cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कोंकणी कवितांचो समाजाचेर प्रभाव
गळसणून पडिल्ल्याक तांच्या बळाचेर, हिकमतीचेर प्रतीउत्तर दिवंक असल्याच कवितांनी स्फूर्त दिल्या.अश्याच कांय घरच्याच भेदिनी स्वार्थ आनी सत्तेच्या हांयसांक भुल्लुसून आपलेच आवयक शेजा-याकूच विकपाक येवजिली आनी आपले कार्य तडीक व्हरूंक, हांगा भाडोत्री प्रचारकूय हाडले. पूण हेरां वांगडाच कोंकणी कविनीं लेगीत आपल्या कवितांतल्यान भौसाचें मतपरिवर्तन करून आनी कसल्याच हांयसांक भुलनासताना संघप्रदेशा वटेन कौल लावंक नीज गोंयकाराक शिटकायलो.
बाकीबाबांची ‘सोळा तारीख’ कविता सांगता :
‘चूड दाखौन हाडलो म्हारू नष्ट्यो ताज्यो कळा,
तुका म्हाका जोखुंक भावा येता तारिख सोळा’
वा ताचीच ‘सांतेरेचेर कौल’ ही कविता जांव वा त्या काळार कवी मनोरराय सरदेसाय आनी हेरांच्यो ‘O Herald’ त येवपी कविता जांव तांणी गोंयकारांक फुडाराचो आनी सत्याचो दिश्टावो घडयलो. आनी हाची पावती म्हण संघप्रदेशा वटेन कौल लागलो.
‘हे मातयेचे आमी
हे मातयेचीच भास आमगेली
हे भौस-भाशेचोच हो भौस मगा’ (ह्या थळाचे आमी थळावे गा - वंशकुळाचें देणें - नागेश करमली)
हें पटोवन दिवपाचो यत्न 1987 आदी कवी नागेश करमली वांगडा हेरांनी आपल्या कवितांतल्यान केल्लो. ‘कोंकण आमचो देस, आवै कोंकणी भास’ हें नमन गीत बयाभावान (का.श्री. नायक) 1946 गायिल्लें.कोंकणी आमची भास आनी तीच आमच्या जाण्ट्यांली मिरास आनी तीच आमचें खरें अस्तित्व हें हड्डें फोडून कोंकणी कवितेनूय सांगलां आनी सांगत आयल्या. कवी बयाभाव, बाकीबाब धरून आयच्या नवोदीत कविच्यो कविता लेगीत हेंच सांगत आयल्यात. पूण,
‘मामा – पापा, नाना – नानी
सवंय जाल्या ताळ्याक'
आवयक कोनशाक दवरून
सासूं – मांयक दसयल्या गळ्याक’
समेस्ताचें कल्याण जावंचें, उजू वाटेन ते वच्चें ह्या खातीर आपल्या जिणेच्या अणभवातल्यान दर घडियेक व्यक्तीगत जाल्यार, कांय फावटी भौशीक उपदेश, शिटकावण्यो आनी प्रोत्साहन कवी दिता.म्हळ्यारूच ताची कविता समाज प्रबोधनाचे कार्य करता.
मुक्ती उपरांत गोंयांत राजकीय, समाजीक, संस्कृतीक मळांचेर बदल घडूंक लागले. मेकळ्या गोंयचीं जीं सपनां हांगाच्या भौसान पळयिल्लीं तांकां पुरायपणान वेर गेली. सामान्याची, उपेक्षीतांची गचीच आवळ्ळी म्हळ्यार जाता. पूण जेन्ना जेन्ना संद मेळ्ळी तेन्ना तांकाच कंठ फुटलो आनी कवितेकूच हत्यार करून तांणीं आपलें आनी सहबांधवांचें उमाळे, हुस्के, घुस्मटमार व्यक्त केले. आनी म्हत्वाचें म्हळ्यार, तांका स्फूर्त दिली, तांचो स्वाभिमान जागयलो, तांच्या कतृत्वाची जाणविकाय करून दिली. ‘आमी’(वंशकुळाचें देणें) सारक्या कवितेतल्यान नागेश करमली म्हणटा,
‘आमी ?
आमचींच मर्णां जियेल्ले
युगात्म्याक कळसाक
अभिषेक केल्ले,
उज्या-मोडांत घालून घेवनय
आमचो बावटो खांदार मारिल्ले’. आनी तांचीच ‘सांवार’ सारकी कविता सांवारकूय आफोवणें दिता.
र.वी. पंडीताचे कवितेंतलो ‘गावडो’ लेगीत कोणांक भियेना. तो सांगता :
‘जाय तशे कांडांत
जाय तितले कांडात
जाय तितलीं वर्सां कांडात.
पळोवया तरी’ तुमचो नेट!’(हांव गावडो - म्हजें उतर गावड्याचें)
उच्चवर्गीयांच्या धेकाखाल वावुरतल्या हांगासरल्या गावड्याक कविच्यो ह्यो काव्य वळी उर्बा आनी स्फूर्त दितात. आनी तितल्याच खरसाणेन आनी आत्मविश्वासान कवी संजीव वेरेंकारांची ‘क्रांती’ ही कविता म्हणटा :
‘आतां क्रांती
फकत सभाघराच्या
माचयेवेल्यान येवचीना
क्रांती !
शेतांतल्या कणसां कणसांतल्यान
दर्याच्या दर एका ल्हारांतल्यान
रेवेंच्या कणाकणातल्यान
मळबांतली पेट्टी नक्षत्रां
झोबून घेवपाचो हावेस
बाळगून येतली’..... (क्रांती, भावझुंबर-संजीव वेरेंकार)
हे तरेच्या स्फूर्तदिण्या, स्वाभिमान जागोवपी वातावरण निर्मीतीची गरज आशिल्ली आनी तोच यत्न कोंकणी कवितांनी केलो.
फकत भौतीक जीणूच न्हय तर आमची आध्यात्मीक जीण लेगीत समृध्द कोंकणी कवितेन केल्या. देव देवतांची सासाय आमचेर मागताना आमच्या ब-या करण्यांनीच स्वर्ग सूख प्राप्त करूं येता आनी तें ह्याच धर्तरेचेर जोडून हाडप शक्य आसा कारण परमात्म्याचो राबितो तर ह्या चराचरात आसा
‘जल्म दिवपी जीण फुलोवपी
पृथ्वी मनीसकुळयेची
ईश्वराच्या पुण्य राबित्यान
हिची सासाय सासाणाची’ (भविष्य दिश्टावो- सर्ग घडपाक धर्तरेचो- प्रकाश पाडगांवकार)
‘दार भरून वोतता तेन्ना
शेजा-याच्या दारार मार
तुज्या देण्यान मात तरी
कमी जायत तांचो भार’ (अशेंच जगचें आसा – भूंयफोंड)
आमी भोवभाशीक, भोवधर्मीक, भोवजातीय, आदी सारक्या अनेकतेत एकता आशिल्ल्या प्रांतात रावतात. हेच एकतेतूच आमचें बळगें दडिल्लें आसा. आनी ह्या खातीर धर्म, जाती, भास सारक्या मुद्यांवेल्यान वाद घालीनासताना ह्या देशांत शांतीन रावचें असो संदेशूय जायत्यो कोंकणी कविता दिवन वतात.
जिवातांत जैत जोडूंक कश्ट, त्रास कडचे पडटात. अपेसांच्या, निर्शेणेच्या भोंव-यातूय सापडटात. पूण असल्या वेळार :
‘उजवाडाशीं पावंक जाय ?
काळखांत उडी मार.
जिविताचो हेतू जाय ?
कश्टान चलची वाट.’ (धीट पावलां - नवी आंकरी -फा.लीनु द सा)
अशे तरेच्या कवितांतली उतरांच दर घडियेक समेस्तांक उर्बा आनी बळ दिवन वतात.
आयज आमी शारांतल्या चकचकाक भुल्लुसून शारां कडेन आकर्शीत जाल्यांत. ह्या खातीर शारां उपाट भरल्यात, कॉक्रिटाची रानां उबी जाल्यात आनी ह्या रानांनी आमचें मनीसपणूच साणलां, आपलो, सखो कोणूच थंय नासता :
‘कॉक्रिटाच्या ह्या रानांत
कितलेशेच दीस जाले
हांव अडाणी
शेणिल्ल्या मनिसपणाचो
सूर सोदता
पूण सूर जुळना सूर मेळना (कॉक्रिटाच्या रानांत- गांवांतली सांज- संजीव वेरेंकार)
अशें कवी संजीव वरेंकार ‘कॉक्रिटाच्या रानांत’ कवितेंत खंतीन सांगता आनी मुखार म्हणटा :
‘अजून मूळ धरना
देखून मन म्हजें
सोदता वचूंक आतां
आसलें तशें गांवां’ (अजून मूळ धरना- गांवांतली सांज- संजीव वेरेंकार )
कविची हीं उतरां गांवाची ओड लायल्या शिवाय रावना. शारांतली जीण कितली पोकळ, फोपशी हाची जाणविकाय दिवपी आनी गांवां कडेन आशिल्ली आमची नाळ जोडून दवरपाक आनी आमच्या थळाव्या दायजाची राखण करपाक लेगीत कोंकणी कविता दर घडियेक आमकां जागयता.
आयज लेगीत आमच्या स्वातंत्र्याचेर, स्वाभिमानाचेर कोणूय गदा हाडटा तेन्ना गळसणून वचनासताना आमी रियेक्ट जावंक जाय, ‘मोड जावंक जाय’ (अवसर- कविता संग्रह) अशें श्रीकांत पालसकारांची कविता म्हणटा.राजकीय फुडा-यांक आमचे फुडारपण करुंक, राजकारभार सुरळीत चलोवंक आमी विचून काडटात. पूण हे प्रतिनिधीच, कर्तव्य विसरून सत्तेच्या बळार उरफाटे भौसाचेच शोशण करतात.कवी निलबा खांडेकरांची ‘देश’ कविता हें सत्य सांगता जाल्यार तांच्योच ‘चीयर्स’, ‘सुर्यवंशी’ कविता ह्या दारिद्र्या, पिळणूकी आड बंड करून उठूंक भौसाक स्फूर्त दितात.
आमचे स्वार्थी प्रवृत्तीक लागून सैमाचें संतुलन आमी हालयलां देखून ‘दोश कोणाचो’ ? कवितेत :
‘सूख सोडून भोग घेतलो
देखून सैम कल्मलें
देवाचो कांय दोश ना
ख्यास्त ताणें धाडूंक ना
आमच्याच हातांनी आमचोच फोंड
खणाला हातूंत दुबाव ना’ (दोश कोणाचो ? -भुंयफोड- ग्वादालूप डायस)
म्हणून कवियत्री ग्वादालूप डायस फकत सैमाचो भोग, शोशण करिनासतना ताच्या संवर्धना खातीर वावरूंक सांगता.
आयज उजो जावन वस्त्राक पडिल्लो हात
लासून उडोवंक
नारीची नारायणीय जावपी
हांव द्रौपदी’.... (हांव द्रौपदी- अंतर्गाज- मीलन वांयगणकार)
तशेंच ‘हांव सवणें’, ‘लक्षीम’ ‘चौकटींतलें चित्र’(अमिताच्यो कविता) ह्या सारक्या सर्गेस्त अमिता सुर्लकार जाल्यार ‘सती’(मोग-या आटी) ह्या सर्गेस्त शांती तेंडूलकाराची कविता, हेच तरेन समेस्त अस्तुरेचो स्वाभिमान जागोवन तिच्यात बंडखोर वृत्ती निर्माण करून, क्रांती करूंक तिका प्रेरीत करता.
समाजांतल्या ब-या - वायट घडणूकांचे पडसाद सरळ साहित्यांत पडटात. कारण साहित्यकाराची नदर चौकस आसता आनी म्हत्वाचें म्हळ्यार खंयचेय गजालीचो पुरस्कार जांव विरोध करप जितलें लिखणेच्या माध्यमातल्यान प्रभावी थारूं येता आनी सामान्या मेरेन पावोवन ते तांच्या मनां, काळजांत रुजोव येता तितलें आनी कित्यानूच सोंपेणी जावंक शकना.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:साहित्य
Dandiya Raas ani Garboh
Gorba gujrat, rajsthan ani malva vattharant prochlit axil'lem ek lokonrity. Gorba xobdachi vyutpot'ti oxi: poilinchea kallant nouratrachea disamni burak axil'le ghagrint okhondd ponntteo pettoun devikodden dourotale. Taka ‘dipogrbhoghott’ oxem mhonnttale. Hea ‘dipogrbh’ xobdantlea kaim vornnancho lop zaun ‘gorba’ ho opbhronx ruddh, zalo oso somoz asa.
Hea lokonriteachem mull ugomsthan gujrat. Krixnnachi natsun (bannasurachi choli) uxa hinnem svota parvotikoddlean xikil'lem lasyonrity souraxttrantlea gopink xikoilem oxi ek akheayika asa. Ajkal haka arvil'le nrityokolent suvat mell'lli tori tachem mull svorup lokonriteatmok zaun asa. Gujrati bhaxent hacho uchchar ‘gorbo’ oso kortat.
Gujratant choleo-bailo nouratrachea disamni ole matyechi, burak axil'li ek ghagor ghetat. Dhormik vidhi zatkoch chumbllichea adaran ti ghagor mathear ghetat. Magir vanttkullim ubim rautat. Ghagrik afddinasotona donuy hatamni talleo ani chuttkeo vazoit omba, kalika, randlomam hea devinchim stutigitam gaun vegvegolle nach kortat. Krixnnolila, rituvrnnonam va somajik vixoi hancher adaril'lea gitrochonancher gorba nach zatat. Ajkal talleam-chuttkeanchea zagear khonjiri, monjiri, ponntteancheo thalleo hea sadhnanchoi gorba nachant aspavo zala.
Gorba hem soubhagyoprotik oxem mantat. Axvin mhoineant nouratrachea disamni gorba nachacho dobazo zata. Bailancho gorba nouratrant 9 dis zata. Dadleancho gorba dosro zatkoch suru zata. Nouratrache ratim matyecheo don lhan-lhan ghagri ekar ek dourotat ani voile ghagricher ponntti dourun tatunt char vati pettoitat. Oxe toren ‘gorba’ sthapon zatkoch bailo tache bhomvtonni talleo vazoit fer dhorun nachtat. Godd avaz axil'li bail pod mhonntta ani nachant vantto gheupi her bailo tika eka surar ani talar sath ditat. Dorek rati komit komi panch tori podam gaunkuch zai oso nem' asa.
‘gorba’ ani ‘gorbi’ oxe gorbeache don prokar asat. Xakt-xoiv somazachea gitank gorba oxem mhonnttat. Him gitam ombaji, bohuchora, kali hea durgarupanchea stounachim astat. Gorbi ho xobd soglleant poilim 17 vea xenkddeant bhanndas hannem vaprolo. Norsi mehtachim podam gorbi hea sogrant ghetat. Gorbi ho prokar chodd korun voixnnovancho axil'lean tea gitamni radhakrixnnachem vornnon asta. Doyaram' hea kovin upatt gorbi-rochna kelea, mhunn taka gorbismratt oxem mhonnttat. Gorba ani gorbi hanchea gaupachea prokaramni legit bhed asa.
Gorba ho nrity-git prokar gujrat-souraxttrant khub lokpriy asa. Somazachea sogllea thoramni gorbachim vegvegollim podam asat. Gujratoche lokjinnechim soglli angam somajik, ragki, itihasik ani pourannik oxa vingodd vingodd vixeantosun ‘gorba’ vorvim progott zaleant.
Polleiat
Dandiya_Raas
कदम्बा ट्रन्स्पोर्ट कोर्पोरेशन
कदम्बा ट्रन्स्पोर्ट कोर्पोरेशन हे गोएन्चे सोर्कारचे मर्गान्चे इरादरि मोन्डोल ज़ाव्न अस्सा. ते, तेन्नाचे प्रतपसिन्ग राणे हन्चे मुखेल्पोन्न काल कोन्ग्रेस सोर्कारान १९८० वोर्सा स्थप्लोले. गोय, एक लम्ब कल्लक खस्गि बस इएरदरिचे ओव्लुम्बुन अस्सा भैरवी निल्ले-तम्ब्डे-धोवे कदम्बा बसि जेओ हे नेमन्क एक ओप्वद ज़ाव्न असत. के टी सी न गोएन्चे मुखेल नगर तशि गन्वान्चि जोड्णी केले, तोरुइ हलिन्चे कल्लाक तिचेअ वेव्हारान्त गोइर-करभार, रजकरोण अनि भ्रोश्टाचार भोर्सोलेत अश्शे आरोप घल्तोले असत.
सुगुर, भोर्वोसेचि
कदम्बा ट्रन्स्पोर्ट कोर्पोरेश्न पोर्जेक, 'सुगुर, भोर्वोसेचि, वेल्ल सम्भल्लपि, कुशळ, सुख्सोइचि अनि पोर्वोड्पाचि' सेवा गोएन्चे पोर्जेक दिव्व्पाक तय्यार केल'लि. ज़ोरुइ ही सेवा दिव्पान्त भोरपुर खोर्च ज़ला, तोरुइ चोड सो हो हेतु शर्ति पवोयला. सर्कारान कोड्ले तिक चोड पलोव मेळ्ळा अनि हें भहारोति सोर्करी मर्गा इरादरि मोन्डोल्ला पोरि ती लुस्कोन्नान्त चोल्ता.
बोसिन्चे थम्बे चोलोव्पि
के टी सी बोसिन्चे थम्बे (मुखेल बोस थम्बे व थान्ने) गोएन्चे सोग्ले शार अनि नोग्रनि चोलोइता. तिचि सेव गोएन्चो सोग्लो वत्थर मडोय्ता. टिकेटिन्चि दर फ़ावो तशि अस्सा अनि गोय भितोर प्रोवस कोर्तोलान्क बोसिनुच बोसिचे कोन्डोक्टोरा कोड्ले टिकेट मेळ्त्ता. गोर्दिचे वेळार हे बोसि प्रोवसनि भोर्लोले अस्तत. थोडे कोडे, थम्बोनस्तोन "इओ-वोच" कोशो धक्त्ते बोसि असत जे मुखेल शरा जोशि पोण्जे, मोड्गन्व,वास्कु अनि फ़ोन्डे हन्का ज़ुल्लोइतात. हेरा गोएन्चे बोसिन्चे भशे, भुर्गेअन्क अनि जेश्ट नग्रिकन्क खेरित दोर अस. शाल्लेचे वेळर, शाल्लेचे बोसि कोशे ते धान्वतात.
इओ-वोच सेवा
के टी सी एक ज़गेर सान दुस्रेअ ज़गेर धक्टे बोसिनि वेव्हारिक शारा मोदे सेवा कोर्ता. ही शारां म्होन्न्चे पोण्जे, मोड्गान्व, वास्कु, म्हाप्सा, फ़ोन्डे अनि कुड्चोडें. हे सेवान्त वत्त पोल्लोव्प थोडे अनि फ़ोकोत बोसुन वोच्पि प्रोवसन्चि सेवा अस्पव्ता. कै वेळर खेरित सोव्ळोत मोदे देन्वुन दित पण हे कोचेरिन्चे वेळार म्होन्न्चे सोकल्ल्चे १० होरा पोइलि.
सेवेंची दोर (अतम बोदोल'ले) अिश्श अस -
धोर्मिक भोन्व्डेओ
के टी सी अप्ले वातानकुल बोसिनि अश्टविनायक भोव्डि सतोल्लेन्चे अखरेक कोर्ता.थेवुर्चे चिन्तामनि, मोर्गन्व्चे. मयुरेश्वर, शिध्तेक्चे सिद्धिविनयक, रन्गन्व्चे महागण्पति, ओज़ार्चे विघ्नेश्वर,लेन्यद्रुइचे गिरिजत्मक, महद्चे वर्रदेविनयक, पलिचे. बल्लेश्वर हे ज़गे भोन्व्डैता. ःइ भोन्व्डी १६०० कि मि ज़ता अनि तिचो खोर्च दोर एकाक २५०० रुप्ये.के टी सी बोस थान्नेर हे टिकेटि मेळ्तात.
नोवेनचे अनि पोर्बेचे दिसनि वलन्कणि तमिल नडुन उर्तोले नगपट्टिनम धोर्मिक भोन्व्डि कोर्ता. हचो टिकेटि अदिम फ़ुडे कड्पाक ज़ै.
शल्लन्क सेवा
के टी सी शाले खतिर तन्चे सोइ अनि गोर्ज़म पोर्मोन्ने खेरित सेवा दिता. शल्लेचे कर्भरि एक्त्थै कोर्तत तेअ पोर्मोणे म्होइनेचे पास वोर्वि ही सेव दित. हे सेवा सोकोइले शाळे खातिर अस्सा.
अन्तर राजे मोदे प्रोवास कोर्तोलो ज़लार टिकेटि अदिम फ़ुडे घेव्पाक सुचोव्णी अस कारोन शिन्वळे अनि भोन्व्डेकरन्चे मोसमन्त गोर्दि अस्ता. हे वेग्ळेलो सेवा असुन सुद'धम ते पवोनन्त.
बस भडेन मेल्लोप
के टी सी अप्ले वतनकुल ओल्वो, विलसि वो निम-विलसि धक्टे बोसि तोशेन्च वतनुकुल धक्टे बोसि भडेन्दित. ते 'रौन्द चोन्त्रच्त' अनि 'द्रोप चोन्त्रच्त' हिशेबर वेग्ल्ले दोरेन मेळ्तात. शिक्पान्क ही सेवा सोवै दोरेन म्होण्चे दोन रुप्ये कि मि फ़त्त्ले उणि दोर, धोर भोन्व्डे फ़त्त्लेन अनि बोसिचे अकर अनि तोर पोर्मोणे ओव्लुम्बुन अस्सा.
आर्िथक बन्दोवाळ
अधिक्रुत झोरिम पोर्मोणे, कोम्पोनिचे पुरे बन्दोवाळ २९९ मिलिअन रुप्ये गोएन्चे सोर्करचे ज़ाव्न अस्सा. हे बन्दोवाळ, बोसि मन्ड, बोसि थन्ने, मुखेल करिओशल्ला अनि बोसि विक्तेओ घेवोप अशि बन्दोवाळ कोरुन्क उप्करैत.
४३२ वहोन, ८७६९० िक िम
के टी सी कोडे ४३२ वहोन अस्सत. ति ८७६९० क्म धन्व्डैता पुन्न पुरि इएरदर्चि गोरोज़ भगौन्क शोक्न म्होण्त्त. तिचि सन्ग्न्नें, उदर्मोत्वदचे धोरोन्न, नोवो सुधर्लोलो वहोन कैदो अनि वड्त्ते म्हाल अनि कम्दरन्चो
वर्ग:देवनागरी पानां
इंत्रूज
इंत्रूज म्हळ्यारच ‘कार्नावल’ (*) अशें म्हणूं येता. तरी आसताना ‘इंत्रूज’ अशें म्हण्टाले.हें उतर पोर्तुगेज intrude हाचेवेल्यान आयलां. कार्नावाल हो व्हडलो दबाजो धरलो तर इंत्रूज हो ताचो एक वांटो अशें मानू येता.
इंत्रूज हो किरिस्तांव गोंयकारांचो उत्सव आसलो, तरी माघ म्हयन्यांत कांय इतिहासीक कारणांक लागून हें नांव हिंदूंच्या एका सणाकूय लायलां. हो किरिस्तांवांचो सण आसलो तरी हाका किरिस्तांव धर्माची वा इगर्जीची मान्यताय ना.
लोकसंगीत आनी लोकनाचाचें दायज सांबाळपी इंत्रूज ही मौजेची परब, व्हडल्या गोंयांसावन 9 किमी. अंतराचेर आशिल्ल्या डोंगरी ह्या गांवांत मनयतात. इंत्रूज म्हळ्यार किरिस्तांवांचो कार्निवाल जालो तरी डोंगरेर जावपी इंत्रूज म्हळ्यार हिंदूंचो शिगमो कसो मनयतात. हे परबेक इंत्रूज हें नांव कशें पडलें हेविशीं एक गजाल सांगतात ती अशी- ‘पोर्तुगेजांच्या काळांत गोंयकारांचेर खूब बंधनां आसतालीं. एक परब मनोवपाची आसल्यार सरकारा कडल्यान मान्यताय घेवंची पडटाली. तातूंत हिंदूंच्या परबेक मान्यताय दितना पोर्तुगेज अधिकारी आडमेळीं हाडटाले. देखून,जेन्ना शिगमो करपाक मान्यताय घेवंक डोंगरेवेलीं जाणटी मनशां गेलीं, तेन्ना तांच्यानी शिगमो म्हणी नासतना इंत्रूज मनोवपाखातार मान्यताय मागली. ह्या नांवान पोर्तुगेज फटवले आनी तांणी परब मनोवपाखातीर मान्यताय दिली. तेन्नाच्यान डोंगरेवेल्या शिगमोत्सवाक ‘इंत्रूज’ हें नांव मेळ्ळें.
कार्निवाल आनी इंत्रूज ह्यो परबो गोंयांत वांगडाच मनयतात. डोंगरेवेलो इंत्रूज हो गोंयांतलो पयलो शिगमो. ‘सुंवारी’ आनी ‘मेळ’ हांकां लागून इंत्रूजाक म्हत्व मेळ्ळां माघ म्हयन्याच्या कृष्ण पक्षांतल्या पयल्या सुक्राराक ही परब सुरू जाता. ही परब पांच दीस चलता. पयले दीस ‘फट्यां-सुंवारी’ आसता. ह्या दिसा त्या त्या माटवांतलो लोक एकठांय येता. वर्सभर बंद आशिल्लीं घुमटां,कासाळीं ह्या सारकीं वाद्यां माटवांत हाडटात आनी ‘फट्यां-सुंवारी’ वाजयतात. ताका फट्यां- सुंवारी हें नांव कशें पडलें तेविशीं एक गजाल सांगतात ती अशी – कोंकणीत फटें म्हळ्यार कांबळ.इंत्रूजाच्या दिसांनी तेन्ना खूब थंडी पडटाली. देखून, घरचे दादले घरा भायर सरता आसताना कांबळ पांगुरताले. कांबळ (फटें) पांगरून वाजयल्ली सुंवारी ती फट्यां-सुंवारी. त्या दिसा हेर खंयचेच धर्मीक सुवाळे करीनात.
इंत्रूजाच्या दुसरे दिसा शेनवाराक बरेंच म्हत्व आसा. त्या दिसा कितलेय पयस गेल्लो गांवचो मनीस सत्री फुलोवंक येता. हेच रातीं इंत्रूजाचे विधींक सुरवात जाता. थंयच्या पांच माटवांतले लोक आपआपल्या माटवांत एकठांय येतात. गुड्यो, तोरणां, अब्दागीर सजोवन दवरतात. दिवटी घेवन कुळावी तयार रावतात. शेनाय वाजोवंक आनी शिंग फुंकपाक वंशपरंपरेन काम करपी लोक थंय आसतात. गांवचे जाण्टे लोक शांतादुर्गेक, ग्रामदेव साखळयाक, रवळनाथ आनी पांच पंचिष्टांक गाराणें घालतात, सत्रेच्या देवाक सत्रेर वचून बसपाचें आवाहन करतात. उपरांत झगझगीत दिव्यांच्या उजवाडांत शेमेळ, घुमट आनी कासाळ्यांच्या आवाजान सत्र्यो फुलयतात.उपरांत हो पुराय मेळ गांवांतल्यान भोंवता. व्हडल्या भाटांतल्यो तीन आनी धाकट्या भाटांतल्यो दोन अश्यो पांच सुंवारी वाजत गाजत इंत्रूजाच्या माटवांत येतात. थंय एक पिंपळाचें पेड आसा, ताच्या मुखार येवन सगळ्यो सुंवाऱ्यो वाजतात.
सोमारा सांजची देवीची पालखी कागदाच्या फुलांनी सजोवन, तिचेर मेणवाती लावन बँडाच्या तालांत गांवांतल्यान भोंवडायतात. तेन्ना सवायशिणी बायलो देवीक हुंवाळून तिची होंट भरतात. पालखी परती माटवांत येतकच नाटकाक सुरवात जाता.
मंगळारा दिसा मेळ आसता. ह्या दिसा सुंवारी वाजयनात, जाल्यार धोल, ताशे असलीं वाद्यां वाजयतात. पांचूय माटवांनी जेन्ना एकठांय मिरवणूक वता, तेन्ना तांकां मेळ म्हण्टात.बुधवारा दीस गुलाल जाता. चार दिसांची वर्सुकी परब ह्या दिसा सोंपता. निमणे सगळे माटवांत जमतात आनी परब बरे तरेन जाली म्हूण देवाक गाराणें घालतात. सत्रेवेलया देवाक परतो आपल्या जाग्यार बसपाक सांगतात. बिरेस्ताराक सत्यनारायणाची महापुजा करतात.
पळेयात
Carnival
अफगाणिस्तान
भूंयवर्णन
हेलमंड ही सगळ्यांत व्हडली न्हंय. हजाराजात सावन दक्षिणेवटेन रेगिस्तान आनी दश्त-ए-मार्गो हांच्या मदल्यान ही व्हांवता. फुडें अस्तंतेक ती दलदलीच्या वाठारांनी पावता. अर्घंदाब ही हे न्हंयची मुखेल उपन्हंय. हजाराजातसावन खाश रुद्र आनी फरह रुद्र ह्यो दोन न्हंयो नैर्ऋत्ये वटेन, हरीरुद्र न्हंय अस्तंते वटेन, मुर्घाब वायव्यवटेन, कुंडुझ उत्तरेवटेन, कोकचा ईशान्येवटेन व्हांवत पाकिस्तानांतले सिंधू न्हंयेक मेळटात. अफगाणिस्तानचे अस्तंत शीमेचेर नमकसार हें खाऱ्या उदकाचें तळें आसा. आग्नेयेक सेस्तान वा हामून-इ-हेलमंड आनी गौड-इ-झीरे हीं तळीं आसात. हजाराजात हांगा दश्त-इ-नाबार आनी आब-इ-इस्ताद हीं तळीं आसात.जमीन खूब तरांची आसा. दोंगरांच्या वाठारांतली रेंवाट, चिकचिकीत, उदेंते कडेनची काळी, हिंदुकुशच्या दक्षिणेवटेंतली क्षारांनी भरिल्ली आनी उत्तरेवटेंतली चडशी रेंवाट शिमिटा भशेन आसा.चोंयवशीन भूंय आसल्या कारणान ह्या देशाक दर्यादेग ना.
हवामान
कडक गीम आनी एकदम थंड शिंयाचे दीस हें हांगांच्या हवामानाचें खाशेलपण. रातीच्या आनी दिसाच्या तापमानान बरोच फरक आसता. उत्तरेवटेन अमृतदर्या न्हंयच्या वाठारांत गीमाच्या दिसानी तापमान 53.3° से. मेरेन वाडटा. उंचेल्या वाठारांनी चडांत चड म्हळ्यार 32° से. मेरेन तापमान वाडटा. शिंयाच्या दिसानी कांय जाग्यार तापमान 18° से. मेरेन तर हिंदूकुशाच्या वाठारांत -26° स्. मेरेन देंवता. गिमाच्या दिसानी वराक 200किमी. वेगान धुल्लाचें वारें जाल्यार शिंयाच्या तेंपार उत्तर आनी अस्तंते वटेंतल्यान थंड वारें व्हांवक लागता.1550 मी. उंच आशिल्लया वाठारांनी बर्फ पडटा. पावस चडसो शिंयांच्या दिसानी वसंत ऋतूंत पडटा. मदल्या उंच वाठारांत 25 ते 30सेंमी. बर्फाच्या रुपान पावस पडटा. दक्षिणे वटेन 5 सेंमी. इतलो पावस पडटा.
वनस्पत आनी मोनजात
मळाच्या वाठारांनी स्टेप्स् प्रकाराच्या तणा सावन ते ऊंच दोंगराच्या वाठारांनी अल्पाय्न प्रकारच्या तणा मेरेनचें अशें तरेकवार तण मेळटा. देवदार, चीड,स्प्रूस, पायन, ज्युनिपर, यू, हॅझल, अक्रोड, बदाम, पिस्ता, ऑलिव्ह, तूती, गुजबेरी, जर्दाळू, विलो, पॉप्लर, अॅश हें कूख सांपडटातद. तरेतरेचे गुलाब, फुलांच्यो वाली, तशेंच द्राक्षां, लिंबू सारक्या लागवडीक लागून हो वाठार सोबीत दिसता. उसू पडिल्लया वाठारांनी अकेशिया,बोरां, बाभळ, हिंग हांचीं झाडां मेळटात. तरांतरांची अळमीय हांगा वाडटात. रानां फकत उदेंते वटेन नूरिस्तान आनी सफेदकोह वाठारांनी आसता.भालू, कोलो, तरस, रानवटी कुत्रो, रान माजर, चित्तो, रानवटी मेंढरां आनी बोकड, मुंगस, चिचुंद्री, जर्बोआ, तरांतरांचे सोंशे ह्या सारकी मोनजात अफगाणिस्तानांत आसा. रानांनी वांस्वेल आनी अमृदर्या सारक्या वाठारांनी वागूय सांपडटात. महोका, हांयस, पॅलिकन, चिमणी, बुलबुल, मॅगपाय हे सारकीं सवणीं आनी कमी प्रमाणांत माहसीर, ट्रावट सारकीं नुस्तीं आसात.
इतिहास
इ. स. 4000 पयलीं हिंदूकुशाच्या उत्तरेक शेतकामती रावताले अशें पुरातत्व शास्त्रज्ञांचें मत आसा. इ. स. पयलीं 2000 वर्सा आर्यांचो एक चोमो बालख हांगा रावलो आनी बाकीचे इराण आनी सिंधूवटेन गेले. वैदिक वाङ्मयांत अफगाणिस्तानचो बरोच उल्लेख आसा. ऋग्वेदांतली ‘पक्थ’ ही जमात म्हळ्यार घडये पठाण आसूं येता. पाणिनीन ह्या देशाक ‘कापिषि’ आनी थंय तयार जावपी सोऱ्याक ‘कापिषायनी’ म्हळां. फातरपट्यां वेल्यान काबूलचे उत्तरेक 80 किमी.आशिल्लें बेग्राम हेंच पयलींचें ‘कापिषि’ आसूंक जाय अशें दिसता. पुर्विल्ले ग्रीक आनी रोमन भूगोलतज्ञ हाका ‘कापिसेन’ म्हणटाले. ह्यू-एन-त्संग हाणें हाका ‘किआ-पिशे’ अशें नांव दिलां. ग्रीक भूगोलतज्ञ स्ट्रबो अफगाणिस्तानाक ‘अरियाना’ म्हण्टा. इ. स. पयलीं सव्या शेंकड्याच्या मध्याक दक्षिण इराणांतल्या ‘अॅकेमेनिड’ ह्या साम्राड्याचोच हो एक कुडको हें हांगा मेळिल्ल्या नाण्यां वेल्यान दिसता.
इ. स. पयलीं 328 वर्सा सुमार अलेक्झांडरान अॅकेमेनिडयनांक हांगा सावन धांवडावन ग्रीक सत्तेची थापणूक केली. अलेक्झांडरा उपरांत सेल्यूकस निकेटर हांगाचो राजा जालो. चंद्रगुप्तान ताचो पराभव करतकच ताणें हिंदूकुशाचो उदेंत आनी दक्षिण वाठार चंद्रगुप्ताक दिलो. इ. स. 130 पयलीं ते 125 ह्या काळांत पार्थियन आनी युएची चोम्यांनी बॅक्ट्रियन-ग्रीकांचेर जैत मेळयलें. युएची चोम्यातल्या कुशाणानीं बाल्ख हांगा आपलो शेक गाजोवंक सुरवात केली.तांच्या वंशांतल्या काडफिसेस आनी उपरांत कनिश्क हांणी हिंददूकुश दोंगराचे उदेंतेक काबूल कंदाहार हांगा आपल्या राज्याची थापणूक केली. कनिश्कान थंय बौध्द धर्म चो प्रसार केलो; बामियानाच्या लागीं बुध्दाच्यो मूर्ती कंदाहार शैलीचें शिल्प आनी अशोकाचे शिलालेख मेळटात. कनिश्का उपरांत हें साम्राज्य नश्ट जालें. हुणांनी घुरयो घालून हांगा ल्हान-व्हड राज्यां तयार केलीं.
सातव्या शेंकड्या सावन अरबांनी हांगा घुरी घालून इस्लामीकरणाक सुरवात केली. पूण काबूल हांगा 10 व्या शेंकड्या मेरेन हिंदू राजा राज्य चलयताले असो उल्लेख मेळटा. अलप्तगीन हाणें 963वर्सा गझनी हांगा स्वतंत्र राज्य निर्मिलें. उपरांत आयिल्ल्या सबक्तगीनान हिंदू राज्य जिखिल्ल्याचें ‘अल्-बरुनी’ बरयता. ते उपरांत गझनीच्या महंमदान 1001 वर्सा पंजाबचो राजा जयपाल हाचेर जैत मेळयलें. जयपाल त्या काळार हिंदूकुश ते गझनी मेरेन राज्य करतालो. गझनीची शक्त उणी जायत वता म्हळ्यार घोर हांगा बाराव्या शेंकडेयांत सेल्जूक तुर्कांची एक सत्ता तयार जाली. घोरचो महंमद हाणेंय गझनीच्या महंमदा भशेन हिंदुस्तानाचेर घुरयो घालून बरीच संपत्ती मेळयली.
1219 त चंगीझखानान हीं राज्यां नश्ट केलीं आनी अफगाणिस्तानांतलीं बरींच शारां भूंयभरवण केलीं. चंगीझखाना उपरांत ताचे वंशज जरी सत्तेर आयले, तरी हांगा बरींच स्वतंत्र राज्यां आशिल्लीं. 1380 त तैमूरलंगान अफगाणिस्तान जिखून घेतलें. ताच्या उपरांत ताचो चलथो पूत शहारूख (1405-47) हाचे कडेन अफगाणिस्तान आशिल्लें. ताची राजधानी ‘हेरात’ ही आशिल्ली. बरेचशे कवी, विव्दान, संगीतकार, शिल्पकार ताच्या आलाशिऱ्यांत उरले. हाणेंच हेरात शाराचे सांस्कृतीक म्हत्व वाडयलें. उझबेकचो मुहंमदखान शैबानी हाणें मध्य अफगाणिस्तानांत 1504 त आपली सत्ता हाडली आनी काबूल आपली राजधानी केली. ताणें इराणाचो शहा इस्मायल हाका पालव दिवन शैबानीचो पराभव केलो. बाबरान 1522 वर्सा कंदहार जिखलें. फुडें ताणें आपली राजधानी दिल्लीक हाडल्या उपरांत अफगाणिस्तान हो मोगल साम्राज्याचोच एक भाग जालो. हे फुडलीं दोनशीं वर्सा अफगाणिस्तानाक स्वतंत्र अशें राजकी अस्तित्व नासलें. अफगाणिस्तानांतलो हिंदूकुशाच्या उदेंते कडलो वाठार हिंदुस्तानांतल्या मोगलां कडेन आशिल्लो जाल्यार हेरात आनी सेस्तानचो वाठार सफाविद ह्या इऱाणाच्या घराण्यां कडेन आशिल्लो. कंदहरविशीं दोगांय मदीं वाद चलतालो. सतराव्या शेंकड्याच्या मध्याक सफाविदांनी कंदाहार आनी हेरातचेर जैत मेळयलें.अठराव्या शेंकड्याच्या सुर्वेक सावन अफगाणिस्तानांत स्वतंत्रतायेची कल्पना जल्माक आयली.
ताच्या उपरांत सत्तेर आयिल्ल्या तिमूरशहाच्या पुतांभितर सत्ते खातीर झुजां पेटलीं. 19व्या शेंकड्यांत रशिया आनी ग्रेट ब्रिटन हांच्या मदीं अफगाणिस्तानचेर शेक गाजोवचे खातीर सर्त लागली.रशिया कडल्यान हिंदूस्तानची राखण करपा पासत ब्रिटीशांक अफगाणिस्तान आपल्या हातांत दवरपाची गरज आशिल्ली. हे सर्तीचो परिणाम म्हळ्यार ब्रिटन आनी अफगाण हांचे भितर तीन लडायो जाल्यो 1878 वर्सा अफगाणिस्तानचो शेरअली ब्रिटिशांची सत्ता मानून घेवंक तयार जालोना; हाका लागून परत ब्रिटीश सैन्य काबूल मेरेन गेलें, पूण ह्याय फावट तांची तशीच कत्तल केल्ल्यान तांकां फाटीं सरचे पडलें.
1880 वर्सा ब्रिटिशांनी अब्दूर रहमान हाचें अमीरपद मान्य केलें, पूण अफगाणिस्तानचें पराराष्ट्र संबंदांचें नियंत्रण स्वता कडेन दवरलें. अब्ददूल रेहमानान अफगाणिस्तानांत एकतंत्री कारबार चालू केलो. ताच्याच काळांत 1893 वर्सा सर मार्टिमोर ड्युरंड हाणें अफगाणिस्तान आनी हिंदूस्तान हांच्या भितरल्यो शीमो थारायल्यो.उपरांत हबीबुल्ला, अमानुल्लान, मुहम्मद नादिरशहा हे अमीर जाले. अमानुल्ला सत्तेर येतकच ताणें अफगाणिस्तानच्या स्वतंत्र राज्याची घोशणा केली आनी ब्रिटिशांचेर घुरी घाली. (1919).हाकाच अफगाण-ब्रिटिश हांच्या भितरल्ली तिसरी लडाय अशें म्हणटात. ही लडाय रोखडीच सोंपली, पूण ब्रिटिशांनी फाटीं सरून अफगाणिस्तानच्या स्वतंत्र अस्तित्वाक मान्यताय दिली.अमानुल्लान बऱ्योच समाजीक सुदारणा केल्यो. बुरखो पद्दत बंद करप, बायलांक शिक्षण, ह्यो तांतल्यो कांय मुखेल. ताच्या उपरांत सत्तेर आयिल्ल्या नादिरशहाचे राजवटींत अफगाणिस्तानचें संविधदान तयार जालें, पूण ताचो रोखडोच खून जालो. ताचो पुतणयो मुहंमद झहीरशहा सत्तेर आयलो (1933).
1973 मेरेन तोच अमीर उरलो. ताच्या काळांत म्हत्वाच्यो देश सुदारणेच्यो कार्यावळी घडल्यो. 18 जुलै 1973 वर्सा दोशांत क्रांती जावन राजेशाय काबार जाली. सरददार मुहंमद दाऊदखान अध्यक्ष जालो. रगतहीन क्रांती उपरांत सत्तेर आयिल्लया दाउदखानान 1977 वर्सा आपल्या सोयऱ्यांक आनी बऱ्या मागत्यांक आपल्या मंत्रीमंडळांत घेतले आनी एकतंत्री कारबार चलोवंक लागलो. हाचो परिणाम म्हळ्यार देशभर खून, दंगे आनी राजकी आंदोलनांक नेट चडलो. तेन्ना जाल्ल्या बंडांत दाभदखानाचो खून जालो आनी 27 एप्रिल 1978 दिसा अफगाणिस्तानाचें लोकशाय प्रजासत्ताक जल्माक आयलें. नूर महंमद तराकी हो देशाचो कारबार चलोवंक लागलो.
राज्य वेवस्था
विसाव्या शेंकड्या पयलीं अफगाणिस्तानांत राजा आनी तांच्या कुटुंबांटी सत्ता चलताली. 1923 आनी 1931 वर्सा दोन संविधानां (घटना) तयार जालीं; जातूंतल्यान सगळी सत्ता वंशपरंपरेन येवपी राज्याच्या हातांत दिली. 1964 च्या संविधानान कार्यकारी (executive), विधीमंडळ (legislature)आनी न्यायसंश्था (judiciary) अशें सत्तेचें विकेंद्रीकरण केलें, पूण राजेशाय तशाच आशिल्ली. 1973 त जाल्ल्या लश्करी बंडा उपरांत 1964 चें संविधान रद्द केलें आनी प्रजासत्ताकाची थापणूक केली. फेब्रुवारी 1977 त ‘लोया जिर्गा’ ह्या सर्वोच्च विधीमंडळान नमवें संविधान तयार केलें पूण तेंय 1978 तल्या बंडा उपरांत रद्द केलें. 1979 वर्सा रशियेन हांगा समाजवादी सरकाराची बुन्याद घालून दिली आनी खल्क (लोकांचो) पक्ष हो एकूच कायदेशीर पक्ष अस्तित्वांत उरलो.
अफगाणिस्तानची राज्यपद्दत केंद्रीय आसा. प्रशासनाच्या सोंपेपणाक लागून देशाचे 27 प्रांत केल्यात. दर प्रांताचेर शासन चलोवचे खातीर एक राज्यपाल आसता. शारांनी आनी गांवांनी लोकांनी वेंचून दिल्ले प्रतिनिधी राज्य कारभार चलयतात. देशाभितरलो कायदो आनी सुवेवस्था सांबाळपाचें काम भितरलें पोलिस खातें करता, जाचे अधिकार घरखात्या कडेन आसात. देशाची राखण करपी सैन्याचेर पयलीं राजाचे अधिकार चलताले पूण 1978 – 79 च्या बंडा उपरांत क्रांतीकारी मंडळ (Revolutionary Council) आनी ताचे फुडारी सैन्याचेर नियंत्रण दवरतात.
अर्थीक स्थिती
उद्येगीक नदरेंतल्यान अफगाणिस्तान एक पाटीं आसिल्लो देश. सद्याक रशियेच्या पालवाक लागून हांगाच्या उद्योगांक बरें फाटबळ मेळ्ळां. पूण अन्न, कापूस, लोकर ह्या गजालींनी मात अफगाणिस्तानाक कोणाची मदत लागना. 80 % श्रमबळ (labour force) शेतकामांत आसा. 80% परस चड लोक शेतवेवसायाचेर आदारून आसात. चडशी जमान पिकावळी खातीर उपेगी ना. दोंगरी वाठारांतली तणाचीं मळां गोरवांक चरपा खातीर उपेगी थारतात. हिंदूकुशाचे उत्तरेवटेंतली जमीन शेता खातीर सामकी बरी आसा. चडांत चड जमीन पिकावळीखाला हाडपाचे यत्न चालू आसात. लोकांचें मुखेल पीक म्हळ्यार गंव. ते भायर तांदूळ, बार्ली, कापूस, बीट, ऊंस, मको, ज्वारी, बाजरी, मसूर, तंबाखू ह्या सारकीं पिकांय हांगा जातात.बटाट, कांदे, मिरसांग, टॉमाट, कोबी, गाजर ह्या सारक्या भाजीपाल्यांची बरींच शेतां आसात. फळां खातीर हो देश नांवाजला. हांगा बरेपैकी द्राक्षां, काळंगां, जर्दाळू, अक्रोड, डाळींब, सफरचंद,केळीं, मोसंबी, संत्रां हांचेंय उत्पादन जाता.
फळांचो उपेग चडसो निर्याता खातीर जाता. पशुपालन हो लोकांचो दुसरो मुखेल उद्देग. दोंगरी वाठार आनी थंय वाडपी तण हाका लागून हो वेवसाय मोट्या प्रमाणांत चलता. मेंढरां हें हांगाचें मुखेल पशुपालनाचें जनावर. हांगा तुर्कमेन जातीचे घोडे, उंट आनी गाडवां हांचोय बरोच वेपार चलता.अफगाणिस्तानांत कोळसो, लोखण, तांबें, शिशें, जस्त हांची सांठवण आसा. हालींच हांगा रशियन शीमेलागीं सैमीक वायूची व्हड सांठवण आसा अशें समजलां.1970 च्या शेवटाक मेरेन अफगाणिस्तानाक पर्यटन धंद्याक लागून बरेंच परकी चलन मेळटालें. देश सोबीत आशिल्ल्यान पर्यटन धंद्याक तेंको दिवचे खातीर हॉटेलां आनी अगरशाळो बांदिल्ल्यो. पूण राजकी अस्थिरतायेक लागून सद्या तरी पर्यटन धंद्याची वाड जावंक ना.आर्विल्ले उद्योग धंदे निकतेच अफगाणिस्तानांत पावल्यात आनी चडशे शेतकी आनी गोरवांविशींचे आसात. सदगळ्यांत म्हत्वाचो म्हळ्यार कापूस कारखानो.
हे भायर शिमीट, फळां डब्यांनी घालून तीं निर्यात करप, असले उद्येग धंदे चलतात. हालींच सारें, साकर, खावपाचें तेल हांचे धंदे वयर सरूंक लागल्यात. एका काळार अफगाणिस्तानाचो अमेरिके कडेन बरोच वेपार जातालो. सद्याक लोकर आनी कापसाच्या बदलाक तांकां रशिये कडल्यान गाझोलीन आनी आर्विल्ल्या तंत्रगिन्यानाचेर आदारिल्लीं यंत्रां मेळटात. अफगाणी हें हांगाचें चलन आसा.
येरादारी आनी संचारण
अफगाणिस्तानांत रेल्वे नात आनी उदकांतल्यान येरादारी करपा सारके जलमार्गय नात. 2,600 किमी. लांबायेचे डांबरी रस्ते आसात. आनी 15,373 किमी.लांबायेचे सादे रस्ते आसात. मुखेल रस्तो म्हळ्यार गझनी आनी कंदहार मदल्यान पासार जावपी, काबूल आनी हेरात हांकां जोडपी मार्ग. हो रस्तो अमेरिकेच्या पालवान बांदिल्लो. 1977 वर्सा मेरेन 26,100 वेपारी आनी 38,400 सादीं वाहनां आशिल्ल्याची नोंद जाल्या.आंतरराश्ट्रीय मार्गाचेर प्रवास करपी एरियाना अफगाण एअरलायन, ही हांगाची मुखेल हवाई संस्था. देशाभितर हवाई येरादारी करपी संस्था म्हळ्यार बख्तर अफगाण एअरलायन. काबूल हांगा मुखेल आंतरराश्ट्रीय विमानतळ आसा. हेरात, कंदहार, मझर-ए-शरीफ, कुंडुझ, जल्लालाबाद, मझर हांगाय विमानतळ आसात.अफगाणिस्तानांत 35,000 वयर टेलिफोन आसात आनी 221 पोस्ट कार्यालयां, खबरांपत्रां आनी नेमाळीं सरकाराच्या परवानगेन चलतात. तांकां राजकी मतां उक्तावपाचो अधिकार ना.
लोक आनी समाज जीणः
1980 चे जनगणने प्रमाण हांगाची लोकसंख्या 2,20,37,700 इतली आसा.मुखेल जमात म्हल्यार पुश्तू जे हांगाचे नीज अफगाण. हांचें प्रमाण पुराय लोकसंख्येच्या सुमार 60% वयर आसा. दुर्रानी, घिलझई, मोहम्मद आनी शिन्वारा ह्यो ह्या जमातीच्यो उपजाती. ताजिक जमातीचे लोक सुमार 30 % आसात. उझबेक 5 % आनी उरिल्ले मोगल, हजारा, आनी चहार ऐमाक जमातीचे आसात. 99 % लोक इस्लामपंथी, तांतले 80 % सुन्नी. ते भायर हजारा शिया आनी इस्त्रायल पंथाचेय लोक आसात.
कुटुंब पद्दत पितृसत्ताक. घरच्या जाण्ट्या मनशांक मान दितात. लग्नां आनी बाकीचीं नातीं गोतीं जमाती भितरच करतात. गांवगिऱ्या वाठारांतलीं घरां मातयेच्या विटांटीं आनी सपाट पाख्यांचीं आसतात. बऱ्याचशा घरां भोंवतणी घटमूठ वंयो आसात. द्राक्षां, सफरचंदां हांचे मळे घरां भोंवतणी आसतात. कांय गांवांनी भौशीक न्हाणगरां आसात. गांवच्या मुखेल्याक ‘मलिक’ नाजाल्यार ‘सरदार’ अशें म्हणटात. हाका गांवचें लोक वेंचून दितात. कांय लोक बोकड, मेंढरां आनी हेर गोरवां घेवन गांवागांवानी हेडटात. हांची जीण सादी आनी बऱ्याच कश्टांची आसता. उंट हें ह्या लोकांचें मुखेल वाहन. तंबू हें तांचें घर. अशा भोवपी चोम्यांक ‘काम’ म्हणटात. बरेच ‘काम’ एकठांय येतात तेन्ना ताका ‘खेल’ म्हणटात. वट्ट लोकसंख्येच्या 10 % वयर शारांनी रावपी लोक मात संघटित आसात. हांगाच्यो बायलो बुरख्या खेरीज भोंवतना दिसतात. गांवा परस शारांनी दोन वा ताच्या परस चड बायलो करपाची प्रथा चड दिसून येता. हालीं हीं प्रथा कमी जावपाचीं चिन्हां दिसतात.अफगाण लोकांच्या जेवणांत शीत, मांस, कोंबडी, तांतयां, कांदे लोणी, चीज हांचो आस्पाव आसता. च्या सारकें पेय बरेंच लोकप्रिय आसा. फळांची ह्या लोकांक भोव आवड. सुती लांब शर्ट,ताचेर जाकीट, पांयांत दाट व्हाणो नाजाल्यार बूट अशे ते न्हेसतात. हे लोक सैल पिजाम आनी तकलेर तोपी नाजाल्यार मुंडाशे बांदतात. शिंयाच्या दिसांनी कोट घालतात. बायलांय सैल, आंगधांपपी न्हेसण न्हेसतात. शारांनी आनी सुदारिल्ल्या वाठारांनी अस्तंतेच्या आनी युरोपीय न्हेसणाचो प्रभाव बरोच दिसूंक लागला. हांगाच्या कलांचेर विंगड विंगड संस्कृतायेचो प्रभाव आसा. पूर्विल्ल्या काळांतले कलाकुसरीचेर हडप्पा, बॅक्ट्रियन, सॅसोनियन, ग्रीक सारक्या कलांचो प्रभाव आसा. कुशाण काळांतले बौध्दस्तूप आनी बाकीची बौध्द संस्कृतायेंतली शिल्पकला दिसून येता. बरेच कडेन अजंठाचें धर्तेचेर कोरांतिल्लीं ‘लेणी’ सांपडल्यांत. मशिदी, थंडीं, मीनार हांचेर इराणी पद्दतीचो प्रभाव दिसता. काबूल, गझनी, कंदाहार, मझर-ए-शरीफ, हेरात ह्या शारांनी पोरन्यो कलाकुसरी सांबाळ्ळ्यात. हांगाचें संगीत, चड करून लोकसंगीत उदेंतेच्या संगीत. पद्दती सारकेंच आसा.झिथर नांवाचें तंतूवाद्य आनी चामड्याची तयार केल्लीं वाद्यां हे लोक वापरतात. अफगाण लोकांक नाचाची बरीच आवड आसा. ‘अट्टन’ हो हांगाचो राश्ट्रीय नाच. घोड्यांचेर बसून खेळपाचो ‘बुझ काशी’ आनी लंगडी ङालून खेळपाचो ‘घोसाई’ हे खेळ हांगा चड लोकप्रिय आसात. गांवगिऱ्या वाठारांनी कुस्तीचो खेळ बरेच लोक खेळटात. 21 मार्चाक, ‘नो रुझा’ हो नव्या वर्साचो पयलो दीस,ऑगस्टांतलो ‘जश्न-ई-इस्तेक्लाल’ हो स्वतंत्रता दिस आनी रमजान ईद आऩी हेर धर्मीक सण आनी उत्सव दबाज्यान मनयतात.
अर्मेनिया
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी येरेवान नगर आसा।
अफगाणिस्तान
शिक्षणः
अफगाणिस्तानांत साक्षरतेचें प्रमाण सामकेंच उणें म्हळ्यार फकत 12% आसा. जगांत ह्या देशाचो क्रमांक हेविशीं 127 वो लागता. बायलांमदीं साक्षरतेचें प्रमाण चड उणें आसा. पंदरा वर्सा पिरायेवेल्यो 90%बायलो आनी 88 % दादले बरोवंक वाचूंक नकळो.7 ते 15 वर्सां मेरेनचें 9 वर्सांचे शिक्षण सक्तीचें आसा. मुळावी, मदली आनी उंचेली अश्यो तीन पांवड्यावेल्यो शाळा आसात. मुळाव्या पांवड्या वेल्या 3,371 शाळांनी नोंद जाल्या. शिक्षण पुश्तू आनी दारी ह्या भासांतल्यान दितात. शिक्षणाचेर सरकाराचें पुराय नियंत्रण आसा.उंचेल्या पांवड्यावेलें शिक्षण 1946 त चालू जाल्ल्या काबूल विश्व विद्यालया कडल्यान चलता. नानगरचढ हें दुसरें विश्वविद्यालय. विश्वविद्यालयांनी शिकपी भुरगे सामकेच उणे आसात. 1977 मेरेन धा लाख लोकां फाटल्यान फकत 220 भुरगे विश्वविद्यालयांत नोंद जाल्ले. अफगाणिस्तानांतले बरेचशे विद्यार्थी शिक्षणा खातीर अमेरिका, ब्रिटन, अस्तंत जर्मनी, फ्रांस,भारत, पोलंड आनी कॅनडा सारक्या देशांनी आसात. शिक्षणाचो प्रसार चड जावंक ना हाका लागून ह्या देशाचे उदरगतींत बरींच आडमेळी आयल्यांत. पुश्तु आनी फार भाशा आनी साहित्यः हांगाचे लोक सुमार 20 विंगड विंगड भाशा उलयतात. चडशे वेव्हार पुश्तु आनी फारसी भाशेंतल्यान जातात. ह्यो दोनूय भाशा उलोवपी लोक 55% च्या वयर आसात. काव्य, तत्वगिन्यान,धर्मशास्त्र, इतिहास हांचे वेलें पोरनें साहित्य पारशी भाशेंतल्यान बरयलां. पुश्तू साहित्य आठव्या शेंकड्या सावन मेळटा. गझनवीच्या काळार अन्सारी हो नामनेचो राजदरबारी कवी जावन गेलो.फिर्ददोसीन (935-1020) ‘शहानामा’ हें महाकाव्य बरयलें. तैमुरलंगाच्या काळार जामी (1414-92) हाणें साधुसंतांचेर, कुराणांतल्या तत्वांचेर, प्रणयात्मक, अदुभूत अशा विशयांचेर सुमार 46 ग्रंथ बरयले. हाफिझ अबू हाणें जगाचो इतिहास आनी शरफीन अली याझदी हाणें तैमुरलंगाच्या जीणेचेर पंदराव्या शेंकड्यांत बरपावळ केली. पुश्तू भाशेंतले म्हन साहित्यीक सतराव्या शेंकड्यांत जावन गेले. मोंगला आड झुजूंक स्वतंत्रताये खातीर तळमळीन बरोवपी खुशहलखान खतक हो ह्या काळांतलो कवी, ‘राष्ट्रकवी’ दावन आसा. सरकारान चालू केल्ल्या 23 वाचनालयांची नोंद जाल्या. निरक्षरतेक लागून बरयिल्ल्या साहित्याची निर्मणी चडशी जायना.
अर्मेनिया
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
अफगाणिस्तान
म्हत्वाचीं थळाः
बामियान, बेग्राम हीं थळां बौध्द घघण्यांक लागून नांवाजिल्लीं आसात. गझनी, हेरात, मझर-ए-शरीफ हीं शारां पळोवपा सारकीं. ह्या शारांनी मोगल संस्कृतायेच्यो कुरू सांपडटात. काबूल हें राजधानीचें शार आनी कंदहार हेंय मुखेल शार. बाघलान, गुलबहार आनी पूल-इ-खुमरी हीं शारां थंय आशिल्लया कारखान्यांक लागून उजवाडांत आयल्यांत.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:इतिहास / History
धर्मदुतांचो इतिहास
धर्मदुतांचो इतिहास
Acts of the Apostles
धर्मदुतांचो इतिहास
हें पुसतक तिसऱ्या शुभवर्तमाना बराबर लुकान बरयलें. दोन वर्सां परियान बंदखणींत आसताना, पावलून रमा शारांत धरंपर्गटणी केली म्हण सांगून, लूक हें पुसतक संपयता. पावलू पालेसतिना थावन रमाक गेलो तेन्ना, लूक ताचे बराबर आसलो; देखुनूच ह्या प्रवासाची खबर करताना, आपुणूय त्या प्रवासांत आसलो म्हण दाखवन, तो “आमी” अशें म्हणून त्या प्रवासाची गजाल सांगता.
सर्गार चडचे आदीं, जेजून धर्मदुतांक उपदेस दिल्लो ताची खबर पयली सांगता, आनी निक्तीच सुरू जाल्ले पवित्र-सभेंत, क्रिसती शकाच्या ४२व्या वर्सा परियान घडलीं त्या मुखेल घडितांची तो गजाल करता. ह्या पुसतकांत पेद्रुच्या आनी पावलुच्या वावराची अदीक खबर आसा.
पवित्र आत्मो शिसांचेर देंवल्या उपरांत, पेद्रू जेजुची आनी ताचे वर्वीं देवान फावो केल्ले सडवणेची पर्गटणी सुरू करता पालेसतिनाच्या आनी वेग-वेगळ्या देसां थावन आयिल्ल्या जुदेवां फुडें, म्हाधरंसभे फुडें आनी, कर्नेल रमी शत्पतिच्या घरांत, विदेशियांय फुडें.
धर्मदुतांनीं सेवक स्थापले; उपरांत, हांच्याय वावराची आनी धरंपर्गटणेची म्हायती ह्या पुस्तकार मेळता; चड करून इसतेवाची आनी फिलिपाची.
पावलूक धर्मदूत जावंक जेजुचें आपवणें आयल्या उपरांत, विदेशियां सरीं धरंपर्गटणेचो वावर अदीक नेटान चल्ता. पावलू आनी बार्नाबास आंतियोकिया शारांत विदेशियांची घडलली पयली पवित्र-सभा स्थाप्तात आनी त्याच शारांत जेजुच्या शिसांक “ क्रिस्तांव” वो “क्रिस्ताचीं” म्हण आड-नांव पडता. ह्या उपरांत, चड करून पावलू विदेशियांक जेजुची पर्गटणी करता आनी तीन लांब धरंपर्गटणेच्यो भोंवडियो करता तांची खबर इसकुटावन ह्या पुस्तकांत दिल्या. पावलून रमा शारांत कश्ट ससले तांची थडिशी म्हायती दिवन लूक हें पुस्तक सोंपयता.
पळेयात
Acts_of_the_Apostles
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
आचाराध्याय
आचाराध्याय हातूंत धर्मलक्षण ,ब्रह्मचारीधर्म, लग्न, वर्णजातिविवेक, गृहस्थाधर्म, स्नातकव्रतां, भक्ष्याभक्ष्यविचार, द्रव्यशुध्दि, दान, श्राध्द, गणपतिकल्प, ग्रहशान्ति, राजधर्म ह्या विशयांचो आस्पाव जाता.
वर्ग:देवनागरी पानां
मुरगांव
हें पान मुरगांव तालुकांतल्या सगळ्या गांवांक एकठांय हाडूमक तयार केलां.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:दक्षिण गोंय
Colva
Polleiat
Goy Wikivoyage
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
अफू
अफूः
वर्ग:देवनागरी पानां
व्यवहाराध्याय
व्यवहाराध्याय हातूंत वेव्हार म्हळ्यार न्यायालयप्रविश्ट वादाचें लक्षण, वेव्हारसभेचे वांगडी आनी न्यायधीश, अभियोग, प्रत्यभियोग, न्यायालयांतल्यो कारभार पद्दती, गवायांचीं लक्षणां, पुराव्याचीं साधनां, भूंयगत द्रव्य, रिणां वांटप, वारसोहक्क, आदी जायत्या न्यायलयीन विशयांचो आस्पाव जाता.
वर्ग:देवनागरी पानां
कपो आनी बुरल्यांची वपार
कपो आनी बुरल्यांची वपार
Kopo ani Burleanchi Vopar - The Patch and the Wineskins ( Parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
कपो आनी बुरल्यांची वपार
पवित्र पुसतक ː मातेव ९:१४-१७ (मार्क २:२१ फ.; लुकास ५:३६-३९)
१४ जुांवाचे शीस जेजू सरशें आयले आनी ताणीं विचारलें: आमी आनी फारीजेव उपास करतांव, पूण तुजे शिस उपास करिनांत तें कशें? १५ आनी जेजून तांकां सांगलें: आपणां बराबर नवरो आससोर, नवऱ्याचे पावणे दुखांत आसूंक जाता जायत? पूण नवऱ्याक तांचे सरशीलो काडून व्हरचो वेळ पावतलो आनी तेदनां ते उपास करतले. १६ पोरण्या वस्त्राक कोणूच आंवळ्वक नासलोल्या नव्या लुगटाचो कोपो मारीना, कित्याक तो वस्त्रा थावन अडन भायर सरता आनी फाळो अदिक व्हडलो जाता. १७ न्हय म्हण नवो सरो पोरण्या दाब्यांनीं भरिनांत; भरलो जाल्यार, दाबे फुतटात, सरो व्हांवून वेता आनी दाब्यांचोय इबाड जाता. ना, नवो सरो नव्या दाब्यांनीं ब भरतात आनी दोन-उय बरे उरतात.
“वपारिंनीं उलयता, संवसार रचलल्याक गुपीत आसलेल्यो वसतू उक्त्यो करतलो”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेयात न्याळ
The Patch and the Wineskins, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
Armenia
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी येरेवान नगर आसा।
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:Romi panam
म्हापशें(उत्तर गोवा)
म्हापसा हें गोंयांतल्या बार्देस तालुक्यांतले एक म्हत्वाचे शार. हे गोंयची राज्धानी पणजे सावन १३ कि मि उपरांत आसा. हे गोंयचें बार्देस तालुक्याचे मुख्यालय.
म्हापसा लग्गि सुमार पर्याटन स्तळ अस्सन्चि,मुख्य झाउन उत्तर गोएन्चे बीच.
म्हापशें (इंग्लेज: Mapusa कोंकणी रोमी लिपींत: mhapxem [mʱaːpʃɛ̃ː]; [mʱaːpsaː]) हे गोयांतल्या बार्देस तालुक्यातले म्हत्वाचे शार. हे गोंयची राजधानी पणजी सावन १३ कि.मी. अंतराचेर आसा. हे गोंयचें बार्देस तालुक्याचे मुख्यालय.
म्हाप्श्या लागी बरेच पर्यटन थळ आसात जशे उत्तर गोंयचें बरेचशे बीचेस (प्राय) जशे कळंगुटे, अंजुना, वागातोर, ई.
म्हापशें वेव्हारा खातीर लेगीत सामके फामाद आसा. हांगा सदा शुक्राराचो बाजार भरता.
म्हाप्श्यातली फामाद मनशां
मनोहर पर्रीकार
स्व. भाऊसायब बांदोडकार (गोंयचें पयले मुखेल मंत्री)
म्हापशें (८०३२४२)
म्हापशें हें उत्तर गोवा जिल्ल्यांतल्या बार्देस तालुक्यांतलें ११.३२ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत ९४६६ कुटुंबां वा वट्ट ३९९८९ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, PANAJI हांगां १२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी PANAJI हांगां १२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत २०३२२ दादले आनी १९६६७ बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक १६३८ आसून अनुसुचीत जमातीचे १५४ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ८०३२४२ आहे. लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो III (लोकसंख्या_एकूण २०,००० to ४९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'नगरपालिका'. १ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें BELGAUM हें शार १७२ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें PUNE हें शार ४६७ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन ९ किमी अंतराचेर TIVIM हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 6750 किलो लिटर आसा. शारांत आग पालोवपाची सुविधा आसा.
शैक्षणिक सुविधा
शारांत ७ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत १६ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ शासकीय कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत ९ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत ९ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसा. शारांत १ खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) PANAJI (१३ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) PERNEM RURAL (१६ किमी) हांगां आसा. शारांत १ "खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी PANAJI (१३ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ PANAJI (१८ किमी) हांगां आसा. शारांत २ खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय BAMBOLIM C T (१८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय BANDORA C T (४२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैवस्थापन संस्था PENHA DE FRANCA (CT) (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्निक PANAJI (१३ किमी) हांगां आसा. शारांत १ शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा आसा. शारांत १ खाजगी वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा आसा. शारांत १ शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अपंगां खातीर खाशेली शाळा PENHA DE FRANCA C T (१० किमी) हांगां आसा.
सुविधा
सगळ्यांत लागीं खाजगी अऩाथाश्रम PANAJI (१५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA C T (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वृद्धाश्रम ASSAGAO (९ किमी) हांगां आसा. शारांत २ शासकीय खेळांगण आसा. शारांत १ खाजगी चित्रपटगृह आसा. शारांत २ खाजगी सभाघर आसा. शारांत १ शासकीय भौशीक ग्रंथालय आसा. शारांत १४ खाजगी भौशीक ग्रंथालय आसा.
उत्पादन
म्हापशें ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): COMPUTOR, MEDICINE.
बाजार आनी सावकारी पेडी
शारांत २५ राष्ट्रीय बँक आसा. शारांत ८ खाजगी वेपार बँक आसा. शारांत ९ सहकारी सावकारी पेडी आसा. शारांत २ शेतकी रीण संस्था आसा. शारांत २४ बिगर शेतकी रीण संस्था आसा.
भायार्ची कडी
वर्ग:उत्तर गोवा वर्ग:बार्देस वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ल्यांतलीं शारां वर्ग:देवनागरी पानां
गोळावली
शैक्षणिक सुविधा
सगळ्यांत लागीं पूर्व-प्राथमिक शाळा (DONGURLI) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (DONGURLI) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (DONGURLI) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (VALPOI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (SANQUELIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (MAEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (ONDA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PONDA) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (PONDA) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हो क्षेत्र संपूर्ण स्वच्छता अभियानात आसा गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०६ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.