cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
शिरगांवची जात्रा
होमखण
हातुंतले मुखेल चौगुले देवीचो कलश उखलून मोडाच्या तकलेर दवरता आनी भायर घाडी सगळ्या देवदेतांची नांवां घेवन पारंपारीक पद्दतीन गाराणे घालता. मोडाच्या आंगात येता आनी ती मिरवणूक होमकंडा कडेन पावता. थंय लाकडां पेटून तांचे कोळशे जाल्ले आसतात. त्या वेळार तो कलश पिटकोळाची फुलां आनी मोग-याच्या कळ्यांनीच फकत शृंगारुंक जाय. सकाळी पातोडेर हो सगळो लोक थंय पावतात त्या वेळार कळसावयले फूल त्या उज्यात उडयतात. हे फूल जळना, अशी समजूत आसा. थंयच्या देवचाराचे मानपान करतात. फाटल्यान धोल, ताशे हांच्या विशिश्ट लयेत व्रतस्त धोण एका फाटल्यान एक अशे त्या जळट्या इंगळ्या वेल्यान चलत वतात. निमणो देवीचो कळस घेतिल्लो मोड उज्यातल्यान वता. परत देवी देवळांत येता. धोणांच्यो हेर विधी जाता आनी जी मुखेल जात्रा आसता ती सोपता. देवाचो प्रसाद घेवन धोण आपआपल्या घरां परततात. हाका कौल म्हणटात आनी तो मोडाकटल्यानूच घोवचो आसता. हो कौल शेजारच्या रवळनाथाच्या देवळांत जाता. तेपयली थंय लेगीत धर्मीक विधी आसात. थंयच्यान कळस सातेरीच्या देवळांत येता आनी परंपरेच्या वाटेतल्यानूच "मानसे वाडा" ह्या महार वाड्यार वता. थंय कोल घेवपाचो पयलो मान गांवच्या म्हाराचो आसा. उपरांत गावातल्या प्रत्येकाच्या घरांनी वचून गावक-यांक कौल दिता. हो कळस आनी वांगडचे मानकरी वाजपावांगडा चलत आसतात. पांच दीस हे भ्रमण चालूच आसता. निमण्या दिसा कळस परत देवळांत येता. आनी धार्मीक विधी जावन तो मूळ जाग्यार दवरतात. जात्रा सोपता.
ह्या जात्रेची जावपी सगळी विधींची सविस्तर नोंद करप कठीण आसा. शिवाय ह्यो विधी पळोवपाक गेल्यार सारक्योच आसतात. कांय जाग्यार एका विशिश्ट कारणाक लागून निर्माण जाल्ल्यो परंपरा दिसतात. ताचे फाटल्यान कांय आख्यायिका, कथा, दंतकथा आसात. पूण सर्वसामान्यान तांचे स्वरूप भायल्यान सारकेच आसा. वाजप पद्दती मात प्रत्येक विधीच्या वेळार भिन्न आसात.
अशा प्रकारची एक जात्रा, जातूंत इंगळ्यातल्यान चलत वचप आसता, अशी चैत्र निमणी कुडणे-नावेली ह्या दिवचले तालुक्याच्या गावांत जाता. थंय पारंपारीक धोण नात. मात गांवांतल्या लोकांचो सहभाग आसता. ही जात्रा जाल्या उपरांत तिचोच एक भाग म्हळ्यार कौल दिवपाची प्रथा. जात्रेच्या दुसरे दिसापासून पांच दीस मेरेन देवीचो कौल दितात. ह्या कौलांत वेगवेगळ्या शारातल्यान, गांवांतल्यान लोक येतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Filemonak Pauluchem Potr
Filemonak Pauluchem Potr
Epistle to Philemon
Pauluk, poile pavtti roma xarant bondkhonnint ghalo tedna, to Onesimus mhonnlolea eka chakrak vollkhunk pavlo. Frijiechea Kolos nograntlea Filemonak, aplea dhoniak, Onesimus soddun ghel’lo. Hea parpollak Jesuchi vollokh diun Kristi dhormant bhitor kaddlea uprant, taka portun tachea dhonia-xim dhaddunk, Paulu bore sondik ravtalo. 63vea vorsa Koloskarank ek potr dhaddchem aslem tedna, hi sondi taka mell’li. Tikikus Pauluchea niropia borabor, Onesimus gelo. Khotkhotit ulo marun, Paulun aplea ixttak, Filemonak, hem potr boroilem ani mhatmikponnan hea parpollak vagoi mhonn tache lagim maglem.
Polleiat
Books_of_the_Bible
Bible
Sandarbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Novea Korarachim Pustokam (New Testament Books) वर्ग:Devachem Utor वर्ग:Romi panam
Loliem-Polem
Loliem-Polem ho ganv Bharotachea Goenchea rajiacho Kannkonnchea ekdom dokxinnek urtai, zachi xim' Kornattok rajeachea Karvar talukent asa..
Stholl
Loliem-Polem bhonvtonni dokxinnek Karvar talukas, ut'torek Kepem taluka, ani ut'torek Saxtti talunka asat.
Itihas
Loliem, adim Banavasi chea Kodom raza khal aslem ani taka khoreponni  Loha-halli (ek Konnodd utor) mhonn vollkhotale kiteak tea ganvank min sodpache karagir asle je Hindu devancheo ani devtencheo  murti toiar kortale  zaka te lokhonn ani aluminium vaportale,  Canara Rajpotra pormonnem. Uprant to Purtugez vasahotent ailo ani   Loliem nanvant tachem bodlop zalem..
Bhugol
Loliem haka sat vadde asat—zanchim nanvam, Iddar, Karay, Kajalker, Shelli, Polem, Peddem ani Maxem. Karbhara khatir, Shelli ani Peddem don bhagant vibhaglam, jea vorvim soglle mellun nnov vadde asat..
References
वर्ग:Romi panam
तुळजाभवानी
तुळजाभवानी नामनेची देवी भवानी हिचें एक रुप.हिका त्वरीता,त्वरजा,तुरजा,तुकाई अशीं आनीकय नांवां आसात.त्वरजा वा तुरजा ह्या संस्कृतत नांवापसून तुळजा हें नांव जालां आसुये. सुक्रार हो देवीचे उपासनेंतलो म्हत्वाचो वार.तुकाई हें नांव तुक्क म्हळ्यार शुक्र ह्या द्रवीड उतरापसून तयार जालां. देखून ‘सुक्राराची देवी’ ह्या अर्थान तुकाई हें उतर आयिल्लें दिसता.
तुळजाभवानीचें मुखेल थळ महाराष्ट्रांतल्या उस्मानाबाद जिल्ह्यांतल्या तुळजापूर ह्या गांवांत आसा. ह्या देवळांतली तुळजाभवानीची मूर्त काळ्या पाशाणाचेर उंच शींवासनाचेर उबी आसा. माथ्यार मुकुटाचेर सयोनिलंग आसून मुकुटापोंदच्यान केसांचे आगळ भायर आयल्यात. ही अश्टभुजादेवी आसून तिच्या हातांत बाण,चक्र,शंख,धणू,पानपत्र आनी राकेसाची शेंडी आदी वस्तू आसात.फाटीर बाणांचो भातो आसा. तिचो उजवो पांय महिषासुराचेर आसून ताचे उजवेकडेन शींव आनी ताचेसकयल मार्कंडेय ऋषी आसा. ही मुर्त सतराव्या अठाव्या शतमानांतली आसतली अशें अभ्यासकांचें मत आसा.
रावणाचें पारिपत्य करुंक गेल्ल्या रामाक हिणें जैताचो वर दिल्लो देखून हिका रामवरदायिनी अशेंय नांव पडलां अशी एक कथा एकनाथान भावार्थ रामायणांत दिल्ली आसा.
रामवरदायिनी ही मोरे हांची कुलदेवता.तिचे थळ प्रतापगडाच्या मुळसांत आशिल्ल्या पार ह्या गांवांत आसा. फुडें मोरे हाका हारयतकच शिवाजी महाराजान प्रतापगडाचेर हे देवीची स्थापना केली.अफजलखानाक मारतकच ताणें थंय तिचें देवूळ बांदलें आनी नेपाळाळतल्यान गंडकी शिळेची मूर्त हाडून तिची नव्यान प्रतिश्ठापना केली. पुण्यालागसार सिंहगडाच्या मुळसांत कोंढणपूराकय तुकाईचें एक देवूळ आसा.
वर्ग:देवनागरी पानां
Xio, Xio Zuana - Dulpod
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Xio, Xio Zuana
Xio, xio, Joana
Type: Dulpod
Source: A. da Gama/ C. Xavier. Goemchim Gitam. Mandde anim Dulpodam.Nr.
Musical form: Binary
Literary form: Ethnological aspects
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Ilhas, Goa, 30.05.2005
Xio, xio Zuana
Modlea vanan far poddonam.
The pounding is not getting to the centre mill stone.
Xio, xio Zuana,
Xio, xio, xio kanntta go,
Xio, xio, xio, the grinding is on,
The old husband of the grinding woman.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
भलायकेचे सायबिणीक नवेन
भलायकेचे सायबिणीक नवेन
एह भव पवित्र आंकवारी, भव पवित्र त्रितवेन तुका सुर्वेक थावन जेजूची आवय जावंक विचून काडली. तुका देव-पुत मनीस जालो ते घडयेक आनी उपरांत ताका नव म्हैने तुज्या कुसव्यांत सांभाळ्लो तेन्नां भोगलो तो संतस हांव आतां नियाळतां. म्हज्यां मागण्याचे खतखत्यान हांव खरेंच ही खुशालकाय आनी हो संतस चडोवंक आनी वाडोवंक सोदतां.
एह दुखवलेल्यांचे माये, तुनवें हे खुशालकायेचो उगडास काडटेल्यांक एक खेरीत शेकाय भासायल्याय तर तीच शेकाय म्हाका ह्यां म्हज्यां गरजांनीं कर. तुज्या पुतान सांगलां; "मागात आनी तुमकां मेळतेलें" तर हाचेर खरो विस्वास थेवेन म्हाका तुजो कान धी म्हण हांव तुजे कडेन विनयतां. देवाची खुशी जाल्यार हांव ह्या नवेनांत मागतां ते उपकार म्हाका मेळशे कर, नां तर म्हाका गरज ती कुरपा मागून घे.
