cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कर्नाटक
इतिहास
1347 वर्सा थापणूक जाल्ल्या बहामनी वंशीयांनी सुर्वेक गुलबर्गा आनी उपरांत बीदर हे राजधानीसावन राज्याकारभार चलयलो. कर्नाटक प्रदेशाच्या गुलबर्गा आनी बीदर वाठारांत तशेंच महाराष्ट्र आनी आंध्रांत शेक चलयतालो. मंहमद गवन ह्या मंत्र्यान 1471 वर्सा, गोय, बेळगांव,कोंकण दर्यादेग, विजयनगर आपले सत्तेखाला हाडलें. तातूंत बिजापूरची आदिलशाही आऩी बीद्ररची बरीदशाही ह्यो राजवटी म्हत्वाच्यो आसात. पूण बिजापूर आनी विजयनगर राजवटींमदीं दुस्मानकाय सोंपली ना. 1565 वर्सा ताळीकोटे झुजांत पांचूय शाहांनी एकठांय येवन विजयनगर राजवटीचो नाश केलो. ते उपरांत आरवाडू वंशीय राजांनी पयलीं धेनुकोंड, उपरांत चंद्रगिरी आनी निमाणे अनेगुंदीसावन राज्य केलें. बंडाळीक लागून हीं राज्यां नश्ट जालीं.
निजामशायेच्या अस्ता उपरांत (1636) बिजापूरच्या आदिलशाहान दक्षिणेवटेन आपलो प्रभाव वाडयलो. सतराव्या शतमानामेरेन कर्नाटकांतले चडशे संस्थानिक आदिलशायेचे माडलीक जाल्ले. शहाजीराजे भोंसले हाणें केल्ल्या वावराखातीर, आदिलशायेचे सरदार म्हूण ताका बेंगळूरची जहागीर मेळ्ळी. 1687 वर्सा बिजापूर मोगलांनी हातासलें आनी कर्नाटकाच्या सगऴ्या ल्हान व्हड राजंकडल्यान खंड वसूल करून घेतलो. मराठ्यांच्या पालवान मोगलसत्तेक तोंड दिवपाचें कसब पाळेगारांनी दाखयले. मोगलांचे सैनिक बळगें मतींत घेवन जोडली. तेखातीर ताका तिरूमलराय ह्या मंत्र्यान बरो पालव दिलो.
1907 वर्सा म्हैसूर संस्थानांत विधीमंडऴाची थापणूक जाली. 1923 वर्सा ह्या विधीमंडळाक अधिकार वाडोवन मेळ्ळे. 1940 वर्सा जयचामराज वोडेयर अधिकारार आयलो. 1947 वर्सा ताणें म्हैसूर भारतांत विलीन करपाक मान्यताय दिली.
सुटके झुजाचो इतिहासः
भारताच्या सुटकेउपरांतच्यो घडणुकोः राज्य पुनर्रचणूक समितीचे शिफारशीवेल्यान कन्नड भाशीक लोकांचें राज्य 1 ऑक्टोबर 1956 ह्या दिसा अस्तित्वांत आयलें. 1967 वर्साच्या न्या.महाजन अहवाला हाच्या उपरांतूय महाराष्ट्र कर्नाटक राज्यांमदलो हो प्रस्न सुटूंक ना. 1 नोव्हेंबर 1973 ह्या दिसा ह्या राज्याचें आदलें नांव म्हैसूर बदलून कर्नाटक अशें दवरलें.
राज्यवेवस्था
कर्नाटक राज्य बेंगऴूर (शार), बेंगळूर (ग्रामाण), बेळगांव, बळ्ळरी, बिजापूर,बीदर, चिकमगळूर, चित्रदुर्ग, दक्षिण कन्नड, धारवाड, कोडगु, गुलबर्गा, हासन, कोलार, मंडय,म्हैसूर, रायचूर, शिमोगा, तुमकूर, उत्तर कन्नड अशा 20 जिल्ह्यांभितर वांटलां.
विधानसभेंत 224 तर विधानपरिशदेंत 63 वांगडी आसतात. भोवमत आशिल्लो पक्ष राज्याचें प्रशास़न चलयता. बी. डी. जत्ती, एस्. आर. कंटी, वीरेन्द्र पाटील, देवराज अरस, आर.गुंडूराव, रामकष्ण हेगडे, एस्. आर. बोम्मायि हांणीय ह्या राज्याचें मुखेलमंत्रीपद सांबाळळां. सध्या व्ही.बंगारप्पा हांगाचो मुखेसमंत्री जावन आसा.
अर्थीक वेवस्थाः
शेतकी पिकावळ राज्यांत खरीप आनी रब्बी अशीं दोन पिकां काडटात. 12 लाख हेक्टर जमनींत भात, 11 लाख हेक्टर जमनींत नासणो, 23 लाख हेक्टर जमनींत जोंधळो हीं पिकां काडटात. भात बाजरी, गंव, कड्डणां हीं हेर पिकां आसात. नगदी पिकांत ऊंस, कापूस,तेलबियो, केळ, तंबाखू, मिरसांग, सुपारी, नाल्ल, कॉफी, काजू, पोपायो, मिरयां, द्राक्षां, मोसंबी हीं हेर मुखेल पिकां आसात.रेशमाखातीर मलबरी पीक काडपाक कर्नाटक राज्याचो पयलो क्रमांक आसा.
खनिज उत्पादनः भांगर, रूप, लोखण, मँगनीज, चुन्याफातर, क्रोमायट, बॉक्सायट,सिलिका हीं राज्यांतली मुखेल खनिज उत्पादनां जावन आसात. कोलार गोल्ड फील्ड आनी हट्टी ह्यो मुखेल भांगराखाणी आसात. राज्यांत 5617 लाख रूपयांच्या मोलाचें खनिज उत्पादन जाता.
उदकांतली पिकीवळः राज्यांत दर्यातल्यान तशेंच न्हंयांतल्यान नुस्त्याउत्पादन मेळटा.सुमार दोन लोख ह्या वेवसायांत आसात. दक्षिण आनी उत्तर कन्नड जिल्ह्यांत वट्ट देड लाख टन नुस्त्या उत्पादन दर वर्सा जाता.
उध्योगधंदेः बेंगळूर, म्हैसूर, हुबळी, धारवाड, बेळगांव आनी मंगळूर हीं राज्यांतलीं मुखेल केंद्रां आसात. कच्चो माल, वीज, उदक, हवामान, वावराडी आनी वित्त हांकां लागून राज्यांतल्या उध्येगधंध्यांची उदरगत जाल्या.
मुखेल उध्येगधंदे अशेः साकर, लुगट (सुती आनी रेश्मी), शिमीट, तिखें, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू आनी अभियांत्रिकी वस्तू. भौशीक मळावेल्या मुखेल उध्येगीक संस्थांचीं नांवां अशीं- HAL, HMT,BHEL, ITI. बंगलोर- जालहळ्ळि वाठारांत भारत सरकाराचे व्हडले कारखाने आसात.भद्रावतीचो तिख्या कारखानो, दाडेलाचो कागद कारखानो, कुद्रेमुख आनी संडूरचे लोखणा कारखाने हे म्हत्वाचे आसात. राज्यांत 27 सरकारी उध्येगीक वसाहती आसात.
पर्यटनः
राज्यांतलीं कांय थळां पर्यटनाचे नदरेन म्हत्वाचीं आसात. भौगोलीक आनी इतिहासीक कारणांक लागून संवसाराच्या पर्यटन नकाशाचेर कर्नाटकाक म्हत्वाची सुवात आसा.थंयच्यो लालबाग, कब्बन पार्क ह्यो बागो, विधानसौध आनी राजवाडो, तारांगण आनी विज्ञानीक वस्तू हांची नामना आसा. ते भायर बेंगळूर हें रेश्मी कपड्यांचें म्हत्वाचें केंद्र जावन आसा.
आदल्या म्हैसूर राज्याचें राजपाटण म्हैसूर शार हांगा सोबीत राजमहाल आनी बागो आसात. थंयच्या दसर्याच्या उत्सवाक संवसारीक नामना मेळ्ळ्या. चामुंडेश्वरी देवूळ आनी वृंदावन बाग हीं आनीक नामनेंचीं थळां. मंगळूर हें एक म्हत्वाचें बंदर. थंय सोबीत देवळां आनी इगर्जो आसात. बेंगळूर, हलूबीड आनी सोमनाथपुर हांगाचीं फातरांनी कोंरातिल्ली देवळां चड नामनेक पावल्यांत. शिवमोग्गा (Shimoga) हांगाचो जोग धबधबो हो संवसारांतलो सगळ्यांत ऊंच धबधबो. मडकेरी आऩी केम्मनगुंडी हीं नामनेची शितळ पर्वतथळां.
बंदापूर, नागरहोळे आनी दांडेली हीं अरण्यांतली विसव घेवपाचीं थळां. विजयनगर साम्राज्याचें राजपाटण हम्पि हांगा त्या साम्राज्याच्या गिरेस्त दायजाच्यो कुरवो अजून होलमतात. थंयचे राजमहाल आनी देवळां श्रीकृष्णदेवरायाच्या वैभवाचो उगडास करतात. तशेंच हांगाच्यो बादामी व्होंवरी (caves) लेगीत अजंठा आनी एलोरा हांगाचे व्होंवरींभशेनूच आसात.
येरादारीः
1982-83 वर्सा मेरेन राज्यांत 98,523 किमी. लांबायेचे रस्ते आसले. 3,125 किमी. लांबायेचे रेल्वेमार्ग आसात. तातूंत 546 किमी. लांबायेचे ब्राडगेज, 2,788 किमी. लांबायेचे मीटरगेज तर 153 किमी. लांबायेचे नरोगेज रेल्वेमार्ग आसात.राजेयांतल्या 287 किमी. लांबायेचे दर्यादेगेर 20 बोटीधके आसात. राज्यांत 1980 वर्सामेरेन 9,337 टपाल कचेर्यो, 2,463 दूरध्वनी केंद्रां आसली.
