cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नास्नोडा
नास्नोडा (६२६६८२)
नास्नोडा हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या बार्देस तालुक्यातील २४४.०५ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ६४५ कुटुंबाचे व पुराय २७२५ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार MAPUSA ५ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा १३६० दादले आनीक १३६५ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक १०३ आसून अनुसूचित जमातीचे ४५ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६६८२ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (ALDONA CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (ALDONA CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (ALDONA CT) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (MAPUSA) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (MAPUSA) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (MAPUSA) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत १ एमबीबीएस पदवीधर वैजकी वेवसायी आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध ना. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हो क्षेत्र संपूर्ण स्वच्छता अभियानात आसा गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०८ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
नास्नोडा ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ): = शिंपणावळ सुविधा == शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
लोलयेंकार, जयवंत अंबू
लोलयेंकार, जयवंत अंबू : (जल्म: १५ ऑक्टोबर १९३३, लोलयें, काणकोण). सुटकेझुजारी. ताणें माध्यमिक मेरेन इंग्लिशींतल्यान शिक्षण घेतलें. नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो तो वांगडी आशिल्लो. पत्रकां लावप, बसकांनी वाटो घेवप असलीं कामां तो करतालो. सिंधुताई देशपांडे हिच्या फुडारपणाखाल ताणें १७ फब्रुवारी १९५५ ह्या दिसा काणकोणच्या गांवडोंगरी वाठारांत सत्याग्रह घडोवन हाडलो. तेचपरी हेर वांगड्यांक घेवन काणकोण पुलीस ठाण्याचेर मोर्चा व्हेलो. १३ जुलय १९५५ ह्या दिसा पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका अटक केलो आनी प्रादेशिक लश्करी न्यायालयामुखार उबो करून आठ वर्सा बंदखणीची ख्यास्त तेचपरी दंड भरपायेक कसर जाल्यार आनी दोन वर्सा बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. २६ ऑगस्ट १९५९ ह्या दिसा ताची बंदखणींतल्यान सुटका जाली. भारत सरकारान १५ ऑगस्ट १९७२ ह्या दिसा तामपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कनौज
उत्तर प्रदेश राज्यांतल्या फरूखाबाद जिल्ह्यांतलें एक शार. हें शार कानपूर आसाचे उत्तरेक ८१ किमी. अंतराचेर आसून उत्तर रेल्वेचें स्थानक आसा.
कनौज शाराचो आर्विल्लो इतिहास मौखरी ह्या राजासावन सुरू जाता. गुप्त साम्राज्याच्या शेवटाक हरिवर्मा ह्या मौखरी राजान नव्या राज्याची थापणूक केली आनी कनौज शराक आपली राजधानी केली. हरिवर्मा उपरांत ताचो पूत आदित्यवर्मा आनी नातू ईश्वरवर्मा हांणी त्या शाराचेर कांय काळ राज्य चलयलें. ईश्वरवर्मा उपरांत ताचो पूतईशानवर्मा हांणें कनौज शाराचेर राज्य केलें. इ.स. ६०६ मेरेन मौखरी राजांनी कनौज शाराचेर राज्य चलयलें. उपरांत कनौज शाराचेर हर्षवर्धनाची सत्ता येतकच कनौज शार एका व्हड साम्राज्याची राजधानी जाली. ६४७ त हर्षवर्धनाक मरण आयल्या उपरांत ह्या शाराक तितलेंशें म्हत्व उरलें ना.फुडें आठ्व्या शेंकड्याचे सुर्वेक यशोवर्मा ह्या राजान कनौजाचेर आपली सत्ता स्थापन केली. ताचे उपरांत वृत्रयुध, इंद्रायुध आनी चक्रायुध ह्या राजांनी सुमार ७७० ते ८१३ वर्सा मेरेन कनौजाचेर आपलें राज्य केलें. ह्या काळा उपरांत कनाचेर खूब आक्रमणांण जालीं. राजस्थान आनी माळवा राजस्थान आनी माळवा हांचेर राज्य करपी राजा नागगभट हाणें चक्रयुधाक हरोवन कनौज राज्याचेर जैत मेळयलें. ताचो नातू मिहिरभोज हो व्हड पराक्रमी राजा आशिल्लो. ताच्या साम्राज्याचो विस्तार अस्तंतेक सौराश्ट्राकडसून उदेंतेक बंगालमेरेन आनी उत्तरेक पंजाबसावन दक्षिणेक नर्मदेमेरेन आशिल्लो. ताच्या साम्राज्याची राजधानी कनौज आशिल्ली.
धाव्या शेंकड्याच्या शेवटाक कनौजाचेर राज्यपाल नांवाचो राजा राज्य करतालो. ह्या काळांत गझनीचो महंमद कनौजाचेर चाल करून आयलो. ताणें कनौजाचेर जैत जोडलें आनी सगळें शार लुटून व्हेलें.
फुडें कनौजाचेर चंद्रदेव गाहडवालाची सत्ता आयली. ताणें कनौज ही आपली राजधानी केली आनी कनौज शाराची बरीच उदरगत केली. ताचे उपरांत मदनपाल, गोविंदचंद्र, विजयचंद्र आदी राजांनी कनौजाचेर राज्य केलें. १९१३ वर्सा महंमद घोरीन जयचंद्राक मारून कनौज शार आपल्या शेकातळा घेतलें. ह्या काळांत हांगाच्या लोकांक खूब त्रास सोंसचे पडले. उपरांत शेरशहा आनी हुमायुं हांणी कांय काळ कनौजाचेर आपली सत्ता चलयली. फुडें अकबराच्या काळांत कनौजशाराचो आस्पाव मोगल साम्राज्यांत जालो. ब्रिटिशांचे राजवटींत १८५७ वर्सा जाल्लो स्वतंत्रताय संग्राम हांगासावनूच सुरू जाल्लो.
भारताच्या सांस्कृतिक इतिहासांत ह्या शाराचें म्हत्व वाडलां. गुप्त आनी हर्षच्या काळांत कनौज हें बौध्द संस्कृतीचें मुखेल केंद्र आशिल्लें. हर्षाच्या काळांत हांगा १० हजार भिक्षूक रावताले. हिदूंची हांगा २०० देवळां आशिल्लीं. विध्या आनी कला ह्या दोन गुणांचें तर कनौज शार कुळारच आसलें. भवभूति आनी वाक्पतिराज हे दोन कवी यशोवर्माच्या काळांत कनौज शारांत जावन गेले.
कनौज शारांत पूर्विल्ल्या वाठारांत भूवराह, कक्याणसुंदर, शिवमुखलिंग, नृत्यगणेश आनी विश्वरूप विष्णू आदी सातव्या आनी आठव्या शेंकड्यांतली सुंदर मेळ्ळ्यांत. तेचपरी जौनपुराच्या सुलतानान हिंदू देवळांच्या फांतरानी बांदिल्ली जामामशीद, जैनस्तंभ आशिल्ली मशीद, सीताकी रसोई आदी वास्थू पळोवपासारक्यो आसात. आदल्या काळांत गंगा न्हंय कनौजशारा लागसल्ल्यान व्हांवताली. आतां गंगेचें पात्र शारापसून बरेंच पयस आसा. त्या आदल्या पात्राचे देगेर आतां मोडक्या इमारतींचे अवशेश दिसतात.
अत्तर, गुलाबपाणी, आदी वासांच्या पदारगथांखातीर आनी गुलकांद खातीर कनौज शाराक बरीक नामना मेळ्ळ्या.
वर्ग:देवनागरी पानां
रातराणी
रातराणी (मराठी - रातराणी; हिंदी - रात की रानी; इंग्लीश - क्वीन ऑफ द नायट, लेडी ऑफ द नायट, नायट सिरिंग; लॅटीन - सेस्ट्रम नॉक्टर्नम; कूळ - सालॅनेसी) हें पातळून वाडपी झाड मुळचें वेस्ट इंडिजातलें आसून ताचो प्रसार भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश, श्रीलंका, तशेंच मेक्सिको, मध्यं अमेरीका, उश्ण कटिबधांतलें अमेरिकेचे वाठार, वेस्ट इंडिज आदी वाठारांनी आसा. रातराणीचे प्रजातींत वट्ट सुमार 150 जाती आसून तातुंतल्यो भारतांत फकत आठ जाती मेळटात. रातराणीची उंचाय सुमार 1.25 ते 3.75 मी. आसून खांदयो लेव पुडिकोराच्यो आनी हुमकळपी आसतात. पानां सार्दी एकाआड एक तांतया आकाराचीं, लांबशी-पातळ सुमार 10 सेंमी. लांब, आनी 4 सेंमी. रुद आनी चकचकीत आसून तोंकाकडेन अशीर आसतात. फुलां लेव हळदुवसार सुमार 2 सेंमी. लांब आसून जुलय – सप्टेंबरांत पानाचे खार्चीत, तेंगशेर फुलां येतात. फुलां रातचीं फुलतात. तांचो मंद वास सगळेकडेन पातळटा. ह्या फुलांपासून अत्तर काडटात. हे वनस्पतीचो अर्क मोडणें मारप ह्या दुयेंसाचेर वखद म्हण वापरतात.
