cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कुंडो
उपेग
कुंडो गोरवां, घोडे, कुकडां, दुकर हांचे खाण म्हूण उपेगांत येता. तेभायर ह्या जनावरांक रावपाखातीर गोठे बांदतात, थंय जमनीर कुंडो घालतात. गिरणींखातीर वाफ तयार करूंक कुंड्याचो जळव म्हूण उपेग जाता. सार्यांचतय कुंड्याचो उपेग करतात. विमानांची वेवस्था राखपाखातीर आनी प्लास्टिक आनी धातू घासपाखातीर कुंड्याचो उपेग जाता, तेल-प्रदूशण आळाबंदाक हाडपाखातीर आनी शाब्वाखातीर कुंड्याचो उपेग जाता. तो उश्णता निरोधक म्हूण वापरतात. कुंड्याचो गोबोर रबर, शिमीट हांच्या उद्येगांत उपेगी पडटा. तशेंच विटो, टूथपेस्ट, वेल्डिंग, कुत्र्यांक आनी हेर जनावरांक लावपाची पावडर हातूंतय कुंड्याच्या गोबराचो उपेग जाता. तांदळाच्या गरावयली कात पाव, केके ह्या सारक्या पदार्थांनी वापरतात. वखदांखातीर तिचो उपेग जाता. रिफाय्न्डा तेल उद्येगांतय तो उपेगी पडटा. गोंयांतलें उत्पादन: गोयांत जंय कुंडो तयार जाता अश्यो सुमार ४०० गिरणी आसात. १.५ लाख टन भाताचें उत्पादन आशिल्ल्यान हांगा सुमार ५२,५०० टन कुंड्याचें उत्पादन आसूंक जाय, अशें जाणकारांचें मत आसा.
Cheddva Go Cheddva - Dulpod
Cheddva Go Cheddva
Dubhav ghenakai lokalea choleancho.
कुंडो
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Cheddva Go Cheddva - Dulpod
Cheddva Go Cheddva
Do not suspect the village boys.
Chedua Go Chedua
Oh my girl, my girl!
Type: Dulpod
Source: J.A.A. Fernandes, vulgo: André Xett (1884-1980). Album Cantarancho. Song No. 111. Bogtavaddo, Chorão
Musical form: Binary
Literary form: Dialogue
Translated by António Vicente de Noronha (1895-1982), Pandavaddo, Chorão, July 1981
Chedua go chedua,
What were you doing there at the corner of the garden.
Chedua gô chedua,
Horta (hortant) cuxic kitem cortalêim thinga.
Maca môgu guê fulancho,
I only love flowers,
Dubau dôr(i) naca localeã chedeancho.
Do not suspect anything bad about the village boys.
Dubau dóri naca localeã chedeãcho.
Mãim guê moje mãim (mãi),
Mother, my mother,
Hortantulim fulam punzaitalim aum.
I had been collecting flowers from the garden.
Mãim guê moje Mãim (mãi),
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
Banalichea Monti Sokolo - Dulpod
Banalichea Monti Sokolo
At the base of the Benaulim Hillock
Type: Dulpod
Source: A. da Gama/ C. Xavier. Goemchim Gitam. Mandde anim Dulpodam.Nr. 1, p. 16
Musical form: Binary
Literary form: Ethnological aspects
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Goa, 26.05.2005
Banalichea Monti sokolo,
At the base of the Benaulim hillock,
Roddtai kole, choi, choi, choi.
foxes are howling, look, look, look.
Roddtai kole. (bis)
foxes are howling.
Mhuje baraborche ankuar chole,
My bachelor companions,
Kazar zale, choi, choi, choi.
Are now married, look, look, look.
Kazar zale. (bis)
Are now married.
Kazar zaunum bore suttole,
They got married and were saved,
Vignantule, choi, choi, choi.
from evil, look, look, look.
Thet got married and were saved,
from evil.
Mhojea mananchea porkondaku,
In my sister's honour,
Tussa fole, choi, choi, choi.
Husk leaves, look, look,look.
Tussa fole. (bis)
Husk leaves, look, look, look.
Bannallechea Monti Sokolo
At the base of the Benaulim Hillock
Type: Dulpod
Literary form: Ethnological aspects
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Goa, 26.05.2005
Bannallechea Monti sokolo,
At the base of the Benaulim hillock,
Roddtai kole, choi, choi, choi.
Foxes are howling, look, look, look.
Bannallechea Monti sokolo roddtai kole.
Mhojea baraborche ankvar chole,
My bachelor companions,
Kazar zale, choi, choi, choi.
Got married, look, look, look.
Kazar zaun bore suttole,
Vignantule, choi, choi, choi.
from evil, look, look, look.
Kazar zainastana ul´lo titlei,
All those who remained bachelors,
Pixear poddle, choi, choi, choi.
Became mad, look, look, look.
Dukringueri zaleai polle,
Look the swine has littered
Xembhor pile, choi, choi, choi.
Hundred piglets, look, look, look.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
अळमो
अळमो: (इंग्लीश - फंगस गीर्डन / फंगस कोम्ब)
मॅक्रोटर्मिज कुटुंबांतली व्हड रोवणी उबारपी वायटी रोयणी भितर कुशिल्ल्या पाल्याची ल्हान ल्हान ‘ शेतां ’ रोयता. ह्या ‘ शेतां ’चेर टर्मिटोमायसीज ही अळम्याची जात चित्याच्या रूपान वाडटा. रोयणींतलो अळमो बारीकसाणेन तपासल्यार ताचेर हे बुरशीचे धवेफुल्ल बारीक – बारीक गुळे वाडिल्ले दिसतात. ह्या गुळ्यांत पाचकद्रव्यां निर्माण जातात तीं खावन वाळटी जियेता.अळम्यांचो आकार खारके भशेन, रंग म्होंवाच्या माल्या भशेन, वास करंजेला भशेन आनी स्पर्श बुकबुकीत, हून - हून आसता. सूक्ष्मदर्शका सकयल तपासल्यार वाटयेचें हें मेलें म्हळ्यार ‘ अळमो ’ झाडपाल्याच्या पेशीं पसून, तंतूं पसून तयार जाल्ल्याचें दिसता. वायटेचे जातीचेर अळम्यांचो आकार, रूप, रंग थारता. गोंयांत चार - पांच तरांचे ‘ अळमे ’ सांपडटात.
