cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गोळावली
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
गोळावली ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
गोळावली ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): RICE,ARECANUTS.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:सत्तरी तालुका वर्ग:गोंयचे गांव/Goenche Ganv
फिनलॅंड
फिनलॅंड (फिनीश सुऑमी) ईशान्य युरोपांतल्या स्कॅंडिनोव्हियन देशांतलें एक स्वतंत्र प्रजासत्ताक राश्ट्र. क्षेत्रफळ 3,37,032 चौ. किमी. लोकसंख्या 5,004,00 विस्तार 58°30' उ. ते 70°5'उ. आनी 19°7' उदेंत ते 31°35' उदेंत. फिनलॅंडाचे वायव्वेक स्विडन, उत्तरेक नॉर्वे आनी उदेंतेक रशिया आसा. देशाचे अस्तंतेक बॉथानियाचें आखात जाल्यार दक्षिणेक फिनलॅंडाचे आखात आसा. देशाची उत्तर- दक्षिण लांबाय 1,165 किमी. आनी रुंदाय 542 किमी. आसून सरभोंवतणीं सु. 80,000 जुंवे आसात. हेलसिंकी ही फिनलॅंडाची राजधानी.
भूंयवर्णन
फिनलॅंडाची दक्षिण आनी अस्तंत देग उथळ पूण रेवटाची आसा. ह्या देगांभोंवतणीं हजारांनीं ल्हान ल्हान जुंवें आसात. ह्या देशांतले प्रदेश सपाट आनी पर्वताची उंचाय सादारम 300 मी. आसा. फिनलॅंडाच्या मदल्या वाठारांनी ल्हान व्हड अशीं हजारांनी तळीं आसात आनी ह्या तळ्यांमदीं ल्हान ल्हान जुंवें मेलटात. उत्तर आनी उदेंतेचो उंचायेचो वाठार देशाचे 40% क्षेत्र व्यापता. फिनलॅंडाचे नैर्ऋत्येक जुंव्यांचो वाठार आसा.
वनस्पत आनी मोनजात
देशांत कॉनिफर्स रुख व्हड प्रमाणांत आसात. ह्या रुखांचे पायन आनी स्प्रूस हांचे प्रकार चड मेळटात आनी देशाचे उत्तरेक बर्च आनी विलो हीं झाडां चड मेळटात. उत्तरेक फिनलॅंडाच्या तोंकार दगडफूल ही वनस्पत व्हड प्रमाणांत मेळटा. देशाचे दक्षिणेक हॅझेल, अस्पेन, मॅपल, एल्म, अल्डर आनी हेर रुखय आसात. जुंव्याचेर आर्किटेक कूररी, कुरव हीं सवणीं मेळटात. सायबेरियन मैना, रंगीत मडवळ हीं सवणीं आनी उत्तरेक गरुड आसात. वांस्वेल, कोले, रानमाजरां, सांबर आनी रेनडियर हीय मोनजात आसा.
इतिहास आनी अर्थवेवस्था
व्होल्गा आनी उरल पर्वत हांच्या मदल्या प्रदेशांत सुर्वेक फिनलॅंडी रावतालें. इ.स. 800 ह्या काळांत ताणीं कारेलियाच्या प्रदेशांत आपलो राबितो केल्लो. सुर्वेक फिनलॅंडी लोकांच्या सुऑमी, टॅव्हॅस्टियन आनी कारेलियन अशो तीन टोळ्यो आशिल्ल्यो आनी ते आपलेभितरुच झगडटाले. इकराव्या शेंकड्या सावन तेराव्या शेंकड्यामेरेन स्विडन आनी रशियन लोकांनी फिनलॅंडीक आपल्या शेकातळा हाडपाचे स्विडनाचे यत्न आशिल्ले जाल्यार रशिया तांका इस्टर्न ऑर्थोडॉक्स इगर्जेच्या शेकातळा ओडपाचो यत्न करताली. मुखार थोडेशेच फिनलॅंडी लोक रोमन कॅथलीक जालें. मदल्या काळासावन फिनलॅंड :देश स्विडन राज्याचो एक फांटो जावन आसलो. पूण 1809त स्विडनींक हारोवन रशियेन फिनलॅंड आपल्या शेकातळा हाडून सगळी सत्ता रशियेचो पयलो अलेक्झांडर‘ग्रॅंड ड्यूक’ हांच्या हातांत आयलीं. 1917त जाल्ले रशियेंतले क्रांती उपरांत 6 डिसेंबर 1917 ह्या दिसा फिनलॅंडान आपलें स्वातंत्र्य जाहीर केलें. पूण मुखार व्हायट गार्ड आनी रॅड गार्ड हांचेमदीं यादवी झुज ( civil war) जावन व्हायट गार्डांनी रॅड गार्डाक हारोवन 1919 फिनलॅंड हें प्रजासत्ताक म्हणून जाहीर केलें.
संदर्भ
वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:इतिहास / History वर्ग:देवनागरी पानां
करिंत्कारांक पावलुचें दुस्रें पत्र
करिंत्कारांक पावलुचें दुस्रें पत्र
Second Epistle to the Corinthians
ह्या पत्रांत पावलू आपल्या जिविताची आनी मुनियार्पणाची राखण कर्ता; जेरुसाल्याच्या गरीब क्रिसतांवां खातीर पटी एकठांय कर्ची म्हण माग्ता; आनी आपल्या क्रूर विरधियांक फावो तो जबाब दिता. आपूण जेजू क्रिसताचो खरो धरंदूत म्हण आपली टिका कर्तल्या दुस्मानांनीं वळखुंक जाय म्हण तो सांग्ता आनी आपलें सादेपण आनी आपलो अधिकार सर्गिंच्या खेरीत आनी विशेश दर्शनां वर्वीं, तशेंच जेजुच्या शुभवर्तमाना खातीर आपणें ससलल्या कश्टांदगदां वर्वीं, ठावें जाता म्हण पावलू दाखवंक सदता.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी :
प्रसतावना : १ : १-११
पावलू आनी करिंताची पवित्र-सभा : १: १२-७ : १६
जुदेइयाच्या क्रिसतांवां खातीर धरंदानांची वर्गणी : ८ : १- ९ : १५
पावलू आपूण धरंदूत म्हण आपल्या अधिकाराची राखण कर्ता : १०: १-१३:१०
संपादणी : १३ : ११-१४
पळेइयात
Second_Epistle_to_the_Corinthians
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
Dom Moraes
Polleiat
Dom_Moraes
प्रायश्र्चित्ताध्याय
मनुस्मृती आनी याज्ञवल्क्यस्मृतींत जरी एकसारके विशय जायते आसले तरी याज्ञवल्क्यस्मृतींत ते बेसबरे तरेन मांडिल्ले आसात. मनुस्मृतिचो विस्तार २,६८४ श्लोकांचो आसा. याज्ञवल्क्यस्मृतींत मनुस्मृतिंच्या विशयांचो संक्षेप १,००३ श्लोकांनी केल्लो आसा.
याज्ञवल्क्यस्मृतींत आशिल्लीं गणपतिकल्प, ग्रहशांति; तुला, अग्नि, उदक, विख आनी कोश हीं पांच दिव्यां; तशेंच गर्भांतल्यो अर्भकाच्यो अवस्था, शरिराचे भेद आनी अवस्था हे विशय सविस्तर वर्णन केल्ले आसात. मनुस्मृतींत ते तितले विस्तृत प्रमाणांत नात. तरी संवसाराचे उत्पतीचें विवेचन याज्ञवल्क्यस्मृतींत ना जें मनुस्मृतींत बरे तरेन दिलां.
हे स्मृतींत याज्ञवल्क्यावांगडाच मनु, आत्रि, विष्णु हारीत, उशनस्, अंगिरस, यम,आपस्तम्ब, कात्यायन, व्यास, गौतम, शातातप, वसिष्ठ आदि वीस ऋषींचो धर्मशास्त्राचो प्रवर्तक म्हणून उल्लेख केला. पुर्विल्लीं गृह्यसुत्रां, धर्मसुत्रां, कौटिल्याचें अर्थशास्त्र आनी मनुस्मृती हांचो नियाळ हे स्मृतींत घेतिल्लो आसा.
वर्णधर्म, आश्रमधर्म, स्त्रीधर्म, राजधर्म, चातुर्वणर्यवेवस्थेंतले त्रैवर्णिकांची चड करून ब्राह्मणवर्णाची खाशेली सुवात, अधिकार आनी कर्तव्यां, अनुलोम - प्रतिलोम लग्नावरवीं तयार जाल्ल्यो अम्बष्ठ, निषाद, पाराशर,सूत, वैदेहक, चण्डाल, क्षत्ता, अयोगव, रथकार ह्यो जाती हांचें विवेचन तेन्नाच्या समाजाचें दर्शन घडयता. मानवी मनाचो धर्म, तांच्यो आशा, आकांक्षा ह्यो गजाली चड करून वेव्हार आनी प्रायश्र्चित ह्या अध्यायांतल्यान कळटात. ह्या स्मृतीग्रंथाचेर विश्र्वरूप, विज्ञानेश्र्वर, अपरार्क आनी शुलपाणी हांच्यो टिका प्रसिद्द आसात. हातूंत विज्ञानेश्र्वराची मिताक्षरा ही टिका सर्वश्रेश्ठ आनी प्रमाणभूत मानतात.
