cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
म्हाळसा
एक देवता.हिका महालस अशेंय म्हणटात.ही मल्लारी मार्तंडाची (खंडिबा)बायल. लोकांसमजाप्रमाण म्हाळसा हीम मोहिनीचो अवतार समजतात.अमृतमंथन जातकच विष्णुन मोहिनीचें रूप घेवन दैत्यांक भुलयले.त्यावेळार मोहिनीचे रूप पळोवन शिव तिचेर भाळ्ळो आनी तिच्या फाटल्यान लागलो, अशें भागवताच्या अश्टम स्कंधांत सांगलां.लोकमानसान ही कथा फुडें अशीं सांगल्या- शिवाची ही अतृप्त इत्सा पुराय करपाक मोहिनीन ताका वचन दिलें, तूं जेन्ना मार्तंड भैरव रुपान अवतार घेतलो तेन्ना हांव म्हाळसा ह्या नांवान अवतरून तुजी इत्सा पुराय करतां. तेप्रमाण
वर्ग:देवनागरी पानां
Reginald Fernandes
Reginald Fernandes zaun aslo ek Konknni romans (novel) borovpi. Tannem sogleankin chod (100 voir) romans boroil'le, dekhun taka 'Romansicho Patxai' mhonn volkhotat. Reginald Fernandes ganvan Xivolecho.
http://www.goacom.com/biographies-of-goan-artists/826-reginald-fernandes-a-prodigious-konkani-writer
आख्यायिका म्हार राजाची
कुंकळ्ळी हो शेतीचो गांव.आदले काळार हांगा फक्त शेत रोयताले.कूंक म्हळ्यार कुम-कुम आनी हळ्ळी म्हळ्यार गांव.कन्नडान गांवाक हळ्ळी अशे म्हणटात ,अशे आसूं येत कदंब राजानी आमचेर जेन्ना शेक चलयताले त्यावेळार घडये अशे नांव पडले आसूं येत. हांगा कूम कूम करताले ,म्हणून कुमकुम हळ्ळी आशिल्ले.मागीर पुर्तुगेजानी कुंकोळ्ळींम केलें.कुंकळ्ळीन म्हार ह्या जमातीचो लोक रावताले.तांचो एक मुखेली आशिल्लो तो थंयचो राजा आशिल्लो हे प्रमाण आमकां मेळटा.
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
सैमीक सोबीतकाय, इतिहासीक थळां, आर्विल्ली बांदावळ, संग्रहालयां ह्या गजालींक लागून अमेरिकेंत कितलेशेच पर्यटक येतात.न्यूयॉर्क बंदरांतलो नामनेचो स्वतंत्रताय देवीचो पुतळो, एम्पायर स्टेट बिल्डींग, संयुक्त राश्ट्रांचें कार्यालय, क्रिस्टलर बिल्डींग ह्यो नामनेच्यो आसात. कॅनडा आनी अमेरिका हांचे शीमेचेर नामनेचो नायगारा धबधबो आसा. येलोस्टोन, योसेमिटी, सीक्वाया, ऑलिंपीक, रॉकी माउंटन ही उपवनां, समुद्रथरा परस सकयल आशिल्ली डॅथ व्हॅली, आनी हेरकडेन आशिल्ले मनभुलोवणे सैमीक चमत्कार पळोवपा सारके आसात.
आख्यायिका म्हार राजाची
'मारकूट' हें एक वाड्या नांव, तो वाडो कुंकळ्या मदीं आसा हो वाडो म्हारलोकांचो म्हार- लोक आनी कूट- तांची वस्ती. आता थंय सारसवताची मसंड आसा.त्या मसंडीत जेन्ना माती खणल्लेली थंय म्हार लोकांची आयदनां मेळ्ळी अशे म्हणटात.आजूनी त्या वाड्यार चार - पांच लोकांची घरां आसात.ह्या ही जमात धर्मातरण वेळार जाले क्रिस्तांव म्हार.
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
राजधानी वॉशिंग्टन हें जगांतलें एक सोबीत शार. उदेंत वाठारांत विंगड विंगड उद्येगधंद्यांक लागून नामनेक पाविल्ली बॉस्टन, शिकागो, बफालो, डिट्रॉइट, क्लीव्हलंड, पिट्सबर्ग, फिलाडेल्फिया, बॉल्टिमोर, न्यू ऑर्लिअन्स, रिचमंड, मियासी हीं शारां आसात.
आगशी गांव
आगशी गांव वा आगस्तीपूर हो एक खूब पुर्विल्लो गांव।हो गांव जुवारी न्हंयच्या देगेर वसला।तिसवाडी जुव्याच्या(इल्लास)निमण्या पोतार तो आसा।आगशी गांवाक खूब पुर्विल्ली अशी गांवकारी परंपरा आसा।ह्या गांवात चडशे गावडी लोक रावतात।ते चडशे शेतकामात,गोरवा पोसपाचो धंदो करतात।आगशे गांवांतले चडशे किस्तांव भाव च्यॉरिसा विकपाचो धंदो करतात।गोंयांत आगशे हो गांव च्यॉरिसा करपाक फामाद आसा।आयज आगशेच्या लोकांक च्यॉरिसाकार म्हण वळखतात।आगशे लोकाची च्यॉरिसा करपाची रीत हेर दुस-या च्यॉरिसाकार परस सामकी चेगळी आसा।
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
अस्तंत वाचारांतय सॅन फ्रांसिस्को, लॉस अँजलीस, सीएटल हां म्हत्वाचीं शारां आसात.
H. Britton
H. Britton ek famad tiatrist aslo. Tannem Pandu Lampiau, Sitaram Gaddiwala and Bus Conductor zoxeo famad gitam gailean.
आख्यायिका म्हार राजाची
तांचो तो राजा 'ढोम' हो आशिल्लो तो कोणाकच आयकनाशिल्लो. पाड, हुकांर मुख्या, दुसऱ्या जातीचो लोक ताका हात लायल्यार भश्टतले अशें चित्तालें.ताका एक सारस्वत प्रभूले चली आवडले आनी तो ताचेकडेन लग्न जावूंक सोदतालो. तर ताचेकडेन ताका दिले जाल्यार ते भश्टतले तरी तें लग्न जाता. मागीर सारस्वत लोक ताका मारपाचे चित्ताले.तर ताणी घाटासावन एक यमन नायक आनी ताच्या वांगड्याक आपयलें.
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
देशांतल्या न्हंयांचेर बांदिल्लीं हूव्हर, शास्ता, ग्रँड कूली ही धरणां टेनेसी देगण प्रकल्प, ईअरी कालवो, सेंट लॉरेन्स सावें, अमेरिकेच्या मालकेचो पनामा कालवो हीं संवसारांतली म्हत्वाचीं बांदकामां आसात. जक्षिण डाकोटा राज्यांत रश्मोर पर्वताचेर वॉशिंग्टन, जेफरसन, थिओडोर रुझवेल्ट आनी लिंकन हांचे पुतळे कोंरातिल्ले आसात. गीं शिल्पां इजिप्तांतल्या पोरन्या शिल्पां कडेन तुळा करपा सारकीं आसात.
म्हणी फाटली काणी (खंड दुसरें प सावन ह मेरेन)
म्हणी फाटली काणी (खंड दुसरें प सावन ह मेरेन)
H. Britton
References
वर्ग:Tiatrist वर्ग:Romi panam
आगशी गांव
गोंयात ज्या फामाद राजवट्यांनी काम केलें तातूंतलो कंदब राजा जयकेशी-१ आनी ताचो व्हडलो भाव विरावरमदेव हांणी आपले राजपण चंद्रपूर(चांदोर)कुशावती न्हंयेचे देगेवेल्यान गोपाकाटपणा वा गोवापूरी हांगा हाडले कित्याकतर
मुखेल पान
नवे लेख बरोय / Nove lekh boroi · Mozkur bhaxantoronn sadhon
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
हे भायर अलास्का हांगाचे ‘एस्किमो’ आनी टोटेम पोल्स, अॅरिझोना, न्यू मॉक्सिकोंतल्यो पोरने मनीसंस्कृतायेचे अवशेश, नवाजो, प्वेब्लो, होपा हीं आदिवासींची ठिकाणां हांकां बरेच सांस्कृतीक म्हत्व आसा.
मुखेल पान
Nove lekh boroipak guide
कार्य-सुची / Karya-suchi / ಕಾರ್ಯಾ ಸುಚಿ · योगदान दिवपी / Yogdan diupi / ಯೋಗದಾನ ದಿಯಾ · सगळे वर्ग / Soglle vorg
आगशी गांव
वर्ग:देवनागरी पानां
म्हणी फाटली काणी (खंड दुसरें प सावन ह मेरेन)
लेखक
कमलादेवी रावद देशपांडे
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास करपाचे कारण
साळगांवच्या वेताळ देवाचो इतिहास
वर्ग:देवनागरी पानां
म्हत्वाचीं थळा
म्हत्वाचीं थळाः
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:Sonvsarachim Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage
आख्यायिका म्हार राजाची
जेन्ना 'ढोम' राजा हो पांचपर्तना खातीर परततालो तेन्ना यमन नायक आनी ताच्या वांगड्यानी एक युक्ती काडून मारपाचे म्हण चितले. एक बादांर ते कवाथे घालता, ताचेर आपट्या पान घालता,आवाळे घालता आनी परत आपट्या पाना घालून थंय पोन्ना लिपतात. जेन्ना तो निसरुन पडटा तेन्ना यमन नायक आनी ताचे वांगडी लोखणा वारांव (जोगला)घेवुन तयार आसतात.ताका थंय उदकांत मारतात कारण उदका भश्ट ना म्हण, धोतरान गुटलोवन जितो मारतात आनी देगेर पुरतात.ह्या जाग्यार ती जोगला उडयली ताका 'जोगला बांद' म्हणटात.
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास
पुजा कशी घडली
साळगांव हो गांव पयलीं ब्राम्हणांचो गांव आशिल्लो आनी पयलीच्या काळांत लोक शेत काम करताले,गायचे दूध काडताले आनी ते विकून आपले पोट भरताले.ताकाच लागून दर घरांत गोरवा आसताली.एक काळ असो आयलो की गांवच्या गोरवांक लागण म्हण रोग लागपाक सुरू जालो.लागण म्हळ्यार गोरवांच्या पायाक घावे जावप आनी तांका कीडे पडून ती गोरवा मरप,आनी ह्या कारणाक लागून गांवात गोरवां कमी जावपाक लागली.