इंग्लीशः डेक्कन हेराल्ड, हिंदू, इंडियन एक्सप्रेस, कन्नडः प्रजावाणी, कन्नडप्रभा, संयुक्त कर्नाटक, नवभारत, जनवाणी, उदयवाणी.
लोक आनी समाजजीणः
1981 वर्साचे जनगणनेप्रमाण 1,91,791 चौ. किमी. आंवाठाच्या ह्या राज्यांत 37,043,451 लोक रावतले.1000 दादल्यांक 963 बायलो अशें प्रमाण आसा. साक्षरताः 38.41%. बेंगळूर ही राज्याची राजधानी आसा.
हिंदू धर्माचे सगळे पंथ राज्यांत आसात. तेभायर हेर धर्मीय लोकूय रावतात. दर्यादेगेवेल्या वाठारांत मलयाळि भास उलोवपी मापळे रावतात. उत्तर कन्नडांत कोंकणी भाशीक नवायत रावतात. तांचो राबितो उत्तर आनी दक्षिण कन्नड जिल्ह्यांत आसा. चामार, डोर, बोरोड ह्योय जाती राज्यांत आसात.
कर्नाटक कलेच्या मळार गिरेस्त आसा. सोळाव्या शतमानामेरेन कर्नाटकांत देवळां आनी तेविशींच्या वास्तुंची निर्मणी जाली. विजयनगर काळांत होस्पेट, हंपि हांगा विठ्ठलस्वामी,विरूपाक्ष, हजारीरीम हांची देवळां बांदलीं. तांची वास्तुशैली पारंपारिक आसा. त्याकाळांत बाहुबलि आनी गोमटेश्वर ह्या भव्य मूर्तीची निर्मणी जाली. मुसलमानी सत्तेच्या काळार मुसलमानी शैलीचो प्रभाव वास्तूकलेचेर पडलो. ताका दख्खन शैली म्हण्टात. विजापूर, गुलबर्गा आनी बीदर हांगा मुसलमानी शैलीच्यो वास्तू दिसतात. बेंगळूर हांगाची विधानसौध ही आर्विल्ल्या काळांतली वास्तू आसून तातूंत सार्सानिक आनी भारतीय वास्तुशैली भरसल्ली दिसता.
कला:
यक्षगान, सुत्रपुळीखेळ, कोलाट आनी हेर जायत्यो जानपदकला कर्नाटकांत तिगून आसात. यल्लव.मैलारलिंग, महादेवेश्वर ह्यो देवासंबंदीच्यो जानपदकला आसात. दक्षिण कन्नडचे नागमंडल,भूतपुजाउत्सव, बेंगळूरची शक्तीपूजा खड.ग अश्यो जायत्यो धर्मीक कला आसात.
संगीत:
कर्नाटक संगीत ही कर्नाटकांत वाडिल्ली ऊंच पांवड्याची संगीत कला जावन आसा. त्यागराज हाणें कलेक नामना जोडून दिली.
लोकसंगीत: लोकसंगीताचो आविश्कार कन्नडयक्षगान पध्दतींत दिसता. पुरंदरदासाचीं किर्तनां होवूय कर्नाटक राज्याच्या संगीतांतलो एक खाशेलो वांटो आसा. संगीताच्या मळआर मल्लिकार्जुन मन्सूर, बसवराज राजगुरू, गंगूबाई हनगल, भीमसेन जोशी, दोरयस्वामी अय्यंगार हे कर्नाटकाचे नामनेचे संगीत कलाकार आसात.
रंगमाची:
कर्नाटकाचे लोकजीणेंत यक्षगान वा बयलाट हें नृत्यनाट्य प्रचाराणत आसा. आदल्या म्हैसूर संस्थानांतल्या जायत्या विव्दानांनी संस्कृत आनी इंग्लीश नाटकांचो थळावे भाशेंत अणकार केलो. हातूंत बसप्पशास्त्री, सुब्बाशास्त्री, अनंतनारायणशास्त्री, गिरिभट्टरतिम्मय्य,व्यंकटाचार्य, नंजनगूडु श्रीकंठशासत्री, बेळळावेनरहारिशासत्री हांचो आस्पाव जाता. आर्विल्ल्या नाटककारांमदीं गरूड सदाशिवराय, गुब्बि वीरण्णा हे फुडारिल्ले आसात. टी.पी. कैलासम्, आध्य रंगाचार्य, मास्ती वेंकटेश अय्यंगार गिरीश कार्नाड हांणी नाटकाच्या मळार मोलाचो वावर केला.हेर कलाकार आनी विव्दान:यु. एस्. कृष्णराव, चंद्रभागादेवी आनी मायाराव, नामनेच्यो नृत्यकलाकार आसात. चित्रकारांमदीं के. के. हेब्बार, विज्ञानिकांमदीं राजारामण्ण, यु. आर. राव,सर सी. व्ही. रमण, इंजीनियर, भारतरत्न विश्वेवरय्य हे कर्नाटकाचे हेर मळांवेले जाणकार आसात.
शिक्षण-पध्दत, प्रसार:
राज्यांत साक्षरतेचें प्रमाण राज्यांत साक्षरतेचें प्रमाण ३८.५% आसा, हांतूंत दादले ४८.८% तर बायलो २७.७% साक्षर आसात. दक्षिण कन्नड जिल्ह्यांत विध्यापीठांची नावां फुतलेतरेन आसात: १. बेंगळूर विध्यापीठ-बेंगळूर २. कर्नाटक विध्यापीठ-धारवाड ३.शेतकी विज्ञान विध्यापीठ-हेब्बाळ ४. कुवेम्यु विध्यापीठ-शिगमो ५.मंगळूर विध्यापीठ-मंगळूर ६. गुलबर्गा विध्यापीठ-गुलबर्गा ७. म्हैसूर विध्यापीठ-म्हैसूर ८. इंडियन इन्सिट्यूट ऑफ सायन्स-बेंगळूर ९.शेतकी विज्ञान विध्यपीठ-धारवाड. २. राज्यांत ३४,२०० मुळाव्यो शाळा, २३७० माध्यमिक शाळा, ४१ तंत्रनिकेतनां, ४३६ महाविध्यालयां, २१ वैजकी महाविध्यालयां आसात (१९८२-८३).
भाशा आनी साहित्य:
कर्नाटकाची मुखेल भास कन्नड. वट्ट लोकसंख्येंत कन्नड भाशिकांचें प्रमाण ६५.२% आसा. तेभायर राज्यांत ८.७%तेलुगु, ८.७% उर्दू, ४.५% तमीळ, ३.७% तुळु आनी २.१% कोंकणी भाशीक लोक रावता. कन्नड भाशासाहित्य गिरेस्त आसून ताका व्हड दायज आसा. नव्या आनी पोरन्या साहित्यकांचे साहित्यनिर्मणेक लागून कन्नड भाशेंत विंगड विंगड तरेचें साहित्य आयलां. बसवेश्वर (१२ वें शतमान), हरिहर, राघवांक, रूद्रभट्ट, जन्न, कुमार व्यास (१५ वें शतमान) लक्ष्मी (१६ वें शतमान) सर्वजन, शंकरदेव (१६ आनी १७ वें शतमान) हे कन्नड भाशेंतले आध्य साहित्यकार आसात. आर्विल्ल्या साहित्यिकांमदी कवी के. व्ही. पुट्टप्प,डी.आर बेन्द्रे, मारूती वेंकटेश अंय्यगार, के,शिवराम कारंत हांणी ज्ञानपीठ तस्त्रीप जोडल्या. ए.एन्. कृष्णराव (कवी आनी कादंबरीकार), व्ही. के. गोकाक (कवी आनी कादंबरीकार),गोपालकृष्ण आडिग (कवी आनी निबंधकार), आर एस्. मुगली (कवी आनी इतिहासकार),गिरीश कार्नाड (नाटककार), गोविंद पै (कवी), कैलासम (नाटककार) अनंतमूर्ति, लंकेश आनी देवनूर महादेव (नवे पिळगेचे लेखक) हांणीय कन्नड साहित्य गिरेस्त केलां.
म्हत्वाचीं थळां:
राजधानी बेंगळूर, मंगळूर, मणिपाल हीं शारां, मरकेरे, बेळगांव, धारवाड, हासन हीं थंड हवेचीं थळां, म्हैसूर संस्थान, वृंदावन बाग (म्हैसूर), जोग, गोकाक, शिवसमुद्रम हे धबधबे, गोकर्ण, महाबलेश्वर, शृंगेरि, बसवकल्याण, धर्मस्थ उड्डपि, शिर्सी, कूडलसंगम, श्रवणबेणगोळ हीं धर्मीक थळां, बादामी,ऐहोळे, बेलूर, सोमनाथपूर, हळेबीड पट्टदकल, गदग, लुक्कुंडि, बनवासि,हपी बिजापुर, गुलबर्गा, श्रीरंगपट्णम, म्हैसूर हीं इतिहासीक थळां म्हत्वाची आसात.
Polleiat
Karnataka
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
रमाबाई रानडे
रमाबाई रानडे (जल्म - इ. स. 1862, मौजे देवराष्ट्रे, जि. सातारा; मरण - इ. स. 1924). स्त्री- शिक्षण चळवळींची प्रवर्तक. तशेंच समाजसेवेचें आजल्म व्रत आचारणांत हाडपी कुशळ संघटन. बायलांक ज्या काळांत, शिक्षणा पसून कुशीक दवरलें त्याच काळांत रमाबाईन स्वता मुळाक्षरा पसून आपल्या शिक्षणाक सुरवात केली. रमाबाईचें कुळारचें आडनांव कुर्लेकर. तिचो बापूय उदार वृत्तीचो आनी सरदारी बाण्याचो आशिल्लो. आवय, मिरजेचो राजवैध्य करमकरक हाची धूव. ती फाविल्ल्या वेळांत बापायचें दायज चलोवन गरीब लोकांक फुकट वखंदा दिताली. सुसंस्कारी आनी परोपकारी वृत्तीच्या घराण्यांत जल्म जाल्ल्यान आपसूक रमाबाईचे आचार- विचार तेच पद्दतींत घडपाक लागलें.
