cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
तारायंत्रविद्या
तारायंत्रविद्या मनशाचे जिणेंत जशी जशी उदरगत जायत गेली तशी तशी एकामेकांपसून पयस आशिल्ल्यो दोन संस्था वा व्यक्तिमदीं संपर्क सादपाखातीर नवे उपाय सोदून काडपाची गरज निर्माण जाली. हेच गरजेंतल्यान तारायंत्रविद्या ही एक पोरणी, पूण कार्यक्षम अशी पद्दत जल्माक आयली. सरयेंतल्यान विद्युत प्रवाह सोडलो जाल्यार तिचेभोंवतणीं चुमबकीय क्षेत्र तयार जाता हो एक म्हत्वाचो सोद एच. सी, आसर्टड हाणेम 1820 वर्सा लायलो. सरयेच्या वेटाळ्यांमदी चुंबकीय सुची दवरुन सरयेंतल्यान एकदिश विद्युत प्रवाह (direct current) सोडलो जाल्यार सुची विचलीत जाता.
तिच्या विचलनाचें मुल्य विद्युत प्रवाहाच्या मुल्याच्या समप्रमाणांत बदलता. इतिहासांतल्या पयल्या तारायंत्रना हो परिणाम वापिरल्लो. सुचीच्या सगल्या वटांनी इंगलीश मुळाक्षरां बरयल्लीं आसतालीं. विद्युत प्रवाहाचें प्रमाण बदलून चुंबकीय सुचीचें विचलन नियंत्रीय जातालें आनी तिची दिशा जाय त्या अक्षराकडेनघुंवताली. विद्युत घटमाळेचे एके वटेन चुंबकीय सूची यंत्र दवरुन एक सोदी अशी संदेशवाहन येवजण तयार जाताली. हे यंत्रणेंत आशिल्ल्यो दोन उणिवो म्हळ्यार संदेश धाडटना चुको जावप आनी संदेशाचो वेग सामको उणो आसप. हांकां लागून ही पद्दत चड लोकप्रिय जालिना. 1823 ह्या वर्सा विल्यम स्टर्जन हाणें एक सोद लायलो.
तो म्हळ्यार प्रवाहवाहक वेटाळ्यांत मोव लोखणाचो (soft iron) कुडको दवरल्यार, ताचेम एके व्हड शक्तीच्या चुंबकांत रुपांतर जाता आनी विद्युत् प्रवाह थांबयल्यार तातूंतलें चुंबकत्व नश्ट जाता. ह्या तत्त्वाचेर आदारित एकदली (simplex) तारायंत्र पद्दत निर्माण जाली. एकदली तारायंत्र (simplex system) हे पद्दतींत आकृतींत दाखयल्लेप्रमाण दरेका स्थानका महऱ्यांत एके विशिश्ट तरेची विद्युत प्रवाह नियंत्रक चावी आनी एक संदेश ग्राही आसता. स ही स्प्रींग आशिल्ल्यान चावयेचे सादारण अवस्थेमत विद्युत मंडल पूर्ण जायना. कह्या जाग्यार दाब दिल्यार मंडलांतल्यान विद्युत प्रवाह व्हांवंक लागता. होच प्रवाह दुसऱ्या स्थानकाच्या ग्राही (receiver) यंत्रामतल्यान व्हांवता, ते खातीर विद्युत चुंबक उत्तेजीत जाता. प हे लोखणाचे पट्टेक तो चुंबक आपलेकडेन नेटान आकर्शीत करता. अशें जाल्ल्यान ती पट्टी सकयले एरणीचेर तुतयाभाशेन आपटता. चावयेवयलो दाब काडिनाफुडें प्रवाह परतून थांबता. चुंबकाचें चुंककत्व नश्ट जाता आनी पट्टेक स्प्रींग आशिल्ल्यान एरणीच्या वयल्या भागाक आपटता.
आपटता ह्या दोन क्रियांचे कड्ड आनी कट्ट अशे दोन विशिश्ट आवाज जातात. ह्या आवाजांच्या काळांतलो फरक दाखोवपाखातीर तांकां प्रास (dash) आनी टींब अशीं नांवां आसात. हे संकेत वापरुन अमेरिकन अभियंतो सॅम्युअल मोर्स हाणें सांकेतिक भास (Morse code) तयार केली. मोर्स हाची सामकेतिक लिपीः हे एकेदली यंत्रणेंत खंयचेय एक स्थानक एकाच वेळार संकेत धाडप वा घेवप हातूंतली एकूच क्रिया करपाक शकता. अमेरिकेच्या वॉशिंग्टन आनी बॉक्टिमोर ह्या शारांनी मोर्स हाणें ही संदेश वाहन येवजण प्रस्थापीत करुन 25 मे, 1844 ह्या दिसा चालीक लायली. व्दिदली येवजणेंत दोन स्थानकांमदलें अंतर वाडिल्ल्यान, तांकां जोडपाच्या सरयांचीय लांबाय वाडटा आनी हाका लागून विद्युत प्रवाह उणो जायत वता. अशें जाल्ल्यान संकेत बरोबर पावना. हे खातीर पयस आशिल्ल्या स्थानकांमदी अभिचालित (REAPEATER) वापरतात संदेशांची संख्या वाडोवपाखातीर एडिसन हाणें चतुर्दला येवजणेचो बहुदली येवजणेंत रुपांतर जालें. तारायंत्र संकेत लिपी.
हेच येवजणेचें उपरांत प्रास आनी टींब हांचेर आदारीत जी मोर्स लिपी आशिल्ली ती सादरणपणान 1930 वर्सामेरेन वापरांत आशिल्लीं. यांत्रिक तारायंत्रां उपेगात येतकच पांच वा सात एककांचेर आदारीत नव्यो संकेत लिपयो वापरांत आयल्यो. हे खातीर संदेश धाडपाचो वेगवाडली आनी चुकोय उण्यो जाल्यो. संदेश कागदाचे पट्टेचेर चिंन्नांच्या रुपांत बरयल्यात. केबलाचो वापर-दोन स्थानकांमदीं संर्पक सादपाखातीर जमनीचेर खांबे पुरुन तामचेवयल्यान सरयो ओडटात. पूण अपघात वा हेर कारणांक लागून त्यो तुंटूक शकतात. हालींच्या तेंपार दर्यांत केबल घालून संर्पक सादपाची पद्दत वापरतात. देखीक--भारत आनी इंग्लंड हांचेमदीं सिमॅन्स हे जर्मन कंपनीन 1868 वर्साच्या अदमासाक केबल दर्यांत घाली. अशे एके केबलींत कितल्योशोच सरयो आसतात. तांबें वा अँल्युमिनियम हांचेपसून ह्यो सरयो तयार करतात. बहुदली तारायंत्र - उच्च कंप्रतेच्या (frequency) संवह प्रवाहांत उणे कंप्रतेचो संकेत प्रवाह मेळोवन ताचें परमप्रसर विरुपण (Amplitude Modulation) करतात. कांय प्रगत देशांनी परमप्रसर विरुपणाच्या बदला चड कार्यक्षम अशें कंप्रता विरुपण वापरतात. बहुदली पद्दतींत कितलेशेच परमप्रसर (वा कंप्रता) विरुपीत संदेश एकेच केबलीवयल्यान एकाच वेळार धाडटात.
दरेका स्थानकाची एक थारोवन दिल्ली कंप्रता आसता. विद्युत चाळण वापरुन तो स्थानक ताचेखातीर आशिल्लो संदेश ओडून घेता आचनी यांत्रिकाच्या आदारान कागदाचे पट्टेचेर बरयता. ह्या संदेशाचें विसंकेतन करुन निमाणें तो इंग्लीश मुळाक्षरांनी बरयतात. टेलिप्रिंटर (दूरमुद्रक) - संकेत ग्राहीनूच संदेशाचें विसंकेतन करुन सरळ इंग्लीश मुळाक्षरांनी टंकलिखाण करप शक्य जावचें म्हणून ई. ई क्लायनश्मिट हाणें 1920 वर्सा असो यत्न केलो आनी तेन्नाच ह्या टेलिप्रिंटराचो सोद लागलो. ह्या यंत्रांत कर्मचाऱ्यान यंत्रांम्हऱ्यांत रावपाची गरज नासता. संदेश येतकच हें यंत्र आपसुकूच चालू जाता आनी संकेताचें विसंकेतन करुन छापील स्वरुपांत कागदाचेर उमटायतात.
