cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Holocausto
Oñemboherarã
Oñeñe'ẽrõ ko ñe'ẽngue «holocausto» jepuru rehegua, jahecha saro'y XVI guive ojeipuru holocaust ingleñe'ẽme oje'e hag̃ua oiko peteĩ tata guasu oporombohasa asyetéva. Amo saro'y XVIII jave oñepyrũ ojeipuru ko ñe'ẽngue oje'e hag̃ua mba'e vai guasu oporojukaitéva.
San Cristóbal ha Nieves
San Cristóbal ha Nieves (ingleñe'ẽme: Saint Kitts and Nevis) ha'e hína mokõi ypa'ũ Karívepe ojejuhúva, Amérikape, oiko joaju Tetã Ñembyatypyre San Cristóbal ha Nieves rupive (ingleñe'ẽme: Federation of Saint Kitts and Nevis ha avei Federation of Saint Christopher and Nevis) ha upéicha ha'e peteĩ tetã hekosasóva ypa'ũnguéra Karíve pegua yvate gotyo. Cristóbal Colón ojapo kolónia ã mokõi ypa'ũme oho jey mokõiháme Amérikape, ha ombohéra upe ypa'ũ tuichavéva San Cristóbal omomba'e hag̃ua upe karai marangatu "Cristóbal de Licia", ha upe ypa'ũ michĩvéva Nieves, heta arai oĩgui ko ypa'ũ yvytyrysýipe ojoguáva hyjúi yrypy'a.
Fóto
Kámara ha'e peteĩ mba'yru ikuára peteĩva, kuára reikehápe oĩ itavera hekoambuéva ojeheróva lénte. Pe lénte omoha'anga tesape rupive mba'ekuéra oñemoĩva kuára renondépe.
Projeto Portinari
Portinari ra'y oho jey Pindorámape pe Mbo'ehaovusu PUC Rio de Janeiro pegua ohenói chupe omba'apo hag̃ua upépe, upe jave, ojehechaháicha kuatia momaranduha héra O Globo kuatiahaípe, Portinari, o  pintor: Um famoso desconhecido, amo 95% Portinari rembiapógui iñemi ha tapichakuéra ndaikatúi ohecha ha heta hembiapoporã ikañy. Portinari ra'y oikuaa rire mba'éicha oiko itúva hembiapokue oñepyrũ kuri omba'apo oheka hag̃ua tojekuaave umi tembiapoporã.
Pozo Colorado
Pozo Colorado ha'e peteĩ táva oĩva Paraguái retãme, tetãvore Presidente Hayes oĩha, oĩ Paraguái yvate kuarahyreiképe. Ku táva oĩ 268 km Paraguaýgua, Cháko Paraguáipe. Tape guasu 9 ha Tape guasu 5 ohasa ipýpe.
Manjui
Apopy ha tembipurukuéra ojeipurúva
Umi mba'e apopypegua ojapóva gueteri Manjui-kuéra, oñemotenonde, umi ojejapóva palo santo-gui, ha'éva upe yvyramáta ojehechavéva Chákope. Omoha'anga heta mba'e ha jepiverõguáicha oñembosa'y avei. Omoha'angaporãitereígui, ojehechakuaa mymbakuéra rague ha mba'e.
Varamu
Jeporu
Ikatu ojejuhu ko pira Autarália rembi’úpe.
Tekovekuaaty
Tekovekuaaty niko opa mba'e oikovéva rembikuaaty. Kóva niko tembikuaaty purúva ohesa'ỹijóva opa mba'e tekove rehegua, ha mba'e omoingovéva rehegua, taha'e ha'éva yvypóra, mymbakuéra ha ka'avo. Ko tembikuaaty rupive jahecha mba'éichapa oiko umi mba'e oikovéva hekohápe.
Ginéa
Ginéa, héra tee hína Tavakuairetã Ginéa (hyãsiañe'ẽme: République de Guinée), ha sapy'apy'a hérava Ginéa-Konakri oñembojuavy hag̃ua umi tetã ambuégui, upe tetã ijykegua Ginéa Mbisáu ha Ginéa Ekuatógua, ha'e peteĩ tetã hekosãsóva Áfrika kuarahyreiképe, ymaguare ojeikuaa ku tetã Ginéa Hyãsiagua réra ramo. Ijerére ojejuhu pe tetã Ginéa Mbisáu ha Senegal yvate gotyo, Mali yvate ha yvate kuarahyresẽ ngotyo, Marfil Rembe'y ñemby kuarahyresẽ ngotyo, Livéria ñemby gotyo ha kuarahyreike gotyo ojejuhu Sierra Leona.
Ginéa retãme oiko upe mba'asy isarambíva évola 2014 pegua, Livéria ha Sierra Leona ndive, amo 4500 tapichakuéra omano ã mbohapy retãme.
La madrastra (2005)
La madrastra ha'e peteĩ tembiasagua'u ta'angambyrýgui Méhikogua, ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva herava Televisa. Oñepyrũ ára 7 jasykõi-pe ha opa ára 29 jasypokõi 2005-pe iñembyatýva 120 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Victoria Ruffo, César Évora, Eduardo Capetillo, Jacqueline Andere, Ana Martín, Cecilia Gabriela, Martha Julia, Guillermo García Cantú, René Casados ha Sabine Moussier.
Kañu
Héra ypy
Ñe’ẽ kañu ou ingyatérrañe’ẽgui "kanyu", ha kóva chinañe’ẽgui "鱤魚".
Aramirõ
Aramirõ (Karaiñe'ẽme Almidón ) ha'e peteĩ ojeipurúva ojejapo hag̃ua tembi'u. miniaturadeimagen
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948
thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948. Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948 táva Lóndyre-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 14ha ojejapóva ára 29 jasypokõi guive ára 14 jasypoapy peve ary 1948-pe, táva Lóndyre-pe, Tavetã Joaju retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.
Melody Time
Melody Time ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1948-me ha omotenonde Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luske ha Jack Kinney.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924
thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924. Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924 táva Parĩ-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 8ha ojejapóva ára 5 jasypokõi guive ára 27 jasypokõi peve ary 1924-pe, táva Parĩ-pe, Hyãsia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.
Kiev
Ko táva ikatu ojejapo amo sa'ary V jave, ojejapóvo peteĩ tekove oikoha ramo pe tape ñemurã Ekándinavia Konstántinopla ndive, ko kuaapy oñemoañeteva’ekue pe peteĩha mandu'apy oñe'ẽva hese, ary 482-pe. Kiev upévo guare ha'e akue peteĩ tetã isãsomíva ha'éva umi Jásaros mba'e, umi vikingokuéra oñemomba'e peve ko táva pe sa'ary IX mbytépe. Ko táva oime jave umi Vikingo poguýpe, kóva oiko pe Rrus Kiev-gua tavusu, pe peteĩha tetã eslavo kuarahyreike pegua. Ko táva oñembyai vaieterei umi Molgolekuéra oyndyry rire hese ary 1240 jave, kóva oiko rire ko táva hetaiterei tetãnguéra ojeipuru sapy'aite chupe tavusúicha, ha'eháicha: Rrutéña Tavetã, Lituáña Dukádo Guasu, Mokõi Tetã Tavakuairetã, Hetmanato Kosáko, Sárato Rrúso ha Rrúsia Mburuvi.
Sárato ha Rrúsia Mburuvi
miniaturadeimagen|275x275px|[[Jreschátik ary 1899-pe.]] Oĩ jave Rrúsia Mburuvi poguýpe pe sa'ary XVIII ha XX ñepyrũkuevo, Kiev ha'e akue pe papoha távaguasuveva mburuvi hyepýpe, San Pétersvurgo, Mosuku, Varysóvia ha Ódesa rire, avei kóva ha'e akue peteĩ kirito rape tenonde ituicháva, ogueruva heta yvypóra oguerekóva tupãjerovia ojehayhuva ko mburuvipe.
Senegal
Héra ou niko ysyry Senegal réragui, omoha'angáva ko tetã hembe'y yvate gotyo ha kuarahyresẽ ngotyo. Senegal ijerére ojejuhu voi, kuarahyreike gotyo, paraguasu Atlántiko, yvate gotyo ojejuhu niko tetã Mauritáña, tetã Mali kuarahyresẽ ngotyo, tetã Gynéa ha Gynéa Mbisáu ñemby ngotyo. Upe tetã Gámbia ojejuhu ko tetã Senegal ipype, ijyvy hína ysyry Gámbia ohasahápe amo 300 km rupi. Ypa'ũnguéra tetã Kávo Véyde pegua ojejuhu amo 560 km yguasu rupi, ko tetã y rembe'y henondépe. Oñeimo'ã ko tetãme oiko amo 13 sua tapichakuéra.
