cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manddo
Itihas
Manddeacho zolm Saxtti talukeant zalo. Kudd'tori, Chinchonne ani Lottle he manddeache kullar ganv. Hea ganvamni poile mandde toyar zavn uprant goybhor patoll'lle oxem vidvovanachem mot asa. Saxtti, Bardez ani Tisvaddi hea talukeani aiz manddeanchi bhorpur rochnnuk asli tori goyant dor eka talukeant zoi Kiristanv somaz asa thoim manddeachi lovkikta dista.
Vostram
Dadle tollop navacho bhes ghaltat. Ho bhes lambche lamb paimar lollpi oso asta. Ho bhes makavo boghmodex hanga savn ailo oxe mhantat. Upcharik kott vorem nhestat, jem Purtugez probhav dakhoita.
Ostoreo ek ekmev saddio vo Bharoti nhesop (bazu torop vo pano baju) nhestat. Suvalleak nhespi, torop-bazu manddo nachtana to velud vo roxmicho aslo, tambddo, nillo vo hirvea rongacho, zaka bhangrachea (durmill chandiechea) dhageachi nokxi asli. Ek dhovem vo nillem xal vaporpant ietalem. Mei dhove asunk zai asle ani moche nhexche.
Hantunt ek ponkho sobitai ditalo, zo eka gupit bhulovnnen nachtana ostorechi avostha vaddoitalo. Halinchea tempar, manddeank nacha sangata gavpacher bhar divpant ieta. Manddeachem Konknnint bhovvochon mandde zavn asa. Manddeancho mukhel vixoi mog zavn asa, lhan itihasachi ghoddneo, goirfaideavoir ani somajik oniaia voir tokrar, ani Goeant Purtugezanchea hajiri voir rajki virodh. Gavpachea sundori toxench vegllem nheosp, dakhovnnenk odik sobai haddunk pavta.
Songit
Manddeachea songitant vaporlolim vazontram gitar, rebek ani ghumott zavn asat. Manddo ho gitprokar, taka nriteachi zodd asta, ti taka uprant zull'lli oxem mantat. Manddlo nachtona dadle bailo oxo don rego kortat ani ekmekancho zoddidar tharavn ekamekam samkar ubem ravtat songitachea ttekeacher mond gotin pavlam uddoit ostonti pod'dhtin nachtat. Nachpache halchali vangddanch nachpeache nodrentleon uktailea bhavakui mhotv asta.
Pottbhas
Konknnint nimannea okxoracher odik bhar divpant ieta. Xastrio manddeanchi pottbhas Bambonn Saxtti, zoxi ti Bannavli, Kuddttore, Lottli,  Chinchonnem, Osollnnem, Betul, Veli, Kunkolli, Naveli ani Rai ganvamni ulovpant ieta, zoim choddso ticho orombh zalo.
Ti chodd Konknnichi songitachi pottbhas ji eksarki okxoram vollgavpant ieta tosli asa. Hea pottbhaxechem ek khaxeleponn mhonnche utranchem uchharop tannpant ieta ani odik svor utrachea modekat vo xevttant vaddovpant ieta. Dekhik dista utor vaddovn disota ani sanddlear utor sanddilear vaddovpant ieta,–i ani o–protoioi ek odik okxor eka vollint ghalunk chodd vaporpant ieta. Lhara, lharari ani neketr, neketro zavnk pavta. -O- cho puro avaz hea pottbhaxent mov korpant ieta. Hea vorvim roddonk, roddunk zata, mhozo,  mhuzo zata. Svamitvdorxok (possessive) sorvnamank(pronoun) manddeank Saxttichi tora asa. Zoxe porim, tujem,  tugel´lem zata,mhujem vo mhojem, mugel´lem  zata. Jen’na songitak ek okxor vogllavnk zai ten’na mottvim rupam vaporpant ietat, dekhik, tuje kodden, tuj´ kodden (koddem) zata ani mhaka naka, mhak´ naka zata. Nhoich uchharnna sombondit Saxtti pottbhas vaporpant ieta, punn  nustea zagear masolli (maslli) vaporpant ieta dekhik:. “Dongrari fulo nam, doriant maslli punn nam”. Bamonn cheddvak vo ostorek “go” chea zagear “rê” vaportat ani “tem” chea zagea r”ti” sorvnam vaportat.
Manddo chodd korun ap-ulovp, prothom veokti ekvochon vo bhovvochon, haka itihasik kothon opvad asun, zavn asa Thoddea manddeamni eklo dusreak sangta zo taka portipal korta. Gaitana nomllaien tala pormonnem kuxik vollpant ieta, jea vorvim donui ek dekhaveachem toxench aikupachem chitr porgott zata.
Thodde Manddem
Her thodde mandde oxe asat:
Bhaileo zullovnneo
वर्ग:Konknni वर्ग:Mandde वर्ग:Romi panam
किरगिझस्तान
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी बिश्केक नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
Ireland
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी डब्लिन नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
Vag
Axia khonddantlea felidde hea marzar kullantolo soglleant vhodd ani bollixtt pranni. Prixtthounxi vibhagantolo ho pranni stonivrgant moddtta. Tacho gonn karnivora ani kull felidde. Tachem xastri-i namv ponthera ttaigris. Tiger with facial marking: Ranthambore, India.
Vag ho pranni ximvabhoxenuch bollixtt. Punn ximvaporos to khub dhurt, chopoll ani krur. Vag hem ddorkalli foddpi mazor. Punn tachi ddorkalli ximvaporos khub komi. Tacho aspavo nixachor pranneant zata aslo tori vag disacho xitoll suvater visou ghetna khub kodden dixtti poddtta. Choddxa vaganchi kemsall kat tambxi hollduvosar asun ticher kalle potte astat. Gollo, pott ani pamyanchea bhitrolo for dhovo asta. Fokot reva vattharant sampddopi vag dhouso asun tacher topkiri rongache potte astat. Vagache dolle nillxe asun, nek ani pamyanchim tollttam gulabixim astat. Taka ayall nasta. Punn zannttea vagak kansulacher lamb kems asta. Tache kan bhaile votten kalle asun tancher dhove thipke astat. Oxa rongache katik lagun taka ujvaddant ani saullent soimik rakhonn (natural camouflage) melltta. Sadaronnoponnan vagachi lambai kopol te xempddechea pontameren 260 - 290 sem'mi. Itli asta. Tachea sangaddeachi rochnnuk khaxele pod'dotin zal'li asun to fattlea mamsall bhagank uddi marpak ani fuddlea pamyank avumllopak va oddun vhorpak boll puroita.
Sadaronnoponnan vegvegllea vaganchi prodexapromann vibhagonni kelea. Dekhik - siberiyon vag (ponthra ttigris alttaika); chini vag (ponthra ttigris emoyemsis); bongal vag (ponthra ttigris ttigris); kespiyon vag (ponthra ttigris virgetta); sumtra vag (ponthra ttigris sumatre); bali vag (ponthra ttigris balika). Vegvegllea vattharant sampddopi vaganchi prozati thoraupakhatir khub yotn zale. Punn sodea soglle vag ekuch prozatibhitor aspautat hem odhikritoponnan manun ghetlam.
