cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
इंग्लंड
मध्यकाळांतलें इंग्लीश साहित्य
प्रबोधनांतलीं नाटकां हीं ह्या काळांतल्या युगधर्माचो दिश्टावो दाखोवन अज्रंवर जाल्लीं दिसतात. ह्या काळांत जावन गेल्लो म्हान नाटककार आनी कवी विल्यम शेक्सपीयर रंगमाचयेचेर क्रांती घडयली. जायत्यो ल्हान-व्हड सुखान्तिका आनी दुख्खान्तिका, इतिहासीक नाट्य प्रहसनां ह्या सगळ्यांची भरसण आशिल्ले जायते नाट्य प्रकार अस्तित्वांत आयले आनी तांची उदगतय घडली. निमणें 1642 त, खर धर्माभिमानी प्यूरिटन पार्लमेंटान नाटक-घरां द करपाचो हुकूम सोडीमेरेन इंग्लीश रंगमाचयेर जायत्या ऊंच पांवड्यांच्या नाटकांची निर्मणी जाली.भिरांकूळ, शृगारमय आनी करूणगंभीर नाटकाचे निर्माते रील, लॉज, ग्रीन, नॅश हेवुड हे जायत्या वेवसायीक नाटक मंडळाचो आदार आसले. पूण शेक्सपिअरचे लिखणेन मेळयल्ली सौंदर्यशीलता,मनशाच्या मनाचें बारीकसाणेन केल्लें वाचप, अज्रंवर पात्रांची निर्मणी हीं सगळींच अजापां अशें समजतात. हॅम्लेट (1601), ऑथेल्लो (1604), किंग लिअर (1605), मॅकबेथ (1606) आनी एणटनी क्लिओपात्रा (1606) ह्यो ताच्यो दुख्खान्तिका, नाटकाच्या मळावेल्यो म्हान कलाकृती असों मनातात. ताच्या वट्ट 37 नाटकांतल्यो 17 सुखान्तिका लेगीत दादल्या-बायलांच्या संबंदाचो एक खासा आनंदाचो अणभव घडयतात. शेक्सपीअर हे संवसारांतलें एक व्हड अजाप.
प्रबोधन काळाच्या दुसऱ्या अर्दांत बेन जॉनसन (1573-1637) हो ऊंच अभिरुचीचो नाटककार आनी वेबस्टर, मसींजर, फोर्ड, शर्ली, बोउमंट, फ्लेचर आनी जायते नाटककार रंगमाचयेक गिरेस्त करताले. ह्या सगळ्यांनी संविधानकानी सोबीत रचणूक आनी तंत्रबद्ध नाटकनिर्मणे चडेन चड लक्ष दिलें.
रेस्टोरेशन काळ वा ड्रायडनाचे युग (1660-1700): कवितेंतल्या सोप्या सुटसुटीत गद्याकडेन, कल्पनाविलासा कडल्यान विचारशीलतेकडेन, रम्यतावादाकडल्यान अभिजातवादा कडेन उदरगत घडोवपी हो काळ, दुसरो चार्लस् राजा जाल्लो त्या काळासावन अठराव्या शतमानाचे सुरवातीमेरेनचें इंग्लीश साहित्यवृत्तीतलें व्हड बदल दाखयता. समतोल अभिव्यक्तीक म्हत्व दिवपी, ओड, दशावयवी युग्नक (हिरॉइक कप्लेट), उपहास हे काव्य प्रकार ह्या काळांत वयर सरले. अठराव्या शतमानांत ह्या काव्यप्रकाराक आनीकय रंग भरलो. जॉन ड्रायडन (1631-1700) हाणें ह्या काळांत सगळ्या तरांच्या साहित्यप्रकारांत म्हत्वाची निर्मणी केल्या. ह्या काळांतलो हो एकलो एकसुरो व्हड कवी आनी युगकर्तो लेखक. हेर नाटककार, कवी आनी लेखक चड म्हत्वाचे नात. ड्रायडनान समीक्षक नवें अभिजातवादी रूप दिलें. आपल्या ऊंच अभिरुचीवरवीं आनी समाजीक जाणविकायेक म्हत्व दिवन, ड्रायडनान पुराय इंग्लीश साहित्यीक नवी दिका दिवपाचो वावर केलो: कठोर आत्मनिरिक्षण, कोटीप्रकाराचेर आशिल्लो शेक, हे ताच्या व्यक्तिमत्वाचे म्हत्वाचे गूण. ह्या काळांत काँग्रीव आनी ऑटवे हे नाटककार, प्यूरिटन सवळेपणाचें विडंबन करपी कवी सॅम्युअल बटलर, दिसपटीकार सॅम्यूअल पीपस्, कादंबरीसारकें वर्णनपर गद्य बरोवपी धर्मीक वृत्तीचो लेखक जॉन वनियन हांचो वावर उल्लेख करपासारको आसा. लॉक, ह्यूम, हॉबस् हे विवेकनितीक म्हत्व दिवपी तत्वज्ञ ह्याच काळांत जाले. इंग्लंडाचें राश्ट्रीय जिणेंत वैज्ञानीक क्रांती घडोवन हाडपी ‘रॉयल सोसायटी ऑफ लंडन’ हे संस्थेची थपणूक इ.स 1662 त जाली. हें संस्थेच्या यत्नांक लागून इंग्लीश साहित्य सोपे, सुटसुटीत, सुगम आनी अलंकार विरयत जायत गेलें.
रोसाळ, सोपी समतोल सादपी, नियंत्रित अशी परिपक्व गद्यशैली अठराव्या शतमानांत इंग्लीश भाशेंत फुडें आयली. ताकालागून गद्य साहित्य प्रकार सोपे आनी परिणामकारक जावपाक लागले. कादंबरी सारको साहित्य प्रकारय चलणुकेंत आयलो. डॅनियल फिडो हाची ‘रॉबिन्सन क्रुसो’ (1799), जोनाथन स्विफ्ट हाची ‘गलिव्हर्स ट्रॅवलर्स’ (1726), रिचर्डसन हाची ‘पॅमेलो’ (1740) आनी फिल्डींग हाची ‘टॉम जोन्स’ (1749) ह्यो पयल्यो वयल्यो कादंबऱ्यो जावन आसात. स्मॉलेट, स्टर्न, वॉलपोल. गोल्डस्मिथ, जॉनसन हांणीय कादंबरीचे उदरगतीक आपलो हातभार लायला.
अलेक्झांडर पोप (1688-1744) हो ह्या शथमानंतलो सगळ्यांत व्हड कवी. दशावयवी युग्मक सगळ्यांत बरेतरेन वाडोवपाचें श्रेय ताका फाव जाता. ‘एसो ऑन मॅन’, ‘एसे ऑन क्रिटीसिझम’ ही तत्वीक दीर्घकाव्यां, होमर हाच्या ‘इलियड’ चो अणकार, ‘द रेप ऑफ द रॉक’ आनी ‘द डनसिअड’ हीं विडंबन महाकाव्यां हे ताच्या व्हड साहित्य निर्मणेंतले नामनेचे ग्रंथ आसात. समाजीक प्रस्न खबरांपत्रांतल्यान मांडपी म्हूण नामना जोडिल्ले एडिसन आनी स्टील हे दोन निबंद लेखक पोपच्या काळांतले. नेमाळ्यांची सुरवात आनी वाड ह्याच काळांत जाली.शारांत नव्यान उद्याक आयिल्लो मध्यवर्ग राजकरणांत बळिश्ट थारिल्ल्यान तशेंच साहित्य वाचन करपी वर्गय होच आशिल्ल्यान ह्या वर्गाच्या जाणविकायेंचें पडबिंब इंग्लीश साहित्यांतल्यान चडांत चड उक्तें जावंक लागलें.
रोमँटीक संप्रदाय (1798-1837)
अठराव्या शतमानांत जायत्या कवींनी आनी गद्य लेखकांनी चड उण्या प्रमाणांत रोमँटीक प्रवृत्तीची बरपावळ केल्ली दिसून येता. जेम्स टॉमसन,विल्यम कपूर, टॉमस ग्रे, विल्यम ब्लेक आनी रॉबर्ट बर्न्स ह्या स्वच्छंदवादी कवींनी आनी गिबन, बर्क, गोल्डस्मिथ, वॉलपोल, गॉडविन, एन रॅडक्लिफ ह्या गद्य लेखकांनी भुतकाळाचें पुनरुज्जीवन, मध्ययुगांतली आशयसुत्रां, गांवगिरे विशय, सैम आनी सुकणीं-सादनां हांची तोखणाय करपी आत्मलक्ष्मी प्रकारचें साहित्य बरयलें. रोमँटीक प्रवृत्तीच्या साहित्याची बुन्याद पुनरुज्जीवन, मध्ययुगांतली आशयसुत्रां, गांवगिरे विशय, सैम आनी सुकणीं-सादनां हांची तोखणाय करपी आत्मलक्ष्मी प्रकारचें साहित्य बरयलें. रोमँटीक प्रवृत्तीच्या साहित्याची बुन्याद अशे तरेन नकळटनाच पडली. पूण 1798 त विलीयम वर्ड्स्वर्थ (1770-1850) आनी एस. टी. कॉलरिज (1772-1834) ह्या दोगांय इश्टकवींनी ‘लिरिकल बॅलडस’ हो आपलो कवितांचो झेलो उजवाडायलो आनी ह्या झेल्याचे प्रस्तावनेंत ताणी अठराव्या शतमानांतल्या प्रस्थापित अभिजातवादाआड बंडाचो उलो मारलो. भाशेचे आनी सादारण गांवगिऱ्या जिणेंतल्या जित्य जिव्या प्रसंगाचें नवेंपण हो तांच्या विद्रोहाचो मुखेल हेत आसलो. तरीकय रोमँटीक संप्रदायान हेर जायत्या गजालींनी अठराव्या शतमानांतल्यान प्रस्थापित साहित्यीक सिद्धांताक पयसावन इंग्लीश भाशेची नवनिर्मणी क्षमता सिद्ध केल्या. ह्या 30-40 वर्सांतलें रोमँटीक साहित्य पुराय युरोपीय साहित्य परंपरेंत ‘व्हड’ मानतात.
