cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಎಫೆಜ್ಕಾರಾಂಕ್ ಪಾವ್ಲುಚೆಂ ಪತ್ರ್
ಎಫೆಜ್ಕಾರಾಂಕ್ ಪಾವ್ಲುಚೆಂ ಪತ್ರ್
ರಮಾ ಶಾರಾಂತ್ ಪಾವ್ಲು ಪಯ್ಲೆ ಪಾವ್ಟ್ ಬಂದ್ಖಣಿಂತ್ ಆಸ್ಲೊ ತೆದ್ನಾ, ಸುಮಾರ್ 63 ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ತಾಣೆಂ ಹೆಂ ಪತ್ರ್ ಬರಯ್ಲೆಂ.
ತಿಕಿಕುಸ್ ಹಾಣೆಂ ಹೆಂ ಪತ್ರ್ ಧಾಕ್ಟೆ ಆಜಿಯೆಂತ್ ಹಾಡ್ಲೆಂ; ಹ್ಯಾ ಪತ್ರಾ ಬರಾಬರ್, ಕಲಸ್ಕಾರಾಂಕ್ ಬರಯ್ಲ್ಲೆಂ ಪತ್ರ್-ಉಯ್ ತಾಣೆಂ ವ್ಹೆಲೆಂ. ಫಿಲೆಮನಾಕ್ ಬರಯ್ಲ್ಲೆಂ ಪತ್ರ್ ಘೆವ್ನ್, ತಿಕಿಕುಸಾ ಬರಾಬರ್ ಅನೆಸಿಮುಸ್ ಗೆಲೊ.
ಹ್ಯಾ ಪತ್ರಾಚಿ ಮಾನ್ಡಾವಳ್ ಅಶಿ :
ಪ್ರಸ್ತಾವ್ನಾ : 1 : 1-2
ಜೆಜು ಕ್ರಿಸ್ತ್ ಆನಿ ಪವಿತ್ರ್-ಸಭಾ : 1 : 3-3:21
ಜೆಜ್ಯ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾ ಸವೆಂ ನವೆಂ ಜಿವಿತ್ : 4 : 1-6 : 20
ಸಂಪಾದ್ಣಿ : 6 : 21-24
Sondorbh
वर्ग:ನವ್ಯಾ ಕರಾರಾಚಿಂ ಪುಸ್ತಕಾಂ(New Testament Books) वर्ग:ದೇವಾಚೆಂ ಉತ್ತರ್ वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
ईराण
, आशीयांतलो देस आसा। ताची राजधानी तेहरान नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:आशीयांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
शिवाजी कुडचडकार
शिवाजी कुडचडकार हो सुटके झुजारी आशिल्लो.
जल्म आनी शिक्षण
शिवाजी कुडचडकर हांचो जल्म 26 जून 1924 जालो. तांच्या बापायचे नांव व्यंकटेश कुडचडकार. ते मिठाचे वेपारी आसले. शिवाजींचें मुळावें शिक्षण घरांत मास्तर दवरून जालें. मागीर तांकां थळावे मराठी शाळेंत घालें आनी माध्यमीक शिक्षण राजधानी पणजी हांगासर जालें.
घराबो
तांच्या लहानपणांतच आवयबापायचें छञ ना जालें. टायफॉयड जोराचें निमित्त जावन तांचो व्हडलो भाव आनी आवय-बापूय संवसाराक अंतरले.
आवड
शाळेंत शिकतना शिवाजींक इतिहासांतल्य शिवाजी महाराजा विशीं नितांत आदर, मोग आनी आत्मियता दिसताली. शाळेंतले गुरूजी तन्मयतेन शिवाजी महाराजां विशीं वर्णन करताले. शिवाजींनी पिरायेच्या सोळाव्या वर्सा तोंरणा किल्लो घेवन स्वातंञ्याचें तोरण कशें लायिल्लें ताचें म्होवांळ, रसाळ आनी स्फूर्त निर्माण जावपी वर्णन करताले. आपलेंय नांव शिवाजी आनी आपणेंय अन्याय विरूध्द लढचें अशें तांकां दिसतालें.
तांचो वावर
एक दिस खेळामळार खेळटना अचकीत तांची वळख कॉम्रेड दिवाकर काकोडकार हांचेकडेन जाली आनी तातुंतल्यानच ते स्वतंत्रतायेंच्या लढ्याकडेन आकर्शित जाले. गोयची मुक्तताय आनी पुर्तुगेजांक गोंयच्यान धांवडावप हाचेर दोगांयचेंय एकमत जालें. हाचे फुडें तांणी एकठांय कार्य करपाचें थारायलें. शेतकार, कामगार हांकां लागीं केले बगर, तांकां संघटीत केले बगर परकी सत्ता ना नपयत करप कठीण हाची जाणविकाय जाल्लयान तांणी अश्यो संघटना करचे पसत, तरणे कार्यकर्ते लागीं येवचे म्हण नॅशनल स्पोर्टिग लीग ची थापणूक केली. कॅरम, क्रिकेट, फुटबॉल, खेळ खेळपाचें सामान जमयलें. निखटो खेळ खेळप हो उद्देश नाशिल्लो. तर देशप्रेमाचे विचार तरणाट्यां मदीं रिगोवचे हो उद्देश लीग थापणे फाटलो आसलो. तांच्या मुखार ब्र काडिनासले. स्वाभिमानी शिवाजींचें मन बंड करून उठ्ठालें. ताणीं तेन्नाच थारायल्लें की पुर्तुगेजांक जाता तितले बेगीन गोंयच्यान धांवडावप. देशकार्या खातीर घडयिल्ल्या गोवा सेवा संघा चे ते सेक्रेटरी आसले. डॉ.विनायक मयेंकार अध्यक्ष आसले. वसंत कारें, पांडुरंग फोंडेकार, व्यंकटेश वेरेंकार, मुंज, कारापुरकार भयणी, प्रमिला जांबावलीकार, नीलकंठ कारापूरकार अशे तरणाटे सभासद जाल्ले. गोवा रचना कार्य समिती म्हणून आनि एक संस्था नर्माण जाल्ली. तातुंतल्यान खादी प्रसाराचें कार्य सुरू केल्लें. अभ्यास मंडळांतल्यान गांधीवाद आनी समाजवादी पुस्तकांचेर अभ्यास आनी चर्चा सुरू जाल्यो. चरखा केंद्रां स्थापन करून सूत काडपाची कार्यावळ सुरू केल्ली. खादीचो प्रसार आनी प्रचार जावंचो म्हूण शिवाजी आनी काकोडकार खादीचे गठ्ठे खांदार घेवन गोंयांतल्या गांवां-गांवांनी भोंवताले. जेन्ना ते वर्धा आश्रमांत रावूंक आयले तेन्ना महात्मा गांधीजींचो तांचेर व्हड प्रभाव पडलो. सशस्त्र क्रांतीच्या मार्गा वयल्यान ते अहिंसात्मक कार्या कडेन पावले. अहिंसा ही वीरांची साधना. शस्त्रां परस मनशां मदीं बदल घडोवन हाडपी हो गांधीजींचो मंत्र तांच्या काळजाक भिडलो. स्वातंत्र्याचो लढो चड नेटान फुडें वच्चो म्हूण गोवा सेवा संघ आनी गोमंतक सेवा संघ हांचो एकवट जालो आनी नॅशनल काँग्रेस-गोवा ही नवी संस्था जल्माक आयली. हे नवे सघंटने वरवीं दर एका म्हालांत 4-5 जाणांचो पंगड करून फावता तसो आपापल्या म्हालांत सत्याग्रह करपाचें थारलें. थारिल्ले प्रमाण 25 ऑक्टोबराक शिवाजी कुडचडकारांनी कुडचडें, गांवांत सत्याग्रह केलो. पूण पूलिशेन तांकां धरून भरुपूर मार घालो. मडगांवच्या बंदखणींत दवरलें. न्यायाधिशांनी तांकां 15 दिसांची बंदखण फर्मायली. बंदखण भोगून जेन्ना ते मांयघरा परतले तेन्ना व्हड गुन्यांव केल्लेवरी तांकां सोयरीं धायरीं जाप लेगीत दिना जाली. शिवाजीन हरिजन वाड्यार तांच्या भुरग्यांक शिकोवपाचें काम केलें. हरिजनांत देशप्रेम आनी कर्तव्यनिश्टा जागोवपाचें काम तांणी हातांत घेतलें म्हूण गांवांतले लोक कुचेश्टेन तांकां ‘म्हार शिवाजी’ म्हूण हिणसायताले. 18 जून 1946 ह्या दिसा डॉ राम मनोहर लोहियांनी सत्याग्रह करपाचें थारायलें तेन्ना गोवा नॅशनल काँग्रेसीन तांकां जाहीर तेंको दिवन वांगडयांनी सक्रिय तेंको उक्तावन सत्याग्रहांत वांटेकार जाले तातूंत शिवाजीय आसले.
