cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ओर्ले
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण आसा. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३७२४ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
ओर्ले ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
ओर्ले ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): COCONUTS.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण गोवा वर्ग:सास्टी वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:दक्षिण गोंय वर्ग:साश्टी तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
पाकिस्तान
, अॅशियांतलो देश आसा। ताची राजधानी इस्लामाबाद नगर जावन आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस
सांगें (दक्षिण गोंय)
सांगें (८०३२५३)
सांगें हें दक्षिण गोंय जिल्ल्यांतल्या सांगें तालुक्यांतलें ४.९ चौ. कि.मी, क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत १५४५ कुटुंबां वा वट्ट ६४४४ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, MARGAO हांगां २९ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी MARGAO हांगां २९ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत ३१६२ दादले आनी ३२८२ बांयलाो आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक ७२ आसून अनुसुचीत जमातीचे ३७९ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ८०३२५३ आसा. लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो (लोकसंख्या_एकूण ५,००० to ९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'नगरपालिका'. १ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें BELGAUM हें शार १६२ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें PUNE हें शार ५४० किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन ६ किमी अंतराचेर Curchorem-Cacora हांगां आसा.
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 2000 किलो लिटर आसा. सगळ्यांत लागीं आग पालोवपाची सुविधा CURCHOREM-CACORA (६ किमी) हांगां आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ३२ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १६ किमी हांगां आसा. शारांत २ दवाखानो आसा. शारांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. शारांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र ३९ किमी हांगां आसा. शारांत १ क्षयरोग उपचार केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय २८ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा ५४ किमी हांगां आसा. शारांत ४ खाजगी वखदां दुकान आसा.
शैक्षणिक सुविधा
शारांत ६ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत १ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत २ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा CURCHOREM-CACORA (६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) NAVELIM CT (२२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं "शासकीय पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" QUEPEM (१६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ PANAJI (६० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय BAMBOLIM (५५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अभियांत्रिकी महाविद्यालय SIRODA (२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वैवस्थापन संस्था MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्निक CURCHOREM-CACORA (६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी अपंगां खातीर खाशेली शाळा MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा.
सुविधा
सगळ्यांत लागीं शासकीय अनाथाश्रम MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA C T (६५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वृद्धाश्रम MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह MARGAO (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय सभाघर CURCHOREM-CACORA (६ किमी) हांगां आसा. शारांत १ शासकीय भौशीक ग्रंथालय आसा.
उत्पादन
सांगें ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): CASHEW NUTS, COUNTRY LIQUOR.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण गोवा वर्ग:सांगें वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ल्यांतलीं शारां वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय़ वर्ग:दक्षिण गोंय वर्ग:सांगें तालुका
ताड
ताड (मराठी - ताड; हिंदी - ताड; गुजराती - ताड; कन्न्ड - ताळेमर; संस्कृत - ताल; इंगलीश - पामिरा पाम,फॅन पाम लॅटीन बोरसॅस फ्लॅबेलिफर; कूळ पामी) हें झाड माड,सुपारी,खाजूर आदींच्या कुळांतलें आसून तें सरासरी 14-20 मी.आसूं येता.ह्या झाडाक खांदयो नासतात.फक्त तेंगशेर फॅना आकाराचीं 30-40 पानां आसतात.नर आणि मादी झाडां वेगवेगळीं आसतात. हें झाड मूळ आफ्रिका खंडांतलें आसून श्रीलंका आनी ब्रह्मदेशांत(मियानमारांत) ह्या झाडाची लागवड करतात,.भारतांत बंगाल,बिहार,तमीळनाडू ह्या राज्यांनी ताडाची लागवड आसा. गोंयांत हीं झाडां फक्त थोडेकडेन पळोवंक मेळटात.
ताडाची लागवाड बियांपसून करतात.ताडाच्या झाडापोंदा बियो पडून ज्यो रोंपयो किल्लतात,त्योच रोंपयो नवे लागवडीखातीर वापरतात.ताडापसून मेळपी मुखेल पोय कापून तिका सूर काडटात.हे सुरीपसून गोडय तयार करतात.दक्षिणेक फेब्रुवारी ते मे ह्या काळांत सूर चड मेळटा जाल्यार मुंबयंत नोव्हेंबर-डिसेंबर र ह्या काळांत सूर चड मेळटा.शिंया दिसांनी सुरीक बरी गोडसाण आसता.ताडीची सूर काडपाक सरकाराचे परवानगीची गरज आसता. 25-30 वर्सां पिरायेचीं झाडां सूर काडपाक वापरतात.60 वर्सांमेरेन ह्या झाडाची सूर मेळटा.
बरी रेंवट जमीन आसल्यार झाडाक 15 वर्सां पिरायेचेर सूर मेळटा.तीन वर्सां सेगीत सूर काडले उपरांत झाडाक काडले उपरांत झाडाक क वर्स सूर काडिनासतना विसव दितात.एका झाडापसून दिसाक सरासरी 2 लिटर सूर मेळटा.ताडाच्या नर झाडापरस मादी झाडापसून सूर चड मेळटा. सुरीपसून विनेगर,गोड आनी निरो तयार करतात.निऱ्यांत ब जीवनसत्व आसता.तशेंच जायते वखदी गूण आशिल्ल्यान तो आरोग्याक बरो पडटा.कामगार लोक थकवो कमी करपाक रातच्या वेळार निरोघेतात.पानांच्या देठांपसून सान्न तयार करतात. तशेंच पानांच्यो खोपी शिंवपाक,शेंदऱ्यो आनी खोंटले तयार करपाक वापर जाता.कांडाचें लांकूड घट आसता आनी ताचे वाशें तयार करतात ताडाक रोग आणि गेणो भुंगुल्लो,सोणयो भुंगुल्लो,काळे तकलेचो सुकुंडो ह्या किडींपसून तशेंच शिवडी कुसप ह्या रोगांपसून थोडोसो त्रास जावम येता. विश्राम गांवकार ताडपत्रः खूब पुर्विल्ल्या एक बरोवपाचें साधन.
ताडपत्र हें ताड झाडाच्या पानांपसून तयार करताले.हीं तयार करताले.हीं झाडां चड करुन उदेंत आनी दक्षिण भारतांत आसात. ताडाचीं पानां एक ते चार इंच लोंबायेची कापून तीम वतांत सुकोवप.उपरांत उदकांत शिजोवन परतून वतांत सुकोवप.पानां सुकतकच शंख वा हेर कसलीय गुळगुळीत वस्त घेवन तीं पानां घोंटून सुळसुळीत करप.उपरांत त्या पानांचेर शायेन बरोवप.पूण अशीं शायेन बरयल्लीं अक्षरां तिगून भरपाची चाल सुरु जाली.अशा ह्या पानांक मदी बुराक करुन,वयर-सकयल फळयो दवरुन एकठांय  बांदताले. ताडपत्रांचेर पोथी बरो भारतीय लेखनविद्येंतले चडशे शब्द तयार जाल्यात.ग्रंथविभागा खा स्कंध,कांड,शाखा,वल्ली हे शब्द झाडां-वालींकडेन संबंदीत अशे आसात म्हळ्यार एकठांय बामदप,पानां ओंवून तीं एकठांय ओंवून तीं एकठांय बांदप हाचेवयल्यान जालो.लिखाण,लेखणी हे शब्द  लिख् म्हळ्यार कोरांतप हाचेवयल्यान तयार जावन,ते ताडपत्राचेर कोरांतून वापरामत आयल्यात.