लग्न आनी शिक्षण
त्या काळांतले रिती प्रमाण, पिरायेच्या इकराव्या वर्सा, रमाबाईचें लग्न न्यायमूर्ती महादेव रानडे हाचेकडे जालें. त्या काळांत बायलांनी शिक्षण घेवपाची चाल नाशिल्ल्यान रमाबाईक मुळाक्षराचीय वळख नाशिल्ली. अशे परिस्थितींत न्यायमूर्तीन रमाबाईक शिकोवपाक सुरवात केली. तेखातीर रमाबाईक समाजा वांगडा घरच्यांचोय त्रास सोंसचो पडलो.
वावर
तेखातीर तिणें हिंदू सोशल अँड लिटररी क्लबा ची स्थापणूक केले. ल्हव ल्हव करुन तिका बायलांचो खूब आदार मेळपाक लागलो. तेन्ना तिणें इ. स 1908 वर्सा पुण्यांत सेवासदन हे संस्थेची स्थापणूक केली. दोतोर आनी परिचारिका म्हूण बायलांचो आंकडो उणो आसा अशें कळटकच इ. स. 1911 वर्सा तिणें रुग्णपरिचर्येचो आनी वैजकी शिक्षणक्रम सुरु केलो. सेवासदन संस्थेच्या ह्या व्यापाक अर्थीक आदार मेळचो तशेंच शिक्षणाचोय प्रसार जावचो ह्या दोट्टी हेतान रमाबाईन, थंयच्या बायलांनी तयार केल्ल्या भरतकामाच्या, शिवणीच्या आनी कला कुशळीच्या वस्तूंचें प्रदर्शन भरोवपाक सुरवात केली. तेन्ना सावन हे संस्थेची खूब उदरगत जाली.
जिणेंत बदल
इ. स. 1901 वर्सा न्या. रानडे हाका मरण आयलें तेंन्ना रमाबाईचो काळ दुख्खांत गेलो. पूण त्या दुख्खांतल्यान तिणें स्वताक सावरलें आनी आपली जीण भौशिक वावराक ओंपली. इ. स. 1904 वर्सा भरिल्ले पयले ‘भारत महिला परिशदे’चें अध्यक्षपद रमाबाईक फावो जालें. न्यायमूर्तीन स्थापन केल्ले समाजीक परिशदे वांगडा हे परिशदेचेंय कार्य सुरु जालें. इ. स. 1904 ते इ. स. 1924 ह्या काळांत रमाबाई हे परिशदेच्या कार्यांत सक्रिया आशिल्ली. बायलेक आपल्या कर्तृवाची, हक्कांची, अधिकारांची जाणीव जावची म्हण रमाबाईन उपाट यत्न केले. दुकळांत सांपडिल्ल्यांक, हुंवारांत, उज्यांत सांपडिल्ल्यांक पयशे, कड्डण, कपडे अशा सगळ्या मार्गांनी आदार करपाचें कार्य तिणें सेवा सदनाच्या बायलां वतीन हातांत घेतलें. संकटांत सापडिल्ल्यांक आदार करप हेंच तिचें जिवितकार्य जाल्लें. फक्त महाराष्ट्रांतूच न्हय तर हेर प्रांतांनी ती स्वता भोंवन तरातरांचे उपक्रम सुरु करताली. गुन्यांवकारी बायलांक तांचे जिणेंक बरी दिका दिवन तांकां वेवसायीक शिक्षण मेळून, त्यो स्वताच्या पांयांचेर उब्यो रावन तांकां मानान जियेवंक मेळचें म्हूण रमाबाईन खूब यत्न केले. बायलांक मतदानाचो हक्क मेळचो म्हूण रमाबाईन शासनाकडे मागणी केली. ताचें म्हत्व सगळ्या थरांतल्या बायलांक पटचें म्हूण तिणें सभा घेतल्यो, ताच्या हक्काची तांकां जाणविकाय करुन दिली. खबरापत्रांनी लेख बरोवन आपली मतां उक्तायलीं. हाचो परिणाम विधमडळाचे वेंचणुकेंत बायलांक मतदानाचो हक्क मेळ्ळो. जिणेचे विमाणेमरेन रमाबाई येरवडा बंदखणीक भेट दिताली.
संदर्भ
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:देवनागरी पानां
सुधीर फडके
राम विनायक फडके हांचो जल्म दि. 25 जुलय 1919 या दिसा कोल्हापूर हांगा जाल राम विनायक फडके हांचो जल्म दि. 25 जुलय 1919 या दिसा कोल्हापूर हांगा जालो. ताच्या आवयचें नांव सरस्वती. ताणे कोल्हापूर आनी मुंबय शिक्षण घेतलें. भुरगेपणांतूच ताका संगितांतले पयले धडे ग्वाल्हेर घराण्यांचो पंडित दामनराव पाध्ये हाणें दिलें. कोल्हापूराक आसतना ताका घरचे परिस्थितीक लागून पिरायेच्या चवदाव्या वर्सा सावनूच शिकवण्यो आनी संगीत शक्षकाचें काम करचे पडलें. येका संगीताच्या कार्याळींत ताजे नाव सांगता आसतना सूत्रसंचालकान राम फडके अशें सागलें. त्या कार्यावळींत फडके इतल्या प्रसिधिक पावले, की फुडे वचून सूधीर हें नावूच सगल्यांच्या तोंडार उल्ले. गीतारामायण सगल्या जगांत पावोवपी हो सुधीर फडके स्वता राम आसा हे खूब्ब थोडया लोकांक खबर आसा. ताच्या गायनाचो पयलो जाहीर कार्यक्रम 1931त मिरजे जालो. मुंबयचे एक शास्रीय गायना सर्तीतं ताका पयल्या क्रमांकाचें भांगरापदक मेळ्ळें (1931-32).1937त ताचे मुंबय आकशवाणीचेर पयलो कार्यक्रम सादर जालो. 1939-41 ह्या काळांत ताणें खानदेस, बंगाल, बीहार, अशी भारताभर भोंवडी केली. फुडें कलकत्याक ताका एके ग्रामफोन कंपनींत सहाय्यक संगीत दिग्दर्शकाचें काम मेळळ पूण भलायकेक लागून ताका कोल्हापूराक परतें येवचें पडलें. कांय दीस तो राश्ट्रीय स्वंसेवक संधाचो प्रचारक आशिल्लो. हीझ मास्टर्स वॉयज (मुंबय) ह्या नामनेच्या ध्यनिमुरद्रीका संस्थेकडेन ताचो 1941-45 ह्या काळांत गायक आनी नगर हवेलीच्या सुटकेझुजांतत ताणें वांटो घेतिल्लो. (1954) नामनेची पार्श्रूवगायिका ललीता देडळगांवकर हिचेकडेन तचें लग्न जालें. तांकां एक चलो आसा. 1945त स्नेहल भाटकारन ताणें रूक्मिणी स्वयंवर ह्या चलचित्राक पयले खेपे संगीत दिग्दर्शन दिल्लें. गोकूल (हिंदि) हें ताणें एकल्यान संगीत दिग्दर्शीत केल्लें प्रभात फिल्मकंपनीचें पयले चलिचत्र. उपरांत ताणें सुमार 100 मराठी- हिंदि चलचित्रआंक संगीत दिग्दर्शन केले तातूंत आगेवढो (1946), गोकूल (1946), अपराधी (हिंदी-मराठी 1949), सीरास्वयंवर (1948), मायाबाजर (हिंदी-मराठी 1949), मुरलीवाला 1952, पहली तारीख (हिंदि-1955,प्यार की जीत 1961), भाभी की चूजीया (1962) ही हिंदि चलचित्रां आनी जिवाचे सखा वंदेमावंदेमातरम (1948), पुढचं पडल (1950), जशात तसे (1951), लाखाची गोष्ट (1952) वहिनीच्या बंगडया (1953), सौभाग्य (1953) पोस्टातली मुलगी (1954), ऊनपाऊस (1954), मी तुळस तुझ्या अंगणी (1955), गंगेत घोड रत्नधर (1956), जगाच्या पाठीवर (1960) उमज घडेल तर (1960), प्रपंच (1961), सुवासीनी (1961), ते माझं घर (1962), ह माझा मार्ग एकला (1963), एकटी (1968), आम्ही जातो आमुच्या गावा (1969), मुंबईचा जावई (1970), हे मराठी चित्रपट उल्लेख करपासरखे आसात.
अमृता प्रीतम
अमृता प्रीतम (जल्मः 31 ऑगस्ट 1919 गुजराणवाला-पाकिस्तान). ज्ञानपीठ पुरस्कार जोडपी नामनेची पंजाबी लेखिका. आवयचें नांव राजबिबी आनी बापायचें नांव कर्तारसिंह. बापूय ‘पीयूष’ ह्या नांवान कविता बरयतालो. ह्याच ‘पीयूष’ नांवाचो पंजाबी रुपकार करून ‘अमृता’ हे नांव आपले धुवेक दवरलें. अमृता कौर धा-इकरा वर्सांची आसतना तिचे आवयक मर्ण आयलें आनी तिका वाडोवपाची जापसालदारकी बापायचेर आयली. बापाय कडल्यान उर्बा आनी स्फूर्त घेवन आनी ताच्या काव्याच्या प्रभावाक लागून सोळाव्या वर्सा सावन अमृता प्रीतमान काव्य रचणुकेक सुरवात केली.
इतले मजगती प्रीतमसिंह कातवाडा हाचे कडेन तिचें लग्न जालें. उपरांत भारत-पाकिस्तान फाळणी उपरांत ती भारतांत आयली. दिल्लीच्या आकाशवाणी केंद्राचेर 1948 ते 1960 मेरेन तिणें स्टाफ आर्टिस्ट म्हण नोकरी केली. ह्या काळांत आकाशवाणी खातीर गीतां, रुपकां, आदी साहित्याची निर्मणी करून प्रसारण केलें.
