुबंय हांगा एक मध्यम वर्गांतल्या गोंयकार घराण्यांत जालो. ताच्या बापायचें नांव बापुभाई. काशिनाथाच्या बापोलयाक भुरगें नाशिल्ल्यान ताणें काशिनाथाक पोसको घेतलो. शाळेंत ताचें इंग्लीश आनी संस्कृत हें विशय खूब बरे आशिल्ले. मॅट्रिकेचे परिक्षेंत संस्कृत ही दुसरी भास घेवन पास जावपी हो पयलो विध्यार्थी. फुडें ताणें एल्फिन्स्टन म्हाविध्यालयांत प्रवेश घेतलो आनी 1868 वर्सा इतिहास आनी अर्थशास्त्र हे विशय घेवन तो बी.ए जालो. 1869 वर्सा तो संस्कृत आनी इंग्लीश हे विशय घेवन एम. ए. जालो. उपरांत ’भगवानदास पुरूषोत्तमदार पुरस्कार’ ही सामकी कठीण अशी मानिल्ली संस्कृताची परिक्षाय तो पास जालो. सदांच पयल्या क्रमांकान पास जायत राविल्ल्यान ताका जायत्यो शिश्यवृत्यो आनी इनामा फावो जालीं. पिरायेच्या बाविसाव्या वर्सा ताणें एल.एल.बी.ची परिक्षा पास जावन मुंबय हाय कोर्टांत वकिलीच्या वेवसायाक सुरवात केली. मजगतच्या काळांत तो भैरवनाथ कानविंदे हाचे पुतळाबेन (अन्नपूर्णाबाई) हे चलयेकडेन लग्न जालो. इ. स. 1867 ते 1872 ह्या काळांत तो एल्फिन्स्टन म्हाविध्यालयाचो फॅलो आशिल्लो. पिरायेच्या विसाव्या वर्सा ताणें आद्दा शंकराचार्यांचें चरित्र बरयलें. एकविसाव्या वर्सा तो मुबंय महानगरपालिकेचो वांगडी जालो. डॉ. बेवर हाचो रामायणाविशींचो सिध्दान्त ताणें पिरायेच्या बाविसाव्या वर्सा खोडून काडलो. तशेंच भगवदगीता ही बायबला वयल्यान रचल्या ह्या लेरिंगेच्या प्रतिपादनाक मुद्दांसयत जाप दिवन ताणें तें मत फट थारायलें. पिरायेच्या 32 व्या वर्सा तो 1882 च्या एज्युकेशन कमिशनाचो अशासकीय वांगडी जालो. ताचे उपरांत दोन वर्सांनी तो मुंबय कायदो मंडळाचो सभासद जालो. 35 व्या वर्सा ताणें फिरोझशाह मेहता आनी बद्रुद्दिन तय्यबजी हांच्या आदारान बॉम्बे प्रेसिडेन्सी असोसिएशनाची स्थपणूक केली. इ.स. 1889 वर्सा मुंबय हाय कोर्टाचो न्यायाधीश म्हणून ताची नेमणूक जाली. हिंदू कायधांतल्या सुदारणांचो ताणें पुरस्कार केलो. संमती पिरायेच्या बिलाचोय ताणें नेटान पुरस्कार केल्लो. 15 ते 16 वर्सांमेरेन चलयांचें लग्न जावंचे न्हय अशें ताचें मत आशिल्लें. तो समाजीक सुदारणेचो पुरस्कर्तो आशिल्लो. स्त्रीशिक्षण, विधवाविवाह, स्त्रविमोचन हे विशीं तो सदांच फुडाकार घेतलो. जातीचीं बंधनां सदळ जावंची अशेंय ताचें मत आशिल्लें.