(हांगा तुज्यो गरजो उग्ट्यो करच्यो )
एह देवाचे माये, हे म्हजे नमान तुका गाबरियेल बडव्यान केल्ल्या नमाना सांगातीं मानून घे "नमान कुरपेन भरलेले". हे म्हजे नमान तुज्या वैभवाच्या मोकुटार दाकटीं दाकटीं मत्यां जावं म्हण हांव अत्रेकतां. एह सस्तेल्यांचे भुजवोंडारे, देवाचो पुत मनीस जाळो तेन्नां तुका संतस भोगलो त्याच संतसान हांव मागतां तो उपकार म्हाका मेळून घे. ह्या पासत हांव सगळे म्हज्यो, तुज्या अनोदा खातीर केल्ल्यो बऱ्यो करण्यो तुका भेटयतां. हांव तुजे कडेन खतखत्यान मागतां ह्या खतखत्यान तुजें काळीज जेजूच्या मोगान लासतालें, म्हजीं खालतीं मागणीं आयकूं घे आनी म्हजे मागलेले उपकार म्हाका मेळय.
आमेन
पळेयात
Vailankanni Saibinniche Basilika
वायलांकाणी सायबिणीचे बासिलिका
वर्ग:! रोमान काथलीक आंचीं मागणीं वर्ग:देवनागरी पानां
हुंगरीशास्त्र
शस्त्रक्रियेवेळार पेशंटका गुंगी हाडपाचें शास्त्र. शस्त्रक्रिया चालू आसतना शस्त्रापसून जावपी घायांची दूख पेशंटाक जाणवची न्हय म्हणून ताका हुंगरीशास्त्रावरवीं गुंगी येवपाचें वखद दितात. हें वखद वायूरुपान दिवप आशिल्ल्यान तें पेशंटाक हुंगूक दिवप जाता आनी ताचेवयल्यान ह्या शास्त्राक हुंगरीशास्त्र अशें नांव पाडलां. ताकाच गुंगीशास्त्र अशेंय म्हण्टात. शिरेक इंजेक्शन करूनय गुंगी हाडप जाता. पूण सादारणपणान हुंगपाचोच वापर जाता.
हुंगपाच्या वायूचो सोद लागचेपयलीं पेशंटाचे तकलेर कसले तरी वस्तूचो आघात करून ताका बेशुध्द करताले आनी तो बेशुध्द अवस्थेंत आसतना, शस्त्रक्रिया करताले. उपरांत १७५४ च्या सुमाराक कार्बन डायऑक्सायड आनी उपरांत १७७१ वर्सा ऑक्सिजन वायूचो, गुंगी दिवपाखातीर वापर जावपाक लागलो.. १७९८ त सर हेमफ्री डेण्टी हाणें नायट्रस ऑक्सायड वायू सोदून काडलो. मायकल फराडे हाणें यीथर (Ether) चो उपेग गुंगीखातीर केलो. यीथरचो वापर फुडें चालूच उरलो. १८४६ त डॉ. विल्यम मॉर्टन हाणें यीथराचो वापर करून हुंगरीशास्त्राचें प्रात्यक्षिक करून दाखयलें. उपरांत १८४७ वर्सा जॅम्स सिम्पसन हाणें हुंगरेखातीर क्लॉरोफॉर्म हो पदार्थ वापरांत हाडलो. सद्या यीथर आनी क्लॉरोफॉर्म हांचो वापर जाता आसलो तरी यीथरांत, क्लॉरोफॉर्मापरस चड उपयुक्तता आसा. ई. फिशर हाणें १८६४ त ट्रिलिन आनी फ्रूऑड हाणें १९२९ त सायक्लोप्रोपॅन, १९५१ त सी. डब्ल्यू. सकलींग हाणें हॅलॉथॅन ह्या हुंगरीच्या पदार्थांची भर घाली. चीन देशांत २०० वर्सां लेनाबीस नांवाच्या झाडाचो रोस काडून हुंगपाक दिताले. भारतांतय अशा झाडांच्या पाळा – मुळांचो वापर जातालो. पिडेस्ताचें आंग थंड करून भेरावपाचीय प्रथा आशिल्ली.
हुंगरी दिवपाचे प्रकार: शस्त्रक्रियेच्या प्रकाराप्रमाण हुंगरी दिवपाचे प्रकार आनी प्रमाण बदलता. १) ल्हान शस्त्रक्रिया करता तेन्ना पिडेस्त आंगापुरतीच थळावी (Local) हुंगरी दितात. २) खंयच्याय एका हाताच्या वा पायांच्या भागाक शस्त्रक्रिया करपाची जाल्यार एकच हात वा पांय भेरावन दवरप जाता. ताका Block हुंगरी म्हण्टात. ३) फाटीच्या कण्यांत मज्जातंतूक दिल्ले हुंगरेक Spiral हुंगरी म्हण्टात तर मज्जातंतूक भायद दवरून दिल्ले हुंगरेक Epidural म्हण्टात. ४) पुराय आंग भरोवपी हुंगरी.
पयल्या तीन हुंगर्‍यांनी मनशाचे कुडीचें थरावीक आंगच भेरेता आनी मनीस शाबूत उरता. चवथे तरेचे हुंगरेंत पिडेस्त शाबूतेभायर उरता.
शस्त्रक्रियेच्या आकाराप्रमाण, तिका लागपी काळाप्रमाण, पिडेस्त प्रकाराप्रमाण तशेंच पिडेकाराचे अवस्थेप्रमाण हुंगरी दिवपाचें प्रमाण थारायतात. ०० मिमी. ते १४ मिमी. हें प्रमाण आसता. पिडेकाराचे उस्वास नलिकेंतल्यान हुंगरेचें वखद आनी तेचवांगडा प्राणवायूची पुरवण एका खाशेल्या मशिनावरवीं करतात.
प्रत्यक्षांत पुरवणेचें काम करचे पयलीं हुंगरी दिवपी पेशंटाची वैजकी तपासणी करतात. हे तपासणेंत पिडेस्ताचे काळजाचे थोके, मूत – रगताची अवस्था, रक्तदाब अशे गरजेचे वैजकी घटक तपासून घेतात. तांची स्थिती हुंगरेखातीर वेवस्थित आसल्यारच हुंगरी दिवपी जाता.
- डॉ. रामकृष्ण घ. रामाणी
वर्ग:देवनागरी पानां
तुर्की भास
उत्तर दिशेक फिनलंड तें दक्षिणेक तुर्कीस्थाना मेरेन आनी अस्तंतेक हंगेरी ते उदेंतेक मंगोलिया, मांचकुओ आनी चीनी तुर्कस्थानामेरेन पाताळिल्ल्या उरल-उल्ताइक भाशा चोम्यांतल्या अल्ताइक फांटयाची तुर्की हीम सगळ्यांत म्हत्वाचीमभास.
लिपी
संख्या शेंकडयांत तुर्कींची एक लिखान पदद्त एक लिखाण पद्दत आशिल्ली,ती सेमिटिक लिपींतल्यान तयार जाल्ली. हे लिपींत चार स्वरचिन्नां आनी छत्तीस जोडाक्षरां मात नाशिल्लीं. बोल्शोवहिक क्रांती उपरांत रशियांतल्या तुर्कि बोलींनी रशियन लिपी आपणयली. 3 नोव्हेंबर 1928 सावन तुर्की सरकारान आपणाले भाशेक एक रोमी लिपी तयार केली. लिपींत आठ स्वरचिन्नां आनी एकवीस व्यंजनचिन्नां आसात तीं अशीं- आ, ब, ज, च, द, ए, फ, ग, घ, ह, अ, इ A, b, c, g, d, e, f, g, g, h, l, ,i झ्य, क, स, श, त, उ, उ, व, य, झ J, k, s, s, t, u, o, v, y, z
व्याकरण
नामांत लिंगभेद ना,नामाचें मूळ रुप हेंच ताचें प्रथमेचें एकवचन आसता. ताका लार हो प्रत्यय लावन भोववचन तयार जाता. नामांत तालव्य स्वर आसल्यार ताका लेर हो प्रत्यय लायतात. देखीकः आदीम-मनीस,आदामलार-मनशां,एव्-घर,एव्लेर-घरां.तुर्कींत स विभक्ती आसात-प्रथमा(शून्य),व्दितीया(अ,इ,उ,उ),चतुर्थी (आ,ए),पंचमी (दन् दन्),पष्ठी(अन्,इन्,उन्,उन्).सप्तमी(दा,दे).स्वरान्त शब्दा उपरांत हेच प्रत्यय व्दितीया (यि),चतुर्थी (या,ये),पष्ठी(नम्,नुन्,नॅन्) अशे आसात. सर्वनामां अशीं आसात एकवचन            भोवचन पयलो पुरुश बेन् बिझ् दुसरो पुरुश सेन् सिझ तिसरो पुरुश ओ,ओल् ओनलार्
बेनिम्,बिझिम्;सेनिन,सिझिन्.ही ताची॥ स्वामित्वदर्शक रुपां जातात.किम्.कोण,ने,किदें ,हांगि खंयचो,नसल,कसो,काय,कितलो,हीं प्रस्नावाचक रुपां आसात. मेक् हो प्रत्यय क्रियारुप दाखयता. सेव्मेक्चो वर्तमानकाळ- एकवचन            भोवचन पयलो पुरुश सेवेरिम् सेवेरिझ दुसरो पुरुश सेवेर्सिन् सेवेर्सिनिझ् तिसरो पुरुश सेवेर सेवेरलेर् आसा ह्या क्रियापदान जेन्ना दोन नामां जोडटात,तेन्ना हें क्रियापद तुर्कींत नामाक प्रत्यय लावन उकतायतात.हे प्रत्यय अशे- एकवचन            भोवचन पयलो पुरुश अम् इम्,उम,उम,(हांव) आसा, अझ,इझ्,उझ्,उझ् दुसरो पुरुश सन्,सिन्,सुन्,सॅन् सनझ,सनिझ्,सुनुझ्, सुनुझ्. तिसरो पुरुश दर्,दिर्,दुर,दुर, दरलार,दिरलेर,दुरलार्,दॅयलेर. आदामम् हांव दादलो आदामसन् तूं दादलो आज्ञार्थाचे प्रत्यय- एकवचन          भोवचन पयलो पुरुश शून्य इनझ् दुसरो पुरुश सन् इ सनलार इ भूतकाळ आनी संकतार्थ – एकवचन          भोवचन पयलो पुरुश म् क् दुसरो पुरुश शून्य लार्,लेर्
रितीदर्शक अव्यायाचो मुखेल प्रत्यय जा (जे) आसा,आघिर-जड.आघिर् जा जडपणान,बेन्-हांव ,बेनजा-म्हज्या मतान,आदाम् – मनीस.आदामजा-मनीसपणान. 1 बिर्, 2 इकि,3 उँच.4 दर्त्,5,बेश्,6आल्त.7 येदी,8,सेकिझ्,9 दोकुझ्.10 ओन् हे तुर्कींतले पयले धा अंक आसात.