एक उंचेल्या पांवड्यावयली कांदबरीकार म्हूण तिची पंजाबी साहित्यांत नामना आसा. आयज मेरेन तिच्यो धा कांदबऱ्यो उजवाडाक आयल्यात. कादंबऱ्यांची शैली काव्यात्मक आसा.तिच्या सुर्वेच्या कांदबऱ्यांतल्यान भारतीय बायलांचेर जावपी अन्याय चितारिल्ल्यो दिसता. शारिरीक आनी मानसीक नदरेन असमाधानी आशिल्ल्या बायलांची व्यक्तिरेखा तिणें समर्थपणान आपल्या साहित्यांतल्यान उक्तायल्या. ‘आलना’ हे कादंबरींत तिणें अनौरस भुरग्यांची दुख्खां उक्तीं केल्यांत. तातूंत अनाथ भुरग्यां खातीर आश्रम उक्ते करून तांचो सांबाळ करपाचे सेवावृत्तीचो भाव प्रगट जाता. चित्रकार हरकृष्ण हाच्या जिवीतीचेर बरयल्ली ‘न राधा न रुक्मणी’, ‘एक खाली जगह’ ही स्वाभिमान दुखावतकच पेटून उठपी असामान्य जावपी बायलेची विरह-कथा; ‘आक के पत्ते’, ‘एरियल’, ‘एस्किमो स्माईल’, ‘कच्ची सडक’, ‘डॉक्टर देव’, ‘पिंजर’, ‘जलावतन’, ‘औरत’, ‘यह सच है’, ‘एक शहर की मौत’, ‘मेरा कमरा’, ‘जेब कतरे’, ‘उसकी कहानी’, ‘पक्की हवेली’, ‘सागर और सीपियाँ’ ह्यो तिच्यो कांय गाजिल्ल्यो कांय गाजिल्ल्यो कांदबरिका.
कादंबऱ्यां वांगडाच ‘चाबी बरे बाद’(1943), ‘कुंजिअन’ (1944), ‘आखरी खत’(1956), ‘गोजर दिअन परिअन’(1960) हे उल्लेख करपा सारकें कांय कथांझेले. तिच्या पुराय साहित्य निर्मणेंतल्यान एका कलाकाराची मानसीक उदरगत जायत गेल्ली दिसता. सुर्वेक तिणें आपल्या भावनांचेर आनी मानसीक प्रक्रियांचेर बरेवंक सुरवात केल्ली. उपरांत आपले आवयभुंयेचो आविश्कार तिच्या साहित्यांतल्यान जावंक लागलो. सद्याक मनीसजातीच्या भावनांचो एका वेगळ्या थराचेर आविश्कार जातना तिच्या साहित्यांतल्यान दिश्टी पडटा.
‘अज आरवाँ वारिस शाहनूँ’ हे कवितेन तिका पंजाबी साहित्यांत अजरवंर करून दवरल्या. ‘बदलां दे पलविच’(1943), ‘लंबिया वाटां’(1949), ‘मौली ते महंदी’(1955), ‘सरघी वेला’(1951), ‘अशोक छेती’(1957), ‘चानंन दा हौका’ (1962), ‘कागज के कॅनवास’ हे तिचे कविता झेले. तिच्या ‘सुनहडे’ (1955), ह्या काव्यसंग्रहाक 1981 त ज्ञानपीठ पुरस्कार फावो जालो. 1958 वर्सा पंजाब सरकारान पुरस्कार दिवन तिचो भोवमान केलो. तिच्या साहित्याचेर ‘कलम दा भेत’ आनी ‘अमृता प्रीतम दी चौनवी कविता’ हे ग्रंथ उजवाडाक आयल्यात. ‘अमृता के प्रेम पत्र’ हीम तिचीं प्रेमपत्रां आनी ‘रसीदी टिकट’ हें आत्मचरित्र साहित्यांतले वेगळेच नमुने जावन आसात. तिच्या साहित्याचे हिंदी, इंग्लेज, मराठी, उर्दू, गुजराती, भाशांनी अणकार जाल्यात. कवितांचे अणकार इंग्लेजी भायर रशियन आनी अल्बेनियन भाशांतल्यान जाल्यात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
नेपोलियन बोनापार्ट
नेपोलियन बोनापार्टहो फ्रेन्च सैन्यांत लष्करी अधिकारी आशिल्लो.
जल्म
0नेपोलियन हाजो जल्म दि.15 ऑगस्त 1769 या दिसा कॉर्सिका बेटावयल्या अजेशिओ या गावांत जालो. शिक्षण नेपोलियन बोनापर्ट नेपोलियन हाजो जल्म दि.15 ऑगस्त 1769 या दिसा कॉर्सिका बेटावयल्या अजेशिओ या गावांत जालो. ताज्या बापययले नांव कार्लो (चार्ल्स) आनी आवयले नांव मेरिया लेटिझिया रामोलिनो आसलें. तांका एकूण तेरा भुरगीं जाली. पूण ती जगली ना. नेपोलियन हे भायर पडिल्ल्या भावाचो नांव जाल्लया भुरग्याक दवरलें. नेपोलियन जल्माक येवच्या पयलीं स म्हयने कॉर्सिका हे बेंट फ्रान्सान विकते घेतलें. ताका सागून नेपोलियन हो जल्मल्याबराबर फ्रेन्च नागरिक जालो. नेपोलियनाली आवय आनी बापूय ही दोगांय सरदार लघराण्यातली आसल्याकारणान ते सगले गूण नेपोलियनांत आयले. ताजे मुळावे शिक्षण कॉर्सिका ज्युंवार जालें. मुखावयले लष्करी शिक्षण फ्रान्स हांगा जालें. नेपोलियनाक गणितांत खूब्ब गती आसली. सुरवातीक तो फ्रेन्च सैन्यांत लष्करी अधिकारी म्हूण लागलो. पूण मागीर आपल्या पराक्रमाच्या नेटार तो मोटो फ्रेन्च सम्राट जालो.
वर्ग:देवनागरी पानां
भाशीक खेळ
भाशीक खेळ अध्यापनांत खूब गरजेचो.
सुरवात
मनशाक आपले विचार दुसऱ्या मेरेन पावोवपाक जाय जाल्यार भाशा आमकां चड गरजेची. मनीस आपली खुशालकाय, सुख तशेंच दुख आपली हेर भावनां भाशेंतल्यान दुसऱ्या मेरेन पावयता. शाळेंत पासून आमी फक्त आमची मातृभाशा न्हय, पूण हेरूय भासो शिकतात. आयच्या युगांत आमची शिक्षणाची पध्दत पाठ्यपुस्तकाचेर आदारीत आसा. पाठ्यपुस्तक आशिल्ल्यान सगल्याच विद्यार्थ्यांक एकाच वांगडा येवन शिकपाक बरें जाता. पाठ्य पुस्तकाचेर आशिल्लो पाठ शिकयल्ल्या उपरांत तो पाठ भुरग्यांक कितलो मेरेन समजला वा विद्यार्थ्यांनी कितलो मेरेन आत्मसात केला तें शिक्षक स्वताक कळूंक त्या पाठाचें मूल्यांकन करता. मूल्यांकना वरवीं शिक्षक सहज विद्यार्थ्यांच्यो जापो आयकून पारखूंक शकता. मुल्यांकन हें उतर कोंकणी भाशेन हिन्दी भाशे कडल्यान उश्णें घेतलां. हिन्दी भाशेंत मुल्यांकन हाचो अर्थ म्हळ्यार मुल्य आँकना. पाठ शिकोवचे पयलीं जीं उद्दिश्टां मतींत दवरिल्लीं तीं पाठ शिकयल्ल्या उपरांत सार्थक जाल्यांत काय ना तें पळोवपाक मुल्यांकन करतात. मुल्यांकन दोन तरांनी आयोजीत करूंक जाता – बरोवन आनी उच्चार वा तोंडान जाप दिवन. पाठ शिकयल्ल्या उपरांत एक तर शिक्षक ल्हान-ल्हान प्रस्न विचारून जापो काडूंक शकतात, नाजाल्यार भाशीक खेळ वर्गांत आयोजीत करूंक शकता.
भुरग्यांक नियोजन केल्लो पाठ शिकयता आनी ताच्या उपरांत पाठ भुरग्यांक कितलो समजला वा एकाद्र्या उतराचो अर्थ भुरग्यांनी कशेतरेन घेतला तें पळोवपाक तो भाशीक खेळ वर्गांत आयोजीत करता. भाशीक खेळ आयोजीत करचे पयलीं शिक्षकाच्या मनांत जें कितें आशिल्लें तें पुरायपणान विद्यार्थ्यां मेरेन पावला काय ना तें पळोवपाक गरजेचें. भाशीक खेळ हो एक मुल्यांकनाचोच भाग. मुल्यांकन केल्ल्यान भुरग्यांची कितली उदरगत जाल्या हें शिक्षकाक कळटा. भुरग्यां भितर कितें उणेंपण आसा ते कळपाक शिक्षकाक आदार मेळटा. विद्यार्थ्यांक अध्ययन करपाक शिक्षक उर्बा दिता.
फायदे
भाशीक खेळाचे फायदे आमी पळयले जाल्यार, तांच्या गैरफायद्यां कडेन आमीं दुर्लक्ष करूंक जायना. चड प्रमाणान भाशीक खेळ आयोजीत केले जाल्यार ताचो वर्गवातावरणाचेर विपरीत परिणाम जावंक शकता. भुरग्यांक वाज येता आनी केन्ना- केन्ना भुरगीं फकाणां पासून करूंक लागतात. ताका लागून शिक्षकान भाशीक खेळ सदांच आयोजीत करचे न्हय कारण विद्यार्थी त्यो कृती फकत मनोरंजनाच्या दृश्टींतल्यान घेवंक शकता. भाशीक खेळाचो वापर शिक्षकान योग्य वेळार करचो कित्याक भाशीक खेळ आयोजीत केल्ल्यान विद्यार्थ्यांक त्या खेळाचो भाशा विकासाच्या दृश्टींतल्यान भरपूर फायदो जावंक शकता. भाशीक खेळ जो वर्गांत आयोजीत करता, तांतूतल्यान विद्यार्थ्याक कितें ना कितें तरी मेळपाक जाय.
