cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
धोणू
इतिहास
सुर्वेक पायदळ, रथदळ अशी अवस्था आसली. इराणी, तुर्क, मुगल, हाणीं धनुर्धारी घोडदळ निर्माण केलें. पुर्विल्ल्या काळांत धनुर्विद्येंत अक्कड, हिटायट आनी अॅसिरिया हीं राश्ट्रां बरीच मुखार आशिल्लीं. संयुक्त धोणवाचो आनी संघटीत रितीन धनुर्धरांचो झुजांत उपेग करपाक थंयच सुरवात जाली. इजिप्तांतल्यान पिरॅमिडांच्या वण्टी चित्रांनी धोणू-बाणाचें उत्पादन, शिक्षण आनी झुजांतली धनुर्धरांची करामत आदी गजालींचें दर्शन घडटा. ग्रीसी आनी रोमी लोक धनुर्विद्येंत फाटीं आशिल्लें. तुर्क-मोगलांच्या संपर्काक लागून धनुर्विद्येंत चीनान बरीच उदरगत केल्ली. संकर धोणवाचो जल्म पयलीं चिनांत जालो आनी थंयच्यान तुर्क-मोगलांचे घुरयेक लागून युरोपांत ताचो प्रसार जालो. सिथियन, हूण आनी तुर्क-मोगलांचे धनुर्विद्येचो युरोपी धनुर्विद्येचेर बरोच परिणाम जाला.
क्रिडा प्रकार
इ. स. चवथ्या शेंकड्यासावन धनुर्विद्येकडेन एक क्रिडाप्रकार म्हणून पळोवपाक लागले. संवसारांतल्या चडशा देशांनी एक स्पर्धात्मक क्रिडाप्रकार म्हणून ताका मान्यताय मेळ्ळ्या. हेन्री VII (1537), जेम्स I (1605), चार्लस I (1633), जॉर्ज (IV) (1787), हाच्या वरवीं ह्या संस्थांक राजाश्रय मेळून धनुर्विद्येचो एक क्रिडाप्रकार म्हणून बरोच विकास जालो. ध रॉयल टॉक्स, ध ऑनरेबल आर्टिलरी कंपनी आनी फीन्स बरी आर्चर्स, ग्रांड नॅशनल आर्चरी सोसायटी ह्यो त्या त्या वेळावयल्यो कांय मुखेल संस्था.
उत्तर अमेरिकेंत संस्थात्मक धनुर्विद्येची सुरवीत 1828 सावन जाली. हें समस्थेन इंग्लीश धनुर्विद्येची पध्दत आपणायली. 1889त नॅशनल आर्चरी असोसिएशन ऑफ ध युनायटेड स्टेट स्थापन जावन तिणें पयलीं राश्ट्रीय धनुर्विद्या सर्त त्याच वर्सा शिकागो शारांत आयोजीत केली आनी फुडें सातत्यान चालू दवरली. 1939 त केलिफोर्नियाच्या धनुर्धरांनी नॅशनल फिल्ड आर्चरी असोसिएशन ऑफ युनायटेड स्टेट्स हीं संस्था स्थापन करून शिकार आनी मुक्त वापर ह्या प्रकारच्या उत्तेजनाखातीर वावर केलो.
ह्या खेळांतलें धोणू सुमार 1.83 मी. लांब आसून तें लाकूड, शिंगां वा लोखण हांचेपसून तयार करतात. धोणवाच्या सकयल्या आनी वयल्या तोंकांक जोडपाखातीर ताग, रेशीम वा कापूस हांच्या सुतांपसून तयार केल्ल्या टणक दोरयेचो वापर करतात. धोणवाच्या मध्यबिंदूपसून हे दोरयेमेरेनचे अंतर सुमार 15.24 सें. मी. आसता. बाण लाकडापसून लेगीत तयार करता. तो सुमार 68.58 सें. मी. लांब आनी सुमार 12.70 सें. मी. घेराचो आसता. ताचें तोंक धातवाचें आसता.
मुखार लक्ष्य दवरिल्लें आसता. लक्ष्याचें अंतर हें दादले-बायलो स्पर्धकांप्रमाण आनी तांचें पिरायेच्या गटाप्रमाण वेगवेगळें आसता. बाण कितलें लांबायेचेर वतलो, हें धोणवाचेर आनी बाणाच्या वजनाचेर आदारून आसता. लक्ष्य हें चड करून जमनीपसून सिमार 121.92 सें मी. उंचायेचें आनी तितल्याच व्यासाचें आसता. ताचेर वेगवेगळ्या रंगाचीं वांटकुळां काडील्ली आसता. तांतूतल्या खाशेल्या रंगाच्या वांटकुळाक बाण लागलो जाल्यार थरावीक गूण मेळटात. ते गूण अशे - भांगराकोर - 9, तांबडो - 7, निळो - 5, काळो - 3, धवा - 1. जो धनुर्धर वा ज्या देशांचो पंगड चडांतचड गूण मेळयता तो जैतीवंत जाता.
धनुर्विद्या ह्या क्रिडाप्रकाराखातीर संवसारीक पांवड्यार एक स्वतंत्र संघटना 1931 वर्सा स्थापन जाली. ऑलिपिंक सर्तींनी ह्या खेळाचो आस्पाव 1900, 1904, 1908 आनी 1920 त आनी ते उपरांत 1972 सावन परतून केलो. 1900 त जाल्ल्या पयल्याच ऑलिपिकांत मेकिनतोश (ऑस्ट्रेलिया), यच हेरॉयन (फ्रांस). इ मोगीन (फ्रांस), एच्. व्हान. इनीस (बेल्जियम); इ फॉलोन (फ्रांस) आनी इ ग्रॅमीटस (फ्रांस) हांणी पदकां जोडील्ली. उपरांत 1904 सालांतल्या ऑलंपिकांत दोन दादल्यांनी आनी दोन बायलांनी मेळून 4 पदकां अमेरिकेन हातासलीं. 1907 त ग्रॅट ब्रिटन, फांस आनी बेल्जियम हे देश आघाडेर आसले. उपरांतच्या काळांत बेल्जियम आनी अमेरिकन खेळगड्यांनी ह्या खेळाचेर आपलें प्रभुत्व दवरलां.
भारतांत 1973 त अखिल भारतीय आर्चरी फॅडरेशनची स्थापणूक जाली. ऑक्टोबर 1973 त पयलीं राश्ट्रीय सर्त जाली. तातूंत स राज्यातल्या खेळगड्यांनी वांचो घेतलो आनी अस्तंत बंगालच्या पंगडान वस्तादपण मेळयलें आनी मेघालयाच्या पंगडान उपवस्तादपण मेळयलें. अस्तंत बंगालचो डी. घोष हो हे सर्तींतलो उत्कृश्ट धनुर्धर थारलो.
वर्ग:देवनागरी पानां
दत्तू तुकाराम बांदेकर
दत्तू तुकाराम बांदेकर हे एक विनोदी मराठी लेखक आसलें.
जल्म
कदत्तू तुकाराम बांदेकर हांचो जल्म कारावारा 1909 वर्सा जालो.
वावर
तांचें सगलें जिवीत कश्टांनी गेलें, पूण तांच्या स्वभावांत ताचें कोडपण केन्नाच येवंक पावलें ना. व्हडव्हडल्या विव्दानां पसून ते थोडेशें शिकलेल्या सगल्यांकूच तांचें लिखाण आवडटालें.1934 वर्सा आचार्य अत्रे, दत्तू बांदेकर, सुंदर मानकर आनी कॅप्टन मा. कृ. शिदे हांणी ‘साहित्य झब्बूशाही विध्वंसक मंडळ’ नावांचें साहित्याचेर चर्चा करपी मंडळ काडलें. मंडळाची पयलीच सभा विभावरी शिरुरकर हांच्या वाङ्मयाचेर मुंबयच्या रॉयल ऑपेरा हावसांत जाली.तेन्नाच्यान अत्रेची आनी बांदेकरांची इश्टागत सुरु जाली.जुलय 1940 सावन बांदेकर आचार्य अत्र्यांच्या साप्ताहीक नवयुगांत ‘रविवारचा मोरावऴा’ नावांचें सदर बरयतालें.चित्रपट विशयाक समर्पीत ‘चित्रा’ मासिकांत ‘सख्या हरी’ ह्या टोपणनांवान प्रकाशीत जावपी बांदेकरांच्या सदरा खातीर ते सगल्यांचे लाडके लेखक जाले.दत्तू बांदेकर स्वता प्रसिध्दी पसून पयस रावतालो. तो इल्लो लजतालो की केन्ना भाशण करपाक उबो रावलो ना, जावं ताणें आपली मुलाखत लेगीत कोणाक दिली ना.
मरण
सगल्यांचो हो ‘सख्यहरी’ 3 ऑक्टोबर 1959 दिसा त्या ‘हरी’ क प्रीय जालो.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Sassu Mai Anim Sunum Mogan Choltalim - Dulpod
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Sassu Mãi Anim Súnum Mogan Choltalim
Mother-in-law and daughter-in-law lived peacefully in love
Type: Dulpod
Source: J.A.A. Fernandes, vulgo: André Xett (1884-1980). Album Cantarancho. Bogtavaddo, Chorão
Lyrics and Music:
Date:
Musical form: Binary
Literary form: Socio-critical remarks
Translated by António Vicente de Noronha (1895-1982), Pandavaddo, Chorão, July 1981
Sassu mãi anim súnum mogan choltalim,
Mother-in-law and daughter-in-law lived (lit. were walking) peacefully in love,
Sezareã anim sõireanc hem zobor bogtalem.
The neighbours and the relatives were jealous (lit. used to feel it much).
Sassu mãinum randulan, sunenc sanguilem,
The daughter-in-law was told that the mother-in-law has cooked (is cooking),
Baram poddinchem piit apnanc zai mun rocudem.