पाशुपताचार्य रामेश्र्वध्वजकृत कुसुमांजलिटिका आनी प्रबोधसिध्दी ह्या ताडपत्रांचेर बरयल्ल्या ग्रंथांचीं इसवी सनच्या पयल्या आनी दुसऱ्या शेंकडयांतलीं तिसऱ्या शेंकडयांतल्यो कांय पोथयो काशमीरांत मेळळ्यात.तातंतल्यो कांय पोथयो भांगराच्या अआनी तांच्या फळयांचेर सोबीत चित्रां आशिल्लीं,अशें ते विशींच्या पौराणिक दिसता.इ.सनाच्या सातव्या शेंकडया उपरांतची बरीचशीं ताडपत्रावयलीं जाल्यांत.भारताच्या भोवतेक सगळ्या राज्यांनी,पुराणतत्त्व आनी पुराभिलेख कार्यालयांच्या मार्गदर्शनाखाला पुराभिलेख कार्यालयांच्या मार्गदर्शनाखाला ताडपत्राचें जतन करप जालां ह्या ताडपत्रांवरवीं,समाजाच्या घालूंक मदत जाता.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
राणी चन्नमा
जल्म
काकती नांवाच्या ल्हानशा गांवांत जल्मल्ल्या चन्नम्मा ही ल्हानपणा बहादूर बली म्हणून वळखतालें.
शिशण
ल्हानपणांतूच घोड्यार बसप,तलवार चलोवन,तिरंदाजी करप अश्यो युध्दकलेंतल्यो म्हत्वच्यो गजाली चन्नम्मान शिकून घेतल्यो. इतलेंच न्हय,तर तांचेर प्रावीण्य मेळयलें.
वावर
वयांत आयले उपरांत तिचें लन्र कित्तूरचे राजा मल्लसर्ज हांचे लागीं जालें. राज्यांत सगलें बरे तरेन चालु आसतना. दुसरं वटेन हो देश गिळपाचो इग्लीशांचां उद्दंग. सुरु आसलो.हाचोच भाग म्हणल्यार इंग्लीशामनी तेनाती सेन्स मदतीक कित्तूरांत दवरिल्लें. राजा मल्लसर्जा हांचे 1816 वर्सा मरण जाले उपरांत राणी चन्नम्मा हांणी आपल्या एकल्याच भुरग्याचो राज्याभिशेक केलो. पूण ह्या चल्याचोय 1824 वर्सा मर्णकाळ आयलो. इंग्रजांक हे आख्खे राज्य गिळपाची आयली संद गावली. पुण राजां चन्नम्मान तांकां कांताक धरले नात. राणयेन शिवलिंगप्पा हाका दतक घेवन ताजो राज्यभिशेक केलो. ब्रिटीशांनी दतकपत्र नामजूर करुन कितूर ताब्यांत घेपाचो यत्न केलो. चन्नम्मान ताचे आड लडाय केली. तातूंत तिका सुरवातीक येश आयलें. पूण मागीर तिका अटक जाली.
मरण
21 फेंब्ररवरि 1829
सदर्भ
भांगरभूय, 23 ऑकटोंबर 2016
वर्ग:देवनागरी पानां
प्रकाश पर्येंकार
प्रकाश पर्येंकार हें एक नामनेचें कोंकणी कथाकार.
शिक्षण
तांचे शिक्षण एम. ए. (कोंकणी), एम. कॉम (मॅनेजमेंट), बी. एड. (कोंकणी), पीएच डी (कोंकणी) मेरेन जालां. तांचे मुळावें शिक्षण सुरवातीक तांच्या घारांत जालें. मुखार प्राथमीक विद्यालय, कुडशें सत्तरी हांगां यत्ता चवथी मेरेन मराठींतल्यान जालें. यत्ता पांचवी मेरेनचें शिकप अवर लेडी ऑफ लुर्डस हायस्कूल, वाळपय हांगा जालें. काजू बागायतींचें रेन करपाक आयिल्ले कडेन मंगलदास नायक ,गुडीवाडा नेवरा हे व्यक्तीकडेन वळख जाली. शिकपाची तिव्र इत्सा आशिल्ल्यान मंगलदास तांणी ताका आपल्या घरा व्हेलो. आझमाने हायस्कूल, नेवरा तिसवाडी हांगा यत्ता सवे खातीर प्रवेश घेवन दिलो. उच्च माध्यमीक शिक्षण (बारावी -कॉमर्स). फा. आग्नेल हायरसेंकडरी पिलार हांगां जालें. नुखार ते आपल्या मूळ घरा आयले  आनी  साखळी महाविद्यालयांत प्रवेश घेतलो. थंय तांचें शिक्षण बीकॉम मेरेन जालें.
जीवन आनी कार्य
नेवरा गांवातल्या राबित्यान तांचें जिवन बदलून गेलें. मंगलदास नायक हांचें शेतकार कुटूंब आशिल्ल्यान प्रकाश पर्येंकाराक थंय मरड, वांयगण आनी खाजन शेतांचीं काम करपाची संद मेळ्ळी. मरड शेतांत जोत धरपाक ते थंयच शिकले. खाजन शेतांत खण्णी घालप, माय म्हयन्याच्या भर वतांत मेरो घालप, शेत लुवप, आडवां एकठांय करप, मळप, मळिल्लें तण फापडप, तणाचे पेंडके बांदप, ते माथ्यार धरून घरा हाडप सारकीं आनी हेर शेताच्या कामाचो अणभव नेवरा शिकता आसतना तांका घेवपाक मेळ्ळो.
गोरवांचें शेण काडप, गोरवांक तण घालप, सकाळीं फुडें दूद विकप आनी मागीर शाळेक वचप, सांजवेळार बांयचें उदक काडून तें घरा हाडप, दोंगरार वचून जळोव हाडप सारक्या भोव कश्टांच्या कामांक लागून तांचें जीवन अदीक समृध्द जावंपाक संद फाव जाली. खेडवळ सत्तरीतलो भुरगो तिसवाडी सारक्या वांठारात ल्हानाचो व्हड जातना मानसीक नदरेन सशक्त जावपाक मदत जाली.
