cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कारबारी कोंकणी
अक्षरजुळणी
तन्वी ग्राफिक्स,मडगांव
मुखपृष्ठ आनी सजावट
दीपक पेडणेकार
मोल
२००१-रु-१५०
२००२ रु १५०
२००३-रु १६०
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:कोंकणी पुस्तकां
मानगे
मानगे वा खरी मानगीं ही सरपटणारी जनावरां आफ्रिका, आशिया, अमेरिका आनी आस्ट्रेलिया अशा गरम आशिल्ल्या सुवातीनीं रावतात.
वर्ग:देवनागरी पानां
वळवय (उत्तर गोय)
वळवय (६२६८४५)
वळवय हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या फोंडें तालुक्यातील ९२८.६२ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३८५ कुटुंबाचे व पुराय १८४२ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार फोंडा १७ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा १०२४ दादले आनीक ८१८ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे २९ लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६८४५ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
गांवांत १ खाजगी पूर्व-प्राथमिक शाळा आसा. गांवांत २ शासकीय प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (खांडोळा C T) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (खांडोळा C T) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (खांडोळा C T) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (खांडोळा C T) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (बांदोडाC T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (बांबोळी C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (पणजी ) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (पणजी ) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (बांदोडा C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (फोंडा ) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (कवळे C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत १ दवाखानो आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (अशासकीय)
गांवांत १ अन्य पदवीधर वैजक वेवसायी आसा. गांवांत १ पिढीजात वैद्य आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण आसा. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण आसा. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण आसा. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध आसा. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध आसा. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३४०१ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
वळवय ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
वळवय ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): शीत, नाल्ल, काजू बी
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय /ut'tor Goem वर्ग:फोंडा तालुका/Ponda Taluka वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
Alexander Ek Xrextt
Alexander III Mesiddoniacho sonvsarik kirt zoddlolo somratt aslolo. Alexander Ek Xrextt (Alexander the Great) hea navam to prosidh zallolo asa. Alexander achea kallar, Alexander achi rajdani sogleam vodli asloli, sumar 5.2 million sq. m. Mesiddoniacho Raza Filip ani tachi poili ranni Olimpios hancho put, Pella hanga,   July muineant,  356 BC hea xhekdam tazo zolm zalolo. Bhurgeaponnant Raza Filipan taka,  yuvrazak favo tem loskori ani rajki xikxonn dilem. Tacho Guru Aristotle hannem taka piraiechea tera te solla vorsancher kavio, kola, rajioxastr ani totvginean hea vixeanchi goddi laili.
336 b.c. vorsa Filipacho khun zalo. Alexander piraiechea visavea vorsa, Mesiddonche gadier boslo. Tache poilim 340 b.c. vorsa Filipan jedna Baizhontton acher dhuri ghal'li tedna Alexanderan Mesiddoniachi rakhonn kel'li ani Middi lokancho porabhov kelolo. Fuddem tannem Raza Filip haka Grik nogor rajiasongh acher zoit mellovpak palov dilo.
Razasonacher bostokoch eka vorsa bhitor Alexander anne ut'torek Danube  nhoim ani ostontek Eddrienttik hanga meren apli sot'ta vaddoili. Thibiz rajeacher ghuri ghalun khub nagrikank tannem marlem. Kaim zannank gulam 'mhunn vikle. Thoinchim devllam ani aplem avddichea pinddor kovichem ghor soddun her soglleo bandavolli matiebhorovnn keleo. Hacho porinnam mhunn Athens xar apunn zavn xoronn ailem. Magir tannem somrid'dh ani bollixtt oxa Iranni samrajeacher ghuri ghalpacho nixchev kelo. Iranni lokank xasokamvixim svaminxttha naxil'li. Hacho Alexanderan bhorpur faido ghetlo.
334 B.C. vorsa Grisantlea mukhel suvatincher rakhnne khatir soinio dovrun Alexanderan Dadnils nhoim humpli. Tachea soineant Parmenio, Tolemi, Anttigonos, Seliuks, Niarkas sarke xur ani onnbhovi senapoti aslole. Tea bhair aplem svotachem xovroi,  dhaddos,  chikatti hea gunnank lagun Alexander aplea soinikank deva bhaxen  aslolo. Sumar 40,000 chem soinio ghevn Alexanderan Iranncher ghuri ghali. Darais anne dhaddlollea senapotincho, greniks nhoinche deger porabhov korun to Syria vatten gelo. Thoim Isosachea akhata kodden tachem Darais achea vixal soineakodden zhuz zalem. Alexanderan Darais acho porabhov kelo. Magir tannem Phinesian armar hataslem. Ejiptacher om'mol bosovn Alexanddria xarachi sttapon keli. Tannem Gogamila hanga Daraisacho anik ek pautt porabhov kelo. Darais zhuzamollantlean pollun gelo. Oxe toren Alexander, Iranni samrajeacho odhipoti zalo. Tannem 331 B.C. vorsa Irannchi rajdhani Babilon hanga mottea dobajean provex kelo. Fuddem tannem Spusa ani Porsepolis heo ani her rajdhaneo kabiz korun thoinche khojine luttle. Porsepolis rajvaddo lasun Grisacher, Irannan ghatlolo  ghuriecho sudd ghetlo.
Survek Alexanderacho ud'dex fokot Iranni soineacho vidhvons korop hoch zavn axlolo. Punn ek sarkea mellot ravlolea zoitank lagun samrajio sthapnechi tachi itsa vaddunk lagli. Techporem tem samrajio sasnnachem tigun urchem mhunn jinkhlelea prodexank appolo dhorm ani riti-rivaz, chali toxench kaim raxttri-i sonsthai rakunk tannem porvangi dili. Aplea nanvachim solla 'Alexanderia' nogram tannem bandlim.
Iranni ani Grik lokanchem songhotton korche khatir apunn svota Daraisache dhuve kodden logn zalo ani aplea vangoddchea her senadhikareank legit Iranni bailam kodden logn korpacho agro korpak laglo. Iranni ghoddesvoranche pongodd toiar kele. Apunn svota Iranni bhes ghalpak laglo. Iranni lok razak dev mantale tosoch soglleamni apleak man divcho, apleak saxttang nomskar korcho oso prochar tannem suru kelo. Kaim Mesiddonion soinikank hem pottlemna. Tamnni Alexanddora add kott rochlo. To kott uktaddar ailo ani tannem kott korotleank mornnachi khast dili. 328 B.C. vorsa tannem Bekttria ani tache ut'techo sogddiana he prodex jinkhle. Thoinche rajkumvori kodden logn zalo ani uprant hindukux humpun, 327B.C, Me mhoineant Bharotacher ghuri ghali.
Bhartantlea thoddea razamni Alexanderak fattboll dilem. Ponjabant tea kallant kaim lhan razosot'tak rajeam ani kaim gonnrajeam aslolim. Tanim apli svotontrotai rakhpa khatir vhodda xovrean zhuz dilem ani magiruch Alexanderak fuddem sorpak vatt meklli zali. Tachea xovreacheo kotha tea vellar Grik lekhkamni borovn dovorleat.
Alexanderan, Kabul nhoinche deger don senapotink borench soinio divn Puxkolavti Razacher dhaddlem ani apnne svota Kunar, Ponjkhor ani svat nhoianchea degnnantlean chal keli. Thoim taka ospesioi ani osorkenoi (oxvok) hea dongramni raupi pongddam kodden zhuzchem poddlem. Hea zhuzant Alexander zokhmi zalo ani tiddki bhitor tannem thoinchea sogllea lokanchi kot'tol korpacho hukum dilo.
Magir to Bias nhoinche votten fuddem sorlo. Vatter taka Glovknikoi ani Kothoioi (kott) hea gonnrajeam kodden zhuzchem poddlem. Alexanderache soinik Bias nhoim fuddem vochpak toiar naslole. Biasa fuddem gelear tankam Nond Razachea vixal soinea kodden zhuz korchem poddttolem axil'lem. Nond razachea xovreachi khobor taka guptheramvor vim mellil'li. Te bhair atth-dha vorsanchea dis-rat eksarkea zhuzam uprant tankam visov zai axilolo. Alexanderan, Poros haka jhelom ani Bias nhoim modlea prodexacho odhipoti nemun Februvari 326 B.C. porot vochpacho nirnnoi ghetlo.