वर्ग:देवनागरी पानां
कळंगूट
कळंगूट (६२६६९५)
कळंगूट हें उत्तर गोवा जिल्ल्यांतल्या बार्देस तालुक्यांतलें ११.७२ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत ३३०५ कुटुंबां वा वट्ट १३८१० लोकसंख्या आसा. हांगां १६ किलोमीटर अंतराचेर जिल्लो मुख्यालय, पणजे आसा. राज्याची राजधानी १६ किलोमीटर अंतराचेर पणजे आसा. हातूंत ७१९९ दादले आनी ६६११ बायलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक २०२ आसून अनुसुचीत जमातीचे ८२ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६६९५ आहे. ही गोंयातली एक फामाद दर्यावेळ आसा.
लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो IV (लोकसंख्या_एकूण १०,००० to १९,९९९). शाराची नागरी स्थिती आसा. 'सर्वेक्षण शार'.
१ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें बेळगांव हें शार पणजेसावन १७७ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें पुणे हें शार ४७४ किमी अंतराचेर आसा. हाका रेल्वे स्टेशन १७ किमी अंतराचेर थिवी आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 950 किलो लिटर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय ५८ किमी हांगां आसा. शारांत १ दवाखानो आसा. शारांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. शारांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र १० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र २१ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा १० किमी हांगां आसा. शारांत ३ खाजगी बाह्यरुग्ण वैजकी सुविधा आसा. शारांत ३ खाजगी निवासी आनी बाह्यरुग्ण वैजकीय सुविधा आसा. शारांत १ खाजगी धर्मदाय रुग्णालय आसा. शारांत ६ खाजगी वखदां दुकान आसा.
शिक्षणीक सुविधा
शारांत २ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत ६ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. शारांत ५ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत ५ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा कांदोळें ४ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) म्हापश्यां (२५ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) पणजे (१८ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) पेडण्या (२६ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं "खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" म्हापश्यां (१२ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी पणजे (१९ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ पणजे (२४ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर म्हापश्यां (१० किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय बांबोळे (२२ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय बांदोड्या (४६ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैवस्थापन संस्था पेन्ह द फ्रान्स (१० किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्निक पणजे (१७ किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा म्हापश्यां (१० किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र  पेन्ह द फ्रान्स (१० किमी) आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अपंगां खातीर खाशेली शाळा पेन्ह द फ्रान्स (११ किमी) आसा.
सुविधा
शारांत १ खाजगी अऩाथाश्रम आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) पेन्ह द फ्रान्स (१० किमी) हांगां आसा. शारांत १ शासकीय वृद्धाश्रम आसा. शारांत १ खाजगी खेळांगण आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह म्हापश्यां (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी सभाघर म्हापश्यां (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय भौशीक ग्रंथालय MAPUSA (१० किमी) हांगां आसा.
उत्पादन
कळंगूट ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): तांदूळ, काजू, बेकरी उत्पादन
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:बार्देस तालुका / Bardez Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
R. V. Pandit
Raghunath Vishnu Pandit (1916 vo 1917-1990)  ek Goenkar kovi aslo. Taka boro vollkhopant ietalo ani tachem chodd gazlolem kovitechem rochop Konknni nt zavn asa. Goenchi soddvonn 1961 zalea uprant, Panditbaban ek mhotvacho vavr Purtugez bhaxent kela ani tannem Moratthi bhaxentui vavrui kela. Choddxem tachem borovp ek novea-vastovad xoilint asa zantunt Goenchea chidd’ddilolea somaza khatir ek khunnailolo husko asa. Tachi chodd famad prapti tachim panch kovitechim pustokam, eka disa uzvaddavop zavn asa (26 Janer 1963) ani Sahiteo Akademin ek tosrip  tachea 1975 vorsantlea Dorea Gāzota kovitek dila.
Kovi Raghunath Vishnu Pandit hacher ek lhan nibond Dr. S. M. Tadkodkar, ek Konknni-Moratthi kovi, sod lavpi ani आनी गोंय विद्यापीठाचे मराठे विभागाचो वाचक हाणे बरयला.Goem Videapitthachea Moratthi Vibhagacho Reader hannem boroila. To Sorkaracheaसरकाराचें Goa Konknni Akademy, hannim 2006 vorsa uzvaddaila.
Bhaileo Zullovnneo
Tachea Purtugezint boroilolea kovitechim udahoronn ghoddiek hanga sampoddttolim:
Sondorb
वर्ग:लेखक/Lekhok वर्ग:Konknni Lekhok वर्ग:Romi panam
तीन रायांचें फेस्त
चेरमेलां वाजोवन हे तीनूय गांव तीन रायांचें फेस्त ६ जानेवारी, ह्या दिसा पुराय संवसारभर मनयतात. गोंयांत कांसावले, रेईश मागूश आनी चांदोर ह्या गांवांनी व्हडा दबाज्यान मनयतात.
दिवाकर काकोडकर
दिवाकर काकोडकार हो सुटके झुजारी आशिल्लो.
तीन रायांचें फेस्त
आदल्या काळार सगळ्या मनशांचो विस्वास फलज्योतिष्याचेर आशिल्लो. नखेत्रांक पळोवन मनशाचो फुडार पारखिताले. जेन्ना एखाद्रें नखेत्र मळबांत लिखलीखपाक लागता तेन्ना मनीस जल्माक येता असो भावार्थ आदल्या काळार उपजलोतें सांगप भोवकठीण. नवें आनी वेगळ्याच प्रकाराचें नखेत्र ब्रह्मांडांत आयलें जाल्यार कितें तरी खास घडलां अशें कळीत जातालें. मेलकियर, बाल्थाजार आनी गॅस्पर ह्या तीन राजांक जेन्ना हें नेखेत्रदिश्टी पडलेंतेन्ना त्यानखेत्रा फाटल्यान ते गेले आनी अखेरेकजेजू जल्मल्लोते सुवातेरते पावले.
दिवाकर काकोडकर
जल्म
काकोडकार हांचो जल्म 29 सप्टेंबर 1918 वर्सा काकोडें गावांत जालो.
तीन रायांचें फेस्त
कांसावलेचे सगळे गांवकार मेळून हेफेस्त मनयतात. जायतो लोक ह्या फेस्ताक येतात.क्रिस्तांव लोकांभायर हिंदू धर्माचे लोकूय ह्या फेस्ताक आयिल्ले पळोवंक मेळटा, त्याभायर कांय भोंवडेकारूय थंय दिश्टी पडटा. तीन रायांचेफेस्त, आवर लेडी ऑफ माउन्टहे सायबिणीक भेटयल्ल्या कपेलांत जाता. वांज बायलानीतिच्या कपेलांतयेवन भावार्थान मागल्यार तांकां भुरग्यांचे देणें फावो जाता असो लोकांमदी भावार्थ आसा. FESTA DOS REIS म्हळ्यार तीन रायांच्याफेस्ता आदींगांवचे गांवकार एकठांययेवन येतल्या फेस्ताककोण राजा जातले ते थारायतात. केलीं, कासांवली आनी आरोसी ह्या तीनूय गांवांतल्याखंयच्याय एका चल्याभुरग्याक राजा जावपाची संद मेळटा. हे तीनूय गांव सोडल्यार हेर खंयच्याच गांवच्या भुरग्यांक राजा जावपाचो अधिकार आसना.
एकलो मेलकीयर राजा जाताआनी जेजूक भेटोवपाक भांगर हाडटा. कारण ह्या नांवाच्या राजान जेजू खातीर भांगारची देणगी हाडिल्ली. भांगर खुणायता जेजूचें रायपण. जेजू ह्या संवसाराचोराजा. मनशाचें रूप घेवन तो ह्या संवसारांत आयलो. पातकाच्या गुलामपणांतल्यान आपलें राज्य परतून मेळोवपाक वावुरलो. तो बळजबरेन जिखूंक ना. तो मोगान जिखलो. आदल्या काळार कोणूय राजा दुस-या राजा फुडें वतना कितेंय तरी देणगी घेवन वतालो. त्या काळावयली चाल आशिल्ली राजाक भांगर दान करप.
दिवाकर काकोडकर
सोपूत
गिरणी काणगारांचे संप, लढे , निदर्शनां , चळवळी, गरिबांचेर जावपी अत्याचार , अन्याय, शोशण हें तांणी लागींच्यान पळोवन आदींच आशिल्ली देशभक्तीची कीट पेटून उठली. गांधीजींचे प्रेरणेन बारा वर्सांच्या दिवाकरान चळवळींत वांटो घेवन सोपूत घेतलो. ब्रिटिशां वरीच गोंयांतल्यान पुर्तुगेजांक जाता तितले बेगीन धांवडावप.
