cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marie, Sodanch Adar Tuzo - Gaion
Marie, Sodanch Adar Tuzo - Gaion
Translated by: Alfred Noronha, Pandavaddo, Chorão, Goa 403 102. August 2005
May your help always, Mother Mary,
zaum xevôtt heam magnneancho,
stand at the end of this prayer,
'''Putan tuka kelea dekhun '''
because Your Son has destined you to be,
Adar asro patkiancho.
the help of sinners.
Refrain:
Sodanch aito alaxiro, di, Maiê, amkam tuzo.
Give us your generous help at all times, Oh Mother.
Vaittantulim utthunk sôdtanv,
We are anxious to rise from our shortcomings,
punn ubim ravum nozo;
but find it difficult to stand;
oskot tujim bhurgim ami,
we, Your weak children,
Maiê, magtanv adar tuzo.
are asking for your help, Oh Mother.
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
स.अड् रवींद्र पांडुरंग नायक नमशीकार
स.अड् रवींद्र पांडुरंग नायक नमशीकार हो एक कोंकणी लेखक,कोंकणी मोगी आनी कोंकणी वावुरपी।
जल्म
26 जून 1935.
मर्ण
7 एप्रिल 1999.
संदर्भ
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:देवनागरी पानां
सौ.स्मिथा भांडारी कामत
सौ.स्मिथा भांडारी कामत हाणीं मास्टर्स पदवी परिक्षेत बिझनेस स्टडीज हे विशयांत पयले स्थान मेळयला।
संदर्भ
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:देवनागरी पानां
दोंगुर्ली
दोंगुर्ली
दोंगुर्ली हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या सत्तरी तालुक्यातील १०१६.३४ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३३९ कुटुंबाचे व पुराय १५३४ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार VALPOI १० किलोमीटर अंतरावर आसाा. हांगा ७५३ दादले आनीक ७८१ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक २३१ आसून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६७८२ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत २ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (VALPOI) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (SANQUELIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (MAEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (ONDA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (BICHOLIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (BICHOLIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत १ दवाखानो आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत २ अन्य पदवीधर वैजक वेवसायी आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण आसा. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हो क्षेत्र संपूर्ण स्वच्छता अभियानात आसा गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध आसा. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध आसा. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०६ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला. सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
दोंगुर्ली ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
शिडूक कार्भारी वपार
.]]
शिडूक कार्भारी वपार
Xidduk Karbhari Vopar - The Dishonest Steward ( parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
शिडूक कार्भारी वपार
पवित्र पुसतक ː लुकास १६ ː १-१२
१ जेजून आपल्या शिसांक अशें सांग लें: "कण-एकलो गिरेसत मनीस आसलो आनी ताका êक मुकदं आसलो; हो ताचê गिरेसत्काय्ेची वाट लायता म्हण कणें ताचê सर्शें वचून हाचेर फिरियाद दिली." २ हाका आपवन हाडून, धनियान विचारलें: "तूजê विशीं हांव हें आयकतां तें कितें? तुज्या कार्भाराचो हिशोब दी; तोर ह्या फुडें म्हजो मुकदं जावंक तुका मेळचें ना!" ३ तेदनां मुकदमान आपणाच भितोर म्हळें: "म्हजो धनी म्हजê कडचें मुकदंपण काण घेता म्हणटोच, हांव आतां कितें करूं? खणुंक म्हाका सकत ना; भीक मागुंक म्हाका लज दिसता. ४ शाबास, कळळें म्हाका! म्हाका मुकदंपणा वेलो निकळायल्या उपरांत, कणें तरी म्हाका आपणागेर घेवंचê खातीर हांवें कितें कर्चें तें म्हाका येवजलें!" ५ आपल्या धनियाच्या एक-एकल्या रिणकारियाक आपवन, ताणें पयल्या लागीं विचारलें: "म्हज्या धनियाक तूं कितलें देवो आसाय?" ६ ताणें जाप दिली: "शेंबोर मापां तेल." मुकदमान ताका सांगलें: "हें पळे तुजें लêख्पत्र; बस हांगा आनी वेगीं ताचेर पननास बरय." ७ मागीर दूसऱ्याक विचारलें: "आनी तूं कितलें देवो आसाय?" ताणें पर्तिपाळ केलो: "शेंबोर खानडीो गंव." मुकदमान ताका सांगलें: "हें पळे, तुजें लêख्पत्र घे आनी अयशीं बरय." ८ तज्वितेन आपलें कां केलें म्हण धनियान त्या नाडबुधिच्या मुकदमाक वर्णिलो ब, कित्याक संवसारी मनशां आपल्या सार्क्यां लागीं चल्ताघळताना उज्वाडाच्या मनशां परस अदीक तज्वितेचीं. ९ तोर हांव तुंकां सांग्तां: "गिरेसत्काय बुर्शी, पूण तुंकां इश्ट्यश्टिणी जोडून घेवंक तिचो उपेोग करात; अशें, ती अंत्रून वेतली तेदनां, तीं तुंकां सासणाच्या बिराडांनीं स्वागोत करून घेतलीं. १० जीं एकदं उण्या मलाच्या वसतुंनीं खात्रेचीं, तीं उंच मलाच्याय वसतुंनीं खात्रेचीं; आनी जीं एकदं उण्या मलाच्या वसतुंनीं खटीं, तीं उंच मलाच्याय वसतुंनीं खटीं. ११ म्हणटोच, जोर ह्या संवसारांतलê म्हेळê गिरेसत्काय्ेचो फावो तो उपेोग करुंक तुंकां पातियेवंक नजो जालें, तोर खरी-असोल गिरेसत्काय तुंच्या हातांत घालुंक कण तुंकां पातियेतलो? १२ देवान तुंकां दीलल्या तुंचेो न्हय त्या वसतुंनीं तुमी जोर विस्वाशी रावुंक नांत, तोर तुंचेोच जावंचेो आसात तेो वसतू देव कसो दितलो तुंकां?"
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Dishonest Steward, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
अकबर
अकबर (जल्मः 1542, उमरकोट- सिंध; मरणः 15 ऑक्टोबर 1605, आग्रा) भारताचो तिसरो मोगल सम्राट. ताचें पुराय नांवः अबूल फतेह जलाल ऊद्दीन मुहम्मद अकबर. फु़डाराक तो 'अकबर द ग्रेट' ह्या नांवान फामाद जालो. आवयचें नांव हमिदाबानू. ताचो बापूय हुमायूँ हाका अफगाणचो शेर शाह हाणें दिल्लीच्या राजासना वेल्यान निखळायल्ल्यान तो इराणाक पळून गेल्लो. तीन वर्सांच्या अकबराचो सांबाळ ताच्या बापोलयान केलो. 1555 वर्सा हुमायूँन हिंदुस्तान जिखलें आनी तो परत सत्तेर आयलो. 1556 वर्सा जेन्ना हुमायूँक अपघाती मरण आयले तेन्ना अकबराक फकत चवदा वर्सां आशिल्लीं. अकबराचो गुरू सरदार बहरामखान हाणें हुमायूँच्या मर्णा उपरांत अकबराचो प्रतिनिधी म्हूण स्वता राजकारभार पळोवपाक सुरवात केली.
अकबराच्या राज्याचो विस्तार असो जालो
1556 –राज्यप्राप्ती. हेमूचेर पानीपताक जैत. 1557 –पंजाबचेर घुरी. सिकंदरशहा शरण आयलो. 1560 – बहरामखानाचें बंड मोडून काडलें. 1564 –चुन्नार घेतलें. 1565 – आग्र्याचो किल्लो बांदपाक सुरवात. 1568 – चितोड घेतलें. 1572 – गुजराताचेर घुरी. 1575 – बंगाल आनी बिहार शेकातळा हाडलीं. 1576 – मेवाडचो राजा राणा प्रतापसिंह हाचेर घुरी. 1577 – ओरिसांत दाऊदखानाचें बंड मोडलें. 1582 – आपलो भाव हकिम हाचेर जैत. 1587 – कश्मिर जिखलें. 1588 – सिंध प्रांत आपल्या राज्याक जोडलो. 1594 – कंदाहार जिखलें. 1596 – अहमदनगरचेर घुरी. वऱ्हाड घेतलें. 1600 – अहमदनगर जिखलें. 1605 – मेरेन अकबराच्या साम्राज्याचो विस्तार हिंदू कुश ते गोदावरी न्हंय आनी बंगाल ते गुजरात मेरेन पातळ्ळो.