जुलय म्हयन्यांत ह्या अळम्यावेल्या चित्याचे गुळे किल्लूंक लागतात. तांचे ल्हान देंठ जातात. देंठाचे पोकळ दांडारे जातात. रोयणीचे वण्टीक तेंकतकच तांकां एक तोंपरें फुटता. हें तोपरें रोयणीक बुराक करीत ‘ गिरमीट ’ कशें उजवाडाचे आनी उदकाचे दिकेन वयर वाट काडटा. रोयणी वयर पावतकच ताचें रूप बदलता. तोंपऱ्याचे कळे जातात. कळे तशेच दवरल्यार ते फुलतात. अळमो जितलो व्हड तितल्या प्रमाणांत रोयणीर कळे येतात आनी अळमीं फुलतात.
गोंयचीं अळमी:
गोंयांत अळम्यांच्यो विखाळ आनी खावपाच्यो अश्यो दोनूय जाती सांपडटात. रानवट अळमी गोंयकार परंपरेन वळखुपाक आनी वेंचपाक शिकल्यात. गोंयांत बाजारांत व्हड प्रमाणांत विकपाक येवपी जात म्हळ्यार ‘ अळमी ’ वा ‘ रोयणीवेलीं अळमी ’. हांकां इंग्लेजींत ‘ टर्मिटोमायसीज ’ अशें म्हणटात. रोयणीच्या पोटांत ‘ अळमो ’ आसता ताचे पसून ‘टर्मिटोमायसीज ’ जातीचीं अळमीं जुलय आनी आगश्ट म्हयन्यांत जातात. हीं अळमी चडशीं अस्तंत घाटांतल्या तालुक्यांनी ( दिवचल, सत्तरी, सांगें, केपें, काणकोण, फोंडें ) जातात. वर्साक सुमार ७५ ते १०० टन अळमी शारांनी विकपाक येतात. दर पंदरा दिसांनी ह्या अळम्यांचें एक पीक येता.
संवसारांत टर्मिटोमायसीजच्यो ३३ जाती आसात. तातूंतल्यो १२ गोंयांत सांपडटात, अशें गोंय विद्यापीठांतल्या संशोधनावेल्यान दिसून आयलां. झाडांच्या मुळांक बांदून उरपी (मायकोरायजल) चडशो जाती पोर्तुगेजांनी लॅटीन अमेरिका, आफ्रिका हांगासून हाडल्यो आसूंये अशेंय सिध्द जालां. गोंयच्या अळम्यांचें सांस्कृतिक, सैमीक आनी उद्येगीक म्हत्व व्हड आशिल्ल्याचेंय कळटा.
वर्ग:देवनागरी पानां
Amchea Sezra Cheddum Aslem (Cheddum Kongreanchem) - Dulpod
Amchea Sezra Cheddum Aslem (Cheddum Kongreanchem)
In our neighbourhood there was a girl (A flirty girl)
Type: Dulpod
Source: F.X. Oliveira. Gitam Jhelo. Album 1, p. 60 - 61
Lyrics and Music: Dioginho D´Mello. Music arranged: Marian Rodrigues
Date: About 1971
Literary form: Narrative/ Dialogue
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Goa, 26.05.2005
Amchea sezra cheddum aslem,
There was a girl in our neighbourhood,
Novreank dektoch tem bhultalem;
When she saw a young man she would become passionate;
Fakannani tor vincharlem,
If she was asked jokingly,
Vincharteleak tem hem sangtalem:
She would reply in this way to the interrogator:
Chusmo/ Refrain:
Lover: Tuka moche zai bai?
Do you want shoes my girl?
Girl: Te naka maka:
No, I do not want any:
Lover: Tuka chepem ditam.
I will give you a hat.
Girl: Tem naka maka.
No, I do not want it.
Lover: Tuka lipstick zai bai?
Do you want a lipstick, my girl?
Girl: Ti naka maka.
Lover: Tuka beijo ditam.
I will give you a kiss.
Girl: To zai maka!
I would like that !
Oxem sodanch tem kortalem,
She would always act in this way,
Novreank dektoch murgott´talem;
When she saw young men she would become passionate;
Kasfis neson tem bonvtalem,
Novrean dortoch, tem lojetalem:
Lover: Tuka powder zai bai`?
Do you want powder, my girl?
Girl: To naka maka.
Lover: Tuka vistid ditam.
I will give you a dress.
I do not want it.
Lover: Tuka misak vortam.
I will take you for Mass.
No, I do not want that.
Lover: Tuka dansak vortam.
I will take you for a dance.
Girl: Tem zai maka!
Yes, I would like that!
Hem fam´ soglea ganvank zalem,
This news spread all over the village,
Goenkar cheddum mhunn kongreanchem!
That the Goan girl was a flirt!
Tem fhulu-re chanfeachem.
She was a champak flower.
Novre meulear, ulas soddtalem:
If she met young men, she would sigh with contentment.
Lover: Tuka bonvonk vortam.
I will take you for a walk.
Lover: Tuka ice-cream ditam.
I will give you ice cream.
Lover: Mando nach xikoitam.
I will teach you to dance the mando (Goan folk dance).
Lover: Tuka Twist nachoitam.
I will dance the Twist with you.
Yes, I would like that !
Nachank vochonk tem bhultalem.
She would love to go for dances.
She would be excited to go to the cinema.
Aiz-kai dans jivit sukachem.
Today a dance is life of happiness.
Twist kortat tim man sonvsarachem !
Those who dance the twist belong to the world!
Lover: Tuka fhulam ditam.
I will give your flowers.
Girl: Tim naka maka.
Lover: Tuka choklet ditam.
I will give you a chocolate.
Lover: Tiatr Cinemank vortam.
I will take you to the theatre (cinema).