That she needs twelve measures of flour at once.
Aptun doptun sunên (randlam), dantem mãndilem.
The daughter-in-law has prepared the grinding stone with much labour,
Baram poddinchem piit randlam bòr-bór cad'dilem.
Sassú mainc anim sunênco zogdem pettolem,
A fight between mother-in-law and daughter-in-law started,
Sõiream sezareánchem záiteam tondd anstem zallem.
The relatives and neighbours laughed heartily.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
बांबोलेच्या खुरसा मुळीं पवित्र त्रितवेक मागणें
बांबोलेच्या खुरसा मुळीं पवित्र त्रितवेक मागणें
Bambolim Cross - Prayer
देवा आमच्या बापा, तुवें मनश्याची सोडवण करूंक, खुरसाची
वाट विंचून काडली. तुवें तुज्या पुताक खुरसाचे वळवळे
आनी मनशाचें तारण करूंक ते तुका ओंपले. आमच्या जिवितांत
हे खुरीस तूं आमकां धाडताय ते ससूंक आनी मनीसकुळाचे
सोडवणे खातीर अरपूंक, तुजी कुरपा आमकां दी. मोगाळा, जेजू,
म्हण तुनवें भासावणी केली. असो तूं ह्या बांबोलेच्या दोंगरार
सगळ्या जिनसाच्यां मनश्यांक ओडून हाडताय. तुज्या कडवळांतल्या
उदकान आमकां न्हाणय, आनी रगतान आमकां कुरपा, आनी मोग आमकां दी,
सायबिणीचेर आनी आपल्यां शिसांचेर फुंकलो. आयज ह्या मळार आनी
दोंगरार सोबार धर्मांचे मनीस एकवटतात. तांचीं मनान उजवाडाय,
काळजां मोगान पेटय, जेजूचें राज विस्ताराय, आनी सगळ्यां मनश्यांक
ताच्या राज्यांत पावय.
जे उपकार आमी मागतांव ते आमकां दी.
म्हय मा बापाक आनी पुताक, आनी पवित्र आत्म्याक.
आमेन
ध्वनी
ध्वनी साहित्यशास्त्रांत प्रत्येक भावना उतरांनीच उक्ती करुंक जाय अशे तरेची कल्पना ना. उतराचे वाच्यार्थ, लक्ष्यार्थ आनी व्यंग्यार्थ अशें तीन अर्थ सांगल्यात. साहित्याचें वाचन वा गायन करतना तांतूतलो रस ही कल्पना म्हत्वची.ते रसतत्व जाणून घेवपा खातीर रस म्हळ्यार कितें वा व्यभिचारि भाव,विभाव हे सारक्या विशयांचेर भासाभास ह्या पयलींच जाल्या।रस चर्चेतल्यान एक गजाल फुडें आयली अमुक एका काव्यांत रस आसा जाल्यार विभाव,अनुभाव,आलंबन,उद्दीपन कशें आसात तें दाखोवन दिवपाचे।
खरें म्हळ्यार रस हो आस्वादनाचो,चवर्यमाणतेचो विशय।तो तोंणान वर्णन करुंक सांगूंक येना. पूण व्यभिचारी, संचारी, विभाव, अनुभाव हे सारक्या तांत्रिकतायेच्या घुस्पागोंदळांत रस सांपडिल्ल्यान ताचेर चव्रयमाणते परस चिकित्सातायेचो चड परिणाम जावंक लागला।शास्त्राच्या नदरेन हें सगळें गरजेचें पूण ताचे वेल्यान रसाचे खाशेलेंपण कुशीक पडूक ताच्या हेर वांट्याचेर चड चर्चा जावंक लागली।मानकुराद आमो, तो कसो लागता, सुवादीक कसो आसा, ह्या विशयांची फोडणीशी करप गरजेचे,पूण मानकुराद आमो खाल्या उपरांत एक रुच जिबेर घोळटा, मनांत लिकलिकता ती उतरांनी सांगपा भायली।
साखरेची रुच कशी ती साखर जिबेर वडोवन पळोवंची पडटा।धव्नी तत्वाची सुरवात ह्या पांवडयाचेर जाली।खाणा जेवणाची वस्त मनाक भावता,जिबेक रुचता पूण ती उतरांनी विस्कटावन सांगूक येना. तशेंच काव्य,नाटक वा साहित्याचो आस्वाद घेतल्या उपरांत मनाचेर खोल संस्कार जाता, ताकाच गूढ तत्व अशें म्हणू येता।आनंदवर्धनान ह्या धव्नी तत्वची फोडणीशी केल्या ती नकसूद उतरांनीं।
प्रतीयमान पुनरन्यदेव वस्तत्वस्ति वाणी षु महाकवीनम् ।।
यत् यत् प्रसिध्दावयवतिरिक्तं विभाति लावण्यमिवांगनासु ।।
म्हाकवींच्या काव्यांत वयर दिसता त्या अर्थापरस एक गूढ अर्थ आसता।तो धव्नी ह्या नावान परिचित जाता।मुखेल अर्थ आनी लक्ष्यार्थ हाच्याय फुडलो पांवडो म्हळ्यार ध्वन्यर्थ।ताकाच व्यंग्यार्थ अशें म्हणपाची चाल आसा।एकाद्रया लावण्यवतीच्या आंगाखांदापरस वेगेळे अशें तिचें सौंदर्य आसता,तशें काव्यात वयर वयर दिसपी अर्थाच्या फाटल्यान लिपिल्लो एक गूढ अर्थ आसता. आनंदवर्धन ह्या साहित्यकारान ध्वनीचें खाशेलेपण सगळ्यांच्या मुखार हाडलें। ध्वन्यालोक हो तागेलो ग्रंथ आनी ताचेर आशिल्ली लोचन ही अभिनवगुप्ताली व्याख्या (टिका)।हे साहित्यशास्त्रांत खूब म्हत्वाचे ग्रंथ जावन आसात।काव्याचे आत्मतत्व धव्नी हें ताणें जोर दिवन सांगलें।धव्नी म्हळ्यार एक सूचकताय,एक प्रतीयमानता संस्कृत साहित्यात ह्या ध्वनीतत्वचाच्यो देखी पळोवंक जाय। काव्यांतल्यान,साहित्यांतल्यान वाच्यार्थापरस, लक्ष्यार्थापरस, व्यंग्यार्थ, प्रतीयमानार्थ जितल्या प्रमाणांत उक्तो जाता तितलें तें काव्या साहित्य उंचेल्या पांवडयावेले अशें म्हणू येता।हे सगले घडटा तें शब्द, अर्थ हांच्या माध्यमांतल्यानच पूण तांच्याफुडे वचून एक विलक्षण-वेगळ्या अर्थाची प्रतीती जावंक वाचपी लेगीत तितल्याच योग्यतेचो जाय पडटा।
संस्कृत साहित्यांत आयिल्ल्या देखींचो कोंकणी अणकार-एक घरकान्ना भोंवडेक भायर सारिल्या आपणाल्या घोवाक सांगता।तुमी आयज भोंवडेक वचात जांव वचूं नाकात,म्हाका जीणेची चड आस्त आसा।होच धव्नी।हाकाच लौकीक धव्नी अशें म्हण्टात।हांगासर जो अर्थ सुचयला तो उतरांनी सांगू येना आनी एक देख संस्कृत नाटकांत उदयन आनी वासवदत्तेची काणी खूब प्रसिध्द आसा।वासवदत्ता उज्यांत लासून गेल्याची एक फटीची खबर उदयनाक कळटा आनी तो शोकान व्याकूळ जाता।तो म्हण्टा-तो म्हण्टा-उज्याक पळोवन तुका भिरांत दिसली जावंये।ते वेळार तुजो पदर सकयल पडटा ते तुका कळ्ळे नासतले, उज्या कडेन पळोवन तुजे दोळे(लोचन)कुड्डे जाले जावंये।हांगा लोचन हें उतर खूब अर्थ सांगपी आसा।त्या दोळ्यांनी उदयनाक खूब फावटी तिणें खुणायलें आसतलें, दोळे मोडले आसतले,हो सगळो अर्थ उतरांनी सांगूक ना पूण लोचन ह्या उतरावेल्यान सूचित जाला।हाकाच अलौकीक धव्नी अशें म्हण्टात. आनंदवर्धनान काव्यांत हो रस सूचित जाता हें सांगून काव्यस्यात्मा धव्नि हो सिध्दांत पुरायतरेन विशद करुन दाखयला।धव्नीच लौकीक अलौकीक अशे प्रकार करुन वस्तुध्वनी अलंकारधव्नी आनी रस धव्नी अशें विभाग ताणें देखीसयत मांडून दवरल्यात।.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
चिखली
चिखली हो गांव गोंयच्या मुरगांव म्हालांंत आसा. हाका चिखलें आनी चिकालीम अशेंय म्हणटात. जुवारी न्हंयच्या काठार आशिल्लो हो गांव सोबीत देण्यांनी भरला. वाऱ्याच्या तालार नाचपी माड तशेंच तळीं ह्या गांवची सुंदरताय वाडयतात. पांचवीचार शेतां, देवळां, इगर्ज आनी बेट आशिल्लो हो गांव दक्षिण गोंयांत आसा. गांवांत मदीं आशिल्ली साळकांनी भरिल्ली तळीं गांवची नाजूकसाण वाडयतात. ह्या गांवाक समके लागीं शार म्हळ्यार वास्को. चिखली ह्या गांवची शीम सांकवाळ आनी दाबोली ह्या दोन गांवां कडेन सोंपता. ह्या गांवचें क्षेत्रफळ १२.८१ चौ.की.जावन आसा.