संदेश येवपाचो बंद जातकच हें यंत्र आपसुकूच बंद जाता. टॅलॅक्स हे आंतरराश्ट्रीय स्वचलीत सेवा येवजणेवतीन सरळ संकेत धाडप आनी घेवप शक्य जालां. हे खातीर पाच एककांचेर आदारीत अशीं संकेत लिपी वापरतात. आनी तिचो वेग मिनटाक 60 ते 100 उतरां इतलो आसूंक शकता. बिनतारी संदेशवाहक (Wireless communication) ही वेवस्था बहुदली तारायंत्राभाशेन आसा. पूण हातूंत विदयुत उर्जा एका स्थानकापसून दुसऱ्या स्थानकामेरेन सरी वा केबल हांच्या आदारान वचना. ते खातीर वातावरणांत तिचें प्रेषण (Radiation) जावपाचे नदरेन संवह तरंगाची कंप्रता (रेडियो कंप्रतेचे वा चड) आसची पडटा. हे खातीर 0.1 मेगाहर्ट्झ (MHz) हे कंप्रतेचे तरंग वापरतात. हे तरंग वयर वचून आयनांबरोबर (Ionosphere) परावर्तीत जावन पृथ्वीवयल्या दुसऱ्या लांब अंतरावयल्या स्थानकापसून दुसऱ्या स्थानकामेरेन सरळ ओळींत प्रसारीत (Lines of Sight Transmission) जावन थेट संर्पक जोडटात. अशे रितीन संवह तरंगाचे (अंतर्गत संदेशासकट) परमप्रसर विरुपण वा कंप्रता विरुपण करुन आकाशकाचे (Antenna) वतीन प्रेषण करतात. ही उर्जा सरळ ओळींत वता (वा आयनांक आपटून परत येता). दुसऱ्या स्थानकाचेर आशिल्लो ग्राही घेता. तांचें विवर्धन (demoulation) करुन तातंतलो संकेत स्वयंचलीत टंकलेखन यंत्राक धाडटा. अशे तरन संकेत मूळ स्वरुपांतूच कागदाचेर छापून मेळटा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
विष्णूबुवा जोग
वीष्णूबुवा नरसिंह जोग हे महाराष्ट्रांतले वारकरी संप्रदायाचें कार्य पद्दतशीरपणान फुडें व्हरपाचो यत्न करपी संतपुरूष आशिल्ले.ते विष्णूबुवा जोग म्हूण सगल्यांक वळखीचे आशिल्ले.ते आळंदीतल्या वारकरी शिक्षण संस्थेचे संस्थापक,किर्तनकार,प्रवचनकीर आनी लेखक आसले.विष्णूपंत जोग हे निस्वार्थी आसले.ते लोकमान्य टिळक हांचे वांगडी आनी बरे मागपी आसली.स्वदेशी वस्तू वापरताले आनी टिळक हांकां यथाशक्त मजत करताले.विष्णूबुवांचे जल्म पुण्यांत जालो.ते पुण्यांतल्या नगरकर तालमीचे वस्ताद आसले.विष्णूबुवा जोगमहाराज हे वारकरी संप्रदायाचे प्रवर्तक आसले.मराठी संतवाड्मयाचे जायते ग्रंथ तांणी टिपा-प्रस्तावनां-अन्वयार्थ लावन उजवाडायलें.तातुंतले तातुंत शुद्द आवृ-ती तयार करपाचो यत्न केले. जे प्रक्षिप्त अभंग आशिल्ले तांकां कडेन काडून शुद्द प्रत तयार केली.संतांनी बरोवंक नाशिल्लीं पदां आसलीं तीं कडेन काडलीं.त्या वेळा वयलो तांचो सादर्भ घेवन संतांक कितें म्हणपाचें आसा हाचो वेवस्थीत अर्थ तांणी लावन दिलो.हे तांचे कार्य खूब मोलादीक आसा.गावांगावांत भोंवून किर्तनां-प्रवचनां दिलीं आनी आपले म्होवाळ वाणीन अस्सल देशी वाड्मयाचो प्रचार आनी प्रसार केलो. भजनां,ज्ञानेश्वरी आनी तुकारामाची गाथा हांचीं पारायणां,पंढरीची वारी हो जोगबुवांचो दीसपट्टो क्रम आशिल्लो.विष्णूबुवा शिस्तबद्द वारकरी आसले.आचरण विशुध्द,सत्यप्रियता,देशभक्ती अशा अनेक गुणांनी जोगमहाराजांक समाजांत मान,प्रतिश्टा मेळ्ळी.
वर्ग:देवनागरी पानां
जी .ए.कुलकर्णी
'''जी .ए. कुलकर्णीक''' वळखतात .तांचे पुराय नांव गुरुनाथ आबाजी कुलकर्णी अशें आसलें.
जल्म
जी.ए. कुलकर्णी हांचो जल्म चिक्कोडी  हांगांसरल्या एकसंबा ह्या  गावांत 10 जुलय 1932 ह्या दिसा  जालो.
Suriname
, दक्षिण अमेरिकेंतलो देस आसा। ताची राजधानी पारामारिबो नगर आसा।
जी .ए.कुलकर्णी
शिक्षण
तांचे मुळावे शिक्षण ह्याच गावांत जालें. माध्यमीक शिक्षण बेळगाव हांगा जालें ,तर 1939 ह्या वर्सा ते मॅट्रिकची परीक्षा पास जाले. लिंगराज महाविघालयांतल्यान 1943 ह्या वर्सा तांणी बीं. ए. ची पदवी मेळयली. इग्लीश वीशयांत एम. ए. केले.
Suriname
Sondorbh
वर्ग:Sonvsarachim Raxttram वर्ग:दक्षिण अमेरिकेंतले देस वर्ग:Romi panam
जी .ए.कुलकर्णी
नोकरी
उपरांत कांय काळ मुंबयंत सरकारी खात्यांत तांणी  नोकरी केली. ताचे उपरात धारवाड हांगासरल्यान जनता महाविघालयांत  इंग्लिशीचे प्राध्यापक  म्हूण  ते शिकयताले. विंगड विंगड प्रतिकांचो वापर करून आपल्या कथेची मांडणी करपाक तांचो यत्न आसतलो. तेच प्रमाण मनशाक अगतीक आनी कस्पटा सारको  करपी  नियतीक आनी तिच्या हिसपा भायर आशिल्ल्या  शक्तीक   जी .ए .न आपल्या काण्यांतल्यांन चड म्हत्व दिलां.
पुरस्कार
जी. ए .कुलकर्णी हाच्या निळासावळा आनी ‘रक्तचंदन ‘ या कांणयांच्या सग्रहाक महाराष्ट्र शासनाचे साहित्य  पुरस्कार  मेळळे. जी ए. कुलकर्णी हांका ‘ काजळमाया ‘ हे कांदबरी खातीर  मेळिल्लो दिल्लीच्या साहित्य  अकादमीचो  पुरस्कार, फुडे  टिका  जाली म्हून जी. ए .न प्रवास खर्चा सयत परत केलो.
वर्ग:देवनागरी पानां
जल्मी
जल्मी
जल्माक घालपी,गांवाक जल्म दिवपी वा गांवची वसणूक करपी.मूळ मनशाक 'जल्मी' म्हणपाची चाल पूर्विल्ल्या काळांत गोंयांत आशिल्ली.जल्मी हें उतर दोन संदर्भांत आनी दुसरें पुजारी वा देवस्पण करपी ह्या संदर्भांत. गोंयाभायरूय जल्मी परंपरा आशिल्ल्याची म्हायती मेळटा. केरळ राज्यांत अशे जम्मी(Jammi)मेळटात.गोंयांत जल्मी परंपरा फकत गावडो आनी नायक समाजांमदींच दिसून येता.पूण नायक समाजापरस गावडो समाजामदीं ही चाल चड प्रमाणांत आशिल्ल्याचें दिसून येता. कांय विध्दानांच्या मताप्रमाण,जल्मी-खुंटी ह्यो परंपरा मुळाक गावडो जमातीच्यो.नायक समाजात त्यो उपरांत उखलून धरल्यो. ज्या जाग्यार गांवचो तो मूळ पुरूस वसती करतालो,थंय आपल्या पोटा-पाणयाचो प्रस्न सोडोवपाखातीर शेतवड करतालो,तशेंच नव्या देव-दैवतांचीय थापणूक करतालो. अशेतरेन गांवची वसणूक केल्लो तो मूळपुरूस मेल्या उपरांत ताची वंशावळ,ताची स्थापना, ताचे मुळ मठयेंतच करताली.