बारावीचें मेरेनचें शिकप पुराय जाले उपरांत धावें- तार सत्तरी हांगा आपल्या मूळ घरा येतकच महाविद्यालयीन (1988-89) शिक्षणाक सुरवात जाली. शासकीय महाविद्यालय साखळी हांगा वाणिज्य शाखेचें शिक्षण घेतना वाचनाचे आवडीक ग्रंथालयाची जोड फाव जाली. थंय साबार कोंकणी पुस्तकांचें वाचन करपाची संद मेळ्ळी. ताचे पयलींच तांच्यानी मराठी कविता बरोवपाक  सुरवात केल्ली. पूण मुखार कोंकणी भाशेंतल्या साहित्याची आवड वाडिल्ल्यान कोंकणी कविता आनी कथा लेखनाक सुरवात केली. तांची पयली मराठी कविता दै. तरूण भारत ह्या दिसाळ्यांत जाल्यार पयली कोंकणी कथा "एक वाट दुख्खाची..." महाविद्यालयाच्या वर्सुकी अंकांत (सोविनीयर) उजवाडा आयल्या. ह्या वेळार प्रा. सुनिता काणेकार हांचें तांका मोलाचें मार्गदर्शन फाव जाल्लें. आंतर महाविद्यालय कविता सर्तीनी मेळिल्ल्या इनामांक लागून कविता लेखन करपाची उर्बा वाडली. ह्या काळांत खोडयें सत्तरी हांगा रावपी सर्गेस्त शांती तेंडुलकार हांची वळख ताच्या "मोग-ऱ्या आटी" ह्या ताच्या कोंकणी कविता झेल्याच्या प्रकाशन सुवाळ्या वेळार जाली.
कोंकणीतले जेश्ट कवी डॉ. मनोहरराय सरदेसाय, श्री. पुंडलीक नायक, श्री.नागेश करमली आनी डॉ. नारायण देसाय हांची जाल्ली भेट खूब महत्वाची थारली. मुखार शांती तेंडुलकार हांचे कडलो संबंद वाडिल्ल्यान कोंकणी कार्यावळीनी भाग घेवपाक आनी सत्तरी वांठारात कोंकणी कार्यावळींचें आयोजन करपाक संद तांका मेळत गेली. कोंकणी कविता संमेलन तशेच "पर्यावरण" आनी "चली जाली " ह्या पथनाट्यांत वांटो घेवंपाची संद पणजी दूरदर्शनाचेर मेळिल्ल्यान कोंकणी मळार काम करपाची तांची उर्बा  आनीक वाडली.
मुखार शांती तेंडुलकार हांणी फुडाकार घेवन स्थापन केल्ल्या आमचो पंगड- सत्तरी  हे संस्थेचो संस्थापक अध्यक्ष जावपाचो मान तांकां फाव जालो. हे संस्थेचे वतीन कवितेचीं कृती सत्रां, कविता सर्त, कथा सर्त सारके उपक्रम राबयले. हेर वांगड्याच्या आदारान सत्तरींत आनी हेर वाठांरात आयोजीत करपाची संद तांकां फआव जाली. तिसरें अखिल गोंय कोंकणी सेवा संस्थाचें संमेलन शांती तेंडुलकाराच्या मार्गदर्शना खाला संपन्न जालें. ताका त्या वेळार बरो प्रतिसाद फावो जाल्लो. ह्या आयोजनांत प्रकाश पर्येकार हांचो सक्रीय वांटो आशिल्लो.
शांती तेंडुलकार हांचे फाटल्यान आमचो पंगडाचें कार्य चलयतना प्रकाश पर्येंकारा वांगडा सर्गेस्त शाबा कुडतरकार, नकूळ वेळुस्कार, देऊ झोरे हांचो म्हत्वाचो हात भार आशिल्लो. आकाशवाणी पणजी केंद्राचेर साबार फावट तांच्यानी युववाणी कार्यवळी सादर केल्यात. ह्या वेळार प्रकाश पर्येंकार हांचे वांगडा शाबा कुडतरकार, नकूळ वेळुस्कार, गजानन मेस्त, आशा सावंत आनी हेर कलाकार वांटेकार जाताले.
ग्रामीण विकास शिक्षणीक संस्था, वाळपय हे संस्थेत आयोजीत केल्ल्या कोंकणी एकांकीका संर्तीत आमचो पंगड - सत्तरी हे संस्थेन सगळ्या सर्तीनी वांटेकार जावन साबार इनामां जोडल्यां. ह्या वेळार, शाबा कुडतरकार, नकूळ वेळुस्कार, देऊ झोरे, आशा सावंत, मंदार गणपुले, तुळशिदास सावंत, गणेश पर्येंकार, सुरेश गांवकार आनी हेर कलाकार वांटो घेताले. ह्या एराृकांकीका सर्तीच्यो तालमी प्रकाश पर्येंकार हांच्या  घराच्या आंगणांत जाताल्यो. आमचो पंगड हे संस्थेचे वतीन गोवा युवा महोत्सवांत वांटेकार जावन सर्तीनी इनामां जोडल्यांत. वाशपय सत्तरी हांगां घडोलव हाडिल्ल्या  सातव्या गोवा युवा महोत्सवाचे ते सरचिटणीस आशिल्ले. अश्या साबार कार्यावळींच्या  आयोजनांत  प्रकाश पर्येंकार हाणी  सदांच पड्ड्या फांटल्यान रावून काम केलां. संघटणा बांदपाचो तांचें हें काम तोखणायेचें आसा.
कोंकणीत एम. ए (1993-94) जाले उपरांत शासकीय महाविद्यालय मार्शेल- खांडोळा आनी शासकीय महाविद्यालय साखळी हांगा ते कोंकणी शिक्षक म्हण रूजू जाले. ताचे उपरांत विश्वनाथ महादेव परूळेकार उच्च माध्यमिक विद्यालयांत (1995-96) पूर्ण वेळ शिक्षक म्हण शिकोवपाक लागले. थंय तांच्यानी साबार साहित्यीक आनी सांस्कृतीक कार्यक्रम राबयले. तातूंतलो एक महत्वाचो कार्यक्रम म्हळ्यार तांच्यानी सुरू केल्ली अखिल गोंय विश्वनाथ महादेव परूळेकार यादस्तीक कोंकणी काव्य वाचन सर्त. उच्च माध्यमिक पांवड्यार जावंपी ही सर्त आयजूय चालू आसा.
ह्याच काळांत सावर्डें सत्तरी हांगा सुरू जाल्ले खनीज खणिच्या लढ्याचें फुडारपण प्रकाश पर्येंकार हांणी केलें. सावर्डे खण विरोधी संघर्श समिती स्थापून ते ताचें निमंत्रक जाले. हो जैतीवंत लढो स म्हयने चल्लो आनी थंयची खनीज खण कायमची बंद पडली. 1999 वर्सा सावन ते कोंकणी विभागांत अध्यापनाचें काम करतात. ह्याच काळांत ते म्हादय बचाव अभियान हे म्हादयचे राखणे खातीर स्थापन केल्ले संस्थेचे वांगडी जाले. सुरवेक सहसचीव आनी उपरांत भांडारी म्हण तांच्यानी काम पळयलें. वयर उस्तें तें सकयल गांजे मेरेन पुरण शेतां कसोवपी शेतकारांची म्हायती एकठांय करून म्हादय न्हंयचे तडीर आशिल्ल्या पुरण शेताचेर पुरायपणान अभ्यास करपी ते पयले अभ्यासक.
