cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नगर बरप
रचना
नगर बरपाक वर्णावळ अथवा अक्षरावळ सुद्दंय आप्पयताति। स्वर आनि व्यंजनालॆ एकओट्टाक अक्षर म्हणताति। नगर बरपालॆं अक्षरांगॆलॆं तोग्गु म्हणकॆ वर्गिकरण ज़ात्ता-
स्वर आनि मात्रा
कॆदॊळ खंचॆय स्वरालॆं प्रयोजन ज़ायना, ताव्वळि थंय अ आस्स म्हुणु लॆकचॆं। स्वर नसलॆरि हलान्त ् हाज्जेनॆं दाक्कंवका, उदा. महान्।
उदाहरणाक वाक्य
कॊंकणि ऎकळॆं भारतीय भास आस्स। कॊंकणि च़डावत गॊंय, कर्नाटक, कॆरळ आनि महाराष्ट्रांतुं उल्लयताति।
वर्ग:देवनागरी पानां
जुांवाचें पयलें पत्र
जुांवाचें पयलें पत्र
First Epistle of John
आर्चबिशप लेओनार्द जॉसेफ रेमंड
रेमंड, लेओनार्द जॉसेफ : (जल्म: मरण: ? ;1975). नागपूरचो गोंयकार धर्मगुरू. ताचो घराबो मुळचो बार्देयांतल्या शिवोली वाठारांतलो. पूण कामनिमतान तो कराचीक स्थायीक जाल्लो. ताणें कॅण्डीक आवलें शिक्षण घेतले. आनी बी. ए.;डी. सी. एल्. आनी एल्. एल्. डी. ह्यो पदव्यो मेळयल्यो. पाद्रीचें शिक्षण पुराय जातकच 1926 वर्सा ताची पाद्री म्हणून नेमणूक जाली. उपरांत 1947 वर्सा आलाहाबादचो धर्मगुरू म्हणून ताची नेमणूक जाली. उपरांत 1964 वर्सा नागपूरचो आर्चबिशप म्हणून ताची बदल जाली. -कों. वि. सं. मं.
जुांवाचें पयलें पत्र
जुांवाचें पयलें पत्र
चवथें शुभवर्तमान बरयलें ताणेंच हें पत्र बरयलां. हांतूं कितें बरयल्लें आसा तेंबी बारिक्साणें पळेवंक गेल्यार, हें पत्र जुांवाचेंच म्हण ठावें जाता. धरंदूत कसो, हो बरवपी अधिकारान बरयता. त्या भायर शुभवर्तमान आनी हें पत्र बराबर धरल्यार, तत्वां तिंच आनी भासूय तीच म्हण दिश्टी पडता. हें सगळें लक्षांत घेवन, जाणारांचें मत अशें, की हें पत्र जुांवान शुभवर्तमाना मातशे आदीं वो मातशे उपरांत बरयलें दिसता.
आर्चबिशप लेओनार्द जॉसेफ रेमंड
वर्ग:देवनागरी पानां
जुांवाचें पयलें पत्र
जुांवाचें पयलें पत्र
जेजू खरो देवाचो पूत, ह्या सता विशीं आपणें कितें बरयल्लें ताचो उगडास करुंक, खऱ्या धर्माचेर आड भावार्थियांक घट करुंक, धाकटे आजियेच्या क्रिसतांवांक हें पत्र जुांवान बरयलें. त्या गांवच्या पवित्र-सभां मदें खटे शिकवपी आनी प्रवादी उपरासललेशें दिसता. हे क्रिसताचे विरधी; जेजू सडवणार आनी मनशासंयब घेतललो देवाचो पूत म्हण ते मानून घेनासले.
ह्या पत्राचें मूळ-तत्व म्हळ्यार हें: देव, जेजू क्रिसता उदेशीं, आंकां वळखुंक मेळता; म्हणटच जीं कण बापाच्या एकचारांत जियेवंक सदतात, तीं मनीस जाल्ल्या पुता उदेशिंच ह्या एकचारांत भितर सरुंक पावतलीं.
त्या भायर, ह्या पत्रांत आनिंक तीन सतां नेतान उगडापीं केल्यांत : देव म्हळ्यार उज्वाड, देव नीत आनी देव मग. म्हणटच, अवता उदेशीं बापा कडे आंकां एकवट जाय जाल्यार, आमी उज्वाडांत, नितिंत आनी भावांभयनिंच्या मगांत जियेवंची गरज. जीं कण जेजू देवान माखललो आनी मनीस जाल्लो देवाचो पूत न्हय म्हणटात, तांतां तो फटकिरे आनी क्रिसताचे विरधी म्हणटा.
हेरां वसतूं मदें, तो प्रितिमगाचें वर्तेपन वाखाणता आनी तो खबर कर्ता तो देवाचो मग पेल्याची अपुरबाय करून दिश्टी पडता तसलो. ह्या भायर, देवाचीं भुर्गीं कण आनी देवचाराचीं भुर्गीं कण, तीं कशीं दखल जातात, आनी शेकीं पात्की मनशांक कशें भगसणें मेळता, तें तो दाखयता.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी :
प्रसतावना : १: १-४
देवाचीं भुर्गीं आनी देवचार्गाचीं भुर्गीं : ३: १-२४
सत आनी चूक : ४: १-६
मगाचो कायदो : ४: ७-२१
भावार्थाचें जयत : ५: १-२१
पळेयात
First_Epistle_of_John
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
फेलसी
फेलसी हांचे पुराय नांव फेलीसीदादे पेरीसीयोसा रुबेलो इ फेर्नांडीस तांचें माचयेवेलें नांव फेलसी हेंच ताणी दवरलें.तशेंच तांचो बापूय कांतांरीस आसलें तरी तांणी स्वताक तियात्र माचयेर आपलें नांव कोरातून दवरलें.वेळाच्या नादार आनी वेळाच्या बंदनांचेर कशीं आपली कातां सुरू करची आनी सोपोंवचीं हें तांकां भेसबरें कळटालें ह्याच खशेंलपणांक लागून तें इतलें फामाद जावपाक पावलें.ही कांतां गावपाची कला तांकां विरासठांत आपल्या बापायकडल्यान मेळ्ळी. तांणी आपलीं कांतां ऑल इंडीया रेडीयोचेर गायली तशेंच दुर्दशनांचेर तांणी आपल्यो कार्यावळी घडोवन हाडल्यो.फेलसी कातांरीस्तच न्हय तर बरी नटूय आसली
ताका लागून तियात्र दिगदर्शकांची ती नटयेखातीर पयली पसंद आसताली एम.बॉयर.रेमी कुलासो,एरीसटीडीस डायस.जॉन क्लारो,जासींत वाझ.हांच्या तियात्रानी तांणी काम केलां तशेंच तांणीं आपलें स्वताक तियात्र बरयल्ल्यात.तांचो "विख वो थिख" हो खूब गाजील्लो तियात्र जांवन आसा.तशेंच "तुफान" हो तियात्र खुब गाजील्लो आमकां पळोवपाक मेळटा.
संदर्भ
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:तियात्रिस्त/Tiatrist वर्ग:देवनागरी पानां
Albania
(ripblik popyulore soxlistte i xviyprijhe). Yurop khonddantolo balkon dvipoklpache ostonteuttentolo ani eddriaettik doreache udent degeuyolo dex. Vistar 39° 38’ te 42° 41’ ut'tor ani 19° 16’ te 21° 43’ udent. Kxetrofoll 28,750 chovo. Kimi. Loksonkhea 30,20,000 (1986). Hache udentek ani ut'torek yugoslauhia, dokxinnek gris ani ostontek eddriaettik dorea asa. Rajdhani tirana.
Bhumyvrnnon, hovaman ani vonspot
albeniacho choddso vatthar dinarik alps porvotachea xakhamni bhorla. Ut'toreuttenoche porvot ani pottharam 1,500 te 2,400 mi. Meren unchayechim asat. Hanga soglleant unch dongratengoxi yejhertse (2,649 mi.) hi asa. Udenteuttenoche porvot dokxinn-ut'tor patll'lleat ani tatunt dhovea ani kallea drin nhomyanchim degnnam ani ekrid,prospa him sorouram asat. Doreadeger remvecheo dongul'leo asat ani doreak mellpi nhoim boyana hi mollache ut'toreuttenchean vhamvta. Drin, mat, xkumbi ani vhizojh heo mukhel nhomyo.
Doreadegechea mollanchea vattharant ximyalleant sorasori 100 sem'mi. Paus poddtta ani gim' khor asta. Porvotachea vattharant sumar 250 sem'mi. Paus choddso gimant poddtta. Tapman zanevarit 1° se. Te sumar 6° se. Asta; zalear zuloi mhoineant tem sumar 21° se. Te 26° se. Asta.Aettolanttik, bhumymdhy ani eddriaettik doreavoilean hanga vadllam yetat. Ut'toreuttenchea porvotovattharant ximyalleant borf poddtta ani gimant vadllam zaun paus yeta.
Albeniant ok, elm', pain ani borch he rukh bhorpur promannant sampddottat. 1,500 te 1,800 mi. Meren unchayechea vattharant alpain tonnachim mollam asat. Her borech torechim zhopam ani fulzhaddam hanga distat. Randukorasaroki kaim thoddich ranoutti monzat asa. Punn zonauranchi sonkhea unni. Ranamni suknneanchem promann mat borench asa.
