cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
केशवराव भोळे
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ल्हासा
ल्हासा : तिबटांतले एक पवित्र स्थळ आनी तिबेटाचें राजपाटण. आग्नेय तिबेटांतल्या हिमालय पर्वतीय प्रदेशांत सुमार ३६०० मी. उंचायेचेर, ल्हासा ब्रह्मपुत्रेच्या ल्हासा फांट्याचे दर्यादेगेर वसलां. 'लापास' ह्या बोलिव्हियेच्या राजपाटणाउपरांत संवसारांतलें सगळ्यांत उंचावयलें हें दुसऱ्या क्रमांकाचें राजपाटण.
राजा साँगत्सेन गाम्पो हाच्या पुर्वजांनी ४००च्या सुमाराक ल्हासाची स्थापणूक केली अशें म्हण्टात. साँगत्सेन गाम्पो हाचे राजवचींत तिबेटांत बौध्द धर्माचो चड प्रसार जालो. जोखांगचें प्रसिद्द देवालय आनी पोलाला राजवाड्याचें बांदकाम ताचेच राजवटींत सुरू जाल्लें. तिबेटी राजकर्त्यांचें कांय शेंकडे ल्हासा हें मुखेल केंद्र तशेंच भिक्षू आनी लामा हांची मुखेल आलाशिऱ्याची सुवात आशिल्ली. णवव्या शतमानाच्या दुसऱ्या अर्दांत चिनाच्या थांग राजवंशाच्या सैन्यान ल्हासा शाराचेर जैत मेळयलें. ह्याच शेंकड्यांत ल्हासा तिबेटाचें राजपाटण जालें. ८४२त तिबेटच्या राजाची हत्या जाल्या उपरांत राजपाटण म्हूण ल्हासाचें म्हत्व उणें जायत गेलें. फुडल्या कांय शेंकड्यांत आध्यात्मिक आनी धर्मीक नदरेन ल्हासा शाराक परतून म्हत्व मेळून तिबेटांतलें राश्ट्रीय आनी धर्मीक केंद्र म्हूण ताका प्रसिद्दी मेळ्ळी. १६४२त ल्हासा शाराक केंद्र शासनाचें मुखेल स्थळ म्हूण म्हत्व मेळ्ळें. पांचव्या दलाई लामाचे राजवटीमत पोताला राजवाड्याचें बांदकाम पुराय जालें. तेन्नासावन लामांचें ल्हासा हें मुखेल केंद्र जालें. १९०४त कर्नल फ्रांसिस यंगहजबंड हो ल्हासाक येलपी पयलो युरोपी मनीस. १९११त चिनी लोक तिबेटांत रिगले, तेन्ना ल्हासा ही लामापथीयाचीं मुखेल सुवात आशिल्ली. थंयची अर्द्यावयर लोकसंख्या लामा भिक्षूक आनी तांच्या अनुयायांची आशिल्ली. १९५९त चिनान तिबेट हातासून मठाची सत्ता काबार केली. तेन्ना थंय सत्तेर आशिल्लो दलाई लामा ल्हासासावन पळून वचून ताणें भारतांत आलाशिरो घेतलो. दलाई लामाचो पोताला राजवाडो ल्हासांत आशिल्ल्यान त्या राजवाड्याक 'पॅलेस ऑफ द गॅाड्स' अशें म्हण्टात. चिनाच्या शेकातळा थंयच्या भिक्षूकांची संख्या आनी प्रभाव खूब उणो जालो. साबार मठ आनी संस्था बंद पडल्यो. चिनी सत्ता येवचे आदीं वेपारी मार्गांनी ल्हासाचो भारत, नेपाळ, चीन आनी भूतान हांचेकडेन वेपार चलतालो. आयज लेगीत ल्हासा हें तिबेटांतलें मुखेल वेपारी केंद्र आसा. ह्या शारांत साबार मठ, देवळां आनी आश्रम आसात. हाकालागून ल्हासाची पवित्र सुवात म्हूण म्हत्व वाडलां.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
यारीसाहब
यारीसाहब (इ.स.चो १७वो शेंकडो).
उत्तर भारतांतलो एक संत. मुहंमद हें ताचें मूळ नांव आसुंये अशें म्हण्टात. तो बावरी पंथाचो अनुयायी आनी बीरू साहेबाचो शिश्य आशिल्लो. खानदानी घराण्यांत ताचो जल्म जालो, अशें अभ्यासकांचें मत आसा. हाची गादी दिल्लीक आसून थंयच ताची समाधी आसा. केशवदास, सूफीशाह, शेखनशाह, हसन मुहंमद आनी बुलासाहेब हे हाचे पांच मुखेल शिश्य. तांतूंतल्या पयल्या चार शिश्यांचो संबंद दिल्लीचे गादयेकडेन आसून बुलासाहेबाचो संबंद राजीपूर जिल्ह्याकडेन आसा.
यारीचो रत्नावली नांवाचो एक काव्यसंग्रह प्रसिद्द आसा. हाणें योगमार्गाकूच विहंगम मत अशें म्हळां. हाची कविता अनलंकृत आसुनूय भावनात्मक आसा. हाचे भाशेचेर फारसी अरबीचो प्रभाव आसा. हाणें कवित, साखी, सवैया सारकिल्या छंदांनी रचणुको केल्ल्यो आसात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कपिलेश्वर
कपिलेश्वर हें शंकर देवाचें नांव. ताका ईश्वर अशेंय म्हण्टात. ताचें प्रतीक लिंग आशिल्ल्यान ताका लिंगरूपान पुजतात.ताका कपिलेश्वर हें नांव कशें पडलें हेंविशी अशी खबर मेळटा. कवळें आनी फोंडें हांचे मजगतीं सध्या आशिल्ली. तातूंत एक पाशाणी शिवलिंग आशिल्लें आनी ताचे भोंवतणी सुंदर धवीं कमळां फुलतालीं. एकदां कपिल नांवाचो एक राजा थंय पावलो. शिवभक्त आशिल्लो; ताका दिसलें, ते प्रमाण णें तें पाशाणी लिमग काडून, देवूळ बांदून तातूंत तें स्थआपन करचें. ते प्रमाण ताणें तें व्हडलेम तळें पुरोवन ताचेर देवूळ बांदलेम आनी तूंत लिंग स्थापन केलें. ताका णें कपिलेश्वर नांव दवरलें. खरें म्हळ्यार कवळें गांवचो हो एक भाग, पूण त्या वाड्याक सध्या कपिलेश्वरी म्हण्टात. कपिलेश्वर नांव कशे पडलें, हाचेविशीं आनीक एक मत आसा. कवळें ह्या गांवांक कपिलग्राम अशें वेगळें नांव आसा. कवळें (कपिलाग्राम) गांव ज्या काळाम मूळ वसणुकेक आयलो त्याच काळांत ही वसणूक केल्ल्या लोकांनी आपलो ग्रामदेव स्थापन केल्लो जावंक जाय आनी त्या ग्रामदेवाक कपिलेश्वर नांव दिलें आसूंक जाय.
कपिलेश्वर ह्या वाठारांत पोर्तुगेज इ.स. १५१० वर्सा आयले. १३४८ वर्सा आदीं सावन,कपिलेश्वर देव हेच सुवातेर आशिल्लो असो पुरावो एका तांब्यापट्यावरवीं मेळटा. ह्या देवाक आनीक पंचिश्ट देव आसात, चीं नांवां अशीं-श्री गणपती, श्री भगवती, श्री बेताळ, श्री कमलेश्वर,श्री गोविंद. हांची स्थापणूक वेगवेगळ्या स्वतंर देवळांनी केल्ली आसा.
कवळें आनी फोंडें हांचेमजगतीं एकेचकडेन कपिलेश्वर नांवाच्या देवाचें देवळ आसा.फोंड्यासावन कवळें वचपाच्या रस्त्याचेर दावेवटेन मुखेल रस्त्याचे उबारेपरस देड मी. ऊंच श्री कपोलेश्वर देवस्थानाचो प्राकार आसा. प्रकाराभायर एक ळी आसा. प्राकाराक रस्त्याचेवटेन सुंदर फातरांचें दुरीग आसा आनी ताका व्हडले कमानी रूंद प्रवेशदार आसा. ह्या दाराभितर सरतकच उजवेवाटेन विस्तीर्ण अशें श्री प्रवेशदार आसा. ह्या दाराभितर सरतकच उजवेवटेन विस्तीर्ण अशें श्री कपिलेश्वर देवाचें ऊंच देवूळ आसा. देवळांत हो देव पाशाणी लिंगरूपांत आसा. सकाळीं ताची पूजा, अभिषेक जातकच दनपरां ताची मकापूजा करून, महाआरती जावचे पयलीं लिंगाचेर रूप्याचें कवच घालतात.