ज्ञानसागर कला संघ हे संस्थेचे वतीन 2000 वर्सा सावन सैम भोंवड्यांचें आयोजन करता. तशेंच म्हादय बचाव अभियानाचे वतीन साबार फावट घांट माथ्यार भोंवडी करून थंयचो सैम आनी थळाव्या लोकांचे प्रस्न जाणून घेतल्यात. 2002 वर्सा केल्ली म्हादय परिक्रमा आनी ताचे उपरांत घाट माथ्यार केल्ल्यो साबार भोंवड्यांक लागून म्हादयः काळजांतल्यान कागदार... (2011) सारकें महत्वाचें पुस्तक ते बरोंवक पावले. सैमातल्या विवीध खाशेलपणांचें तांच्यानी लागींच्यान निरिक्षण केल्ल्यान इगडी बिगडी तिगडी था (2006) सारकें पर्यावरणाचो संदेश दिवपी बालनाट्य तांच्या हातांतल्यान बरोवन जालां. 1994 वर्सा सुरू केल्लो उजवाड उत्सव आयज तो संकल्प दीस म्हण मोठ्या उत्साहान वर्सान वर्स 31 डिसेंबर हे राती मनयतात. हे कार्यावळीक 2021 वर्सा 29 वर्सां भरतात. तांचो आमचे आमी हो कवीता संग्रह  2013 वर्सा प्रकाशीत जाला.
तांच्यो कांय कथा इग्लेज, पुर्तुगेज, मराठी, हिन्दी, मलयाळम, उडिया, काश्मिरी, कन्नड आनी तेलगू भाशेंत अणकारीत जाल्यात. वर्सल ही कथा गोवा शालांत मंडळान तयार केल्ल्या यत्ता णवेच्या पाठ्य पुस्तकांत आस्पावल्या. कोंकणी कथा अणकारीत जावन समकालीन भारतीय साहित्य, नवी दिल्ली; इन्डीयन लिटरेचर नवी दिल्ली; भाषा, नवी दिल्ली; आय.एन.एस.ए., निव्ज लॅटर, नवी दिल्ली; साहित्य अमृत, नवी दिल्ली; कथा प्रायज स्टोरीस, नवी दिल्ली; हिन्दुस्थानी जबान, हिन्दुस्थानी प्रचार सभा, गिरगांव मुंबई; गोवन ऑब्झर्वर, पणजी; दी नवहिंद टायम्स, पणजी; गोवा टुडे, पणजी; हिन्दुस्तानी जबान, मुंबई ह्या नेमाळ्यांनी उजवाडा आयल्यात. वर्सल हो तांचो कथा संग्रह 2021 वर्सा उजवाडा आयला. जाल्यार पुरण ही कादंबरी 2022 वर्सा प्रकाशीत जाल्या.
अणकाराच्या मळारय तांचो थोडो हातभार लागला. देखणी बायको दुसऱ्याची हें अशोक पाटोळे हांचें मराठी नाटक तांच्यानी कोंकणीत रुपांतरीत केलां. अंधो का हाथी ही शरद जोशी हांची हिन्दी एकांकी कोंकणीत रूपांतरीत केल्या. जाल्यार देहभान हें अभीराम भटकमकर हांचें मराठी नाटक कोंकणीत अणकारीत केलां. ह्या नाटकाक सादरीकरणा खातीर गोवा कला अकादमी, पणजेचें पयलें इनाम फाव जालां. राजेश पांड्या हांच्यो मूळ गुजराती भाशेंतल्यो पांच कविता मराठी भाशेंतल्यान कोंकणीत अणकारीत केल्यात. Circles (Nasir Mansoor), The Glaze Eyes( Avatar Krishna Rehbar) आनी Whose Turn Now (Shankar Raina) हांच्यो मूळ काश्मिरी कथा इग्लेजींतल्यान कोंकणीत अणकारीत केल्यात. कमलेश हांची मरीअम ही हिन्दी कथा कोंकणीत अणकारीत केल्या. वासुदेव बळवंत फडके मूळ मराठी भाशेंत आशिल्लें चरित्र कोंकणीत अणकारीत केलां.
प्रकाशीत पुस्तकां
1. तशेंच 2004 वर्सा शासकीय महाविद्यालय हांगा जाल्ल्या 4 युवा साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष आशिल्ले. जाल्यार वाळपय हांगा जाल्ल्या 7 व्या गोवा युवा महोत्सवाचे ते सरचिटणीस आशिल्ले. कोंकणी भाशा मंडळ - गोवा, गोवा कोंकणी अकादेमी – पणजी, गोंय विद्यापीठ आनी हेर साबार संस्थाच्या मंडळांचेर तांच्यानी महत्वाचें काम केलां. वयल्यां कांय पुस्तकां भायर कारबारी कोंकणी (सहलेखक- 1999) जाल्यार कोल्यांचीं नाडेपेन्ना (2010) आमचे आमी (कविता संग्रह), म्हादय काळजांतल्यान कागदार हीं पुस्तकां बरयल्यांत. वर्सल (कथा संग्रह) हे तांचें पुस्तक प्रकाशनाचे वाटेर आसा.
जीवन हें खूब सुंदर आसा. तें अदीक सुंदर करप आमच्यात हातांत आसा अशें मानपी प्रकाश पर्येंकार हे सतत कार्यरत आसतात. सत्तरीचो सर्वांगीण विकास जातलो जाल्यार आमी शिक्षणाक चड महत्व दिवंक जाय अशें सांगपी प्रकाश पर्येंकार आपल्या गांवात शिक्षणीक संस्था सुरू करून आपले परीन निश्टेन काम करता. सामाजीक परिवर्तन घडटना मानवी मनांत विज्ञानीक दृश्टीकोण रूजवणा येवपाची गरज आसून सैम आनी पर्यावरणाचो समतोल सांबाळप अत्यंत गरजेचें आसा अशें प्रकाश पर्येंकार म्हणटात.
लेखक ह्या नात्यान ते सदांच सामाजीक आनी पर्यावरणीय प्रस्नाकडेन ते आत्मीयतेन पळयतात. पुराय म्हादय देगणातलें जीवन आमच्या कोंकणी साहित्यांत येवंक जाय असों तांचो हावेस आसा. बदलत्या सामाजीक जाणिवांचेर आमच्या साहित्यान भाश्य करपाक जाय तेन्नाच कोंकणी साहित्याचें दालन अदीक समृध्द जातलें.
संदर्भ
वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी लेखक वर्ग:लेखक/Lekhok
Aitar
Soptokachea sat varampoiki ek var. Hem utor ‘ adityovar ’ (adity = sury, var = dis) hea somskrit utravelean ailam. Haka moratthint ‘ rovivar ’ oxem mhonnttat. Ho suryopujek boro oxem manlam. Dhon-sompt'ti, sont'ti, bholaiki bori zaupak, dolleanche vikar axil'le ani zhuzant zoit melloupachi itsa dhorpi lok koslea na koslea prokaran hea disa sureachi upasona kortat. Vanjh bailo bhurgim zauchim mhunn hea disa suryourot kortat. Sureachi puza kortona oxttoul va xottkon heo akriti kaddttat. Aitarchea disa khoinchim kriteam kelear punnea melltta hevixincho brihojeotixosarantolo ek xlok oso-
Rajeabhixekotsouyanoseva gouhhimontrouxodhoxstrokrm'।
Suvrnnotamrournnikochrmokaxtthosfgramopnneadi rovovo vid'dheat।।
Musloman lok dorek mhoineachea poilea aitara tontromontr kortat. Moxidichi nitllosann ani aidonam dhuvn dourop him kamam tea disa kortat. Grik ani romon lokamni survek soptokantolo ek dis upasonekhatir rakhun douropachem tharail'lem. Jezuchea punrut'thanacho dis zal'lean, tamnni aitar ho soptokacho poilo dis prarthonekhatir nixchit kelo.