Itihas
Hhangache mull lok inddo yuropiyon asat. I. So. Po. Tisrea xotmanant tamnni hanga aplem rajy nirmilem. I. So. Po. 197 to romon lokamni hanga xek gazoupacho yotn kelo, punn to folladik zalona. Chouthea xotmanachea lagsar hangachea kaim vattharancher baizhonttain samrajean zoit melloilem. Tamnnich hangachea lokank ‘ albeniyon ’ oxem namv dilem. Uprant hanga porki sot'techeo ghureo poddot axil'leo. 1443 to lokank iskondorobeg urf zorz kesttriotta ho fuddari mell'llo ani tannem 1468 meren albeniache poristhitint bodol haddlo. 1479 to turkamni purai dex jikhun gheun islamocho prosar kelo. 1878 uprant hangachea lokam'modim zagritai aili ani tamnni aple mullave raxttri-i hokk samballopak nodren ekoutt ghoddoilo. 1912 to albeniak turkosthanchea hatantlean svotontrotai mell'lli ani 1925 to ho dex prozast'tak mhunn zahir zalo. 1928 to, hanga ohmod beg zhog hachi rajexai aili.1939 te 1944 hea kallkhonddant albeniacher ittli ani zormonicho xek chol'lo. 1946 to,zonrol emvhor hoza hachea fuddaroponnakhal hanga komyunistt razoutt aili. Roxiachea palvan rajyokarobhar cholunk laglo. Roxiant zal'lea rajki ghoddnnukancho porinnam' zaun 1961 to albenian tea dexalagoche sombond toddle ani chini samyovadachi kodd ghetli. Fuddem 1978 to chini fuddareankoddenoi axil'le sombond albenian toddle. 1985 to hoza haka moronn ailem ani albenian her raxttrankodden rajnitik sombond zoddunk survat keli.
Orthik sthiti
Orthoveusthecho mukhel bhar xetouddichor asa. Gomv, moko, bhajeo ani follanchem pik hanga borench yeta. Nustemaricho veusai udrogotik paula. Khonnichea veusayantlean ani karkhaneantlea utpadonantlean hea dexak borench porki cholon molltta. Ayat-nireat veuhar choddxe sogllea samyovadi raxttramvangodda zatat. Lek hem hangachem odhikrit cholon asa.
Somajik sthiti
Roste, relve, hovai ani udkam margamvoilean boretoren yeradari zaupachi veustha hanga asa. Prosar madhyomancher sorkarachem niyontronn asta. Rajveustha samyovadi vicharot'tvancher adaril'li asa. Hangache loksonkhyentole 97% lok mull zomatiche asat. Dhormapromann 20.5% musloman, 18% nastik, 55.4% dhorm' maninaxil'le zalear uril'le her dhormanche asat.
Albeniyon sahity borench namnek paulam. Naim' frexeri, foik konitzha, gyergi fixta hea albeniyon sahityikamni somvsarobhor namna melloilea. 7 te 15 vorsam'meren 8 vorsachem mullavem xikxonn fukott, sot'tkichem ani eksarokem asa. Sakxorotecho pamvddo boroch unch asa.
Polleiat
Albania
Chitr Prodorxonn
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Europachim Raxttram वर्ग:Romi panam
Ankvar Mariek Bapan Sorgar Vheli - Gaion
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ankvar_Mariek_Bapan_sorgar_vheli.jpg
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
Asro di, Deva Gaion
Asro di, Deva
Dp :   Asro di, asro di, Deva,
Lipoi mhaka ghalun Tujeam paktteam-savlli.
Tunch mhozo Bhorvanso, Tujeruch patietam. Dusman veddho ghalta ten’na Vattai mhaka, Taroka.
Bob martam Tujea Nanvan,
Tuje khankent ghe mhaka,
Avoi-zoxi apleam dhaktteank
Palvant aplea ektthaita.
Thir mkaha Tujer visvas
Zori choltam kallokant.
Nirminaka mhozo vidvas
Ailear mhojer akant.
Polleiat
Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
तियात्र अकादेमी ऑफ गोवा
तियात्र अकादेमी ऑफ गोवा ही तियात्राक पोसवण आनी गोंयच्या खाशेल्या लोकनाट्यप्रकाराक तिगोवन दवरपाचो एक प्रयत्न आसा. गोंयांत तियात्र वा तियात्राच्या मळार वावुरपी कलाकरांक आनी लोकांक वाव आनी प्रोत्साहन मेळचे म्हण ही संस्था वावुरता.
सवलती
ह्या संस्थेखाला खुबश्यो सवलती आसात. तियात्राची परंपरा, ताची उदरगत, संगीत आनी कातारां सांबांळून दवरचीं हो उद्देश ह्या सवलतीं फाटल्यान आस्पावता. सुमार 36 सवलती ह्या संस्थेखाला आसात. हातुंतल्यो कांय सवलती अश्यो आसात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:तियात्र
देवांग
देवांग ही एक जात. हे लोक विणकारी आसून तांची वस्ती तमिळनाडू, महाराष्ट्र, कर्नाटक आदी वाठारांनी आसा. हे लोक तेलुगू वा कन्नड भास उलयतात. हांकां जादरू वा जाद, देंद्र, देवर, देर.सेनियन, सेदन, हटगर, साळी, विणकर, नेकार, नेगार अशींय हेर नांवां आसात. तांचे उत्पत्तीविशीं कथा आसा ती अशी - ब्रम्हदेवान मनूक निर्माण केलो आनी ताका देव आनी मनीस हांचेखातीर कपडो विणपाचें काम दिलें. मनून बरोच तेंप हें काम केलें आनी उपरांत तो सर्गांत गेलो.
ताचेउपरांत दुसरो कोणूच विणपी नाशिल्ल्यान देवांक आनी मनशांक झाडांचीं पानां न्हेंसची पडलीं. देवान आनी मनशान ही खबर ब्रम्हदेवाक सांगली. ब्रम्हदेवान तांकां शिवाकडेन व्हेले. तेन्ना शिवान एक तेजिश्ट मनीस निर्माण केलो आनी ताका देवलान अशें नांव दिलें. देवाचें आनी मनशाचें आंग धांपपाखातीर वस्त्रां विणपाचें काम ताका दिलें. तशेंच वस्त्रां विणपाखातीर विष्णुचे बोंबलेंतल्यान धागे घेवपाची आज्ञा केली. देवल तपश्चर्या करून विष्णुकडल्यान धागे घेवन येता आसतना वाटेर वज्रदंत नांवाच्या असुरान ताचेर हल्लो केलो. तेन्ना देवलान चौडेश्वरी वा चौडनायकी देवीच्या आदारान त्या असुराचो नाश केलो.
त्या दिसासावन ते जातीक देवांग अशें नांव पडलें. चौडेश्वरी ही देवांगांची कुलदेवता जाली. दर वर्सा तिचो व्हड उत्सव करतात. त्यावेळार कांय लोक व्रतस्थ रावन तिच्या देवळांत वतात. थंय देवळांतले भट एका आयदनाच्या कटाचेर एक लांब तलवार उबी करून दवरतात. व्रतस्थ देवांग ते तरसादीचें तोंक आपले छातयेक तोंपून घेता. देवीक कोंब्या - बोकड्याचो बळी दितात. खंडेबा, बहिरोबा, ज्योतिबा, नरसोबा, भवानी, जोगाई, केदारलिंग अशा हेर कांय देवांकय हे लोक भजतात.
लग्न सुवाळ्या वेळार सुरवातीक पानसुपारी वांट्टात. व्हंकलेचो मामा तिच्या गळ्यांत बोंधू (हळदीन रंगयलो दोरो) बांदता. लग्नाच्या आदल्या दिसा एक रवी उबी करतात आनी न्हवऱ्याचें चौल, उपनयन आदी संस्कार तशेंच पाद्यपुजा, काशीयात्रा, धारदत्तम, मांगल्यधारणम् अशे हेर विधी करतात. देवांग दादल्याच्या अनैतिक संबंदातल्यान जाल्ले संततीक कुरसाळी म्हण्टात. अशा लोकांवांगडा ते अन्न-उदकासारके वेव्हार करिनात.
तांचेमदीं जात पंचायत आसता. पंचायतीच्या खर्चाखातीर लग्नासारक्या सुवाळ्यांतल्यान वर्गणी वसूल करतात. मेल्ल्या मनशांक चड करून पुरतात. थड्यांत लींग दवरतात आनी और्ध्वदेहिक संस्कार जायसर सदांच ताची पुजा करतात. दर बारा वर्सांनी एके फावटीं देवांग पद्मसाळी लोकांकडेन वचून भीक मागतात. पद्मसाळींनी तांकां भीक दिना जाल्यार हे लोक तांच्या घरांत रिगतात आनी मेळटा ती वस्त घेवन वतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
साने गुरूजी
पांडुरंग सदाशिव साने हांचो जल्म दि. 24 डिसेंबर 1899 या दिसा कोकणांतल्या रत्नागिरी जिल्ह्यांतल्या पालगड या गावान जालो.