चिखली गांव
हांगा नामनेचे उद्योगपती साळगांवकर, चौगुले आनी बांदेकर हांचो निवास आसा. फामाद हाडांचो दोतोर बांदेकर आनी हेर दोतोर चिखली रावतात. चिखलेचे तियात्रिस्त फ्रेंकी दा कून्हा हांणी कितलीशींच तियात्रां बरयल्यांत आनी संवंगा केल्या. हांगाचे लोक नाताल आनी चवथ हाचेवांगडा फेस्तां, देवळांतले उत्सव सगळे भावीक उमेदीन मनयतात. मांडो आनी दुल्पदां ही चिखलेचीं पारंपारीक संगितां. हिंदू भाव-भयणांक नाटकां, भजन आनी किर्तन खूब आवडटा.
शीत-कडी हें चिखलेकारांचें मुखेल जेवण. परबे वेळार लोक पातोळ्यो, नेवऱ्यो, शाकुती, खतखतें रुचीन खातात. हांगा तरेतेरेचीं सावीं नुस्तीं मेळटात, देखून नुस्तें लोकांचे आवडीचें जावन आसा. हांगा माडाची फेणी खूब फामाद आसा.
चिखले पांच महिला मंडळां आनी दोन सेल्फ हेल्प ग्रूप्स आसात. तशेंच हांगा दोन खेळांचे क्लब आसात जे राज्यांत विंगड विंगड खेळांत भाग घेतात. १९८७ वर्सां चिखलेच्या लोकांनी चिकालीम वीलेजर्स एक्शन कमिटी म्हणल्यार चिखले गांवची कृती समिती सुरू केली. ह्या समितीन गेल्या २५ वर्सां चिखलेची सुंदरता, दायज आनी पवित्रता सांबाळून दवरपाक तशेंच प्रगती करपाक खूप प्रयत्न केला.
इतिहास
चिखली हो एक पोरनो गांव. आदल्या काळार आदिलशाही राजवटी खाला आशिल्लो हो गांव १५४३ ह्या वर्सा पुर्तुगेजांनी जिकून घेतलो. ह्या गांवांत कितलीशींच पुर्तुगेज राजवटींत जीं घरां आशिल्लीं, तीं तशींच आसात. पयलींच्या तेंपार, जुवारी न्हंयच्या काठार खंय खूब चिखल (रेबो) आसतालो. लोक ह्या चिखलांत पांय घालून नुस्तें धरताले. म्हणून एकवेळ ह्या गांवचें नांव चिखली अशें पडलां. पुराणांतल्यान एक असो समज आसा की चिखली ह्या गांवचो जल्म परशुरामान मारिल्ल्या बाणाक लागून जाला. चिखलेंत स्टोन एजींत सुद्धा लोक रावताले. हाचे प्रमाण म्हणल्यार ह्या गांवांत आशिल्लीं तीन भुयांरां. ह्या भुयांरांचो अकस्मात सोद लागलो जेन्ना नाकेंली ह्या वाड्यार, दाबोलेच्या शीमे कडेन दोंगर खणपाचें काम चालू आशिल्लें. ह्या घोलींनीं जीं पॉटशेड्स मेळिल्लीं, ज्यो वस्तू-अवशेश मेळिल्ले ते आतां गोंय राज्य वस्तूसंग्रहालयांत दवरल्यात. चिखले चडशे क्रिस्तांव लोक रावताले. फक्त दोन वाड्यार हिंदू धर्माचे लोक रावताले. आनी आतां तर हांगां सगळ्या धर्माचें लोक रावतात.
भूगोल विद्याशास्त्र सापेक्ष रेशा
चिखली हो गांव १५°२३'५८" उत्तर अक्षांश आनी ७३°५०'२७" दक्षिण रेक्षांश मदें आसा.
जनसांख्यिकी संबंधी
चिखली ह्या गांवात २०११ वर्साच्या जनगणने प्रमाण, सुमार ६,९३३ लोक रावतात. तातूंतले ५७% लोक दादले तर ४३% लोक बायलां आसात. ८.९% सुमार ६ वर्सा सकयलीं भुरगीं आसात. चिखलेची साक्षरता ८५ टक्केवारी जावन आसा. तांतूत दादल्यांची साक्षरता ८९% तर ८०% बायलां साक्षर आसात.
दायज
चिखले जी जुवारी न्हंय व्हांवता, ती खुबश्या लोकांचें पोट भरता कारण हांगा बरें रुचीक सावें नुस्तें मेळटा. हांगां मेळटा तें कंवचा नुस्तें(शेल फीश) गोयांत खूब फामाद आसा. अशेंच "मेंड्यों" ह्या नांवाचें नुस्तें व्हरपाक लोक गोंयच्या वेगवेगळ्या भागांतल्यान येताले. हें कंवचा नुस्तें ह्या प्रकारांत येता आनी हें फक्त हांगाच मेळटा. जगांत हें कंवचा नुस्तें मेळपाचो दुसरो जागो म्हणल्यार मलाबार दर्या देगेर भारतीय दॄीपकल्प. पूण हांची स्ंख्या खूब कमी-कमी जायत आसा आनी तें ऩामशेश जावपाचे वाटेर आसा. देखून सरकारान तांकां ऐनडेन्जर्ड स्पीशींस म्हण घोशीत केलां. तरेकवार सवण्यांचो राबितो चिखली ह्या गांवात आसा. एकूण २५ जातींचीं सवणीं हांगा उडटना दिसतात.
वेवसाय
आदल्या काळार चिखली ह्या गांवात चडशे कुणबी आनी खारवी वावुरताले. चडशें लोक शिकूंक नाशिल्ल्या कारणान दिसवड्यान कामाक वताले. हांगा रेंदेर, सोरो काडपी, म्हाले, शेतकार आनी नुस्तेकार अशें पारंपारीक वेवसाय करपी लोक सहज मेळटाले. त्या वेळार पावसाच्या दिसांनी चिखली हो गांव सैमाची पांचवी साडी न्हेशिल्ली व्हंकल कशीच दिसताली. गांवांत लोक गरीब आसले पूण समाधानी आसले. हळू हळू लोकांनी परदेशांत वचपाक सुरू केलें. लोकां कडेन पयसो आयलो. तांणी आपआपल्या भुरग्यांक शिकयले आनी कामाक लायले. मातयेच्या घरांच्या जाग्यार शिमीटाचीं घरां आयलीं. हाचो परिणाम असो जालो की दिसवड्याचे कामगार कमी जाले. पावसय बी कमी जालो. लोकांनी शेतां करपाचीं कमी केलीं. बाकीचे वेवसाय लेगीत कमी जाले.
चिखलेंची इगर्ज
सेंट फ्रांसिस झेवियर चर्च ही १७४७ ह्या वर्सा बांदिल्ली. पयली सेंट बार्थोलोमिओच्या नांवान हीच चर्च १६२५ वर्सां बांदपाचो यत्न जाल्लो. पूण अशें म्हणटात की ही चर्च केन्नाच सबंद बांदून जावंक ना. ती कोसळत उरताली. म्हूण मागीर तीच चर्च कोमुनिदाद जाग्यार बांदून सेंट फ्रांसीस झेवियर चर्च अशें नांव दिलें. ह्या चर्चींत पांच फेस्तां जातात. कणसाचें फेस्त, सेंट फ्रांसीस झेवियर फेस्त, अवर लेडी ऑफ इम्यॅक्यूलेट कन्सेप्शन फेस्त, नेटीवीटी ऑफ अवर लेडी फेस्त आनी अवर लेडी ऑफ बॉम पोर्तो फेस्त लोक मनयतात. फेस्तावेळार तियात्रां आसता, फेरी आसता आनी इगर्जेंत धार्मीक कार्यक्रम आसता. ह्या वेळार फूटबॉल खेळ आसता जो आक्वार चले आनी लग्न जाल्ल्या दादल्या मदी खेळटात. कणसाच्या फेस्तावेळार नाल्ल फोडपाची सर्त आसता. उपरांत सगळे लोक गरम गरम पातोळ्यो खातात. पालोटी होम आनी क्लोयस्टर्ड कारमेल हीं कांय चिखलेची धार्मीक स्थळां.
रेजिना मुंडी हाय स्कूल
हें विद्यालय विमानतळ रस्त्याच्या मातशें भितर एस. एम. आर. सी. इस्पीतळकडेन आसा. १९७१ ह्या वर्सा बांदिल्लें हें विद्यालय "क्रिस्टीयन ब्रदर्स" चलयतात. हें विद्यालय सुरवातेक ब्रदर एडमंड राइस हांणी फक्त गरीब क्रिस्तांव चल्यांखातीर सुरू केल्लें. पूण आता हांगा चल्यांबरोबर चलयोयबी शिकतात.
नेवल चिल्ड्रन स्कूल
हें विद्यालय विमानतळ रस्त्यार संरक्षण वाठारांत येता. ह्या विद्यालयांत प्राथमीक ते उच्च माध्यमीक शिक्षण मेळटा.
सी स्कॅन मेरीटायम अकादेमी
ह्या अकादेमींत प्री सी प्रशिक्षण म्हणल्यार दर्यांत जहाजांचेर काम करपाचें प्रशिक्षण दितात. भुरग्यांक सिद्धांत आनी प्रात्यक्षिकां दिवन तरबेज करतात.
किडझी, लिटल एंजल्स प्ले सकूल हीं कांय चिखलेचीं प्ले स्कुलां. भुरग्यांखातीर तशेंच हांगा दोन सरकारी प्राथमीक शाळा आसात.
कॉटेज इस्पितळ
ह्या सरकारी इस्पितळांत आयुर्वेदीक, होमियोपॅथीक, दोळ्यांचे, स्त्रीविशेषतदन्य, दातांचे दोतोर आनी सर्जन आसात. हांगा एक्स-रे, अल्ट्रा-साऊंड, पॅथॉलोजी लेबोरेटोरी,काऔन्सीलींगची सोय आनी एक मोर्चरी आसा. इस्पितळाच्या वाठारांत फर्मास आशिल्ल्या कारणान दुयेंत लोकांची बरी सोय जाता.
