cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बायबल
बायबल किरिस्तांव आनी ज्यू लोकांचो धर्मग्रंथ.'बिब्लिया' ह्या ग्रीक उतरापसून तयार जाल्ल्या 'बायबल' ह्या उतराचो अर्थ 'पुस्तकां' असो आसा. उपरांत हें उतर लॅटीन आनी हेर भाशांनी आयलें. बायबल हें देव आनी ताचे लोक हांचेभितर जाल्ल्या कराराचें वृत अशें मानतात.हो करार इजिप्तांतल्या सिनाई पर्वताचेर इ.स. पयलीं 12 व्या शेंकड्यांत पुराय जालो. देखुनूच तें, 'पवित्र बायबल' (Holy Bible) ह्या नांवान पाचारतातय. ह्या ग्रंथाचे दोन विभाग आसात. पयल्या भागाक पोरनो करार आनी नव्या भागाक नवो करार अशें म्हणटात. पोरन्या करारांत 39 आनी नव्या करारांत 27 मेळून 66 ल्हान-व्हड पुस्तकांचो हो एक झेलो.हीं सगळीं पुस्तकां एकाच काळांत बरयल्लीं नासून, खूब पयलीं काळासावन ईश्र्वरभक्तांक जाल्ले प्रेरणेन हीं ल्हव ल्हव निर्माण जाल्यांत. सनापयलीं 1400 ते इ.स. 100 हो बायबलाचो रचनाकाळ मानतात. हो ग्रंथ ईश्र्वरी प्रेरणेन निर्माण जाल्लो आसलो. तरी तो ईश्र्वरनिर्मीत न्हय. तातूंतलीं पुस्तकां विंगड विंगड लोकांनी आपापल्या विचारांक अणसरून आपापले शैलीन रचल्यांत. बायबलांत ईश्र्वराचें प्रकटीकरण आशिल्ल्यान तें पवित्र मानलां. ह्या प्रकटीकरणाविशींचीं पुस्तकां बायबलांत आस्पावल्यांत. ह्या पुस्तकांक बाबयबलांचो मूलस्त्रोत म्हणुनूय मानतात.हिब्रू आनी कांय प्रमाणांत अॅरेमायक आनी ग्रीक ह्यो बायबलाच्यो भाशा आशिल्ल्यो.ह्यो भाशा पवित्र मानताले तशेंच लॅटीन, सिरिअॅक, कॉप्टिक,स्लाव्हिक ह्यो किरिस्तांव उपासनेंत वापरपी भासो लेगीत पवित्र मानताले. सुरवेक सावन बायबलाचे अणकार लोकांचे बोली भाशेंतल्यान केल्यात. किरस्तांव लोकांच्यो भाशा आनी वाक्यप्रचारांचो लेगीत बायबलाचो खोलायेन परिणाम जाला. बायबलाचो संदेश हो एका विशिश्ट काळांत, कांय विशिश्ट लोकांक,विशिश्ट संस्कृतायेच्या संदर्भांत दिल्लो दैवी संदेश अशें मानतात. किरिस्तांव समजुतीप्रमाण साक्षात्कारान, स्वयंसिध्दपणान, आत्मशुध्दीन आनी जाणविकायेन सिध्द जावपी साक्षात्काराक लेगीत प्रकटीकरण मानिनात. बायबलांत आस्पाव जाल्लीं पुस्तकां बरयतना जाल्ले दैवी प्रेरणेनूच किरिस्तांव प्रकटीकरणाच्या बिनचूकपणाचें किरिस्तांव प्रकटीकरणाच्या बिनचूकपणाचें रहस्य आसा हें एका वाचनावयल्यान कळटा तें अशें- 'बायबलाचो संदेश मनशांचे इत्सेन केन्नाच प्राप्त जावंक ना, जाल्यार पवित्र आतम्यान प्रेरीत जाल्ल्या मनशांनी देवाकडल्यान आयिल्लो संदेशच सांगला.हें पवित्र बायबल बरोवपी प्रेरक शक्ती म्हणून देवाकूय बायबलाचो लेखक मानला.हाचोच अर्थ असो, देवाचेच उर्बेन आनी प्रेरणेन लेखकांनी तें बरयलां आनी अशे प्रेरणेक लागुनूच देवाचोच संदेश तातूंतल्यान परगटला.अशे रितीन बायबल हें जे तरेन देवाचें उतर, तशेंच मानवी लोकांचेय उतर, देवी प्रकटीकरणाक लागून तातूंतलो मूळ धर्मीक संदेश निर्दोश मानतात.
बायबलाच्या पोरन्या करारांत ज्यू लोकांच्या भावार्थाचें स्वरूप आनी पोरन्या तशेंच नव्या करारांनी किरिस्तांव लोकांच्या भावार्थाचें परिपुर्ण स्वरूप आविश्कृत जालां अशें मानतात. रोमन कॅथलिक आनी इंस्टर्न ऑर्थोडोक्स किरिस्तांव धर्माधिकाऱ्यांनी बायबलाचे मूलस्त्रोत अशे थरयल्यात तशेच ताणांच बायबलाची जपणूक करूंक जाय अशें मानतात. प्रॉटेस्टंट पंथीय लोक बायबलांतलींच उतरां प्रमाण मानतात आनी किरिस्तांव धर्माधिकाऱ्यांचो बायबलाविशींचो अचूक स्पश्टीकरण करपाचो अधिकार अमान्य करतात.
देवाचे खाशेले प्ररणेन बरयल्लीं आनी मूळ धर्मत्त्वां सांगपी पुस्तकां बायबलाच्या मूलस्त्रोतांत आसपावल्यांत.ज्यू सुदारक एझ्त्राच्या काळांत इ.स. पयलीं 398 वर्सा उत्तपत्ती, निर्गम, लेवीय, गणना आनी अणकार वा दुसरो कायदो (ड्युटेरोनॉमी) हीं पयलीं पांच पुस्तकां बायबलांत आसपावल्यांत. ह्या पांच पुस्तकांक 'तोरा' वा 'पेंटोट्यूक' वा 'लॉ'.अशें म्हण्टात. इ.स. पयलींच्या दुसऱ्या शेंकड्यांत 18 प्रेषितांचें (द प्रॉफॅटस)
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
लग्नसंस्था
मानवी समाजांतल्या सगळ्या संस्थांमदली एक मुखेल संस्था. हिंदू संस्कृतींत सोळा संस्कारांमदली लग्न ही संस्था केंद्र स्थानाचेर आसा. लग्नाक लागून बायल आनी दादलो ह्या दोगांय मदल्या संबंदांचें नियमन जाता. तशेंच घोव – बायल हांकां जावपी भुरग्याचो समाजीक संबंदूय थारता.
समाजाचें अस्तित्व तिगचें, ताची उदरगत जावंची हेखातीर समाजांत बरी प्रजा निर्माण जावपाची गरज आसता. ल्हानपणांतूच भुरग्यांचेर बरे संस्कार जाले जाल्यार फुडराक सद्गुणी प्रजा निर्माण जाता असो शास्त्रीय संकेत आसा. तेखातीर घोव – बायलेन धर्मा चरणान वागून सुप्रजानिर्मितीची पात्रताय जोड पडटा. लग्नसंस्कार हो अशी पात्रताय जोडपाक पूरक थरता. अशी सगळ्याच समाजांची धारणा आसा. बायल – दादल्यामदीं समाजमान्य जावपी घोव – बायल संबंद निर्माण करून आनी तांचें नियमन करून समाजकल्याणाचें ध्येय साध्य करपाचें म्हत्वाचें कार्य लग्नसंस्था करता.
पुर्विल्ल्या काळांत लग्नसंस्थाच अस्तित्वांत नाशिल्ली अशें कांय विव्दानांचें मत आसा. ताका आदार म्हणून महाभारतांतली एक कथा सांगतात. जनवरांच्या कळपांत जशें बायल – दादलो भेदाबगर लैंगिक संबंदांविशीं हेर नातें नासता ते तरेची समाजाची अवस्था उतर कुरू देशांत आशिल्ली अशें उद्दालक ऋषी आनी ताचो पूत श्र्वेतकेतू हांच्या संवादांत म्हळां. उद्दालकामेरेन अरणिधर्म प्रचलित आशिल्लो. पूण वेदांच्या काळांत भारतांत अशी पशूधर्मी अवस्था आशिल्ल्याचो पुरावो मेळना. ऋग्वेदांत सहोदराच्या लग्नाच्या संबंदांचो नवो निशेध सुचीत करपी यम – यमी संवाद वर्णिल्लो आसा. इजिप्त आनी इराणाचे संस्कृतायेंत खूब पुर्विल्ल्या काळांत सहोदरांचें लग्न जातालें, पूण ऋग्वेदाच्या काळांत लग्नसंस्था सुस्थीर जाली हें वेदांतल्या जायत्या उल्लेखांवयल्यान कळटा. तांतूतले लग्नसंस्थेचें स्वरूप मंगल आनी उदात आशिल्लें.