दर्यापातळेसावन ऊंच- सकयल प्रदेशामेरेच्या सगळ्या वाठारांत हें झाड जाता. पोरसांत तशेंच वयेंकडेन ह्या झाडाची लागवड केल्ली दिश्टी पडटा. ह्या झाडाचीं छाट कलमां वा गुटी कलमां लावन पावसाळ्यांत लागवड करतात. जानेवारी ते एप्रिल म्हयन्यांत फुलां येतात. फुलांचो भार सोंपतकच सादारणपणान एक म्हयन्या उपरांत चड वाडिल्लो ताळ्यो कापून उडयल्यार फुलां चड येतात. ह्या झाडाक मावा आनी पिठ्या भिकुणांचो त्रास जाता. तेखातीर 10% बीएचसी धुंवरी फरवतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
वास्को
वास्को म्हळ्यारुच वास्को द गामा. हे भारतांतल्या गोंय राज्यातलें एक शार.हाचे नांव पुर्तुगेज नाविक/शोधकर्ता वास्को द गामा वयल्यान पडलां.
हें गोंयचें सगळ्या परस व्हड शार आनी हाची २००५ ची आबादी १००,००० परस चड आशिल्ली. हें गोंयचें मुख्य बंदर आनी मुरगांव तालुक्याचे मुख्यालय. हे शार जुवारी न्हंयचे देगेर आसा. हे शार पणजे सावन ३० कि.मी पयस आसा.
उगम
ह्या शाराची निर्मणी १५४३ त जाली. आनी हे १९६१ मेरेन पुर्तुगेज शासना खाला आशिल्ले. हे १९६१ वर्सा उपरांत भारताचो भाग जालो.
येरादारी आनी कारखाने
वास्को शारांत तीन तरांची येरादारीची साधनां आसात. तीं म्हळ्यार पातमार(उदक), रेलवे, रस्तो. वास्कोच्या मुरगांव बंदरांतल्यान मिनाच्या येरादारी जाता. देखून हे बंदर गोंयच्या आर्थीक नदरेन खूब म्हत्वाचे. भारतीय नाविक दलांचे हांगां एक बेस आसा. वास्को शाराक लागीं दाबोली विमानतळ आसा. हे गोंयांतले एकमेव विमानतळ.
शिक्षणीक संस्था
वास्कोच्या लोकांक दर्जेदार शिक्षण दिवपी शिक्षणीक संस्था हांगां आसात.
महाविद्यालयां
वास्को शारांत महाविद्यालय ना, पूण हांगांचे विद्यार्थी जुवारीनगरच्या मुरगांव शिक्षणीक संस्थेच्या उच्च माध्यमीक तशेंच महाविद्यालयांत फुडलें शिक्षण घेतात.
पर्यटन थळां
हांगाचीं पर्यटन थळां. पयल्ट पायिंट - हेड्लांड सदा, जापानास गार्डन, बायणा बीच, बोगामलो बीच(७ कि मि पयस)
संदर्भ
वर्ग:गोयेचीं शहारां, गांव आनी जागे वर्ग:देवनागरी पानां
लोलयेंकार, पेरु जिवा
लोलयेंकार, पेरु जिवा :(जल्म : १३ एप्रिल १९१५, आगस, लोलयें). सुटकेझुजारी. तो नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो वांगडी आशिल्लो. बसकांनी वांटो घेवप, भूंयगत कार्यकर्त्यांक आदार दिवप, तांकां मार्गदर्शन करप असलीं कामां तो करतालो. आगस माशें हांगाच्या पुलाचेर स्फोट घडोवन हाडपाचो ताणें यत्न केल्लो. पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका धरपाचें फर्मान काडिल्लें. फुडें पुलिसांनी ताका अटक केली आनी देड वर्स बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. पूण उपरांत ९ म्हयन्यांनीच ताची सुटका जाली. भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
श्री मंगेश देवस्थान, मंगेशीं
श्री मंगेश देवस्थान, मंगेशीं
पयलींच्या काळांत हें देवूळ साश्टी म्हालांतल्या कुशस्थळी ह्या वाठारांत आसले.परशुरामान गोंयांत वसोवपाखातीर त्रिहोत्रपुरासावन दशगोत्री ब्राह्मण आनी तांची 64 कुळां हाडलीं अशें म्हणतात. ह्या कुळांनी मंगेश, शांतादुर्गा, नागेश, महालक्ष्मी, सप्तकोटेश्वर, म्हाळसा आदी. आपल्या कुळदेवतांच्यो प्रतिमाय हाडून गोंयांत स्थापन केल्यो.तांतूंतले मंगेश दैवत मुळ कुशस्थळी आतांचे कुठ्ठाळे स्थापन केल्लें.फुडें 1510 वर्सा गोंयाचेर पुर्तुगेजांची सत्ता येतकच तांणी हांगां हिंदु धर्मियांचो नाश करपाचें सत्र चलयलें.
जेन्ना कुशस्थळीच्या श्री मंगेश देवस्थानाच्या कुळावी लोकांक खबर कळ्ळी की पुर्तुगेजांनी साश्टी तालुक्यांतल्या लोकांक बाटोवन थंयच्या देवळांचो नाश करपाचो कट रचला, तेन्ना तांणी रातोरात गुपीतपणान मंगेश देवाचे लिंग उखलून शेजारच्या आदिलशहाच्या राज्यांत जंय हिन्दू सरदार ते वेळार अधिकाराचेर आशिल्ले त्या फोंडें म्हालांत प्रियोळ गांवांत व्हरून स्थापन केलें.
ही स्थापना आल्केवाहन शके 1482 नाम सवंत्सरी म्हळ्यार इसवी सन 1560 वर्सा जाली अशी म्हायती आमकां त्या देवस्थानाच्या पूर्विल्ल्या इतिहासांत मेळटा.हें स्थलांतर 1 मे 1560 ह्या दिसा जाल्ले. ह्या देवळाची इमारत त्या जेजुइत पाद्रींनी आपले इगर्जेखातीर वापरली आनी आपल्या धर्माच्योदेवता थंय स्थापन केल्यो. उपरांत दुसरे देवुळ मराठेशाहीच्या वैभव काळांत बांदील्लें. ताचे उपरांत इ.स. 1890 वर्सा त्याच जाग्यार तिसरेखेपेक देवूळ बांदले. चवथे खेपे ह्या देवळाचो जिर्णोध्दार शके 1894माघ शुक्ल पुनवेक पुराय जालो त्याच दिसा शुभ म्हुर्तार 17 फेब्रुवारी 1973 देवळाचेर भांगराचो कळस बसयलो.
कुळावी
ह्या देवस्थानाचे कुळावी वत्स आनी कौंडिण्य ह्या दोनूय गोत्रांचे आसात.
जात्रोत्सव
मंगेशी जंय श्री मंगेश देवाची जात्रा जाता ती जात्रा खुब फामाद आसा.जात्रा रथसप्तमी दिसा सुरू जाता आनी आठ दीस चलता. आठूय दीस एकेक तरेचा वाहनांत बसून भायर सरता. पयल्या दिसा देव विजयरथार बसता, दुस-या दिसा हत्ती अंबारींत बसून देवाची मिरवणूक जाता. तिस-या दिसा रौप्य शिबिकोत्सव जाता, चवथ्या दिसा खांद्यावयल्या रथांत बसून देवाची पालखी भायर सरता. पाचव्या दिसा रौप्य शिबिकोत्सव जाता, सव्या दिसा म्हाध्यानी पंचमूर्ती दर्शन रातचे नौकारोहण सांगोड, सातव्या दिसा सुखासेनात्सव आनी आठव्यादिसा रथांतल्यान देवाची मिरवणूक जाता. दिपोत्सव आनी रोशणाय जाता. णव्या दिसा म्हळ्यार निमण्या दिसा महापर्वणी जाता आनी व्हडल्या रथान मिरणूक जाता, महाप्रसाद जाता, सार्वजनीक समराधना जाता, दिपोत्सव मुकतधारा जाता आनी सार्वजनिक गाराणें जाता.
वर्ग:देवनागरी पानां
तिमताक पावलुचें पयलें पत्र
तिमताक पावलुचें पयलें पत्र
पावलून तिमताक बरयल्ल्या दन पत्रांक आनी तिताक बरयल्ल्या पत्राक “गंवळीक पत्रां” म्हणटात, कित्याक ताणें तीं एके पवित्र-सभेक न्हय, पूण तिच्या व्हडिलाक वो गंवळियाक बरयलीं; हाणें ती बरे भाशेन चलवंक ताका उज्वाड आनी वात दाखवंक पावलून तीं बरयलीं. हीं तिनूय पत्रां रुपान तशें विशय्यांनीं एकामेकाक खूब लागीं आसात.