Sámbia
Sámbia ojeheko sãso Tavetã Joajúgui ára 24 jasypa ary 1964, karai Kenneth Kaunda oiko imburuvicha peteĩha ramo.
George Washington
Ary 1787-pe, omotenonde upe Amandaje Filadelfia pegua, omoñepyrũhápe upe Léi Guasu jehai ha amo ary 1789-pe, ojeporavo chupe tendota peteĩha Tetãvore Joapykuéra pegua ramo. Washington oha'ã omboguata hetã py'aguapy rehe umi tetãnguéra ambuéva ndive, ani hag̃ua oiko jey ñorairõ Tetãvore Joapykuéra ñepyrũme.
Nási
Nási (térã Nási reko; Alemañañe'ẽme:Nationalsozialismus) ha'e upe ñeimo'ã oñemboguata haguépe ñesãmbyhy oporokuái va'ekue Alemáña rehe 1933 guive 1945 peve, mburuvicha guasu Adolf Hitler ha ijaty nási ohupírõguare oisãmbyhy hag̃ua Alemáñare. Ko ñeimo'ã oñepyrũkuri amo umi ary 1920 jave ha oñembotuicha 1933-pe, ku aty nási oñepyrũ oporojokuái ha oiko Alemáñagui Reich Mbohapyha, nasikuéra oñembohéraicha hetã. Nasikuéra oisãmbyhy Alemáñare ary 1945 peve, opávo Ñorairõ Guasu Mokõiha ha Alemáña ndaipu'akái. Oiko aja upe ñorairõ guasu, nasikuéra oñemomba'e heta tetã ambuéva yvy pehẽnguére, umíva apytépe oĩ va'ekue Áuteria, Polóña, Hyãsia, Chekolovákia, Hungyria, Tetãnguéra Yvýi, Ndinamáka ha Noruéga.
Soy tu dueña
Soy tu dueña ha'e peteĩ tembiasagua'u ta'angambyrýgui Méhikogua, ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva herava Televisa. Oñepyrũ ára 19 jasyrundy-pe ha opa ára 7 jasypateĩ 2010-pe iñembyatýva 146 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Lucero, Fernando Colunga, Gabriela Spanic, Sergio Goyri, Ana Martin, Jacqueline Andere, Eduardo Capetillo ha David Zepeda.
Yvyrata
thumb|350px|right|Yvytypo [[Havái'i|Hauái ypa'ũme.]] Yvyrata, yvytyrata, yvytypo térã héra ymaiteve guare Takumbu, ha'e hína yvykua térã yvyty opoíva umi mba'e aku magma, osẽ rire okápe héra lava, ha tanimbu térã kusugue, oúva yvy ryepýgui ha osẽva pochyitépe. Magma jejupi ha ñesẽ oiko sapy'apy'a pochýpe ha ojehero ñehẽngue, yvytypo ñehẽngue ikatu oikoe hi'arépe ha imbaretekuépe, oĩ avei ñehẽngue oiko py'ỹi ha oiko sapy'apy'ánte, oĩ opoíva lava michĩmi osyrymíva yvyty apére ha oĩ opoíva hetaite lava kapúicha oparupi ombyaíva ha ohapýva opaite mba'ekuéra ijerére. Yvytypo ikatu ojejuhu yvyrusúpe ha yguasu ruguápe avei.
Ñorairõ Marangatu
Ary 1096 ha 1272 pukukue mbytépe oiko va'ekue porundy ñorairõ hi'are ikoéva:
Oaxaca de Juárez
Oaxaca de Juárez, ha'e peteĩ táva guasu Méhiko pegua, tetãvore Oaxaca itavusu. Oguereko 593.522 tavayguakuéra.
Mogandísio
Mogandísio (Somaliañe'ẽme, Muqdisho; áraveñe'ẽme, مقديشو Maqadīshū) ha'e niko peteĩ táva tetã Somália ipehẽngue ñemby kuarahyresẽyguáme, ko tetã itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra, upéicha ko táva hína táva tuichavéva ha tenondeguavéva Somália retãme, ojejuhu paraguasu Índiko rembe'ýpe.
Thomas Jefferson
Oikóvo tendota ramo heta mba'e ojehu Tetãvore Joapykuéra-pe, umi mba'e herakuãve ha'e: Tetãvore Joapykuéra ojogua Hyãsiagui upe Tetãvore Luisiana (1803) ha karaikuéra Lewis ha Clark jehasa Yvateamérika kuarahyreike gotyo ojuhu hag̃ua yvy pyahu (1804–1806).
Ysyry Senegal
Ysyry Senegal ha'e peteĩ umi ysyry pukuvévagui Áfrika pegua, osyry 1.641 kilómetro rehe Mali retã guive táva Saint Louis peve, Senegal retãme, osẽhápe paraguasu Atlántiko-pe, omohembe'y rire tetã Mauritáña ha Senegal. Ku ysyry hína ha'e ysyry tuichavéva 77ha opa Yvýgui.
Yvyty Kora
Yvyty Kora (karaiñe'ẽme Cerro Corá) ha'e peteĩ táva ha távare Paraguáipe, oĩva tetãvore Amambáipe. Ojejapo chupe peteĩ távare icha he'iháicha Ley 6555, oipe’ávo távare Huã Pedro Caballerogui michimi ijyvy.
Temuco
thumb|275px|right|Temuco táva Temuco táva Chilepe. Ko távape oiko 245.347 (ary 2002). - 464 km²
Kandiru
Kandiru (Vandellia cirrhosa), ha’e peteĩ pira juehegua, pira mbarakaja (Siluriformes) rekovety rehegua, oikóva Amasóna y he’ẽme. miniaturadeimagen|Kandiru (Vandellia cirrhosa).
Bactrocera abdofuscata
Bactrocera abdofuscata jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Oñapi'ũva
Oñapi'ũva (Rodentia) ha'e voi mymba okambúva juehegua hekovety oñemohendáva ipype amo 2280 mymba juehegua; ha'e hína okambúva juehegua hekovety orekovévo mymba jueheguakuéra ipype. Umi ojeikuaavéva mbytépe oĩ anguja, kapi'yva, akuti, paka, kui'ĩ, kuatirana ha akutipáy.
Pira mbopi
Pira mbopi ha’e juehepehẽ Ogcocephalidae. Héra ou gyresiañe’ẽgui "ogkoo" (mbovu, mboruru), ha "kephale" (akã). miniaturadeimagen|Pira mbopi.
Voronéo
Ijyvy apekue ohupyty amo 743 330 km² ha ary 2000-pe ojeipapa amo 16.400.000 tekovekuéra oikóva ipype.
Okẽ
Okẽ (Lasioñe'ẽme porta, ha karaiñe'ẽme puerta), ha'e peteĩ mba'e ojepurúva óga apópe, ojejapóva yvyrágui, itatĩmembégui térã itagechágui. Upéva oiko ikatu hag̃ua oñembovo haguã kotykuéra, ndahasýi oike ha osẽ hag̃ua. Kóvape katu oñemoĩ ñokẽndaha ha itasã oñemboty porãve hag̃ua.
Tiramisu
Tiramisu (Italiañe'ẽme:tiramisù) ha’e peteĩ mbujapehe'ẽ ho'ysãva ojupiva katupyry. ndaipóri peteĩ apopyrã térã heta apopyrã ojejapova umi ingrediente peteĩchaguagui miniaturadeimagen|Mbujapehe'ẽ tiramisu.|280x280px
Andureko resa'ỹijo
Andureko resa'ỹijo térã mba'eandu resa'ỹijo niko apytu'ũkuaaty rembikuaa ojeipurúva apytu'ũ mba'asy ñepohãnóme. Pohanohára Sigmund Freud omboypýva amo 1890 arykuérape.
Malásia
Malásia ruvicha ha'e hína mburuvichavete Yang di-Pertuan Agong, ha Malásia rekuái ruvicha ha'e upe Sãmbyhyhára peteĩha. Malásia rekuái reko oho amandaje rapére.
Babilônia (tembiasagua'u)
Umi mba'eapohára ojapóva ava tee kuéra ha'e akue Camila Pitanga, Thiago Fragoso, Glória Pires, Adriana Esteves, Tainá Müller, Bruno Gissoni, Bruno Gagliasso ha Marcos Palmeira.
Bactrocera abnormis
Bactrocera abnormis jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968
thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968. Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968 táva Táva Méhiko-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 19ha ojejapóva ára 12 jasypa guive 27 jasypa peve ary 1968-pe, táva Táva Méhiko, Méhiko retã itavusúpe. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.