गोंयां खातीर वावर
सुटी पडना फुडें दिवाकर गोंयांत येताले आनी इश्टा सांगातान राष्ट्रीय चळवळीचीं पत्रकां वांटून जागृती करपाची यत्न करताले. गोंय स्वतंत्र करपाक लागून दिवाकरान इश्टांच्या आदारान तरणाटया पंगडाची थापणूक केली. गावांतले लोक न्हिदले उपरांत रातच्या वेळार सावड्डें-कुडचडें सावन वचपी रेल्वे डब्यांचेर मोट्या अक्षरांनी ‘पुर्तुगेज चलूंक लागात', 'दो. कुन्हाक मेकळे करात', 'सालाझारशाय नश्ट करात' अशो घोशणा रंगयताले आनी गुपचूप वचून न्हिदताले. रेल्वे गाडयो मराठी, इंग्लिश, पुर्तुगेज भाशेंतल्यो घोशणा घेवन मडगांव,माजोड्डें,कांसावले, वास्को स्टेशनार पावल्यो म्हणटकच लोक उत्सुकतायेन वाचताले.जेन्ना गव्हर्नराच्या कानार ही गजाल पावना फुडें गाड्यांची तपासणी सुरू जाली.
वाटेकार
गोंय मुक्ती खातीर दिवाकरान इश्टांच्या सांगातान कला पथकां वरवीं जात्रांनी क्रांती गितां गावन देशभक्ती जागोवपाचो यत्न केलो. 1947 वर्सा भारत देश स्वतंत्र जालो.पूण गोंय पुर्तुगेजांच्या शेकातळाच आसलें. जेन्ना लोहियान चळवळीच्या किटीचेर फूंक मारली तेन्ना दिवाकर तातूंत सक्रीय वांटेकार जाले आनी तांकां बंदखणीची खास्त भोगची पडली. सुरवेक आग्वाद आनी मागीर काळया पाणयार आनी निमाणें लिस्बनाक आठ वर्सां. सुटका जाले उपरांत दिवाकरान नॅशनल कॅंपने कमिटी फॉर दी लिबरेशन ऑफ गोवा,दमण आनी दीव नांवाच्या संस्थे वरवीं भारतभर भोंवडी करुन सालाझारशायेचे गोंयचेर जावपी अत्याचाराचें काळाजाक पिवोळ घालपी चित्र उबें केलें. गोंय मुक्त जावन आपल्या ध्येच्या पुर्ती जाल्ली हें पळोवपाचें भाग्य तांकां लाबलें.गोंयच्या स्वतांत्र्य लढयांत उडी घेवन स्वराज्याचें सपन तांणी पळयिल्लें तें प्रत्यक्षांत आयलें.तातूंत तांका व्हड समाधान मेळळें.
तीन रायांचें फेस्त
फेस्ता दिसा सकाळच्या पांच वरांचेर चेरमेलां वाजोवन सरभोंवतणच्या लोकांक जाग हाडून सकाळ्या स वरांच्या मिसाचो उगडास करून दिता. फेस्ता दिसा हे तीनूय भुरगे आप – आपल्या गांवांतल्यान राजाचो भेस घेवन, घोड्यार बसून कपेलाकडेन येता. तीनूय राजांक तीन वेगळ्या बॅन्डाचो बंदोबस्त केल्लो आसता.बॅन्डांत फक्त दोनूच वाजोवपी आसतात. एकलो धोल वाजोवन जाल्यार दुसरो चेरमेलां वाजोवन मुखार व्हरतात. तशेंच राजांच्य मुखार दोग जाण बंदेरा घेवन आसतात. सबंद वाटभर ते बंदेराधावे वटेच्यान उजवे वटेन हालयतात. त्या गांवचे कांय लोकूय राजाच्या फाटल्यान चलून येता
दिवाकर काकोडकर
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:सुटके झुजारी/suttke zuzari वर्ग:प्रसिध्द, फामाद मनश्यां/Prosidh, Famadh Monxeam
तीन रायांचें फेस्त
आयिल्ले विव्दवानूय वेगवेगळे वाटेंतल्यान आपल्या गांव घरा गेल्ले. राजांक वत लागचे न्हय म्हूण कोंफ्रारी एका ल्हान्शा दांड्याक रंगीत सत्री बांदून राजाच्या मुखार धरता. हे तीनूय राजा वेग – वेगळ्या वाटेंतल्यान दोंगर चडून कपेला मुखार येतात, ह्या वाटेंक पांझ अशें म्हणटात. तीनूय राजा एकठांय जाल्या उपरांत ते घोड्यावयले देवून आपणें हाडिल्ली देणगी जेझूचे मुर्ते मुखार दवरता. धा वरांचे फेस्ताचें मीस सोंपल्या उपरांत तीनूय राजा एकेच वाटेंतल्यान सकयल दोंगरावयल्यान सकयल देंवता, दोंगरा सकयल आशिल्ले एके सुवातेर हे राजा आनी हेर लोक जमतात. थंय लोकांक आपल्या माथ्यार मुकूट घालून घेवपाची संद मेळटा. उपरांत थंय पुरसांव जाता. पुरसांव जाल्या उपरांत हे राजा वेगवेगळे वाटेंतल्यान आपल्या गांव घरा परतता. कारण देवाक देणगी घेवन आयिल्ले विव्दवानूय वेगवेगळे वाटेंतल्यान आपल्या गांव घरा गेल्ले. फेस्ता दिसा व्हडली फेरी भरता. कपडे, भुरग्याचो खेळण्यो, कांकणा, तांब्याच्यो, लाकडाच्यो वस्तू तशेच वेगवेगळे मसालेय थंय येतात. फेस्त जाल्या उपरांत सगळे जाण घरा परतात, कोण त्याराती दोंगरार रावना कारण शिवाजी आनी ताची फौज चुडी घेवन थंय येतात आनी जो कोण थंय रावता तो त्या फौजेंत फसता अशे लोक सांगता, जाल्यार कोण त्या राती रावता ताचो फातोर जाता अशेंय काण जाणानी सांगिल्लें आयकुपाक मेळटा.
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां
पाळोळे
पाळोळो गांवची आख्यायिका
पयली रस्त्यार वीज नाशिल्ली तेन्ना लोक रातचे चूटाच्यो चूडयो करताले आनी तांकां उजो पेटोवन भोंवताले. अशेंच एक दीस सूमार 4-5 मनीस चूडी पेटोवन वेळेर वताले. मदींच ताची चूड पालवता आनी एकलो भिवून आरड मारता आनी उजो पालोलो अशें म्हणटा. ह्या मनशां वांगडा आशिल्लो हेर ताका पालोलो ह्या उतरांन फकाणां करतात. हे पालोलो म्हणिल्ले ते पाळोळे अशें जाला अशें म्हणटात अशी ही आख्यायिका आसा.
गांवची म्हायती
ह्या गावांत क्रिस्तांव,हिंदू लोक रावतात. तेंचप्रमाण ह्या गावांत थोडे मूसलीम आसात. क्रिस्तांव लोकाचो माड काडपाचो मुखेल धंदो जावन आसा. पयले तर क्रिस्तांव म्हळ्यारच रेंदेर अशें सभिकरण जाल्ले. माडाची सूर काडप,सूराची विलाग्र करप आनी तो विकप तेंचप्रमाण माडाचो सोरो करप हो तांचो धंदो. नुस्ते पागप आनी विकप पागी लोकाचो धंदो जावन आसा. ह्या गावांत कोपेल आनी मसजीद आसा. दर आयतराक थंय मीस जाता आनी मसजिदात दर शुक्राराक पुराण वाचतात. हांगा शाळा आनी बालवाडी आसा. बालवाडीत ल्हान भूरगी शिकतात आनी तांकां हांगा खावपाक दितात. ह्या गांवांत नाटकां,तियात्र जातात. नातला दिसांनी हांगा नाच-गाणे जातात. गूढी पाडवां दिसा जात्रा जाता. हांगा तरांतरांचे खेळ जातात जशें फूटबॉल,क्रिकेट,वॉलबॉल. पाळोळे ही एक नगरपलिका जावन आसा.
गांवचे खाशेलपण
ह्या गावची खाशेलपण म्हळ्यार थंयची दर्यावेळ. ही नामनेची दर्या-वेळ जावन आसा जी माडाच्या पाचव्या रंगान आनी थंयच्या जगजगत्या रेवेंन व्हंकलेक नटयल्ले वरी दिसता. हीं वेळ लांबचे लांब आसा. ह्या दर्यांत खूब तरेचें नूस्ते मेळटा. तेंचप्रमाण सोऱ्याचे गाद्यो, बार्रां,ल्हान ताबेर्नां आसात. हांगा हॉटेलां आसात आनी सिंदिकेट बॅंक आसा. ह्या गावांत खूब तरेच्यो येरादारी येतात आनी वतात. ह्या गावांत खूब भोंवडेकार येतात आनी पाळोळेंचो लोक ताचो बरे तरेन परामस करतात. हांगां फॉरेनर खूब आसात.हांगाचो लोक तांकां रावपाक आपल्या घरातलो एक रुम दितात.तेंचप्रमाण लोकांनी ल्हान ल्हान खोपी बांदल्या आनी ते तातूंत थारायले भाडे फारीक करून रावतात. हांगचो लोक आपल्यो मोटरसायकल वा सायकली फॉरेनरांक भाडयांक दितात. ह्या गावांत अंतराष्ट्रीय दूरभाश भाडयाक आसात. पाळोळे हो गांव सुवातांनी आनी वाडयांनी भरिल्लो आसा. सुवाताची नांवां अशी आसात-सोसायटीकडेन,कोपेलाकडेन,गीरणीकडेन,पसऱ्याकडेन आनी जायती. तेंचप्रमाण वाडयाची नांवां अशी आसात-
ओवरें,कोपेलावाडो,तेबेंवाडो,मोहनबाग आनी सूदाबाग
1) ओवरें
कोळंबातलो दर्या सोंपता आनी पाळोळेचो दर्या सुरवात जाता थंय हो वाडो उक्तो जाता. पाळोळे आनी कोळंब दर्या वेळेचो मिलाप जाता आनी खूब उदक जाताले. उदकाचें लोट म्हणल्यार उदकांचो हुंवार येतालो. हे हुंवार उपरांत ओवर मागीर ओवरें अशें जाला आसूंक जाय म्हणपाचो अदमास उकतायतात. ह्या वाडयाचे खाशेलपण म्हळ्यार हांगांची दर्यावेळ. हांगा खूब टूयरिस्ट भोंवडेकार येतात. हांगा ल्हान ल्हान गाडे आसात तेंच प्रमाण फॉरेनरां खातीर ल्हान खोपी(huts) बांदल्यांत. हांगा क्रिस्तांव लोक अदीक दिसतात. माड काडपाच्या तांच्या म्हण पाचारतात.