Alexander ailolea margan porot gelo. Jhelom ani Chinab nhoianchea songoma kodden taka Malou (mol'loi) ani Kxudrok (eksiddrokoi) hea songham kodden loddhai korchi poddli. Malovanchea doreka nogorant taka khor protikar zalo. Anik ek nogor ghetna Alexander zokhmi zalo. Tea vellar tachea tiddklea soinikamni bailam-bhurgeanchi krur kot'tol keli.
325 B.C. Sopttemborant, Alexander, Sindhu nhoinchea degevoilea pattol ganvant pavlo. Thoinchean niarkoschea hata sokoil kaim soinio diun taka udka margan dhaddlo ani apunn bhuimi margan Baluchistamnatlean, Irannantlea, Siusa hanga 324 B.C. vorsa pavlo. Siusa hanga taka moronn ailem.
मिज़ोरम
मिझोराम जावन आसा भारताचे एक राज्य।
Alexander Ek Xrextt
Alexander ho sonvsarantlo ek osadaronn zhuzari ani senamukheli zavn gelo. Svodexa san hozaramni mill ontravelea ogoneat prodexant tannem khub porakrom korun zoitam zoddlim. Purai goneat zogachem Gris adhipotea sokoil ek raxttr zanvchem oxi tachi upatt itsa axloli. Punn tachea mornnak lagun ti purai zalina. Tednachi Iranni sundry, Roksenas ani Daraischi dhuv, Barjhin heo tacheo don ranneo axil'leo. Tachea mornna uprant Roksenas he tache bailen zolmak ailolea choleachem nanv Alexanderuch dovorlem.
Alexanderan, Bharotacher kelole ghuriek lagun Bharotacho ostont dexankodden lagincho sombond ievn vepar ani samskritik sombond suru zale. Alexandera vangdda ailolea senapotimni ani Grik lekhkamni boroilolea grontham velean Bharotachi borich mhaiti ostont dexamni pavli ani oxe toren Bharotache, Syria, Mesiddonia, Ejipt hea dexankodden rajonitik sombond suru zale
मिज़ोरम
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
Alexander Ek Xrextt
Polleiat
Alexander_the_Great
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:Itihas / History वर्ग:Romi panam
Nagaland
Nagaland zaun asa Bharotache ek rajya.
वर्ग:Bharotachem rajyam वर्ग:Romi panam
लाड, समशेर जंगबहाद्दर (लखबादादा)
(जल्म : ? पार्से पेडणे; मरण: २६ जानेवारी १८०३ मेवड). लखबादादाचें शिक्षण घरचे घराच जालें. मराठीवांगडा संस्कृताचेंय शिक्षण ताणें पुराय केलें. ताच्या घरांत पोथी वाचपाची पद्दत आशिल्ली. रामायण - महाभारतांतल्यो कथा आनी तातुंतलीं झुजाचीं वर्णनां आयकुन तो प्रभावीत जातालो. आपणेय असोच पराक्रम करचो अशें ताका दिसतालें. गोंयांत ताची इत्सा पुराय जावप शक्य नाशिल्ले. उत्तर हिंदुस्थानांत लाड घराण्यांतले बरेचशे जाण लश्करांत आशिल्ले. देखून ताणें थंय वचपाचो निर्णय घेतलो. अखेरेख एक दीस तो घरांतल्यान भायर सरलो आनी सरळ उज्जैनाक गेलो. थंय महादजी शिंद्देचो एक सरदार बाळोबा तात्या पागनीस हाचेकडेन तो कारकून म्हणून रावलो आनी कारकुनी करता आसतनाच ताणें लश्करी शिक्षण घेतलें.
लखबादादाच्या कामाचेर पागनीच खोशी आसतालो. एक दीस शिंद्यान बडटी दिवन ताका दुसरेकडेन धाडटालो. तेन्ना बाळोबा तात्यान पागनिशीच्या कामाखातीर लखबादादाची शिफारस केली आनी शिंदे सरकारान ताका पागनिशी दिली.
इ. स. १७८४त दिल्लीचो कारभार महादजी शिंदे हाचेकडेन आयलो. तेन्ना ताणें लखबादादाक आगर्याचो सुभेदार म्हणून नेमलो. हे सुवातेर आसतना इस्मायल बेग आनी गुलाम कादीर ह्या दोन मुसलमान सरदारांनी आगर्याच्या किल्ल्याक रेवाडो मोडून उडयलो. आगर्या हो रेवाडो इतिहासांत प्रसिद्द आसून लखबादादाचे त्यावेळचे हुशारकायेची तुस्त जाल्ली आसा. ताचेउपरांत ताका मेवाड प्रांताची सरसुभेदारी दिली. थंय ताणें वेवस्थीत कारभार चलयलो आनी जायत्या लडायांनी वांटो घेतलो.
वर्ग:देवनागरी पानां
जवाहरलाल नेहरु
जल्म
जवाहरलाल नेहरू हांचो जल्म दि. 14 नोव्हेंबर 1889 या दिसा अलाहाबाद हांगा जलो. एका काश्मीरी ब्राह्मण कुटुबांत ताचो जल्म जालो. ताचो बापूय मोतीलाल नेहरू एक जेश्ट फुडारी आशिल्लो. जवाहराची आवय स्वरूपराणी घर्मीक वृत्तीची आशिल्ली.
शिक्षण
जवाहराचें मुळावें शिक्षण घराकडेनूच बन्याशा शिक्षकांकडल्यान जालें. तांतूतल्या फर्डिनांड टी बुक्स ह्या शिक्षकान जवाहराक विज्ञानाची आनी वाचनाची गोडी लायली. ब्रुक्स हो थिऑसॉफीची आशिल्ल्यान, जवाहराक ताणे एनी बेंझंट हिचे व्याख्यान आयकूक दिवन थिऑसॉफिची दिक्षा दिली. सुर्वेक जवाहर त्या विचारांनी खूब भारावलो पूण थोड्याच दिसानी ताणे इंग्लीश भाशेवागडा संस्कृत आनी पर्शियी भाशांची अध्ययन केले. सतारवादन, गायन ह्या कलांनीय ताका गोडी आशिल्ली. आवय कडल्यान आनी मावशी, बिबीअम्माकडल्यान ताका रामायण, महाभारतांतल्यो कथा तशेच सदाचाराची शिकवण मेळ्ळी. 1905 च्या रूसो-जपानी झुजाचो जवाहराच्या मनाचेर परिणाम जालो. भूशास्त्र, रसायनशास्त्र आनी वनस्पतिशास्त्र हे तीन विशय घेवन तो दुसऱ्या वर्गांत विज्ञानाची पदवी परिश्क्षा पास जासो. उपरामत बॉरिस्टरची परिक्षा दिवन 1912 वसा भारतांत आयलो. इंग्लंडांतल्या ह्या सात वसांच्या वास्तव्यांत ताणे बर्नार्ड शॉ, लो डिकिन्सन, आयव्हॅन ब्लॉक, उदारमतवादाचोय ताच्या मनाचेर खोल परिणाम जालो आनी फॅबियन समाजवादी चळवळीकडेन ताचे मन ओड घेवंक लागले. भारतांत येतकूच देशसेवा करची काय वकीली हे विशीं ताचेमुखार पेंच पडली. अलाहाबादेक ताणे वकिलीक सुरवात केली पूण अडेज वर्सभितर ताका ह्या वेवसायेचो वीट आयिल्लयान ताणे वकिली सेडली.
वावर
भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामाचो फुडरी, स्वतंत्र भारताचो पयलो प्रघानमंत्री आनी संवसारीक नामनेचो विचारवंत. 8 फेब्रुवारी 1916 ह्या दिसा कमल कोल हे दिल्लीतले चलये इंदिरा गांधी जी फुडें भारताची प्रधानमंत्री जाली आनी एक चलो जाका जल्मताच मरण आयलें. जवाहराचे बायलेन हेर कुटुबियांवांगडा स्वातंत्र्यसंग्रामांत वांटो घेतली.बंदखणींतली जीण आनी क्षयरोग हांकां लागून 1936 वर्सा लखनोचे राश्ट्रीय सभेक गेल्लो थंय महात्मा गांधीकडेन ताची पयली भेट जाली. तेन्ना सावन जवाहराच्या राजकीय कार्याक व्यापक बसका आनी निच्श्रीत दिशा मेळ्ळी. ब्रिटीश साम्राज्यशाय बळिश्ट आसली तरी लेगीत अहिंसात्मक मार्गान पूण निर्भयपणान तिका लढो दिवपाक जाय असो अगळी मार्ग गांधीजीन दाखयलो. ह्या गांधीच्या झुजतना भंय वा दुस्वासाक थारो दिवप ना हो गांधीजीचो दंडकूय जवाहराक पटलो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
इंडो-युरोपियन भाशा पंगड
संवसारांत सुमार 1-4 हजार भासो उलयतात. तातूंत एकमेकांकडेन सारकेपण आशिल्ल्या भासांचे जायते पंगड आसात. मराठी-कोंकणी-गुजराती-हिंदी, इंग्लीश-जर्मनी-डच, फ्रेंच-पुर्तुगेज-स्पेनिश-इटालियन हीं हातूंतल्या कांय परिचित पंगडांचीं नांवां.