उपरांत ताच्या कर्तुपांक लागून,ताका 'देवरूप' प्राप्त जातालें आनी गांव जल्माक घालपी म्हुण 'जल्मीदेव'नांव पडटालें.कांयकडेन जल्म्याक मूळी अशेंय म्हणटात.जायतेकडेन जल्म्यान वसयल्ल्या जाग्यार फकत ताचेच वंशावळीचो राबितो आशिल्लो दिश्टी पडटा,अशा वेळार तो जल्मीदेव त्या घराण्याचो कूळदेव म्हूण उरता.पूण जेन्ना ताणें वसयल्ल्या गांवांत,हेर जाती-धर्माचीं घराणीं येवन राबितो करतात,तेन्ना तो आख्ख्या गांवचो ग्रामदेव जाता.जल्मीदेवाच्या म्हऱ्यांत ताच्या उपरांत मरण पाविल्ले ताचे वंशावळीच्या पुरसांचीय स्थापणूक केल्ली दिसता. आयज जे तरेन मेल्ल्या मनशाक दामार(पयशार)सोडोवन हाडून
वर्ग:देवनागरी पानां
जलदेवता
जलदेवता
जलदेवता म्हळ्यार उदकाच्या आलाशिऱ्याक रावपी देवता.आदल्या काळासावन उदकाचे जागे,तळीं,न्हंयो हांका देवतांच्या रूपान पळिवपाची चाल आसा.पूण ह्यो देवता जलस्वरूपी देवतांपरस वेगळ्यो आसात.ह्या जलदेवतांक 'विघ्नां ना करपी' म्हूण मानतात. वेदांत आनी पुराणांत उदकांत भोंवपी बायलांचो म्हळ्यार अप्सरांचो उल्लेख येता.अमरकोशांत सात मुखेल अप्सरांचो उल्लेख आयला.तांचीं नांवां घुताची,मेनका,रंभा,ऊर्वशी,तिलोत्तमा,सुकेशी आनी मंजूघोषा अशीं मेळटात.हीं सातूय उदकांत रावपी जलचरांच्या नांवांवेल्यान घेतल्यांत.
जलदेवतेचे उत्पत्तीविशींची एक कथा गोंडामदीं प्रचलीत आसा. तांच्यो सात देवता आसून तांकां ते सात समुंदरीया अशें म्हण्टात. गोंड तांकां दौगनगुरूच्यो चलयो मानतात.
ह्यो चलयो,दौगनगुरूच्या हाताचेर आयिल्ल्या फोडासावन जल्मल्यो.बापायचो तांचेर खूब मोग आसलो. तो तांकां आपले मांडयेर बसोवन दवरतालो आनी त्यो सुर्याचे लेगीत नदरेक पडच्यो नात हाची जतनाय घेतालो.एक फावट पवनदेवाची(वाऱ्याची)वाट चुकली आनी ताणें सातूय समुंदरीयांक नाचतना पळेलें.पवनदेव आनी सातूय समूंदरीया एकामेकांक पळोवन भुल्लीं.दौगनगुरूक ही गजाल कळटकच ताका राग आयलो.ताणें पवनदेवाक धांवडावन घालो आनी चलयांक लिपोवन दवरल्यो.फुडें पवनदेवाक महादेवाक आनी दौगनगुरूच्या भुरग्यांक फुसलावन सातूय समुंदरीयांक व्हेल्यो आनी तांचेकडेन लग्न जालो.
गोंड लोकांभितर आनीक एक दंतकथा चलता.तातूंत महादेवान ह्या सात समुंदरियांक एके कुडींत बंद करून दवरल्यो आनी पार्वतीक ती कूड उक्ती करून पळय नाका म्हूण सागलें.पूण पार्वतीच्यान वोगी रावपाक जमना जालें.जेन्ना महादेव घरा भायर गेलो तेन्ना तिणें ती कूड उक्ती केली आनी तातूंतल्यो सातूय चलयो पार्वतीचे गर्भकुडींत भितर सरल्यो.तेखातीर तिका भश्टे जावपाचे,गुरवारपणाचे आनी बाळंतरपणाचे त्रास सोंसचे पडलें.ताका लागून आयजमेरेन बायलांक त्रास भोगचे पडटात,अशें म्हण्टात.महाराष्ट्रांत उदकांत देविल्ल्या एकटया-दुकटया मनशाक जलदेवता धरतात असो समज आसा.जुवान बायलो आनी भुरगीं हांकां तांचो चड बादीकार जाता.ह्या जलदेवतांची संख्या सात आसून तांकां 'सात'आसरा ह्या नांवान पाचारतात.आसरा उतराची उत्पत्ती अप्सरा उतरासावन जाल्या.महाराष्ट्रांत सती शेंदरी फातराच्या रूपांत पूजतात.बायलांक तांची बादा जाल्यार,त्या देवतांक खोशी करपाक सात सवायशिणींक नाल्ल-कपडो दिवन होंट भरपाची चाल आसा.
म्हैसूर वाठारांत 'अव्कगारू'ह्या नांवान जलदेवतांक वळखतात.ह्यो सातूय एकामेकांच्यो भयणी आसात.त्यो आदिम स्वरूपांतल्यो सप्तमातृकाच आसूंये,अशें मानतात.हाचें कारण महाराष्ट्रांत तांका मावल्या (माउल्या=मातृका)अशेंय म्हणटात. गुजरातांतल्या जलदेवतांक 'माता' ह्या नांवान वळखतात.जलदेवतांक एक भाव आशिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा.दक्षिण भारतांतल्या जलदेवतांक पोटटुराजू नांवाचो भाव आसता.सात आसरांक गवळा नांवाचो एक भाव आसा.उदेंत दर्या देगेवयल्या कोळी लोकांचे जलदेवतेच्या भावाचें नांव 'रामसोंदी' अशें आसा.वऱ्हाडांत सात आसरा ह्यो तापट सभावाच्यो मानल्यात.तांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान रोगाची उत्पत्ती घडटा,अशें म्हळां.
ह्या पिशाच्चांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान ह्या जलदेवतांचे पिडेंतल्यान मुक्त जावपाखातीर वा तांकां खोशी करपाखातीर कोंबो-बोकडो मारपाची चाल आसा. पूर्विल्ल्या काळांत मनशाचोय बळी दिवपाची चाल आसली.महराष्ट्रांत प्रचलित आशिल्ल्या शिळासप्तमेचे काणयेत तांचेखातीर ल्हान भुरग्यांक बळी दिल्ल्याचो उल्लेख येता.
वर्ग:देवनागरी पानां
शेळपें
शेळपें (६२७००१)
शेळपें हे दक्षिण गोंय जिल्ह्यातल्या सांगें तालुक्यातलो ४५१ हेक्टर क्षेत्राचे गांव आसून २०११ च्या जनगणनेप्रमाण ह्या गांवात ६६ कुटुंबा आनी पुराय गांवची  लोकसंख्या  २५५ आसा. हांगा लागीचे शार सांगे ५ किलोमीटर अंतराचेर आसा. हांगा १२२ दादले आनीक १३३ बायलो आसात. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे ६५ लोक आसात. ह्या गांवाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२७००१ आसा.
शिक्षणीक सुविधा
सगळ्यांत लागीं पूर्व-प्राथमिक शाळा (सांगे) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत १ सरकारी प्राथमिक शाळा आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (सांगे) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (सांगे) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (सांगे) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (केपे) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (शिरोडा) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (बांबोळे CT) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (कुडचडे काकोडा) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (कुडचडे काकोडा) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (केपे) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (मडगांव) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (मडगांव) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्ल्या नळाच्या उदकाची पुरवण आसा. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण आसा. गांवांत झरीचें उदक पुरवण आसा. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण आसा. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उगडें गटार उपलब्ध ना. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनी येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३७०३ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध आसा. गांवांत भौशीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सरकारी बस सेवा उपलब्ध आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध आसा.
गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
सगळ्यांत लागीं कच्चो रस्तो ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
सगळ्यांत लागीं वाहतुकी करपासारखो जलमार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
बाजार आनी सावकारी पेडी
गांवांत एटीएम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एटीएम ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत वेपाराविशी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं वेपाराविशी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत सहकारी सावकारी पेडी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सहकारी सावकारी पेडी ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत शेती उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळ / मनोरंजन केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत  भौशीक वाचपघर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत भौशीक वाचपघर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं भौशीक वाचपघर ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. गांवांत खबरापत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जल्म मरण नोंदणी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं जल्म मरण नोंदणी केंद्र ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर गरमेच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर गरमेच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर गरमेच्या दिसांनी (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर थंडेच्या दिसांनी (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
शेळपें ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
शेळपें ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें काजूचे उत्पादन, COUNTRY LIQUOR.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण गोंय वर्ग:सांगें वर्ग:दक्षिण गोंय जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां
घाणयारी
घाणयारी(मराठी – घाणेरी, टणटणी; गुजराती – घाणी दालिया, इंद्रधनु; कन्नड – हेसिके; संस्कृत – टणतकारी; इंग्लीश – लँटाना; लॅटीन – लँटाना कॅमरा; कूळ - व्हर्बिनेसी).
हें कांटयारें झोंप मूळचें अमेरिकेंतल्या उश्ण प्रदेशांतलें आसून १८२४ वर्सा तें श्रीलंकेंत पावलें.भारतांत हें झोंप सुर्वेक सोबायेखातीर हाडिल्लें, पूण सद्या तें अस्तंत महाराष्ट्र, कर्नाटक आनी गोंय ह्या राज्यांत जायतेकडेन आनी उश्ण कटिबंधांत दिश्टी पडटा.हें झोंप कशायकशें आनी रोखडें वाडटा. तेचपरी हें झोंप ना करप शक्य जायना.