गृह्यसूत्रां, धर्मसूत्रां आनी स्मृति हांच्या काळापसून लग्नाचे आठ प्रकार आशिल्ल्याचें सांगलां. ह्या प्रकारांचीं नांवां ब्राह्म, प्राजापत्य, आर्ष, दैव, गांधर्व, आसुर, राकेस आनी पैशाच अशीं आसात. ह्या आठ लग्नप्रकारां भायर आनिकूय कांय लग्नांचे प्रकार वेगवेगळ्या समाजांत प्रचलित आसात.
लग्न जुळयतना जायत्या गजालींचो विचार खोलायेन जाता. तातुंतल्यो कांय अशो : वरपरिक्षा, वधूपरिक्षा, कूळ परिक्षा, लग्नाखातीर योग्य पिराय, पत्रिकांचो मेळ आनी ग्रहांची अनुकूलता. ह्यो सगळ्यो गजाली जुळून आयल्यो जाल्यारूच लग्नां शास्त्रीय नदरेन जुळून येतात. तशेंच लग्नाच्या प्रयोगांत वाङ्निश्र्चय, सीमांत पूजन, मधुपर्क, परस्परनिरीक्षण, कन्यादान, अक्षारोपण, लग्नाचो होम, गृहप्रवेशनीय होम, ऐरणीदान, घरप्रवेश आनी आशीर्वचन हीं कृत्यां चड करून आस्पावतात. तशेंच लग्न संस्कारांत कांय लौकीक प्रथांचोय आस्पाव आसा. ह्यो प्रथा प्रदेशाप्रमाण वेगवेगळ्यो आसतात. हातूंत हुंड्यापददतीचोय आस्पाव जाता. हालीसरा पारंपारीक वैदीक लग्नपददती सुवातेर, कायदेशीर सोपस्कार पद्दत आपणावपाच्यो देखी घडूंक लागल्यात. कायद्यान बायल दादलो संबंदाक मेळिल्ली मान्यताय म्हणजेच लग्न अशें थोडेभितर म्हणूं येता. कोणाय दादल्या वांगडा लग्न जातकच बायलेक कायदेशीर दर्जो फावो जाता. लग्नाक लागून मेळपी घोव – बायल ह्या पदांवांगडाच पर्यायान तांचे संततीकूय कायद्यान मान्यताय मेळटा.
भारतांत वेगवेगळ्या जातींच्या लग्नासंबंदींच्यो रुढीय वेगवेगळ्यो आसात. तशेंच, वारसाहक्क, पोटगी, दत्तक विधान हांचेयमदीं वेगळेपण आसा. प्रथा आनी परंपरा हांचोय लग्नासंबंदांत प्रभाव दिसता. स्वातंत्र्याउपरांत जें राजकीय स्थित्यंतर जालें ताका अणसरून लोकशाय राज्यघटना देशान संमत केली. लोकशायेक पोशक आनी सुसंगत थारतले अशें समान आनी एकेच तरेचें धोरण मान्य करून, लग्न, वारसो हांचेसंबंदीं नवी संहिता तयार करप आनी ती देशांतल्या सगळ्या समाजगटांखातीर उपेगांत हाडप गरजेचें जालें.
हिंदू कायद्यांत एकसूत्रीपण आसचें ह्या हेतान इ. स. 1944 वर्सा सरकारान हिंदू कायदो समिती स्थापन केली. समितीचे अध्यक्ष बी. नरसिंहराव आशिल्ले. हिंदू बायलांक दादल्यांवांगडा अर्थीक अधिकार आनी समाजीक दर्जो मेळचो आनी तेखातीर कायदेशीर वेवस्था करची हें समितीच्या कार्याचें मुखेल उददिश्ट आशिल्लें. हे समितीन सुदारिल्लें हिंदू कोडबील तयार केलें.
11 एप्रिल 1947 दिसा त्या वेळावयल्या केंद्रीय कायदे मंडळांत ‘हिंदू कोड बील’ ह्या नांवान एक विधयेक सादर केलें. पूण तातुंतल्या तरतुदींक पोरन्या मताच्या आनी रूढ मोडणाच्या हिंदू पंडितांनी विरोध दाखयलो. ताका लागून तें विधेयक तशेंच अनिर्णीत उरलें. ताचे उपरांत डॉ. आंबेडकर केंद्रीय कायदो मंत्री आसतना ह्या विधेयकाक परत चालना दिली. ताणें मूळ विधेयकाची वेगवेगळ्या भागांनी विभागणी केली आनी तें परत कायदे मंडळाफुडें मांडलें. अखेरेक इ.स. 1955त तें मंजूर जालें आनी इ.स. 1955 चो हिंदू लग्न कायदो ह्या नांवान ताचें कायद्यांत रुपांतर जालें.
हिदू लग्न कायदयाप्रमाण हिंदू लवग्नाच्यो कांय अटी थारायल्यो. ह्यो अटी पुराय केल्यार कोणाय हिंदू व्यक्तीक आपलें लग्न विधीप्रमाण करपात येता अशी ह्या कायदयाची तरतूद आसा. तशेच, ह्या कादयाक लागून लग्न करपी मनशाक सरकाराच्या नोंदणी पुस्तकांत आपलें नांव नोंदोवचें पडटा. ना जाल्यार दंड फारीक करचो पडटा.
हो कायदो अंमलांत हाडचे पयलीं वा आयले उपरांत जाल्ल्या लग्नांतल्या दोनूय पक्षांतल्या कोणाय एका पक्षाक कांय अटींचेर कायदेशीर वेगळेपण मेळोवं येता. ह्या अटींनी मुखेलपणान क्रूरपणाची वागणूक, भिरांकूळ स्वरुपाची पिडा, बुध्दिभ्रंश, पिशेपणां, लग्नाभायले संबंद हीं मुखेल कारणां आसपाक जाय.
घटस्फोटाच्या कायदयाच्या 13व्या कलमांत घटस्फोटाची वेवस्था केली. तेखातीर कांय अटीय दवरल्यात. जालें.
घटस्फोटाच्या कायदयाच्या 13व्या कलमांत घटस्फोटाची वेवस्था केली. तेखातीर कांय अटीय दवरल्यात.
एका दादलयान एकेच बायलेकडेन आनी एके बायलेन एकाच दादल्याकडेन लग्न संबंद घडवचो ही प्रथा सर्वमान्य जाल्या. भोवतेक राश्ट्रांनी हे प्रथेक कायदेशीर मान्यताय दिल्या. भारतांत भोव पत्नीत्व आनी आडवादान भोवपतीत्वाची चाल आशिल्ल्याच्यो देखी इतिहासांत मेळटा आसल्यो, तरी सद्याच्या काळांत एक पत्नीत्व आनी एक पतीत्व पद्दत सर्रासपणान चालू आसा आनी तिका कायदेशीर मान्यताय आसा. फकत मुस्लीम समाजापुरती आनी कांय आदीवासी जमाती पुरती भोव पत्नीत्व पद्दत चालू आसा. घोव मेल्यार बायलेक आनी बायल मेल्यार घोवाक परतून लग्न करपाची सामाजीक तशीच कायदेशीर मान्यताय आसा. तशेंच घटस्फोट मान्य जाल्यारच लग्नसंस्था यशस्वी जावपाखातीर तिचें उददिश्ट, कार्य आनी घटक हांचेमदीं एकसुत्रताय आसची पडटा आनी तातुंतल्यानूच ती समाजाक चड कल्याणकारी कशी जातली हाचेकडेन लक्ष दिवंचें पडटा. लग्नसंस्थेचे मुखेल घटक म्हणजे घोव आनी बायल. तांचे समाजिकायेचेर चड करून तांचें आनी समाजाचेंय हीत आदारीत आसता. सदांच मनांत असंतुश्ट आशिल्ली घोव – बायल जशीं एकठांय रावप सुखाचें वा बरेपणाचें नासता, तशेंच घटस्फोट घेवन ते एकामेकापसून पयस गेल्ल्यानूय कुटूंबसंस्थेचे प्रश्न सुटनात. ते खातीर कुटूंब रचणूक, कुटूंब जिविताचें उद्दिश्ट आनी घोव – बायलेच्या व्यापक हिताखातीर दोगांनीय जुळोवन घेवपाचे यत्न हाचेरूय लग्न संस्थेचें यश आदारीत आसता.
समाजीक भलायकेचे नदरेन लग्नसंस्थेचें म्हत्व वादातीत आसा हें खबर जाल्ल्यान हे संस्थेच्या कल्याणाखातीर लग्नसंबंद घडोवचे पयली आनी घडयल्लो संबंद तिगोवन उरचो म्हण संबंद घडयल्या उपरांत संबंदीत घोव – बायलेक तेसंबंदींचें गिन्यान दिवपी (Counselling) संस्था कार्यरत आसा. -कों. वि. सं. मं.