पिराय
गोंय मेकळें जावचें म्हूण तांणी जे त्रास काडिल्ले तें मेकळें गोंय तांकां पळोवपाक मेळ्ळें हें आपलें भाग्य अशें ते काळजा सावन सांगतात. पिराय जाण्टे जाल्या पूण मन अजून तरणें आसा. कुडचडें गांवांत ते आपली जीण सारतात.
संदर्भ
भेंब्रे रजनी ; हांणी घडयल्ले गोंय ; दामोदर प्रकाशन, कुडचडेें- गोंय, २०१३.
वर्ग:देवनागरी पानां
Mhojea Paianchim Painzonnam - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Mhojea Paianchim Painzonnam
Anklets with bells on my feet
Type: Deknni
Musical form: Binary
Literary form: Ethnological aspects
Translated by Romano Abreu, Moira, Goa, June 2003
Mhojea paianchim painzonnam sanddil' Dheva
Oh God! I lost my anklets from my feet.
Mhojea paianchim painzonnam sanddil' Dheva.
Oh damsel, your anklets are on your feet.
Agê nari, tujea paianchim painzonnam paiamsori.
Polleiat
Dekhnni
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:देखणी / Dekhnni वर्ग:Romi panam
Saxtty
Saxtty (Purtugez Bhaas: Salcette Konknni Bhaas: Saxtty साष्टी ) eh goeyan ek taluk haa. Saxtty cho mukya xher Modganv haa.
वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Romi panam
Sorvespora Sovem - Gaion
Sorvespora Sovem - Gaion
Sorvespora sovem With the Lord God Type: Hymn Source: Gaionacho Jhelo, 1995 edition, T-49 Lyrics: Isaias 61, 10 / Vasco do Rego, Panaji, Ilhas, Goa Music: Publisher: Goychi Sevadhormik Somoti (Pastoral Institute), Old Goa, Goa 403 402 Translated by: Alfred Noronha, Pandavaddo, Chorão, Goa 403 102. August 2005
Alcantara Barros, Velim, Salcete, Goa
Near the Lord God,
sontôs mhaka bhogta;
I feel joy;
mhojea Deva sovem
near my God,
otmeak anond zala!
my soul is joyful!
Tar´nna-soddvonnechem
mhaka angvostr dilem;
clothed me;
Povitrtaichem
ghalem mhaka anglem.
Mannkam-motian soglli
You were created fairer than all gems,
vozran nettoiloli,
dressed in noble gowns,
zalim tezvont Choli!
You gained the status of a noble daughter!
Bhang´ran xringarloli,
Adorned with golden ornaments,
opurv hokol koxi,
like a beloved bride,
mallun mhaka haddli,
you were presented in a noble way,
Sobhent ubi keli!
To His people.!
http://www.songs-from-goa.at/info14-music-with-staffnotation.html
Polleiat
Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
धर्मविद्या
धर्मविद्या हाचो शब्दशः अर्थ 'देवविद्या वा ईश्वरविद्या'. पूण सादारणपणान हें विद्येंत ईश्वर, मनशाचो आत्मो, ईश्वराचो जगाकडेन आनी जीवात्म्याकडेन आशिल्लो संबंद, आत्म्याची मुक्ती ह्या सगळ्यांचो आस्पाव जाता. ह्या अर्थान धर्मविद्येचो उदय आनी विकास ग्रीसी तत्वगिन्यानान प्रभावित जाल्लें क्रिस्तांव परंपरेंत जालो. ग्रीसी तात्विक परंपरेंत प्लॅटो- अॅरिस्टॉटल हांचेसारके तत्त्ववेते आनी देववेत्ते हांचेभितर फरक करताले. देववेत्ते म्हळ्यार होमर, हेसिअड हांचेसारके देवाविशींच्यो पुराणीक कथा सांगपी आद्य कवी वा डेल्फायच्या संप्रदायाचे पुजारी. तत्त्ववेते बुध्दीप्रणीत तत्त्वांच्या आदारान विश्वाचें आनी मनशाच्या आत्म्याचें स्वरूप, विश्वाक आदारभूत आशिल्लें तत्त्व आनी ताचो मनशाच्या आत्म्याकडेन आशिल्लो संबंद हांची फोडणी करपाचो यत्न करतात. आपल्या उपास्य देवतांचें स्वरूप स्पश्ट करप हें देववेत्त्यांच्या कार्याचें स्वरूप आशिल्लें. क्रिस्तांव धर्मविद्येचें स्वरूप आनी आशय लेगीत ह्याच प्रकारचो आशिल्लो. क्रिस्तांव धर्मश्रध्देचो आशय स्पश्ट करपाचो आनी ताचें समर्थन करपाचे केल्ले यत्न म्हळ्यार क्रिस्तांव धर्मविद्या. अशें करतना हे श्रध्देचो आशय कांय सिध्दांतांच्या स्वरूपांत मांडला. देखीक: ईश्वराचें स्वरूप, आत्म्याचें स्वरूप, सृश्टी हें विशींचे सिध्दांत, ईश्वराचो जगाकडेन आनी आत्म्याकडेन आशिल्लो संबंद ह्या सगळ्यांचो आस्पाव हातूंत जाता. इंग्लिश भाशेंत हे विद्येक थिऑलॉजी अशें म्हण्टात. खंयच्याय धर्मपंथाचे अनुयायी ईश्वर, आत्मो, विश्व हांचेविशींच्यो ज्या सिध्दांतांवरवीं आपले धर्मीक श्रध्देचो आशय आनी आपल्या आचरणाचे नेम करपी मोलां स्पश्ट करतात. तांची रीतसर बौध्दिक वेवस्था म्हळ्यार त्या धर्माची धर्मविद्या.
वर्ग:तत्वाशास्त्र / Philosophy वर्ग:देवनागरी पानां
जर्मनी
, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी बर्लिन नगर आसा।
पळेयात
वर्ग:एरोपांतले देस वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां वर्ग:देवनागरी पानां
Dollo
Dollo manvi xorirantlea goneanendriantolem ek mhotvachem indri-i. Ujvadd, kallokh, vostu, tancho rong, akar, rup hem drixttigonean monxak dolleankoddlean melltta. Ginean melloup, soimak tellop, bhomvtonnchea ghoddamoddinchi zannvikai korun gheup adi gozali ami choddxeo dolleachea adaran kortat. Dolleanchi halchal, dolle ugddop-dhampop, tanchem tez hatuntlean vegveglleo bhauna ukteo zatat. Mukhamollachi sobitokai khubxi dolleancher adarun asta. Haka lagun dollo ho ek mhotvacho ovyv zal'lean tachi zotnai gheup gorjechem.