तिमत लिकानियेच्या लिसत्रांतलो आसलो; ताचो बापूय ग्रीक आनी ताची आवय जुदेव. पवित्र पुसतक वाचुंक ताका शिक्षण दिल्लें. पावलू पयले पावटी लिसत्रांत आयलो तेदना, तिमतान तशेंच एवनिके ताचे आवयन आनी लयशेन ताचे शामायन जेजूक देवान भासायललो क्रिसत सडवणार म्हण भावार्थान मानून घेतलो. त्या समय्यार क्रिसतांवांनीं पावलूक तिमताची बरी खबर सांगलली, आनी आपल्या धरंपर्गटणेच्या वावरांत पावलून ताका आपलो सांगाती जावंक विंचून काडलो. तिमताची सुनत करुंक नासली; पूण आतां, फ्रिजियेच्या जुदेवांनीं तिमताच्या तनडांतली क्रिसती धर्माची पर्गटणी संपेपणीं मानून घेवंचे खातीर, पावलून ताची सुनत केली. ह्या उपरांत, खूब पावटी, तिमत पावलू सर्शिलो पयस आसलो. आनी आवघड आनी चड मलाचीं कामां पावलून अजून तर्ण्या तिमताच्या हातांत संपयलीं. पावलूक पयले पावटी रमाक बंदखणिंत घालो तेदना, तिमत आपल्या गुरू बराबर आसलो.
ह्या पत्रांत दन चिंत्नां आंकां मेळतात : तिमतान काळजिदार्पणान खट्या गुरुंचेर झुजुंक जाय, आनी पवित्र-सभा बरे मानडावळीन स्थापून हाडपाचें काम शिताबेन करुंक जाय. पावलुचें मन ह्या दन-ऊय वसतुंचेर घुंवता, कारण थय खूब संकश्ट आसले म्हण ताका अणभव आसलो.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी :
पवित्र-सभे आनी तिच्या अधिकारियां विशीं शिकवण : १:३-३:१६
ताच्या वावरा विशीं तिमताक शिकवण : ४ : १-६:२१
संदर्भ
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
तेसालनिकारांक पावलुचें दुस्रें पत्र
तेसालनिकारांक पावलुचें दुस्रें पत्र
Second Epistle to the Thessalonians
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
विकिपीडिया
विकिपीडिया जावन आसा इंतेर्नेताचेर एक मुक्त विसह्वाकसह जाका विकिमेदिया फवंदातियोन चलयता. हाचेर कणाच्यानूय संपादन वो बदल करुंक जाता. जिंंय वालेस आनी लारऱ्य सांगेर, हाणीं विकिपिदिया जानेर २००१ आन सुरू केल्लें. पयलें, फकत इंगलेस विकिपेदिया आसली, पून वेल सार्तासार्ता, वेगल्यो भासानी जाल्यो.
कोंकणी विकिपीडिया
कंकणी विकिपीडिया जून २०१५ आन स्थापीत जालें. हाचेर कां २००६ वर्सान इंचुबातरान सुरू केल्लें. इंदिया आच्चेस्स तो क्नवलेदगे, गें विसह्वाविध्यालाय, निर्माला इन्सतितुते अफ एदुचातियोन आनी दाल्गादो कंकणी आकादेमी चे आदारान तें उज्वाडाक आयलें.
कंकणी विकिपीडिया तीन लिपियेंचो विकिपीडिया जावन आसा; हांतून देवानागारी, रमी, आनी कणद लिपियेन पानां आसात. फकत पानाच न्हय, पून इंतेर्फाचे आनी मेनूस ऊय दन लिपियेंत तय्यार आसा: देवानागारी आनी रमी. फुडाराक स्चरिप्त चंवेर्तेर तय्यार कर्पाचो ऊय प्रसताव आसा, जाचें आदारान, खुयंच्या-ऊय लिपियेन बरयल्लें पान दूसऱ्या खुयंच्या-ऊय लिपियेन वाजुंक जातेलें.
वर्ग:देवनागरी पानां
तोमाजीन कार्दोज
तोमाजीन कार्दोज एक उत्कुश्ट तियात्रिस्त.ताणें तियात्र मळार आपणालें अशें खाशेलें योगदान दिलां. तियात्राची लिखणी तर ताणें केल्याच तेच बरोबर तियात्रा विशीं खूब साहित्य निर्मणी केल्या.
कुटुंबाची वळख
14 एप्रील 1946 वर्सा तोमाजीन कार्दोजाचो जल्म जालो. ताचें पुराय नांव: लांबेर्टो थोमस कार्दोजो. ताका तोमाजीन कार्दोज ह्याच नांवान पाचारतात. सिमोनिया रिटा माशादो आनी आसीस कार्दोज हीं ताचीं आवय आनी बापूय. तेगां भावणां उपरांत तोमाजीन जल्माक आयलो. पयलो ताचो व्हडलो भाव जुवांव दे देवूश,उपरांत लावरा, मागीर तोमाजीन नांवाचो भाव. लावरा हें सात वर्सांचे पिरायेरूच देवाआदीन जालें. तोमाजीन हो ताचो भाव जल्म घेतल्या उपरांत कांय दिसांनी अंतरलो. ह्याच भावचें नांव तोमाजीनाक दवरलें. तोमाजीन हो भावणां मदें निमणो. ताच्या जल्मा उपरांत एका म्हन्यान ताचो बापूय ह्या संवसाराक निमणो आदेवस करून गेलो.
भुरगें जिवीत
ल्हान आसतनाच तोमाजीन एक उमेदिचो भुरगो आसलो. ताका शिकपाक आवडटालें, बरें खेळपाक जमतालें, सुटसुटीत उलोवपाक येतालें, प्रभाविकपणान बरोवपाक जमतालें. प्रभाविकपणान बरोवपाक जमतालें म्हणटा तेन्ना ताचे एके घडणेचो उल्लेख करप योग्य दिसता. तो जेन्ना स वर्सांचो आसतना, एक सर्त आशिल्ली. सेतेंब्राचे 8 तारखेर मारिया मायेच्या जल्माची परब समारंभतात. हेच परबे निमतान, आवयांचो दीस मनयतात. हेंच मनांत धरून, हे सर्ति प्रमाण आवयक एक चीट बरोवपाची आसली. ही सर्त तेन्नाच्या पुर्तुगेज सरकारान घडून हाडिल्ली. पुराय गोंय भर भुरग्यांनी तांतूंत भाग घेतिल्लो. तोमाजीनान तांतूंत भाग घेवपाक खूब कसरत केली. आपलें मन लावन ताणें चीट बरयली. चीट बरयल्या उपरांत ताका कळून आयलें की चीट पुर्तुगेजीन आसपाक जाय म्हण. ताणें बाबडयान जायते कश्ट काडून चीट कोंकणीन बरयिल्ली. निमण्या वेळार एका पाद्रीचो आदार घेवन ती चीट पुर्तुगेजीन अणकार करून धाडून दिली. हे ताचे चीटीक अखील गोंय पांडयार पयलें इनाम फावलें. ह्या इनामाचो उगडास करताना तो अशें म्हणटा “ म्हाका अखील गोंय पांडयार पयलें इनाम फावलें तें म्हजे भाशेक न्हय पूण म्हज्या चिंतपाक ”.
ताचे पुरवज तियात्राच्या क्षेत्रांत केन्नाच दिसूंक नात. ताच्या व्हडल्या भावाक दिसलें आपूण आपल्या गांवच्या फेस्ताक तियात्र बरोवंचो. ह्याच हावेसान ताणें पयलो तियात्र अदृश्टी जिवीत जल्माक हाडलो. ह्या तियात्रांत तोमाजीनान पयलेच फावट भाग घेवन कांतार गायलें. तेन्ना तो फकत 11 वर्सांचे पिरायेचो आसलो. वर्साक एक फावट तियात्र जातालो, हो तियात्र चड करून ताचो भावूच बरोयतालो. ह्या तियात्रांनी तोमाजीन कांतार गायतालो, हें जालेंच त्या भायर विनोदी पात्र व्हड प्रभाविकपणान खेळयतालो. ताच्या गावपाच्या गुणाक लागून ताका वेगवेगळ्या तियात्रांनी आमंत्रण आसतालें. भोव करून कालांगूट, वेरें, पोमुर्पा, शिड्डणें आनी मेर्श गांवांनी आपलो ताळो गाजयलो. ह्याच काळा मजगतीं तांचो ट्रियो (भाव आनी ओली डिमेलो) खूब नामना जोडपाक पाविल्लो.
शिक्षणीक नदरेतल्यान
तोमाजीन कार्दोजान आपलें मुळावें शिकप कोंकणीतल्यान केलें. त्या काळार कोंकणी शिकपाची वेगळीच तरा आशिल्ली. रोमी लिपयेतल्यान चीट बरोवपाक शिकयताले, मागीर तांतूंतल्यान कोंकणी वाचप-बरप करप आसलें. ह्या शिकपा उपरांत 1960 वर्सा ताणें पुर्तुगेज भाशेतल्यान सेगुंद ग्राव पास केली. ल्हानपणांत साकुनूच ताका शिक्षणाचो मोग आशिल्लो आनी मागीर फुडें तो मोग वाडत गेलो तो दिसून येता. 1971 वर्सा ताणें बी. एस. सी.चें शिकप धेंप कॉलेजिंतल्यान पुराय केलें. हाच्या उपरांत ताणें शिक्षक जावपाचो हावेस आपल्या मनांत बाळगिलो. ह्याच हावेसान 1976 वर्सा बी.एड.चें शिकप सुफळायेक पावयलें. बी.एड. केल्या उपरांत शिक्षकाचो वावर करपाक लागलो. शिकयतां शिकयतां ताका दिसलें आपूण आनीक शिकल्यार खूब उपयोगाचें. हाकाच लागून ताणें एम. ए.चें शिकप करूंक येवजिलें. 1988 वर्सा हेंय शिकप ताणें कसलेच आडखळे विणें फळाक पावयलें.