Girl: Tem zai maka.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
गोंयची पारंपारीक लोकवाद्यां
गोंयची पारंपारीक लोकवाद्यां चडकरून गोंयच्या पारंपारीक उत्सवानी तशेच गोंयच्या धार्मीक मळांचेर वापरतात.लोकवाद्यांभितर ढोलकें, कासाळें, घुमट, शेमेळ, तासो,ढोल, दवलिमांड
वर्ग:देवनागरी पानां
Upanishads
uponixod hem utor 'up+ni' upsorgopurvok 'sod' dhatuposun toiar zalam. forok itloch ki hatunt 'sod' chea 's' cho 'ox' zala. 'sod' dhatucho orth bosop. 'up' upsorgacho orth 'lagi'. 'ni' upsorgacho orth 'chodd' hea soglleancho mellun orth zata 'chodd lagim bosop'. purvil'lea kallant gurukoddlean xixeak atmgonean mellttalem. tachekhatir xixeak guruchea mho-iant sodanch ravchem poddttalem. khorem pollelear hakach 'uponixod' mhonnpak zai aslem. punn poreaian thoim xixeak ji vidhea mellttali tika 'uponoxod' mhonnunk lagle. hacho anikui ek orth oso ki je vidhiek lagun mokxachi itsa korpi monis broheachea (pormexrvorachea) lagim vochunk xokta, ti vidhea mhollear uponixod. kotthopnixodacher xonkracharean bhaxio kelam tatunt uponixod xobdantlea sod dhatuche tin orth sangleat:1. vixronn 2. goti ani 3.ovsadon. vixronn mhollear vidhvonsan. je vidhiek lagun mokxachi itsa korpi monxache ovidhiecho nax zata ani taka xrextth vidhiechi.prapti zata, taka 'vidhvonson' mhonnttat. oxem vidhvonson uponixod vidhientlean sid'dh zata.'goti' xobdacho hanga orth asa gonean. gomiorthok dhatu goneanarthok astat oso somskrit veakronn xastracho ek nem' asa. (gomiorthanam dhatunam goneanarthlotvat). orthat hanga brohmachem gonean opekxit asa. broheachem gonean mellovn mokxak vochpachem sadhon mhollear uponixod vidhea. 'ovsadon' mhollear zolm', mhatarponn, moronn hanchea tapantlean monis je vidhiek lagun sutt'ta ti vidhea, mhollear uponixod. he vidhiek xonkracharean 'ovidhiavidhvonsini brohmvidhea' oxem mhollam.
he brohmvidhiechem ginean divpi upnixodam voidik vaddomiachea xevttak ietat. voidik vaddomoi mhollear somhita, brahmnn ani uponixod. dekhun upnixdak vedant oxem-i mhonnttat. upnixodank vedanchem goneanokandd oxem-i mantat. uprantchea kallant vedantachea achareamni he brohmvidhient gitam, brohmsutram hanchoi aspav kela ani tanche tin bhag korun tankam 'prosthantroyi' hem nanv dilem. te tin bhag mhollear xruti, smriti ani niai. xrutiprosthan mhollear upnixodam, smritiprosthan mhollear bhogovdgita, sontosuzat somhita gronth ani niaiprosthan mholluiar brohasutradi gronth.
upnixodant brohio, srixttichi utpot'ti, srixttiche ani broheache sombond, atmo, bohio ani atmeache sombond, tanchem oikio, sodachoronnachi goroz, giti oslea gozalinchi bariksannen ani vistaran foddnnixi kel'li asa. brohmvidhoiecho iuktivad korpi upnixodam, muktik upnixodachea adarar 108 asat. tantlea tatunt soglleant pornim ani chodd mhotvachim 10 upnixodam oxim-ix, ken, kott, proxn, munddok, manddukio, toit'tiri-i, oitrei, chhandogio ani brihodarnneok. xonkrachario ani kaim her achareamni aplea sid'dhantachi thaponnuk kortona upnixodancho adar ghetla. iagoneovlokio ho brohevidhientolo motto zannkar. tache uprant arunni,sontokumar, roikv, xanddily, oitrei, dodhichi hea pattangoddea achareanchim nanvam ditat. mornnacher zoit mellovpak iomachea dorbarant vochun takach aplo guru korpi nochiket ani vidhea mellovpak guruchea ghorant je koxtt korche poddttat, te koxtt sospi sotiokam' zabal he upnixodantle adorx brohmchari. bailambhitor gargi ani moitreyi hankam upnipodant 'brohmvadini' mhunn vollkhotat.
purvil'lea bharoti-i lokanchea gineanasombondichea vavrantlo unchelea panvddeacho kall mhollear upnixodancho kall. upnixodanchea kallant lok hom'-hovon kormak khub mhotv ditalo ani dhortorevelea sukhacho upbhog ghevpak vosvostale. hem pollovn upnixod kallantlea riximni lokamfuddem veglloch adorx dovorlo. dhormachem sukxim' svorup dakhovn bhog ghevop hem jivitachem dhiei nasun sukh hem bhogant nasun teagant asa oxem sanglem. zolm'-mornnachea chokrantolean suttun mokx mellovp hench monis jinnent dhiei asa. dekhun, upnixodamni sodachar, sodgunn, teag ani top hea xrextth asa. dekhun, upnixodamni sodachar, sodgunn, teag ani top hea xrextth totvanchem margdorxon kelem.