हें सारकेपण खंयच्यान आयलें आनी ताचो अर्थ किदें, हे प्रस्न जायत्यो भासो येवपी कांय जिज्ञासूंच्या मनांत केन्ना केन्नाय उप्रासताले, तूण तांची जाप कोणांकूच मेळूंनासली. असल्या प्रस्नांची नेमकी जाप रोखडी मेळय ना. पूण तर्क करून ती चूक कांय बरोबर हें वळखूं येता. सर विल्यम जोन्स हाणें 2 फेब्रुवारी 1786 दिसा कलकत्त्याचे एशियाटिक सोसयटी मुखार मांडिल्ली कल्पना हो एक अशेच तरेचो तर्क आशिल्लो. भारतांत संस्कृतचो अभ्यास करतकच, तिचें फारसी, ग्रीक, लॅटीन हांचेकडेन आसपी सारकेपण ताच्या लक्षांत आयलें, आनी हें सारकेपण फकत योगायोगाचें नासून ह्यो भासो आयज अस्तित्वांत नाशिल्ले खंयचे तरी एके मूळ भाशेपसून आयल्या आसतल्यो, अशें मत ताणें पगटायलें.
त्याच सुमाराक असले तरेचे विचार युरोपांतल्या कितल्याशाच भाशापंडितांच्याय मनांत येताले. आपल्याक दोन वा चड भासांत दिसून येवपी हें सारकेपण आसा तरी खंयचें, कसले तरेचे आनी कितलें हाचो अभ्यास तांणी सुरू केलो. भासांच्या तुलनात्मक अभ्यासाची हीच सुरवात जावन आसा. तेउपरांत ही सगळीं साम्यस्थळां मतींत घेवन तांचें मूळ रूप निश्चित करपाचे वा ताचो अदमास घेवपाचे यज्ञ सुरू आसा. हीच इतिहासीक अभ्यासाची सुरवात. आयचो वा पुर्विल्लो पुरावो घेवन, ताच्या रुपांचे सुळेन सगळ्यांत पोरनें रूप नक्की करून, आद्य भाशेचें चडांत चड सुसंगत पुनर्घटित रूप थारावपाचे यज्ञ जावपाक लागले.
युरोपीय भासांचे तुळेंतल्यान ह्या अभ्यासाक सुरवात जाली, पूण संस्कृतचो सोद लागमेरेन हातूंत व्हडलिशी उदरगत जावंक पावलीना. ताचे उपरांत मात हे उदरगतीक नेट आयलो. श्रेगेल् हाचो संस्कृत भाशेवयलो ग्रंथ (1808), बॉप हाचें तुलनात्मक व्याकरण (1833), रास्क, ग्रिम, व्हेर्नर हांचें ध्वनीविशींचें संशोधन, सोस्यूर हाचो इंडो-युरोपियन स्वरपद्धती वयलो प्रबंध (1879),ब्रुगमान आनी मेथ्ये हांची तुलनात्मक व्याकरणां (1897, 1916) हे ह्या विशयांतले म्हत्वाचे पांवडे आसात.
संस्कृताच्या सोदाक लागून ह्या अभ्यासक नेट येवपाचें कारण म्हळ्यार संस्कृत भाशेन व्यंजन-वेवस्था आनी रुपविचार व्हड प्रमाणांत तिगोवन धरल्यात. तशेंच संस्कृत व्याकरणकारांनी आपलें भाशेंचें सुक्ष्म आनी बिनचूक पृथ्थकरण खूब पुर्विल्ल्या काळांतूच केल्लें.श्र्लेगेलसारक्या कांय सुवातीच्या अभ्यासकांक तर संस्कृत हेंच ह्या भासांचें आद्यरुप दिसलें, पूण ती तांची चूक आशिल्ली.
संस्कृत, ग्रीक, लॅटीन, जर्मानिक, स्लाव्ह, हांचे तुळेंतल्यान पुनर्घटित जाल्ल्या ह्या रुपाक ‘इंडो-युरोपियन’ हें नांव मेळ्ळें. कांय लोक ताका ‘इंडो-जर्मानिक’ जाल्यार कांय जाण ‘इंडो-हिटाइट’ म्हणटात.
वर्गीकरण:
खासा अभ्यासा उपरांत दिसून आयलें की आयर्लंडसावन आसामा मेरेन पातळिल्ल्या ह्या भासांक कांय भासो एकमेकां कडेन खास लागींच्यो आसात. म्हळ्यार तांचीं स्वताचीं अशीं कांय भाशिक खाशेलपणां आसात. ह्या शाखांभितरूय कांय एकमेकांकडेन लागींच्यो आसात. इटालिक आनी केल्टिक/ बाल्टिक आनी स्लाव्हिक. सगळ्याच भासांचो पुरावो पुर्विल्लो ना. कांय भासांचो इ. स. प. 2000-1500, जाल्यार कांय भासांचो 16-17 व्या शतमानंतलो आसा. ज्यो भासो उसरा लिपीबद्ध जाल्यो, तांचे विशीं हें घडून आयलें. संस्कृताभशेन मुखपरंपरेचो वापर करून पोरनी भास तिगोवन दवरपाचें काम कोणेच केलेंना.
इंडो-युरोपियनच्यो शाखा:
ह्यो इकरा आसून तांचो काळ, आवांठ आनी खाशेलपणां अशीं आसात:
इंडो-इरानियन वा आर्यन:
शाखा वैदिक आनी पूर्विल्ली इराणी भास हांचेपसून तयार जाल्या. वैदिक भाशेचो काळ इ. स. प. 1500-1200 आनी इराणी भाशेचो काळ इ.स.प. 1000-600 आसूं येता. वैदिक भाशेचे परिवर्तन फुडें इंडो-आर्यन भाशेंत जालें. पुर्विल्ले इराणी भाशेचे एक रूप ‘अवेस्ता’ ह्या धर्मग्रंथांत जाल्यार दुसरें दारियवहच्या (इ.स.प. 522-486) शिलालेखांत मेळटा.इंडो-इरानियन शाखेन जरी इंडो-युरोपियनची व्यंजनवेवस्था खासा तिगोवन धरिल्ली आसली, तरी अ, आ, ए, ओ ह्या स्वरांचें वेगळेपण तिका राखूंक आयलेंना. इ, उ, र आनी कंठ्य व्यंजनां हांचे उपरांत इंडो-युरोपियन भाशेंचो स चो श जावप, स्वरांत नामांक षष्ठी भौवचनी नाम् हो प्रत्यय लागप, हीं ह्या शाखेची खाशेलपणां आसात. ग्रीक: ग्रीसांत ज्यो भासो उलयतात तातूंत जायत्यो बोली भासो आसात आनी त्यो सगळ्यो सारक्या पांवड्यांच्यो आसात. पुर्विल्ले ग्रीक भाशेचें एक ग्रंथीक रुप होमरच्या काव्यांत सांपडटा (इ.स.प. 850). हे भाशेंत ऋ, लृ चे अर्, रा;अल्, ला जातात. भ, ध हे महाप्राण नात, स चो ह जाता जाल्यार स्वरमध्यस्थ नश्ट जाता. इटालिक: रोमन साम्राज्याची लॅटीन, भोंवतणच्या वाठारांत पातळून तिचीं जाल्लीं परिवर्तनां इटालियन, फ्रेंच, स्पेनीश, पुर्तुगीज, प्रोव्हांसाल, रुमेनियन ह्या रुपांत आयज दिसतात. इटालिकची लॅटीन आनी ऑस्को-अंब्रियन हीं दोन रुपां आसता. ऑस्को-अब्रियनचे अवशेश उल्लेख करपासारके नासून लॅटीन भआशेकूच पर्जळीत फुडार लाबलो. लॅटीन भाशेचो पुरावो इ.स.प. 800 तलो आसा. इटालिक भाशेंत न, म, र, ल ह्या इंडो-युरोपियन स्वरांचे एन्, एम्, ओर्, ओल् जातात. भ, ध, घ चे फ, थ ख जातात. स्वरमध्यस्त स चो पयलीं झ आनी उपरांत र जाता.