वर्ग:देवनागरी पानां
आयतार
राज्याभिषेकोत्सवयानसेवा गोवह्हिमन्त्रौषधशस्त्रकर्म।
सुवर्णताम्रौर्णिकचर्मकाष्ठसङ्ग्रामपण्यादि रवौ विदध्यात्।।
अर्थ- राज्याभिशेक, उत्सव, भोंवडी, राजसेवा, गोधनाची खरेदी-विक्री, होम, मंत्रोपदेश, वखदां-येवजण आनी शस्त्रक्रिया; भांगर, तांबें, लोकर, चामडें आनी लांकूड हांची खरेदी-विक्री, झुजाक वचप हीं कर्मां आयतारा करचीं.
मुसलमान लोक दरेक म्हयन्याच्या पयल्या आयतारा तंत्रमंत्र करतात. मशिदीची नितळसाण आनी आयदनां धुवन दवरप हीं कामां त्या दिसा करतात. ग्रीक आनी रोमन लोकांनी सुर्वेक सप्तकांतलो एक दीस उपासनेखातीर राखून दवरपाचें थारायल्लें. जेजूच्या पुनरुत्थानाचो दीस जाल्ल्यान, तांणी आयतार हो सप्तकाचो पयलो दीस प्रार्थनेखातीर निश्चित केलो.
रोमन साम्राज्यांत आयताराक ‘ सूर्याचो दीस ’ (सन-डे) अशें म्हणटाले. पूण किरिस्तांव लोकांनी ताका ‘ धनयाचो दीस ’ हें नांव दिलें. रोमन साम्राज्यांत किरिस्तांव धर्माची थापणूक जाली, तेन्ना ग्रीक आनी लॅटीन उलोवपी लोकांनी ‘ धनयाचो दीस ’ हेंच नांव मान्य केलें. पूण उत्तरेकडले इंग्लंड, स्वीडन, जर्मन हे देश सनातन पंशाचे आशिल्ल्या कारणान तांणी ‘ सन-डे ’ हें पोरनें नांव चालू दवरलें.
इ. स. दुसऱ्या आनी तिसऱ्या शेंकड्यांत आयतारा इगर्जींत जमप इतलीच खासा कार्यावळ आसताली. काळांतरान बायबल वाचप, प्रवचन, प्रार्थना ह्या गजालींचो तातूंत आस्पाव जावपाक लागलो. आयतार म्हळ्यार ‘ पवित्र दीस ’ जालो. पूण ज्यू लोकांच्या सब्बाथापरसूय रोमन लोकांच्या उत्सवासारको तो दीस पाळपाची वृत्ती किरिस्तांव लोकांत आशिल्ली. त्या दिसा दिसपट्टें काम चालू दवरप आनी देवाची प्रार्थना, उंचेले विचार, गिन्यान मेळोवप हातूंत वेळ सारचो अशी तांची पध्दत आशिल्ली. ल्हव-ल्हव आयतार म्हळ्यार ‘ विसव घेवपाचो दीस ’ (सब्बाथ) अशी कल्पना रुढ जाली. आयतारा सुटी आसची अशें मत तायार जालें. ताका लागून इ. स. 321 वर्सा काँस्टंटाइन बादशहान हुकूम काडून आयतार हो भौशीक सुटयेचो दीस अशें जाहीर केलें.1957-59 वर्सा इंग्लंडांत जण एकल्या किरिस्तांवान आययारा दिसा इगर्जींत वचूंकच जाय अशी कायद्याची सक्ती आशिल्ली. पूण 1846 वर्सा हो कायदो रद्द जालो.
गोंयांत तशेंच हेर भारतांत आयतार हो सुटयेचो दीस आसता. त्या दिसा दुकानां, पोस्ट कचेऱ्यो, बँक, कोर्ट-कचेऱ्यो आनी हेर कार्यालयां, शाळा कॉलेजां आदी बंद आसतात. किरिस्तांव धर्मीय त्या दिसा इगर्जींत मिसाक वतात. किरिस्तांव धर्मांत आयतारा कसलोच धंदो वा वावर करूंक जायना असो समज आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
आयफेल टावर
संवसारांतलो नामनेचो ऊंच मनोरो. आलेक्सांद्र ग्यूस्ताव्ह आयफेल ह्या फ्रेंच वास्तूविशारदान ही वास्तू पारीस शारांत बांदली. देखून ह्या मनोऱ्याक आयफेल ह्या ताच्याच नांवान वळखतात. 1889 वर्सा भरिल्ल्या ‘ पारीस एक्स्पोझिशन ’ ह्या संवसारीक प्रदर्शनाखातीर आयफेल मनोऱ्याचें बांदप जालें.
न्यूयॉर्क शारांत 1929 वर्सा ‘ क्रायझ्लर ’ आनी 1930-32 वर्सा ‘ एम्पायर स्टेट ’ ह्यो इमारती बांदचे आदीं आयफेल टॉवर ही संवसारांतली सगळ्यांत ऊंच वास्तू म्हूण वळखताले.आयफेल मनोऱ्याची उंचाय 304.8 मी. आसा आनी मुळावणाची लांबाय-रुंदाय 100 मी. आसा. मनोऱ्याचे बांदावळीखातीर बऱ्या प्रतीचें घडीव लोखण आनी तिखें ह्या सारके धातू वापरल्यात.दरेका 26 चौ.मी. क्षेत्रमर्यादा आशिल्ल्या चार खांब्यांचेर (Masonry Piers) हो मनोरो उबो आसा. ह्या खांब्यांचेर लोखणी जाळीकाम केल्ले चार पालशे खांबे आसात. हे खांबे सुमार 189 मी.उंचायेचेर एकामेकांत घुस्पून फुडें तांकां एका कांडाचो आकार आयला.
ह्या मनोऱ्यांत दरेकी 63 मनशांक व्हरपाक येता अशीं तीन विद्युत् पाळणीं आसात, तशेंच वयर चडपाक सपणांय आसात. ह्या मार्गांनी मनोऱ्याच्या तेंगशेर मदीं आशिल्ल्या स्थानकांत आनी गॅलरींत वचूंक मेळटा. मदल्या स्थानकांत खाणावळी, प्रयोगशाळा आनी हवामान केंद्रां आसात. हो टावर पारीस शारांतल्या खंयच्याय भागांतल्यान दिसता. तशेंच ह्या टावराच्या तेमकावेल्यान सुमार 136 किमी. मेरेनचो वाठार दिसता. पयल्या म्हाझुजांत म्हत्वाचें सैनिकी-निरीक्षण केंद्र म्हूण ह्या मनोऱ्याचो उपेग केल्लो. 1953 सावन ह्या मनोऱ्याचो उपेग दूरचित्रवाणी कार्यावळींखातीर करतात.
वर्ग:देवनागरी पानां
नंदा धर्मा बोरकार
नंदा धर्मा बोरकार हें कोंकणींतले एक फामाद बरोवपी। आपल्या उत्तम अशा बरपांतल्यान तांणी कोंकणी साहित्यांत बर घाल्या।ते एक निवृत शिक्षक,कॅान्वेंट हायस्कुलांत ३३ वर्सां हिंदी मराठी आनी कोंकणीचें अध्यापन करताले।
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Sogli Rati Bainkodde - Dulpod
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Sogli Rati Bainkodde
The whole night by the wellside
Type: Dulpod
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok 1,
Musical form: Binary
Literary form: Dialogue
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Ilhas, Goa, 30.05.2005
Soglli rati bainkodde,
Kinni kinni zata kanakodde.
Bells are ringing in my ears.
Baileanu konnu aila polle,
See who is there outside,
Mateak mallunum mogreanche kolle.
Hair decked with jasmine buds.
My Thomas is outside, Mother,
Maim hanv kazar zatam tache kodde.
I am getting married to him, Mother.
Bai tum vichar poilem paikodde,
My girl, first get your father's permission,
Zalear zaum kinnim bainkodde.
Let the bells ring at the well.
Sogli Ratu Bainkodde
The whole night by the wellside
Type: Dulpod
Source: A. da Gama/ C. Xavier. Goemchi Gitam. Mandde anim Dulpodam. Nr. 1,
Musical form: Binary
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Ilhas, Goa, 30.05.2005.
Sogli ratu bainkodde (bis)
The whole night by the wellside.
Kinnim, kinnim, zata kanakodde. (bis)
Bells are ringing in my ears.
Bhailean konn aila polle. (bis)
See who is there outside.
Kinnim, kinnim, zata kanako-dde. (bis)
Bhailean aila mhuzo Tome. (bis)
My Thomas is out there.
Maim hanv kazar zatam tejea kodde. (bis)
Bai tum vichar hem paikodde. (bis)
My girl, you must get father's permission.
Zaundi kinnim, kinnim bainkodde. (bis)
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
लखनौ कबलात
डिसेंबर 1916 त भारतीय काँग्रेस आनी मुस्लीम लीग हांचेमदीं लखनौ शारांत जाल्ली कबलात. 1885 त भारतीय काँग्रेसीची स्थापणूक जाले उपरांत तातूंत मुखेलपणान हिंदू लोकांचोच आस्पाव आशिल्लो. काँग्रेसीच्यो हालचाली आनी मागण्यो दिसानदीस वाडत आसात हें जाणून ब्रिटीश सरकारान भारतीय मुसलमान वर्गाक स्वातंत्र्य चळवळीसावन वेगळो दवरपाखातीर विसाव्या शेंकड्याचे सुरवेकसावन तांकां कांय खास सवलती दिवपाक सुरवात केल्ली. पूण 1905 ते 1915 मेरेनच्या काळांत ब्रिटीश सरकाराच्या साबार कर्तुबांक लागून भारतीय मुसलमान लोकांचो सरकारावयलो विस्वास उणो जालो.
(2) गव्हर्नर जनरलाच्या कार्यकारी मंडळाचे अर्दे वांगडी भारतीय आसचे आनी मध्यवर्ती कायदेमंडळाचे वतीन तांकां वेंचून काडचे.
(3) मध्यवर्ती कायदेमंडळांतल्या चार पंचमांश वांगडयांक वेंचून काडचे आनी तातूंतलें एक तृतीयांश वांगडी मुस्लीम आसपाक जाय. तांकां मुस्लीम मतदारांनीच वेंचून काडपाक जाय.
(4) भारत शासनान प्रांतीक सरकारच्या थळाव्या कारभारांत हस्तक्षेप करचो न्हय.
(5) लश्कर आनी परराश्ट्र वेव्हार तशेंच भारत शासनाचेर मध्यवर्ती कायदेमंडळाचें नियंत्रण आसचें.
(6) प्रांतीक कायदेमंडळांतले चार पंचमांश वांगडी जनतेन प्रत्यक्षपणान वेंचून दिल्ले आसपाक जाय आनी मुस्लीम प्रांतांतल्या मतदारांनी आपले प्रतिनिधी वेंचून काडचे.
(8) भारतांतल्या कार्यकारी अधिकाऱ्यांक कायद्याविशीं सत्ता दिवंची न्हय. ती त्या त्या प्रांतांतल्या उच्च न्यायालयांकडेन दिवंची.
काँग्रेस फुडाऱ्यांनी हिंदू – मुस्लीम एकचाराखातीर ही कबलात घडोवन हाडिल्ली. राजकीय एकचाराखातीर काँग्रेस नेत्यांनी, लखनौ कबलातीवरवीं मुसलमानांखातीर कांय खाशेल्यो तजविजो केल्ल्यो. पूण हे कबलातीचे बुन्यादीचेरूय 1947त हिन्दुस्तानाची, भारत – पाकिस्तान अशी फाळणी जाली. अशी डॉ. लाल बहादूर आनी हेर इतिहासकारांनी आपलीं मतां मांडल्यांत.
लखनौ कबलातींत थारायल्लीं मुखेल कलमां अशीं र्आशिल्लीं-
(1) भारत मंत्र्यांचें (Secretary of state for India) मंडळ बरखास्त करून, तेच धर्तेचेर वसणुकेचें अध्यक्षपद भारत मंत्र्याक दिवंचें. स्वयंशासीत वसणुकांचे संबंद प्रत्यक्षपणान फकत भारत शासनाकडेन आसचे.
(7) प्रांतीक सरकाराचेर प्रांतीक कायदेमंडळाचें नियंत्रण आसचें.
हिंदुस्तानाचे फाळणेखातीर तांणी ते कबलातींत वांटो घेतिल्ल्या काँग्रेस नेत्यांक दोशी थारायल्यात. पूण त्या काळावयली राजकीय आनी भौशीक परिस्थिती मतींत घेवन राजकीय एकचाराखातीर काँग्रेस नेत्यांनी केल्लो तो एक व्हड त्याग अशें नाममेचो इतिहासकार पानीकर आनी हेरांनी म्हळां. लखनौ कबलातींत थारायल्लीं मुखेल कलमां अशीं र्आशिल्लीं- (1) भारत मंत्र्यांचें (Secretary of state for India) मंडळ बरखास्त करून, तेच धर्तेचेर वसणुकेचें अध्यक्षपद भारत मंत्र्याक दिवंचें. स्वयंशासीत वसणुकांचे संबंद प्रत्यक्षपणान फकत भारत शासनाकडेन आसचे.
हिंदुस्तानाचे फाळणेखातीर तांणी ते कबलातींत वांटो घेतिल्ल्या काँग्रेस नेत्यांक दोशी थारायल्यात. पूण त्या काळावयली राजकीय आनी भौशीक परिस्थिती मतींत घेवन राजकीय एकचाराखातीर काँग्रेस नेत्यांनी केल्लो तो एक व्हड त्याग अशें नाममेचो इतिहासकार पानीकर आनी हेरांनी म्हळां.
-कों. वि. सं. मं.
वर्ग:देवनागरी पानां
ताजमहाल
ताजमहाल संवसारीक नामना मेळिल्ली,शहाजहान राजान बांदिल्ली एक खबर. ही वास्तू आग्रा शारापसून तीन मैलांचेर यमुनाचे देगेर आसा.इ.स.1631 वर्साचे सुर्वेक मुगल सम्राट शहाजहान हाची बेगम अर्जुमंदबानू वा मुमताजमहाल हिका मरण आयलें. तिचें एक यादस्तीक बांदचें,अशें शाह जहानान थारायलें आनी आगराचे दक्षिणेक राजा जयसिंगाचे मालकीचो जागो विकतो घेवन थंय मुमताजाचें दफन केलें आनी ताजमहालाची ही इमारात बांदली.हे इमारतीच्या बांदकामाक 22 वर्सां काम करताले.त्या काळांत,ताजमहाल 6 कोटी रुपया खर्च आयलो,अशी म्हायती बादशहानाम्यांतल्यान मेळटा.
यमुनेच्या कांठार,उदकाच्या प्रवाहाक काटकोनांत 579,12 मीटर दक्षिण-उत्तर असो चवकोन 304.80 मीटर ×304.80 मी ताजमहाल आणि ताच्या दो आनी जवाब ह्यो दोन इमा वटेंतलो 137.16मीटर ×चवकोनांत प्रवेशदार,चौक,पआसा. सरभोंवतणीं तांबडया फातरांनी बांदिल्ली ऊंच वणत आसा.फुडल्या प्रवेशदारांतल्यान भितर वतकच चौकां गेल्यार,ताजमहाल मुखावयले व्हडले बागेचें प्रवेशदार दिश्टी पडटा.ह्या बांदिल्ल्या प्रवेशदारांतले कमानीभोंवतणीं धव्या संगमरवरी अक्षरांनी कोरांतल्यात.बागेंत मदीं धांवत्या उदकाचो प्रवाह दवरला.प्रवेशदारासावन महालामेरेन रस्त्याच्या दोनूय वटांनी सुरुचीं झाडां आनी पाचवेचार तण आसा..उदेंत-अस्तंत मध्यरेशांचेर कारंजीं आनी व्हांवत्या उदकाचे पाट आसात.अस्तंती वांटांच्या तोंकांचेर वण्टीमतलीं प्रवेशदारां आसात.
बागचे मदीं मातसो ऊंच धव्या संगमरवराचो चौथरो,तातूंत तळें,सामकार रुंद तांबडया फातरांचो चौथरो,ताचेर दोनूय वटांनी दोन इमाराती आनी तांचेमदीं एका ऊंच धव्या संगमरवरी चौथऱ्याचेर ताजमहाल क्षेत्रफळ 95.40 मीटर ×95.40 मीटर आनी 6.70 मीटर इतली आसा ताजमहालाची वास्तू 56.70 मीटर घनचवकोन चार दिशांच्या चार मुखेल वटांनी 28 मीटर उंचायेचीं प्रवेशदारां आनी कोनशांनी घुमट आशिल्ल्यो चार सत्र्यो आसात.
हे वास्तूभितर मदीं फक्त दर्शनाखातीर दोन कबरी आसात,पूण मुखेल कबरी तळघरांत आसात.ताजमहालाच्या 17.67 मी.आनी उंचाय 22.55 मी. मुखेल पृश्ठभागांचेर संगमरवर कोरांतून भितर रंगीत खडे आनी कोरीव जाळ्यो बसयल्यात.ह्यो जाळ्यो अशे तरेन बसयल्यात,की भायलो उजवाड सहजतायेन भितर येता. हे कोणेम तयार केलो हाचेविशीं बरेच वाद आसात. तेविशीं जेरोनिमू, वेरोनेव, ऑस्टिन, दबोर्दो, उस्ताद इंफादी, उस्ताद अहमद लाहोरी आनी हेर जायत्या जाणांचीं नांवां घेतात हाचेवेल्यान हो नमुनो देशी तशेंच विदेशी कलाकारांनी तयार केला असो तर्क काडप जाता.हिंदू शिल्पशास्त्राच्या सिध्दांतांचें पालन करुन ही निर्मिती केल्या. मदीं घुमट,घुमटाच्या मुळाकडेन कमळाच्यो पाकळ्यो आनी आनी शिखराचेर त्रिशूळ आसा संवसारभरच्या पर्यटकांखातीर, ताजमहाल एक खाशेलें आकर्शण जावन आसा
संदर्भ
वर्ग:इंदयेच्यो प्रसिद / फामाध शहारां, गांव आनी जागे वर्ग:देवनागरी पानां
राजांचीं पुस्तकां
राजांचीं पुस्तकां
Book of Kings 1 and 2
राजांचीं पुस्तकां (पयलें आनी दुसरें) तशेंच सामुयेलाचीं पुस्तकां (पयलें आनी दुसरें), हेबरेव पवित्र पुस्तकांत एकूच पुस्तक कशें आसलें.
सामुयेलाच्या पुस्तकांत शेवटाक येता तें राजांच्या पुस्तकांत चालू उरता. देखीक : १ राज. १-२ हे अवेस्वर २सां. ९-२० हाचे शेवोटाचे अवेस्वर जावन आसात. सलमन हाचे कारकीर्दीचो भाग (१राज. ३-११), ताचे जाणवायेची, ताचे गिरेस्तकायेची, तांच्या बांदकामाच्या वावराची अदिक करुन जेरुसाल्याच्या मंदीराच्या बांदकामाची बारीकसाणेन खबर दिता. सलमन ९३१ वर्सा मरता नी राजकी आनी धर्मिक फुट पडता (१राज. १२-१३). १राज १४ तें २ राज. १७ हांतुंत, इसरायेल आनी जुदाह ह्या दोनूय राजवटक्यांचो इतिहास दिला एजीप्त, जुदाचेर आक्रमण करता; सिरियेकार उत्तरेच्या कुळांचेर आक्रमण करतात. पूण जेदना आससिरियेची फौज भितर सरता तेदना आकांत वाडता, पयलीं णव्या शेंकड्यांत आनी मागीर आठव्या शेंकड्यांत जेदना ७२१ वरसांत सामारयाचो भस्म जाता. जुदाची कथा चालू उरता (२राज. १८-२५/२१) आनी ५८७ वर्सा जुदाचें निसंटन जावं मेरेन चलता. ह्या पुस्तकांत दोन राजवटक्यांचो उल्लेख आसा: हेजेकयाची राजवटकी (२राज. १८-२०) आनी जसयाची राजवटकी (२राज. २२-२३). ह्या काळांतल्यो मुखेल घडण्य म्हळ्यार हेजेकीया राजा आसताना, ७०१ वरसांत, सेणाकेरीब भितर सरता, आनी जसीयाच्या काळार, आससिरियेचो भस्म जावन, कालदयेकारांचें राज्या उंच सरता. ह्या पुस्तकाच्या शेवटाक दोन ल्हान पुर्वणां आसांत ( २राज. २५/२२-३०).
राजांचीं पुस्तकां बरयल्यांत तशीं वाचूंक जाय: सोडवणेचो इतिहास, वेंचून काडलले पर्जेचें अनुपकारपण आनी राष्ट्रांचो भस्म जाता तें पळेवन देवाची येवजण पुरी जावनची ना म्हण भिरांत आसता. पूण थोडे भावार्थी, ' दिंबी मोडिनांत', हें खूब भरवानश्याचें जाता. आनी देवाची येवजण कोणाच्यान आडावंक जायना म्हण कळोन येता.
पळेयात
Books_of_Kings
Books_of_the_Bible
Bible
संदर्भ
वर्ग:आदल्या कराराचीं पुसतकां (Old Testament Books) वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
जाग्रूत चाकर वपार
जाग्रूत चाकर वपार
Zagrut Chakor Vopar - The Faithful Servants ( Parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
जाग्रूत चाकर वपार
३२ सुपुरल्या हिनडा, कसलच हुसको धोरूं नाकात, कित्याक तुंकां राज दीवंचें म्हण तुंच्या बापाक खुशी जाल्या. ३३ तुंचê कडे आसा तें विकून धरंदान करात. पर्णेो जावन पिंजनांत तसलेो पतीो, सरन-सरना तसलो ठेवो, सर्गार तुंकां बाळगून दवरात: थोंी चोर पावना आनी साणोस-ऊय खावन इबाड करिना. ३४ तुजो ठेवो आसा थोंी तुजें काळीज-ऊय आसतलें. ३५ तुंच्या पेंकटाक बांदात ब आनी तुंच्या हातांनीं पेटललेो पणटीो घेवन रावात. ३६ आपलो धनी लग्ना-उत्सवा थावन परत येवन दारार मारिना फुडें, ताका दार उगोडचê खातीर ताची वाट पळेवन रावतात तसल्या मनशां परीं तुमी जाय्ात. ३७ धनी येता तेदनां ताका जाग्रूत मेळतीत ते चाकर भागी! खरेंच तुंकां सांग्तां, तो आपल्या पेंकटाक बांदतलो, तांकां जेवणाक बसयतलो, आनी आपूण तांचê मदें भंवून तांची सेवा कर्तलो. ३८ आनी मदियानीर वो फांत्या पाह्रा आदीं परियान तो पावत जाल्यार आनी ते ताका तशेंच मेळतीत तोर, ते चाकर भागी! ३९ हें मात जाणो जाय्ात: खोंिच्या वग्तार चोर येतलो तो घराचो धनी जाणो आसलो जाल्यार, दुबावावीण तो जाग्रूत रावतलो आसलो आनी आपलें घर फोडून नागवंक दीवंचो नासलो. ४० तुमीय तशिंच तय्यार रावात, कित्याक चिंतिनासलल्या वेळार मनशाचो पूत येतलो. ४१ तेदनां पेद्रून म्हळें: समिया, आंकांच वो हेरां समेसतांक-ऊय तूं ही वपार सांग्ताय? ४२ समियान अशी जाप दिली: घरांत आसलल्यांक वग्तार जेवण वाडून दीवंक, धनियान आपल्या घराब्याचेर अधिकार दीललो कण विस्वाशी आनी शाणो कार्भारी जायत-सो तुंकां दिसता? ४३ आपलो धनी येता त्या वेळार, आपलें कां करीत आसतां ताका मेळत तो चाकोर सुभागी. ४४ हांव तुंकां खरेंच सांग्तां, आपणा कडे आसा तितल्याचेर-ऊय तो ताका अधिकार दितलो. ४५ पूण परत येवंक म्हजो धनी लांबाय कर्ता, अशें तो चाकोर आपणाच भितोर म्हणून, हेरां चाक्रांक आनी चाकर्निंक मारुंक आनी आपूण खावंक-पियेवंक आनी बेब्दिकाय करुंक लागत जाल्यार, लूक. ४७ आपल्या धनियाची खुशी कितें ती जाणो जावन-ऊय, ती पाळुंक तय्यारी परियान करुंक ना तसल्या चाक्राक खूब सट्यांचो मार पडतलो. ४८ ती कितें ती नकळो आसलल्याक, ताच्या कर्तुबांक खासत फावो जाल्यार ताका थडेच सटे पडतले. ज्या कणांक देवान चड दिलां, तांचê कडचें तो चड माग्तलो; आनी ज्या कणांक देवान चड पातियेलां, तांचê कडलें तो चड घेवंक रावतलो.
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Faithful & Unfaithful Servants, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
तवश्यांचें फेस्त
तवश्यांचें फेस्त तळावली गांवांत व्हडा दबाज्यान सांत आनाचें फेस्त मनयतात. तशेंच आगोंद, बड्ड्यां, ओलावले,पर्रा आनी फोंड्यांत हें फेस्त मनयतात.
तशें पळोवंक गेल्यार २६ जुलय ह्या दिसा पुराय संवसारांत हें सांतिणीचें फेस्त मनयतात, पूण गोंयच्या सगळ्या लोकांक हें फेस्त मेळचें म्हूण सांतान तळावली ह्या गांवांत हें फेस्त २६ जुलय ह्या दिसा आयतार आयल्यार, ना जाल्यार २६ जुलय ह्या दिसा उपरांत येतल्या आयतारा मनयतात.
हजारानी लोक ह्या फेस्ताक येतात. क्रिस्तांव लोकांभायर हिंदू धर्माचे लोकूय ह्या फेस्ताक आयिल्ले पळोवंक मेळटात. ह्या फेस्ता फाटल्यान आशिल्ली एक विलक्षण परंपरा आज लेगीत चलत आयल्या. जायतीं तरणाटीं हालींच लग्न जाल्ली तशीं भुरगें नाशिल्लीं घोव बायलां हांच्यो जोडयो ह्या फेस्ताक येवन आपले आंगवणीच्यो देणग्यो जशें कुलेर, हुड्डा दाळ, तवशीं, कांकणां (चुडो) जेजूचे आजयेचे मुर्ते मुखार दवरून मागणीं करतात. चडसो लोक भुरग्यांच्या देण्या खातीर आनी बरो घरकार वा बरी घरकान्न मेळची म्हूण मागतात. चडश्या जाणांचे मागणें पुराय जाता आनी सांत आनांक आर्गां ओंपतना तेल, वाती, धूप, नाल्ल आनी फुलां भेटयतात.
हीं मागणीं आनी देणग्यो भेटोवपाची चाल पुर्तुगेजांच्या काळार सुरू जाल्ली. हीं मागणीं त्या काळार पुर्तुगेज भा भाशेंतल्यान म्हणटालीं. देखीक – चले लाकडाचे कुलेर वा चमचो भेटोवन SENHORA TOMAI COLHER, DAI MULHER अशें म्हणटाले. म्हळ्यार सायबिणी, घे हें कुलेर आनी म्हाका घरकान्न दी. चलयो मूठभर हुडीद भेटोवन SENHORA TOMAI URIDO, DAI MARIDO अशें म्हणटालीं. म्हणल्यार सायबिणी, हे घे हुडीद आनी दी म्हाका घरकार. नवीच काजारी आनी आनी भुरगें नाशिल्ली घोव बायलेचे जोडपें तवशें भेटोवन SENHORA TOMAI, PEPINO, DAI MENINO अशें म्हणटालीं, म्हळ्यार सायबिणी, घे हें तवशें आनी दी म्हाका भुरगें. हीं कांय मागणीं सोडलीं जाल्यार आनीक एक मागणें आमकां मेळटा तें म्हळ्यार SENHORA TOMAI, DAI FILHA म्हळ्यार सायबिणी, घे हीं काकणां आनी म्हाका धूव दी.
तशींच आनीक एक परंपरा पळोवपाक मेळटा. हे परंपरेंत लग्न संस्कार घेतिल्ले घोव बायलेचे जोडपें चुडो भेटोवन तांच्या काजारी जिवितांत शांती आनी सायबिणीचो आशिर्वाद आसचो म्हण मागतात. सांत आना हिका चलयांची, भुरगें नाशिल्ल्या जोडप्यांची, गुरवार बायलांची, वावराड्यांची धनीण मानतात. तशेंच सांत आनां काजारी जिवितांत शांती सांभाळून दवरता, घोव बायले मदी जावपी झगडे पयस करता अशें लोक मानता.
चलो वा घरकाराखातीर हुड्डांची देण
हुडीद हो एक जेवणाचो पदार्थ. अशें म्हणटा आदल्या काळार खंयच्याय सुवाळ्याक चलयो चल्यां खातीर जेवण वाडटाल्यो आनी हाचे वयल्यान चली त्या चल्या आनी ताच्या घरच्यांविशी काळजी दाखयताली. चल्याक चलयेन केल्ले जेवण रूचीक लागलें आनी तशें ताणें तिका सांगलें जाल्यार त्या चल्याक ती चली आवडल्या असो अर्थ जातालो आनी उपरांत घरांतले वांगडी तांचे सोयरीगतीची तयारी करताले. हाका लागून चली हुड्डांची देणगी दिवन आपल्याक बरो घरकार मेळचो म्हण मागताली.
भुरग्यां खातीर तवश्याची देणगी
तवशें भेटोवप म्हळ्यार प्रुथुमेंत उतपन्न केल्लें फळ भेटोवप. सांतान तळावली ह्या गांवांत पावसाळ्यांत वेगवेगळे तरेची तवशीं जातात आनी हेंच फळ लोक सांत आनांक भेटयतात आनी भुरग्याच्या देण्या खातीर मागतात.
चलये खातीर आनी नव्या काजारांचेर बेसांव पडपा खातीर केल्ली चुड्यांची भेट
भारतांतले परंपरे प्रमाण चडश्यो बायलो कांकणां घालतात. चड करून लोक सांत आनाक चुडो भेटयतात. आदीं सांगिल्ले प्रमाण सांत आनां घोव – बायले मदलो मोग वाडयता. तांकां सांभाळटा. संकश्टां पासून पयस दवरता आनी तांचे मदलो एकवट वाडयता. ह्या कारणाक लागून लोक चुडो भेटोवन आपली मागणीं सांत आना वरवी देवा मुखार दवरता.
वर्ग:फेस्तां, जात्रा आनी परबो वर्ग:देवनागरी पानां
कवासो (हातो)
(मराठी-केवडा, केतकी; हिंदी-केवरा,केटंगी; गुजराती-केवडी; कन्नड-केदगे, मुंडिगे; संस्कृत-केतक;गंध-पुष्प; इंग्लीश-स्क्रू पाइन;लॅटीन-पॅंडॅनस ओडोरॅटिसीमस;कूळ-पॅंडॅनेसी). भारतीय व्दीपकल्पाचे उदेंत आनी अस्तंत देगेर,तेचपरी ओरिसा, मध्यप्रदेश, सुंदरबन, ब्रह्मदेश, दमान जुंवे आदी वाठारांनी कवासो जाता.कवाशाक ‘हातो’ अशेंय म्हण्टात. कवाशाचें झाड सावें उदक आशिल्लया न्हयंयां-व्हाळांचे देगेरजाता. ताका झाड म्हणच बदला ‘झील’ म्हणपच जातले. ताचें कांड लांबट वाटकुळें आसता. मूळ कांडाक खांदयो चड नासतात, फांट्याक मात चड आसतात. पानां सुकून झडटकच कांडाक वाटकुळे उपरांत ह्या कोंबांची खांदी जाता. दोन पानांमदीं जागो साप उणो आशिल्ल्यान,पयसुल्ल्यान पळेतल्याक कवाशाचें झाड म्हळ्यार सगळीं पानांच-पानां कशें दिसता. कांडाच्या मुळाकडल्या भागाक भायल्यान बारीक-बारीक लांब पाळां येतात. ह्या पाळांचो अर्दो भाग जमनींत भितर वता जाल्यार अर्दो भाग वयर दिसता. हीं पाळां खूब बारीक-बारीक आशिल्ल्यान तीं झाडाक घट धरतात; तशेंच हीं पाळां मातयेक घट बसतात, देखून माती व्हांवन वचूंक पावना.कवाशांची पानां लांब आसतात. पानांचो रंग पाचवो आसता. ताच्यो दोनूय कुशी पातळ ब्लेडीभशेन आसतात. खरवतीच्या दांतांभशेन त्यो खरखरीत आसतात. पानांक मदीं एक कांटयाळी शीर आसता. कवाशाचें झाड तेंगशेर फुलता. सादारणपणान जाका लोक कवाशाचें फूल म्हण्टात तें खरेपणान एक बोण. केळीच्या बोणाभशेन ह्या बोणाक चारूय कुशींनी एकार एक अशीं पातीं दाटिल्लीं आसतात. ह्या पातयांचो रंग हळडुवो आसता. दर एके पातयेपोंदा एक एक स्वतंत्र फूल आसता. ख-या अर्थान कवाशाची ही पाती म्हळ्यार एक पानच. पूण तें फुलावांगडा आशिल्ल्यान ताचो रंग हळडुवो आसता. सगळ्यांत वयली कवाशाची पाती आनी ते पातये पोंदचें फूल आकारान मोटें, रंगान गाड आनी वासान बरें आसता. जशी जशी एक एक पाती काडली, तसो तसो पातयेचो आनी फुलाचो आकार, रंग आनी गंध कमी कमी जायत वता. कवाशाचें फूल पळोवपाक एक कणस कशें दिसता ताच्या आंगाक बारीक बारीक कुसां कशीं आसतात. हें कणस फांफडीत जाल्यार तातूंतल्यान धवो पिठो कसो झडटा. वास येता तो ह्या पिठ्याकूच. फूल काडनासतना उल्लें जाल्यार ताच्यापसून अनसासारकें दिसपी फळ जाता. हें फळ पिकतकच फुटना. पूण आपोआप सुकूंक लागता. तें गोड नासता आनी तें खायनात. कवाशाच्या फुलाचो बायलांक माळपाखातीर आनी देवाक घालपाखातीर उपेग जाता. पुराय तेयार जाल्ल्या कवाशाच्या फुलापसून तेल काडटात. ह्या तेलापसून कवाशाचें अत्तर तयार करतात. पूर्विल्ल्या काळार लेगीत हें उत्तर लोक काडटाले. शाबू,सौदर्यप्रसाधनां, तंबाखू,उजवाती हातूंत वासाखातीर ह्या तेलाचो उपेग जाता. जेवणा-खाणाच्या कांय पदार्थातूय वास हाडपाखातीर ह्या तेलाचो वापर करतात. तकली उसळप आनी संधीवात ह्या सारक्या दुखण्यांचेर कवाशाच्या तेलाचो उपेग जाता.घराचें पाखें, शेंद-यो,दोरयो,तोपयो,पांटले,पोतयो ह्यो वस्तू पानांपसून तयार करतात. मूळांपसून रंगोवपाचे ब्रश करतात. देवी, कुश्टरोग, उपदंश, खोरोज, कोड आदी दुयेंसां बरीं करपाक कवाशाच्या पानांचो उपेग जाता. बोणकी ही कवाशाचीच एक जात. तिच्या फुलाचो वास कमी आनी रंग धवसार हळडुवो आसता.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:फुलां
नखेत्र
नखेत्र रातच्या वेळात मळबांत दिसपी बिंदुतल्या चड लुकलुकपी वस्तूंक नखेत्र वा तारो म्हणटात. हे लुकलुकता आसतना प्रकाश दिसपी गिऱ्यां परस वेगळे वळखूंक येतात. सुर्य हेंय एक नखेत्र.
हीं नखेत्रां 2000 वर्सां पयलीं सावन एके धर्तरे पसून पयस आशिल्ले खगोलाचेर दसयल्ले दैवी प्रकाश बिंदू मानपाची पद्दत आशिल्ली. इ.स.पू. 130 ह्या वर्सां हिपार्कस ह्या ग्रीसी ज्योतीशवेत्त्यान नखेत्रांची पयली वळेरी तयार केली. ताचे उपरांत टॉलेमी आनी हेर अरबी इ.स. 1838
वर्ग:खगोल शास्त्र वर्ग:देवनागरी पानां
देवदार
देवदार हें सुमार 30-45 मी. उंचायेचें आनी सुमार 3 मी. घेराचें झाड. ताची साल लेव पुडी कोराची आसून तिचे उबें कुडके सुटून पडटात. ताळो वाटकुळ्यो आसून पानां खुबूच ल्हान खवळावपी आनी त्रिकोनी आसतात. फुलां जानेवारी-फेब्रुवारींत येतात. हाका मराठीन, हिंदीन देवद्वार; संस्कृतान देवदारू; इंग्लीश: हिमालयन सायप्रस; लॅटीन: क्युप्रेसस टोरूलोजा अशें म्हण्टात. हो रुख क्युप्रेसेसी ह्या कुळातलो आसा.
इतिहास
महाभारत, बृहत्संहिता आनी हेर संस्कृत ग्रंथांनी(रघुवंश, मेघदूत, कुमार संभंव) तशेंच आयुर्वेदीय चिकित्सेंत देवदार झाडाचो उल्लेख मेळटा. शंकुमत गणांतल्या क्युप्रेसेसी ह्या कुळांत ह्या उंच आनी सदापर्णी झाडाचो आस्पाव आसून तो हिमालयाच्या वायव्य भागांत तशेंच चंबा ते नेपाळमेरेन सुमार 1,550 - 2790 मी. उंचायेर दिश्टी पडटा. थंयच्यान चीनाच्या अस्तंत भागामेरेन ताचो प्रसार आसा. जौंसर, गढवाल, शिमला, नैनिताल, कुलू आदी वाठारांनी तशेंच पुणे, मुंबय, कलकत्ता शारांतल्या उद्यानांनी हें झाड लायिल्ले दिश्टी पडटा.चुनखडीची जमीन ताका बरी मानवता.
देवदाराचें लाकूड हळदुवसार करडें, वासाळ, मातशें घट्ट आनी तिगपी आसता. तासून सुळसुळीत करून तें रंगोवपाक मेळटा. सजावटीचें सामान, आरमारी, शिलेपाट(रेल्वे रुळांपोंदा घालपाचे पाट), पूल आदीखातीर आनी कोरीव सामानाखातीर उपेगी आसता. ह्या झाडांची ताजीं पाचवी पानां उकडून काडिल्लें तेल वासाळ आसून तातूंत प्रोपिऑनिक, कॅप्रॉयक, लॉरिक हीं आम्लां आनी गामा टर्पिनिऑल आसता. जायत्या खासगी आनी भौशीक बागांनी सोबीतकायेखातीर हें झाड लायतात. नवी लागवड बियांपसून करतात. रोंप्याचीं सुर्वेचीं पानां सुयेवरी आसतात आनी 3-4 च्या पातळिल्ल्या घोंसान येतात. थळाव्या आनी शिंपडिल्ल्या प्रसाराक लागून ह्या झाडाचें लाकूड व्हड प्रमाणांत उपलब्द जायना. चड करून उत्तर प्रदेशांतल्यान हाची पुरवण जाता. देवळांत ह्या झाडाचें लाकूड धुपाखातीर वापरतात. सीडारचे एके जातीक (सीड्रस डेओडारा) आनी बॉक्सकड हाका देवदार अशें म्हळां.