तुर्की बोली उलोवपी वाठार खूब व्हड आसून तातूंत गट येतात ते अशे- 1.ईशान्य गट-रशियांतलें याकूत.मंगोलियाचे शिमेवयलें तुर्क.
2.हाका गट-मदलें आबाकान,सकयलें आबाकान,हांचे उत्तरेकडलो वाठार आनी कामासिंची. 3.अल्ताई गट-अल्ताई,तेलेउत,उत्तरेकडेल कुमांद,तार्तर,शोर,आणबा. 4..उदेंत सायबीरिया गट-(चुलिम आनी तोबोलचे) तार्तर,बाराबा,बुखरी ओत.
5.व्होल्गा-उरल गट-कॅझनचें तार्तर,मिशार,तेप्तिआर,बाखकीर,चुवाश. 6.मध्य आशिया गट.चीन आनी कान्सू वाठारांतलें तुर्क,काझाक,किरगीझ,उझबेक.रिक्वाचें तुर्क. 7.नैर्ऋत्य गट-अफघाणिस्तान,इराण आनी तुर्कमेनिस्तानांतलें,तुर्क.इराणांतलें आझरबैजान,उत्तर कॉकेशन,बालखुर,कुमिक,कारापापाख,तुर्कस्तानाचें तुर्क,बेसअरेबियांतलें गागउस.क्रिमयाचे दक्षिणेचें तार्तर. 8.हेर-तुर्कीच्या वाठारांत पातळिल्यो हेर सगळ्यो बोली.
तुर्की साहित्य
सातव्या आनी आठव्या शेंकडयांतले सायबेरिया आनी मंगोलियांत मेळिल्ले तशेंच पुरातन काळांतल्या कोक तुर्की राजांच्या भोवमानान बरयल्ले शिलालेख हे सगळ्यांत पोरणो तुर्की अवशेश उपरांतच्या काळांतलें लिखाण उईगुर लिपींत जालां. तुर्कांनी,इस्लाम धर्म आपणायतकच,अरबी आनी इराणी वाड,मयाचो वापर करपाक सुरवात केली आनी इकराव्या शेंकडया उपरांत वाड. मयीन स्वरुपाचें लिखाण जावंक लागलें.युसूफ हाज हाजीब हाचें ‘कुतादगू बिलिग’(1069) हें नितीबोधाचेर बरयल्लें काव्य उदेंत तुर्कस्थानांतलें वाड.मयीन स्वरुपांतलें पयलें लिखाण. ह्याच काळांतलें अदिब अहमद हाचें ‘अतबतुल हकयिक’ हें दुसरें पुस्तक आसा. उपरांत तुर्की भाशेच्या चगताई,अझेरी आनी ओसमानली ह्या तीन मुखेल शाखांनी वाड. मय तयार जालें. चगताई वाड.मय-मध्य अशियांतल्या तुर्कांभितर उदरगतीक पाविल्ली ही एक भास.ही तेराव्या शेंकडायाचे अखेरेक सावन सुरवात जाली. ही भास खाकानिया तुर्की भाशैचेर आदारिल्ली आसा.
भास खाकानिया तुर्की हे भाशेचेर आदारिल्ली आसा. हेरांत ,समरकंद ह्या मुखेल केंद्रांवांगडा दिल्ली हे लेगीत भाशेचें केंद्र आशिल्लें.अली शिर नेवाई ह्या हे भाशेच्या नामनेच्या प्रतिनिधीन,इराणी संस्कृती आनी भाशा हांच्या प्रभाव काळांत लेगीत तुर्की ही खंयचेय नदरेन फार्सी पस उणी ना हें आपल्या मुहाकामतुल लुगतैन ह्या ग्रंथांत सांगलां.सम्राट बाबरान तुर्कींत कविता आनी बाबरनामा ह्यो यादी बरयल्यो.तशेंच हेर मोगल राजांनीय तुर्की भाशेंत लिखाण केलें.बाबराचो पूत कामरान मिर्झा हाचें दिवान प्रसिध्द आसा.मध्य आशियांतलो अझीझी हाणें काव्यनिर्मीती केल्ली.बैरमखान तशेंच सोळाव्या शेंकडयांतलो काशिमरचो राज्यकर्तो मिर्झा हैदर दुघलत हेय तुर्की भाशेचे कवी आशिल्ले. लघुव्याकरणां,शब्दकोशय भारतांत तयार जाले.अझफरी हाचोय एक शब्दकोश आसा.एकुणिसाव्या शेंकडयांत इन्शा हाणें आपली दीसपटी आनी कांय कविता तुर्की भाशेंत बरयल्यो. 1917 उपरांत,रशियांतले नवे राजवटीखाला चगताई भाशेची सुवात उझबेक भाशेन घेतली.
आझरी वाडमय-तेराव्या –चवदाव्या शेंकडयांतले हसन ओघलू आनी काझी बुऱ्हानुद्दीन ‘दिवाना ‘त’ तुयूग ‘ ह्या खास तुर्की काव्य प्रकाराचो आस्पाव जाता.नेसिम ह्या हुरुफी पंथाच्या कवीन उर्बेरभरीत गझली बरयल्यात.ताका चौदाव्या शेंकडयांतलो सगळ्यांत श्रेष्ठ कवी मानतात. पंदराव्या शेंकडयांतलो हबीबी हो म्हत्वचो कवी आसा.शाह इस्माइल हो इराणाचो राजा तशेंच फुजुली ह्या नामनेच्या तुर्की कवीनूय आझरीत लिखाण केलें. सोळाव्या शेंकडयांतलो,दिल्ली दरबारांतलो कवी सियानी तेच भाशेन सतराव्या शेंकडयांतलो नामनेचो इंडो-इराणी कवी साइब हाच्योय हे भाशेंतल्यो कांय गझली आसात.
उस्मानाली (ऑटोमन) वाडमय- आशिया मायनरच्या सद्याच्या तुर्कीस्थानांतल्या तुर्की भाशेची खूब भरभराट जाली.ह्याच देशांत ‘ओगूझ’ बोली ऑटोमन तुर्कीच्या स्वरुपांत इराणी प्रभावाखाला विकसीत जाली.तिच्यांत ‘दीवान एदेबियाती’(दरबारी वाडमय) हया नांवाचें अभिजात साहित्य निर्माण जालें.लोकसाहित्य ह्या काळांत तयार जावंक लागलें.तेराव्या शेंकडयांतलो नामनेचो सुफी कवी रुमी आनी ताचो पूत सुलतान वल्द हाणेंय तुर्कींत काव्य-लिखाण केलें.ह्याच शय्याद हामझा हाणें गूढकाव्य बरयल्लें.देहहानी आनी युनुस एमरे हे चौदाव्या शेंकडयांतले नामनेचे कवी.ह्या काळांत इराणी भाशेचें वर्चस्व आसून लेगीत फेनिया,कसतमोनू,बुर्सा आनी हेर सुवातींनी तुर्की भास समृध्द जावंक लागली.कितलेंशेचं अरबी आनी फार्सी साहित्य तुर्कींत अणकारीत जालें.गुलशेहरी हाणें ‘मनतिकृत’ तैर ह्या फार्सी काव्याचो तुर्कींत अणकार केलो.संस्कृतांतल्या पंचतंत्रत्राचोय फार्सी भाशेंतल्यान तुर्की भाशेंत कोणें तरी अणकार केला.अहमदी हो चवदाव्या शेंकडयांतलो आनीक एक म्हत्वची कवी आसा.किर्क वझीर हिकायेलरी हें सोंपे तुर्की भाशेंत बरयल्लें लोकप्रिय कथासाहित्य. फुजुली,खयाली,बाकी,रुही हे सोळाव्या शेंकडयांतले कांय नामनेचे कवी,हाकीझाक फार्शीभाशेनच तुर्कींतूय खूब नामना मेळळी.ताजूत आनी तवारीख हो इतिहसग्रंथ सुलेमान चेलेबी,शेखी,अहमदपाशा आनी नेजाती हें पंदराव्या शेंकडयांयले ,मुखेल कवी.सुलेमान चेलेबीचें ‘मेवलिद’ हें काव्य आयज लेगीत तुर्की मुसलमान सोयऱ्यांचे पुण्यतिथी दिसा भावार्थान वाचतात.ओरुच बेग आनी आशिया पाशा झादा हांणी इतिहासीक साहित्य निर्मिती करुन मोलादीक वावर केलो. किर्क वझीर हिकायेलरी हें सोंपे तुर्की भाशेंत बरयल्लें लोकप्रिय कथासाहित्य.फुजुली,खयाली,बाकी,रुही हे सोळाव्या शेंकडयांतले कांय नामनेचे कवी,हाकीझाक फार्शीभाशेनच तुर्कींतूय खूब नामना मेळळी.ताजूत आनी तवारीख हो इतिहसग्रंथ सादेद्दीन इफेंदी हाणें बरयलो.ह्याच काळांत इब्ने केमाल आनी जलाल झादा हे नामनेचे इतिहासकार जावन गेले. मुस्ताफा अली हाणें बयरल्लो कुनहुल अखबार हो ह्या काळांतलो सगळ्यांत म्हत्वाचो इतिहासग्रंथ.आपल्या मनाकिबे हुनखराज ह्या ग्रंथांत ताणें सुलेखन कलावंत आनी पुस्तक बांदणीकार हांची चरित्रां दिल्यांत. ह्याच काळांत पिरी रईस आनी सीदी अली रईस हाणीं बयरल्लीं भोंवडेवर्णनां आनी भुगोलीक वर्णनां मेळटात.सगळ्यांत पयलीं सेही बेग हाणें साहित्याचो इतिहास बरयलो.हाचे उपरांतचें अशे तरेचे लिखाण करपी अहदी,लतीफी आनी आशिक चेलेबी हे आसात.कसीदा हो काव्यप्रकार ताणें सबके हिंदी ह्या नांवान वळखुपी शैलीत बरोवन ह्या काव्य प्रकाराक तुर्की भाशेंत उंचेली सुवात मेळोवन दिली.ताचेच बरोबरचे यहया आनी अल्ताई हांणी क्रमान गझल आनी मस्नवीं हातूंत मोलदीक भर घाली.कराजा ओघलान आनी आशिक उमर हे ह्य काळांतले नामनेचे गायक कवी.कातिबा चेलेबी,नश्मा,कोचीबी आनी पेचेवी हे सतराव्या शेंकडयांतले नामनेचे इतिहासकार.गद्य क्षेत्रांत वैसी आनी नर्गिसी हांची खूब नामना आसा.अठराव्या शेंकडायांतले नेदीम ,सेख गालीब हे नामनेचे गझलकार जावन गेले.कितल्याश्याच कवींचे चरीत्रग्रंथ ह्या काळांत सादे,सरळ शैलींत बरयले.एकुणिसाव्या शेंकडयांत अस्तंत साहित्य सिध्दांतांच्या प्रभावाक लागून ऑटोमन साहित्याचे सुवातेर आर्विल्लें तुर्की साहित्य तयार जालें.