Soglleant poilim vagachem ostitv siberia ani novea siberia zumveancher aslem hem thoim sampddil'lea jivaxmamvoilean kolltta. Uprant lhou lhou dokxinnekodden te molexiyon archiplego prodexant patll'lle. Punn sodea bhartant tanchem promann chodd asun, lagim lagim bhartachea sogllea vattharamni te mellttat. Vag pachveanchar datt ranamni, vosu ranamni toxench jhili - zhopamni raupak xoktat. Vagachi chal nettachi. To ratcho aplem bhokx sodpakhatir moilanche moil pois cholun vota. To vegan khub pois meren dhamvpak xokta. Randukor, mhoxi, gorvam, bokddam ani hornnanchi xikar korun to khata. Hea zonauranchi xikar korpak taka opex ailear to bebo, gar, mangem, rankombo ani her sorpotti pranni marun khata. Sadaronnoponnan ek khepe vag 18 - 20 kilo mams khata. Choddkorun vag apli xikar ekttoch korta. Vagachem nak, kan ani vodor him indriyam tikxnn asun tanchea adaranuch to aplea bhokxameren pauta. Punn ken'na ken'nai vag zoddeamni mellun xikar kortat. Gai sagkil'lem vhodd zonaur to tin dis meren khata. Bhokxak marlea uprant survek to tachem rogot ghott'ta ani uprant aplea dhardar datamni zotthor ani antokddeo kuxik kaddun fokot mams khata. To kuxil'lem mamsuy khata. Bhokxak khal'lea uprant to aplim nakhttam zhaddache salir ghasun nitoll korta.
Vag pirayechea chouthea va panchvea vorsa voyant yetat. Uprant fuddlim 11 te 14 vorsam'meren vaginn dor oddez vorsamni ekdam folltta. Tancho somagom' kall choddkorun pausa uprant suru zata. Follpak yetkoch vaginn ddorkalli foddun vagak sad ghalta. Lagim lagim ek pondros ti ekttham-i rautat. 105 te 115 disancho tancho gorbhaudhi asta. Vaginn eka vellar 2 te 6 chhaveank zolm' dita. Sadaronnoponnan chhaveanchem vozon 1 te 1.5 kigre. Asta. Vag ani vaginn choddkorun somagomachea kallantuch ekttham-i yetat. Dekhun chhaveanchi vadd vaginniche dekhrekhikhal zata. Chhavo ek vorsacho zatkuch vaginn taka aplea bhokxachi xikar korpak xikoita. Don vorsam uprant chhavo svotontroponnan aplea bhokxachi xikar korunk xokta.
Polleiat
Tiger
वर्ग:Konknni वर्ग:Romi panam
कोंकणींतलीं वैजकी पुस्तकां -वळेरी
कोंकणींतलीं वैजकी पुस्तकां ह्या वळेरीत तुमकां सगळी वैजकी संबंदीत पुस्तकांची वळेरी मेळटली.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ. त्रिस्तांव ब्रागांझ कुन्य
'''डॉ. त्रिस्तांव ब्रागांझ कुन्य''' हो नामनेचो सुटके झुजारी आशिल्लो.
जल्म आनी शिक्षण
डॉ. त्रिस्तांव ब्रागांझ कुन्य हांचो जल्म 2 एप्रील 1891 दिसा चांदर-सालसेत हांगा जालो. तांचो बापूय वैज आशिल्ले. ते चांदोर गावांत जल्मले तरी तांचे भुरगेंपण कांसावले वाठारांत गेलें. तांणी पणजे शारांत पुर्तगेज माध्यमीक स्कुलांत शिक्षण घेतलें. पूण थंयची शिक्षण पद्दत तांकां मानवली ना देखून ते पाँडिचेरीक गेले आनी थंयच्या फ्रेंच कॉलेजींत तांणी बाकोलोरेआ ( बी.ए.) मेरेन शिक्षण घेतलें. उपरांत पॅरिसाक वचून सॉर्बोन विध्यापिठांत इलेक्ट्रिकल इंजिनियरींगाची पदवी मेळयली आनी ते थंयच नोकरी करूंक लागले.
गांधीजी कडसून स्फूर्त
त्या वेळार भारतांत गांधीजींच्या फुडारपणाखाला नवजागृती चलताली. ताचेर तिचो परिणाम जावन आपल्या हक्कापसत झगडपाची तांका स्फूर्त मेळळी. फ्ररेंच खबरांपत्रांनी तांणी स्वातंत्र्याविशीं लेख बरोवंक सुरू केलें. युमानिते ह्या फ्रेंच खबरांपत्रांचेर नेमान बरपां करुन तांणी जालियनवाला ब्रिटिशांचे जुलमी राजसत्तेची फ्रेंच लेकांक वळख करून दिली. संवसारीक नामना मेळिल्ल्या रोमां रोलां हाणी थापणूक केल्ल्या वसाहतवादाच्या आड वावुरपी अँन्टी इंपीरियलिस्ट लीग हे संस्थेचे ते सभासद जाले.
गोवा कॉग्रेस कमिटीची स्थापना
फ्रांस देशांत 14 वर्सां रावल्या उपरांत 1926 वर्सा ते भारतांत आयले. 1928 वर्सा तांणी पीटर आल्वारीस आनी आत्माराम मयेंकर हांच्या पालवान भारतीय काँग्रेस कमिटी हे संस्थेची थापणूक केली. तांणी आपले बरपावळीवरवीं साम्राज्यवाद तशेंच लोकांक लिपोवन चलयल्ली गुलामगिरी (camouflaged slavery) ह्या विशयांचेर उजवाड घालो.
गरीब मनशाखातीर आवाज
आसामांत च्या तयार करपाच्या मळ्यांनी गोंयचे गरीब मनीस व्हरून तांकां गुलामा सारखी वागणूक मेळटाली. तांच्या आड तांणी 1929 वर्सा सावन आवाज काडपाक सुरवात केली. अश्या वेळार तेन्नाचे भारतीय काँग्रेसीचे सरचिटणीस जवाहरलाल नेहरू हांचे वरवीं यत्न करून 1940 वर्सा गोंयच्या कुणबी लोकांक गुलामगिरींतल्यान सोडोवन हाडपाक तांकां यश मेळळें.
लिश्बोआचे बंदखणींतल्यान तांची सुटका
1952 वर्सा लिश्बोआचे बंदखणींतल्यान तांची सुटका जाली. थंयच्यान गोंयांत येवपाक तांकां मनाय आशिल्ली. देखून ते फ्रांसाक गेले आनी उपरांत मुंबय आयले. मुंबय तांणी गोंयच्या सगळ्या राजकी पक्षांची गोंय कृती समिती (goa action committee) ची थापणूक केली. हे समिती वरवी तांणी दादरा आनी नगरहवेलीच्या सुटके झुजाखातीर तेचपरी 1954 आनी 1955 वर्सा जाल्ल्या सत्याग्रह चळवळीचो वावर हातांत घेतलो. आझाद गोवा आनी अशीं नेमाळीं उजवाडाक हाडून तांणी अखेरमेरेन गोंयचे सुटकेखातीर वावर केलो.