Tokle sokoil fuddlea bhagant haddanchea funelache kholayent 24 mimi. Vasache godd'ddeavori vattkulle dolle bosoil'le astat. Tancho fuddlo bhag kaim promannant(bulged) fugir asta. Ho bhag komvcheuri asun taka parodrxonetropottol (Cornea) mhonnttat. Parodrxonetropottoli bhitor ek kallo podd'ddo asta, zaka poritarika (Iris) mhonnttat. Hea pott'tteavoileanoch monxachea dolleancho rong dista. Thoddeancho hea podd'ddeacho rong gharso va nillo va koslyai rongacho asum yeta. Thoddeancho hea podd'ddeacho rong gharso va nillo va koslyai rongacho asum yeta. Poritarikache modim ek vattkullopil) mhonnttat. Ho burak dolleacher ujvadd poddttokoch barik zata ani dolleant vochpi ujvaddachem niyontronn korta.
Dolleachea angak tin thor astat. Bhaileak xvetpottol (sciera) mhonnttat. To dhovo asta. Dolleak ghottai divp ani dolleachea bhitl'loya bhagachi rakhonn korpachem kam' korta. Parodrxonetropottol (Cornea) ho hachoch fuddlo bhag asta. Modlo thor dolleak ahar pauyta. Hache fuddlem vottenchean fattim oxem tin bhag asat. Poritarika (Iris), romok (Ciliary) ani ronjitopottol (Choroid), drixttipottol (Retina) uho soglleant bhitl'lo podd'ddo. Ami polloitat tea vostunchi hacher pirtima toyar zata. (Visual impression) drixttipottolauyorochi protima netrocheta (optic nerve)vorvim mendvak pauta. Dolleak jem dixtti poddtta tem netrocheta (optic nerve) mendvant vhorta ani thoim khori nimanni lomjikai zata. Baulechea fattlean axil'lea bhagak sfottikobhing (Crystalline Lens) mhonnttat. Dolleachea bhingamukhauyoli suvat poritarika don bhag korta. (1)bhaili kudd (Anterior chamber) ani (2)bhitl'li kudd (Posterior chamber). Bhaili kudd hatunt udkauri ani bhitl'li kudd hatunt jeli asta. Dolleacho pateo ani bhumveo dolleak tenkunuch punn bhaile votten astat. Teo fuddle votten dolleanchi rakhonn kortat. Dolleant dhul'l, dhumvr, kuskutt va kosli-i addkholl vochcheadim pateo bond zatat ani dolleank mar lagna. Pateo ukteo ani bond zaupachem niyontronn mendvant asta. Pateo minttak 11-14 fautt ukteo ani bond zatat. Hea vellar teo dolleant poddil'lo koir adi nivll kortat ani dolleanchim dukam harxacher patllaitat. Haka lagun dolleacho harso olo urta. (harso suklear to dhovo zata ani dispachem bond zata.) monxak puro zata ten'na xorirak ani mendvak suxeg zai asta. Dollem uktem dourun add poddlear xorirak suxeg melltta punn mendvak mellna. Jemeren dollem uktem astat temeren mendvachem kam' chalu asta dekhun monxak nhid yeta ten'na apxinch dollem lhou lhou bond zatat.
Dukam vahini (Lacrymal Systems) dolleachea, nakachea ordan asta. Hatuntoli dukangantth toyar korta, dukam dollo olo korta ani tatuntleo ontorvostu dolleank somsrgaposun vattaitat. Dolleant dukam zai tachem poros chodd aslear dukamvahinitlean tim nakant votat. Toxench monis roddtta ten'na dukam nakant yetat. Nakant thonddi zalear ken'naken'nai dolle tambdde zatat va zollttat. Karonn dolleacho sombond nakakodden asta.
Dolleank haloupi so snayu astat. Hem dolleak vegvegolle votten ghumvddaitat. Hanchem niyontronn mendvant astat. Donoi dolleam'modim ani matxem sokoil nak asta. Dolleachea voileutten mendu zalear matxem sokoil ani ujvem votten sainos asta. He sogllem bhag vegvegllea haddam'modim astat.
Dolleachem vikar upzot (Congenital and Developmental) sade, gombhir ani nodrek mar korpi (Affecting vision) astat. Ek-ek bhurgem dolle nastanach (Anophthalmos) zolmank yeunk xokta. Ken'na ken'nai bhurgeak ekuch dollo asta va ordokutto toyar zal'lo dollo (Rudimentary eye) asta. Kaim khepek dolle sogllem sarkem asunuy tancho khoinchoi ek bhag sarko nasta. (Opaque Cornea) va akhkho bhag nasta va poritarika nasop (Aniridia), bhing nasop (congenital Apanakia) oxem-i zata. Zolmak yetnach va thoddea vorsamnich bhurgeak motibindu (Cataract), tumbor (Dermoid), kensor (Retinoblastoma) zaunk xokta. Motibindu ani tumbor eporexon korun bore zaum yetat. Punn kensor zalear chodd korun dollo kaddcho poddtta.
Rong sarkem vollkhunk no yeup haka rong andhllemponn mhonnttat. Hea duyemsak ozunomeren upai sapddunk na. Hem duyems nodrek mar korina. Punn duyentik rongancheo soya sarkeo vollkhunk yenat. Ratchem va matxem kallkhant legit unnem disop hem ratandhollemponn. Hem duyems 10 -15 vorsancher suru zata. Haka upai na. Hem pillgemn pillgeo mukhar vochpi voxachem duyems. Ken'naken'nai tem ek pillgi soddun dusrem pillgek zata. Hea duyemsak upai naxil'lo. Punn halinch kyuba hea dexant hacher upai sodun kaddlam. Ken'na ken'nai dolleant kuskutt, remvecho konn, barik jivo va her koslem-i barik kuskutt poddunk xokta. Hem kuskutt rokddench kaddpak zai. Tem toxench urlear nodrek bada haddunk xokta.
Oksmat dolleant boddi va her kitem-i toplear va opghat zalear dolleak va dolleachea harxeak mar bosunk xokta. Oxem zalear eporexon korun dollo vattamv yeta. Kaim khompek parodrxonetropottolak dhovo dag uril'lean (White Opacity) nodor ochkit unni zaunk xokta. Oxa monxacho parodrxokonetropottol kapun kaddun taka mel'lea monxacho (mortokoch rokhddoch) parodrxokonetropottol kaddun eporexon korun ghalunk zata. Hem eporexon tea monxachea mornnaposun so vorambhitoruch korunk zai. Mel'lo monis tornne pirayecho aslear (20 te 40 vorsam) hea eporexonan kerattoplastti (keratoplasty) mhonnttat.
Dolleacho podd'ddo suttlear eka minttabhitor va voram bhitor va ek don disamni monxanchi nodor samkim unni zata. Hi nodor thoddea mhoineamni va ek-dedd vorsam bhitor lhou lhou zalear motibindu va gleaukoma (Glaucoma) zaunk xokta. Gleaukoma zalear thoddea monxank bolbam bhomvtonnim vanttkullam distat. Him sogllim duyemsam choddkorun challis vorsam uprant zatat. Nodor unnim zata hem kollttotokoch rokddench dolleanchea dotorak mellun favo to upai gheupak zai.
Dolleank kaim torecheo somsrgik pidda zaunk xoktat. Dekhik, dolleanchi sai. Hem duyems eka monxamposun dusrea monxak vochunk xokta. Taka lagun dolle ayil'lea monxan apleo vostu veglleo dourcheo poddttat. Dolleak hat lailear hat xabu laun dhuvonche poddttat. Dollem tambdde zaup, votank polloilear tras zaup va dolleant kuskutt poddil'leurim disop hem parodrxonetropottolacho xoth va infekxon. Haka votachem kallem okl launche poddtta. Toxench, dotoracho rokddoch sol'lo ghena zalear parodrxonetropottolak mar bosun nodor unnim zaupacho sombhou asta.
Dolleank toretorechi aelorji-i zaum yeta. Bhurgeanchea pottant dont aslear va ttibichem duyems aslear dolleak parodrxokonetropottola bhomvtonnim barik barik pulleo yetat. Haka Phlyetenular conjunctivitis oxem mhonnttat. Haka lagun duyentik jem duyems zalam tachoch purai toren upai zaunk zai. Na zalear hem duyems porot zaunk xokta. Hi aelorji uballa disamni zata. Choleamporos choleank hi aelorji chodd zata. Hi soimik aelorji (Atmospheric or Environmental) so-so mhoineamni va vorsan vors zata. Molom' va thembeanchim vokhdam ghalun hem duyems thamboum yeta. Gamv bodlun xudhd hovechea dusrea gamvant votkochuy kaim lok bore zatat. Kaim khepe hem duyems apxinch bhurgo vhodd zatkoch vota.