आर्विल्लें साहित्य
एकुणिसाव्या शेंकडयाच्या उत्तरार्धांत शिनासी,झियापाशा आनी नामिक केमाल ह्या साहित्यिकांनी परंपरेन चलत आयिल्ले साहित्य विशय सोडून नवे विशय तुर्की साहित्यांत आर्विल्ल्पण हाडलें. ह्याच आर्विल्ल्या साहित्यिकांच्या ,विसाव्या शेंकडायांतले दुसरे पिळगेंत एककरेम,अब्दूल हक हमीद हांचो आस्पाव जाता.कांय काळ भारतांत वास्तव्य केल्ल्यान अब्दूल हक हमीद हाणें जुहर-ए-हिंदी आनी हिंदुस्थानकी ओदम ही काव्यां बयरलीं.आपले मेल्ले बायलेचेर बरयल्ली मकबर ही ताची सगळ्यांत उत्कृश्ट काव्यरचना.एकरेम हाचोय मरण होच काव्याचो मुखेल विश्य आशिल्लो.एकरेम हाच्या फुडारपणाखाला सरवते फुनुन ह्या नांवाची साहित्यीक चळवळ सरवते फुनुन नांवाच्या एका वाड.मयीन नेमाळयाच्या नांवावयल्यान सुरु जाली.हे चळवळींत तेवफीक फिकरत,जनाब शहाबुध्दीन आनी जलाल साहिर हे कांय मुखेल साहित्यीक प्रतिनिधी आशिल्ले.तेवफीक हो गटांतलो सगळ्यांत श्रेष्ठ असो कवी महमद आकिफ,झिया गोकल्प. सालिह झकी.अहमद हाशिम,मुहंमद एमीन,रिझा तेवफीक,याह्या केमाल हे ह्याच काळांतले नामनेचे कवी,ओहरान सैफी ओरहॉन,फारुक नाफीज,चाम्लीबले,एनीस बेहिच कोरयुरेक,हालित फेहरी ओझनसोय ह्या कवींचे अक्षरगणवृत्तांचेर प्रभृत्व आशिल्लें.विसाव्या शेंकडयाच्या पयल्या अर्दांत मुहीब दृरानाज,अहमद हमदी तानापिनार,जाहीर सिदकी तांरजी हाणी उर्बेभरीत कविता बरयल्यो.नाझिम हिकमत रन हाणें मुक्तकाव्याक आरंभ करुन साम्यवादाचो पुरस्कार केलो.नेजीब फाजिल आनी बेहजेट नेजातिगिल हांच्या काव्यांनी जिज्ञासू वृत्ती दिसता.
बेदरी रहमी अय्युब ओगलू,ओरहान वेली कानिक,ओकताय रिफत,जाहित कुलेबी,सलाह बिरसेल हांची दुसऱ्या म्हाझुजा उपरांत एक पिळगी तयार जाली.1955 वर्सासावन नववा.डमयीन प्रवृत्तींची सुरवात जाली.इलहान बर्क,आतिला इलहान,तुरगुत उयर,एदीब जानसेवर ,जेमाल सुरैय्या हाणीं ह्या प्रवृत्तींचेर आदारीत काव्य लिखाण केलें.
शिनासी आनी ताचे वांगडी झियापाशा आनी नामिक केमाल हाणीं तुर्किंत कादंबरी आनी नाटक अशे नवे युरोवपी साहित्यप्रकार हाडले.1860 वर्सासावन शिनासीचे लेख नेमाळयांतल्यान उजवाडाक येवंक लागले.तेन्नासावन तुर्की गद्य साहित्याक नवो नेट आयलो.तुर्कींत पयलीं कारागोझ नांवाचें छायानाटय तशेंच ओर्ता ओयुनु नांवाचो उकत्या माटवांत जावपी नाटयप्रकार आशिल्लो.
हमीद हाणें एशबर ,नेसतेरेम आनी दुखतरे हिंदू फिनतेन हीं नाटकां बयरलीं.दुखतरे हिंदू ह्या नाटकांत ताणें ब्रिटिशांनी भारतांत केल्ल्या छळवादाचें आनी अत्याचारांचें चित्रण बरयल्यो,हेच शैलीचेर हालिद झिया हाणें माइ आनी सियाह अशेक मामनु ह्यो दोन कादंबऱ्यो बरयल्यो.ताणें कांय लघुकथाय बरयल्यो.उमर सेयेफेदीन हो लेखक सुगम भाशेचो पुस्कर्तो आशिल्लो.
विसाव्या शेंकडयाच्या उत्तरार्धांत याकुब कदरी,रफीफ हालिद कराय,हालिद एदिब हाणीं आपल्या कादंबऱ्यानी अनातोलीयातले जिणेचें चित्रण केला.याकुब कदरी हाच्यो किरालिक कोनुक ,नुरबाबा आनी याबान ह्यो कादंबऱ्यो प्रसिध्द आसात.हालिदे एदिब हे कांदबरीकार लेखिकेन आपल्या सुरवातीच्या कादंबऱ्यांतल्यान राश्ट्रवादी चळवळीचें चित्रण करुन शिक्षीत बायलांचे प्रस्न हाताळळें.तिणें दोनेर –आयना,तशेंच इंगलीश कादंबरी क्लाऊन अँड हीझ डॉक्टर ह्यो कादंबऱ्यो बरयल्यो,रेशाद नूरी हाणें उंचेल्या दर्जाच्यो कादंबऱ्यो बरयल्यो.
कादंबरी प्रकाराचो विस्तार करपांत सबाहद्दीन अली आनी सइत फाईक हे मुखेल आसात,इइत फाईकच्या कथाझेल्यांत लुसुमसुझ आदम, कुम्पानिया, हवुजबाशी आनी आलेम दागिंदावर बिर यिलान ह्यो उल्लेख करपादारक्यो कादंबऱ्यो बरयल्यो. इहलान टारुस, केमाल ताहिर, टरहन केमाल,समीम कोजगोझ,जेंगीझ दागजी,यशर केमाल.तालिब अपायदीन,फकीर बायकुर्त, मेहमूद यकाल हे नवे पिळगेंतले कांय नामनेचे कादंबरीकार,सबोहेद्दीन एय्युब ओगुल आनी सलाह बिरसेल हे श्रेष्ठ दर्याचे आर्विल्ले निबंधकार,रुशेन एशरेफ हाची खबरेकार म्हणून आनी नुरुल्ला अताच हाची साहित्य समिक्षम म्हणून नामना आसा.विनोदी लेखकांभितर अर्जुमंद एकरेम,अझीझ नेसीम हांचो उल्लेख करचो पडटा.
वयज आनी दुेंत वपार
वयज आनी दुेंत वपार
Voiz ani Duent Vopar - The Doctor and the Sick ( Parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
वयज आनी दुेंत वपार
पवित्र पुसतक ː लुकास ५:२७-३२ (मातेव ९:१२; मार्क २:१७)
२७ हाचê उपरांत जेजू भायर सरून गेलो आनी लेवी नांवाच्या एका दोनड्वसुल्दाराक मानड्वीर बसललो ताणें देखलो आनी ताका म्हळें: म्हजê पाटल्यान ये. २८ आनी सगळें सानडून तो उठलो आनी ताचê पाटल्यान गेलो. २९ आनी लेवीन आपल्या घरांत ताका एक व्हडलें जेवण केलें आनी दोनड्वसुल्दारांची आनी तांचê सांगातीं जेवणाक बसलल्या हेरांची व्होड खêट आसली. ३० तेदनां फारिजेवांनीं आनी तांच्या धरंशासत्रियांनीं गुणगुणून ताच्या शिसांक म्हळें: दोनड्वसुल्दारां आनी पात्कियां बराबोर तुमी कित्याक खातापियेतात? ३१ पर्तिपाळ करून जेजून तांकां म्हळें: बरीं आसलल्यांक न्हय, पूण वायटाकारांक की वयजाची गरज. ३२ तुमी प्रमाणीक म्हण धोर्तात तांकां आपवंक हांव आयलं ना, पूण तुमी पात्की म्हण लêख्तात तãणीं आपलें जिवीत बदोल्चê खातीर, असल्यांक हांव आपवंक आयलां.
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Doctor and the Sick, Commentary & Meditation
राठोड राजवंश
राठोड राजवंश हो अस्तंत राजस्थानांत राज्य करपी एक वंश. इ.स.1194 त कनौजाचो राजा जयचंद हाचो अस्त जाले उपरांत मुसलमानी घुरयांक लागून बदार्यूच्या राष्ट्रकूट (राठोड) घराण्यांतले काय लोक पळून वचून राजस्थानांत स्थायीक जाले. तांचेमदल्या शियजी वा शिवाजी दादल्यान मेर आनी मीना आदीवासी जमातींचेर हार घालुन ताच्या पद्रेशाचेर आपली सत्ता स्थापली. शिवाजी हो राठोड वंशाचो मूळ पुरुश आनी स्वतंत्र राज्याचो संस्थापक अशें मानतात. इ.स.1200ते1400 ह्या दोन शेंकड्यांच्या काळांत अश्र्वत्थामा,डूहड, रायपाल, चाडो, थीडो, सिल्को, बीरमदेव आनी चोंडा ह्या राठोड राजांनी ल्हान-व्हड संस्थानिकांक जिखून त्या राज्याचो विस्तार केलो.
चोंडा उपरांत तीचो पूत रणमल्लान मेवाडच्या आदारान मंडोरचें राज्य घेतलें. उपरांत ताचो पूत जोधा हाणें इ.स. 1459 वर्सां. जोधपूर नागराची स्थापना केली. जोधाचो पूत बि.का. हाणें अस्तंतेकडच्या रेंवटांत स्वतंत्र राज्याची स्थापना केली. तेंच सद्याचें बिकानरे. जोधाचो दूसरो पूत सूरजमल आनी ताच्या उपरांत ताचो नातू गंगा आनी गंगाचो नातू रायमल्ल हांणी थंय राज्य केलें.तांचो वंश सोंपले. उपरांत इ.स.1532 मालदेव गादयेर बसलो. ताणे आपल्या राज्यांतल्या सरदारांक संघटीत करुन राठोडचे बळगें वाडयलें आनी बिकानेर, नागौर आनी अजमेर हीं राज्यां जिखून आपल्या राज्याक जोडलीं.आंबेर आनी जैसलमीर ह्या राज्यांचेर ताणें घुरी घाली. राज्याचे राखणेखातीर ताणें जायते किल्ले बादंले.राजवेवस्थेचे नदरेन ताणें बऱ्योच सुदारणा घडोवन हाडल्यो.
इ.स.1544 वर्सां शेरशहा हाणें माखाडाचेर घुरी घाली.तेन्ना मालदेव जोधापूराक गेलो. पूण शेरशहा थंय चड तेंप रावलोना. उपरांत मालदेवान थंय जायतीं वर्सां. राज्य केलें. इ.स.1562 वर्सां. अकबर बादशाहान माखाडाचेर मोगल सैन्य धाडून मोडताचो किल्लो जिखलो. मालदेवाच्या मरणाउपरांत ताचो पूत चंद्रसेन गादयेर आयलो. चंद्रसेन इ.स.1581त सोंपले उपरांत ताचो व्हडलो भाव उदयसिंह गादयेर आयलो. ताणें मोगलांची सार्वभौम सत्ता मान्य केली आनी आपली धूव जगत गोसाई ऊफ जोधाबाई ही राजपूत सलिमाक दिली तेन्ना अकबरान ताचे सगळे प्रदेश ताका दिले. उदयसिंहान 1595 मेरेन मोगलांचो सामंत म्हणून राज्याचो उपभोग घेतलो. ताचे उपरांत ताचो पुतान 1638 मेरेन मोगल साम्राज्यविस्तारांत ताणें मोलादिक कामगिरि केल्ल्यान ताका अकबरान सवाई राज्य ही पदवी दिली. तांणे 1619 मेरेन राज्य केलें. ताचे उपरांत ताचो पूत जसवंतसिंह इ.स.1638 वर्सां माखाडाचो राजा जालो. राज्य मोगल साम्राज्यांत आसपावन घेतलें. पूण राठोड वीर दूगादासन आनी हाणी ताका व्हड धिरान सोडोवन घेतलो आनी ताणें मेवाडचो राजा राजसिंह हाचो आलशिरो घेतलो. ताणें सुमार 30 वसा औरंगजेबाच्या मरणाउपरांत इ.स.1709 वर्सां दुर्गादासान अजितसिंहाक माराडाचो राजा केलो आनी आनी आपल्या पराक्रमान बादशाची सूत्रां आपल्या हातांत घेतलीं. इ.स.1719 वर्सां. अजितसिंहान बादशाहाक कादेयेंत घालो. 1729 वर्सां. सय्यद भावांची सत्ता नश्ट जाल्या उपरांत अजितसिंहान अजमेराक स्वतंत्र शिंवासनाची स्थापणूक करून चक्रवती राजाचीं चिन्नां धारण केलीं.
इ.स.1724 त अजितसिंहाक मरण आयले उपरांत ताचो पूत अभयसिंहान इ.स.1749 त राज्य केलें. ताणें बादशाहाचे वतीन अहमदाबाद जिखलें आनी सर बुलंदखानाचें बंड मोडून काडलें. मुखार, बिकानेराचेर घुरी घालून जयपूर, माखाड आनी मेवाड ह्या तीन राज्यांनी स्नेहसंधी घडोवन इ.स.1749 त ताका मरण आयलें. अभयसिंह उपरांत ताचो पूत रामसिंह गादयेर बसलो.तेन्ना ताचो बापोलयो नागौरचो जहागीरदार भक्तसिंह ताका राजतील लावपाक आयलोना. तो गादयेचो अपमान समजून रामसिंहान नागौराचेर घुरी घाली. पूण त्या झुजांत भक्तसिंह जीवंत जालो आनी तांणी राज्याची स्थिती सूदारयली. भक्तसिंहाक मरण आयले उपरांत ताचो पूत गादयोर आयलो आनी ताणी 18 व्या शेंकड्याचे अखेरमेरेन राज्य केलें. ताचीं ताच्या सरदाराकडेन जाल्लीं झुजां, मराठ्यांच्यो घुरयो आनी जबरदस्त खंडणीची वसुली, सिंधी शिपायांनी प्रजेचेर केल्ले अत्याचार आनी विजयसिंहाचें दुराचरण ह्या गजालींनी ताची कीत. गाजली.
ताणें आपल्या मानसिंह नांवाच्या नातवाक मारवाडचे गादयेचो वारस नेमलो. पूण ताच्या मरणाउपरांत भौमसिंहनांवाच्या पूताचो वारसो नेमलो. हाणें सिंहासन मेळयलें आनी गादयेचे वारसदार आशिल्लया आपल्या आपल्या बापोलयांक आनी भावांक जिवे मारले. आनी मानसिंह मात पळून गेलो.भिमसिंह मेल्या उपरांत ताच्या सरदारांनी मानसिंहाक आपोवन गादयेर बसयलो.ताची कारकीद दुलूम,लूटमार आनी अत्याचार हाणी गाजली. ताचेकडल्यान इंग्लिशांनी मारवाडाचें राज्य इ.स. 1818 डिसेंबर म्हयन्यांत घेतलें. -कों.वि.सं.मं.
वर्ग:देवनागरी पानां
तुळशीलग्न
तुळशीलग्न म्हळ्यारच व्हडली दिवाळी. तुळशीसंबंदीत एक परब. ह्या दिसा विष्णुचें तुळशिवांगडा सांकेतीक पद्दतीन लग्न लायतात. हाचेंविशीं लोक साहित्यांत कथा मेळटा ती अशी-एका गरीब ब्राह्मणाक तुळशी नावांची काळी चली आशिल्ली. एका भविश्यकारान तिचेविशीं अशें भविश्य सांगलें, तिका ब्राह्मण न्हवरो मेळचोना. तेन्ना बापायन तिका घरांतल्यान भायर घाली. ती थंयच्यान पंढरपूरांत येवन रावली. थंय तिचें आनी विठ्ठलाचें एकमेकांचेर प्रेम बसलें. रुक्मीणीक हें कळटकच ती तिचो मत्सर करुंक लागली. तें पळोवन तुळशीक वीट आयली आनी ती सीतेवरवीं भुंयेंत गडप जाली. तेन्नाच विठोबा थंय आयलो. ताणें तिचे केंस धरुन तिका वयर काडली. तेन्ना एक काळें झाड वयर आयलें. मानवी तुळशीक दिल्लें वचन विठोबान त्या झाडाकडेन लग्न लावन पुराय केलें. तेन्नाच्यान कार्तिक शुध्द दुवादशीक तुळशीचें लग्न लावपाची चाल सूरु जाली.
तुळशिच्या अलंकाराचे वर्णन
तुळशीलग्ना दिसा तुळशी वृंदावन आनी ताचे भोंवतणचो जागो झाडून पुसून निवळ करतात. भोवतणीं शेण सारोवन जमीन शुध्द करतात आनी रांगोळी घालतात. वृंदावन वेगवेगळ्या रंगांनी रंगयतात. सकाळींफुडें तुळशीक तेल हळद लायतात. उपरांत तिका अलंकार घालून नटयतात. तुळशीच्या वृदावनांत शिवडी, जिन्याबडि, चिंचो, आंवाळे हांच्यो ताळ्यो दवरतात. रोजांच्यो माळो घालून वृदावन सजयतात. उपरांत पुरयताक आनी आप्तइश्टांक आपोवन सगळ्यांचे उपस्थितींत तुळशिची शोडशोपचार पुजा करतात. तें पुजेचो संकल्प असो- विष्णुप्रबोधनार्थ राधा कार्तिक दामोदर प्रीत्यर्थ तुलशी विवाहाख्यं कर्म करिष्ये|
शोडशोपचार पुजा अभिशेकामेरेन पावतकच तुळशीक दुदाचें स्नान घालून तीनदां तुळशीक प्रदक्षिणा घालून वुष्णूक "जागो जा" अशी प्रार्थना करतात.
तुळशी लग्नाच्यो विधी
नेवेध्य समर्पण जाले उपरांत, राधा स्वरुपि तुळस आनी कार्तिक दामोदर विष्णुरुपी बाळकृष्ण हाचें लग्न करतात. घरचो यजमान हातांत आंब्यापानां गुठलावन आनी फुलां गुंथून केल्ली माळ घेवन पाटार उबो रावता. तो आनी तुळस हांचे मदीं अंतरपाट धरतात. जमिल्ल्या लोकांक अक्षता वांट्टात. मंगलश्टकां म्हणून जातकीच येजमान आपल्या हातांतली माळ तुळशीक अर्पण करता. बाळकृष्णाक तुळशिचीं माळ आनी तुळशीक फुलांची माळ घालतात. उपरांत आरती जातकच सगळयांक फोव, चिरमुल्यो, ऊंस अशी खिरापत वांट्टात. उपरांत सवायशीण बायलो तुळशीची होंट भरतात. तुळशी म्ह-यांत जोडवें पेटोवन सौभाग्याची याचना करतात.