मरण आयलें
तांका 26 सप्टेंबर 1958 दिसा मरण आयलें. मरणा उपरांत तांच्या शांततायेच्या वावराखातीर 1959 वर्सा स्टॉकहॉम (Stockholm) हांगच्या संवसारीक शांतताय काउन्सीलावरवीं (world peace council) तांकां भांगरा पदक फाव जालें.
GOA FREEDOM STRUGGLE’ नांवाचें पुस्तक मुंबय उजवाडाक हाडलें.
1961 वर्सा तांची सगळी बरपावळ एकठांय करून तांच्या वांगड्यांनी ‘GOA FREEDOM SRUGGLE’ नांवाचें पुस्तक मुंबय उजवाडाक हाडलें. तांच्या उगडासाखातीर टी. बी. कुन्य मेमोरियल ट्रस्टाच्या पालवान तांच्या कुटुंबियांनी पणजे शारांत तांच्या नांवान सभाघर बांदलां. 18 जून 1984 ह्या दिसा गोंय सरकारा कडल्यान तांच्या सुटके झुजांतल्यान वावराचो मरणोत्तर भोवमान जालो.
आझाद मैदानाचेर टी.बी.कुन्य यादस्तीक बांदलें
26 सप्टेंबर 1986 दिसा गोंय सरकारान, चर्च ऑफ स्कॉटलंड (CHURCH OF SCOTLAND) शिवडी- मुंबय हांगा आशिल्ल्यो तांच्यो अस्थी गोंयांत हाडून पणजे शारांतल्या आझाद मैदानाचेर टी.बी.कुन्य यादस्तीक बांदलें.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:सुटके झुजारी
लेबनॉन
thumb|लेबनॉन , आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी बेरूत नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस
फोलिस्यु कार्दोज
फोलिस्यु कार्दोज हो सुटके झुजारी आशिल्लो.
जल्म
फोलिस्यु कार्दोज हांचो जल्म 30 ऑगस्ट 1932 दिसा साश्टींतल्या सुरावलो गांवांत जालो. ते गोंयचे सुटके झुजारी,साहित्यीक आनी निर्भिड पत्रकार. तांच्या बापायचें नांव इनोसेस्यु सेबास्तियांव कार्दोज आनी आवयचें नांव मारिया. ताच्या घराब्याचो वेवसाय शेतकामत्याचो आसलो.
शिक्षण
तांणी आपलें मुळावें शिक्षण सुरावले, पुर्तुगेज माध्यमांतल्यान घेतलें. उपरांत मडगांवच्या इन्स्टिटयुट वेनेरावेल पाद्री जुजे वाज ह्या पुर्तुगेज लिसेंव विद्यांत शिकून फुडें इन्स्टिटयुट आबादी फारिय, मडगांव ह्या विद्यालयांत लिसोंवाची पांच वर्सां मेरेन शिक्षण पुराय केलें. उपरांत गोंयचे सुटके झुजांत बंदखम भोगुन भायर येतकच 1976 वर्सा ते एसएससी ची परीक्षा पास जाले, 1980 वर्सा तांणी मुंबय विद्यापिठाची बीए ची पदवी मेळयली. चिकाटी आनी जिद्द हे तांचें खाशेले गुण आसले.
वावर
पुर्तुगेजांचे बांदखणींतल्यान सुट्टकच तांणी एका ताबेलियांवाच्या कार्यालयांत अणकारपी म्हूण काम केलें. मागीर एके खाजगी मुळावे मराठी शाळेंत तशेंच श्री दामोदर विद्याभुवनांत 1961 मेरेन शिक्षकाचो वेवसाय केलो. मुक्ती उपरांत स्वता चलयिल्ल्या सप्तकी नेमाळ्याचो आनी दिसाळ्याचो संपादक म्हूण तांणी वावर केलो. फुडें कांय काळ तांणी स्वता छापखानो चलयलो .1975 ते1987 आनी 1988 वर्सा सावन नावेली च्या रोझरी हायस्कूल आनी हयर सेकंनडरीचो शिक्षक म्हूण काम केलें
लिसेंव शिकता आसताना जनार्दन शिंक्रें हांचे ‘ज्वाला’ हें सुटके मोग्यांचो प्रसार करपी पत्र वाचुन तांकां स्फूर्त मेळ्ळी. तांणीं जादूचे प्रयोग आनी तियात्र सादर करुन तशेंच ‘गोवा’, ‘कोंकण टायम्स’, ‘गोल्डन गोवा’‘संतोस’ आदी कोंकणी नेमाळ्यांनी लेख बरोवन सुटके चळवळी विशीं लोकांकमदी जागृताय घडोवन हाडली. मे 1954 त पुर्तुगाल सावन एक पुर्तुगेज मंत्री गोंयाचे भेटेर येवपाचो आशिल्लो. अशा वेळार कोलवें (सालसेत) हांगा वेगवेगळ्या सुवातींनी ‘गोंय सोडात’ अशे तकटे लायले म्हूण 16 जुन 1954 दिसा तांकां अटक जाली. बंदखणींत तांकां खूब मार पडिल्ल्यान तांचो एक कान जाबंदी जालो. सोडेतीन वर्सांची बंदखण भोगून 30 जानेवारी 1954 दिसा तांची सुटका जाली बंदखणींत आसतना ताणी देवनागरी लिपीचो अभ्यस आनी साहित्याचों वाचन केल्लें. मुक्ती उपरांनतच्या केंकणी भाशा आनी लसाहित्य हांचे उदरगतीचे चळवळीक तांणी 15 ऑगस्ट 1962 दिसा ‘गोयचो साद’ हें रोमी लिपयेंतलें सप्तकी नोमाळें स्वताच्याच म्हालवजार आनी संपादना खाला सुरु केलें 15 ऑगस्ट 1963 दिसा तांणी ह्या पत्राक दिसाळ्याचें रूप दिवन ताका ‘गोंयचो साद’ हे रोमी लिपयेंतले स्पतकी नेमाळें स्वताच्याच म्हालवजार आनी संपादना खाला सुरू केलें.15 ऑगस्ट,1963 दिसा तांणी ह्या पत्राक दिसाळ्याचें रूप दिवन ताका ‘सत्’ हें नांव दिलें. कोंकणीतले हें दिसाळें 1968 मेरेन चल्लें. उपरांत तांणी पुर्तुगेज भाशेंतलें ‘अवीद’ आनी सत् हांचे एकत्री करून दिवटी हें रोमी कोंकणी दिसाळे सुरू केले. रोमी कोंकणी नेमाळीं चलयताना, ताणी कोंकणी बरपाचेर जो पुर्तुगेज भाशेचो प्रभांव पडिल्लो तो साप्प उणो केलो,आनी नीज कोंकणीची धाटणी आनी उतरावळ कोंकणीत हाडली. गोंयचें व्यक्तिमत्व तिगोवन दवरपाचे चळवळींत तशेंच कोंकणी भास आनी साहित्याचे चळवळींत ताणी मोलादीक वांटो घेतिल्लों. खबरांपत्रां आनी भाशणां वरवी तांणी ओपिनियन पोलाच्या आंदोलनात सक्रीय वांटो घेतिल्लो. ‘कोंकणी प्रजेचो आवाज’ न चलयिल्लें राज्य भाशां चळवळींतूय तें पुरायेन वांट्कार जाल्लें.दोन फावटी तें सुवारली पंचायतिचे वांगडी म्हूण वेंचून आयल्यात. तांणी ‘अलिबाबा आनी चाळीस चोर’, ‘तारटी सिंदबाद’ ‘अल्लाउदीन आनी अदूभुत दिवो’ हीं पुस्तकां कोंकणींत अणकारल्यांत. तांचो ‘फुलांची बाग’ हो कविता झेलो तशें ‘तुफान’ आनी ‘निमणी इत्सा’ हो निबंद बरयला. तशेंच तांच्यो कथा, लेख आनी निबंध वेगवेगळ्या नेमाळ्यांनी उजवाडाक आशिल्यात 1984 ते 1986 मेरेन ते कोंकणी भाशा मंडळाचे अध्यक्ष आशिल्ले. दिल्लीच्या साहित्या अकादेमीच्य केंकणी भाशा सल्लागार समितीचे ते वांगडी आसले.