sadaronnponnan atmo ani brohio he donui xobd ekach totvak mhollear gupit xoktik ud'dexunn vaportat. akax zoxem kollsulechea bhair-bhitor asta, toxem brohio legit srixttichea konnakonnant bhailean-bhitorlean bhoril'lem asta. pinddant mhollear pranneanche kuddint asa to atmo, zalear brohmanddan soglleank veapun asta tem brohm', him donui totvam khorem mhollear ek asun legit maiechea iogan tancheant bhed dista. ten'na hi gozal motint ghevn monxache kuddintlea atmean porbrohmaborobor ekrup zavop hi ovostha soglleant velea panvddeachi asa oxem upnixodam mantat.'tomenv viditva otimritium' eti no onio: ponea vidhiote oinai' orth:' takach (atmeak) zannun ghevn monis mornnachea pelean vota. mokx mellovpak ani dusro marg na.' pinddant axil'lo atmo ani brohmanddant axil'lem brohm' ek zavop, ho ek upnixodacho soglleant motto sid'dhant. monxachi bud'dh, bhavna ani itsa-xokt hanche viskottavnnentlean hem totv toiar zalem. upnixodant zagriti, svopn, suxupti ani turea oxeo atmeacheo char ovostha manleat. poileo tin gozali soglleanchea onnbhovacheo. punn brohmvidhiechi sadhna zo korta taka chovthe ovosthecho onnbhov ieta. he ovosthent atmo ani brohm' ekuch axil'lean goneato konn ani goneei konn ho bheduch urna. upnixodantlem brohm' choitonean iukt ani sorvxoktiman, sochchidanond svorupi toxench svoiombhu asa. gonean, bol ani kria he tache svobhav. hem brohm' sogleanchem mull ani adar asa
purnnosio purnnomadai o
orth:tem purnn asa, hem purnn asa. purnnantlean purnn zata. purnnantlean purnn kaddun ghetlear legit nimannem purnnuch urta.
upnichodant jivavisinchi poili koliona oxi asa ki jiv ho prannrup (vayurup) asunk zai. jiv vannibogor, dolleambogor, kanambogor, monabogor jienvk xokta punn prannbogor jienvk xokna. punn hevixinche vichar fuddem vochun jivatmo ho prannrup nasun to monomiorup aspak zai oxem tharlem. tachi suvat hodd'ddeantlem akax oxem mantat. chhandogio upnixodant tez, ap (udok) ani on'n hanchepasun jivatmo toiar zala oxem mhollam. jiv ho bud'dh ani atmtotv hanche bhorsonnin zala oxem toit'tori-i upnixodant sanglam. punn vicharanchi anikui viskottavnni zali ani jivatmo monomoi ani progoneasvorup asa, itlench nhi tor brohmannddachea mullak je totv asa tench totv jivatmeantui asa oxem manpameren vichar fuddem pavle
mukti va mokx mhollear zolmomoronnanchea feneantolean suttop. muktiche solokta, somipta,sorupta ani saiujio oxe char bhed asat. muktichea hea kolponank upnixodancho adar asa. totvgineanachea mollar vikasvad manlo zalear ovdoitvad ani soiujiomukti mollar vikasvad manlo zalear ovdoitvad ani saiujiomukti upnichodancho okhercho sid'dhant mhonnpak horkot na oxem dista. punn hea sondorbhant vegvegllim motam asat.
saiujiomuktint 'hanv' chem bhan urna. mhollear viokti nax pavta oso tacho orth nhi.sonkuchit chioktit'tvak mhollear dehantlea atmeak sotiot'tv na oso tacho orth. jivakodden sotiotv ani xivotv khub asun legit dehachea mogak lagun taka tem disna. dehachi vansa na zatokoch sotiot'tovachem, xivot'tovachem purnnotvan dorxon zata ani jivatmeak pormanondachi propti zata. ten'na jiv ani brohm' purai tonmoi zatat. hich khori mokxachi kolpona. hi sthiti bhavorz, onubhvozonio asa. mukt jivateakodden veglleponnachi bhavna nasta, fokt tatuntolo 'hanv' mekllo zal'lo asta. he nodren ho xlok polleia
ioda sorve promuchointe kama ie ox sin hdi xrita:o
oth motoreo ox mrito bhovotiotr brohm' o
orth: jen'na jivatmeachea kallzant axil'leo soglleo vasna noxtt zatat ten'na mor'tio jivatmo ho omrit zata ani heach lokant brohmacho onnbhov gheta. jivacho ani pormatmeacho iog mhollear omrotv. vevharant hakach mokx oxem mholla.
he kheriz upnixodant, srixttiche utpot'tichi kolpona, sadhnomarg, iogachem mhotv, soteachi protixttha, sodachar nit, somajik jinnechi nodor adi gozali viskottavn sangleat. heo gozali apnnait zalear sonvsarantoleo khubxeo onixtt gozali ttolltat ani jivatmo unchelea panvddear pavn mokxak pavta, oxem upnixodant samkem uktem korun sanglam.
वर्ग:Konknni वर्ग:Totvaxastr / Philosophy वर्ग:Dhorm / Religion वर्ग:Romi panam
Cecilia Mhojem Nanv - Dulpod
Cecilia Mhojem Nanv
Cecilia is my name
Type: Dulpod
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok 1, p. 41
Musical form: Binary
Literary form: Dialogue
Translated by Lourenço de Noronha, Vienna, June 2005
Cecilia mhojem nanv.
Cecilia is my name.
Cheddvam bhitor cheddum kurioso hanv.
Among all (the other) girls I am the smartest.
If you are smart enough,
Mogê matxi judi talhar kori.
Cut my coat to suit (me).
Tugê judi talhar korunk?
Should I cut your coat to suit?
Oh my "elder brother", my mind is not young (childish).
Sinalko ditam pero.
I will give you a guava as a symbol.
Cecil você quer ou não quero ?
Cecilia, do you want or you do not want?
Maka naka tujem pero.
I do not want your guava.
Dilear puro mogachem utoru.
It is enough if you give me your promise of love.
Cecilia Mojem Naum
Cecilia is my name
Type: Dulpod
Source: J.A.A. Fernandes, vulgo: André Xett (1884-1980. Album Cantarancho. Song No. 113. Bogtavaddo, Chorão
Musical form: Binary
Translated by António Vicente de Noronha (1895-1982), Pandavaddo, Chorão, July 1981
Cecilia mojem nãum,
Cecilia is my name,
Chedvam bitôr chedum curiozo ãum.
I am the smartest among all girls.
If you are smart enough,
Moguéli judi talhar cori.
Cut my coat to suit.
Tuje judi talhar cori?
If I cut your coat to suit,
Moga môji burgui nuim rê môti.
Sinalaco ditam peru,
I am giving you a guava as a symbol (sign of my love),
Cecil voçe quero ou não quero.
Cecilia, do you want it or not.