फुलां येवचे पयलीं ताळयो कातरून उडय्ल्यार वाड खुंटता. खांदयो चवकोनी, खडबडीत आसून तांचेर कांटे आसतात. पानां सादीं, एकामेकां सामखार आनी खरवती भशेन खरखरीत आसतात. फुलांचो घोंस ताटलेभशेन आसता. फुलां ल्हान, हळडुवीं, नारिंगी आनी धव्या रंगाचीं आसतात. संवर्त (calyx) ल्हान, नळये आकाराचो, पातळ आनी केंसाळ आसता. पुष्पमुकूट नळयेभशेन, ४ ते ५ खंड आशिल्लो आनी पातळिल्लो आसता.केसरदलां ४ आसतात. फळांत बियो आसतात आनी ह्या फळाचे दोन एकबिजी भाग जातात.कृत्रिम कलमां तयार करूंक वा सोबितकाय हाडूंक वंयेखातीर हें झोंप रोयतात. हातूंत जांबळ्या फुलांची एक रानवटी जात आसा (लँटाना इंडिका). हेंवूय झोंप पोरसांनी लायतात.
घाणयारेचो काडो संधिवात (आर मारप), हिंवताप (पयरो जोर) आदी दुयेंसांचेर दितात. हें झोंप जंतूंचो नाश करपी, जोवाक तरतरी हाडपी आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अमृत माधव घाटगे
वर्ग:देवनागरी पानां
कडवळ
कडवळ
कडवळ हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या सत्तरी तालुक्यातील ८८७.२५ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आसून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात १ कुटुंबाचे व पुराय ५ लोकसंख्या आसा. हांगा लागीचे शार VALPOI १८ किलोमीटर अंतरावर आसा. हांगा ३ दादले आनीक २ बायला आसा. हांगा अनुसूचित जातीचे लोक ० आसून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आसात. ह्या गावाचो जनगणनेतलो स्थल निर्देशांक ६२६८१८ आसा.
शैक्षणिक सुविधा
सगळ्यांत लागीं पूर्व-प्राथमिक शाळा (DAVEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक शाळा (CARANZOL) ५ किलोमिटरा परस कमी अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (SANVORDEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं माध्यमिक शाळा (SANVORDEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं उच्च माध्यमिक शाळा (VALPOI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पदवी महाविद्यालय (SANQUELIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अभियांत्रिकी महाविद्यालय (BANDORA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैजकी महाविद्यालय (BAMBOLIM C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वैवस्थापन संस्था  (PENHA-DE-FRANCA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पॉलिटेक्निक (MAEM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं वेवसायिक प्रशिक्षण शाळा (ONDA C T) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (VALPOI) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अपंगांखातीर खाशेली शाळा (BICHOLIM) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा.
वैजकी सुविधा (शासकीय)
सगळ्यांत लागीं समाजिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं प्रसूति आनी बालकल्याण केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं अ‍ॅलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पर्यायी वैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं दवाखानो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं पशुवैजकी रुग्णालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. सगळ्यांत लागीं कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा
पिवपाचे उदक
गांवांत शुद्धीकरण केल्लें नळाचें उदक पुरवण ना. गांवांत शुद्धीकरण करूंक नशिल्लें उदक पुरवण ना. गांवांत धापिल्लें बांयचें उदक पुरवण ना. गांवांत उघड्या बांयचें उदक पुरवण आसा. गांवांत हॅन्डपंपचें उदक पुरवण ना. गांवांत ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलाचो उदक पुरवण ना. गांवांत झरीचें उदक पुरवण ना. गांवांत न्हय/खाजनाचें उदक पुरवण ना. गांवांत तळी/कोंड उदक पुरवण ना. गांवांत अन्य पद्धतीचे उदक पुरवण ना.
नितळसाण
गांवांत बंद गटार उपलब्ध ना. गांवांत उघडें गटार उपलब्ध ना. नीट जलस्त्रोतांत सोडिल्ले सांड उदक हें क्षेत्र पुराय तरेन स्वच्छता अभियानांत ना गांवांत न्हाणीघर आनी सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत न्हाणीघर सोडून सार्वजनिक स्वच्छता घर उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण उत्पादक केंद्रे ना जाल्यार सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेअर मांड उपलब्ध ना. गांवांत सामूहिक बायोगॅस ना जाल्यार उत्पादक पुनर्वापराची वेवस्था उपलब्ध ना.
दळणवळण आनीक येरादारी
गांवांत पोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत उपपोस्ट ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं उपपोस्ट ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत पोस्ट आनीक तार ऑफीस उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं पोस्ट आनीक तार ऑफीस १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गावाचो पीन कोड ४०३५०६ आसा. गांवांत दूरध्वनी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं दूरध्वनी ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनीक दूरध्वनी केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत मोबाईल फोन सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मोबाईल फोन सुवीधा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इंटरनेट सुवीधा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं इंटरनेट सुवीधा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी कूरियर उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी कूरियर १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत शासकीय बस सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं शासकीय बस सेवा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खाजगी बस सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खाजगी बस सेवा ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत रेल्वे स्थानक उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेल्वे स्थानक १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं ऑटोरिक्षा व टमटम १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत टॅक्सी उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं टॅक्सी १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत व्हॅन उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं व्हॅन १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत ट्रॅक्टर उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (पायचाकी) उपलब्ध ना. गांवांत सायकल रिक्षा (यांत्रिक) उपलब्ध ना. गांवांत बैल आनी अन्य जनावरांनी ओढिल्ली गाडी उपलब्ध ना. गांवांत समुद्र/नदी बोट सेवा उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समुद्र/नदी बोट सेवा १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राष्ट्रीय महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. राज्य महामार्ग गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं राज्य महामार्ग १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. जिल्ल्यातलो मुखेल रस्तो गांवाक जोडला. जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो गांवाक जोडूंक ना.सगळ्यांत लागीं जिल्ल्यातलो अन्य रस्तो १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं स्वयंसहाय्य गट ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत रेशन मांड उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं रेशन मांड ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत मंडी / कायमचे बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं मंडी / कायमचे बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत आठवडयाचो बाजार उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं आठवडयाचो बाजार १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा
आरोग्य आरोग्य, पोषण आहार आनी मनोरंजन सुविधा
गांवांत एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं बालवाडी (पोषण आहार केंद्र) ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आसा. गांवांत समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं समाज भवन (टीव्ही वेवस्था आशिल्ली/नाशिल्ली) १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खेळांमळ उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळांमळ ५ ते १० किलोमिटराच्या अंतराचेर आसा. गांवांत खेळ / मनोरंजन केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं खेळ / मनोरंजन केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक पुस्तकालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक पुस्तकालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध ना.सगळ्यांत लागीं सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमिटर परस चड अंतराचेर आसा. गांवांत खबरेपत्र पुरवण उपलब्ध आसा. गांवांत विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आसा. गांवांत जन्म मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आसा.
वीज
२४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखा तीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. २४ वरां वीज पुरवण घरगुती कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण शेतकामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण वेपाराविशी कामाखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हुनाळ्यांत (एप्रिल-सप्टेंबर) दर दीसा उपलब्ध आसा. ० वरां वीज पुरवण सगळ्यांखातीर हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) दर दीसा उपलब्ध आसा.
जमिनीचो वापर
कडवळ ह्या गावात जमिनीचो वापर सकयलदिल्ल्याप्रमाण जाता (हेक्टर- क्षेत्रफळ):
शिंपणावळ सुविधा
शिंपणावळ करपा खातीर स्रोत अशे आसात (क्षेत्रफळ हेक्टरांनी) :
उत्पादन
कडवळ ह्या गावांत सकयल दिल्ल्या वस्तूंचें उत्पादन जाता( महत्वाचें सकयल दिल्ल्या प्रमाणें): CASHEW NUTS,COUNTRY LIQUOR,WOODENFURNITURE
संदर्भ
वर्ग:उत्तर गोवा वर्ग:सत्तरी वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ल्यांतले गांव वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंय/Goem वर्ग:उत्तर गोंय वर्ग:सत्तरी तालुका वर्ग:गोंयचीं शारां आनी जागे
पंजे मंगेशराव
पंजे मंगेशराव हांचो जल्म : २२ फेब्रवारी १८७४ ह्या दिसा जालो.
वर्ग:देवनागरी पानां
ಇಜಾಯಾಸ್ ಆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್
Book of Isaiah
ಇಜಾಯಾಸ್ ಪ್ರವಾದಿ 765 ವರ್ಸಾ ಕ್ರಿಸ್ತಿ ಶಕಾ ಆದಿಂ ಜಲ್ಮಲೊ. ಉಜ್ಜ್ಯಾಹ್ ರಾಜಾ 740 ವರ್ಸಾ ಮೆಲೊ ಆನಿ ಜೇದನಾ ಇಜಾಯಾಸ್ ಜೆರುಸಾಲ್ಯಾಚ್ಯಾ ಮಂದಿರಾಂತ್ ಆಸ್ಲೊ ತೇದನಾ ತಾಕಾ ಪ್ರವಾದೀಯಾಚೆಂ ಆಪೊವ್ಣೆಂ ಆಯ್ಲೆಂ. ಇಸ್ರಾಂಎಲ್ ಆನಿ ಜುದಾ ಹಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂ ದೆವಾಕ್ ಅವಿಸ್ವಾಶಿ ಜಾಲಿಂ ದೆಖುನ್ ತಾಂಕಾಂ ಖಾಸ್ತ್ ಕಶಿ ಹ್ಯಾ ದೊನುಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂಚೆಂ ನಿಸಂಟನ್ ಜಾತಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ ಪರ್ಗಟ್ ಕರುಂಕ್ ಇಜಾಯಾಸ್ ಪ್ರವಾದೀಯಾಕ್ ಕಾರ್ಯಾ ದಿಲೆಂ (6/1-13), ಚಾಳೀಸ್ ವರ್ಸಾಂ ತಾಣೆಂ ಆಪ್ಲೆಂ ಮುನ್ಯಾರ್‌ಪಣ್ ಚಲಯ್ಲೆಂ. ಹ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್, ಆಸ್ಸಿರಿಯಾ ಕಡ್ಲ್ಯಾನ್ ಇಸ್ರಾಂಎಲಾಕ್ ಆನಿ ಜುದಾಕ್ ಧಮ್ಕಿ ಪಡ್ತಾಲಿ. ಇಜಾಯಾಸ್ ಪ್ರವಾದೀಯಾಚೊ ಕಾಳ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾನ್ ಚಾರ್ ಭಾಗಾಂನಿಂ ವಾಂಟುಂ ಯೆತಾ :
ಸಂದರ್ಭ್
वर्ग:ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕರಾರಾಚಿಂ ಪುಸ್ತಕಾಂ (Old Testament Books) वर्ग:ದೇವಾಚೆಂ ಉತ್ತರ್ वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
राजस्थानी लिपी
लिपीः राजस्थानी लिपी चडकरून देवनागरी लिपी वरीच दिसता.थोड्या अक्षरांचें वंण मातशें वेगळें आसा. पूण दिसान दीस हो फरक उणो जायत चल्ला. ही लिपी रेग ओडून बरयतात. सरकारी वा न्यायालयिन कामकाजा खातीर हे लिपीचो उपेग करतात. पूण वेपारी लोक आपलो हिशेब बरयतना महाजनी वा वाणियावटी हे लिपीचे शेलीचो उपेग करता. हे लिपीच्या अक्षरांक ‘मुडिया’ नांवानीवळखतात. ह्या अक्षरांक मात्रा नासा. ही लिपि एक प्रकरचें शेदटहॅन्डचें काम करता. मुडिया अक्षरांचो सोद मोगल सम्राट अकबराचो अर्थ सचीव राजा टोडरमल हाणें लायलो असो उल्लेख वालचंद मोदीच्या ‘देश के इतिहास में मारचवाडी जातीका स्थान’ ह्या पुस्तकांत मेळटा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
अश्मयुग
अश्मयुग मानवी इतिहासांतलो अतिपूर्विल्लो कालखंड. हो सुमार 5 लाख ते 10 हजार वर्सां पयलींचो अशें मानतात. अश्मयुगांतलो मनीस ताच्या भोवतणी आशिल्लीं लाकडां, हाडां आनी खास करून फातरांपसून तयार केल्ली उपकरणां (हत्यारां) वापरतालो. मानवी वसणुकांच्या अवशेशांत फातराचीं विंगड विंगड उपकरणां आनी आयुधां सांपडल्यांत. देखून ह्या कालखंडांक अश्मयुग (अश्म= फातर) अशें म्हणतात.
अश्मयुगांतल्या मनसाची (आंतराश्मयुग) आनी नवाश्मयुग अशे तीन मुखेल टप्पे थारायल्यात. तातूंतय पुराणश्मयुगाचे पूर्वपुराणाश्मयुग, मध्यपुराणाश्मयुग आनी उत्तरपुराणाश्मयुग अशे परत तीन उपविभाग केल्यात. अश्मयुगाच्या ह्या विभागांचीं सांस्कृतीक खाशेलपणां अशीः-
पूर्वपुराणाश्मयुग
हाचो काळ सादारणपणान 5 लाख ते देड लाख वर्सा फाटलो आसा असो समज आसा. ह्या युगांत ग्युंझ ह्या पयल्या हेमयुगाचो आरंभ, हांगाच्यान तें रिस ह्या तिसऱ्या हिमयुगाच्या पयल्या चरणा मेरेनचो भूस्तरीय काळ आस्पावता. ह्या युगांतलें हवामान कडक शीं आनी तीव्र उश्णताय अशें एकसारकें बदलतालें. व्हड आकाराचे (Mammoth) पाणघोडे, गेंडे,वास्वेलां, गवे, सांबर, घोडे, हरणां अशे कितलेशेच प्राणी मनशा भोवतणी वावुरताले. ह्या सावदांची शिकार करप हेंच उपजिवीकेचें मुखेल साधन आशिल्लें. ऑस्ट्रेलोपिथेकस (Australopithecus), पिथेकॅन्थ्रॉपस (Pithecanthropus) आनी निअँडरथल (Neanderthal) हे मनशाभशेन दिसपी प्राणी धर्तरेचेर आशिल्ले. सांस्कृतीक नदरेन ह्या कालखंडांतले 5 गट केल्यात, ते अशेः 1. व्हिलाफ्रांकियन (Villafranchian) पयल्या हिमयुगाच्या पयल्या चरणांत 2. अबेव्हिलियन (Abbevillian) पयल्या आंतर हिमयुगांच्या पयल्या चरणांत 3. क्लॅक्टोनियन (Clactonian) पयल्या आंतरहिमयुगाच्या दुसऱ्या आनी तिसऱ्या चरणांत 4. अश्यूलियन (Acheulian) दुसऱ्या आंतरहिमयुगाच्या पयल्या अर्दांत 5. लेव्हालोइशियन(Levalloisian) दुसऱ्या आंतरहिमयुगाच्या उत्तरार्धापसून फुडें चालू.
मध्यपुराणाश्मयुग
हातूंत सादारण पन्नास हजार ते पंचवीस हजार वर्सां पयलींचो काळ येता. तिसऱ्या आंतरहिमयुगाच्या उत्तरार्ध आनी व्यूर्म (Wurm) ह्या चौथ्या हिमयुगाची सुवात हो काळ मध्यपुराणाश्मयुगांत आस्पवता. ह्या काळांतलें हवामान एकदम थंड आशिल्लें. गवे, वास्वेलां, रानबैल आनी गेंडे हे ह्या काळांतले मुखेल प्राणी. ह्या काळांत यूरोप आनी अस्तंत आशिया ह्या भागांत निअँडरथल मनशाची वसणूक आशिल्ली. ते खासा करून घोलींनी आनी प्रस्तरालयांत रावताले.
उत्तरपुराणाश्मयुग
हो काळ सादारणपणान 25 हजार ते 10 हजार वर्सां आदलो अशें मानतात. ह्या काळाचो आरंभ 40 हजार वर्सां आदीं जालो, अशेंय एक मत आसा. चवथ्या हिमयुगांत जीं तीन हिमप्रसरणां जालीं तातूंतल्या पयल्या आनी दुसऱ्या प्रसरणांच्या मदल्या काळांत दक्षिण रशिया आनी मध्य यूरोप हांगा ह्या युगाचो उदय जालो. ह्या काळांतलें हवामान थंड आशिल्लें. हरणांचे कळप सगळ्यांक वावुरताले. भीमगजा सारके कांय प्राणी दक्षिण यूरोपांत आशिल्ले. वंशशास्त्रज्ञ जांकां homo sapiens अशें नांव दितात ताच्यो कोम्ब कापेल ब्रून आनी क्रोमॅग्न ह्यो दोन शाखा युरोपांत सगळ्यांक पातळिल्ल्यो. अस्तंत आशियांत पसून ही संस्कृती दिसून येता. पेरीगोर्डिगन, सॉल्यूट्रीअन, मग्डेलेनियन हे मुखेल समाजगट त्या काळांत आशिल्ले. सैमीक घोलांचो राबित्या खातीर वापर जातालो.
आंतराश्मयुग
ह्या युगाचो काळ 15 हजार ते 10 हजार वर्सां आदलो आसा अशें मानतात. चवथ्या हिमयुगाच्या तिसऱ्या प्रसारणाच्या काळांत हाका सुरवात जाली. ह्या काळांत थंड हवे वांगडाच पावसूय पडपाक लागिल्लो. ताका लागून रानांची वाड जाली आनी जीवसृश्ट आयचे सारकी फुलून आयली. क्रोमॅग्न मनीस –वंशाचो सगळ्याक प्रसार जालो. खास करून युरोप आनी अस्तंत आशिया या वाठारांत हाचो पुरावो दिसून येता. हांगा अझिलियन, टार्डेनोइशियन, अॅस्टुरियन, एर्टेबोल, पॅलेस्टायन (युरोप), जाटुफियन (उत्तर इजिप्त) पे मुखेल समाजगट आशिल्लें. ते मांस भक्षण करताले. ह्याच काळांत जनावरां पोसपाक आरंभ जाला आसूंक जाय.
नवाश्मयुग
ह्या काळाक इ.स.पयलीं 8 हजार वर्स, उपरांत सुरवात जाली. इ.स. पयलीं हजार वर्सां लागसार ताची चड उदरगत जाली. ह्या काळांत मनीसवंश, हवामान, प्राणी आनी वनस्पती-सृश्ट ही आयच्या सारकीच आशिल्ली. पशुपालन हो म्हत्वाचो वेवसाय आशिल्लो. गाय, बैल, दुकर, मेंढरां, घोडे हे प्राणी मनशाळ्ळे. शेत पिकोवपाची विद्या मनशान साध्य केली.शेंकड्यांनी वर्सांच्या वाटचाली उपरांत शेताच्या वेवसायाक लागून मनशाचें जिवीत एका जाग्यार थीर जालें थारतायेक लागून आपोआप घरां, खेडीं तयार जालीं. धातूचो सोद लागतकच अश्मयुगाचो अस्त इ.स.प. 3000 च्या काळांत मोसोपोटेमिया आनी इजिप्त हांगा जालो.
अन्न
शिकार आनी नुस्तेंमारी हे दोनूय वेवसाय पुराणाश्मयुगांत आनी आंतराश्मयुगांत आशिल्ले. नवाश्मयुगांत पशुपालन आनी शेत काम हे मुखेल वेवसाय आसले तरीकूय थोड्याभोव प्रमाणांत नुस्तेमारी चलताली. पुराणाश्मयुगांत आनी आंतराश्मयुगांतल्या मनशाच्या अन्नांत ल्हान-व्हड सगळ्या जनावरांचें मांस, फळां आनी कंदमुळां हांचो आस्पाव आशिल्लो. मनशाच्या मांसाचें भक्षणय जातालें. गरण, दुकर, हत्ती, (Mammoth), वास्वेल, घोडे हे प्राणी सदचेंच भक्ष्य जाल्ले. आंतराश्मयुगाचे ,अखरेक नुस्त्या वांगडा बोकड्यो, मेंढरां, गाय, बैल हांच्या सारक्या पाळीव जनावरांचें मांस हो आहाराचो एक भाग जाल्लो. नवाश्मयुगांत धान्यां वांगडाच मांसाहार चलतालो. शेतकामाक सुरवात जातकच गंव, बार्ली, मको, ज्वारी, बाजरी हीं धान्यां आनी वाटाणो,घेवडो, मूग, हरभरो आनी मसूर हांच्या सारकीं कड्डणां पिकोवपाक सुरवात जाली. सफरचंदां, बोरां असली फळां मेळटालीं. लामा, उंट, घोडो ह्या पाळीव जनावरांचो उपेग येरादारी खातीर जातालो तरीकूय वेळ प्रसंगाक तांचें भक्षण जातालें.
समाजरचना
पंचमहाभूतां, रूख, स्थलदेवता, मृतात्मे ह्या अतिमानवी शक्तींचेर शक चलयतल्या पुरोयताचो वेवसाय जाण्टेली बायल वा गटाचो दादलो मुखेली हांचे भितर केणूय एकलो करतालो.घोलींच्या वण्टींचेर चित्रकाम करप, स्त्रीमूर्ती, हाडां आनी शिंगा हांच्या वयलें कोरावकाम, हत्यारां खातीर लागपी कुपादरीच्या फातचरांची वेगवेगळ्या गटांत पुरवण करप हे स्वतंत्र वेवसाय उदयाक आयिल्ले. ल्हव ल्हव उपजिविकेच्या साधनांचेर मालकी हक्काचो उदय जालो. सुर्वेक मालकी दरेक गटा कडेन रासवळ रुपान आशिल्ली. मागीर एक-एक कुटुंबाच्या सर्वस्वी मालकीची थापणूक जाली. नवाश्मयुगाच्या सुर्वेक काळांत पितृसावर्ण्य पद्दत रुढ जाली. शेतकाम, पशुपालन, फातरांचीं हत्यारां तयार करप, शिकार करप, पौरोहित्य, कलाकृती हे वेवसाय पयलीं भशेन चालूच आशिल्ले. तातूंत घरां बांदप, सुतारकाम, गवंडेकाम, वेतकाम, बुरुडकाम, मृत्पात्रां तयार करून ती रंगोवप असल्याय वेवसायांची भर पडली. नवाश्मयुगीन समाज शाश्वत पायांचेर उबो जालो आनी समाज रचणूकेंत म्हत्वाचे बदल घडून आयले. कुटूंब ही संस्था श्रेष्ठ जाली. हातूंतल्यान नियंत्रणाची गरज निर्माण जावन शासन संस्था आनी दंडनीत उत्पन्न जाली आसूंक जाय.
राबित्याचीं थळा
अश्मयुगांत राबित्याचे दोन प्रकार दिसून येतात. गुंफा आनी घोली हांच्या सारको सैमीक आलाशिरो आनी खोपीं वा तंबू हांच्या सारकीं कृत्रिम आवरणां. पुराणाश्मयुगांत कडक थंडेच्या हवामानाक लागून मनशान घोलींचो वा खांची आशिल्ल्या कडेकपाऱ्यांचो आश्रय घेतलो. सगळ्यांत पूर्विल्ल्यो ज्ञात अशो घोली चीनच्या जोकोत्येन (Chou-kou-tien) वाठारांत सांपडल्यात. त्या उपरांतच्यो घोली यूरोपांत दक्षिण फ्रांस आनी उत्तर स्पेन, आशियांत पॅलेस्टाईन आनी सिरिया हांगा तशेंच आफ्रिकेंतल्या मोरोक्को हांगा सांपडल्यात. आल्जिरियाच्या भूमध्य सागरा कडल्या वाठारांत मध्यश्मयुगांतल्या वसणुकांचे अवशेश मेळ्ळ्यांत भारतांत मध्य प्रदेसांतल्यो घोली आंतराश्मयुगीन आसात. अमेरिकेंतय अश्मयुगांतल्या विंगड विंगड टप्प्यांतल्यो तरेकवार घोली मेळ्ळ्यात. राबित्या खातीर वापरिल्ल्यो घोली वा कपारी, तांचीं तोंडां वाऱ्याचे दिकेक येवचीं नी हे नदरेन वेंचून काडटाले.
मनशान उबारिल्ल्या आलाशिऱ्याचे स्पश्ट अवशेश सगळ्यांत पयलीं उत्तरपुराणाश्मयुगांत मेळ्ळ्यात. ते एका खासा भागांत, खासा समाजगटा कडेन संबंदीत आसात. आग्नेय युरोपांत चेकोस्लोव्हाकियाचे व्हिस्टोनीस, ऑस्ट्रोव्हा आनी पेट्रोव्हिज, दक्षिण रशियांत डॉन न्हंये वयल्या गागारिनो हांगा आनी सायबेरियांत टिमोनोव्हका हांगा हे अवशेश मेळटात. Mammoth ह्या जनावरांची शिकार होच मुखेल वेवसाय आशिल्ल्या कारणान ह्या लोकांक शिकारे खातीर विरळ रानांत वचून राबितो करचे पडलो. थंय तांणी रावपा खातीर तंबू आनी खोंपी बांदल्यो. वांटकुळ्यो वा लंबवर्तुळाकार आकार आशिल्ल्यो खोंपी आकारान खूब मोट्यो आसताल्यो. देखीकः- ‘व्हिस्टोनीस’: (15 मी. लांब आनी 9 मी. रुंद) हांचेर झाडांच्यो ताळ्यो तिरप्यो एकामेकांक तेंकोवन दवरून तांचेर पालो, तण वा चामडें पातळावन दवरताले. भोंवतणचे जमनी परस घराची जमीन खोलगट आसताली. एकें खोंपींत सुमार 5 चुली आसताल्यो.
टिमोनोव्हका (सायबेरिया) हांगा उत्तरपुराणाश्मयुगांत प्रचारांत आशिल्ल्या दुसऱ्या एका प्रकाराच्या घरांचे अवशेश मेळ्ळ्यात. हीं घरां कडक शिंया पसून राखॆण दिवचे खातीर तयार केल्लीं आसूंक फाव. हांकां ‘कृत्रिम घोली’ अशें म्हळ्यार जाता. तांचे रडने खातीर जमनींत तीन मी. खोलायेचें वाटकुळें फोणकूल खणटाले. भितर देंवपाक सोंपणा आसतालीं. वयल्यान लाकडाचे व्हडले आडामे आनी कोंडे घालून तांचेर तण, पालो, घालून आनी चिखल धापून पाखें तयार करताले. खोपीच्या भायर उक्ताडार चुली पेटयताले. चीनांत शान्सी वाठारांत तशेंच भारतांत काश्मीराक बुर्झाहोम हांगा असलीं नवाश्मयुगांतलीं घरां सांपडल्यांत. आंतराश्मयुगांतलें हवामान बरेंच उश्ण आशिल्ल्या कारणान मनशान घोलींनी रावपाचें सोडून उक्ताडाचेर रावपाक सुरवात केली. तंय नुस्तें मेळटा अश्या न्हंयच्या आनी तळ्यांच्या लागसार वसणूक वाडली. चड काळ उरपी आनी प्रशस्त घरां बांदपाक सुरवात जाली. घरांचे बांदावळी खातीर वाळवंटी (सुकी) वा उंचावयली जमीन सोदताले. लांकडाच्यो वण्टी आनी चामड्याचीं पाखीं आसतालीं. सरे (इंग्लंड), डेन्मार्क, हॉलंड हांगा घरांचे चोमे तयार जालें.
नवाश्मयुगांत घर बांदपाच्या मळार क्रांतिकारक बदल घडून आयले. घटमूट घरां बांदपा खातीर तण, कोंडे, चामडें हांच्या बदलाक लाकडांचे व्हडले लोटिंगे, फातर, विटो हांचो उपेग जावपाक लागलो. घरांचो आराखडो आतां वांटकुळो वा चौरस जालो. कोंडे-वेताच्या वाळांपसून, फातरांनी-विटानी बांदिल्ल्यो घट्ट वण्टी आनी तांचेर गिलावो केल्लें.रंगकाम ही जार्मो पद्दत सगळ्या घरांनी दिसून येताली. जेरिको (पॅलस्टाईन), खिरोकिटिया (सायप्रस), हसौना (उत्तर मेसोपोटेमिया) हे घुमचाकार पाख्यांचे खास नमुने आशिल्ले. हलाफ (सिरिया) आनी आर्पाकिया (उत्तर इराक) हांगा कांय वेगळ्याच प्रकाराची घऱांची रचणूक दिसून येता. नवाश्मयुगांत वास्तुविद्येची सर्वांगीण उदरगत खास करून पॅलेस्टाईन, इराक, तुर्कस्तान ह्या वाठारांत आनी भूमध्य समुद्रांतल्या कांय जुव्यांत जाली. लांकडाचो, कोंड्याचो वापर करून नवाश्मयुगांत बांदिल्लीं. सोबीत घरां युरेप, चीन, भारत आनी फायूस (इजिप्त) हांगा दिसतात.
आंतराश्मयुगांत कांय सुवातींनी पांच-सात घरांचे चोमे दिसले, तरीकूय त्या वेळार ‘गांव’ हे कल्पनेचो जल्म जावंक नाशिल्लो. नवाश्मयुगांत रस्ते नाशिल्ले. दोन घरांच्या मदीं केल्ल्या मार्गानूच येरादारी चलताली. (देखीकः युरोपांतल्यो फेडर्झे वसणुको). वाहनां नाशिल्ल्यान खेड्यांक एकामेकांक जोडपी रस्तेय नाशिल्ले. आर्पाकिया आनी खिरोकेटिया हांगा मुखेल रस्त्यांचेर फरसबंदी केल्ली. खेड्यांचे राखणे खातीर सभोंवतणी बांदावळ करपाची वेवस्था नवाश्मयुगांत सुरू जाली. इ.स.पयलीं आठव्या सहस्त्रकांत जेरिकोची फातराची विशाल तटबंदी,भूमध्य दर्याभोंवतणी वाठार आनी अ. आशिया हांगाची विटांची तटबंदी (मर्सीनू, हसितकार, ट्रॉय), उत्तर आनी मध्य यूरोपांतल्या वसणुकां भोंवतणची लाकडी तटबंददी आनी खंदक (कोलोनलिंन्थॉल) हीं थोडीं उदाहरणां आसलीं तरीकूय ग्रामवेवस्था आनी येवजण अस्तित्वांत आयिल्ली अशें निश्चित सांगपाक येना.
हत्यारां आनी आयुधा
अश्मयुगांत मनशान लाकडां, हाडां आनी चड करबन फातर हांचो पालव घेवन आपल्या उपेगाक येतलीं अशीं आयुधां घडोवपाक सुरवात केली.पूर्वपुराणाश्मयुगाच्या आरंभा सावन खासा आकाराचे फातर घेवन ताचे कपचे आनी कुडके उडोवन ताका फावसो आकार दिवपाक ताणें सुरवात केली. भुसभुशीत फातराचे आडवीं तळपां मेळूंक शकतात, हांचें गिन्यान ताका जालें. ल्हान आकाराचीं पातीं आनी छिलके हांच्या खातीर चर्ट (chert), अॅगेट (agate) अशे एकदम घट्ट आनी एकसंध पाशाण प्रकार ताणे वेंचून काडले. बदामी आकाराचें आनी वेगवेगळ्या उद्योगांचें ‘हातकुराड’ हत्यार तयार करपा खातीर ताणें दोन वेगवेगळ्यो पद्दती सोदून काडल्यो. ‘अबेव्हिलियन’ आनी ‘अश्यूलियन’ पद्दतींचो ताणें सोद लायलो. फातराच्या आयुधाक लाकडी हाडाच्या दांड्याची जोड दिवपाचें गिन्यान ताका जालें. उत्तरपुराणाश्मयुगापसून फुडें कुराडी, विळे, बाण, खुरपीं अशीं संयुक्त आयुधां तयार जालीं.
विंगड विंगड प्रकाराची कार्यक्षम उपकरणां आनी आयुधां हांच्या निर्मितीतंत्राची उत्कांत्री पूर्वयेवजणे प्रमाण जाली ना. गरजो, मेळटा ती सामुग्री आनी परंपरागत गिन्यान हांचे धर्तेचेर ती जायत गेली. देखीकः पुराणश्मयुगांत चड कून घातक आयुधां तयार जालीं, जाल्यार नवाश्मयुगांत शेतकी वेवसायाक उपेगी अशीं विळो, खणपाची बडी हीं अवजारां तयार जलीं.भालो, ‘बोला’ (सुकण्यांक मारपाची एके तरेची गोफीण), धनुश्य आनी बाण हीं जीवघेणीं क्षेपण- आयुधां तयार जालीं. धनुश्य-बाणाचो उपेग आंतराश्मयुगापसून सुरू जालो. धनुश्याक चामड्याची वादी लायताले आनी बाणाक फातराचीं वा हाडांची तोंका बसयताले.
हाडां-शिंगां हांचेपसून तयार जाल्ल्यो बऱ्योच वस्तू आयज लेगीत तिगून उरल्यात. तातूंत चड करून बाणांचीं तोंकां, नुस्तें मारपा खातीर वापरिल्ले धाकटे कांटयारे बाण, गरे, सुयो, दाबणां, हतया दांता-वस्तू हांचो आस्पाव जाता.
उजो
अश्मयुगांतलें सगळ्यांत पूर्विल्ले अशे मनीस संबंदान उज्याचे अवशेश चीनांतल्या जोकोत्येन घोलींत मेळ्ळ्यात पूण एकदां पेटिल्लो उज्याचो धग एकसारको पेटत दवरपाची कला जोकोत्येनच्या लोकांक खबर नाशिल्ली. लाकडां, हाडां, कोळसो उज्या खातीर जळोव म्हूण वापरतालेय आंतराश्मयुगांत आनी नवाश्मयुगांत उजो निर्माण करपाची विद्या साध्या जाली आसूंक जाय. तिख्याचो अंश आशिल्ले कुपादरीचे फातर घासून उजो तयार करताले. उज्याचो उपेग ह्या कामां खातीर जातालोः कृत्रिम रितीन उश्णताय आनी उजवाड निर्माण करपा खातीर.ताचेर मांस भाजून खावपा खातीर, जनावरांची चरबी फातराच्या दिव्यांत घालून वाती जळोवपा खातीर, जनावरांक भेश्टावन राखण करपा खातीर बड्यांचीं आनी हाडांचीं तोंकां भाजून टणक करपा खातीर. आंतराश्मयुगांत आनी नवाश्मयुगांत उज्याचो वापर सुटसुटीतपणान करपा खातीर शेगड्यो, चुली आनी भाटयो हांचो वापर सुरू जालो. नवाश्मयुगांत रांदपा वांगडाच मातयेच्यो मूर्ती आनी आयदनां भाजपा खातीर उज्याचो उपेग जातालो.
धर्म
पुराणाश्मयुगांत आनी आंतराश्मयुगांत धर्मीक जिविताचें मुखेल साधन म्हळ्यार घोलींतली चित्रां. ह्या घोलींक देवळां (प्रार्थनाघरां) म्हूण वळखताले. मध्याश्मयुगांतले ‘व्हिस्टोनीस’ हें पुरोयतदाचे घर सोडल्यार हाचे पयलींच्या काळांतली धर्मीक स्वरुपाची कसलीच वस्तू मेळना. जेरिको हांगाचीं मंदिरां आयताकार (rectangular) आशिल्लीं. तांच्या मुखार एक चौक आनी एक ल्हान मडंप आसतालो. दारामुखावयल्या वण्टींत कुरकुट करून तातूंत फाचराच्यो मूर्ती दवरताले. आर्पाकिया हांगा एक व्हड घुमटाकार मंदिर आसा. तुर्कस्तानतल्या नवाश्मयुगीन अवशेशांत (कटाल हयुक) आनी उबाइड संस्कृतायेच्या अवशेशांवयल्यान (एरिडूं आनी टेपे गौरा) ह्यो वास्तू थंयचे मूर्तीकाम, वण्टीवयलीं चित्रां आनी शिल्पां हाका लागून धर्मीक उपेगाच्यो आसूंक जाय अशें दिसता. सुमेरियन काळांतल्या झिगुरात सारक्या देवळाच्या वास्तूंचो रचनाकौशल्याचो उगम हांगा पळोवपाक मेळटा. तेभायर फातराच्यो, मातयेच्यो, हाडाच्यो मूर्ती आनी थंडी हांच्यावयल्यान धर्मीक जिविताविशीं बरीच म्हायती मेळटा. पूण तांच्यो धर्मीक कल्पना, विचार निश्चित कसल्या स्वरुपाचे आशिल्ले हाचो स्पश्ट पुरावो मात आयज मेळना. तरी लेगीत पुरोयताची सुवात आनी ताचे काम हाची थोडी भोव कल्पना येता.
जारणमारण सारक्या तंत्राचेर अश्मयुगीन मनशाचो विश्वास आशिल्लो. एकाद्र्या जनावराचे ल्हान प्रतिकृतीचेर बाण लागिल्ल्याचें चित्र काडलें, म्हणटकच तो प्राणी शिकारेंत सहज हाताक लागतलो असो समज आशिल्लो. फ्रांस आनी स्पेन हांगासल्ल्या घोलींत असलीं कितलीशींच चित्रां सांपडल्यांत. भाल्याचे बडयेवयलीं कोरीव चित्रांय ह्याच उद्देशान काडल्यां आसतलीं. फकत शिकारीचेर आदारून आशिल्ल्या मनशान आपल्या वेवसायांत अतिमानुषी बळाचो अशे तरेन पालव मेळोवपाचो यत्न केलो. जननतत्वाची आराधना जाताली असो पुरावो मेळ्ळा. वयर उल्लेख केल्ल्यो मातृका-मूर्ती हे तातूंतलेच मुखेल अवशेश. समागम करपी पशूंत आनी फ्रांसांतल्या घोलींत आशिल्ल्या पुराय नग्न स्त्रीमूर्तीं वयल्यान होच आशय दिसून येता. तिसरी म्हत्वाची गजाल म्हळ्यार मरणा उपरांतचें जिवित. ‘आत्मो अमर आसा’ ही कल्पना पूर्वपुराणाश्मयुगांतूच मूल धरून बसल्या आसूंक जाय. हे कल्पनेचे दोन पांवडे दाखयल्यात. एक मृतात्म्याचो प्रवास आनी दुसरो मनशाच्या स्वरुपांत दाखयलो पुनर्जल्म. युरोपांत सांपडिल्ल्या निअँडरथल मनशाच्या थड्यांत मरणा उपरांतच्या प्रवासाच्या उद्देशान अन्न, हत्ययारां, वस्ती-दागिने पुरिल्ले दिसतात. मड्याचे पांय पोटाकडेन दोडून दवरताले. हाचो अर्थ आवयच्या पोटांत भुरगें हेच अवस्थेंत आसता हें सुचित करून पुनर्जल्माची वाट पळोवपी हो जीव धर्तरेच्या पोटांत तेच अवस्थेंत पुरताले. घोलीचे वा खोपीचे जमनी पोंदा मडें पुरताले. हाचो उद्देश हो मृतात्मो घराची राखण करपा खातीर थंयच दवरताले असो अदमास कांय जाणकार काडटात. एकाद्र्या जनावराच्या कांय खासा शक्तीक वा गुणांक लागून ताका म्हत्व प्राप्त जातालें आनी तो एकेका पंगडाचो वा कुळाचो पालक जातालो. ताची प्रतिकृती त्या गटाचो बावटो वा निशाणी (गणचिन्न) अशें मानताले. नवाश्मयुगांत स्त्रीतत्वाची पूजा ह्या स्वरुपांत जाताली. ल्हव ल्हव पुरुषतत्तवीय पूजा सुरू जाली. मृतात्म्याची वेवस्था चड बारीकसाणीन जावपाक लागली शवपेटी वापरून वेवस्थित बांदिल्ली व्हडलीं थडीं दिसपाक लागलीं. चडसा थड्यांत मातृकामूर्ती दवरताले. शेतकामा खातीर सूर्य आनी पावस ह्या दोन देवतांची उपासना चलताली. वेगवेगळ्या समजणेंतल्यान निर्माण जाल्ल्या वेगवेगळ्या देव-देवतांची पूजा-अर्चा आनी प्रार्थना हांच्या खातीर घोलींतलीं देवळीं निर्माण जालीं आसूंये.
अलंकार, कला
आपली कूड अलंकारांनीं सजोवपाची इत्सा मनीस सभावांत प्राचीन काळा सावन चलत आयल्या. अश्मयुगांतले कांय सांगाडे तांबडे मातयेन रंगयल्ले दिसतात. हाचेवेल्यान अश्मयुगीन मनीस आंगाक रंग काडटालो आसूंक जाय अशें अनुमान काडटात. जनावरांचीं हाडां,दांत, नाखटां, सुक्यो बियो हांकां बुराक करून तांच्यो माळो गळ्यांत घालपाची पद्दत आशिल्ली. रंगयाळे, चमत्कार फातर घेवन तांचे मणी, हार आनी ताईत करून तांच्यो माळो आंगाक गुठलायताले. नवाश्मयुगांत मणयांचे विंगड विंगड प्रकार पळेवपाक मेळटात. अश्मयुगांतलो मनीस जनावरांचें चामडे नाजाल्यार लोकर घेवन आंगा धांपतालो. सूत कातपाक नवाश्मयुगांत आरंभ जालो. मृत्पात्रांच्या कांय अवशेशांचेर बुतांव आशिल्लें जाकीट, उपवस्त्र, घागरो हांची चित्रां दिसून येतात. पूण विणकाम आनी शिवणकाम हांचेविशीं चड म्हायती मेळना.
अश्मयुगांतल्या दीर्घ कालखंडातले चित्रकलेचे आनी मूर्तिकलेचे कितलेशेच नमुने आज पळोवंक मेळटात. युरोपांत आनी आफ्रिकेंत पूर्वपुराणाश्मयुगापसून त्यो नवाश्मयुगामेरेनच्यो कलाकृती आसात, जाल्यार आशियांत फकत आंतराश्मयुगांतलीच चित्रकला दिसता. पूर्वपुराणाश्मयुगांतल्या चित्रकलेचे बऱ्यांतले बरें नमुने फ्रांस आनी स्पेन देशांतल्या घोलींत सांपडल्यात. ह्या चित्रांनी सैमीक रितीन मेळिल्ले रंग वापरल्यात अशें दिसता. भोंवतणी वावुरपी गवे, रानरेडे, हरणां, घोडे, प्राण्यांचे शिकारेचे प्रसंग, नाच करपी दादले-बायलो, धर्मीक विधी करपी पुरोयत हे मुखेल चित्रविशय जावन आसात. मूर्तिकलेचे नमुने उत्तर पुराणाश्मयुगांतलेच आसात. तातूंत हाडां, शिंगां आनी फातर हांच्या कोरीव कामाचो आस्पाव आसा. फातरांच्या कामांत अर्धाकृतीच्यो आनी पूर्णाकृतीच्यो स्त्रीमूर्ती (मातृकामूर्ती) चड प्रमाणांत आसात.