केल्टिक: भाशेचे तीन भेद ब्रिटोनिक (वेल्श, कॉर्निक, ब्रतों) गोल्वा आनी ग्लिक हे आसात. ह्या भासांत इंडो-युरोपियन भासांतल्या ई चो ए, र आनी ल हांचे रि आनी लि, आद्य आनी स्वरमध्यस्त ष ना जावप, ब चो ग्व आदी जातात.
जर्मानिक: हातूंत गॉथिक, उत्तर जर्मानिक (आइसलँडिक, नॉर्वेजियन आदी) आनी अस्तंत जर्मीनिक (हाय आनी लो जर्मन, अँग्लो-सॅक्सन,इंग्लीश, डच आदी) येतात. जर्मानिक भाशेंत म, न, र, ल ह्या इंडो-युरोपियन स्वरांचें उम, उन, उर, उल जातात. इंडो-युरोपियन भाशेंत प, त, क आनी फ, थ, ख, चे घर्षक, इंडो-युरोपियन भाशेंत ब, द, ग, चे प, त, क आनी पयलीं येवपी स्वराचेर आघात नासल्यार प, त, क सघोष जावप आदी.
स्लाव्हिक: स्लावहिकच्यो तीन उपशाखा आसात: दक्षिण (बल्गेरियन, सर्बो-क्रोएशियन,स्लोव्हिनियन), अस्तंत (चेक, स्लोव्हाक, पोलिश, वैदिक) आनी उदेंत (ग्रेट रशियन, व्हायट वा बायलो रशियन, युक्रेनियन) ह्यो सगळ्यो भासो एकामेकांक सामक्यो लागींच्यो आसात.
बाल्टिक आनी स्लाव्हिक भासांतलें सारकेपण मतींत धेवन तांची ‘बाल्टो-स्लाव्हिक’ अशी एकूच शाखाय मानतात. इंडो-युरोपियन भाशेंत न स्वराचो लिथुएनियन भाशेंत इन आनी स्लाव्हिक भाशेंत एं जाता, स्वरमध्यस्त व्यंजनयुग्मां फकत व्यंजनां जातात, षष्ठी एकवचनाच्या जाग्यार पंचमीचो उपेग आदी. आर्मोनियन: हे भाशेच्यो बोली दक्षिण कॉकेशन वाठारांत आनी भोंवतणच्या वाठारांत उलयतात. तिचो पुरावो पांचव्या शतमानासावन मेळटा. इंडो-युरोपियन न, म स्वरांचे अन्, अम जावप, अंत्य अवयावाभायर हेरकडेन इ ना जावप, इंडो-युरोपियन सघोष व्यंजनां निर्घोष जावप, हीं आर्मेनियनची खाशेलपणां आसात. आल्बेनियन: आल्बेलियन भाशेची माहिती पंदराव्या शतमानासावन मेळटा. ती बरीच उत्क्रांत जाल्ली आसून तिच्या शब्दसंग्रहांत लॅटीन,ग्रीक, तुर्की, स्लाव्हिक आनी इटालियन शब्दाचो आस्पाव आसा. इंडो-युरोपियन ए, चो ओ, ओ चो आ, स चो श जावप, अनिनासिका उपरांत अघोष व्यंजन सघोष जावप हीं हे भाशेचीं खाशेलपणां आसात.
तोखारियन: चिनी तुर्कस्तनांत कांय बरपावळ सांपडली. हे बरपावळीचे अवशेश एकामेकां पसून पयस आशिल्ल्या दोन भाशांचो आसून पुरावो सातव्या शतमाना सावन धाव्या शतमानामेरेनचो आसा. तांचें बरोवप भारतीय लिपींत आसून बौद्धधर्मीय आसा.
हिटाइट: हिटाइट साम्राज्याचें शासकीय बरपावळीच्या अभ्यासावयल्यान अशें दिसता, की ताची एक भास इंडो-युरोपियन पंगडांतलीं आसा. हे साम्राज्य इ.स.प. सुमार 1900 त उदयाक आयलें आनी सातशीं वर्सां तिगून उरलें. हिटाइटचे नमुने ह्या दोन तोंकांच्या मदलें आसात. एशिया मायनरांत बोघाझ-कयला विटांचेर बरयल्लो कांय मजकूर जे इंडो-युरोपियन भाशेंत आसा, तिका हें नांव दिलां. कांय शब्द, रुपविचार, उच्चारांची खाशेलपणां हांचेवेल्यान ही भास इंडो-युरोपियन आशिल्ल्याचें दिसून येता. इंडो-युरोपियन व्याकरण- ध्वनिपद्धत: इंडो-युरोपियन खूब स्वरव्यंजन समृद्ध आसा. ऱ्हस्वदीर्घ आ, इ, उ, ए, ओ आनी * अ हे शब्द आनी आइ, अइ, आउ, * अउ, एइ, एउ, ओइ, ओउ (आ, ए, ओ, ऱ्हस्व वा दिर्घ) हे संयुक्त स्वर तातूंत आसात. न, म, र, ल हे केन्नाय स्वरूय आसूंक शकतात, जाल्यार इ आनी उ हांचो व्यंजना सारकोय वापर जाता. व्यंजनां अशीं आसात: स्फोटक- क, ख, ग, घ; मृदुतालव्य, शुद्ध आनी ओष्ठ्य- च, छ, ज, झ; त, थ, द, ध; प, फ, ब, भ घर्षक- स, झ अर्दस्वर- य, व कंपक – र, पार्श्विक- ल अनिनासिक - म, न,, ञ, ङ. शब्दांतलो एक स्वर आघातयुक्त आसता.
रुपविचार: हे भाशेंत विकारयुक्त आनी विकार शुन्य अशीं दोन तरेचा रुपां आसात. विकारयुक्त रुपांचे दोन प्रकार आसतात. मूळ अर्थसूचक विकार विरयत रुप म्हळ्यार धातू आनी प्रत्यय, उपसर्ग हांता लागून सिद्ध जाल्ले रूप हें वाक्यांतलें कार्यक्षम रूप.
नाम आनी क्रियापद वेगळें आसलें तरी कार्याप्रमाण एकूच धातू कसलेय रूप घेवंक शकता. नाम तचेतन (स्त्री वा पुरुशवाचक) आनी अचेतन आसता. विभक्ती प्रत्ययाक लागून ताचें कार्य स्पश्ट जाता. नाम, सर्वनाम, विशेशण हांचो रुपांचे नदरेन एकूच वर्ग आसता. दोन नाम धातूंचो समास जाव येता आनी तातूंतल्यान आद्यपदाक विकार जायना. क्रियापदाची विकार प्रकिया क्लिश्ट आसा. क्रियापद पूर्ण, अपूर्ण, चालू ह्यो अवस्था दाखोवपी आसात. परनिश्ठ आनी आत्मनिश्ठ हे दोनूच प्रयोग आसून कर्मणी प्रयोग फुडें दरेक भाशेंत स्वतंत्रपणान सिद्ध केलो. विकारक्षम शब्दांचे कार्य स्पश्ट आशिल्ल्यान वाक्य रचनेंत तो खयूंय येवंक शकता. उच्चारांत बदल करून प्रस्न वाचक विधान आनी ‘न’ सारकें रूप लावन नकारार्थी विधान तयार जाता.
ही भाशीक पद्धत वेगवेगळ्या भासांत सामक्या भिन्न मार्गांनी बदलली. व्यंजनपद्धत सोपी जाली. कांय स्फोटक, खास करून महाप्राण नश्ट जावन तांच्या जाग्यार घर्षक आयले. मुळांत नाशिल्ली व्यंजनयुग्मां आयलीं. मृदुतालव्यात एकूच माळ उरली. स्वरपद्धत कांय भासांत समृद्ध जाली, जाल्यार संस्कृतसारक्या कांय भासांत ताची उदरगत जाली ना. आघात नश्ट जालो वा थारावीक अवयवाचेर थिरावलो.