वर्ग:देवनागरी पानां
कोडूलिंबू
कोडूलिंबू हाचें नांव घेतकच तोंड कोडू जाल्लेवरी दिसता. पूण तुमकां खबर आसा ह्या कोडूलिंबाचीं पानां जिबेक चव हाडपाखातीर उपेगी पडटात. हे वनस्पतींत जायचे वखदी गुणधर्म लिपिल्ले आसात. कोडूलिंबाचे मुखेलपणान दोन प्रकार आसात. रोस कोडू आनी थंड गुणाचो आशिल्ल्यान हो रोस पोटांत घेतल्यार रगतांतले दोश उणें करून रगत शुध्द जाता आनी सर्पीण,फुागांव वा हेर कातीच्या विकाराक मुखेलपणान हाचो उपेग जाता. दंत कमी करपाखातीर आनी पित्ताशयाचे (Liver) विकार बरे करपाक कोडूलिंबाचे सालीचो रोस कांयत तेप म्होंवा वांगडा घेवचो. पातळ संडास जावन रगत भायर पडल्यार होच रस रगत थांबोवपाक मजत करता. कांय प्रकाराच्या जोराक लागून तान चड लागता. ह्या वेळार कोडूलिंबाचीं पानां उदकांत शि़जोवन तें उदक पियेल्यार जोर देंवता. जोराक लागून आंगाची जळजळ जाल्यार को़डूलिंबाचीं पानां वांटून हातां-पांयांक वा आंगाक चोळचीं. कामीण, पांडू (Anemia), रक्तपींत सारके रोग बरे जावंचे खातीर ह्या पानांचो रोस घवचो. वीखबाधा जाल्यार हाचो रोस पियेवपाक दितात तशेंच जुनाट घावो आसल्यार कोडूलिंबाच्या सालींचो काडो करून घाव्यार घातल्यार घावयांतलो पूं आनी बाकी स्त्राव उणो जावन घावो पेकपाक मजत जाता. कोडूलिंबाचीं पानां तीळ तेलांत शिजोवन तयार केल्लें निंब तेल घाव्यार लायल्यार घावो बेगीन पेकपाक मदत जाता. सदां सकाळीं कोडूलिंबाचीं चार पाना खाल्ल्यार गोडेमुताचेर (Diabetes) नियंत्रण दवरपाक मजत जाता. जाका गोडयामुताचें दुयेंस जडलां तांच्यानी पानांचो रोस चार वा एक चमचे पिठो सदां घेवचो. ह्या दरम्यान रक्त तपासून हेर वखदाचें प्रमाण वैध कडल्यान थारावन घेपचें. चड फावटीं मुतपाक जाल्यारूय वयलो उपचार बरयाक पडटा. कोडूलिंबू जंतूनाशक आशिल्ल्यान घरांत पानांचो धूप घालपाक जाय. घरा शेजराक हें झाड लायल्यार घरांत जळारां जावनात.
वर्ग:देवनागरी पानां
रामतीर्थ – (1)
रामतीर्थ (जल्म - इ. स. चो 16 वो शेंकडो) एक वेदान्ती. हो काशींत रावतालो. कृष्णतीर्थ हाचो शिश्य. भक्तिविवेककार (पयली) अनंतदेव हाचो तो गुरु आसुंये, अशें कांय पंडितांचें मत आसा.
ताणें पदयोजनिका, अन्वयार्थप्रकाशिका, सुरेश्र्वराच्या दक्षिणामूर्तिवार्तिकावयली टीका, सदानंतकृत वेदान्तसाराचेर विव्दन्मनोरंजनी टीका, शारीरकरहरऱ्यार्थतत्वप्रकाशिका आनी वाक्यार्थदर्पण हे ग्रंथ रचल्यात. पदयोजनिका ही आचार्यकृत उपदेशसाहस्त्रीवयली टीका आसून, अन्वयार्थप्रकाशिका ही संक्षेपशारीरकाची टीका आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
टिट्टा प्रेटो
टिट्टा प्रेटो हो एक तियात्रीस्त
जल्म
टिट्टा प्रेटो हाचो जल्म 4 जानेर 1933 आल्दोना, गोंय ह्या गांवांत जालो. तो सद्याक मुंबय रावता.
वावर
15 वर्सांचो आसतना 1948 ह्या वर्सा ए. एम. बेंगालो हाणे बरयिल्ल्या 'चिकोट पांकोट' ह्या तियात्रांत ताणें पयले फावट अभिनय केलो.
रोकडेंच ताणें आतांचीं काजारां हो तियात्र बरोवन ताचे दिग्दर्शन करून सादर केलो जो खूब फामाद जाल्लो. 'मोगाक लागून' 'दीसग्रास' आनी 'सोयतानाची ताळणी' हे ताचे कांय हेर फामाद तियात्र.
तो एक भोवगुणी विनोदी कलाकार आनी ताणें कांय नामनेच्या दिग्दर्शकां खातीर तांच्या तियात्रांनी अभिनय केला. देखीक सायब रोशा, सौजालीनो, सी. आल्वारीस, एम. बॉयर, रॅमी कुलासो, मिंगेल रॉड, जासिंतो वाझ, रिको रॉड, प्रेम कुमार, आल्फ्रेड रोज, कीड बॉक्सर, ऑफेलीया, बाब पीटर, आदी.