जेन्ना लोकांक कळे गांवच्याच लोकांक रोग लागता तेन्ना तांच्यानी ज्या जाग्यार सगळी गोठणीर गोरवा एकत्रीत बसतात जाग्यावयल्या देवीक सांगणे केले की हो रोग पयस करत जाल्यार आमी हांगा दर वर्सा पुजा बांदतात.तेन्नाच्यान गोरवांचो रोग कमी जावपाक लागलो.थोड्या तेपान जेन्ना गांवच्या लोकांनी पुजा बंद केली तेन्ना परत हो रोग परत गांवच्या गोरवांक जावपाक लागलो.मागीर ही पुजा परत सुरू जाली ती आज मेरेन सुरू आसा.हे पुजेक आतां 50वर्सा परस चड वर्सां जायत आयल्या.गांवचो लोक ही पुजा व्हडा उमेडीन मनयतात.
आख्यायिका म्हार राजाची
तें परबाची चली विधवा जाता आनी एक ताका दोंगुल्लीकडेन व्हरता आनी कांकणा फोडटात. ते दोंगुल्लीक 'कांकणा फोंड' म्हणटाले आता 'कांकणामड्डी' म्हणटात.रातभर तिका थंयच लागीच्याच गांवात दवरिले पयली त्या गांवाक 'सावरवेणी' म्हूण वळखताले आता ताका 'पांजरखणी' म्हूण वळखतात.
अंत्यमस्तिष्क
अंत्यमस्तिष्क (Cerebrum)मेंदवाचो ८५% भाग हो अंत्यमस्ति आसता. हो भाग मेंदवाच्या निमिस्तिष्क आनी मेंदवाचें खोड ह्या भागांवयर पुरायतरेन घेरता. हेर प्राण्यांपरस मनशाच्या प्राण्यांपरस मनशाच्या मेंदवाच्या ह्या भागाची वाड चआशिल्ल्यान ताका विचार करून पावलां उबारणी प्राणी अशें म्हण्टात,animal). तो जें कितें आयकता,पळेता, रूच घेता,वस घेता, वस्त सांमेंदवाच्या ह्या भागांतच जाणविकाय जाता. बरें कितें,वायट कितें, तें ताकाह्या तेभायर तो विचार करूंक शकता, भाशेचो वापर करूंक शकता,बरी-वायट गुण परिणाम करूंक शकता.मेंदवाचो अंत्यमस्तिष्क हो भाग मनशाचें गिन्यान मेळॉवपाचें एक केंद्र
आगरकर, गोपाळ गणेश
(जल्मः 14 जुलय, 1856, टेंभू सातारा; मरणः 17 जून 1895, पुणे). एक बुध्दिप्रामाण्यवादी विचारवंत आनी समाजसुधारक. ताचो जल्म र्एका गरीब घराण्यांत जालो. हालअपेश्टांक तोंड दीत कराड, रत्नागिरी, अकोला आनी पुणे हांगा रावन तो एम्. ए.जालो. महाविद्यालयीन शिक्षण घेतासतनाच विष्णुशास्त्री चिपळूणकर हाणें पुण्यांत थापणूक केल्ल्या जहाल विचारांच्या राश्ट्रवादी पंथांत तो लोकमान्य टिळकावांगडा सामील जालो.लोकशिक्षण आनी लोकजागृताय करपाखातीर ह्या तिगांयनी पुण्यांत ‘ न्यू इंग्लीश स्कूल ’ सुरू केलें (1880). तशेंच केसरी, आनी मराठा हीं खबरांपत्रां चालू केलीं (1881). न्यू इंग्लीश स्कूलांत आगरकरान शिक्षकाची नोकरी धरली. तेचप्रमाण केसरीच्या संपादनाची जापसालदारकी घेवन आपल्या कुशळ आनी प्रभावी बरोवपान थोड्याच काळांत ‘ केसरी ’क लोकप्रियता मेळोवन दिली.न्यू इंग्लीश स्कूंलच्या चालकांनी स्थापिल्ल्या ‘ डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी ’च्या फर्ग्युसन महाविद्यालयाचो प्राचार्य (1892) म्हूण ताणें काम केलें.
आख्यायिका म्हार राजाची
जेन्ना राणे बंड चलताले तेन्ना थंय तो कोट्टाक रावतालो.जेन्ना राण्यानी मारलो ताका तो देवचार जावन आतां थंयच्या लोकांची रक्षा करता असो तांचो भावार्थ आसा.अशे बारा कोट्ट अस्तित्वांत ना तरी तांची कांय नांव अशी आसात. 1)सुकरेकोट्टो 2)कोंबापारिकोट्टो 3)सावरकोट्टो 4)केगदीकोट्टो.
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
आख्यायिका म्हार राजाची
वर्ग:देवनागरी पानां
म्हणी फाटली काणी (खंड दुसरें प सावन ह मेरेन)
प्रकाशन क्र
7
अंत्यमस्तिष्क
वर्ग:देवनागरी पानां
म्हणी फाटली काणी (खंड दुसरें प सावन ह मेरेन)
उजवाडावपी
प्रा.हरिशचंद्र नागवेंकार सचिव,अस्मिताय प्रतिष्ठान 10,कॉमर्स हाउस,लुईश मिरांडा मार्ग मडगांव –गोंय
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:पुस्तकां
साळक
वर्ग:देवनागरी पानां
आगरकर, गोपाळ गणेश
महाविद्यालयीन जिवितांतूच जॉन स्ट्यूअर्ट मिल आनी हर्बर्ट स्पेन्सर हांच्या विचारांचो ताचेर प्रभाव पडलो आनी ताची नदर बुध्दिप्रामाण्यवादी आनी अज्ञेयवादी जाली. हेच धर्तेचेर तेन्नाच्या समाजाची पुनर्घटना करपाची गरज ताका दिसताली. केसरींत छापून येवपी ताच्या समाजीक लेखांवरवीं. हीच भूमिका व्यक्त जावपाक लागली. समाजीक प्रस्नांच्या जाणविकायेपरस राजकीय प्रस्नांची जाणविकाय चड खर आसूंक जाय अशें ‘ केसरी ’ आनी ‘ मराठा ’च्या चालकांक दिसतालें. ताका लागून आगरकराचो वैचारीक घुस्मटमार जावपाक लागलो. देखून, ताणें केसरी सोडलो (1887) आनी आपल्या क्रांतिकारक, समाजीक विचारांच्या प्रसाराखातीर ‘ सुधारक ’ हें पत्र काडलें (1888). तातूंत राजकीय आनी अर्थशास्त्र विशयांवेले लेख येताले.
बुध्दिवादी नदरेंतल्यान समाजजीवनाचें विश्लेषण करून अन्याय्य रुढी आनी परांपरा हांचेर ताणें खर हल्लो केलो. नीतिमान आनी सदाचरणी समाजाच्या निर्मितीखातीर देवा-धर्माची गरज ताका दिसलीना. परोपकाराचे सद्गुण धर्मा पयलीं अस्तित्वांत आयले आनी मागीर ते धर्मांत रिगले अशे ताचें मत आशिल्लें. बुध्दिवाद, व्यक्तिवाद, समता, आनी मानवतावाद ह्या चार सूत्रांचेर ताचे सगळे समाजीक विचार आदारिल्ले आसात. पूर्वजन्म, पुनर्जन्म, अस्पृश्यताय, बालविवाह सारक्यो गजाली ताका मान्य नाशिल्ल्यो. मनीसजातीचें एहिक सुखवर्धन हेंच ताचें ध्येय आशिल्लें. नीतिमान आनी संयमी जीणेक लागून मनाक लागपी समाधानूय ह्या एहिक सुखांत येता अशें ताचें म्हणणें आशिल्ले. व्यक्तीस्वातंत्र्य न मानपी आनी निरुपयोगी परंपरा चलयतल्या समाजाची केन्नाच उदरगत जावची ना अशी ताची धारणा आशिल्ली. एकाद्री गजाल समाजाचे एके अवस्थेंत उपयुक्त जाली तरीकूय तीच गजाल बदलपी काळांत जाचक जाली जाल्यार सरळ काडून उडोवची अशें तो म्हणटालो. असल्यो रुढी आनी परंपरा आपखोशयेन सोडून दिवपाची समाजाची तयारी नासत जाल्यार तांचेर कायद्यान बंदी हाडची अशें ताचें मत आशिल्लें.
समाजहिताच्या कायद्यांच्या पुरस्काराखातीर आगरकरान कांय लेख बरयले. कांय लेखांतसून ताणें समाजीक गुलामगिरीक लागून उप्राशिल्ल्या बायलांच्या शिक्षणिक आनी हेर समस्यांविशीं मूलगामी विचार परगटायल्यात. समाजचिंतकाचो पिंड आसुनूय राजकीय विचारांच्या जहालपणांत तो टिळकाच्या वांगडचो आशिल्लो. चिपळूणकर भायरपडटकच महाराष्ट्रांत राजकीय विचारांची जागृताय घडोवन हाडपाचें काम ‘ केसरी ’ सोडटकच आगरकरानूच केलें.
आपल्या वैचारीक लेखांनी मराठींतल्या निबंधसाहित्यांत ताणें मोलाची भर घाली. ताच्या ‘कवि, काव्य, काव्यरति ’ आनी ‘ शेक्सपियर, भवभूति आनी कालिदास ’ ह्या निबंदांक लागून आयच्या कांय टीकाकारांनी साहित्यशास्त्रांतल्या कांय मूलभूत तत्वांचो शास्त्रीय पध्दतीन विचार करपी विचारवंत असो ताचो गौरव केला. काव्य आनी संवेदना हांचो खाशेलो संबंद, काव्यांतलें सत्य आनी शास्त्रीय सत्य, काव्यांतलो करुणरस, कविमन आनी काव्य निर्मितीप्रक्रिया ह्या संबंदीचे ताचे विचार तुस्त करीसारके आसात.