1971 वर्सा सावन ताणे एक शिक्षक म्हण जापसादारकी स्विकारली. 34 वर्सां वेगवेगळ्या शाळांनी आपली शिक्षणीक सेवा अर्पण केली. ह्या 34 वर्सांच्या मजगती शिक्षणीक क्षेत्रांत वेगवेगळीं पदां हाताळ्ळीं. Goa Headmaster Association (1990-1995) हाचें दोन फावट अध्यक्षाचें पद घेतलें. Governing Council of Goa Board of Secondary and Higher Secondary Education हाचो वांगडी आसलो. Examination Committee, Board of Studies in Konkani of Goa Board of Secondary and Higher Secondary Education हाचो वांगडी आसलो. Goa School Advisory Board set up by Government हाचोय वांगडी आसलो. शिक्षीक क्षेत्रांत तोमाजीनान अर्थपुर्ण कामगिरी चलयली. होच ताचो पोटतिडकीन केल्लो वावर गोंय सरकाराक मान्य जालो. ह्याच वावरा खातीर 2003 वर्सा गोंय सरकारान सर्वउतत्म शिक्षक म्हण पुरस्कार (State Award for Excellence in Teaching Profession)लाबयलो.
समाज सेवा
1994 वर्सा, समाज सेवा अदीक नेटान फुडें व्हरचे खातीर विधानसभेची वेचणूक लढयली आनी तांतूंत जैतिवंत जालो. 1995 वर्सा ताका विधानसभेचो सभापती म्हण पद दिलें. फुडले विधानसभेचे वेचणूकेक ताका हार मानची पडली. तेन्ना सावन ताणें राजकरण पयस दवरलें.
1. कला मोगी कांदोलीं
1978 वर्सा कला मोगी कांदोलीं हे संस्थेचो जल्म जालो. ही संस्था जल्माक येवपाक खास कारण आसा. कला अकादमीचे तियात्र सर्तिंत भाग घेतलो जाल्यार एके नोंद केल्ले संस्थे खालाच तशें करूंक जातालें. पयलीं चार वर्सां हेर संस्था खाला तोमाजीनान कला अकादमीचे तियात्र सर्तिंत भाग घेतलो. उपरांत ताका दिसलें आपली खाशाची संस्था आसची.
तोमाजीन कार्दोज, ज्योकीम इनासियो कारवालो, नेवीस माशादो, जुवांव दे देवूश कार्दोज, जुजे मातायश फेर्नांदीश, जॉन डिमेलो आनी कायतानो फ्रांसिस्को वाज, हे कला मोगी कांदोलीं, संस्थेचे स्थापक वांगडी म्हण फुडें सरले. जुजे मातायश फेर्नांदीश हाका पयलो अध्यक्ष जावपाक भाग फावलें. आतां तोमाजीन कार्दोज अध्यक्षपण चलयता. हेच संस्थे खाला आयज पसून कला अकादमीचे तियात्र सर्तिंत तोमाजीन भाग घेता.
2. तियात्र अकादमी
2002 वर्सा गोंय सरकारान Cultural Policy of Goa तयार करचे खातीर एक समिती निमयारली. डॉ. नंदकुमार कामत हाका अध्यक्षाचें पद दिलें. जेश्ट नाटकार, पुंडलीक नायक आनी उतकर्श तियात्रिस्त तोमाजीन कार्दोज हांचो हे समितींत आसपाव आसलो. गोंयची संस्कृताय कशी सांबाळची, तिगवंची आनी फुलवंची, हेच संबंदी हे समितिचो हेतू आसलो. तियात्र ही गोंयची संस्कृताय ती कशी सांबाळची, तिगवंची आनी फुलवंची, हेच संबंदी तोमाजीनान आपले म्हत्वाचे प्रस्ताव मांडले. तांतलो एक प्रस्ताव म्हळ्यार तियात्र अकादमी.
मांडो प्रेमी
मांडो जावन आसा गोंयची संस्कृताय. ही गोंयची संस्कृताय सांबाळचे खातीर Goa Cultural And Social Centre दर वर्साक मांडो उत्सव घडोवन हाडटा. कांदोलेचीं किर्णां हो तोमाजीन कार्दोजाचो एक संस्कृतीक संगीत पंगड. ह्या पंगडा खाला मांडो उत्सवाक वांटेकार जातात. आयज पसून ह्या संगीत पंगडाक 11 फावटीं Mando Award प्राप्त जाला. ह्या इनामां भायर तोमाजीनाक उत्तम उतरां खातीर, उत्तम संगीता खातीर आनी उत्तम दाखोवणे खातीर साबार इनामां लाबल्यांत. ह्या संस्कृतीक संगीत पंगडान All India Radio, Goa Doordarshan And National Network आपले कार्यक्रम प्रस्थूत केल्यात. मुंबय, बेंग्लोर, दुबाय,मस्कट आनी कुवेट साकिल्या जाग्यांनी आपलें अस्तित्व गाजयलां.
भाशा भक्त
1987 वर्सा कोंकणी भाशेचें जैत जालें, म्हळ्यारूच जी 555 दीस कोंकणी खातीर चळवळ चलयिल्ली ती फळाक आयली. 4 फेब्रवारी ह्या दिसा कोंकणी गोंयची राजभास म्हण गोशीत केलें. कोंकणी राजभास करपाक खूब जाळवणदारांचो हातभार आसा. पुंडलीक नायक हाणें मुखेलिपण चलयलें. तोमाजीन कार्दोज एक खूब जाळवणदारां मदलो एकलो, जो कोंकणीक मानाच्या पाठार बसोवपाक पोठतिडकीन वावूरलो. कोंकणीच्या मोगा खातीर जायते अपमान सोसले, त्याग केले आनी धिरान सगळ्यां आडखळ्यांक फुडो केलो. कोंकणी राजभास करून घेवपांत ताचें म्हत्वाचें योगदान आसा.
कोंकणी राजभाशे खातीर तो वावुरलो हातूंत मात पसून दुबाव ना. तेच बरोबर कोंकणी साहित्याक अर्थपुर्ण सेवा अर्पण केली. 1993 वर्सा थोमस स्थिफन्स केंद्रान ताणें कोंकणी खातीर योगदान योगदान मान्य करून ताका फा. आंतोनियो पेरेरा पुरस्कार फावो केलो. वावराडयांचो इश्ट हें पिलार संस्थेचे नेमाळें. हे संस्थेन, 2005 वर्सा तोमाजीनाचें कोंकणी खातीर केल्लें योगदान स्विकारून ताका वावराडयांचो इश्ट पुरस्कार भेटयलो.
पत्रकार
प्रतिभा शक्त आसप हें की देवाचें एक अपरूप देणें. तोमाजीना कडेन लिखणेची प्रतिभा शक्त आसा आनी ताणें तिचो योग्य वापर केल्लो दिसून येता. कोंकणी नेमाळीं तशेंच इंग्लीश नेमाळ्यांचेर ताची लिखणी परझळटा. 2 मार्स 2014 वर्सा आमचो आवाज हें कोंकणीचे पयलेंच रंगीत सातळें जल्माक आयलें. ह्या सातळ्याचें संपादक पद तो व्हड हुशारकायेन हाताळटा. रोमी कोंकणीतलें एक दर्जेदार नेमाळें म्हण आयज ताची तुस्त-तोखणाय जाता.
लिखणेचो धबधबो
तोमाजीन कार्दोजान, आयज पासून 35 तियात्रांची लिखणी केल्या. हे चडशे तियात्र खास करून तियात्र सर्ति खातीर जल्माक आयले. तियात्र सर्तिक हे तियात्र सादर केले तेन्ना साबार इनामां मेळोवपाक पावले. उत्तम दाखोवणे खातीर आठ फावटीं पयले इनाम, चार फावटीं दुसरे इनाम, चार फावटीं तिसरे इनाम आनी दोन फावटीं उमेद वाडवपी इनाम फावले. उत्तम लिखणे खातीर बारा फावटीं इनामां कमयलीं. उत्तम दिग्दर्शना खातीर पंद्रा फावटीं इनामां जोडलीं. अदीक म्हत्वाचें म्हळ्यार तियात्राचे लिखणे खातीर गोंय सरकारान ताका 2009 वर्सा उत्तम लिखणे खातीर राज्य पुरस्कार (State Award for Literature) दिला. ह्या इनामां भायर तियात्राक आनीक जायते इनाम लाबिल्ले आसात, तांची वळेरी फुडें दिल्या. ह्या 35 तियात्रांचें कथान थोडक्यांत समजून घेवंया.
संदर्भ
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:तियात्रिस्त/Tiatrist
Vatican City
, ho zauvn asa ek Eropantlo des. Tachi rajdhani Vatican City zauvn asa. To zauvn asa jogotantlo sorv lahn des.