Romon samrajeant aitarak ‘ sureacho dis ’ (son-dde) oxem mhonnttale. Punn kiristamv lokamni taka ‘ dhoneacho dis ’ hem namv dilem. Romon samrajeant kiristamv dhormachi thapnnuk zali, ten'na grik ani lettin uloupi lokamni ‘ dhoneacho dis ’ hench namv many kelem. Punn ut'torekoddole inglondd, sviddon, zormon he dex sonaton ponxache axil'lea karnnan tamnni ‘ son-dde ’ hem pornem namv chalu dourolem.
I. So. Dusrea ani tisrea xenkddeant aitara igrjint zomop itlich khasa kareavoll astali. Kallantoran baibol vachop, prouchon, prarthona hea gozalincho tatunt aspavo zaupak laglo. Aitar mhollear ‘ povitr dis ’ zalo. Punn jyu lokanchea sobbathaporosuy romon lokanchea utsovasaroko to dis pallpachi vrit'ti kiristamv lokant axil'li. Tea disa disoptt'ttem kam' chalu dourop ani devachi prarthona, unchele vichar, ginean melloup hatunt vell sarcho oxi tanchi podhdot axil'li. Lhou-lhou aitar mhollear ‘ visou gheupacho dis ’ (sobbath) oxi kolpona ruddh zali. Aitara sutti aschi oxem mot tayar zalem. Taka lagun i. So. 321 vorsa kamsttonttain badxohan hukum' kaddun aitar ho bhouxik suttyecho dis oxem zahir kelem.1957-59 vorsa inglonddant zonn eklea kiristamvan aieara disa igrjint vochunkoch zai oxi kaideachi sokti axil'li. Punn 1846 vorsa ho kaido rod'd zalo.
Polleiat
वर्ग:Konknni वर्ग:Romi panam
फिलीपिन्स
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी मनिला नगर आसा।
तात्या टोपे
तात्या टोपे (जल्म -1814 मरण -18 एप्रिल 1859) ब्रिटिश 1859 च्या उठावांतलो एक नामनेचो सेनानी .ताचें पुराय नांव रा(येवलेकर),तात्या टोपट ह्या नांवाविशीं वेगवेगळीं मताम आसात.बाजीराव पेशवा हाणें ताका बरी मोलादीक अशी इस्ट इंडिया कंपनीच्या तोफखान्यार काम केल्लें तेन्नाच्यान ताका हें नांव मेळ्ळें अशेंय एक तो पेशव्यांकडेन तोफखान्यार नोकरेक आशिल्लो.ताणें सुमार 30 वर्साम मध्य भारतांत जायत्या संस्थानिकांकडेन तोफखान्यार काम केले.फुडें तो ब्रह्मवर्ताक नानासाहेब पेशव्याकडेन नोकरेक आशिल्लो एकठांय करुन नानसाहेब आनी एकठांय करुन नानसाहेब आनी लक्ष्मीबाई हांच्या आदारान जायतेकडेन आनी कांय म्हत्वाचीं थळां जिखलीं.1857 चो उठाव मेरठ,दिल्ली,लाहोर.आग्रा,,झांशी,ग्वाल्हेर आदी थळांनी पातळ्ळो.
ह्या उठावांत ताणें नानासाहेब पेशव्याक पुराय आदार दिवन ताचेवांगडा वाराणासी,अलाहाबादेक भोंवडी केली.जून 1857त जनरल हॅवलॉक हाणें कानपूराक वेश्टण घालें तेन्ना ताणें म्हत्वाचो वावर केलो.पूण 19 जुलय 1857त मात ताका रावसाहेब आनि ज्वालाप्रसाद हामचेवांगडा हार घेवंची पडली,तेन्ना तो अयोध्येक गेलो.ताणें कानपूराचेर हल्लो करपाक विठूर गांवांत तळ घालो.पूण तेन्नाच 16 जुलय 1857 त हॅवललॉक हाणें विठूराचेर घुरी घाली.पूण तेन्नाच 16 जुलय 1857त हॅवलॉक हाणें विठूराचेर घुरी घाली.हातूंत तात्या आनी ताच्या वांगडयांनी भरपूर यत्न करुनूय ब्रटिशांक जैत मेळ्ळें. फुडें शिंद्यांचें सैन्य आपले वटेन मेळोवन घेवपाखातीर तात्या आनी रावसाहेब ग्वाल्हेराक गेले.नोव्हेंबर 1857 च्या झुजांत तात्यान कानपुराचेर हल्लो करुन जनरल विनडॅमाक हारयलो,पूण थोडयाच दिसांनी सर कोलिन दिसांनी सर कोलिन कॅबल हाणें अक्समात परतो हल्लो करुन तात्याचेर जैत मेळयलें.
त्याच सुमाराक सर ह्यू रोझ हाच्या फुडारपणाखाल ब्रिटिशांनी झांशीची राणी लक्ष्मीबाईच्या आदाराक गेलो.पूण तातूंत ताका व्हडलेशें येस मेळ्ळें ना.फुडेंतात्या,लक्ष्मीबाई आनी तें हातासलें.पूण ह्या झुजांत लक्ष्मीबाईक मरण आसलें.तात्यान गनिमी काव्यान ब्रिटिशांक नाकापुरो करुन सोडले.ब्रिटिशांनी सुमार वर्सभर ताका धरपाचो यत्न केलो.हे धांवपळींत21 जून 1858 ते 9 ऑक्टो बर 1858 मेरेन जावरा,अलीपूर,राजगढ,इसागढ.चंदेरीचीं झुजां तात्यान जिखलीं.फुडे 10 ऑक्टोबर दिसा मंग्रोलीक मात ताका हार घेवंची पडली.इतले मजगती ब्रिटीश ताचे पाळटेर आशिल्लेच,नागपूर.मंदसोर,झिरापूर साकून तो कोटा संस्थानांत नाहरगढाक गेलो.13 जानेवारी 1859 ह्या दिसा इंद्रगढाक ताणें फिरोजशहाची भेट घेतली.
फिरोजशहा आनी तात्या सरदार मानसिंग हाच्या आलशिऱ्यान गेलो.पूण मानसिंगान ताचो विश्र्वाघात केल्ल्यान जनरल मीड हाणें तात्याक बंदिस्त केलो.ताका सुर्वेक सिप्रीक व्हेलो.सतत हार मेळुनूय तात्यान धीर सोडलोना,निमाणें 18 एप्रिल 1859 ह्या दिसा तात्याक गोळार चडयलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
सौदी अरेबिया
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी रियाद नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस
सिंगापूर
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी सिंगापूर नगर आसा।
पळेयात
Singapore
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस
शिवोली
शिवोली (६२६६९०)
शिवोली हें उत्तर गोवा जिल्ल्यांतल्या बार्देस तालुक्यांतलें १२.२२ चौ. किमी. क्षेत्राचें शार आसून २०११ चे जनगणने प्रमाण ह्या शारांत २६३६ कुटुंबां वा वट्ट १०९३६ लोकसंख्या आसा. जिल्लो मुख्यालय, PANAJI हांगां २२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. राज्याची राजधानी PANAJI हांगां २२ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हातूंत ५२४१ दादले आनी ५६९५ बांयलां आसात. हातूंत अनुसुचीत जातीचे लोक ९२ आसून अनुसुचीत जमातीचे २५ लोक आसात. ह्या गांवचो जनगणनेतचो स्थळ निर्देशांक ६२६६९० आहे. लोकसंख्योप्रमाणे शाराचो दर्जो IV (लोकसंख्या_एकूण १०,००० to १९,९९९). शाराची नागरी स्थीती आसा. 'सर्वेक्षण शार'. १ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें BELGAUM हें शार १८३ किमी अंतराचेर आसा. ५ लाखां परस चड लोकसंख्या आशिल्लें सगळ्यांत लागींचें PUNE हें शार ४५७ किमी अंतराचेर आसा. रेल्व स्टेशन १५ किमी अंतराचेर तिव्वी हांगां आसा.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
शिवोली
नितळसाण आनी पिवपाचें उदक
शारांत उकती आनी बंद गटारवेवस्था आसा. ल्हान धरणांतल्यान उदकापुरवण जाता. शाराक शुध्दीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण जाता. उदका पुरवणेची तांक 800 किलो लिटर आसा. सगळ्यांत लागीं आग पालोवपाची सुविधा MAPUSA (१० किमी) हांगां आसा.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
The gherkin from the gherkin creeper
शिवोली
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय ८ किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय ६२ किमी हांगां आसा. शारांत १ दवाखानो आसा. शारांत १ कुटूंब कल्याण केंद्र आसा. शारांत १ प्रसूती आनी बालकल्याण केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूती केंद्र ८ किमी हांगां आसा. शारांत १ क्षयरोग उपचार केंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं रुग्णालय ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं फिरतो दवाखानो ० किमी हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं हेर वैजकीय सुविधा २२ किमी हांगां आसा. शारांत ८ खाजगी बाह्यरुग्ण वैजकी सुविधा आसा. शारांत ५ खाजगी वखदां दुकान आसा.
शैक्षणिक सुविधा
शारांत ४ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. शारांत ४ खाजगी प्राथमिक शाळा आसा. शारांत ५ खाजगी कनिश्ठ माध्यमिक शाळा आसा. शारांत ५ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. शारांत १ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (फक्त वाणिज्य) MAPUSA (२२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला आणी शास्त्र) PANAJI (२४ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय (कला आणी वाणिज्य) PERNEM RURAL (२० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं "खाजगी पदवी महाविद्यालय (कला, शास्त्र आणी वाणिज्य)" MAPUSA (९ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय- विधी PANAJI (२५ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पदवी महाविद्यालय- विद्यापीठ PANAJI (२८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी पदवी महाविद्यालय - हेर MAPUSA (१० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैजकी महाविद्यालय BAMBOLIM C T (२६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय BANDORA C T (५० किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वैवस्थापन संस्था PENHA DE FRANCA (CT) (१६ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय पॉलिटेक्निक PANAJI (२२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय वेवसायीक प्रशिक्षण शाळा MAPUSA (१० किमी) हांगां आसा. शारांत २ शासकीय अनौपचारीक प्रशिक्षणकेंद्र आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय अपंगां खातीर खाशेली शाळा PENHA DE FRANCA C T (१८ किमी) हांगां आसा.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok
शिवोली
सुविधा
शारांत १ शासकीय अनाथाश्रम आसा. सगळ्यांत लागीं नोकरी करपी स्त्रियांचें सरकारी निवास (हॉस्टेल) PENHA DE FRANCA C T (१६ किमी) हांगां आसा. शारांत २ शासकीय वृद्धाश्रम आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय खेळांगण MAPUSA (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी चित्रपटगृह MAPUSA (८ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं खाजगी सभाघर MARNA (२ किमी) हांगां आसा. सगळ्यांत लागीं शासकीय भौशीक ग्रंथालय MAPUSA (८ किमी) हांगां आसा.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
Musical form: Binary
शिवोली
उत्पादन
शिवोली ह्या शारांत मुखा वयल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता ( म्हत्वाच्या देंवत्या अनुक्रमान): SOFT DRINK, COUNTRY LIQUOR, BAKERY PRODUCTS.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
Literary form: Satire (?)
शिवोली
बाजार आनी सावकारी पेडी
शारांत २ राष्ट्रीय बँक आसा. शारांत २ खाजगी वेपार बँक आसा. शारांत १ सहकारी सावकारी पेडी आसा. शारांत २ बिगर शेतकी रीण संस्था आसा.
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
Translated by Alfred Noronha, Panaji, Goa, 10.05.2005
शिवोली
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:बार्देस तालुका / Bardez Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
Tenddulechim Tendduleim - Dekhni
Tenddulechim Tendduleim
Tenddulechim tenddulim,
There are twelve gherkins
Bara ga bara,
On the gherkin creeper
Tenddulechim tenddulim bara.
Twelve gherkins from the gherkin creeper.
My husband is not at home, Sir,
Mhozo poti na ga, na ga gara.
My husband is not at home, Sir.
Dekhṇi (also spelled Dekni, Dekni, Dekhṇi) is a semi classical Goan (Indian) dance form. The plural of dekṇi in Konkani remains the same.
One of the most famous Deknni songs is Hanv Saiba Poltodi Vetam by Carlos Eugenio Ferreira (1860–1926) first published in Paris in 1895 and then in Goa in 1926. The song was adapted by Raj Kapoor as Na mangoon sona chandi in his Hindi movie Bobby. The story that is depicted in this song is about two temple dancers who want to go for Damu's wedding and they approach the boatman to ferry them across the river. The boatman says, "No! The river is rough!" The dancers offer the boatman their gold jewellery; but the boatman is still firm. "No!" he says. So the dancers dance for the boatman and this time he ferries them across the river.
One of the earliest deknnis which may be dated around 1869 is Kuxttoba in which he is called “heir to India and terror of Goa”, implying resistance to Portuguese rule. Kuxttoba was a member of the Salekar branch of the Rane family. Information about his birth, the reason and the course of his rebellion and the manner of his end are vague. He did rebel as an individual against the rule of the Portuguese in Goa but he presented no concept for a free Goa.
Other deknni songs are:
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:देखणी / Dekhnni वर्ग:Romi panam
Piliem
Piliem
Piliem हे दक्षिण गोवा जिल्ह्यातल्या सांगें तालुक्यातील १२०१ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ९४४ कुटुंबाचे व पुराय ४०५८ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार SANGUEM ३० किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा २०९७ दादले आनीक १९६१ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ९२ आसून अनुसूचित जमातीचे ४४६ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६९७० आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत ५ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत १ खाजगी कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ खाजगी माध्यमिक शाळा आसा. गांवांत १ खाजगी उच्च माध्यमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (MARGAO) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (PONDA) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (BANDORA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (PONDA) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (QUELA CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत १ एमबीबीएस पदवीधर वैजकी वेवसायी आसा. गांवांत २ अन्य पदवीधर वैजक वेवसायी आसा. गांवांत २ पदवी नाशिल्ले वैजक वेवसायी आसा. गांवांत २ पिढीजात वैद्य आसा. गांवांत २ वखदालय आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण आसा. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण आसा. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण आसा. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३४०६ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडला. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडला.
सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खबरेपत्र पुरवण ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वीज
२० वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
Piliem ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
Piliem ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): COCONUTS,COUNTRY LIQUOR,BANANA,CASHEW NUTS
संदर्भ
वर्ग:गोंय़ वर्ग:दक्षिण गोंय वर्ग:साश्टी तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे वर्ग:देवनागरी पानां
उत्तर प्रदेश
भारतीय संघराज्यांतलें एक म्हत्वाचें राज्य. ह्या राज्याचे उदेंतेक बिहार,अस्तंतेक पंजाब आनी राजस्थान, दक्षिणेक मध्यप्रदेश आनी उत्तरेक नेपाळ आनी तिबेट आसा.अक्षांश आनी रेखांश 23 0 52’ उत्तर आनी 77 0 3’ उदेंत ते 84 0 39’ उदेंत.
भूंयवर्णन:
उत्तर प्रदेशाचे जमनीचे तीन प्रकार आसात. 1. हिमालयाचो दोंगरी वाठार, 2. दक्षुणेकडलो पठारी वाठार, 3. गंगेचो वाठार.
हिमालयाचो दोंगरी वाठार:
राज्याचे उत्तरेक हिमालयाचो दोंगरी वाठार उदेंत-अस्तंत पातळ्ळा. हिमालयाच्यो तीन पर्वता वळी ह्या राज्यांतल्यान वतात. उत्तरेवटेन आशिल्ली मुखेल हिमालयाची वळ सरासरी 6,100 मी. उंचायेची आसा. तातूंत नंदादेवी, धवलगिरी, कामेट, त्रिशूल हे दोंगरमाथे येतात. दुसरी पर्वता वळ सरासरी 3,720 मी. उंचायेची आसा. तिसरी पर्वता वळ सरासरी 1,550 मी. आसा. तातूंत नैनीताल, मसुरी, अलमोडा, रानीखेत सारके कमी उंचायेची दोंगर माथे येतात. ह्या दोंगर फांट्यांमदल्यान ‘दून’ नांवाचो एक वाठार आसून थंयची जमीन पिकाळ आसा. हिमालयाची तिसरी पर्वता वळ वा शिवलीक दोंगरफांट्याक लागून न्हंयांतल्यान व्हानवृल आयिल्ल्या फातर-रेंवेचो ‘भाबर पटो’ आसा. तो अस्तंतेक 32 किमी. रूंद आसून उदेंतेक अशील जायत गेला. ताच्या सकयल्यान उदक व्हांवता.
दक्षिणेकडलो पठारी वाठार:
सैमीक रचणूक आनी हवामान हांचेवेल्यान ह्या वाठाराचे दोन भाग केल्यात. पयलो बुंदेलखंडाच्या पठाराचो वाठार नीरा नांवाच्या फांतरांनी तयार जाली. शोण न्हंयचो उत्तरेकडलो वाठार खूब पोरन्या फांतरांनी तयार जाला.
गंगेचो वाठार:
उत्तर प्रदेशाचो चडसो वाठार हातूंत आस्पावला. गंगा न्हंय आनी तिका मेळपी यमुना, रामगंगा, घागरा आनी हेर न्हंयांनी हो वाठार पिकाळ जाला. ह्या वाठाराचे उत्तरेक दोंगर येतात. ज्यो न्हंयो भाबर पट्यांत जमनीसकयल्यान व्हांवतात, त्यो ह्या वाठारांत जमनीवेल्यान व्हांवतात. ह्या वाठाराक ‘तराई’ म्हण्टात. ह्या वाठारांत रानां आसात.हांगा तण खूब लांब वाडटा.
जमीन:
दून आनी गंगा वाठारंतली जमीन पिकाळ आशता. गंगेच्या आवांठांत 900 मी.परस चड गाळ मातयेचो थर आसता. हुंवाराचें उदक न बादपी वाठारांक बांगर आनी हुंवार लागपी वाठाराक ‘खादर’ म्हण्टत. न्हंयचे देगेलागीं आशिल्ली बारीक माती, बारीक रेंव आशिल्ली आसात. चिकण आनी काळी माती पिकावळीखातीर बरी आसता. बुंदलखंड पठार, फत्तेगढ,कानपूर आनी अलाहबाद वाठारांतली जमीन पिकाळ आसा. रेह नांवाची जमीन पीक दिना. चंबळ,बेटवा, यमुना, गोमती ह्या न्हंयांच्या वाठारांत मातयेचो कस उणो जावन व्हड फोंड पडल्यात.
न्हंयो:
गंगा ही ह्या राज्यांतली म्हत्वाची न्हंय. भारतीय धर्म-पुराणांत तिका पवित्र मानल्या. तिचो उगम हिमालयांत 19 हजार फूट उंचायेर गंगोत्री हांगा जाता. उत्तर प्रदेशांतल्यान त बिहार, बंगाल, राज्यांतल्यान वचून बंगालाच्या उपसागराक मेळटा. हरद्वार हांगा गंगेक दोन फांटे फुट्टात. एक फांचो कनखल नांगली रावली कडल्यान दारानगररंज, गडमुक्तेशवर, शुक्रताल,अनूपशार, रृप्रयाग, मारजापूर, काशी सावन बिहारांत वता. दपुसरो फांटो मायापूरीसावन वता. तो कालव्याच्या रुपान उत्तर प्रदेशाचो चडसो वाठार भिजयता.
यमुनेचो उगम गंगेच्या अस्तंतेक जाता. राज्याचे अस्तंत शीमेवेल्यान कांय अंतर व्हावन,अलाहबाद लागसार गंगेक मेळटा. दक्षिण पठारी भागांतल्यान यमुनेक चंबळ, सिंद, बेटवा आनी केन ह्यो न्हंयो मेळटात. मिझीपूर राज्यांतल्यान शोण न्हंय अस्तंत-उदेंत व्हांवता. तिका मेळपी रिहाड न्हंयच्या धरणाक लागून जाल्ल्या जलाशयाचो चडसो वाठार उत्तर प्रदेशांत येता.
हवामान:
ह्या राज्याचें हवामान सुकें आनी गरम आसा. उत्तरवटेनचो हिमालयांतलो वाठार थंड आसून पावसाचें प्रमाण चड आसा. ह्या वाठारांतलें तापमान सरासरी 12.8 0 से आसा.वर्सुकी पावस 150 सेंमी. परस चड आसता. तराई वाठारांत 100 ते 200 सेंमी. पावस आसता.जुलय-ऑगस्ट म्हयन्यांत पावसाचो नेट चड आसता.