Natalia Krivoshein de Canese
Natalia Krivoshein oñemoarandúkuri Mitãmbo’ehao Antequera y Castro-pe ha Mbo’ehao Italiano-pe. Upéi, oñemoarandúkuri Mbo’ehao Internacional-pe. Tetã Mbo’ehaovusu Paraguayguápe oñemoarandúkuri apokatúpe ndaikatúiva omohu’ãkuri. Upéi oñemoarandúkuri Guarani ñe'ẽ mbo’ehararã Instituto de Lingüística Guarani (Idelguap)-pe oikohaguépe chugui mbo’ehára ha upe rire oiko ichugui Guarani ñe’ẽ mbo’ekuaahára Instituto Superior de Lenguas, Facultad de Filosofía UNA-pe.
Bactrocera abscondita
Bactrocera abscondita jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Kavure (Paraguái rembi’u)
Kavure tembi'u Paraguái ojejapóva ha ojegueromandu'ávo San Juan árape avei, jajapo haguã ñeikotevẽ hína typyraty, ñandy, juky, kamby ha chicharõ vaka kyragui jejapopyre. Ko tembi'u ojapo Paraguái ypykue yma, oguereko heta mba'e ko tembi'u ko tetã mba'éva.
Rambosa
miniaturadeimagen|Rambosa [[Hapõ|Hapõngua. Arro, umevóchi, pira mbojypymi, tupi'a, nóri, ka'avomi ha hetave.]] miniaturadeimagen|Rambosa Inglaterra pegua, tupi'a, chachicha, tosíno, urupe, kumanda ha tomáte derecha|miniaturadeimagen|Peteĩ ña'ẽ orekóva arro ha kamby oje'úva rambosáicha Rambosa niko pe tembi'u oje'úva peteĩetehápe, ára oñepyrũ ramoitéramo.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952
thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952. Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952 táva Helisingi-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 15ha ojejapóva ára 19 jasypokõi guive ára 3 jasypoapy peve ary 1952-pe, táva Helisingi-pe, Hĩlándia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.
Ñembyaty ojapo 149 ñeha'ã ha 17 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 4.955 jetepysohára (4.436 kuimba'e kuéra ha 519 kuña nguéra) oúva 69 tetãnguéra pegua.
Mymba ijyta mokõi
Mymba ijyta mokõi niko ijyva'ỹva, ijytakuéra hatãite ha sa'y hetáva. Umi mymba ijyta mokõi ojeikuaavéva hína umi ytã, tamba ha améha, yvypóra oipuru rembi'úicha.
Akytã'ai
Akytã'ai hembiapovaíva oñemyasãi ha okakuaa pya'e yvypóra retére, ombyai yvypóra rete pehẽngue ijerére oĩva, ojeipe'áramo jepe yvypóra retégui, sapy'ánte oñepyrũ jeýta ha, noñeñangareko porãiramo, hasýva omanóta. Akytã'ai nahembiapovaíriva okakuaa mbeguehápe ha noñemosarambíri, ojeipe'áramo jepe yvypóra retégui noñepyrũ jeymo'ãi.
Tekovekuéra opaichagua ikatu ohasa asy akytã'aíre, mitãrã avei, hákatu tapicha itujavéva ohasa asy meméva. Akytã'ai ojuka amo 13 % opaite yvypóragui. He'iháicha Amérika Atyvete Akytã'aíre Oñemoĩva, amo 7,6 sua tapicha omano ary 2007-pe ohasa asýgui akytã'aíre.
28 jasypoapy
Ára 28 jasypoapy ha'e ára 240ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 241ha umi ary hekope'ỹme. Umi 125 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928
thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928. Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928 táva Muníke-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 9ha ojejapóva ára 28 jasypokõi guive ára 12 jasypoapy peve ary 1928-pe, táva Amsterdam-pe, Tetãnguéra Yvýi retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.
Pirambu
Pirambu ha’e peteĩ tavanda Syry’ýpe retãvore rehegua, Pindorámape. Ary 2021 jave, ohupyty 9.436 tavaygua. miniaturadeimagen|Pirambu poyvi.
Tavakuairetã Ndominikagua
Ipu'aka rire upe ñorairõ hekosãsorã ary 1844-pe, umi Ndominikagua retãygua ohasa hetaite mba'e asýre oñorairõgui joapytépe, ho'a avei Epáña ipoguýpe avei (1861-1865), hákatu Epáña noñembojárari hekosãso rekóre. Tetãvore Joapykuéra oñembojára avei ko tetãre ary 1916 guive 1924 peve ha, upéva rire, poteĩ ary ipy'aguapy ha oñemomba'eheta Horacio Vásquez ñesãmbyhýme (1924-1930), ha upéi ou porokuái hatã Rafael Trujillo ñesãmbyhýme (1930-1961). Upe porokuái hatã rire ou ñesãmbyhy sarambíva ha pyta'ỹ (1962-1964), ipahápe oiko ñorairõ joapytépe ary 1965-pe, opákuri oguahẽvo Tetãvore Joapykuéra oguerúgui iñorairõhára aty, upe rire ou heta porokuái hatã ha jekopytyjoja'ỹva, techapyrãme Joaquín Balaguer (1966-1978 y 1986-1996), porokuái hatã Antonio Guzmán Fernández ñesãmbyhýme (1978-1982) ha Salvador Jorge Blanco ñesãmbyhýme (1982-1986). Ary 1996 guive, Tavakuairetã Ndominikagua oñepyrũ oguata jekopytyjoja oporombuekoviáva rapépe.
Tararíra
Avei, ikatu ojeipuru ko tavaguasúre:
Angel Antonio Gini Jara
Angel Antonio Gini Jara omanókuri Táva Paraguaýpe, Paraguay Retãme, ára 7 jasyrundy ary 2019-pe.
Tito Acuña
Tito Acuña rembiapokue niko ko’ãva: “Ndéve g̃uarã Caballero Pueblo” (Pablo Rojas ndive), “Al Sargento 1° Ozuna”, “Ambyasy la Emiliano” (Gerardo Alcaraz ndive), “Ykua Juty” (Baltazar Araujo ndive), “Poema para una amiga”, “A Karina”, “Paso Naranja’y”, “Oviedo Mbarakapu”, “Rosarito” (oikuave’ẽva hembirekópe), “Che korochire”, “Tacho’i” ha “Jutygua jeroky”.
Los ricos también lloran
Los ricos también lloran ha'e peteĩ tembiasagua'u ta'angambyrýgui Méhikogua, ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva herava Televisa. Oñepyrũ ára 16 jasypa 1979-pe ha opa ára 29 jasykõi 1980-pe iñembyatýva 248 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Verónica Castro ha Rogelio Guerra.
Pedro pe Tuicháva
Oisãmbyhy Rrúsia rehe 7 jasypo rire 1682, omano meve, ha ary 1696 mboyve oisãmbyhy ipehẽngue ykére, pe hasykatúva ha ikangýva Iván V Rrúsia pegua. Hembiapo rupive ombopyahu hetã ha omoinge hetã umi tetãnguéra poguasu apytépe Európa-pe.
Rrúsia Michĩ
miniaturadeimagen|350x350px|[[Tetãvore Polóña Michĩ ary 1635-pe. Kóva tavapehẽ kuarahyreike pegua ha'e Rrúsia Michĩ.]] miniaturadeimagen|350x350px|[[Ukyáña tetãkorapykuéra kóva rembiasakuepe.]] Rrúsia Michĩ térã Rrús Michĩ (rrusiañe'ẽme: Малороссия, Малая Россия), ha'e akue peteĩ ñe'ẽ ojeipuruva'ekue oje'e hag̃ua peteĩ yvýre ojoguáva Ukyáña yvýpe ko'ágãgua, kóva ojeipuru sa'ary XX peve. Sãmbyryhára Yuri II Boleslav pe Galítsiagua ha'e akue pe peteĩhaite oipuruva'ekue ko ñe'ẽ, ojapóvo umi ñe’ẽnguéra ary 1334-pe lasioñe'ẽme: Dux totius Russiæ minoris, jepémo, pe ñe'ẽ gyresiañe'ẽme tujávape: Μικρὰ Ῥωσία, Mikrá Rosía, oñembohasávo lasioñe'ẽme: Rrúsia michĩva ojeipyso va’ekue chupe pe ha'ihára Visansiõgua Codinos rupive, ary 1292-pe.
18 jasypoapy
Ára 18 jasypoapy ha'e ára 230ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 231ha umi ary hekope'ỹme. Umi 135 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Tetepu'aka ypykatu
Tetepu'aka ypykatúpe ojejuhu molécula (ha'éva umi proteína tetepytyvorã ypykatu mba'éva, umi anticuerpo, histamina, ha ambuéva) oĩva umi mba'e osyrývape tekovekuéra retepýpe (ha'éva tuguy ha tuguyry, ha ambuéva) ha umi tekoveapỹi ryepýpe ojejuhúva tete pehẽngue opaichaguápe, tuichaitépe ko'ãva: karaku, tímo, perevy, kytã huguyrýva ha ambuéva. Karakúpe ojejapo tuguytĩ opaichagua, umíva hína tekoveapỹi omba'apónte oñangarekóvo tekovekuéra retére: neutrófilo, linfocito, eosinófilo, basófilo, mastocito, monocitos, tekoveapỹi hakã hetãva ha macrófago; umíva niko oñemongu'e tuguy ha tuguyry ypykatu rupive oguahẽ meve opaite tete vorekuépe.