ह्याच काळखंडांत जेन ऑस्टिनान आपणाले शिकटूक उपरोध शैलीक लागून आनी बायलांचे जिणेंतल्या सामान्य प्रसंगांक कथानकां वरवीं साहित्यांत अज्रंवर थारायल्ल्यो कादंबऱ्यो बरयल्यो. ऑस्टिन वृत्तीन रोमँटीक लेखकांचे पुराय तरेन आड म्हळ्यार अभिजातवादी आसली.
व्हिक्टोरिया राणयेचे युग (1837-1901)
ब्रिटीश साम्राज्याचेर केन्नाच सूर्य अस्ताक वचनी अशें ह्या काळखंडांक गर्वान म्हणटाले. पूण ब्रिटनांत मात ह्या काळांत सगळेकडेन संघर्श,असंतोश आनी वैचारीक घुस्पागोंदळ चलतालो आनी ब्रिटीश सुर्याक गिराण लागिल्लें. व्हिक्टोरियन साहित्यांत सगळ्या समाजीक विशयांचें पडबिंब पडिल्लें दिसता. चार्लस डार्विन, टी.एच्. हस्कले, हर्बर्ट स्पेन्सर, जॉन स्टुअर्ट मिल, कार्झाइल, न्यूमन, मॅथ्यू आर्नोल्ड, ऑस्कर वाइल्ड, रेझेट्टी, रस्किन, माल्थस, कार्ल मार्क्स अशा वेगवेगळ्या मळावेल्या म्हान विचारवंतांनी सगळ्या प्रस्थापित कल्पनांक धक्के दिले. राजकी, धर्मीक आनी समाजीक सुदारणांक लागून हो काळखंड गजबजिल्लो दिसता. लोकशाय, कामगारांचे हक्क, बायलांचो मतदानाचो हक्क, धर्म सुदारपाची गरज, ल्हान भुरग्यांची आनी गरीब लोकांची राखण करपी संसदनेंतलें जायते कायदे ह्या काळांत जाले. कामगार लोकांनी मोटें अराजक माजयलें आनी कितलींशींच शतमानां थीर उरिल्लीं ब्रिटीश समाजीक मुल्यां गडबडपाचीं चिन्नां दिसपाक लागलीं. पूण प्रस्थापित व्हिक्टोरियन लेखक मात आपणाचेर खोशी जावन वयलेवयर ह्या समाजीक ऱ्हासाची चिंता करताना दिसतात. उदारमतवादा वांगडाच बुन्यादी सुदारणां तशेंच अमानवी उद्धेगीकरण, अती सुखाची आस, खर दळदिरेपण हांच्या भोंवऱ्यांत व्हिक्टोरियन युगांतल्या आल्फ्रेड टेनिसन (1809-1892) ह्या युगप्रवर्तक कवीचें काव्य सापडिल्लें दिसता. ताचें ‘इन मेमोरिअम’ हें दीर्घकाव्य अशा व्दंव्दात्मक विचारशीलतेंतल्यान जल्मलां. रोमँटीक (1812-1889) ह्या दुसऱ्या युगप्रवर्तक व्हिक्टोरिया कवींमदींय सांपडटात. टिनिसनाचें काव्य पलायनवादी, भावनाकुल, लोकाभिमुख जाल्यार ब्राउनिंगाचें काव्य प्रयत्नवादी, वास्तवाभिमुख आनी तत्वशील. ब्राउनिंगान नाट्यछटा हो नवो प्रकार काव्यांत चलणुकेंत हाडलो. तेभायर मॅथ्यू आर्नोल्ड, डी. जी. रोझेटी, विल्यम मॉरिस, स्विनर्बन हे कांय मुखेल व्हिक्टोरियन कवी जावन आसात. मॅकोले हो गद्य निबंदकार वाक्याचे खास शैलीखातीर नामनेक पावला. कॉर्लाइल, न्यूमन, पेटर, मॅथ्यू आर्नोल्ड हे नामनेचे विचारवंत समाजीक प्रस्न आनी समस्या आपल्या गद्यांतल्यान उक्ते करताले.
व्हिक्टोरियन काळांत कादंबरीचो आवांठ खूब वाडलो तरी तातूंत जायतीं विंगडपणां आयलीं. चार्लस् डिंकन्स (1812-1870) हो इंग्लंडाचो नामनेचो कादंबरीकार ह्याच काळांत जावन गेलो.तो खूब गरीब परिस्थितींतल्यान वयर सरिल्लो. ‘डेव्हिड कॉपरफिल्ड’, ‘ब्लीक हाउस’, ग्रेट एक्सपेक्टेशन्स ह्यो ताच्यो कादंबऱ्यो स्वताच्या अणभवाचेर आदारल्यात. तशेंच तातूंत इंग्लंड देशाच्या दळीद्रीपणाचें जितें जिवें चित्रण केलां. थॅकरे हो दुसरो व्हड कादंबरीकार. ‘वॅनिटी फेअर’, ‘हेन्री एसमॉण्ड’ आऩी हेर कादंबऱ्यांखातीर तो नांवाजिल्लो. पात्राचे निर्मणेखातीर लागपी कुशळटाय ताचे कडेन आशिल्ली. जॉर्ज इलियट, एमिली ब्रॉन्टे, शार्लस ब्रॉन्टे, एलिझाबेथ रॅस्कल ह्यो बायल कादंबरीकारांच्यो रचणकोय इतिहासीक म्हत्वाच्यो. एन्टनी ट्रॉलप, जॉर्ज मेरडिथ,टॉमस हार्डी, आर. एल. स्टिवन्सन हाणें इंग्लीश कादंबरी समृद्ध करपाक मोलाचो वावर केलो.
ह्या काळांत ‘नाटक’ ह्या साहित्य प्रकाराक चड म्हत्व मेळूंक ना. ह्या शतमानाच्या शेवटाक जॉर्ज बर्नाड शॉ, ऑस्कर वाइल्ड आनी आयर्लंडांत सुरू जाल्ली जॉन सिंज आनी डब्ल्यू. बी. येट्स हांची नवी रंगमाची हातूंत विसाव्या शतमानांतल्या आर्विल्ल्या नाटकांच्या क्रांतीचें मूळ सांपडटा.
आर्विल्लें युग (विसावें शतमान 1901-1970)
विसाव्या शतमानाच्या पयल्या वीस वर्सांत पोरन्या अद्र-रोमँटीक परंपरेंतले जॉर्जियन कवी एकवटेन सैमीक कवनां रचतालें. ह्याच वेळार विल्यम बटलर येट्स (1865-1939), टी. एस्. इलियट (1885-1965) आनी एझरा पाउंड (1885-1972) ह्या कवींनी पुराय तरेन नवे अभिव्यक्तीच्या तंत्रान कवितेचो रुपकार पुराय बदलून उडयलो. येट्स हाची ‘द टावर’ (1927), पाउंड हिची ‘ह्यू सेल्विन मॉबरली’ (1920)आनी इलियट हाची ‘द वेस्ट लॅण्ड’ (1922) ह्या कवितांक लागून इंग्लिशींत आर्विल्लेपणाक नेट आयलो. फुडें 40-45 वर्सां, कलेच्या सगळ्या वाठारांत हांचो प्रभआव जाणवलो. कादंबरींत,लाटकांत आऩी समीक्षेंत लागीत आर्विल्लेपणाची सया आशिल्ली. आशयसुत्रां आनी मुल्यां व्यक्त जावपाक लागली. परंपरेन चलून आसिल्लीं सगळीं मुल्यां फाटीं पडलीं. साहित्यीक मळार जी नवीं क्रांती घडली ताचे श्रेय कारल मार्क्स, फ्रॉइड, युंग हांका तशेंच बदलत वचपी यगधर्माक फाव जाता. कादंबरीच्या मळार आर्नल्ड बेनेट, जॉन गॉल्सवर्दी, सॉमरसेट मॉम, एच्. जी. वेल्स आनी हक्सले हाणी मोलीदीक वावर केलो. फ्रॉस्टर, व्हिर्जिनिया वूर्फ आनी जेम्स जॉइस हांणी क्रांतीकारक आशय आनी धाटणेच्यो कादंबऱ्यो रचल्यो. मानसशास्त्रीय आशयाचें विस्मीत करपी रूप आनीकय खरपणान व्यक्त जावपाक लागलें. प्रतिमां आनी प्रतिकां हाचो वापर, आशेचो शिटुकसाणेन केल्लो उपेग, मुक्तछंद आनी वट्ट साहित्यीक कुरवांचो सदळ केल्लो वापर, लैंगिक आनी चिडिल्ल्या मनीस स्वभावाचे अतिवास्तववादी, सपनाळ्या प्रतिमावरवीं घडयिल्ले विंगड विंगड आविश्कार (सुररिअलिझम), परंपरेआड जीणीवपुर्वक सूर काडप आनी स्वताचे स्वतंत्र धाटणेचो चडांत चड वापर करप हीं आर्विल्ल्या काळाच्या साहित्याचीं खाशेलपणां जानव आसात. जेम्स जॉइफ (1882-1941) हाची ‘युलिसिस’ (1922) ही संज्ञाप्रवाहतंत्रांतली कादंबरी भाशेच्या ऊंच प्रयोगशीलतेचो सगळ्यंत व्हड आर्विल्लो आविश्कार अशें मानतात.