जल्म
साने गुरूजी पांडुरंग सदाशिव साने हांचो जल्म दि. 24 डिसेंबर 1899 या दिसा कोकणांतल्या रत्नागिरी जिल्ह्यांतल्या पालगड या गावान जालो. साने गुरूजी ह्या नावान तांका नामणाय मेळ्ळी. साने गुरूजी हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, समाजवादी विचारवंत, सामाजिक कार्यकतें आनी मराठी साहित्तीक आसले. ‘श्यामची आई’, ‘नवा प्रयोग’, ‘सुंदर पत्रे’, ‘हिमालयाची शिखरे’, ‘क्रांती’, ‘समाजधर्म’, ‘आपण सारे भाऊ’ अशें तांचे कांय गाजललें साहित्य. साने गुरूजीले ल्हानपण सामगे गरिबींत गेलें. पूण ल्हान पांडुरंग संस्कारान श्रीमंत जांलो. ताज्या आवयन ताजेर खूब्ब बरे संस्कार केले. आपल्या आवयचो आनी महात्मा गांधी हांचो प्रभाव साने गुरूजीचेर आयुश्यभर उरलो. साने गुरूजी हाणी इंग्रजी साहित्यांत एम.ए. ही पदवी मेळयली. शिक्षण पुराय जाल्याउपरांत ताणी अंमळनेर हांगासल्ल्या प्रताप हायस्कूल हांगा स वर्सां शिक्षक म्हूण नोकरी केली. 1928 ह्या वर्सा ताणी ‘विध्यार्थी’ हे मासिक सुरू केलें. महात्मा गांधींच्या विचारांचो तांचेर खूब्ब प्रभाव आसलो. ते स्वत: खादीचो वापर करतालो. 1930 या वर्सा ताणी शिक्षकाची नोकरी सोडून सविनय कायदेभंगाच्या चळवळींत वाटो घेतलो. ताणी ‘काँग्रेस’ नावाचे साप्ताहिक काडलें, दुष्काळांत शेतकर्यांची करमाफी (कर्जमाफी न्हय) जावची म्हूण येत्न केले, जळगाव जिल्ह्यांतल्या फैजपूर हांगासल्लें काँग्रेस अधिवेशन (1936) येशस्वी जावपाखातीर कार्य केलें. ग्रामस्वच्छतेची कामा केलीं. ताणी राष्ट्र सेवा दलाची स्थापना केलीं. बलसागर भारत होवो। विश्र्वात शोभुनी राहो।। राष्ट्रार्थ प्राण हे उरले। मी सिध्द मराया हो।। ह्या तांचे काव्य ब्रिटिश सरकारान जप्त केलें, इतलो ताजो प्रभाव लोकांचेर त्यावेळार जालो. समाजांत आशिल्लो जातिभेद, अस्पृश्यता हांच्यासारकिल्ल्या वायट गजालींक साने गुरूजीन सदांच विरोद केलो. पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरांत हरिजनांक प्रवेश मेळचो म्हूण ताणी सत्याग्रह केलो आनी प्रवेश मेळोवन दिलो. येका पांडुरंगांन दुसर्या पांडुरंगाक मुक्त केलो. स्वातंत्र्य मेळ्ळ्याउपरांत ते समाजवादी पक्षांत सामील जाले. 1948 ह्या वर्सा ताणी ‘साधना’ साप्ताहिक सुरू केलें. तांच्यो काण्यो कादंबर्यो, लेख, निबंध, चरित्रां, कविता हातूंतल्यान तांचो संवेदनशील मन दिश्टी पड्टा. हेंच संवेदनशील मन स्वातंत्र्य मेळ्ळ्याउपरांतच्या परिस्थितीखातीर खूब्ब दुखी जालें. राजकी आनी सामाजिक मूल्यांचो र्हास तांच्या मनाक सोसवलो ना. दि. 11 जून 1950 या दिसा ताणी न्हिदेच्यो गुळ्यो खावन आत्महत्या केली.
वर्ग:देवनागरी पानां
नरसिंहसरस्वती
नरसिंहसरस्वती दत्तात्रयाचो अवतार समजतात.हाका दत्तात्रयाचो दुसरो अवतार आनी श्रीपाद श्रीवल्लभाचो निमाणो अवतार मानतात.दत्तात्रयाचो पयलो अवतारी पुरूस श्रीपाद श्रीवल्लभ आशिल्लो. दत्तात्रयस्वरूप अवधुताचे कृपेन श्रीपाद श्रीवल्लभाचो जल्म जालो आनी होच फुडल्या जल्मांत नरसिंहसरस्वती म्हणून जल्मलो.नरसिंहसरस्वतीचो जल्म काळे नांवाच्या वसिष्ठगोत्री वाजसनेयी ब्राह्मण घराण्यांत जालो.
वर्ग:देवनागरी पानां
आषाढ
हिंदू कालगणनेप्रमाण चवथो म्हयनो. ह्या म्हयन्याचे पुनवेक पूर्वाषाढा वा उत्तराषाढा नक्षत्रांत चंद्र आसता म्हूण हाका ‘आषाढ’ हें नांव पडलें. हाका ‘शूचि’ अशें आनीक एक नांव आसा. सूर्य मिथुन राशींत आसतना आषाढाक सुरवात जाता. कर्कसंक्रांतीक श्राध्द करचें अशें सांगलां. आषाढ म्हयन्यांत करपाचीं व्रतां अशीं: आषाढमेकंभक्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रित:I
बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्चु जायतेII (महाभारत)
अर्थ: आषाढ म्हयन्यांत दिसांक एकदांच जेवण निरलस राविल्ल्यान खूब संपत्ती, धान्य आऩी चल्यांची प्राप्ती जाता.
उपानधुगलं छत्र लवणामलकानि चI आषाढे वामनप्रीत्यै दातव्यानि तु भक्तीत:II (वामनपुराण)
आषाढांत गोंयां आनी महाराष्टारांत पावसांचो नेट आसता. शुध्द एकादशीसावन विष्णूच्या शयनाक (न्हिदेत) आरंभ जाता म्हूण हिका ‘शयनी एकदास’ म्हणटात. आषाढी एकादशीक पंढरपुराक व्हडली जात्रा भरता थंयच्यान चातुर्मास सुरू जाता. शुध्द प्रतिपदेक कालिदास स्मृतिदीस मनयतात. ह्या म्हयन्याच्या मूळ नक्षत्रांत चंद्र आसता. त्या दिसा बेंदूर, पुनवेक व्यासपुजा, उमाशेक दीपपूजा तशेंच अधिक आषाढांत ‘कोकिळाव्रत’ ह्या परबांक लागून आषाढाक म्हत्व आसा. तेचप्रमाण आषाढांतले अष्टमीक महिषासुरमर्दिनीची पूजा, दशमीक वरलक्ष्मीव्रत, पुनवेक अन्नदान आनी कृष्णाष्टमीक ‘विनायकपूजा’ हीं कृत्यां करतात.
आषाढ पांवळी
पयलींच्या काळांत ल्हान आसताना चलयांचें लग्न जातालें. आषाढ म्हयन्यांत एक चली ते आषाढ पांवळेक पळेत आशिल्ली. पळेता-पळेतां तिका आपल्या कुळारची याद आयली आनी खूब वायट दिसलें आऩी योगायोगान त्या दिसा तिका मरण आयलें. ताच्यावेल्यान आषाढ म्हयन्यांत लग्न केल्ल्या चलयांनी कुळारा येवचें अशी प्रथा पडली.चलयेचो मांव आनी मांय कुळारा धाडपाक अनमनत म्हूण ती चली घोवागेर रावत जाल्यार तो म्हयनो मांवाक वायट वचूं येता असो समज निर्माण केलो अशेंय म्हणटात.
आषाढ-फुलां
वर्ग:देवनागरी पानां
जोएल आचें पुसतक
जोएल आचें पुसतक
Book of Joel
हें पुसतक दन विभागांनीं वानट्लां. पयल्या विभागांत तळ आक्रमण करून जुदाचो इबाड कर्तात. ह्या पासत मागणें आनी विलाप करुंक उलो केला. हाका सर्वेस्पर जबाब दिता आनी संकश्ट बंद जावन सुभामपण परत येतलें म्हण भास दिता; (१/२-२/२७). दुस्रो भाग राश्ट्रांची मन्सुबी जातली आनी इस्राेलाचें आनी सर्वेस्पराचें जयत जातलें म्हण सांग्ता (अव. ३-४). सर्वेस्पराच्या दिसाची खबर आनी ३-४ अवेस्वराचो विशय ह्या दनूय भागांचो एकचार सांबाळता (१/१५; २/१-२. १०-११). तळ जावन आसात सर्वेस्पराची फवज, जांकां सर्वेस्पराचें फर्मण वेव्हारांत घालुंक पाटयल्यात. ह्या वर्वीं सर्वेस्पराचो दीस येतलो आनी सगळीं मागणें आनी मन बदलप करून सडवण अणभवतलीं.
पयल्या आनी दूसऱ्या अवेस्वरांत प्राचिताच्या सेवाधर्माची खेरिताय आसा आनी देइवीक भगसण्याचे भासावणें ते संप्तात. देखुनूच जेल प्रवादी एका मंदिरांत आपलें मुनियार्पण चलयतालो म्हण कळून येता.
देवाचे पर्जेचेर, आतंयाचें सुभामदेणें धाडतलं (३/१-५). जावन आसा मयजेसाच्या मागण्यांक जबाब (लक. ११/२९). जेदना क्रिसताच्या शिसांचेर आत्मो देंवता तेदना हें भाकीत नव्या करारांत साकार जाता. पेद्रू ह्या विशीं आक'खो उतारो वाचून सांग्ता : (द.ई.२, १६/२१), जोएल, पन्नासाव्या दिसाचो प्रवादी. तो मन बदलप करुंक उलो मार्तलोय प्रवादी. तशेंच तो उपास आनी मागणें करुंकूय उलो मार्ता
पळेइयात
Book_of_Joel
Books_of_the_Bible
Bible
Sandarbh
वर्ग:आदल्या कराराचीं पुसतकां (Old Testament Books) वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
औरंगजेब
औरंगजेब (जल्म - २४ ऑक्टोबर १६१८, दोहद-गुजरात; मरण - २० फेब्रुवारी १७०७, भिंगोर-गुजरात). दिल्लीच्या मोगल घराण्याचो सवो बादशाहा. पुराय नांव मुहियद्दीन मुहंमद औरंगजेब.शाहजहान आनी मुमताज हांचो तिसरो चलो(सवें अपत्य). ल्हानपणांतूच ताणें कुराण आनी हदीस हांचो अभ्यास केल्लो. तेचप्रमाण अरबी, चघताई, फार्सी आनी तुर्की भाशा आत्मासात केल्ल्यो.१६३७ वर्सा पर्शियन राजघराण्यांतली शहानवाझची धूव दिलरासबानू बेगम हिचेकडेन तो लग्न जालो. दिलरासबानू सोडून ताणें आनीकूय तीन बायलो केल्यो. त्या सगळ्या बायलांपसून ताका वट्ट धा भुरगीं जालीं.