भोवमान
भारत सरकारन फेलिस्यु कार्दोजांक ताम्रपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या तांच्य वावराचो भोवमान केला. निर्भिड आनी तत्वाकडेन केत्राच तडजोड न करपी अशी तांची ख्व्याती आशिल्ली. वैचारीक बसका आशिल्ल्या कारणान पत्रकार ह्या नात्यान तांणी 1969 वर्सा आनी रशियन भाशेचो अभ्यास करपा खातीर 1977 वर्सा रशियेची भोंवडी केल्या. तांकां अपघातांत सांपडून 17 मे 2004 दिसा मरण आयलें.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
काणकोण
काणकोण
काणकोण हे दक्षिण गोंयातल्या काणकोण तालुक्यातलो ३३३४.४ हेक्टर क्षेत्राचो गांव आसून २०११ च्या जनगणने प्रमाण ह्या गावात ९९३ कुटुंबाचे व पुराय ४५४७ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार  किलोमीटर अंतरार आसा. हांगा २३२२ दादले आनीक २२२५ बायलां आसात. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ३३ आसून अनुसूचित जमातीचे २०१३ लोक आसात. ह्या गांएवाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२७०२४ आसा.
वैजकी सुविधा
गांवांत १ एमबीबीएस पदवीधर वैजकी वेवसायी आसा. गांवांत २ अन्य पदवीधर वैजक वेवसायी आसा. गांवांत २ पदवी नाशिल्ले वैजक वेवसायी आसा. गांवांत १ पिढीजात वैद्य आसा. गांवांत २ वखदालय आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण आसा. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण आसा. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
दळण-वळण आनी येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३७०२ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडला. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
भलायकी, पोषण आहार आनी मनरिजवण सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
काणकोण ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): PADDY,COUNTRY LIQUOR,BROOM,CASHEW NUTS,JAGGRY,CARPENTRY,COCONUTS
ऑक्सिजन
ऑक्सिजन हवेंत, उदकांत आनी धर्तरेंत मेळटा. हवेंत ताच्या वजनाचें प्रमाण 25%, उदकांत उदकाचो घटक म्हूण 86%, आनी धर्तरेंत 47%, आसता. स्वीडनचो शास्त्रज्ञ कार्ल शिल हाणें 1772 त ऑक्सिजन पयलीं सोदून काडलो. पूण ताणें आपलो सोद उजवाडाक हाडलोना. इंग्लीश शास्त्रज्ञ जोसेफ प्रस्टले हाणें 1774 त ऑक्सिजन परत सोदून काडलो. शिल आनी प्रिस्टले ह्या दोगांय शास्त्रज्ञांक ताणं सोदून काडिल्ल्या वायूची वळख पटूंक नाशिल्ली. 1775-77 त, लाव्होआझिये ह्या फ्रेंच शास्त्रज्ञान हो वायू, एक मूलद्रव्य जावन आसा म्हूण दाखोवन दिलें आनी ह्या वायूक ‘ऑक्सिजन’ हें नांव दवरलें.
जनावरां आनी कांय बारीक वनस्पत उस्वासांतल्यान ऑक्सिजन घेतात आनी कार्बन-डायोक्साईड हवेंत सोडटात. हे प्रक्रियेक ‘उजवाड-संश्लेषण’ (photosynthesis) म्हणटात. हे प्रक्रियेवरवीं झाडां अन्ननिर्मीत करतात. ऑक्सिजन साव्या उदकांत तीन टक्के विरगळटा जाल्यार खआऱ्या उदकांत मात्सो उण्या प्रमाणांत विरगळटा. उदकांत विरगलिल्लो ऑक्सिजन उदकांतले जीव उस्वासा खातीर वापरतात.
ऑक्सिजनच्या एका रेणूंत दोन अणू आसतात. एका अणऊंत आठ इलेक्ट्रॉन (electrons), आठ प्रोटोन (protons), आनी आठ न्यूट्रोन (neutrons) आसतात. ताचो अणुभार (Atomic Weight)-16 आनी अणुक्रमांक (Atomic Number)-8. सैमांत ऑक्सिजनचे तीन समस्थानिक आसात. ऑक्सिजन-16 (O16). ऑक्सिजन-17 (O17) आनी ऑक्सिजन -18 (O18). ह्या सगळ्या प्रकारच्या ऑक्सिजनांत आठ-आठ इलेक्ट्रॉन आनी प्रोटोन आसतात. पूण न्युट्रोन मात O16 त आठ, O17त णव आनी O18त धा आसतात. धर्तरेचेर ऑक्सिजन-16 सगळ्यांत चड म्हळ्यार 99.759 टक्के आसा, जाल्यार ऑक्सिजन-17,0.037 टक्के आनी ऑक्सिजन-18, 0.204 टक्के आसा.