भुरगेंपण
मोगल साम्रज्याची बुन्याद घट करपी ह्या राजाचें भुरगेपण खूब कश्टांत आनी दगदगांत गेलें. तरी आसतना फुडाराक एक प्रशासक म्हूण अकबर बादशाह नामनेक पावलो. ताणें आपल्या साम्राज्याचे 15 विभाग करून सगळ्यांक समान राज्य वेवस्था सुरू केली. शेतवडीक उत्तेजन दिवप, वसुलाची वेवस्था पद्दतशीर दवरप आनी काटकसरीन खर्च करप हें ताचें राज वेवस्थेचें खाशेंलेपण. सबंद लश्करी पुनर्घटना करून मनसबदारी पद्दत ताणें सुरू केली. लोकांची आर्थीक, सामाजीक आनी धार्मीक उदरगत जावंची म्हण ताणें जायते कायदे केले. त्या कायद्यांची अंमलबजावणी जावंची म्हण अधिकारी नेमलें. दिसाचीं सुमार 15-16 वरां तो राज्याचो कारभार पळोवपांत सारतालो. हिंदूंक त्रास जाता म्हण तांचे वेले जिझिया कर आनी यात्रा कर ताणें रद्द केले. आपल्या साम्राज्य थापणूके वेळार ताणें हिंदू धर्म- संस्कृतायेचो आदार आनी राजपुतांचो सल्लो घेतलो. हिंदू विशींचें ताचें धोरण उदारपणाचे आशिल्लें.
1562 – 1570 ह्या काळांत तो कांय राजपूत राजकुंवरीं कडेन लग्न जालो. ताणें कांय रजपुतांक म्हत्वाच्या मनसब खात्यांत आनी तहसील खात्यांत मुखेली म्हण नेमलें. हिंदू रजपूत अकबराचे निश्ठावान सेवक जाल्ले. हिंदूस्थानाक आपलो देश मानपी हो पयलोच मुसलमान बादशाह. सगळे धर्म एकठांय करून एक व्यापक धर्म निर्माण करपाची ताची इत्सा आशिल्ली. ताका अनुसरून 1581 वर्सा ताणें ‘दीन-ए-इलाही’ हो सगळ्या धर्मांतल्या वेंचीक तत्वांचेर आदारीत असो नवो धर्म पंथ निर्माण केलो. ‘दीन-ए- इलाही’ हाचो अर्थ ‘देवाचो धर्म’. ताका ‘तौहीदे इलाही’ (एकेश्र्वरी धर्म) अशेंय म्हणटात.
नवरोजा सारके कांय पारशी सण तो मनयतालो. तो सुर्याचीय उपासना करतालो. जैन धर्माचो ताचेर प्रभाव पडिल्लो. पूण हिंदूच्या 'दिवाळे' सारक्या परबेंत तो खोशयेन वांटो घेतालो. ताणें आपल्या राजवटींत साहित्य, संगीत आनी कला हांची खूब उदरगत केली. तानसेन, बाबा रामदास, बैजू बावरा हे नामनेचे गवय आनी फैझी, अबुल फजल, बदायुनी, बिरबल, तोडरमल, मानसिंग सारकील्या नामनेच्या पंडितांक ताणें आपल्या दरबारांत आलाशिरो दिलो. ताणें फारसी आनी संस्कृत साहित्य- निर्मणेच्या वावराक खूब उर्बा दिल्ली. अथर्ववेद, भगवद्गीता, रामायण, महाभारत, हरिवंश, लीलावती, पंचतंत्र ह्या संस्कृत ग्रंथांचे ताणें विद्वाना कडल्यान फारसी भाशेंत अणकार करून घेतले. निजीमुद्दीन, बदायुनी ह्या इतिहासकारांनी पार्सी भाशेंत इतिहास बरयले. अकबराचे जिणेचेर बरयल्लो अबुल फज्ल हाचो ‘अकबरनामा’ हो ग्रंथ खूब नांवाजिल्लो आसा. तुलसीदास, सुरदास, रहीम, रसखान, बिरबल आनी भक्तीपंथाचो म्हान फुडारी विठ्ठलनाथ हे म्हान कवी ताच्या काळांत जावन गेले.
शिक्षणाच्या मळार अकबरान केल्लो वावर मोलाचो. इस्लामी धर्माचो शिक्षणाचेर आशिल्लो प्रभाव ना करपाक ताणें अभ्यासक्रमांत नीतिशास्त्र, गणित, शेती, भुमिती, ज्योतिषशास्त्र, तत्वज्ञान, इतिहास, संस्कृत हे नवें विशय सुरू केले. तशेंच हिंदू- मुसलमानांक एकेच शाळेंत शिकपाची वेवस्था केली. ताणें सुलेखन कलेक उत्तेजन दिलें. त्या काळांत प्रचारांत आशिल्ल्या सुलेखनकलेच्या आठ प्रकारांतलो ‘नस्तअलीक’ हो प्रकार ताच्या आवडीचो आशिल्लो. चित्रकला, शिल्पकला, वास्तूकला हांचीय ताचे मुस्तींत खूब उदरगत जाली. 1575 वर्सा ताणें फत्तेपूर सिक्री हांगा ‘इबादत- खाना’ (प्राथना घर) बांदलो. वास्तुकलेक उत्तेजन दिवपा खातीर ताणें एक वेगळेंच खातें उगडिल्लें. ताच्या काळांत बांदिल्ल्या वास्तूंत हिंदू आनी इराणी पद्दतीचो सुंदर मिलाफ दिसता. देखीकः जोधाबाईचो महाल, सती बुरूज, जहांगीर महाल.
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:इतिहास / History
रानां आनी रानविधेचो इतिहास
रानां आनी रानविधेचो इतिहास दिर्घकाळीन सरासरी हवामान आनी हेर सैमिक घटकांच्या खर प्रभावाक लागून त्या वेळच्या रुखाच्या मुळच्या खुटिल्या रुपांत बदल जावन सधाच्या वनस्पत झाडांकडे सारकेपण आशिल्लीं रानां तयार जालीं. फुडें थळ आनी काळ ह्या प्रमाण ह्या रानांतूय बदल जावन सधाच्या रुपांतलीं रानां अस्तित्वांत आयलीं. मनशाचो सगळ्यांत पयलीं रानांकडेन संबंद आयलो तो मोनजातीच्या कासाक लागून. ते भायर लांकडापसून उब, झाडांचे सालीचीं वल्कलां, कंदमुळां, कासाखातीर ओबडधोबड शास्त्रां हे खातीरय रानांकडे मनशाचो संबंद आयलो. उपरांतच्या शेतीप्रधान जिणे पददतींत रानमळां निवळ करून धान्याची लागवड करप आनी शेंतांच्या अवजारांखातीर लांकडाचो उपेग करुंक लागलो. फुडें फुडें रानापसून जायते उपेग जावंक लागले. फळां, वासाळ आनी वखदी वनस्पत जमोवप, घरां, गोरवांचे गोठे, व्हडीं, अवजारां, इंधन आदींखातीर तशेंच शेतीच्या विस्ताराखातीर वेगवेगळ्या झाडांची लांकडं मारप अशें तरेचे जायते उपेग मनीस रानांपसून करुन घेतालो. उपनिषदां, रामायण, महाभारत हातूंत रानांचो वा झाडांचो आदरान उल्लेख केल्लो मेळटा. इ. स. आदीं चवथ्या शतमानांतल्या कौटिल्याच्या लिखाणांत रानांची राखण वेवस्था, उत्पादन विनियोग हे विशीं म्हायती मेळटा. चंद्रगुप्त मौर्य हाचे राजवटींत रानांखातीर खास अधिकाऱ्याची नेमणूक जाताली.