एस. एम. आर. सी इस्पितळ
१९७८ वर्सा बांदिल्लें हें इस्पितळ चिखलेच्या तेंगशेर वसलां. इस्पितळ बऱ्यांतलें बरें उपचार दिवपाक बांदिल्लें आसा. हांगा सगळे तरेचे दोतोर येतात. आधुनीक यंत्रणं आनी वेगवेगळ्या विशयांत तरबेज आनी अनुभवी आशिल्ले दोतोर ह्या इस्पितळांत आशिल्ल्यान दुयेंत लोकांचो विश्वास बळावता.
प्राथमीक आरोग्य केंद्र
चिखलेच्या आनी दाबोळेच्या शिमेकडेन एक प्राथमीक आरोग्य केंद्र आसा आनी एक दोन दातांचे दोतोरय आसात.
नेवल कॉलनी
चिखलेची नेवल कॉलनी नोफ्रा १ आनी नोफ्रा २ अशां दोन भागांत आसां. दोनूय कॉलनीच्या मदल्यान एयरपोर्ट विमानतळा कडेन रस्तो वता. ही कॉलनी विमानतळाक सामकी लागी आसा. कॉलनींत सुमार ५०० क्वाटर्स आसात. हांगा ल्हानसो बाजार आसा. बाजारांत गरजेचें सगळें सामान मेळटा. हांगाच प्ले स्कूल प्राथमीक ते उच्च माध्यमीक विद्यालय, भुरग्यांचें पार्क, जोगर्स पार्क, एक डिस्पेन्सरी, सिनेमाघर, स्विमींग पूल जे फक्त नेवीच्या लोकां खातीर सिमीत आसा.
उद्योगीक वसाहत
एस. एम. आर. सी इस्पितळाच्या फाटल्यावटेन ही उद्योगीक वसाहत जावन आसा. हांगा भारत गॅस, हिंदुस्तान पेट्रोलीयम, रिलायन्स ह्या कंपन्याचे एवियेशन फ्यूल चो साठो आसा. द युनीक एक्विप्मेंटस ही कंपनी तरतरेचे धातू डिटेक्टर्स तयार करता. वास्को स्टील ट्रेडर्स, आक्सिज़न, आरगॉन, कार्बन-डाय-ऑक्साईड सारखे औघोगीक वायुचो व्यापार करतात. वेगळ्या वेगळ्या रसायनाचे वेपारी, स्टीलाचे वेपारी आपले ल्हानशे विभाग ह्या वसाहतींत घालून आसात. चिखले गावांत एक दोन बर्फाचे प्लांट आसात. हांगा भंगसाळी, साई सर्वीस स्टेशनां पळोवपाक मेळटात.
चिखली चौक
हाका चिखली सर्कल अशें म्हणटात. चौकांत एका वटेन भुरग्यांचे पार्क आसा, पार्का मुखार श्री सातेरी देवीचें देऊळ आसा. पार्काच्या कोनशाक श्री बाबा साहेब आंबेडकरांचो पुतळो आसा. कॉटेज इस्पितळा वटेन फ्लिटस्टोन रेस्टोरंट जायत्यो कार्यावळी आयोजीत करतात. हांगासरल्यान एक रस्तो वास्को शारांत वता, दुसरो विमानतळाकडेन वता तर आनीक एक रस्तो कुठ्ठाशे कडेन वता, जो आमचो राष्ट्रीय महामार्ग NH-17 जावन आसां. हांगाच्यानूच एक रस्तो दूरध्वनी केंद्राकडेन वता.
सूख सुविधा
चिखलें गावांत खुबश्यो सोयी आसात. हांगा दूरध्वनी केंद्र, पोस्ट ऑफीस, पेट्रोल पंप, चौगुल्याचो मारुती सुझुकी शोरूम, साई सर्वीस स्टेशन, स्टेट बैंक ऑफ इंडिया आनी इंडीयन बँक आसा. गोंय विमानतळ तर सामको लागी दाबोळीच्या शीमेकडेन आसा. तशेंच हांगाच्या लोकांक दाबोळी आनी वास्को रेल्वे स्टेशनां लागीं जावन आसात. चिखली चौकार बस स्टॅण्ड आसा जंय भाड्याच्यो मोटरसायकली बी मेळटात. हांगा विमानतळ रस्त्याचेर एक सिनियर सिटीझन पार्क येवपाचें आसा.
शणै गोंयबाब
शणै गोंयबाब हांचें पुराय नांव वामन रघुनाथ शणै वर्दे वालावलिकार. तांचो जल्म २३ जून १८७७ ह्या दिसा दिवचलचे भितरले पेठेंत जालो. घरचे परिस्थितीक लागून तांकां फुडलेें लिसेवाचें शिकप घेवंक जमलेंना. देखून ताणीं घरा कडेन इंग्लीश आनी संस्कृत भासांचो अभ्यास स्वाध्याय पध्द्तीन सुरु केलो. उपरांत फुडल्या शिक्षणा खातीर ते आपल्या काका वांगडा मुंबय गेले. थंय ताणीं जायतीं पुस्तकां वाचून काडलीं, जायतें गिन्यान जोडलें. वाचन, लेखन, चिंतन आनी मनन हो तांच्या रगताचो गूण आशिल्लो म्हळ्यार जाता.
स्वाभिमानी शणै गोंयबाब
लेखना भाशेनच स्वाभिमान होवूय तांचो म्हत्वाचो गूण. तांच्या स्वाभिमानी सभावाची देख म्हळ्यार मुंबय काम करताना तांच्या वांगडच्या सगळ्या कारकुनांक वर्सुकी पगारवाड जाली. पूण गोंयबाबाक मात ती जाली ना. हाचेर तांच्या सायबान आपूण जावन सांगलें, हांव जेन्ना ऑफिसात भितर सरता तेन्ना सगळे जाण उठून उबे रावतात आनी तूं काम करीत बसतात. देखून तुमकां पगारवाड दिवंक ना. हें आयकना फुडें गोंयबाबान सोडचीट दिली. त्यावेळार ते ४८ वर्साचे आशिल्ले. उपरांतची पुराय जीण ताणीं कोंकणी भाशेचे आनी समाजाचे सेवेखातीर ओंपली.
शणै गोंयबाबाचो साहित्यीक वावर
कोंकणींत पुर्तुगेज मिशनरी पाद्रीनीं साहित्य निर्माण केलें. व्याकरणीक वावरूय जाल्लो. कोंकणीक साहित्यीक आनी व्याकरणीक मान्याताय मेळूंक लागली. पूण सामाजीक मान्यताय मेळूंक नाशिल्ली. लोक कोंकणींतल्यान उलोवंक,वेव्हार करूंक लजताले. अशा वेळार भाशेची जाल्ली अवतिकाय पळोवन शणै गोंयबाबान आपल्या साहित्यांतल्यान कोंकणीची गिरेस्त उतरावळ तिच्या उतरांचें सामर्थ्य आनी सौंद्रर्य तशेॆच तिचें इतिहासीक पोन्नेंपण लोकां नदरेक हाडलें.
इतिहासकार शणै गोंयबाब
शणै गोंयबाबांनी कोंकणी मनशाचो, कोंकणी भाशेचो आनी कोंकणी भुंयेचो इतिहास अभ्यासून साहित्य निर्मणी केली. ते खातीर तांकां जायतें वाचन करचें पडलें. ताणी 'गोंयकारांची गोंयाभायली वसणूक' (१९२८), 'आल्बुकेर्कान गोंय कशें जिखलें (१९५५) आनी वलिपत्तनाचो सोद ' (१९६२) हीं पुस्तकां बरोवन गोंयच्या इतिहासाचेर उजवाड घालो. 'गोंयकारांची गोंयांभायली वसणूक' ह्या पुस्तकांत तांच्या इतिहासीक विशयावेल्या उलोवपांचो आस्पाव जाला.
नाटककार शणै गोंयबाब
गोंयबाबाच्या तेपार लेगीत लोकांमदीं कोंकणींतल्यान बरीं नाटकां जावंकच शकनात असो गैरसमज आशिल्लो. हेर भासांवरीच कोंकणींतल्यान बरीं नाटकां जावं येतात आनी कोंकणीची तांक दाखोवचे खातीर गोंयबाबान नाट्य लेखन केलें. आपल्या नाटकांतल्यान ताणीं समाज प्रबोधन करुन कोंकणी विशीं जागृताय निर्माण केली. ताणीं रोमी लिपयेंतल्यान शेक्सपियराच्या नाटकांच्यो काणयो अणकारींत केल्यो. मोलियेराचीं नाटकां ताणीं मोगाचें लग्न १९१३ आनी पोवनाचें तपलें १९४८ ह्या नांवान कोंकणींत हाडली. तेचप्रमाण ताणीं अरेबियन नाय्ट्सातले अबू हसनाचें काणयेच्या आदारान झिलबा राणो १९३७ हें नाटक रचलें. हीं नाटकां इतलीं बरी रुपांतरीत जाल्यात की कोणूय म्हणचोना ती परक्या भाशेंतलीं म्हण.
व्याकरणकार आनी भासशास्त्री गोंयबाब
गोंयबाबाचो चड म्ह्त्वाचो आनी विस्तारान फोडणीशी केल्लो वावर म्ह्ळ्यार व्याकरणीक वावर.कोंकणीचो दुस्वास करुन तिका नाका आशिल्ली दुशणां दिवप्याची तोंडा ताणी आपल्या व्याकरणीक वावरान बंद केली. व्याकरणीक मळावयलो तांचो ओडलायाणो वावर म्ह्ळ्यार कोंकणीची व्याकरणीक बांदावळ १९४९ ह्या पुस्तकांत ताणे कोंकणी ही मराठीची बोली नासून ती एक स्वतंत्र भास म्ह्ळां. हातूंत ताणी कोंकणीचे नाद, उतरां, लींग-वचन, विभक्ती धातू हांच्या आदारान कोंकणीचें वेगळेपण दाखयलां. तांणी कोंकणीखातीर केल्या मोलादीक वावराक लागून तांका कोंकणी भाशेचे जनक मानतात.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां वर्ग:कोंकणी लेखक वर्ग:लेखक/Lekhok वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
आमोणकार, किशोरी
(जल्मः1931).