ताच्या ग्रंथांची वळेरी अशीः
‘ विकारविलसित ’ शेक्सपिअरच्या ‘ हॅम्लेट ’ नाटकाचो अणकार (1883), ‘ डोंगरीच्या तुरुंगांत आमचे 101 दिवस ’ (1882), ‘ शेठ माधवदास रघुनाथदास व बाई धनकुवरबाई यांचे पुनर्विवाहचरित्र ’ (1907), ‘ वाक्यमीमांसा आणी वाक्याचे पृथक्करण ’, ‘ केसरीतील निवडक निबंध ’ (1887) ‘ सुधारकातील वेचक लेख ’ (निबंधसंग्रह 1895). साहित्य अकादमीन ताचे कांय लेख उजवाडायल्यात.
वर्ग:देवनागरी पानां
म्हालो
भारतांतली एक जात. हिका न्हवी, नाभिक, हजाक, नाडिग, वारिक, क्षौरक, नापित, कारागीर, सन्मुख, वालंद, घायजो, मटको, केलासी, नायिंद, म्हाली, वावडी, चसकी, खवास, भंडारी, मंगल आदी त्या त्या वाठाराप्रमाण नांवां आसात. शिवाचे मानेक वेश्टील्ल्या शेषापसून वा शिवाचे बोमलेपसून आपली उत्पत्ती जाली अशी ते कथा सांगतात.
केंस कापप, नाखटां काडप, शीर मारप हे तांचे परंपरेन चलत आयिल्ले धंदे. तांच्यो बायलो वैजिणीचें काम करताल्यो.
नाभिक जातीक संस्कृत भाशेंत नापित अशें नांव आसून शतपर् ब्रह्मण, कात्यायन, श्रौतसूत्र आनी आश्र्वलायन गृह्यसुत्र ह्या ग्रंथांत हें नांव मेळटा. ऋग्वेदांत वप्ता हो शब्द ह्याच अर्थान मेळटा. उशनसान तांकां ब्रह्मण आनी वेश्या हांची संतती आनी पराशरान तांकां ब्राह्मण दादलो आनी शुद्र बायल हांची संतती मानल्या.
नाभिक लोकांत जायते पोटभेद आसून हिंदू आनी मुसलमान असोय एक व्हड भेद आसा. महाराष्ट्रांत तांकां चड करून न्हावी म्हणटात. सोलापूर-मराठवाडा वाठारांत तांकां वारिक आनी व्हराडांत म्हाली शें म्हणटात. तांचीं नांवां, आडनावां, देवकां आनी चालीरिती मराठ्यांवरीच आसात. कांयकडेन उच्च मराठ्यांचे जेवणावळींत म्हालो उदक वाडटा. नासिक आनी खानदेश ह्या वाठारांतले मराठा तांचें हातचें जेवण घेतात. तांचो पुरोयत ब्रह्मण आसता. ताच्या विश्र्वनाथ नांवाच्या एकाम्हाल्यान नापित पुराण नांवाचो एक ग्रंथ बरयला.
वर्ग:देवनागरी पानां
नागेश करमली
नागेश करमली चो जल्म ५ फेब्रुवारी १९३३ वर्सा काकोडें,केपें हांगा जालो. तांच्या बापायचें नांव रामदास माधव नायक करमली.तांणी मुळावें शिक्षण मराठी आनी पुर्तुगेज भाशेंतल्यान घेतलें. ते खण उद्योगांत नोकरी करताले।उपरांत १९६२ वर्सा तांणी कामगार चळवळींत वांटो घेतलो. १९६६ वर्सा सावन आकाशवाणीच्या पणजी केंद्राचेर स्टाफ आ्रर्टिस्ट म्हूण नोकरी केली आनी १९९१ वर्सा ते आकाशवाणीचे सेवेंतल्यान निवृत जाले।
तांकां भुरगेपणांतच शिकता आसतना साहित्याची गोडी लागली।कविवर्स बाकीबाब बोरकार हांचें मार्गदर्शन तांकां मेळळें. तेच परीं शणै गोंयबाबांची बरपावळ वाचून तांकां कोंकणी भक्तीचो दिश्टावो जालो. १९५२ वर्सा कोंकणीच्या वावरा कडेन तांचो संबंद आयलो।तातुंतल्यानच फुडें तांणी गोंयचें सुटके चळवळींत वांटो घेतलो.
राष्ट्रीय कॅाग्रेस-गोंय हे संघटने वरवीं दक्षिण गोंयांत सुटके चळवळीचो प्रचार करपांत तांचो म्हत्वाचो वांटो आसा. सुटके झुजारी अॅन्थनी ऊर्फ टॉनी द सौझा हांच्या मार्गदर्शना खाला तांणी १९५२ वर्सा सावन लोकांच्या मनांत पुर्तुगेज राजवटी आड जाग हाडपाक जायतो वावर केलो.
१६ सप्टेंबर १९५४ दिसा गोंयांत तेरेखोल दीस मनोवपाचें थारायल्ले. ह्या निमतान १५ सप्टेंबर दिसा रिवण हया वाठारांत भूंयगत वावर करता आसतना पोलिसानी तांकां धरले. लश्करी कोर्टोन तांकां धा वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. ते भायर १५ वर्सां खातीर तांचे राजकी हक्क काडून घेतले. म्हयने आनी दोन दीस ख्यास्त भोगतकच १७ मे १९५९ दिसा ख्यास्त सोंपचे आदीच तांची आग्वादाचे बंदखणींतल्यान सुटका जाली. उपरांत गोंय सुटके मेरेन तांणी वेगवेगळ्या रुपांत मुक्ती चळवळीचो वावर केला.
तांणी फाटल्या चाळीस वर्सां वयर कोंकणीचे उदरगती खातीर बरोवपी,वावुरपी आनी संघटक म्हूण वावर केला. ते कोंकणी भाशा मंडळाचे एक संस्थापक वांगडी जावन आसा.
गोंयांतल्या लळीतक ह्या साहित्य दर्शनाचे कार्यावळीचे ते प्रवर्तक आसात. तांकां कोंकणी भाशे वांगडाच मराठी,हिंदी,इंग्लिश आनी पुर्तुगेज ह्यो भासो येतात.
कोंकणी पाठय पुस्तकां तयार करपाचे नदरेन गोंय माध्यमीक आनी उच्च् माध्यमीक शिक्षण मंडळ,तेच परी गोंय राज्य शिक्षण संस्थेच्या वावरांत तांणी वांटो घेतलो. गोंय सरकाराच्या गॅझटेियर संपादक मंडळाचे ते वांगडी आसात. गोंयच्या स्वातंत्र्य सैनीक चरित्र कोशाच्या संपादन वावरांत तांचो वांटो आसा.
तांणी कोंकणी आनी मराठी भासांतल्यान वेगवेगळ्या त﻿रेचें बरोवप केलां. तातूंत काव्य हो प्रकार मुखेलपणान केलां. आकशवाणी खातीर तरेकवार बरपावळ रचल्या.
अणकार
तांणी आद्य रंगाचार्य हांच्या केळु जनमेजया नाटकाचो आनी ,मोहन राकेश हांच्या आधेअधुरे नाटकाचो कोंकणी अणकार केला.
संदर्भ
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:कोंकणी लेखक वर्ग:सुटके झुजारी/suttke zuzari
धर्मशाळा
धर्मशाळा भोंवडेकारांक रावपाक आनी सुशेग घेवपाक बांदील्ल्यो वास्तू. यात्रा, वेपार, देशपर्यटन आनी हेर कारणांक लागून गावांगावांनी भोंवपी भोंवडेकारांक आनी निराश्रितांक रावपाक सुविधा आसची, ह्या हेतान गावांगांवांनी धर्मशाळांची निर्मिती जाली. लोकसेवा हीच खरी ईश्वरसेवा हे जाणविकायेंतल्यान ह्या धर्माचें अधिश्ठान प्राप्त जालें. आपल्या राज्यांत येवपी खंयच्याय पंथाच्या लोकांची वा यात्रकारांची गैरसोय जावंची न्हय, म्हणून वेगळ्या वेगळ्या काळांत राज्यकर्त्यांनी धर्मशाळां बांदल्यो. जण एका राज्यांत आसपी धर्मशाळेवयल्यानूय राज्याची प्रतिश्ठा उक्ती जाताली. हाका लागुनूच ह्या वावराक पुर्विल्ल्या आनी चड करून मध्ययुगांत नेट आयलो.
पुर्विल्ल्या काळांत वेगवेगळ्या गांवांतल्या लोकानी एकठांय येवन बांदिल्ल्यो धर्मशाळा, मठ आनी हेर लोकांक उपेगी पडपी संस्थांचो उल्लेख कौटिल्य हाच्या अर्थशास्त्रान सांपडटा. भूतदया होच खरो धर्म अशें मानपी सम्राट अशोक हाणें साबार धर्मशाळां बांदून निराश्रितांची आनी भोंवडेकारांची सोय केल्ली. गुप्त काळांत धर्मशाळांचेर देखरेख दवरपाखातीर एका खाशेल्या अधिकाऱ्याची नेमणूक करताले. ह्युएन त्सांग ह्या चीनी भोंवडेकारान हर्षवर्धन हाच्या काळाचें वर्णन करतना, तातूंत देवळां तशेंच धर्मशाळांचोय उल्लेख केला. ह्या संस्थांनी जेवणाखाणाची तशीच वखदांचीय सोय आसताली अशें तो सांगता.
मध्ययुगांत, मुसलमान राज्यकर्त्यांनीय भारतांत साबार धर्मशाळा उबारिल्ल्यो. शेरशाह आनी अकबरान धर्मशाळांक चड म्हत्व दिल्लें. खूबश्या गिरेस्त लोकांनी आनी सावकारांनी आपल्या मानसिक समाधानांखातीर तेचपरी आपल्याक पुण्य लाबचें म्हणून धर्मशाळा उबारिल्ल्यो.