भारतांत ब्रिटिशांची सत्ता येमेरेन रानांच्या शास्त्रोक्त वेवस्थापन आनी पुनरुत्पादनाची जाणविकाय नाशिल्ली. ब्रिटीश राजवट येतकच सुरवातीच्या काळांत रानांतल्यान वेपारी म्हत्वाच्या झाडांची तोड जाताली. तशेंच इमारतीचीं बरींबरीं लांकडां, वखदी आनी वासाचीं द्रव्यां परदेशांत निर्यात जातालीं. पूण 1806 उपरांत युरोपांतल्या रानाच्या वेवस्थापनाविशींचो प्रभाव भारतांतल्या ब्रिटीश राजकत्यांचेर पडलो. अशें तरेन रानाचें प्रशासन पदद्तशीरपणान जावपाक सूरवात जाली. 1842 त भारतांतले पयलें सागवानाचें रोपवन मलबारांत कोनोली आनी चाथू मेनन हांणी निर्माण केले. 1847 वर्सा भारतांत सगळ्यांत आदीं मुंबय वाठारांत गीब्सन हाची रानसरंक्षक म्हूण नेमणूक जाली. 1853 वर्सा मद्रास आनी उपरांत हेर प्रांतांत स्वतंत्र अधिकारी नेमलें. 1855 वर्सा तेन्नाचो गव्हर्नर जनरल लॉड डलहौसी हाणें देशांतले रानवेवस्थापनेविशीं एक सविस्तर निवेदन जारी केलें. तेन्नाच भारताच्या रानांसांबाळ वावराक पदद्तशीरपणान सुरवात जाली. 1864 वर्सा सर डिट्रिच बँड्रिस ह्या जर्मनरानशास्त्राची भारताचो पयलो रान महानिरीक्षक म्हणू नेमणूक जाली. तेन्नाच्यान खाशेंलें प्रशिक्षण घेतील्ले रानधिकारी भारताच्या रानांत शास्त्रोक्त रानांसांबाळ आनी वेवस्थापनाच्या कामाखातीर मेळूंक लागले. ह्या अधिकाऱ्यांनी एकुणिसाव्या शतमानाच्या उत्तरार्धांत ब्रिटिश सत्तेखाल रानवाठाराचें सीमांकन करुन नकाशे तयार करप, रानांचो सविस्तर अभ्यास करुन वावरा येवजण तयार करप रानोपंजाच्या निश्कर्षपणाची आनी पुनरुत्पादनाची पदद्तशीर कार्यावळी ही कामां केल्लीं आनी तेप्रमाण शास्त्रोक्त वेवस्थापन सुरु जालें. 1865त भारतांतय रानांविशींचे खास अधिनेम लागू केले. 1894 वर्सा तेन्नाच्या शासनान भारताच्या वनस्पतीविशींचो एक थाराव केलो. हें भारताचें पयलें अधिकृत रानां धोरण 1876 त डेहराडून आनी 1912 त कोर्इमतूर हांगा रानां प्रशिक्षणाच्यो संस्था आनी 1906 त डेहराडुनाक मध्यवर्ती रानां संशोधन संस्था सुरु जाल्यो.
1952 वर्सा, स्वतंत्र भारताची पयली राननीती थारयली. ह्या काळांत रानांचेर आदारिल्ले जायते नवे उधेगधंदे प्रस्थापित जाले. राज्य फेरचणूक, संस्थानाचें विलीनीकरण आनी कांय खाजगी रानांवयल्या मालकी हक्कांचें उच्चाटन हाकालागून शास्त्रोक्त राजवेवस्थापनाखाल रानांचें क्षेत्र वाडलें. तरीपूण भराभर वाडपी लोकसंख्या, भुंयहीन कामगरांची जमनीची एकसारकी मागणी, शिंपमणावळ आनी विधुत् निर्मिती प्रकल्प आनी उधेगक्षेत्रांतली वाड हाकालागून रानांच्या विस्तारांत घट आयली. तशेंच पंचवर्सुकी येवजणेंतूय रानांचे उदरगतीखातीर केल्ली गुंतवणूक खुबूच उणी आशिल्ल्यान नवीं रोपवनां आनी रानकरणाच्या प्रकल्पाचे यत्न उणे जाले. फुडें ‘रानां उदरगत मंडळ’ नांवाच्यो संस्था सुरु करुन केंद्र सरकारान रान उदरगतीच्या व्हड प्रकल्पाक सुरवात केली. 1980त केंद्र शासनान, रानां साबांळ अधिनेम 1980 हो कायदो करुन निर्वनीकरणाचे प्रक्रियेक चालना दिली. ‘वल्डं लायफ फंड ’, ‘ फ्रेडेंस ऑफ ट्रीज’ ह्या सारक्यो संघटनां तशेंच ‘चिपको’ आनी ‘अप्पिको’ ह्या सारकी आंदोलनां हाकालागूनस पर्यावरण आनी सांबाळ हांकां म्हत्व आयलें.
संदर्ब
वर्ग:देवनागरी पानां
श्री शांतादुर्गा – चामुंडेश्र्वरी महामाया –संस्थान घुडो – अवेडें, केपें गोंय
चामुंडेश्र्वरी महामाया –संस्थान घुडो – अवेडें, केपें गोंय
कन्याकुमारी
एक नामनेचें तीर्थक्षेत्र. भारताचें सामकें दक्षिणेकडलें तोंक. अरबी समुद्र, हिंदी महासागर आनी बंगालचो उपसागर हांचे संगमस्र्न. कांय वर्सा आदीम हें भुशीर तमीळ राज्यांत आसलें , जाल्यार सध्या चो आस्पाव केरळ राज्यांत आसा. भआरतांतल्या ५१ शक्तीपीठांपैकीं एक,म्हूण हिंदूंचे नदरेन पवित्र आशिल्लें हें ठिकाण, त्रिवेंद्रमचे आग्नेयीक सुमार ८० किमी. आनी नागरकोइलाचे दक्षिणेक १३ किमी. अंतराचेर आसा. हें एक मुखेल नुस्तें माराचें केंद्र आसून थंय नुस्त्यांविशींचें संशोधनकेंद्र आसा. इंग्लीश लोक हे सुवातेक ‘केप कोमोरीन’ अशें म्हण्टाले.
श्री शांतादुर्गा – चामुंडेश्र्वरी महामाया –संस्थान घुडो – अवेडें, केपें गोंय
फाटभूंय
घुडो – अवेडें ह्या गांवात आशिल्ली श्री शांतादुर्गा – चामुंडेश्र्वरी कुरतरी महामाया हे संस्थान मडगांव सावन सुमार 12 – 13 किलो मिटर अंतराचेर आसा. हें देवूळ पयलीं साश्टी तालुक्यांत कुरतरी गांवात आशिल्ले. सुमारेक 400-450 वर्सा पयलीं पुर्तूगेजांच्यो अत्याचार आनी जुलमी राजवटिंच्या भंयान कुरतरी ह्या मूळ गांवातल्यान भगत घराण्यानी श्री शांतादुर्गा, श्री चामुंडेश्र्वरी आनी श्री रवळनाथ ह्यो मुर्त्यो स्थलांतरीत करून ह्या घुडो – अवेडें गांवात हाडल्यो.
कन्याकुमारी
हांगा भोंवडेकार यारीक चोम्यांनी येतात. तीर्थां न्हाण घेवनपवित्र जावपाचे भावनेन येवपी भाविकांक न्हावपाखातीर हांगा घाट बांदल्यात. श्राधदाचीं कृत्यां, पिंडदान सारके पिरांक होरावपी मरण उपरांतचे धर्मीक संस्कार आनी विधी हांगा करतात. दर्याच्या सामक्या तोखार जंय भारतभूंय सोंपता थंय देगेर कन्याकुमारीचें सोबीत देवूळ आसा. दर्याच्या उदकांत दोन व्हडल्या खंडपांचेर बसून स्वामी विवेकानंद आपली साधना करतालो म्हूण ताका ‘विवेकानंद खडप’ अशें नांव पडलें .हांगाच १९७० त विवेकानंदाचें व्हडलें यादस्तीक बांदलें. दर्यादेगेकडलें म्हात्मा गांधीचें यादस्तीक बांदतना करून दवरल्या. मोनोझाइट आनी इल्मेनाइट ह्या खनिजांक लागून हांगाची रेंव मोटी आनी रंगयाळी आसा. हांगाचें आनीक एक खाशेलेपण म्हळ्यार हांगा दर्यांतल्यान सुर्योदय आनी सूर्यास्त जाता तो पळोवंक मेळटा; तशेंच पुनवे राती एकाच बरोबर दर्यांतल्यान सुर्योदय आनी सूर्यास्त जाता तो पळोवंक मेळटा; तशेंच पुनवे रीती एकाच बरोबर दर्यांतल्यान सुर्योदय आनी चंद्रोदय पळोवंक मेळटा. हो अपूर्व खीण पळोवपाक भोंवडेकार गर्दी करतात.
