cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shenoy
Itihas
Nageshi Devastanantu ek shilaleharee, Maee Shenoile devastanak dillele daana baddal lehk baraila. Hai summar 14 vya sekdantu baraila. Tain vellaree goayantu Vijaynagara rajya ashillain.
Locu Shenoi ho goyancho ek hodd amchigelo manish asshilo. Duddva khateeree tanney Christi dharmu ghetlo ani takka padreenain Locu De Sa navn davarlain. Ho Christi zatallo payalo Brahmanu.
Dharma raksha korunk masta amchigell jann goyan bhayree dhavlee ani tanni maharashra, karnataka ani kerala pavli. Amchigel jannanain tangel deval murthi tain kallacho portugali goyan bhayree vhello. Agranashini(Mandovi) nhaya pell dikanain ponda (antruz mahalantu) tanni navain devastan bandhlee.Tain vellaree hain zaggo Hindu Sonderayyalain rajya ashilain.
Sondorbh
वर्ग:Romi panam
कुल्ली
कुल्ल्याचें आकार
कुल्ल्यो वेगवेगळ्या आकारांच्यो आसतात. ‘पी क्रॅब’ जातीची कुल्ली १.६ मिमी. आकाराची आसता. जपानची ‘मॅक्रोकीइश’ आनी टास्मानियाची ‘स्यूडोकार्सिनस’ ह्यो कुल्ल्यो खूब मोट्यो आसतात. भारतांतल्या चिल्का तळ्यांत मेळपी ‘सिला सेरॅटा’ हे जातीचे कुल्लेची रुंदाय ४६ सेंमी. इतली आसता. कुल्लेचो भायलो आकार लांबोडो वाटकुळो आसता. कुल्लेच्या आंगार निबर अशी कांटयारी देग आशिल्लें कल्ल आसता. हें कल्ल कुल्लेक संरक्षण दिता. कांय वेळार कुल्ली कल्ल सोडटा तेन्ना पर्थून तिच्या आंगार नवें कल्ल चडटा. कुल्ल्यांचें श्वसन क्लोमांवरवीं (gills) जाता. कुल्ल्यो चड करून हळू चलतात पूण त्यो धांवकूय शकतात. पोर्ट्यूनिडी कुळाच्यो कांय कुल्ल्यो पेवंक शकतात. कुल्ल्यो जितें भक्ष्य खातात. कांय कुल्ल्यो उदकांतल्यो वनस्पती खावपी आसतात. कुल्ल्यांच्या पोटाक ‘पेंदो’ अशें म्हण्टात. तांच्या दोळ्यांक देंठांसारके भाग आसून दोळे सगळेवटेन घुंवडावंक येतात आनी जाय तेन्ना कट्‌ट्याच्या (carapace) फुडल्या भागांत आशिल्लो खांची भितर ओडून घेवंक मेळटात.
कुल्लेच्या पेंदयाक व्हडल्या आनी ल्हान आकाराचे दांगे मेळून आठ जोडयो आसतात. हातूंतल्यो पयल्यो तीन जोडयो कातीन घट्ट आसून तांचो उपेग अन्न हाताळपाखातीर जाता. हेर पांच जोडयेंतले पांय हेर पांयांपरस मोटे आनी भक्कम आसून तांकां ‘दांगे’ म्हण्टात.
चडशा कुल्ल्यांनी तांतयां फुटून तातूंतल्यान लाख भायर येता. लाख वाडून मोटी जातकच ताचें मेगॅलोफा लाकेंत रुपांतर जाता. साव्या उदकांत रावपी कुल्ल्यांक मुकाजीवी डिंभावस्था नासता. तांतयांतल्यान भायर येवपी पिलांचे कूडीचेर सगळीं उपांगां आसतात आनी पयलें निर्मोचन जायसर तीं आवयच्या आंगाक घट्ट दसून आसतात. ‘पिलोथेरीस’ ही ल्हान कुल्ली कालवांच्या करपांभितर वा तिसरेच्या शिंपयेभितर ‘सहभोजी’ म्हूण रावन कालवाच्या अन्नाचो वांटो आपूण घेता. चडश्यो कुल्ल्यो आपल्या कट्‌ट्याचेर दर्यांतली वनस्पत, स्पंज आदी वाडोवन, दुस्मानाक दिसूंक फावना अशे तरेन आपली राखण करून घेतात. मनीस कुल्ल्यांचो उपेग खावपाखातीर करता. कॅन्सर पॅग्युरस (ब्रिटन आनी युरोप), कॅलिमेक्टिस सॅपायडस (युरोप), कॅन्सर मॅजिस्टर (अमेरिका) आनी भारतांतल्या सिला सेरॅटा, नॅपच्यूनस पेलॅजिक्स आनी पॅराटेलफ्यूजा स्पिनीजेरा (साव्या उदकांतली) ह्यो कुल्ल्यो खावपाचे नदरेन खूब म्हत्वाच्यो. भारतांत व्हड प्रमाणांत कुल्ल्यो धरपाचो वेवसाय चलता.
प्रकार
गोंयांत चोडणेच्यो लाखीच्यो, कुंडयच्यो आनी काणकोणच्यो कुल्ल्यो सुवादीक आसतात. गोंयचे लोक मसालो घालून कुल्ल्यांचें तोणाक करून खातात. तशेंच कुल्ल्यांचे हेर प्रकारुय करून खातात. बारीक आकाराची कुल्ली खूब फावटीं तिसरेंत (शिंपयेंत) मेंळटा; ही कुल्ली तिसरेंतल्या मांसाचेर जियेता आशिल्ल्यान ती बेंदुल्ल (parasite) कशी जियेता. गोंयांत मेळपी कुल्ल्यांमदीं मुखेल प्रकार म्हळ्यार – सावी वा खारी खडपी कुल्ली, लांब दांग्यांची आनी शिपक्या थिपक्यांची दर्यांत मेळपी पिसोळी कुल्ली, दर्यादेगेर आनी व्हाळांदेगेर मेळपी ‘जांगुल्ली’ ही भूचर कुल्ली.
नाल्लखावपी कुल्ली
ॲनोम्यूरो उपगणांतली, सीनोबायटिडी कुळांतली ही कुल्ली आंगान मोटी आसता. लांबाय ३० सेंमी. परस चड. हिंद म्हासागर आनी पॅसिफिक म्हासागराच्या व्दीपांत ही कुल्ली मेळटा. जमनींत बिळां करून तातूंत रावता. रातची माडाचेर चडून नाल्ल सकयल उडयता. नाल्लाचें सोण्ण काडून आपल्या मोट्या नाखटान नाल्लाच्या दोळ्यांचेर घाव घालून तो फोडटा आनी नाखटान नाल्लाचें खोबरें भयर काडून खाता. चोरून नाल्ल खावपाचे संवयेक लागून हिका ‘चोर कुल्ली’ अशें म्हण्टात. हे कुल्लेंत खूब तेल सांठयल्लें आसता. एके कुल्लेपसून सुमार एक लिटर तेल मेळटा. चीनी लोक ह्यो कुल्ल्यो आवडीन खातात.
शंखवासी कुल्ली
(गण – डेकॅपोडा, उपगण - ॲनोम्यूरा, कूळ – पॅग्यूरिडी). ही कुल्ली दर्यादेगेर दिसता. पोट मांसाळ आसता. आपली राखण करून घेवपाखातीर ही कुल्ली एकाद्र्या उदरपादाचो (गॅस्ट्रोपॉड प्राण्याचो) रिकामो शंख सोदून काडून तातूंत रावता. पांखुल्लांची सवी जोडी शंखाक घट्ट धरता आनी पोट शंखांत घट्ट बसता. कुडीची पुराय वाड जातकच ही कुल्ली पोरनो शंख सोडून आपल्या आकारमानाप्रमाण नवो शंख सोदून काडटा आनी तातूंत रावता. हे कुल्लेचे पोट शंखांत आसता आनी तकली भायर आसता. ही कुल्ली जाय तेन्ना तकली भितर ओडून घेता आनी शंखाचें दार नाखटान बंद करता. भक्ष्य धरप, दुस्मानाचेर झडप घालप आनी आपली राखण करून घेवप हें नाखटांच्या दांग्यांचें काम जावन आसा. शंखवासी कुल्लेच्या शंखाच्या भायल्या भागार स्पंज, हाय़ड्रॉइट वा दर्यांतले वनस्पतीची खूब वाड जाल्ली आसता. शंखवासी कुल्ली, हे सगळे प्राणी आपले राखणेखातीर पोसता. कुल्लेच्या अन्नांतलो कांय वांटो तांकां मेळटा आनी ते प्राणी कुल्लेची दुस्मानापसून राखण करतात. उश्ण कटिबंधांतल्यो ‘सीनोबॉयटिडी’ कुळांतल्यो शंखवासी कुल्ल्यो खूबदां दर्यापसून पयस जमनीर येतात पूण परत दर्यांत धांवतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:नुस्तें
Bombaim
Bombaim, zaka Mumboi-i mhunntat, zaun asa Bharotant Maharaxhttr rajyachi rajdhani. Hem Indiecho soglleant chod lok aslelem xar ani sonvsarant nouvem vhodllem xar. Hem xar adim sat zuveancho zomo aslo ani Portuguêsannim Ongrezank dottan dil'lem. Bombaim zaun asa Bharotachi financial ani entertainment rajdhani, ani desachem songllevon girest xar.
वर्ग:Bharotachem kendraxasit pradesham वर्ग:Romi panam
यामिनी कृष्णमूर्ति
thumb|यामिनी कृष्णमूर्ति यामिनी कृष्णमूर्ति (जल्मः २० डिसेंबर १९४०, चेन्नई).
१९५५ वर्सा तिणें अडयार हांगाच्या ‘कलाक्षेत्र’ हे संस्थेची भरतनाटयम नृत्यशैलींतली पदविका घेतली. उपरांत नाचाच्या फुडल्या शिक्षणाखातीर तिका सरकारी शिश्यवृत्ती मेळ्ळी. भरतनाटयमाचें शिक्षण तिणें एल्लप्पा पिळ्ळै हाचेकडल्यान घेतलें. तशेंच वेदांतम् लक्ष्मीनारायण शास्त्री आनी वेणुगोपाल कृष्ण शर्मा हांच्या मार्गदर्शनाखाल कुचिपूडी नाचाचें आनी पंकज चरण दास हाचेकडेन ओडिसी नाचाचें शिक्षण घेतलें.
१९५९ वर्सा तिणें दिल्लीक ‘कौस्तुभ’ हे नृत्यशाळेची स्थापणूक केली. ‘संगीत भारती’ हे संस्थेत तिणे भरतनाटयम्चें अध्यापन केलें. तशेंच खूब नृत्यप्रयोगूय सादर केले.
‘क्षीरसागर’ मंथनम् ह्या कुचिपूडी नृत्य नाटयांत तिणें विश्र्वमोहिनीची मूखेल भूमिका केली आनी ते भुमिकेवरवीं कुचिपूडी नृत्यनाटयांतली पयली नर्तकी अशी नामना मेळयली. तिचेपयलीं ह्या परंपरीक नाचांत फकत दादलेच वांटो घेताले.
तिच्या नाचांतल्यान भावनावेग, गती, लय, चैतन्य आनी मोहकताय हांचो मनोज्ञ प्रत्यय येता.
१९६५ वर्साच्या राश्टट्रकुल कला समारोहांत तिणें नाच सादर केल्लो. १९६७त तिका ‘पद्मक्षी’ हो किताब मेळ्ळो. भारतांतल्या मुखेल शारांनी तशेंच मियानमार, नोपाळ आनी ऑस्ट्रेलियेक तिच्या नाचाच्यो कार्यावळी जाल्यात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अजमेर
thumbnail|Adhai Din-ka-Jhonpra Screen wall central arch. अजमेर राजस्थान राज्यांतलें म्हत्वाचें धर्मीक आनू इतिहासीक नगर. लोकसंख्या 3,75,593 (1981). क्षेत्रफळ 45.40 चौ. किमी. अरवली पर्वतफाट्यांत तारागड नांवाचो एक दोंगर आसा. ताच्या मुळसांत अनासागर तळ्याचे देगेर अजमेर शार वसलां. सद्या अजमेर जिल्ह्याचें हें मुखेल ठाणे आसून अस्तंत रेल्वेंचे प्रस्थानक आसा. हें शार जयपूर सावन नैऋत्येक 132 किमी. , मुंबय सावन उत्तरेक 982 किमी. आनी दिल्ली सावन दक्षिणेक 444 किमी. अंतराचेर आसा.
ह्या शारातें मूळ नांव ‘अजमेरू’ आशिल्लें, असे उल्लेख मेळटा. अजयपाल चौहान या राजान ह्या शाराची खूब उदरगत केल्ली देखून ताणेंच तें शार वसयलां असें सांगतात. तारागड जिल्ह्याचेर एक किल्लो आसा. हे किल्लो इ. स. 145 त ‘अज’ नांवाच्या राजान बांदला आनी इ. स. 12 व्या शेंकड्यांत अजय राजान बांदला आशें दोन उल्लेख मेळटात. अजमेर शारा भोंवतणी खूब पोरनें, पडकें दुरीग आसा. चौहान राजपुतांनी राजधानी हांगा आशिल्ली. 1556 त ह्या शाराचेर अकबराची शेक आयली. गुजरात आनी राजपुताना हे वाठार जिखपा खातीर ही सुवात म्हत्वाची आशिल्ल्यान 1559 वर्सा अकबरान हांगा आपल्या सैन्याचें मुखेल ठाणे वसयलें. ताणें पोरन्या किल्ल्याची सुदारणा केली आनी, आनीक एक गडगंज किल्लो बांदलो. ह्याच काळांत मोइनुद्दीन चिस्ती ह्या मुसलमान साधुच्या दर्ग्या खातीर अजमेर, मुसलमान धर्मियांचे पवित्र थळ जालें. मुसलमान लोक ह्या शाराक दुसरी मक्का मानतात. फुडें ह्या शाराचेर जहांगीर, शहाजहान आनी उपरांतच्या बादशाहांनी आपलो शेक चलयलो. शाराचें पावित्र्य राखून दवरूंक ताणी खूब यत्न केलो. मोगलां उपरांत कांय काळ अजमेर शार मराठ्यांच्या शेकातळा उरलें. 1818 त ब्रिटिशांनी हें शार आपल्या शेकातळा घेतलें. तांचे राजवटींत अजमेर-मारवाड हो भाग चीफ कमिशनरच्या ताब्यांत आशिल्लो. भारताच्या सुटके उपरांत राजस्थान राज्याची वेगळी निर्मिती जातकूच 1953 त हो भाग राजस्थान राज्यांत विलीन जालो.
अजमेर शारांत रेल्वे व्हड कारखानो आसा. सुती, गरम कपड्यांच्यो तशेंच तेलाच्यो गिरणी आसात. भरतकाम, कपडे रंगोवप, लांकडावेलें कोरीव काम हांच्या खातीर ह्या शाराची खूब नामना आसा. सांभर आनी रामसूर ह्या वाठारांतल्या मिठाची ही व्हड बाजारपेठ.
पब्लिक स्कुलाचे धर्तेचेर राजकुंवरां खातीर 1870 त बांदिल्लें मेयो कॉलेज हांगा आसा. राज्य शिक्षणसंस्था, लश्करी शाळा आनी खुबशीं नामनेची महाविद्यालयां या शारांत आसात. हांगा आशिल्ल्या कॉय ह्या तळ्या वरवीं शाराक उदकापुरवण जाता. हांगा सगळ्या धर्मांचे लोक आसून चड कून हे लोक हिंदी आनी राजस्थानी भास उलयतात.
दर वर्सा अजमेराक ख्वाजा मुइनुद्दीन चुस्ती हांच्या दर्ग्यांत व्हड उरूस भरता. ह्या उरूसा खातीर अजमेर शाराची भारतांत तशेंच भारता भायर बरीच नामना आसा. हांगा आशिल्ली ‘अढाई दिनका झोपडा’ ही इमारत पळोवपा सारकी आसा. ह्या जाग्यार पयलीं संस्कृत पाठशाळा आशिल्ली. ह्या शाळेचे खांबे तशेच दवरून महंमद घोरीच्या फर्मीनानुसार ही इमारत अडेज दिसांत बांदली अशें म्हण्टात. हें इमारतीचे कमानीचेर सकयल्यान वयर मेरेन कुराणांतलीं वचनां कोरांतल्यांत. अकबरान बांदिल्ल्या किल्ल्यांत मॅगझिन हॉलांतलो, ‘राजपुताना म्युझीयम’ पळोवपा सारको आसा. बारावया शेंकढ्यांत अनाजी चौहान ह्या राजान दोन दोंगुल्ल्यांमदीं बांद घालून बांदिल्लें ‘अनासागर’ नांवाचें तळें ताच्या लागसारूच आशिल्ली दौलताबाग (आतांची सुभाषबाग), फॉय तळें, अंतडेकी माता मंदिर, दिगंबर जैनाच्या आचार्याचें निर्वीणथळ, विसला तळ्या कडेन आशिल्ली श्र्वेतांबर जैनाची पवित्र ‘दादावाडी’ आनी मंदिरां पळोवपा सारकीं आसात.
पळेयात
Ajmer
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Kerall
Kerall zaun asa Bharotache ek rajya.
वर्ग:Bharotachem rajyam वर्ग:Romi panam
आमस आचें पुस्तक
आमस आचें पुस्तक
Book of Amos
आंसाच्या पुस्तकांत समाजीक नित उखलून धरल्या. अनितीचेर, अप्रमाणिकपणाचेर, गरीबांचे पिडणूकेचेर, हें पुस्तक निशेद मारता.
आमस, तेकराचो गोंवळी (१/); तो प्रवादीय न्हय आनी प्रवादयांचो पुतूय न्हय, पूण सर्वेस्परान ताका हिंद चरयतालो थंयचो आपोवन भाकीत करूंक पाठयलो (७/१४). थोड्याच काळार ताणें आपलें मुनियारपण चलयलें मागीर ताका भायर घातलो आनी तो आपल्या आदल्या वावराक परतलो ( ७/१०; ३/९; ४/१; ६/१).
सर्वेस्पर आठ राष्ट्रांची मनसुबी करुन फर्मण मारता तें सुरवातेकूच मेळता. हीं आठ राष्ट्रां म्हळ्यार : दामास्कुस, गाजा, तिर, एदम, आमन, माद, जुदा आनी इसरायेल. जुदा आनी सर्वेस्पराच्यो आदनिया आनी उपदेस मोडले जाल्यार उरलल्या सव राष्ट्रांनीं जुदा आनी इसरायेला आड करार मोडलो. इसरायेलाच्या जिवितांत लाँच घेवप, ब्रश्टाच्यार करप, गरीबांक पिडनूक दिवप आसलें देखून सर्वेस्परान ताचेर फर्मण मारलें.
तर आमस, एक भरवानसो दिता, तो जाकब घराण्यांच्या तारणाची वात पळेता (९/८); तशेंच जुजेच्या उरलल्या जम्याची (५/१५), सर्वेस्पर दया करतलो अशें आमस म्हणटा.
पळेइयात
Book_of_Amos
Books_of_the_Bible
Bible
Sandarbh
वर्ग:आदल्या कराराचीं पुसतकां (Old Testament Books) वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
भारतांतली जमात
भारतांत तशें पळोवंक गेल्यार जायत्यो जमाती आसात. भारतांत एकूण २९ राज्यां आशिल्ल्यान कितल्योश्योच जमाती आमकां हांगा पळोवंक मेळटात.
बांदोडा
बांदोडें (६२६८६९)
बांदोडें हो उत्तर गोंय जिल्ल्यांतल्या फोंडें तालुक्यांतलो १२.३ चौ. किमी. क्षेत्राचो गांव आसून २०११ चे जनगणने प्रमाणे ह्या गांवांत २५१७ कुटुंबां वा वट्ट १२२६४ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, पणजी हांगां ३० किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी पणजी ३० किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत ७२६३ दादले आनी ५४५९ बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक २५९ आसून अनुसुचीत जमातीचे १८१९ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६८६९ आसा.
लोकसंख्ये प्रमाणे गांवाचो दर्जो IV (लोकसंख्या_एकूण १०,००० ते १९,९९९). गांवाची नागरी स्थिती आसा. 'सर्वेक्षण गांव'.
१ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें बेळगांव हें शार १३५ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें पुणे हें शार ५०८ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन २० किमी अंतराचेर मडगांव हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
गांवांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकाची पुरवण जाता. गांवांक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदकाच्या पुरवणेची तांक 2350 किलो लिटर आसा.
सगळ्यांत लागीं उजो पालोवपाची सुविधा फोंडें (३ किमी) हांगां आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ३ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १६ किमी अंतराचेर आसा. गांवांत १ दवाखानो आसा. गांवांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. गांवांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र ३ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र ४ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ११ किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा ३६ किमी अंतराचेर आसा. शारांत २ खाजगी बाह्यरुग्ण वैजकी सुविधा आसात.
शैक्षणीक सुविधा
गांवांत १० शासकीय प्राथमिक शाळा आसात. शारांत २ खाजगी प्राथमिक शाळा आसात. गांवांत २ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसात. गांवांत २ खाजगी माध्यमिक शाळा आसात. गांवांत १ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसात. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) फोंडें (२ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) पणजी (२८ किमी) अंतराचेर आसा. शारांत १ खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) आसा. सगळ्यांत लागीं "शासकीय पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" खांडोळें (२२ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी मडगांव (२० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ पणजी (३६ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर फोंडें (२ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय बांबोळी (३६ किमी) अंतराचेर आसा. शारांत १ शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वैवस्थापन संस्था मडगांव (२० किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्नीक पणजी (३० किमी) अंतराचेर आसा. गांवांत १ शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षण केंद्र फोंडें (१६ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अपंगां खातीर खाशेली शाळा कवळें (२ किमी) अंतराचेर आसा.
सुविधा
सगळ्यांत लागीं खाजगी अऩाथाश्रम कवळें (५ किमी) अंतराचेर आसा. गांवांत १ नोकरी करपी स्त्रियांचें खाजगी निवास (हॉस्टेल) आसा. गांवांत १ खाजगी वृद्धाश्रम आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण मडगांव (१८ किमी) अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह फोंडें (4.7किमी) अंतराचेर आसा. गांवांत २ खाजगी सभाघर आसा. गांवांत १ शासकीय भौशीक ग्रंथालय आसा. शारांत १ खाजगी भौशीक ग्रंथालय आसा.
उत्पादन
बांदोडें ह्या गांवांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): थंड पेय, काजुबियों, सुपारी
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत ३ राष्ट्रीय बँको आसात.
संदर्भ
वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:फोंडें वर्ग:उत्तर गोंय जिल्ल्यांतलीं शारां वर्ग:देवनागरी पानां
आत्माराम तोपयो नायक जांभुळकार
आत्माराम तोपयो नायक जांभुळकार हे एक आत्माराम गोंयचो सुटके झुजारी.
जल्म
आत्माराम तोपयो नायक जांभुऴकार हांचो जल्म जांभुऴव़डो-फोंडें हांगा जालो.
वावर
‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो, बापायचें नांव तोपयो नायक जांभुऴकार.आशिल्लो. 19 ‘’आझाद गोमंतक दल ‘’सघंटनेचो तो वांगडी 54 वसा सावन तो मोहन रानडेच्या फुडांरपणाखाल वावर करूंक लागलो. बाणास्तारी पुलीस ठाण्याचेर ‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो,
पत्रकां
भूंयगत काय्कत्या मागदशन करप, पत्रकां वांटप अशीं कामां तो करतालो. सप्टेंबर 1995 त, पुलिसांनी तांका धरलो. पुतुगेज सरकाराच्या पादेशीक लंशकरी न्यायालया मुखार (TERRITIONAL MILITARY TRIBUNAL) चवकशे उपरांत तांका देड वस बंदखणीची ख्यास्त फमायली. ताचे फाटल्यान पुलिसांनी तांच्या घरच्यांक बरोच त्रास दिलो. 19972 वसा भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो 18 जुन 1985 दिसा सरकारान सुटके झुजांतल्या ताचो भोवमान केलो.
संदर्भ
1
आत्माराम तोपयो नायक जांभुऴकार हांचो जल्म जांभुऴव़डो-फोंडें हांगा जालो. आत्माराम गोंयचो सुटके झुजारी. बापायचें नांव तोपयो नायक जांभुऴकार.आशिल्लो. 19 ‘’आझाद गोमंतक दल ‘’सघंटनेचो तो वांगडी 54 वसा सावन तो मोहन रानडेच्या फुडांरपणाखाल वावर करूंक लागलो. बाणास्तारी पुलीस ठाण्याचेर ‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो, तेत्रा तांची रांवपाची आनी जेवपाची वेवस्था ताणें केल्ली. भूंयगत काय्कत्या मागदशन करप, पत्रकां वांटप अशीं कामां तो करतालो. सप्टेंबर 1995 त, पुलिसांनी तांका धरलो. पुतुगेज सरकाराच्या पादेशीक लंशकरी न्यायालया मुखार (TERRITIONAL MILITARY TRIBUNAL) चवकशे उपरांत तांका देड वस बंदखणीची ख्यास्त फमायली. ताचे फाटल्यान पुलिसांनी तांच्या घरच्यांक बरोच त्रास दिलो. 19972 वसा भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो 18 जुन 1985 दिसा सरकारान सुटके झुजांतल्या ताचो भोवमान केलो.
वर्ग:देवनागरी पानां
कालो
कालो कोंकणांतलो एक पूर्विल्लो लोकनाट्यप्रकार काल्याक ‘संकासूर कालो’, ‘रातकालो’, ‘दशावतारी कालो’, ‘बाळक्रिडा कालो’ ह्या नांवांनीय वळखतात. सादारणपणान गोंयांतूय वयल्या प्रकारांत ‘कालो’ म्हूण वळखतात.
काल्याचो इतिहास अज्ञात आसा. पोर्तुगेज दप्तरांत मेळिल्ल्या उल्लेखांवेल्यान काल्याचो इतिहास देडशीं वर्सांपरस फाटीं वचना. फोंडें, काणकोण, सांगे, केपें आनी पेडणें ह्या म्हालांत काल्याचो व्हड नेट आसतालो. सतराव्या शतमानांत बाणावली हांगा पोर्तुगेजांनी एक देवूळ नश्ट केलें. त्या वेळार थंय कालो चलतालो असो उल्लेख पोर्तुगेज दप्तरांत मेळटा.
दशावतारी कालो; गौळणकालो, गोपाळकालो आनी चिखलकालो हे काल्याचे कांय म्हत्वाचे प्रकार आसात.
दशावतारी कालो
एकाद्र्या देवळासामकार वा सभामंडपांत पुराय रातभर दिवल्यो आनी दिवट्यो पेटोवन, शास्त्रशुध्द ताललयीचेर धुपद धमाराचे बोल घुमोवपी हो मुखेल आद्य लोकनाट्यप्रकार आसा. कार्तिक ते फाल्गुन म्हयन्या मेरेन खंयच्याय दिसा चडशा देवळांत ‘कालो’ जाता. दशावतारी कालो हो देवळाच्या उत्सवाचो एक वांटो आशिल्ल्यान चडसो तो देवळा फुडले मेकळे सुवातेंत सादर करतात. फाटल्यान फकत एकूच धवो पड्डो आसता. ह्या धव्या पड्ड्य़ाफाटल्यानसून सवंगां येतात आनी पड्ड्य़ाफुडल्यान नाचून वतात. दशावतारी काल्याचें मूळ कर्नाटकाच्या यक्षगानांत आसा अशें कांय जाणांचे मत आसा. कांय जाणांक हें मत मान्य ना. हेर लोक नाट्यप्रमाण दशावतारी नाटकाचो मूळ गाभो थळावो आनी हेर प्रांतांतल्या लोकवेदाचो ताचेर प्रभाव पडला आसूंये. पयलीं कालेकरी लोक हो कालो मनयताले. आतां गांवचेच लोक परंपरा राखपाखातीर हो उत्सव मनयतात. गणपती, सरस्वती, ऋध्दि-सिध्दी आनी एकाद्रें पुराण हें काल्याचें मुखेल सूत्र कायम आसता. काल्याची सादारण पध्दत अशी आसता.
सुर्वेक हरदास वा सूत्रदार आंगभर धवो झगो, माथ्याक पगडी, कपलाक उबें गंध, हातांत झांज अशा भेसान मिरवणुकीन देवळांत येता. ताच्या वांगडा तालवादक, गायक आनी दोन मृदंगी आसतात. पयलींच्या काळांत हरदासूय ‘नाच’ करतालो. ताका ‘भोंवर’ म्हण्टाले. आता इरदासालें मंगलाचरण घटके भितर सोंपता. मंगलाचरण सोंपतकच दोनय मृदंगांचे सवाल जबाब करीत सुमार अर्दवर एके लयींत वादन चलता. भट येतकच मृदंग खिंणापुरतें थांबता. ‘श्रीमन्महा गणघिपतये नम:’ अशा गजरांत ॠध्दि-सिध्दीसयत रूपडें घाल्लो गणपती येता आनी नाचता. गणपतीचो हात सोडून ऋध्दि-सिध्दी कांय फावट मुखार येवन नाचतात. गणपतीची पूजा करचेआदीं भट आनी हरदास वा सूत्राधारामदीं अर्दवर सुमार शाब्दिक जुगलबंदी चलता. विडंबनात्मक आनी अश्लील उतरांची तातूंत खूब भरसण आसता. जुगलबंदी सोंपतकच गणपतीची पूजा जाता. भट गणपतीक गाराणें घालता आनी उत्सव बरेभशेन जावंचो म्हूण आळयता. ताचे फाटल्यान सरस्वती येवन नाचता. ती नाचून वतकच एकाद्रेवेळ हरदासालें पुराण जाता. निमाणो संकासूर येता. ताचेवांगडा चिमा, पोकळ हे वांगडी आसतात. हे सगळे माचयेर येवन धुमशेणां काडटात, बोवाळा करतात आनी नाचतात. माचयेर संकासूर आनी हरदासाभितर अश्लील उतरांची जुगलबंदी चलता. तातूंत दिसपट्टे जीणेंत घडपी घडणुकांचेर उपरोधीक शैलींतल्यान विडंबन केल्लें आसता. माचयेर गोंदळ करपी संकासुराचेर, ब्रम्हदेवाले वेद चोरून व्हेल्यात असो आरोप आसता; संकासूर गुन्यांव मानपाक तयार जायना. तेन्ना मत्स्यावतारांतलो भगवान विष्णु ताका झुजाक पाचारता. ह्या झुजांत विष्णु संकासूराक जिवेंशीं मारता. हांगा काल्याचो पयलो वांटो सोंपता.
दुसर्‍या वांट्यांत धा अवतारांमदल्या खंयच्याय एका अवताराचेर आदारीत कथानक घेवन नृत्य, संगीत आनी संवाद ह्या तीन माध्यमावरवीं संगीतनाटकाच्या रुपान लोकांसामकार सादर करतात. आदल्या काळांत धाय अवतारांतलें कथानक सादर करताले. सद्या एक दोन अवतारांचेर भागयतात. दशावतारी काल्याचें लिखित अशें कथानक नासता. सवंगी कथानकाक फाव ते संवाद, भाशण आनी गीतां म्हण्टा आनी ताका पूरक अभिनय करता.
गौळणकालो
कृष्णकथेच्या आदारान सादर केल्ल्या नृत्यनाटकाक ‘गौळणकालो’ म्हण्टात. कोंकणात खास करून दक्षिण रत्नागिरींत ‘धंयकालो’ म्हूण ह्या काल्याची नामना आसा. थंयच्यान तो ‘पेडण्यांत’ पावलो. सादारणपणान दशावतारी काल्याच्या दुसर्या् दिसा दनपरां ‘गौळणकालो’ मनयतात. गौळणकाल्याखातीर खास अशी रंगमाची नासता. कालो जावपाचो सुवातीर दोन पेटयिल्ल्यो दिवरिल्ल्यो आसतात, थंय हो कालो जाता. हरदास, कृष्ण, यशोदा, राधा, गोपी, पेंदो आनी ताचे वांगडी हीं गौळणकाल्यांतलीं मुखेल सवंगां. पयली संगीताची साथ दिवपाक मृदंग, सारंगी आसताली. आता तबलें, पेटी आसता.
थारायिल्ल्या वेळार गौळणकाल्यांतलीं सवंगां लोकांमदल्यान वाट काडीत थारावीक सुवातेर येतात आनी काल्याक सुरवात जाता. सुर्वेक हरदास सदांचे पध्दतीन काल्याक सुरवात करता. ताचे फाटल्यान गोपालकृष्ण येता. उपरांत गोपी आनी हेर वांगडी येतात. हे सगळे नाचपाक-गावपाक सुरवात करतात. हातूंत हरदास कुशीक उरता पूण कथेक रंग चडटा. कथेंतलीं पात्रां वीस वर्सां सकयलीं आसतात. राधा मात कृष्णापरस व्हड आसता. गौळणकाल्यांत नाट्यगीत, खानदानी शास्त्रीय संगीत, हरदासा अभंग, साकी, दिंडी, लावणी, गोपिकांची संघगीतां, राधाकृष्णालीं द्धंद्धगीतां, कृष्णपेंद्यालीं संवादगीतां, कृष्णाच्या वांगड्यालीं लुडबीं बडबडगीतां हांचो सोबीत मेळ जाता. काल्याचे धंयाच्यो हांडयो फोडटात. सद्या हे सगळे विधी नांवापुरते ‘भोगावळ’ म्हूण जातात. हरदास आपल्या आख्यानांतच सगळें आनी कालो सोंपता.
गौळणकाच्यांतलो नृत्यप्रकार ‘रासगरबा’ पध्दतींत मोडटा. आर्विल्लें सिनेमासंगीत, कथ्थक, भरतनाट्यम आनी मणिपुरी नृत्य हातूंतल्यान जायत्यो बर्योड गजाली गौळणकाल्यांत घेतल्यात. देवदासी समाजांतल्या लोकांनी केल्लो हो कालो ऊंच वर्गांतल्या लोकांचें प्रतिनिधित्व करता. इतलें आसूनय उंचेलो वर्ग काल्यासावन पयसावला. म्हाड्डोळ, माशेल आनी हेर दोन चार गांवांनी हो कालो जाता.
गोपाळकालो: दशावताराउपरांत फांतोडेर हो कालो मनयतात. गोपाळकालो करूंक जमिल्ले लोक दोन पंगड करून उबे रावतात. मृदंगाच्या तालार गणपतीस्तवन जाता. जमिल्ल्या लोकांमदलो एकाद्रो जाणटो सूत्रसंचलन करता. श्लोक, होंवयो, पदां ह्या माध्यमांतल्यान काल्याच्या गायनाक सुरवात जाता.
गोपाळकाल्याची काणी अशी आसता – णव लाख गोपाळ दोन वांटे करून खेळ खेळटात. त्यावेळार कंसाचो भाव प्रलंभासुर गोपाळाच्या भेसांत तांचेमदीं भरसता. श्रीकृष्ण ताका वळखता आनी ताचे वांगडा विंगड-विंगड खेळ करून ताका हरयता. सद्या लोकांच्या दोन पंगडांतल्यान प्रलंभासूर एकामेकांसामकार येतात. दोनूय वटेन एकामेकांक कूट प्रस्न विचारून हरोवपाचो यत्न जाता. भारताच्या नाट्य शास्त्रांतल्या उल्लेखांप्रमाण हें चलता. हे कूटप्रस्न आनी तांची जाप गावन, वाजोवन आनी नाचून सादर करतात. तें सोंपतकच प्रलंभासूर बलरामाक खांद्यार उखलून घेवन पळटा. बलराम प्रलंभासूराचे तकलेर मूठ मारून ताका जिवेशीं मारता. निमाने धंयाचे हांडे फोडून गोपाळकालो सोंपता. गोपाळकाल्यांतली कूट प्रस्नाची भास ‘प्राकृत’ आसता. ताचेर कोकणी आनी मराठी भाशेचो प्रभाव पडिल्लो दिसता. खेळांतले कूट प्रस्न आनी जाप रचपी अशिक्षिता आसले तरी तांचो पांवडो उंचेल्या साहित्याच्या तोलामोलाचो आसता. गोपाळ काल्यांतले कांय कूट प्रस्न अशे आसात.
नाडी झिजली कधी वाढली
हात लायल्यार बोबाट मारी रे
कानोबा सांगपा त्याचे नांव
जाप: घुमट
भांडयो तुरुतुरु करतालो,
सिंयोर तिचे भोंवती भोंवतालो,
तांबडे घालून धवें काडितालो रे,
जाप: दातें
चिखल कालो
माशेल, सांखळे, सांगें गांवांनी गोंयांत अजूनय चिखल कालो जाता. सांग्यार चिखल कालो आशाढांतले शुध्द द्वादशीक जाता. आशाढ म्हयन्यांतल्या उटंगाराच्या पावसांत सगळेकडेन कोणां आनी चिखल जाल्लो आसता. भर पावसांत सांजवेळच्या वेळार सगळे जाण्टे-नेण्टे, देवळाकडेन जमून रेबट करतात. धोलक्याच्या ठेक्यार रेब्यांत नाचतात आनी एकामेकांचेर चिखल उसळायतात, वेगवेगळीं नाडपेन्ना आनी खेळ ह्या चिखलांत वर्साच्यो भोगावळी म्हण करतात. हातूंतल्यो कांय भोगावळी अश्यो:
१. प्रसाद घेवप: सुरवातीक एक रेग घालतात. एक मनीस हातांत प्रसादा फुलां वा माळ घेवन लांब उडी मारता. ताचे पांय ज्या जाग्यार पडटात थंय दुसरे ताची पावलां दामून धरतात. मागीर तो दोनय हात जमनीक लावन जाता तितली पयस उडी मारता. उपरांत साश्टांग न्हिदून हात पावता थंय प्रसाद दवरता. मागीर एका फाटल्यान एक गडे तशेच पध्दतीन हात पावता थंय प्रसाद दवरता. जो गडो सगळ्यांत पयस प्रसाद पावयता, ताका सगळे खोशयेन घेवन नाचतात.
२. वाग आनी बोकडां: दोग जाण राखणे जावन हातांतले सोटे वावडीत बोकडां राखतात. कांय भुरगीं बोकडां जातात आनी राखण्यांच्या पांयांक घट धरून ‘बें बें’ करीत रावतात. दोग जाण वाग जातात आनी राखण्याची नदर आनी सोटो चुकोवन एक एक बोकड ओडून काडटात. अशे तरेन सगळीं बोकडां सोंपयतात.
३. दातें: चौग-पांच जाण, पांयांक पांय लावन आनी हातांत हात गुथून वांटकुळेच बसतात. दुसरे दोग जाण मदीं बसून बशिल्ल्यांच्या पांयांचे आंगठे हातांनी घट धरतात. मागीर सगळे जाण खोटांचेर पेज दिवन दात्यावरी वांटकूळेच घुवतात. मागीर सगळे जाण ‘भल भलभले’ अशें म्हण्टात. एकाच वेळार कितलींय दातीं घुंवतात.
हालींच्या काळांत, बिस्कुत्यो, चॉकलेटी, केळीं, लाडू हाडून ते वयलेवयर जिकून घेवपाचीय मजा करतात. सादारण तीन वरां तरी अशेतरेच्यो भोगावळी चलतात. उपरांत नाचत गायत न्हंयचेर वतात. सादारणपणान ह्या वेळार न्हंयक हुंवार आयिल्लो आसता, तरी लेगीत न्हंयच्या हुंवाराच्या तांबड्या उदकांत गडे पेंवतात. एकामेकांचेर उदक शेंवटून मजा करतात. मागीर न्हांवन-धुंवन अनवाळय़ांनी परत देवळांत वतात. देवळांत आरती पूजा करून प्रसाद घेवन घरा वतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
एम्. माधव पै
'''एम्. माधव पै''' आपण्याली आवय भास कोंकणी खतीर सदा चेन्तूपचे आनी ताचे खातीर सदा वावर काडपी मंदर्के एम्. माधव पै, हांचे जनन २१-१२-१९३०. जन्मस्थळ- कार्कळ (दक्षिण कन्नड जिलो) एम्. ए,ːडीिप्लोमा इन् कन्नड, विद्वान साहित्यरत्न, यो पदवी पाविल्ले हान्नी ३६ वरस शिक्षण क्षेत्रान्तु सरकारी सेवा करनु निवृत जालीं. को.कोंकणी आनीक कन्नड दोनूय भासेन्तु बरोवपी|श्री अरविंद महर्षी हेंचे ˈमदरˈ आनीक ˈसावित्रीˈ महाकाव्याचे भाषांतर, बोळंतकोडी शंकर भट्ट (जीवनी), चेन्निग कवी मुद्दण्ण (नाटक), ˈशब्दांर्थ गौरवˈ (जटीिल शब्दांचे व्याख्यान) आदिलीं कन्नड भाषान्तु बरयले। हान्नी कोंकणी भाशान्तुˈकोंकणी भाशाचे अस्तित्वˈ (भाशा विज्ञान), बसवामृत, पुरुषसूक्त, नारायण सूक्त, श्री शंकराचार्याली गीतां (भाषांतर),आमगेल्यो हुमण्यो (लोकवेद) आदिली पुस्तकां बरसल्यांती। विश्वप्रख्यात मनोवैजु डा.के.ए. अशोक पै हाचे मनोवैज्ञानिक पुस्तकांचे भाशांतर परगटायत आसती। ३७ वरस धरनु कोंकणी मासाळ्यांतु निरंतर लेखनां बरयत आसून ˈचिर परिचित लेखकˈ म्हणु नांव पाव्लेती। कर्नाटक कोंकणी अकाडमिची २००२ वरसाची साहित्य प्रशस्ती प्राप्त जाल्या। पंच्कदायी मासाळ्याचो रजत महोत्सव सम्मानूयी हांका प्राप्त जाल्ला। कर्नाटक कोंकणी अकादमीचे स्थाय़ी समिती सांदो जावनु तीन वरस काम केल्ला। अकादमीन उजवाडायले ˈसमांतर शब्दकोशˈ रचनांतूु हांचे सक्रिय योगदान प्रशंशनीय म्हणून सांगूकाची पडता। पावूण्शे वरस पिरायाचे हे संदर्भारी हें ˈकोंकणी (तभ्दव) संस्कृत शब्दकोशˈ पुस्तक परगट करनु तुमचे मुखात दवरूंक आमी संतोसु भोगताती।
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
लश्र्मण रामचंद्र पांगारकर
जल्म
हाचो जल्म चिपळूणांतलो
जिण
तांच्या घराण्याचो मूळ गांव पांगरी.(ता .बार्शी जिल्लो सोलापूर) पूण तांचे घराणें पुण्या लागी पौडाक रावपाक लागलें पांगारकराच्या बापायचें नाव कृष्णाजी.पागारकर हाका आपल्या चुलत्या क़डेन महणल्यार रामचद्रपत हाचे कडेन पोसको दिल्लो.
शिक्षण
पांगारकरांचे मुळावें शिक्षण पौडाक माध्यमीक शिक्षण पुणयाच्या न्यू इगिलश सकुलांत आनी शिक्षण पुण्यांतल्या फगर्युसन महाविहालयांत जालें. ताजे मागीर पंढरपूर पुणे अमरावती ह्या सुवातांचेर ते शिक्षक म्हणून काम पळयताले.शिक्षकी पेशो सोडून 1907 वर्सा ते भतितज्ञानवैराग्यविवर्धक विचारांच् लहरी स्वधर्म बांधवांत वाडीक लावच्यो हया हेतून मुमुक्षु नांवाचे साप्ताहीक तांणी धुऴें गावांत काडलें. फुडें हया साप्ताहिकाचें मासिकांत रंपातर करूक ते ताणी पुण्याक हाडलें
वावर
मुनक्षूचे 1930 सावनचे अंक नाशिकाच्यान प्रकाशीत जाले मुमुक्षु काडले उरात लेखन सशोधन प्रवचन हरिभतिप्रसार अशा कार्याक तांणी जीवन अर्पिलें.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अनुस्वार कोंकणीचो प्राण
कोंकणी ही आर्य भारतीय भास. संस्कृत ही सगळ्या भासांची आवय अशें मानतात कारण ह्याच भाशेंतल्यान जायत्यो भारतीय भासो जल्माक आयल्यात. तातूंलीच एक भास म्हळ्यार ‘कोंकणी’.कोंकणी भास ही सगळ्या भाशेच्या मळार आगळी – वेगळी जाणवता ती तिच्या ‘अनुस्वाराक’लागून अशें मानतात.
अनुस्वाराची व्याख्या
शब्दांंतल्या खंयच्याय अक्षराचो उच्चार नाकांतल्यान स्पश्ट जाता तेन्ना त्या अक्षरांच्या माथ्याचेर एक बिंदू येता ताका 'अनुस्वार’ अशें म्हणटात.
अनुस्वाराचे म्हत्व
कोंकणी भाशेंचे खाशेलेपण म्हळ्यार अनुस्वार .देखून हागां अनुस्वाराक एक उच्चेले स्थान प्राप्त जाल्लें पळोवंक मेळटा ह्याच खातीर आमी म्हणटात की कोंकणी भाशेचो प्राण म्हळ्यार‘अनुस्वार’कारण हवा बगर जसो मनीस जगूंक शकना तेच भाशेन अनूस्वारा बगर कोंकणी भास अर्दकुटी थारता. कोंकणी भाशेंतले वेगळेपण जाणवता ते अनुस्वाराक लागून हाच्या वयल्यान आमी म्हणू शकता की कोंकणी भाशेच्या उतरावळीनी मीठ – मसालो घालपाचे काम अनुस्वार करता आनी तांतल्यान कोंकणी भाशेक एक वेगळोच स्वाद येता. अनुस्वाराक लागून कोंकणी भाशेंतल्या शब्दामदीं जायतो बदल घडून येता तो नदरेक येता. देखीक — आमच्या घरांलागी ‘बांय’ (well)आसा आनी आमचे माणकुले ‘बाय’ (girl)सोबीत दिसता.ह्या रितीन वयर दिल्ल्या बांय’ आनी ‘बाय’ ह्या दोन शब्दामदलो फरक अनुस्वाराक लागून जाणवता.आनी अशेतरेन अनुस्वाराक लागून उतरांचो अर्थ बदलतात. देखीक — ‘न्हंय’ हाका अनुस्वार आशिल्ल्यानriver म्हुण लेखता तर ‘न्हय’ ह्या उतराक अनुस्वार नाशिल्ल्यान (no)म्हूण लेखतात.अश्यो आनीक जायत्यो देखी पळोवंक मेळटात.देखीक — पाय –पांय, काय –कांय, माड –मांड....... आदी. कोंकणी भाशेंत अनुस्वाराक एक खाशेले स्थान आशिल्ल्यान ताचो प्रयोग वेगवेगळ्या तरानी जाता.देखीक — सुरवेच्या उतरांत आयिल्ल्या अनुस्वाराक ‘मुळावो अनुस्वार’ अशें म्हणटात. देखीक — वंय, जंय,पंगड, मंत्री.....आदी सारकिल्ली उतरां मेळटात.तशेंच उतरां अनुस्वार घोळटात.देखीक — वर्गांत,मनांत, महाविद्द्याल्यांत..... तेच भाशेन शेवटाक उतरांनी कांय अनुस्वार घोळटाना दिसता.देखीक — झाडां,भुरगीं, पेडां,रानां..... आदी. अनुस्वाराचो एक खाशेले म्हत्व म्हळ्यार दोन भाशेंमदले वेगळेपणां वा एकाद्रे वाक्य / उतरां ही कोंकणीत कांय मराठीतली ही ताचेर आशिल्ल्या अनुस्वारा वरवी कळपाक सोपे जाता.देखीक — ‘श्री चावुण्डराजें करवियलें’ह्यो कर्नाटकातल्या फातरपठ्याच्यो पयल्या वळीनी दोन अनुस्वार घोळिल्लें दिश्टी पडटा.देखून कोंकणीची खाशेलपण ही वळ अनुस्वराक लागून कोंकणीतलीच आसा म्हणपाची सिध्द जाला.हेच तरेन कोंकणी आनी मराठी भाशेंमदलो वेगळेपण दाखोवपी आनीक एक देख म्हळ्यार —‘कांय’ हो शब्द मराठी वा कोंकणीतलो आसा हे सिध्द करपाक अनुस्वार आमकां मदत करता.जशें की कोंकणीतल्या ‘कांय’चेर ‘का’अक्षराचेर अनुस्वार येता आनी ताचो अर्थ ‘कांय ना’(nothing) असो जाता. तेचतरेन मराठीत ‘का’चेर अनुस्वार येवचो न्हय म्हण मराठीत ‘काय’ ह्या उतराचो अर्थ what?? असो सिध्द जाता.जशें की काय पाहिजे तुम्हाला ??? शणै गोंयबाब ह्या यूग पुरूशान आपल्या बरपावळींतल्यान अनुस्वाराच्या मुद्द्यावयल्यान कोंकणी ही मराठी परस कशी वेगळी जाणवता हे देखीसयत स्पश्ट केला.
अनुस्वाराची गरज
वर्तमान काळ     भूत काळ       भविश्य काळ केल्लें         करतालें           करतलें जालें          जातालें           जातलें दितां          दितालें           दितलें करतां         करतालें           करतलें वतां          वतालें            वतलें
अनुस्वाराचे नेम
न्हय. म्हाझुजांत रगताच्यो न्हंयो व्हांवल्यो.
कोंकणी आशिल्लें वेगवेगऴ्या संदभार्त दिसून येवपी अनुस्वाराचे म्हत्व पळयतकच आमच्या लक्षांत येता की अनुस्वार हो कोंकणी भाशेंत खूब म्हत्वाचो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गांजे
गांजे
गांजे हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या फोंडें तालुक्यातील १९८९.३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ११२ कुटुंबाचे व पुराय ४७३ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार PONDA २० किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा २५१ दादले आनीक २२२ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक १० आसून अनुसूचित जमातीचे ३५ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६८५२ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (USGAO C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PONDA) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (QUELA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३४०१ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला.
सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळ / मनोरंजन केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं विधानसभा मतदान केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
गांजे ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:फोंडें तालुका/Ponda Taluka वर्ग:गोंयचे गांव/Goenche Ganv
Amrita Pritam
Amrita Pritom (zolm 31 Agostt 1919 Gujrannovala-Pakistan).
itle mozgoti pritmsinh katvadda hache kodden tichem logn zalem. uprant bharot-pakistan fallnni uprant ti bhartant aili. dil'lichea akaxvanni kendracher 1948 te 1960 meren tinnem sttaf arttistt mhonn nokri keli. hea kallant akaxvanni khatir gitam, rupkam, adi sahiteachi nirmonni korun prosaronn kelem.
tichi survechi sahitio nirmonni paromparik axil'li. punn uprant onnbhov ani voioktik bhavna uktavpache utkott itsek lagun kaveant ek bodol zalo. mog ho tichea kovitancho mukhel vixoi asa. ho mog moniszaticho ani atmnixtth asa. tinnem aplea sahiteantolean baisancho pakho eka khasa takdin manddla. bailozati voilo oniai ani chempnna add tinnem avaz utthoila ani paromparik muleam add bondd kelam. sodeak meren tiche bara-tera kovitam jhele uzvaddak aileat. 'mem tavarikh ham hind di' hi tichi kavio rochnnuk dexache fallnnicher boroilea. 'sorghi vela' (1951) hea jheleant monxachea monantli torol ani komol bhavna kolatmok ritin uktailea. tichea kaveant vastovta, doddpoxai ani cheponn hanchea add bonddachi bavna spoxttponnan zannovta.
kadomboream vangddach 'chabi bore bad'(1943), 'kunjion' (1944), 'akhori khot'(1956), 'gozor dion porion'(1960) he ul'lekh korpa sarkem kaim kothanjhele. tichea purai sahitio nirmonnentlean eka kolakarachi mansik udorgot zait gel'li dista. survek tinnem aplea bhavnancher ani mansik prokriancher boreunk survat kel'li. uprant aple avoibhuimecho avixkar tichea sahiteantolean zanvk laglo. sodeak moniszatichea bhavnancho eka vegllea thoracher avixkar zatna tichea sahiteantolean dixtti poddtta.
'oz arvam varis xahnum' he koviten tika ponjabi sahiteant ozoroumr korun dovorlea. 'bodlam de polvich'(1943), 'lombia vattam'(1949), 'movli te mohondi'(1955), 'sorghi vela'(1951), 'oxok chheti'(1957), 'chanmn dha houka' (1962), 'kagoz ke kenvas' he tiche kovita jhele. tichea 'sunhodde' (1955), hea kaviosongrohak 1981 t goneanpitth puroskar favo zalo. 1958 vorsa ponjab sorkaran puroskar divn ticho bhouman kelo. tichea sahiteacher 'kolom' dha bet' ani 'omrita pritom' di chounvi kovita' he gronth uzvaddak aileat. 'omrita ke prem' potr' him tichim prempotram ani 'rosidi ttikott' hem atmchoritr sahiteantle vegllech nomune zavn asat. tichea sahiteache hindi, inglez, moratthi, urdu, gujrati, bhaxamni onnkar zaleat. kovitanche onnkar ingleji bhair roxion ani olbenion bhaxantlean zaleat.
omerikentlea mixigon sttett iunivorsittin tichea sahiteacher 'mohfil' (nohfil) nanvachem pustok halinch uzvaddailam. dil'li savn uzvaddak ievpi 'nagmonni' hea ponjabi masikachi ti sompadika asa. sahitio okadomi ani rajio sobhechi ti vangddi asa. tinnem roxia, bolgeria, hongeri, zormoni, inglondd adi raxttranchi bhonvddi kelea.
Polleiat
Amrita_Pritam
वर्ग:Konknni वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:Romi panam
संयुक्त राश्ट्रसंघटना
thumb|संयुक्त राश्ट्रसंघटना, [[स्वित्झर्लंड]] संयुक्त राश्ट्रसंघटना दुसऱ्या म्हाझुजा उपरांत भक्षक झुजां पयस दवरून, आंतरराश्ट्रीय शांतताय आनी सुरशा बाळगूपाच्या हेतान अस्तित्वांत आयिल्ली एक जागतीक संघटना. हाचें headquarters आमेरिकेचें नीउ यॉर्क शारान स्थीत आसा।
वर्ग:देवनागरी पानां
काळींग
काळींग (मराठी - कलिंगड; संस्कृत – तरबुज; इंग्लीश – वॉटर मेलन; पोर्तुगेज – मॅलांशिया; लॅटीन – सिट्‌रुलस व्ह्लगॅरीस; कूळ - कुकुबिटेसी) एक फळ. ताची वाल जमनीचेर पातळून वाडटा. काळंगाची वाल विषुववृत्तीय आफ्रिकेंत आनी अस्तंत राजस्थानांत जंगली अवस्थेंत दिसता. थंयच्यान तिचो प्रसार भारताचे हेर भाग आनी ईजिप्त, श्रीलंका, चीन ह्या देशांनी जालो. काळंगांची लागवड आतां सगळ्या उश्ण प्रदेशांत मोट्या प्रमाणांत करतात. काळंगां रोवपाची पध्दत गोयांत, सांताक्रुज, कळंगूट, म्हापशें, निर्ला, कोलव्यां. माजोड्‌र्यां आनी बाणावले ह्या वाठारांनी चड आसा. काळंगाचे वाडीक गरजेची आशिल्ली रेंवट जमीन, भरपूर उदक आनी उश्ण तापमान हांगां फाव तशें आशिल्ल्यान ह्या गांवांनी काळगांचें पीक भरपूर जाता.
काळंगां रोवपाखातीर जमनींत एक ६-६ इंच खोल फोण मारून तातूंत ४-५ बियो रोयतात. सगळ्योच बियो किल्लून येनात. आयलेच जाल्यार दोन रोंपे दवरून बाकीचे हुमटावन उडोवपाचे आसतात. वेवस्थीत सारें आनी उदक दिलें जाल्यार, वालीची वेवस्थीत वाड जाता.
काळंगाचे वालीक धवशीं फुलां येतात. सगळ्याच फुलांक काळींग जाता अशें ना. फुलांबरोबर जर ‘तोरो’ आसल्यार तो वाडटा आनी मागीर ताचें काळींग जाता. काळींग जून जावपाक सादारणपणान तीन म्ह्यने लागतात. काळींग जून जालां म्हणपाची खास अशीं लक्षणां नात. तरी आसतना काळींग जून जातकच, जर ताचेर चिरपूट मारल्यार पोको कसो आवाज येता. देंठ कांळगांत मुंगरता आनी फूल आसता तें फळाचें सकयलें पोंतय भितर वता.
काळगांचे एके वालीक २, ३ ते १५ मेरेन काळंगा लागतात. काळंगां आकारान वांटकुळीं वा लांबट वाटकुळीं आसतात. तांचो व्यास ५० सेंमी. मेरेन काळंगा लागतात. काळंगां आकारान वांटकुळीं आसतात. तांचो व्यास ५० सेंमी. मेरेन आसता. काळींग वयल्यान पाचवें जाल्यार पोंदाच्यान धवसार आसता. कांय वेळार पाचव्या रंगाचेर धव्यो वळी दिसतात. एक हेक्टर जमनींत सुमार ५००० ते ६००० किग्रें. इतली काळंगां मेळूंक शकतात.
काळंगांभितर तांबडो गरप आसता. हो गरप जर गाड तांबडो आसत जाल्यार काळींग रुचीक बरें नासता. काळंगांक चड बियो आसप, हें एक रूचीक काळंगाचें लक्षण. ह्यो बियो आकारान ल्हान, रंगान काळ्यो आनी चेपट्यो आसतात. एकाद्रया काळंगांत धवसर बियो आसत जाल्यार तें काळींग तन्नसार आसून रुचीक बरें नासतलें अशें समजुचें. काळंगांचो गरप गोड, थंड, तानेक बरो आनी उत्तेजक आसता. काळंगां खाल्यार मुतूंक साफ जाता. ताच्या बियां पसून काडिल्लें तेल खावपाक वा दिव्या खातीर वापरतात. गोयांत ही पध्दत ना. काळंगांच्यो बियो पुश्टीक आसतात. गोयांत काळंगां जानेवारींत रोयतात. पावसाळ्या मेरेन हें पीक घेतात. कारण फुलांचेर पावस पडत जाल्यार फुलां झडटात आनी वालीक फळ धरना. कांय वाठारांनी जून-जुलय म्हयन्यांतय काळंगां रोयतात. ताची वाल जमनीरच पातळावन धाडयतात. काळंगाच्या १०० ग्रें., गरपाचें पृथक्करण अशें: उदक ९२ ग्रे., कार्बोहायड्रेट्‌स – ७ ग्रें., फॉस्फरस – ७ मिग्रें., थायमीन – ०.०५ मिग्रें., प्रथिन – १ ग्रें., कॅल्शियम – ७ मिग्रें., रिबोफ्लाविन – ०.०५ मिग्रें., ‘क’ जीवनसत्व – ५९९ आंतरराष्ट्रीय एकक.
काळंगांच्यो कांय जाती अश्यो
साहेबी, काळें, सुरई, कलमी, कबरा, चित्रा. सालीचो रंग, गरपाची रूच आनी फळांचो आकार हांचेवेल्यान ह्यो जाती वळखूंक येतात. तिंडा (दिलपसंद) ही काळंगांची एक जात वायव्य आनी उत्तर भारता, गुजरात, पंजाब आनी सिंध ह्या प्रदेशांनी मेळटा. फळां पाचवीं आनी संत्रायेदीं आसतात. हांचो भाजी आनी लोणच्याखातीर वापर करतात.
काळंगाक ‘मर’ हो रोग जाता. हो रोग सगळ्या जातीच्या काळंगांमदीं दिसून येता. तो फ्युजेरियम ऑक्सिस्पोरम (निव्हेयम) ह्या चित्याक लागून जाता. ह्या रोगाचो प्रसार बियांपसून जाता. ह्या रोगाक लागून काळंगांचें रोंप सुकून मरता. ‘डिंकया’ हो रोग मायकोस्फिरीला मेलॉनीस ह्या चित्याक लागून जाता. बीजदल आनी पानांचेर ह्या रोगान चितो पडटा. कांडाचे मदले कातींतल्यान दिकासारको पदार्थ भायर सरूंक लागता आनी अशेतरेन वाल मरता. ‘करपा’ हो रोग कोलेटॉट्रिकम लॅजेनिरियम ह्या चित्याक लागून जाता. ह्या रोगाची लागण जाल्यार पानांचेर आनी फळांचेर काळे दाग पडटात. हो रोग निवळावपाखातीर चितो मारपी वखद वापरतात. ‘मावा’ जातीच्यो किडी काळंगाक, म्हणजे फळांक तोपतात. देखून तांकां मारपाखातीर मॅलॅथिऑन वा फॉलिडॉलचे फवारे मारतात.
सारजोरा
सारजोरा हो गोंय राज्यांतल्या साश्ट ह्या म्हालांतलो गांव.
प्रस्तावना
गोंय हें भारत देशांतले एक ल्हानशें राज्य. गोंयात सगळे मेळून बारा म्हाल आसात. ह्या म्हालांनी ल्हान-ल्हान गांव आसात, आनी ते सैमीक सोबितकायेन नटिल्ले आसात. ह्या गांवांनी मुजरत वचत जाल्यार ह्या गांवची सोबितकाय दिसता. हांतूतलो एक गांव जावन आसा ”सारजोरा“ जो साश्टी म्हालांत आसा. सारजोरा ह्या गांवांत चड लोकसंख्या ना. ह्या गांवां लागीं हेर गांव आसात ते म्हळ्यार चिंचोणें, धर्मापूर, आसोळणें आनी कुंकळ्ळे.
व्युपत्ती
ह्या गांवचें मुखेल नांव सारजोरा. पूण कांय लोक “सोजोड्या” लेगीत म्हणटात. सारजोराक “भाताचो” तशेंच “पाद्रिंचो कोळो” अशें आमी म्हणूक जाता. आदले तेंपार सावन ह्या गांवांत पोटाची भूक मारूंक सदांच भात आसा तशेंच आत्मीक जेवण दिवूंक जायते पाद्रीय आसात अशें आदलो तसोच आतांचोय लोक म्हणटा. आनी हाकाच लागून सारजोरा ह्या गांवांक भाताचो तशेंच पाद्रिंचो कोळो अशें म्हणलां.
सिराक आचें पुस्तक
सिराक आचें पुस्तक
Sirach
सारजोरा
भुगोलशास्त्र
धांडेवाडो सावन सारजोरा येवपाक भायर सरल्यार तुज्या उजव्यान जो पयलो वाडो मेळटा, तो म्हळ्यार किएल्यां आनी दाव्यान आसा तो मिरांदावाडो, हाच्या फाटल्यान दोंकोण नांवाचो वाडो मेळटा आनीक मातशे फुडें गेल्यार दोन रस्ते मेळटले. उजव्यान आसा तो सारको इगर्जे लागीं वता आनी दाव्यान आसा तो ओऴियाजोत वाड्यांत वता. ह्या वाड्याचे उदेंतीक पाडकारां बांद आनी उत्तरेक कुंबरां बांद, माळें आनी आजुलें हे वाडे आसात. तांच्या उजव्यांत जोंपिमांड वा जुमोरोड वाडो आसा, आनीक मातशे मुखार गेल्यार ताज्या उजव्यांत आसा तो वाडो नवें भाट वा आनी ताचे उपरांत चोरबांय म्हणल्यार मियानमांडप आनी तो रोकवाडो हांगा सावन मुखार गेलें जाल्यार तुका नायकांवाडो आनी मोदें वाडो मेळटले. आनीक मातशें फुडें घेल्यार तुकां वितोले, मोळार आनी दोवूलमोडी हे वाडे मेळटले.
सिराक आचें पुस्तक
सिराक आचें पुस्तक
आदल्या कराराच्या पुस्तकां मदें, प्रवादयांचीं पुस्तकां भायरावन, ह्याच पुस्तकाक संपादप्याचें नांव दिलां : जेरुसाल्याचो बरयणार, जेजू, सिराकाचो पुत (पळे सिर. ५०/२७), देखून ह्या पुस्तकाक सिराकाचें पुस्तक म्हणटात. दुसरें म्हळ्यार ऑच्च्लेसियास्तीचुस, हें नांव लातीन परंपरेंतल्यान येता, कित्याक हें पुस्तक क्रिस्ती समुदायांनीं वापुडताले, अदिक-करुन पवित्र-सनानाक आपली तयारी करतालेत तांकां.
सारजोरा
आख्यायिका
सारजोरा गांवच्या वडिलां प्रमाण ह्या गावांत हापशी म्हणील्ले राखणदार रावतात. हे राखणदार दिसाचे दिसनात, तें फक्त रातचे गांवांत भोंवतात आनी ह्या राखणदारांची मेळावी सुवात म्हळ्यार सोजोडचें तळें. लोक अशें मानतात की आदल्या तेंपार ज्या ल्हान भुरग्यांक त्याग करताले त्या भुरग्यांचे हे आतमे. कांय लोक आतां देखून हे हापशी सारजोरा गावांत आसात अशें मानतात.
सिराक आचें पुस्तक
सिराक आचें पुस्तक
खूब विशय थंय मेळतात, पूण हें पुस्तक दोन मोट्या भागांनीं वांटूं येता : म्हण्ण्यांचो संग्रह (सिर. २/१ ४२/१४), आनी देवाची वाखाण्णी, झंय इतिहासांतल्या म्हा-मन'अशांची थकणाय मेळता. हेबरेवांचे पोरांपरिक शिकोवणेच्या संधर्बान, सिराकाचें पुस्तक जाणवाय देवाचें देणें म्हण इस्कुटावन सांगता. तरणाट्यांचे आकारणे खातीर आनी सुखाचो रस्तो धरचे खातीर ही शिकवण दिंवक जाय. जाणवाय म्हळ्यार वेंचून काडलले परजेक दिलली समूर्त. पूर्वज आमकां नमुणे कशे दाखयता, ताणीं जाणवायेचे शकवणेन आपलें उंच, सुगुणी जिवीत सारलें. दरेका मनशान देवाक आपल्या जिविताचो हिशोब दिंवक पडतलो आनी त्या परमाणें जण-एकल्याक खास्त व इनाम फाचो जातलें.