एक नामनेची हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत गायिका. जयपूर घराण्याची नामनेची गायिका गानतपस्वीनी मोगुबाय कुर्डीकार हिची धूव आनी शिश्या. मुंबयच्या जयहिंद महाविद्यालयांत पदवीमेरेनचें शिकप. इंग्लीश, हिंदी, मराठी, उर्दू ह्या भासांचेर प्रभुत्व.
ल्हानपणासावन किशोरीक गायनाची आनी सुरांची उपाट आवड आशिल्ली. आवय मोगुबाय हिचेकडसून तिणें जयपूर घराण्याची गायकी मेळयली. खाँ सायब अन्वर हुसेन खाँ. पं. गोपाळराव, मोहन पालेकार, पं. हुस्नलाल हांचेकडल्यान तिणें शास्त्रीय संगीताचें शिकप घेतलें. इंदोर आकाशवाणीन तिच्या गायनाचो जलसो घडोवन हाडल्या उपरांत अमृतसरच्या कांय संगीत मोग्यांनी तिची जाहीर कार्यावळ केली. तेन्नासावन आयजमेरेन सुमार 35 वर्सां तिणें देशांतल्या कितल्याशाच शारांनी आपणाल्या गायनाच्यो कार्यावळी सादर केल्यात. आकाशवाणी आनी दूरदर्शनचे राश्ट्रीय कार्यक्रम तशेंच संगीत संमेलनां हांचेवरवीं तिणें श्रेश्ठ गायिका म्हूण नामना जोडल्या.
आपणाल्या गायन तपश्चर्येवांगडाच संगीत शास्त्रावेल्या ग्रंथांचें वाचन, शब्द, काव्य, रस,भाव, सूर, ताल, लय, गुरुशिश्य परंपरा, घराणी, चीज, बंदीश, नृत्य, नाटक ह्या गजालींचें गिन्यान गावप्याक आसूंक जाय अशें तिचें मत आसा. उपाट वाचनान तिणें आपलें गायन समृध्द केलां. ख्याल मांडपाची रता, अस्ताई, अंतरो, बोलतानो, द्रुत लयींतली चीज म्हणपाची खाशेली पध्दत अशे विंगड विंगड सोबीत आविश्कार तिच्या गायनांतल्यान दिसून येतात. आपणाले आवयविशींचे गुरुभक्तीचो तिका आदर आसा. ‘ स्वर होच ईश्वर ’ हो तिचो भावार्थ. शास्त्रीय गायनावांगडाच अशास्त्रीय गायन, ठुमरी, भजन, भावगीत हे प्रकार गावपांतूय फिशाल आसा. ‘गीत गाया पत्थरोंने ’ हें तिचें फिल्मी गीतूय बरेंच गाजलें. पूण फिल्मांतल्यान गावप हें आपलें ध्येय न्हय हें जाणून तिणें तो मार्ग सोडलो. संत ज्ञानेश्र्वराच्या जिविताचेर ‘ तोचि नादु सुस्वरु आला ’ आनी मीरेच्या भजनांवयलो ‘ म्हारो प्रणाम ’ हो कार्यक्रम तिचे ईश्वरभक्तीची गवाय दिता.
तिणें देश-विदेशांत आपणाल्या गायनान उपाट कीर्त मेळयल्या. 1958 वर्सा ‘ फेस्टिव्हल ऑफ इंडिया ’ कार्यक्रमावरवीं अमेरिकेंत ‘ लिंकन थिएटरांत ’ तिचें गायन जालें. पारिसांत ‘ विंटर फेस्टिव्हलां ’त गावपाचो भोवमानूय तिका फाव जाला. 1986 वर्सा संगीत नाटक अकादेमीन तिचो भोवमान केलो. 1987 वर्सा भारताच्या राश्ट्रपतींकडल्यान ‘ पद्मभूषण ’ ही पदवी तिका फाव जाली. 1987 वर्सा तिका ‘ यंग इंडियन ’ हो पुरस्कार फाव जालो. ‘ गोमन्तक मराठा समाज ’-मुंबय हांणी मानपत्र दिवन तिचो गौरव केला. ‘ गोमन्त विद्या निकेतन ’ (मडगांव) हे संस्थेन तिका आजीव सभासदाचो मान दिला. 1987 वर्सा ‘ वनिता समाज ’ – मुंबय तशेंच ‘ वसन्तराव नाईक ’ पुरस्काराचो मान तिका फाव जालो.
तरणे पिळगेमदीं शास्त्रीय संगीताची आवड निर्माण करपाक तिका यश आयलां. स्वरांतली सिध्दी, अणभव, चिंतन आनी अभ्यास हाका लागून तिचें गायन संपन्न जालां. गायन विद्येभायर ती एक बऱ्यापैकी कवयित्री. तशेंच चित्रकाम आनी रांगोळेचे कलेंतूय ती प्रवीण आसा. मानभोवमान, लोकप्रियता आनी उपाट यश मेळयल्ली ही प्रज्ञावंत गोंयकार गायिका आयज आंतरताश्ट्रीय नामनेची एक म्हान संगीत जाणकार म्हूण तोखणायेक पात्र थारल्या.
वर्ग:देवनागरी पानां वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
देवक
देवक ही देवासंबंदान एक कल्पना. हें देवावरी पुज्य आसा. पूण ताका देवाइतलें व्यापक म्हत्व ना. खूबशा जाती-जमातींनी तशेंच द्रवीड वंशांतल्या कांय लोकांमदीं जनावरांक, सुकण्यांक, झाडांक, वनस्पतींक आपले देव म्हणून मानपाची चाल आसा आनी हीं नांवां ते आपल्या कुळाक दवरतात म्हणजेच पयलीं आपल्या कुळाक जनावरांचीं नांवां दवरप आनी मागीर जें नांव कुळांक दिलां ताका आपलो 'देवक' म्हळ्यार देव मानप. तांचेंमदीं देवकांचो आनी कुळाचो कितेंतरी रगताचो संबंद आसा वा कितेंय तरी गुपीत ऋणानुबंद आसा अशी कल्पना आसा. दरेका कुळान जें देवक मानलां ताचेविशीं ताका आदर आसा. खंयच्याय कुळान ज्या प्राण्याक देवक मानलां त्या प्राण्यालें मास ते खायनात वा ताचेकडल्यान कितेंय काम करून घेनात. खंयच्याच कुळान ज्या झाडाक देवक मानलां ताचीं पानां, फळां, फुलां, लाकूड हांचो उपेग तें कूळ करिना. देवक मानिल्लो प्राणी मेल्यार ताचें सुतक पाळटात.
ताचें चामडें विशेश समारंभांनी आंगार घेतात. कांय लोक आपल्या देवकाचीं चित्रां आपल्या आंगार पाडून घेतात. देवक म्हळ्यार त्या त्या कुळाचें विशिश्ट चित्र अशें म्हणूं येता.
देवकाचे प्रकार
देवकाचे वर्ग आनी तातूंत येवपी देवकां सादारण सकयल दिल्लेप्रमाण आसात.
देवकाविशीचें समज
खावपाच्या वस्तूंक देवक मानतकच त्यो वस्तू खावंक येनात. पूण ताचे संबंदान दुसरो पर्याय काडटात. मिठाक जाणीं देवक मानलां ते एकोडें मीठ खायनात जाल्यार दुसऱ्या पदार्थांत मेळोवन खातात. लोखणाक जाणीं देवक मानलां ताका ते जिबेन स्पर्श करिनात.
खूबशें लोक आपल्या देवकाची पुजा करतात. मूज, घरप्रवेश, लग्न आदी सुवाळ्यांनी आपआपल्या देवकाची पुजा करतात. असल्या कार्यांनी पयलीं आपल्या घरांतल्या देवाची पुजा करतात. उपरांत एका ताटांत देवक दवरतात. उपरांत तें मारूतीच्या देवळांत व्हरतात. थंय ताची पुजा करून परत तें देवक घरां हाडटात आनी माटवाच्या खांब्याक बांदतात वा देवा म्हऱ्यांत दवरतात. कार्य सोंपलें म्हण्टकूच देवक काडटात.
वर्ग:देवनागरी पानां
शणै गोंयबाब कथामाळ
शणै गोंयबाब कथामाळ :
गोंयात वाचन संस्कृताय चालीक लागची आनी कोंकणी काणयो भुरग्यांच्या ओंठार घोळच्यो ह्या हेतान सुरू केल्ली शणै गोंयबाब कथामाळ सर्त आयज गोंयातली सगळ्यांत व्हडली काणी सांगपाची सर्त जाल्या. सुरवातीक ह्या सर्तीच्यो मुळाव्यो फेरयो गोंयातल्या इकराय तालुक्यांनी जाताल्यो. धारबांदोडे हो नवो तालुको जाले उपरांत मुळाव्या फेरयांचे आनीक एक केंद्र वाडले. आनी उपरांत बार्देस आनी साश्ट तालुक्यांत सर्तीक मेळपी उपाट प्रतिसाद पळोवन 2013 वर्सा मंडळान पर्वरी आनी कुंकळी अशी दोन नवीन केंद्रां तयार केली. बारा तालुक्यात 12 आनी नवीन तयार केल्लीं 2 केंद्रां मेळून वट्ट 14 केंद्राचेर आता मुळाव्यो फेरयो जातात.
2013 वर्सा सावन मंडळान गोंयांतल्या सगळ्या शाळांनी ही सर्त घेवची आनी शालेय पांवड्यावेल्या दर एका गटांतल्या पयल्या आनी दुसऱ्या विजेत्यांक शाळांनी केंद्र पातळेचेर धाडचें अशे आवाहन शाळांक केले आनी ताका बरो प्रतिसाद मेळ्ळो. शालेय पांवड्यावेल्या ह्या सर्तकांकय मंडळ प्रशस्तीपत्रकां भेटयता.
पयली ते चवथी, पाचवी ते सातवी आनी आठवी ते धावी अशा तीन गटांनी आयोजीत जावपी ह्या सर्तीक आता सुमार 3000 वयर सर्तक वांटेकार जातात हे ह्या सर्तीचे जैत. ह्या तीन हजारा वयर भुरग्यां बरोबर तांचे पालक आनी शिक्षकय हजारांनी कोंकणी काणयो वाचतात, कोण नव्यो बरयतात जाल्यार कोण अणकारीत करतात. दर वर्सा नव्या काणयांचो चंवर फुलत आसा. कोंकणीच्या सगळ्या बोलयेंतल्यान भुरग्यांनी काणयो सांगच्यो असो मंडळाचो हावेस आनी ते खातीर सर्तीच्या नेमांतच मंडळान हे स्पश्ट केला. अभिमानाची गजाल की ह्या सगळ्या बोलयांचो आविश्कार आमकां त्या त्या वाठारांत पळोवंक मेळटा. पेडणे, सत्तरी, साश्टी, बार्देस अश्या वाठारांनी आता ल्हवू ल्हवू हमखास भुरगीं आपल्या सवकळीच्या बोलयेतल्यान काणी सांगतात आनी जैतिवंत जातात. मंडळाचो हावेस सफल जाता.
काणयेक विशयाचे बंधन नासलें तरीय शक्यतो पाठ्यपुस्तकांतली काणी सांगची न्हय असो मंडळाचो हट्ट आसता. आनी हो हट्ट पुराय करपाची जबाबदारी सर्तकांनी घेतील्ल्याचे आमकां जाणवता. माकड आनी कोलो तशेंच अकबर आनी बिरबला वांगडाच खंय तरी अंदूचे नॉबेल पुरस्कार विजेते मलाला जेन्ना आमकां भुरग्यांच्या काणयांनी सापडटा तेन्ना आमकां वेगळीच खोस भोगता. सत्तरीतली देवराय राखपाची गरज वा काणकोणच्या हुंवारात आपल्या शौर्यान लोकांचो जीव वाटावपी संदीपाची काणी भुरग्यांच्या उतरांनी आमच्या काळजांत अचळय घर करूंन वता.
भुरग्यां मदी वाचन संस्कृताय वाडोवपाच्या हेतान इनामां म्हणून तांकां पुस्तकां भेटयतात तशेंच सर्तीच्या थळार पुस्तक प्रदर्शनय घडोवन हाडटात. ह्या प्रदर्शनाक दर वर्सा मेळपी प्रतिसाद पळयल्यार तर भुरग्यांक वाचनाची गोडी अजुनय आसा काय कितें ह्या प्रस्नाक आपोआप पुर्णविराम मेळटा.
वर्ग:देवनागरी पानां
ओर्लीं
ओर्लीं हो गोंयच्या साश्टी तालुक्यांतलो एक ल्हानसो गांव. ओर्लांक ओळ्ळे अशेंय म्हणटात. सांत मिंगेल हाची इगर्ज बांदून जाल्या उपरांत ओळ्ळेचे गांवकार जे पयलीं हिंदू आसले ते सगळे क्रिस्ती धर्मांत भितर सरले. वार्का आनी कोर्मोण्या गांवच्या मदीं ओळ्ळेचो गांव मडगांव सावन ८ किलोमीटर पयस आसा. ओळ्ळे आनी देवस्वाक जोडून एक ल्हानसो पूल आसा.
इतिहास
पुर्तुगेज जेन्ना गोंयांत आयले तेन्ना तांच्या वांगडा कांय पाद्री आयले. ताणीं आपलो धर्म परगटावपाची सुरवात केली. ओल्ड गोवा सावन सुरवात करून साश्टी तालुक्यांत पावले. १६ व्या शेंकड्यांत जेजुईत पाद्री ओळ्ळेच्या गांवांत पावले. तांच्या मदीं पयलीं पावले ते ब्रदर मानुएल गोम्स आनी फादर पेद्रू मास्करेनस.
एके आक्यायिके प्रमाण हे मिशिनरी साश्टींत भोंवताले तेन्ना ओळ्ळेच्या गांवांत पावले. थंय कांय लोकांक खोबरें सुकयताना पळयलें. तांचे कडेन हे पाद्री उदक मागपाक गेले. पूण हे लोक हिंदू आशिल्ले आनी ताणी ह्या पाद्रींक उदक दिवूंक ना कित्याक पयलीं ते अनवळखी आशिल्ले आनी दुसरें म्हणल्यार तांका दिसतालें ते तांच्या धर्मा आड प्रचार करताले. हाचेर रागार जावन आपले पांयांचो धुल्ल फापडून दोगूय पाद्री फुडें गेले आनी तांच्या फाटोफाट थंय एक अजाप घडलें. तांच्या सगळ्या माडांक आळय येवपाक लागली. हें सगळें पळोवन थंयचे सगळे लोकांक भंय दिसपाक लागलो आनी तांकां आपली चूक कळ्ळी. तेन्ना ते परत त्या पाद्री फुड्यांत गेले आनी आपली चूक मानून घेतली आनी तांचे कडेन भगसणें मागलें. अशें केल्या फाटल्यान सगळी आळय ना जाली. हें पळोवन ताणीं देवाचें उतर परगटावपाक लायलें. रोकडेंच तें सगळ्या लोकां मेरेन पावलें आनी ते क्रिस्ती धर्म आपणावपाक लागले.
सगळ्यांत पयलीं क्रिस्ती धर्म आपणावपी दोग भाव आसले जाणीं उपरांत मानुएल डिसोजा आनी गोम्स वाज अशें नांव घेतलें. सगळ्यांनी क्रिस्ती धर्म घेतल्या उपरांत जेजुईत पाद्रींनी थंय इगर्ज बांदली. ८ मे १५६८ वर्सा सांत मिंगेलाच्या नांवान पयलें मीस केलें. ही जेजुईतांनी बांदिल्ली चवथी इगर्ज. ताचे पयलीं बांदिल्ल्यो राशोल,मडगांव,कोर्तालीं आनी वेर्णा. ओळ्ळेच्या इगर्जे फाटल्यान मुरमुगांवची इगर्ज बांदली. ही इगर्ज मुसलीमांनी १५७१ आनी १५७९ वर्सा अशें दोन पावटी लासली आनी १५८२ वर्सा क्रिस्ती धर्मा भायले थळाव्या लोकांनी. पूण थंयच्या गांवकारांनी पुराय श्रद्धेन ती परत उबारली.
रांपणिची वपार
रांपणिची वपार
Rampnnichi Vopar - The Net ( parable )
वपारिंचो हेतू
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
रांपणिची वपार
पवित्र पुसतक ː मातेव १३ ː ४७-५३
४७ "तशेंच सर्गिंचें राज अशें म्हणुंयेता: êक रांपोण दरियांत मारल्या उपरांत ती सगळ्या जीनसाची मासळी धोर्ता. ४८ ती भòर्ल्या उपरांत, ती ओडून हाडतात आनी, वेळेर बसून, बरी मासळी पानट्लियांनीं घाल्तात आनी उपकारना ती भायर उडयतात. ४९ काळाचê संपादणेक तशेंच जातलें: देवदूत भायर सर्तले आनी बऱ्या मनशां मदलीं नश्ट्यांक कुशीन काडतले ५० आनी तांकां उज्याच्या आगट्यांत उडयतले: थोंी तीं रुदन करून आनी दांत कर्करावन आसतलीं." ५१ "तुमी हें सगळें संजल्यात?" तãणीं म्हळें: "होी." ५२ आनी ताणें तांकां सांगलें: "म्हणटोच, सर्गिंच्या राज्याचो शीस जाललो दोर-एकलो धरंशासत्री आपल्या भानडारांतलेो नवेो आनी पर्णेो वसतू भायर काडतल्या एका घर्कारा सार्को." ५३ हेो वपारी सांगून संपयतोच, जेजू थोंिचो भायर सरून गेलो.
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ
The Net, Commentary & Meditation
संदर्भ
वर्ग:जेजुच्यो वपाऱ्यो वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
शततारका
शततारका नक्षत्रगणनेंतलें चोविसावें नखेत्र. हाका शतभिषकू वा शतभिषा अशें आनीक एक नांव आसा. हो एक शंबर तारकांचो मंडलाकृती चोंबो आसा. वरूण ही ह्या नखेत्राची देवता. ह्या नखेत्राचें शततारका हें नांव वेद काळा उपरांतचें आसा.
ह्या नखेत्राचेर जल्मल्ली व्यक्ती कोळी, मडवळ, सोऱ्याचो वा नस्तें विकपाचो धंदो करपी सत्यवचनी, कठोर उलोवपी, धाडशी, अविचारी, स्वतंत्र वृत्तीची, जुगारी, कुमीर्गी, स्त्रीलंपट, हुशार दस्मानाचो नाश करपी अशी आसता, अशें कोंष्ठप्रदीपांत आनी नाक्षत्र फल दिवपी ग्रंथांत म्हळां.
शततारका हें नखेत्र कल्याणप्रद, उर्ध्वमुख, मंदलोचन आसा.
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
जाकब आचें पत्र
जाकबाचें पत्र
पावलुच्या तेरा पत्रां भायर, हेबरेवांक बरयल्लें पत्र, तशेंच आनीक सात “कातलीक” म्हणललीं पत्रां आसात : एक जाकबाचें, दन पेद्रुचीं, तीन जुांवाचीं आनी एक जुदासाचें.