आर्जेन्टिना
दक्षिण अमेरिकेच्या दक्षिण वाठारांतलें राश्ट्र. अक्षवृत्तीय विस्तार 22˚ ते 55˚ दक्षिण आनी रेखावृत्तीय विस्तार 54˚ 20' ते 73˚ अस्तंत. आर्जेन्टिनाचे उत्तरेक बोलीव्हिया,इशान्येक पाराग्वे, उदेंतेक ब्राझील, उरुग्वाय आनी अटलांटीक म्हासागर, दक्षिणेक अटलांटिक म्हासागर आनी अस्तंतेक चिली. क्षेत्रफळ 27,77,815 चौ. किमी. आर्जेन्टिना हें नांव आर्जेन्टम् (चांदी) ह्या लॅटीन शब्दावयल्यान आयलां.
भूंयवर्णनः
भूंयरचणूकेचे नदरेंतल्यान देशाचे चार वांटे जातातः 1. अँडीज दोंगर वाठार, 2. पॅटागोनिया, 3. पँपास आनी 4. उत्तरेवटेनचो गरम हवामानाचो वाठार.
अँडीज दोंगरान आर्जेन्टिनाचो 30% वाठार व्यापला. ह्या वाठारांत बरेच निद्रीस्त ज्वालामुखी आसात. हातूंतल्या वट्ट तेमकांतल्यो एकवीस 6,200 मी. परस ऊंच आसात. हातूंतलें 7,034 मी. उंचायेचें अॅकन्काग्वा हें सगळ्यांत म्हान दिसता.
अँडीजचे उदेंतेवटेन उत्तरेचे रिओ नेग्रो न्हंयसावन ते दक्षिणेवटेन मॅगलेन म्हळ्यार सामुद्रधुनीमेरेन पॅटागोनिया पातळ्ळां.
पँपास हो एका थराचेर आशिल्लो वाठार. हांगा सगळ्या वटांनी तण दिसता. हांगाची जमीन पिकाळ जावन आसा.
उत्तरेकडलो वाठार अँडीज दोंगर आनी पाराना न्हंय हांचेमदीं आसा. थंय चिखोल खूब आसा. मनीस वस्तीक ही सुवात समा ना.
पाराना ही हांगाची सगळ्यांत व्हडली न्हंय. तिची लांबाय 4,184 किमी. आसा. ला प्लाताक मेळचेपयलीं 193 किमी. मेरेन हिका बरेच फांटे फुटल्यात आनी परत एकठांय आयल्यात. हे न्हंयचे रचणूकेक लागून हांगाचो वाठार पिकाळ जाला. ला प्लाता भायर देल, व्हाये, दुल्से, प्रिमेरो, सेगुंदो, तेर्सेरो, क्वार्तो आनी किंतो ह्या सारक्यो न्हंयो हांगा आसात.
वनस्पत आनी मोनजातः
उत्तर आर्जेन्टिनांतल्या रानांनी आनी चिखलाच्या वाठारांनी तरांतरांचीं जनावरां आसात. जाग्वार, प्यूमा, रानमाजरां, कोले, कॅपिबारा, आर्माडिलो, मुयो खावपी प्राणी ह्यासरके प्राणी चड प्रमाणांत दिश्टी पडटात. तणाच्या वाठारांनी तरांतरांचे किडे, रिया, ऑटर, वीझल, ऑपॉसम सारकीं जनावरां आनी शहामृग, टिनॅमो सारके पक्षी आसात.न्हंयांभितर तरेकवार जातीचें नुस्तें भरपूर प्रमाणांत सांपडटा. स्पेनांतल्यान हाडिल्लीं गोरवां हांगा बरे तरेन वाडलीं जाल्यार कांय पळून वचून रानवटी जालीं. जगांतल्यो 10 टक्के वनस्पतीच्यो जाती हांगा आसात. क्वेब्राचो, येर्बामाते, सायप्रस, पायन, लार्च, ओक, च हे रुख आनी पँपास वाठारांत तण आसा. ‘ आम्ब ’ हो रुख हांगाचो राश्ट्रीय रुख मानतात.
इतिहासः
इतिहासतज्ञांच्या मताप्रमाण युरोपीय हांगा पावचेपयलीं ह्या वाठारांत सुमार 3,00,000 लोक रावताले. आशिया खंडांतल्यान येवन हांगा ते 20,000 वर्सांपयलीं पावले अशेंय एक मत आसा. 15 व्या शेंकड्यामेरेन हांगा ‘ इंडियन ’ लोकांची बरीच वस्ती आशिल्ली. हांचेर इंका संस्कृतायेची सत्ता आशिल्ली अशें मानतात कारण बरेच लोक क्वेचुआ ही इंकांची भाशा उलयताले. ह्या लेकांचें पोट शिकार आनी शेतवेवसायाचेर चलताले अशें मानतात.
व्हेस्पूची हाणें 1501-02 वर्सा रिओ द ला प्लाताचो सोद लायलो. खुआन दियाझ दे सोलिस ह्या स्पॅनीश मनशान 1516 वर्सा हांगा पयलें पावल दवरलें पूण ताका हांगाच्या इंडियन लोकांनी मारून उडयलो. ते उपरांत 1526 वर्सा सेबेस्टियन कॅबट आनी दियेगो गार्सिया हे थंय पावले.दोगांयमदीं झगडीं जाल्ल्यान ते रोखडेच स्पेनांत परतले. फुडें पेद्रु द मेंदोंसाच्या फुडारपणाखाल स्पेनान हांगा आपली वसणूक करपाचो यत्न केलो. निमाणे मारतीनेस दुमींग इराल हो ला प्लाता वाठारांत घुसलो आनी 1539 वर्सा ताणें आसूनसियोन हो गांव तयार केलो. हेंच हांगाचें पयलें स्पॅनिश शार थारलें. फुडें खुआन दे गाराय हाणें पाराग्वाय न्हंयचेर 1573 वर्सा सांताफे बंदर आनी 1580 वर्सा बुएनॉस आयरेस ह्या शाराची थापणूक केली. हांगाच्यान स्पेनच्यो वसाहती वाडूंक लागल्यो. सगळ्या वसाहतींचेर आसूनसियोनची सत्ता आसताली आनी पेरु हांगाचो राज्यप्रतिनिधी राज्यकारभार चलयतालो. वसाहतींक स्पेनचे कायदे लागू जाताले. ताका लागून वसाहतींची चड उदरगत जावंक पावली ना. फुडें ब्रिटन आनी पोर्तुगाल हांचो वेपार चोरयां जावंक लागलो. तो बंद करचेखातीर 1776 वर्सा स्पेनान ला प्लाता हो स्वतंत्र प्रांत तयार करून थंय राज्यपालाची नेमणूक केली. ह्या प्रांतांत तेन्ना आयचें आर्जेन्टिना, पाराग्वाय, उरुग्वाय आनी बोलीव्हियाच्या कांय वाठारांचो आस्पाव आशिल्लो. ब्रिटीशांनी 1806-07 वर्सा केल्ल्या झुजाक बुएनॉस आयरेसच्या लोकांनी बरेतरेन जाप दिली. ह्या झुजाउपरांत हांगाच्या लोकांक आत्मविस्वास आयलो आनी स्वतंत्रतायेची तांकां आस लागली. 25 मे 1890 दिसा एके नागरिक समितीची (Junta) थापणूक जाली. हे समितीन स्पेनचो राजा फेर्दीनांद, जाका नेपोलियनान हरयल्लो, ताच्या नांवान राज्य करपाचें थारायलें. हो दीस आजूय स्वतंत्रताय दीस म्हूण मनयतात. खडेगांठ स्वातंत्र्यझुजारी होसे द सान हाच्या फुडारपणाखाल तुकूमान हांगा नागरिक मंडळान क्रांती करून 4 जुलय 1886 दिसा ला प्लाता प्रांताच्या स्वतंत्रतायेची घोशणा केली. ताका लागून स्पेनची हांगाची सत्ता सोंपली. ला प्लाता वाठाराचे पाराग्वाय, उरुग्वाय आर्जेन्टिना आनी बोलीव्हीया हे चार स्वतंत्र देश जाले.