I am giving you a guava as a symbol (sign of my love).
Maca naca tujem peru.
I do not want your guava.
Dilear puro mogachem utoru.
It´s enough if you give me your promise of love.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
Juanv de Britto
Sant Juanv de Britto ek kristi dormacho rogtsakxi zalo. Heasa porob povitr sobha fabrerache 4 tarker manoyta. Juanv de Britto zaun aslo ankur unch kullantlea odhikarachea Portuguese ghoranneacho. Tacho pay, Salvador de Britto Pereira Portuguese hea desachea vosnnunk brazil hacho rajea protinidhi koso vavurun aplo jiv sopoylo.
Apovnnem
To jednam pondra vorsancho aslo ten’na Dezembrache 17 tarker 1662 he vorsa to Jesuits sosten bhitor sorlo; Ani ekra vorsam uprant, to 27 Jesuit xixoya vangdda madurak bhair sorlo, taka hea kam’ant tachea ghorcheancho ani fouzdari nyayaloyacho nirdhar virodh aslo.
Probhav
Tache maynk, jedn’am kollem ki tacho put Indiek vochpacho asa mhonn tinnem apnnank zata te pori probhav ghatlo ki to aplo dex na soddunk, ani pap-saybachea dutak tachem mon ghunddavunk sanglem punn tannem ghott’ttsanint mhonnlem. “Dev, zannem mhaka hea sonvsarantsun dhormik jivit jyevunk apoyla, ata to mhaka portugala thavun Indiek apoyta ani hanvem hem korunkuch zay. Hanv tor taka zobab dina zalear Devachem niticher hanv tiddkota oxem distolem. Hanv jem poriyan jyeta tem poriyan hanv kednach mhoji ass Indiek vochpachi sopovchona.” Ani tacho ho zollzollpi anvddo sakar zalo.
Missionary jivit
To 1673 hea vorsak dokxinn bharotan Maduraychea missionak bhair sorlo ani Kristanv dhormachi xikovonn Maravar xarant dili. Arul Anandar hem nanv tannem ghetlem. Maravarchea razan taka 1684 vorsak bondkonnit ghatlo. Zoso taka bhayr uddoylo. To 1687 lisbonak portun aylo ani missionacho 'procurator' koso vavurlo. Pedro raza dusro haka to lisbonakuch ravlolo zay aslo punn 1690 to portun maravar xarant 24 nove missionarist ghevun aylo. Maduraiche missanv ek vorz proyotn aslo ki Indiechi Katholic sobha ghoddun haddunk ji Europachea sonskrutayechea odhikarea sakun meklli asli. Britto, hea zageacheo mull bhaxeo xiklo, hollduvea kapsachea lugttan to nhesun bhovtalo.Saddu koso jyetalo, to zonovaranche mas ani soro poys dovortalo. St Juanv de Britton Katholic bhavarth zatin ani chitnani xikoylo, zoso to xikoytalo lok sozmotalo. Britto ek ghott saddu koso sogllem jivit bhor ravlo, mas, nustem, tantiya ani sorea pasun poys ravlo.To fokot follam, ton ani kodd’ddnnuch khatalo.
Vavr
Juanv de Brittochea xikvonnek lagun Maravarcho Rajkuvor Thadhiyathevan Katholic dhorman bhitor sorlo. Taka zayteo bayleo asleo.To jednnam Katholic zalo tannem apleo soglleo bayleo soddun divpacheo chintleo, ho tachea vaddeacho vixoy gombir zalo. Tachi ek bayl xezarchea vattarachea rajeachi bhachi asli tannem zhuz mannlem ani Kristavank khub tras korunk laglo. Juanv de brittok anik kay mon’xeank tanni oriyur hanga vele ani 4 February 1693 prannantik khast layli.
Man
Pap saib pius IX hannem Juanv de Brittok Agostache 21ver, 1853 hea vorsak pormand dilo, ani taka santacho man’ 22 June 1947 pap saib pius XII hannem dilo. Tachi porob 4 Februaryk monoitat.
Polleiat
John_de_Brito St. John de Britto
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Catholic Igorjeche Sant वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Romi panam
शेर्पा
शेर्पा नेपाळांतली एक जात. तिबेटांतल्या शर्प ह्या शब्दा पसून शेर्पा हें नांव आयलां. शर्प ह्या शब्दाचो अर्थ उदेंतेकडलो असो आसा. पूण शेर्पांची चडशी वसती तिबेटाचे दक्षिणेक आसा. नेपाळच्या हेर वाठारांनीय शेर्पा आसात. कांय शेर्पा लोक नेपाळची शीम हुंपून बंगालच्या दार्जिलिंग जिल्ह्यांत येवन रावल्यात. शेर्पा लोकांची मुखेल वस्ती खुंवू, फारक आनी सोलू ह्या तीन विभागांनी आसा. खुंवूंतले गांव 12 ते 13 हजार फूट उंचायेचेर आसून फारकांतले गांव 8 ते 9 हजार फूट उंचायेचेर आसात. ह्या तीनय भागांक मेळून सोलू-खुंवू वा शर-खुंवू हें सामान्य नांव आसा. ह्या तीनय भागांतले शेर्पा एकेच जातीचे आसले तरी खुंवू आनी सोल ह्या विभागांतलें हवामान आनी जमनीचो वाठार हातूंत खूब फरक आशिल्ल्यान शेर्पांच्या राबित्यांतूय खूब फरक आसा.
जाती आनी घराणीं
शेर्पा लोकांची अठरा घराणीं आसून, तांच्यांत परस्पर लग्नसंबंद जातात. तांचे भाशेंत घराण्याक रु म्हणटात. दर एक घराण्याचें कुलदैवत वेगळें आसता. ह्या सगळ्या दैवतांचो आस्पाव झिदग म्हळ्यार भूदेवता ह्या वर्गांत केला. खुंवूयूल्ह नांवाचो स्थानिक देव ह्या सगळ्या दैवतांपरस श्रेष्ठ मानतात. ह्या अठरा घराण्यांतल्या लोकांक समाजांत चड प्रतिश्ठा आसता कारण तांकांच खरे शेर्पा मानतात. हेर शेर्पा तांचेपरस कमी मानतात, तांकां खंबा म्हणटात. पूण सगळे शेर्पा एकचारान रावतात. ह्या खंबा शेर्पांतूय खड्यू आनी खमेंड्यू नांवाचे वेगळे पोटभेद आसात. खड्यू हे खमेंड्यू शेर्पांपरस उच्च. ह्या दोनूय पोटभेदांनी परस्पर लग्नसंबंद जायनात.
धर्मीक विधी
शेर्पा लोक बौध्द पंथाचे अनुयायी आसात. ते आपल्या घरांत प्रार्थाना करतात, प्रार्थना-चक्रां फिरयतात आनी गोंबा, चोरटेन हांकां प्रदक्षिणा घालतात. कांय लोकांच्या घरांत देवघर आसता. शेर्पा लोकांक म्हत्वाचे धर्मीक विधी आनी भौशीक सणा-परबांक लामाची गरज पडटा. ते खातीर पीठ वा शीत आनी लोणी घालून तोरमा म्हळ्यार देवतांच्यो आकृती तयार करतात. विधी पुराय जातकूच त्यो आकृत्यो मोडून तांचे कुडके प्रसाद म्हूण वांट्टात. त्या तोरमांच्या फुड्यांत मानवी कवटी पसून तयार केल्ले तीन पेले आनी तातूंत मेर म्हळ्यार म्होंव आनी रगत दवरतात. रगत मेळप शक्य नाशिल्ल्यान च्या दवरतात. पुजेच्या विधींत पयलीं देवतांक आवाहन करून वाद्यांचो गजर करतात. उपरांत त्या देवतांचें स्तवन आनी मंत्रजप करतात. निमाणी प्रार्थना करतात.
मठांतल्या भिक्षू आनी भिक्षुणींचें जीवन शिस्तबध्द आनी थारिल्लें आसता. तांकां सतत धर्माचो अभ्यास करचो पडटा. तांचेय कांय सण आनी उत्सव आसतात. गांवांतले लोक तांच्या ह्या उत्सवांक उमेदीन एकठांय येतात. सामान्य शेर्पांक मठांतल्या भिक्षूंविशीं खूब आदर आसता. कारण गृहस्थाश्रमापरस मठांतलें संन्यस्त जीवन उच्च श्रेणीचें आसा अशें सगळ्यांचें मत आसा. गांवांत रावून संवसार करपीय लामा आसतात. गांवांतले सण-उत्सवांतले धर्मीक विधी ते करतात आनी खाशेल्या म्हत्वाच्या विधींखातीर मठांतल्या लामांक आपयतात.
लग्न
शेर्पा लोकांत, लग्नापयलींच्या लैंगीक संबंदांचेर कसलींच बंधनां नात. असल्या संबंदांतल्यान भुरगें जल्माक आयल्यार चलयेचो आवय-बापूय त्या भुरग्याचो सांबाळ करतात. तरनाटे चले-चलयो आपूणच आपलो जोडीदार थारायतात. लग्न संबंद चड करून समान दर्ज्याच्या घराण्यांतूच थारायतात. आते-मामे-मावस भावंडांचीं लग्नां करीनात. लग्नसंबंद पक्को थारावपाखातीर साकर-पुड्याचो समारंभ करतात ताका डेम-चंग म्हणटात. उपरांत कांय वर्सांनी लग्न करतात.
मुखेल समारंभा वेळार एके शेंदरेचेर तांदूळ पातळावन तातूंत दोन स्वस्तिकां काडटात. तांचेर न्हवरो-व्हंकल बसतात. मुखार लामा बसता. न्हवऱ्या व्हंकलेच्या कपलाक लोणी लावन, एकमेकांकडे एकनिश्ठ रावपाचो तांकां उपदेश करतात. न्हवऱ्या वटेनचे लोक शंख फुकून नाचतात. ह्या विधीक ग्येन-कुटोप म्हणटात. हाका खूब खर्च येता. ते खातीर रीत नांवाचो लग्नाचो प्रकार रूढ आसा. हातूंत न्हवरो व्हंकलेच्या बापायक कांय रूपया दिवन आपल्या घरा व्हरता. होय प्रकार ग्येन-कुटोपा इतलोच कायदेशीर मानतात.
एके बायलेक दोन भावांकडे लग्न जावपाक मेळटा. तशें केल्ल्यान घरांतले मालमत्तेची वांटणी जावंक पावना. पूण अशे तरेचो लग्न संबंद चड काळ तिगना कारण धाकलो भाव चडसो दुसरे तरनाटे चलये वांगडा लग्न जावन नवो संवसार मांडटा. दादल्याक कितल्याय बायलांकडे लग्न जावपाक मेळटा. तांकां घटस्फोट सामको सादेपणान घेवपाक मेळटा. दोगांयच्या सोयऱ्यांक सोरो दिवपाचो आनी घोवान ‘आमी वेगळीं जाल्यांत, आतां आमी घोव-बायल नात’ अशें सगळ्यांच्या मुखार सांगपाचें. त्या वेळार घोवा वटेनच्या एका आनी बायलेच्या वटेतल्या एका सोयऱ्यान धरिल्लो दोरो तोडटात. हेंच घटस्फोटाचें प्रतिक आसा. ह्या लोकांत घरजावंय करपाची चाल आसा. जांकां चलो ना अशे आवय-बापूय चलयेच्या घोवाक घरा आपयतात आनी ताका आपलो वारस नेमतात. पूण ताचें घराणें वेगळेंच उरता. तो मावाचें नांव लायना.
उत्सव आनी परबो
शेर्पा लोक वेगवेगळ्या हंगामांत तरातराचें धर्मीक विधी आनी सण मनयतात. तातूंतले कांय अशे आसात.