वर्ग:देवनागरी पानां
देवदासी
देवदासी ही धर्मीक श्रध्देंतल्यान देवाक अर्पण केल्ली बायल. मुर्तीरुपांतलो दव भौतिक सुखाचो उपभोग घेता हें कल्पनेतल्यान फुलां, धूप, निवेद्य, वस्त्रालंकार हांचे वांगडाच देवाक कलाभोग मेळचो म्हणून नाच- गायन उपभोगाखातीर देवळांतच देवदासी दवरपाची प्रथा खूब आदल्या काळासावन सुरू जाली. देवाचें सेवेंत जीण खर्चील्यार पुण्य पदरांत पडटलें आनी जल्माचें सार्थक जातलें ही आरंभाची भावना देवदासीचे प्रथेफाटल्यान आसूं येता.
देवाचो कलाभोग पुराय करपाखातीर देवदासींचें प्रयोजन आशिल्ले तरी देवळा संबंदीत एक सेवेकरी हो तांचो दर्जो आशिल्लो आनी आसा. देवळाचो वाठार झाडप, देव आनी देवळां संबंदीत वस्तूंची निगा राखप, देवाचें मिरवणुकींत नाचप-गावप आनी हेर देवळांसंबंदीत कामां तांच्या वाट्याक येतात. सुर्वेक धर्मीक भावना हें तत्व देवदासी प्रथेफाटल्यान आशिल्ले तरी कालांतरान देवदासी ही परंपरेन मेळिल्ली एक जात जावन रावली. इतलेंच न्हय, जाल्यार भोवतेक देवदासी ह्यो देवळाच्या वाठारांतल्यो भोगदासी जावन गेल्यो.
जातकां, अर्थशास्त्र, कामसूत्र ह्या पुर्विल्ल्या ग्रंथानी देवदासींचो उल्लेख मेळना. पूण पुराणांनी मात देवपुजेखातीर देवदासींची गरज मानल्या, तेखातीर सोबीत चलयो देवाक ओंपच्यो वा गणिका विकत्यो घेवंच्यो अशें सांगलां. सूर्यलोकाचे प्राप्तीखातीर सूर्यमंदीरांक नृत्य-गायनांत तरबेज अशो चलयो ओंपच्यो, अशें भविश्य पुराणांत सांगलां.
अपत्यप्राप्तीखातीर वा अपत्य जगपाखातीर पयलें भुरगें देवाक ओंपपाची आंगवण करतालें. देवाची बायल ह्या नात्यानूय चलयो ओंपताले. काळातरांन पुजाऱ्यांनी तांचो आपल्या विशयोभोगा खातीर उपेग केलो. पोरण्या ग्रीक लोकांमदीं तशेंच बॅबिलोनियांतल्या इस्टर देवळांनीय अशीच प्रथा आशिल्ली दिसता. बॅबिलोनियांतलें दरेके बायलेन एक फावट तरी अॅफ्रोडायटीच्या देवळांत, पयलें रूप्याचें नाणें दिवपी दादल्यावांगडा देवळाभायर वचून संग करून ताका तृप्त केल्यार देवी प्रसन्न जाता, असो तांचो समज आशिल्लो, अशें हिरॉडोटस म्हण्टा.
इतिहास
दक्षिण भारतांत णवव्या-धाव्या शेंकड्यांनी देवळां उबारपाचें कार्य चालू आशिल्लें. त्या काळांत देवळांनी खूबश्या देवदासींची भरती केल्ल्यान देवदासीप्रथा खूब प्रचलीत जाली. चंवरान मुर्तीक वारो घालप, कुंभारतीची पवित्र ज्योत व्हरप, मिरवणुकेंत देवासामकार नाच - पदां म्हणप असलीं कामां तांकां करचीं पडटलीं. मध्ययुगांत, कर्नाटकांत कांय जातींभितर दरेका घरांतली एक चली देवाक चली देवाक ओंपतले अशें म्हण्टात. तिका 'बसवी' अशें म्हण्टाले. अशे चलयेचें देवाकडेन वा तरसादी वांगडा लग्न करताले. उपरांत तिका खंयचेय उच्च जातींतल्या दादल्याकडेन संबंद दवरपाक मेळटलो. सादारणरणपणान बसवी जाताली. चड करून लिंगायत आनी होलेया लाकांभितर ही चाल प्रचारांत आशिल्ली. तशेच कोइमुत्तूरचे कैकोलन जातांतूय दरेका कुटुंबातली एक चली देवाक ओंपपाची चाल आशिल्ली. कैकोलन देवदासी मरतकच देवाच्या आंगावयलीं फुलां आनी वस्त्र काडून तिच्या आंगार घालताले आनी तिचें दहन जालेबगर देवाची पुजा करिनाशिल्ले. कारण तिका देवाची बायल मानिल्ल्यान देवाक सुतक आयलां अशें मानतालें.
देवदासींचें प्रकार
देवदासींच्या सात प्रकारांचो उल्लेख मेळटा.
ह्या बायलांक समाजांत व्हड मान आशिल्लो. हजरजबाबीपण, उलेवपाची कला, आवाजाची गोडसाण, तांच्या मूळ सौंदर्यावांगडा तांची न्हेसपा-नटपाची सोबीतकाय आनी धिटाय ह्या गुणांक लागून देवदासी लोकप्रिय आशिल्ल्यो. अब्बे धूब्बा ह्या फ्रँच भोंवडेकारान नोंद केल्लेप्रमाण तांकां हेर बायलांभशेन बरोवपाक, वाचपाक आनी पांयतणां वापरपाक बंदी नाशिल्ली. देवस्थाना कडल्यान मेळपी वेतनां, रावपाक घरां तशेंच तांच्या कलागुणांक लागून धनवानां कडल्यान मेळपी बिदागी, राजदरबारांनी मेळपी भोवमान हाका लागून देवदासींची सापत्नींक स्थिती बरी आशिल्ली आनी जनतेकडल्यानूय तांकां खूब मान मेळटालो. देवदासीक देवाची बायल मानिल्ल्यान, तिका अखंड सवायशिण मानून तिचेकडल्यान लग्नां वेळार व्हंकलेच्या मंगळसुत्रांतलें मणी गुथूंन घेताले. व्हंकलपावणी वतना सगळ्यात मुखार देवदासी आसप बरें चिन्न मानलें. कर्नाकांतलीं बसवीं आनी हेर सुवातींतल्या देवदासींची वरी जतनाय घेतल्यार गांवाची बरी उदरगत जाता अशें मानतात. देवदासींक जोगवा वाटल्यार बरकत येता देखून तांकां वस्त्र, कड्डण, पयशें, बोकड्यो, दूद दान दिवप, न्हवऱ्या-व्हंकलेक उंवाळपाखातीर तेचभाशेन धर्मीक सुवाळ्यांनी बायलांक आदार करपाखातीर देवदासींची मदत घवप ह्यो चालीं परंपरेन चलत आयल्यात.
अशें धर्मीक श्रध्देंतल्यान निर्माण जाल्लें हे देवदासींचें प्रथेन उपरांत वेगळेंच मोडण घेतलें. देवाक अर्पण केल्लें पुजेचे उपचार पुजारी आपणायता आनी तरी ते देवांक पावतात अशी समजूत आशिल्ल्यान पुजाऱ्याचीं सेवा केल्यार ती देवाचीच सेवा केल्ल्या भाशेन जाता. असो समज कालांतरान निर्माण जालो. पुजाऱ्यान देवदासींचो उपभोग घेतल्यार तो देवानूच घेतलो अशी भावना फुडें उत्पन्न जाली. ताका लागून देवाक ओंपिल्ल्यो चलयो आनी नर्तकी ह्यो पुजाऱ्यांच्यो दासी जाल्ल्यो. राजे आनी सरदार हांच्या विलास-सुखीखातीरूय तांचो उपेग जावंक लागलो. तांचो आलाशिरो मेळिल्ल्यान आनी प्रोत्साहनाक लागून हे प्रथेचो प्रसार जावन, ती तिगून उरलीं. अंधश्रध्देक बळी पडिल्ल्यो ह्यो ल्हान अजाण चलयो, सरदार, जहांगीरदार, पुजारी आनी भोंवडेकारांच्यो विशयवासना तृप्त करपाचें एक हुकुमी साधन थरलें.
देवदासींचें वर्ग
सदळपणान ह्या देवदासींचे वर्ग करूं येतात ते अशें-
शारिरीक संबंद दवरप/दवरप ना
कोणाकडेन संबंद दवरचो
कामाचो दर्जो
कर्नाटकांत बेळगांव जिल्ह्यांतल्या सौंदत्ती गांवांत दर पुनवेक देवदासींची जात्रा भरता. तातूंत माघांतलें पुनवेक (रांड पुनव) व्हड जात्रा भरता. ते जात्रेंत यल्ल्मा देवतेक चलयो ओंपपाची प्रथा पयलींसावन चलत आयल्या. ह्या देवदासींक 'जोगतिणी' अशें म्हण्टात. केंसांक जटा येत जाल्यार तो देवीचो राग मानून ती चली देवीक ओंपतात. ह्यो जोगतिणी गळ्यांत मणयांच्यो वा कवट्यांचो माळो घालतात, माथ्यार 'जग' म्हळ्यार देवतेचो पितूळचो मुखवटो दवरिल्ली परडी घेवन भोंवतात आनी कपलाक भंडारो लायतात. चोंडक, टाळ आनी तुणतुणें ह्या वाद्यांचे साथीचेर ते देवतेचीं पदां म्हण्टात. पोट भरपाखातीर त्यो जोगवा मागतात. पूण हालींच्या तेंपार चडशो जोगतिणी वेश्यावेवसाय करतात. नाच-गायन-वादनाचो सराव आनी शिक्षण, वंशपरंपरेन लाबिल्ल्यान गोंयांतल्यो ह्या समाजाच्या बऱ्याच लोकांनी गायन-वादन-अभिनय सारकिल्या कलांच्या मळार राश्ट्रीय नामना जोडल्या.