नाटकाच्या मळार मोलादीक भर घालपी जा.ते नाटककार ह्या शतमानंत जाले. हाका लागून फाटलीं अडेज शतमानां थंड पडिल्ली इंग्लींश रंगमाची परतून तरतरली. जॉर्ज बर्नार्ड शॉ (1856-1950) हाच्या समाजीक बांधीलकिच्या खळबळजनक नाटकांवरवीं ह्या शतमानाची सुरवात जाली. कॉउअर्ड, जेम्स बॅरी, जॉन गॉल्सवर्दी आनी नोऊल पिनरो ह्या दुसऱ्या पांवड्याच्या नाटककारा कडल्यान नाटक कला उदरगतीचीं सपणां चडलीं. आयरिश रंगमाची, एब्सर्ड नाटकां,अँग्री थिएटर आनी पद्य नाटकां, अशा विंगड विंगड प्रयोगिक चळवळींवरवीं हीं रंगमाची फुलून आयली. सॅम्युअल बेकेट ह्या आयरिश-फ्रेंच ‘एब्सर्ड’ नाटकाकारालें ‘वेटिंग फॉर गोडो’ हें नाटक,खबरापत्रांतलें गद्य आनी तात्विक गद्य ह्या मळार जायत्या लेखकांनी नामना जोडल्या. तातूंत ब्रॅडली, रकेल, मूर, विटदेन्स्टीन, फ्रेझर, बेलॉक, च्स्टरटन, स्ट्रॅची हे मुखेल आसात. रिचर्डस्, एम्पसन, ह्यूम, एफ. आर. लिवीस आनी टी. एस. इलियट हांणी समीक्षेचे नवे सिद्धांत मांडले. विस्मयकारी साहित्यकांमदीं कॉनन, डॉइल, जेरोम के. जेरोम, पी. जी. वुडहाउस हांणी संवसारीक विक्रम केले.
आर्विल्ल्यावादाचो (आधुनिकवाद) नेट चड उण्या प्रमाणांत 1970 मेरेन तिगून उरलो. खूब उसरां उजवाडाक आयिल्ल्या जी. एम्. हॉपकिन्स ह्या व्हिक्टोरियन कवीच्या कवितांतल्यान,तशेंच डिलन टॉमस, डब्ल्यू एच.डन, सी. डे. लुईस आनी रॉय फुलर आनी हेर कांय कवींच्या कवितांतल्यान आर्विल्ल्यावादाचो नेट उणो उणो जायत गेलो. ब्रट ब्रिजिझ, जॉन मेसफील्ड,पयल्या म्हाझुजांत सोंपिल्ले ऑडवन आनी ब्रूक स्टिवन स्पेन्डर आनी हेर मार्क्सिस्ट कवी, आर्विल्ल्यावादाच्या नेटांतय पारंपरिक रचणूक करपी डे ल मेअर, ग्रेव्हज हांणी आपणाली शैली सांबाळ्ळी.
आयचें इंग्लीश साहित्य
आर्विल्ल्या काळाउपरांत आयिल्लो आयचो काळ इंग्लीश साहित्यांत व्हडलोसो म्हत्वाचो अशें मानीनात. कवितेंत चडांत चड सकयल्या मध्म वर्गीयांचीं आशयसुत्रां मांजपी आनी बोली आशेचो सोबीत फृउपेग करपी जायते कवी ह्या काळांत दिश्टी पडटात. टेड ह्यूज, फिलीप लार्कीन, गॅसकॉइन, बेटजमन, पॅटन, टॉमगन हे हातूंत मुखेल आसून ते आयजूय बरयतात.
कथा-कादंबरीच्या मळार जॉर्ज ऑर्वेल, साकी, इवलिन वॉ, ग्रॅहम ग्रीन, सी. पी. स्नो. इरिस मर्डीक, जॉइस कॅरी हांचो वावर म्हत्वाचो आऩी अप्रूप आसलो तरी आयज इंग्लिशींत एकय म्हत्वाचो कादंबरीकार दिश्टी पडनी. किंग्जली एमीस, जॉन वेन अँगस विल्सन, लॉरेन्स डरेल आनी गोल्डिंग ह्या आयच्या कादंबरीकारांचें गंभारपण नदर ओडून घेता. हालीं व्ही. एस्. नायपॉल आनी सालमान रशदी हे बिन-इंग्लीश साहित्यिकूय इंग्लंडांत खूब गाजल्यात. नाटकाच्या मळार ऑस्बॉर्न, पिंटर, आप्डेन, वेस्कर आऩी शेपर्ड हे नाटककार आर्विल्ल्यावादा उपरांतची साहित्याक शैली चलणुमकेंत हाडटात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:इतिहास / History
गोविंद बल्लाळ देवल
गोविंद बल्लाळ देवल हो एक नाटक्कार आशिल्लो.
जल्म
गोविंद बल्लाळ देवल हांचो जल्म 13 नोव्हेंबर 1855 दिसा जालो.सांगली संस्थानांतल्या हरिपूरांत तांचो जल्म जालो.
वावर
देवल हे प्रसिध्द नाटक्कार आनी नाट्यदिग्दर्शक आशिल्ले.तांचो बापूय बल्लाळ म्हळ्यार बाळाजीपंत हो संस्थानांत नोकर आशिल्लो. देवलाचो व्हडलो भाव कृष्णाजीपंत हाचो संगिताचो मोठो व्यासंग आशिल्लो. ताचे फाटलो भाव हो नाटकांत नट म्हूण प्रसिद्ध आसलो
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Oswald Gracias
Polleiat
Oswald_Gracias
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Romi panam
सांकवाळ इर्गज
सांकवाळ हो गांव मुरगांव तालुक्यांत वसलेलो आसा, मातशा सां. जासिन्त जुंव्याच्या पश्चीम दिकेन. गोंयचो पयलो सांत जुझे वाजाचो ह्या गांवांत जल्मल्लो. आवर लॅडी ऑफ हॅल्थ (NossaSenhora da Saude) ही गांवची इर्गज आसा आनी पुराय गोंयभर ती आपल्या फुड्यांत आशिल्ल्या भव्य आकाराखातीर फामाद आसा. कुठ्ठाळ आनी सांकवाळ हे दोनूय गांव एकामेका खूब लागीं आसात.
इतिहास
1560 वर्सा जेन्ना जेजुईत पाद्री पयले कुठ्ठाळ वाठारांत आयले तेन्ना तांच्यानी कुठ्ठाळ वाठारांतली इर्गज बांदली. त्या उपरांत ते सांकवाळ वाठारांत आयले. 1566 वर्सा तांच्यानी NossaSenhora de Saude इर्गज बांदून काडली. अशें म्हणटात, ह्या जाग्यार पयली एक हिन्दू देवूळ आशिल्लें. ह्या देवळाचे नांव आसले- लक्ष्मी नरसींह देवूळ. पुर्तुगेज आयल्या उपरांत तांच्यानी हे देवूळ नश्ट केलें आनी देखून लोकांनी ते देवीक व्हड्याचेर घालून जुवारी न्हंयचे पलतडी वेलींग, माड्डोळ हांगां वेली. आयज लेगीत ह्या इतिहासीक गजालीची याद म्हण ते देवळाचे लोक न्हंयचे देगेर एक ल्हानशें नाटक करतात. पूण 1606 वर्सा ही इर्गज नव्यान बांदून काडली आनी भलायकेचे सायबिणीक ती अर्पण केली. ह्या इर्गजेकडेन वचपी रस्त्याक ‘RuaEscravado de Maria’ अशें म्हणटात. हाचो अर्थ असो आसा, सायबीण माय रस्त्याची गुलाम. आनी ह्या इर्गजेंत गोंयच्या पयल्या सांतांन, सां. जुझे वाज हाणी सायबिणीक गुलामपणाची चीट बरयली. ह्या जाग्याक पाथ्यार म्हणटाले आनी आजून म्हणटात.
सुमार 1834 वर्सा ह्या इर्गजेक उजो लागलो आनी सगळे नश्ट जालें आनी फक्त तिचो फुडो उबो उरलो. ह्या घडणेची आमकां एक आख्यायिका मेळटा- ती अशी आसा, ह्या गांवांक पाथ्यार म्हणटात. ह्या गांवांत खंय तेन्ना लोक खूब गिरेस्त जाल्ले आनी देखून तांकां गर्व आयिल्लें. ते लोक खंय अश्यो जेवणाच्यो भुती बांदताले, झाडार वयर बांदताले आनी आपूण सकयल रावन फातरायताले आनी उडयताले आनी मागीर जेवताले.
हें खूब तेंप चल्लें. तांकां देवाचो लेगीत भंय नासलो. हें पळोवन देवाक खूब राग आयले. देवाक तांचेर वंशाची पिडा धाडली आनी लोक मरपाक लागले. तशेंच थंय आशिल्ली इर्गज मोडली आनी त्या इर्गजेंत आशिल्ली देवाची मुर्ती आनी घांट उदकांत व्हांवन गेली. ती व्हांवन वचून ती देवाची मुर्ती वार्का लोकांक मेळ्ळी आनी आयज लेगीत ही मुर्ती थंयच्या इर्गजेंत आसा अशें मानतात. आनी घांट आजून त्या न्हयेंत आसा अशें मानतात.
आनी ह्या घटनेचो पुरावो मोडलेल्या इर्गजेचो मुखावयलो तोंड आजून उबें आसा आनी देखून आयज जी सांकवाळची इर्गज आसा ती शिदोळ ह्या गावांत आसा. जंय आयज सांकवाळची इर्गज आसा थंय पयली एक ल्हानशें कॉपेल आशिल्लें. आनी ताचो सोद लागलो 1783 ह्या वर्सा आनी मागीर ती बांदून काडली.
ह्या इर्गजेच्या पातरोनाचें फेस्त पयली एप्रील म्हयन्यांत जातालें तें आतां फेब्रुवारी म्हन्याच्या दुस-या आयतारा जाता. पूण लिवरामेंत साबिणीचें फेस्त जें जाता तें सगळ्या फेस्तापासून दबाजीक आनी व्हडा उमेदीचें आसा. हें फेस्त ह्या इर्गजेंत दर वर्सा नोव्हेंबर म्हयन्याच्या दुस-या आयताराक मनयतात.
आयज ही इर्गज वाडोवपाची तजवीज चल्ल्या आनी आतां बांदकाम सुरू आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Malaysia
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी क्वाला लंपुर नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
Gancim
शैक्षणिक सुविधा
सगळ्यांत लागीं पूर्व-प्राथमिक शाळा (BATIM) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक शाळा (BATIM) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (GOAVELHA C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (GOAVELHA C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (GOAVELHA C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (GOAVELHA C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध आसा. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३१०८ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळ / मनोरंजन केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
Gancim ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
Gancim ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): RICE,CASHEW FENI,CASHEW NUTS,MANGOES
संदर्भ
वर्ग:उत्तर गोवा वर्ग:तिसवाडी वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे वर्ग:Lipiantor korpachim panam
Anthony Theodore Lobo
Poleiat
Anthony_Theodore_Lobo
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Romi panam
Maldives
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी माले नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
पंचांग
आदल्या तेंपार जेन्ना यज्ञ वा हेर धर्मीक कार्या जातलीं तेन्ना तांच्या येसाखातीर म्हूर्त (बरी वेळ) पळोवपाची प्रथा सुरू जाली. अमुकूच अशा ग्रहयोगांत (काळांत) केल्लें कार्य सफल जाता आनी ताचें पुण्य मेळटा ह्या भावार्थावयल्यान कालमापनाची कल्पना मुखार आयली आनी हातूंतल्यान फुडें पंचांगाची संकल्पना तयार जायत गेली. पंचांगाची बसका चंद्र, सूर्य आनी धर्तरीपंचांगाची बसका चंद्र, सूर्य आनी धर्तरी हांचे गतीचेर आदारीत आशिल्ल्यान पंचांगाच्यो तीन पद्दती अस्तित्वांत आयल्यो. पुरायपणान चंद्रगतीचेर आदारील्ली ती चंद्र पद्दत (मुसलमानी पंचांग), पुरायपणान सूर्यगतीचेर आदारिल्ली ती सौर पद्दत (क्रिस्ती कॅलेंडर) आनी चंद्र तशेंच सूर्य हांच्या दोगांयचे गतीचेर आदारिल्ली ती चांद्र-सौर पद्दत (हिंदू पंचांग). पंचांगाचे दोन प्रकार आसात. जें पंचांग वसंत संपातापसून (सूर्य प्रवेश) सुरवात जाता आनीक ग्रहांची सुवात सांगतना अयनांश हिशोबान घेतात तांकां सायन वा गतिकृत पंचांग म्हण्टात. हें वर्स निरयन वर्सापरस २० मि. आनी २४ सें. ल्हान आसता. जें पंचांग शरद संपातासावन सुरवात जाता आनी ग्रहाचें स्थान सांगतना अयनांश विचारांत घेनात ताका निरयन पंचांग म्हण्टात. भारतांत चड करून निरयन पंचांगां वापरतात.
पंचांगांची रचणूक
पंचांगांत दरेक पक्ष वा पंद्रशेखातीर एक स्वतंत्र पान दिल्लें आसात. हातूंतलें एक शुक्ल आनी दुसरें कृष्ण पंद्रशेखातीर आसात. दरेका पानार वयले वटेन इसवी सन, हिजरी सन आनी म्हयनो, संवत, पारशी सन आनी पंद्रशेचो निमाणो दीस, प्रा. ग. आनी एक आंकडो आसता. पंचाग गणिताची सुरवात अहर्गणापसून आसता. एकुणीस सौर वर्सांचे एक चक्र आसता आनी एक चक्रांत ६९४० दीस आसतात. हाका अहर्गण वा प्रातर्गण अशें म्हण्टात. हांचो संक्षेप प्रा. ग. असो करून फुडें दिल्लो आंकडो चक्रांतलो कितल्यावो दीस हें दाखयता. अशें हें वेगवेगळ्या प्रकारचे गतकालदर्शक आंकडे पयले ओळींत आसतात. ते उपरांतचे एके ओळींत शालिवाहन शक, संवत्सराचें नांव, म्हयन्याचें आनी मा.) ते पंद्रशेंतले अयनांश, दक्षिणायन-उत्तरायण हातूंतलें जें आसतलें तें आनी तातूंतलो ऋतू अशी म्हायती आसता. भारतांत बंगाली, कोल्लाम, कली, हिजरी, बहिस्पत्य-वर्स आनी जायत्यो कालगणान चालू आसल्यो तरी शालिवाहन आनी विक्रम संवत् ह्यो दोन कालगणना चड करून मेळटात. संवत्सराचीं वट्ट ६० नांवां आसता. तांचे चक्रच आसता आनी तींच नांवां परत परत त्याच क्रमान दितात. वेदांग ज्योतिशांत पंचवर्षात्मक युग मानिल्लें आसा आनी तांची नांवां संवत्सर, परिवत्सर, इदावत्सर, अनुवत्सर आनी इव्दत्सर अशीं दिल्यांत. गुरू सुमार १२ वर्सांनी एक सूर्यप्रदक्षिणा करता. बारा वर्सांचे गुरूचें एक वर्स जाता आनी गुरूचीं पांच वर्सा म्हळ्यार एक युग मानताले. ह्या युगांत ६० सौर वर्सा जातात. तांकां प्रभवादि नांवां दिल्ली आसात. गुरूचे प्रदक्षणेचो काळ १२ वर्सांपरस ल्हान आशिल्ल्यान ८५ सौर वर्सांनी ८६ बहिस्पत्या संवत्सरां जातात. म्हण्टकच एक बहिस्पत्य संवत्सरां ना जातात. ब्रहिस्पत्याप्रमाण संवत्सराची सुरवात चैत्र शुद्ध पाडव्याक जायना. ताका लागून ८२७ सावन दक्षीण भारतांत हें संवत्सर मानिनात जाले. पूण भारतात ही पद्दत आशिल्ली. देखुनूच उत्तरेकडल्या आनी दक्षिणेकडल्या संवत्सरांचीं नांवां वेगवेगळी दिसतात.
पंचांगात अशें सादारण आनी मुळावे म्हायती उपरांत पांच आंगांचे माहितीचे खण (columns) आसतात. हातूंत पयलो खण तिथीचो आसता. हातूंत शुद्ध पक्षांत १ ते १५ (पुनव) आनी वद्द (कृष्ण) पक्षात १ ते १४ आनी ३० (उमास) अशे तिथीदर्शक आंकडे आसतात. तांचेफुडें वारांचो खण आसता. उपरांतचे दोन खण ती तीथ त्या दिसा उदेंतसावन कितल्यो घटका वा कितली पळां उरल्यांत तें दाखयता. धर्तरेच्या आकर्शणाक लागून चंद्रकक्षा विवृत्ताकार आशिल्ल्यान आनी चंद्राचेर सुर्याचेंय आकर्शण आशिल्ल्यान चंद्र सूर्य हांच्या भोगांत १२° अंतर पडपाक ६० घटकांपरस उणो चड वेळ लागता. हाकाच लागून तिथी सारक्या काळाच्यो नासता. उण्यात उणो तांचो काळ ५० आनी चडांत चड ६८ घटकांचो आसता. जी तीथ सुर्योदयावेळार आसता तीच तीथ पुराय दिसाची अशें मानतात. आनी तोच आंकडो तिथीदर्शक खणांत आसता. देखीक – चवथ ही ६० घटकांपरस व्हड आसता. ती जर सुक्राराक उदेवाआदीं ५ घ. ४० प. सुरू जाल्ली आसा जाल्यार दुस-या दिसा म्हळ्यार शेनवारा ती उदेंतेक ००.१७ प. उरता ताका लागून दुस-याय दिसा (शेनवाराक) तीच तीथ उरता. हाच्या खातीर तीथीच्या खणांत तिथीदर्शक ४ हो आंकडो फाटोफआट दोन दीस म्हळ्यार शुक्रारा आनी शेनवारा येता. हाचे उरफाटें, दुवादशीसारकी तीथ ६० घटकांपरस उणी आसता ती शेनवारा उदेवा उपरांत १ घ. २ प. न सुरू जाता. इतलो वेळ म्हळ्यार उदेवा आदीं एकादस आशिल्ल्यान त्या म्हळ्यार शेनवारा खणांत ११ हो आंकडो बरयल्लो आसता. दुवादस साठ घटकांपरस उणी आशिल्ल्यान ती फुडल्या दिसा म्हळ्यार आयतारच्या उदेवाआदींच ५ घ. ४८ प. सोंपता आनी तिसरोदस लागता. हाका उदेवा आदीं म्हळ्यार आयतारा तिरोदस येता. हाका लागून आयतार १३ हो आंकडो दिल्लो आसता आनी १२ हो आंकडो खणांत नासता. हांगा दुवादशीचो क्षय जालो अशें म्हण्टात.
कांय पंचांगांनी आनीक दोन खण घालून सिर्योदया उपरांत कितलीं कलाक (वरां) मिनटां आसात हें सांगप जाता. ताचे फुडल्या खणांत क्रमान नखेत्रांचीं आद्दाक्षरां आसतात आनी ताचे फुडल्या दोन खणांनी ते नखेत्र त्या दिसा उदेंतेपसून कितल्यो घटका-पळां आसात हें दिल्लें आसता. हाचेवयल्यान चंद्र त्या दिसा उदेवावेळार आनी तेउपरांत कितलो वेळ खंयच्या नखेत्रांत आसा हें समजता. तिथीवरीच हें त्या दिसाचें नखेत्र मानप जाता. एकेक नखेत्र सादारणपणान ६० घटका आसता. पूण तिथीप्रमाण हाचोय काळ उणो-चड आशिल्ल्यान नखेत्राकूच क्षय वृध्दी आसता. कांय पंचांगांनी नखेत्राखातीर आनीक दोन खण आसतात. उपरांतचे तीन खण योग आनी तांच्यो घटका-पळां हांचेखातीर आसतात. तिथी-नखेत्रावरवी योगाकूय क्षय-वृध्दी आसता. उपरांतचे दोन खण करणां आनी तांच्यो घटका-पळां हांचे आसतात. करणांक क्षय-वृध्दी नासात.
पंचांगा॥त मुखेल पांच आंगांभायर हेर म्हायतीखातीर आनीक खन आसतात. एकांत उदेवासावन अस्तामेरेन फक्त दीस कितल्या घटका पळांचो आसता हें दिल्लें आसता. ताचे फुडल्या खणांत मुसलमानी तारीख, भारतीय तारीख, इंग्लीश तारीख, पळांचो आसता हें दिल्लें आसता. ताचे फुडल्या खणांत मुसलमानी तारीख, भारतीय तारीख, इंग्लीश तारीख, उदेवाच्यो आनी अस्ताच्यो कलाक मिनटां-वेळ अशीय म्हायती मेळटा. निमाणच्या आनी मातशआ व्हड खणांत चंद्र त्या दिसा खंयचे राशींत आसतलो ती रास दिल्ली आसता. त्यादिसा दीसभर ते राशींत चंद्र नासलो जाल्यार कितल्या घटका-पळां उपरांत फुडली रास लागता हें राशीच्या नांवासकट दिल्लें आसता.
हाचेभायर पंचागांत कामय पाना जोडून ज्यतीश शास्त्राचे नदरेन म्हत्वाची अशी म्हायती परायपणान दिल्ली आसता. दरेक इंग्लीश तारखेक ग्रहांच्यो सुवाती, रविक्रांती, लग्नां हामची व्हड कोश्टकां आसतात. चंद्र आनी सूर्य हांची गिराणां (आसल्यार), युत्यो, ग्रहांचे राशिप्रवेशकाळ तशेंच लग्न, मुजींचे आनी वास्तूशांतीचे म्हूर्त हांची म्हायती आसता. हाचेभायर व्हड व्हड गांवांचे अक्षांस- रेखांश, वर्सभविश्य, पावसाचें त्या वर्साचें नखेत्रगणीक प्रमाण, वेगवेगळ्या कामांचे म्हूर्त, गोत्रावळ्यो, अशौच निर्णय, मकर संक्रातीची म्हायती आसता. पंचांगाच्या मुखपृश्ठाचेर पंचांगाचें गणित खंयच्या अक्षांश रेखांशाचे आनी वेळाप्रमाण खंयच्या स्थळाचें आसा हें सागतात.
पंचांगाचो उपेग
ग्रहस्थितीवयल्यान मनशाच्यो जल्मपत्रिका तयार करप, शेताचीं कामां, प्रवास, वेपार, देवघेव आदी कामाखतीर म्हूर्त काडप ह्यो गजाली फलज्योतिशाच्यो जाणकार मनशाक पंचांगावयल्यान करूक मेळटात. यज्ञाखातीर तशेच हेर ब-या कामांखआतीर बरी वेळ पंचांगावयल्यनूच थरयतात. अशे तरेन वरव्हहारीक, धर्मीक आनी शास्त्रीय नदरेन वेगवेगळी म्हायती दिवपी पंचांग हो एक म्हत्वाचो संदर्भ ग्रंथ.
भारतांत लागींलागीं सारके मांडावळीची वेवेगळीं पंचांगां वापरांत आसात. पंचांगकर्त्यान सोयीप्रमाण आनी गरजेप्रमाण शक, म्हयनो, राशी, नक्षत्र हांच्या क्रमांत बदल केल्लो मेळटा. ‘लघुचिंतामणी‘, ‘करणकुतहूल‘, ‘तिथीचितामणीं‘, ‘सूर्यसिध्दान्त‘ सारकिल्या ग्रंथांचो आदार पंचांग तयार करतना घेतिल्लो आसा. आर्यभट्ट, वराहमिहिर, ब्रम्हगुप्त, भास्कराचार्य, गणेश दैवज्ञ, केरोंपतछत्रे, रघुनाथ शास्त्री पटवर्धन, बापू देव, श्री, कृ. कोल्हटकर. बी. र. लेले, ज. बा. मोडक, शं. बा. दीक्षित, वे. बा. केतकर, के. ल. दप्तरी, शि. ग. पवार सारकिल्या विद्वानांनी पंचांग निर्मीतीत आनी तातूंत सुदारणा करपांत आपलें योगदान दिलां.
देशभरांत पंचांगगणना सास्त्रोत्क आनी एकमुखी रितीची जावप हे खातीर भारत सरकारान शास्ढीय आनी उद्देगीक संशोधन मंडळ तशेच भारतीय ज्ययोतिविंदांची एक व्हड सभा घेवन पंचांग सुदारणा समिती नेमली आनी ‘भारतीय दिनर्शिका‘ सुरवात केली.भारतीय दिनदर्शिका शके १८७९ म्हळयार इसवी वर्स १९५५ वर्सापसून सुरवात जाली. ह्या पंचांगांत सायन ह्या पंवांगा प्रकाराचो आस्पाव केलो. तेखातीर लौकिक वेळार ह्या पंचांगांतल्यान जावपाखआतीर नियमावयली तयार केली. ॲल्मॅनॅक, इफॅमॅरिस, कॅलेंडर हीं कालकोश्टकां पंचांगाचें काम करतात.
इस्लामी पंचांग
मुसलीम हिजरी वर्सा १२ चंद्रमास आसतात. उमाशे उपरांत जेन्ना पयलें चंद्रदर्शन जाता त्या सांजेवेळार इस्लामी म्हयन्याचो पयलो दीस सुरू जाता. २९-३० दिसांचो म्हयनो आसता. १२ चंद्रमासाचे ३५४ दिसूच आसतात. तांच्या बारा म्हयन्यांचीं नांवां अशीं - ‘हिजरा’ ह्या मुस्लीम शब्दाचो अर्थ ‘पळून वचप’. महमद पैगंबर इसवी वर्स ६२२ तारीख १५ जुलय ह्या दिसा मक्केसावन मदिनाक पळून गेलो. त्या दिसासावन ताचो ‘हिजरी शक’ सुरू जालो.
पारशी पंचांग
पारशी लोकांच्या पंचांगाच्या शकाक एजदीजर्ज अशें म्हण्टात. हो शक इ. स. ६२० वर्सा उपरांत सुरू जाल्लो. परशिया (इराण) देशांतल्यान हे लोक आयले देखून तांकां पारशी लोक म्हणूक लागले. भारतांत आयल्यार तांकां सुमार १३०० वर्सा जावन गेली. म्हयन्याक ते ‘सावन’ अशें म्हण्टात. ‘सावन’ तीस दिसांचो सता. वर्साचे दीस ३६० जातात. सौरवर्सा वांगडा मेळ बसपाखातीर वर्साच्या निमाणें पांच दीस चडीत धरतात. त्या पांच दिसाक ‘गाथागंबर’ अशें म्हण्टात. हे पांच दीस तांच्या धर्मीक कार्यावळीखातीर खूब म्हत्वाचे आसात. पारशी शकाच्या म्हयन्यांची (सावन) नांवां
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
सांत फ्रांचिस्क शावयेराक मागणें
सांत फ्रांचिस्क शावयेराक मागणें
Prayer to Saint Francis Xavier
एह भव पृतीवनता आनी मोगाळ भाग. फ्रांचिस्क शावयेरा, हांव तुज्या सांगाता सर्वेस्परा देवाक नमस्कार करतां. ज्यां देण्यांनीं देवान संवसारांतल्या जिवितांत तुका श्रूंगायलो, आनी मेल्या उपरांत जो अनोद तुका फावो जालो, तांचो उगडास करुन हांव संतसभरीत जातां, आनी तांचे पासत हांव तुज्या सांगाता देवाचे उपकार आटयतां आनी ताका वाखाणतां. हांवें देवाचे कुरपेंत जियेवंक आनी मरूंक-हो सगळ्यां परस मोलादीक उपकार तुजे पदवेदार मजती वरवीं म्हाका मेळोवन घे म्हण हांव परार्थून मागतां. ह्या नवेनांत जो उपकार हांव मागतां तयी म्हाका मेळोवन घे म्हण हांव तुका विनयतां
(माग तुका जाय तें)
आमेन.
(आमच्या बापा, नमान मारये आनी म्हंया बापाक तीन पावटी म्हण)
वर्ग:! रोमान काथलीक आंचीं मागणीं वर्ग:देवनागरी पानां
पयशिल्ले शिक्षणीक दळणवळण
पयशिल्ले शिक्षणीक दळणवळण दळणवळण ह्या उतराक इंग्लिश भाशेंत ‘ कम्युनीकेशन ’ म्हणटात. कम्युनिकेशन हें उतर लेटीन भाशेंतल्या ‘ कम्युनिकार ’ ह्या उतरावयल्यान आयलां. जाचो अर्थ लेटीन भाशेंत ‘ वांटप ’ आसो आसा. शिकप आनी शिकोवप हें एका प्रकारचें वांटप आसता. जातूंत मचकूर, कौशल्ल्यां आनी वृत्तींचें वांटप वा दळणवळण जाता. हाका लागून आमी शिक्षणाक समाज आनी व्यक्तिमदलें दळणवळण म्हणूंक शकतात. समाजांतल्या बदलत्या चालीं रिती प्रमाण शिक्षणाचें स्वरुप बदलप खूब म्हत्वाचें आसा, ताका लागून समाज आनी शिक्षणांतल्या प्रवाहांचेर आनी बदलांचेर खर नदर दवरची पडटा. ही संतुळा गेली जाल्यार शिक्षणीक दळणवळणाचेर तांचो प्रभाव पडटा आनी हें समाजाखातीर वायट आसा. बदलतो समाज आनी शिक्षण तशेंच शिक्षक आनी विद्यार्थी हांचे मदल्या दळणवळणाचें नातें हाका खूभ महत्व आयलां.
शिक्षणाच्या दळणवळणांत शिक्षक दिवपी आनी विद्यार्थी घेवपी थारता. हो दळणवळणाचो वावर प्रदर्शनां, शिकवप, संदर्भपुस्तकां, प्रकल्प, द्रुकश्राव्य सादनां, ग्रंथालयां आनी हेर साधनांचो प्रसारणाचें साधन म्हूण वापर करुन शिक्षणीक उद्दिश्टां साद्य करतात. दळणवळणाच्या तंत्रज्ञानांत जाल्ले दोळे दिपकावपी उदरगतीक लागून उपगी-यांचो (सेटलायट) वापर करुन पुराय जग भर शिक्षण दळणवळण करुं येता आनी हातूंतल्यान विद्या मेळोवप सगळ्यांक सोंपे जालां. ह्या तंत्रज्ञानाचो वापर करुन विद्यार्थ्यां मेरेन ते आसात ते सुवातेर वा वावूरतात ते सुवातेर प्रत्यक्ष प्रक्षेपण करुन तांकां विशयाचें ज्ञान दिवप शक्य आसा. हाका लागून शिक्षणान आवाठ, थळ, आनी वेळ-काळाचें बंदन हुंपलां. ह्या बदलाक लागून आध्यापन आनी अध्ययनाच्या मळार जायलो बदल जाल्लो पळोवंक मेळटा. संगणक चलचित्र फिती, चलचित्र डिस्क, ध्वनी मचकूर, दळणवळण उपगिरे आनी टेलिसत्रां सारकिल्या तंत्रज्ञानांचो आविश्कार जाला आनी हातूंतल्यान शिक्षणीक दळणवळणाचो बरोच विकास जाला.ह्या आधुनीक तंत्रज्ञानांनी आरविल्ली शिक्षणीक प्रक्रिया बरीच सक्रिय केल्या. माहिती सोदप आनी मेळोवप सामकेंच सोंपे जालां.
आर्विल्ल्या काळांत शिक्षणांत दळणवळणांचे जायते प्रकार वापरतात. प्रस्न उप्रासता तो म्हळ्यार खंयचो प्रकार योग्य आसा आनी खंयचो प्रकार वेंचप. जातूंतल्यान विशय स्पश्ट आनी सामन्य प्रमान विद्यार्थ्यांमेरेन पावतले. शिक्षकान असो प्रकार वेंचचो जो थारायल्या शिक्षणीक मोखींक, धेय-उद्दिश्टांक साध्य करपाक आदार करतलो. ही प्रक्रिया जर सारकी जाली जाल्यार धाडिल्ल्या मचकुराचो चडांत चड वोद्यार्थ्यांक फायदो जातलो.
महत्वाचें म्हळ्यार धाडिल्ली माहिती कसल्याच प्रकारची विकृती वा विबाड जायनासतनां विद्यार्थ्यांमरेन पावोवप. दळणवळणांच्या माध्यमांनी अशे जायते ध्वनी आसतात जांकां लागून धअध्यन आनी आध्यापनाचे प्रक्रियेंत आडमेळीं येतात. दळणवळणाच्या वाटेंतली हीं आडमेळीं काडप वा कमी करप हें खूब महत्वाचें आसा. पयशिल्ल्या शिक्षण प्रकारांत सगळ्यांन प्रखर अशें आडमेळें येता तें म्हळ्यार वाचन मचकूर वा संदर्भ साहित्य विद्यार्थ्यांमेरेन पाळोवंक मेळटा. शुक्षणीक मचकूर स्वनिर्देशक, समाधानकारक आनी स्वमुल्यांकन पात्र तशेंच विशय उद्दिश्टां स्पश्ट पणान साद्य केल्ली आसूंक जाय. साबार भायलीं तत्वां दळणवळणाचे प्रक्रियेंत आडमेळीं हाडटात, तंत्राज्ञानाच्या वापरांतल्यान उप्रासपी कांय आडमेळीं म्हळ्यार गाडयेंचो आवाज, हेर आवाजांचें प्रदूशण, वाद आशिल्ले संदेश वा माचकूर, वायट मुद्रण जाल्ली वाचन सामुग्री, धाडपी आनी स्विकारप्या वाटेनची दळणवणांची निर्बळटाय आनी हेर आडमेळीं उप्रसतात.
शिक्षणीक दळणवळणांत एक प्रखर आडमेळें म्हळ्यार वेगवेगळ्यो वागणूको, विचारधारा आनी उर्बा वाडोवपाचो उणाव. हीं आडमेळी विद्यर्थ्या वटेन पळोवंक मेळटा. घेवपी जेन्ना माहिती आत्मसात करपाक तयार आसना वा तो जेन्ना ते मानसीक अवस्तेंत आसना तेन्ना ही आडमेळी दिश्टी पडटात. हांकां लागून विद्यार्थी माहिती वा ज्ञानाच्या दळणवळणाचे प्रक्रियेंत वांटेकार जायना. हाचीं साबार करणां आसूं येतात. एक कारण म्हळ्यार घरांतल्यो वा समाजीक गजाली ज्यो विद्यार्थ्याक प्रभावीत करतात. जेन्ना घेतिल्ल्या शिक्षणाचो फायदो जायना, उत्तिर्ण जावन लेगीत फावो तें फळ मेळना तेन्ना विद्यार्थ्याची शिक्षणां बद्दलची नामसिकता बदलता आनी हाचो परिणाम शिक्षणीक दळणवळणाचेर जाता.
शिक्षणीक दळणवळणाचे प्रक्रियेंत कांय तांत्रीक आपमेळी उप्रसतात जीं हे प्रक्रियेचो प्रभआच उणो करतात. साधनांचो सारको सांबाळ जायना, उण्या दर्ज्याचीं आवदां वा यंत्रणा, मोडिल्ली यंत्रां, दुर्बळ प्रक्षेपण ल्हारां आनी हेर आडमेळीं हे प्रल्रियेक बादक थारतात. हातूंतली चडशीं आडमेळी उणी वा नश्ट करुं येतात. हें काम फकत धाडपौ वा स्त्रोत करु शकता. धाडप्याचें वेंचिल्ल्या तंत्रज्ञानाचें ज्ञान आनी तातूंत आशिल्ले प्रभुत्व, ताच्या आदारान गरजे प्रमाण केल्ले बदल दळणवळणाचे प्रक्रितेंत येवपी वयर नोंद केल्ली आडमेळीं नश्ट करुं शकतात.
शिक्षणीक दळणवळणाची प्रक्रिया सफळ करपाक वा चड प्रभावी करपाक कांय गजाली करुं येतात त्यो म्हळ्यार. माहितीचें दळणवळण करपी दोनूय हे प्रक्रियेंत निपूण आसपाक जाय. दोनून व्यक्तिंनी माहिती मेळोवपाची/धाडपाची प्रक्रिया आनी तंत्रज्ञानें ज्ञान मेळोवंक जाय. जातूंत भास, शैली, वापरिल्लें तंत्रज्ञान ह्या सगळ्या घटकांचो अभ्यास आनी पुर्व तयारी करुन दवरुक जाय. एका मेकाचे संदेश, सुचोवण्यो समजो आनी वावर करप खूब महत्वाचें आसता. दोनूय व्यक्तिंकडच्यान सक्रिय प्रयत्न जावंक जाय तेच तरेन एका मेकाचेर विश्वास आसप खूब गरजेचें. दळणवळण करतना वेळाचें बंदन पाळप खूब गरजेचें आसता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
सानडललो नाणो वपार
सानडललो नाणो वपार
Sanddlolo Nanno Vopar - The Lost Coin ( Parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
सानडललो नाणो वपार
पवित्र पुसतक ː लुकास १५:३-१० (सेे आल्सो मातेव १८:१२-१४)
३ देखून ताणें तांकां अशी êक वपार सांगली: ४ तुंचê मदें शेंबोर मेनड्रां आसललो कण-êक मनीस आसा म्हण संजात; तांतलें एक मेनड्रूं सानडलें म्हणुंय्या; णय्यानणय अरण्यांत सोडून, सानडलां तें मेळोसोर ताका सोदुंक वचनासतां तो रावत काय? ५ आनी तें मेळळ्या उपरांत, तो खुशाल जावन ताका खांदार घाल्ता ६ आनी, घरा पावतोच, इश्टांक आनी शेजारियांक आपवन तो म्हणटा: म्हजें सानडललें मेनड्रूं मेळळें म्हण म्हज्या वांगडा खुशाल जाय्ात. ७ तêच भाशेन, हांव तुंकां सांग्तां, êक पात्की मनीस जिवीत बोदलीत जाल्यार, ताचê पासत सर्गार केदो व्हडलो संतोस जातलो! जिवीत बदोल्पाची आपणांक गरज ना म्हण चिंततलीं णय्यानणय प्रमाणीक मनशां आसतीत तोर, हांचê पासत सर्गार येदो संतोस ना म्हण हांव तुंकां सांग्तां! ८ वो रुप्याचे धा नाणे आसलली कण-êक बायल आसा म्हण संजात; तांतलो êक सानडत जाल्यार, पणटी पेटवन, घराक सारोण मारून, तो नाणो मेळोसोर म्हेनतीन तो सोदिनासताना ती रावत काय? ९ आनी तो मेळळ्या उपरांत, ती आपल्या इश्टिणिंक आनी शेजार्निंक आपवन म्हणटा: म्हजो सानडललो नाणो म्हाका मेळळो म्हण म्हज्या वांगडा खुशाल जाय्ात. १० तêच परीं, हांव तुंकां सांग्तां, êक पात्की मनीस जिवीत बोदलीत जाल्यार, देवाचे दूत संतसभरीत जातले.
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Lost Sheep & the Lost Coin, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
अणुबॉंब
2 डिसेंबर 1942 दिसा शिकागो विद्यापीठांत फेर्मी हाका बंजन- विक्रियेची सांखळी तयारकरपाक यश आयलें. फुडें, कोलंबिया न्हंयेवयल्या हॅनफर्ड हांगा प्लुटोनियमाच्या(अणुबॉंब तयार करपा खातीर लागपी एका मूलद्रव्याच्या)उत्पादना खातीर चडांतचड ऊर्जा उण्यांत उण्या वेळांतनिर्माम करप ही मोख आसताआनी ताका अनुसरून अणुबॉंबाची रचणूक करतात. ही गजाल साध्य करपाखातीर भंजन- सांखळी- विक्रियेचें गुणनपद (multiplication factor) आनी विक्रियेंत वांटो घेवपीन्युटॉनांचें खासा संभाव्य आयुर्मान ह्या दोन गजालींचेर आदारून आसता.हातूंतलें विक्रियेचें गुणपद एका परस शक्य तितलें चडआसूंक जाय आनी न्युट्रॉनांचें आयुर्मान शक्य तितलें उणें आसचें. हातूंतली दुसरी अट साध्य करपा खातीर शुद्ध प्लुटोनियम (239) वा युरेनियम (235) हाणें संपन्न अशा साद्या युरेनियमाची निर्मिती करची पडटी. ते खातीर युरेनियमाचे दोनसमस्थानिक वेगळे करपी‘वायवीय (pneumatic) विसरण’ (एकामेकांत भरसुपाची क्रिया थांबोवपी) यंत्रणा उबारची पडटा वा युरेनियम(235)चें प्लुटोनियम (239)त रुपांतर करपा खातीरअणुकेंद्रीय विक्रियकाचीआनी ह्या प्लुटोनियम (239)चें रसायनीक पृथक्करण करून तो वेगळो करपा खातीर यंत्रणा उबारची पडटा.
पूण मार्च 1954 च्या बिकीनी चाचणी- प्रयोगांत वापरिल्लो ‘उच्च शक्ती’ बाँब बहिःपोषित भंजन- स्वरूपाचो पूण भंजन- संघटन- भंजन असल्या प्रकारचो स्फोट आशिल्लो अशें स्पश्ट जालां.ह्या बॉंबांतल्यो मुळाव्यो विक्रिया वेगळ्यो आशिल्ल्यान तांच्या बांदावळींत आनी स्फोटापसून घडून येवपी परिणामांतूय खूब मोटो फरक आसता.हायड्रोजन बाँबः हायड्रोजन बाँबाचो स्फोट हो हलक्या अणुकेंद्रांच्या जड अणुकेंद्रांत रुपांतरण जावपी संघटनेचेर आदारीत आसा. देखीक – हायड्रोजन आनी ट्रिटियम (हायड्रोजनच्या तिप्पट अणुभार आशिल्लो समस्थानिक) हांच्या संयोगाक लागून हीलियमाचो अणू तयार जाता.ताचें वस्तुमान हायड्रोजन आनी ट्रिटियम हांच्या वस्तुमाना परस कमी आसता आनी ह्या कमी जाल्ल्या वस्तुमानाचेंच ऊर्जेंत रुपांतर जाता. असल्या विक्रियांत खूब मोठ्या प्रमाणांत सगळ्या अणूचें भंजन जालें, जाल्यार सुमार 20 अब्ज कॅलरी इतली ऊर्जा तयार जाता.हलक्या अणुकेंद्रांच्या संघटने पसूनूय खूब मोट्या प्रमाणाचेर ऊर्जा निर्माण जाता हाचीं कांय उदाहरणां सकयल्या कोश्टकांत दिल्यांत ह्या कोश्टकांत 000000000 हे हायड्रोजनाचे, द000000000 हे हीलियमाचे आनी 000 हो लिथियमाचो अशे समस्थानिक दाखयल्यात. हातूंत अणूच्या संज्ञेचे दावे वटेन सकयल अणुक्रमांक आनी उजवेवचेन वयर ताचो अणुभार बरयला. तशेंच 0000000 आनी 000 हे अनुक्रमान पॉझिट्रॉन, न्युट्रिनो, गॅमा किरण आनी न्युट्रॉन हांचें उत्सर्जन दाखयतात. दरेका विक्रियेंतलो निमणो आंकडो विक्रियेंत निर्माण जाल्ली ऊर्जा दाखयता. (Mev – दक्षलक्ष इलेक्ट्रॉन व्होल्ट). वाडटा; तशेंच (6) व्या क्रमांकाचे विक्रियेक लागून जावपी ट्रिटियम (1H3) ची झीजूय भरून येता.ताका लागून क्रमांक (8) सारकिल्यो तातूंतल्या तातूंत जड अणुभार आशिल्ल्यो विक्रियाय घडटात.वयल्या विक्रियांत न्युट्रॉनांची मोट्या प्रमाणांत उत्पत्ती जावन ह्या न्युट्रॉनांच्या वरवीं हायड्रोजन- बाँबाच्या आवरणा खातीर वापरिल्ल्या युरेनियम (238) च्या अणूंत भंजन- विक्रिया घडटात. ताका लागून, आनीकूय उपाट ऊर्जा तयार जाता. हायड्रोजन- बाँबाची संरचना आनी ताचो स्फोट घडोवन हाडपाचें तंत्र हेंय एक ह्या बाँबाच्या निर्मात्याचें गुपीत आसा. हायड्रोजन बाँबाचो स्फोट करून अणुबाँबा परस शेंकड्यांनी पटींनी ऊर्जा तयार करप शक्य आसा. अणुबाँब निर्माण करपाचो प्रकल्प जे. रॉबर्ट ओपेनहायमर हाच्या फुडारपणाखाला लॉस एंलॅमॉस (न्यु मेक्सिको) प्रयोगशाळे कडेन सोंपयल्लो.1945 त तीन अणुबाँब तयार जाले. पयल्या प्लुटोनियम(239) बाँबाचो चाचणी प्रयोग एलॅमॉगोर्डो सॅंड्स (न्यु मेक्सिको) हांगा 16 जुलय 1945 ह्या दिसा जालो.6 ऑगस्ट 1945 ह्या दिसा जपानांतल्या हिरोशिमा शाराचेर युरेनियम (235) च्या अणुबाँबाची घुरी घालून अमेरिकेन अणुबाँबाचो वापर झुजांत पयलेच खेपे केलो. ो. ह्या स्फोटाक लागून सुमार 20,000 टन ट्रायनायट्रोटोल्यूइन (trinitrotoluene- TNT) इतली ऊर्जा कांय मायक्रोसेकंदांत (सुमार एक मायक्रोसेकंद = 10-6 सेकंद) निर्माण जाली आनी ह्या भिरांकूळ स्फोटाक लागून हिरोशिमा शार पुराय लासून नश्ट जालें. ह्या बाँबस्फोटांत 60,000 लोक आक्ताक सोंपले आनी सुमार 70,000 लोक गंभीर जखमी जाले.प्लुटोनियम(239) बाँब अमेरिकेन नागासकी शाराचेर 9 ऑगस्ट 1945 ह्या दिसा उडयलो.ह्याय विध्वंसक स्फोटाक लागून सुमार 39,000 लोक आक्ताक मेले आनी हेर 25,000 लोक जखमी जाले. ह्या दोनूय बाँबाचो स्फोट 650 मी. उंचायेचेर जालो आनी हवेच्या अति उच्च दाबाक लागून आनी स्फोटांत उत्पन्न जाल्ल्या प्रचंड उष्णतेक लागून हीं शारां पुराय नश्ट जालीं.
हाचे उपरांत ऑक्टोबर- नोव्हेंबर 1952 त, अमेरिकेन, पॅसिफीक महासागरांतल्या मार्शल जुंव्याचेर ‘माइक’ नांवाच्या हायड्रोजन बाँबाचो चाचणी स्फोट केलो.1 मार्च 1954 ह्या दिसा बिकिनी एटॉल (मार्शल जुंवो) हाचेर जो स्फोट जालो, ताची शक्ती 15×106 च्या शक्ती इतली आशिल्ली.मार्च 1954 त आनीकूय एक उश्मीय अणुकेंद्रीय (thermonuclear) स्फोट करप जालें.ऑगस्ट 1953 त, रशियेन केल्ल्या ऊश्मीय अणुकेंद्रीय स्फोटांत Li6H2 चो उपेग केल्लो.झुजा उपरांत अमेरिकेन पॅसिफिक महासागरांतल्या नेवेटाक हांगा तशेंच नेवाडा ह्या सुवातींनी अणुबाँब स्फोटाचे 10-12 चांचणी प्रयोग केले. इंग्लंड, फ्रांस, रशिया आनी चीन ह्या चारूय राश्ट्रांनी दोनूय प्रकारचे बाँब तयार करपाक यश मेळयलां. अमेरिकेन 1964 त पयलो अणुबाँब स्फोट केलो.अमेरिकेन 1952 त, 10 मेगॅटनचो हायड्रोजन बाँबस्फोट केलो.हवेंतलो हायड्रोजन बाँबस्फोट अमेरिकेन 1956त (15 मेगॅटन), रशियेन 1955 त (10 मेगॅटन) आनी इंग्लंडान 1954 त (5 मेगॅटन) केलो.
अणुकेंद्रीय स्फोटाचे वायट परिणामः भंजन विक्रिया आसूं वा संघटन विक्रिया आसूं असले विक्रियांत रसायनीक विक्रियांच्या मानान खूब मोट्या प्रमाणांत ऊर्जा निर्माण जाल्ल्यान अणुबाँब वा हायड्रोजन बाँब उपाट संहारक आसता.अणुकेंद्रीय स्फोटाक लागून मळबांत निर्माण जाल्ल्या खर उश्णतेक लागून सगळ्याक उजो पेट्टा आनी दाब- आघात- तरंग निर्माण जाल्ल्यान इमारती नश्ट जातात.अणुकेंद्रीय विक्रियांच्या वेळा भायर पडिल्ल्या किरणोत्सर्गाक लागून जीवसृश्ट लेगीत नश्ट जाता.त्या वेळार तयार जाल्लीं किरणोत्सर्गी द्रव्यां कांय प्रमाणांत स्फोटाच्या वाठारांत पातळटात जाल्यार कांय प्रमाणात जगभर पातळटात. ह्या वेगवेगळ्या परिणामांची खरसाण स्फोटाचो प्रकार, स्फोट जाला त्या वेळची ताची जमनीपसूनची उंचाय, ताची शक्त आनी त्या वेळा वयलें हवामान ह्या म्हत्वाच्या गजालींचेर पातयेवन आसता.हायड्रोजन बाँबाच्या स्फोटा पसून त्या मानान कमी प्रमाणांत किरणोत्सर्गील पदार्थ निर्माण जातात.धर्तरेवेल्या हवेच्या धांपण्यांच्या भायर स्फोट जाल्यार रेडिओ तरंगाच्या दळणवळणांत आडखळ तयार जाता.स्फोट भुंयेपसून जितल्या चड उंचायेचेर जाता तितली किरणोत्सर्गाची कार्यप्रवणता कमी आसता.हातूंत सगळ्यां भितर दाब-आघात-तरंग आनी ऊश्णता. तरंग हे चड आपायकारक आसात. 5 मेगॅटन बाँबांच्या जमनीवेल्या स्फोटाक लागून 10 किमी. वाठारांतल्यो इमारती नश्ट जातात, 40 किमी. अंतरा मेरेनच्या लोकांक जाळ लागता आनी 32 किमी. अंतरावेल्या वाठारांत कागद, सुकीं लांकडां असल्या पदार्थांक उजो पेट्टा.
वर्ग:देवनागरी पानां
संत गाडगे बाबा
संत गाडगे बाबा.घर सोडून समाजाचे सृदरावपाक ते घराभायर पडले.
जल्म
संत गाडगे बाबा हांचो जल्म दि.23फेब्रवारी 1876 हया दिसा अमरावती जिल्हांतल्या शेणगाव हांगा जालो.
वावर
डेबू गोरवां राखपाक,जोत चलोवपाक,रोवणी कापणी आसली कामां करपाक लागलो.हें काम करपाक ताका मनांतलयार खूबब आवडटालें.नितऴसाण करप हो तांचो विशेश गूण आसलो.डेबूचें लग्ग ल्हानपणांतूच जाल्ले तांका चार चलयो आशि. पणू ताचें लक्ष सवसारांत कमीच आसलो.आपलें घर सोडून समाजाचे सृदरावपाक ते घराभायर पडले. कसलीच अपेक्षा ना दवरतां ताणी मोहीम हातांत घेतली. तांचे लागी सदांच एक सात्र आनी हातांत एक फुटके गाडगें आसतालें,देखून तांकां लोक आदरान 'गाडगेबाबा'लागले.
मरण
हो ज्ञषी,संत 20 डिसेंबर 1956 हया दिसा अमरावती शारांत भायर पडलो.
आंकें( दक्षिण गोवा)
आंकें (६२६९२९)
आंकें हें दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतल्या सास्टी तालुक्यांतलें १.७ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत १५८० कुटुंबां वा वट्ट ६५११ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, मडगाव हांगां ३ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी मडगाव हांगां ३ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत ३२९१ दादले आनी ३२२० बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक ९८ आसून अनुसुचीत जमातीचे ७७९ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६९२९ आहे.
लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो V (लोकसंख्या_एकूण ५,००० to ९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'सर्वेक्षण शार'.