श्री शांतादुर्गा – चामुंडेश्र्वरी महामाया –संस्थान घुडो – अवेडें, केपें गोंय
फाटभूंय
घुडो ह्या गांवात पयलीं देसायांची वस्ती आशिल्ली. पुराय गांव रानांन भरिल्लो. उपरांत भगत घराण्यानी देसायाकडेन जाग्याची मांगणी केली. देसायान हो जागो देवीक म्हण भेट दिलो. कुरतरीच्यान घुडो गांवात ह्यो मुर्ती हाडटना ती पुराय तरेन नश्ट जाल्ली आनी त्या मुर्तींची सुधारणा करपाची आवश्यक आसली. इ.स.1970 वर्सा ह्या संस्थानातलें पयलींचे सगळें जिर्णमुर्तीचें विसर्जन करून नव्यो मुर्ती घडोवन तांची पुनर प्रतिश्टा केली. तशेंच 1994 वर्सा देवूळ नव्यान बांदले आनी ताचें पुनर प्रतिश्टा केली.
कन्याकुमारी
वर्ग:देवनागरी पानां
श्री शांतादुर्गा – चामुंडेश्र्वरी महामाया –संस्थान घुडो – अवेडें, केपें गोंय
फाटभूंय
हें देवूळ कुशावतीच्या तीरा वयर घुडो ह्या ल्हानश्या गांवात एक जागृत देवस्थान म्हूण वळखता. ह्या देवळाचें मूळ भट श्रीं वे. मू. वासुदेव शि. शिकेरकार हांचे घराणें आशिल्लें. देवळाच्या भोवतणी भट, भगत आनी देवळीं हांचेच घराणे आसा आनी आज लेगीत अशीच लोकवस्ती आशिल्ली पळोवंक मेळटा. देवळी ह्या जमातीचें घराणें देवळांत निवळ करप, वाती घालप, दिवटी घेवन देवाच्या फुडें रावप हीं कामा ती करतात आनी अजून लेगीत अशींच प्रता पळवूंक मेळटा. भट फकत शांतादुर्गा, लक्ष्मी – नारायण आनी गणपती हांची पुजा करतात. चामुंडेश्र्वरी, रवळनाथ आनी जल्मी ह्या देवांची पुजा भगत घराणे करतात कारण चामुंडेश्र्वरी आनी रवळनाथ ह्या देवांक खेत्रां चलतात पूण शांतादुर्गेक खेत्रां चलनांत कारण ती अनवाळी देखून तिका पुजपाचो हक्क फकत भटांक आसा आनी अजून लेगीत अशीच प्रता चालंत आसा.श्री शांतादुर्गा - चामुंडेश्र्वरी कुरतरी महामाया हांची मुर्त एकाच देवळांत स्थापन केल्ली आसात पूण तांच्यो वेगवेगळी गर्भकुडी आसात. श्री शांतादुर्गेच्या उजव्या वटेन श्री चामुंडेश्र्वरी कुरतरी महामाया हांची मूर्त स्थापन केल्ली आसा. उदंगी हें देवूळ देवळाच्या मुखार स्थापन केल्ले आसा. उदंगी ह्या देवळाच्या दाव्यावटेन खांब आनी तुळस आसा. श्री लक्ष्मीनारायण, श्री गणपती, श्री सिध्देश्र्वर आनी श्री ग्रामपुरूश हें चारीय देव देवळाच्या उजव्या वटेन स्थापन केल्ले आसा. तशेंच रवळनाथ ह्या देवाची मुर्त दाव्या वटेन स्थापन केल्यात. देवळाच्या उजव्या वटेन घुमटेंत जल्मी स्थापन केला. प्रसाद लिंग ताकाच तळखांब अशेंय म्हणटात. हो तळखांब देवळा भितर दाव्यावटेन स्थापन केला. हो तळखांब पितळाच्यो केल्लो आसा. श्री शांतादुर्गा, श्री चामुंडेश्र्वरी, श्री गणपती आनी श्री रवळनाथ ह्या देवांची मुर्त पाशाणी फातरांच्यो केल्ली आसा. तशेंच श्री सिध्देश्र्वर आनी श्री ग्रामपुरूश हें लेगीत पाशाणी फातरांचे केल्ले आसात. उदंगी म्हणल्यार नागाचें देवूळ. तातूंत व्हडली रोयण आसा आनी ह्या रोयणी मुखार पांच तोंडाची नागाची मुर्ती आसात. श्री ग्रामपुरूश हो मुळ जांबावलीं गांवचो आशिल्लो. जांबावलीच्या बामण भटांन भाटाभाटीच्या काळार आपलो मूळ ग्रामपुरूश ह्या देवस्थानांत हाडलो.
देवळांंत मुखेलपणान मनोवपी उत्सव
ह्या देवळांत मोटे प्रमाणात उत्सव मनयतात तें अशें सगळ्यांत मोटो उत्सव जाता ती देवळाची जात्रा. पौष म्हयन्यांत 13शी(त्रेयोदशी), 14शी(चतुरदशी) ,15मा(पुनव) अशें तीन दीस मोट्या उमेदीन मनयतात. त्रेयोदशी दिसा जात्रेची सुरवात जाता. त्या दिसा कालो उत्सव आनी पालखीची मिरवणूक आसता. दुसरें दिसा म्हणल्यार चतुरदशी दिसा नाटकां जातात उपरांत पालखीची मिरवणुक आनी मयुरासन रथ आसता. तिसरें दिसा म्हणल्यार पुनवे दिसा पयलीं पावणी काडटात उपरांत पालखीची मिरवणूक आनी सकाळी पांच वरांचेर महारथांत देवींक बसवून देवळाक भोवताडो काडतात अशें तरेंन तीन दीस जात्रेचो उत्सव मनयतात.
फाल्गून म्हयन्यांत होलीकोत्सव म्हणल्यार होलीचो उत्सव मनयतात. उपरांत आश्र्वीन म्हयन्यांत नवरात्रीचो उत्सव मनयतात. हो उत्सव नव दीस मनयतात. ह्या नव दिसां किर्तन आनी मखर उत्सव आसतात. मखर उत्सव जाल्या उपरांत महाभोजन आसतात. उपरांत नमी दिसां तरंगांक अलंकार करून ती देवळाच्या मुखार दवरतात. ही तरंगा एकूण चार आसतात. रवळनाथ आनी चामुंडेश्र्वरीक दोन खेत्रांचो बळी दितात आनी आरती करून ती तरंगा भितर हाडटा अशें मानतात की खेत्रांचो बळी दिल्या उपरांत देव भश्टता आनी दुसरें दिसा देवांक अन्नाचो नेवेद आसना तर तांका फळारांचो नेवेद दाखयतात. दसऱ्या दिसा चामुंडेश्र्वरी आनी रवळनाथाक दोन खेत्रांचो बळी दितात. बळी दिल्या उपरांत औसर (भार) काडून कौल दितात. तरंगा अवेडे (गांवात) देसाय वाड्यार कौल दिवन पाड्डे वता उपरांत पाड्डे बाजारांत श्री चंदेश्र्वर आनी श्री शांतादुर्गा ह्या भाव-भयणीचीं हांगा मेळामेळ जाता. मेळामेळ जाताना चंदेश्र्वर देवाक शांतादुर्गा धोतोरजोड दिता आनी चंदेश्र्वर देवींक कापड दिता मागीर तरंगा घेवन परत देवळांत येतात. येता आसतना वाटेर शिमदाळटा म्हणल्यार नाल्ल आनी पानांचो विडो उदकांत विसर्जन करतात उपरांत देवळांत येतात आनी तरंगा खांबा भायर दवरतात आनी परत दोन खेत्रांचो बळी दितात. आरती करून सोने कलम करप म्हणल्यार सोने लुटप आनी हें सोने कलम वोंवळा पानांचो करतात पूण कांय कडेन आपट्या पानांचो वापर करतात. कोजागिरी पौर्णिमा ही आश्र्वीन म्हयन्यात येता. ह्या दिसांक औसर (भार) कौल करार करतात. मार्गशीर्ष म्हयन्यांत पिंडिकोत्सव मनयतात. पिंडिकोत्सव म्हणल्यार प्रतिश्टापनाचो दीस. हो उत्सव दोन दीस चलतात. दुसरें दिसांक नवचंडी हवन करून पालखीची मिरवणूक करतात. तशेंच श्रावण म्हयन्याच्या दर आयताराक पालखीची मिरवणूक करतात आनी दोनूय वेळार महाभोजन आसता. कार्तीक पुनवें दिसा देवळामुखार जो खांब आसा थंय पण्टो पेटयतात आनी भगत घराणे दिवजांचो भोंवर करतात. दर अमाशेक आनी पुनवेंक देवळांत भजन, आरती, पालखीची मिरवणूक उपरांत प्रसाद आनी महाभोजन आसतात.