पूर्विल्ल्या काळांत ज्या लोकांनी कवळे गांव वसणुकेक हाडलो, तांणी कवळें गामसंस्था स्थापन करून कपिलेश्वर ग्रामदेवाची थापणूक केली. देखुनूच कवळें ग्रामसंस्थेचे आनी कपिलेश्वर देवस्थानाचे आध्यसंस्थापक एकूच आसात.
कपिलेश्वर देवळाचे घटना नेमावळींत चार वांगडांचो उल्लेख आसा. पयलो वांगड ‘भारव्दाज’गोत्राचो तातूंत ‘ढवळकर’ उपनांवाचे कुळावी आसात. दुसरो वांगड ‘जनदग्नी’ आनी ‘वत्स’ गोत्रांचो. तातूंत कुमार देसकर उपनांवाचे कुळावी आसात. तिसरो वांगड ‘कौशिक’ ह्या उपनांवाचे कुळावी आसात. पयले तीन वांगड पध्ये ब्राह्मण आसून चवथ्या वांगडाचे कुळावी गौड सारस्वत ब्राह्मण आसात. श्री कपिलेश्वर देवाचो मुखेल वर्सूकी जात्रा उत्सव कार्तिक वध्य चतुर्दशी दिसा सुरू जाता आनी स दीस चलता. प्रत्यक्षांत ही जात्रा मार्गशीर्ष शुक्ल तृतीये मेरेन आसता. पूण हे जात्रेचो मुखेल दीस म्हळ्यार कार्तिक उमास.
पळेयात
Kapaleeshwarar_Temple
वर्ग:देवनागरी पानां
उड्पी
उड्पी' हे भारतातल्या कर्नाटक राज्यातलीं एक सुवात. हे उड्पी जिल्ह्याचे मुख्यालय. हांगाचे अिन मठ देवस्थान खूब फामाद आसा. अिन हांगा 'पर्याय' एक मुख्य तेह्वारु.
धर्मीक म्हत्व
हांगा उडुपी कृष्ण मठ आसा आनी गुरु मध्वाचार्य हांचो जल्म हांगाच जाल्लो. .
लोकसंख्या आनी शिक्षण
२००१न्चे कानिश्मरिन्चे प्रकार उड्पी नगरान्ची जानासंख्या ११३,०३९।
हन्तु दर्लमन्शे ४९% अिन बाइलमन्शे ५१%।
दर्लमन्शन्तु िशक्वाण दर ८६% अिन बाइलमन्शन्तु ८१%.
पळोवपासारक्यो सुवाती
उड्पी जिल्ह्यातल्यो पळोवपासारक्यो सुवाती.
लोक संस्कृती
भुत्ता कोलु,आित कलन्ज, करन्गोलु अनि नगरधने हन्गान्चि सन्स्क्रुतिंचे अटुट अन्ग। याक्श्गान हन्गन्चे मुख्य लोक न्रुत्य।
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
राश्ट्र
राश्ट्र वंश, समाज, धर्म, संस्कृती, भास, प्रदेश आशा घटक तत्वांचेर आदिरिल्ली एक राजकीय संकल्पना. ‘नेशन’ हो शब्द मूळ नेशिओ (Nation) ह्या शब्दावयल्यान आयला. नेशिओ म्हळ्यार जल्म वा वंश आनी ह्या अर्थाक धरुन जल्माक वा वंशान एक आशिल्लो लोकसमाज अशी राश्ट्रची कल्पना निर्माण जाता. कुटुंब, पंगड वा टोळी, राज्य, राश्ट्र अशो राश्ट्रनिर्मितीच्या क्रमाचो संभव दिसता. राश्ट्र हे संकल्पनेक जल्म वा वंशाचो संदर्भ लावप जाला आसलो तरी राश्ट्रची संकल्पना सांगपाक तो अपुरो पडटा. ताचे जोडयोक भुगोलीक सलगता, धर्मीक एकचार, भास अशा पुरक घटकांची गरज लागता. सगळ्याचे सगळे घटक एकठांय आयल्या उपरांतच राश्ट्र घडटा अशेंय ना. वेगवेगळे धर्म, वेगवेगळे वंश, वेगवेगळ्यो भासो आशिल्लींय राश्ट्रां आसात. इतलेंच न्हय तर भुगोलीक सलगता नासूनय राश्ट्र ही संकल्पना लागू जाल्ल्याच्यो देखी आसात. देखीक इझ्नायल राश्ट्राक भुगोलीक वाठार मेळचे पयलींच ताका राश्ट्र ही संज्ञा प्राप्त जाल्ली. एकावेळावयलें उदेंत पाकिस्तान आनी अस्तंत पाकिस्तान हें इस्लामी धर्माचेर आदारिल्लें एक राश्ट्र आशिल्लें. पूण राजकीय मतभेदाक लागून पाकिस्तान आनी बांगलादेश असीं दोन राश्ट्रां निर्माण जालीं. युरोपाच्या इतिहासांतय एका वेळार एकठांय आशिल्ली राज्यसत्ता आनी धर्मसत्ता धर्म सुदारणेचे चळवळींत वेगळ्यो जाल्यो. एक वंश वा एक रगत हेंय तत्व राश्ट्र निर्मिती आनी राश्ट्र भावनेखातीर पुरें ना. कारण खंयच्याय राश्ट्रांत खंयचोच एक वंश असो मेळना. जी गजाल हेर घटकांची तीच गजाल भाशेंची. दर एका राश्ट्रंत भौभाशीक लोक पंगड रावतात तरी तें राश्ट्र म्हणून उबें आसात. हाचेवयल्यान अशें दिसता की, राश्ट्र ही संकल्पना निर्माण जातली तर समाजांत एक राश्ट्र म्हणून जगपाची आंतरीक ओड आसप आनी हे ओडीखातीर व्हडांतल्या व्हड त्यागाची तयारी दवरप, तशेंच तन मन धनान राश्ट्राचे उबारणेखातीर आपलें योगदान दिवप आनी राश्ट्राकडेन निगडींत अशी एकचाराची श्रध्दा आसप ही भावना सगळ्यांत म्हत्वाची दिसता. अशें जर आसलें तरी राश्ट्र हे संकल्पनेचो प्रत्यक्षांतलो वेव्हार सुरळीत चलपाखातीर भुगोलीक सलगता गरजेची दिसता. तशेंच राश्ट्र ही भावना मनांत प्रभावीपणान रुजपाखातीर आनी राश्ट्राचो अभिमान निर्माण जावपाखातीर वंश, धर्म, संस्कृती, भास हे घटक व्हड योगदान करतात.
जॉन स्ट्युअर्ट मील हाणें आपल्या राजशास्त्राच्या पुस्तकांत (1861) केल्ले व्याख्येप्रमाण – 1) समाजांत एकचाराची भावना, 2) लोकांचें एकामेकांक सहकार्य, 3) एका शासनासकयल रावपाची लोकांची इत्सा 4) लोकशाय पद्दतीची प्रशासन वेवस्था. हे चार घटक म्हत्वाचे मानल्यात. आर्नेस्टा रेन्हो ह्या फ्रेंच विचारवंताच्या मताप्रमाण समान इतिहासीक अणभव आनी वर्तमानकाळांतली आनी भूतकाळांतली समान अणभवाची जाणीव ह्यो भावना राश्ट्र संकल्पनेकलागींच्यो आसात. ग्रामर ऑफ पॉलिटीक्स (1925) ह्या आपल्या ग्रंथांत राश्ट्रीयत्व आनी राश्ट्र ही कल्पना मुळांत समाजाची मानसीक प्रवृती आसून ती समाजाच्या इतिहासीक घडणुकांच्या आदारान निर्माण जाल्ली आसात, अशें मत ताणें मांडलें. मॅकाव्हर हाणें आपल्या द मॉडर्न स्टेट (1928) ह्या ग्रंथांत राश्ट्राचो संबंद समाजीक परिस्थिकडेन लावन तिचेवरवीं घडपी एकचाराची भावना आनी शक्त हांचेर भर दिली. राश्ट्र ही संकल्पना सुरवेक संस्कृतीची परिणीतती आसा आनी उपरांत तातुंतल्यान राज्य प्रशासनाची वेवस्था निर्माण जाली असो विचार जर्मन राश्ट्रवादी जोहान गॉड फ्रीड व्हेन हर्डर मांडटा. राश्ट्र ही संकल्पना लोकांमदीं एकचाराची भावना, त्यागाची सिध्दता आनी भावनीक श्रध्दा एकेवटेन निर्माण करता आसली तरी तेवरवीं अमूक अशें लोक समुहाक ताचो फायदो जाता आसलो तरी केन्ना केन्ना कुडुया राश्ट्रवादांतल्यान धर्मवाद, वंशवाद, वयर सरता आनी तातूंतल्यान दोन राश्ट्रामदीं तंटे निर्माण जातात. अशा वंश भेदांतल्यानच दोन जागतिक झुजां जालीं आनी संवसाराची एक राश्ट्र घडोवपाचो विचार मुखार आयलो तरी राश्ट्रां राश्ट्रंमदीं झुजां चालूच आसात. ह्या झुजांफाटलीं कारणां राजकीय दिसता आसलीं तरी तांकां वंशभेद, धर्मभेद, संस्कृतीभेद हांचें अधिश्ठान मेळिल्लें दिसता.