१६३६ वर्सा ताची दक्षिणेचो सुभेदार म्हूण नेमणूक जाली. पूण बापूय शहाजहान आनी बापूय शहाजहान आनी व्हडलो भाव दारा हांचेकडेन केल्ल्या वायटपणाक लागून ताका १६४४ वर्सा राजीनामो दिवंचो पडलो. १६४५ वर्सा ताका गुजरातचो सुभेदार म्हूण नेमलो. १६४७ वर्सा ताका शाहजानान बाल्ख आनी बदकशॉं जिखपाखातीर मध्य आशियांत धाडलो. पूण तातूंत ताका येस आयलेंना. वाटेर उझबेग जमातीन ताचेर हल्लो केलो आनी ताका त्रास दिले.
१६४८ वर्सा ताका मुलतानचो सुभेदार केलो आनी १६४९ वर्सा सिंदचो सुभेदार केलो. १६४९ वर्सा ताका पर्शियनांच्या ताब्यांत आशिल्लें कंदाहार जिखपाखातीर धाडलो. पूण ताका थंयूय अपेस आयलें. १६५२ वर्सा ताणें परत कंदाहारचेर घुरी घाली. पर्थून ताचो पराभव जालो. देखून १६५२ वर्सा ताका परत दक्षिणचो सुभेदार केलो. दक्षिणेक १६५७ वर्सा औरंगजेबाद विजापूर आनी गोवळकोंडा ह्या राज्यांचेर घुरी घालून बीदर, कल्याणी, परांडा हे किल्लो जिखले.दौलताबादच्यान लागींच खडकी हांगा ताणें औरंगाबाद शार वसयलें. ह्या मुक्कामांत ताणें दक्षिणेंतल्या वसुली पध्दतींत आनी लश्करांत खूब सुदारणा केल्यो. औरंगाबाद हांगा तांची दिलरासबानू ही पयली बेगम अंतरली. थंयच ताजमहालच्या नमुन्याचेर ताणें तिची कबर बांदली.ती कबर आज ‘बिबिका मकबरा’ म्हूण नामनेक पावल्या. शाहजहान १६५७ वर्सा दुयेंत पडलो,तेन्ना ताणें दारा शुकोह हाका आपललो वारस नेमलो. त्याच वेळार रंगजेबाचे हेर दोन भाव मुराद आनी शुजा हांणी अनुक्रमान अहमदाबाद आनी बंगाल हांगा स्वताक बादशाह म्हूण जाहीर केलें.औरंगजेबान घेवन दोगांयनी शाहजहानच्या सैन्याचो धरमत हांगा आनी दारा शुकोहचो सामूगढ हांगा पराभव केलो. तेउपरांत शाहजहान आनी मुराद हांकां बंदखणींत घालून औरंगजेब २१ जुलय १६५८ दिसा शिंवासनाचेर बसलो आनी ताणें ‘आलमगीर’ (विश्र्वविजेतो) ही पदवी धारण केली.
औरंगजेबाचे कारकिर्दीचे दोन काळखंड जातात: १६५८ ते १६८१ काळमेरेनचो पयलो भाग उत्तर हिंदुस्थानांत सत्ता प्रस्थापित करपाखातीर गेलो. ताणें अस्तंत आसाम घेतलें (१६६२,१६६७ वर्सा हरलो). चित्तगॉंग हांगा चांच्यांचो बंदोबस्त केलो (१६६६). काबूलच्या पठाण जमातींचेर ताणें १६६७ त आनी १६७२ त घुरी घाली, पूण तांकां हरोवप ताका जालें ना. तेन्ना १६८९ त ताणें तांचेकडेन शांतताय केली (१६६७-१६७२). राजपुतानाच्या दोन मुखेल राज्यांचेर ताणें स्वारी केली.मारवा (जोधपूर) चेर १६७९ वर्सा जैत जोडलें, मेवाड (उदयपूर) हांगा कबलात केली आनी १६८१ वर्सा परत झूज केलें. ताचो दुसरो काळखंड १६८१ ते १७०७ मेरेनचीं वर्सा दक्षिणेंत झुजपांत (खास करून मराठ्यांवांगडा) गेलीं. ताणें बिजपूर राज्यांचेर घेतिल्ल्या जैतांक लागून मुगल साम्राज्याचो विस्तार काश्मीरच्यान कावेरीमेरेन आनी काबूलसावन चित्तगॉंग मेरेन वाडलो. पूण ताच्या ह्या साम्राज्यांत मराठ्यांची शक्त दिसानदीद वाडटाली.
औरंगजेब आनी शिवाजी हांच्यामदले संबंद १६५७ पसून बरे नाशिल्ले. शिवाजीची वाडटी सत्ता आळाबंद हाडपाक औरंगजेबान ताच्या आड शायिस्तेखान, मुअज्जम, जयसिंग,दिलेरखान, महाबतखान अशे खांपे सरदार दक्षिणेंत धाडले. आग-याक शिवाजी आनी संभाजीक ताणें कैद केले. पूण व्हडली युक्त लडोवन शिवाजी-संभाजी बंदखणींतल्यान पळून गेले.औरंगजेबान संभाजीक ११ मार्च १६८९ दिसा हालहाल करून जितोच माल्लो. १६९९ ते १७०५ मेरेन औरंगजेब मराठ्यांचे गड घेवपाक व्यस्त आशिल्लो. पूण राजारामाचे कारकिदींत संताजी घोरपडे,कान्होजी आंग्रे आदी शूर सरदारांनी मोगलांनी घेतिल्ले गड परत जिकून घेतले. मराठ्यांआड २५ वर्सा लडून औरंगजेब बेजाल्लो. खूब काळ दक्षिणेंत उरिल्ल्यान ताचें उत्तर भागांत वर्चस्व उल्लेंना. एकसारक्या केल्ल्या झुजांक लागून ताचो खजिनोय सोंपत आयलो. राज्यप्रशासनांतलें दुबळेपण आनी दुटप्पी धोरण हाका लागून ताचो अधिकार अडचणींत आयलो आनी तातूंत ताका दुयेंस जालें. १६७८ ते १७०७ मेरेन तो मराठे, राजपूत, जाट, बुंदेले, शीख हांच्यावांगडा लडलो.
औरंगजेब एक कर्मठ सुन्नी आनी परधर्मव्देश्टो आशिल्ल्यान ताणें तरेकवार कर लादून हिंदूंचो छळ केलो. अकबरान रद्द केल्लो बिगर मुसलमानांवेलो जिझिया कर ताणें १६७९ वर्सा परत सुरू केलो. जमीन-महसूलविशीं तीन तरेचे कर ताणें लादले. ताणें हिंदूंचीं कमी केले. शिखांचो गुरू तेगबहादुर हाणें बादशाहाच्या धोरणाक विरोध केलो म्हूण ताका जितोच माल्लो (१६७५). ताचे हे जुलमी वृत्तीक लागून दक्षिणेक मराठ्यांनी आनी उत्तरेक रजपूत, जाट, शीख आनी हेर जमातींनी ताचेआड कडक उठाव केलो.
सैनिक आनी सेनापती हे नदरेन औरंगजेब खूब आशिल्लो. तो बळिश्ट आनी सोशिक आशिल्लोच पूण वेळ आयल्यार जीव त्रासांत घालून लडपाची ताची तयारी आसताली. पूण ताचे विफल जिणेक खूब कारणां आसात. ताणें राजकारभार चलयतना दुस-या कोणाकूच विश्वासांत घेतलोना. आपल्या भुरग्यांक लेगीत ताणें पयस दवल्ले. तो दुबावी आशिल्ल्यान ताका कोणाकडल्यानूच मोग मेळ्ळो ना. कारभाराच्या बारीक-सारीक गजालींची तो लक्ष घालतालो.
सकाळसावन सांजमेरेन तो उध्येगांत मग्न रावतालो. इस्लामी धर्मांतल्या सुन्नी पंथाचे,नेमधर्म तो कसोशीन पाळटाचो. रमजानसारके व्हडले उपास तो निश्ठेन करतालो. कुराण ताका तोंडपाठ आशिल्लें. ताका कसलेंच व्यसन नाशिल्लें. आपल्या सबंद जिवितांत इस्लाम धर्माचो प्रचार जावंचो म्हूण ताणें एकसारकी खटपट केली आनी तेखातीर तरांतरांचे पूण जुलमी मार्ग वापरले. औरंगजेबाची कारकिर्द अकबराचे कारकिर्दीइतली मोटी खरी, पूण अकबरान जितल्या काळांत मोगल साम्राज्याक विशाल स्वरूप हाडलें तितल्याच काळांत औरंगजेबान मोगल साम्राज्याच्या नाशाची तयारी करून दवरली. औरंगजेबाची बेपर्वा, कुटनीती, धर्मांधता आनी हेर अवगुणांक लागून मोगलसत्ता पोखरली आनी ताच्या मरणाउपरांत रोखडीच लयाक गेली.
वर्ग:देवनागरी पानां
नेरूल
नेरूल (६२६६९८)
नेरूल हें उत्तर गोंय जिल्ल्यांतल्या बार्देस तालुक्यांतलो ९.८५ चौ. किमी. क्षेत्राचो शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाणे ह्या शारांत ११७८ कुटुंबां वा वट्ट ५०४२ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, पणजी हांगां ८ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी पणजी हांगां ८ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत २५७५ दादले आनी २४६७ बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक ४२ आसून अनुसुचीत जमातीचे ९ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६६९८ आसा.