पवित्र-सभेच्या पुर्विल्या शेंकड्यां थावन ह्या सगळ्या पत्रांक “कातलीक” म्हणटात, कित्याक म्हळ्यार, जुांवाचें दुस्रें आनी तिस्रें पत्र मात भायरावन, तांचो उलो आनी शिकवण फकत अंक्या-अंक्या गांवचे पवित्र-सभेक न्हय, पूण समेसत क्रिसती लकांक, आक;खे पवित्र-सभेक. हीं “कातलीक” पत्रां पुसकळ क्रिसती सभांक धाडललीं प्रसिधी पत्रां (चिर्चुलार लेटेर्स) म्हणुंयेता.
सुर्वातेक थावन क्रिसती लकान हें पत्र “ जाकबान, समियाच्या भावान” बरयलें म्हण मानून घेतलां. ह्या पत्राची भास, बरवपाची रीत आनी शिकवण पळेल्यार, ह्या पत्राचो बरयणार आदल्या करारांत एकदम घळ्ळलो आनी शुभवर्तमानाचे शिकवणेंत घट आसललो एक जुदेव म्हण गंता.
तें केदना बरयलें तें सार्कें सांगुंक कठीन. पूण चडकरून, तें सुमार ६०व्या तें ६२व्या वर्सा बरयलेंशें दिसता. जाकब “शिंपडलल्या बारा कुळांक”, म्हणगे पालेसतिना भायर आसलल्या क्रिसतांवांक, बरयता; पूण तो फकत जुदेव लकांतल्या क्रिसतांव जाल्ल्यांक दळ्यां मुखार दवर्ता म्हण सांगुंक ह्या पत्रांत काय मेळना.
अनभावार्थियां मदें जियेताना, तांकां ताळणियो आनी आडखळी सांपडतात तांची खबर ताका आसली आनी, एक आत्मीक बापूय कसो, भावार्थांत तांकां चलवंक आनी उज्वाड दीवंक तो वावुर्ता. देखून, ह्या पत्राचो शेवट म्हळ्यार खरें क्रिसतांव जिवीत जियेवंक एक शिडकावणी.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी
प्रसतावना : १ : १
भावार्थ आनी जाण्वाय : १ : २-८
गरिबपण आनी गिरेसत्काय : १ : ९-११
कसाक लावप आनी ताळणी : १:१२-१८
देवाचें उतर आयकप आनी पाळप : १ : १९-२७
भावार्थ आनी कर्णियो :	२: १४-२६
क्रिसती मनशां आनी जिबेची दमावणी : ३ : १-१८
क्रिसती मनशां आनी संवसार ; ४ : १-५:६
वेग-वेगळ्यो बुद्दी : ५: ७-२०
पळेइयात
Epistle_of_James
Sondorbh
वर्ग:नव्या कराराचीं पुसतकां वर्ग:देवाचें उतर वर्ग:देवनागरी पानां
Vochum-ia Ami Somest. - Gaion
Vochum-ia Ami Somest. - Gaion
http://www.songs-from-goa.at/info14-music-with-staffnotation.html
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vochum-ia_ami_somest._A_Almeida.jpg
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
कला चेतना आनी राजदीप नायक
आजवेर हे संस्थेन कांसुलो आनी तिरंगी चक्राचक्री(८५) प्रयोग २)शिरी रे शिरी अधांतरी (१०२) प्रयोग) ३)दोन खुळां (८५ प्रयोग) ४)अंता घरा भगवंता (६८) प्रयोग ५)धनया देवचरा (१८)प्रयोग ७)अण्णाक कोण ना ८)आमी ते आमी(२००५) ९)राव राव बाबुराव(२००५)१०)किस्नाचें कारस्थान (२००६),कुवाडें(२००६),आमी तो बह्मचारी(२००६),मणी मणी चिंतामणी (२००६),घुमचे कटर घुम (२००६),बिंदास रामदास (२००७),मिकसींग फिकसींग (२००४),ओ बाय (२००८),मम्मी मम्मी(२००८) आदीं नाटकां सादर केल्यात।पयली स नाटका गोंयचे नामनेचे नाटककार पुंडलीक नायकाच्या समर्थ लिखणेंतल्यान साकार जाल्लीं।
हांतुूंतली कांसुलो आनी मिकसींग फिकसींग नाटकां सी-डी रुपान उपलब्ध आसात।शिरी कांसुलो ह्यो भुमिका गोंयभर गाजल्यो।मिक्सींग फिक्सींग हें नाटक दिलीप कुमार नायक हांचें नामनेचें नाट्य दिग्दर्शक प्रमोद म्हाडेश्वर हांचेंऩ दिग्दर्शन ह्या नाटकाक लाबलां मिकिसिंग फिक्सिंग ह्या नाटकाचें कथानक सामकें सादें राजदीपान ह्या नाटकांत सात वेगवेगळ्यो भुमिका जबरदस्त विनोदी रीतीन रंगयल्यात।नाटकांतल्या कथानका परस ,संवादापरस आनी हेर सगळ्या आंगापरस राजदीपालो आंगीक,वाचीक सात्वीक आनी आहार्य अभिनय दोळे दिपकावपी जालां।कांय मिनटां भितर राजदीप आपली रंगभुशा आनी वेशभुशा बदलून येता।हो ह्या नाटकाचें खाशेेलेंपण कांय वेळां आदीं पळयले तें हेंच पात्र काय असो प्रस्न रसिकांक पडटा।
राजदीप नायकाक अभिनयाची ल्हानपणासावन आवड आशिल्ली।इश्कोलांत शिकतना पयले खेेपे अणवेकर सरान आपल्याक आंतरविद्यालयीन सर्तींत वांटो घेवपाची संद दिल्ली हाची राजदीपाक याद जाता।उपरांत खांडोळेच्या हायर सेंकडीरींत दिलीप धारगळकरान ताका वर्सुकी स्नेह संमेलनांत एकांकीत संद दिली।
उपरांत खांडोळेचे कॉलेजींत सांस्कृतीक कार्यावळींनी आपणालें कसब दाखयलें।ह्याच काळांत एकनाथ नायक,जितेंद्र शिकेरकार हांच्या सांगातान रंगयात्रा हें हंस ट्रेनिंग सेंटराच्या नाट्य संमेलनांचे आयोजन आनी नाटय शिबिरां हातूंतल्यान राजदीप घडत गेलो।पदवी शिक्षण पुराय जातकच कला अकादेमीच्या नाटय विद्यालयांतल्यान नाटय कलेचें शास्त्र शुध्द शिकप घेवपा खातीर तांणे मुलाखत दिली आनी प्रशिक्षणा खातीर वेंचून आयलो।हें नाटय प्रशिक्षण घेतिल्ले आज कितलेशेच जाण बेकार आसात।कामाक्षी प्रोडकश्न ही दिनेश रायकार हांची संस्था ताका मराठी नाटकांनी अभिनय करपा खातीर खेपेक शंबर रुपया दिताली।ऑल द बेस्ट ह्या नाटकाचे सुमार ३५ प्रयोग राजदीपान रायकारा बरोबर केले आनी थंयच्यानून उर्बा घेवन आपणेंय अशींच वेवसायीक नाटकां करचीं हें थारावन तो पुंडलीकबाबा म्हयांत गेलो।
पुंडलीक नायक आनी हेमाबाय हांच्या मार्गदर्शनाखाला राजदीपान कलाचेतना ही संस्था (१९९८ वर्सा स्थापन केली)उत्सवी रंगमाचयेची मर्यादा आनी खाशेलपणां मर्तींत घेवन दर्जेदार नाटकां सेगीत स वर्सा पुंडलीकबाबान राजदीपान बरोवन दिलीं तांचे प्रयोग सातत्यान ताणें केले आनी जैत जोडले।
नाटकाच्या प्रयोगाक लागपी सगळें साहित्य आज राजदीपा कडेन आसा।तशेंच नाटकाचें नेपथ्य आनी कलाकारांक हाडपा व्हरपा खातीरुय राजदीपान एक मिनी बस घेतल्या।नाटक हो पुर्ण वेवसाया म्हुण आपणावन तो आपलो घराबो चलयता।
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
कर्नाटक
भारतीय संघराज्यांतलें एक घटकराज्य. हें राज्य भारताचे दक्षिणेक वसलां.अक्षांश आनी रेखांश: 11 % 30 उत्तर ते 18 % 27 आनी 74% 6ते 78%36 उदेंत .उत्तरेक गोंय आनी महाराष्ट्र, उदेंतेक आंध्र प्रदेश आनी तामिळनाडू, दक्षिणेक तमिळनाडू आनी केरळ,अस्तंतेक अरबी दर्या.
भूंयवर्णन
सहयाद्री पर्वतमाळ 320 किमी. लांब आसा. हे माळेंतली कुद्रेमुख आनी मल्लिआरगिरि हीं तेमकां उल्लेखनीय आसात.अस्तंतेकडले पठार 900 ते 1200 मी. ऊंच आसा. पठाराचो उत्तरेकडलो वाठार मळांचो आनी दक्षिणेकडलो वाठार फातरी आसा.
न्हंयो सहयाद्री पर्वतमाळेंतल्यान अस्तंतवाहिनी न्हंयो-नेत्रावती, काळी, गंगावळ,अघनाशिनी. उदेंतेवाहिनी न्हंयो कावेरी,तंगभद्रा. कावेरी न्हंयेक हेमावती, कबिनी,अकविती , शिमशा तर तुंगभद्रा न्हंयेक तुंगा, भद्रा, वेदवती हयो उपन्हंयो आसात. कृष्ण न्हंय कर्नाटकाचे उत्तरेक बेळगांव, रायचूर जिल्हयांत पावता. घटप्रभा, मलप्रभा, भीमा हयो तिच्यो उपन्हंयो. गोदावरीच्यो उपन्हंयो मांजरा आनी कांरजा, कर्नाटकांत उत्तरेक आसात. कर्नाटक आनी तमिळनाडु राज्याचे शिमेर आशिल्ल्या “नंदिबेट्ट” नांवाच्या उदेंत, घटाच्या पर्वतासावन “उत्तर पिनाकिनी” “दक्षिण पिनाकिनी” आनी “पालार” हयो न्हंयो उपजतात.
कर्नाटक राज्यांत “रेगूर” आनी रेंवेन भरिल्ली “तांबडी माती” अशें प्रकार दिश्टी पडटात. रेगूर चो विस्तार उत्तर कर्नाटक वाठारांत चड आसा. राज्याक 300 किमी. परस चड लांबायेची दर्यादेग आसा.
हवामान
राज्याचें हवामान उश्ण कटिबंधीय मोसमी प्रकारांत मोडटा. राज्यांत जून ते आँक्टोबर मेरेन पावस पडटा. सगळ्याच सुवातींनी एकसारको पावस पडना. हया राज्याचो चडसो वाठार समुद्रपातळेवयर आशिल्ल्या कारणान हवामानांत चड फरक पडना. दर्यादेगेवेलो वाठार आनी तिचे लागसारचो मलेनाड वाठार हांगा सगळ्यांत चड पावस पडटा,(100 इंचांपरस चड). रायचूर, बळ्ळारी, चित्रदुर्ग, तुमकूर, बेंगळूरआनी कोलार जिल्हयांत वर्साक सरासरी 700 मिमी.सावन 1000 मिमी. मेरेन पावस पडटा. मलेनाड वाठार ,बेळगांव आनी धारवाड जिल्याचो अस्तंत वाठार ,शिमोगा, हासन, चिक्कमंगळूर, कोडगु आनी म्हैसूर जिल्हयांत तेंचपरी करावळी प्रदेशांत सरासरी 1300 मिमी. सावन 3000 मिमी. मेरेन पावस पडटा.
राज्यांत शिंयाळ्याच्या दिसांनी वारें थंड आसता. गिमांत वारें मात्शें हून ल्हानसान वादळ आनी गडगड हांणी भरिल्लें आसता. पावशी वारें थंड पूण तुफानी आसता.
वनस्पत आनी मोनजात
सह्याद्रींत आशिल्ली सगले तरेची वनस्पत आनी मोनजात कर्नाटकांत दिसता. सागवानी,श्रीगंध (चंदन), कोंडो, सिमूळ, होन्ने (बिबळो), आंबो, सुरू, निलगिरी, शिसें, रोजवूड ही रूखावळ आसा. हत्ती गवे रेडे, बिबटे वाग, तरस, वांस्वेल, मोर, साबर, चित्ते, लांडगे, सरपटी प्राणी, तरांतरांची सवणी दिसतात. दांडेली, बंदीपूर, नागरहोळे हांगाचीं अभयारण्यां नांवाजल्ली आसतात. राणीबेन्नूरलागीं काळें मीर्ग आनी चिंचणगिरींत मोर हाचें खातीर खाशेलीं अभयारण्यां आसात.
इतिहास
इतिहासापयली काळा आदल्या शिलायुगाचे अवशेश, गुलबर्गा जिल्ह्याच्या हुणसगी आनी तुमकूर जिल्ह्याच्या किब्बनहळ्ळि हांगा मेळ्ळ्यात. चड करून न्हंयचेदेगेर, दर्यादेगेर,नवशिलायुगाचे अवशेश मेळ्ळ्यात. त्या काळचे शिलायुध, शतकुंभ प्राण्यांचीं आनी मनशांचीं हाडां, लाशिल्लें कड्डण सांपडला. ह्या कड्डणांत नासणे, गंव, कुळीद हांचो आस्पाव आसा.धारवाड जिल्ह्याच्या हळ्ळूर हांगा अतिपूर्विल्लें लोखणचें आयुध मेळ्ळां. ताचो काळ इ.स.प. 800 वर्सा इतलो पोरनो आसा. बेळगांव जिल्ह्याच्या कोण्णूरांत, बिजापूर जिल्ह्याच्या तरेदाळांत आनी दक्षिणेंत कोलार जाल्ह्याच्या नल्लगी मेरेन असल्यो समाधी आसात. तातूंत लोखणाच्यो वस्तू मेळ्ळ्यात. कोलार जिल्ह्याच्या बलहळ्ळी हांगा लोखण तयार करपाची भाटी मेळ्ळ्या.
अशोक मौर्याचे लघुशिलालेख रायचूर जिल्ह्याच्या मस्की आनी कोषळ्ळांत, बळ्ळारी जिल्ह्याच्या उदेंदोळ, इटटूरांत आनी चित्रदुर्ग जिल्ह्याच्या ब्रह्मगिरि, जट्टिगरामेश्वर आनी सिध्दापूर ह्या सुवातींनी मेळ्ळ्यात. चवथ्या शतमानामेरन चित्रदुर्गाचे दक्षिणेक आशिल्ल्या तुमकूर, बेंगळूर, म्हैसूर आनी हासन प्रदेशांत खंयच्याच राजान राज्यकाराभार केल्ली म्हायती मेळना. श्रवणबेगोऴ (हासन) हांगा चंद्रगुप्त मौर्य, भद्रबाहु नावांच्या जैन संन्याशावांगडा आयलो आनी ताणें थंयच समाधी घोतली, अशी एक कथा आसा. बनवासि (उत्तर कन्नड), चंद्रहळ्ळि (चित्रदुर्ग) वडगांव, माधवपूर (बेळगांवलागीं) आऩी सन्नत्ती (गुलबर्गा) हांगा सातवाहनांच्या पूर्विल्ल्या राज्यांचे अवशेश, नाणीं आनी यादस्तिकां सांपडल्यांत. सातवाहन राज्य नश्ट जातकच कर्नाटकांत पल्लव वंशाचें राज्य कांय वर्सा चल्लें.
चवथ्या शतमानाच्या काळांत बनवासीचें कदंब (इ.स. 345 ते इ.स. 550) आनी तलकाडचे गंगवंशीय (इ.स. 350- इ.स. 990) अशीं दोन राज्यां उदेलीं. दोगांकूय आपलें अस्तित्व तिगोवपाखातीर पल्लवांकडेन झुजचें पजलें. मयूरशर्मान आपलो ब्राह्मण धर्म त्याग करून मयूरवर्मा हें नांव घेतलें. कदंब वंशाचो रगतासंबंद गुप्त आनी वाकाटक वंशांवांगडा चल्लो. कन्नड भाशेचें पयलें शासन हलमिडि नांवाच्या हासन जिल्ह्यांत मेळ्ळां. हें कदंब वंशाचें आसून ताचो काळ 450 वर्सां इतलो आसा. सव्या शतमानांत कर्नाटकाच्या वायव्य भागांत चालुक्य (500- 757) वंशीयांचो शेक चल्लो. तांणी कदंबांक जिखले, पूण तांचे कांय ल्हान फांटे विजयनगरच्या उदयामेरेन तग धरून उरले. चालुक्यवंशीय पयल्या पुलकेशीन बादामीक राजधानी केल्ली. दुसर्या पुलकेशीवेळार (597-642) ताचे गिरेस्तकायेचें वर्णन ह्युएनत्सांग हाणें केलां. चालुक्य काळांत कन्नड भाशेचो राजवेव्हारांत उपेग जावंक लागलो. दंतिदुर्ग राष्ट्रकूटान (742-755) जिखतकच राष्ट्रकूटाचो शेक धाव्या शतमानाच्या निमाणेमेरेन उरलो. ह्याच काळांत गंगवंशाचें पुनरूज्जीन जालें. तांच्या चामुंडराय ह्या प्रधानान श्रवणबेळगोळ हांगा गोमटेश्वराचो मोटो पुतळो बांदलो (783). राष्ट्रकूटांमदलो तिसरो गोविंद (793- 814) हाणें राज्यविस्तार तर केलो.
धाव्या शतमानाच्या शेवटाक सावन बाराव्या शतमानाच्या मध्यामेरेन अस्तंतेच्या चालुक्यावंशान ह्या प्रदेशाचेर राज्य केलें. सवो विक्रमादित्य हो ह्या वंशकुळयेंतलो सगळ्यांत व्हड राजा आसलो. ताणें कलागुणांक आदार दिवपाचो मोलाचो वावर केलो. राष्ट्रकूट आनी वंशीयाच्या काळांत कर्नाटक राज्य, शिल्पकला, भाशा, साहित्य ह्या मळांनी गिरेस्त जालें.आठव्या आनी णव्या शतामानांत शंकराचार्यान शृंगेरि मठाची थापणूक करून वैदिक धर्माची विस्कटिल्ली घडी सारकी केली.
चालुक्यांच्या पडट्या काळांत कलचुरी वंश बळीश्ट जालो (1156-1183). तांतूतलो बिज्जळाचो मुखेलमंत्री बसवेश्वर हाणें वीरशैव वा लिंगायत पंथाची थापणूक केली. ताचो फुडें कर्नाटकांत प्रसार जालो. इकराव्या शतमानाचे सुर्वेक चालुक्याचे मांडलीक होयसळ (1006-1345) बळीश्ट जालें. विनयादित्य हो ह्या वंशीयांचो मूळ पुरूस आसलो. बिट्टिदेव (1104-1141) हो ह्या व्हड राजा आसलो. होयसळाक देवगिरी हांगाच्या यादवाकडेन बरोच काळ मेरेन झुजचे पडलें. अल्लाउध्यीन खिलजी हाणें देवगिरी जिखली. 1311 वर्सा ताचो सेनापती काफूर हाचे घुरयेंत आनी उपरांत महंमद तुघलकाच्या झजांत (1326-27) दारसमुद्र हे राजधानीचो नाश जालो.