संदर्भ
वर्ग:इतिहास / History वर्ग:देवनागरी पानां
अरुणाचल प्रदेश
अरुणाचल प्रदेश भारतीय संघराज्यांतलें एक घटक राज्य. हें राज्य भारताचे ईशान्य दिकेक वसलां. क्षेत्रफळः 83,578 चौ. किमी. लोकसंख्याः 6,31,839 राजधानीः इटानगर, भासः निशी,आदी, वान्चो, नोक्टे. साक्षरताः 20.9%, अक्षांश आनी रेखाशं : 26° 28’ उत्तर ते 29° 30’ उत्तर 91° 30’ उदेंत ते 97° 30’ उदेंत. ह्या राज्याचे अस्तंतेक भुतान, वायव्येक तिबेट (चीन),उत्तर आनी ईशान्येक चीन, उत्तर आनी दक्षिण दिकेक आसाम, उदेंत आनी आग्नेयेक ब्रह्मदेश तर नैऋत्य दिकेक नागालँड, हे वाठार आसात.
भूंयवर्णनः
अरुणाचल प्रदेश राज्यांतलो 60% वाठार रानां –वनांनी भरला. तातूंतलो चडसो वाठार वयर सकयल आसा. अका, डफला, मीरी अबोर, मिशमी, पातकई आनी हेर दोंगुल्ल्यो ह्या राज्यांत आस्पावतात. चडशे दोंगर आनी दोंगुल्ल्यो ईशान्य आनी नैऋत्य दिकेक पातळ्ळ्यात. तांची उंचाय 800 ते 4,000 मी. मेरेन पावता. उत्तरे कडेन 3,000 ते 5,200 मी. उंचायेच्यो बर्फाळ दोंगरातेंगश्यो आसात. हिमालयाचे उदेंतेवटेनची दोंगरा वळ ह्या राज्यांत दक्षिण आनी नैऋत्य दिकेवटेन गेल्या आनी पुराय राज्यांत पातळ्ळ्या. ब्रह्मपुत्रा ही ह्या राज्यांतली मुखेल न्हंय, पूण थंय तिका ‘दिहांग’ नांवान वळखतात. कामेंग, सुबनसिरी, सिटांगवा दिहांग, दिबांग वासिकांग लोहित आनी बुरीदिहिंग ह्यो ब्रह्मपुत्रेक मेळपी ह्या राज्यांतल्यो मुखेल न्हंयो.हिमालयांतल्यान व्हांवपी न्हंयांक लागून राज्यांत जदायतीं देगणां दिसतात. राज्यांतली पिकाळ भूंय फकत ल्हान- व्हड न्हंयो, व्हाळ हांच्या देगांवयल्या वाठारापुरतीच मर्यादीत आसा.
हवामानः
अरुणाचल प्रदेशाचें हवामान ‘समशीतोश्ण’ आसा. कांय कडेन जमनीच्या वयर सकयल प्रकाराक लागून हवामानय बदलता. दक्षिणेंतल्यो न्हंयो आनी देगणांनी तापमान गरम आसता. राज्यांतलो पावसाळो मे-जून म्हयन्यांत सुरू जावन सप्टेंबर मेरेन चलता. वर्सुकी पावस पडपाचें सरासरी प्रमाण बोमादिला-1,019 मिमी., पासीघाट- 5,792 मिमी. , तेजू- 4,071 मिमी.,चांगलांग – 1,988 मिमी. इतलें आसा. शिंयाळ्याच्या दिसांनी राज्याच्या उत्तर भागांत बर्फ पडटा. बर्फ पडपाची शीम दर्यादेगे सावन 3962 मी. वयर आसता.
वनस्पत आनी मोनजातः
अरुणाचल प्रदेशाचो 61,000 चौ.किमी. वाठार रानां वनांनी भरिल्लो आसा. तातूंतलो 45,116 चौ. किमी. वाठार राखीव रानांत आस्पावता. विंगड विंगड प्रकारच्या वनस्पतींक लागून हो वाठार गिरेस्त जाल्लो दिसता. ओक, पायन, सायल, बाभूळ, बेत, कोंडो आनी हेर वनस्पत हांगा मेळटा. हत्ती, गवोरेडो, वाग, चितो, हरण, ताकिन, वांस्वेल,रानमेंढो, दुकर, रानवटी बोकड्यो हे प्राणी जंगलांत दिसतात. मिथून आनी गयाल हे ह्या राज्यांतले दोन खाशेले प्राणी आसात.
इतिहासः
अरुणाचल प्रदेशाचो इतिहास आयज मेरेन अज्ञातच उरला. दोंगर, दाट रान, येरादारीचो साप्प उणाव, मागशिल्ल्यो रानवट जमाती आनी हेर कमीपणांक लागून हांगा शासन वेवस्थेचेर कोणूच शेक गाजोवंक पावलो ना. जमातीचो मुखेली आपल्या जमातीचो कारभार पळयतालो. 1872 त आका आनी निशी (डाल्फा) वाठाराचेर आपलो ताबो मेळोवन ब्रिटिश ह्या वाठारांत रिगले. राज्यांतल्या रानवट जमातीं कडल्यान कसलोच त्रास जावंचो न्हय ह्या हेतान, ब्रिटिशांनी कांय थाणीं हांगा उबारली. कर वसूल करपा पुरतेंच ब्रिटिशानी ह्या वाठाराचेर लक्ष घालें आनी हेर कसलेंच म्हत्व दिलें ना. विसाव्या शतमानाचे सुर्वेक उत्तरे कडल्या वाठाराचेर चीनान हक्क सांगिल्ल्यान, ब्रिटिश सरकारान ह्या वाठाराचो वेगळो शासकीय उपविभाग घडयलो. सन 1912-13 त सर हेनरी मॅकमॅहन हाणें हिमालयाच्या तेमकांक प्रमाण मानून उत्तर दिके वटेची शीम आंखली हिका ‘मॅकमॅहॉन लायन’ म्हणटात. 1948 त हो वाठार केला. सुरक्षतायेच्या कारणाक लागून आसामा सावन वेगळो केलो. तेन्ना ताका ‘नेफा’ म्हळ्यार ईशान्य शीम (North-East Frontier Agency) म्हणटाले. ह्या राज्याचें शासन केंद्र सरकार पळेतालें. 1959 आनी 1962 वर्सा चीनान ह्या वाठाराचेर घुरी घालून कबजो मेळयलो. 1963 त चीना कडल्यान हो वाठार परतो मेळयलो. 20 जानेवारी 1972 ह्या दिसा ह्या वाठाराक अरुणाचल प्रदेश ह्या नांवाखाल संघराज्याचो पांवडो मेळ्ळो. डिसेंबर 1986 त अरुणाचल प्रदेशाक भारत सरकारान घटक राज्याचो पांवडो दिलो.
राज्यवेवस्थाः
अरुणाचल प्रदेशाचो वाठार आसामांत आसतना, शासन मध्यवर्ती सरकाराच्या घरखात्या वरवीं चलतालें. अरुणाचल प्रदेश (नेफा) आसामा सावन वेगळो काडटकच केंद्र सरकाराचे वतीन राष्टपतीचो प्रतिनिधी म्हूम राज्यपाल ह्या राज्यांचो कारभार पळयतालो. 20 जानेवारी 1972 ह्या दिसा अरुणाचल प्रदेशाक संघराज्याचो दर्जो मेळ्ळो तेन्ना एजन्सी काउन्सिलच्या सल्ल्यान आसामचो राज्यपाल ह्या वाठाराचो राज्य कारभार चलवपाक लागलो. 15 ऑगस्ट 1975 ह्या दिसा हें काउन्सिल वचून विधानसभा आयली. डिसेंबर 1986 त ताका राज्य पांवडो मेळ्ळो.
राज्य 10 जिल्ह्यांनी वांटिल्लें आसा. दर जिल्ह्याचो कारभार उप-उच्चायुक्त पळयता. अस्तंत कामेंग, उदेंत कामेंग, लोअर सुबनसिरी, अपर सुबनसिरी, अस्तंत सियांग, उदेंत सियांग, दिबांगव्हेली, लोहीत, तिराप, तवांग हे राज्यांतलो जिल्हे जावन आसात.
अर्थीक स्थितीः
अरुणाचल प्रदेशांतले शेत-उद्देग अजूनय मागशिल्ले अवस्थेंत आसात. बैल आनी नांगरान शेत कसपाची रीत अजूनय जायते जाणांक खबर ना. सोपणां-सोपणांची शेतवड आनी झूमिंग वा फिरती शेतवड करपाची पद्दत आयजय थंय चलता. सुमार 46% लोक शेत-वेवसायांत आसा. 1,33,430 हेक्टर जमीन लागवडी खाल आसून तातूंतली 26% जमीन शिंपणावळ क्षेत्रासकल आयल्या. भात, मको, नासणो, कणगां, हीं हांगाचीं मुखेल पिकां आसात. वट्ट कामदागां मदले 83.92 % कामदार शेत-वेवसायांत आसात. बायल कामदारां मदल्यो 96.6 % कामदार शेत-वेवसायांत आसात.
राज्यांत आशिल्ल्या 61,000 चौ. किमी. रानाक लागून व्हड प्रमाणांत येणावळ मेळटा.
राज्यांत निकेल, कोबाल्ट, गंधक, तांबे हांचे सांठे व्हड प्रमाणांत आसात. पूण अर्थीक नदरेंतल्यान आयज मेरेन ते फायदेशीर थारुंक नात.
जंगल- उत्पादनाचेर आदारिल्ले उद्देग वाडोवपाक राज्यांत चड लाव आसा. ते नदरेन थंय यत्न चल्ल्यात. भंगसाळ, प्लायवूड उद्देग, तांदळाची गिरण, हातमाग आनी हस्तकला, फळां सांबाळपाचो उद्देग हांगा वयर सरल्यात. 3 मध्यम आनी 34 ल्हान उद्देगीक वसणुको, खाजगी आनी सहकारी क्षेत्रांत आसात. तेजू हांगा शिमीट फॅक्टरी बांदप चालू आसा. तिराप जिल्ह्यांत खरसांग हांगा तेल शुध्दीकरण कारखानो जावपाचो आसा. 100 टन कागद निर्मूपाची क्षमता आशिल्लो पेपर कारखानो चालू करपाचो प्रस्ताव सरकारा मुखार आसा. 21 प्रशिक्षीत आनी 24 उत्पादक केंद्रांतल्यान, कताई, विणकाम, कापप, शिवणकाम, शेंदऱ्यो करप, वेतकाम, सुतारकाम, रेशीमकाम, बांबूकाम, आयदनां करप हे लघु-उद्येग चालीक लायल्यात. 43 समूह उदरगत प्रकल्प आनी 97 सहकारी संस्था हांच्या पालवान शासनान लोकांची उदरगत घडोवन हाडपा खातीर विंगड विंगड येवजणी तयार केल्यात. परंपरागत चलत आयिल्लें विणकाम आनी कलापूर्ण वस्तूची निर्मणी ह्या उद्देगांक सहकारी संस्थां वरवीं आदार दिवन, आंतरराज्यीय बाजारपेठेंत भितर सरपाच्यो तांच्यो येवजण्यो आसात. नक्षी काडिल्ल्यो लांकडी वस्तू, टंक चित्रां, चांदीचियो वस्ती, चामड्या पसून थळावे कारागीर फिशाल आसात.
येरादारी आनी संचारणः
राज्यांत पक्क्या आनी कच्च्या रस्त्यांची लांबाय 36,740,81 किमी. आसा. बालिपारा ते भालूकपंगमदीं राज्यांतलो पयलो रेल्वे-मार्ग घालपाचें काम सुरू जाल्लें आसा. ह्या रेल्वे-मार्गाची लांबाय 12 किमी. आसा.
लोक आनी समाजजीणः
अरुणाचल प्रदेशांत लोकसंख्येची दाटाय दर किमी. 7 मनीस इतली आसा. दर 1,000 दादल्यांक बायलांचे प्रमाण 870 पडटा. राज्यांतले 79.09% (1971) लोक आदिवासी आनी हेर भौस खासा करून हिंदू आसून बौध्द, किरिस्तांव आनी मुस्लीम धर्मीय हांगा रावतात. राज्यांतल्यो आदिवासी जमाती आनी तांचे कांय वाठार अशेः अस्तंत कामेंगः मोनपा,शेर्डूकपेन, आका, खोवा, मिजी. उदेंत कामेंगः बांगनी,सुलूंग, लोअर सुबनसिरीः निशी अपटानी, सुलूंग. अपर सुबनसिरीः तागीन, हिलमिरी, आदी अस्तंत सियांगः आदी (उपजमातीःगालोंग,मिनयोंग, बोरी, बोकार, रामो, पायलीबो) उदेंत सियांगः आदी (उपजमातीः पदम, मिनयोग, पासी, तांगी, मिलांग, सिमोंग, कोमकार, कारको), इदू-मिशमी. दिबांग व्हॅलीः इदु-मिशमी, आदी. लोहितः मिजूमिश्मी, दिगारु मिश्मी, खम्पटी, सिंगफो. तिरापः नोक्टे, वान्चो, तंगसा, सिंगपो.
सादारणपणान ह्यो जमाती आंतर जातीय लग्नां करीनात पूण चड बायलो करपाची चाल मात तांचे मदीं चलता. जमातीचो मुखेली आनी जमाती पंचायती वरवीं समाजीक प्रस्न सुटावे जातात. हे लोक कोंड्याचीं घरां बांदतात. रावपा-जेवपाची पद्दत सादी आसा. वंश परंपरेन चलून आयिल्ले संस्कार सोडून दिवपाक ते तयार नासतात. बायलो आंगाचेर गोंदोवन घेतात तशेंच तांकां आंगार वस्ती घालपाकय आवडटा. व्हंकलेचें मोल घेतकच तिका घोवाघरा धाडटात. भार येवप, नड करप सारक्या गजालींचेर आदिवासी जमातींचो खर विश्वास आसा. संगीत आनी नृत्य हांची आवड सगल्या जमातींमदीं आसा. ह्या लोकांची समरनृत्यां नांवाजल्ली आसात.
शिक्षणः
राज्यांत साक्षरतेचें प्रमाण 20.09 टक्के आसा. तातूंत बायलांचे साक्षरतेचे प्रमाण 11.02% आसा. राज्यांत शिक्षणाचो प्रसार वाडोवपा खातीर व्हड प्रमाणांत यत्न चल्ल्यात. 1975 ते 1981 ह्या वर्सा मजगतीं मुळाव्या शाळांचो आंकडो 184 वेल्यान 875 चेर पावला. ते भायर 120 मुळाव्यो माध्यमिक शाळा, 34 माध्यमिक शाळा, 13 उच्च शाळा, 1 केंद्रीय शाळा, 2 पदवी महाविद्यालयां आसून 80,000 विद्यार्थी शाळांनी शिकप घेतात. राज्यांतले अरुणाचल विश्वविद्यालय इटानगर हांगा आसा.
म्हत्वाचीं थळाः
राजधानी इटानगर, इटाफोर्टचे अवशेश, तवांगचो बुध्द मठ, मलिनितनचे पुराणवस्तू संग्रहालय, बिल्मार्क नगर आनी नंदाप्पा अभयारण्यां, अरुणाचल विश्वविद्यापीठ हीं हांगाचीं म्हत्वाचीं थळां जावन आसात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
उगवें
उगवें हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या पेडणें तालुक्यातली ३४३.२६ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात २३४ कुटुंबाचे व पुराय ११३३ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार PERNEM ८ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा ५८५ दादले आनीक ५४८ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ६१ आसून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक आसा.
Karachi
Pakistanantolem soglleant vhodd xar. Loksonkhea: 5,103,000 (1989). Leari ani molir hoya nhomyanchea modim bhuxirachea tonkar hem xar voslam. Pakistanantolem hem ek mukhel bondor. Doreatole eke fatraullichea tonkacher monor namvachi unch xilla asa .He xillekhatir korachi bondrak bori rakhonn melltta. Monoreache fator ani mukhel bhum-i hancheamodlea kharokchchhantoli gallachi mati apxinch zhotaurovim vhamvon vota,hem bondrachem ek soimik khaxeleponn zaun asa.
उगवें
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (TORXEM) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (PERNEM) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (PERNEM RURAL) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (PANAJI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (TUEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PERNEM) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (PENHA-DE-FRANCAC T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
Karachi
Korachi xar sindhu nhoinchea mukhakodden vaivyek asa .Hem xar mubom-i saun 880 kimi ontracher ani dil'li saun 1056 kimi.Ontracher asa suejh margan gem xar londdnosaun fokot 3,725 kimi.Ontracher axil'lea yuropak hem soglleant lagxil'lem bondor langi asa.Tebhair ofgannistan, modhy axia hankaim hem bondor lagim poddtta.Hangachem tapman zun tebhair ofgannistan, modhy axia hankaim hem bondor lagim poddtta.Hangachem tapman zun mhoineant 32 so ani zanevari mhoineant 14 se. Asta. Hanga paus 20 sem'mi. Poddtta.
उगवें
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
Karachi
18 vea xenkddoyapoilim korachi xaracho khoinch ul'lekh mellna. 1725 to, hob nhoinchea tonddakodden khorak vattharant lhanxem bondor axil'lem.Hem bondor matyen bhoril'lean tea vattharant raupi lok kolachikun hanga raunk gele. Thoim bhuxirachea tonkar kil'lo bandun he lok raunk lagle.Kolachikun vattharant atanchem korachi xar asa.Korachi xarache namv “kolachikun” hachevelean poddlam asunk zai. Otthravea xenkddoyachea xeuttak korachi xar talpur hangachea miranche sot'tekhala axil'lem .1843 vorsa brittixamni zoit zoddlem. Hoya kallant sor chalsr nepiorchea yotnamni korachi xarachi khubxi udrogot zali.1865 to omerikent yadvi zhuzam zaunk laglim. Dekhun, thoincho kapus inglonddak mellop kotthinn zalo. Oxa vellar bhartantolo kapus mubom-i ani korachi bondrantlean lonkaxor hanga nireat zaunk laglo. Taka lagun kapus mubom-i ani korachi bondrantlean lonkaxor hanga nireat zaunk laglo. Taka lagun korachi bondrachem mhotv khub vaddlem.1935 to zal'lea kaidoyan sindh prant mubom-i xarasaun vegllo kelo, ten'na korachixarak hoya novea prantachi rajdhani keli. Fuddem 1947 to bhartache fallnnevellar pakistan vegllo dex zatkoch korachi pakistanochi rajdhani zali.
उगवें
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत १ एमबीबीएस पदवीधर वैजकी वेवसायी आसा.
Karachi
Punn kendr sorkarachi torekovar karealoyam, pordexi vokilati ani fallnnek lagun hozaramni nirvasit lok raupak ayil'lean korachi xarak khubxa sonkxttank tondd dimvchem poddlem. Udka purounn ani bholaikevixinche upai korop bhovo kotthinn zale. Oxa vellar 1960 vorsa raullopinddi xarachea lagsar ek novea nograchi yeuzonn keli ani pokistanochi rajdhani thoim vheli. Tika islamabad hem namv dilem. He ghoddnnuken korachi xarantolo tann unno zalo.Punn xarache mhotv unne zaunk nasle. Kaim sorkari karealoyam korachi xarant uril'li.
उगवें
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
Karachi
Ek ughegik xar mhonn korachi xarachi namna asa.Hanga kapus ,rexom' ani lakor hanche kopdde toyar zatat. Hanga ximitt, nolle, vijechi torekovar upkaronnam ,lokhnni saman, gramofonacheo pletti, vokhdam. Rosainam, foska, katddi saman ,kach, saikoliche bhag adiche karkhane asat, matyechim ani dhatuchim aidonam xendreo, toyar kopdde ,galiche hancho hatveusai hanga boretoren cholta.
उगवें
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
Karachi
Vepar, ughegodhonde ani xikxonn hoya mollancher korachi xarak pakistanant khub mhotv asa.Ddrigchea antororaxttri-i manyotai mellil'lea vimanotollakhatir ani borea bondrakhatir pakistan rajeantolo ayatonireaticho vepar korachi xarantlean zata.Hangchean gomv ,dhany,kapus, katddi, kochchi lokor adi malachi nireat zata ani tikhem ,yontram ,suti kopdde, petrol,kallso , sakor adi malachi ayat zata.
उगवें
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५१२ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मोबाईल फोन सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडला. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
Karachi
Xikxonnavangodda samskritik nodrenuy korachi xarak mohtv asa. Hoya xarant tontrik xikxonnacheo xalla, madhyomik xalla ani korachi vighapitth asa.
उगवें
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
Karachi
Korachi xarant vidhimonddoll ,sochivaloi ,nyai karealoyam ,mohanogor palika, bonko,vimeacheo kompni ,vimanacheo kompni oxeo zaiteo vepari kompni axil'lean hangachi jinn gojbojil'li asta. Hangchea vostusongrohaloyant purvil'lea ovxexancho mhotvacho santtho asa.1971 to zal'lea bharot ani pakistanachea zhuzant korachi bondrache khub luksann zale.
उगवें
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
Karachi
Polleait
Karachi
उगवें
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. १२ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. १२ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. १२ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. १२ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
Karachi
Polleait
वर्ग:Sonvsarachim Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
उगवें
जमिनीचो वापर
उगवें ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
Mizoram
Mizoram zaun asa Bharotache ek rajya.
उगवें
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
Mizoram
वर्ग:Bharotachem rajyam वर्ग:Romi panam
उगवें
उत्पादन
उगवें ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): CAULIFLOWER,RICE,CASHEW NUTS
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:पेडणें तालुका / Pernem Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
धनिष्ठा
धनिष्ठा आश्विन्यादी गणनेंतलें तेविसावें नखेत्र. हाचें वैदिक नांव श्रविष्ठा. धनिष्ठा म्हळ्यार गिरेस्त आनी श्रविष्ठा म्हळ्यार फामाद. श्रवणाचे उदेंतेक पूण मातशें उत्तरेवटेन हें नखेत्र आसा. अस्तंत पध्दत्तीप्रमाण तिमी (डॉल्फिनस) ह्या गिऱ्या चोम्यांतल्या आल्फा, बीटा, गामा, डॅल्टा आनी एप्सायलॉन हे पांच वा कांय जाण हातूंत आनीक एक गिऱ्याचो आस्पाव करून स गिरे समजतात. ह्या नखेत्राचो आकार शेंपडेसयत ल्हान पतंगावरी आसा. ऑक्टोबराचे 10 तारखेच्या सुमाराक रातचे आठ वरांचेर हें नखेत्र मध्यमंडलाचेर (जंय उदेंतेक आनी अस्तंतेक रेखांश मेजतात) दिसता. हातूंतले दोन गिरे तिसरे प्रतीचे आनी तीन वा चार गिरे चवथे प्रतीचे आसात. हातूंतलो आल्फा गिरो हो योगोयोग आसून ताचे विषुवांश 20 व. 30 मी. 1800 से. आनी क्रांती 15(0) 42 मी. 452 से. उ. अशी आसा. गामा हो गिरो युग्मगिरो आसून तातूंतलो एक भांगरावरी हळदुवो आनी दुसरो निळसार पाचवो आसा.
क्रिश्ता आदीं 3000 च्या सुमाराक धनिष्ठा नखेत्रांत सूर्य आसताना उत्तरायणाक सुरवात जाताली. वेदांग ज्योतिश पध्दतीन धनिष्ठा हें पयलें नखेत्र समजतात. बार्हस्पत्यसंवत्सर चक्राची सुरवात धनिष्ठेपसूनच जाता. ताची देवता वसू आनी आकृती मर्दल (धोलकें) आसा. ह्या नखेत्राचे पयलें देन चरण मकर आनी फुडलें दोन चरण कुंभ राशींत येतात. धनिष्ठापसून रेवतीमेरनच्या पांच नखेत्रांक धनिष्ठापंचक म्हण्टात. ह्या पंचकांत आयिल्ले मरण वायट समजतात. ह्या नखेत्राचेर जल्मल्लो मनीस गिरेस्त, शीलवान, बळीश्ट आनी किर्तीमान जाता अशें कोष्ठीप्रदिपांत म्हळां.
वर्ग:देवनागरी पानां
अटल बिहारी वाजपेयी
भारताचो धावो प्रधानमंत्री
भारताचो धावो प्रधानमंत्री. ताचो बापूय कृष्ण बिहारी वाजपेयी प्रसिद्द लेखक आनी कवी. ताचे आवयचें नांव कृष्णादेवी.
thumbnail|Atal Bihari Vajpayee, 2002.अटल बिहारी वाजपेयीन ग्वालियरचे विक्टोरिया कॅालेजींतल्यान बी. ए. पदवी घेतली. उपरांत कानपुरचे डी.ए.वी. कॅालेजींतल्यान ताणें राजनितीक शास्त्रांत एम्.ए. पदवी मेळयली. ताणें कायद्याचोय अभ्यास केला. ताणें समाज सेवक आनी पत्रकार म्हणूनय वावर केला. १९४२ त भारतीय स्वातंत्र्य चळवळींत वांटो घेतिल्लो म्हूण ताका बंदखणीची ख्यास्त फावो जाल्ली. १९४१ त अटल राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाक मेळ्ळो. ताणें राष्ट्रधर्म (म्हयनाळें), पांचजन्य (सातोळें) तशेंच स्वदेश आनी वीर अर्जुन ह्या दिसाळ्यांचें संपादन केलां.
भारतीय जन संघ
अटल बिहारी वाजपेयीन १९५१ त भारतीय जन संघाची स्थापणूक केली. १९५७ त तो दुसरे लोकसभेचेर वेंचून आयलो. १९५७ ते ७७ मेरेन ताणें भारतीय जनसंघ पार्लमेंटरी पार्टीचो मुखेली म्हूण वावर केला. १९६२ त तो राज्यसभेचो वांगडी जालो. १९६७ त तो परतून लोकसभेचेर वेंचून आयलो. १९६८ ते ७३ मेरेन भारतीय जन संघाचो अध्यक्ष, १९७१, १९७७ आनी १९८० त लोकसभेचेर परतून तो वेंचून आयलो. १९८० ते १९८६ मेरेन तो भारतीय जनता पार्टीचो अध्यक्ष आसलो. १९८६ ते १९८१ मेरेन तो परतून राज्य सभेचो वांगडी आसलो. १९८६ त ताका भारतीय जनता पार्टीच्या संसदीय पंगडाचो मुखेली म्हूण वेंचून काडलो. १९९१ त तो परतून लोकसभेचेर वेंचून आयलो. १९९१ - ९३ मेरेन तो पब्लीक अकांऊट कमिटीचो अध्यक्ष आसलो. १९९६ त तो सातवी खेप लोकसभेचेर वेंचून आयलो. ते लोकसभेचे वेंचणुकेंत भारतीय जनता पार्टीचे सगळ्यांत चड (१६४) वांगडी वेंचून आयले. हाका लागून राष्ट्रपती शंकर दयाल शर्मान भारतीय जनता पार्टीचो अध्यक्ष अटल बिहारी वाजपेयीक प्रधानमंत्री पदाचो सोपून दिलो आनी तेरा दिसांभितर ताका भौमत सिध्द करपाक लायलें. पूण हेर पक्षांनी ताका तेंको दिवंक नाशिल्ल्यान ताणें तेरा दिसांनीच आपल्या पदाचो राजीनामो दिलो. १९९६ - ९७ मेरेन ताणें लोकसभेंत विरोधी पक्षाचो मुखेली म्हूण काम पळयलें. १९९८ त तो लोकसभेचेर आठवे खेप वेंचून आयलो. १९ मार्च १९९८ दिसा तो परतून प्रधानमंत्री जालो.
कवी
अटल बिहारी वाजपेयी हो एक प्रसिद्द कवी आसून ताचे मृत्यू या हत्त्या, अमर बलीदान, कैदी कविराय की कुंडलियाँ, अमर आग है आनी मेरी एक्यावन कवितायें हे कविता झेले प्रसिद्द आसात. ताणें राष्ट्राखातीर केल्ल्या वावराक लागून ताका राष्ट्रपतीन पद्म विभूषण पुरस्कार भेटयला. तशेंच १९९४ त ताका लोकमान्य टिळक पुरस्कार, भारत रत्न, पं. गोविंद पंत पुरस्कार मेळ्ळ्यात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Orbi Rati
ORBI RATI ह्या विषयावयर देवनागारींत बरयिल्लें पान वाच : अरेबियन नाइट्सः
मांण
मांण गावडा समा़जाची एक पवित्र सुवात. क्रिस्तांव तशेंच हिन्दू गावडा समाज ही सूवात पवित्र मानतात. तशेंच कांय लोक मांड अशेंय पाचारता. क्रिस्तांव गावडा समाजाचे चड शे लोक-उत्सव ह्या मांणार जाता. देखीक धालो, जागोर आदि. तशेंच उत्सवा वेऴार जावपी नाच, गीता, वाद्या वाजोवपाची कला मांणाक लागून फूलपाक पावला.
Orbi Rati
Ho lekh fokot ek dhakttem pan (stub) asa. Tumchean ho lekh vaddovn Wikipidiachi mozot korunk zata. Orbi bhaxentlea kanneancho nanvazlolo jhelo. Hachem mull orbi nanv ‘olf loiloh – vo-loiloh’ (olifoloiloh) oxem asun inglixint ‘orebion naitts enttorttenmentt’ani ‘von thavzondd endd von naitts’ oxim nanvam ruddh asat. Eka prastavik kothasutrant torekovar kotha guthonvpachem sonvskrit ‘ponchtontr’ va ‘xukosptoti’ hanche bharti-i tontr orebion naitts ani ‘von thavzondd endd von naitts’ oxim nanvam hatunt disun ieta. Hem kothatontr ostonti sahitio somikxent ‘ramen ertselung’ hea jormon nanvan vollkhotat.
मांण
वर्ग:देवनागरी पानां
Orbi Rati
Orebion naittschea kothanchea sankhllechi fattbhum-i oxiH irannocho raza xhroiar aple ranniechea viobhicharak lagun tiddkota ani purai bail-zaticho sudd ghevpachem tharaita.Dekhun, dor rati eke baile vangdda raza logn zata ani sokallim fuddem tika jitich marun uddoita. Razachea nojirachi choli xahzadi (xahrazad) soglle strizatik vattavpachi ek iukt sodun kaddtta ani bapaichi som'moti ghevn raza kodden logn zata. Ratik ti razak ani apli dhaktti bhoinn duniazad hankam ek kanni sangta. Aple kotha sangpache huxarkaien kanni ordich dovrun ti ratichem razachem mon kanniechea fuddlea bhagant ghuspavn dovorta. Kanniecho mukhavelo vantto aikupa khatir dusrea disa raza tika jivdan dita oxem dor fantodder ghoddtta. Tinnem ek hozar rati sanglelea kanneamni raza samko rongun vota. Tachem kalliz pazhrota ani to aplo krur vichar monantlean kaddun uddoita.
Orebion naittschem prochlit svorup otthravea xotmanant sid’dh zalem. Hea kanneanchea lekhkavixim koslich mhaiti mellil'li na. Ol-mosudi hea orbi lekhkachea ‘muruzujh-jhhob’(947) hea gronthant ‘hozar ofsana’ oso ul'lekh melltta, oxem nobia aebott hannem 1949 to nodrek haddlem. Hachevelean farsi bhaxentosun heo kotha orbi bhaxent aileo oxem aebottachem mot asa. He kotheche chovkttichem mull bharti-i asot oxem-i ek mot asa.
thumbnail|The Arabian Nights, with 24 color plates by A. E. Jackson, was published by Ward, Lock& Co. Limited, London, as part of "The Sunshine Series" of children's books.Bharot, irann, irak, turkostan ani ijipt hanche kodden sombondit oxe kaim kothabhag hea kothant aspavtat. Hatuntlim choddxim vixex namam orbi, muslim' ani kaim bharti-i toxench ievropi-i asat. Hatuntle kaim kotha prosong chin ani bharot hanga ghoddil'le asle tori kothanche bhitl'le bhag ani prernna ossol orbi ani islami asat. Kalvipreasacho dox legit ‘orebion naitts’ kanneamni disun ieta. Irannchea xohroiar razacho kalkhondd islamopurv manlear bogdad bosra ani koiro hea islam' uprantchea kallant namnek pavil'lea xarancho ul'lekh vipryost dista. Kofi ani tombakhu onukroman choudavea ani sollavea xotmana meren ijiptant oprichit axil'lim. Punn tancho ul'lekh hea kothamni aila. Ijiptantle pondravea xenkddeantle xixttachar ani chaliriti ‘orebiion naitts’ hatunt disun ietat. Ghoddie heach kallant tatuntleo mull kotha purai korun ani tatunt noveo kotha ghalun tancho jhelo kela asunk zai. Kurann soddun orbi sahiteantlo khoinchoch gronth itli namna ani lokpriota zoddunk pavunk na. Tatuntleo ‘olibaba ani challis chor’ ‘ol'laud'din ani zaducho divo’, ‘sindbadacheo bhomvddeo’ heo kotha soglleank porichit asat.
Mull orob bhaxentleo heo kotha kaveatmok oxa kuddkea-kuddkeamni rochleat. Teo kotha kothona khatir ani khasa surant gavpa khatir rochlea asunk zai. Hea sogllea kothamni vibhagonni oxi korum ietai 1. Porikotha ani kalponik kotha. 2. Bogdadcho sultan harun-ol-roxid ani tacho prodhan hanche kodden sombondit axil'leo mogacheo ani oprupancheo kanneo. Hatunt itihasik sotiona. 3. Modhiomvorgi-i lokam kodden sombondit axil'leo hanxealleo ani thoddeobhovo xringarik kotha hanchi rochna teravea te sollavea xotkant, mamluk sultananche mustint koiro (ol-kahiroh) hanga zali asunk zai. 4. Sahsokotha. 5. Bodhpor kotha 6. Akheaika ani dontkotha hancher adarit kotha. 7. Dhormik kotha.
thumbnail|:Arabian nights manuscript.Oxem vorgikoronn korun legit orebion naitts kothant ekatmota ani ekvakyota disun iena. Sindbadchea sofrinchi kotha tor svotontroponnan rochlea ani magir tatunt ghalea.Vafmoin gunnovt'teche nodren tatunt vixmota disun ieta. Thoddeo kotha bondist ani kolatmok dhortecheo asat tor kaim kothamni rochna xithil dista. Heo kotha ghottna prodhan asun vioktichitronn sthul svorupanchem asa. Punn kothpnkovxolio, obhinov kolponavilas ani monis sobhavachem mormognean hea gunnank lagun heo oprupacheo odbhutormio kotha sonvsarobhor lokprio zaleo.
Orebion naittsche somhitevixinchi ani her prosnanchi chikitsa ddi. Bi. Mekddonaldd hea omerikon obheasokachea gronthant ailea. Hea kothantlea bogdadi ani ijipxion oxa don tthollok storancho obheas egostt myulorchea vivechonant aspavta.
Krixnnxastri chipllunnkoran 1861 to inglixintlean hea kothancho moratthi onnkar korpak survat keli. Vixnnuxastri chipllunnkar ani hori krixnn damle hamnni taka hatbhar laitokoch 1890 to ‘orbi bhaxetil suros vo chomotkarik goxtti’ pustok rupan ujvaddak ailo. Tanchi 6 bhagamni novi avrut'ti 1957 to uzvaddak aili. ‘orebion naitts’cho moratthi onnkar triom.Pu.Thorat, va.Go. Aptte hannim-i kela. Sor borttonchea mull inglix bhaxentlea ‘orebiyon naitts’cho 1975 to goura dexpandde hannim 11 khonddant kel'lo moratthi onnkar khub lokpriyozalo.
कथकळी नृत्य
एक अभिजात भारतीय नृत्यप्रकार.केरळांतल्या नृत्यनाट्याची परंपरा खूब पोरनी. ल्हवल्हव ह्या नृत्यनाट्यांनी नवीं रूपां धारण केलीं आनी तातूंतल्यानूच आयच्या कथकळीचो जल्म जालो. मुटियाट्टम् आनी कूटियाट्टम् हीं केरळचीं पूर्विल्लीं नृत्यनाट्यां. तेउपरांतचें ‘चाक्यार कूत्तू’ हें नृत्य चड प्रगत आशिल्लें हे परंपरेक अनुसरून १६५७ त कालिकतचो (कोळीकोडे) राजा झामोरीन हाणें कृष्णाचे जिणेचेर आदारीत अशें नृत्यनट्य तयार केलें. ताका ‘कृष्णनाट्टम्’ अशें म्हण्टाले. कोट्टारकरा देशाच्या राजान ब्राह्मणांच्या पालवान एक नवें नृत्यनाट्य तयार केलें. ताचें नांव रामनाट्टम् नृत्य. ह्या नृत्यनाट्यांत प्रभू रामंद्राच्या जिविताची कथा नृत्यांकित करताले. ह्याच कृष्णनाट्टम् आनी रामनाट्टम् नृत्यनाट्यांतल्यान आयज प्रचलित आशिल्लें कथकळी नृत्य निर्माण जालें.
रंगभूषा
कथकळीचे रंगभूषेंत धवो (वेळ्ळा), हळडुवो (मंत्रा), पाचवो (पच्चा), निळो (नीला),काळो (करूप), तांबडो (चुवप्प) हे स रंग वापरतात. तेभायर चमक येवपाखातीर अब्रकाची पूड वापरतात. रंगभूषा करताल्याक ‘चुट्टिकारन’ म्हण्टात. दोनूय कानसुलांपसून खाडकेमेरेन तोंडाच्या सकयल्या जबड्याक तांदूळ आनी चुन्याच्या मिश्रणान केल्ल्या वांटकुळे खाशेले रंगभूषेक ‘चट्टी’ अशें म्हण्टात. दादले पात्रांचे रंगभूषेचे हे आगळें रूप जावन आसा दु:शासनाक ‘कटेश’ नांवाची कागदाची वांटकुळी चुट्टी नाकपुड्यांपसून वयर कपलामेरेन लायतात.समुद्रफेनापसून लिंबायेदे दोन गुळे करून एक नाकाच्या शेंड्याचेर आनी दुसरो कपलाचेर (मुक्केल चुट्टी, नोटि चुट्टी) दसयतात. हे दिसपाक धवे आसतात. दोळे, भंवयो, नाक ओंठ आदींची रंगभूषा संबंदीत व्यक्ती स्वताच करतात.
भेस
दादले पात्रां फुगिल्ल्या घाग-याप्रमाण दिसपी झगो (उटुत्तु केट्ट) घालतात. ताचेर झुली (पट्टुवालमुन्ती) आनी भांगराचो कमरपटो (पटियरंत्रामण्) आसता. भुमिकेप्रमाण धवें, तांबडें, काळें, निळें, केंसाळ अशें पुराय हातांचे जाकीट (कुणायम्) घालतात. मनगटांत कडें, दंडाचेर बाहुभूषणां (तोळपूट्ट परत्तिकामणी). गळ्यांत कोल्लारम्, कळुत्तारम्, खांदयावयल्यान सोडिल्लीं उपराणी (उत्तरीयम्) असो हेर भेस आसता. शिरोभूषण (तोटा किरीटम्) वापरतात. कपलाचेर भालपट्टी आनी मणयांच्यो माळो (चुट्टित्तुणि, चट्टिनाटा) आसतात. सात्विक, राजसिक आनी तामसिक अशें दादल्यांच्या भेसांचे भेद आसतात. दादले पात्रां चांदीची कृत्रिम नाखटां वापरतात.
बायल पात्रांचो सादो भेस सात्विक समजतात. बायल पात्रां मियो काडिल्ली साडी छायतेमेरेन धरून कमराक नाडी बांदून वेलो भाग ताचेवेल्यान सोडटात उपरांत मिरयांचे सकयले वटेनचें तोंक उजवेकडल्यान फाटल्यान दावेवटेन खोयतात आनी उजवेवटेनचें तोंक फाटल्यान उजवेवटेन खोयतात. सोडयेच्या वेल्यावटेनचें मिरयो ल्हान पंख्याप्रमाण कमराक दोनूयवटेन खोयतात आनी ताचेवयर तीनपोडी कमरपटो बांदतात. कानाच्या फुडें कर्णपात्रां (कातिला) आनी माथ्याचे दावेवटेन वळिल्लो आंबाडो (कोण्टा). कपलाचेर मोतयांची माळ बांदतात आनी आंबाड्यावेल्यान बोटांच्या तोंकामेरेन पावपीरस्मी पड्डो (उरूमाल) घेतात. भीरू म्हळ्यार विदूषक हो आपले कपडे आनी वस्ती उरफाट्यो घालता. रंगमाची: कांय देवळांनी रंगमाची (कृत्तंगलम्) बांदिल्ले आसतात. जंय रंगमाची नासता थंय देवळाच्या प्रकारांत वा एकाद्र्या आंगणांत चार कोनशांनी चार खांबे पुरून वयर आडवे कोंडे घालून आनी ताचेर चुट्टामनी विणिल्लीं मल्ल् घालून तयार केल्ला जागो. रंगमाची म्हूण वापरतात. हे रंगमाचयेच्या तीनूय वटांनी लोक बसतात. रंगमाचयेर दादले एक पड्डो प्रेक्षकांमुखार धरतात. रातच्या कार्यक्रमा वेळार नृत्यदीप (कळिविळक्क) म्हळ्यार सुमार सवाय मी. उंचायेची व्हड दिवली वापरतात. हे दिवलेंतली एक वात नर्तकाकडेन आनी दुसरी वात प्रेक्षकांकडेन पेटोवन दवरली म्हण्टकच रंगमाचयेची सिध्दता जाता.
संगीत
कथकळींत आदल्या काळांत सोपान वा सोमान संगीत वापरताले. उण्णायी वारियर आनी इरयिम्मन तंपी हांणी देशी कर्नाटक संगीत पध्दत पयलीं सुरू केली. सध्या हीच पध्दत रूढ आसा. कथकळींत रागतालांत बध्द केल्ल्यो रामायण आनी महाभारतांतल्यो वट्ट १३० कथा आसात. तातूंत ५०-६० राग वापरल्यात.
ताल
कथकळींत फकत ६ ताल वापरतात. हे केरळ प्रांताचे स्वतंत्र ताल समजतात. ह्या तालांचीं नांवां अशीं : पंचारी, तृपुटा, मुरियंटता, चंपटा, चंपा आनी अटंता. हांच्यो अनुक्रमान ६, ७,७, ८, १० ,१४ अश्यो मात्रा आसात.
प्रयोग
खेड्यांनी कथकळी प्रयोगाची सुरवात चार प्रकारांनी करतात. १.सुर्यास्ता वेळार तालवाध्यां वाजयतात ताका ‘काळिकोट्टु’ म्हण्टात. २.प्रयोग वेळार रंगदीप (अरंगुकेळी) पेटयतात.३. प्रयोग सुरू जातना वाध्यवृंद फाटल्यान येवन उबो रावता. तालवाध्यां सुरू जातकच प्रेक्षकांमुखार पड्डो धरतात. प्रवेशानुक्रमान पात्रप्रवेश जावन पड्ड्याभितर ‘तोट्यम्’ नांवाचो नृत्यप्रकार सोंपयतात. उपरांत वंदनश्र्लोक (पुरप्पाटु तोळील) जावन प्रारंभनृत्य (पुरप्पाट) सुरू जाता आनी क्रमाक्रमान पड्डो सकयल येता. गावपी सुत्रधारप्रमाण कोणाचो प्रवेश जातलो, ताचें श्र्लोकांत वर्णन करतात. तेप्रमाण प्रवेश जावन प्रसंगाप्रमाण गीतवाध्यार अभिनय करतात.मदींच पद थांबोवन फकत तालवाध्याचेर नृत्य करतात. आपलें स्वतंत्र कसब दाखोवपाचो वाव हांगा पात्राक मेळटा. नृत्य: कथकळी नृत्तबोलांक ‘कलाशम’ म्हण्टात. बायलांनी आनी दादल्यांनी नाचपाची कलाशम वेगळीवेगळी आसता. तांचे पांच प्रकार आसतात: १. रंगमाचीभर गोल फिरपाचे बोल (वट्टमिट्ट कलाशम) २. पदांच्या दोन वळींभितर येवपी बोल (इरट्टी वा इटक्कलाशम्) ३. समेचेर आयलेउपरांत परतो म्हूण येवपी बोल (अटक्कम्) ४. आव्हाना वेळार खंयचोय निर्णय घेतकच आनी प्रवेशाच्या निमणें घेतिल्लो बोल (एटुत्तुकलाशम्) ५. तरेकवार तालांनी येवपी व्हड नृत्य बोल (वलियमकलाशम् आनी अष्ट कलाशम्).
नृत्य
कथकळींत शब्दार्थ दाखोवपाखातीर वेगवेगळे २४ हस्त आसून ७५० मुद्रा आसात. हे सगळे ‘हस्तलक्षण दीपिका’ ह्या ग्रंथांतल्यान घेतल्यात. दोन कथकळी नर्तक एकामेकांकडेन एकय उतर उलयनासतना वरांचीं वरां उलोवंक शकतात. वनवर्णन, स्वर्गवर्णन, झुजारी तयारी,रथ तयार करप आदी कथकळीच्या नृत्य-नृत्याची खाशेलपणां आसात.
नाट्य
कथकळी नृत्यनाट्याची बसकाच नाट्याची आसता. दरेकपात्र आपली भुमिका इतले कुशळतायेन करता की ताचो अर्थ प्रेक्षकांमेरेन सहज पावता. अभिनयांत नाट्यधर्माक म्हत्व आसता, देखून कथकळीचो अभिनय चड प्रभावी जाता.
नामनेचे नर्तक
सध्याचे म्हान नर्तक म्हळ्यार चेंगन्नूर रामनपिळ्ळ आशान, वाळेंकट कुंचुनायर,राघवनपिळ्ळ आशान, कलामंडलम कृष्णन नायर, मांकुळ्म् विष्णू नंपूतिरी, चंपक्कुळम् पाच्चुपिळ्ळ, गुरू गोपिनाथन्, गुरू कुंचू कुरूप, गुरू कृष्णन कुट्टी हे जावन आसात.
पळेयात
Kathakali
वर्ग:देवनागरी पानां
मांडो
मांडो हो एक नाच प्रकार. उदेंत आनी अस्तंती संस्कृतिचो सुमेळ सादपी गोंय वाठारांतलो नाच. गाण्याचो प्रकार फिरग्यांचे राजवटी आनी तेचबरोबर पुर्तुगेज भास आनी अस्तंती संगीत हाची रुजवण जाली हातुंतल्यानूच मांडया सारको गीत प्रकार जल्माक आयलो.पुर्तुगेज संस्कृतीच्या प्रभावाखाला जगपी गोंयच्या एका किरिस्तांव वर्गान कोंकणी भाशेतल्यान उक्तायल्या आपल्या मनातल्या संगीतरूपी भावना म्हळ्यार मांडो. मांडो हें उतर कशें घडलें हे विशी विगंड विगड मता आसात .एका मताप्रमाण मांड ह्या उतरावयल्यान तें घडलां. मांड म्हळ्यार गांवांत लोंकानी एकठाय येवपाची ,नाचपाची ,गावपाची सुवात.मांडो गायतना नाचपाची गावपाची एकठांय येवपाची प्रक्रिया घडटा, देखून वयले नांव पडलां अशें मानतात दुसऱ्या एका मता प्रमाण मांडप ह्या उतरावयल्यान घडलां. मांड्याची सुरवात काजाराच्या सालानी जाली त्या वेळार व्हकल मांड्याच्य नाचांत सहभागी जावन सगळ्या इश्टा सोयऱ्यां मुखार गीताच्या रूपान आपल्या मनातलीं भावना मांडटालीं .ह्या मांडपावयल्यान वयलें नांव घडलें .पुर्तुगेज उत्तर मांडो (mando-an order a command) ह्या उतरावयल्यान कोंकणी मांडो (mando) हें उतर घडलें अशेंय एक मत  आसा.
मांड्याचो जल्म केन्ना जालो हाची निश्र्चित तारीख मेळना तरी एकुणिसाव्या शेकड्याच्या मध्यावयलो तो काळ ,अशे विद्वानांचें मत आसा.इ.स.1840 वर्सा बरयल्लो पयलो मांडो मेळिल्याची नोंद मेळटा .सुरवातीच्या काळीत रचिल्ले मांडे मौखीक स्वरुपांतूच गोंयच्या समाजात घोळणुकेत आशिल्ले दिसतात ते रचणारांचीं नांवा मेळनात.
मांड्याचो जल्म साश्ट तालुक्यांत जालो. कुडतरी ,चिंचोणे आनी लोटली हे मांड्याचे कुळार गांव.ह्या गांवांनी पयली मांडे तयार जावन उपरांत गोंयभर पातळ्ळे अशें विद्ववानाचें मत आसा .साश्ट ,बारदेश आनी तिसवाडी ह्या तालुक्यानी आयज मांडयांची भरपूर रचणूक आसली तरी गोंयात दर एका तालुक्यांत जय किरिस्तांव समाज आसा.थंय मांड्याची लौकिकता दिसता.
मांडो हो गीतप्रकार ,ताका नृत्याची जोड आसता, ती ताका उपरांत जुळ्ळी अशें मानतात .मांडो नाचतना दादले बायलो अशो दोन रेगो करतात आनी एकमेकांचो जोडीदार थारावन एकामेकां सामकार उबें रावतात संगीताच्या ठेक्याचेर मंद गतीन पावलां उडयत अस्तंती पद्दतीन नाचतात. नाचपाचे हालचाली वांगडांच नाचप्याचे नदरेंतल्यन उक्तायल्या भावाकूय म्हत्व आसता.
बायलो तळप नावाचो भेस घलतात. हो भेस लांबचे लांब पायार लोळपी असो आसता .हो भेस माकाव बघ्मदेश हांगा सावन आयलो अशे मानतात .बायलो साडियो न्हेसतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
केळशी शांतादुर्गा देवस्थान
'केळशी शांतादुर्गा देवस्थान आपले देव घेवन वेगवेगळ्या गांवानी गेले. जशें मंगेश,म्हालसा शांतादुर्गा आदी आनी चडशें ते लोक फोंड्या म्हालांत गेले आनी तांतूतली एक देवी म्हणळ्यार ही शांतादुर्गा देवी. ह्या देवीक जरी हांगच्यान घेवन गेले तरी तिचे अस्तित्व अजून हांगा आसा. ह्या देवळाच्या म्हाजनानी अजून तिचो हक्क कोणाकडेन दिवना. दर वर्सा तिच्या वाडदिसा हांगा येवन ते निवळ करता.रंग काडटा.केळशी गांवांत तिची ल्हानशी घुमटी आसा. आनी तिचे देवूळ कवळ्या आसा तशेंच तिचे म्हाजनय थंयच रावता. ह्या गांवची राखण एक क्रिस्तांव करता. ते म्हाजन हांगा नासतना ताका हांगासरलो पुराय अधिकार आसा. जे किते हांगा घडटा ताची पुराय म्हायती तो तांका दिता. जर कोणय थंय लग्ना करपाक सोदता जाल्यार सुदा थंय तांका परवांगी मेळना.
हया गांवचे लोक फाटली 15 वर्सा जाली तांचेकडेन परवांगी घेवन हांगा सत्यनारायणाची पुजा करता. इतली वर्सा जाली ती देवळाचू दुरुस्ती करपाक तांचेकडेन मागणी करता. पूण ती तांका परवांगी दिना.
वर्ग:देवनागरी पानां
कारबारी कोंकणी
लेखक-संपादक
प्रा।भूषण भावे
प्रा।प्रकाश वजरीकार
प्रा।प्रकाश पर्येंकार
प्रकाशण क्रमांक-२९१
दुसरी आवृती
२००१
प्रकाशक
प्रभाकर भिडे
राजहंस वितरण,१-मीनाक्षा बिल्डिग
डॉ।व्होल्फांगु द सिल्व्ह मार्ग
पणजी गोंय
४०३ ००१
छपाई
राजहंस ऑफसेट,पणजी