लोकसंख्ये प्रमाणे गांवाचो दर्जो V (लोकसंख्या_एकूण ५,००० ते ९,९९९). गांवांची नागरी स्थिती आसा. 'सर्वेक्षण गांव'.
१ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें बेळगांव हें शार १८२ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें पुणे हें शार ४७७ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन १८ किमी अंतराचेर करमळी हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
गांवांत उकती गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 950 किलो लिटर आसा.
सगळ्यांत लागीं आग पालोवपाची सुविधा पणजी (१० किमी) हांगां आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ११ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय ५१ किमी अंतराचेर आसा. गांवांत १ दवाखानो आसा. गांवांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. गांवांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र २ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र ११ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १२ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा ३ किमी अंतराचेर आसा.
शैक्षणीक सुविधा
गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत २ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा कांदोळें (३ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) म्हापसा (३१ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) पणजी (१० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) पेडणें (२८ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं "खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" म्हापसा (१३ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी पणजी (११ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ पणजी (१६ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर पणजी (१० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय बांबोळी (१४ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय बांदोडें (३८ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वेवस्थापन संस्था PENHA DE FRANCA (९ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्निक पणजी (९ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा पणजी (१० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षण केंद्र पणजी (१० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अपंगां खातीर खाशेली शाळा PENHA DE FRANCA (१० किमी) अंतराचेर आसा.
सुविधा
सगळ्यांत लागीं शासकीय अनाथाश्रम पणजी (१५ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA (११ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वृद्धाश्रम कांदोळें (२ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण म्हापसा (१४ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह पणजी (८ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी सभाघर पणजी (१६ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय भौशीक ग्रंथालय पणजी (८ किमी) अंतराचेर आसा.
उत्पादन
नेरूल ह्या गांवांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): लाकडी फर्निचर
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत १ राष्ट्रीय बँक आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:बारदेस तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
पंजाब
पंजाब भारताचे उत्तरेक आशिल्लें एक राज्य. क्षेत्रफळ ५०,३६२ चौ. किमी. विस्तार २९°३२’ उत्तर ते ३२°३५’ उत्तर. अक्षांश आनी रेखआंश ७३°५५’ उदेंत. लोकसंख्या २,०१,९०,७९५ (१९९१). हाचे अस्तंतेक पाकिस्तान, तशेंच उतरेक जम्मू आनी कश्मीर राज्य, ईशान्येक आनी उदेंतेक हिमाचल प्रदेश, दक्षिणेक आनी आग्नेयेक हरयाना, नैर्ऋत्येक राजस्थान हीं राज्यां आसात. मोगल सत्तेच्या सुरवेच्या तेंपार सिंधू आनी सतलज ह्या दोन न्हंयांचे मजगतीं आशिल्लो प्रदेश पंजाब ह्या नांवान वळखताले. उपरांत मोगल बादशाहांनी ह्या व्हड अशा पंजाब राज्यकारभाराची देखरेख वेवस्थीत जावची म्हणून हाचे दोन वांटे केले. १९४७ त देशाची फाळणी जाली तेन्ना पंजाबचे उदेंत पंजाब आनी अस्तंत पंजाब अशें दोन वांटे जावन, उदेंत पंजाबाचे भारतांत आस्पाव जालो आनी अस्तंत पंजाब पाकिस्तान जोडलो.
भूंयवर्णन
भूंयरचणूकेचे नदरेन ह्या राज्याचे तीन वांटे जाल्यात. पर्वतांचो वाठार, फातरी दोंगुल्ल्यांचो वाठार आनी उथळ मळाचो वाठार. उदेंत-अस्तंत अशो ल्हान व्हड हिमालयाच्यो पर्वतावळी राज्याचे उत्तरेक पातळ्ळयात. अस्तंत शिमेचे उत्तरेक रावी आनी नैर्ऋत्येक सतलज न्हंय आसा. राज्याचे ईशान्येक आशिल्ल्या उंचावयल्या प्रदेशाची उंचाय सु. ३६५ मी. सावन ६१० मी. मेरेन वाडत गेल्या. ह्या ऊंच प्रदेशाचे नैर्ऋत्येक आनी अस्तंतेक दोन न्हंयां मजगती आशिल्लो प्रदेश ‘बडी दोआब’ म्हळयार दोन न्हंयांमदलो वाठार. हाचे आग्नेयेक ‘बीस्त’ हो बिआस आनी सतलज हांचेजगती आशिल्ले दोआब. न्हंयांदेगांच्या वाठारांक ‘बेत’ म्हण्टात. सतलज, झेलम, रावी, चेनाब आनी बिआस ह्यो हांगाच्यो म्हत्वाच्यो न्हंयो. ह्या पांच न्हंयावयल्यान ह्या राज्याक पंजाब म्हणजे पांच न्हंयांमदलो वाठार हें नांव मेळ्ळां.
हवामान
पंजाबांतले हवामान सुकें आसता. हांगाचो शिंयाळो आनी गीम खूब कडक आसतात. अमृतसराचें वर्सुकी सरासरी तापमान २३.१° सॅ. आसता. गिमांत ते ३४.५° सॅ. आनी शियाळ्यांत ११.८° सॅ. आसता.गिमात दनपारचें तापमान ४१° सॅ. इतलें चडटा. जानेवारीत तें ११.८° सॅ ते १४.२° सॅ. मेरेन देवता. बंगालाच्या उपसागरांत सावन येवपी मॉन्सून वाऱ्याक लागून पंजाबांत पावस चड पडटा. विंगड विंगड वाठारांनी पावस ५ ते ३५ इंच इतलो पडटा.
वनस्पत आनी मोनजात
पंजाबांत रानां साप्प पातळ आसून ह्या राज्याची फकत ४.२% भूंय रानांखाला आसा. गुरदासपूर, होशियारपूर आनी रूपार ह्याच जिल्ह्यानी ६०% परस चड वनस्पत आसा. ४० सेंमी. परस चड पावस पडपी वाठारांनी पानझडी रूख तशींच वाठारांत जाल, जुंद आनी कोपर हे रूख आसात. हांगा मोनजातींचेंय प्रमाण साप्प उणें आसा. रानमाजरां आनी चुकून वास्वेलां दिश्टी पडटात. कोले, रानदुकर, हरणां, सोंशे ही मोनजात कांय प्रमाणांत मेळटा.
इतिहास
ऋग्वेदात पंजाबाचो उल्लेख सप्तसिंधू असो केला. सिंध आनी पंजाब मेळून हो प्रदेश जाल्लो. सप्तसिंधू म्हळ्यार सात न्हंयांचो वाठार. पंजाबांतल्यो झेलम, चिनाब, बिआस, रावी आनी सतलज ह्या पांच न्हंयांमदी सिंधू आनी सरस्वती ह्यो न्हंयो मेळ्ळ्यो म्हण्टकूच ह्या नांवांचें सार्थक जाता. हिंदू हो मूळचो शब्द सिंधूवयल्यानूच आयला अशें म्हणटालें. मुखार भारतीय जनतेन हेंच नांव आपणायलें.
आर्य लोक हांगा पावचे पयलीं पंजाब सांस्कृतीक नदरेन गिरेस्त आशिल्लो. हडप्पा आनी तक्षशिला ही ह्या वाठारांतली दोन प्राचीन शारां आशिल्लीं. तांची संस्कृती ही नागर संस्कृती आशिल्ली. तांकां नगररचणूकेचें बरें गिन्यान आशिल्लें. ते लोक वेपारी आशिल्ले आनी तांचें इराक आनी इराण देशांकडेन वेपारी संबंद आशिल्ले. तांचे हे संस्कृतायेक सिंधुसंस्कृती अशें म्हण्टात. आर्यलोक भारतांत आयले उपरांत तांणी थळाव्या द्रवीड लोकांचो परभाव करून तांची नगर संस्कृतीच इबाडून उडयल्ली. ह्या थळाव्या द्रवीड लोकांक हारोवन तांकां आर्य लोकांनी आपले गुलाम करून घेतत्त तले. ते त्या गुलामांक ‘दासू’ वा ‘दस्यू’ अशें म्हण्टाले. मुखार ह्या दोनूय लोकांमदी भरसण जावन वैदीक संस्कृतीचो प्रसार जालो. सरस्वती न्हंयेसावन सिंधू मेरेनचो प्रदेश आर्याच्या शेकातळा आयलो. अनू, पुरू, यदू, अह्यू आनी तुर्वश हे आर्याचे पांच पंगड (पंचजन) ह्या प्रदेशांचेर सत्ता चलयताले. पंजाबांतलें कुरूक्षेत्र हें कौरव-पांडवांचे झुजामळ आशिल्लें.
अॅलेक्झांडरान भारताचेर घुरी घालचे पयलीं कितल्याशाच परक्या राजांनी भारताचेर घुरयो घाल्लो. इ. स. पयलीं ३२६ त अॅलेक्झांडर पंजाबांत आयलो आनी आंभी राज्याच्या आदारान सिंधुकांठावयल्या पुरू राजाचेर घुरी घालून ताका हारयलो. पूण पुरूच्या मरणाउपरांत कांय वर्सांनी मौर्यसम्राटांनी ग्रीसींकडल्यान सत्ता हातासली. सम्राट अशोकाच्या तेपार इ. स. पयलीं २७३-२३२ ह्या काळांत मौर्याच्या राज्यांत पंजाबाचो आस्पाव आशिल्लो.