धर्मशाळांची निर्मिती धर्मीक प्रेरणेंतल्यान जाल्ली, हें खरें आसलें तरी, समाजकल्याणाचे नदरेन तांचो वावर चड म्हत्वाचो आसलो. भारता सारकिल्या व्हड राश्ट्रांत संस्कृतीक एकवटाची भावना विकसीत करपाचे नदरेन तीर्थयात्रांक खूब म्हत्व आसा आनी त्या निमतान यात्रेकारांक आनी त्या निमतान यात्रेकारांक आलशिरो आनी जेवणाची वेवस्था करपी धर्मशाळांचोय वावर म्हत्वाचो थरता. शिक्षणीक क्षेत्रांत लेगीत धर्मशाळांनी मोलादीक वावर केला. शिक्षणीक क्षेत्रांत लेगीत धर्मशाळांनी मोलादीक वावर केला. चडशा धर्मशाळांक पाठशाळा जोडिल्ल्यो आसल्यो. तातूंत चड करून धर्मीक शिक्षण मेळटालें तशेंच विद्यार्थ्यांक रावपाची सोय तातुंतूच आसताली. ह्या कारणांक लागून आदल्या तेंपार आनी चड करून मध्ययुगांत धर्मशाळांक चड म्हत्व प्राप्त जाल्लें. गोंयच्या धर्मशाळांनी ज्यो अगरशाळा आसात तांच्या उपेगाचें स्वरूप बरेंचशें धर्मशाळेसारकें आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
सांताचें पुरसांव
सांताचें पुरसांव इतिहासीक नदरेंत पळयत जाल्यार ‘व्हडलें गोंय’ ह्या गांवाक खूब म्हत्व आसा. कदंब राजवटिच्या काळार तें गोंयचें राजपटण आशिल्लें (गोवापुरी). हांगासर पयलीं वेग - वेगळे वेपार जाताले. सांताचें पुरसांव ‘व्हडलें गोंय’ ह्या गांवांत जाल्लें आमकां पळोवपाक मेळटा. क्रिस्तांव धर्माच्या धर्मीक कॅलेंडरा प्रमाण प्राचीन काळाच्या पांचव्या सप्तकांत, सांताचें पुरसांव जाता. इटलीक रोम शारांतूय सांताचें पुरसांव जाता. ह्यो दोन सुवाती सोडल्यार संवसारांत आनीक खंयचेच कडेन असले तरेचें पुरसांव जायना. ह्या पुरसावांक क्रिस्तांव लोकांभायर हिन्दू लोकूय आयिल्ले दिश्टी पडटा.
ह्या सांतानी देवाचेर सदांच भावार्थ दवरलो, ह्या संवसारांत तांच्यानी जायतीं बरी कामां केल्ली, तांचीच देख घेवन आमी तांच्या सारकी जीण जियेवपाक जाय हो ह्या पुरसांव करपा फाटलो आनीक एक हेतू. १८व्या शेकड्यांत ७५ मुर्त्यो पुरसांवांक भायर काडटाले. पुरसांवां दिसा मूळ क्रिस्ती लोक (दादले) सांतांची पालकी खांदार घेतात. ह्यो मुर्त्यो मनशाच्या येद्यो व्हड आशिल्लयान सांतांची पालकी सांभाळपाक चार वा पांच कोंफ्रारिची गरज पडटा. १८३५ वर्सा मार्कीस द पोंमबाल हाणें ह्या पुरसांवाचेर बंदी हाडली. पूण १९ व्या शेंकड्याच्या सोंपत्यार हें पुरसांव परतून जावपाक लागले. ज्या इगर्जेंतल्यान हें पुरसांव भायर सरता ती इगर्ज सांत आंद्रेक भेटयल्ली आसा. पुरसांव बाजारांतल्यान वता आनी सोजीकडेन भितर सरता, आनी थंयच कांय अंतराचेर आशिल्ल्या बांदावयल्यान पुरसांव परतून इगर्जेंत भीतर सरता.
पयलीं सांगिल्ल्या प्रमाण ज्या म्हयन्यांत हें पुरसांव जाता तो क्रिस्तांव लोकांचो प्राचीत काळ आसता तरी आसताना हजारानी लोक ह्या पुरसांवांक आयिल्लो पळोवपाक मेळटा. पुरसांवाच्या दिसा इगर्जेच्या भायर मीस जाता. मीस जाल्या उपरांत एक पाद्री मायकार सांताचें नांव घेता, तशे कोंफ्रारी त्या सांताची मुर्त आलतारा मुखार हाडटा, उपरांत पाद्री त्या सांताचें जिवनकार्य सांगता.
ह्या पुरसांवांक एक परंपरा वर्सान वर्स आमकां पळोवपाक मेळटा ती म्हळ्यार पुरसांव भायर सरले म्हणटकच लोक त्या सांताच्या पालके पोंदच्यान पासार जाता. पालके पोंदच्यान गेल्यार त्या सांताचो आशीर्वाद मेळटा असो लोकांमदीं भावार्थ आसा. पुरसांव जाल्या उपरांत तीन दिस पासून हे सांत इगर्जेंत दवरतात. ह्या दिसानी लोक आपल्या घरच्या सयत हांगा येवन भावार्थान मागतात आनी त्या सांताचो उमो घेता.
पुरसांवा दिसा व्हडली फेरी येता, कपडे, कांकणां, वाझ, प्लास्टीक फुलां, मातयेच्यो वस्तू, खेळण्यो, चणें, लाडू, कापां, खाजें सोडल्यार हेर खावपाच्यो वस्तूय ह्या फेरयेक येतात. ही फेरी तीन दिस पासून आसता.
वर्ग:देवनागरी पानां
नारायणन रामन
नारायणन रामन स्वतंत्र भारताचो 11 वे राष्टपती .तांचो जल्म 27 ऑक्टोबर 1920 त उजावुर-कोट्टायम,केरळ हांगासल्ल्या गरीब दलीत कुटुंबात जालो.विद्यार्थी दशे सावन ते एक हुशार विद्यार्थी .शिश्यवृत्यो म्हणून नामनेक पावले.पावले.शिश्यवृत्यो मेळोवन आनी शिकोवणे दिवन तांणी आपलें सुरवेचें शिकप पुराय केलें.1943त थिरुअनंतपुरमच्या विद्यापीठ महाविद्यालयांतल्यान बरे गूण मेळोवन तांणी पदवी घेतली.
कॉलेजींत व्याख्यातो म्हणून तांणी आपले जिणेची सुरवात केली.उपरांत तांणी पत्रकारिता (टायम्स ऑफ इंडिया-मुंबय.हिंदू -मद्रास)आपणायली ह्याच वेळार टाटा स्कॉलरशिपय तांकां मेळ्ळी आनी ते लंडन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स हांगा फुडलें शिकप घेवपा खातीर गेले.
हे पदवेचें शिकप करतनाच के.एम.मुन्शी हांच्या संपादना खाला भायर सरपी सोशल वेल्फेर(मुंबय) खातीर तें लंडन वार्ताहार म्हणून वावुरले.हांगा संवसारीक किर्तौचे विचारवंत प्रा.हेरोल्ड लास्की हांचें मार्गदर्शन लाबलें.राज्यशास्त्र हो खाशेलो विशय घेवन 1948त तांणी अर्थशास्त्रांतली पदवी पयल्या वर्गांत उर्तौण जावन मेळयली.प्रा.लास्की हांणी तांची शिफारस पं.जवाहरलाल नेहरुं कडेन केली पं.नेहरुनी 1949 तांकां भारतीय विदेशी सेवेंत घेतले आनी थंयच्यान तांचे राजनैतीक जिणेक सुरवात जाली.आपली तल्लख बुदवंतकाय आनी वेवसायीक राजनीत हाचो फिशालकायन उपेग करुन तांणी आपली छाप भारतीय विदेशी राजनितीचेर घाली.बरेच राजनैतीक प्रस्न तांणी सुटावे केले.
थायलंड आनी तुर्कस्थांत भारताचे राजदूत म्हणून ते वावुरले.
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:देवनागरी पानां
रेनडियर
रेनडियर (कूळ : सर्व्हिडी, प्रजाती : रँगिफर, शास्त्रीय नांव रँगिफर टॅरँडस). उत्तर युरोप आनी उत्तर आशिया खंडांत मेळपी एक मृग (हरण). हेच जातीचें पूण आकारान मात्शें व्हड हरण उत्तर अमेरिकेंत मेळटा. ताका कॅरिबू अशे म्हण्टात. हरणाच्या हेर जातींनी रेनडियर हीच जात मनशाळिल्ली आसा. हे जातींत नर आनी मादी ह्या दोगांकूय शिंगां आसात.
रेनडियराची तकलेसकट लांबाय 1.2 ते 2.2 मीटर. ताचें वजन सुमार 90 ते 318 क्रिग्रॅ. इतलें आसता. ताच्या आंगार 2 ते 4 सेंमी. लांबायेचे दाट केंस आसतात. ताच्या मुळांत मोव केसांचो दाट थर आसता. शिंगां लांब पातळिल्लीं, वेगवेगळ्या आकारांचीं आसून तांचे फांटे तोंकाचे आसतात. भुंवयांवल्यान आयिल्ली शिंगां मुखार आयिल्लीं आसतात. दर वर्सा नोव्हेंबरांत (शिंयाळ्यांत) शिंगां गळून पडटात आनी उपरांत रोखडींच नवीं शिंगां येवंक सुरवात जाता. सुरवातीक येवपी शिंगां मोव आनी स्पंज्यावरीं बुराक आशिल्ली आसतात. तांकां रगताची पुरवणूय भरपूर प्रमाणांत जाता. कांय तेंपान रगताची पुरवण बंद जातकच शिंगां घट्ट जातात.
रेनडियराचो रंग चडसो तपकिरी वा करडो आसता. सकयलो भाग धवो वा फिकट रंगाचो आसता. शिंया दिसांनी तपकिरी रंगाचें रुपांतर धव्या रंगांत जाता. खूर रूंद, पसरट आनी व्हड खांच पडिल्ले आशिल्ल्यान मोव जमीन वा बर्फावयल्यान चलप ताका कठीण जायना. ते वराक 32 किमी. गतीन प्रवास करतात. बर्फाच्या वाठारांत तांकां गाडयेक जुंपतात.
रेनडियर हो कळपांनी भोंवपी प्राणी, दुस्मानाची सुलूस लागपी म्हण्टकच ते वाटकुळे उबे रावतात आनी शिस्तीन फुडें वतात. त्या वेळार तांचीं शिंगांय एके विशिश्ट पद्दतीन वाटकुळीं घुंवतना दिसतात. सप्टेंबराचे अखेरेक हजारांनी रेनडियर एकठांय येवन दाट रानांत रांवक वतात. पुराय शिंयाळो थंय काडून वसंत ऋतुचे सुरवातीक ल्हान टोळकीं करून परत येतात. झाडांची तरणीं पानां आनी तण हें ताचें खाण. शिंयाळ्यांत ते दगडफूल आनी शैवाल खातात.
अश्मयुगांत सुमार 25 ते 30 हजार वर्सांआदीं रेनडियर युरोपांत मेळटाले. पुर्विल्ल्या काळासावन हे प्राणी मनशाळिल्ले आसूंक जाय. उदेंत सायबेरियांतल्यो तुंगस आनी चुकची ह्यो जमाती रेनडियरचो उपेग ताचेर बसून तशेंच सामान पयस व्हरपाखातीर आनी बर्फानयल्यो चाकाबगर गाडयो ओडपाखातीर करताले. उत्तर युरोपांतल्या स्कॅडेनिव्हियन देशांतल्या हेडग्या जमातींचे लोक भार व्हरपाखातीर रेनडियरचो उपेग करताले. ह्या प्राण्यापसुनूच तांकां मांस आनी दूद मेळटालें. रेनडियराच्या दुदांतल्यान गायच्या दुदापरस चौपटीन लोणी येता आनी दुदाचो उपेग पियेवपाखातीर चीझ करपाखातिरूय करताले. ताच्या कातड्यापसून पोतयो तयार करताले.
तांचें नाक तिक्षण आसता. धोक्याची सुचोवणी करपाखातीर रेनडियर आपली शेंपडी वयर करता.
स्थलांतराच्या वेळार नर आनी मादी माजार येतात. ताचो गुरवारपणाचो काळ सुमार 240 दिसांचो आसता. मादी 1 ते 2 पिलां काडटा. 1 ते देड वर्सांनी पिलां पिरायेंत येतात. तांचें आयशु सुमार पंदरा वर्सांचे आसता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कोच्चि
कोच्चि(कोचिन) हें भारतांतलें केरळ राज्यातलें एक शार. हें भारताचें प्रामूख समुद्री बंदर आनी हें एर्नाकुलम जिल्यांत आसा. हाची आबादी ६००,०० लागीं आसा. हें थिरुवनथपुराम नन्तर केरळ्चें दुसरें व्हडलें शार.
इतिहास
११०२ वर्साक कोच्चि शार कोच्चि राज्याची राज्धानी आशिल्लें. हें एक प्रमूख स्पाइस(मसाला)चें व्यापार सेंटर आशिल्लें. कोच्चि वयर पुर्तागाली शासन १५०३ वर्सा जालें,आनी १५३० थंय हे पुर्तागाली भारतची राज्धानी आशिल्लें. पुर्तागाली नन्तर हाचे वयर डच्च, मेसुर आनी ब्रिटेन्चो राज्य झालें.
नांवाची काणी
कोच्ची नांवा फ़ाटल्यान मस्त काणी आसा. केलव लोक सांगतात की हाचें नांव पोर्ने मळयालमचे ’कोच अज़ि’(सान लगून) दकून आयलें. केलव लोक सांगतात की हचे नांव संसकृत ’गो श्री’दकून आयिलें. आनी केलव लोक सांगतात की हाचें नांव चीनी व्यापाऱ्यानी दवरलें. हाचें नांव बाइबलचें नांव कोचा(कोहेन) दकून आयिलें म्हण लोक सांगतात आनी हें नांव काचि(बंदर) दकून आयिलां अशी केलव लोक सांगतात. १९९६न्त हाचें नाव सर्कारान कोचिन दकून कोच्चि केलें.
भुगोल
कोच्चि भारतन्चे दक्षिण तटार अस्स अनि हे ९°५८’उ अनि ७६°१३ पू अस्सा. हचे पश्चिमान्त अरबी महासमुद्र अनि पूर्वन्त सुमार नोदि अस्सन्चि. हो शार ९४.८८ वर्ग कि मि होड अस्सा. हन्गा वर्शान्त ३५०० मि मि पाउस पोडता अनि १३२ दिवस पाउस अस्ता.
जन अनि शिक्वण
२००१न्चि कनिशमरिन्चे प्रकार कोच्चिची आबादि ५९६,४७३ अशिलि अनि हन्गन्चि शिक्षण दर ९४.३%. हन्गचे बाइलमन्शचे-दर्ल्मन्शन्चे रेश्यो १०२४:१००० अनि हे भारतन्चे रेश्यो पशि सुम्मार चढ. हन्गा हिन्दु(४७%),क्रैस्त(३५%), मुस्लिम, जैन, ज्यू, सिख़ अनि बोद्य धर्म पालन कोर्तले लोक अस्सन्चि.
भायर्चि कडी
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारताचें राज्यां
सांजाव
सांजाव हो दर वर्सा जुनाचे २४ तारखेर जाता. ह्या दिसा सां जुआव बाबतिश्त ह्या संताचो जल्म दीस म्हण हें फेस्त ताका भेटयतात.
सांत जॉन बापतीसाच्या नावान मनयतात
गोंय आमंचे पर्यटक स्थळ सगळ्याक फामाद तशीच आमची गोंयची लोकजीण धार्मीक सणांनी फुल्ल्या. गोंयांत आमंच्या कसलेय सण जाव आमी ते व्हडा दबाज्यान मनयतात. पावसाच्या हुवारांत नाचत येता तो सण म्हळ्यार सांजाव.ही परब येवच्या णव दिस पयली लोक सांत बापतीस जॉन हाची नोवेनां करता .दर वर्सा जुनाच्या २४ तारखेर आमंचे क्रिस्तांव भाव सांजाव व्हडा दबाज्यान मनयतात. गोंयची फेणी पियोवप आनी विवा सांजाव, विवा सांजाव म्हणत बायन, तळयेनी उडयो मारतात. मोठ्यान डिजे म्युजीक, फेणयेचे घोंट पिवन भरपुर धांगडधिंगा घालुन सांजावाचे धिगाण काडटा. सगळ्यांचेच चित्त वेधून घेवपी असो हो सण सांजाव. सांजाव हो सण सांत जॉन बापतीसाच्या नावान मनयतात.
आवयपणाचे सुख
आपल्याक आवयजावपाचे सुख भोगचेना अशे चितपी संत इलेजाबेत आज आवयपणाचे सुख जीयेताली. संत इलेजाबेताक खुप परिपक्व म्हळ्यार जाणटें पिरायेचेर तिका गुरवतार आयल्लो. हो चमत्कारुच म्हणपाचो. तीच्या सुपीकतायची खबर आयकुन तीची चुलत भयण सायबिणमाय स्वता गर्भवति आसतना, म्हळ्यार जेजू पोटांत आसतना स्वता चलत जुडिया गावांत इलेजाबेताची खबर घेवपाक आयली. सायबिण माय खबर घेवक आयला तेन्नाच जॉनान आपल्या आवयच्या गर्भांत उमेदीन उडकी मारली कारण ताका जेजूची लागसारपणाची, ताच्या आगमनाची चाहुल लागील्ली .पवित्र उरबेन भरील्लो उमाळ्यासयत एका मोठ्या आवाजान संत इलेजाबेताच्या तोंडातल्यान ही उतरां भायर सरली "Blessed are you among women and blessed is the child you will bear" ह्याच भावार्थान आज लेगीत मातृतावचे वरदान प्राप्त करपाक खुबशी बायलां सांजावा दिसा मागणे करतात.
म्हयने उलगले जॉन जल्मांक आयलो. देवदुत गाबरीयलान सांगण्यीनुसार आपल्या पुताचे नाव "जॉन " दवरप हें जाकिर्यान थारायले पुण ताची वाचा फुटना आनी तो कोणाक कायच सांगपाक शकना अशी गत जाली. सगळी ताचे नाव दवरपाचो बोवाळ करपाक लागली. पयलींच्या तेंपार आजो, पणज्यांची नावा दवरताली आनी तशेच नाव ताका वेचले पुण ताणे वेग - वेगळ्यो कुरु केल्यो की आपल्या पुताक "जॉन" हें नाव दवरचे तरीय ताची भाषा कोणाकुच जमली ना अखेरेक ताणे जॉन हें नाव पितारुन दाखयले आनी तेन्ना ताची वाचा परत फुटली.अशे तरेन "जॉन" हें नाव संत जॉन बापतीसाक दवरले. मुखार वाचनात अशे आसपावता, जे लोग आपल्या पातकांचे निवारण करपाक येताले तांका संत जॉनान जॉर्डन न्हंयत भुडोवन तांचो बातिझ्म केलो. काय वाचनात अशेय आसपावला की सांत जॉन बापतिसान ह्याच न्हंयन जेजूचोय बातिझ्म केल्लो.
कोपेल
पातकांचे निवारण जावप असो सांजाव सणाचो भावार्थ. आज लेगीत बायन उडयो मारपाची आख्यायिका. नवे काजारी जोडपे आसल्सार आंबे पणसांचे म्हळ्यार वेग-वेगळ्या हंगामी फळांचे वजे धाडपाची पद्धत आसा. गावकिर्या वाठारांत असली मजा पळोवपाक मेळटा.माथ्यार "कोपेल" घालप म्हळ्यार तरन्या चुडट्टांचे किरीट तातुन अदीमदी रानफुलां, फळां बांधप. जांव दादलो वा बायल हें कोपेल तकलेक घालुन गांवभर विवा सांजाव म्हणत फेणी आनी फळां एखटाय करतात. सगळी जशी बाय जांव न्हंयकडेन जमताच देवाचे मागणे करुन थोडो फराळ उदकांत सोडटात. नवी काजारी कांय फळा आनी फुलां उदकांत सोडुन आपली इत्सा व्यक्त करपाची परंपरा.
घुमट-कासाळे
गोंय आमंचे लोकनाच आनी लोकगीतांच्या तालार धोलता. घुमट, कासाळे वाजयत लोकगीता कानार पडटात. सांजावा निमतान गांवकिर्या वाठारांत वेग-वेगळ्यो सर्ती घडोवन हाडटात. तांच्यामदलो सगळ्यात म्हत्वाची कार्यावळ म्हळ्यार " सांगोड ". उदकांत बोटी सजोवन भोवयत, आपआपल्या कार्यावळीचे वेग-वेगळ्या तरेन प्रदर्शन करता.रंगीत कपडे घालुन आपल्या गटांचे सादरीकरण करप. ह्या परबेंक सान्नां, सोलपोतेर, फेजांव, पुलाव,चोरीस अशे पारंमपारीक जेवण रांदुन ताचो आस्वाद घेतात.फळां फुलांचो परमळ,  देवाच्या भावार्थान ,साबार रंगान भरिल्लो सांजाव. उमेदीच्या हुवारांत उंटगराच्या पावसांत लेगीत व्हडा दबाज्यान मनयतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
सांत इस्तेव्ह
सांत इस्तेव्ह गांव गोंयातल्या तिसवाडी म्हालांत आसा. ८.३ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत १०५७ कुटुंबां वा वट्ट ४१३४ लोकसंख्या आसा. चोंयवशीं उदक आनी मदींच ल्हानसो जुंवो म्हळ्यारूच सांत इस्तेव्ह. हाका जुंवो वा जुंवें अशेंय म्हण्टात. जिल्लो मुख्यालय, पणजे २२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी पणजे २२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत १९७१ दादले आनी २१६३ बायलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक ३८ आसून अनुसुचीत जमातीचे ८४ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६७२७ आहे.
लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो VI (लोकसंख्या_एकूण < ५,०००). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'सर्वेक्षण शार'.
१ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें BELGAUM हें शार १५८ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें PUNE हें शार ५३४ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन १२ किमी अंतराचेर CARAMBOLIM हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
सगळ्यांत लागीं उजो पालोवपाची सुविधा पोन्न्या गोंयां आनी पणजें आसात.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय २४ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय २८ किमी हांगां आसा. शारांत २ दवाखानो आसा. शारांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. शारांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र १६ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र २२ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय २८ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा ३३ किमी हांगां आसा.
शारांत १ खाजगी वखदां दुकान आसा.
उत्पादन
जुंव्यांर मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता तांदूळ भाजयो खास करून भेंडें. भाजयांचें उत्पादन आदी खूब प्रमाणान आशिल्ल्यान जुंव्याक पुर्विल्ल्या काळार शाकेचो जुंवो अशेंय म्हण्टाले.
बाजार आनी सावकारी पेडी
शारांत २ राष्ट्रीय बँक आसा.
शारांत १ सहकारी सावकारी पेडी आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:तिसवाडी तालुका / Tiswadi Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
म्हैसूर
कावेरी आनी कब्बनी न्हंयांलागसार दख्खन पठाराचेर म्हैसूर वशिल्लें आसा. ताचे आग्नेयेक सु. १३ किमी. अंतराचेर फामाद चामुंडी दोंगुल्ली आसा. बेंगलोरचे नेऋत्येक १३७ किमी. आनी मुंबयचे दक्षिण आग्नेयेक ८५० किमी. अंतराचेर हें शार आसा.
पयलींच्या काळांत महिषक, महामंडळ महिषराष्ट्र ह्यासारक्या नांवांनी ह्या शाराक वळखताले. म्हैसूरची लोकसंख्या ३१,५५,९१५ (१९९३), क्षेत्रफळः ११,९५४ आसा.
इतिहास
म्हैसुराचेर एकाफाटल्यान एक अशा व्हड राज्यांनी राज्य केलें. मौर्य, सातवाहन, कदंब, गंग बदामीचे चालुक्य, मालखेडचे राशट्रकूट, कल्याणचे चालूक्य, विजयनगरचे होयसाल आनी राया तशेंच वाडीयार, हैदर अली तशेंच टिपू सुलतानाचें म्हैसूर राजपाटण आशिल्लें.
राज्यवेवस्था
विसाव्या शेंकड्यांत संस्थानी राजधानी म्हूण ह्या शाराचो नियोजन करून विकास केल्लो. हांगाचें नगरपालिकाप्रशासन हे नदरेन चड कार्यक्षम आसा. उदका पुरवण, आरोग्य सेवा, शिकपाची सुविधा, इतिहासीक वास्तू, बागो, हांचेबाबतींत शारान सुदारणा केल्यात. विसाव्या शेंकड्याचे हांगा फोर्ट, लश्कर, देवराज, कृष्णराज, मंडी, चामराज आनी नझराबाद अशे सात मोहल्ले वा विभाग आसले. वैभवसंपन्न शार घडोवपाक हांगाच्या संस्थानिकांची कलाभिरूची आनी सींदर्यदृश्टी दिसून येता.
अर्थीक स्थिती
म्हैसूर शारांत सुती आनी रेशमी कपडे, भाताच्यो आनी तेलाच्यो गिरण्यो, चंदनाचें तेल, रसायनां, कातड्याच्यो वस्ती तयार करपाचें उद्योगधंदे विकसीत जाल्यात.
बेलागुला ह्या उपनगरांत रंग आनी रसायनीक सारीं हांचे कारखाने आसात. उदेंतेक शिवसमुद्रम जुंव्यालागसरच्या जलविद्युत् निर्मिती केंद्रांतल्यान शाराक वीजपुरवण करतात. हातमाग, तंबाखू, कॉफी, विडयो असले कुटरी उद्योग शारांत विकसीत जाल्यात. म्हैसूरच्या हस्तिदंती आनी चंदनी कलाकामाची खूब नामना आसा.
मुखेल उत्सव
म्हैसूरच्या दसऱ्याचो इतिहास पुराणाकडेन संबंदीत आसा. चामुंडी दोंगरावयल्या चामुंडेश्र्वरी देवीन, दुश्ट महिषासूर राक्षसाक जिवेशी मारलो. तिच्या जैताची महिमा गायत हो उत्सव मनयतात. णव दीस हो उत्सव चलता. धाव्या दिसा सजयल्ले हत्ती, हत्ती सुंवारी, शिस्तबध्द कपडे घातिल्ले सैनीक, तरेतरेचीं वाजपां वाजोवपी वाजंत्री देवी चामुंडेश्र्वरीच्या नांवाचो गजर करीत व्हड मिरवणूक काडटात.
म्हत्वाचीं स्थळा
म्हैसूर शार आपल्या सैमीक सोबीतकायेक आनी नितळकायेक लागून प्रसिध्द आसा. ह्या शारांत जायत्यो सोबीत बागो आसात. शारा लागीं कृष्ण राजसागर घरण, वृंदावन बाग, चामुंडी दोंगुली, वडीयार राजमहाल तशेंच सोमनाथपूर देवूळ आसा. म्हैसूरच्यान ६५ मैल अंतराचेर श्रावणबेळगोळ बाहुबली (गोमटेश्र्वर) ह्या जैन संताचो २,००० वर्सां पयलींचो फातारन कोरांतिल्लो भव्य पुतळो आसा. म्हैसूरचें म्हैसूर विश्र्वविद्यालय खूब प्रसिध्द आसा. –सूर्यनाथ कामत
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
निमार्ण-म्हयनाळें
निमार्ण-म्हयनाळेंनिर्माण हें कोंकणींतलें एक म्हयनाळें जावन आनी तातुंल्यान हें म्हयनाळें म्हळ्यार सामकें हालीचे. कोंकणींत सातत्यान चलपी नेमाळयां भितन निमार्ण म्हयन्याळयाचें नांव येता
मुखेल संपादक
सिध्देश कामुलकार
मुद्रक आनी प्रकाशक
सिध्देश कामुलकार
छापणावळ
संजय ग्रामोपाध्ये मॉर्सन ग्राफिक्स फोंडें-गोंय
देणगी मोल
50 रुपया
व्यवस्थापक
बालाजी शणै
अक्षर जुळवणी आनी मांडावळ
अमोल नारकार
संपादकीय पत्रवेव्हारचो पत्तो
घर क्रमांक 5/15,सुंरीगभाट मंगेशी.फोंडें
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गडे
गडे हो एक गोंयचो लोकोत्सव।
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गँबिया
गँबिया आफ्रिका खंडाचे अस्तंत दर्यादेगेर आशिल्लें एक राश्ट्र. क्षेत्रफळ: ११५७० चौ. किमी.;लोकसंख्या: ७,६९,५०० (१९८६).विस्तार १३० उत्तर ते १४० उत्तर आनी १४०३०’ अस्तंत ते १७० अस्तंत.हाच्या तीन वटांनी सेनेगल आसा जाल्यार अस्तंतेवटेन ॲटलांटिक महासागर आसा. महासागराक मेळपी गँबिया न्हंयचे लागीं बँजुल (पयलींचें बॅथर्स्ट) ही राजधानी आसा.
भूंयवर्णन, हवामान, वनस्पत आनी मोनजात: गँबिया न्हंय ह्या देशाचे दोन वांटे करता. तिच्या देगणाच्या दोनूय वटांनी सेनेगलच्या पठाराचे कांय वांटे गँबियामेरेन पावल्यात.हांगाची हवा सादारणपणान उश्ण आसता.नोव्हेंबर ते मे हो पावस न पडपाचो काळ. त्या दिसांनी सहारावचेनच्यान उश्ण हॅमरटन वारें येता. दर्यादेगांचेर ह्या काळांत १८० से. ते ३२० से. तापमान आसता, जाल्यार भितरल्या वाठारांनी १०० से. ते ४०० से. आसता. जून ते ऑक्टोबर ह्या काळांत पावसाळो आसता. ऑगस्ट म्हयन्यांत सगळ्यांत चड पावस पडटा. सरासरी वर्सुकी पावस १०० सेंमी. पडटा.
दर्यासावन सुमार १५० किमी. भितरमेरेन गँबिया न्हंयची खाडी आसा. भितरल्या वाठारांत ल्हानसान झोंपा जाल्यार ताचे पलतडीं सॅव्हाना तणाचो वाठार आसा.न्हंयच्या देगांनी दाट रानां आसात. रानांनी आनी तणाच्या वाठारांनी तरेकवार हरणां, मांकडां आनी न्हंयलागीं मानगीं, पाणघोडे सांपडटात. इतिहास आनी राज्यवेवस्था: गॅंबिया न्हंयचे देगेर पयलींसावन लोक रावताले अशे पुरावे मेळ्ळ्यात. गॅंबियाचो सोद पंदराव्या शतमानांत पोर्तुगेजांनी लायलो आनी सोळाव्या शतमानाचे सुर्वेकसावन तांणी गुलामांचो आनी भांगराचो वेपार करूंक सुरवात केली. १५८८ त पोर्तुगालान गॅंबिया न्हंयेवयल्या वेपाराचे हक्क ब्रिटिशांक दिले.
अर्थीक स्थिती: शेतवड आन हेर वेपार बऱ्याच व्हड प्रमाणांत मसमी भिकणांचेर आदारून आसा. भाताचे लागवडीखाला चडांतचड जमीन हाडपाचे यत्न चालू आसात. हांगा खनिजां सामक्याच उण्या प्रमाणांत मेळटात. जेवणखाणाच्यो वस्तू, यंत्रसामग्री, येरादारीची उपकरणां आनी हेर उत्पादित मालाची आयात चडशी अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां, ब्रिटन, फ्रांस, चीन, अस्तंत जर्मनी, रशिया ह्या सारक्या देशांतल्यान जाता जाल्यार भिकणां, भिकणांचें तेल, नुस्तें हांचीं निर्यात घाना, फ्रांस, स्वित्झर्लंड, बेल्जियम, ब्रिटन हांचेकडेन जाता. दालासी हें हांगाचें अधिकृत चलन. भाशांचोय वेव्हारांत उपेग जाता.
लोक आनी समाजजीण: गँबियांत सुमार ९५% परस चड लोक मुसलमान धर्माचे आसात. उरिल्ले किरिस्तांव आनी जडप्राणवादी आसात. वंशीक नदरेन सुमार ४०% मालिंके,१८% फुलानी, १४% वोलोफ, १०% दाओला आनी उरिल्ले हेर जमातींचे आसात. कुस्ती हो हांगाचो राश्ट्रीय खेळ.खेळ हांगाचे लोक आवडीन खेळटात.हांगाची अधिकृत भाशा इंग्लीश आसली तरी अरबी आनी हेर आफ्रिकन ह्या देशांत रेल्वेमार्ग नात.हो देश गँबिया न्हंयच्या दोनूय वटांनी पातळिल्ल्यान उदकांतले येरादारीक चड म्हत्व आसा. बँटूल हांगा ह्या देशांतलें मुखेल बंदर आसा. यँडूम हांगा देशांतलो मुखेल विमानतळ आसा. रस्त्याच्या मार्गांवयल्यान व्हडलीशी येरादारी चलना. राश्ट्रीय साक्षरतेचें प्रमाण १०% आसा. हांगा अजून फुकट, सक्तीच्या आनी एक सारक्या शिक्षणाची वेवस्था जावंक ना. मॅकार्थी आनी बासे हीं हांगाचीं हेर मुखेल शारां.
Remo Fernandes
Luís Remo de Maria Bernardo Fernandes, zaka Remo Fernandes mhonn volkhotat, ek famad songitkar zaun asa. To ganvan Xivolecho. Tannem khopxeo Hindi cholchitranim gailam, ani eka vellar, to Indiecho sogleakin boro Ingles gavpi aslo. To Ingles, Hindi, French, Portuges and Konknni bhasani gaita. Tacho ek album zaun asa Old Goan Gold.
Polleiat
Remo_Fernandes
वर्ग:Konknni वर्ग:Goenche songitkar वर्ग:Indie – che Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Romi panam
साहित्य-स्वाध्याय
साहित्य-स्वाध्याय
लेखक
चंद्रकांत केणी
दुसरी आवृती
2007
छापपी
ओमेगो एन्टरप्राइजस श्री.सुरेश काकोडकार विद्यानगर कॉलनी मडगांव-गोंय
मुखचित्र
सुरेश काकोडकार
मोल
70
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंगराव दाजीसायब देसाय
पांडुरंगराव दाजीसायब देसायहे कोंकणींतले एक लेखक।तांची सविस्तर म्हायती अशी आसा।
जल्म
तांचो २५-२-१९३८ वर्सा गोंयांतल्या सांखळे गांवांत,खाशे कुटुंबात जालो.
शिकप
शिकप मराठी आनी पुर्तूगेज भाशेंत जाले़. भुरगेंपणासावन फुटबॉल खेळाची ताका आवड आशिल्ली. शेती आनी बागायती हो पूर्वजांकडल्यान चलत आयिल्लो वेवसाय आपणायलो.
वावर
ल्हानपणासावन नाटकांत सवंगां करपाचो आनी नाटकां पळोवपाची ताका आवड आशिल्ली. हेच आवडीतल्यान कोंकणीतल्यान नाटयलेखन करपाची उर्बा आयली. सुक्या वांगडा वलां हें तांगेले दोन विनोदी नाटकुल्यांचें दुसरें पुस्तक.
संदर्भ
वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक
धर्मशास्त्र
धर्मशास्त्र शब्दकोशांत धर्म ह्या शब्दाचे साबार अर्थ दिल्लें आसात. मुखेलपणान धर्म हो शब्द आज्ञा, रूढी, कर्तव्य, अधिकार, न्याय, नीती, गूण, बरीं कर्तूबां आनी कर्म अशा साबार अर्थान वापरतात. धर्मशास्त्र हें खाशेले नांव मुखेलपणान हिंदू समाजाक जें नेम लागू जातात, त्या नेमाचें शास्त्र अशा अर्थान वापरतात. हिंदूधर्मशास्त्र हें मुखेलपणान वेद, स्मृती आनी पुराणाचेर आदारिल्लें आसा. हिंदूधर्मशास्त्रावयलें ग्रंथ इ. स. पयलीं सुमार 600 ते 300 वर्सासावन चलत आयल्यात आसुंये अशें मत आसा. ह्या ग्रंथाक 'धर्मसूत्र' वा 'स्मृती' अशें म्हण्टात. हिरण्यकेशी आनी बौध्दायन हांचे गौतम आनी आपस्तंब ग्रंथ, तशेंच उपरांतचे वसिष्ठ आनी विष्णु हांचे ग्रंथ सगळ्यांत पोरणें. स्मृतीकारांत मनू, याज्ञवल्क्य, पराशर, नारद, कात्यायन, बृहस्पती हांची नामना आसा.
अस्तंती राश्ट्रांनी मध्ययुगाच्या सुमाराक धर्माचो सामाजीक जिणेंतलो प्रभाव जसो उणो जायत गेलो, तशें धर्म आनी विधी हें एकमेकांसावन पयस जायत रावले. युरोपान धर्म आनी विधी हांच्यातलें वेगळेंपण धर्म सुदारणा आंदोलना उपरांत घडून आयलें. रोमी विधी हो मुळांत धर्म आनी रूढी हांचेर आदारिल्लो. मुखार रोमी साम्राज्याची वाड जालें उपरांत आनी वेपाराच्या निमतान तांचो ग्रीसी संस्कृतायेकडेन तसोच तत्त्वगिन्यानाकडेन संबंद आयलो. हाकालागून उपरांत रोमी विधींचें स्वरूप बदलत रावलें. स्टॉयक तत्त्वगिन्यानाचो रोमी न्यायशास्त्राचेर व्हड परिणाम जावन, हातूंतल्यानूच इहवादी जस जेनशियम हाचो उदय जालो. सादारणपणान मानवी वेव्हाराक लागून पडपी विधीनिषेध ह्या अर्थान जस जेनशियम ही संज्ञा रोमी काळांत चालंत आशिल्ली.
धर्मनिश्ठ कायद्याचो मुळावो आदार म्हळ्यार रूढी. पारंपारिक समाज हो रूढीमोगी आशिल्लो. जसोजसो समाज बदलत रावलो, तशें रूढींचें म्हत्व उणें जायत गेलें. धर्म आनी रूढीं हांची बंधनां उणी जालेउपरांत कायदे मंडळांकडच्यान कायदे करपाचें प्रक्रियेक नेट आयलो. पूण आयजलेगीत धर्म आनी रूढी हाचें व्हडपण विधिनेमांचेर आदारिल्लें आसा हें दिश्टी पडटा. आयज लेगीत सगळ्या धर्मांत लग्न ग्राह्य थरोवपाखातीर धर्मप्रणीत विधी करचो पडटा.
वर्ग:देवनागरी पानां
Sonsogor
Sonsogor zaun asa Goenche sogleam von unch tenkxi. Ti doriacho sthorakin 1167 metr unchaier asa. Hi Sattari talukent asa. Haha Sonsogodd, Darsingha vo Darsinga -ui mhonntat. Sonsogor zaun asa Ostomteche Ghatacho bhag.
वर्ग:Bhugol वर्ग:Romi panam
आल्कॉल (आल्कोहॉल)
Kuhl, Koh’l वा Kohol (म्हळ्यार सामको बारीक पिठो) ह्या अर्थाच्या अरबी शब्दावयल्यान ‘आल्कोहॉल ’ (Alcohol) हो शब्द तयार जालो, अशें म्हणटात.
सौदर्यप्रसाधनांत वापरतात त्या अँटिमनी सल्फाइडाच्या सामक्या बारीक पिठ्याखातीर तशेंच, हेर पदार्थांच्या सामक्या बारीक पिठ्याखातीर ‘आल्कोहॉल ’ हो शब्द वापरताले. ते उपरांत ताचो ‘अर्क ’ ह्या अर्थान वापर जावपाक लागलो. सोळाव्या शतमानाउपरांत ‘आल्कोहॉल ’ हो शब्द ‘ वाइन स्पिरीट ’ खातीर वापरपाक सुरवात जाली.
व्याख्या
कार्बन, हायड्रोजन आनी ऑक्सिजन हांच्यपसून तयार जाल्ल्या कार्बनी संयुगाक ‘आल्कोहॉल ’ अशें म्हणटात. एक वा चड हायड्रोजन अणूंची सुवात, एक वा चड हायड्रॉक्सील (OH) गट घेवन तयार जाल्ले हायड्रॉकार्बनांचे हायड्रॉक्सिल अनुजात (derivatives)अशेंय आल्कोहॉलाचें वर्णन करतात. R-OH हें आल्कोहॉलचें सादारण सूत्र आसून हातूंत R हो आल्किल वा बदली (substituted) आल्किल गट जावन आसा. हो गट प्राथमिक, द्वितीयक,तृतीयक वा उक्ती सरपळी वा चक्रीय आसूं येता. तातूंत दोट्टी बंध, एक हॅलोजन अणू वा एक अॅरोमॅटिक वलय हाचो आस्पाव आसूं येता.
एकूच हायड्रॉक्सिल गट आशिल्ल्या आल्कोहॉलाक मोनोहायड्रिक, दोन आसल्यार डायहायड्रिक, तीन गट आसल्यार ट्रायहायड्रिक आनी चार वा चड आसल्यार पॉलिहायड्रिक आल्कोहॉलां अशें म्हणटात. डायहायड्रिक आल्कोहॉलांक ‘ ग्लायकॉल्स ’ (glycols) अशेंय म्हणटात.
वर्गीकरण
हायड्रोक्सिल गट आशिल्ल्या कार्बन अणूक कितले हायड्रोजन अणू लागिल्ले आसात तांचे प्रमाण आल्कोहॉलांचे प्राथमिक, द्वितीयक आनी तृतीयक अशें वर्गीकरण केलां.हायड्रोक्सिल गट आशिल्ल्या कार्बन अणूक जर दोन (मिशिल आल्कोहॉलाचे विशीं तीन) हायड्रोजन अणू लागिल्ले आसत जाल्यार त्या आल्कोहॉलाक ‘ प्राथमिक आल्कोहॉल ’ म्हणटात;कार्बन अणूचेर एक हायड्रोजन अणू आसत जाल्यार त्या आल्कोहॉलाक ‘ द्वितीयक आल्कोहॉल ’ अशें म्हणटात आनी जर एकूय हायड्रोजन अणू नासत जाल्यार त्या आल्कोहॉलाक ‘ तृतीयक आल्कोहॉल ’ अशें म्हणटात.
नामकरण
आल्कोहॉलांक नांव दिवपाच्यो तीन पध्दती आसात.1. आल्कोहॉलाकडे अनुरूप अशा डायड्रोकार्बनाच्या नांवांतल्या मूळ शब्दाक ‘ इल ’ हो प्रत्यय आनी आल्कोहॉल हो शब्द जोडून; देखीक- मिशिल आल्कोहॉल, एथिल आल्कोहॉल, n- डेकिल आल्कोहॉल, सेटिल आल्कोहॉल. 2. मिथेनॉल नांवाः त्या हायड्रोजनाच्या नांवाक ‘ ऑल ’ प्रत्यय जोडून; देखीक-मिथेनापसून मिथेनॉल 3. IUPAC नांवाः International Union of Pure and Applied Chemistry हे संस्थेन थारायल्ल्या नेमांप्रमाण नांवां दिवपाची पध्दत. ह्यो तीनूय नामकरण पध्दती फुडल्या पानार दिल्ल्या कोश्टकावेल्यान स्पश्ट जाता.
भौतिक गुणधर्म
आल्कोहॉलां हीं निवळ द्रव आसतात वा रंगहीन घन आसतात. चडशीं मोनोहायड्रोक्सी आल्कोहॉलां उदकापरस लकीं आसून तीं सगळीं कार्बानी विद्रावकांत विरगळटात.नीच स्थानाची अॅलिफॅटिक आल्कोहॉलां हीं चलद्रव्यां आसात. सांद्रता (viscosity) रेणुभारावांगडा वाडत वता आनी ताका लागून C₆ ते C₁₁ ह्या गटांतल्या आल्कोहॉलांची सांद्रता वाडत वता. n-डोडेसिल आल्कोहॉल हो नोर्मल प्राथमिक आल्कोहॉल माळेंतलो पयलो घटक. सायक्योहेक्झेनॉल (cyclohexanol) हें घन जाल्यार बेंझिल आल्कोहॉल हें उदकापरस जड आशिल्लें द्रव. दोन आनी तीन हायड्रोक्झील गट आशिल्लीं आल्कोहॉल, श्यान (viscous) रंगहीन आनी गोड रुचीचीं द्रवां आसतात. उंचेलीं पॉलीहायड्रोक्सी आल्कोहॉलां हीं चडशीं स्फटिकमय घन आसतात.
कांय आल्कोहॉलांच्या भौतिक स्थिरांकांची वळेरी फुडल्या पानावयल्या कोश्टकांत दिल्याः
आल्कोहॉलांचे उकळ बिंदू रेणुभाराप्रमाण जितले आसूंक जाय ताचेपरस मात्शे चडूच आसतात. हायड्रोक्सिल (OH) गटांमदल्या हायड्रोजन बंधांक (bonding) लागून हें घडटा. एका अणूक सहसंयुजी बंधावरवीं धरून आनी दुसऱ्या अणूक फकत थीरविद्युत् शक्तीवरवीं धरुन हायड्रोजन अणू हो दोन electronegative अणूंमदल्या पुलाचें काम करता.
रसायनीक गुणधर्म
आल्कोहॉलांचे रसायनीक गुणधर्म ताच्या कार्यकारी गटाचेर म्हळ्यार हायड्रोक्सिल गटाप्रमाण थारायतात. आल्कोहॉलचे विक्रियेंत दोन बंधांपैकी एक बंध तुटताः –OH गटाची बदली करून C-OH बंध वा –H ची बदली करून O-H बंध. ह्यो विक्रिया –OH वा –H च्या बदल्यांत एक गट सुवात घेवन substitution पध्दतीन वा दोट्टी बंध तयार जावपी elimination पध्दतीन जातात. R चे रचनेच्या फरकाक लागून विक्रियाशीलतेंत (reactivity) भेद घडून येता.
आल्कोहॉलांच्यो विक्रिया
हायड्रोजन हलाइड्सवांगडा आल्कोहॉलांची सहज विक्रिया जावन आल्किल हलाइड्स आनी उदक तयार जाता. फॉस्फोरस ट्राय आनी पेंटाहलाईड्स तशेंच थायोरिल क्लोराइड्स हांच्यासारकीं विक्रियक द्रव्यां (reagents) वापरल्यार हें रुपांतरण बेगीन घडून येता.
R-OH+HX--> RX+H₂O
3R-OH+PCI₃--> 3RCI+P(OH)₃
R-OH+SOCI₂--> RCI+HCI+SO₂
आक्लोहॉलाचीं लक्षणां
पी-नायट्रोबेंझोएट्सची आनी 3,5-डायनायट्रोबेंझोएट्स ह्या घन इस्टर्सची निर्मिती जाता, हाचेवेल्यान आल्कोहॉलाचीं कांय लक्षणां स्पश्ट जातात. फाव तें बेंझोइल क्लोराईड, आल्कोहॉलावांगडा घेवन पीरीडीनच्या सांगातांत विक्रिया घडोवन हाडून हे इस्टर्स तयार करतात. ही पध्दत तीनूय प्रकारच्या आल्कोहॉलांक लागू जाता.
C₆H₅COCI+ROH--> C₆H₅COOR+HCI
आल्कोहॉलांच्या वेगवेगळ्या गुणधर्मांचो अभ्यास तांच्या वर्णपटविज्ञानाच्या (spectroscopic) नदरेन पृथक्करण करून करतात. हातूंत Infrared Spectrum, Nuclear Magnetic Spectrum (NMR) आनी Mass Spectrum ह्यो पध्दती आस्पावतात.
आल्कोहॉलाचो उगम (उत्पादन)
मोनोहायड्रिक अॅलिफॅटिक आल्कोहॉलाचे तीन मुखेल उगम (sources) अशेः 1. कार्बोहायड्रेट्स सारक्या सैमीक पदार्थांचें वितंजन (fermentation) 2.सैमीक वायू वा पेट्रोलियम पसून मेळपी हायड्रोकार्बन्सचें रसायनीक संश्र्लेशण. 3. सैमीक चरबी आनी तेलांची रसायनीक अभिक्रिया (treatment).
मिथिल आक्लोहॉल (मिशेनॉल, वूड आल्कोहॉल वा वूड स्पिरीट- CH₃OH) हो आक्लोहॉल वर्गाचो सगळ्यांत सादो मुळावो प्रतिनिधी आसा आनी तो उदक, आल्कोहॉल वा इथर हांच्यावांगडा भरसूं शकता. हें रंगहीन, नितळ द्रव आसा. ताका एके वेगळेच तरेचो वास येता तो तातूंत आशिल्ल्या अपद्रव्यां (impurities) खातीर पूण हें आक्लोहॉल शुध्द आसल्यार लेगीत हो वास थोड्या प्रमाणांत येताच.ह्या आल्कोहॉलाची, वूड स्पिरीट ह्या नांवान एक इतिहासीक उत्पादन पध्दत आसा, ती लांकडाचें भंजक उर्ध्वपातन (destructive distillation) करून करतात. आर्विल्ले उत्पादन पध्दतींत कार्बन मोनोक्साइडची हायड्रोजनवांगडा दाबाचेर आनी झींक ऑक्साइड आनी क्रोमिक अम्ल ह्या उत्प्रेरकांवांगडा विक्रिया घडोवन हाडून मिथिल आल्कोहॉल तयार करतात.
उपेग
गरजेच्या तेलांचे आल्कोहॉलिक विद्राव वा वासाचीं द्रव्यां आनी वखदां हातूंत वापरिल्लीं रूचीचीं द्रव्यां हांच्या उत्पादनांत एथिल आल्कोहॉलाचो वापर करतात. कार्बनी संश्र्लेशण, सेल्युलॉइड आनी हेर प्लास्टिक, पूतिरोधक (antiseptic) आनी जंतूनाशक हांच्या उत्पादनांत आनी अकार्बनी द्रव्यांखातीर विद्रावक (solvent) म्हूण एथिल आल्कोहॉलाचो वापर करतात. ब्युटाडिएनच्या (butadiene) उत्पादनांत एथिल आल्कोहॉलाचो मोट्या प्रमाणांत वापर जाता. ब्युटाडिएनचें स्टीरीन वांगडा co-polymerisation जातकच कृत्रिम (synthetic) रबर तयार जाता. इंधन म्हणूनूय ताचो मोट्या प्रमाणांत उपेग जाता. निर्जल आल्कोहॉल आनी पेट्रोल हांचें मिश्रण मोटारींचें इंधन म्हूण अस्तंत्या राश्ट्रांत वापरतात. व्हिस्की, रम, बिअर, जिन, व्होडका आनी हेर आल्कोहॉलीक पेयांनी एथिल आल्कोहॉलाचो सोरो म्हूण वापर जाता.
उंचेलीं, चरबीयुक्त आल्कोहॉलाः 6 वा ताचेपरस चड कार्बन अणू आशिल्ल्या मोनोहायड्रिक अॅलिफॅटिक आल्कोहॉलांच्या वर्गाक ‘ उंचेलीं आल्कोहॉलां ’ (Higher Alcohols) अशें म्हणटा. चरबी, तेल, मेण हांच्यासारक्या सैमीक पदार्थांपसून मेळपी आल्कोहॉलांक चरबीयुक्त (fatty) आल्कोहॉलां अशें म्हणटात. चरबीयुक्त आल्कोहॉलां हीं चड करून सरळ सरपळी आशिल्लीं आनी सम (even) आंकड्यांचे कार्बन अणू आशिल्लीं प्राथमिक आल्कोहॉलां आसतात.
वर्ग:देवनागरी पानां