बेर्नार्दिनो रिव्हादाव्हीया हो 1826 त आर्जेन्टिनाचो राश्ट्रपती जालो. ताणें बरेच कायदे हाडून सुदारणा केल्यो पूण देशाभितरल्या झुजांक लागून ताका राजीनामो दिवंचो पडलो. 1829-52 ह्या काळांत खुआन मानुयेल द रोसास राश्ट्रपती जालो. तो हुकुमशहा आशिल्लो. ताका हुस्तो होसे द उरकीसा ह्या ताच्याच अनुयायान सत्तेवेल्यान सकयल देंवयलो आनी देशाभायर धांवडायलो. तेन्ना रोसासान देशाभायर धांवडायल्ले आलेबर्दी, मित्रे, सारमिएन्तो सारके देशभक्त परत देशांत आयले. ताचो पालव घेवन उरकीसन 1853 वर्सा संविधान तयार केलें, पूण ताका मान्यताय मेळपाक उणीच धा वर्सां लागलीं. हें आर्जेन्टिना गणराज्याचें पयलें लोकशाय संविधान. फुडें जनरल मित्रेच्या (1862-68) सत्तेखाला आर्जेन्टिनान बरीच उदरगत केली. ताच्या उपरांत सत्तेर आशिल्लो सारमिएन्तो हो देशभक्त आनी फुडारिल्ल्या विचारांचो आशिल्लो. 1874 त निकोलस आवेलान्दा राश्ट्रपती जालो. तो 1880 मेरेन सत्तेर उरलो. 1880 ते 1912 मेरेन बरेच जाण सत्तेर आयले पूण हो काळ म्हळ्यार राजकी अंदाधुंदीचो जावन केलो. 1912 वर्सा रोके पेन्ना ह्या राश्ट्रपतीन गुप्त मतदानाची पध्दत हांगा चालू केली. ताका लागून 1916 त इपोलितो इरिगोयेन हो जहाल उदारमतवादी राश्ट्रपती जालो. 1852 ते 1880 हो राश्ट्राचे बांदावळीचो आनी 1880 ते 1916 चो काळ रुढीवादी राज्यपरंपरेचो काळ अशें मानतात. हाच्या उपरांत 1916 ते 1930 मेरेन जहालमतवादी सत्तेर आयले. 1930 ते 1943 मेरेन परत रुढीवादी परंपरा मानपी पंगडाच्या हातांत सत्ता आशिल्ली. ह्या काळांत युरोपांत निर्माण जाल्ल्या फॅसिझम, नाझीवाद हांचो आर्जेन्टिनातल्या घडणूकांचेर परिणाम जालो. जर्मन गुप्तहेर देशभर पातळ्ळे. 1946 मेरेन हुस्तो, रॉबेर्तो कास्तियो, रॉसन आनी रामिरेझ हे राश्ट्रपती जाले. हाच्या उपरांत सत्तेर आशिल्ल्या आंदेल्मीरो फॅरॅल हाणें 1945 त जर्मनीआड झूज उबारलें. हाका लागून आर्जेन्टिनाक ‘पॅन अमेरिका ’ आनी संयुक्त राश्ट्रांत प्रवेश मेळ्ळो. झुजाच्या काळांत पॅरॉन सारको लश्करी अधिकारी आपली शक्त वाडोवन 1946 वर्सा राश्ट्रपती जालो. ताणें स्वताक कामगारांचो फुडारी जाहीर करून तांचो तेंको मेळयलो.
ताणें बेगोबेग यत्न करून कामगार आनी प्रस्न सोडयले. कांय धंद्याचें राश्ट्रीकरण केलें. पूण ह्यो सगळ्यो सुदारणा करतना ताणें मतस्वातंत्र्य, संघटनास्वातंत्र्य सारक्या लोकशायेच्या तत्वांचो गळो अंदिल्लो. न्यायालयां, खबरपत्रां, शिक्षण संस्था हांचेर बंधनां घालीं. धर्मीक फुडाऱ्यांचें फाटबळ मेळवचेखातीर धर्मशिक्षण सक्तीचें केलें. ह्याच काळार लोकांमदीं बरीच नामनेची आनी प्रिय आशिल्ले ताचे बायलेक, इव्हाक मरण आयलें (1952). हे गजाली उपरांत पॅरॉनाचीय लोकप्रियता देंवली. 1955 वर्सा धर्मीक फुडाऱ्यांकडेन कामगार संघटनेच्या विशयावेल्यान ताचे मतभेद जाले. त्याच वर्सा जून म्हयन्यांत बंड जालें आनी सगळी सत्ता लश्कराकडेन आयली.निमाणो 9 सप्टेंबर, 1955 दिसा पॅरॉन सत्ता सोडून देशाभायर गेलो. जनरल लॉनार्दी हो सत्तेर आयलो. पूण रोखडोच आरांबुरु हाणें ताका पयस केलो आनी स्वता राश्ट्रपती जालो.
पॅरॉनान देश सोडलो पूण ताचे विचार, ताणें बायलो आनी कामगार हांचेखातीर हाडिल्ल्यो सुदारणा ह्या गजालींक लोक विसरले नात. 1958 त फेब्रुवारी म्हयन्यांत लश्करी राजवटीन जेन्ना वेंचणुको जाहीर केल्यो तेन्ना पॅरॉनच्या फाटीराख्यांच्या पालवान जहालमतवादी उमेदवार आर्तूरो फ्रॉन्दीझी वेंचून आयलो. पॅरॉन पक्षाचेर बंदी आशिल्ली पूण तांच्यो कार्यावळी परत वाडीक लागल्यात हें जाणा जावन नोव्हेंबर 1958 वर्सा आणीबाणी जाहीर केली आनी तांची चळवळ आळाबंदा हाडली. पूण सैन्यांतले अधिकारी फ्रॉन्दीझी हो पॅरॉन फाटीराख्यांक लागून सत्तेर आशिल्लो हें विसरले नात. 29 मार्च 1962 वर्सा बंड जावन सिनेटचो अध्यक्ष गुयदो हाका राश्ट्रपती केलो. हाचे उपरांत 1962 वर्सा डॉ. इलिया सत्तेर आयलो. पूण देशभर पातळिल्लो असंतोश आनी सैन्यांतल्या अधिकाऱ्यांवांगडा ताचें पटना जाल्ल्यान तो बेजार जालो. अर्थीक परिस्थिती सामकी वायट जाल्ली. ताका लश्करी अधिकाऱ्यांनी सत्तेवेल्यान काडून उडयलो.
हाचे फुडें 1973 मेरेन सैन्यांतले अधिकारीच एकामेकांकडेन झुजून सत्ता झोमून घेवंक लागले. देशाक कोणचीच अशी थीर राजवट मेळ्ळीना. 1973 वर्सा पॅरॉन परत वेंचून आयलो आनी राश्ट्रपती जालो. ताची बायल इझाबेल हिका ताणें उपराश्ट्रपती केली. जुलय 1974 त पॅरॉनाक मरण आयलें आनी इझाबेल कांय काळ राश्ट्रपती जाली. तिचे राजवटींत सत्तेचें केंद्रीकरण जालें आनी तिणें आपल्या सगळ्या विरोधकांक चिड्डून उडोवपाक सुरवात केली. देशांत पातळ्ळ्यि अंदाधुंदीचो फायदो घेवन लश्करी अधिकाऱ्यांनी परत बंड केलें आनी सत्ता हातासली. 1976 ते 1981 मेरेन लेफ्टनंट जनरल जॉर्ज राफाएल व्हिदेला हो देशाचो राश्ट्रपती जालो. सैन्यांतल्या अधिकाऱ्यांक सत्तेचो हावेस निर्माण जाल्ल्यान हांगाची सत्ता आपल्या हातांत घेवंक तांचे मदीं झुजां आनी झगडीं चालूच अशिल्लीं. व्हिदेला फाटल्यान व्हियोला आनी ताचे फाटल्यान लिओपाल्दो गाल्तेरी सत्तेर आयलो. हाणें फॉकलंडच्या जुंव्याक लागून 1982 च्या फेब्रुवारी म्हयन्यांत ब्रिटनाकडेन झूज मांडलें. आर्जेन्टिनातल्यान सैन्य धाडून जुव्यांचेर जैत मेळयले, पूण तीन सप्तकांउपरांत ब्रिटिशांचे नाविकदळ थंय पावलें आनी तांणी आर्जेन्टिनाचेर जैत मेळयलें.ह्या झुजाचो परिणाम गाल्तेरीचेर वायट तरेन जालो आनी जून 1982 त ताका सत्ता सोडची पडली. देश कारभाराचीं सूत्रां मेजर जनरल रेनाल्दो बिग्नोन हाणें आपल्या हातांत घेतलीं.बिग्नोनान राजकीय पक्षांक वावुरपाची मेकळीक दिली आनी वेंचणुको जाहीर केल्यो. 30 ऑक्टोबर 1983 दिसा जाल्ल्या वेंचणूकांउपरांत राऊल आल्फोन्सान राश्ट्रपती जालो. लश्करी अधिकाऱ्यांच्या हातांतलें बावलें जाल्लो आर्जेन्टिना बऱ्याच काळाउपरांत नागरी प्रशासनाखाल आयलो.
राज्यवेवस्थाः
आर्जेन्टिना 22 प्रांतांचे एक संघराज्य आसा. केंद्र सरकाराचे फाटीराखे आनी थळाव्या लेकांचे हित सांबाळपी लोक हांचे बरोच काळ जाल्ल्या झुजाउपरांत हांगा संघराज्याची थापणूक जाली. 1853 वर्सा तयार केल्लें संविधान अमेरिकन संविधानाचेर आदारिल्लें आशिल्लें. हातूंत उपरांत कितल्याशाच फावट बदल केल्यात. 1947 सावन हंगा बायलांक मतदानाचे अधिकार मेळ्ळे.
केंद्र सरकाराचे तीन वांटे आसात. कार्यकारी (Executive), विधीमंडळ (Legislature) आनी न्यायसंस्था (Judiciary). कार्यकारी अधिकार राश्ट्रपतीच्या हातांत आसतात.