वनस्पत आनी मोनजात:
उत्तर प्रदेशाचो 15.3% टक्के वाठार रानांखाल येता. दोंगराळ वाठारांनीच रानां चड आसात. जमनीच्या वाठारांत रान 3% टक्के आसा. दोंगरी वाठारांतल्यान रानांनी तरातरांचे रूख आसात. ह्या रानांनी शिसवी, खैर, हालद, तेडू अशीं तरेतरेचीं झाडां मेळटात. उत्तर हिमालय वाठारांत बर्च, फर, स्प्रूस, ज्यूनीपर, ब्लूपाइन, चीड, देवदार ह्या रुखांचीं व्हड रानां आसात. रानांत आनी हेराकडेन मोहाचीं झाडां खूब आसात. आंबे, पेरां, बोरां, सफरचंदां आनी नास्पती हीं फळझाडां हांगा पळोवंक मेळटात. 302 मार्च 1980 मेरेन 51,199,42 चौ.किमी. वाठार रानांखाल आशलो. सद्या व्हड प्रमाणांत झाडां मारिल्ल्यान मातायेचो कस उणो जायत गेला. तेखातीर सरकारान व्हड प्रमाणांत झाडां रोवपाची कार्यावळ हातांत घेतल्या.दोंगर आनी तराई वाठारांत वाग, चित्तो, वांस्वेल, नीलगाय, हरण, माकड व्हड प्रमाणांत आसात. मोर, रानकोंबो, तीतर असलीं सुकणींय हांगा दिसतात. तळ्यां देगांनी बफीं, बदकां, करकोचे, चक्रवाक, चातक हे पक्षीय दिश्टी पडटात.
इतिहास:
ब्रिटीश राजवटींत ह्या राज्याचें नांव ‘संयुक्त प्रांत’ (युनायटेड प्रॉव्हिन्सिस) आसलें. भारतीय घटनेन ताका ‘उत्तर प्रदेश’ हें नांव दिलें.उत्तर प्रदेशाक एक व्हड इतिहास आसा. मिर्झापूर, बांदा, हमीरपूर जिल्ह्यांत पाशाण युगांतलीं हत्यारां तर मथुरा, बिजनौर, उनाओ आनी कानपूर वाठारांत ताम्रयुगांतल्या बाणांचे आनी भाल्यांचे फळ मेळ्ळ्यात. आर्य संस्कृतायेचीं मुळां सगळ्यांत पयलीं उत्तर प्रदेशांत धरलीं.हांगाचीं काशी, कोसल, कुरू, पांचाल हीं राज्यां आर्य संस्कृतायेचीं आसलीं. रामायण आनी महाभारत काळांत राम आनी कृष्णाचे जल्म हे भूंयेर जाल्ले. ह्या काळांतल्यो चडश्यो इतिहासीक घडणुको ह्याच वाठारांत जाल्यो. जैनाचे आदिनाथ, अजितनाथ हांचीय ही भूंय आसली. गौतम बुद्धाचे भोंवडेचे पुरावे हांगा मेळटात. ताणें गिन्यानसाधना ह्याच वाठारांत केल्ली. स्तूप, पोरने विहार हांगा दिश्टी पडटात. सम्राट अशोकाची राजाज्ञा आशिल्ले फातरपटे कालसी, मीरत,वाराणसी आनी अलाहबाद हांगा मेळ्ळ्यात. हांगा कांय काळ मौर्य राजाचो शेक चल्लो. मौर्या उपरांत इ. स. प. दुसऱ्या शतमानांत शुंग आनी तेउपरांत कण्व हांणी ह्या वाठारांचेर आपलो शेक गाजयलो. इ. स. तिसऱ्या शतमानांत क्षत्रप राज्य करताले. ताच्या फाटल्यान कुशाण आयले.चवथ्या शतमानांत मौखरी वंशाचो उदय जाल्लो. सातव्या शतमानांत हर्षवर्धन हाणें कनौजाक राज्य स्थापून आपलें राज्य वाडयलें. हर्षाच्या मरणाउपरांत कनौजाचेर यशोवर्मा राज्य चलोवपाक लागलो. णव्या शतमानांत गुर्जर प्रतिहारी हाचें राज्य आयलें.
इकराव्या शतमानांत गझनी मुहमंद हाणें बुलंदशहर, मथुरा, कनौज ह्या शारांचेर घुरयो घाल्यो. सन 1034 वर्सा अहमंद नियाल्तिगीन ह्या पंजाबच्या मुसलमान राज्यपालान, उत्तर हिंदुस्थानाचेर बनारस मेरेन घुरी घाली. हींदू लोकांच्या पंगडान ताका धांवडावन घालो. गांगेयदेव हाणें फउडें कनौजाचेर घुरी घाली. भोज, परमार ह्या राजांनी ताका हरयलो. इकरावें शतमान सोंपता आसतना चंद्रदेव गाहडवाल ह्या राजाचो शेक चल्लो. ह्याच वंशकुळयेंतलो गोविंदचंद्र हाचो 1112 ते 1155 मेरेन मगघाचेर शेक चल्लो. सन 1192 त मुहमंद घोरीन पृथ्वीराज चौहान हाका आनी 1194 त कनौजच्या जयचंद हाका हरोवन उत्तर प्रदेशांतली हिंदू सत्ता सोंपयली.बुंदेलखंड मात स्वतंत्र उरलें. उरिल्ल्या वाठारांचेर दिल्लीच्या सुलतानाची सत्ता सुरू जाली.मुहंमद तुघलक, बल्बन, अलाउद्दीन खिल्जी हे बळिश्ट राजे, आपल्या राज्यांत उप्रासपी बंडाळी मोडून काडपाक खांपे आसले. फिरोझपूर आनी जौनपूर हीं शारां ताणें वसयलीं. 1402 ते 1436 ह्या काळांत इब्राहीम शर्की ह्या सुलतानाचो शेक चलतालो. पंदराव्या शतमानाच्या शेवटाक दिल्लीच्या लोदींनी शर्की राजवट साेंपयली.
सन 1527 त, खानुवाज हांगा बाबरान राणा संग हाचो 1540 त कनौज हांगा शेरशहा हाणें हुमायूँ हाचो केल्लो पराभव ही ह्या काळांतली कांय झुजां आसात. अकबरान हो वाठार उपरांत आपल्या शेकातळा हाडलो. मोगलांची राजधानी त्यावेळार आग्रा हीच आसली. शहाजहानान तिची सोबीतकाय वाडयली. शहाजहाना उपरांत आपल्या भावांकडेन औरंगजेबान झगडीं करून राजसत्ता जोडली. ताणें आपली राजधानी दिल्लीक व्हेली. औरंगजेबान आपल्या काळांत जबर धर्मीक अत्याचार केले. ताणें कुमाऊँ राज्याचो आस्पाव मोगल साम्राज्यांत केलो.