ह्या देवळांत देवीचो कौल प्रसाद चालूच आसतात. फकत पुनवेंक आनी अमाशेक हें दोन दीस सोडले जाल्यार हेर दिसां प्रसाद घेतात. कौल घेवपाचो हक्क फकत भगत घराण्यांक आसा. ह्या कौल प्रसादाक लोकांचे गाराणे आयकतात आनी त्या प्रमाणे तांचो प्रस्न सोडोवन दितात. कौल लायतना तुंब्याची फुलाची पाकळी लायतात अशें तरेन कौल घेवपाची पद्दत आसा. हें देवूळ पयलीं प्रसिद्द नाशिल्लें कारण ल्हनश्या गांवात देवळाची स्थापन जाल्लीं, लोकसंख्या कमी आशिल्ली आनी ह्या देवळांविशी कोणाकच चड म्हायती नाशिल्लीं पूण आतां हें सगळें बदलून गेला, लोकसंख्या वाडल्यात तशेंच देवूळ लेगीत खूब प्रसिद्द जाला. कांय पर्यटन लेगीत उत्सवा वेळार येतात. तशेंच तांका रावपाची सगळ्यो सुवीदा आसा. देवळाकडलें वातावरण हें मन भुलोवपी वातावरण आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
दयानंद बांदोडकर
दयानंद बाळकृष्ण बांदोङकर (12 मार्च 1911 – 12 ऑगस्ट 1973) हे गोंय संघप्रदेशाचे पयले मुखेलमंत्री आसले.
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:देवनागरी पानां
वराह उपनिषद
वराह उपनिषद : एक उपनिषद. शांतिपाठाप्रमाण हें उपनिषद कृष्ण यजुर्वेदीय आसा. ह्या उपनिषदांत वट्ट पांच अध्याय आसून कांय श्र्लोकबध्द जाल्यार कांय गद्य आसात. वराहरूपी विष्णून ऋभूक जी ब्रह्मविद्या सांगल्या ती ह्या उपनिषदांत आसा. पयल्या अध्यायांत ९६ तत्त्वां सांगल्यांत. दुसऱ्या अध्यायांत ब्रह्मविद्येची वेगवेगळीं साधना सांगल्यांत. वैराग्यादिचतुष्ट्य, नित्यानित्यविवेक, इहामुत्रविरागता, शमदिषट्कचसमंपत्ती, आदींचो तातूंत उल्लेख आयिल्लो आसा. मनशाचो जल्म दुलर्भ आसा देखून तो मेळटा तेन्ना ताचें आत्मस्वरुप जाणून घेवप गरजेचें अशें म्हळां. हातूंत समाधीचें जें लक्षण सांगलां तें अशें- सलिले सैन्धवं यव्दत्साम्यं भवति योगत:।
तथाSSत्ममनसोरैक्यं समाधिरिति कथ्थते ।।
अर्थ : उदकांत मीठ भरसतकच ते दोनय पदार्थ जशे एकजीव जातात. तेप्रमाण आत्मो आनी मन हांचो एकचार जावप हाका समाधी म्हण्टात. तिसऱ्या अध्यायांत 'सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' आनंदरूप जाल्ल्या मुक्त जिवाक जो अणभव येता तेविशीं एक श्र्लोक आसा तो असो - मेघा यथा व्योम न च स्पृशन्ति । संसारदु:खानि न मां स्पृशन्ति ।। अर्थ : ढग जेवरी मळबांत आसुनूय णळबाक स्पर्श करीनात तेप्रमाण संसार दुख्खां म्हाका स्पर्श करीनात. ब्रह्मरूपस्थितींत संवसारांतल्यो सगळ्यो गजाली लय पावतात, जेवरी उदकावांगडा उदकांत पडिल्लें सुर्याचें पडबींबूय हालता, तेवरी अहंकारासंबंदान आत्म्याक संवसारी रूप येता. चवथ्या अध्यायांत जिवन मुक्तीचीं लक्षणां सांगिल्लीं आसून शूभेच्छा, विचारणा, तनुमानसी, सत्त्वापत्ती, असंसक्ती, पदार्थभावना आनी तरीयगा ह्या सात जिवनमुक्तांच्यो भुमिका वर्णिल्ल्यो आसात. जिवनमुक्ताचें वर्णन केल्लो श्र्लोक असो आसा : रागव्देषभयादीनामनुरूपं चरन्नपि । योSन्तर्व्योमवदच्छन्न : स जीवन्मुक्त उच्यते ।। अर्थ : राग, व्देष, भंय, आदी विकारांक अनुरूप अशे तरेन आचरण करता आसतनाय जो अंतरांत मळबावरी निर्लेप आसा तो जीवन्मुक्त समजुंचो. ते उपरांत मुक्तीचे विहंगममार्ग आनी पिपीलिकीमार्ग अशे दोन मार्ग सांगिल्ले आसात. पांचव्या अध्यायांत हठयोग आनी अष्टांगयोग हांचें विवरण केल्लें आसा. निमाणें तो कोण ह्या उपनिषदाचें अध्ययन करता तो पंचपातकांतल्यान मुक्त जावन विष्णुच्या परमपदामेरेन वता अशें सांगिल्लें आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
दिनेश रा .मणेरकार
दिनेश रा .मणेरकार हांणी एम् कॉम मॅनेजमॅंटान केला.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
कुडचडें
कुडचडेम एक शार आनी नगर्पालिकेचें मनडल जें गेंच्या  आनी केपें तालुकेचो एक भाग जावन आसा. कुडचडें आनी सांवड्डें हीं जुंवळी शारां जुारी न्हंयच्या दनूय वाटांतलीं आसात. एक फावोपुर्तें शार आसून तिका जायतिंच हस्पितालां आसात (तांतुंत सर्कारी प्राथमीक भलायके केंद्राचो आस्पाव आसून), इसकलां, एक पुलीस थाणें, बेंक, आतं, एक रेलवे स्थान, बरे जुळपी रसते, एक बाजार, देवस्पणाचे जागे, हटेलां, एक खेळपा मयदान, एक विजेचो केंद्र आनी एक नाटक घर आसात.
भुगल
कुडचडें 15.26028°N, 74.10833°W हांगासर आसा आनी ताची सरासर उंचाय १३ म. उगें आनी गुलेली न्हंयची मेळपाची सुवात सांगें वो संगं हाका  जुारी न्हंय म्हण  वळखतात. ती उत्तर असतंप्त सांवड्डें परियांत धांवता. फुडें, ती असतंप्तेक खुशावती न्हंय परियांत धांवता आनी शेळवणा-क मेळटा. उपरांत ती पर्तून आपली दिशा उत्तरे वाटेन बदल्ता जेन्ना ती पंचवाडी पावता आनी राचल परियांत व्हांवता. परत ती उत्तरे विसल्यान बरिये व्हांवता आनी फुडें उत्तर-असतंप्तेक रासांय दुर्भाट परियांत आनी शेवटीं अरबी दरियानट वेता जंय ती मुर्गांवआंक मेळटा. ती गेंच्या जिल्ल्यांत ६७ किलमेत्र प्रवास कर्ता.