बॅक्ट्रियेचो राजा मिलिंद हाणें सनपयली दुसऱ्या शेंकडयात पंजाबाचेर जैत मेळोवन तक्षशिला ही आपली राजधानी केली. मुखार शुंग, शक, कुषाण, हूण ह्या परकी घराण्यांनी गजाल म्हळ्यार पंजाबाचेर कांय तेप आपलो शेक गाजयलो. ह्या काळांतली म्हत्वाची गजाल म्हळयार ह्या सगळया वंशांच्या संस्कृतायांची भरसण जावन एक नवीच संस्कृताय ह्या तेपार निर्माण जाली.
इ. स. च्या १० व्या शेंकडया सावन पंजाबाचेर मुसलमानी घुरयो येवपाक सुरवात जाली इ. स. ९८०त गझनीच्या सबुक्तिगीन हाणें पंजाबांचेर घुरी घाली. डॉ. पु. ग. सहस्त्रबुध्दे हाच्या मतान हे घुरये उपरांत पंजाब हिंदू राजांच्या हातांतल्यान सासणाचें गेलें. १३५१त तिसरो फूरूझशाह तुघलक गादयेर येत सावन आधुनीक पंजाबाच्या इतिहासाक सुरवात जाली. इ. स. १३९८त तार्तार देशाच्यो तैमुर परत गेले उपरांत सय्यद आनी लोदी ह्या घराण्यांनी दिल्लीसयत पंजाबाचेर राज्य केलें. इ. स. च्या १६ व्या शेंकडयाचे सुरवेक लोदी घराण्याचे राजवटीत राजकीय नदरेन पंजाबाचे दोन वांटे जाले. एक मुलतानाकडचो प्रदेश आनी दुसरो लाहोराकडचो प्रदेश. समाजीक नदरेन एक हिंदू पंजाब आनी दुसरो मुसलमानी पंजाब. त्या वेळार हांगाचो मुसलमान समाज हो राज्यकर्त्यांचो समाज आशिल्लो. १५२६त पयल्या पानिपताच्या झुजांत बाबर हाणें इब्राहीमाचेर हार घाली.
सम्राट अकबराच्या तेंपार पंजाब प्रदेश मोगलांच्या शेकातळा आशिल्लो. अकबराचे आनी शीखांचे संबंद तशें बरें आशिल्ले. ताणें गुरू अर्जून हाणें रचिल्ल्या ग्रंथसाहिब ह्या ग्रंथाक भांगराच्यो ५१ मोहर इनाम दिल्ल्यो. अकबराच्या मरणा उपरांत मोगल बादशाह आनी शीखांचे संबंद इबाडत गेले. दक्षिणेक औरंगजेब मराठयांआड झुजात घुस्पल्लो आसतना, पंजाबांत शिखांनी मोगल सत्तेआड खूब उठाव केले. गुरू हरगोविंद सिंग हाणें मोगलांआड झूज उबारून पंजाबांत राजकीय सतेची स्थापणूक केली. गुरू गोविदसिगं हाणें आपल्या सैन्याच्या आदारान मोगलांचो ह्या प्रदेशांतलो शेक उणो केलो. पूण १७१२त बहादूर शहा हाणें ताका कैद करून, ताचे हाल हाल करून ताका जिवेशीं मारलो. शीखांनी १७४८त खालसा दलाचें संघटन केलें. ह्या संघटनांक ‘मिसाल’ अशें म्हण्टाले. १७६८ ते १७९८ मेरेन पंजाबांत बारा मिसालांची सत्ता आशिल्ली. ह्याच काळांत रणजितसिंग सारकी व्हड व्यक्ती पंजाबांक लाबली. ताणें शीक समाजांत निर्माण जाल्ले पंथभेद पयसावन सगळ्या शीखांक एकठांय हाडपाचे यत्न केलो. ताणें आपल्या हातांत सत्ता घेतले उपरांत पेशावर ते सतलज मेरेन शीखांचे राज्य वाडयलें. रणजितसिंगाच्या मरणा उपरांत, ताचो चलो ल्हान आशिल्लो ताची राणी जिंदन ही राजकारभाराची देखरेख करताली. पूण खरी सत्ता सैनिकांच्या हातांत आशिल्ली. मुखार शीखांनी इंग्लीश सरकाराआड खूब उठाव केले. पूण हे उठाव इंग्लिशांनी काबार करून, १८४९त शीख राज्य ना केलें आनी त्या खिणा सावन ते भारत स्वतंत्र जायतमेरेन ह्या प्रदेशाचेर ब्रिटिशांनी शेक गाजयलो.
इ. स. १९१३त बाबा सोहनसिंघ हाच्या फुडारपणाखाला पंजाबांतगदर पार्टीची स्थापणूक जाली. हाचो हेत भारताक ब्रिटीशांचे गुलामगिरीतल्यान सोडोवन देशांत प्रजासत्ताक राज्य घडोवन हाडपाचो आशिल्लो.१९१९ च्या जालियनवाला घडणूके उपरांत इंग्लीश-शीख हांचे मदले संबंद आनीक इबाडले. भारताचे स्वतंत्र चळवळींत पंजाबाचोय वांटो म्हत्वाचो आसा. पंजाबांत खूब देशभक्तांनी आपले मायभुंयेखातीर आपल्या जिविताचें रान केलें. भगतसिंग हो व्हड क्रांतिकार हांगाचोच. तसोच लाला लाजपतराय हो पंजाबाचो सुपुत्र, राश्ट्री चळवळींत अखिल भारताचो पुढारी आशिल्लो. १५ ऑगस्ट १९४७त भारतावांगडाच पंजाबूय स्वतंत्र जालो. पूण रॅडक्लिफ येवजणेप्रमाण देशाची पाळणी जावन पंजाबाचे उदेंत आनी अस्तंत अशे दोन वांटे जाले. हातूंतलो अस्तंत पंजाबाचो (क्षेत्रफळ १‚६३‚१३६ चौ. किमी) पाकिस्तानांत आस्पाव जालो आनी उदेंत पंजाबाचो (क्षेत्रफळ ९६‚९१२ चौ. किमी.) आस्पाव भारतांत जालो. स्वतंत्र्या उपरांत भारतांतल्या पंजाबाचो कांय वांटो हिमाचल प्रदेशाक जोडलो आनी १९६६त हरयाना राज्य वेगळे केलें. भारतांतल्या सध्याच्या पंजाब राज्याचें क्षेत्रफळ ५०,३७३ चौ. किमी. आनी हरयाना राज्याचें ४४,२२२ चौ. किमी. इतलें आसा.
भारतीय संविधान चालीक लागले उपरांत उदेंत हें उतर काडून फकत पंजाब हें नांव दवरलें. १९५६ पेप्सू (पतियाळा आनी इस्ट पंजाब स्टेट्स युनियन) हो प्रदेश पंजाब राज्याक जोडलो. हें भारतीय संघराज्यांतलें एक घटक राज्य आशिल्ल्यान राश्ट्रपतीन नेमिल्ल्या राज्यपालांवरवी विधिमंडळाक जापसालदार आशिल्लें मंत्रीमडळ हांगाचो राज्यकारभार चलयता.
अर्थीक स्थिती
पंजाबांत शेतकी पिकावळ आनी पशुपालन हांकां चड म्हत्व आसा. शेतवड हो चड लोकांक काम दिवपी वेवसाय आसा. राज्याचे वट्ट जमनींतली सुमार ७६% भूंय शेतवडीखाला आसा आनी हातूंतली ८०% जमीन शिंपणावळीखाला आसा. शेतकी उत्पादनाचे नदरेन भारताच्या हेर राज्यांपरस ह्या राज्याचो पयलो आंकडो लागता. हांगची चडशी जमीन खारजांच्या उदकान भिजयतात. भाक्रा-नांगल धरणांतल्या खारजांक लागून पंजाबाचे शिंपणावळ येवजणेक चड म्हत्व लाबलें. हें धरण भाक्र गांवात आसून तें २२६ मी. ऊंच आनी ८१३ मी. लांब आसा. ह्या धरणासावन येवपी उदक, पंजाब भुंयेक पिकाळ करूंक राज्यस्थानाचीय भूंय भिजयता.
पंजाबांत सदांकाळ व्हांवपी आनी गरज पडटा तेन्ना उकते जावपी अशें दोन तरांचे खारीज आसात. हांगाच्या खारजांची वेवस्था बरी आसून, तांची प्रसिध्दी जगभर पातळ्ळ्या. गंव. यव, हरभरा, तीळ, ज्वारी, बाजरी, मको, तंबाकू, कापूस, ऊंस ही हांगाची मुखेल पिकां. हेर राज्यापरस हांगा गंव सगळ्यांत चड पिकता. दोंगरी वाठारात फळफळावळीचें पीक बरें येता. कांय वाठारांनी च्याचीय लागवड जाता. राज्यात पशुपालन वेवसाय खूब म्हत्वाचो आसा. राज्यांत अलिगड, अमृतसर, भतिडा, लुधियाना आनी मुरादाबाद हांगा दुग्धप्रकल्प चालू आसता. हांगाच्यान दर दिसा एक लाख लिटरांवयर दूध एकठांय करतात. पंजाबी गायो आनी म्हशी दुदाळ म्हणून प्रसिध्द आसात. पंजाब हे मुखेलपणान लघुउद्देगांचे राज्य. पंजाबांतल्या उद्देगीक मळार शीख लोक खूब मुखार पावल्यात. लोकर आनी रस्माची वस्त्रां ते विण्टात, लाकूडकाम, शस्त्रां, वाद्यां आनी हेर ल्हान-सान उद्देगूय ते करतात. पंजाब राज्य उद्देग विकास म्हामंडळाची स्थापणूक जाल्ली आसून, ह्या मंडळाचो ल्हान-व्हड उद्देगांक आदार मेळटा. हांगा सायकली, ल्हान यंत्रां, खेळाचें सामान. लोकरीचे कपडे, तशेंच मशीन टुल्स, विजेचीं यंत्रां, ट्रॅक्टर, चामडयाच्यो वस्तू आनी तिजुल्यांचे कारखाने आसात.