अशे तरेन रुपपद्धत सोपी आनी नियमित जाली. तातूंत स्वरविकारक व्हडलीशी सुवात उरलीना. ध्वनिपरिवर्तनाक लागून जाल्लो गोंदळ पयस करपाखातीर नवे प्रत्यय, नव्यो प्रक्रिया हांचो आदार घेवचो पडलो. आयज इंडो-युरोपियन भासो संवसारांत सगळ्याक फुडारिल्ल्यो आसात. गुंतागुंतीचो समाजीक वेव्हार परगटावपाचें बळगें तांच्यांतल्या श्रेष्ट भासांत दिसून येता.
इंडो-युरोपियन व्याकरण- ध्वनिपद्धत:
इंडो-युरोपियन खूब स्वरव्यंजन समृद्ध आसा. ऱ्हस्वदीर्घ आ, इ, उ, ए, ओ आनी * अ हे शब्द आनी आइ, अइ, आउ, * अउ, एइ, एउ, ओइ, ओउ (आ, ए, ओ, ऱ्हस्व वा दिर्घ) हे संयुक्त स्वर तातूंत आसात. न, म, र, ल हे केन्नाय स्वरूय आसूंक शकतात, जाल्यार इ आनी उ हांचो व्यंजना सारकोय वापर जाता. व्यंजनां अशीं आसात: स्फोटक-क, ख, ग, घ; मृदुतालव्य, शुद्ध आनी ओष्ठ्य- च, छ, ज, झ; त, थ, द, ध; प, फ, ब, भ घर्षक- स, झ अर्दस्वर- य, व कंपक – र, पार्श्विक- ल अनिनासिक - म, न,, ञ, ङ. शब्दांतलो एक स्वर आघातयुक्त आसता.
रुपविचार:
हे भाशेंत विकारयुक्त आनी विकार शुन्य अशीं दोन तरेचा रुपां आसात. विकारयुक्त रुपांचे दोन प्रकार आसतात. मूळ अर्थसूचक विकार विरयत रुप म्हळ्यार धातू आनी प्रत्यय, उपसर्ग हांता लागून सिद्ध जाल्ले रूप हें वाक्यांतलें कार्यक्षम रूप. नाम आनी क्रियापद वेगळें आसलें तरी कार्याप्रमाण एकूच धातू कसलेय रूप घेवंक शकता.नाम तचेतन (स्त्री वा पुरुशवाचक) आनी अचेतन आसता. विभक्ती प्रत्ययाक लागून ताचें कार्य स्पश्ट जाता. नाम, सर्वनाम, विशेशण हांचो रुपांचे नदरेन एकूच वर्ग आसता. दोन नाम धातूंचो समास जाव येता आनी तातूंतल्यान आद्यपदाक विकार जायना. क्रियापदाची विकार प्रकिया क्लिश्ट आसा. क्रियापद पूर्ण, अपूर्ण, चालू ह्यो अवस्था दाखोवपी आसात. परनिश्ठ आनी आत्मनिश्ठ हे दोनूच प्रयोग आसून कर्मणी प्रयोग फुडें दरेक भाशेंत स्वतंत्रपणान सिद्ध केलो.विकारक्षम शब्दांचे कार्य स्पश्ट आशिल्ल्यान वाक्य रचनेंत तो खयूंय येवंक शकता. उच्चारांत बदल करून प्रस्न वाचक विधान आनी ‘न’ सारकें रूप लावन नकारार्थी विधान तयार जाता.
अशे तरेन रुपपद्धत सोपी आनी नियमित जाली. तातूंत स्वरविकारक व्हडलीशी सुवात उरलीना. ध्वनिपरिवर्तनाक लागून जाल्लो गोंदळ पयस करपाखातीर नवे प्रत्यय, नव्यो प्रक्रिया हांचो आदार घेवचो पडलो. आयज इंडो-युरोपियन भासो संवसारांत सगळ्याक फुडारिल्ल्यो आसात. गुंतागुंतीचो समाजीक वेव्हार परगटावपाचें बळगें तांच्यांतल्या श्रेष्ट भासांत दिसून येता.
वर्ग:देवनागरी पानां
धनु
धनु राशीचक्रातली णववी रास. ही सगळ्यांत दक्षिणेकडली रास. भारतीय पध्दतीप्रमाण मूळ, पूर्वाषाढा आनी उत्तराषाढाचो पयलो चरण (चतुर्थांश) हीं सवायदोन नखत्रां हे राशींत येतात, पूण अस्तंते क्षेत्रात्मक पद्दतींत मूळ हें वृश्चिक राशींत आस्पावल्लें आसा. वयलो भाग धनुर्धारी मनशाचो आनी सकयलो भाग (धड) घोड्याचो असो अश्वमानव प्राणी, अशी हे राशीची आकृती आसा. गुरू हो तिचो स्वामी. ही रास उदेंतेची स्वामिनी आसून ती अग्नीराशी आनी क्षत्रियवर्णी समजतात. ही राशी वृश्चिक आनी मकर राशीच्या दरम्यान विस्तृत (होरा 17 ता. 40 मि. ते 20 ता. 20 मि. आनी क्रांती -12(0) ते -45(0); ज्योतीशशास्त्रीय सहनिर्देशक पद्दत) पातळिल्ली आसा. ही रास जुलय आनी ऑगस्टांत रातची दक्षिणेकडेन बरी दिसता. हिच्यांत सवे प्रतीमेरेनचीं 47 नखेत्रां आसून तातूंतले डॅल्टा, एप्सायलॉन, लॅम्डा, झीटा, आल्फा, बीटा आनी म्यू हीं म्हत्वाचीं नखेत्रां आसात. आकाशगंगेचो सगळ्यांत तेजिश्ट भाग धनु राशींत आसून आकाशगंगेचो एक फांटो हे राशींतल्यान गेल्लो दिसता. हिच्या वायव्य भाागांत नखेत्रांची भरपूर दाटी जाल्या. तांतूत गिऱ्यांचोमो, अभ्रिका, तीन नवगिरे, दोन सेफीड रूपविकारी गिरे, सॅजिटेरियस-ए हो रेडीओ उदगम आदी म्हत्वाचे खस्थ पदार्थ आसात. दक्षिण संस्तंभ (दक्षिणयनान्त बिंदू) हे राशींत आसून 22 डिसेंबरा दिसा सूर्य थंय येवन उत्तरायणाक सुरवात जाता. 22 नोव्हेंबराक सूर्य हे राशींत प्रवेश करता. कार्ल जान्स्की हाणें हें राशींचे दिशेकडल्यान रेडिओ प्रारण (तरंगरूपी उर्जा) येता आशिल्ल्याचें 1931-32त सोदून काडलें. ग्रीक पुराणकथेप्रमाण चिरॉन हो सॅटर्नचो (शनीचो) चलो, एक खांपो धनुर्धर आशिल्लो. हर्क्युलीसाच्या विखारी बाणान ताका मरण येतकच ज्युपिटरान (गुरून) ताका मळबांत ताऱ्यापद दिलें. तो मळबांत वृश्चिकाचेर बाण रोखून आसा. चिरॉन म्हळयार बैल मारपी अशेंय समजतात. कारण धनु रास उदेता तेन्ना वृषभ (बैल) राशींतल्यान गिऱ्यांचो अस्त जाता. हे राशींत जल्म घेवपी मनीस रागीट, सडसडीत उलोवपी, कलेंत हुशार, पुण्यकर्मा करपी, सुखी आनी धनवान जाता, अशें जातकचंद्रीका आदी ग्रंथांनी सांगलां.
वर्ग:देवनागरी पानां
Pri. Tomas D'Aquino Sequeira
'''Pri. Tomas D'Aquino Sequeira''' (Juli 3, 1953-Septembre 9, 2013) ek Goenkar ponddit ani songitkar.
Bhurgeponn
Toh Marsache 7ver, 1973 vorsa Corlim-Tisvaddint zolmak aile. Bhurgeaponnar tanchem mullavem xikop ganvche sorkari sallent Portugejin zalem. Dha vorsanche piraier Saliganv seminarint padri zavpak khatir tannim proves kelo. Hanga sov vorsam sarlea uprant tannim Raiturche seminarint sat vorsam padriponnachem fuddem xikop ghellem. Abrilache 30ver 1976 te padri zale.
Huxar, Sallganv ani Duler
Te ginnean motte huxar ani urben xikpi asle. Taka lagun te chodd korun padriponnachea akarnnechea ghoramni vavrunk pavle. Sallganvche seminarint perefeit koxe ani Dulerchea Seminary Niwasant kharbhari koxe.