ऑक्सिजनात रंग वास आनी रूच नासता. तो हवेपरस नात्सो जड आसता. आनी ताची जडाय (density) लिटराक 1.429 ग्रॅम आसता. तो उदकांत थोड्य़ाच प्रमाणांत विरगळटा.दवबावाखाला -183o से. इतले थंडसाणीत ताचो निळो पातळ पदार्थ जाता. जाल्यार -218o से. इतले थंडसाणीत ताचो निळो घट्ट पदार्थ (solid) जाता. सादारणपणान नितळ ऑक्सिजन वायूरूप आसता. घनरूप (solid) ऑक्सिजन-218.4o से. इथल्या तापमानाचेर कडटा जाल्यार, -183o से. इतल्या तापमानाचेर उकळटा (boils). लासपाचे (combustion) क्रियेखातीर हवेंतलो ऑक्सिजन वांटो घेता आऩी ऑक्सिजनचो घटक आशिल्ले पदार्थ ऑक्साइड (oxides) तयार जातात.
हेर पदार्थां वांगडा ऑक्सिजनची प्रक्रिया जातकच नवीं संयुगां (compounds) तयार जातात. ह्या पदार्थांत ऑक्सिजन एक घटक म्हूण आसता. देखीक- उदक (H2O), साकर (C12H22O11), पिवपाचो सोरो (C2H5OH), चुनो (CaO), रेव (SiO2), शेंदूर (Pb3O4),मडवळखार (Na2CO3), पापडखार (NaHCO3), लोखणाची कळम (Fe2O3,Fe(OH)3) आदी.
उजो पालोवपी दळाचे जवान, खणीवयले कामगार, बुडेली आनी ऊंच दोंगर चडपी लोक उस्वासाखातीर नितळ ऑक्सिजन भरिल्लीं उस्वासाचीं सादनां वापरतात. फुफ्फुसाचे विकार आनी विखाळ वायूची बादा जाल्ल्यांक कृत्रिम उस्वासा खातीर ऑक्सिजन दितात. वेल्डींग आनी धातू करपा खातीर लागता ती ऑक्सी-एसेटीलीन (oxy-acetylene) जोत (flame) तयार करूंक ऑक्सिजन लागता. लोखण आनी तिख्याच्या उद्देगांत तशेंच अग्निबाणां खातीर इंधन म्हणूनूय ऑक्सिजन वापरतात.
चड प्रमाणआंत ऑक्सिजनचें उत्पादन हवेंतल्यान वेगळावन करतात. ऑक्सिजन मुद्दम तयार करीनात. पूण नायट्रोजन आनी हायड्रोजन तयार करतना हेरां वांगडा ऑक्सिजनूय तयार जाता. द्रवरूप हवेचें (liquid air)ऊर्ध्वपातन (distillation) करतकच नायट्रोजन तयार जाता. हें प्रक्रियेंत ऑक्सिजनूय खूब प्रमाणांत तयार जाता. विजेच्या प्रवाहाचो वापर करून उदकाचें विघटन(electrolysis) करतकच हायड्रोजन आनी ऑक्सिजन तयाक जाता. वयल्या पद्दतींनी तयार केल्लो ऑक्सिजनगॅस सिलिंडरांनी भरतात. ऑक्सिजन तयार करपाचे कारखाने जगभर आसात, तशेंच आमच्या देशांतूय आसात. गोंयांत मडगांव शारा लागसार हवेपसून ऑक्सिजन कापाचो कारखानो आसा.
ओझोन (ozone) नांवाचो वायू ऑक्सिजनचे तीन अणू आसतात. वातावरणांतलो ओझोन थर सुर्याचीं जंबूपार किरणां (ultraviolet rays) आडावन धर्तरेवयल्या जिविताचें रक्षण करता.
ऑगस्ट: ग्रेगोरियन कॅलेंडरांतलो 31 दिसांचो आठवो म्हयलो. ज्यूलियन कॅलेंडर मार्चांत सुरू जातालें. तेन्नाचो हो सवो म्हयनो म्हूण हाचें पोरने नांव ‘सेक्स्टिलिस’ अशें अशें आसून ताचें तीस दीस आसताले. पूण ऑगस्टस सिझर ह्या रोमन राजाच्या नांवावेल्यान क्रिस्ता पयलीं 8 सावन हाका ‘ऑगस्ट’ हें नांव पडलें आनी फेब्रुवारीतलो एक दीस कमी करून ऑगस्टचे जुलय इतलें म्हळ्यार 31 दीस केले.
हिंदू पंचांगाच्या श्रावण-भाद्रपद ह्या म्हयन्यांत ऑगस्ट म्हयनो येता. 1 ऑगस्ट-टिळक पुण्यतीथ आनी 15 ऑगस्ट- भारतीय स्वातंत्र्य दीस हे राश्ट्रीय म्हत्वाचे दीस ह्या म्हयन्यांत येतात.
Muzo Mogacho Poti - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Muzo Mogatso Poti
Type: Deknni
Source: José Pereira/ Micael Martins. A Sheaf of Deknnis,
Translated by Romano Abreu, Moira, Goa, June 2003
Muzo mogatso poti
Melo deva.
Oh God! died.
Oh God! died
Muzo koplatso kukumm
My forehead vermilion dot,
Velo (gelo) deva.
Oh God! was wiped away.
Mujim kouxeachim (mateachim) fulam
The flowers from my head,
Velim (gelim) deva.
Oh God! were confiscated.
Muji golleachi gollxiri
The chain from my neck,
Veli (geli) deva.
Oh God! was taken away.
डॉ. दिनेश खंवटे
''' डॉ. दिनेश खंवटे''' गेल्ल्या पंचवीस वर्सांसावन कान, नाक, आनी ताळो ह्या वैजकी वेवसायांत आसात. मुंबयच्या के.ई.एम्. हॉस्पीटलांत डॉ. मिलींद किर्तने आणी डॉ. आनंद शहा ह्या नावाजलेल्या कान, नाक, आनी ताळ्याच्या शस्त्रवैजांकडेन काम केल्लें आसा. सद्याक कान, नाक, आनी ताळ्याचे शस्त्रवैज म्हुणून आझिलो हॉस्पीटल, म्हापसा हांगा काम करतात.
वर्ग:देवनागरी पानां
Muzo Mogacho Poti - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Oh God! has taken away.
Mujem nakachem notim
Velem (gelem) deva.
My nose pendant,
Velem (gelem) deva. Velem (gelem) deva.
Polleiat
Dekhnni
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:देखणी / Dekhnni वर्ग:Romi panam
Brahmanand Sankhwalkar
…. Page needs to be Edited.
Zolm': 6march 1954 tallgamv tisvaddi purai namv bromhanond sogunn kamot xonkhvallokar, gõychea futtbol mollauyolo kampo khellgoddo. Ek boro golkipor mhunn taka antororaxttri-i kirt mell'llea.Tachem mullamvem xikop tallgamv zalem. Uprant fuddlem mettrik meremnochem xikxonn tannem progres haiskul,ponnji hanga ghetlem, tor dhempe kole ef arttos aendd sains,miramar hanga tanne puvechem xikxonn purai kelem.Bapaiche futtbol khellache daiz tachekoddlean mellil'lean taka bhurgempomasaun futtbol khellachi goddi axil'li.1970t ponvel sporttos klobachea votin poile khep khella sortint vantto ghetlo. Fuddem 1974t sallgamv sporttos klobakhatiruy to khell'llo. Hea vorsa sontox ttrofuikhatir to gõy pongddak khell'llo.1975t bhartachem protinidhitv korop exiyn yuthsosor tturnamenttant tannem heach pongddautin bonkokochi bhomvddi keli. Fuddarak tannem zambhiakuy namv melloilem. Yontanchi xikst korun somvrantoli uchemli suvat tannem aplea kollaxen hatasoli.Zambhiak tachi kuxallotai polloun kenkokonzan tacho 'lipardd ef inddia' mfonnun bhouman kelo. 1976- 77t ofgannistanantlea kabul hagam-i tannem utkrixtt khell kelo. Teach vorsa morddeka choxkakhatir kuvalamlopur hanga to khell'llo. 1977t dokxinn koria ani her kodden tannem aplem khellakrtritv dakhoilem. 1973 te 1977 meren to raxttri-i patllecher gõyche votin khellil'lean gõy sorkaran jivbadada korkar purskar divn tacho bhouman kelo. Tankicho khell korun tannem futtbolokhellachea itihasant aplem namv ojroumr kelam. Futtbolavangoddach krikett, tteblottenis, beddmintton, vholibol he khell ani pemvp taka bhovo auddotta.
Polleiat
Brahmanand_Sankhwalkar
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Romi panam
Ayurveda
Ayurved utrachi veakhea ‘ ayus vedyoti iti ayurved ’ va ‘ ayus voidyote onen iti ayurved ’ oxi kortat.
hitahitom sukh duHkhom' ayustosy hitahitom'।
manom cho tosy yotroktom' ayurvedH so uchyote।। (1.41)
orthH hit, ohit, sukh, dukhkh oxa char toranchea ayuxeachem poth, opthy ani promann zatunt sanglam taka ‘ ayurved ’ mhonnttat.
Ayurvedachea gronthant brohma ayurvedacho poilo prourtok manla.
Svoimbhurbrohma prozaH sisrikxuH prozanam
poripalonarthomayurvedomevagreƧ srizot। (kaxyoposomhita vimansthan).
OrthH lok nirmupachi itsa dhorpi svoimbhu brohmean lokanchi rakhonn zaupak zai mhunn
poilinch ayurvedachi rochnnuk koli.
Brohman lakh xlok axil'lo ‘ brohmosomhita ’ namvacho ek gronth ayurvedacher boroila. Hi somhita sodea mellna. Punn tannem sangil'li vokhdi yoganchim solla poros chodd namvam ayurvedachea dusrea gronthant mellttat. ‘ chondroprobhautti ’, ‘ brahmitel ’, ‘ brohmorosain ’ oxim tea kaim vokhdi yoganchim namvam asat.
Brohmean apnnali hi ayurved videa dokx prozapotik ani bhaskorak dili. Dokxache poromporent sidhdantak tor bhaskorache poromporent chikitsa podhdotik mhotv asa.
Dokxakoddlean oxvinikumaramni purai ayurvedachem odhyoin kelem. Tamnni ayurvedacher gronth boroile, punn sodea te mellnat. Tanchea ‘ axvinosomhita ’, ‘ chikitsasarotontr ’, ‘oxvinikumarosomhita ’ hea gronthanchi namvam ani tatuntole utare dusrea ayurvedik gronthant dakhleat mhunn ghetil'le distat.
Oxvinikumaramni indrak ayurved xikoilo. Indrali ayurvedasombondichi boroil'li rochnnuko mellna. Punn tachea endriy rosain, sorvotobhdr, doxmuladitoil ani horitoki leh adi pokhdi yoganche ul'lekh sampddottat.
Indrakoddlean bhordvaz, nimi, bhrigu, ongira, otri, vosixtth, koxyop, ogsty, pulsty, vamdevo, osit, goutom' adi riximni ayurvedachem xikop ghetlem. Hea riximni ayurvedacher gronth boroileat, punn te sampddonat. Tangelea gronthanchim vochnam dusrea pustokamni sangil'lim disun yetat. Fokot bhordvazalim mat bhexzoklp ani bhardvaji-i prokronn don gronth hatboropachea rupant modraschea gronthbhanddarant sampddottat. Bhordvazalea divodas dhonvontori xixean, koxyop rixin ani nimi rixi hannem ayurvedacho vingddovingodd fatteant vistar kelo.
Ayurvedachea atth vibhaganchi mhaiti othi
1. KaiH kai mhollear xorir. Hatunt jvor, otisar, grohnni, orth, ojirnn, visuchika,olsok, krimi, amla, kuxtth, xitpit't, amlopit't, visrp, visfott osle rog, tanche bhed nidan ani chikitsa hanchem vornnon yeta.
2. XalakyH xalaky mhollear xolakesombondit. Hatunt xolakecho upeg korun rog boro korpachem nidan asa. Toxench xirorog, kornnorog, netrorog, nasikarog ani mukhrog hanchem vornnon, nidan ani chikitsa yeta.
4. KoumarobhrityH bhurgeanchem lalon-palon ani chikitse sombondi axil'lem xastr. Hatunt podor, yoniveapod, gorbhostravo, guddhogrbh, vondhearog, yoni sombdit rog, xukr sombondit rog, sutikarog,gaddhlom', nirlom' ani her zaite balrog; tanchim vornnonam, nidan ani chikitsa hancho hea xastrakodden sombond yeta.
5. BhotvideaH mansik rogachem nidan ani tacher upai sangpi ayurvedacho vibhag. Hatunt unmad, bhutonmad, opsmar osle rog ani tanchem vornnon ailam.
6. GodH god mhollear vikh. Zaite torechim vikham ani tancher upai hacho sombond hea fantteakodden pauta. DekhikH sorpovix, lutvix, vrixchikovix, muxkovix, nokhvix, dontvix,kritrimovix oslea zaitea vikhanchi mhaiti ani tancher upai hatunt sangleat.
7. RosH monxak sodanch nirogi ani bollixtt korpi ayurvedacho vibhag. Hatunt rosainam,oxdhiklp, bhexzoklp, vokhdam gheupache nem', manporibhaxa, tanchem niruponn, dinochrea, ratrichrea, rituchrea osle zaite vixoi spoxtt keleat.
8. VajikoronnH viry vaddoupacho proyog, viry vaddoupache nem', vokhdam, nopumsoktv toxench tache bhed ani chikitsa, sontanotpadok vokhdi yog hanchem vornnon ailam.
Kaichikitsa
divodas dhonvontori bhoxen bhordvazacho punrvosu atrey namvacho ek xixy aslo, taka ginean zoddpachi khub itsa asli. To rixik vangdda gheun vonspoticho sod gheupak bhomvt rautalo. Haka ‘ bhixgvideaprourtok ’ oxem vixexonn prapt zalam. Bhixgovidea mhollear kaichikitsa. Atreyan ticho purskar kelo. Tannem svota ayurvedasombondan somhita boroilea. Tachim hatboropam aiz legit sampddottat. Ognivex, bhel, zotukrnn poraxor harit ani kxarpanni oxe so mukhel xixy punrvosu atrey hacheamhoreant aile. Hea so zannamni kaichikitsecher gronth boroileat. Ognivex hannem ognivexotontr, naddiporikxa, ognivex hostixastr, bhelan bhedd (lo) somhita, zotukrnnan, zotukrnnosomhita, poraxoran, poraxorotontr, haritan ayurvedosomhita, chikitsaxastrosongroh ani kxarpannin kaichikitsaporok tontr boroilem. Hatuntole kaim gronth sampoddleat tor kaim nat. Hache uprant chorok adi riximni kaichikitsecho vistar kel'lo dista.
Xalakyotontr
ayurvedachem dusrem ang mhollear xalakyotontr. Urdhvojn'nugot mhollear nak, kan, tallo adi ovyvanchea roganche chikitsa podhdotint xolakecho(sollyecho) cho upeg kortat. Mhunn he podhdotik ‘ xalaky ’ namv poddlem.
Indracho ‘ nimi ’ namvacho xixy aslo. Tannem xalaky tontrachem ginean lokank vistaran poilech fautt prapt korun dilem mhunn taka ‘ adyobhixok ’ hi podvi mell'lli. Ayurvedachea tontrant nimichem xalakyotontr promann mantat. Tachem tontr mellna punn tachim vochnam dusrea gronthant adar mhunn ghetil'lim distat. Hachea xalakyotontrant nimitontr nazalear videhotontr mhonnttat. Ho videh rajeacho somsthapok ani zonok razacho azo aspak zai.
Xounok, kankain, gargy, galou hea ayurvedachea zannkaramni-i xalaky tontracher gronth boroileat. Techpori chokxuxyenn, satyoki, bhoz adi anikoi xalaky tontrokar zaun geleat.
Xolyotontr
divodas dhonvontori ho hea tontracho mukhel rixi aslo. Haka dviti-i dhonvontori hea namvanuy vollkhotale. Hannem ayurved atth angant vanttlo ani tisrea angacho mhollear xolyotontracho (xostrochikitsecho) prosar kelo.
Suxrut ho dhonvontorichea sat xixeam'modolo mukhel aslo. To xostrokrient kuxoll aslo,oxi namna asa. Ho vixrvamitralo put oxem suxrutosomhitent mhollam (chi. 2.3.). Hi suxrutosomhita aizuy pollounk melltta.
Dhonvontoriche ouxdhenou, ourbhr, pouxkolaut xixy zaun geleat. Hamnni gronthrochona kel'li asa. Suxrutauporant korviry, voitronn, bhaluki, gopurorkxit, daruk he xolyotontrokar zaun geleat. Hamnni-i gronth boroil'leachem spoxtt zata.
Koumarobhrity
balchikitsek ayurvedant ‘ koumarobhrity ’ oxem namv dilam. ‘ jiuk ’ ho ayurvedachea chouthea angacho namnecho achary. Taka ‘ vridhdojiuk ’ mhonnunoi vollkhotat. To bhriguvonxi richik hacho put. Jiukan koumarobhrity tontrachem ginean prozapoti koxyopakoddlean zoddlem. Prozapoti koxyopak brohmodevalea axirvadak lagun hem ginean ontorgoneanan prapt zalem.Jiuk hachea gronthachem namv ‘ vridhdojiukiyotontr ’ oxem asun koxyopakoddlean hem ginean mellil'lean hea gronthak ‘ kaxyoposomhita ’ mhonnttat. Raunn ho koumarobhriteacho dusro achary asun tannem ‘ kumarotontr ’, ‘ baltontr ’, ‘ balchikitsa ’, ‘ naddiporikxa ’, ‘ orkoprokax ’, ‘ ud'dexotontr ’ he gronth boroileat. Tebhair parvotok ani bondhok hea don koumarobhrity tontrachea achareancho ul'lekh suxrut somhiteche veakhyent ddolhonn hea veakheakaran kel'lo asa.
Bhutvidea
ayurvedacho ho panchvo vibhag asun tatunt akax (mollob), vayu, tez (ujvadd), ap (udok) ani prithvi hea panch mohabhutamsaun purai srixtt nirmann zata oso ek sidhdant asa. Hachi utram, sporx, rup, ros ani gondh (vas) oxim panch tonmatram asat. Him sogllim totvam xorirant ekttham-i zal'lim astat. Tanchem sukxim' kary xorirant chaluch asta.Soimache nem' moddttoch sury, chondr, gire hancho probhavo monxache kuddicher zata. Teurovim khubxe rog utpon'n zatat oxem chorok sangta. (ni. 7.13) hea angacho khas vistar zal'lo disna. Mhunn hachem mukhel pod brohma, dokx, prozapoti, bhaskor, axrvinikumar, indr, bhordvaz adi achareankodden vota.
Gad
Gad mhollear vakh. Tache xomnavixinche tontrak ‘ ogdotontr ’ mhonnttat. Ayurvedant ‘ ogod ’ hea utrak khas orth prapt zala. Achary ddolhonn hannem tachi veakhea ‘ ogde vixprotikarH todrth tontrom' ogdotontrom'। ’ oxi kelea. Hea tontrache achary kaxyop, uxna ani brihospoti asat. Alombain namvacho ek achary hea tontracho tontrokar zaun gela. Daruvah ani astik hevuy ogdotontrache zannkar axil'le.
Ros
ros hem ayurvedachem satvem probhavi ang asa. Hatunt monxachi pirai vaddoupasombondi yog sangleat. Suxrutan rostontrachi veakhea ‘ rosainotontrom' nam' voiHsthaponom' ayurmedhabolokor rogapohoronn somrthonch। ’ oxi kelea. Rosainotontr pirai vaddoita, bud'dh-xokt dita ani rogacho nax korta. Xiv ho rostontracho mukhel achary aslo. Bhrigu, ogsty ani vosixtth hevuy rostontrache achary asle. Tancheafattlean manddvealem rostontr chodd mhotvachem asa. Tebhair veahi, potonzoli, nagarzun rostontrant zannkar axil'le. Nagarzunan lohxastr rosortnakor,arogyomonjiri, yogsar oxe khub gronth boroileat. VajikoronnH hem ayurvedachem atthvem ang. Vaji mhollear ghoddo. Ghoddeavori xokt divpi vokhdanchi upai yeuzonn mhollear vajikoronn.Bhutvidyebhoxen hea angacho khas vistar zaunk na oxem dista. Hachem mukhel pod brohm' hachekodden vota.