तुळशिच्या लग्नाचो हो विधी कार्तिक शुध्द दुवादशिपासून कार्तिक पुनवेमेरेन करपाची पद्दत आसा. ह्या चार तिथिंनी उत्तरा,भाद्रपदा, रेवती आनी आक्ष्विनी नखेत्र् जें तिथीक येता तो दीस तुळशीलग्नाक एकदम बरो अशें शास्त्र् सांगता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
आचार्य अत्रे
जल्म
प्रल्हाद केशव अत्रे हांचो जल्म दि. 13 आँगस्ट 1898 ह्या दिसा पुण्यांतल्या सासवड हांगा जालो.
शिक्षण
तांचे शिक्षण पुणे, मुंबय आनी लंडन हांगा बी.ए.बी.टी.डी. मेरेन जाले.
नोकरी
पुण्यातल्या कँप एज्युकेशन सोसायटीचे शाळेंत शिक्षकाची नोकरी धरली, आनी कांय वर्सांनी तेच शाळेचो प्राचार्य जालो. राजा धनराज गिरजी हायस्कुल(1927) आनी चलयांचे आगरकर हायस्कूल(1934) ह्या माध्यमीक शाळांच्या थापणुके खातीर तांणे मोलादीक वावर केलो. पुणेचे नगरपालिकेचो तो कांय काळ वांगडी आशिल्लो. 1933 सावन नाटकांसिनेमांच्या धंघ्यांत ताणे प्रवेश केलो. अत्रे थिएटर्स ह्या नांटका संस्थेची थापणूक करून ताणे मकरंद आनी केशवकुमार ह्या टोपण नांवांनी कविता बरयल्यो. 1925 त, ताचो झेंडूची फुले हो विडंबन आनी विनोदी कवितांचे झेलो उजवाडाक आयलो. ह्या कविता-झेल्याचे म्हत्व म्हळ्यार हातूंत रविकिरणमंडळंतले कवी आनी तांची कविता बरोवपाची पध्दत हाचेर विडबंन केल्ले आसा. मराठीतलो हो पयलोच विडंवनात्मक कविता झेलो. 1935 त गीतगंगा हो ताचो कविताझेलो ऊजवाडाक आयलो. ताच्या नांटकांचेर राम गणेश गडकरी आनी फ्रेंच नाटकांत मोल्येर हांचो खूब प्रभाव पडिल्लो दिसता.
वावर
ताच्या नाटकांत उपरोध, विडंबन, समाजातले दोश आनी विनोद ह्या गजालींचो खूब वापर केल्लो दिसून येता. साष्टांग नमस्कार (1933), घराबाहेर (1934), भ्रमाचा भोपाळा (1935),], ‘लग्नाची बेडी ‘[1935], ‘उघाचा संसार ‘[1933], ‘वंदे भारतम ‘[1939], ‘पणिग्रहण ‘[1943], ‘कवडीचुंबकड ‘[1951], ‘तो मी नव्हेच ‘[1962], ‘प्रीतीसंगम ‘[1968], ‘अशी बायको हवी ‘[1969].हातूंतल्या ‘ घराबाहेर ‘ आनी ‘ उघाचा संसार ‘हया नॉर्वेजियन नाटककाराचो प्रभाव पडिल्लो दिसून येता. ताणें हेर विशयांचेर केल्ल्या बरपांत ल्हान –व्हड चरित्रां,व्यक्तीदर्शनां, मर्णलेख, प्रवासवर्णनां, खबरेपत्रांदले लेख, साहित्य विशयावयले लेख, भाशणां आनी पाठ्य् पुस्तकां हांचो आस्पाक जाता. तांची ‘टांगुणा ‘ ही कादंबरी आनी ‘बत्ताशी व इतर कथा ‘ हो काण्यां-झेलो 1954 उजवाडाक आयलो. ह्या भायर महात्मा फुले [1958], पंडित जवाहरलाल नेहरू हांचेर बरयल्लें ‘सूर्यास्त ‘[1969], ‘अत्रे उवाच ‘[1938], ‘ललितवाड्.मय ‘[1944], ‘हशा आणि टाळ्या ‘[1958]ह्या तांच्या पुस्तकांची खूब तोखणाय जाली.ताणें संपादित केल्लो ‘अप्रकाशित गडकरी  ‘ हो एक म्हतत्वाचो ग्रंथ जावन आसा. ‘मी कसा झालो ‘[1953] ह्या पुस्तकांत ताणें आपल्या जिणंचे वर्णन केलां. जाल्यार ‘ कर्हीचे पाणी ‘ह्या नांवान पांच खंड उजवाडाक हाडून [1963,6465,67 आनी 1968]ताणें आपली आपजीण बरयल्या. दि. 13 जून 1969 या दिसा तांका मुंबय हांगा मरण आयलें.
अंकगणित
अंकगणित शास्त्राच्या मुळाव्या शाखां भितर सगळ्यांत म्हत्वाची शाखा अंकगणित.ह्या शास्त्रांत अंक म्हळ्यार आंकड्याच्या आनी संख्याच्या क्रियांचो (operation)मुलतायेन विचार करतात. गणिताच्या हेर शाखां प्रमाण अंकगणितांत प्रमेय आनी तर्कशुध्द विॆधानां हांचेर भर दिनासतना फकत वेगवेगळ्यो पद्दती कश्यो वापरच्यो हाचेर भर दितात. पुर्विल्ल्या काळांतलो नामनेचो भारतीय गणिततज्ञ भास्कराछार्य हाणें अंकगणिताचो उल्लेक पाठी गणित असो केला. सुर्वेक आकड्यांचो उपेग कितेंय मेजपा खातीर करताले. पूण जेन्ना व्हडल्या व्हडल्या आंकड्याची आनी संख्याची गरज भासली, तेन्ना वेगवेगळ्यो समस्या उप्रासूंक लागल्यो. संख्या कशें तरेन दाखोवची आनी बरोवची ही तातूंतली सगळ्यांत व्हडली समस्या. विंगड विंगड संस्कृतायांनी संख्या दाखोवपाच्यो वेगवेगळ्यो पद्दती आशिल्यो आनी तांकां लागून आनीकूय प्रस्न उप्रासले. अंकगणितांत बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार ह्यो चार क्रिया उरतात. पुर्विल्ल्या भारतीय गणितांत कांय मुळाव्या तत्वांचो उपेग करताले.संख्या आनी तांच्या विशींच्यो क्रिया ह्या तत्वांक लागून सोपेपण करूंक मेळटाल्यो अरबां वरवीं हा तत्वां भारतांतल्यान तुर्कस्थानांत आनी थेयच्यान युरोपांत गेलीं. ह्या तत्वांकूच 'दशमान पद्दत' अशें म्हणटात. ही तत्वां अशीः
आचार्य अत्रे
वावर
आचार्य अत्रे हो एक तारवटी आशिल्लो. प्रल्हाद केशव अत्रे हांचो जल्म दि. 13 आँगस्ट 1898 ह्या दिसा पुण्यांतल्या सासवड हांगा जालो. तांचे शिक्षण पुणे, मुंबय आनी लंडन हांगा बी.ए.बी.टी.डी. मेरेन जाले. पुण्यातल्या कँप एज्युकेशन सोसायटीचे शाळेंत शिक्षकाची नोकरी धरली, आनी कांय वर्सांनी तेच शाळेचो प्राचार्य जालो. राजा धनराज गिरजी हायस्कुल(1927) आनी चलयांचे आगरकर हायस्कूल(1934) ह्या माध्यमीक शाळांच्या थापणुके खातीर तांणे मोलादीक वावर केलो. पुणेचे नगरपालिकेचो तो कांय काळ वांगडी आशिल्लो. 1933 सावन नाटकांसिनेमांच्या धंघ्यांत ताणे प्रवेश केलो. अत्रे थिएटर्स ह्या नांटका संस्थेची थापणूक करून ताणे मकरंद आनी केशवकुमार ह्या टोपण नांवांनी कविता बरयल्यो. 1925 त, ताचो झेंडूची फुले हो विडंबन आनी विनोदी कवितांचे झेलो उजवाडाक आयलो. ह्या कविता-झेल्याचे म्हत्व म्हळ्यार हातूंत रविकिरणमंडळंतले कवी आनी तांची कविता बरोवपाची पध्दत हाचेर विडबंन केल्ले आसा. मराठीतलो हो पयलोच विडंवनात्मक कविता झेलो. 1935 त गीतगंगा हो ताचो कविताझेलो ऊजवाडाक आयलो. ताच्या नांटकांचेर राम गणेश गडकरी आनी फ्रेंच नाटकांत मोल्येर हांचो खूब प्रभाव पडिल्लो दिसता. ताच्या नाटकांत उपरोध, विडंबन, समाजातले दोश आनी विनोद ह्या गजालींचो खूब वापर केल्लो दिसून येता. साष्टांग नमस्कार (1933), घराबाहेर (1934), भ्रमाचा भोपाळा (1935),], ‘लग्नाची बेडी ‘[1935], ‘उघाचा संसार ‘[1933], ‘वंदे भारतम ‘[1939], ‘पणिग्रहण ‘[1943], ‘कवडीचुंबकड ‘[1951], ‘तो मी नव्हेच ‘[1962], ‘प्रीतीसंगम ‘[1968], ‘अशी बायको हवी ‘[1969].हातूंतल्या ‘ घराबाहेर ‘ आनी ‘ उघाचा संसार ‘हया नॉर्वेजियन नाटककाराचो प्रभाव पडिल्लो दिसून येता. ताणें हेर विशयांचेर केल्ल्या बरपांत ल्हान –व्हड चरित्रां,व्यक्तीदर्शनां, मर्णलेख, प्रवासवर्णनां, खबरेपत्रांदले लेख, साहित्य विशयावयले लेख, भाशणां आनी पाठ्य् पुस्तकां हांचो आस्पाक जाता. तांची ‘टांगुणा ‘ ही कादंबरी आनी ‘बत्ताशी व इतर कथा ‘ हो काण्यां-झेलो 1954 उजवाडाक आयलो. ह्या भायर महात्मा फुले [1958], पंडित जवाहरलाल नेहरू हांचेर बरयल्लें ‘सूर्यास्त ‘[1969], ‘अत्रे उवाच ‘[1938], ‘ललितवाड्.मय ‘[1944], ‘हशा आणि टाळ्या ‘[1958]ह्या तांच्या पुस्तकांची खूब तोखणाय जाली.ताणें संपादित केल्लो ‘अप्रकाशित गडकरी  ‘ हो एक म्हतत्वाचो ग्रंथ जावन आसा. ‘मी कसा झालो ‘[1953] ह्या पुस्तकांत ताणें आपल्या जिणंचे वर्णन केलां. जाल्यार ‘ कर्हीचे पाणी ‘ह्या नांवान पांच खंड उजवाडाक हाडून [1963,6465,67 आनी 1968]ताणें आपली आपजीण बरयल्या. दि. 13 जून 1969 या दिसा तांका मुंबय हांगा मरण आयलें.
अंकगणित
दर एके संख्येक वेगळे नांव दिवप।
दर एक संख्या ०,१,२,....,८,९ ह्या धा अंकाच्या आदारान बरोवप. मुळाव्यो क्रिया स तरांच्यो मानप- बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, घात(involution) आनी मुळ काडप(evolution)-[देखीक- वर्हमुळ, घनमुळ आदीं] एकाद्रे संख्येचेर वा ताच्या भागाचेर वेगवेगळ्यो क्रिया (operation)वकरपाच्यो निश्चीत पद्दती थारावप एकाद्री संख्या कितलीय व्हड आसली तरी ताच्याकूय व्हड दुलरी संख्या आसूंक शकता आनी तेच प्रमाण एकाद्री संख्या कितलीय ल्हान आसली तरी ताच्याकूय ल्हान दुसरी संख्या आसूंक शकतासही कल्पना मानप.
'शुन्य' आनी 'अनंत' ह्यो दोन म्हत्वाच्यो कल्पना पुर्विल्ल्या भारतीय गणिततज्ञांनी गणितशास्त्रांत वापरल्यो. खंयचेच संख्येक शुन्यान गुणल्यार गुणाकार शुन्य येता, हो म्हत्वाचो सोद श्रीघर, आर्यभट्ट- दुसरो, महावीर ह्या गणिततज्ञांनी आपल्या बरोवपांत मांडला. वैदिक आर्यांक एक ते परार्ध मेरेनच्या संख्यांचे मेजप खबर आशिल्लें. एक (१), दश(१०),शत(१००), सहस्त्र(१०००), नियुत(१० कोटी), अर्बुद(१० कोटी), कर्व(एक हजार कोटी), निखर्व(धा हजार कोटी)आनी परार्ध(लक्ष लक्ष कोटी) भारतीय अंकगमितांतल्या दशमान- पद्दतीक लागून संख्या बरोवप आनी वाचप खूब सोपें जालें. तेच प्रमाण तांचे विशींच्यो बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार ह्यो क्रिया सोपेपणान करप शक्य जालें ह्याच खातीर युरोपांत रोमन संख्यां बदला भारतीय दशमान पद्दतीचो प्रसार जालो. हे पद्दतीक भारतीय/अरबी पद्दत अशेंय म्हणटात.
पुर्विल्ल्या भारतांत पुर्ण अकूंच न्हय, तर अपूर्णाक (fraction) लेगीत गणितांत वापरताले. तशेंच तांच्यो बेरीज, वजाबाकी ह्या आनी हेर क्रियांचे नेमय पुर्विल्ल्या भारतीय गणिततज्ञांक खबर आशिल्ले. ल.सा. वि.(लगुत्तम साघारण विभाजक), म.सा.वि.(महत्म साधारण विभाजक), वर्गमुळ, घनमुळ काडपाचीं सुत्रां आनी कोष्टकां भारतीय गणिततज्ञांनी दिल्यांत. लांबाय, क्षेत्रफळ, घनफळ काडपाच्यो पद्दती तेच प्रमाण सादें आनी चक्रवाढ व्याज (simple and compound interest)काडपाची पद्दतूय तांकां खबर आशिल्ली. इसवी सना उपरांत सुमार पांचल्या शतमानांत आर्यभट्ट, ब्रह्मगुप्त, पद्मनाथ, श्रीघर आनी भास्कराचार्य ह्या गणिततज्ञांनी आनी शगोल शास्त्रज्ञांनी भारतांत गणितशास्त्राविशींचें खोलायेन संशोधन केलें. आर्यभट्टान वर्मुळ, घनमुळ काडपाचे पद्दतीचो आनी वर्गसमीकरणाचें(Qusdratic Equations)उत्तर काडपाच्या पद्दतीचो उल्लेख केला. ताणें इ.श.सुमार ६२८ ह्या काळांत, बाह्य-स्फूट- सिद्धांत ह्या आपल्या ग्रंथांत बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, वर्ग, वर्मुळ, घन, घनमुळ, अपुर्णांक, त्रैराशिक, पंचराशिक, सप्तराशिक, नवराशिक, एकादशराशीक, भाण्ड- प्रतिभाण्ड(अदला वदल आनी विनिमय)ह्यो वेगवेगळ्यो प्रक्रिया सांगल्यांत.भास्कराचार्य ह्या गणिततज्ञान, इ.स. सुमार १९५० ह्या काळांत गणितपाश यावच्छक्य ह्या आपल्या ग्रंथांत भेदसंख्या (permutations and combitions)काडपाच्या पद्दतींची माहिती दिल्या. इसवी सनाच्या शंबर वर्सा पयलीं ललित विस्तार ह्या बौद्ध ग्रंथांत शतगुणोत्तर (multiples of hundreds)१० मेरेनच्या संख्यांचें मेजप कशें करप हाचो उल्लेक मेळटा. तुर्कस्थानांत इ.स. ८२५ ह्या काळांत महमद िब्न अल-खोवारिझ्मी(mohammed ibn Al-Khowarizmi) हो एक नामनेचो गणिततर् जावन रेलो. ताणें आपल्या हिसाब अल-जब्र वाल मुकाबलाह ह्या ग्रंथांत गुणाकार करपाच्यो वेगवेगळ्यो पद्दती दिल्यात.अल- दब्र ह्या शब्दाचो अपभ्रंश जावन युरोपी भाशांनी अल्जेब्रा ‍‌‍‌(Algebra =बीजगणित) हो शब्द तयार जालो. हें भायर इंग्लीश भाशेंत क्रिया करपाच्या तत्वाक (Rule for Computation )'Algorithm' अशें म्हणटात. हो शब्द Al-Khowarizmi ह्या शब्दाचे रुपांतर जावन आसा.
हालींच्या काळांत +,-,x,आनी हीं चिन्हां अनिक्रमान बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार आनी भागाकार हांचे खातीर, तीं आदल्या काळांत भारतीय गणिततज्ञ वापरि नासलें. इसवी सनाच्या पयल्या शेकड्यातल्या एका संस्कृत पुस्तकांत युति म्हळ्यार बेरीज ही कल्पना परगटावपा खातीर 'यु' ह्या एकोड्या अक्षराचोच अधिक (+) ह्या चिन्हा खातीर वापर केल्लो दिसून येता. आयज बेरीज ही कल्पना परगटावपा खातीर जें (+) चिन्ह वापरतात, तें पयली वजाबाकी क्रिया दाखोवपा खातीर वापरताले. 'फ' हें अक्षर 'फल' (उत्तर,=), ही कल्पना परगटावपा खातीर वापरिल्लें दिसून येता. ह्या कल्पनांच्या संबंदान भारतांतल्या वेगवेगळ्या चिन्हांचो उपेग केल्लो दिसून येता. आयच्या काळांत मात भारतांतूच न्हय तर संवसारांत सगळे कडेन ह्यो कल्पना एकेच तरेच्या चिन्हांचो वापर करून परगटावपाची एक सारकी पद्दत वापरांत आसा.
खंयचीय संख्या वरोवपा खातीर एक(१) ते णव(९) आनी शुन्य (०) ह्या आंकड्यांचो वापर कसो करप, दशमान पद्दत म्हळ्यार कितें आनी ती कशीं वापरप, एक अंकी संख्ये पसून अठरा अंकी संख्यें मेरेन (म्हळ्यार परार्धा मेरेन) वेगवेगळ्यो संख्या कश्यो मेजप आनी बरोवप अशा काय मुखेल आनी मुळाव्या गजालींचो सोद पुर्विल्ल्या भारतांतल्या गणिततज्ञांनी बाराव्या शतमाना मेरेन लायिल्लो. बाराव्या शतमाना पासून एकुणिसाव्या शतमाना मेरेन भारतांतल्या गणिततत्ज्ञानी गणितशास्त्रांत कसलीच नवी भर घालूंक ना. पूण विसाव्या शतमानांत मात श्रीनिवास रामानुजन ह्या नामनेच्या भारतीय गणिततज्ञान गणितशास्त्रांत खासा करून संख्या सिद्धांत (number theory) ह्या विशयांत जायते म्हत्वाचे सोद लायले.
संगणकांत (computers)दशमान पद्दत वापरनात. दर एक संख्या बरोवपा खातीर शुन्, (०) आनी एक (१) हें दोनूच अंक वापरतात हाकाच 'द्विपद पद्दत' (binary code) अशें म्हणटात हाका लागून कुरवांची स्ख्या जरी वाडली तरी दोनूच कुरवो अशिल्लया कारणान संगणकाची रचणूक करप सोंपें जाता. प्रा. श्रीकृष्ण उपेन्द्रराव कामत पुरक नोंदः गणितशास्त्र संदर्भः1. groza, Vivian Shaw; A Survey of Mathematics; Holt-Rinehart and Winston, 1968. 2. Hogbin, Lancelot;Mathematics for the Million; cardinal Edition, August 1965. 3.Courant, Richard and Robbins, Herbert; Oxford University Press, 1960.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
गुरूनाथ नाईक
गुरूनाथ विष्णू नाईक हे गूढकाण्यो, कादंबरी बरवपी लेखक आनी पत्रकार.
जल्म
गुरुनाथ विष्णू नाईक हांचो जल्म दि. 02 जून 1938 या दिसा गोयांत जालो.
संवसारीक जीण
नाईक हांचे मूळ आडनाव राणें. हें घराणें अडवयचें. गुरूनाथाल्या आजान पुर्तुगेजांविरूध्द युध्द पुकारले. ताका 28वर्सांची बंदखण जाली आनी ताका तिमोर बेटार धाडपान आयलो. तेन्ना ताजी आजी गुरूवार आसली. आजाभशेन तीसुध्दा सुटके झुजारी आसली. पुर्तूगेज सुटके झुजार्यांजच्या फाटसून हात धूवन फाटसून लागल्याकारणान तांका भूमीगत जावन दिस काडचे पडटाले. त्यामजगती तांचे आडनाव राणे हे बदलून ताणी नाईक अशें दवरलें.
वावर
ल्हान गुरूनाथाचेर हे स्वातंत्र्याचे, साहसाचे संस्कार ल्हानपणासावनच जाले. मनोहर माळगावकर हे भौमानेस्त लेखक गुरूनाथाल्या बापायले म्हळ्यार विष्णूले खासा इश्ट. तांच्या सहवासान गुरूनाथाक बरवपाची गोडी लागली. रहस्यकाणो बरवपापयलीं गुरूनाथ नाईक हांचे अनेक विशयांचेर बरवप सुरूच आसलें. अनेक मराठी मासिकांतल्यान ताणी हेमचंद्र साखळकर ह्या नावान बरयलें. आकाशवाणीच्या पुणे केंद्राखातीर कांय संगीतिका आनी गोवा केंद्राखातीर कांय श्रुतिका ताणी बरयल्यो. 1970 साली कामाखातीर पुण्यांत आयले आसताना तांची भेट सदानंद प्रकाशनाचे खाडिलकर हांच्या वांगडा जाली. ताणी नाईक हांका दोन रहस्यकाण्यो बरवन दिवपाची विनंती केली. नाईक हाणी हय म्हळे आनी ‘मृत्यूकडे नेणार चुंबन’ ही पयली रहस्यकाणी बरवन दिली. दुसर्याण दिसा ‘शास्र्तज्ञाच्या मृत्यूचे गूढ’ ही दुसरी रहस्यकाणी बरवन दिली. थोड्याच दिसानी खाडिलकराले पत्र आयले, आमी दोनुय कादंब-यो उजवाडायता. अशातरेन गुरूनाथ नाईक रहस्य कादंबरीकार जाले. इतलेंच न्हय तर सगल्यान चड म्हळ्यार 1211च्या वयर कादंबर्योन बरयल्ल्या कारणान तांचे नाव लिम्का बूक ऑफ रिकॉर्डस् हातून आयलां.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
राजीव गांधी
राजीवगांधी राजकारणांत येवंचे आदी इंडियन एअरलायन्सांत वैमानिक आशिल्ले. तांची आवय इंदिरा गांधी जरी भारताच्यो प्रधानमंत्री आसल्यो तरी तांणी राजकारणातल्यान पयस रावप पसंत केल्ले. मजगतीं, इंग्लंडातल्या केंब्रिज विद्यापुठांत शिकत आसताना तांची वळख इटालियन वंशाच्या सोनियाकडेन जाली आनी मागीर तांचे लग्न जाले. उपरांत १९८०त तांचे भाव संजय गांधी हांच्या मरणाउपरांत मात तांणी राजकारणांत प्रवेश केलो. मुखार तांची आवय इंदिरा गांधी हांच्या हत्या जाल्या उपरांत १९८४त ते भारताचे प्रधानमंत्री जाले.
राजीव गांधीच्या फुडारपणाखाला काँग्रेसीन ताचे उपरांत जाल्ल्या लोकसभा वेंचणुकेत ५४२ पैकी ४११ सुवातांचेर जैत मेळयले. राजीव गांधीच्या आधुनिक विचारांचो पगडो तांच्या सुधारणावादी कामांतल्यान पळोवंक मेळ्ळो. तांणी भारताक संगणकयुगाची वळख करुन दिली. तशेंच तांच्या धोरणांतल्यानूच टॅलिकॉमाची सुरवात जाली.
१९८८त तांणी श्रीलंकेंत शांतीसेना धाडपाचो निर्णय घेतलो. ताची परिणिती लिट्टे वांगडा जाल्ल्या संघर्षांत जाली. ह्याच काळांत तांचेर जाल्ल्या बोफोर्स घोटाळ्यान जाल्ल्या आरोपांनी तांच्या नितळ राजकारणाची प्रतिमा म्हेळी जाली. निमाणे, १९८९तल्या लोकसभा वेंचणुकेंत तांका अपेस आयले.
ताचे उपरांतूय ते काँग्रेस पक्षाचे अध्यक्ष आशिल्ले.तांच्या उपरांत तांची घरकान्न सोनिया गांधी, तांचो चलो राहुल गांधी आनी चली प्रियंका गांधी राजकारणात आयली.
सुरवेचे जिवीत
राजीव गांधीचो जल्म भारतातल्या फामाद राजकीय घराण्यान जालो. तांचो आजो जवाहरलाल नेहरु भारतीय सुटके झुंजातले मुखेल फुडारी आनी भारताचे पयले प्रधानमंत्री आशिल्ले. जवाहरलाल नेहरु हांची चली इंदिरा गांधी हिणें काँग्रेसीचे एक वांगडी फिरोज गांधी (हे धर्मान पारशी आशिल्ले) हांचे वांगडा लग्न केले. इंदिरा गांधीन इ.स. 1944त राजीव गांधीक जल्म दिलो. या काळान तांचे आवय बापूय स्वतंत्र लढ्यात वांटेकार जाल्ल्यान सदांच कादयेंत आसतालें. निमाणें इ.स. 1947त स्वातंत्र्य मेळ्ळ्या उपरांत ते अलाहाबाद स्थायिक जाले. पूण इ.स. 1949च्या सुमाराक इंदिरा आनी फिरोज हांचेमदीं (दुरावा) निर्माण जाला. आनी इंदिरा भुरग्यांसयत बापायकडेन दिल्लीक आयल्यो आनी मुखार बापायवांगडाच रावली.इ.स. 1960त फिरोज गांधी काळजाच्या आताकान भायर पडले.
राजकारणान प्रवेश
1980त ल्हान भाव संजय गांधी राजकारणान काम करतालो ताचो विमान अपघातान मरण जालें. हाच्या उपरांत आवय आनी काँग्रेस पक्ष हांचेकडल्यान राजीव गांधीचेर राजकारणान येवपाखातीर दबाव येवंक लागलो. राजीव आनी सोनिया दोगांयचो राजकारणांत येवपाक विरोध आशिल्लोच. तशी जाहीर वक्तव्या राजीवान केल्ली. तरी मुखार विचार बदलून 1981त तांणी अमेठीसावन लोकसभा वेंचणूक लढयली. तांणी लोकदलाचें उमेदवार शरद यादव हांचो 2 लाख मतांनी पराभव केलो. बेगीनूच ते आईचे मुखेल सल्लागार तशेंच युवक काँग्रेसीचें मुखेली जालें.
प्रधानमंत्रीपद
31 ऑक्टोबर 1984 दिसा इंदिराजींचीं हत्या जाली. राजीव गांधीचेर प्रधानमंत्री पदाची जबाबदारी सोपयली. इंदिराजींचीं हत्या जाल्याउपरांत दिल्लीत शीखांच्या विरोधात जाल्यो. सुमार 2700 शीख हातूंत मेलें. ह्याविशीं काँग्रेस फुडाऱ्यांचेर दंगली करपाचे आरोपूय जाले. ह्या विशीं दिल्लीत एका सुवाळ्यात राजीव गांधीन काडिल्ले उद्गार मुखावेल्या प्रमाण. “Some riots took place in the country following the murder of Indiraji. We know the people were very angry and for a few days it seemed that India had been shaken. But, when a mighty tree falls, it is only natural that the earth around it does shake a little.” जेन्ना व्हड रुख पडटा तेन्ना सरभोंवतणची जमीन हालता आनी ते साहजिकूच आसा. या व्यक्तव्यावयल्यान राजीव गांधीचेर खूब टिका जाली. प्रधानमंत्री पदाचेर वेंचणूक जाल्याउपरांत राजीव गांधीन लोकसभा बरखास्त करीत वेंचणूको घेतल्यो. खूब मतांनी काँग्रेस वेंचून आयली. तांच्या स्वच्छ प्रतिमेचो तांकां फायदो जालोच. तांणी रशिया वांगडचे इश्टागतीचें संबंध चड घट्ट केलें तशेंच अमेरिकेची संयुक्त संस्थाना आनी चीन हांचे वांगडा बरें संबंद दवरपाचें यत्न केलें.
अर्थीक धोरणां
राजीव गांधीन तंत्रज्ञाना संबंदान आशिल्ल्या आयातीचेर सूट दिली.खास करून संगणक, दूरसंचार मळार तांणी खाशेलें यत्न केलें. लायन्स राज सोपोवपाचो यत्न करीत तांणी आयातीचें नियम कमी केलें.
हत्या
1991त लोकसभा वेंचणुकांच्या प्रचारसभे मजगतीं लिट्टे हांणी मानवी बॉम्बाचो वापर करुन राजीव गांधीची हत्या केली. “धनु” नांवांची चली राजीव गांधीच्या सभास्थळाकडे जमिल्ल्या गर्देंत आशिल्ली. राजीव गांधी लागीं येताच ती गर्देंतल्यान मुखार येवपाचो यत्न ती करुंक लागली. तेन्ना राजीव गांधीच्या बायल सुरक्षारक्षकान तिका आडायलें. पूण राजीव गांधीन ते बायल रक्षिकेक थांबोवन धनूक लागीं येवपाची परवानगी दिली. धनु राजीव गांधीच्या पाया पडपाक बागवली आनी तिणें आपल्या कमरेक आशिल्ली स्फोटकाचो स्फोट केलो. हातूंत तिचो, राजीव गांधी आनी लागीं उबें आशिल्लें मनीस मेलें. लिट्टेन सुरवेक जबाबदारी घेवपाचें न्हयकारिल्लें पूण घडणूक थळाचें चित्रीकरण उपलब्द जाल्या उपरांत, हेर दहशतवाद्यांची वळख पटोवन सोद घेतलो. हाका लागून लिट्टेन भारताची उरिल्ली सुरिल्ली सहानभुती तर सोपलीच ते वांगडाच लिट्टेक दहशतवादी संघटना म्हण थारावपी भारत हो पयलो देस थारलो. हाचे अनुकरण करीत 32 देशांनी लिट्टेक दहशतवादी घोशीत केलें.
पळेयात
Rajiv_Gandhi
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
नाकेरी
नाकेरी
नाकेरी हे दक्षिण गोवा जिल्ह्यातल्या केपें तालुक्यातील १२६२ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ११७ कुटुंबाचे व पुराय ४९१ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार CUNCOLIM १२ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा २२३ दादले आनीक २६८ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे १६२ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६९५२ आसा.