2) कोपेलवाडो-
3) तेंबेवाडा
तेंबे म्हळ्यार आडनांव. पयले हांगा तेबें आडनावांचे खूब लोक रावताले. पूण आता हांगा तेबें कोणूच ना. पूण हे तेबें नांव आसा. ह्या आडनांवां वेल्यान हे नांव आयल्या आसूंक जाय. ह्या वाडयांत क्रिस्तांव, हिंदू तेंचप्रमाण मूसलीम रावतात. ह्या वाडयातल्या लोकांचो धंदो म्हळ्यार शेतां रोवप,कामता करप, हांगा एक बार्र आसा त्याभायर ल्हान पसरें आसात. हांगा पिठाची गिरण आसा. तेंचप्रमाण हांगा कुंकडाचे पालन आसा. हांगा एक ल्हान शाळां आसा. ह्या वाडयार मसजीद आसा.
4) मोहनबाग
मोहन म्हळ्यार एका मनशाचे नांव. ह्या मनशान एक बाग विकते घेतिल्ले. ह्या ताच्या बागाक लोकांनी ताचेच नांव दिला. हे उपरांत मोहनबाग अशें जाला. ह्या बागेचे नांव त्या धनयांच्यां नांवांवेल्यान आयला. हांगा हिंदू म्हणचे पागी आनी क्रिस्तांव लोक रावतात. ह्या लोकांचे नूस्ते पागप आनी विकप धंदो जावन आसा. हांगां ल्हान दूकाना आसात.
5) सांवतवाडो
हांगा चडसो सांवत ह्या आडनावांचो लोक रावतात. ह्या वाडयाची लोकांची आडनांवां सावंत ह्या आडनांवां वेल्यान हे नांव आयला. हांगां हिंदू लोक चड प्रमाणांत रावतात. ह्या लोकांचो धंदो म्हळ्यार शेतां आनी कामतां रोवप.
हे बाग सूदा नावांच्या मनशान घेतले आनी ह्या ताच्या नावावेल्यान सूदाबाग हे नांव आयला. बागायती करप हो मुखेल वेवसाय जाल्लें सुवातेर अशें तरेची लागवड करपा भूंयभागाक बाग म्हण पाचरतात. हांगा क्रिस्तांव आनी हिंदू लोक आसात. ह्या लोकांचो धंदो म्हळ्यार माड काडप,सूर करप आनी माडाचो सोरो करप जावन आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
लौए, माक्स टेओडोर फेलिक्स फोन
लौए, माक्स टेओडोर फेलिक्स फोन : (जल्म: ९ ऑक्टोबर १८७९, फाफनडॅार्फ; मरण २४ एप्रिल १९६०, बर्लिन).
जर्मन भौतिकीविज्ञ. १८९८ त शाळेतलें शिक्षण सोंपल्याउपरांत ताणें एक वर्स लश्करांत काम केलें. उपरांत स्ट्रॅसबर्ग विद्यापिठांत गणित, भौतिकी आनी रसायनशास्त्र ह्या विशयांचो अभ्यास केलो. १९०२ वर्सा बर्लिन विद्यापिठांत माक्स प्लॅाक हाच्या हातासकयल काम करून १९०३ वर्सा ताणें डॅाक्टरेट पदवी मेळयली. १९०५ वर्सा बर्लिन हांगच्या इन्स्टिट्यूट फॅार थिऑरेटिकल फिजिक्स हे संस्थेंत माक्स प्लांक हाचो सहाय्यक म्हूण ताची नेमणूक जाली.
१९४४ - ४५ वर्सा ताणें भौतिकीचो इतिहास ग्रंथरुपान बरयलो. ताच्यो चार आवृत्त्यो घेवनूय सात भासांनी तांचीं भाशांतरां जाल्यांत. १९०७ वर्सा ताणें सापेक्षता सिध्दांताच्या उपयोजनांचेर सात निबंद उजवाडायले. १९११ वर्सा व्यापक सापेक्षता सिध्दांताचेर ग्रंथ बरयलो. १९३७-४७ ह्या काळांत ताणें अतिसंवाहकता ह्या विशयाचेर १ ग्रंथ आनी १२ निबंद बरोवन उजवाडायले.
क्ष-किरण विवर्तनाच्या (क्ष-किरण) सोद लायिल्ल्याखातीर ताका १९१४ वर्साचें भौकिकीचें नोबॅल पारितोशिक फावो जालें. ह्याशिवाय बॅान स्टटगार्ट, म्यूनिक, बर्लिन, मँचेस्टर आनी शिकगो ह्या विद्यापिठाच्यो डॅाक्टरेट पदव्यो तशेंच लँडेनबर्ग पदक, माक्स प्लांक पदक, कलकत्याचे इंडियन अॅसोसिएशनचें भांगरा पदक हे सन्मान फावो जाले.
ताचें हें सगळें कार्य (Gesammette Schriften und Vortrage) ह्या शिर्षकाच्या तीन खंडांनी १९६१ वर्सा संग्रहीत केल्लें आसून तातूंत ताचें आत्मचरित्रय आसा.
ताणें लायिल्ल्या क्ष-किरणांच्या सोदाक लागून शास्त्रज्ञान स्फटिकाचे संरचनेचो अभ्यास करपाक आनी आधुनिक इलेक्ट्रॅानिकांतल्या घन अवस्था ह्या म्हत्वाच्या क्षेत्रांची सुरवात जाली.
वर्ग:देवनागरी पानां
निळकंठ (निकूबाब) कारापूरकार
निळपकंठ (निकूबाब) कारापूरकार हे जावन आसले एक व्हड सुटके झुजारी.
जल्म आनी शिक्षण
निळकंठ (निकुबाब) कारापुरकार हांचो जल्म 24 मार्च 1905 दिसा जालो. ते व्हड गांधीवादी, त्यागी आनी उच्च विचारसरणी आशिल्ले एक गोंयचे सुटके झुजारी. बापुय मुंबय न्यायालयांत काम करतालो. तांणी मुळावें शिक्षण मराठी, पुर्तुगेज आनी इंग्लिशींतल्यान घेतलें. तांकां हिंदी, गुजराती आनी संस्कृत भाशेचें गिन्यान.
हेर वावर
1920 वर्सा सावन तांचेर गांधीचे चळवळीचो, खास करून अहिंसावादाचो खोल परिणाम जाल्लो. ताका लागून तांणी आपलें आवडीचें नुस्तें खावपाचें सोडलें. खादीचे कपडे वापरूंक लागले. वसाहतवाद आड झुजपाची तांची खर इत्सा आसली. 1940 वर्साचे सुरलवेक ते दिवचल वाठारांतल्या वाचनालयांत करताले.तेन्ना तांणी दिवचलच्या कांय तरणांट्यांच्या पालवान हातान बरयिल्ल्या पत्रकांच्यो प्रती, डॉ.टी. बी. कुन्हा हांची पुस्तिका आनी मुंबय सावन उजवाडा येवपी ‘अँग्ले लुझितान’ हें नेमाळें वांटलें. अशे तरेन तांणी तरणाट्यामदीं जागृताय करपाचें काम सुरू केलें. पूण कित्याक खबर ना मागीर तांणी सुजाचो वावर आपणें एकल्यानच करपाचो थारायलो.
गोंयच्या सुटकेखातीर वावर
1943 वर्सा तांणी आनी पुरूषोत्तम काकोडकार हांणी मेळून मांडगांव शारांत गोंयचे राजकी जागृताये खतीर ‘गोवा सेवा संघ’ नावाची संघटना स्थापली. हे संघटनेक लागून डॉ. लोहियान 18 जून 1946 दिसा पुर्तुगेजां आड नागरी हक्का खातीर सत्याग्रह केल्लो. ह्या सत्याग्रहांत तांणी वांटो घेतिल्लो म्हूण पुलिसानी तांकां धरले आनी कांय तेप बंदखणींत दवरलो.पुर्तुगेजांचें अन्यायसत्र हिसपाभायर चलिल्ल्यान तांका ते सहन जायनासलें. तेपासत राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटने खातीर ते तळमळीन वावर करताले. हे संघटनेची करमळी वाठारांत परिशल भरिल्ली, तांतून तांणी मानादीक सोयरो म्हूण वांटो घेतिल्लो. 15 डिसेंबर1947 दिसा पांडुरंग शिरोडकार, डॉ. विनायक मयेंकार आनी गिल्येर्म देसौझा ह्या सुटके झुजार्यां वांगडा तांकां अटक जाली आनी आग्वाद बंदखणींत दवरले. गोंयच्या प्रादेशी कलश्करी न्यायालयांत चवकशे उपरांत 20 ऑक्टोबर 1946 दिसा तांकां पंदरा वर्सां काळ्या पाण्याची ख्यास्त फर्मायली.
ख्यास्त
आग्वाद बंदखणींत साडेपांच वर्सां ख्यास्त भोगतकच तांकां 1 जून 1955 दिसा नारायण नायक,मुकूंद कामत धाकणकार, जयवंत कुंदे आनी हेर सुटके झुजार्या वांगडा आंगोलाक फार्त रोझादश बंदखणींत धाडले. 12 मे 1956 ह्या दिसा थंय सावन तांची सुटका जाली, पूण तांका भारतांत धाडिनासतना आंगोलांतल्यान लुबांगो हांगाचे‘से द बांदेरा’ हे सुवातेर रवानगी केली.तांणी आंगोलांतय सुटके चळवळींत वांटो घेतला, ह्या दुबावान ‘से द बांदेरा’ हांगा तांकां परती अटक केली. उपरांत 1961 मेरेन तांकां बंदखणींत दवरले. जुलय 1961 तांकां आनी पाडुरंग शिरोडकार हांकां आंगोणठला सावन ‘व्हेरा क्रुज’ बोटीन लिश्बोअ शारांत व्हेले. 1961 ‘व्हेरा क्रुज’ बोट लिश्बोअ शारांत पावतकच थंय तांकां मेकळे सोडले. पूण थंय णव म्हयने ते नदरकैदेंत आशिल्ले. गोंय सुटके उपरांत तांकां हेर तीग जाणांवांगडा कराचींत धाडले आनी थंय सावन 8 मे 1962 दिसा ते गोंयांत पावले.
शोवटाची जिण आनी मरण
सुटके चळवळीच्या कालळांत समाजीक उदरगती खातीर आनी खादीचो प्रसार करपाखातीर वावुरताले. 1946 वर्सा सावन हरिजनाक आदार दिवचे पासत आनी गरीब विद्यार्थ्यांक शिक्षण मेळचें म्हूण दिवचल वाठारांत ते ‘सर्वोदय आश्रभ’ चलयताले. दिवचल वाठारांत  ताणी कोंकणी केंद्राची थापणूककेली. ते गांधीवादी आशिल्ल्यान तांणी जल्मभर गांधीजीचीं तत्व पाळ्ळीं. कोंकणी भाशेचे उदरगती खातीर तांणी तळमळीन काम केलें.
18 जून 1981 दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या तांच्या योगदाना खातीर तांचो भोवमान केलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
पिंटोचें बंड
कांय बोरदेसातलें आनी फोंडें वाठारातल्या अधिका-यांनी तांका आदार आशिल्लो. दोगूय लिस्बन-पुर्तुगालाक गेले तेन्ना ते कांगोळीच्या जुझे पिंटोच्या फामिलीकडन संबधान आयलें.पिंटोचें बडमिशनरी पाद्री आपल्या हक्का खातीर पुर्तुगेजा आड बड.
इतिहास
1510 सालांत पुर्तुगेजानी गोंयांत आपलो पांय दवरलो आनी हळूहळू गोंयचेर आपलो सत्त करपाक लागलें. हें करतना सगळ्या राजवटी भशेन ते आपलो धर्म गोंयकारांचेर लादपाक लागलें. धर्म परिवर्तन करपाक कांय आमिशा वा बळजबरी तें गोंयकरांचेर करपाक लागलें. थोडें गोंयकार तांच्या अत्याचाराक बळी पडून आपलो मूळ धर्म विसरुन क्रिस्ताव धर्मात गेले. इतलेंच न्हय तर क्रिस्ती धर्म आपणावन थोडयानी पाद्रीपण स्वीकारलें.
पाद्रीपण स्वीकारून सुद्द पुर्तुगालाच्या मिशनरीनी गोंयकारांक तांच्या हक्काच्या व्ह्ड हुद्यामचेर सगळी पात्रताय आसून सुद्दा नेमणूक केली ना. गोंयकारामदीं कातीचो(गोरे/ काळे) वेगळेचार करून तांका फक्त सकल्या सूवातीनी काम करपाक दितालें. ताका लागून थोडे स्वाभिमानी गोंयकार जागे जावन तांच्या आड बंड करपाच्या हेतून सरलें त्याच बंडाक “पिंटोचें बंड” हे नांव मेळ्ळे.
वावर आनी वळख
1787 वर्सा फा. कायतानो फ्रांसिस्को कुटो आनी फा. जुझे आंकोनियो गोन्साल्विस, दोगूय शिकिल्ले पाद्री आपली कागाळ घेवन लिस्बनाक गेलें.फा. कायतानो फ्रांसिस्को कुटो हो एक गोंयकार पाद्री आनी कोचीनच्या बिल्पाचो राजपाल आशिल्लो. ताका ह्या पदावयलो काडून दूस-या पुर्तुगेज पाद्रीक राजपाल केलो.तो आसलो फा. मानुयेल दी सांता काटथरीना.
फा. जुझे आंकोनियो गोन्साल्विस हे शारांवचे सिमीनारीत तत्वगिन्यान ह्या विशयाचो प्राचार्य,ताका कोचीनचो बिस्प नेमिल्लो आनी तशेंच गोंयच्या बिस्पाचो राजपाल आशिल्लो.ताका पुर्तुगेजांनी ह्या पदावेलो काडिल्लो.हें दोगूय पाद्री आपली कागाळ घेवन पुर्तुगालाच्या बिस्पाकडेन गेलें कारण,तांका आपलो अधिकार आनी उचेली पदवीय जाय आशिल्लो.ते समजतालें की बीस्प तांचे आयकतलो पूण तशें जालें ना. दोगूय लिस्बन-पुर्तुगालाक गेले तेन्ना ते कांगोळीच्या जुझे पिंटोच्या फामिलीकडन संबधान आयलें.तशेंच ते फा. कायतानो वितोरीनो फारीया हाकाय मेळ्ळे.(हो आबे फारीयाचो बापूय आशिल्लो).हे पाद्री आनी हेर गोंयकार ताचें वागंडा आशिल्लो.थंय तांच्यानी गोंयात जे कितें घडटाले ताचेर भासभास केली आनी आपले विचार माडूंक लागलें.
फा. कायतानो फ्रांसिस्को कुटो आनी फा. जुझे आंकोनियो गोन्साल्विस,दोगूय निराश जावन गोंयात परत आयलें.1786 वर्सा दोगूय दुखी आसलें पूण पुर्तुगेजांक तोंड दिवपाक तयार आशिल्लें.पुर्तुगेज सरकाराक भायर घालपाक आनी गोंयकारांक मुक्त करूक सोदतालें.हें कार्य करपाक खातीर फुडें सरलें, तेन्ना पयली ते दोगूय गोंयच्या थळाव्या पाद्रीचो,सैनीक अधिका-याचो आनी तशेंच गोंयच्या लोकांचो आदार मेळोवपाचो वावर कोलो.
ह्या कार्यात ताच्या घरच्यांचो, सोय-यांचो, इश्टांचो,कांय बोरदेसातलें आनी फोंडें वाठारातल्या अधिका-यांनी तांका आदार आशिल्लो.गोंयच्या थळाव्या पाद्रीक, सैनीक अधिका-यांक पुर्तुगेजीतले शिक्षण आसूनय तांका फावो तो अधिकार आनी उंचेली पदवी दिनाशिल्ले. पुर्तुगेज पाद्रीक वा अधिका-यांक गोंयच्या वेगवेगळ्या इगर्जेन आनी संचालकानी गोंयकाराक सोडून पुर्तुगेजात नेमिल्लें.जातीचो वेगळोचार वा उणें अधिकार दिल्या कारणान पुराय समाजान पुर्तुगेजाचों प्रतिकार केलो. फा.कायतानो वितोरीनो फारीया हाचोय तांका आदार आशिल्लो.
पुर्तुगेज अधिका-यांनी कांय नू करून कुल 47 वागंड्याक धरलें.तातूंतले 17 पाद्री, हेर लोक आनी बंडाचो मुखेली फा. कायतानो फ्रांसिस्को कुटो आशिल्ले.जाल्यार फा. जुझे आंकोनियो गोन्साल्विस हो गोंय सोडून गेले. धरील्या वागंड्याक कांय मारलें, थोड्याक देशात बंदखणीत आनी थोड्याक गोंयातच्या बंदखणीत घातले.पुर्तुगेजानी सगळ्यांक ख्यास्त दिली पूण जे कोण निरअपराधी आशिल्ले तांका सोडून दिले.
हे पिंटोचे कारस्थान सुरू जावचें पयलीच पुर्तुगेजानी तें बंद करून उडयलें. सगळ्या लोकांमदीं, पाद्री आनी अधिका-या मदीं जो प्रतिकार करपी उजो पेटील्लो तो पुर्तुगेजांनी पालोवन उडयलो. ज्या पाद्रीक बंदीस्त केल्ले तांकांय मारून उडयलें.ह्या बंडातल्यान पुर्तुगेजाक भायर घालपची ही येवजण सफल जांवक ना,पिंटोच्या बंडान राण्याच्या बंडाक वाट दाखयली.
ह्या बंडाचो मुळावो उद्देश जरी पुर्तुगेजा आड अन्याया विरुद्द आपल्या अधिकारांक झूज दीवपीचो आशिल्लो, तरी अशें दिसून येता की ह्या बंडावरवी पुर्तुगेज सत्तेक गोंयांतल्यान धांवडोन घालपाचो तांचो हावेस जाणेकरून गोंयकारांक आपल्या तरेन मुक्तपणान जगचो,अधिकाराचो, पात्रतायेचो सुफळ उपेग करचो आशिल्लो. तातूंतल्यान गोंयकाराचो स्वभिमान जाल्लो दिश्टी पडट.त्या वेळार हे बंड जाल्लो जाल्यार गोंय कितलेंशेत वर्सा मुक्त जातले आशिल्ले.
संदर्भ सुची-
वर्ग:देवनागरी पानां
अझरबैजान
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी बाकु नगर आसा।
Lakshadweep
Bhuimvornnon
Bhartachea hea soglleant lhan kendrxasit prodexacho bhuimbhag khub unno. Punn haka 4,200 chovras kilometrchemm khazonkxetr ani 20.000 chovras kilometrchem zolkxetr labhlam. Hantuntlea khoincheach zumveanchi doreathora savn unchai 10 mittor poros chodd na. Hea zunveancher dongor vo nhoim na. Hea kendrxasit prodexa voilem hovaman sadaronnponnan monsun prokarochem asun sorasori vorsuki pavs 160° senttimitor itlo poddtta. Hangacho gim khub koddok. Madd, ponnos, kelli, allunche kaim prokar, rantti bodam ani lhan lhan zhompam hi vonospot hanga melltta. Thoissia hem Prichin ani Saimoddsie Aisoettifolia hea don prokaranchem sagri tonn hanga vaddtta. Hea prodexant sagri jiv khub promannant asat. Thorathosi ani karifettu him dorea sovnnim thoim khub. Tim sovnnim mukhelponnan Pinsi zunveacher mellttat. Sovnneam obhearonnoi mhonnun ho zunvo ghoxit kel'lo asa.
Itihas
Zunveam voilea lokanche Ilamikoronn koxem zalem hachi-i mhaiti spoxttponnan mellna. Punn Obedul'la hea Orbi fokiran hanga islam dhormacher provochon dil'leachem sangtat. Onddroth zumveacher Obedul'la fokirachi khobor asun aiz ti tea prodexantoli ek povitr bhuim mantat.
Sollavea xenkddeant veparachea nimtan Purtugez jen'na Bhartant aile, ten'na ddavpenchakhatir ek bori bhuim mhunnon tanchi nodor hea zunveancher geli. Toxench tanchea tarvank upeg poddpi katheachea doreanchi-i tankam goroz asli. Dekhun te hea zunveancher porot porot ghureo ghalpak lagle. Punn thollavea lokamni tankam vikh ghalun marpak survat keli. Haka lagun Purtugezancheo ghureo thambleo. Uprantchim kaim vorsam Chhirakolchea Hindu razachea xekatolla he zunve gele. Sollavea xenkddeachea modheak hea razakoddchean Kon'norchean Orkkos hea musolman razan he zunve ghetle. Fuddem Orkkol ghoranneacho raza hangachea lokancher khub zulum korpak laglo. Tache razvottik traxil'lea thoinchea lokamni nimannekodden Mungllurak vochun Ttipu sSltanakodden kagall keli. Ttipu Sultanan Orkkolache bailekodden ixttagotichi koblat korun, Omini ani her char zunve aple sot'te khala haddle. Oxe toren zunveanchi vibhagonni don adhirajeamni zali. Xrirongoptt'ttonnachea zhuzant Ttipu Sultanak moronn ailea uprant zunveancho tabo Brittixan kodden gelo. Brittix lok tea zunveancho rajkarbhar Mungllurchean cholovpak lagle. 1847nt tea prodexant vhodd modd zalem. Tatuntlea Onddroth zunveachem chodd lukson zalem. Jen'na Chirkkolocho raza thoinchea lokank adar korpak bhair sorlo, ten'na East India komponicho odhikari William Robinson hoi tachea vangdda thoim gelo. Tea znmveanchem khub lukson zal'lea karnnan eklea razak tankam adar korop xokio naxil'lem. Dekhun tannem EastIndia komponi koddchean rinn ghetlem. Uprant hi muzot khub vaddil'lean, tem rinn farik korop razak xokio zalem na. Ten'na 1854nt sogllea zunmveanchem proxason East India komponen aplea tabeant ghetlem. Don lakh rupeam khatir he zunve Brittixan kodden gele dekhun tankam Lakshadweep hem nanv poddlam asum ieta oxem ek mot asa.
thumb|Moideen Mosque Kalpeni Panoramic View. 1 Novembr 1956 disa ho dvipsomuh Bhartacho kendrxasit prodes zalo. Ten'na Kalikot hem tachem rajpattonn axil'lem. Punn 1946nt Kalikotchean tea prodexachem rajpattonn Kavarott'tti zunveacher vhelem. 1973nt hea chombeachem Lakshadwee oxem namkoronn zalem. Kendrxasit prodes mhonnun ghoxit korche adim he zunve Modras rajeachoch ek bhag mhonnun axil'le. Hea sogllea zumveancho mellun ek jilho asun tachi char mhalamni vibhagnni kel'li asa. Minikoi soddlear her mhalancho karbhar niukt tohsildar polloita. Minikoi talukeacho karbhar upjil'lo adhikari polloita. Hea prodexachi niaivevostha Keroll Unch Neaialoiache dekhrekhi khala cholta.
Orthvevostha
thumb|Kalmad zunveavelem vellechem ek hottel. Xetoudd ho Lakshadweepacho mukhel vevsai. Nal'l hem thoinchem soglleant mhotvachem pik. Prodexachi choddxi bhuim maddam khala asa. Lokhdivo lhan, lokhdivo samanio, grin ddrovorf he nal'lche prokar thoim melltta. Kathea savn doreo vollop, ho vevsai orthik nodren mhotvacho. Khobreachem tel kaddun uprant tacher prokria korop haka sodhea chodd mhotv favo zalam. Limbu ani te zatichim follam, kellim, popai, peram, chiku, mirsang, tomatt, vaingim, konnogam himvui pikam thoim khub promannant zatat. Hea pikanchi lagvodd chodd korun madd axil'lea bhattamnich kortat. Halim tempar usachi-i lagvodd kelea. Hangachea doreadegamni vegvegllea toranchem nustem khub promannant melltta.Iantriki bottimni nustem marop zata. Hangachea doreamni haiuna zatichem (bugdde) nustem khub promannant melltta. Khobrem, razu vollop, godd mhomv ani nusteacher prokria he hangache mukhel ud'deg. Iantriki vhoddim bandpakhatir sorkaran hanga don godi ubarleat. Minikoi zunveacher nustemari proxikxonn kendr asa. Thoim borf nirmiti, xitghoram, nustem ddobeamni bond korop ani haiuna nusteacher prokria korop he ud'deg choltat. Kavarott'tti ani Kalpeni zunveancher hostovevsai proxikxonn kendram asat. Kavarott'tti zunveacher mobil toiar korpachi ek ud'degik sohokari sonstha asa. Amini ani kalpeni zunveancher don katheacheo sohokari somstha asun thollaveo proxikxit bailo ticheo vangddi asat. Dud ani kukddam pospachea vevsaiankui sodhea mhotv asa.
Lakshadweep zunve Bhartache mukhel bhuim-e kodden (Kochi, Mungllur ani Bepor) udka yiradarin zoddleat. Zunvea zunvea bhitorli ieradari korpa khatir khaxeleo botti dovorleat. Viman ani helikopttoranchi-i bori vevostha thoim asa. Tea prodexant 10 ttopal kochereo, 9 bintari sondexvahon sthankam ani 5 durdhvni karealoi asat. 1972 savn Kavarott'tti ani Bhartachi mukhel bhuim-e hanche bhitor reddiodurdhvoni suvidha uplobdh zalea.
Lok ani somazjinn
thumb|Lakshadweep, Kavarott'tti veller bhurgeancho ek pongodd. akshadweep zunveamvoile choddxe lok Sun'ni ponthi-i, musolman asat. Minikoi zunvo soddlear Moleallom hi hangachea lokanchi mukhel bhas. Minikoi zunveavoile lok Urdu ani Simhol hanchi bhorsonn zal'li mohal hi bhas uloitat. He bhaxe khatir svotontr lipi-i asa. Lokhdivo ani Omini gottantole lok Molbarchea musolman lokampromann bhes kortat, zalear Minikoi zunveavoile lok maldivchea lokam promann bhes kortat, hangache lok chodd korun chuddttanchea khopimni ravtat. Halim tempar kaim vittanchi ghoram dixtti poddttat. Hangache lok ozunoi adlea chali-ritink pallo ditat. Thoim podd'ddo pod'dot, balvivah, bohuptnitv, ondhxrodhda ani zati vevosthank mhotv asa.
Koya, Masmis ani Molacheri heo zunveancher sampodopi mukhel zati. Koya zatichea lokancho unch vorgant aspav zata. Malmis he modheom vorgi-i asun te chodd korun tarvotti vo ramponnkar. Molacheri he unnak zatiche lok. Manikofon, Ttakufon, Tthaku ani Rauheri heo minikoi zunveavoileo char mukhel zati. Laksjadweep zunveacher antorozati-i lognak manyitai na. Morumkkotaim kaidea promann hangache lok vagtat. Matriprodhan sonskritai mantat. Ghorant bail ani choleank man chodd. Haka lagun Nimikoi zumveak bailancho zunvo oxem mhonnttat. Marco Polo hea bhonvddekaranui Minikoicho bailancho zunvo mhonnun ul'lekh kel'leache purave asat. Choliechea bapaik cholea koddchean dot melltta. Logn zalea uprant cholo vhoklechea ghora ravpak voita.
Rabito axil'lea sogllea zunveanchem vidiutikoronn zal'lem asa. Hanga 50 videaloio ani atth madheomik videaloio asat. Choleank xikxonn ghevpa khatir sorkaran kaim khaxeleo sovloti tankam dileat. Sogllea panvddeam voilem xikxonn funkott asa. Moleallom bhas hem xallentlea xikxonnachem madheom. Sodhea sakxorotaiechem promann 55% itlem asa. Thoinchea lokanche bholaikeche nodren Bharot sorkaran kaim khaxeleo ievzonni ankhleat. Hea zunveak poriotton stholl mhonnun prosidodi mell'llea.
Polleiat
वर्ग:Bharotache kendrxasit proadesm वर्ग:Romi panam
करिंत्कारांक पावलुचें पयलें पत्र
करिंत्कारांक पावलुचें पयलें पत्र
First Epistle to the Corinthians
ग्रेसिया देसांत, करिंत शारांत जुदेवांचो एक जमो आसलो, आनी हें शार मडन पडलल्या एका ग्रीक शाराचेर बांदललें. धरंदुतांच्या काळार गिरेसत्काय्ेन आनी व्यापार-धंद्यान तें बरेंच वयर आसलें, पूण नयतीक जिवितांत सार्कें म्हेळें जाल्लें.
आपले दुस्रे धरंपर्गटनेचे भंवडेंत, पावलून दन वर्सां करिंतांत शिकवण दिली, पयलें देवस्थानांत जुदेवांक, आनी उपांत, तितूस जुसतूस हाच्या घरा, विदेशियांक. आतेन शारांत, क्रिसतांव धर्मा विशीं, उंच तत्वांनीं भरलली ताणें केल्ली बली अनुप्योगी जाल्ली देखून, करिंत शारांत पावलून साद्या उलवपाची वात धरली. देवान आदीं भासायल्लें तशें (दी ८/९ आनी हेर-कडेन पळे), ताणें जायत्या विदेशियांचें मन बदल्लें, पूण जुदेवांचे दुस्मानकाय्ेक लागून ताका खूब ससचें पडलें.
पावलू निग्तच आंतियोकिये थावन पर्तून येवन, तिस्रे भंवडेर आसलो तेदना करिंतांतले पवित्र-सभेंत दुस्पट जाल्यार म्हण ह्या निरपियां उदेशीं ताका कळून आयलें. नवशिसांनीं आपल्या आत्मीक गुरुंक थडे प्रस्न घाल्ले आनी तेय ताच्या निर्णय्याक वो जबाबाक रावताले. दुस्पट जाल्ली ती निटाय्ेर घालुंक आनी तांच्या विचारांक जबाब दीवंक पावलून हें शासत्रीक पत्र बरयलें.
ताणें सुटावे केले ते प्रस्न हे : चुकू विणें क्रिसती जिवीत, लग्न आनी आंकवार्पण, समियाचें जेवण, पवित्र आतंयान दिल्ल्या वर्गुणांचो फावो तो उप्योग, नितिशाळांनीं खटले, कुड्यादेवांक भेटयल्लें खान-जेवण.
ह्या पत्राच्या १६व्या अवेस्वरांतल्या ५-८ वळीं पर्माणें, पन्नासाव्या दिसाच्या उत्सवा आदीं, एफेज शारांत, चड करून ५७ व्या वर्साचे सुर्वातेक, ताणें हें पत्र बरयलेंशें दिसता.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी
पवित्र-सभेंत फुटी : १ : १०-४:२१
लिंगी मरियाद आनी घराब्याचें जिवीत : ५ : १-७:४०
क्रिसतांव आनी विदेशी : ८:१-११:१
क्रिसती जिवीत आनी भजण : ११:२-१४:४०
क्रिसताचें आनी भावार्थियांचें पुनर्जिवंत्पण : १५ : १-५८
जुदेइयांत आसलल्या क्रिसतांवां खातीर धरंदानांची वर्गणी : १६ : १-४
खासगी येवजण्यो आनी संपादणी : १६ : ५-२४
पळेइयात
Epistle_to_the_Colossians
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
इंडोनेशिया
आगनेय आशियांतलें कितल्याशाच जुंव्यांचें एक प्रजासत्ताक राश्ट्र. क्षेत्रफळ-19,04,345 चौ. किमी.
लोकसंख्या
1,61,632,000 (1984). लेकसंख्येचे नदरेन चीन,भारत, सोविएत युनियन, अमेरिकेची संयुक्त संस्थानां हांच्या फाटल्यान जगांत इंडोनेशियाचो पांचवो क्रमांक लागता. अक्षवृत्तीय विस्तार 60 उत्तर ते 110 दक्षिण आनी रेखावृत्तीय विस्तार 150 उदेंत ते 1410 उदेंत. चडांत चड उदेंत –अस्तंत अंतर 5,029 किमी. आनी दक्षिण – उत्तर अतंर 2,011 किमी. हाचे उत्तरेवटेन दक्षिण चिनी दर्या आनी पॅसिफीक, उदेंतेक पॅसिफीक आनी नैऋत्य ह्या दिकांनी हिंदी महासागर आसा. मलाया व्दिपकल्पाच्या (Peninsula) उदेंतेवटेन न्यू गिनी जुंव्यांमेरेन इंडोनिशियाचो वाठार पातळिल्लो आसा आनी तातूंत जावा, सुमात्रा, मादुरा,नुसातेगारा (बाली ते तिमेर मेरेनच्या जुंव्यांचो चोमो), मोसुकू (मोल्युकस), सुलावेसी (सेलेबीझ), कालीमांतान (बोर्निवचो वाठार), अस्तंत ईरीआन (न्यू गिनीचो अस्तंत वाठार), तिमेर जुंव्यांचो कांय वाठार आनी सुमार 3,000 ल्हानसान जुंवें हांचो आस्पाव जाता. आशिया आनी ऑस्ट्रेलिया हांका जोडपी पूल अशें ह्या देशाक म्हणटात. जाकार्ता ही इंडोनेशियाची राजधानी जावन आसा.
भूंयवर्णन
धर्तरी अस्तित्वांत आयल्या उपरांतच्या सुरवातीच्या काळांत आशिया आनी ऑस्ट्रेलिया हे खंड एकामेकांसावन वेगळे जाता आसताना दोंगरांच्या हालचालींक लागून मलायासावन न्यू गिनी मेरेनच्या जुंव्यांची निर्मणी जाली, अशें शास्त्रज्ञांचें मत आसा. सुमात्रा, जावा आनी बोर्निओ हांच्या मदलो वाठार पयलीं आशिया खंडाचोच वांटो जावन आशिल्लो,जाल्यार न्यू गिनी ऑस्ट्रेलियाचो वांटो आशिल्लो. दोनूय वाठारांनी पोरन्या फातरांचे अवशेश मेळटात; तशेंच हांगाचे दर्याय चड खोल नात. दर वर्सा सुमार 1,5000 भूंयकांप जाल्ल्याची नोंद मेळटा, जाल्यार वट्ट 3000 पर चड आशिल्ल्या ज्वालामुखींतले पन्नास अजून जागृत आसात. जावा आनी सुमात्रा हांच्या मदी आशिल्ल्या क्राकाटाऊ जुंव्याचेर 1883 वर्सा जाल्लो ज्वालामुखी जगांतलो सगळ्यांत व्हड अशें मानतात. ह्या ज्वालामुखीक लागून अर्दो जुंवो नश्ट जालो, 150 किमी. मेरेन ताचो आवाज आयकूक आयलो आनी सुमार 30,000 लोक मेले. दर्यांत उत्पन्न जाल्लीं ल्हारां 6,000-8,000 किमी. पयस मेरेन जाणवली. ज्वालामुखी फुटतकच जो धुल्ल भायर सरलो, तो मळबावटेन कितलेंशेच किमी. वयर पावलो. हो धुल्ल तीन दीस पृथ्वी भोंवतणी घुंवत रावलो आनी ताका लागून हवामान सगळेकडेन मोड आशिल्ल्या भशेन जाले. हेर ज्वालामुखी इतले भयंकृत नाशिल्ले. ह्या ज्वालामुखीक लागून देशाक लुकसाण जाले. पूण कांय काळांत जमीन चड पिकाळ जाल्ल्यान देशाक फायदोय जालो. इंनेशियाचें चडशें जुंवे दोंगरी आसात, पूण थोडेच दोंगर 4,000 मी. परस ऊंच आसात. विषुववृत्तीय हवामानाक लागून हांगा बरोच पावस पडटा आनी न्हंयांचे प्रवाह पिकाळ माती आपल्या वांगडा हाडटात.