17 jasypoapy
Ára 17 jasypoapy ha'e ára 229ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 230ha umi ary hekope'ỹme. Umi 136 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
González (myesakãrã)
González, Gonzalez térã Gonzales ikatu ha'e:
Canciller
Canciller niko ojeheroháicha pe oisãmbyhýva Alemáña rekuáire térã Áuteria rekuáire. Ko téra "Canciller" he'ise "Sãmbyhyhára Tenondegua".
14 jasypoapy
Ára 14 jasypoapy ha'e ára 226ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 227ha umi ary hekope'ỹme. Umi 139 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
12 jasypoapy
Ára 12 jasypoapy ha'e ára 224ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 225ha umi ary hekope'ỹme. Umi 141 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Bactrocera adusta
Marandeko
Jaho’i’ohára Wang & Zhao, 1989.
Georg Friedrich Händel
Georg Friedrich Händel (Halle, Brandeburgo-Prusia; 5 jasyapy 1685-Lóndyre; 14 jasyrundy 1759) ha'e akue peteĩ puraheiapohára Alemáña megua, oñemohetã Ingyatérra-pe, herakuãitéva ojekuaágui ichupe peteĩ imba'eguasuitéva ramo pupoty apópe, tuichaitépe pe pupoty varróko. Pupoty rembiasakuépe, Händel katu pe purahéi apohára peteĩha ojapo va'ekue ipurahéi ombovy'a umi henduhára rembipota añónte, nomba'apói ombovy'a hag̃ua umi imba'ehetávape, ojejapoháicha yma.
Pastora Concepción Céspedes
Ipahápe ojuhúkuri imemby amyrỹi ha oguerúkuri Campo Jordán guive Fortín Muñoz meve ha upépe ha'etévoi oñotỹkuri Francisco-pe. Opávo Cháko Ñorairõ, Pastora omopu'ã peteĩ tapỹimi imemby tyvyty yketére oikohaguépe 24 ary. Ára 10 jasyteĩ ary 1959-pe, Pastora rogaykeregua ojuhúkuri chupe hekove'ỹre oñañuãhápe hatã porã imemby kurusumi. Pastora niko oñeñotỹkuri imemby Francisco ykerete.
Frontera verde
Frontera verde ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui Kolómbia pegua ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva herava Netflix. Oñepyrũ ára 25 jasypoapy 2019-pe iñembyatýva 8 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Juana del Río, Nelson Camayo ha Ángela Cano.
Mbaretekue oñembopyahúva
Mbaretekue oñembopyahúva apytépe oĩ:
5 jasypoapy
Ára 5 jasypoapy ha'e ára 217ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 218ha umi ary hekope'ỹme. Umi 148 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
María (myesakãrã)
Pe téra María ikatu he'ise:
Kioto
miniaturadeimagen|Kioto táva mbyte. Kioto (京都市 Kioto-chi?) ha’e peteĩ táva ojetopáva Kioto huvichandápe, Hapõme.
Rosa Luxemburgo
Rosa Luxemburgo ha Karl Liebknecht imba'eguasuitéva Marx ñeimo'ã jehechaukápe, tuichaitépe tetã Alemáñame. Ko'ágã, arateĩ mokõiha térã mbohapyha jasyteĩme, ojegueromandu'a táva Berlín-pe Rosa Luxemburgo ha Karl Liebknecht Ára, oñemomandu'a hag̃ua ojejukárõguare ichupekuéra ára 15 jasyteĩ 1919.
Ibn Jaldún
Abū Zayd ‘Abdu r-Raman bin Muammad bin Khaldūn Al-Hadrami (Túnez, 27 jasypo 1332-Káiro, 19 jasyapy 1406), ojeikuaáva Ibn Jaldún ramo térã Abenjaldún ramo, ha'e akue peteĩ oñemoaranduitéva marandeko, yvyapekuaa, arandupykuaaty, avano'õ ha virurekokuaa rehe, musulmã ijypykue Andalusía peguáva, hogagua osẽ okañykuévo Yvate Áfrika-gui, amoite pe táva ko'ãga ojehero Túnez. Herakuãitéva hembiapokuére hérava Muqaddima térã Prolegómenos, omombe'úvo ha ohesa'ỹijóvo marandeko ha avarekokuaa rehe. Upéva niko iñaranduka ambuéva vorekue, Kitāb al-ʻIbar (Mbo'epykuéra Aranduka), omombe'úva yvóra rembiasakue.
Kiritóval Kolõ oguahẽrõguare Amérikape
thumb|290px|Kolõ oguahẽ Amérika-pe Kiritóval Kolõ oguahẽrõguare Amérikape térã ojejuhúrõguare Amérika (karaiñe'ẽme: Descubrimiento de América) ha'e oguahẽkuévo ára 12 jasypa 1492 jave ha upépe Kiritóval Kolõ ha ijygaratakuéra yvyrusu Amérikape, Tavetã Epáña omondo va'ekue Kiritóval Kolõ Índia-pe (Ásia), ojuhu hag̃ua tape y rupive oñeguahẽ pya'eve hag̃ua upépe, añetehápe katu og̃uahẽ Amérika-pe, upéicha upe guive oñepyrũ umi Európagua oguahẽmba Amérikape.
Kiritóval Kolõ oguahẽ mboyve Amérikape, hetaite umi Amérika ypykue, ndaha'éiva Európagua. Umíva apytépe oĩ azteka, mája, guarani, ínka, mapuche ha heta ambuéva.
Hudío jerovia
Ndaipóri ramo jepe aranduka peteĩnte ikatu omoĩ ñemovã'ỹme opa hudío jerovia mbo'epy ha mbo'erã, ijepokuaa ypy ojejuhu Tora mbo'épe, ojehero avei Pentatéuko, po aranduka oñemoĩ oñondive ikatu oñemoñe'ẽ Biblia-pe avei, upe aranduka marangatu Hesu rape oipurúva. Hudiokuéra orovia Tupã ome'ẽ karai marangatu Moisépe opa mbo'ekuéra ha jepokuaa ko'ãga ojejuhúva Torápe.
Paraguái ha Arahentína tetãkorapy
Jehasa Arahentína guive Paraguáipe
Oĩ 39 tape ojehasa hag̃ua Arahentínagui Paraguáipe. Umíva apytépe porundy oĩme tape ojoajúva ko'ãva yvykuéra, ha'évo peteĩ Jasyretã Apipe; umi 30 ohembýva ha'e yga g̃uahẽhakuéra oĩva ysyrýpe:.
Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ (1937-1945)
Amo ary 1945 aja, tetãnguéra oñoirũva oñembojára jey Miamáre, Gynéa Pyahúre, Vonéore, Filipínare, ypa'ũnguéra Aleutiána rehe ha heta ypa'ũmi ambuéva Hapõ retãgui, ha oñembosako'i hikuái oñorairõ vai upe Hapõ ypa'ũ tuichavévape. Hákatu ndojehúi upéicha, Tetãvore Joapykuéra oitýgui Hirochíma ha Nagasáki ári mboka guasu okapúva amo jasypoapy 1945-pe ha Joaty Soviétiko ondyrýgui Manchúria rehe, oĩ va'ekue Hapõ poguýpe 1931 guive.
Hapõ oñeme'ẽ hekópe ára 15 jasypoapy ary 1945-pe. Opávo paraguasu Py'aguapy ñorairõ opa avei Hapõ mburuvi, upéicha oiko Tetãvore Joapykuéragui tetã mbaretevéva upe paraguasúpe, Tavetã Joaju ha Hyãsia ikangyve upépe. Joaty Soviétiko poguýpe oĩ gueteri ijyvy pehẽngue Kuarahyresẽ Ásiape ha upéi oike avei Koréa ñorairõme.
Mba'e mba'aporã
Umi mba'e mba'aporã ikatu tapicha opaichagua mba'e, opaichagua hendáicha. Capitalismo niko oĩramo mba'e mba'aporã tapicha pópe, pe ohepyme'ẽkuaáva térã pe apoñemyakãhára. Avano'õ capitalista-pe oĩ mba'erepyenda, tapichakuéra oñemuhápe mba'ekuéra. Oĩ avei avano'õ socialista, umi mba'apohára oikohápe mba'e mba'aporã jára ramo térã tetã oñemomba'e hese.
UEFA Champions League 2018-19
UEFA Champions League 2018-19 ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 64ha. Oñepyrũ ára 26 jasypoteĩ ary 2018-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Madrid pegua, Epáña retãme, ára 1 jasypoteĩ ary 2019-pe.
UEFA
UEFA, héra tee hína Európa Vakapipopo Atykuéra Joaty (Hyãsiañe'ẽme: Union des Associations Européennes de Football), ha'e niko ko joaty guasu omohendáva ipype opaite umi tetã Europaygua atykuéra vakapipopo oha'ãva. Ko'ãga ojejuhu ko atýpe amo 55 vakapipopo atykuéra, UEFA hína peteĩ umi poteĩ aty ambuévagui oĩva FIFA ñeha'ãme.
7 jasypo
Ára 7 jasypo ha'e ára 127ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 128ha umi ary hekope'ỹme. Umi 238 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Salete Chiamulera
Ojeporekakuaa mba’erechaukaha rehegua purahéi rupive.
Karáchi
Karáchi ha'e táva orekovéva tapichakuéra Tetã Pakitãme, tetãvore Sind itavusu. Orekóvo amo 18 sua tapicha, oiko Pakitã táva mba'eguasuvéva, mba'ehetavéva ha oñeñemuvehápe. Ko távape ojejapo mba'e opaichagua, umi hepyvéva apytépe jareko ao ha pyahapy opaichagua, mba'yruguata, ygarata, mba'ekuéra móda, tekombo'e ha pohanokuaa rehegua.
16 jasypoteĩ
Ára 16 jasypoteĩ ha'e ára 167ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 168ha umi ary hekope'ỹme. Amo 198 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Akira (ta’ãngamýi)
Akira (hapõñe’ẽme: アキラ) ha'e peteĩ ta’ãngamýi ojejapopyréva Hapõ retãme, ary 1988 jave. Omotenonde Katsuhiro Otomo. Imba'eapohára tenondegua ha'e Mitsuo Iwata, Nozomu Sasaki, Mami Koyama ha Taro Ishida.
Han ñemoñanga
Han ñemoñanga (Chinañe'ẽ ymaguare: 漢朝 *n̥ˤar-s traw, ha ko'ãgagua: 汉朝 Hàncháo) ha'e akue Chína mburuvi ñemoñanga mokõiha. Oñepyrũ amo ary 206 Kirito mboyve ha opa ary 220 Kirito rire. Ko ára pukukue oisãmbyhykuévo umi Han ñemoñangagua ojehechakuaa imba'ehetahague Chína rembiasakuépe, hembieja imba'eguasuitéva ha ko ára peve ojehecha Chína arandupýpe ha avano'õme. Ko ñemoñangágui ou ava aty tuichavéva réra Chína retãme, umi Chinagua Han.
Charles Dickens
Charles John Huffam Dickens (Landport, Portsmouth, 7 jasykõi 1812-Gads Hill Place, 9 jasypoteĩ 1870) ha'e akue peteĩ haihára Ingyatérra pegua. Hembiapokuépe omoheñói tekovekuéra ko'ágã meve ojekuaaporãitéva ha heta umi ohechakuaa ha'eha pe haihára ikatupyryvéva ára pukukue vitoriáno. Herakuãite hekove pukukuévo umi aranduka ohaiva'ekue, ha ko ára peve heta oñemoñe'ẽ ha oñeñoha'ãnga hembiapokue.
Heta haihára ikatupyrýva omomba'eguasu Dickens-pe, umíva apytépe oĩ León Tolstói, George Orwell, G. K. Chesterton ha Tom Wolfe, ohaikuaágui añetegua rekópe, oporombopukakuaágui, oñe'ẽkuaa porãitégui ha omombe'ukuaa hekópe yvypóra reko. Hákatu, Oscar Wilde, Henry James ha Virginia Woolf-pe naiporãitéi hembiapokue, he'i hikuái noñe'ẽporãiha tekove apytu'ũgui, ohai mbarete'ỹha ha temiandu henyhẽmbaha.
Marfil Rembe'y
Marfil Rembe'y ha'e upe tetã 53ha orekovéva tekovekuéra ipype ha tetã 68ha ijyvy apekue tuichakuére, tapichakuéra retakue oiko ko tetãme ohupyty amo 23 sua ha ijyvy apekue ha'e 322 463 km². Itavusu ha'e táva Iamusúkoro ha ko tetã rekuái oimehápe ha'e táva Ambijã.
Anggun
Anggun ha'e mba'eporãhára Ásiagua oñemuvéva Ásia okápe ha kuña peteĩha mba'eporãhára Indonésia ratãygua opurahéiva herakuãme opa tetãme. Ojeikuaavéva chupe Európa yvyrusúpe, Hyãsia retãme herakuãvéva, oikove upe tetãme 20 ary orekóvo guive, ha Itália, ha ambue Ásia rendápe avei oiko.
Jasypo ary 2012-pe ohechauka tetã Hyãsia pe Eurovisión Purahéi 2012 rendápe, opurahéi "Echo (You and I)".
2 jasypokõi
Ára 2 jasypokõi ha'e ára 183ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 184ha umi ary hekope'ỹme. Amo 182 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Jejuka San Fernando-pe
Jejuka San Fernando-pe (karaiñe'ẽme Masacre de San Fernando), kóva oiko kuri 21 jasyporundy 1868-pe, oiko rire ñorairõ Ita Yvate, Ñorairõ Paraguáiguape, mburuvicha guasu Francisco Solano López ojukaukárõguare heta oĩvápe ka'irãime, mburuvichakuérape ha ñemoñarekuérape Paraguái pegua oimo'ãgui oitysehague ha oipe'asehague hikuái ichupe ñesãmbyhýgui, ombopa haguã pe ñorairõ.
Mangu
Mangu (karaiñe’ẽme: mangú) ha’e peteĩ tembi’u aranduymagua ha teete oje’úva Tavakuairetã Ndominikaguápe. Oje’u avei Ekuadórype, upépe, ko tembi’u héra tigrillo, Kóta Rríkape héra angú, Kúva ha Panamápe fufu, ha Perúpe, tacacho. Mangu ojejapo pakova hi’aky purégui. miniaturadeimagen|Mangu [[Tavakuairetã Ndominikagua|ndominikagua.]]
Ndaloa
Amo 319.427 tavayguakuéra oiko Ndaloa ijyvy apekuépe.
Bactrocera ambigua
Bactrocera ambigua jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
1 jasypoteĩ
Ára 1 jasypoteĩ ha'e ára 152ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 153ha umi ary hekope'ỹme. Amo 213 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Salvador Dalí
Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech, (Figueras, 11 jasypo 1904 - 23 jasyteĩ 1989) ha'e akue ñemoha'ãnga apoha, pandára, ta'ãngakarãi apoha, ñoha'ãngarã apoha ha haihára Epáña megua. Herakuã porãite ojehechakuaágui chupe oĩha umi omba'apovéva surrealismo rembiapoporã rekópe.
Tamerlán
Tamerlán ndaha'éi Gengis Kan ñemoñarégui, hákatu he'i ha'ehague Gengis Kan hembiekovia, oparupi Mbyte Ásia tuichakuévo heta oporojuka oñorairõvo ha ondyrývo, oje'e amo 17 sua tapicha omano. Ho'a rire pe mburuvi ha'e omopyenda, omano riremi, oike hendakuépe umi mburuvi musulmã.
Kora (tembipu)
Kora ha’e peteĩ tembipu oguerekóva 20 térã 21 sã, ysapu ha mbaraka’i jehe’a, Áfirika retãnguéra Vurukína Fáso, Gámbia, Ginéa, Ginéa Mbisáu ha Senegála mba’etee. miniaturadeimagen|Peteĩ kora.
2 jasyporundy
Ára 2 jasyporundy ha'e ára 245ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 246ha umi ary hekope'ỹme. Umi 120 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Ára Mba'ekuaáva
Umi arandukuéra Ára Mba'ekuaáva pegua omomarandu pe tembikuaa ikatu ogueropu'aka pe teko tavy, pe jerovia gua'u ha mburuvicha ñaña reko, upéicha ikatu ojapo peteĩ yvóra iporãvéva. Ára Mba'ekuaáva tuichaite omoambue tembikuaaty, virurekokuaa, jokuaikuaa ha tapichakuéra reko joaju. Umi temimo'ã pyahu isarambipa tapichakuéra apytépe rupi ha sapy'ánte ojehecha umi arandukuéra ha haiharakuéra omoĩva hembiapokuépe mba'e pyahúva omohesakãva tekove. Umíva apytépe oĩ va'ekue Voltaire, herakuãitéva ikatupyrýgui ha itĩ'atãgui ohekávo tekosãso opavavépe, ha Denis Diderot, herakuãitéva ohaígui pe Encyclopédie (tembiapokue ipukuitéva oguereko opaite tembikuaa ha marandu) omosarambívo umi mba'e pyahu ojejapóva ko ára pukukue aja. Ára Mba'ekuaáva niko heñói pe tembikuaaty ñepu'ãgui (jahechárõguare tembikuaa ha temimo'ã pyahu papapykuaa, mba'erekokuaa, mbyjakuaa, tekovekuaaty ha kímika rehegua) ha karai René Descartes remimo'ãgui (pe omboypýva ramo pe ysajarekokuaa ohesa'ỹijóva ha arandupykuaaty ko'ãgagua).
Antonio Vivaldi
Antonio Vivaldi (Venésia, 4 jasyapy 1678-Viéna, 28 jasypokõi 1741) ha'e akue peteĩ purahéi apohára, ravel ombopúva, mbo'ehára ha pa'i katóliko Venésia pegua ojapo va'ekue pupoty varróko. Ojehero ichupe Il prete rosso ramo («Pa'i pytã»), iñakãpytãgui. Oje'e hese ha'eha peteĩ purahéi varróko apohára tuichaitéva, oikove aja hembiapokue oñemomorã oparupi Európa-pe ha imba'eguasuite Johann Sebastian Bach pupoty apópe. Ikatupyryite omopyendágui pe pupoty apopyrã hérava concierto (oñembopúvo mokõi térã mbohapy tembipu peteĩ orquesta-pe), kóva niko pe pupoty apopyrã herakuãvéva hekove aja. Ojapo amo 770 purahéi, umíva apytépe oĩ amove 400 concierto mimby, ravel ha heta tembipu ambuévape guarã, ha 46 ópera. Herakuã porãite ojapógui pe concierto ravel ha orquesta-pe guarã ojeheróva Irundy arajere.
Ygua
Ja'érõ «ka'a rykue» térã «hykuesẽva» he'ise ka'a ambuéva jaitykuáva, ndaha'éiva te ka'a, ikatúva jaipuru yva térã ñana, umíva apytépe oĩ ka'ay ha terere pe ka'águi ijapopyre, manzanilla, cedron, ka'arurupe ha hetaite ambuéva. Umíva niko ojehero va'erã «ñanary» ani hag̃ua oñembojoja ko yguáre te ka'a ijapopyre.
29 jasypateĩ
Ára 29 jasypateĩ ha'e ára 333ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 334ha umi ary hekope'ỹme. Umi 32 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Mbaipy he'ẽ
Aporã
1. Emoĩ asuka michimi peteĩ japepópe ha ehapy. Eha'arõ heseve
Karmen Parana pegua
Tembiasakue
miniaturadeimagen|Peteĩ apokatuĩro Karmen Parana peguape. Ko'ape kuri, pe 9 jasypoapy 1811-pe oiko ñorairõ Takuari, ysyry takuari rembe’ýpe (ko'ágã tukuari pararembe'y). pe mitã Pedro Ríos Arehentína-gua omano ko’ápe.
14 jasypo
Ára 14 jasypo ha'e ára 134ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 135ha umi ary hekope'ỹme. Umi 231 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu
Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu (Alemañañe'ẽme: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation; Lasioñe'ẽme: Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ), ha'e akue tetãnguéra ha tavakuéra hekosãsóva joaty ojejuhuva'ekue Kuarahyreike Európa ha Mbyte Európape, oisãmbyhy hese peteĩ mburuvicha, umi táva ha tetã ruvicha oiporavo va'erã pe mburuvicha, upéicha oiko amo Ára Mbytegua guive oñepyrũmi meve Ára Javegua.
John Maynard Keynes
Peteĩ umi mba'e pyahúva ikatu jajuhu hembiapokuépe hína he'ívo capitalismo añónte noporomomba'apopái ha nombojojái "mba'eapoha" ha "mba'epuruha".
Jeanne d'Arc
Jeanne d'Arc térã, ojeheroháicha karaiñe'ẽme, Juana de Arco, ojehero chupe avei Kuñataĩ Orleans pegua (Hyãsiañe'ẽme: La Pucelle d'Orléans; Domrémy, h. 1412-Ruan, 30 jasypo 1431), ha'e akue peteĩ kuñataĩ chokokue ojegueromandu'a ipy'aguasuitereíva ramo Hyãsia retãme omba'apo haguére Sa Ary Ñorairõ pahápe. Juana omombe'u ohecha hague pe Arcángel Miguel, Marangatu Margaríta ha Katalína Alehandiría pegua, umíva ndaje he'i chupe oipytyvõ va'erãha karai Carlos VII-pe omosẽ hag̃ua umi Ingyaterragua Hyãsia yvy apekuégui opapotávo pe Sa Ary Ñorairõ. Carlos VII niko ne'ĩra oiko chugui hetã mburuvichavete, ha'e omondo Juana pe ñorairõhápe táva Orleans-pe, ñorairõhára aty ambuéva ndive, upépe niko Ingyatérra ondyrypáma ha oguahẽ rire Juana ohasánte 9 ára ha Hyãsia ogueropu'aka pe távape. Upe rire, Hyãsia pya'eite oñepyrũ ipu'aka Ingyatérra rehe ha upéicha CarlosVII ikatu ojupi Hyãsia mburuvichavete ramo táva Reims-pe. Upéva niko omokyre'ỹ porãite Hyãsia retãyguakuéra ha oipytyvõ chupekuéra ogueropu'aka hag̃ua hikuái pe ñorairõ.
Apenas el Sol
Apenas el Sol ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái ha Suísa retãgui ojejapo 2020-pe ha omotenonde Arami Ullón. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2022-me. Ko ta'angamýi omombe'u Mateo Sobode Chiqueno rekove, ha'e niko ayoreo ha oiko Paraguáipe, ha'e oipuru peteĩ moñe'ẽha tujami oñongatu hag̃ua tapichakuéra ayoreo rembiasa, ojapo upéicha amo 40 ary aja ha heta mba'e oñongatúma: marandeko, ñemongeta, purahéi, ha mba'e jerovia rehegua.
Hesú Castillo
Hesú Abdallah Castillo Molina (Kalláo, 11 jasypoteĩ 2001) ha'e peteĩ vakapipopo oha'ãva Perũ megua. Oĩ Club Sporting Cristal atýpe, defensa ramo.
Al diablo con los guapos
Al diablo con los guapos ha'e peteĩ tembiasagua'u ta'angambyrýgui Méhikogua, ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva hérava Televisa. Oñepyrũ ára 8 jasypa 2007-pe ha opa ára 6 jasypoteĩ 2008-pe iñembyatýva 175 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Allisson Lozz, Eugenio Siller, César Évora, Laura Flores, Alicia Rodríguez, Marco Muñoz ha Andrés Zuno.
Auschwitz
Auschwitz ha'e akue koty'i oporojukáva atýra ha tekohakuéra Alemáña nási oporomba'apouka hatãme Ñorairõ Guasu Mokõiha pukukuévo, oñemopu'ã va'ekue Polóña yvýpe ha ipype oĩ Auschwitz I —tekoha manorã ypykuéva—, Auschwitz II-Birkenau —tekoha manorã ha koty'i oporojukáva aty—, Auschwitz III-Monowitz —tekoha oñemomba'apo hatãme IG Farben-pe guarã— ha 45 tekoha ambuéva. Karai nási Heinrich Himmler omyakã ha omotenonde Auschwitz. Upéva ha'e va'ekue tekoha manorã nási tuichavéva, oñemondo hetave 1.300.000 tapicha upépe, umívagui 1.100.000 omano va'ekue, hetavéva umívagui ha'e hudío (90 %), ijapytépe oĩ aveihetaite poláko, komunísta kuéra ha heta umíva ijerovia jokuaikuaa asuguáre, tapicha hekojopara, hitanokuéra, tapicha ikatupyry ambuéva ha umi soviétiko oñemoĩ ka'irãme ñorairõ aja.
Paraguái Arapyregua Ñangarekoha
Paraguái Arapyregua Ñangarekoha, karaiñe'ẽme hína Agencia Espacial del Paraguay (AEP), ha'e niko Paraguái retã remimoĩmby ojajapohápe umi arapyregua rembiaporãita apopyrã ha arapyveve rehegua Paraguáipe. Arapyregua Ñangarekoha oĩ hína Tetã Mburuvicha ipoguýpe. Ohupytyse arapy jepuru py'aguapýpe ha oheka arapyregua tembiporupyahu.
20 jasypateĩ
Ára 20 jasypateĩ ha'e ára 324ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 325ha umi ary hekope'ỹme. Umi 41 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Abu Nuwas
Omano rire, hembiapokue oñemono'õ umi karai arandu al-Suli ha Hamza al-Isbahani rupive. Ojeikuaa amo 13000 iñe'ẽpoty.
Bactrocera amplexiseta
Marandeko
Jaho’i’ohára May, 1962.
Arandupy Ñepu'ã
Arandupy Ñepu'ã oñepyrũ opa rire pe Jeguata Guasu Tenonderã (aponde'a virurekokuaápe ha avano'õme guarã ojapo ñembyahýi guasu omanohápe 45 sua tapicha). Mao oñeha'ãmba oipe'a hag̃ua umi capitalísta ha hembiapokue partido comunista-gui, pe aty ojokuaikuaáva oisãmbyhýva Chínare. Omosẽ hag̃ua ichupekuéra, oñepyrũ pe Aponde'a ohekáva Tekombo'e Socialísta. Pe tembiapo oñepyrũ 1962 jave ha opa 1965-pe. Upe aja, oñemoambue mbo'ehaokuéra omomba'apo hag̃ua mitãnguéra mba'eapopyhápe ha kokuépe.
Manga'imbota
Ko ñe'ẽ «tenis» ou ingleñe'ẽgui «tennis», ha upe ou Hyãsiañe'ẽgui «tenez». Umi manga'imbota ha'ãhára (ikatúva ojehero «tenista») omoĩkuévo manga'i oñeha'ãrã, osapukái hikuái  «tenez!» («na'ápe!», Hyãsiañe'ẽme).
Kuára hũ
Kuára hũ mbaretepyte ikatu omboja hese opa pytundyry ijerére, pytundyry jepyvúicha oñembohakuite ohupyty peve amo 2000 jey hakuve Kuarahy apégui, upéicha niko amo 12 000 000 °C.
Sekigahára (Gíhu)
Sekigahára (関ヶ原町 Sekigahara-chō?) ha’e peteĩ táva hapõygua oĩméva Hugua tava’ípe (不破郡), Gíhu huvichandápe ((岐阜県), Hapõme.
2 jasypoteĩ
Ára 2 jasypoteĩ ha'e ára 153ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 154ha umi ary hekope'ỹme. Amo 212 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Mano
120px|thumb|[[Álvaro de Luna.]] thumb|120px|[[Luisa Cáceres de Arismendi.]] 120px|thumb|[[Giuseppe Garibaldi.]] 120px|thumb|[[Lou Gehrig.]] 120px|thumb|[[Bruce McLaren.]] 120px|thumb|[[Santiago Bernabéu.]] 120px|thumb|[[Rex Harrison.]] 160px|thumb|[[Bo Diddley.]]
Marruéko
Islã ñeguahẽ
Marruéko ohupytyve mbaretekue ha pu'aka oñepyrũvo hetaite mburuvicha ñemoñare te'ýi vereve pegua omosẽ umi Indiri ñemoñare ruvichakuéra árabes. Peteĩháme upe ñemoñare almorávide, ha upéi ñemoñare almohade, oisãmbyhy va'ekue Áfrika ipehẽngue yvate kuarahyreikégua rehe ha yvyapy Ivéria rehe. Hákatu ko Marruéko Mburuvi guasu ho'a oiko rire ñorairõ heta ára jave.
Kuarahyreike Saára
thumb|350px|right|Kuarahyreike Saára. Kuarahyreike Saára (térã Saára Kuarahyreikégua) ha'e hína peteĩ yvy pehẽngue Áfrika ipehẽngue yvateguápe, upe ijapy kuarahyreikegua yvy ojeiko'ỹhágui hérava Saára, paraguasu Atlántiko rembe'ýre. Ha'e voi peteĩ umi 17 yvy pehẽnguégui ONU oñangareko ha ojerure opa hag̃ua kolónia tetã ambuégui ijyvy apekuépe. ONU omoĩ akue ko yvy pehẽngue upe tetã hekosãso'ỹ atýpe ary 1960 guive, ko yvy pehẽngue oĩva gueteri Epáña ipoguýpe.
Língua geral
Heta ñe'ẽngue Pindoráma poytugañe'ẽme ou ko língua geral pegua, upéicha avei heta táva réra ha tetãvore réra, techapyrãme oĩ Aricanduva, Batovi, Aracu, Amapa ha heta ambuéva.
René Descartes
René Descartes (latinañe'ẽme: Renatus Cartesius; upe héragui ou ko ñe'ẽ cartesiáno ; La Haye en Touraine, 31 jasyapy 1596-Estocolmo, 11 jasykõi 1650) ha'e akue peteĩ arandu Hyãsia pegua, papapykuaáre ha mba'erekokuaáre oñemoarandúva, ojegueromandu'a chupe pe omboypýva ramo pe ysajarekokuaa ohesa'ỹijóva ha arandupykuaaty ko'ãgagua, upéicha avei ojehechakuaa chupe peteĩ umi tembikuaaty ñepu'ã apohára tenondegua.
Tánger
Tánger (Áraveñe'ẽme: طَنجة﻿‎ Ṭanjah; Vereve ñe'ẽme: ⵟⴰⵏⴵⴰ Ṭanja) ha'e hína peteĩ táva Marruéko retãme, itáva tuichavéva mbohapyha, táva Casablanca ha Fes rire. Ojejuhu Marruéko ipehẽngue yvateguápe, upe ypo'i Hivyraytã rembe'ýpe, oñombojoajuhápe paraguasu Atlántiko ha para Yvy mbytépe.
Bactrocera anomala
Bactrocera anomala jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1971.
Bactrocera antigone
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew & Hancock, 1981.
Kópa Amérika
Kópa Amérika - térã Conmebol Kópa Amérika - ha'e upe tembiesarái tuichavéva Húvol rehegua Ñembyamérika pegua. Oñepyrũ hérãvo Vakapipopo Rembiesarái Ñembyamérikagua, Rembiesarái Ñembyamérikagua Húvol rehegua térã Rembiesarái Ñembyamérikagua, oreko pe térã ko'ãgagua 1975 guive. Ojapova CONMEBOL. Oseramova kampeõ ha'e hina Argentína, ohypytyva pe 15 título 28 ary rire.
Santañi
Santañi (epañañe’ẽme, Santañí, ojehaíva avei Santañy, ha kataluñañe’ẽme, Santanyí)  ha’e peteĩ tenda ha tavanda epañagua, opytáva Majóroka ryepýpe. Ary 2021 jave, Santañi oguerekova’ekue 12.342 tavaygua. miniaturadeimagen|Santañi poyvi.
Arthur Rimbaud
Jean-Nicolas-Arthur Rimbaud (Charleville, 20 jasypa1854- Marseille, 10 jasypateĩ1891) ñe’ẽpapára Hyãsiagua.
Kópa Paraguái
Tembiasakue
Pe oikova'ekue ojejapo hag̃ua Kópa Paraguái ha'e pe Ñeha'ã Tavakuairetã, oha'ãva umi atyguasukuéra Peteĩha División pegua ha umi ombohy'ãkuava tetã hyepy, kóva oñeha'ã umi arykuéra 1976 guive 1995 peve.
Pe apopyrã ojejapo hag̃ua peteĩ kópa ñeha'ã oñembohy'ãkua jasypakõime ary 2017-pe ha oñemoneĩmby PMA Moñe'ẽ Japopya'éva ára 20 jasykõi ary 2018. Oguerekota pakõi ára oñeha'ã hag̃ua ha oĩta 243 ñeha'ãnguéra.
Adam Smith
Herakuãve hembiapokuére hérava Tetãnguéra Mba'ehetakue (The Wealth of Nations ingleñe'ẽme), peteĩ aranduka ohesa'ỹijohápe tembikuaaty rupive mba'éichapa oñemomba'eheta ojapo ary 1776 jave. Ko aranduka ha'e pe peteĩha omombe'upáva aporeko rupive mba'éichapa oiko virurekokuaa, upévare ojehechakuaa Adam Smith pe "omboypýva virurekokuaa javegua" ramo.
Crup
Patofisiología
Pe infección virus-kuére oñe'ẽva ñandéve crup omboruru ñandehegui ñane laringe, tráquea ha bronquio-kuéra tuicháva oikére umírupi umi glóbulo blanco (ha mbareteve vo umi histiocitos, linfocitos, células plasmáticas, haneutrófilos. ]]). Pe irurukue, omboty ñane pytuhẽ rape, ha iruru tuichaitereíramo, hasyeteve ñane pytuhẽ hag̃ua, omoirũvo chupe tyapu katuete oñehendúva péicha jave, ojeheróva pyti'a chiã.
Pirakutu
Pirakutu (karaiñe’ẽme: pesca) ha’e pe tembiapo yvypóra oipyhývo pira térã tymba oikóva Y|ýre. Yvypóra ikatu oipirakutu yguasúpe, ysyrýpe ha ypápe, peteĩ yga térã kanóa rupive. Yvypóra oipirakutu ho'u hag̃ua, oñemu hag̃ua ha oipuru hag̃ua pira ipire. Amo 50 sua tapichakuéra oipirakutu térã omba'apo pirakutúre opa Yvýpe.
Ikatu ojeipuru tembipurukuéra oipyhy hag̃ua pirakuéra, taha'e ha'éva ñuhã, pinda ha hu'y, yvypóra oipuru avei ipo oipirakutu hag̃ua.
Mode Gakuen Cocoon Tower
Mode Gakuen Cocoon Tower(Ndorekói:モード学園コクーンタワー、Mōdo Gakuen Cocoon Tawā)ha'e peteĩ óga yvateite orekóva 191.83 métro ha hi'anténare 203.65　métro ohupyty, opyta Shinjuk-pe, Tokyo retãvore.
Maurísio
Maurísio —héra tee hína Tavakuairetã Maurísio (Ingleñe'ẽme: Republic of Mauritius; Hyãsiañe'ẽme: République de Maurice; Maurísiogua krióllo ñe'ẽme: Repiblik Moris)— ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ijyvy apekue oĩva heta ypa'ũme upe paraguasu Índiko ipehẽngue ñemby kuarahyreikeguápe, ko tetã ypa'ũnguéra ojejuhu amo 900 kilómetro Mandagaka retãgui, ha amo 3800 kilómetro Índia retãgui. Itavusu ha itáva orekovéva tekovekuéra ipype ha'e hína Port Louis.
Ko tetã ijyvy apekue oĩ ko ypa'ũ Maurísio-pe ha heta ypa'ũ ha ykuãirũ ambuévape, upe ykuairũ hérava Saint-Brandon, ypa'ũ Rodrigues ha ypa'ũnguéra Agalega. Maurísio oĩ ko ypa'ũ aty ipype hérava ypa'ũnguéra Mascareñas, upe ypa'ũ Hyãsia pegua avei, Reuniõ.
Ko ypa'ũ réra ha'a akue Dina Arobi, upéicha ombohero umi karai árave oguahẽva peteĩháme ko ypa'ũme, hákatu ndopytái hikuái, ary 1507-pe umi karai Poytuga retãygua oguahẽ ha ohecha ndaiporiha mavave ko ypa'ũme. Ary 1598-pe oguahẽ heta karai Olánda retãygua ha ombohero Mauricio ko ypa'ũ, Olánda ha Tetãnguéra Yvýi imburuvichavete réra (Maurísio Nassau pegua herakuãre).
Kukurañe’ẽ
Kukurañe’ẽ (hérava avei kokurañe’ẽ) ha’e peteĩ ñe’ẽ noñeñe’ẽvéima, oñeñe’ẽva’ekue ymaguare Máto Gyrósope, Pindorámape.
Medellín
Medellín ha'e peteĩ táva Kolombia.
1886
1836 - ary
Ty'ãi
Ty'ãi ha'e pe tembiporu ijapýra karẽ térã karapã, ku ijapýra ojeipuru oipyhy hag̃ua mba'ekuéra ambuéva, térã ojoko hag̃ua mba'ekuéra. Ijapýra ambuéva oñeñapytĩ inimbo omyatã hag̃ua.
1809
1809 - ary.
Moise
Moise, ojeheróva hudío arandupýpe Moshe Rabbenu (מֹשֶׁה רַבֵּנוּ, Moise ore mbo'ehára), ha'e pe maranduhára tenondeguavéva Hudío jeroviápe, pe omosãso va'ekue hudiokuéra Ehíto poguýgui ha pe okuaauka va'erã Tupã rérape pe Tembiapoukapy ha, he'iháicha umi rravíno, pe Tekorã ñe'ẽ rupi oje'éva, ãgamive ojehai va'ekue pe Mishna kuatiakuérape.
Éxodo-gui oñenohẽ Moise rembiasa ha rembiapo, ko Tupã ñe'ẽngue ryru aranduka omombe'u hekove, hogaguakuéra ha hembieja rehegua. Heñói Ehítope, Amram itúva ha Jocabed isy, umíva niko Levi ñemoñare pegua. Upe aja, pe Faraõ (Ehíto sãmbyhyhára, ndaipóri héra Tupã ñe'ẽnguépe) ojokose Israel retãygua oĩva Ehítope, hetaitégui hikuái, ha omombouka opaite mitãra'y Nílo ysyrýpe, Moise sy omoĩ ichupe peteĩ ajakápe ha upéi omoĩ ysyrýpe, Faraõ rajy ojuhu ichupe ha oñemomba'e hese imemby tee ramo. Ikaria'ývo, ojuka peteĩ Ehíto retãyguápe onupãva peteĩ hudíope ha upévare oho ikañyhápe tave'ỹme. Upépe oikuaa hembirekorã ha omenda hese, oikuaa avei Tupãme amoite en el yvyty Sinai-pe. Tupã ombou ichupe Ehítope ipehẽnguéndi Aarón ojerure hag̃ua Faraõ-me toñemosãso hag̃ua hudiokuérape; Faraõ ndojapói oipotaháicha hikuái ha upévare Tupã omoguahẽ Ehíto retãme umi 10 mba'evai. Upéicha, hudiokuéra ohupyty isãso ha Moise ogueraha ichupekuéra yvy Sinai gotyo. Upépe, oñeme'ẽ ichupe pe Tembiapoukapy, ha ombohasa Israel retãyguápe. Ipahápe, ohasa rire 40 ary yvy ojeiko'ỹhápe, ogueraha Israel retãyguakuéra pe tetãme Tupã oñeme'ẽ va'ekue ichupekuérape, hákatu omano yvyty Névo-pe oike'ỹre upe tetãme.
Apopyvusu oku'éva
Pe apopyvusu oku'éva kombutadórape guarã ojepuruvéva ha'e Microsoft Windows, oĩva 82,74% opaite kombutadóragui, upe rire oĩ macOS ha'éva Apple Inc. mba'e (13,23%), ha upéi GNU/Linux (1,57%). Pumbyry apopyvusu oku'éva jareko Android ohupytýva amo 70% ary 2017 jave.
Sant Llorenç des Cardassar
300px|thumb|Sant Llorenç des Cardassar
Pi
derecha|thumb|270px|Pi niko papay ijapyra'ỹva. Ko papapy  (oje'e ha ikatu ojehai Pi ramo) ohechauka pe ombojojáva mba'e apu'a jerepy ha pe mbyterasaha (mombyrykue ohasáva mba'e apu'a apyteitépe). Pe ombojojávagui osẽ ko papapy ha araka'eve naiñambuéi. Ko papapy niko oñepyrũ upéicha 3.141592653589793... ha ndopái.
Hamáika
Ary 1494 guive ary 1655 peve Hamáika oiko España ipoguýpe, oñembohérava Santiago, ha upéi umi Ingyaterra retãygua ondyry Santiago kolóniape ha oñembojára ko ypa'ũ. Oiko aja Tavetã Joaju ipoguýpe oñembohéra Jamaica ko ypa'ũ. Hamáika ohupyty isãso ára 6 jasypoapy ary 1962-pe.
Orekógui ipype amo 2.970.000 tekovekuéra, ha'e tetã orekovéva tapichakuéra oñe'ẽva ingleñe'ẽ Karíve-pe, ha mbohapyha opa Amérika-pe, Tetãvore Joapykuéra ha Kanatã rire. Hamáika oĩ hína Tetãnguéra Ñembojoaju atýpe; porokuái peteĩme léi guasúre ha Amandaje Guasu rupi.
Jorge Luis Borges
Joaju
www.borges.pitt
Moyndávia
Moyndávia (héra tee hína Tavakuairetã Moyndávia, Rrumáñañe'ẽme: Republica Moldova, térã Moldova) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva Európa ipehẽngue kuarahyresẽyguáme, ijerére ojejuhúva tetã Rrumáña kuarahyreike gotyo ha Ukyáña ojejuhu yvate, kuarahyresẽ ha ñemby gotyo. Ijyvy apekue ha'e voi 33 851 km², Moyndávia hína yguasu rembe'y'ỹva, oĩramo jepe 100 km mante upe para Hũ rembe'ýgui.
Go, Dog. Go! (tekoha'ãngandy)
'Go, Dog. Go!' niko peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui moha'angapyre ombopukáva Tetãvore Joapykuéra pegua Adam Peltzman ojapo oñembohasa hag̃ua Netflix rupi, oñepyrũ 26 jasyteĩ 2021-pe.
8 jasypa
Ára 8 jasypa ha'e ára 281ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 282ha umi ary hekope'ỹme. Umi 84 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
1691
1691 - ary
Apocalypto
Apocalypto ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 2006-pe ha omotenonde Mel Gibson. Imba'eapohára tenondegua ha'e Rudy Youngblood, Raoul Trujillo ha Mayra Sérbulo.