राश्ट्रीय संसद दोन घरांनी भरताः प्रतिनिधी मंडळ (Chamber of Deputies) आनी राज्यमंडळ (Senate). हांगा राजकी पक्ष बरेच आसात. सद्याक राश्ट्रीय थराचेर सात पक्ष मुखेल आसात.
अर्थीक स्थितीः
दक्षिण अमेरिकेभितर आर्जेन्टिना अर्थीक नदरेन बरोच फुडें आशिल्लो देश जावन आसा. हांगा गंव आनी मक्याचें भरपूर पीक येता. पँपास वाठार शेतवडीखातीर फाव सारको आसा आनी चडशी पिकावळ ह्या वाठारांत जाता. गंव आनी मको हे भायर ऊंस, फळां, तंबाखू हांची पिकावळ म्हत्वाची आसा. पशुधनाक लागूनय आर्जेन्टिनाचे अर्थीक उदरगतीक मदत जाता.
हांगाच्या खणींनी तरेकवार धातूंची सांठवण आसा. पूण ह्या धंद्याची आजून चड उदरगत जाल्ली ना. शिशें, जस्त, रूपें, भांगर, तांबें, मँगनीज, युरेनियम हांची बरीच सांठवण हांगा आसा,पूण खण उद्येगाचेर चड लक्ष न दिल्ल्याकारणान आर्जेन्टिनाक लोखण, कोळसो सारक्या गजालींची आयात करची पडटा.
सैमीक तेल आनी वायू हांचें उत्पादन मात बरेंच फुडें पावलां. ह्या गजालींक लागून आर्जेन्टिनाक इंधनाखातीर कोणाचोच आदार घेवंची गरज पडना.
उदकांतली पिकावळ बरीच आसा आनी ह्या धंद्याक फाटबळ दिवपाक सरकार यत्न करता. पूण चिली, पेरु हांच्यामुखार आर्जेन्टिनाचो नुस्त्याचो वेपार सामकोच उणो आसा.
कारखाने आना हेर उद्येगधंदे हांगा दिसानदीस वाडत आसात. कारखान्यांभितरलें 65% उत्पादन बुएनॉस आयरेस वाठारांतल्यान येता. ह्या वाठारांत इद्येगधंद्याचें प्रमाण सगळ्यांत चड आसा. रबराच्यो वस्तू, कपडे, वाहनां, रसायनीक पदार्थ हांचे कारखाने चडशे ह्याच वाठारांत आसात. हेर वाठार जंय कारखाने आनी हेर उद्येगधंदे वाडीक लागल्यात ते म्हळ्यार कॉर्डोबा (वाहनां, स्टील, लांकडाच्यो वस्तू), सांता फे (वाहनांची जुळवणी, यंत्रां, कागद, दुदापसून तयार जावपी पदार्थ), मेंदोझा (सोरो, रसायनीक द्रव्यां, फळां सुकोवप), रुझारिओ (तेल, ट्रॅक्टर्स, मांस सुकोवप), तुकुमान (साखर कारखाने), चाको वाठार (कपडो आनी भंगसाळी). 1978 वर्सा पेट्रोलियम उत्पादन सगळ्यांत चड आशिल्लें; ताच्या खाला सोरो, शिमीट, स्टील, हांचो क्रम लागतालो.
भौराश्ट्रीय (Multinational) कंपन्यांनी बरेंच भांडवल हांगाच्या उद्येगधंद्यांनी घालां. 1977 वर्सा आर्जेन्टिनाक भेट दिवपी पर्यटकांची संख्या 13,50,000 इतली आशिल्ली. पेसो हें हांगाचें अधिकृत चलन.
येरादारी आनी संचारणः
आर्जेन्टिनांत दक्षिण अमेरिकेंतल्या हेर देशांपरस रेल्वेनीर्ग चड आसात. रेल्वेमार्गांनी सगळ्या प्रांतांक जोडल्यात. 43,500 किमी. लांबायेच्या वट्ट रेल्वेमार्गांपैकी 56% बुएनॉस आयरेस, कोर्डोबा आनी सांता फे ह्या प्रांतांनी आसात.
रस्त्यांची लांबाय 2,90,200 इतली आसा. रस्त्यांवेल्यान जावपी येरादारीचें प्रमाण बरेंच व्हडलें आसा. 70% शेतकी उत्पादनाची येरादारी रस्त्यांवेल्यान जाता. शारांच्या वाठारांत कोलॅक्तीव्हो, (Colectivo) म्हळ्यार टॅक्सी सेवा आसा. ही टॅक्सी सेवा थाराविक मार्गांवेल्यान येरादारी करता.
रिओ दे ला प्लाता न्हंयतल्यान आनी ह्या न्हंयच्या हेर फांट्यांतल्यान बरीच येरादारी चलता. येरादारी करपाक लायक अशे 11,000 किमी.लांबायेचे जलमार्ग आसात. देशांत सात मुखेल आनी हेर 20 बंदरां आसात. आयात- निर्यातीचे सगळे वेव्हार चडशे ह्या बंदरांतल्यान जातात. बंदरां येरादारीचो 75% वांटो उखलता.
हांगाच्यान उजवाडाक येवपी खबरांपत्रां आसात. हांचो वट्ट खप 26,82,000 परस चड आसा. रेडिओ आनी दूरदर्शन क्षेत्र बरेंच फुडारिल्लें आसा. 66% परस चड लोक दूरदर्शनाचो लाव घेतात. संचारण क्षेत्रांत आर्जेन्टिना सुदारिल्ल्या देशांकडेन सर्त करपाइतलो फुडें पावला.
लोक आनी समाजजीणः
1986 वर्सामेरेन आर्जेन्टिनाची लोकसंख्या 3,10,30,000 इतली आशिल्ली. शारांच्या वाठारांनी रावपी लोकांची संख्या 2,22,69,000. लोकसंख्या देशभर समान ना. बुएनॉस आयरेस वाठार चड गर्देचो जाल्यार पॅटागोनिया सारकील्या वाठारांत लोकसंख्या सामकीच उणी आसा.
आज मेस्तिझो उणे आसले तरी 19 व्या शेंकड्यांच्या मध्यामेरेन तांचें प्रमाण बरेंच आशिल्लें. तें कमी करपाचो यत्न जाणून बुजून जालो. सारमिएन्तो, मित्रे आनी आलेबर्दी हांचे राजवटींत हजारांनी युरोपीयांक फुसलावन ह्या देशांत हाडले आनी तांकां हांगा वाडूंक मदत केली.1852 वर्सा गोऱ्या लोकांचे प्रमाण 2.75% आशिल्लें, तें 1947 त 89% जालें. लोकसंख्येत जाणून बुजून केल्ल्या ह्या बदलांक लागून हांगा जाती-जमातींभीतर झगडीं जालीं नात. पूण युरोपीयनांमदीं अटालियन, स्पॅनिश, फ्रेंच, इंग्लीश, जर्मन, स्वीस, ऑस्ट्रियन, पोल, स्कँडिनेव्हीयन, स्लाव अशे ल्हान व्हड वांटे जाल्यात. समाजीक आनी राजकी जीणेचेर ह्या विंगड विंगड पगडांचो प्रभाव दिसता. इटालियन चड आशिल्ल्यान देशांतल्या चडशा वाठारांभितर अटालियन नांवां सहज वळखून मेळटात. देखीकः पॅरोन हो मूळ इटालियन. विंगड विंगड वांशिक,भाशीक आनी सांस्कृतिक संस्कार घेवन येवपी ह्या लोकांचेर स्पॅनिश भाशा आनी हांगाची एक खाशेली संस्कृताय हांचो परिणाम जावन एक नवोच समाज हांगा जल्माक आयला.
कॅथलिक धर्म हो हांगाच्या राज्याचो धर्म, पूण बाकिच्या धर्मांक आनी पंथांक स्वातंत्र्य आसा. कॅथलिक धर्मपीठाच्या मळार हांगाच्या राश्ट्रपतीक खास अधिकार आसात. बिशपासारक्या धर्मगुरूंची नेमणूक राश्ट्रपती करता आनी पोप जे आदेश दिता ते राश्ट्रपतीच्या मान्यतायेबगर हांगा लागू जायनात.
चडशे लोक कॅथलिक आसल्याकारणान तांचे सण आनी परबो देशभर दबाजान मनयतात. इटली देशांत दिश्टी पडपी विंगड विंगड देव-दवतांचीं ल्हान व्हड देवळांय हांगा दिसतात.
कुटुंबपध्दत भारतीय पध्दतीक बरीच लागीं आसा. व्हड एकठांय रावपी कुटुंबां, जाण्ट्यांक मान आनी अधिकार, बायलांची सुवात ह्यो गजाली हांगाच्या लोकांभितर भारतांतल्या लोकांभाशेन आसात. इव्हा पॅरॉन सारके बायलेच्या कर्तुपांतल्यान देख घेवन बऱ्योच बायलो दादल्यांवांगडा वावुरतना दिसतात. कला कुसरीचेर युरोपीय पध्दतीचो प्रभाव स्पश्ट दिसता.