Aiz voijki veusayache zaite fantte zaleat ani tea tea vixeachem khas ginean voijki xikotlea bhurgeank ditat. Ayurvedant hi podhdot asli. Ekach vixeantole zannkar rogachi chikitea puraiponnan korunk xoknat, hem jen'na tanche nodrek ailem ten'na atthy angam ekttham-i korun ‘ oxttangosongroh ’, ‘ oxttanghrodoi ’ hanche sarke gronth boroupant aile. Hea atthuy bhagantolim xastram borinch fuddem pavil'lim. Xolyotontr khuboch fuddaril'lem. Hea xastrant ayurvedachea achareamni aichea kallantlea voijki xastraporos chodd velea pamvddeavele sod layil'le oxem vedantlea likhannavelean dista. Dekhik-mhataro zal'lea chyoun rixik oxrvinikumaramni tornattemponn melloun dil'lem, yogoneavellar kapun uddoil'li dokxali tokli porti taka dosoun jivo kel'lo, indrak bokddachem xisn layil'lem, puxadeutek nove dant bosyil'le, bhogdevak nove dolle dil'le oxa kitleaxach proyogancho ul'lekh melltta.
Vrid'dhovagbhott ‘ oxttang songroh ’ hacho, tor vagbhott ‘ oxttanghrodoi ’ hacho korto asa. ‘ rugvinixrchoi ’ hacho korto madhou boreapoiki ayurvedik zannkar aslo. Hache uprant chokropannidt't, vongsen, milhonn, bopdevo, lolivraz, surexvor, norhori, modnopal, prithviml'l oxe zaite ayurvedache gronthkar zaun geleat. Ayurvedachi anik ek toren vanttnni kel'li asa. Hetu, lokxonn ani ouxdhivingonean hankam skondh oxem mhonnttat. Tepasot ayurvedak ‘ triskondh ayurved ’ oxem-i mhonnttat.
Ayurvedache sangnnepromann xorirant vat, pit't ani kof oxe tin dhatu astat. He dhatu purai xorirant veapun astat. Tankam lagun xorirachem dharonn-poxonn zata. Dhatunt unneponn nirmann zatkoch xorirant rog utpon'n zatat ani dhatunt samy nirmann zatkoch bholaiki prapt zata oso ayurvedacho sidhdant asa.
Polleiat
Ayurveda
वर्ग:Vokhod वर्ग:Romi panam
नावेली
नावेली (६२६७५९)
नावेली हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या दिवचल तालुक्यातील १०८८.७३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ६११ कुटुंबाचे व पुराय २७०३ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार SANQUELIM ४ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा १३८७ दादले आनीक १३१६ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ५ आसून अनुसूचित जमातीचे ३९७ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६७५९ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत ४ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत ३ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (SANQUELIM) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (SANQUELIM) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (MAEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (BICHOLIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत १ पशुवैजकी रुग्णालय आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण आसा. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण आसा. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०४ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं व्हॅन ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला.
बाजार आनी सावकारी पेडी
सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
नावेली ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
उत्पादन
नावेली ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): COCONUTS, CEMENT, CASHEW NUTS, BANANA.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:दिवचल तालुका / Bicholim Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
डॉ. अनंत राम भट
डॉ.अनंत राम भट हो एक कोंकणी लेखक.
जल्म
11 एप्रिल 1933 दिसा, म्हाड्डोळ, गोंय हांगा.
संदर्भ
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
रामकृष्ण हेगडे
रामकृष्ण हेगडे हो सुटके झुजारी आशिल्लो.
जल्म
तांचो जल्म 29 एप्रील 1912 हया दिसा मडगांवांत जालो.भारताचेर ब्रिटिशांनी देडशें वर्सां राज्य केलें आनी गोंयचेर पुर्तुगेजांनी साडे चारशें वर्सां शेक गाजयलो. पुर्तुगेजांचो शेक नानपयत करचे पासत आनी गोंय स्वतंत्र करचे पासत खूब जाण झुजले. तातुंतलेच एक जावन आसात नामनेचे सुटके झुजारी डॉ. रामकृषण हेगडे.
वावर
भुरगेपणांसावन समाजीक, राजकी चळवळींनी सक्रीय वांटो घेवपी रामकृष्णान वैजकी वेवसाय करता आसतनाच कुंकळेची कु. गावड देसाय हे चलयेचें अपहरण करून तिका बळयां धर्मांतरीत करपाचें प्रकरण तांच्या कानार पडलें आनी तांणी ताचे आड आवाज काडलो.पुराय गोंयभर कु. गावड देसाय प्रकरण गाजलें. त्यावेळार ते संघटन समितीचे एक संघटक आशिल्ले. उपरांत ते गोमंतक काँग्रेसचे वांगडी जाले. 19 जून 1946 सावन तांणी सविनय कायदेभंगाचे चळवळींत वांटो घेतलो. 17 आनी 18 ऑगस्ट 1946 त लोंडया जाल्लया अधिवेशनांत ते नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संस्थेचे पयले अध्यक्ष म्हूण वेंचून आयले.
ख्यास्तिचें फर्माण
18 ऑक्टोबर 1946 ह्या दिसा तांणी मडगांव सत्याग्रह केलो. ते खातीर तांकां सरकारा आड लोकांक तिडावन घालता, खुबळायता, परकी सत्तेचो शेवट करपाचो हेत बाळगिता, तशेंच आपले निशाणेचीं पत्रकां वांट्टा म्हूण पुर्तुगेज सरकारान अटक केली आनी आग्वाद बंदखणींत दवरले. उपरांत 5 डिसेंबराक 1946 ह्या दिसा लश्करी न्यायालयान तांकां आठ वर्सां खातीर ख्यास्त फर्मायली, आनी तांकां 14 डिसेंबर 1946 ह्या दिसा लक्ष्मीकांत भेंब्रे, पुरूषोत्तम काकोडकार आनी जुजे इनासियो दी लोयोला वांगडा बार्थोलोमिओ डायस हे बोटीन पुर्तुगालाक धाडले. 5 जानेवारी 1947 ह्या दिसा ते थंय पावले. उपरांत तांकां लिमोयरास, काशिआस तशेंच पेनीचे बंदखणींत दवरलें. 7 डिसेंबर 1950 त तांकां 1951-52 ह्या काळांत आपले नदरेखाला दवरलें. पुर्तुगालाच्या राबित्यांत तांणी वैजकी प्रचाराक म्हूण काम केलें. ते भायर खाजगी शिकवणी दिल्यो. पूण परत तांकां 1955 त पुरूषोत्तम काकोडकारां वांगडा अटक करून दोन म्हयने बंदखणींत घाल्ले. पुलिसिय इनतेर्नाल पर देफेझ दु. इश्ताद च्या कार्यालयाक दिसपट्टे अहवाल तांणी दिलो असो तांचेर आरोप दवरपांत आयलो. इतले मजगतीं इंगलंडाक वचपाचो तांकां पासपोर्ट मेळ्ळो. आनी आपली पुर्तुगेज घरकान्न मारिया आमेलिया आनी पुरूषोत्तम काकोडकारा वांगडा ते इंग्लंडांत गेले. थंयच्यान ते लंडनचे वाटेन 17 मे 1956 ह्या दिसा मुंबय परतले.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां