cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
शक्तिपिठां
खंयच्या खंयच्या सुवातींनी सतीचो खंयचो अवयव गळून पडलो आनी थंय खंयचो भैरव आनी शक्ती रावली, ते विशींची म्हायती शिवचरितांत दिल्या ती अशी आसा. सुवात, आंग वा प्रत्यांग, शक्ती आनी भैरव अशा क्रमान हीं नांवां दिल्यांत तीं अशीं-१)हिंगुला, ब्रम्हरंध्र, कोट्टरी, भीमलोचन २)शर्कर, त्रिनेत्र, महिषामर्दिनी, क्रोधीश ३)तारा, नेत्रांशतारा, तारिणी, उन्मत ४)करतोयातट, वाम कर्ण, अपर्णा, वामेश ५)श्रीपर्वत, दक्षिण कर्ण, सुंदरी, सुंदरानंद ६)सुगंधा, नासिका,सुनंदा, त्र्यंबक ७)वक्रनाथ, मन, पापहरा ८)गोदावरी, वामदंड, विश्र्वमातृका, विश्र्वेश ९)गंडकी, दक्षिण गंड, गंडकी, चक्रपाणी १०)अनल, ऊर्ध्व दंत, नारायणी, संक्रूर ११)पंचसागर, अधोदंत,वाराही,महारुद्र १२)ज्वालामुखी,जिव्हा,अंबिका, वटकेश्र्वर उन्मत १३)काश्मीर, कंठ, महामाया, त्रिसंध्य १४)श्रीहट्ट, ग्रीवा, महालक्ष्मी, सर्वानंद १५)भैरव पर्वत, ओष्ठ, अवंती, नम्रकर्ण १६)प्रभास, अधर, चंद्रभागा, वक्रतुंड १७)प्रभासखंड,मर्म, सिध्देश्र्वरी, सिध्देश्र्वर १८)जगस्थान, चिबुक, भ्रामरी, विकृताक्ष १९)प्रयाग, द्विहस्त-अंगुली, कमला,वेणीमाधव २०)मानस सरोवर,दक्षिण हस्तार्ध, दाक्षायणी, हर २१)चट्टग्राम, दक्षिण हस्तार्ध, भवानी, चंद्रशेखर २२)मिथिला,वाम स्कंध, महादेवी, महोदर २३)रत्नावली, दक्षिण स्कंध, शिवा, शिव २४)मणिबंध, वाम मणिबंध, गायत्री,शंकर २५)मणिवेद, दक्षिण मणिबंध, सावित्री, स्थाणू २६)उजानी, वाम कफोनी, मंगलचंडी, कपिलांबर २७)रणखंड,दक्षिण कफोनी, बहुलाक्षी, महाकाल २८)बहुला, वाम बाहू,बाहू, भीरूक २९)वक्रेश्र्वर, दक्षिण बाहू, बक्रेश्र्वरी, वक्रेश्र्वर ३०)जालंधर, वाम स्तन, त्रिपुरमालिनी, भीषण ३१)रामगिरी, दक्षिण स्तन, शिवानी, चंड ३२)वैवस्वत, पृष्ठ त्रिपुटा, शमनकर्मन् निमिष ३३)वैद्यनाथ, ह्रदय, नवदुर्गा-जयदुर्गा, वैद्यनाथ ३४)उत्कल, नाभी, विजया, जय ३५)हरिद्वार, जठर, भैरव, वक्र ३६)कोकामुख, कुक्षी, कोकेश्र्वरी, कोकेश्र्वर ३७)कांची, कंकाल, बेदगर्भा, रुरू ३८)कालमाधव, वाम नितंब, काली, असितांग, ३९)नर्मदा, दक्षिण नितंब,शोनाक्षी, भद्रसेन ४०)कामरूप, महानुद्रा(योनी), कामाख्या,रावानंद ४१)मालल, वाम जानू, शुभचंडी, ताम्र ४२)त्रिस्त्रोता,दक्षिण जानू, चंडिका, सदानंद ४३)जयंती,वाम जंघा, जयंती,क्रमदीश्र्वर ४४)नेपाळ, दक्षिण जंघा, महामाया-नवदुर्गा, कपाली ४५)त्रिहुत, वाम पाद, अमरी, अमर ४६)त्रिपुरा, दक्षिण पाद, त्रिपुरा नल ४७)क्षीरग्राम, दक्षिण-पादांगुष्ठ. योगाद्या, क्षीरखंड ४८)कालीघाट, दक्षिण- पादांगुली, कालिका, नकुलेश ४९)विभास. वाम गुल्फ, भीमरुपा, कपाली ५०)कुरुक्षेत्र, दक्षिण गुल्फ, संवरी-विमला, संवर्त ५१)विंध्यशेखर, वामपादांगुली, विध्यवासिनी,
पुण्यभाजन
चडशा पुराणांनी शक्तिपिठांची संख्या एकावन्न मानल्य. पूण कांय तंत्रग्रंथांनी आनी पुराणांनी ही संख्या चार, सात, धा, अठरा, बेचाळीस अशी वेगवेगळी सांगल्या. तशेंच थंयच्या देवतांचीं नांवांय एकसारकीं नात. देवीभागवतांत एकशें आठ पिठांचो उल्लेख आसा आनी थंय देवीभागवतांत एकशें आठ पिठांचो उल्लेख आसा आनी थंय फकत पीठस्थानां आनी तांच्यो अधिदेवता हांचोच उल्लेख आसा. हीं सगळीं शक्तिपिठां पूज्य मानल्यांत. भाविक लोक तांची यात्रा करतात आनी थंयच्या देवांचें दर्शन घेतात.
-कों.वि.सं.मं
वर्ग:देवनागरी पानां
देगण
देगण ही दोन दोंगरांमदली खोल आनी अशीर अशी सुवात. चडशा देगणातल्यान उदक व्हांवता जाल्यार कांय देगणां सुकींच आसतात. फकत पावसाच्या दिसांनी तातूंतल्यान उदक व्हांवता. ऊंच दोंगरांचेर चड पावस पडलो म्हण्टकूच उदक नेटान सकयल व्हांवपाक लागता. सुरवेक हे उदक ल्हान ल्हान खळांच्.ा रूपांत व्हांवपाक लागता. ह्या खळांतल्यान व्हांवपी ल्हान प्रवाह एकठांय येवन एक व्हड प्रवाह निर्माण जाता. होच प्रवाह उपरांत भूंयपृश्ठाचेर दरी निर्माण करता.
सद्या दिश्टी पडपी खोल आनी रूंद देगणां ही मुखेलपणान न्बंयेच्या झीज कार्याक लागून निर्माण जाल्ली आसात अशें भूंयशास्त्रज्ञांनी मत मांडला. न्हंयेचो उगम जाले उपरांत दोंगरी वाठारांतल्यान वाट काडीत ती सकयलेवटेन नेटान व्हांवपाक लागता. उदकाचो लोट खर आशिल्ल्यान ल्हान-व्हड फातर, रेंव आनी हेर जड वस्तू व्हांवून येतात. ह्यो जड वस्तू जमनीचेर एकसारक्यो घांसत रावतात. ही क्रिया खूप तेंप चालूच राविल्ल्यान भूंयपृश्ठाची झीज जावन न्हंयेचें देंगण तयार जाता. लोटाचो नेट चड आसल्यार तळाचें आनी आनी देगांचें एकसारकें घर्शण जायत रावता. न्हंयेच्या देगांपरस तळाचें घर्शण चड जाता. हाका लागून न्हंयो रूंदायेच्या मानान चड खोल आसतात. कांय तेंपा उपरांत न्हंयच्या पात्राक इंग्लीश 'व्ही' (v) अक्षराभाशेन आकार येता. अशीर 'व्ही' आकाराची देंगणां सादारणपणान चड पावस पडपी आनी मोव खडपां आशिल्ल्या वाठारांनी सांपडटात. न्हंयेच्यो देगो पाशाणी फातरांच्यो आसता जाल्यार तांची झीज खूब उणीं जाता. हाका लागून पात्र रूंदावपाचें कार्य चड सवकास जाता. अशा सुवातींचेर तळभागांचींच झीज जावन देंगणांच्यो देगो वण्टीभाशेन तसोच रावतात. हे सुवातेर उबें आनी अशीर अशें देगण तयार जाता. ब्रम्हपुत्रा, सतलज आनी सिंधू न्हंयांचीं उबीं देगणां हेच रितीन तयार जाल्ली आसात.
कांय प्रदेशांनी इंग्लीश 'यू'(U) आकारांचीं देगणां पळोवपाक मेळटात. हीं देगणां हिमन्हंयांच्या कार्याक लागून निर्माण जाल्लीं आसात. खूब उंच तेमकांचेर सांचिल्लो बर्फ तापलो म्हण्टकूच हिमन्हंयेच्या रूपान नेटान सकयल घश्टत येता. हाका लागून पात्राचो तळ आनी देगो एकसारक्यो झरत रावतात. काळाउपरांत इंग्लीश 'यू' अक्षरासारकें देगण तयार जाता.
न्हंयेचो उगम जालेउपरांत सुर्वेक ती दोंगरामदल्यान खर देंवत्यांनीं व्हांवता. ह्या वेळार देगण ल्हान आनी अशीर आसता. उपरांत ताची खोलाय आनी रूंदाय वाडत वतां. निमाणें अवस्थेंत चडश्यो न्हंयो सपाट प्रदेशांतल्यान व्हांवतात. हाका लागून न्हंयांसावन तयार जावपी देगणांचो साप्प निमाणो भाग चड रूंद पूण उथळ आसता.
यमन(कविता झेलो)
यमन(कविता झेलो)
पयले खेप
मे 1999
मुखचित्र
दिगंबर शिंगबाळ
मोल
100 रुपयां
छापपी
मौज प्रिंटींग ब्युरो खटाववाडी,गिरगांव मुंबय 400 004
उजवाडावपी
मनकर्णिका वेणिमाधव बोरकार ए-एफ-2 ग्रीनपीस कॉ. हाऊजींग सोसायटी नागाळी ताळगांव गोंय-403 002
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ईजिप्त
(मिसर, अधिकृत: युनायटेड अरब रिपब्लिक). आफ्रिका खंडाचे ईशान्येवटेनचें राश्ट्र. हाचो सिनाय व्दिपकल्पाचो वाठार आशियांत येता. क्षेत्रफळ 1.,02,000 चौ. किमी.लोकसंख्या 4,80,09,000 (1986). ह्या देशाचे उत्तेरक भूंयमध्य दर्या, ईशान्येक इझ्राएल,उदेंतेक तांबडो दर्या आनी ताचे पलतडीं अरबस्तान, दक्षिणेक सुदान आनी अस्तंतेक लिबिया आसा. चौकोनाभशेन दिसपी ह्या देशाची उदेंत-अस्तंत लांबाय 1,216 किमी. दक्षिण-उत्तर अंतर 1,080 किमी. कायरो ही देळाची राजधानी.
भूंयवर्णन
भूगोलाचे नदरेंतल्यान ईजिप्ताचे चार वांटे जातात: दक्षिणेवटेनचें आनी अस्तंतेवटेनचें वाळवंट, नाय्ल देगण, उदेंतेवटेनचें वाळवंट आनी सिनाय व्दिपकल्प.
नाय्ल भोंवतणचो वाठार सपाट आसा. ताचो दक्षिणेवटेनचो वयलो ईजिप्त आनी उत्तरेवटेनचो सकयलो ईजिप्त अशे दोन वांटे जातात. वयलो ईजिप्त अदिंदन ते कायरोमेरेन पातळ्ळा. हो पिकाळ वाठार जावन आसा. हांगा बरेच इतिहासीक अवशेश सांपडटात. सकयलो ईजिप्त कायरोसावन भूंयमध्य दर्या मेरेन पातळ्ळा. नाय्ल न्हंयच्या सात फांट्याक लागून हो वाठार पिकाळ आसा. देशाची 2/3 लोकसंख्या आनी चडशी म्हत्वाचीं शारां आनी उद्येगधंदे हांगाच आसात.
उदेंतेकडल्या वाळवंटाक अरेबियन वाळवंट अशें म्हण्टात. हो वाठार नायलसावन उदेंतेवटेन पातळ्ळा. तांबड्या दर्यादेगेलागचो हाचो कांय वाठार 2,100 मी. परस. ऊंच आसा.
सिनाय व्दिपकल्प ईशान्येक आसा. हो ईजिप्तांतलो सगळ्यांत चड ऊंच वाठार आसा.हांगाच्या 2,285 मी. उंचायेच्या जेबेल मूसा पर्वताचेर मोझेसाक देवाकडल्यान ‘धा आज्ञा’मेळिल्ल्यो असो समज आसा. हाचे उदेंतेक अकाबाचें आखात आसा. जेबेल कॅथेरिना हें हांगाचें सगळ्यांत ऊंच (2,637 मी.) दोंगरातेमक जावन आसा.
नायल् न्हंयचेर ईजिप्ताचें जिवीत चलता. ही न्हंय ईजिप्तांत सुमार 1,500 किमी. मेरेन व्हांवत. नायल् न्हंयक वर्सांतल्यान एकदां हुंवार येता. इथिओपियांतली सोबॅत न्हंय (नील नायल्)धवे नायल् न्हंयेक मॅलॅकॅल हांगा मेळटा आनी पावसाळ्यांत नायल् न्हंयक चडशा उदकाची पुरवण करता.
इथिओपियांतल्यो बारो, आब्बाय आनी आतबारा न्हंयो सुदानांतल्यान ईजिप्तांत वचपी नायल् न्हंयक 90% उदकाची पुरवण करतात. गिमाच्या दिसांनी मात धवे नाय्लचें आनी उपन्हंयाचेंच उदक नाय्ल न्हंयंत वता. एल्बर्टा सरोवरांतल्यान धवी नायल भायर सरता आनी जूबा सावन व्हांवत ‘सूद’ च्या चिखलाच्या वाठारांत पावता. मॅलॅकॅल उपरांत वाडी हॅल्फा आनी आस्वानच्या मदीं बांदिल्ल्यान हुंवार येवन रेबो सगळेवटेन पातळपाचें उणें जालां.
हवामान
ईजिप्तांतलें हवामान वाळवंटी आसा. गिमाच्या दिसांनी तापमान 270 से. ते 32 से. आसता. शियाळ्यांतय उश्णताय आसता आनी तापमान 120 से. मेरेन आसता.वायव्येवटेनच्या वाऱ्याक लागून दर्यादेगांवेलें तापमान मात्शें थंड आसता. वसंत ऋतूंत दक्षिणेवटेनच्यान व्हांवपी वाऱ्यांक ‘खमसिन’ म्हण्टात. तांकां लागून वाळवंटांतलें तापमान बरेच खेपो 430 से मेरेन पावता. ईजिप्तांत पावसाळो ना. भूंयमध्य दर्यादेगेर सादारण 20 सेंमी. पावस पडटा, दक्षिणेवटेन सादारण 2.5 सेंमी. जाल्यार वाडी हॅल्फा हांगा मातय पावस पडना.एलेक्झांड्रीया हांगा वर्सांतल्यान 40 दिसांक 19 सेंमी; पोर्ट सैद हांगा 8 सेंमी. आनी कायरो हांगा 2.3 सेंमी. पावस पडटा.
वनस्पत आनी मोनजात
बोकड्यो, मेंढरां, गाडवां, उंट ही हांगाची मुखेल मोनजात. हरणांच्यो कांय जाती, तरस,कोलो, खोकड, आयबेक्स हीं जनावरां, तेभायर 300 वयर सुकण्यांच्यो जाती, पाखे, विंचू, सोरोप,पारो ही मोनजात हांगा आसा. नाय्ल न्हंयंत तरेतेरचें नुस्तें आसा. मानगीं मात हालींच्या तेंपार उणी जायत गेल्लीं दिसून येता.
इतिहास
ईजिप्ताचो पूर्विल्लो इतिहास तीस घराण्यांभितर वांटून घालूं येता. इ.स.प. 3100 ते इ. स. 642 मेरेनचो इतिहास तातूंत येता. 639 त अरब सैन्याचो अधिकारी इब्न-अल-अस हाणें ईजिप्त आपले सत्तेखाला हाडलें आनी तो खलीफा जालो. ताच्या वंशजांनी 200 वर्सां राज्य केलें.969 सावन 1171 मेरेन फातिमी वंशान राज्य केलें. सुमार 970 त, अल-अझार विद्यापीठाची थापणूक जाली. आयूबिद घराण्यान 1171 सावन 1250 मेरेन राज्य केलें. फुडें गुलाब घराण्याचें राज्य तुर्कांची 1517 तली घुरी येयसर तिगून उरलें. तुर्कांचो शेक 1805 मेरेन चल्लो. उपरांत पाशा मुहम्मद अलीच्या घराण्यान 1914 मेरेन हांगा राज्य केलें. मुहम्मद अली मूळ आल्बेनियाचो, ताणें ह्या देशाचे उदरगतीखातीर बरेच कश्ट घेतले. 1869 त तयार जाल्ल्या सुएझ कालव्याक लागून ईजिप्त हें येरादारीचें केंद्र जालें. 1882 वर्सा ब्रिटनान ईजिप्ताचेर अप्रत्यक्ष सत्ता चलोवंक सुरवात केली.1914 त तांणी ह्या देशाक पुरायपणान आपल्या हाताखाला घेतलो. 1922 त ईजिप्ताक मर्यादित स्वतंत्रताय मेळ्ळी. वफद पक्ष, झगलूल पाशा आनी नॅहास पाशा हांणी पुराय स्वतंत्रातायेखातीर यत्न केले; पूण ब्रिटीश सैन्य 1936 मेरेन सुएझचे सभासद जालो. त्या चवर्सा अरब लीगाची थापणूक जाली. पॅलेस्टाय्नाक लागून अरब-इझ्राएल झूज 1948 त सुरू जाले. ह्या झुजांत क्रांती जाली. फरूक राजान देश सोडलो आनी नगीब पयलो पंतप्रधान जालो. ईजिप्त प्रजासत्ताक राश्ट्र म्हूण घोशणा जाली. ईजिप्तचे मागणेव्ल्यान 1956 मेरेन थंयसावन सगळें ब्रिटीश सैन्य फाटीं काडलें. जून 1956 त नासर राश्ट्राध्यक्ष जालो. ताणें 26 जुलय 1956 दिसा सुएझचें राश्ट्रीयकरण केलें. ताकालागून हांगा प्रस्न उप्रासले आनी ब्रिटन आनी फ्रांसान ईजिप्ताचेर बाँब उडयले. संयुक्त राश्ट्रांचे मध्यस्थीन हो वाद सोंपलो. 1948 सावन ईजिप्त-इझ्राएल हांचेमदीं तीन झुजां जालीं आनी दोनूय देशांमदले वायट संबंद तशेच उरले. 29 ऑक्टोबर 1956 सावन झुजाक लागून गाझा हांगा आंतरराश्ट्रीय पोलिस दवरले. पूण ताचो व्हडलोसो फायदो जावंत पावलो ना.
1967 आनी 1973 त पर्थून झुजां जाली. ह्या झुजांनी ईजिप्ताचें बरेंच लुकसाण जालें. कांय वाठार इझ्राएलान घतलो. सुएझ कालव्यांत बोटी बुडिल्ल्यान तो येरादारीखातीर बंद जालो. 1973 मेरेन तो बंद उरिल्ल्यान ईजिप्ताची अर्थीक परिस्थिती इबाडली. 1958 त ईजिप्त आनी सिरिया हांचें संघराज्य निर्माण जालें. हातूंत फुडें येमेन भितर सरलो, पूण हो एकवट चड काळ तिगलो ना.1965 त नासर हाची पर्थून स वर्सांखातीर पंतप्रधान आनी अध्यक्ष म्हूण वेंचणूक जाली. 1970 त नासर हाका मरण आयलें आनी अन्वर सादत हो अध्यक्ष आनी पंतप्रधान म्हूण वेंचून आयलो.ताणें 1979 त इझ्राएलावांगडा शांततायेची कबलात केली. हे कबलातीक लागून हेर अरब राश्ट्रांनी ईजिप्ताक अरब लीगांतल्यान भायर उडयलो आनी ताचेर बहिश्कार घालो. 6 ऑक्टोबर 1981 अन्वर सुदारपाची जालो. 1983 त ईजिप्त आनी हेर अरब राश्ट्रांचे संबंद सुदारपाची सुलूस लागली पूण लिबिया आनी सिरिया ह्या दोनूय देशांनी आपलो बहिश्कार चालूच दवरलो. 1984 त मुबारकाचो पक्ष व्हडलें भोवमत मेळोवन पर्थून वेंचून आयलो.
राज्यवेवस्था
एप्रिल 1923 त ईजिप्ताचें संविधान जाहीर जालें. हें संविधान बेल्जियमच्या संविधानाचेर आदारिल्लें आशिल्लें. संसदेची सीनेट आनी चेंबर ऑफ डेप्युटीज अशीं दोन घरां आशिल्लीं. मार्च 1964 त नासर हाणें नवें संविधान जाहीर केलें. तेप्रमाण ह्या देशाची समाजवादी लोकशाय राश्ट्र म्हूण घोशणा जाली. लोकांचें विधीमंडळ राश्ट्राध्यक्ष स वर्सांखातीर वेंचून काडटा.विधीमंडळ एकाच घरांत बसका घेता. तातूंत 5 वर्सांखातीर वेंचून आयिल्ले 392 वांगडी आसातात.
थळावें प्रशासन 26 प्रांतांतल्यान चलता. दर प्रांताचेर केंद्र सरकार राज्यपालाची नेमणूक करता. गांवांचें आनी शारांचें प्रशासन थळाव्या मंडळांकडेन आसता. हांगाय लोकशायेच्या मार्गान वेंचून आयिल्ले प्रतिनिधी राज्यकारभार चलयतात.
न्यायवेवस्था इस्लामी, फ्रेंच आनी इंग्लीश न्यायपद्धतीचेर आदारिल्ली आसा. चार विंगडविंगड पांवड्यावेलीं न्यायालयां हांगा आसात. थळाव्या कायदो आनी राखणेचेर घर खातें आनी पोलिस नियंत्रण दवरतात.