Sadaronnoponnan challis vorsam zalim monxak unnem disunk lagta. Karonn dolleant axil'lim sfottikobhingachi xokt (Elasticity) unni zata. Hea porivrtonak Presbyopia mhonnttat. Haka okl laup gorjechem. Punn don te oddez vorsamni nombor bodlocho poddtta. Kaim zann soundryoprosadhonant mekopacho vapor korta, zaka lagun dolleak dukhapot zaunk xokta. Haka lagun mekop vaprota astona bore proticho ani samballun vapropachi goroz asa.
Donoi dolleachem nodrechem kendrikoronn polloita te gozalicher ekach vellar ani ekech ollint zaunk zai. Jen'na hem zaina ten'na eka dolleachi nodor ekekodden ani dusreachi dusrekodden zata. Hakai tirxemponn mhonnttat. Hi zolmozat va uprantchea karnnank lagun udbhouleli dolleanchi vikriti asta. Dollem topasun khas toyar kel'lem okl laun hem tirxemponn lhou lhou korun unnem zait votam. Dollem bore urpakhatir kaim gozalim korcheo poddttat teo oxo
1 nhidche poilim dollem sodanch xabban dhuvn gheunche. 2 Sureak chodd korun girannadisa nikhttea dollAeamni pollouchem nhoi. 3 Unnea ujvaddant vachop korchem nhoi. 4 Choltem gaddyent vachop korchem nhoi. Vachpachem pustok choddxem 35 - 40 sem'mi. Ontracher dhorun vachchem. 5 Tti.Vhi. Polleupak skrinisakun borench pois boschem ani bhomvtonnocho ek tori divo pettoun dourocho. 6 Dollem bore douropak pois mollbant va doreadeger sokallim va sanjechem pollouchem. Zaka lagun Visual System ko suseg melltta ani dolleank vikar unnem zatat.
Zolmozat motibindu
ho motibindu bhurgeak zolmotonach asta. Gurvar bailek poilea tin mhoineam'modim rubelam (Rubella) va zormon mijhls (sursurem) zait zalear tachi bada bhurgeak zata ani pottant astonach taka motibindu zata. Tech vangdda bhurgeak kallzachem, mendvachem, kanachem duyems zaum xokta. Tekhatir zormon mijhls zal'le gurvar bailek dotor gorbhopat korun gheupak sangta.
Vikasojny motibindu
kaim bhurgeak vaddtte pirayecher tortorecheo dhoveo va rongit oxo tikleo bhingacher toyar zata. Hea tikleanchea akara voilean ani disnnea voilean tancheo zatim astat. Dekhik : akarapromann - fyujhiform', korlifarm', ddiskoidd, zhonular, koronori. Thollauylean
ogr ani poxch okxi-i, (Satural, Embryonal Nuclear.) dispapromann
Cataracta Coerulia va byu ddott motibindu.
Monddli-i motibindu
ho jeunn khannachem pramann unnem aslear va vittamin ddi unnem aslear zaunk xokta. 12-14 vorsancher zait zalear taka koronori motibindu mhonnttat. Zolmozat va vikasojny motibindu
zolmotonach va bhurgem vhodd zata ten'na dolleamodim bhailea harxeacher ek dhovi vanttkulli tikli asta. Oslea bhurgeak eka dollean motibindu asot zalear taka nodor thoddi asta. Donoi dolleamni motibindu aslear nodor samki unni asta ani bhurgem hatat dil'lea va dakhoil'lea vostukodde durlokx korta. Motibindu unneapromannant aslear nodor unnim zaina ani duyentikoi motibinduchi zann asna. Punn dolleachea dotorakodden votkoch ho dox kolltta. Dekhun taka lhan aslear xostrokria korpachi goroz choddxim nasat. Ho motibindu vaddlo ani disop unnem zait zalear xostrokria korchich poddtta. Zolmotonach bhurgeak chodd motibindu aslear bhurgeak so mhoine zatkoch rokddich xostrokria korchi poddtta. Karonn bhurgeachea dolleache bhag sarkem toyar zaupak so mhoine lagtat.
Ekvairdd kettrektt (Aquired Cataract)
Borea bhingak bada zatkoch oxem torecho motibindu zata. Bhoutik ani rosainik karnnak lagun bhingak bada yeunk xokta. Hea motibinduchem vegvegollem prokar asat te oxem
Onnukendri-i : ho bhingamodim asta. 40 vorsam uprant zaupi ho motibindu kon'na ken'nai rongit asta. Dekhik - kettrektt brunesens (Catarata Brunescens) ho motibindu matyekoracho ani kallea korachoi asta. Hea monxank votant gelear sarkem disna ani votachea oklan va saullent borem dista. Bahy motibindu (Cortical cataract) : bhingachea bhailea bhagant zaupi ho motibindu choddkorun pirai pon'nas vorsam zatkoch zata. Ho motibindu zal'lea monxank votat borem dista. Ani saullek sarkem disna hatunt 5 ovstha asat - o) purvaustha (Lamellar separation) bo) insipiynntt kettrektt (Incipient cataract) ko) inttyunesentt kettrektt (Intunescent cataract) : nodor unnim zaup. Ddo) pokvaustha (Mature cataract) motibindu pikop ani samkench disop na. I) otipkvaustha (Hypermature cataract) : motibindu pikop ani nodor samkich vochop.
Kichkotticho motibindu (Complicated) : dolleachea her bhagak koslim-i duyemsa zalear bhingak favo te poxonn zaina (Nutrition) ani he torecho motibindu zata. Sorvanginn rogak lagun zaupi motibindu (cataract due to systemic Disease) : monxank goddem'mut, gelekttosemiya (Galactosemia) oxe toreche sogllea angache rog aslear motibindu zaunk xoktat. Kirnniyojny motibindu (cataract due to Radiant Energy): ujeachi va votachi uxnnotai, kx-kironn va reddiym', techpori vijecho khor xok legit monxak motibindu zaunk karonn zaum yeta. Aghatojny motibindu( Traumatic cataract) : dolleank kosloi mar bosot zalear he motibindu zaunk xokta.
Ekvairdd kettrektt (Acquired cataract) ho motibindu zata ten'na monxachea dolleamukhar kallem thipke distat. Dollem ghumvtat toxem hem thipke ghumvtat. Dott'tti, titt'tti va khub protibimba disop he survechem ek chin'n. Zoxim zoxim oparodrxokotai vaddot vota toxi toxi monxachi nodor unnim zait vota. Oparodrxokotai bhingachem modim aslear monxak votan geleat sarkem disna ani saullenk va mond ujvaddan horem dista. Punn hi oparodrxokotai bhingachem bhomvtonnim aslear saullent sarkem disna ani votan vhoddloso tras zaina. Khub fauttim monxak mainos nombor (-) yeta (Lenticular Myopia) ani ho thoddea thoddea mhoineamni vaddot vota. Zoxi oparodrxokotai vhodd zata toxi nodor unnim zata ani nimannem fokot ujvadd dollear ghaltokoch vollkhunk yeta.
Zolmotonach va vaddtto pirayecher zal'lo (bhurgeak) motibindu samko lhan asa ani nodor sadaronn bori asa zalear kosloch upai korpachi vhoddlixi goroz urna. Fokot dotorakodden vochun neman topasun gheupak zai. Punn ho motabindu vhodd zata va nodor unni zata oxem dislear mat eporexon korchem poddtta. Zal'lea bhurgeak motibindu asa oxem dislear lo mhoineamuporant tannem eporexon korchem poddtta. Nazalear to dollo allxi ani tirso zaunk xokta.