शिक्षणः
राश्ट्रीय साक्षरतेचें प्रमाण 93% आसा. जगांत हे गजालींत आर्जेन्टिनाचो क्रमांक 26 वो लागता. 6 ते 14 वर्सां मेरेनचें सात वर्सांचें शिक्षण फुकट, समान आनी सक्तीचें आसता.ताच्या उपरांत पांच वर्सांचें उच्च माध्यमिक शिक्षण आसता. मार्च ते डिसेंबर मेरेन एक शिक्षणीक वर्स आसता. पूण थंडेच्या वाठारांनी हें सप्टेंबर ते मे मेरेन आसता. स्पॅनिश ही शिक्षणाची भास, पूण मुळाव्या आनी माध्यमिक पांवड्यांचेर इंग्लीश आनी फ्रेंच भाशांतल्यानय शिक्षण दितात.
नागरी सेवेंतल्या काम करप्यांमदीं सगळ्यांत चड वांटो म्हळ्यार शिक्षकांचो. शिक्षणाच्या मळार शिक्षकांची परिस्थिती बरी आसा. प्रौढ साक्षरतेचें काम बऱ्याच मोट्या प्रमाणांत चालू आसा.
सरकारी शाळांभायर हांगा खाजगी शाळाय बऱ्योच आसात. आर्जेन्टिनांत 13 राश्ट्रीय, चार प्रांतीय आनी 23 खाजगी विश्र्वनिद्यालयां आसात. शिक्षणाच्या मळार हो देश सुदारिल्ल्या देशांपरस चड वेगळो ना. हांगा सगळे तरेचें शिक्षण दिवपाची वेवस्था आसा. आर्जेन्टिनातले बरेचशे विद्यार्थी शिक्षण घेवंक अमेरिका, फ्रांस, कॅनडा, अस्तंत जर्मनी, ब्रिटन, इटली, स्पेन,उरुग्वाय आनी चिली ह्या देशांनी वचून रावल्यात. विज्ञान आनी तंत्रगिन्यानाच्या शिक्षणाक हांगा चड म्हत्व दितात आनी सरकारी पालवान ह्या शिक्षणाची उदरगत करपाचे यत्न नेटान चालू आसात.
भाशा आनी साहित्यः
साहित्याचो प्रसार हांगा शिक्षणाचें प्रमाण चड आसल्या कारणान बऱ्याच नेटान जाला.एचेव्हेर्रीआ (1905-51), लूगानेस लेओपाल्दो (1874-1938), बॉर्जेस, ऑकांपो, मित्रे (1829-1906), सारमिएंतो (1811-1888), आर्नांदेझ (1834-86), रॉमेरो, माएआ ह्यासारके लेखक आनी कवी नामनेचे जावन आसात. सावेद्रा लामास (1936), आवसाय (1947) हांकां नोबेल इनाम मेळ्ळां पूण तें साहित्यांत न्हय. रवींद्रनाथ टागोराचें साहित्य हांगा एका काळार बरेंच लोकप्रिय आशिल्लें.
म्हत्वाचीं थळाः
दक्षिण अटलांटिकाच्या लागचें मार देर प्लाता, अँडीज वाठारांतले सान कार्लोस दे बारीलोचे, नायगारा परस ऊंच आनी रुंद आशिल्लो इग्वासा धबधबो, पँपास हीं थळां आपल्या सैमीक सोबीतकायेन सगळ्यांक लागीं हाडटात. मेंदोंसा, कोर्दोबा आनी तुकुमान हीं इतिहासीक शारां तशेंच बुएनॉस आयरेस हें राजधानीचें शार पळोवपासारकें आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:Sonvsarachim Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage
Lithuania
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी विल्नीयस नगर आसा।
श्री.आवॆर्तानो फुर्ताडो
नांव
श्री आवेर्तानो फुर्ताडो
बापायचें नांव
श्री जुझे बेन्तो फुर्ताडो
मतदारसंघ
नावेली
जल्म तारीख
२८ फेब्रुवारी १९६६
जल्म सुवात
मडगांव
खाशेली ओड
प्रवास करप,वाचन करप तशेंच नाणें आनी शिक्के एकठांय करप
आवड
कातारां आयकप,फुटबाॅल,वाॅलिबाॅल आनी बेडमिन्टन खेळप
खेळाखातीर केल्लो वावर आनी कल्बाचो वागडी
एनफेरमोस स्पोट्स क्लबाचो अध्यक्ष,गोंय वेटरन्स असोसियेशनाचो उपअध्यक्ष,नावेली स्पोट्स क्लबाचो वागडी,भारतीय फुटबाॅल पगंडाचो गोलकी म्हणून प्रतिनिधी आसलो.
देशांची फेरी
मालदिव्स आनी य्.ए.इ
शिक्षणीक पात्रताय
एस.एस.सी
समाजीक आनी संस्कृतीक कार्यां
उपाध्यक्ष गोंय सुरक्षा मडळांचो वागंडी,आनी आवर लॅडी आॅफ एनफरमोस चॅपल कमिटी.
वर्ग:देवनागरी पानां
दोंगर
दोंगर एका थरावीक उंचायेचो आनी सदळश्या कोनाच्या आकाराचो भूभाग. पायाकडे रूंद पसरट आशिल्लो भूभाग माथ्यांकडेन निमुळटो जायत वतां. 1000 मीटर आसची असो संकेत आसा. व्हड दोंगराक पर्वत म्हण्टात. ल्हान दोंगराक दोंगुल्ली म्हण्टात. दोंगराच्यो वा पर्वताच्यो रांको आसतात. तांका दोंगर रांको वा पर्वतावळीं म्हण्टात. बऱ्याच पर्वतावळींच्या चोम्यांक पर्वत समूह म्हण्टात. उदकां वयल्या भूखंडा प्रमाणच उदकांपोंदच्या समुद्र खरीर (सागरतळ) दोंगराच्यो रांगो आसात. अटलांटीक महासागरांतलीं मध्य अटंलाटीक ही दर्यापोंदचीं पर्वत श्रेणी आसा. दर्यापोंदच्या कांय पर्वतांची शिखरां उदकाच्या थरांपोंदा कांय अंतराचेर आसता तर कांय शिखरां उदका थरावयर पाविल्ली आसतात.
धर्तरेच्या कट्ट्यांत आनी कट्टयांपोंदच्या भुगोलीक हालचालींच्या परिणामातल्यान वेगवेगळ्या तराचें दोंगर निर्माण जाल्यात.
ज्वालामुखी दोंगर
धर्तरेच्या पोटांतलो शिलारस (लाव्हा) वाट मेळटा तसो धर्तरेचें कट्टें फोडून भायर सरता. शंकुच्या आकाराची ही शीलारसाची रास थंड पडटकच तिचें रूपांतर दोंगरांत जाता. जपानातलो फुजियामा, इटलींतलो व्हीस्यूव्हीयस, अर्जेटिंनातलो अॅकेग्वाया, मॅक्सिकोंतलो पॅरिकुटिन, हवाई बेटावेलो बावुनालेवा हे ज्वालामुखीपसून तयार जाल्लें मुखेल पर्वत आसात.
घुमटी दोंगर
धर्तरेच्या कट्टयातलें हालचालीक लागून वा ज्वालामुखीच्या फोर्सान धर्तरेचो भाग वयर उखलून घुमटा आकाराचो उंचवटो निर्माण जाता. अशा दोंगराक घुमटी दोंगर म्हण्टात. उत्तर अमेंरिकेंतलो हेन्री पर्वत दक्षिण डकोटांतलो ब्लॅक हिल्स दोंगर ह्यो घुमटी पर्वताचें देखी आसात.
पठारी दोंगर वा अवशेशी दोंगर
न्हंयो, वारो, पावस हांकां लागून सतत जमनीची धूप जायत आसता. पठारातलो खुसखुशीत भाग व्हांवून वचून उरिल्ल्या घट्ट आनी थीर अशा भागाचो दोंगर तयार जाता. पठारातलो खुसखुशीत भाग व्हांवून वचून उरिल्ल्या घट्ट आनी थीर अशा भागाचो दोंगर तयार जाता. गोंयचें दोंगर हें पठारी दोंगरांत आस्पावतात.
फुटी दोंगर
जमनीत भितरले हालचालीक लागून जमनीक फूट पडून जमनीचें विशिश्ट भाग जमनींत खचतात. न खचिल्लो भाग सभोंवतणीच्या वाठारापरस उंच उरिल्ल्यान ताका दोंगराचें रूप प्राप्त जाता. कॉलिर्फोनियांतली सियेरा नोवाडा ही पर्वत रांग ह्या प्रकाराखाल येता.
घड्यां दोंगर
धर्तरेच्या कट्टयाचें भायलें आवरण भूंयपट्ट्यांपसून तयार जाल्ले आसा. हे पट्टे केन्ना केन्नाय धर्ततेच्या कट्ट्यात दाबा घालपाक कारणीभूत जातात. ह्या दाबांक लागून फातराच्यो घडयो पडटात. अनिर्बंध काळामेरेन ही घडयांची प्रक्रिया चालू उरून पर्वतांची रांग निर्माण जाता. आशियांतलो हिमालय, युरोपांतलो आल्पस, अमेरिकेंतलो अॅपालॅचिअन हे घडयांपर्वत आसात.