सुमात्रा (अंडालास) हो सगळ्यांत अस्तंतेकडलो, वायव्य-आग्नेय पातळिल्लो जुंवो. हाचें क्षेत्रफळ सुमार 4,73,606 चौ. किमी. इतलें आसा. जावा आनी मादुरा हांचें क्षेत्रफळ 1,32,107 चौ. किमी. हे सगळ्यांत चड पिकाळ आनी दाट लोकवस्ती आशिल्ले जुंवे. जावांत सुमार शंबरा वयर ज्वालामुखी आसात आनी तांतले सतरा जागृत आसात. जावाचे उदेंतेवटेनचे जुंवे नुसा तेंगारा (क्षेत्रफळ 68,053 चौ.किमी.) वा ल्हान सुंदा जुंवे म्हूण नामनेक पावल्यात. हातंतले लाँबॉक, बाली, सूंबावा, फ्लोरेस, सूंबा आनी तिमोर हे म्हत्वाचे. हांची भूंयरचणूक जावपासारकी आसा.
जावाचे उत्तरेवटेन बोर्निओ हो जगांतलो तिसरो व्हड जुंवो आसा. हातूंतलें 72% म्हळ्यार 5,39,460 चौ. किमी. क्षेत्रफळ इंडोनेशियाच्या सत्तेखाला आसा. हाका कालींमतांत अशें म्हणटत. हो वाठार, दोंगरी, ऊंच रानांनी भरिल्लो आनी कांय जाग्यांचेर चिखलाचो आसल्या कारणान फाटीच उरला. बारीतो, कापूआस, महाकाम, मेंटावाय ह्या न्हंयांक लागून कांय पिकाळ मळां तयार जाल्यात. ह्या न्हंयांतल्यान येरादारी चलता.
बोर्निओचे उदेंतेक सूलावेसी जुंवो आसा. हाचें क्षेत्रफळ 1,89,035 चौ. किमी. हो वाठार चड दोंगरी आशिल्ल्यान फाटीं उरला. हांगा बरेच ज्वालामुखी आसात. तांतले 3 जागृत आसात. हाचे उदेंतेवटेन मोलुकू जुंव्यांचो चोमो आसा. हातूंत मोरोताइ, हॅल्माहेरा, तेर्नाते, तिडॉर, माकियान,ओबी, सुला हें उत्तरेवटेनचे जाल्यार बुरू, सेराम, अँबोइना, बांदा, काइ, आरू, तानिंबार, वेतार हे दक्षिणेवटेनचे जुंवे आसात.
मोलुकुफुडें न्यू गिनीचो अस्तंत वाठार इरीयान आसा. हाचें क्षेत्रफळ 4,21,951 चौ. किमी. आसा. हो वाठार रानांचो, दोंगरी आनी चिखलान भरिल्लो आसा. नासो, चार्ल्स लुई, ओरान्ये ह्यो कांय पर्वतांच्यो वळी वायव्येवटेंतल्यान आग्नेयेवटेन गेल्ल्यान येरादारी कठीण जाल्या. हातूंतलें कांय दोंगर 4,500 मी. परस ऊंच आसात. जुंव्यावेल्या दोंगरामदीं जगांत सगळ्यांत ऊंच दोंगराचें तेमष ‘कार्स्डेन्झ’ (5,030 मी.) हांगा आसा. मांबेरामो, सेपिक, फ्लाय, दिरुल ह्यो न्हंयो आसात.
हवामान
सादारणपणान ह्या देशाचें हवामान उश्ण आनी ओलसाणीचें आसा. जून ते ऑक्टोबर आनी नोवेंबर ते फेब्रुवारी हे आठ म्हयने मॉन्सून आनी ईशान्य वाऱ्यार लागून बरोच पावस पडटा.दर्यादेगेलागच्या वाठारांनी हवामान सिमार 270 से. आसता. सामकेच चड आनी उण्यांतल्या उण्या हवामानांत चडूच जाल्यार 30 से. चो फरक आसता. ताका लागून हांगा विंगड विंगड ऋतू नात. ऋतूंच्या बदलाक हवामान दर्याथराच्या उंचायेचेर बदलता. वर्साक हांगा सुमार 200 सेंमी.परस चड पावस पडटा. दोंगरी वाठारांनी पावसाचें प्रमाण चड आसा. कांय वाठारांनी तर तें 600 सेंमी. परसय चड आसा. त्या मानान दक्षिणेवटेन पावस उणो पडटा.
वनस्पत आनी मोनजात
इंडोनेशियांत तरेकवार वनस्पत सांपडटा. आशिया आनी ऑस्ट्रेलिया खंडांतल्या रुखाचे प्रकार हांगा आसात. चड पावसाच्या वाठारांनी सदाच पांचवीचार उरपी पावसाचीं रानां, चिखलाच्या वाठारांनी खाशेल्या प्रकारची वनस्पत आनी उण्या पावसाच्या वाठारांनी पानां झडपी रूख आसात. इंडोनेशियाचो 60% वाठार रानांनी भरला. रानांतले हे वनस्पतीचो अजून पुराय तरेन उपेग केल्लो ना. कोंड्याचे सुमार 250 परस चड प्रकार, तर चिखलाच्या वाठारांनी वाडपी वनस्पतीचे सुमार तीस प्रकार, तशेंच ताड, माड ह्या झाडांचे देडशें प्रकार आनी मॅपल, ओक हे सारकी वनस्पत हांगा वाडटा. सूंबा जुव्यांचेर चंदन सांपडटा.
राज्यवेवस्था
इंडोनेशियाच्या एक स्वतंत्र आनी सार्वभौम राश्ट्र आशिल्ल्याची घोशणा 1945 त केल्ली. 1945 त आनी फेब्रुवारी आनी ऑगस्ट 1949 त तात्पुरतीं संविधानांय तयार जाल्लीं, पूण 1959 सावन 1945 चें संविधान मान्य केलां. अध्यक्ष आनी पंतप्रधान एकूच आसा आनी सगळी सत्ता ताच्या हातांत आसा. लोकांनी वेंचून काडिल्ली सभा अध्यक्ष थारायता आनी राश्ट्रीय धोरण थारायता. अध्यक्षाच्या पालवान प्रतिमंडळ कायदो चलयता. सरकाराक म्हत्वाच्या कामांनी बुद्ध दिवपा खातीर एक सगळ्यांत उंचल्या पांवड्यावेलें मंडळ आसता आनी अध्यक्ष होच ह्या मंडळाचो मुखेली आसता. शासनाच्या सोपेपणाक लागून इंडोनेशियाचे 27 प्रांत केल्यात. इंडोनेशियन मंत्रीमंडळांत 500 लोक प्रतिनिधी मंडळांत येतात, जाल्यार 100 जाणांची नेमणूक जाता.
अर्थीक स्थिती
इंडोनेशियांतले 70% लोक शेतवडीचेर जियेतात. राश्ट्रीय उत्पन्नाचो 50% परस चड वांटो शेतांतले पिकावळींतल्यान येता. तांदूळ, रबर, च्या, काफी, नाल्ल, मिरयां आनी हेर मसाल्याचे पदार्थ, काटेसावर, तंबाखू, मसमी भिकणां, ताडाचें तेल, मको, ऊस, सोयाबीन हीं हांगाचीं मुखेल पिकां जावन आसात.
आग्नेय आशियांतल्या पेट्रोल उत्पादकांतलो इंडोनेशिया मुखेल आसा. सुमात्रा, कालीमांतान, जावा आनी मादुरा ह्या चार जुंव्यांचेर खनिज तेलाच्यो व्हडल्यो बांयो आसात. पयलीं डच-अमेरिकेच्या मालकेचो आशिल्लो हो धंदो 1960 सावन सरकारी नियंत्रणां खाला आयलो. कथिल, बॉक्साइट, कोळसो, निकेल, मँगनीज ही खनिज संपत्ती हांगा बरीच आसा. तेभायर कांय प्रमाणांत तांबें, भांगर, चांदी हांच्योय खणी आसात. शिमीट, सारें आनी हेर शेतवडीक लागपी वस्तूंचे कारखाने हांगा आसात. लांकूड उद्देग आनी नुस्तेमारी हेय हांगाचे मुखेल उद्देग जावन आसात. जपान, अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां आनी नेदरलँड्स ह्या इंडोनेशियाच्या निर्यातीभितर रबर, च्या, मिरयां, सिसल, खोबरें, खनिज तेल, कथील, ताडतोड आनी ताचीं हेर उत्पादनां हांचो आस्पाव जाता. आयाती भितर तांदूळ, रसायनां, यंत्रां, कागद हांचो आस्पाव जाता.
रुपीयाह हें हांगाचें चलनी नाणें. पर्यटनाक लागून ह्या देशाक बरोच फायदो जाता. 1986-87 वर्सा इंडोनेशियाक 8,25,035 पर्यटकांनी भेट दिली. पर्यटनाचो धंदो वाडोवपाखातीर सरकारी पांवड्यावेल्यान नेटान यत्न चल्ल्यात.