वेवसाय
शेती, पशुपालन आनी वेपार हे शेर्पांचे मुखेल वेवसाय आसात. तिबेटाकडे शेर्पा लोकांचो वेवसाय चलता देखून हेर जातींच्या लोकांपरस ते सधन आसात. तिबेटांतल्यान ते मीठ आनी लोकर हाडटात. गोरवां, धान्य, लोणी, कागद, चामडें, काखर हे पदार्थ तिबेटांत धाडटात. कांय पदार्थ ते भारतांतल्यान हाडून तिबेटांत धाडटात. हालीं तांकां गिर्यारोहण हो नवो वेवसाय मेळ्ळा. गिर्यारोहण करतल्यांचे मार्गदर्शक, मदतगार म्हणून शेर्पांची ख्याती आसा. तेनसींग शेर्पा हाचें नांव ताचे गिर्यारोहणाचे कामगिरीखातीर नामनेक पावलां.
आधुनीक काळांतल्या सुविधांच्या संपर्काक लागून आनी विचारसरणींच्या  प्रभावाक लागून, हेर जमातीं भशेन शेर्पांच्याय चाली रितींनी आनी परंपरांनी बदल जाल्ले  दिश्टी पडटात.
मरण
शेर्पा मनीस मरतकच लामाक आपयतात. तो प्रार्थना म्हणटा आनी मेल्ल्या मनशाचे तकलेचे केंस हुमटून काडटा. थंयच्यान मेल्ल्या मनशाचो आत्मो भायर सरता अशी तांची समजूत आसा. उपरांत तीन दीस तें मडें बशिल्ले स्थितींत  वण्टीक बांदून दवरतात. लामा वेगवेगळ्या देवतांची तोरमा करून तांची स्तोत्रां म्हणटा. मरणा वेळार वाद्यांय वाजयतात. शेर्पा लोकांत मडें जाळपाची चाल आसा. भुरग्यांचीं मडीं मात पुरतात. मेल्लो मनीस गरीब आसल्यार वा ताका कोणूच सोयरो-धायरो नासत जाल्यार ताचें मडें न्हंयेंत उडयतात. पूण केन्ना केन्ना लामाच्या सांगण्यावयल्यान तें पुरतात. सातव्या वा इकराव्या दिसा नपूर नांवाचो विधी आसता. मेल्ल्या मनशाची एक आकृती करून तिका ताचे कपडे घालतात आनी लामा एक पुस्तक वाचता. तिका अन्न दिता आनी त्या आत्म्याक सर्गांत वचपाक सांगता. त्याच दिसा सोयऱ्यांक-इश्टांक जेवण घालतात. ह्या लोकांत श्राध्द करपाची चाल ना.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गोंयची जातीय वेवस्था
गोंयची जातीय वेवस्था, गोंयच्या हिंदू धर्मातल्यो वेगवेगळ्यो जाती आनी पोटजाती बदद्ल भाश्य करता. देखीक सारस्वत वा बामण, क्षत्रीय, ब्राह्मण वा भट, म्हार, खारवी, धनगर आदी.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कुंभार-एक कुशल वेवसायीक
उगम
कुमाराचो वेवसाय केन्नाच्यान सुरु जालो हें सांगपाक आमच्यांनी म्हणूं येता की जे घडकेक मनीस मांस, भाजी-पालो बी शिजोवन खावंक लागलो तेन्नाच्यान ताका आयदनाची गरज पडली जातली आनी आपली गरज भागोवचे खातीर मोठे कुशळतायेन ताणें मातयेची मडकी तयार केली जातली आनी तेन्नाच कुंभार जल्माक आयलो जातलो.
कुंभार हो एक कुशळ कारागीर. कुंभाराचें मुखेल आवत म्हळ्यार ताचे कुशळ हात. जमनींतल्यान खणून काडिल्या मातये गुळ्यांक आकार दिवन तो आपल्या कुशळ हातांनी सोबीत वस्तू तयार करता. ह्यो वस्तू करपाक कुंभाराक दोन मुखेल गजाली जाय पडटात त्यो म्हळ्यार माती आनी चाक.
माती
माती म्हळ्यार कुंभाराचे पोट. मडकी वा हेर तरेच्यो वस्ती तयार करपाखातीर मुखेलपणान तीन तरेच्या मातयेचें मिश्रण करचें पडटा. तातुंतली मुखेल म्हळ्यार धवी माती, दुसरी पांचव्या रंगाची माती आनी तिसरी काळी माती.
मातयेचे प्रकार
धवे मातयेक खर म्हणटात. ही माती २०-२५ फूट जमनी भितर खणून, भुंयार काडून मोट्या कश्टान पांटल्यांनी भरून राजू घालून गाडयेन बांयचें उदक काडटात ते तरेन वयर काडटात. माती काडपाच्या ह्या भुंयाराक कुरीक म्हणटात. हें काम करपाक २०-२५ जाण जाय पडटात. माती वयर काडून तिच्यो व्हडल्यो राशी घालतात आनी चार-पांच दीस कडक वतांत ती सुकयतात.
पांचव्या रंगाचे मातयेक माट्ट म्हणटात.हे तरेची माती जमनिच्या वयल्या थरातूच ३-४ फुटां भितरूच मेळटा.चड करून रस्त्याचे वा दोंगराचे देगक ही माती मेळटा. काळी माती भोव करून वांयगण करतात त्या शेळीच्या शेतात सुमार ३-४ फूट भितर मेळ्टा.ही माती मोव आनी मधूर आसता.एके तरची लवचिकाय आनी चकचकीतपण तिचे भितर आसता.गणपतीच्यो मुर्त्यो करपाक हे मातयेचो चड प्रमाणांत उपेग जाता.
ह्या तिनूय मातयांचें मिश्रण म्हळ्यार कुंभाराची माती.तांचे मिश्रण अशें आसतां.खर,माट्ट,आनी काळी माती हांचें प्रमाण ४:२:१.म्हळ्यार,चार वांटे धवी माती घाल्यार तातूंत दोन वांटे माट्ट आनी १ वांटो काळी माती घालची पडटा.माती बरी सुकली म्हणटकीर कुंभार ती माती मडक्यो करपाक उपकारायता.फावो त्या प्रमाणांत माती मेजून घेवन कुंभार हें मिश्रण लाकडाच्या बोण्णान फोडटात आनी कांडून कांडून तिचो बारीक पिठो करतात.मागीर पिठो चाळणीत घेवन चाळटात आनी कणेर कुशीक काडून परते चाळटात आनी शेवटाक उरिल्लो कणेर उदकांत फुगूंक घालतात आनी एका वराभितर तो चिड्डून मुड्डून ताचो रोस काडून उरील्ले फातरा कण भायर उडयतात.मागीर कुंवळ घेवन कुंभार आपणालें कांडून केल्ले मातयेचे पीठ कालयता आनी ताचे गुळे करून दवरता.थोडे गुळे तो चड उदक घालून करता तर थोडे गुळे सुके कशे करता.
चाक
आकार दिवपाखातीर कुंभार चाकाचो वापर करता.रानांत वचून तो लवचीक लाकडाच्यो बारीक बड्यो हाडटा.ताचे गोल चक्र करता आनी त्यो वालिंच्या पासांनी घट्ट बांदून दवरता उपरांत गोल फळ्याच्या कुडक्याक भोंवतणी तीन पट्ट्यो जोडून पोंदच्यान एक गोल लाकडाचो गड्डो कसो खिळावन ताचे मदेकाक लोखणाचो एक गुळगुळीत बोल्ट बसयता.उपरांत केल्ल्या चक्राक तो काथो आनी कणेर घालून तयार केल्ली चिकट माती थापून थापून ताका वाटकुळो आकार दिता आनी अशें तरेन चक्र तयार जाता.मडक्यो भाजपाचे भट्टेक हावो म्हणतात.
कुंभार रांदचेकुडीत जेवणा-खाणा खातीर उपकारवपाची आयदणां,देवधर्माच्या कार्याची आयदणां तशेंच सोबेच्यो आनी हेर मातयेच्यो वस्तू तयार करता. गोयांत आदल्या काळार गांवां-गांवांनी कुंभार दिश्टी पडटाले.पूण आता हो वेवसाय आता उणो जायत चल्ला.हाका जायतीं कारणां आसात.
शारिकरण:कुंभाराच्या कुटुंबांतले शिकिल्ले चले-चल्यो ह्या धद्यांपसून पयस जाल्यात.ह्या पारंपारीक धंद्याकडेन तीं उणेपणाचे नदरेन पळयतात.आयज गोंयात सामके हाताच्या बोटाचेर मेजपाइतले थोडेच कुंभार भाव हो धंदो करून आपले पोट भरतात.गोंयात चड करून काणकोण, कुकळ्ळी, वेर्णा, कुडतरी, शिरोडे, आगोंद हो धंदो चलयतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गोंयचीं पारंपारिक मुखेल लोकवाद्यां
घुमट- आकारान वाटकूळें आनी गोनाय हातांचो वापर करून हें वाद्य वाजयलें वता. खासा मातयेचें मडके आकाराच्या ह्या वाद्याक एका तोंडर व्हड तोंड, जाल्यार दुसरे वटेन ल्हान तोंड आसता. व्हडल्या तोंडार, म्हणल्यारच ज्या वटेन हाताचो थाप मारून संगीत ,ताल वाजयतात त्या तोंडार घारिचें (साप) चांमडें चडयिल्लें आसता नाजाल्यार बोकड्याचो वा फायबराचो वापर करतात. मूळ ताचेर फकत घारीचें चांमडें घातलें वतालें. एक संस्कृती, एक लोकवेद ह्या वाद्यांत आमकां पळोवपाक मेळटा. विशेश सणाक तशेंच उत्सवानी हें वाद्य वाजयतात. देखिक चवथ ,शिगमो,जागोर आनी हेर मनोरंजनावेळार.
शामेळ- हें गोंयचें आनीक एक पारंपारिक वाद्य जावन आसा. शामेळ हें वाद्य सगळ्याच सणांनी वाजयलें वता. हें वाद्य दोन बडयांनी वाजयतात. ह्या वाद्याचेर गिताची लय आनी नाचाचो ताल हांची गती(लय) आदारीत आसता. आकारान ल्हान उबार कुडवा येंदें हें वाद्य. ताचेर बकड्याच्या चांमडें चडयलें वता.
कासाळें- विशेश धातू वापरून हे वाद्य तयार करतात. काशें वापरतात. ह्या धातू पासून दोन थाळ्यो करतात. दोन थाळ्यो एकांमेकांचेर मारून काडिल्लया सळसळ आवाजाक एक वगळो स्वर, नाद,ध्वनी आसता. हें वाद्य तालाखातीर वाजयतात. घुमट, शामेळ ह्या वाद्यांचोसांगाती म्हळ्यार कासाळें. कासाळें हें दोन प्रकारचें आसता, एक दाट आनी दुसरें पातळ धारेचें कासाळें. ह्या वाद्याचो वापर देवळान जाता, शिगम्याक तशेच हेर सणाक हाचो वापर जाता. लोकनाच लोकगितांत ह्या वाद्याचो वापर जाता. कासाळ्याक झांझ अशेंय म्हणटात.
धोल- प्रत्येक सणांक ह्या वाद्याक चड महत्व आसा. खासा देवळानी ह्या धोलाक चड मान दिला. हें वाद्याचेर बोकड्याचें चांमडें तशेंच गायचें चांमड्याचो वापर करतात. खासा आवाजाखातीर ह्या चांमड्यांचो वापर करतात. आकारान व्हड आनी पळोवपाक जड तशेंच आड लांबट वीशेश झाडाच्या खोडापासत तयार केलो वता. गोल खोडाक पोखळावन ताचेर दोनाय वटेन चांमडें चडयतात. हें वाद्य वापरपाक बडयेचो वापर करतात. लोकनाचाक ह्या वाद्याचो वापर चड प्रमाणात जाता. तशेंत बरयाच समाजांत ह्या वाद्याक महत्व दिला. धनगर सामाजांत चड महत्व आसा. आयज फायबराचो वापर धोल करपाक करतात.
तासो- धोल आनी तासो ह्या वाद्यांचो एक वेगळो मेळ एकामेंकाचेर आदारून आसता.
वर्ग:देवनागरी पानां