Aekvairdd motibindu zalear surveche ovsthent thembe ghalear monxak matxem borem disunk xokta va motibindu vaddpacho bond zata va tachi vadd mond zata. Punn her koslyai karnnank lagun (dekhik -goddem'mut va her rog) zalear te piddecher vokhod gheunk survat kortokoch to vaddpacho bond zata va ken'nai boro zaunk xokta. Insipienntt ovsthet piddestachea oklacho nombor zoso zoso bodlota toxem toxem harxem bodlot raulear matxem borem dista. Oklachem harxem matxem rongit va kalle fottokromettik aslear bore. Motibindu modim aslear bauli (pupil) vhoddli zaupachem thembe ghalun borem disunk xokta. Motibindu zatkoch, to piktokoch va oti piktokoch monxak sarkem disna oxa vellar xostrokriya hoch ek upai asat.
Xostrokriya
sadaronnoponnan xostrokrieche tin prokar asat-
somputtantrgot xostrokria somputtaban xostrokria bhing khonddan va bhing paisikoronn
xostrokria korchem adim piddestak topasun tachi purai mhaiti gheunchi poddtta. Taka her koslem-i piddechi bada asa kaim kitem he mut, rogot topasun pollounche poddtta. Piddest chodd zanntto aslear tachea hodd'ddeacho fotto (eks-re) va karddiogram' kaddun koslem duyem-i asa hem pollounche poddtta. Xostrokriechi tora pexonttauylean thoroitat. Lhan bhurgeachea motibinduchi xostrokria korun bhingachi poti ukti korun motibindu dhuvn kaddttat. Piddestachi pirai zal'li aslear 40-45 vorsamvoir purai motibindu, bhingachi poti ukti korun dhuvn kaddttat va potyesokott bhing kaddttat. Dolleacho to bhag kaddttokoch tea zagear dusro bag ghalcho poddtta ani hem tin toramni korum yeta.
Eporexon korun ek-dedd mhoineani datt okl divp so mhoineachea uprant konnttektt lens divp. Samkea lhan bhurgeak va khub zannttea monxak konnttektt lens vaprunk zomna oslea piddestak datt okl launche poddtta. Eporexon kortokoch motibindu kaddun zatkoch bhingache potyent va poti ani bauli hachem'modim ek plasttik bhing bosoitat haka lens iplamyottexon oxem mhonnttat. Halinchea kallant choddxem piddest sorras ponnan hech eporexon korun ghetat.
Zotnai
gurvar bailek sursurem zalear ballontinnichea dotorakodde sol'lo gheun gorbhopat korpachi goroz aslear korun gheuncho. Goddem'mutasaroki duyemsa aslear ani ti tabeant dourlear motibindu zaupachi xokyotai unnim zata. Votant bhomvtona votachem, matxem rongit va fottokromettik okl launche. Veldding, girann va sureak uktea dolleamni pollouncho nhoi. Uxnnotent kam' korpeamni prottekttivo gogls vaprochim. Vidyut xoktiposun zotnai gheunchi ani xok ttallcho. Dolleak kosloch mar bospak divoncho nhoi. Jeunn choddxem puxttik, prothinoyukt ani jiunostvacho aspavo axil'lem aschem
gorib lokank, zachem khannjeunn puxttik nasta tanka,kamgar lokank ani produxit vatauronnant raupi lokank motibindu zaupacho sombhou chodd asta. Motibindu ani her duyemsancho sombond
Motibindu ani her duyemsancho sombond
mongoli muddhta (Mongolism), katari lokxonn somuh (Turner's syndrome), goddem'mut (Diabeties), tantrikojny isop (Atopiceczema) hea sarkea piddam vangdda motibindu asunk xokta.
Motibinduchi poilim xostrokria soglleant poilim bhartant suxrrita hannem sodun kaddli. Tachem fattlean ijipt, gris, rom', orobsthan hea dexamni sod laglo. He xostrokriek kauching (couching) oxem mhonnttat. Hatunt dolleacho motibindu hat, bott va ani kitem-i marun dolleant bhitor sokoil uddoup (motibindu ontrallim asta. To uddoit zalear modim baulechi vatt nivll zata ani monxak disunk lagta). Hich xostrokria krixtaadim sumar 1000 vorsam te 18 vea xotmanameren choltali. Motibindu dolleachea bhair kaddun uddoupachi poili xostrokria 1753t zoks ddeviyl (ho luis 15 vo hacho dolleacho sorzon axil'lo) hannem perisak keli. Von grif hannem 1865t xostrokriechem tontr matxem sudarolem. Poile ttanke vil'lyom' hannem 1867t vaprole. He xostrokriek gungi divpachem tontr ven lintt an o brain hannem sodun kaddlem. 1508 vorsa lirnodd do. Vini hannem konnttektt lensicho sod lailo. Vilyom' fen blyum' hannem poilem khepek plasttikacho vapor porun konnttoktt lens toyar kel'leo. Deroldd riddle hannem 1953 vorsa poilem khepe dolleant plasttik lens bosoili.
Motibindu khoinchey pirayecher zaunk xokta. 50 vorsa uprantocho motibindu he kudd'ddemponnache mukhel karonn. Zolmost ani bhurgemponnachea kudd'ddemponnant 14% motibindu asta. Zanntteponnacho motibindu 40 vorsam zaun ken'nai zaunk xokta ani ho 40 vorsancher 35% asta. Fuddem to vaddot vaddot 70 vorsam voir 90% zata. Somvsarant kudd'ddeanchi sonkhea sarki kollna. Punn ti 5.10 kotti asunk zai. Bhartant 70 lakh motibinduchem piddest asat. Axiakhonddat motibinduchem promann 1.5 - 2 % asa. Bhartant te 1.5 x 2 % asa. Konkonn ani 1.25 -1.5 % asa. Bhartant her sogllea rajeaporos gõyant temut'tor prodex ani biharant motibinduchem promann chodd dixtti poddtta.
Netropeddi (Eye Bank)
mel'lea va jitea monxanchea dolleachem zoton ani somvrdhon korun douropi ani gorjepromann dolleanchi purounn korpi somstha. Dolleache okaryokxom' parodrxonetropottol (dolleancho fuddlo podd'ddo) kaddun tea zagear jivea va mel'lea monxache karyokxom' oxem parodrxonetropottol kolom' korop xoky asa. Jivea monxachem nitoll monddoll mellop samkem oxky tori mel'lea monxachea dolleacho upeg jivea monxak nodor divpak zata. Mel'lea monxachea parodrxonetropottolacho vapor kortolo zalear tem mornna uprant tin voram bhitor kaddun gheunchem poddtta. Hea pottlachem kolom' tem kaddun ghet sakun so vorambhitor korchem poddtta. Punn arvil'lea tontrogineana vorvim oxem dollem ek - don mhoine samballun douropachi tojvaz asa. Mel'lea monxachi parodrxonetropottol mellpachi ek vhoddli oddchonn mhonnjem mel'lea monxachem hem pottol kaddpak zaupi virodh. Te bhair zachem pottol kaddttat tea monxak bhailem piddesaroki pidda asunk fauna. Aplea khoinchyai ovyvachem dan korpi danoptr monxan jitemponnim kel'lem asot zalear tachea mornna uprant tachem dollem kaddpak konnachi addkholl yena. Punn tachea laginchea monxamni hem danoptr manun gheup chodd gorjechem. Bharot dhorun soglleach dexamni voiki mollamvyleo somstha netrodanacho prosar korit asat. Haka lagun dollem kaddpachem toxench parodrxonetropottolachem kolom' korpachem prokriek margodrxon ani adar zata.
1840 to mul bour ani 1844 to vuttzhor hea zormon xastramni monzatinchea dolleachem monxank kolom' korpachem yotn kelem. Punn tanka tatunt yox ailem na. Uprant 1888 to enosrtt hu ani eka zormon netrovoizan tachem fuddem sonxodhon kelem. 1908 vorsa plong hea dolleanchea dotoran kudd'ddea monxachea dolleantolem parodrxonetropottol kaddun teach monxachea dusrea dolleant tachem kolom' kelem ani tem yessvi zalem. Hea proyogak uprant oxo xostrokria somvsarobhor asat.
Polleiat
Eye
Sondorbh
वर्ग:Kudd, Ang Xhastr वर्ग:Vignean वर्ग:Romi panam
Ujjain
Modhyoprodex rajeantolem namnechem tirthokxetr ani ek itihasik xar. Loksonkhea 2,09,118 (1981). Indur saun 56 kimi. Ontracher ani ut'torek kxipra nhoinche udent deger hem xar voslam. Bhopall-nagada ani rotlam'-kotta hea relvemargavelem hem prosthanok.Hea xarank ‘ujzoyini’ va ‘ovonti’ oxem-i namv asa. Purannokallant xonkran hea zagear tripurasuracher zoit zoddil'lem mhunn he suvatik ujzoyini oxem namv poddlem oxem skondpurannantlea aunty khonddant sanglam. Oxokachea xilalekhant he suvatik ‘ujeni’ oxem mhollam. Periplos ani ttolemi hea bhomvddokaramni taka ‘ojeni’ oxem namv dilam. Skondpurannavelean hea nograk konkoxring, kuxstholi, ovonti, ujzoyini, podmauti, sumudouti, omrauti ani vixala oxim namvam mellattat.
Ujzoin aryourtantolea povitr soptopurantolem ek asa. Xrikrixnn, bolram' ani sudami hancho guru sandiponi hancho axrom' hanga axil'lo. Devo ani danou hamऩi kel'lea somudramonthonatlean omritoghott ayil'lo ani tea ghottantole kaim thembe ujzoin, horixvor, proyag ani nasik hanga poddil'le, oxem purannant sanglam. Dekhun, hea xaramni kumbhmell bhorta. Ho rumbhmell dor bara vorsamni guru vrixchik raxint yetkoch bhorta.
Purvil'lem ujzoin nogor atanchea ujzoin nohrache ut'torek kxipra nhoinche ujve deger asa.Bhoutonnoche bhuyeporos hem tthikann 30-40 futt unch asa. Ropornea ujzoin mograk halim godd oxem mhonnttat. Hea nogracho vistar dokxinn-ut'tor sumar ek moil ani udent-ostont sumar paunn moil axil'lo. Punn nograchim upnogoram mat pois pois patllil'lim axil'lim. Poilim je suvater mohakaloun axil'lem, thoim atanchem ujzoin xar asa. Purvil'lem ujzoin mat usu poddlam.
Purvil'lea sahiteant ujzoinache khubxe ul'lekh mellttat. Moury kallant malou prodexant suraxttr, latt, mallva, kochchh, sindh ani ut'tor konkonn hancho aspavo zatalo. Ujzoin hea sogllea prodexanchi rajdhani axil'lim. Mouream uprant gondhrvosenachea (gordobhil'l) rajvonxan malou dexar rajy kelem. Kaim kallauporant hanga xokanchem rajy ailem. Fuddem vikromaditean xokank haroun mallveacher apli sot'ta gazoili. Punn i.So. 75 chea sumarak hem xar xokamni portem aplea xekatolla ghetlem ani fuddem sumar tinxim vorsam rajy kelem. Chouthea xenkddeanchea xeuttak somratt chondrogupt vikromaditea uprant ujzoin nograchi khub bhorbhoratt zali. Brahmonn,boud'dh ani zoin hea tinuy dhormanchem hem xikxonnachem kendr asa. Hanga jeotixoxastravixinchem unchelea pamvddeavelem xikxonn mellatta. Gupt kallant somskrit kauy ani nattyoxastr hanchea uchch xikxonnachem hem vhodd kendr axil'lem kalidas bhoubhuti, bharvi, bhortrihori adi kovi hanga boroch kallmeren ravil'le.
Moharaza zoisimhan hanga ek vedhxalla bandil'li. Zoisimh ho jeotixoxastrantolo vhodd vidvan axil'lo. Nnouy te dhavea xenkddeameren ujzoin pormarachi rajdhani axil'li. 1235 to oltomoxan hea xaracho nax kelo. Ten'nasaun ujzoin muslomananche sot'tekhala axil'lem.Tacheuporant ujzoin morattheankodden ailem ani fuddem'meren ti xindeanchi rajdhani axil'li.
Bharot bhumycho modlo rekhanx ujzoin xarasaun vota. Bharti-i khogoloxastrogoneanchea motan uzoin hem nogor xuny rekhanxacher voslam. Bhugolokaramni hangachean rekhanx mejpachi chal suru keli.
Dhany, kapus, kapodd, ofu, hanchi hi bazaropetth asa. Hanga kopddeacheo girnni asat.Toxench hatmag, hojiori, tel, borf, rongkam', mitthai adinche karkhane asat. 1957 vorsa sthapon zal'lem vikrom' videapitth hanga asa. Hangachi polloupasaroki thollam mhollear raza zoisimhan bandil'li ‘zontor montor’ vedhxalla, bhumyentlean khonnun kaddil'leo adleo kallaveleo itihasik vostu. 51 xoktipitthantolem ujzoin hem ek xoktipitth. Hanga sticho kopor gollun poddil'lo dekhun, hem xoktipitth zalam oxem mhonnttat. Hangachea deullant devicheo murti najear koprachi puza zata.
Bara jeotirlingantolem xri mohakalexvorachem hem tholl asa. Hangachea namnechea mohakal deullak panch malle asun tatuntolo ek mallo bhumyeponda asa. Vikromaditeachem yadstik mhunn hanga vikromsmritimondir bandil'lem. Hea mondirachi bunead 1951 to ddo. Rajendroprosad hannem ghal'li.
I.So. 1955 te 1958 to hanga bhartantlea purannousotu sonxodhon khatean utkhonon kelem.Hatunt i.So. Satvo xenkddo te muslomanachea kallameren axil'le lokousticho khubso puravo melltta. Ho mullant 74 mi. Rund ani 7.37 mi. Unchayecho axil'lo. Hea prakarache bhaileutten melltta. 46.32 mi. Rundayecho fondd mell'llo. Ho prakar nhomyoutten lankddi folleo ghalun ghott'tt kel'lo.Nograntolo ghoranchi bandaull matyechi asli. Lokhnni hotearam, monni, chokracher toyar kel'lim torekovar mritpatram ani kochchem lokhonn khubxa promannant mell'llem. I.So. 500 te 200 hea kallant hem fondd vittamni bandil'lem. Hangachim matyechim ghoram, monni toyar korpachi bhatti, kamsarachi bhatti, bamyo adi ovxexamvelean hea kallant thoinchea lokanchi jinn somrid'dh axil'li oxem dista.
Polleiat
Ujjain
वर्ग:Indie-cheo Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage वर्ग:Itihas / History वर्ग:Romi panam
एरंड
(मराठी-एरंड; हिंदी- अरंड; गुजराती-तिर्कि, एरंडी; कन्नड- हरळू; संस्कृत-एरंड,चित्रबीज, त्रिपुटीफल; इंग्लीश- कॅस्टर ऑइल प्लॅंट; लॅटीन-रिसिनस कम्युनिस; कूळ-युफोर्बिएसी). उंचाय सुमार ३.५ मी. हो रूख मुळाचो आफ्रिका देशांतलो. उश्णकटिबंधांतल्या जायत्या देशांनी ह्या रूखाची लागवड केल्ली दिश्टी पडटा. हें झाड एक वर्सभर वा जायतीं वर्सा उरता. ह्या रूखाचें कांड खुसखुशीत आसता. पानां हाता आकाराचीं, एकामेकांसावन वेगळायल्लीं, कांटेरी खांची आशिल्लीं आनी लांब देंटांची आसतात. पानाच्या पोंदा, देंटांचेर-मार्च म्हयन्यांत उब्या तु-याचेर उकलिंगी पाचवीं फुलांयेतात.
पु-पुष्प सकयल्या भागांत आसता आनी स्त्रीपुच्प वेल्या भागांत आसता. ताचें फळ (पालिभेद) त्रिपूटक (trilocular) आनी बोंड कांटयारें आसता. ताका घट्ट, लांबशी, पिंगशीं आनी विंगडविंगड थिपके आशिल्ली बी आसता. बियेच्या एका तोंकाक ल्हान बिजोपांग आसता.ताबड्या रंगाचो दुसरो उक एरंडाचो प्रकार सोबेखातीर पोरसांत लायतात. ह्या रूखाचें कांड, देंठ, शिरो, फुलां हे भाग तांबडे आसतात.
एरंड ह्या रूखाचो दरेक भाग वखदी आसता. मुळां दाहक आनी वातनाशक आसतात. सूज येवप, जोर, दमो, दमो, खांक, आंतकड्यांतले जंतू, मुत्ररोग हांचेर ताचीं मुळां उपेगी पडटात.आंगार दूद चड जावंचें म्हूण एरंडाचीं पानां हून करून थानांचेर बादतात वा तांचो काडो करून पितात. पानांचो रोस गोरवांक खावयल्यार तांचेय दूद वाडटा. गांठ, मूळव्याध, पित्ताशय (यकृत),प्लीहा (पानथरी- पोटांत जावपी एक रोग) ह्या सारक्या रोगांचेर एरंडाचीं फळां उपेगी पडटात.बियो रेचकआसतात आनी तांचे तेल (एंडेल) कृमीसारक (जंतूचो नाश करपी) आनी भलायकेक गुणकारी आसून हस्तिरोग, आंकडी ह्या रोगांचेर तें उपेगी पडटा. ह्या तेलांत केरोसीन १:७ प्रमाण मेळोवन तें जळणाक वापरतात. हेर तेलांपरस ह्या तेलाचो उजवाड बरो पडटा. घड्याळी निवळ करपाक आनी यंत्रां सदळ जावपाखातीर ह्या तेलाचो वापर करतात. शाबू, मेणवाती, वासाळ तेलां कापूस रंगोवप, छापप, नायलॉनचे धागे तयार करप, कातड्यांचे उध्येगधंदे, हातुंतूय तेलाचो उपेग करतात. एरंडाची पेंड एक बरें सारें म्हूण वापरतात. ही पेंड पिकांतली वाळटी, किडींचो नाश करता. बियांत ‘रिसी’ हें विखारी द्रव्य आसता. ह्या रूखाच्या कांडापसून दाट पठ्ठे (पापेलांव) तयार करतात. एक वेगळ्याच प्रकारचें रेशीम दिवप रस्मीकिड्याच्या पोशणाखातीर एरंडाच्या पानांचो उपेघ करतात.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:झाडां/Zhaddam
उज्जैन
मध्यप्रदेश राज्यांतलें नामनेचें तीर्थक्षेत्र आनी एक इतिहासीक शार. लोकसंख्या 2,09,118 (1981). इंदूर सावन 56 किमी. अंतराचेर आनी उत्तरेक क्षिप्रा न्हंयचे उदेंत देगेर हें शार वसलां. भोपाळ-नागादा आनी रतलाम-कोटा ह्या रेल्वेमार्गावेलें हें प्रस्थानक.ह्या शारांक ‘उज्जयिनी’ वा ‘अवंती’ अशेंय नांव आसा. पुराणकाळांत शंकरान ह्या जाग्यार त्रिपुरासुराचेर जैत जोडिल्लें म्हूण हे सुवातीक उज्जयिनी अशें नांव पडलें अशें स्कंदपुराणांतल्या आवंत्य खंडांत सांगलां. अशोकाच्या शिलालेखांत हे सुवातीक ‘उजेनी’ अशें म्हळां. पेरिप्लस आनी टॉलेमी ह्या भोंवडोकारांनी ताका ‘ओजेनी’ अशें नांव दिलां. स्कंदपुराणावेल्यान ह्या नगराक कनकशृंग, कुशस्थली, अवंती, उज्जयिनी, पद्मावती, सुमुदवती, अमरावती आनी विशाला अशीं नांवां मेळाटात.
उज्जैन आर्यवर्तांतल्या पवित्र सप्तपुरांतलें एक आसा. श्रीकृष्ण, बलराम आनी सुदामी हांचो गुरू सांदीपनी हांचो आश्रम हांगा आशिल्लो. देव आनी दानव हांऩी केल्ल्या समुद्रामंथनातल्यान अमृतघट आयिल्लो आनी त्या घटांतले कांय थेंबे उज्जैन, हरिश्वर, प्रयाग आनी नासिक हांगा पडिल्ले, अशें पुराणांत सांगलां. देखून, ह्या शारांनी कुंभमेळ भरता. हो रुंभमेळ दर बारा वर्सांनी गुरू वृश्चिक राशींत येतकच भरता.
पूर्विल्ल्या साहित्यांत उज्जैनाचे खूबशे उल्लेख मेळटात. मौर्य काळांत मालव प्रदेशांत सुराष्ट्र, लाट, माळवा, कच्छ, सिंध आनी उत्तर कोंकण हांचो आस्पाव जातालो. उज्जैन ह्या सगळ्या प्रदेशांची राजधानी आशिल्लीं. मौर्यां उपरांत गंधर्वसेनाच्या (गर्दभिल्ल) राजवंशान मालव देशार राज्य केलें. कांय काळाउपरांत हांगा शकांचें राज्य आयलें. फुडें विक्रमादित्यान शकांक हारोवन माळव्याचेर आपली सत्ता गाजयली. पूण इ.स. 75 च्या सुमाराक हें शार शकांनी परतें आपल्या शेकातळा घेतलें आनी फुडें सुमार तिनशीं वर्सां राज्य केलें. चवथ्या शेंकड्यांच्या शेवटाक सम्राट चंद्रगुप्त विक्रमादित्या उपरांत उज्जैन नगराची खूब भरभराट जाली. ब्राह्मण,बौद्ध आनी जैन ह्या तीनूय धर्मांचें हें शिक्षणाचें केंद्र आसा. हांगा ज्योतिशशास्त्राविशींचें उंचेल्या पांवड्यावेलें शिक्षण मेळाटा. गुप्त काळांत संस्कृत काव्य आनी नाट्यशास्त्र हांच्या उच्च शिक्षणाचें हें व्हड केंद्र आशिल्लें कालिदास भवभूति, भारवी, भर्तृहरि आदी कवी हांगा बरोच काळमेरेन राविल्ले.
महाराजा जयसिंहान हांगा एक वेधशाळा बांदिल्ली. जयसिंह हो ज्योतिशशास्त्रांतलो व्हड विद्वान आशिल्लो. णव्य ते धाव्या शेंकड्यामेरेन उज्जैन परमाराची राजधानी आशिल्ली. 1235 त अल्तमशान ह्या शाराचो नाश केलो. तेन्नासावन उज्जैन मुसलमानांचे सत्तेखाला आशिल्लें.ताचेउपरांत उज्जैन मराठ्यांकडेन आयलें आनी फुडेंमेरेन ती शिंद्यांची राजधानी आशिल्ली.
भारत भूंयचो मदलो रेखांश उज्जैन शारासावन वता. भारतीय खगोलशास्त्रज्ञांच्या मतान उजैन हें नगर शून्य रेखांशाचेर वसलां. भूगोलकारांनी हांगाच्यान रेखांश मेजपाची चाल सुरू केली.
धान्य, कापूस, कापड, अफू, हांची ही बाजारपेठ आसा. हांगा कपड्याच्यो गिरणी आसात.तशेंच हातमाग, होजिअरी, तेल, बर्फ, रंगकाम, मिठाई आदींचे कारखाने आसात. 1957 वर्सा स्थापन जाल्लें विक्रम विद्यापीठ हांगा आसा. हांगाची पळोवपासारकी थळां म्हळ्यार राजा जयसिंहान बांदिल्ली ‘जंतर मंतर’ वेधशाळा, भुंयेंतल्यान खणून काडिल्ल्यो आदल्यो काळावेल्यो इतिहासीक वस्तू. 51 शक्तीपिठांतलें उज्जैन हें एक शक्तिपीठ. हांगा स्तीचो कोपर गळून पडिल्लो देखून, हें शक्तिपीठ जालां अशें म्हण्टात. हांगाच्या देवळांत देवीच्यो मूर्ती नाज्यार कोपराची पूजा जाता.
इ.स. 1955 ते 1958 त हांगा भारतांतल्या पुराणवसतू संशोधन खात्यान उत्खनन केलें.हातूंत इ.स. सातवो शेंकडो ते मुसलमानाच्या काळामेरेन आशिल्ले लोकवस्तीचो खुबसो पुरावो मेळटा. हो मुळांत 74 मी. रूंद आनी 7.37 मी. उंचायेचो आशिल्लो. ह्या प्राकाराचे भायलेवटेन मेळटा. 46.32 मी. रुंदायेचो फोंड मेळ्ळो. हो प्राकार न्हंयवटेन लांकडी फळ्यो घालून घट्ट केल्लो.नगरांतलो घरांची बांदावळ मातयेची आसली. लोखणी हत्यारां, मणी, चक्राचेर तयार केल्लीं तरेकवार मृत्पात्रां आनी कच्चें लोखण खुबशा प्रमाणांत मेळ्ळें. इ.स. 500 ते 200 ह्या काळांत हें फोंड विटांनी बांदिल्लें. हांगाचीं मातयेचीं घरां, मणी तयार करपाची भाटी, कांसाराची भाटी, बांयो आदी अवशेशांवेल्यान ह्या काळांत थंयच्या लोकांची जीण समृद्ध आशिल्ली अशें दिसता.
जॉर्ज इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु
जॉर्ज इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु हो सुटके झुजारी आशिल्लो.
जल्म आनी शिक्षण
इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु जॉर्ज हांचो जल्म 6 मार्च 1925 दिसा करमणें-साश्टी हांगा जालो. तांच्या बापायचें नांव तीतु मानुएल जॉर्ज. तांणी लिसेवाचें सातवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतलें.
सामाजीक वावर
गोमंतक प्रजामंडळ हें संस्थेखातीर ताणीं तळमळीन वावर केला. डॉ. ज्युलियांव मिनेझीस हाणीं उजवाडायिल्ल्या गोमंतक आनी उ येराल्दु (O HERALD) ह्या दिसाळ्या खातीर ते बरोवप करताले. नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेचे ते संस्थापक वांगडी आशिल्ले. हे संघटनेच्या 18 ऑगस्ट 1946 दिसा लोंढा वाढाऱांत जाल्ले पयले बसकेंत तांका सरचिटणीस म्हूण वेंचून काडिल्ले.
जिणेतले प्रसंग
6 नोव्हेंबर 1946 दिसा पुलिसांनी तांका कुंकळे सत्याग्रह करता आसतना धरले. तांका बरोच मार दिलो आदी 45 दीस बंदखणींत दवरलें. बंदखणींत सावन सुट्टकच नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेच्या बेळगांव आनी कानपूर शारांत आशिल्ल्या कार्यालयांच्या सत्याग्रही शिबिराचो तांका मुखेली नेमले. 15 ऑगस्ट 1947 दिसा ते कसलींय नदर्शनां करत म्हूण फोंड्यां वाठारांत पुलिसांनी तांका राजाराम प्रियोळकार आनी गोपिनाथ लोटलीकार हांचे वांगडा धरलें. तांच्या घराचेर धाड घाली आनी तांच्या घरांत आशिल्लें सगळें साहित्य जप्त केलें. पुर्तुगेजांआड ते लेख आनी पत्रकां उजवाडायताले म्हूण पुर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालयांत (Territorial Military Tribunal) 22 मार्च 1948 दिसा तांका पांच वर्सां बंदखणींत ख्यास्त फर्मायली. ते भायर पंदरा वर्सा खातीर तांचे राजकी हक्क काडून घेतले. 1972 वर्सा भारत सरकारान ताका ताम्रपत्र दिवन तांचो भोवमान केलो. 20 ऑगस्ट 1978 दिसा पणजे शारांत तांका अपघाती मरण आयलें. तांचे निमणे इत्सेप्रमाण तांका हिंदू पध्दतीन, पणजेचे हिंदू स्मशानभुंयेंत अग्नी दिलो. 18 जून 1984 दिसा गोंय सरकारान ताच्या सुटके झुजांतल्या वावराचो मरणोत्तर भोवमान केलो.
हेर वावर
एक बरे बरोवपी म्हूण जॉर्ज इव्हाग्रियुची नामना आसा. ते पत्रकार आसले.1942-61 काळांत तांणी सुटके चळवळीचे पुस्तिका आनी जायतीं पत्रकां उजवाडाक हाडिल्लीं. बंदखणींत सावन सुटका जातकच मुंबय डॉ. टी. बी. कुन्य हांणी सुरू केल्ल्या आनी उजवाडाक हाडिल्ल्या आझाद गोंय ह्या नेमाळ्या खातीर तांणी जायतो वावर केलो. 1955 वर्सा ते आकाशवाणीचेर कोंकणी आनी पुर्तूगेज भाशेंत विदेशी वितरावणेच्या विभागांत काम करूंक लागले. 1970 वर्सा ताणीं आकाशवाणीवेले नोकरेक सोडचीट दिली. उपरांत ते “उजवाड” ह्या रोमी लिपींतल्या कोंकणी दिसाळ्याचें संपादन करूंक लागले. गोंय पुर्तुगेजांच्या शेखा खाला आशिल्लें तें मेकळें करपा पासत खूब सुटके झुजारी तनमनान वावुरलें. कितलेश्याच जाणांनी आपल्या प्राणांची आहूती दिली. पुर्तुगेजांनी दिल्ले त्रास सोशिकतायेन सोंसले. पूण एकच ध्यास मनांत घेवन सत्याग्रही वावुरताले तांतुतलेच एक इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु जॉर्ज.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Kuxttoba - Dekhni
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Kuxttoba
Kuxttobba!
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok
Musical form: Binary
Literary form: Historical narrative
Translated by Alfred Noronha, Panaji, Goa, 10.05.2005
Kuxttoba, miraxi Indiecho,
Kuxttoba, the brigand of India,
Terror of Goa, friend of the people, enemy of the rich (Hindu priests)
Terror of Goa, discord of the people, enemy of the rich (Hindu priests),
Daunnintlo suttun bottachi
Escaped from the clutches of the Hindu priests
Gomm´tti uddoin kapun.
And chopped off their necks.
Bottak(u) mal´mhunn aplea ghorant
Because he killed the Hindu priest in his own house
Choukoxi pavoili soglea ganvant
A search was mounted throughout the country
Ofis pattoilo fisikalank
A police official was despatched
Kusttobak ghalunk arsenalank.
To capture and imprison Kusttoba.
Hori, mhojea Hori, Mhojea paianch´gueleai kati,
Hori, my Hori, the skin of my feet has peeled off.
Zain hanv zain, zatin bonddari, bottach kapun gomtti.
I will be a Bhandari, after chopping off the neck of the Hindu priest.
A police official was dispatched
Goeam voiche vatter, vankddeo tikddeo mero,
There are zig zag paths on Goan roads,
Bottanch´ fauran, juizach sentesan, paiank ghaleai sanklleo.
As deserving, the judge has decreed shackles on the feet of Hindu priests. (?)
Kuxttoba
Kuxttoba
Source: José Pereira/ Micael Martins. A Sheaf of Deknnis,
Date: Probably before 1869 since it neither mentions the Uprising of that year nor the death of Kuxttoba
Musical form: Binary
Literary form: Historical narrative
Translated by José Pereira
Kuxttoba!
Kuxttobba!
Miraxi Indietso [48] (Indiecho),
Heir of India,
The terror of Goa,
Conflit povatso (povacho),