1982 tem 1986 vorsamni tannim Romak, Pontifical Biblican Institute hantunt Biblechea vixes xikpant Licentiate in Sacred Scripture keli. 1986 tem 2000 Raiturche seminarint xikxok koxe, 2000 tem 2005 Reitor koxe ani uprant ek voros Utorda ganvant Vigar koxe te humedin vavurle.
Sinod, Biblechem baxantor, adi
Thoddo kall tannim Goenche Sevadhormik Songit Somiteche ani Goenchea Sevadhormachea Kendrache vangddi koxe vavr kelo.
"Goeant jen'na Fevererant 2002 vorsa Sinod (Porixod) zalo ten'na tannim tatunt ek mhotvachi zobabdari choloili. Goeant Biblechem Konknni bhaxantor korpache somiteche te vangddi asle. Bibleche babtim tannim torekvar xibiram choloilim ani ulopam kelim. Dusreo mhotvacheo zababdari choloita astanach te Diocesan Centre for Biblical Apostolate hea khateachea chittnis zale. Ten'na tannem "Vomp'pi" hem Biblecher adharun nemallem uzvaddak haddlem. Biblechea xetrant tannim mathem marun boro vavr kela," oso Pri Lino de Sa boroita. (Renewal, Novsorni, Renovacao, November 16-30, 2013, Vol LI-22, p. 23)
Songattachi bazu
Pri Tomasachea jivitachi anik ek loklokit bazu mhollear songattachi. Songitachea mollar te ek boreantle bore songit rochpi ani songitachi manddavoll korpi. Tanchem songit sarkhem kallzachea pallam-mullamni romb sarkem. Tanchea songitant ek kherituch odd ani ruch asa.
1998nt tannim Gavana (Gavpi-Vazoupi-Nachpi) ho ek lokgitancho pongodd aplea fuddariponna khal ghoddlo. Ho pongodd ghevun kaim vorsam legit tannim Goenchi Konkani, Goencho nach ani Goenchem songit bhailea desamni fankoilem. Tanchea pongoddeacheo panch songit CD asat.
CBCI-chea mandollachem up sorv chitnis
Pri Tomas 2006 tem 2012 Delhik, Bharoti Katolik Bispanchea Mondollache Up Sorv Chittnis (deputy secretary general of the Catholic Bishops' Conference of India) asle. Jivitant tanchi mokh sodanchi odik ani odik sopurnnaicher asli. Xikpachi ani zanna zavpachi xim' tankam ken'nach lago nasli.
Californiant doctorate
Delhik aple zuttiecho kall somptoch te 2012 Biblechea vixes xikpant "doctorate" korunk Californiache Berkley Vidheapittent bhitor sorle. Thoim xiktana boraboruch te St. Bernard, Tracy, he firgojent Parochial Vicar mhonn aplem padriponnachem munniarponn choloitale. Oxem sodanchem jivit jietana tankam nokollttana ek kankrachi pidda lagli ani te begin Setembrache 9 tarker hea sonvsarak ontorle.
Setembrache 28ver, Vodd'lem Goem, Se Catedralant, Goenchea Arcebism Filipe Neri Ferrao hanchea mukheliponna khal char Bismamni ani sumar donxim padrimni tanche khatir Mis bhettoilem. Tancher apli nimanni nodor ghalunk ani tankam adeus korunk hea Misant lokanchea ani madrimchea chombeamni vantto ghetlo. Tanchem kuddichem nikhepop tanchea zolm-ganvant (Corlim) kelem. Yem entry Pri. Lino de Sa-an borilem lekhacher modd'dot mell'i mhunn dinvasi.
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam वर्ग:Romi panam
यास्क
यास्क (स.न.पयलीं ७वो वा ८वो शेंकडो).
एक भाशाशास्त्रज्ञ आचार्य आनी निरुक्त ह्या ग्रंथाचो कर्तो. हाचें चरित्र उपलब्ध ना.
यास्काक तौलनीक भाशाशास्त्राचो आद्य पंडीत मानतात. ताचे पयलीं जावन गेल्ले शाकटायन, गग्य आनी औदुंबरायण हे व्याकरण आनी उपरांतचो पाणिनी हांचेमदलो यास्क हो दुवो, अशें एक मत आसा.
तो भारद्वाज हाचो शिश्य आशिल्लो आनी जातूकणर्य हो ताचो शिश्य आशिल्लो. महाभारतांत हाचो उल्लेख आसा. तशेंच नाश पाविल्लें निरुक्त विष्णूच्या प्रसादान ताका मेळ्ळें अशेंय म्हळां. हो पास्कर देशांतलो आसुंये असो अदमास आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
ना.सं.इनामदार
नागनाथ संतराम इनामदार हे एक स्रेश्ट इतिहासिक कादंबरीकार आशिल्ले.
जल्म
इनामदार हांचो जल्म 23 नोव्हेंबर 1923 ह्या दिसा साताऱ्यांत जालो.
वावर
कथा लेखनान तांच्या बरोवपाक सुरवात जाली. इनामदारान आपले वाङ्मयीन लेखन 1945 ह्या वर्सा ‘अनिल’ सप्ताहिकांतल्यान सुरू केलें. 1958 मेरेन तांणी ‘हंस’, ‘मोहिनी’,’किर्लोस्कर’, ‘साप्ताहिक स्वराज्य’ अशा नियतकालिकांतल्यान बरयलें.. मराठीशही आनी पेशवे हांच्या कालखंडांतल्या जायत्या लोकांचो नियाऴ तांणी घेतलो. तांची इतिहासाकडे पळोवपाची दृष्टी खूब नितळ आशिल्ली.
संशोधन
इतिहासकाळांतल्या उपेक्षित पात्रांक न्याय दिवपी लेखक अशी तांची वळख वाचप्यां मजगतीं आसा. कादंबरेंत कितें सांगलां हाच्या इतलेंच कशें सांगलां हाकाय म्हत्व आसता हाचें गिन्यान तांकां आसलें. इतिहासाचो विपर्यास जावचो न्हय हे खातीर मुळा पसून संशोधन, इतिहासाचें सजर्नशील आकलन आनी प्रसंगांतली नाट्यमयता हाच्या खातीर ते लोकप्रिय कादंबरीकार थरले. भूमापनाचे शासकी खात्यातलें ताचें काम तांकां संशोधनाच्या दृष्टिन उपयोगाक आयलें.‘भूमीतरंग’ नियतकालिकाचे ते संपादक आसलें.1857च्या स्वातंत्र्य समराचेर बरयल्ली ‘बंड’ ही तांची पयली कादंबरी.
नागालँड
नागालँड जावन आसा भारताचे एक राज्य।
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:भारतांतलीं राज्यां/Bharotantlim Rajeam
विश्वनाथ नारायण लवंदे
(जल्म: 20 एप्रिल 1923, व्हडलें गोंय; मरण: पर्वरी 1998).
गोंयचो सुटकेझुजारी. शिक्षण बीएससी; एलएलबी. ताचें उच्च शिक्षण कोल्हापुरांत जालें. कोल्हापूर शारांत शिकता आसतना ताणें भारत छोडो आंदोलनांत वांटो घेतिल्लो म्हणून ताका बंदखणीची ख्यास्त जाल्ली. उपरांत कोल्हापूर शारांत ताणें राष्ट्र सेवा दल फांटयाची स्थापना करून कांय तेंप ताचें फुडारपण चलयलें. उच्च शिक्षण सोंपल्या उपरांत गोंयांत येवन, नोव्हेंबर 1942 त ताणें मडगांवांत राष्ट्र सेवा दल फांटयाची स्थापन केली. 18 जून, 1946 दिसा डॉ. लोहियान मडगांव शारांत घडोवन हाडिल्ल्या सत्याग्रहांत ताणें वांटो घेतिल्लो म्हणून ताका आठ दिसांखातीर बंदखणींत दवरलो. उपरांत त्याच वर्सा 18 नोव्हेंबर दिसा व्हडल्या गोंयच्या, मायणा गांवांत सभा घडोवन हाचिल्ल्यान नारायण पालेकारा वांगडा ताका 45 दीस खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 18 डिसेंबर दिसा हळदोण्यां सत्याग्रह घडोवन हाडिल्ल्यान पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका आनी सूर्यकांत नायक हाका धरून खूब मार दिलो. उपरांत 23 एप्रिल 1947 दिसा तांकां खड्डे करून सोडून दिले.