ओडिसांतल्या देवदासींक महारिस म्हण्टात. गंग वंशातल्या राजांनी, त्या प्रदेशांतल्या वेगवेगळ्या देवस्थानांनी देवांचे सेवेखातीर खूबश्या देवदासींची नेमणूक केल्ली. देवळांच्या उत्पन्नांतल्यान तांचो उदरनिर्वाह चलतालो. गोंयांत कलवंत, भाविणी, देवळी आनी नायकिणी अशे देवदासींचें समाज मेळटात. ह्या समाजांतले लोक (दादलें तशेंच बायलो) थळाव्या देवळाच्या संबंदीत नाच-गायन-वादना सावन ते सान्न मारपामेरेन कामां केल्ले दिश्टी पडटात. ह्या समाजातल्या चलयांचो, तीं पिरायेंत येतकच शेंसविधी करपाची प्रथा आशिल्ली. शेंसविधी हो लग्नसुवाळ्या भाशेनूच धर्मीक तसोच समाजीक सुवाळो. फकत न्हवरो म्हणून दादल्या भेसांतली चली वा एकाद्रें शस्त्र मुखार उबें करताले.
महाराष्ट्रांत खंडोबाक 'मुरळी' म्हणून चलयो ओंपतात. दादल्याक 'वाघ्या' म्हणून वळखतात. मुरळी नाचता तेन्ना वाघ्या पदां म्हणून तुणतुणें वाजयता. तमाशा आनी गांगिऱ्या नाटकांनीय ते कामां करतात. कांय मुरळ्यो वेश्यावेवसाय आपणायतात.
ही देवदासी प्रथा बंद करपाखातीर खूब यत्न जाले. सगळ्यांत पयलीं इ. स. 1910 वर्सा म्हैसूर संस्थानांत एक कायदो केलो. इ. स. 1922-23 वर्सा देवदासींक बऱ्या मार्गाक लावपाखातीर 'हिंदू युवती शरणालयम्' संस्था मद्रासांत स्थापन केली. इ. स. 1925 वर्सा डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरान निपाणींत देवदासी प्रथा नश्ट करपापसत परिशद घेतली. 1934 वर्सा मुंबय प्रांतान आनी 1947 वर्सा मद्रास प्रांतान 'देवदासी प्रतिबंधक कायदे' केले. संबंदीत लोकांक तशेंच देवदासी सज्ञान आसल्यार स म्हयने खर बंदखण आनी 500 रूपया दंड अशी ख्यास्त थारायली. 1975 वर्सा गडहिंग्लज (जि. कोल्हापूर) नगरांत 'महात्मा फुले समता प्रतिश्ठानावतीन' देवदासी भगिनी परिशद भरयली. उपरांत 15 जून 1980 ह्या दिसा अशीच परतून परिशद आयोजीत केली. विंगड विंगड राज्यांनी, देवतेक चलयो ओंपपाचे प्रथेआड कायदे केले. पूण देवदासीची ही प्रथा पुराय नश्ट जावंक ना.
पळेयात
Devadasi
वर्ग:देवनागरी पानां
एक्लिस, सर जॉन(कॅ-यू)
(जल्म:२७ जानेवारी १९०३, मेलबोर्न- ऑस्ट्रेलिया). नामनेचो शरिरक्रियावैज्ञानिक. १९२५ वर्सा ताणें मेलबोर्नची वैजकी पदवी मेळयली. उपरांत ताणें ऑक्सफेडाक (इंग्लंड) वचून १९२१ वर्सा, डी. फिल. ही पदवी मेळयली. १९२१ ते १९ ह्या काळांत ताणें ऑक्सफर्डाक काम केलें. १९३४ ते १९३७ वर्सा मेरेन तो थंयच्यान मॅगडालेन महाविध्यालयांत फेलो आशिल्लो. १९३७ वर्सा, तो परत ऑस्ट्रेलियांत आयलो आनी १९ मेरेन ताणें सिडनी हॉस्पिटलाचे वैजकी संशोधन संस्थेत संचालक म्हूण काम केलें. फुडें १९४४ ते १९५१ मेरेन न्यूझीलॅंडातल्या ड्यूनेडीन हांगासल्ल्या ओटागो वैजकीय विध्यालयांत शिकोवपाचें काम केलें. उपरांत कॅनबेराच्याराश्ट्रीय विध्यापीठांत शरीरक्रियाविज्ञान विशय शिकोवपाखातीर ताची नेमणूक जाली.
‘उपागम’ स्थानांत (synapse) संवेदना संचरणा कशें जाता हाचेर ताणें संशोधन केलें. ताणें आनी ताचे वांगडी ए. एल्. हॉजकिन आनी ए. एफ्. हक्सली हांणी कोशिकेच्या वेल्या भागावेलो विध्युतभार उत्तेजक संवेदनाखातीर कमी जाता आनी रोधक संवेदना खातीर हो भार वाडटा अशें दाखोवन दिलें. ह्या तांच्या संशोधनाखातीरच तांकां तिगाकूय १९६३ चें वैजकी आनी शरीरक्रियाविज्ञान विशयाखातीर आशिल्लें नोबेल इनाम फाव जालें.
एक्लिसाच्या ज्या कांय ग्रंथांक नामना मेळ्ळ्या, ते अशें: ‘द न्यूरोफिजिऑलॉजिकल बेसिस ऑफ माइंड: द प्रिन्सिपल्स ऑफ न्यूरोफिजिऑलोजी’ (१९५३), ‘द फिजिऑलॉजी ऑफ नर्व्ह सेल्स’ (१९५७) आनी ‘द सोसायटीचो फेलो सायनॅप्सेस’ (१९६४). १९४१ वर्सा ताका रॉयल सोसायटीचो फेलो म्हूण नेमिल्लो. १९६१ ह्या काळांत तो ‘ऑस्ट्रेलियन अकादेमी ऑफ सायन्सेस’ हे संस्थेचो अध्यक्ष आशिल्लो.
वर्ग:देवनागरी पानां
Logoreo
thumbnail|Bengalurachea rostear logoreo khellpi bhurgim.Ek moidani khell 500 – 600 vorsam savn procholit asa. Eknathachea gathent tacho ul’lekh asa. Pexveanchea kallant ghoddeacher bosun ho khell khellop zatalo oxem mhonnttat, Sodeachea kallant ganvgirea vattharamni lhan bhurgim ho khell khellttat. Lakddache cheptte vattkule kuddke vo cheptte fator vo nolleancheo nollkutteo ekamekacher manddun dovorpache ani poixilean pel’l marun he fator uddovpache oxe torecho ho khell asta,Hea khella khatir je fator vaportat tankanch logoreo mhonnttat. 6 cheptte vattkule fator ani ek kollos mellun 7 logoreo astat. Soglleant pondak dovorpachi lagor 5 tem 6 inch veasachi asta, Modleo logoreo he lagore poros lhan lhan zavn soglleant voilea kollosacho veas 2 tem 3 inch asta. Zoim logoreo manddun dovortat thoim modhiobindu kaddun tache bhonvtonni don vattkull ankhun ghetat,Vattkullacho modheo regesavn ek somantor reg kaddttat. Hika nemreg mhonnttat.
thumbnail|LogoreoHea khellant don pongodd vantto ghetat.Dor eke vatten 5 – 10 khellgodde astat. Eka pongddantle khellgodde pel’l marun logorenchi mall foddttat ani ti poddttokoch porot logoreo manddpacho iotn kortat, Hankam khellpi vo rochpi mhonnttat, Nemregeche altoddin ube ravn pel’l marpacho asta, Dusre vatteche khellgodde mukhavoile vatten lhan vattkullachea bhair ube ravn pel’l jikhpacho iotn kortat, Pel’l logorek lagnastana zomnir poddun voir voita ten’na sokoil poddche adim to jikhlear pel’l marpi goddi bad zata,Pel’l jikhlona zalear dor ekleavotin tin tin khepe marunk melltta. Logoreo podd nastana legit soglleanche pel’l marun zatokoch ddav purai zata, Logori khellpi pokxantlea khellgoddean pel’l marun logoreo uddoitokoch virodhi gottantle khellgodde soglleo logoreo dhattea vattkulla bhitoruch patllavn ghaltat, Punn khellgodde soglleo logoreo porot manddche adim ekech favttim hem kam korunk melltta. Khellpi khellgodde poddleleo logoreo manddun dovorta astana dusrea pokxantlo ek khellgoddo pel’l kaddun dhakttea vattkullant ubo ravn logoreo manddpeam modim konnacherui to pel’l marta. To pel’l zomnik lagnastana logoreo manddpeam modlea konnacheai angak laglear zachea nemak lagun logoreo poddttat to goddi bad zata. Uprant dusro khellgoddo pel’l marta.
Logoreo uddovpi gottan logoreo uddoitokoch pel’lak hat lavpacho nasta Tech porim vhoddlea vattkulla bhair vochpachem nasta, Toxem kelear to goddo bad thorta.Virodhi gottantlea khellgoddeamni marlolo pel’l chukoit tannim lagoreoi manddpacheo astat. Heo logoreo rochun zaleo mhonnttokoch ddav purai zata.
Ddav suru kortana khellpi vattkuleachea ordea bhagant ube ravtat ani jhelpi dusrea ordea bhagant ube ravtat.Logoreo poddosor vo ddav sompo meren khellgoddeamni mukhavoile vattenchean ord vattkullant palov ghalpachem nasta.Logoreo poddttokoch mat teo manddisor vo nem marpi bad zaisor khoincheai khellgoddeank moidanachea (vhodd vattkullachea) khoincheai bhagant vochunk melltta.
Dor pongddak don vo tin ddav khellunk melltta Logoreo uddoitokoch khellpi pokxak 10 gunn mellttat, Logoreo porot manddttokoch 5 gunn  mellttat, Jhelpi pongddan marlolea dor eka khellgoddea bodol tea pokxak 5 gunn mellttat. Khellache nem moddlear tea tea pongddak 5 gunn unnem kortat, Sogllea ddavamni mell’llole gunn ektthaim korun jea pongddache gunn chodd zatat to pongodd zoitivont zata.
वर्ग:Konknni वर्ग:Khell वर्ग:Romi panam
Tollem Sukolem - Dulpod
“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”
Tollem Sukolem
Type: Dulpod
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok 1,
Literary form: Satire ?
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Ilhas, Goa. 30.05.2005.
Tollem sukolem,
The pond has gone dry,
Bhokem mhojem,
Babuddem rê zalem.
Is now lonely.
After the pond dries,
Bokheak mhojea,
My stork
Mannik melltolem.
Will find a gem.
Mannik melltokoch,
When she finds a gem,
Bokhem mhojem,
Girest zatolem.
will become rich.
When she becomes rich,
Kazar zatolem.
Kazar zatokoch,
When she gets married,
Tantiam ghaltolem.
will lay eggs.
Tantiam ghaltokoch,
When she has laid eggs,
will hatch chicks.
When she hatches her chicks,
Manan bhoumtolem.
Will go about with great honour.
Manan bhoumtokoch,
When she goes about with great honour,
Matrem zatolem.
will become old.
When she becomes old,
Moron vetelem.
will die.
Bokhem mortokoch,
When my stork dies,
Tollem mhojem,
My pond
Portun bhortolem.
will fill up again.
Polleiat
Dulpod Goenche
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Dulpod वर्ग:Romi panam
देवमासो
देवमासो दर्यांत मेळपी सगळ्यांत व्हडलो प्राणी. सिटॅसिया गणांत आस्पाव जावपी सगळ्या नुस्त्यांक देवमाशें अशें म्हण्टात. देवमासो हो उदकांत मेळपी एक सस्तन प्राणी आसून, तो संवसारांतल्या सगळ्या दर्यांनी मेळटा. कांय खाशेल्या शारिरीक लक्षणांक लागून तांची आर्किओसीटाय मिस्टिसीटाय आनी ओडाँटोसीटाय अशा तीन उपगणांनी विभागणी केल्ली आसा. आर्कीऑसीटाय उपगणांत इओसीन आनी ऑलिगोसिन ह्या काळांत अस्तित्वांत आशिल्ल्या देवमाशांचो आस्पाव जाता. सद्या हे देवमाशे अस्तित्वांत ना. फकत तांच्या जीवाश्मांच्या आदारान तांचो अभ्यास करप जाता. मिस्टिसीटाय उपगणांतल्या देवमाशाच्या ताळ्यांत दांत नासतात. दांतांचे सुवातेर हाडाची पातळ मांव आसता. दांत नाशिल्ल्यान तांकां आपणालें खाण मेळोवपाखातीर खूब उदक तोंडांत घेवंचें पडटा. उदकांत आशिल्ले बारीक बारीक जीव खातात आनी उदक परत भायर सोडटात. उदकांतले बारीक बारीक जीव गाळपाखातीर तांच्या मुखांत खाशेली वेवस्था आसा. ह्या उपगणांतले देवमाशे खूब व्हड आसून ते चड करून थंड दर्यांत सांपडटात. ब्ल्यू व्हेल, ग्रे व्हेल, हंपबॅक व्हेल, रायट व्हेल, फिनबॅक व्हेल हांचो मिस्टिसीटाय उपगणांत आस्पाव जाता. हातूंतलो निळो देवमासो (ब्ल्यू व्हेल) हो धर्तरेवयल्या सगळ्या प्राण्यांपरस व्हड प्राणी. ताची लांबाय 31 मी. परस चड आसता. सादारणपणान ताचें वजन 115 ते 122 टनांमेरेन आसता. ओडाँटोसीटाय ह्या उपगणांतल्या देवमाशांक दांत आशिल्ल्यान ते हेर व्हड नुस्तें आनी प्राणी खावपाक शकतात. ते दांतांचो उपेग फकत आपले भक्ष धरपाखातीर वा दुस्मानांचेर घुरी घालपाखातीर करतात. ते आपलें खाण केन्नाच चाबून खायनात. तांचें कट्टें असमित (Asymetrical) आसून, हे जातीचे देवमाशे मुखेलपणांत उश्ण दर्यांत सांपडटात. स्पर्म व्हेल, किलर व्हेल, नॉरव्हेल, पायलट व्हेल आनी चोंच आशिल्ल्या देवमाशांचो ह्या उपगणांत आस्पाव जाता.
सादारणपणान तिनूय उपगणांतल्या देवमाशांचें बाह्य स्वरूप लागी लागीं एकसारकेंच आसता. तांचे मुखावयले अवयव वल्ल्यांत (फ्लीपर) रूपांतर जाल्लें आसून, तांचो उपेग ते पेंवपाखातीर आनी आपले कुडीचो तोल सांबाळपाखातीर करतात. देवमाशाचो फाटलो (Pelvic girdle) भाग सरळ आसून तो फाटीकण्यासावन वेगळो जाल्लो आसा. शेंपडेच्या तोंकार दोन आडवे पांखाटे आसतात. तांच्यो नाकपुड्यो तकलेचे वयले वटेन आसतात. तांची कात दाट आनी सुळसुळीत आसता. कात आनी मास हांचेमदीं ओशीचो थर आसता. चड थंड आनी चड उश्ण उदकांत आपले कुडीचें तापमान एकसारकें दवरपाक हे ओशीचो उपेग करतात. तो सस्तन प्राणी आशिल्ल्यान भुरगेंपणांत देवमाशांच्या कुडीचेर बारीक-बारीक ल्हंव आसता. देवमासो वाडटा तशी तशी ताची ल्हंव झडूंक लागता.
देवमाशाचें पोट व्हड आसून तें वेगवेगळ्या भागांनी विभागिल्लें आसता. ताची जीब मासाळ आसता. नाकपुडयो तकलेचे वयले वटेन आसून त्यो फुफुसांक जोडिल्ल्यो आसतात. तांचीं फुफुसां खूब व्हड आसतात. तांकां आपल्या फुफुसांनी वारो घेवपाक उदकावयर येवंचें पडटा. एक फावटी आपल्या फुफुसांत वारो भरून देवमासो सुमारएक वरावयर उदकांत रावूंक शकता. उदकांत आसता तेन्ना देवमाशाक पयसुल्लें लेगीत वारें बरें दिश्टी पडटा. तांच्या दुकांच्या ग्रंथींनी आशिल्लो तेलकट पदार्थ, ताच्या दोळ्यांची खाऱ्या उदकासावन राखण करता. देवमाशाची लांबाय 1.3 मी. ते 31 मी. मेरेन आसता, जाल्यार वजन 45 कील ते 135 टनांमेरेन आसूंक शकता. मादी, नर वेगवेगळ्या उपगणांनी मेळपी देवमाशाचो रंग वेगवेगळो आसता. कांय देवमाशांक तांच्या रंगाप्रमाण नांवां दिल्ली आसात. देखीक - ब्ल्यू व्हेल, ग्रे व्हेल, व्हायट व्हेल, सल्फर बॉटम व्हेल.
सादारणपणान देवमाशे गरमेच्या दिसांनी फळटात. फळ्ळेउपरांत मादी सुमार 11 ते 12 म्हयन्यांनी वियेंता. ती दर खेपे फकत एकाच पिलाक जल्म दिता. सादारणपणान जल्माक आयिल्ल्या देवमाशाची लांबाय 1.6 मी इतली आसता. निळ्या देवमाशांत ती 6 ते 7 मी. आसता. मादी आपल्या पिलांक उदकांतूच जल्म दिता. जल्म दिलेउपरांत ती आपल्या पिलाक ताचो पयलो उस्वास घेवपाखातीर उदकावयर धुकलता. सुर्वेक पिलांचे शेंपडेचे आनी मुखावयले पांखाटे मोव आसतात. पूण उपरांत ते रोखडेच घट जावन पिलां तांच्या आदारान पेंवपाक लागतात. मादी आपल्या पिलाची सुमार 6 ते 9 म्हयन्यांमेरेन जतनाय घेता. देवमासो हो सस्तन प्राणी आशिल्ल्यान मादी आपल्या पिलाक दुदाचेर वाडयता. दुदांत गटाय चड आशिल्ल्यान पिलांची रोखडीच वाड जाता.
चडशे देवमाशे ऋतूंप्रमाण स्थलांतर करतात. तातूंतले कांय 5,000 किमी. मेरेन पयस वतात. कांय देवमाशे आपलें खाण मेळोवपाखातीर एके सुवातेसावन दुसरे सुवातेर वतात. सादारणपणान देवमाशें सगळ्या दर्यांनी सांपडटात. पूण धुव्रीय उदकांत तांचें प्रमाण चड आसा. देवमाशे आपल्या हेर सांगात्यांक शिटकावणी दिवंचेखातीर वेगवेगळ्या प्रसंगांप्रमाण विंगड विंगड आवाज काडटात. तांचो आवाज मनशाच्या आवाजापरस, सुमार तेरा पटींनी व्हड आसता.
देवमासो हो एक सवकास पेंवपी प्राणी आसून तो एका वराक सुमार 25 ते 38 किमी. अंतर हुपूंक शकता. शेंपडेंची वयर - सकयल हालचोल करून तो मुखार सरता, जाल्यार शेंपडेंची आडवी - तिडवी हालचाल करून तो दिशा बदलता. वल्ल्याभाशेन आशिल्ले मुखावयले पांखाटे तांची कुड सांवरतात.
सादारणपणान सगळ्या जातींचे देवमाशे पंगडा पंगडानी रावतात. एका पंगडात सु. 20 ते 1,000 देवमाशे आसपाक शकतात. पूण निळो देवमासो चड करून एकलोच भोंवतो वा तांचे पंगड खूब ल्हान आसतात. पंगडान राविल्ल्यान तांकां आपलें खाण मेळोवपाक सोंपें जाता. तशेंच, पंगडात राविल्ल्यान ते आपलें संरक्षण करपाक शकतात. गरजेप्रमाण ते एकमेकांक आदार करतात. जर तांच्या पंगडातलो कोणूय दुयेंत पडत जाल्यार वा जखमी जाल्यार, पंगडातलें हेर देवमाशे ताचेर देखरेख दवरतात. मादी पिलाक जल्म दिता तेन्ना हेर मादयो तिका आदार करततात. देवमासो हो एक भिजूड प्राणी. मात लेगीत आवाज कल्यार तो भियोता. भियेतात तेन्ना ते घट्ट एकमेकांक तेंकून रावतात आनी नेटान पेंवपाक लागतात. हो तांचे भिजूड वृत्तीक लागून कोळी लोक, कांय जातीचे देवमाशे सहज धरतात.
देवमाशांसावन मेळपी तेल, चरबी आनी मास हांकां खूब मागणी आशिल्ल्यान खूब पयलींसावन देवमाशांची शिकार जायत आयल्या. विसाव्या शेंकड्यांत 'हारपून गन' ह्या पिस्तुलाचो सोद लागिल्ल्यान, ताच्या आदारान व्हडा प्रमाणांत देवमाशांची शिकार जावपाक लागली. हाचो परिणाम म्हळ्यार कांय देवमाशांच्यो जाती काबार जावपाक लागल्यो. ह्यो जाती तिगोवन दवरपाखातीर इंटरनॅशनल व्हेलींग कमिशनान सगळ्या दर्यांनी कांय खाशेल्या जातींच्या देवमाशांची शिकार करपाक बंदी घाल्या. कांय तारवटी लोक दर्यांतल्या संकटांच्या निवारणाखातीर देवमाशांची पूजा करता.
वर्ग:देवनागरी पानां
Ami Bhurgim Supurlim - Gaion
Ami bhurgim supurlim
We, small children
Type: Hymn
Source: Gaionacho Jhelo, 1995 edition, A-3, p. 2
Lyrics: Vasco do Rego, Panaji, Ilhas, Goa.
Version 1: George D’Gama, Saligão, Bardez, Goa
Version 2: Agnelo D’Souza, Pilar, Ilhas, Goa
Version 3: Joaquim Rodrigues, Anjuna, Bardez, Goa
Publisher: Goychi Sevadhormik Somoti (Pastoral Institute), Old Goa, Goa 403 402
Translated by: Alfred Noronha, Pandavaddo, Chorão, Goa 403 102. August 2005
Ami bhurgim supurlim,
We, small children, Jezu amcho môg korta,
Jesus loves us,
amcher To hat dovorta,
He places His hands on us,
amkam vengent To gheta.
He gathers us in his embrace.
Refrain:
Jezu amchea, Tujê sorxem
Dear Jesus, to you,
dhanvun-dhanvun ami ietanv,
we hasten,
we seek your blessing
Tujê vengent ami liptanv.
Amchê-sarko bhurgo zaun,
Jezu denvlo sorgar thaun;
Jesus descended from heaven;
amkam Aplea Bapachim
korcheak bhurgim mogachim.
to make of us his Father’s loving children.
Jezu, amchi rakhonn kôr,
Jesus protect us,
sodanch amcher hat dovor,
place always your hands on us,
Tujê sarkim amkam kôr,
make us like you,
Tujê bori sorgar vhor.
and take us to heaven with you.
Polleiat
Ankvar Mariechea Manak Gaionnam
Sondorbh
वर्ग:Konknni वर्ग:Ankvar Mariechea Manak Gaionnam वर्ग:Gaionnam वर्ग:Romi panam
Rosario Rodrigues Goycho Shakespere
Polleiat
वर्ग:Konknni वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh वर्ग:Itihas / History वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok वर्ग:Romi panam
अ
thumbnail|'अ' चें बदलतें स्वरूप ‘अ’ हें सगळ्या भासाच्या वर्णमालेंतलें पयलें अक्षर आसून पाणिनीन ताचो उच्चार कंठापसून जाता अशें सांगलां. (अकुह विसर्जनीयानां कण्ठः). वेगवेगळ्या उच्चारा प्रमाण संस्कृत भाशेंत हाचे सानुनासीक आनी निरनुनासीक अशें 18 भेद जातात. हिन्दी आनी हेर भारतीय भासांत ‘अ’ चे फकत ऱ्हस्व आनी दीर्घ उच्चार जातात. फकत दोंगराल वाठारांत, जंय पयसुल्ल्यान लोकांक उलो मारून आपोवचे पडटात तेन्ना प्लुत ‘अ’ चो वापर करतात. ( ‘प्लुत’ म्हळ्यार दीर्घा परस चड असो तीन मात्रां इतलो लांब उच्चार जावपी आकारादी स्वर) ‘अ’चे अर्थ सांगल्यात ते अशेः- (1) आदीवर्ण – ‘अक्षराणांकारो s स्मि ’- अक्षरांतलो आकार हांव (गीता 10.33). वाङमयाचें आदी बीज. (2) प्रणवाची पयली मात्रा. (3) नञर्थक – नेति नेति – सुचोवपी. (4) शिव, ब्रह्मा, वायू आनी वैश्वानर. अः शिखायां सिद्धमन्त्रे त्रग्राहे s र्के रथार्वणि । चक्रे कुक्कुटमूर्ध्नीन्दुबिम्बे ब्रह्मेशविष्णुषु ।। (नानार्थमंजिरी)
अर्थ – ज्वाळा, मंत्र, पावस, रथाचो घोडो, चक्र, कोंब्याटी तकली, चंद्रबिंब, ब्रह्मा, शिव, विष्णु हे ‘अ’ चे अर्थ जावन आसात. ‘अ’ चे रचणुकेविशीं वर्णोद्धारतंत्रांत असो उल्लेख आसाः- एक उबी आडी आनी तिका दोन आडयो फुट्टात. एक बागोवन वयर वता आनी दुसरी बागोवन सकयल येता. सनपयलीं चवथ्या शेंकड्यांत ब्राह्मी लिपी पसून आयचे देवनागरी लिपी मेरेन वेगवेगळ्या शेंकड्यांत ‘अ’ च्या रूपाचो बदल जालो तो असोः-
संदर्भ
वर्ग:देवनागरी पानां
Romi Lipiecho Fuddar
Prostavona
Bhas mon’xak mon’zati thaun veglli korta. Moni asa ti zat mon’zat. Mon’zat moni, ti uloinam. Monis uloyta. Bhas mon’xak Devachem dennem. Jim mon’xam apli bhas ulounk loztat vo uloinant tim Devak okman kortat mhonnlear chuk zata? Monis aplea somaza, votthara ani dhorma pormannem bhas uloyta. Sonvsarantli khoinchi-i bhas ami ghetli zalear ti bhas poili lok uloyta ani uprant goroz poddlear ti borounk lagta. Mhonntoch monis bhas poili uloyta ani magir borounk lagta. Dekun bhasvijnani (linguists) bhaxechea mollar tonddi bhaxek (oral language) poilem sthan ani borounche bhaxek dusrem sthan ditat.
Lipi
Bhas borovpak kurvo zay. Tea kurvanche volleriek lipi mhonntat. Bhaxek ani lipiek kosloch sombond nam. Bhaxek apli mhonnloli soimbik lipi asunk zay oxem kaim zonn mhonntat. Bhasvijnanant (linguistics) ‘soimbik lipi’ hem utor vaprinant. ‘soimbik lipi’ hem utor Konknnik Devnagori lipi zay mhonn hott dhortoleamni ghoddoylam vo bhaddeachem haddlam. Je bhaxe khatir ek khas lipi ghoddoylea zalear ti lipi tie bhaxechi ‘nizachi lipi’ vo ‘soimbik lipi’ oxem zay zalear mhonnum-ieta. Dekik Kon’nodd lipi Kon’nodd bhaxe khatir ghoddoilea. Bhas borounk ji lipi lok vaporta ti lipi tie bhaxechi lipi zata. Lipi bhas borovpak ek sadhon, ek sonket (symbol), ek madhyom’(medium).
Lipiecho ani povitrponnacho kaim som’bond nam. Mhonntoch ekie bhaxek omkich lipi vaprunk zay oso nem’ vo kaido nam. Khoinchi-i ek lipi ekie bhaxe khatir lokachea mathear bollan vo kaide korun thapunk zainam. Apli bhas borovpak apnnak zay ti lipi vaporcho hok ani mekllik lokak asa. Dekik Sindhi bhaxek Farxi–Arbi lipi kaim xenkddeam thaun vaportat. Bharotak svotontrotay melltoch Bharot sorkaran Devnagori lipi Sindhi bhaxechi lipi mhonn mandun gheunchi oxem tharoylem. Punn Sindhi lokan to nirnnoi mandun ghetlo nam. Taka lagun az Sindhi bhaxek Farxi-Arbi ani Devnagori hio don lipio asat. Te bhair Sindhi borovpak kaim zonn Gujorati ani Romi lipio vaportat. Kaxmiri bhaxek Farxi-Arbi ani Devnagori hio don lipio asat.
Konknnicheo lipio:
Romi, Devnagori, Kon’nodd, Molyallom’ ani Farxi-Arbi oxem panch lipiamni Konknni boroytat. Haka lagun Konknni bhaxek lipi nam oslo vad kaim vorsam fattim choltalo. Ho vad chukicho. Inglez, Latin ani her Evropi bhaso Romi lipient boroitat. Tea bhasank apli mhonnloli lipi nam. Tori-i tankam lipi nam mhonn konn mhonncho nam. Konknnicho chodd vavr az Romi, Devnagori ani Kon’nodd lipiamni zata. Hio tin lipio az Konknnichio mukhel lipio zaliat. Lokak zai meren tio choltolio ani urtolio. Konknniche sorv uchar dakounk hio lipio unnio poddtat. Konknni khatir ek khas lipi ghoddounk zai asli. Punn tem kam’ konnem kelem nam. Konknni Aryon ghorannenatli bhas dekhun tichi nizachi lipi Devnagori oxem vad ghalpi asat. Gujorati, Bongalli, Ponjabi, Oriya, Assami hio soit Aryon bhaso. Punn tio bhaso Devnagori lipi vaprinant. Tankam Brahmi lipi thaun upzol’lio aplioch lipio asat. Devnagori lipi Konknnichi ‘soimbik va nizachi lipi’ mhonn sangpi ani mandun ghevpi monis amche modem asle ani azunui asat. Devnagori lipient kaim kurvo vaporlear mat Konknniche uchar dakounk zatat. Konknni borounk atam chalu aschi Devnagori lipi ani tichi borounchi rit kitli chukta ani unni poddta hacher Thomas Stephens Konknni Kendran (TSKK) zaitem boroylam, sanglam ani purave diun dakoun dilam. Mhonntoch to vixoi atam porot hanga diunchi goroz nam. Lipie poros Bhas gorjechi. Lipiecher chodd bhar ghalear lipi urtoli punn Konknni urchi nam.
Febrer 26, 1975 disa, Sahitya Akademi, Novi Dil’li hinnem Konknni ek svotontr sahityik bhas mhonn manyotai dili. Hi manyotai ditana lipiecho ul’lekuch na hem ami motint dhorunk zai. Sahitya Akademin Devonagori lipi Konknnichi odhikrut lipi mhonn mandun ghetlea osli chukichi ani fottichi mahiti kaim Konknni boroupi ditat. Sahitya Akademichea sobar monnddollan Konknni bhaxek manyotai ditana oxo tthorav ghetla: “As Konkani fulfils the criteria formulated by the Akademi for recognition of a language, it is recognised as an independent modern literary language of India.”
20 Agost 1992 disa Konknnik Bharotachea Sonvidhanachea attvea porixixttant (Eighth Schedule of the Constitutions of India) zago mell’lo. Thoim soit lipiecho ul’lek na. He vixim Thomas Stephens Konknni Kendrant purave asat. Zankam te zai tamnnim TSKK-ant ieun te polleunk zatat. 4 Febrer 1987 disa Konknni Gõychi razbhas zali ani Devonagori lipi Gõy rajya khatir odhikrut lipi mhonn razbhas kaido pas zalo. Mhonntoch Gõyant mat sorkari mollamni Devonagori lipi Konknnichi odhikrut lipi. Gõya bhair Konknnichi ek odhikrut lipi na.
Bhaxechea andolona vellar rostear ailolo choddso lok Kristanv ani te Romi lipiek tenko divpi. Tankam dislolem Romi lipientli Konknni Gõychi razbhas zatoli. Punn Konknni Porjechea Avazan tankam fottoile. Bhaxechem rajkaronn korun, Romi vachtoleancho ani tea lokacho vapor korun “Kama purto mama” hem dhoronn apnnaun Devonagori lipiek tenko ditoleamnim aplo faido korun ghetlo. Konknni kodde chear xekddeam poros chodd kallachi pormpora aslololi nanvazti Romi lipi bhair marli ani 100 vorsanchi soit pormpora naslole ani lokak naka aslole Devonagori lipiek bhitor ghusoili, rigoili mhonnlear chuk zait? Tea vellar Romi lipient Konknni boroitoleamnim, vachpiamnim ani fuddariamnim Devonagori borabor Romi lipi Konknnichi odhikrut lipi zaunk zai mhonn nettan vavr kelolo zalear az Gõyant Konknnichem chitr vegllem zatolem aslem. Kristanvancho tenko Devonagorik na ani sorv Hindu lokacho tenko Konknnik na dekun razbhas kaido kagdar urla.
Konknnichi poili lipi
Purtugez Gõyant ieunche adim hangacho lok Konknni uloitalo. Punn ti borounk vaportale mhonn khatren sangpak kosloch puravo az meren mhaka mellunk na. Tea kallar Gõyant borovpak Moratthi bhas vaportale mhonn sangpak itihasik purave melltat. Gõyant tednam muttbhor xiklole lok Moratthi bhaxent dharmik sahity vachtale ani hixob dovorunk ti vaportale. Tea kallar Gõyant Moratthi, Devonagori lipient nhoi punn holle Kon’nodd lipient (Old Kannada script) boroitale. Purtugez Gõyant ieunche adim khup Konknni sahity aslem tem Purtugezamni lasun uddoilem osleo kannio amche Konknni borovpi sangtat ani choddso Konknni lok hem Devachem utor mhonn patieta. Devonagori lipient Konknni boroilolem kainch sahity na hem khor sot lipovpak ani aplem lhanponn dusreank kollchem nhoi mhonn heo pokio kannio atanchea kaim boroupeamni ganvar gazoileat. Hantum tilla itlem sot na. Purtugez Gõyam ieunche adim Konknnint boroilolem kainch naslem, kiteak tika borounchi porom’porach nasli. Konknni fokot tonddar gholltali.
Konknnint borovpachi survat, Gõyant Sollavea xekddeant ailolea Fransiskon ani Jezvit padrimni keli. Tankam Romi lipi ietali. 1556 vorsa Pornnea Gõyant Jezvitamni Bharotantlo poilo chhapkhano suru kelo. Hea chhapkhaneant Konknni pustokam Devonagori lipientlean chhapunk khille (fonts) nasle. Hea don mukhel karonnank lagun tamnnim Konknni khatir Romi lipi vaporli ani Konknni borounchi buniad ghalun dili. “Konknni khatir te Konknni xikunk nant, Kristanv dhorm’ prosar korunk tamnnim Konknni apnnaili.” Oslo arop kaim Konknni boroupi tancher kortat. Ho arop kortoleank Romi lipiechi ani Romi lipient zal’lea ani zata tea vavrachi nosai zata. Bhaxe khatir dusri bhas konnuch xikona. Ti eka ud’dexa khatir, aple gorje khatir xikta. Mhonntoch dhorm’ prosara khatir mixonorimni Konknni apannaili hantunt chuk kitem asa? Portench zalear tanchi khorich tokhnnai zaunk zai asli. Konknni khatir tamnnim Romi lipi apnnaunk nasloli zalear Konknni sahityachi buniad poddunk Xennoi Gõybabachi va her konnachi amkam vatt rakchi poddtoli asli! Ghoddie ti buniad poddchich nasli ani az zo man Konknnik mell’la to mellcho naslo!
Te firngi mixonori Konknni bhas xikle. Tantle kaim zonn Konknniche ponnddit zale. Tamnnim Evrop desam thaun Gõyant ievpi mixonori padrink Konknni xikunk adar korche khatir Konknni vyakoronnam ani xobdkox boroile. 1570 vorsa Sam Paulu kolejint thaun Romak aschea Jezvitanchea xrextt vhoddilak boroilolea potrant Sam Paulu kolejint Konknni xikoitat ani xiktoleank Konknni xobdkox ani vyakoronn vaprunk melltat hacho ul’lek asa. Tea kallar Gõyant vavr kortolea mixonorimni dharmik pustokam boroilim, her bhasanchim dharmik pustokam Konknnint bhaxantor kelim. Gitam, gayonam boroilim. Konknni pustokam chhapun kaddlim. Oxi tamnnim Romi lipi vaprun Konknni bhaxek borovpachi buniad ghalun ti voir kaddli. Tea kallar tamnnim Konknni borounk vaporloli rit uch’charak lagim asli ani ti vijnanik (scientific) asli. Tonddi asloli Konknni bhas borpavollichi bhas zali. Konknni bhaxek ho man Purtugez ani Evropi mixonorimni zoddun dilo. Hi sot gozal ami mandun gheunchich poddta.
1560 vorsa Purtugez sorkaran Gõyant in’kvijisão (inquisition) suru kelem. 1684 Vorsa Purtugez sorkaran Konknnicher bondi haddli. 1759 vorsa Purtugez sorkaran Jezvitank Gõyant thaun bhair ghale. 1773 vorsa Jezvit sonvstha pap saiban chepun dovorli. Uprant her dharmik padrink Gõyant thaun bhair ghale. Haka lagun Konknnicho vavr bond poddlo. Gõyche padri Purtugez bhaxent aplem xikop korunk lagle. Tich bhas tamnnim apnnachi keli. 1812 vorsa in’kvijisão Purtugez sorkaran kaddlem. Tednam Gõychea padrimni ani kaim mon’xamni Konknni portean boroupak survat keli. Tanche Konknnicher Purtugez bhaxecho probhav chodd aslo. Haka lagun tanchi Konknni firngi Konknni zali. Konknni boroupachi rit kaim kodden chukiche vatten geli. Hich Konknni 1948 vorsa meren Gõyant ani Gõykaram modem choltali. Joaquim Antonio Fernandes hea Konknnichea zannkaran Bombaim thaun Konknni sarki boroupak survat keli ani herankui apli rit tannem xikoili. Mumboi mhadormprantachem (archdiocese) nemallem ‘Udentichem Neketr’ hantlean tannem apli novi sudarit borovpachi rit loka meren povoili. Chodd unnem tich rit atam Romi lipient Konknni borovpak vaportat. He ritint soit Konknniche kaim avaz dakounk kurvo nant ani thoddem unneponn asa.
Romi Lipiecho Fuddar
Lipiecho fuddar bhaxecher adarun asta. Bhaxecho fuddar ti bhas vaportolea mon’xancher adarun asa. Ek bhas uloitolo, vachtolo ani boroitolo somaz zor na tor te bhaxek fuddar na. Bhaxek fuddar na zalear lipiek khoincho ani koslo fuddar astolo? Gõychi suttka zaunche adim apunn vhodd mhonn somzupi kaim Kristanv mon’xam Purtugez bhas xiktalim ani aplea ghorant Purtugez uloitalim, vachtalim ani boroitalim. Purtugez bhas tanchi avoibhas koxi zal’li mhonn sanglear chuk zaunchi nasli. Aplea kamgaram ani Purtugez ienaslolea mon’xam kodde mat tim Konknni uloitalim. “Bhattkarank Purtugez ani munnddkarank Konknni” hi rit Gõybhor choltali. Purtugez bhov thoddi zanna aslolo monis soit voilea panvddeacho ani Konknni bori zanna aslolo mat sokoilea dorjeacho oslem chintop Gõykaram modem choltalem.
Visavea xekddeache survater sirvis mellpak zaitim Kristanv Gõykaram Gõyam bhair gelim. Gel’le kodden tanchim bhurgim Inglez madhyomant xiklim. Haka lagun tanchi ghorchi bhas Inglez zali. Inglez xikloleam modem bhattkar ani munddkar ho forok urlo na. Gõyant Inglez xikop bhitor sortoch adim ghorant ani ghora bhair fokot Konknni uloupi sadim mon’xam soit aplea bhurgeam kodde tambddi Inglez (Konglish) tasunk laglim. Atam Gõychim Kristanvam ekameka kodden uloitana Inglez va tambddi Inglez chodd vaportat ani Konknni unni uloitat. Hindu loka kodde uloitana mat Konknni vaportat! Igorzank lagun Konknni azun urlea. Atam Misam Inglejint zaunk lagleant. Haka lagun Konknni bhas Kristanv lokachea jivitantli unni unni zaunk laglea. Ti azun kitle dis tanchea jivitant urtoli? Hea gom’bhir prosnacher vichar zaupak zai.
Gõyant Moratthik man ani zago Hindu somaz dita. Tankam ti aplea dhormachi ani daizachi bhas koxi dista. Tantlea boreach zonnanchea mota prokar Moratthi tanche sonvskrutayecho okhonndd vantto. Romi lipientle Konknnicho som’bond pornne Konknni kodde chodd asa. Tika 480 vorsancho itihas asa. Dekun Romi lipi az Gõyant Konknnichem daiz zalea. Romi lipi porki desachi dekun ti amche bhaxek vaporop sarki nhoi, ti amchem daiz nhoi oxem vad ghalpi asat. Purtugezamni Gõyant kazu, chiku, onnos, sitafoll, ramfoll, bottatte, ttomatt, mez, kodel, bank ani kitleoxeoch vostu haddleo. Ttivi, reddio, grainddor,saykol, bos, viman ani hozar bhaileo vostu amchea sodanchea jivitacho bhag zaleat. Finrgi amcho des soddun vetoch, teo vostu bhaileo mhonnun ami teo bhair marunk nant. Romi lipi Gõyant 495 vorsam pasun asa. Ti ek mat kiteak porki zata ani kiteak mhonn ti ami kuxin dovorunk zai? Ti samballop ani ticho vapor vaddoup Konknnik faideachem tthortolem. Tika konnachi bhik naka. Jem kitem tika mellpak zai tem hok’kan ani kaidean mellunkuch zai. Hem sogllem motint dhorun Romi lipientlea Konknnichea fuddara khatir heo sokoileo suchovnneo ani mud’de manddtam:
Sompovnni
Konknni bhaxecho, lokacho ani mahiti tontrgineancho vichar kelo zalear vis ani ek (ekvis) xenkddeant Sorv Konknni lokan Romi lipich Konknnichi odhikrut lipi mhonn mandun gheun tantum Konknni borounchi rit sudarun ti vaporop xanneponn thartolem. Romi lipiecho fuddar sorkarachea hatant vo sorkari sonvsthanchea hatamni nam. Romi lipiecho fuddar ghoddounk soddvonnar ieuncho nam ani tachi vatt rakchi goroz nam. Romi lipi vaportolea borovpiancher, vachpiancher ani borem magpiancher ticho fuddar adarun asa. Je meren Konknni lok, Romi lipi choddant chodd vaporta te meren ticho fuddar boro ani porzollit astolo. Devnagori lipi zanna asloleank jio sorkara thaun ani her sonvstham koddlean suvidha (facility) melltat tio Romi lipi vaporotoleank mell’lear mat Romi lipiek nit melltoli. Romi lipiek nit mellpak ani hokan tika sthan man melloun divpak nettan ani ekvottan vavr zaunk asa. Hem soponn xevottak pavlem zalear Romi lipi ani tiche vangdda Konknni nettan fultoli ani folltoli.
वर्ग:Konknni वर्ग:Romi panam