हवामान
कुडचडें हाका एक उश्णो पावसाळ्याचो हवामान आसा. कुडचडेंचो हवामान गिमाळ्यांत गरं आनी हिंवाळ्यांत एकेच तरेचो जावन आसा. गिमाळ्यांत (मार्स तें माय) तापमान ३२ °च परियांत वेता आनी हिंवाळ्यांत (देजेंबर तें फेवरेर) चड करून २५.८ °च आनी २० °च भितर आसता. पावसाळ्याचो काळ जुन्ह तें सेतेंबर आसा जांतुंत मुसळांधारेचो पावस आनी नेटाच्या वाऱ्याचो आस्पाव आसता, सरासरी पावस २६९९ मं (१०६.२४ इंच) आसता.
प्रशासन आनी कायदो
शार वाड्यांनीं विभागला जशे परीं पनटेमल, मरायलें, बान्साय, कारियामडी, स्हिर्फद, बेपकेगाल, माधेगाल, काकडाा, दाभामळ, कांराल, खामामळ,बागाकुडचडें आनी काक्कुमडी. नगर्पालिकेंत दर वाड्याक विंचललो वांगडी आसा,वांगडी नगर्पालिकेच्या येज्मानांक विंचून काडटात.
शार गेंच्या विधान सभेक आनी लक सभेक प्रतिनिधी धाडता आनी दक्षीण गेंच्या विधान्सभेचो भाग जावन आसा. सद्द्याचो आंदार निलेसह चाबराल जो भारतिया जंता पक्षाचो  जावन आसा.
कुडचडें हांगा एक पुलीस थाणें आसा जें कुडचडें शार आनी लागशिल्या गांवांची सेवा कर्ता. कुडचडें हांगा एक व्हडलें उजो पालवपी दळ आसा जें चांदर, कुडचडें, सांवड्डें आनी केपेंची सेवा कर्ता. उजो पालवपी दळाक एक आकांताच्या वेळार वांचवपाची सय आसा, दन व्हडलीं उदकाचे निविदार आनी एक रखडें वापर्पाचें वाहन आसा. तिचे कडेन ४० तें ५० उज्याच्यो निविदा आसात.
अर्थ्शासत्र (आदिंचो व्यापार आनी उद्देग)
जुारी न्हंय जशी ती दग्रांतल्यान व्हांवता ती ह्या गांवांक दन भागांनी भागाकार कर्ता एक उत्तरी भाग जाका सांवड्डें आनी दक्षिणेचो भाग जाका कुडचडेम म्हण वळखतात. ही न्हंय ह्या शाराक बर्कत हाडुंक परिणामक आसा, जंय ल्हान व्हडीं पयणाऱ्यांक, म्हाल आनी वेपार ल्हान धक्यांचेर जशे परीं खामामळ पणजे, पर्णें गें सावन आदी पावयतात. तेच परीं ल्हान लाकडाचे वांशे, मीठ, तर्कारी आदी ह्या धक्याचेर पावयतात. मुर्गांव सावन रेली मार्ग लनडा वचपी कुडचदें, कालाय, कुळें पासार जाता जो १८८० वर्सा घातललो जाचे वर्वीं ह्या जाग्याची बर्कत जावंक पावली.
ह्या जाग्यार रावप्यांचो रजगार मिनाच्या उद्देगाचेर नीट वो आड वाटेन आदारलो आसा.
शाराक एक उद्देगाची वासाहत आसा जिका  काकदा उद्देगीक वासाहत म्हण वळखतात. तांतुंत जायतेच उद्देग आस्पावतात.
संवस्क्रुताय
कुडचडें शारांत जायतेच देवस्पणाचे जागे आसात जांचीं नांवां मारुतिगड, गणपती देवूळ, सातेरी देवूळ, पुरुसहंहारू देवूळ, म्हादेव देवूळ, राखणो दुताची इगर्ज आनी जामा मसजीद. शारांत शिगमंहत्सव पंचांगाच्या सुर्वातेक समर्पितात आनी हालीं इंत्रुजूय समरंभांत आयला. जात्रेक जायतेच भक्त हांगा येतात.
हालिंच्या काळाचो कलेचो वस्रो जाका राविंद्रा भवन नांव दिलां,तो कला आनी सान्सक्रुताय्ेची उदर्गत कर्पाक कुडचड्यांत बांदपांत आयला. हें भवन कुडचडें सांगेंच्या रसत्यार मारुतिगडाच्या पांय-आ खाला आसा.नाटकां उत्सव, तियात्र उत्सव, संगीत नाटकंहावत्सव, तियात्र कारियाशाळ, भुर्ग्यांक कलेचें शिबीर, बायलांच्या उदर्गतिच्यो कार्रियावळी, वेगळ्या तरांच्या लक कला आनी संगिताच्यो कारियोशाळा, नातालांच्या गितांची स्पर्धा, कवाली, संवसारीक नाटकां दीस, शिक्षणीक काय्ावळी, भलायके आनी कायद्याचेर जाग्रुताय्ेच्यो कारियावळी, फटवांच्यो कारियोशाळा कंकणी नाटकांच्यो  स्पर्धा, शीव जय्योंती, शिकप्यांचो दीस अश्यो कारियावळी राविंद्रा भवनांत सदांकाल कर्तात. राविंद्रा भवन कुडचडें चो विसतार कर्पाक येवजिला, सध्याच्या जाग्या फाटल्यान जें येवजिलल्यां बस स्थाना बगलेक आसतले. भाग ईि हांतुंत नवो वस्रो २९९ बसकांचो आसतलो २००० बसकेंचें, बदामी प्रेक्षकघर आनी गुरुदेव राविंद्रानाथ तागरे हाचे मुर्तिचो आस्पाव आसतलो.
शिक्षण
शारांत बरी शिक्षणाचीं इसकलां आसात. फामाद आसात तीं थे नेव एदुचातियोनाल हीघ स्चल, सार्वदाया एदुचातियोनाल सचियेत्य, गुार्दियान आंगेल हीघ स्चल, संत च त नायक हीघ स्चल, अवर लाद्य अफ पेर्पेतुाल सुच्चर चंवेंत स्चल, स्ह्रेे सारास्वाती प्राथामीक माराथी विध्यालाया, फ्र.आज्ञ्लो प्रिमाऱ्य स्चल आनी नवें बांदललें चांबरिदगे इसकल.
दन उंचल्या माध्योमीक शिक्षणाचीं इसकलां गुार्दियान आंगेल हिघेर सेचंदाऱ्य स्चल आनी संत. च.त.नायक हिघेर सेचंदाऱ्य स्चल जावन आसात.
शारांत एक मानागेमेंत इसकल आसा जें गुार्दियान आंगेल हीघ स्चल चलवपी  संवस्था चलयता. एक इती (उद्देगीक प्रशिक्षणाची संवस्था) ल काकडा भागांत आसा. एक कलेज आसा जी तंत्र्विध्यालयच्या दाखल्या खातीर शिकप्यांक तय्यार कर्ता जिका गवेर्न्मेंत पल्यतेचनीच, कुडचडें (ग्पच)  नांवान वळखतात जी  जायत्याच शिक्षणीक विभाग हाताळटा.
सांजाय स्चल फर स्पेचियाल चिल्द्रेन हें पंतेमल भागांत उर्ता. फ्र.आज्ञ्लो स्चल अफ मुसीच आंद पेर्फर्मिंग आर्त्स हें पिलार्चे पाद्री चलयतात जें ह्या जाग्याच्या शिकप्यांच्यो संगिताच्यो गर्जो भागयता.
पिलार्च्या पाद्रिंनीं म्हत्वाचो वावर ह्या जाग्याच्या शिक्षणीक मळार केला. गुार्दियान आंगेल एदुचातियोनाल चंपलेश ३०००  अदीक शिकप्यांच्यो  गर्जो बाळ शिक्षण तें हटेल मानागेमेंत परियांत पद्वी मेळवंक तय्यार कर्ता.
खेळ
कुडचड्यांत साग स्पर्त्स चंपलेश भव गर्जांचो खेळाचो वस्रो,वेइयांसाळ आनी क्रिकेट खेळा मयदान आसा. शारांत एक फुटबळ खेळा मयदानूय आसा.गयांत हेर कडेन आसा तशें, फुटबळ एक चड लवकीक खेळ कुडचडेंचो आसा. गुार्दियान आंगेल स्पर्त्स च्लूब जो गा प्रफेस्सियोनाल ल्यागूे हांतुंत खेळटा तो कुडचडेंचो जावन आसा.
आनीक एक खेळा चंपलेश येवजिलां जें कुडचडें तपाल घरा फाटल्यान येवपाचें आसा. ह्या प्रकल्पांत बाद्मिंतन, बासकेतबाळ (भितरले आनी भायले वस्रे), स्कुासह, वळेयबाळ (भितरले आनी भायले वस्रे), ताबले तेणीस, बिळियार्द्स & पल, चेस्स आनी चार्रं, पेंवप (इभितरले आनी भायले पेंवपा तळीं स्पर्धेचीं तळिंचो आस्पाव आसून), फित्नेस्स चेंत्रे, रचक च्लिंबिंग वाळ, रुणिंग त्राचक (भितरलें), तेणीस चवर्त्स, च्रिचकेत प्राचतिचे पितचेस (भितरलें आनी भायलें), प्रदर्शणाची  आगाशी आनी कारियाशाळो, वाचनालय आनी वाचपा घर, भवसाच्यो बागो आनी भुर्ग्यांक खेळपाचो जागो, जग्गेर'स त्राचक, स्कातिंग रिंक.
वाऱ्याची
लागिंचें विमांतळ दाबळी विमांतळ आसा जें हांगाच्यान ३२ कं लांबाय्ेर आसा.
रेलिची
कुडचडें रेली स्थान गेंचें पर्णें रेलवे स्थान जावन आसा. कुडचडें रेली स्थान सवथ वेसतेर्न रायलवाय हाच्या खाल येता.हळडणच्या. तमे चाेतानो दे चसता,एका कातल्क थवय्याक ही रूळ आनी तेच परीं चुर्चरेंसांवर्दें रेलेवेचें स्थान १८८० वर्सा घाल्पाक सांगपांत आयललें. एक मुखेल रेली रुळाचो मुर्गांव तें कळें कंत्रादर श्री. चस्मे दामिया नरन्हा आनी ताचो ऊप-कंत्रादर तमे चाेतानो दे चसता जावन आसले. कुडचडेंसांवड्डें दाट जंगलांनी आनी रांवटी जंवारांनी भरललें आसलें ज्या वर्वीं लक सांवड्ड्याक गेंची भायली शीं अशें संजतालो.पुर्तुगेज सर्कारान ब्रिटीश सर्काराक रेलवे रूळ सुरू करुंक विनयलें.. तें एक चड आवघड कां आसलें कित्याक दंगर कातर्पाक जाय आसले, बगदां खणुंक जाय आसलीं आनी दाट जंगल निवळ कर्पाक जाय आसलें.
परियावरणाचे विशय
शार दक्षीण गेंच्या मिनाच्या उद्देगाचो एक मुखेल जागो जावन आा. रेलवे स्थान एक मटो मीन चडवपाचो जागो लागिंच्या मिनांतल्या मिनाचो. हें मीन व्हर्पाक ट्रकांचो उप्योग कर्पांत येता जे शारांतल्या रसत्यांतल्यान चडचे वेतात ज्या वर्वीं धूळ आनी आवाजाचें प्रदुशन जावंकपावता आनी वाहातुकेकूय आडखळ हाडटा. ह्या खातीर शारांत थडी नाग्रीक उचांबळाय जाता. आतां हें आडव्या मार्गांतल्यान व्हर्पाक येवजण आसा.
हेंवूय पळे
सांवर्दें
रेफेरेंचेस
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Cities and towns in South Goa district
Mhoje Maim Thaim Vetolom Konkani Gaion
Moje Maim thaim vetolom
Moje Maim thaim vetolom
Ek dis sukhak bhagivonta
१८वो गोवा युवा महोत्सव (१२, १३ जानेवारी २०१३)
उक्तावण सुवाळ्याखातीर पुनम बुर्ये आनी तन्वी कामत बांबोळकार हांणी सुत्रसंचालन केलें. लोकमांड, नमन, कॉमेडी सर्कस, गीत गायतना, थोडें आमचें थोडें तुमचें, शुटिंग, वादावादी, नाच नाच नाचुया, प्रस्मानची, रांगोळी, कवन काळजांतले आदी सर्ती आयोजित केल्ल्यो.
Mhoje Maim Thaim Vetolom Konkani Gaion
Moje Maim thaim vetolom
Ankwar Morieche sangata
१८वो गोवा युवा महोत्सव (१२, १३ जानेवारी २०१३)
१८व्या गोवा युवा महोत्सवाच्या यादस्तीकाचे नांव पुनव आशिल्लें. ह्या युवा महोत्सवांत युव संजिवनी पंगड जैतीवंत थारलो. ह्या १८व्या गोवा युवा महोत्सवाक शिरीश नायक हांणी कार्याध्यक्ष म्हुण जापसालदारकी सांबाळ्ळी.
Mhoje Maim Thaim Vetolom Konkani Gaion
Moje Maim thaim vetolom
Sorga raj choloitolom
१८वो गोवा युवा महोत्सव (१२, १३ जानेवारी २०१३)
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Mhoje Maim Thaim Vetolom Konkani Gaion
Moje Maim thaim vetolom
Sorgar, sorgar.........}
Moje Maim thaim vetolom }...2
Tichea Mogachea Jezuk
Poilim patkam roddtolom
Jivea-niza bhavarthan
Chodd bollan ani nettan
Sorv vaittantlo polltolom
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
बोरी
लोकसंख्यो प्रमाणे शाराचो दर्जो V (लोकसंख्या_एकूण ५,००० to ९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'सर्वेक्षण शार'.१ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें बेळगांव हें शार १४१ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें पूणे हें शार ५१७ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन २० किमी अंतराचेर मङगांव हांगां आसा.
हवामान
पावस (मिमी.): ३६३०.४२ कमाल तापमान (सेल्सिअस): ३१.५३ किमान तापमान (सेल्सिअस): २३.५१
साक्षरता
एकूण साक्षर लोकसंख्या: ६७६४ साक्षर पुरुश लोकसंख्या: ३५८३ (८६.७८%) साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ३१८१ (७७.०६%)
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता.उदका पुरवणेची तांक 1100 किलो लिटर आसा.सगळ्यांत लागीं आग पालोवपाची सुविधा फोंङा (६ किमी) हांगां आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ६ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय ४ किमी हांगां आसा. शारांत १ दवाखानो आसा.शारांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र ६ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र ६ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ६ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा ५० किमी हांगां आसा.शारांत १ खाजगी बाह्यरुग्ण वैजकी सुविधा आसा. शारांत १ खाजगी निवासी आनी बाह्यरुग्ण वैजकीय सुविधा आसा. शारांत १ खाजगी वखदां दुकान आसा.
शैक्षणिक सुविधा
शारांत ७ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) फोंङा (५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) पणजी (३५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य)बांङोरा CT (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं "शासकीय पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" CANDOLA CT (२२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी मङगांव (२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ पणजी (४६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर फोंङा (६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय बांबोळे CT (४६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अभियांत्रिकी महाविद्यालय शिरोङा (४ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वैवस्थापन संस्था मङगांव (२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पॉलिटेक्निक मङगांव(२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा बांङोरा CT (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र पणजी (४० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अपंगां खातीर खाशेली शाळा QUELA CT (४ किमी) हांगां आसा.
सुविधा
सगळ्यांत लागीं खाजगी अऩाथाश्रम QUELA CT (४ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA CT (४६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वृद्धाश्रम बांङोरा CT (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण मङगांव (२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह PONDA (६ किमी) हांगां आसा. शारांत १ शासकीय सभाघर आसा. शारांत १ शासकीय भौशीक ग्रंथालय आसा. शारांत १ खाजगी भौशीक ग्रंथालय आसा.
उत्पादन
बोरी ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): COUNTRY LIQUOR, CASHEW NUTS.
शारांत २ राष्ट्रीय बँक आसा. शारांत २ बिगर शेतकी रीण संस्था आसा.
वर्ग:उत्तर गोवा वर्ग:फोंडें वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ल्यांतलीं शारां
संदर्भ
वर्ग:फोंडें तालुका वर्ग:देवनागरी पानां
अमोनिया
अमोनिया एक रसायनीक संयुग (compound). सूत्रः NH3 उग्र वास आशिल्लो रंगहीन वायू. हाच्या संयुगांची माहिती मनशाक पूर्विल्ल्या काळा सावन आसा. इ. स.प. चवथ्या शतमानांत ईजिप्तांतले लोक उंटाचें शेण लासतकच जी काजळी तयार जाता तिचे पसून अमेनियम क्लोराइड (नवसागर) तयार करताले. तें तयार करपाची सुवात ज्यूपिटर अमेनच्या देवळा कडेन आशिल्ली. देखून त्या लवणाक ‘साल अमोनियाक’ म्हळ्यार ‘सॉल्ट ऑफ अमोन’ अशेंय म्हणटालें. त्या काळांत अमोनियम क्लोराइड बाजारांत विकतें मेळटालें. तें उंटाचें शेण वा मूत आनी मीठ एकठांय तापोवन तयार करताले. पूर्विल्ल्या भारतांत लेगीत शेणखत भाजून वा विटांचे भाट्टेंतल्यान तें मेळयताले.
1774 वर्सा प्रीस्टली हाणें नवसागर आनी चुनकळी हांचें ऊर्ध्वपातन (distillation) करून वायुरूप अमोनिया तदयार केलो. ताचे पयलीं अमोनिया हें स्वतंत्र संयुग आसा म्हूण कोणाक खबर नाशिल्लें. प्रीस्टली हाणें ताका ‘alkaline air’ अशें नांव दिल्लें. 1785 त अमोनियाचें विजेचे किटीन अपघटन (decomposition) करून ताचें रसायनीक संघटन NH3 आसा असें बॅर्तेलो हाणें सिध्द केलें. वातावरणांत आनी पावसाच्या उदकांत अमोनियाचें कार्बोनेट आसता. जनावरांचे आनी वनस्पतींचे नायटेरोजनयुक्त घटक कुसतना अमोनिया वायू तयार जाता. शेताचे मातयेंत, दर्याच्या उदकांत, जनावरांच्या मुतांत आनी ज्वालामुखींतल्यान भायर येवपी वायूंत लेगीत अमोनिया आसता.
गुणधर्म
हवेपरस ल्हव, गोठणबिंदू (freezing point): -78° से. उकळ बिंदू (boiling point): -33° से. , क्रांतीक तापमान (critical temperature): 133° से. सामान्य तापमानांत दाब दिवन ह्या वायूक सहज द्रवरूप करूं येता. अमोनिया उदकांत सामको विद्राव्य (soluble) आसता. सामान्य दाब आनी तापमान 20° से. आसल्यार उदकाच्या भाराच्या 33.1% इतल्या प्रमाणांत तो विरगळटा. उदकांत अमोनिया विरगळटना बरीच उश्णता तयार जाता. हवेंत तो सहज जळना, पूण ऑक्सिजनांत नेटान जळटा. ताची वात हळडुवी आसता. हवेचीं आनी ताचीं कांय प्रमाणांतलीं मिश्रणां स्फोटक आसतात. सामान्य तापमानांत अमोनिया थीर आसता पूण उच्च तापमानांत ताचें अपघटन (decomposition) जावपाक लागता आनी घटक- मुलद्रव्यां मुक्त जावपाक लागतात. ज्या पृष्ठाकडे वायूचो संपर्क येता त्या पृष्ठाच्या स्वरुपाचेर अपघटनाचो वेग पातयेवन आसता. अमोनियाचेर कंवचेचो कसलोच परिणाम जायना. पूण चिनी माती, तिखें, निकेल, जस्त हांचे कडेन संपर्क आयल्यार मात अपघटनाचो वेग खूब वाडटा.
विक्रिया (Reaction)
1. अमोनिया आनी ऑक्सिजन हांची विक्रिया जावन नायट्रोजन आनी उदक तयार जाता.
2. कॉपर ऑक्साइड सारकीं ऑक्साइडां तापोवन तांच्या वयल्यान वायुरूप अमोनिया सोडल्यार विक्रिया जाता आनी अमोनिया पसून नायट्रोजन आनी उदक तयार जाता. ही विक्रिया उच्च तापमानांत घडटा. पूण पोट्रशियम परमँगनेट सारकीं बळिश्ट ऑक्सिडीकारक संयुगां आसल्यार हीच विक्रिया सामान्य तापमानांत जाता. 2NH3 + 2KMnO4 -> 2KOH + 2MnO2 + 2H2 + 2H2 O + N2.
3. अमोनियाची आनी क्लोरिनची विक्रिया दोन तरांनी जाताः अ) अमोनिया चड प्रमाणांत आसल्यार नायटेरोजन विभक्त (discrete) जाता.
आ) क्लोरिन चड प्रमाणांत आसल्यार नायट्रोजन ट्रायक्लोराइड (NCl3) हें हळडुव्या रंगाचें स्फोटक तेल तयार जाता.
4. अमोनिया क्षारकीय (basic) आशिल्ल्यान अमेला कडेन विक्रिया जावन ताचीं लवणां (salts) तयार जातात.
5. तापिल्ल्या धन विदियूत भारित धातू कडेन (positively charged metal) अमोनियाची विक्रिया जावन सोडामाइड (NaNH2), मॅग्नेशियम नायट्राइड (Mg3 N2) हीं संयुगां तयार जातात.
6. कांय धातूंचीं लक्षणां अमोनिया शोशून घेतात आनी तांची धन (positive) अमाइनां तयार जातात. देखीकः CaCl2. 8NH3 हीं तापयतकच मात तांच्यांतलो अमोनिया वायू वता.
7. अमोनियम हायड्रॉक्साइड (NH4 OH) हो अमोनियाचो उदकांतलो क्षारीय विद्राव. हो दुबळो क्षार (अल्कली) आशिल्ल्यान अम्लांचें उदासिनीकरण (neutralization) करून ताचीं NH4 + आयन आशिल्लीं लवणां तयार करपाक वापरतात.
देखीकः NH4 OH + HCl -> NH4 Cl + H2 O
8. हवा आनी अमोनिया (10%) हें मिश्रण तापयल्ल्या प्लॅटिनम सारक्या उत्प्रेका वयल्या (catalyst) धाडल्यार नायट्रीक ऑक्साइड (NO) मेळटा आनी ताच्या पसून नायट्रिक अम्ल तयार करतात.
9. कार्बनी रसायन शास्त्रांतल्या (organic chemistry) अॅमोनो – विच्छेदना कातीर अमोनियाचो खूब उपेग जाता.
कृतीः प्रयोगशाळेंत थोड्या प्रमाणांत अमोनिया असो तयार करतातः-
अ) अमोनियाचें कसलेंय लवण वा क्षार एकठांय तापोवन; देखीकः Ca(OH)2 + 2NH4Cl -> 2NH3 + 2H2O + CaCl2 कॅल्शियम अमोनियम अमोनिया उदक कॅल्शियम
भायर आयिल्लो वायू चुनकळींतल्यान सोडून सुको करतात. आ) सापेक्षता अदीक धनविद्युत् नायट्राइडांचें उदकान अपघटन करून, देखीक-
Mg3N2 + 6H2 O - > 3Mg(OH)2 + 2NH3
मॅग्नेशियम उदक मॅग्नेशियम अमोनिया
हायड्रॉक्साइड हायड्रॉक्साइड