पंजाबांत वेपार करपी लोकांचे पांचच पंगड वा वर्ग आसात. पयल्या पंगडांत बनिया, धंसार, बोहरा आनी महाजन हांचो आस्पाव जाता. दुसऱ्या पंगडांत सूद आनी भाब्रा, तिसऱ्या पंगडांत खत्री, खाक आनी भाटीया, चवथ्या पंगडांत अरोड आनी पांचव्या पंगडांत खोजा तशेंच पराच ह्या लोकांचो आस्पाव जाता. पयल्या पंगडांतलें वेपारी उदेंत आनी आग्नेय वाठारांत रावतात. दुसरो पंगड उत्तरेकडच्या दोंगुल्ल्याच्या मुळांत रावता. तिसरो पंगड वायव्येक सोडून हेर सगळया वाठारांनी दिश्टी पडटा. चवथ्या पंगडाचे लोक डेरेजाट आनी बहावलपूर ह्या वाठारांनी रावतात. पांचवो पंगड हो मुसलमानांचो आसून ते लोक मध्य आनी अस्तंत वाठारांत रावतात.
अमृतसर, जालंदर, लुधियाना, नवाशहर, होशियारपूर हे हांगाचे मुखेल उद्देगीक प्रदेश आसात. जालंदर हें खेळां साहित्याचें व्हड केंद्र. होशियारपूराक टर्पेंटायन, रॉझिन, वार्निश हामचे उद्देग चलतात. लुधियाना हें लोकरी लुगटाचें देशांतलें मुखेल केंद्र.
येरादारी आनी संचारण
राज्याची भूंय रचणूक बरी आशिल्ल्यान देशाच्या हेर राज्यांपरस हांगा रस्ते आनी रेल्वे मार्गांनी खूब सुदारणा जाल्या. व्हड-व्हड शारां तशेंच ल्हान-सान गांवगिरे वाठार लेगीत रेल्वे आनी रस्त्या मार्गांनी जोडल्यात. जालंदराक आकाशवाणी केंद्र आसा. चंदीगढाक विविध भारतीचें आकाशवाणी केंद्र आसा आनी अमृतसराक २९ सप्टेंबर १९७२ दिसा दूरदर्शन केंद्राची स्थापणूक केली. राज्यांत ‘ट्रिब्यून’ (इंग्रजी) ‘पंजाब केसरी’ (हिंदी) हिंद समाचार (उर्दू) आनी ‘अजित’ (पंजाबी) ही पंजाबची मुखेल खबरापत्रां. पंजाबी भाशेंत २९ दिसाळीं आनी सुमार १९२ सातोळीं आसात.
लोक आनी समाजजीण
१९९१ वर्साचे जनगणने प्रमाण पंजाबी लोकसंख्या २,०१,९०,७९५ आसा. हांगा लोकसंख्येची दाटाय चड आसून दर चौ. किमी. क ४०९ लोक मेळटात. १,००० दादल्यांक ८८८ बायलो इतलें प्रमाण आसा. राज्यांत ६०.७५% शीख धर्मीय, ३६.९३% हिंदू धर्मीय, १.१०% क्रिस्तांव, १% इस्लाम आनी ०.१६% जैन धर्मीय आसात. हेर धर्माचे लोक हांगा उण्या प्रमाणात आसात. राज्याचें साक्षरतायेचें प्रमाण ५६.७०% आसा (१९९१).
शीखांचे पवित्र ‘सुवर्णमंदीर’ अमृतसराक आसा. हें शार चवथो गुरू रामदास हाणें वसयलें. ग्रंथसाहिब हो शीखांचो मुखेल धर्मग्रंथ आसून तो पांचवो गुरू अर्जुनदेव हाणें रचला. १८७४त दयानंद सरस्वतीन हांगा आर्य समाजाची थापणूक केली.
हिंदूप्रमाण शीखांयमदीं कट्टर अकालींसावन समन्वयी आहलूवालियांमेरेन साबार पंथ आसात. पूण ग्रंथसाहिब आनी गुरूपरंपरा सगळ्या पंथांक मान्य आसा. पंजाबी हिंदू लोक शिव, देवी आनी विष्णू ह्या देवांक भजतात. हिंदु-शीखांच्यो समाजीक रूढी सारक्योचशो आसात. सोळा संस्कारांतलें गर्भ, जल्म, मूज, लग्न आनी मरण समाजांत विंगड विंगड तरांनी मनयतात.
हिंदू आनी शीख ह्या दोनूय समाजांनी लग्न जमोवपाचे विधी सारकेच आसता. लग्न थरोवचे पयलीं व्हंकल-नवऱ्याचें आवयबापूय पत्रांतल्यान वा रायबाऱ्याकडच्यान लग्नाचें थरयतात. व्हंकल मानवली जाल्यार लग्नां पयलीं तिका न्हवऱ्याचे नदरेआड दवरतात. सोयऱ्या-धायऱ्या बायलांक भिजिल्ले चणे दिवन तांकां लग्नावेळार पदां म्हणपाक आमंत्रण दितात.
गुरवारपणांतल्या संस्कारांक ‘रीतें’ अशें म्हण्टात. तिसऱ्या, पांचव्या, सातव्या वा आठव्या म्हयन्यात हो संस्कार जाता. तेन्ना कुळारासावन गुरवार बायलेक नवीं वस्त्रां आनी गोड पदार्थ भेट म्हणून दितात. कांयकडेन पयलें गुरवारणीची ओंट भरपाचीय परंपरा चलता. भुरगें जल्माक आयले उपरांत तेराव्या दिसा ताच्या गळ्यांत एक दोरो बांदतात. ताका सुत्रसंस्कार म्हण्टात. तिसऱ्या वा पांचव्या वर्सा चल्याची मूज करतात.
आदल्या काळांत पंजाबी हिंदू दादले न्हेसताले तशेंच खांदार वालो आनी माथ्याक शेलो बांदताले. पूण ब्रिटिश सतेच्या काळांत हांगाच्या भेसांत बदल जालो. पंजाबांतल्या शारांनी रावपी हिंदू लोक हेर भारतीय प्रदेशांतल्या लोकांभशेनूच भेस करतात. तांच्या गांवगिऱ्या वाठारांनी मात विंगड-विगंड प्रकारांचे भेस करतात. तांच्यो पगडयो वेगळ्या वेगळ्या रंगाच्यो आसतात. ते पिजाम आनी सदरो वापरतात. पंजाबी बायलो सलवार घालतात आनी ताचेर धोंपरांमेरेन पावपी सदरो घालतात आनी माथ्यावयल्यान मखमली वा रस्मी ऒडणी घेतात. घागरो हो पंजाबी बायलांचो आवडीचो वस्त्रप्रकार. प्रभाव घाला. दादल्यांचो ‘भांगडा’ आनी बायलांचो ‘गिध्दा’ हे समूहनाच प्रसिध्द आसात.
औरंगाबाद
महाराष्ट्र राज्यांतल्या औरंगाबाद जिल्ह्याचें आनी मराठवाडा विभागाचें मुखेल ठाणें. गोदावरी न्हंयची उपन्हंय हिचे उजवे देगेर हें शार वसलां. पुण्यासावन २३० किमी. आनी अहमदनगरसावन १०९ किमी. ईशान्येक हें शार आसा. लोकसंख्या ३,११,४२१(१९८१) आवांठ ५०.४८ चौ.किमी.
ह्या शाराचें मूळ नांव खडकी आशिल्लें. निजामाचो प्रधान मलिकअकबर हाणें मोगलांकडल्यान हे शार निजामाकडेन आयल्या उपरांत मराठवाड्याचें एक संस्कृतीक केंद्र म्हूण ताका नामना मेळ्ळी. फुडें राज्यपुनर्रचणुके उपरांत हें शार महाराष्ट्रांत आयलें.
ह्या शारांत मलिकअंबराच्या काळांतल्यो आनी ताच्या उपरांतच्यो कितल्योश्योच पोरन्यो वास्तू पळोवंक मेळटात. दुस-या ते सातव्या शेंकड्यामेरेन दोंगर कोंरातून केल्ल्यो दोंगरी होंवरी हांगा आसात. हातूंत अजंठा आनी वेरूळ हांकां बरीच नामना आसा. ह्या दोन नामनेच्या होंव-यांखातीर औरंगाबाद हें पर्यटन केंद्र जालां. तेभायर हांगा औरंगजेबाचो दरबार भरतालो तो किल्लो, जामे मशीद, पाणचक्की आनी १६७९ वर्सा औरंगजेबान आपली बेगम दिलरासबानू हिच्या उगडासाक हुबेहुब ताजमहालाभशेन बांदिल्लो ‘बिबिका मकबरा’ आसा. औरंगाबादच्यान लागींच दौलताबादचो किल्लो आसा. ताच्या मुखार ६० मी. उंचारयेचो चॉंद मिनार आसा.
मनमाड ते हैदराबाद रेल्वेमार्गावेलें हें मुखेल स्थानक. हांगाच्यान ९ किमी. अंतराचेर चिकलठाणा हांगा विमानतळ आसा. ह्या शारांत रस्मी आनी सुती कपड्यांचयो गिरणी आसात. तेचपरी लुगटावेल्या पारंपारिक ‘हिमरू’ आनी किनखाबाच्या कामाखातीर ह्या शाराची नामना आसा. तेभायर हांगा यंत्रा, कातडीकाम, आयदनां, धातुच्यो वस्तू आदीचे कारखाने आसात. जिल्ह्यांतल्या शेतीमालाची ही वेपारपेठ आसून मराठ्वाड्यांत संस्कृतीक आनी शिक्षणीक मळार ह्या शाराचें नांव आसा. मराठवाडा विध्यापीठ हांगा आसा. तशेंच कांय महाविध्यालयां आनी तंत्रसंस्थाय आसात.
वर्ग:देवनागरी पानां
पंजाब
लोक आनी समाजजीण
संगिताच्या मळार ह्या राज्यांतल्यान स्वामी हरीदास, बडे गुलामअलीखाँ, अमानत अलीखाँ, कुंदनलाल सैगल, महंमद रफी हे शास्त्रीय आनी सुगम संगीत गायक म्हण प्रसिध्द आसात. सिनेमांतले पृथ्वीराज कपूर आनी राजकपूर आनी हेर कपूर भाव तशेंच हेर बरेच सिनेकलावंत पंजाबाचेच आसा. चित्रकलेचो विकासूय बरोच जाल्लो आसून ‘कांग्रा चित्रशैली’ ही पंजाबाचीच. पंजाबांत ललित कलांनी, नाच आनी गायन मळारूय आपलो खासा दरेका ऋतूंतले पंजाबी सण-परब वेगळ्यावेगळ्या प्रकारचे आसतात. दर एक सणापरबेकडेन त्या त्या ऋतूचो संबंद आसता. होळी आनी लोहडी हे पंजाबातलें म्हत्वाचे सण. पंजाबांतले लोक हेर सणय व्हडा उमेदीन मनयतात.
भाशा आनी साहित्य
राज्यांतल्या चडशा लोकांची भाशा पंजाबी, ही इंडो-आर्यन भाशासमुहांतली एक भास. ही भास इकराव्या शेंकडयांत शौरसेनी अपभ्रंश हे भाशेंतल्यान उदयाक आयली. तिका आधुनीक रूप दिवपाक पैसाची भाशेचें योगदान आसा. पंजाबी खेरीज अस्तंत हिंदी आनी पहाडी भाशाय कांय वाठारांत उलयतात. पंजाबाची गुरूमुखी ही लिपी शीख गुरूंनी थारायल्ली आसून धर्मीक मळार शीख लोक तिचो उपेग चड प्रमाणांत करतात. तिचेखेरीज देवनागरी आनी फार्सी लिपींनीय पंजाबी पुस्तकां उजवाडाक आयल्यात. पंजाबांत विंगड विंगड वाठारांनी विंगड विगंड बोली लोकांच्या ओठांचेर घोळटात. माझी ही बोली अमृतसर, लाहोर आनी गुरूदासपूर ह्या प्रदेशांनी उलयतात. दुआबी हr व्यास आनी सतलज ह्या दोनय न्हंयांच्या मदल्या प्रदेशांत उलयतात. तश्योच मलवई, पटियाली,फिरोजपुरी, लहेंदी, पोठोहारी ह्योय बोली भासो म्हत्वाच्यो आसात.
पंजाब प्रदेशांतले भाशेक पंजाबी हें नाव हाफीज बरखुरदार ह्या कवीन इ. स. १६७०त दिलें. ताचे पयलीं तिका हिदी वा हिंदवी म्हण्टले. पंजाबी साहित्याची सुरवात केन्ना जाली हाचेर भाशा तज्ञांची खूब भासाभास जाता. पूण इतिहासीक नदरेन जाचें पंजाबी भाशेचो पयलो कवी म्हण नांव घेव येता आनी जाचे काव्य अजुनूय आसा, असो कवी म्हळ्यार फरीद शकरगंज. हो बारव्या शेंकड्यांत जल्माक आयिल्लो एक सफी पंथी आशिल्लो. अमीर खुसरौ (१२५३ – १३२५) हाणें तुघलक शाह हाचेर ‘वार’ रचिल्लो. पंजाबी सुफी कवीमदीं फरीद शकरगंज (शेख फरीद ११७३ – १२६५) आनी लुत्फअली हाची नांवां म्हत्वाचीं आसात. तुफ्लअली हाणें सैफल मलूक नांवाचें एक काव्य रचलें. मुखावयल्या सुफी कवीचेर ताचो बरोच प्रभाव पडिल्लो दिश्टी पडटा. शाह हुसेन, सलतान बाहू ह्या सुफी कवीनीय पंजाबी साहित्यामत मोलादीक भर घाली. पंजबांत हिदू भक्तकवीय जावन गेले. ताणीं भक्तीचेर साबार कविता रचल्यात. ह्या काव्यवाङ्मयांत राम-कृष्णाची लीला, वेदान्त, वैराग्य, भक्ती, नीत आनी हेर विश्यांचेर विचार उक्तयल्यात.
काहना हो पंजाबी साहित्याचो प्रसिध्द भक्तकवी आशिल्लो. भक्तीयुगा उपरांत मोगा काव्यांचो काळ येता. ह्या काळांत मानवी संवसारांतल्या मोगाक म्हत्व दिलां आनी प्रणयी युगुलांचेर साबार रचणूक जाल्यात. ह्या रचणूकांक ‘किस्सा’ काव्यप्रकार म्हण्टात. हीर-रांझा, मिर्झा-साहिबाँ, सस्सी-पुन्नूं, सोहनी-महिवाल अशीं तांची नांवां आसात. हीर-रंझा हांच्या मोगाचेर पयलें काव्य दामोदर कवीन बरयलें आनी दुसरें वारिसशाह कवीन बरयलें.
पीलू हाणें मिर्झा-साहिबाँ ह्या मोगी जोडप्याचेर प्रणयगाथा बरयली सतराव्या शेंकडयाच्या मदल्या काळासावन गद्द लिखाणांक नेट आयलो. शीखांचे राज्य आयले उपरांत वीरगाथा आनी देशभक्ती लिखाणाक सुरवात जाली. अर्विल्लया काळांत पंजाबी साहित्याक नवी दिका मेळ्ळी. भाई वीरसिंग (१८७२–१९५७) हाची धर्मीक महाकाव्यां, भावगीतां आनी सैम काव्यां हाचेर अस्तंती प्रभाव दिसता. परराणसिंग आनी कृपासिंग हे ताचे समकालिन आशिल्ले. गुरूमुखसिंग मुसाफिर (१८९९–१९७६) आनी हिरासिंग दर्द (१८८९–१९६४) हे दोन मुखेल राश्ट्रवादी कवी जावन गेले.
पयल्या म्हझुजाच्या काळांत झुजाचो प्रचार आनी पंजाबी जवानांचे मनोरजन ह्यो दोन गजाली नदरेमुखार येवन पंजाबी साहित्य निर्माण जावंक लागलें. ह्या काळांत सिंहसभेचे चळवळीक नेट चडिल्ल्यान शीख मत आनी शीख संस्कृती हांचो प्रचार करप आनी अशी भावना निमार्णकरप हो सिंहसभेचो एक मुखेल उद्देश आशिल्लो. मुखार अकाली दल हे संस्थेक लागुनूय हांगा व्हड साहित्य निर्माण जालें.
शिक्षण प्रसार वाडल्या उपरांत ललित वाङ्मयाकूय नेट आयलि. कविता, कथा, कांदब-यो, चरित्रां अशे तरेचें व्हड लिखाण जावपाक लागलें. आर्विल्ल्या काळांतले मोहन सिंग (१९०५-१९७८), कवियत्री अमृता प्रीतम (१९१९) आनी हरभजनसिंग (१९२०) हे नामनेचे कवी-कवियत्री. हरचण सिंग (१९१४), संत्सिंग सॅखॉम (१९०८), गुरू दयाल सिंग खोसला (१९१२),ईश्वरचंदर नंदा (१८९२-१९६१) हे मुखेल नाटककार आसात. अमृता प्रितम हिका ज्ञानपीठ पुरस्कार फावो जाला (१९८१).
म्हत्वाची थळां
अमृतसर हे हांगाचें व्हड शार आनी शीखांचें सगळ्यांत पवित्र तीर्थस्थान. गुरू रामदास हाणें हें शार वसयलें. हांगाच्या भांगरा देवळाच्या व्हडपणाक आनी कलात्मकताय हाका लागून जगप्रसिध्द आसा. कुरूक्षेत्र हें दिल्ली-कालका रेल्वे मार्गावयलें एक प्रसिध्द क्षेत्र. कौरव-पांडवांचें झूज ह्याच जागयार जालें आनी श्रीकृष्णान अर्जूनाक ह्याच रणक्षेत्राचेर गीता सांगिल्ली.
थानेसर ह्या वैष्णव क्षेत्रांत एक व्हड सरोवर आसा. व्यासकूंडाक १५ हजार फूट उंचायेचेर व्यास न्हंयेच्या उगमाचें एक कूंड आसा. चंडीगढ शार गुलाब आनी हेर फुलांक लागून प्रसिध्द आसा. सतलज न्हंयेवयली व्हड धरणां भाक्र-नांनगल तशीच भतिंडा, जालंधर, सरहिंद, कर्तारपूर हीं पळोवपासारकी शारां आसात. अचलेश्वर ह्या गांवांत शिवपार्वतीचें व्हड देवूळ आसून उतर भारतांतली एकूच कार्तिकाची मूर्त हांगा आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
लग्नाच्या उत्सवाची वपार
लग्नाच्या उत्सवाची वपार
Lognachea Utsovachi Vopar - The Wedding Feast ( parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
लग्नाच्या उत्सवाची वपार
पवित्र पुसतक मातेव ː २२ ː १-१४ ( लुकास १४ ː १६-२४ )