अर्थीक स्थिती
हांगाची अर्थवेवस्था बऱ्याच प्रमाणांत शेतवडीचेर आदारल्या. कापसाचें उत्पादन हांगा बरेंच येता. कापूस निर्यात करपी देशांमदीं ईजिप्त बरोच मुखार आसा. गंवाची पिकावळ हालींच्या वर्सांनी मात्शी उणी जाल्या. कांदो बरोच पिकता. तेभायर बार्ली, मको, तांदूळ,ऊंस, हेर कड्डणां, मसमी भिकणां, तेल काडपाक उपेगी पडपी पिकां, भाजीपालो, केळीं, द्राक्षां,खाजूर, लिंबाचे जातीचीं फळां हांचेंय पीक बऱ्याच प्रमाणांत येता. गोरवां आनी कुकडां पोसपाच्या उद्येगांकय बरेंच म्हत्व आसा.
फॉस्फेट, लोखण, मँगनीज आनी कोळसो हांगाच्या खणींनी सांपडटा. तेलाच्या उद्येगाक लागून हो देश अर्थीक नदरेन उदरगतीक पावला. सैमीक तेल मेळपाच्यो हांगा 6 मुखेल तेलखणी आसात. उदकांतली संपत्ती चडशी नाय्ल न्हंयतल्यान मेळटा. 1983 वर्सा ह्या देशाक 15 लाख पर्यटकांनी भेट दिली.
हेर उद्येगधंद्यांमदीं कपड्याच्या बरेंच म्हत्व सा. तेभायर गरजेच्यो वस्तू तयार करपी सगळे तरेचे कारखाने हांगा आसात. अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां, रशिया, अस्तंत जर्मनी, इटली आनी हेर युरोपीय आनी आशियाई देशांकडेन ईजिप्ताचे आयातनिर्यातीचे वेव्हार चलतात.
येरादारी आनी संचारण
1983-84 मेरेन हांगा 30,069 किमी. लांबायेचे रस्ते आशिल्ले.तातूंतले 47% डांबरी. वाळवंटांनी येरादारी करचेखातीर उंटांचो उपेग करतात. 1984 मेरेन रेल्वेमार्गांची लांबाय 4,346 किमी. आशिल्ली. सुएझ कालव्यांतल्यान संवसारांतली म्हत्वाची येरादारी चलता. पोर्टसैद आनी एलेक्झांड्रिया हीं ईजिप्तांतली म्हत्वाचीं बंदरां जावन आसात.नाय्ल न्हंयतल्यानय बरीच येरादारी जाता. ‘ईजिप्त एअर’ ही विमानकंपनी हवाई मार्गावेल्या येरादारीचेर नियंत्रण दवरता. कायरो आनी एलेक्झांड्रिया हे मुखेल आंतरराश्ट्रीय विमानतळ आसात. हे भायर आनी बरेचशे विमानतळ आसात. तातूंतले 11 म्हत्वाचे. विमामार्गांवेल्यान जगांतल्या बऱ्याच म्हत्वाच्या शारांकडेन ह्या देशाची येरादारी चलता.
1985 मेरेन हांगा 17 खबरांपत्रां आशिल्लीं. ‘अल् अहरम्’ हें सगळ्यांत चड खपाचें खबरांपत्र. रेडिओ आनी दूरचित्रवाणीचेर पुरायपणान सरकाराचें नियंत्रण आसा.
लोक आनी समाजजीण
ईजिप्तांतलें 90% लोक नाय्लच्या देगणांत रावतात. वाळवंटांच्या वाठारांनी लोकांचो राबितो सामकोच उणो आसा. ह्या लोकांचें वांशिक दायज थारावप तितलेंशें सोपे ना. तांच्यांत पूर्विल्ले ईजिप्शियन, अरब, तुर्क आनी हेर वंशाचीय भरसण जाल्ली सांपडटा.दोबीत केंस, घटमूट कूड, गोरो कोर हीं उत्तरेवटेनच्या लोकांचीं खाशेलपणां. दक्षिणेवटेनचे लोक तेतलेशे गोरे नात. चडशे लोक इस्लामी शाफी पंथाचे आसात. हनफी, मालिकी, कॉप्ट ह्या कांय वंशांच्यो जमातीय हांगा आसात. हेर परक्यांमदीं ग्रीक, आर्मेनियम, सिरियन हे आसात. हांगाचे समाज तीन वांट्यांनी वेगळो जाला.:
१.फेल्लहीन: म्हळ्यार शेतकार. हांचे प्रमाण सुमार 60% आसा. हो वर्ग सामकोच मागाशिल्लो आसा. हांचेमदीं कपलार, खाडकेचेर हातांचेर आनी कानसुलांचेर गोंदून घेवपाची पद्धत आसा.बायलांचें केंस लांब आसतात आनी तीं विणयो घासतात. दादल्यांचें केंस ल्हान आनी खआड दवरपाची पद्धत आसा. मेथयेचो उपेग केंस, खाड रंगोवपाखातीर करतात. हातां-पांयांचेरय मेथी रंगोवपाचो प्रकार सगळ्याक आसा. दादल्याचो भेस सुती कपड्यांचो आसता आनी ताचेर ‘गल्लबिया’ पांगुरतात. तकलेर ‘लेब्दो’ आनी ताचेर धवो कपडो फेट्यासारको गुठलायतात.पांयांनी केन्नाकेन्नाय बल्घा (पायतणां) घालतात. बायलांक वस्तींचो बरोच सोंस आसा. कांय बायलो मिलाया (बुरखो) वापरतात. वस्ती तांब्याच्यो वा रुप्याच्यो आसतात.
२.बेदूईन: ह्या हेगड्या पंगडांचो समाज ल्हान आसा. हे गोरवां, मेंढरां, उंट पोसतात आनी तांकां धेवन भोंवत आसतात. गरेक बेदुईनाक दोन ते चार बायलो आसतात. एका घराब्यांत चार ते पांच भुरगीं आसतात. दरेक जमातीचो मुखेली ‘शेख’ आसता.
३.शारांनी रावपी लोक आनी वेपारी: हो तिसरो वांटो जावन आसा.हे सुमार 30% आसात. हांचें कुटूंब ल्हान आसता.
फेल्लहीन लोक एक-दोन कुडींच्या घरांनी रावतात. हीं घरां विटांची आसतात. उंचेयेचेर तांच्या घरांक जनेलां आसतात. शिंयाळ्यांत हीं जनेलां बंद करतात. दरेक घराक ‘मंडारा’ (सोपे) आनी ‘झरिबा’ (गोठो) आसता. घरांनी ‘हल्ला’ (तांब्याचीं आयदनां) वापरतात. ‘निश्त’चो (सपाट परात) उपेग कपडे धुवपाखातीर करतात. गांवगिऱ्या वाठारांनी भैशीक ‘गुर्न’ (खळें) आसता.
बेदूईन लोक चडशे तंबूंनी रावतात. उंट, बोकड्यो वा मेंढरांचे चामडेपसून तंबू तयार करतात.गिरेस्तांचीं घरां व्हड आनी नवे पद्धतीन बांदिल्लीं आसात. शारांनी रावपी लोक जरी युरोपीयांभशेन भेस करतात, तरी पूण घराकडेन येवन चडसो आपलो सैल भेस घालून रावतात.
सदच्या जेवणांत मसुरची दाळ, ऑलिव्ह तेल, तूप, लोणी, लिंबू आसता. मांस खावपाचो सगळ्यांकच घोस्त आसलो तरी गिरेस्तांकच तें परवडटा. मध्यमवर्गीय मनीस शीत आनी मक्याची भाकरी खाता. काळी च्या आनी टर्किश काफी पिवपाची ह्या लोकांक बरीच आवड आसा.अस्तंतेकडल्या संस्कारांक लागून बुरखो पद्धत फाटीं पडल्या आनी दादल्यावांगडा समाजांत बायलां नेटान वावर करूंक लागल्यांत. हांगाचो राश्ट्रीय धर्म इस्लाम. 91% लोस सुन्नी पंथाच्या शाफी फांट्याचे आसात. हनीफी आनी मालिकी उत्तरेवटेन चड आसात. कॉप्ट धर्माचे लोक सुमार 8% जाल्यार कॅथलिक, प्रॉटेस्टंट, ग्रक, ऑर्थेडक्स, सिरियन हांगा आसात. 1968 उपरांत ज्यूंची संख्या सामकीच उणी जाली. कायरो शारांतच फकत 250 परस चड मशिदी आसात. मुसलमानांचे सगळे सण आनी उत्सव हे लोक मनयतात.
नृत्य आनी पदांची ह्या लोकांक बरीच आवड आसा. सॉकर हो खेळ बरोच लोक खेळटात.गिरेस्त लोक टेनिस, पेंवप, उदकांतले हेर खेळ खेळटात. घरांत बसून बुद्धिबळ खेळपाची चाल सगळ्याक पळोवंक मेळटा.
शिक्षण
राश्ट्रीय साक्षरतेचें प्रमाण 44% आसा. स वर्सांखातीर शिक्षण सक्तीचें, फुकट आनी एकसारकें आसता. 6 ते 12 वर्सांमेरेनच्या भुरग्यांक हो नेम लागू जाता. स वर्सांचें हें मुळावें शिक्षण सोंपल्या उपरांत 3 वर्सांचें पूर्व माध्यमिक आनी 3 वर्सांचें माध्यमिक अशें 6 वर्सांचें शिक्षण घेवपाची वेवस्था आसा. सप्टेंबर ते मे मेरेन एक शिक्षणीक वर्स आसता. अरबी भाशा हें शिक्षणाचें माध्यम पूण माध्यमिक पांवड्यार इंग्लीश, फ्रेंच, जर्मन, इटालियन ह्योय भाशा वापरतात. धर्मीक शिक्षण दिवपी संस्था हांगा आसात. ह्या देशांत 18 विश्वविद्यालयां आसात.हातूंतलें कायरो विश्वविद्यालय (थापणूक 1908) हें सगळ्यांत पोरनें. विंगड विंगड मळांवेलें वेवसायिक शिक्षण दिवपाची हांगा बरी वेवस्था आसा. हांगाचे बरेच विद्यार्थी उंचल्या पांवड्यावेलें शिक्षण घेवपाखातीर अमेरिका, अस्तंत जर्मनी, ब्रिटन, सावदी अरेबिया आनी सुदान सारक्या देशांनी वतात.
भाशा आनी साहित्य
ईजिप्ताची राश्ट्रीय भाशा अरबी. न्यूबियन समाज न्यूबियन भाशेंतल्यान उलयता. कॉप्टिक भाशा मठांनी वापरतात. अस्तंतेकडले संस्कृतायेकडेन संबंद आयल्या उपरांत हांगाचें साहित्य बरेतरेन फुलूंक लागलें सामी अल्-बरूदी (1839-1904) हाणें इस्लामाचेर काव्य केलें; अब्बास अल्-अक्कड (1889-?) हो नामनेचो कवी आनी लेखक. मलक हिफ्नी नासिफ (1886-1918) हाणें बायलांच्या प्रस्नांचेर बरीच बरपावळ केल्या. अहमद झाकी अबू शाली, महमूद तिमूर हे नामनेचे नाटककार आसात. अल-हकीम हो कादंबरीकार आनी नाटककार जगभर गाजला.
म्हत्वाचीं थळां
ईजिप्तांत पळोवपासारक्यो कितल्योश्योच ओडलायण्यो सुवाती आसात.पोरनी ईजिप्शियन संस्कृताय नाय्लच्या वाठारांत आशिल्ली. थंय भायल्या देशांतले सुमार चार पांच लाख लोक भेट दितात. पिरॅमिड, स्फिंक्स, थडीं आनी पोरने राजवाडे हांच्यावांगडाच कायरो,एलेक्झांड्रिया शारांतली आर्विल्ली बांदावळ, ईजिप्तांतले लोक आनी तांची संस्कृताय ह्यो गजाली भोंवडेकारांखातीर भोव आकर्शणाच्यो थारतात. आंतरराश्ट्रीय येरादारीचें एक मुखेल केंद्र जाल्ल्यानय ह्या देशाचें म्हत्व बरेंच वाडलां.
रणजीतसिंग
रणजीतसिंग (जल्म - इ.स. १७८० गुजराणवाला, पंजाब; मरण - इ.स. १८३९ लाहोर) पंजाबांत खालसा संघाचें राज्य स्थापना करपी सीख वीर. खालसा संघाचे बारा विभाग मिसल ह्या नांवान वळखतात. तातूंतल्या सुकरचक्किया नांवाच्या मिसलाचो सरदार महासिंग हाचो रणजीतसिंग हो पूत.
बंदासिंगाचो एक वांगडी बुधसिंग हाणें बंदासिंग मरतकच आपलें स्वतंत्र दल तयार केलें. तेंच हें सुकरचकिया. बुधसिंगाचो नातू चडतसिंग हाणें अहमदशाह अब्दालीच्या आक्रमणावेळार ह्या मिसलाची स्थापणूक केली. चडतसिंगाचो पूत महासिंग हो खूब हुशार आनी पराक्रमी आशिल्लो. थोड्याच का़ळा भितर ताणें आपल्या मिसलाची शक्त आनी प्रतिश्ठा वाडयली. ताच्या मरणा वेळार ताचो पूत रणजीतसिंग फकत धावर्साचो आशिल्लो.
इ.स. १८०८ मेरेन ताणें पंजाबांतली बरींचशीं ल्हान-व्हड राज्यां आपल्या शेकातळा हाडलीं. इ.स. १८०७ त ताणें अमृतसर जिखून घेतिल्लें. सतलज न्हंयेचे दक्षिणेकडलीं शीख राज्यां आपल्या खालसा राज्यांत आस्पावन घेवचीं असो ताचो हेतू आशिल्लो. पूण तेन्नाच ब्रिटीशआंची सत्ता यमुनेमेरेन प्रस्थापीत जाल्ली आशिल्ल्यान तांकां रणजीत सिंगाची सत्ता सतलजचे दक्षिणेक पातळप योग्य दिसनाशिल्लें. तांकां रशिया आनी अफघाणिस्तानाचो भंय दिसतालो आनी नॅपोलियन घुरी घालीत म्हणूनय दुबाव मारतालो. देखून इ.स. १८०६ वर्सा तांणी रणजीतसिंगाकडेन इश्टागतीची कबलात केली.
सतलजाचे दक्षिणेकडल्या पंजाबांतल्या शीख राज्यांचेर आशिल्लें मराठ्यांचें प्रभुत्व इ.स. १८०६ वर्सा इंग्लिशांकडेन गेलें. तेन्ना कांय मिसलच्या मुखेल्यांनी रणजीतसिंगाकडेन आदार मागलो. म्हणून ताणें इ.स. १८०६ आनी इ.स. १८०७ वर्सा सतलजाचे दक्षिणेवडेन घुरयो घालून लुधियाना घेतलें. पुण तेन्नाच पतियाळा, नाभा, कैथल ह्या मिसलांच्या सरदारांनी ब्रिटीशांकडेन आदार मागलो. तेन्ना ब्रिटीश सरकारान चालर्स मेटकाफ हाका रणजीतसिंगाकडेन वाटाघाटी करपाक धाडलो. ब्रिटीश सरकाराची ही अडचण पळोवन रणजीतसिंगान सतलजाचे दक्षिणेकडले चड प्रदेश घेवपाचें थरयलें आनी मालेरकोटला आनी थानेसर ह्या संस्थानांनी खंडणी वसूल करून घेवन पतियाळाच्या राजाकडेन इश्टागतीची कबलात केली. उपरांत ताणें सतलजाचे दक्षिणेकडल्या पंजाबाचेर आपलो अधिकार ब्रिटीश सरकारान मान्य करचो अशी मागणी केली. पूण ती मान्य जाली ना. उरफाटें नॅपोलियनाचे घुरयेचो भंय ना जाल्ल्यान ब्रिटीशांनी रणजीतसिंगाक शस्त्रबळान विरोध करपाचें थरोवन लुधियानाकडेन आपलें सैन्य धाडलें. ब्रिटीशांच्या सैन्याचें व्हड बळगें पळोवन १८०९ वर्सा रणजीतसिंगान तांचेकडेन कबलात केली. तेन्ना सतलजाचे दक्षिणेकडल्या ४५ परगण्यांचेर रणजीताची सत्ता आशिल्ली, ती ब्रिटीशांनी मान्य केली. पून ताणें चड प्रदेशांचेर अतिक्रमण करचें न्हय आनी ब्रिटीशांनी सतलजाचे उत्तरेकडल्या प्रदेशांत वचचें न्हय अशें थरलें. उपरांत रणजीतसिंगान कांगड घेतलो. ताचे पयलीं तीन वर्सा गुरखा सैन्यान त्या वाठारांत लुटमार चलयल्ली. कांगडा घेतकच रणजीतसिंगान दोंगराळ भागांतल्या सरदारांकडेन इश्टागत केली आनी गुरख्यांचो मुखेली अमरसिंह थापा हाका पेंचांत हाडलो. तेन्ना ताणें रणजीतताक एक लाख रूपया खंडणी दिली आनी फाटीं सरलो. ते उपरांत ताणें आपलें लक्ष अफघानिस्तानाकडेन घुंवडायलें. पयलीं ताणें सिंधुचे उदेंतेकडलीं मुसलमानी राज्यां जिखलीं. १८१२ वर्सा काबूलच्या दुराणी राज्याचो वझीर फत्तेखान अटक आनी काश्मीरच्या सुभेदारांचें परिपत्य करपा खातीर भारताचेर चाल करून आयलो. ताणें रणजीतसिंगाचो आदार घेवन काश्मीराचेर घुरी घाली आनी तांच्या जोड सैन्यान काश्मीर जिखलें. पूण फत्तेखानान रणजीतसिंगाक काश्मीराचो खंयचोच भाग दिलो ना. फकत शहा सुजाक ताच्या ताब्यांत दिलो. तें पळोवन अटकेचो सुभो रणजीतसिंगाकडेन दिलो. तें कळटकच फत्तेखानान भावाक घेवन इ.स.१८१३ वर्सा अटकेचेर घुरी घाली. पूण रणजीतान तांकां हारयले. रणजीतसिंगान मुलतानाचेरय खूब घुरयो घाल्यो. पूण इ.स.१८१८ त मुलतान ताका मेळ्ळें. तेन्नाच फत्तेखानाचो खून जालो आनी अफघानीस्तानांत खूब गोंदळ जालो. ताचो फायदो रणजीतसिंगान घेतलो. ताणें सिंधू न्हंय हुंपून खैराबाद आनी पेशावर जिखलें. उपरांत ताणें काश्मीराचेर घुरी घालून इ.स. १८१९ वर्सा तो पुराय प्रदेश जिखलो. फुडल्या दोन वर्सांनी ताणें डेरा गाजीखान, डेरा इस्मायलखान, भक्कर, लेक मंकेश ह्यो सुवाती घेतल्यो. रणजीतसिंगान पेशावराचेर परतून घुरी घाली तेन्ना यार मुहंमद शरण आयलो आनी मुहंमदाकच सगळेकडेन जैत मेळ्ळें पूण ताणें ब्रिटीश सरकाराकडेन केल्ली इश्टागतीची कबलात कायम दवरली. बऱ्याचशा राजांनी ब्रिटीशांआड मदत मागली पूण ताणें दिली ना. पूण ब्रिटीशांनी आपली इमानदारी दवरलीना.
इ.स.१८२३ वर्सामेरेन रणजीतसिंगान पंजाबांतल्या चडशा सगळ्या मिसलांचें एक राज्य केलें आनी सिंधाकडेन नदर घुंवडायली. तेन्ना ब्रिटीशांनी ताका विरोध केलो.
फुडें इ.स.१८३१ वर्सा शहा सुजान काबूलाचेर घुरी घालपा खातीर रणजीतसिंगाचो आदार मागलो पूण कांय अटी घाल्यो. त्यो शहान मान्य केल्योनात. पूण इ.स.१८३३ वर्सा रणजीतसिंगान कसल्योच अटी घालिनासतना शहाकडेन कबलात केली. तेन्ना शहान रणजीतसिंगाची सिंधूचे अस्तंतेकडल्या प्रदेशाचेर सत्ता मान्य केली.
फुडें रणजीतसिंगान पेशावराचेर घुरी घालून तें जिखलें.थंयचो सुलतान महंमद काबूलाक पळून गेलो. उपरांत इश्ट मुहंमद हाणें शिखांआड बंड पुकारलें. भोंवतणच्या प्रदेशांतले मुसलमान जातीचे लोक ताच्या आदारक आयले. तेन्ना रणजीतसिंगान मुहंमदाचो भाव सुलतान महुंमद हाका वश करून घेतलो. तो आपलें सैन्य घेवंन शिखांक मेळिल्ल्यान अफघानी सैन्याचो धीर उणो जालो. ताका लागून इश्ट मुहंमदान हार घेतली आनी रणजीतसिंगाक जैत मेळ्ळें. हाका लागून ताका सत्ता पक्की जाली. उपरांत ताणें खैबर खिंडीच्या तोंडाकडेन जमरूडाक एक कोट बांदलो.
रोखडेंच ब्रिटीश सरकारान रणजीत सिंगाच्या आदारान शहा सुजाक काबूलाचें राज्य मेळोवन दिवपाचें उतर दिलें. पूण ब्रिटीश सैन्य काबूलाकडेन वता आसतनाच जून १८३९ त रणजीतसिंगाक मरण आयलें. तें उपरांत अंतर्गत यादवीक लागून पंजाबांत अराजक मातले आनी तो प्रदेश जिखून घेवप ब्रिटीशांक सोंपें जालें.
पंजाबाच्या लोकांनी रणजीतसिंगाक 'शेर-ए-पंजाब' ही पदवी दिल्ली. ताचो कारभार एकतंत्री आशिल्लो. सगळ्या अधिकाऱ्यांच्यो नेमणुको तो आपल्या मनाप्रमाण करतालो. ताची सत्ता नियंत्रीत नाशिल्ली. तो स्वताक खालसाचो सेवक मानतालो. ताच्या शिक्क्याचेर 'अकाल साह्य' म्हळ्यार देव सगळ्यांक मदत करूं अशीं अक्षरां आशिल्ली. जेन्ना जैत मेळटालें तेन्ना रणजीतसिंग तो गुरू नानक आनी गुरू गोविंद सिंग हांचो आर्शिवाद अशें मानतालो. ताणें राज्यकारभाराची वेवस्था बरी दवरल्ली. सैन्याचे वेवस्थेंत ताणें खूब सुदारणा केल्ली. शिक्षण आनी शिस्तीचें म्हत्व जाणून ताणें आपल्या सैन्याक अस्तंती धर्तेचेर शिक्षण दिवपाची वेवस्था केल्ली.
रणजीतसिंगाची स्मरणशक्त खूब बरी आशिल्ली. तेच भाशेन मनशाचीय ताका बरी पारख आशिल्ली. झुजांतल्या डावपेंचांभाशेन राजकारणांतले डावपेंच ताका खूब बरे कळटाले. शीख पंथाचेर ताचो चड भावार्थ. झुजांत जैत मेळटकच तो खूब दान करतालो. अमृतसरच्या सुवर्णमंदिरांतलें भांगरा- पाखें, कळस, वण्टीवयले पत्रे हें सगळें ताणें दान केल्ल्या द्रव्यांतल्यान केल्लें आसा. ज्वालामुखी देवीच्या देवळाचेरय ताणें पाखें आनी कळस चडयला.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
शणै, कृष्ण
हिंदू धर्माचो ताका अभिमान आसलो. गोंय पुर्तुगेजांनी घेतलें उपरांत दुसऱ्या दिसा आल्बुकेर्कान मेळून नवे राजवटींत हिंदू धर्माक राखण मेळची अशी मागणी केली
आल्बुकेर्कान ती मान्य केली. त्या दिसा सावन कृष्ण शणै पुर्तुगेजांचो हितचिंतक, सहाय्यक आनी इश्ट जालो
हे इश्टागतीक लागून तो पुर्तुगेजांच्या हिंदी सैन्यांत गेलो. थंय ताका कॅप्टनाचो हुद्दो दिलो.
१५४२ वर्सा कांय राजकीय वाटाघाटीं खातीर गव्हर्नरान ताका विजापूराक धाडलो. थंय आदिलशहाक ताका कादयेंत घालो. स वर्सां बंदखणीची ख्यास्त भोगून २२ ऑगस्ट १५४८ वर्सा ताची सुटका जाली.
आल्बुकेर्काचे विनंती वयल्यान १५२० वर्सा तो पुर्तुगालाक गेलो. थंय पुर्तुगालच्या राजदरबारांत ताका वस्त्रां आनी अधिकारपदां दिवन आनी इ.स. १५३६ तल्या विजयापूरा वांगडा जाल्ल्या झुजांत केल्ल्या पराक्रमा खातीर ताका काव्हालेयर म्हळ्यार सरदार ही पदवी दिवन ताचो भौमान केलो.
कृष्ण शणैचो पूत दादाजी शणै होय पुर्तुगेजांच्या शासनांत दुभाशाचें काम करतालो.
-कों.वि.सं.मं
वर्ग:देवनागरी पानां
यजुर्वेद
यजुर्वेद चार वेदांतलो दुसरो वेद. सगळ्या वैदिक साहित्यांत यजुर्वेदाक एक खाशेली सुवात आसा. यजुर्वेदांत वैदिक कर्मकांडाचेर चड बर दिल्लो आसून यज्ञसंस्थेचोय खोलायेन विचार जाल्लो आसा. वेगवेगळ्या यज्ञांनी जे खाशेले अशे मंत्र म्हणपाचे आसतात, वा जे खाशेले नेम पाळपाचे आसतात त्या मंत्रांचो आनी नेमांचो संग्रह यजुर्वेदांत मेळटा।यज्ञाचो मुखेल ऋत्विज अध्वर्यू आसाता. ताच्याच कार्याचो आस्पाव ह्या वेदांत आशिल्ल्यान ताका अध्वर्यूवेद अशेंय म्हणप जाता.
शुक्ल-कृष्णभेदः यजुर्वेदाचे शुक्ल आनी कृष्ण अशे दोन भेद आसात. तशेंच ब्रह्म आनी आदित्य अशे दोन संप्रदाय आसात. शुक्ल आनी कृष्ण अशे यजुर्वेदाचे दोन भेद कशे जाले ते विशीं म्हायती मेळटा ती अशीःयजुर्वेदाचो मुखेल आचार्य वैशंपायन हाणें याज्ञवल्क्या सारक्या जायत्या शिश्यांक शिकोवन तयार केले. फुडें ह्या दोगांत गुरू शिश्यांमदीं वायटपण आयलें.याज्ञवल्क्यान वेदविद्येक मूर्तिमंत करुन तिचें वमन केलें आनी त्या स्वरुपांत गुरुचो वेद ताका परत केलो.उपरांत सुर्याची उपासना करुन ताचेकडल्यान आपल्याखातीर वेद घेतलो. ताणें आपल्या वेदाक शुक्ल यजुर्वेद अशें नांव दिलें आनी ताच्या विरोधांत वैशंपायनाच्या पोरन्या यजुर्वेदाक कृष्ण यजुर्वेद म्हणूंक लागले.
शाखाविभाग
जाबाल शाखा
हे शाखेची संहिता वा ब्राह्मण उपलब्ध ना.
बौधेय शाखा
हे शाखेचीं बौधायन,गौधेय,गौधायन आनी औधेय अशीं नांवां आसात. सदया हे शाखेची खंयचोच ग्रंथ उपलब्ध ना.
काण्व शाखा
हे शाखेची संहिता आनी ब्राह्मण उपलब्ध आसा.
माध्यन्दिन शाखा
शापेयी शाखा
हिका शापेय,शापीय,शापुय आनी साफेय अशींय नांवां आसात. हे शाखेची कांयच म्हायती मेळना.
तापनीय शाखा
कपोल शाखा
पौंड्रवत्स शाखा
आवटी शाखा
परमावटिक शाखा
ह्या शाखेचें ग्रंथ उपलब्ध नात.
पराशर शाखा
हे शाखेचें धर्मसूत्र मेळटा.
वैणेय शाखा
कात्यान शाखा
हे शाखेचें श्रौतसुत्र आनी गृह्यसूत्र उपलब्ध आसा.
वैजवाप शाखा हे शाखेचें गृह्यसूत्र उपलब्ध आसा. तेभायर औधेय वा अध्द, गालव,गौधेय,पुंड्र आनी शापत्य ह्या शाखांचो उल्लेख पुराणांत आयिल्लो आसा.
कृष्ण यजुर्वेदाच्या कांय शाखांचीं नांवां
१.चरक शाखाः उव्वटान आपल्या शुक्ल यजुर्वेद भाश्यांत चरकसंहितेंतले मंत्र दिल्ले आसात.सायणाचार्यानय चरक ब्राह्मणांचो उल्लेख केल्लो आसा.
२.कठ शाखाःहे शाखेचे काठक संहिता,काठक ब्राह्मण,काठक आरण्यक,कठोपनिषद आनी काठक गृह्यसुत्रां इतले ग्रंथ उपलब्ध आसात.
३.प्राच्य कठ शाखाःहिचें कांयच साहित्य उपलब्ध ना. ४.कपिष्ठल कठ शाखाः हे शाखेची संहिता उपलब्ध आसा.पूण ती पूर्ण स्वरुपांत ना. ५.चारीणीय शाखाः हे शाखेची संहिता आनी शिक्षा उपलब्ध आसा. ६.वारायणीय शाखा. ७.वार्तंतवीय शाखा. ह्या दोनूय शाखांचे ग्रंथ उपलब्ध नात. ८.श्वेताश्वतर शाखाः हिचें उपनिषद प्रसिदद आसा. ९.औपमन्यव शाखा. १०.पातंडनीय शाखाः ह्या शाखांचे सदया खंयचेच ग्रंथ उपलब्ध नात. ११.मैत्रायणीय संहिताः मैत्रायणीय ब्राह्मण,मैत्रायणीयोपनिषद आनी गृह्यसूत्र इतलें हे शाखेचें साहित्य उपलब्ध आसा. १२.मानव शाखाः मैत्रायणीय शाखेची ही उपशाखा आसा. हे शाखेचे मानव श्रौतसूत्र आनी गृह्यसूत्र,गृह्यपरिशिश्ट आनी शुल्बसूत्र इतले ग्रंथ उपलब्ध आसात. १३.वराह शाखाः हे शाखेचे श्रौतसूत्र,गृह्यसूत्र,परिशिश्ट आनी गृह्यपददती इतले ग्रंथ मेळटात. १४.दुंदुभ शाखाः मैत्राणीय शाखेची उपशाखा. हे शाखेचें शाखेचें साहित्य उपलब्ध ना. १५.छागलेय शाखाः हिचेय कांयच ग्रंथ मेळनात. १६.हारिद्रवीय शाखाःहे शाखेचे ब्राह्मण,गृह्यसूत्र,खिल आनी उपखिल ह्या ग्रंथांचो उल्लेख मेळटा. १७.श्यामायन शाखा. १८.श्याम शाखाः ह्या दोनूय शाखांचें साहित्य उपलब्ध ना. १९.तैत्तिरिय शाखाः हिच्यो संहिता,ब्राह्मण,आरण्यक आनी उपनिषद उपलब्ध आसात. २०.औखेय शाखा. २१.खांडिकेय शाखाः हातूंत खांडिकेय ब्राह्मणांचो उल्लेख मेळटा. २२.आपस्तंब शाखाः हे शाखेचे श्रौतसूत्र,गृह्यसूत्र,धर्मसूत्र आनी शुल्बसूत्र उपलब्ध आसा. २३.भरव्दाज शाखाः गृह्यसूत्र आनी श्रौतसूत्र उपलब्ध आसा. २४.हिरण्यकेशी शाखाः श्रौतसूत्र,गृह्यसूत्र,धर्मसूत्र आनी शुल्बसूत्र उपलब्ध आसा. २५.बौधायन शाखाः हिचेय श्रौतसूत्र,धर्मसूत्र,गृह्यसूत्र आनी शुल्बसूत्र प्रसिद्द आसात. २६.सत्याषाढ शाखाः हिरण्यकेशी सुत्रांकच सत्याषाढ अशेंय नांव आसा. २७.आत्रेय शाखाः हे शाखेच्या साहित्याचो उल्लेख मेळना. २८.आलंबी शाखा. २९.पलंग शाखा. ३०.कमल शाखा. ३१.तंडी शाखाः हांचें कांयच साहित्य उपलब्ध ना. ३२.कलाप वा कलापी शाखाः पाणिनीच्या मतान कटशाखा ही कलाप शाखेचो अणकार. ३३.तुंबरु शाखा. ३४.उलप शाखा-ह्या शाखांविशीं कांयच म्हायती मेळना. ३५.वैखानस शाखाः हे शाखेचें श्रौतसूत्र आनी स्मार्त सूत्र प्रसिद आसात. ३६.वाधूल शाखाः हे शाखेचीं सूत्रां मेळटात. ३७.आग्निवेश्य शाखाः हे शाखेचें कल्पसूत्र आसा. ३८.कौंडिण्य शाखाः हे शाखेचें साहित्य उपलब्ध ना. ३९.हारीत शाखाः हे शाखेचे उल्लेख बौधायन आनी आपस्तंब धर्मसूत्रांत आसात.
कृष्ण यजुर्वेद
कृष्ण यजुर्वेदाचो विवरण ग्रंथ ना. ताका लागून ऋषी,छंद,देवता आदींची स्पश्ट म्हायती मेळना. पूण कांय कांडर्षींच्या पुजेचो उल्लेख मेळटा.ह्या ऋषींच्या नांवावयल्यानूच स कांडांक प्राजापत्य, सौम्य, आग्नेय, वैश्वदेव, स्वायंभुव आनी वारुण अशीं नांवां मेळ्ळयांत आसूं येतात.तेभायर संहिती देवता,वारुणी देवता,आनी याज्ञिकी देवता अशीं नांवां मेळटात. प्राजापत्य कांडांतूच पयल्या आनी दुसऱ्या कांडांतले मंत्र आसात. अश्वमेध यज्ञाचे समाप्तीउपरांत म्हणपाच्या मंत्रांत राश्टीय भावना भरिल्ली आसा.
तैत्तिरीय संहितेंतल्यो खुबशो देवता ऋग्वेदांतल्योच आसात. पूण तातूंत रुद्र देवतेक प्रधान्य आसून एक रुद्रध्याय आसा. तैत्तिरीय संहितेचो क्रमपाठ शाकल्यान आनी पदापाठ गालवान केल्लो आसा. पूण हिरण्यकेशी सूत्राप्रमाण पदपाठाचो रचनाकार आत्रेय आसा.तांच्या सातव्या कांडांत वसिष्ठ आनी सूर्यवंशी राजा सुदास हांचीं आख्यानां आसात. तशेंच तैत्तिरीय सांहितेच्या कांय आवृत्तींनी धुतराष्ट्र,पांचाल आनी कौंतेय हांचो उल्लेख मेळटा.कृष्ण यजुर्वेदाचे तैत्तिरीय संहितेंत दर्शपूर्णमास,सोमयाग,पुनराधान,वाजपेय,राजसूय,पशुयाग,काम्यपशु,काम्येष्टी,अग्निचयनां,सत्रां,अहीनयाग आदी यज्ञांची विस्तारीत मांडावळ दिल्या. कृष्ण यजुर्वेदाच्या संहिता ह्या भागांत ब्राह्मणय खूब आयिल्ले आसात आनी ज्या भागाक ब्राह्मण म्हणटात तातूंत संहिता म्हळ्यार मंत्रभागूय खूब आयला.कृष्ण यजुर्वेदाच्या तैत्तिरीय ब्राह्मणांत जायत्यो कथा आयिल्ल्यो आसून यज्ञ हें तांचे तात्पर्य. तैत्तिरीय,महानारायण,मैत्री,कठ आनी श्वेताश्वतर ही कृष्ण यजुर्वेदाचीं उपनिषदां आसात.
शुक्ल यजुर्वेदः शुक्ल यजुर्वेदाच्या वाजसनेय संहितेंत ४० अध्याय,३०३ अनुवाक आनी १९७५ कंडिका आसात. चरणव्यूहाप्रमाण ह्या कंडिकांची संख्या १८८० आसा. जाल्यार चिंतामणराव वैद्याच्या मतान हो आंकडो १९०० आसा.हे मंत्र गद्यांत आनी पद्यांत आसात. पयल्या अध्यायाचो प्रजापती आनी निमाण्या अध्यायाचो दध्यड. आथर्वण अशे ऋषी मानिल्ले आसात. वाजसनेय संहितेच्या पयल्या अध्यायांत दर्शपूर्णमास,दुसऱ्या अध्यायांत पिंडपितृयज्ञ आनी तिसऱ्यांत अग्निहोत्र आनी चातुर्मास्य अशे याग दिल्ले आसात.शुक्ल यजुर्वेदाचो सगल्यांत म्हत्वाचो ग्रंथ म्हळ्यार शतपथ ब्राह्मण. ह्या ग्रंथाच्यो काण्व आनी माध्यंदिन अशो दोन प्रती उपलब्ध आसात.
शुक्ल यजुर्वेदाचें श्रौत्रसूत्र कात्यानान केल्लें आसून,गृह्यसूत्र पारस्करान केल्लें आसा. याज्ञवल्क्यशित्रा हो ग्रंथ ह्या वेदाच्या अभ्यासाचे नदरेन खुबूच म्हत्वाचो आसा. तशेंच हेर वेदांपरस स्वर आनी उच्चार हांचे बाबतींत शुक्ल यजुर्वेद खुबूच वेगळो आसा.
यजुर्वेदांत ऋग्वेदांतल्याच देवतांची आराधना आनी प्रार्थना आसून यज्ञांत त्याच देवतांक हविर्भाग अर्पण करपाक सांगला. पूण ह्या देवतांच्या दजर्यांत बदल जाल्लो आसा. हातूंत सामको म्हत्वाचो बदल म्हळ्यार प्रजापती विष्णु आनी रुद्र ह्या देवतांक खुबूच मान दिला.उपनिषदांत वाडीक लागिल्ली एक इश्र्वराची कल्पना यजुर्वेदांत निश्र्चित आनी सप्रमाण मांडल्या. यजुर्वेदांतल्यो नितीविशींचयो कल्पना ऋग्वेदांतल्या कल्पनापरस बऱ्योच प्रगत जाल्लयो दिसतात. थंय उंचेले नैतिक जिणेविशीं खरी तळमळ दिसता. गिन्यान,पापाची माफी,अमरत्व आदी आध्यात्मिक गुणांचे प्राप्तीविशींच्यो प्रार्थना यजुर्वेदांत खूब आसात.धनुर्वेद हो यजुर्वेदाचो उपवेद.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
युवा महोत्सवा खातीरचीं मुखेल पदां
युवा महोत्सवा खातीरचीं मुखेल पदां युवा म्होत्सवांत दोन मुखेल पदां आसतात ती म्हळ्यार
४) मुखेल संयोजक
थळावो जबाबदार कार्यकर्तो. हें पद चडच म्हत्वाचें पुराय समित्यांच्या कोकॉओर्डीनेशनची आनी मिटींगाच्या आयोजनाची जापसालदारकी मुखेल संयोजकाची. ताका पुराय/अर्ध्या/जावंक नाशिल्ल्या प्रत्येक कामाची खबर आसूंक जाय. प्रत्येक समितीक जागोवन तांची कामां करुन घेवपाचें काम मुखेल संयोजकाचे.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
संत एकनाथ
संत एकनाथ (जल्म - १५३३; मरण - १५९९) एक नामनेचो संत कवी. जल्म महाराष्ट्र राज्यांतल्या पैठण वाठारांत जालो. बापायचें नांव सूर्यनारायण आनी आवयचें नांव रूक्मिणी. तो ल्हान आसतनाच आवयबापायक मरण आयलें, देखून ताच्या आज्यान ताका ल्हानाचो व्हड केलो. वयाच्या सव्या वर्सा मूंज जातकच ताणें त्या काळांतले पध्दतीप्रमाण संस्कृत भाशेचें आनी हेर शिछण घेतलें. पिरायेच्या बाराव्या वर्सा तो देवगिरी हांगा रावपी जनार्दनस्वामीचो शिष्य जालो. स वर्सा थंय रावन ताणें संस्कृत शास्त्रपुराणांचो आनी ज्ञानेश्वरी सारक्या आध्यात्मिक ग्रंथांचो अभ्यास केलो. फुडें गुरूकृपेन ताका परमेश्र्वरी साक्षात्कार जातकच ताणैं सात वर्सा तीर्थयात्रा केली.
पिरायेच्या पंचवीसाव्या वर्सा जनार्दन स्वामीचे आज्ञेप्रमाण ताणें गृहस्थाश्रम आपणायलो.ताचे बायलेचें नांव गिरीजा. ताका हरिपंडित नांवाचो एक चलो आनी गोद आनी गंगा नांवाच्यो दोन चल्यो जाल्यो. एकनाथाच्या जिविताचेर कितल्योश्योच आख्यायिका आसात. तातूंतल्यो कांय अश्यो:अस्पृश्याच्या वाट चुकिल्ल्या भुरग्याक हाण्डीर घेवन म्हारवाड्यार पावोवप, श्राध्दाक ब्राह्मण येनात तें पळोवन शिजयल्लें अन्न अस्पृश्यांक दिवप, तानेल्ल्या गाढवाक गंगेचें उदक पाजप, हाच्यावेल्यान अव्दैत वेदान्ताचो व्यापक अर्थ ताच्या आंगांत खोलायेन आसा हें दिसून येता.
‘चुत:श्र्लोकी भागवत’ ही ताची पयली रचना. उपरांत ताणें ‘हस्तामलक’, ‘शुकाष्टक’,स्वात्मसुख’, ‘आनंदलहरी’, ‘चिरंजीवपद’ , ‘गीतासार’ , ‘आनंदानुभव’ , ‘रूक्मिणी स्वयंवर’, एकनाथी भागत्रत’, ‘भावार्थ रामायण’ हे ग्रंथ बरयले. ताणें रोसाळ शैलींत बरयल्ल्यो तुळशीमाहात्म्य’ आनी ‘सीतामंदोदरीची एकात्मता’ ह्यो पुराणकथा; संवसारीक मनोवृत्तीचें दर्शन घडोवपी ‘हळदुली’ आनी ‘कृष्णदान’ हयो कृष्णकथा; कंजूस मनशाचें स्वभावचित्रण चितारपी ‘कदर्यु-आख्यान’ ; ध्रुव, प्रल्हाद, उपमन्यू आनी सुदामा हांच्यो लघुचरित्रकथा आनी ज्ञानेश्वर सारक्या संताच् संक्षिप्त जिवीतकथा ह्यो ताच्यो हेर रचना जावन आसात. तशेच खास करून श्रीकृष्णाचेर आदारून आशिल्ल्या गेय पदांची रचना ताणें केल्या. ताची ‘वारियाने कुंडल हाले’, ‘असा कसा देवाचा देव बाई ठ्कडा’ आदी पदां अजून तोंडार घोळटात. ताणें १२५ विशयांचेर हाले’, ‘असा कसा देवाचा देव बाई ठ्कडा’ आदी पदां अजून तोंडार घोळटात. ताणें १२५ विशयांचेर सुमार ३०० भारूडां रचल्यांत. एकनाथाची चडशी रचना साडेचार चरणी ओवी छंदांत आसा.गुरूभक्ती, पारमार्थिक अणभव आनी समाजीक स्थिती ह्या विशयांचेर ताणें अभंग रचल्यात.ताणें प्रपंच आनी परमार्थ, तशेंच संतत्व आनी समाजोध्दार हांचो आपले जिणेंत बरेतरेन मेळ सादतलो. तेराव्या शेंकड्यांत ज्ञानेश्वर-नामदेव ह्या संतांनी भौसाखातिर भक्तिमार्गाची थापणूक केल्ली. फुडल्या अडेचशें वर्सांत यवनांची सत्ता आयिल्लयान भक्तिमार्गाचो प्रभाव उणो जायत गेल्लो. तेन्ना एकनाथान भागवत पंथाचो पुनर्हल्म केलो. आपल्या भागवती बरपांत ताणें भक्तिपंथाची शास्त्रोक्त थापणूक केली.
वर्ग:देवनागरी पानां
शणै, विठ्ठल
सतराव्या शेकडयांतल्या पूर्वार्धांत जावन गेल्लो मुत्सद्दी गोंयकार. कर्नाटकांतल्या इक्केरी नांवाच्या ल्हानशा संस्थानांत तो वकिल आशिल्लो. तो मुळचो केळशीचो. मराठी, कानडी, संस्कृत आनी पुर्तुगेज ह्या चार भासांनी ताणें प्राविण्य मेळयले. तो हुशार आशिल्ल्या कारणान इक्केरीचो राजा वेंकटप्पा हाचो परराश्ट्रीय वकील म्हूण ताची नेमणूक जाली.
ताच्या कर्तुपाचेर व्यंकटप्पा खूश आसलो आनी ताचें सगळें परराश्ट्रीय राजकारण विठ्ठल शणैच्या सल्ल्यान चलतालें अशें सांगतात
-कों.वि.सं.मं
वर्ग:देवनागरी पानां
आबोली
आबोली हो एक फुलांचो प्रकार तांकां मराठींत आबोली आनी हिंदीत प्रियदर्श म्हणटात. हे जायती वर्सा उरपी ल्हान झोप सुमार ६० सेंमी उंच आसता. गोंयात ही झाडा सगळ्याच्या पोरसानी लायिल्ली सहज दिसता. ही फुलां एका घोंसान फुलतात ल्हेव पाचव्या रंगाची ताची पांना आसतात. ही फुलां सोबीत पाचव्या कणसांत खांची-खांचीनी सोबीत आनी नाजूक ल्हेव हळदूवी वा केसरी रंगाची फुलां येतात. हातूंत हेर प्रकारूय दिश्टी पडटात.
आबोली दोन प्रकाराची आसतात
पिशी आबोली आनी रतन आबोली. पिशी आबोलेच्यो पाकळ्यो चड फुल्लिल्यो आसतात ती ल्हेव केसरी आसतात आनी रोकडीच बावतात. रतन आबोली गडद केसरी रंगाची आसून ती रोकडीच बावनात. तेचपरी तांच्यो पाकळ्यो चड फुल्लिल्यो नासतात. ह्या आबोल्यांक पिशी आबोले परस चड मागणी आसता.
सजावट आबोल्यांची फाती वा वळेसर करून देवाक घालतात वा बायलो आबोल्यांची फाती करून माळटात. आबोलीच्या देठाचो सकयलो भाग मातसो फुगीर आसता फाती करतना अश्यो गुथूंक जांय की फुलांची फाती माळटना सुंदर दिसता.
धार्मीक संस्कार
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
शक्तिदेवता
शाक्त संप्रदायाचें सगळ्यांत श्रेश्ठ अशें उपास्य दैवत. शक् म्हळ्यार समर्थ जावप ह्या धातूक क्तिन् प्रत्यय लागून शक्ती हें नांव जाला. सामर्थ्य, पराक्र, प्राण हे शक्ती शब्दाचे तीन मुखेल अर्थ आसात. दर एका घटकांत कार्याच्या उत्पादनाक उपेगी आनी त्या घटकापासून केन्नाच वेगळावंक मेळना असो जो खाशेलो धर्म आसता ताका शक्ती अशें म्हणटात. दर एका घटकाची खाशेली अशी एक शक्त आसता. ताका लागून शक्तीय खूब आसात.तातूंतल्यो तीन शक्ती मुखेल आसात त्यो अश्यो-१)अंतरंग:हे शक्तीक नारायणाची स्वरूपशक्ती अशें म्हळां.२)तटस्थ:स्वरुपात्मक न्हय आनी विजातीय न्हय, अशे शक्तीक तटस्थ म्हळां आनी ३)बहिरंग:महतत्वा पसून पृथ्वी मेरेन आनी समस्त भौतिक वस्तूंसकट अशी जी संवसाररूप प्रकृती तिका बहिरंग शक्ती म्हणटात.
हेर देवतां भशेन शक्तीच्याय रुपाची कल्पना केल्या. सामर्थ्याचें प्रतीक असो शींव हें तिचें वाहन आसा. ती चतुर्भुज, अश्टशुज, दशभुज, अष्टादशभुज आसा. तिच्या हातांनी त्रिशूळ, खड्ग, खेटक, परशू अशीं शस्त्रां आसात. तिच्या कपलाचेर तिसरो दोळो आसा. तिका चंडी, चामुंडा, भैरवी, कात्यायनी, कौशिकी, त्रिपुरा, ललिता, श्रीविधा, कामारण्या, मीनाक्षी, भगनती अशीं नांवां आसात. दर एका नांवा रुपाचें एक खाशेलपण आसून ताचे फाटल्यान कितेंय तरी कथा आसा.
शक्तीचीं कार्यां: नारायणाचे शक्तीक महालक्ष्मी अशें नांव आसा. लक्ष्मीतंत्रांत ती स्वता आपलीं कार्यां सांगता तीं अशीं-
तिरोभावस्तथा सृष्टि: स्थिती: संहतिरेव च । अनुग्रह इति प्रोक्तं मदीयं कर्मपश्रकम् ।
अर्थ-१)तिरोभाव म्हळ्यार कर्मरूप अविधेन जीवात्म्याक रेवाडटा २)सृश्टी ३)तिचो सांबाळ ४)सृश्टीचो संहार आनी ५)अनुग्रह म्हळ्यार जीवात्म्याक मोक्ष मेळोवन दिवप हीं म्हजीं पांच कर्मां आसात.
शक्तीचीं तीन मुखेल रुपां: मूळ जी आधा शक्ती वा महामाया तिका दुर्गा म्हणटात. हे दुर्गेनूच फुडें देव कार्या खातीर आनी मनशाचे उदरगती खातीर प्रसंगा प्रमाण तीन रुपां घेतलीं. महासरस्वती हीं तीन रुपां त्रिगुणात्मक आसात. महाकाली ही तमोगुणी आसून ती त्याच गुणांच्या रुद्रशिवाकडे संबंद आसा. महालक्ष्मी ही सत्वगुणी आसून ती जगदंबा आसा आनी सत्वगुणी विष्णुकडे संबंद आसा.तिका ही विदयादायी देवता आसा. ह्या तिनूय रुपांच्यो उत्पतिकथा मार्कंडेय पुराणांतल्या सप्तशतींत दिल्यात. तांचो आपरोस असो आसा-
१)महाकाली: प्रलय काळांत विष्णु योगनिद्रेंत शेषशय्येचेर न्हिदिल्लो आसतना, ताच्या कानांतल्यान मधु आनी कैटभ नांवाचे दोन दैत्य भायर सरले. पयलींच तांकां ब्रम्हा दिसलो. ते बरोबर ते ताका मारपाक धांवले. ब्रम्ह्यान भगवंताचे योगनिद्रेची तोखणाय करून तिका सांगलें, तूं ह्या असुरांक भुलय आनी त्या विष्णुक जागो कर. तें आयकताच विष्णुच्या आंगांतल्यान महाकाली उत्पन्न जाली आनी विष्णु जागो जालो. उपरांत विष्णु आनी त्या दैत्यांचें झूज पेटलें. माहाकालीन त्या दैत्यांक वेवस्तित भुलयले आनी तांकां बुध्दिभ्रम जालो. तांणी विष्णुक सांगलें, तूं बरो झूज खेळटा आमी तुजेर प्रसन्न जाल्यात, तुका जाय तो वर माग. ताचेर विष्णुन आपल्या हातांनीच तांकां मरण येवचें असो वर मागलो. दैत्यांनी विष्णुक जाय तसो वर दिलो पूण एक अट घातली, जे सुवातीर उदक आसचेंना अशाच जाग्यार विष्णुन तांकां मारचें कारण त्या वेळार प्रलय जाल्ल्यान सगली पृथ्वी उगकान भरिल्ली. विष्णुन तांची अट मान्य केली आनी आपले मांडयेर तांच्यो तकल्यो घेवन कापून उडयल्यो. अशे तरेन महाकालीन मधु-कैटभांचे बुध्दीक असो भ्रम केलो
२)महालक्ष्मी: महिषासुर नांवाचो दैत्य महाबली जालो आनी ताणें देवां कडे झूज सुरू केलें इंद्राक हारोवन तो स्वता देवांचो राजा जालो उपरांत सगळे देव ब्रम्हदेवाक घेवन विष्णु आनी शंकरा म्हऱ्यांत गेले आनी तांकां ही खबर सांगली. ते बरोबर विष्णु, शंकरासयत सगळ्या देवांच्या आंगांतल्यान एक तेजीश्ट असो झोत भायर आयलो आनी तातुंतल्यान महालक्ष्मी ही देवी उत्पन्न जाली. देवांनी आपापलीं शस्त्रां तिका दिवन महिषासुराचो वध करपाक सांगलें. तिणें एक व्हड गर्जना करीनी फुडें महिषासूर आयलो. ताणें महालक्ष्मी कडे व्हड झूज केलें. पूण महालक्ष्मीन ताचो वध करून देवांक अभय दिलें
३)महासरस्वती: शुंभ-निशुंभ हे दैत्य देवांक हारोवन स्वता य‌‌‍ज्ञ भोक्ते जाले. तेन्ना देवांनी हिमालयाचेर वचून पार्वतीची तोखणाय केली. त्या वेळार पार्वतीच्या आगांतल्यान जी देवी प्रगट जाली तीच महासरस्वती. तिणें शुंभ-निशुंभा कडे झूज करून तांकां मारले.
अशीं हीं दुर्गेची तीन रुपां आसात. दर एका रुपांत आनीक दोन दोन रुपां प्रविश्ट जावन तिनूय रुपांचें त्रिवृत्करण जालें.उपरांत त्या णव रुपांक नवदुर्गा हें नांव मेळ्ळें. ते खातीर शक्तितंत्रांत णव ह्या आंकडयाक चड म्हत्व आसा.
भारतीय दर्शनांत तंत्रशास्त्र हें आगळें वेगळें दर्शन आसा. तातुंतले शक्तीचें स्वरूप दिव्य आनी उदात्त आसा. तंत्रीकांनी तिका सृश्टीचें आदीकारण मानल्या.एका तंत्रांत शक्तीचें वर्णन केलां तें अशें-
यस्यादृष्टो नैव भमण्डलांशो यस्यादास्यो विद्यते न क्षितीश:। यस्यातज्ञांत नैव शास्त्रं किमन्यैर्यस्याकार:सा पराशक्तिरेव ।।
अर्थ-पराशक्तीक विश्र्वांतलो खंयचोच भाग अदृश्ट ना. तिचो दास ना असो खंयचोच राजा ना. पराशक्ती जाणना अशें कसलेंच शास्त्र ना आनी जाका आकार आसा अशें सगळें म्हळ्यारूच पराशक्ती आसा.
पुराण काळांत देवीविशीं खुबशीं पुराणां निर्माण विंगड विंगड कथांच्या रुपान लोक मनाचेर ठसयलें आनी देवांक लेगीत शक्ती मुखार नमयले.
बौध्दांची शक्तिपुजा: बौध्द धर्मांत शक्तिपुजेचो आरंभ महायान पंथाच्या विकासा वांगडाच जालो. तारा, हारीती, वसुंधरा, प्रज्ञापारमिता, प्रविश्ट जाल्यो. तांच्यो मूर्तीय तांणी निर्मिल्यो. पांच ध्यानी बुध्दांच्यो पांच स्वतंत्र शक्ती तांणी मानल्यो. अक्षोभ्याची लोचना, वैरोचनाची तारा, अमिताभाची पांडरा, अमोघवज्राची आर्यतारा आनी रत्नसंभवाची मामकी अशीं तांचीं नांवां आसात. बौध्द तंत्रांत हे दर एके शक्तीचे उपासने खातीर खाशेले मंत्र, मुद्रा, मंडल आसात. बौध्दांचीं जायतीं शक्तितंत्रां आसात.त्या तंत्रांनी तांणी शक्तीक शून्य हे संज्ञेन संबोधल्या. ह्या सगळें उत्पन्न जाता आनी तातूंतच सगळ्याचो विलय जाता. हें परमशून्य आसा. नैरात्मेचो संबंद शक्ती हीं जशीं परस्पर संश्र्लिश्ट आसतात तेच प्रमाण
तिबेटी बौध्दांत तारा हे देवतेक सगळ्यांत उंचेलें स्थान आसा. उग्रतारा, वज्रतारा, तारेच्यो मूर्ती घडयल्यात आनी चित्रांय निर्माण केल्यात
जैनांची शक्तिपुजा: जैनांच्या श्र्वेतांबर मनांत दर एका तीर्थंकराची एक एक शासनदेवी मानल्या. जैनांत चक्रेश्र्वरी हे देवीक खूब म्हत्व आसा. रोहिणी, प्रज्ञप्ती, श्रृंखला अशा सरस्वतीच्या सोळा प्रकारच्या विदयाव्यूहाक जैनां भितर मान्यताय आसा. शाक्त संप्रदायाच्या जैनांनी आपल्यो शासनदेवता, विदयादेवी आनी चक्रेश्र्वरी हांच्यो मूर्तीय घडयल्यात. तशेंच दर एका तीर्थंकाची परीचारिका म्हूण एक यक्षिणी आसता.शाक्त संप्रदायांत शक्तीचीं जीं विंगड विंगड रुपां आकाराक आयल्यांत तींच रुपां यक्षिणी ह्या रुपांत वेगळ्या नांवांनी जैनांनी आपणायल्यांत. तांत्रिकांच्या षट्चक्रवेधपदद्तीक अणसरूक त्या ध्याना भितर षडस्थ नांवाच्या ध्यानांत ताणें वर्णमयी देवाचें तिंतन सांगलां. जैन मंत्रांनी प्रणव, माया हीं बीजाक्षरां शाक्त तंत्राच्या अनुरूपच आसतात.
शक्तिपुजा आनी उपासना: शक्तिपुजा ही स्मार्त आनी तंत्रीक अशा दोन पदद्तींनी करतात. स्मार्तपुजा ही सात्त्विक आसता. सात्त्विक उजासना पांच प्रकारांनी सिध्द जाता, ते प्रकार अशे आसात-
१)अभिगमनः देवप्रतिमेची आनी देवदराची नितळसाण राखप. २)उपादनः पुजेचें साहित्य एकठावज. ३)योगः इश्ट देवतेकडे आत्मभावना ४)स्वाध्यायः मंत्रांचो अर्थ जाणून ताचो जप करप, स्तोत्रपाठ, नाम गुणसंकीर्तन, हेर ५)इज्याः वेदशास्त्रविहित चतुःषष्टयादी उपचारांनी पुजा करप
मंत्र, यंत्र, चक्र, न्यास,मुद्रा,दीक्षा,भूतशुध्दी, प्राणप्रतिश्ठा हीं तंत्रीक उपासनेचीं आंगां आसात. चर्चा,क्रिया,योग हे प्रकारूय आसात. तंत्रसाधक चडकरून श्रीयंत्राचेर देवाची उपासना करतात. साधक स्वभावा प्रमाण पशू,वीर वा दिव्य आसता. वीर साधकाक
गुरूच्या सान्निध्यांत रहस्यसाधना करची पडटा हे साधनेचीं दोन रुपां आसतात-एक चक्रसाधना आनी दुसरी लतासाधना. पुराणकारांनी अशे तरेन शक्तिमाहात्मय प्रस्थापीत करतकूच शैव आनी वैश्णव संप्रदायांकूय आपापल्या मतांची शक्तितत्व आपणावंक लायलें.शैव संप्रदायांत उपरांत
अदभुतरामायणांत सीता ही रामाची शक्ती जाली. तेच भशेन देवी भागवतांत राधा ही कृष्णाची शक्ती मानल्या.
विदयाराज्ञी मंत्राची साधना करतना चवसश्ट शक्तींची आवरणपुजा करपाची आसता. कुलेशी, कुलनंदा, वागीशी, भैरवी, उमा, श्री, शांती, चंडा, धूम्रा, काली, करालिनी, महालक्ष्मी, कंकाली, रुद्रकाली,सरस्वती,वाग्वादिनी, नकुली, भद्रकाली,शशिप्रभा, प्रत्यंगिरा,सिध्दलक्ष्मी, अमृतेशी,चंडिका,खेचरी, भूचरी, सिध्दा, कामाक्षी, हिंगुला, बला, जया, विजया, अजिता, नित्या, पराजिता, विलासिता, घोरा, चित्रा, मुग्धा धनेश्वरी, सोमेश्र्वरी, महाचंडा, विद्या,हंसा, विनायिका, वेदगर्भा, भीमा, उग्रा, वैद्या,सद्गती, उग्रेश्र्वरी,चंद्रगर्भा,ज्योत्स्ना,सत्या, यशोवती, कुलिका, कामिनी,काम्या, ज्ञानवती, डाकिनी, राकिनी, लाकिनी, काकिनी, शाकिनी आनी हाकिनी अशीं तांचीं नांवां आसात.
-कों.वि.सं.मं
वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ .जु़जे पेरेइर
डॉ .जु़जे पेरेइर हे एक आंतरराष्ट्रीय किर्तीचे विद्वान।तांचो जल्म २२ जानेवारी १९३१ दिसा मुंबय शारांत जालो।गोंयच्या साश्टी तालुक्यांतलो कुडतरे हो तांचो मुळगांव।
शिक्षण
मुंबयच्या सिध्दार्थ कॉलेजींतल्यान तांणी १९५१ वर्सा संस्कृत विशय घेवन बी ए ऑनर्स ही पदवी घेतली।उपरांत १९५१ वर्साच तांणी मुंबयच्यान सेंट झेवियर कॉलेजींतल्यान भारताचो पुर्विल्लो इतिहास आनी संस्कृताय ह्या विशयांत मुंबय विद्यापिठाची डॉक्टरेट घेतली।
१९७० सावन ते न्यूर्याक,शारांतल्या फोर्डहॅम विद्यापिठांत धर्मशास्त्र शिकयताले।१९७० ते १९७६ ह्या काळांत तें थंय पालवी प्रोफेसर आशिल्ले।१९७६ ते १९८६ मेरेन तांणी थंय असोसिएट प्रोफेसर म्हण काम केले।१९८६ वर्सां ते थंय प्रोफेसर जाले।
वावर
धर्मशास्त्र,वास्तुशास्त्र,भासशास्त्र,शास्त्रीय संगीत,लोकसाहित्य,इतिहास ह्या सारक्या विशयांचेर तांचें प्रभुत्व आसा।ह्या विशयांत तांणी आजवेर जायतो सोदवावर केला।तांची ज्ञानसाधना तांणी खूब वर्सां निश्टेन चलयिल्ली आसा।अमेरिकन अॅकेडमी ऑफ बनारस,वाराणासी,तेच भाशेन लंडन विद्यापिठाच्या प्राच्यविद्या विभाग आनी लिज्बनचें इन्शिततूत सुपेरियोर दे इशतूदुश उल्त्रामरीनुश ह्या शिक्षण संस्थांनी तांणी संशोधनाचो वावर केला।
ते एक फिशाल चित्रकार आनी फ्रेस्को-पेंटरय जावन आसात।
Gitantlem Git hem Pustok
Song of Songs
Gitantlem Git (1/1) mhonnge sogllea gitam-on bhov xrextt vo ut’tom Git. Mon’xacho mhonnge dadlea-bailecher visvaxi ani nirmoll mog Devacheach mogachi xrextt khunna koxi ho kovi vornnita ani vakhann’ta. Dogam mogeanchi gozal, tanchi eka-mekak bhuloitoli suropai ani sundorai, ekameka thaim bhogloli kuddichi vo lingachi vondavonn, ekameka sovem dakholl kel’lim khol maiemogachim bhavnam – hem sogllem Dev-Rochnnarachi ievzonn mon’xachea bhov vortea ani ut’tom moga voir thavi kort. Ho nitoll ani nirmoll, niropradhi ani povitr mog tankam logn zaunk oddta.
Hea gitan mon’xachea mogacho niz nomunno amchea dolleam mukhar porzollta – adhunik kallache chod-xe zannar oslo soimbik ani soimbavorto somoz amkam ditat.
Xenkdde pottim, Gitantlem Git otmik orthan vachtale. Israelache dhormik poromporent, Sorvespor, nix mogi ani nhovro ani Israel tachi mogachi hokol ani potin. Oxem Provadi Deva ani Israela modem kel’lo korar ek logn koxem dhortat ani ovisvaxi Israelak pordvarin mhonn xiddkaitat ani tichem patok lvin ditat (Polle Iz, 5/1-7; 54/4-8; Jer. 2/2f. 32; Ezek. 16/23; Hos. 1-3; 2/16.21).
Sorvespor Dev portun-portun Aple vinchun kaddlole porjek eka sopurnn mogachea khol ekvottan Apnna lagim jieunk apoita.
Gitantlea Gitant melltolo lognacho vo Koraracho otmik orth Novea Korarant zaitea pustokamnim spoxtt zata (Mt. 9/15; 25/1-13; Ju. 3/29; 2Kor. 11/2; Efez. 5/23-32; Prok. 19/7 ani uprant; 21/9 ani uprant). Kristi Poromporent, Gitantlo mog Krista ani Povitr Sobhe modem axil’lo ekvott khunnaita. Bhagevont Benart kheritponim Krista ani dor eka mon’xachea otmea modem zal’lo ekvott, hea Gitantlea Gitant bariksannen polleta.