विश्र्वनाथ राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय फांटयाचो वावुरपी वांगडी आशिल्लो. पूण तांचेभितर वाद निर्माण जाल्ल्यान तो काँग्रेसींतल्यान भायर सरून एप्रिल 1947 त आपल्या सांगात्यांच्या आदारन ताणंव कुंकळ्ळे आझाद गोमंतक दल फांटयाची स्थापना केली. उपरांत तांणी पुर्तुगेजांआड गोंय मुक्त जायमेरेन आपल्यो हिंसक हालचाली चालूच दवरल्यो. जुलय 1947त आपल्या कांय वेंचीक सांगात्यांच्या आदारान ताणें म्हापशेंचे भांडार (फाझेंद) लुटलें. तशेंच, डिसेंबर म्हयन्यांत विश्र्वनाथ आनी ताच्या सांगात्यांनी सरकारी पयसो घेवन वचपी वाहनाचेर घुरी घालून सगळो म्हालवज लुटलो. हाका लागून ताच्या कांय सांगात्यांक पुर्तुगेजांनी धरुन बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली पूण विश्र्वनाथ भूंयगत रावून आपल्यो हालचाली करपाक लागलो. उपरांत ह्या गुन्यांवाक लागून मे 1949 त पुर्तुगेजांनी ताचे गैरहजेरींत ताचेर खटलो चलोवन ताका 28 वर्सां तडीपार आनी एक वर्स बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 1951 ते 1954 ह्या काळांत बेळगांव, मुबंय, बांदा आनी आरोंद्याक राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटणा उबारपाक तो खूब वावुरलो. तशेंच, हे संघटणेवरवीं तो गोंयांत रा राश्ट्रवादी लिखाण धाडपाक लागलो. वझरें गांवांत आझाद गोमंतक दलाचो कॅम्प उबारून तो आपवावुरप्यांक गनिमी कावेबाजीचें शिक्षण दितालो. 29 जुलय 1954 दिसा पुणें आनी मुबंयच्या शंभर आपवावुरप्यांच्या आदारान नगर हवेलीचें राजपाटण सिल्वासाचेर घुरी घालून तें सुवादीन घेतलें. उपरांत धा दिसांनी सबंद नगर हवेलीचेर ताबो मेळयलो आनी 15 ऑगस्ट 1954 मेरेन तिचो कमांडो प्रशासक’ म्हणून वावुरलो. गोंयाक मुक्तताय मेळमेरेन ताणें आझाद गोमंतक दलाच्या वांगडयांनी संख्या 400 वयर वाडोवन पुर्तुगेजांआड गनिमी डावपेंच आनी हिंसक कृत्यां चालूच दवरिल्लीं. ताका लागून ताणें आनी ताच्या सांगात्यांनी खर ख्यास्तूय भोगली. सुटकेझुजांत ताणें केल्ल्या मोलादीक वावराक लागून दादरा आनी नगर हवेली सरकारान 1962 त ताचो भोवमान केलो. तशेंच, भारत सरकारनूय ताका ताम्रपत्र भेटोवन ताचो भोवमान केलो.
गोंय मुक्तताये उपरांत ताणें शिक्षण, कामगार, शेतकामती आनी शोफेरांचीं आंदोलनां घडोवन हाडून तांकां न्याय मेळोवन दिला.
स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांचें पुनर्वसन जाग्यार घालपाच्या उद्देशान ताणें स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांची संघटणा उबारपाक मेलाचें योगदान केलें. पणजेची नवजीवन सोसायटी आनी पर्वरीचें आझाद भवन ह्या स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांसंबंदीत दोन संस्थांचो कारभार ताचे देखरेखीखाला आनी हेर स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांच्या सहकार्यान ताणें वेवस्थीत सांबाळ्ळो. मराठी भाशेंत ताचीं दोन पुस्तकां उजवाडाक आसल्यांत.
-कों. वि. सं. मं.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
केंस
केंस कातीपसून भायर आयिल्ल्या लांब तंतूसारक्या आनी केरॅटीन ह्या प्रथिन पदार्थांनी तयार जाल्ल्या भागाक ‘केंस’ अशें म्हण्टात. सस्तन प्राण्यांतूय केंस दिसून येतात आनी त्या वर्गाच्या प्राण्यांचें ते खाशेलेपण अशें समजतात. कांय जातीच्या किडींनी आनी शेड्ड्यांनी केंसासारके भायर सरिल्ले भाग आसतात, पूण ते खरे केंस अशें मानीनात.
सगळ्या सस्तन प्राण्यांक केंस आसले. देखीक, देवमाशाच्या आंगार केंसूच ना म्हळ्यार जाता पूण ताच्या तोंडाकडेन थोडे खूंट कशे केंस आसतात. हेर सस्तन प्राण्यांक आंगभर दाट केंस आसतात आनी त्या केंसाच्यो तराय प्राण्यांप्रमाण वेगवेगळ्यो आसतात. मनीस जातींत माथें, खांके, दोळ्यांच्यो भुंवयो आणी जननेंद्रियाभोंवतणच्या केंसांची लांबाय, दाटाय आनी मुदयाळेपण हातूंत फरक आसता. केंसांच्यो दोन अप्रुपांच्यो जाती म्हळ्यार रानांतले साळीच्या आंगावेले कांटे आनी गेंड्याचें शिंग. हे कांटे आनी शिंग म्हळ्यार कमी-चड प्रमाणांत पांकिल्ले आनी घट्ट जाल्ले केंसाचे चोंबडे जावन आसात. खंयूच एक केंस मेळ्ळ्यार तो खंयचे जातीच्या प्राण्याचो हें थारावन सोंपें पूण हो केंस त्याच प्राण्याचे हें थारावपाक त्या प्राण्याचो आनीक एक केंस घेवन तपासचो पडटा.
कार्य
केंसाचें मुखेल काम म्हळ्यार थंडी आनी गरमेपसून प्राण्यांचें रक्षण करप. थंड हवेच्या वाठारांत, कातीवयल्या दाट केंसांचो थर आंगाची ऊब सांबाळटा; गरम हवेच्या ठिकाणार पातळ केंस सूर्याच्या वोतापसून कातीची राखण करतात. हाचेभायर दाट केंसांचो थर कातीक कसल्याय मारापसून वाटायता. भोंवयेवयले केंस, व्हांविल्लो घाम दोळ्यांत वचूंक दिना. नाकांतले आनी कानांतले केंस धुल्ल वा बारीक-सारीक वस्तू नाका-कानांत वचच्यो न्हय म्हूण आडखळ करतात. कातीवयले केंस कसलीय वस्त ताका लागल्यार. मज्जातंतू जागृत करून, मेंदवाक ताची जाणविकाय करून दितात. प्राण्याचो रंग भोंवतणच्या वस्तूसारको आसल्यार, तो प्राणी ताचो उपेग आपल्या दुस्मानापसून लिपून रावपाखातीर करूंक शकता.
रचना
केरॅटीन (keratine) ह्या घट्ट तंतूमय प्रथिनापसून केंस तयार जातात. दर एका केसाक केरॅटीनापसून तयार जाल्लें एक पातळ आवरण आसता, हाका उपचर्म वा क्युटीकल (cuticle) म्हण्टात. उपचर्मासकयल आशिल्लो दाट थर केंसांक घटसाण दिता, जाका कट्टें वा कॉर्टेक्स (cortex) म्हण्टात. ह्या थराभितर आनीक सुषिर (spongy) थर आसता; हाका मध्यांग (medulla) म्हण्टात आनी ह्या थाराक लागून केंस लवचिक जाता आनी मोडनासतना वांकडो-तिकडो जावंक शाकता. खूब बारीक आनी मोव केंसांत एकाद्र्या वेळार मध्यांग नासता. दरेक केंसाची बुन्याद कातींत आसता आनी तो केंस नळये आकाराच्या केंसाच्या कूपांतल्यान (Hair follicle) वाडूंक लागता. केंसांचें कूप हें भायले कातीचे (epidermis) पेशीपसून तयार जाता आनी तें कातींत भितर खोल गेल्लें आसता आनी सरभोंवतणी संयोजी पेशीजाल (connective tissues) आसता. दरेक केंसाकडेन कातीभितर तेलकट वंस तयार करपी ग्रंथी आसतात, हाका वंशीच्यो ग्रंथी (sebaceous glands) म्ह्ण्टात. वाड: केंसांचे बुन्यादींत एक पेशीवाड करपी कूप आसता, हाका ‘आदारक’ (matrix) म्हण्टात आनी ताचे भोंवतणी कातीच्या भितरल्या भागाचो अंकुरक (papillae) तशेंच रगताच्यो बारीक बारीक शिरो आनी मज्जातंतू आसतात. ह्या रगताच्या शिरांतल्यान ते बुन्यादींतल्या पेशींक ऑक्सिजन आनी अन्नपुरवण जाता. बुन्यादींतल्या पेशींतल्या कूपांतल्या केंसांचो गाभो (core) तयार जावन, तो मदल्यान वयर येवंक लागता. ह्या गाभ्यांतल्यो मदल्यो पेशी रोखड्योच मरतात आनी घट्ट जातात; पूण भायल्यो पेशी मरतात तेन्ना तांचे घट्ट, दोन थरी केंसांचें आवरण (hair sheath) तयार जाता.
पेशींची वाड आनी केंसांची ठेवण, दरेक प्राण्याची जात, आंगाची सुवात आनी आनुवंशिकता ह्या गजालींचेर आदारून आसता. केंस सरळ तशेंच मुदयाळे आसूं येता. सरळ केंस आडवो कापल्यार ताचो पृष्ठभाग वांटकुळो मेळटा, जाल्यार मुदयाळो केंस आडवो कापल्यार ताचो पॄष्ठभाग लंबवर्तुळाकार (oval) आसा अशेण दिसून येता. केंस ताच्या आवरणासकट कूपांतल्यान वयर वयर सरता. जेन्ना तो कातीच्या पृष्ठभागाचेर पावता, तेन्ना थंयच्यो थोड्यो पेशी एक रसायन तयार करतात आनी कातीभायर सरून त्या केंसाभोंवतणीचें आवरण नश्ट करतात. पून वशीच्यो ग्रंथी आपल्याअ स्त्रावान भायर सरपी केंस मोव आनी बुळबुळीत दवरपाक मदत करतात.
मनशाचा केंसाची सरसकट वाड म्हयन्याक अर्द रे एक इंच इतली आसता. भुरगेपणांत वाड चड आसता तर म्हातारपणांत ती कमी जाता. केंसांची वाड पुराय जाली जाल्यार बुन्यादींतल्या आदारकाची पेशीवाड थांबता आनी ते नांगराभशेन आकार घेतात. हाका केंसाच्या मुळाचो खुंटो (Hair Club) अशें म्हण्टात. जेन्ना केंस फुटपाक सुरवात जाता तेन्ना वा थोड्या दिसांनी हो आदलो केंसाच्या मुळाचो खुंटो कातींतल्यान भायर सरता.
रंग
केंसांच्या पेशांत बारीक बारीक मेलानीनचे (melanin) गुठले आसतात. ते ताच्या मुळांत आशिल्ल्या कातीच्या पेशींतल्यान आयिल्ले आसतात आनी ह्या मेलानीनच्या गुठल्यांच्या प्रमाणाक आनी वांटणेक लागून केंसांचो रंग थारता. मेलानीन आशिल्ल्या पेशींक मेलानीन पेशी (melanocytes) म्हण्टात. दरेक मेलानीन पेशीक दोंके कशे भाग आसतात आनी तातूंत रंग गुठल्यांनी भरिल्लो आसता. हो रंग काळो, तांबडो वा पुडी कोराचो आसता. जेन्ना दोंके कशे आशिल्ले भाग आंवुळटात वा रंगाचे गुठले कमी जातात तेन्ना केंस धवे जातात. चड करून म्हातारपणांत हे केंस धवे जातात. धवे केंस काळे करपाक खूब तरेचे कलप लायतात. तातूंत फकत वयले केंस काळे जातात, पूण मुळांत केंस धवेच उरतात.
सामान्य सैमीक केंसांची वाड आनी रंग पिरायेप्रमाण बदलता पूण कुपोशण, हॉर्मोन बदल, हवामान तशेंच वायटाक लागूनय हातूंत बदल जावंक शकता. कातीचेर कसलेंय रसायन पडून जखम जाल्यार त्या जाग्यावयली केसांची वाड खुंटता.
सांबाळखारासारक्या विखाक लागून मरण आयल्यार, केंसांची तपासणी करून ह्या विखाची खात्री करूं येता. खूब लोकांचो समज आसा की केंस कापल्यार वा तासल्यार ते बेगीन वाडटात पूण हें खरें न्हय सांबाळखारासारक्या विखाक लागून मरण आयल्यार, केंसांची तपासणी करून ह्या विखाची खात्री करूं येता. खूब लोकांचो समज आसा की केंस कापल्यार वा तासल्यार ते बेगीन वाडटात पूण हें खरें न्हय.
केंसांचे रोग
आनुवंशिक कारणाक लागून केंस खूब लांब जातात. मनीस जातींत हाका हायपरट्रिकोसिस (hypertrichosis) म्हण्टात. तर हेर जनावरांत हाका अंगोरा (angora) अशें म्हण्टात. केंस हो कातीचोच भाग आशिल्ल्यान कसलेय कातीचे रोग जाल्यार केंसांतूय विकृती जाता. भायली पीडा, गजकर्ण, जीवनास्त्वांचो उणाव, केंसांत उवो पडप आदी कारणांक लागून कातीचे रोग जातात आनी तांकां लागून केंस गळून पडूंक शकता. जीवनसत्व – ब (Vitamin B) उणें जावप, मानसिक ताण, हॉर्मोन समतोल इबाडप, ह्या कारणांक लागून वंशीग्रंथी (sebaceous glands) जाय तितले स्राव तयार करिनात आनी केंसांच्या मुळांत खरड (dandruff) तयार करतात. हाका लागून केंस झडूंक लागतात. हाचेर उपाय म्हळ्यार आपली केंस वळोवपाची फणी, ब्रश आनी केंस पुसपाचो तुवालो वेगळो आनी साफ दवरप. केंसांत शांपू (shampoo) वा अडीज टक्के सेलेनिअम सल्फाइड (selenium sulfide) घालून केंस धुल्यार खरडीचेर (dandruff) गूण येता.
ल्हानशा जाग्यार केंस झडून तुळतुळीत जाल्यार ताका (alopecia areata) ‘रावळूक’ पडल्या अशें म्हण्टात. कात लासल्यार, तिका मार लागल्यार, कसलेंय रसायन पडल्यार वा तिचेर जंतूंचो शोथ (infection) जाल्यार माव तयार जाता आनी त्या जाग्यार केंस येनात. पूण माव नासतना, आनुवंशिक कारणाक लागून वखदांच्या परिणामाक लागून तशेंच ना ना तरेच्या जोरांक लागूनय टक्कल पडूंक शकता. दादल्या मनशाक चड करून टक्कल पडटा, हाका दादलो तरेचें टक्कल (male pattern baldness) म्हण्टात. ताचीं कारणां आनुवंशिक अँड्रोजन हॉर्मोन असमतोम (Androgen Hormone imbalance) चिंता आनी वशी ग्रंथीच्या कार्यांत इबाड आदी जावन आसात. हे तरेच्या टक्कलाचेर कसलोय उपाय केल्यार खास फायदो जायना, पूण जुंवळ्या भावाच्या केंसांचें रोपण (transplantation) केल्यार गूण येता, अशें जाणकारांचें मत आसा.
रावळूक माथ्यार वा खाडार पडटा, हाचें खरें कारण अजून खबर ना, तरी हाका मानसिक आनी आनुवंशिक संबंद कारण आसात अशें म्हणपाक पुरावो आसा. स्वयंप्रतिक्षमता (autoimmunity) हेंय एक कारण आसूंक शकता. जरी योग्य उपाय खबर नासलो, तरी खूब लोकांक त्या केंस नाशिल्ल्या जाग्यार हायड्रोकॉर्टिसोनचीं (Hydrocortism) इंजेक्शनां केल्यार गुण येता. ट्रायकोतीलोमानिया (Trichotillomania) ह्या मानसिक रोगांत, रोगी आपलेंच केंस थोड्या थोड्या जाग्यांनी तोडून उडयता. हाचेर मानसोपचार करचे पडटात. हालींच केंसांच्या मुळाकडेन आशिल्ल्या ट्रायकोमीट्रीकोमो (Trichomatricoma) म्हूण एका नव्या अर्बुदाची (tumour) जात सोदून काडल्या. ताचेर अजून संशोधन चालू आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां