cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cháde
Cháde (Hyãsiañe'ẽme: Tchad; ha en áraveñe'ẽme: تشاد, Tshad), héra tee hína Tavakuairetã Cháde, ha'e peteĩ tetã hekosãsóva yguasu rembe'y'ỹva oĩ Mbyte Áfrikape. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Livia retã, kuarahy resẽ ngotyo ojejuhu Sudano retã, upe Tetã Mbyteafrikagua ojejuhu ñemby gotyo, Kamerũ ha Niheria ñemby kuarahy reike goyto ha upe Níher retã kuarahy reike gotyo ojejuhu. Cháde oñemboja'o mbohapy tenda guasúre: Taveỹ guasu Cháde ipehẽngue yvate, imbytépe oĩ ku Sahel Ku'asã Akúva ha iñembýpe oĩ ku Ka'aguy Guasu Sudáno pegua.
Jaména ha'e hína itavusu ha itáva tuichavéva avei. Chádepe oiko amo 200 avano'õ ambuéva oiko ku tetãme ymaguareite guive. Áraveñe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ oñeñe'ẽ tee Cháde retãme, ha umi jeroviapy tuichavéva ha'e islã ha Hesu rape.
1759
1759 - ary
Omano'akue
...1758-1759-1760...
Fíji
Fíji, héra tee hína Tavakuairetã Fíji (ingleñe'ẽme: Republic of Fiji, Fíji ñe'ẽme: Matanitu Tugalala o Viti, Indoetã ñe'ẽme: फ़िजी गणराज्य Fijī Gaṇarājya), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva oiko ypa'ũnguéra Oseaníape upe paraguasu Py'aguapýpe ha oporokuái tavakuairetãicha amandajerapépe.
Pedro Pablo Rubens
Hembiapo opaichagua: jeroviapy rehegua, marandeko ha mombe'ugua'u rehegua, ta'anga ohechaukáva kuimba'e omymba'apíva ha ta'anga ohechaukáva ñu ha yvy mba'e, ta'anga ohechaukáva tapicha rova ha mba'e oñemongolóva arandukakuéra. Ko'ágã oĩ gueteri amo 1500 ta'anga ha'e ojapo va'ekue.
4 jasypa
Ára 4 jasypa ha'e ára 277ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 278ha umi ary hekope'ỹme. Umi 88 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Jimbúti
Ymaguare, Jimbúti oime kolónia Hyãsia pegua hérava Somália. Ára 27 jasypoteĩ ary 1977-pe ohupyty isãso ha ojehero itavusu réra, táva Jimbúti. Ára 20 jasyporundy upe arýgui Jimbúti oike ONU atýpe.
Little Miss Sunshine
Little Miss Sunshine ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra     retãgui ojejapo 2006-pe ha omotenonde Jonathan Dayton ha Valerie Faris. Imba'eapohára tenondegua ha'e Greg Kinnear, Steve Carell, Toni Collette, Paul Dano, Abigail Breslin ha Alan Arkin.
Amérika Latína
Amérika Latína ha'e pe Amérika pehẽngue oguerekóva umi tetãnguéra oĩháme ñe'ẽ romance —ñe'ẽ osẽva latinañe'ẽgui, techapyrãme: Karaiñe'ẽ, Poytugañe'ẽ, ha Hyãsiañe'ẽ –oñeñe’ẽvéva. Ko ñe'ẽngue ojejapo sa'ary XIX jave, oñeñe'ẽ hag̃ua umi tetãvore Amérikape oisãmbyhyhápe España, Poytuga ha Hyãsia mburuvikuéra. Ko ñe'ẽ ndorekói peteĩ he'iseha hendaitépe, hákatu "ojeporu jepi oñemombe'u hag̃ua Ñembyamérika, Mbyteamérika ha Méhiko, ha umi ypa'ũ Karíve pegua". Peteĩ ñe'ẽ mbykymi ko tetãnguéra rehegua ha'e Amérika Espáña pegua ha Brasil, he'iséva Amérika Poytuga pegua. Ko ñe'ẽ "Amérika Latína" tuichave umi ñe'ẽ omohendávagui ha'eháicha Karaiñe'ẽ Amérika, oñe'ẽnteva umi tetãnguéra oñe'ẽva karaiñe'ẽ; ha Ivéro-Amérika, oñe'ẽnteva tetãnguéra oñe'ẽva karaiñe'ẽ ha Poytuga ñe'ẽ.
Belfast
Belfast ha'e peteĩ táva tetã Yvate Ilándape (Tavetã Joaju). Oikovéva: 483.418 (2016) - 132,5 km2
Claude Lévi-Strauss
Añetehápe ha’e avakuaaty retepy moñepyrũhára, oñemopyendáva lingüística homónima omoheñóiva Saussure ha omoheñóiva formalismo ruso.
Ñorairõ Guasu Mokõiha aja, hudío rupi oñemosẽ chupe pe tetãgui ha oho Nueva York-pe ary 1941-pe okañy hag̃ua Hyãsiagui, pe nási poguýpe. Upépe, oikuaa umi tapicha tuichavéva kuaatýpe upe aja, ha'eháicha fonólogo Rrúsia pegua Roman Jakobson, hendive omoñepyrũ umi principio ojeheróva "antropología estructuralista".
Ñembosaraipavẽ Araro'ýpe
Ko'ã ñembosarái oñeha'ãva yrypy'ápe ha oĩ heta jetepyso oñeha'ãva mante araro'ýpe. Oñepyrũ ary 1924-pe, táva Chamonix-pe.
Tumingue'a mbaretekue
Tapichakuéra ohesa'ỹijo avei mba'éichapa ikatu ojeipuru tumingue'a mbyte jehe'a omoheñói hag̃ua mbaretekue, upéicha ndojapomo'ãi randipytu mba'e rembyre ha ojapovéta mbaretekue. Ndaipóri gueteri peteĩ "tumingue'a mbyte jehe'a mokyre'ỹha" ha tapichakuéra omba'apo ojapo hag̃ua peteĩ.
Ñembosaraipavẽ
Peteĩha Ñembosaraipavẽ ojejapo vaekue táva Atena-pe, Gyresia retã itavusu, ára 6 jasyrundy ary 1896 guive. Upe guive, ojejapo irundyrundy arýpe ko'ã ñembosarái heta távape heta tetãme, ndaipóri ramo jepe ary 1916, 1940 ha 1944, Peteĩha ha Mokõiha Ñorairõ Guasu haguére.
1839
Omano'akue
...1838-1839-1840...
Mónako
Mónako —héra tee hína, Mburuvichavete ra'y rekuái Mónaco (Hyãsiañe'ẽme: Principauté de Monaco; Mónakoñe'ẽme: Principatu de Mu̍negu; Italiañe'ẽme: Principato di Monaco; Occitáno ñe'ẽme: Principat de Mónegue)— ha'e peteĩ tetã hekosãsóva, ojejuhúva Kuarahyreike Európape. Ijyvy apekue oñemohenda 10 tavapy rupive.
Ko tetã héra ou Gyresiañe'ẽgui Monoikos ('óga peteĩva') ha'e va'ekue karaiguasu Hércules opy ymaguare.
1743
1743 - ary
Bactrocera atrichus
Bactrocera atrichus jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
21 jasypoteĩ
Ára 21 jasypoteĩ ha'e ára 172ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 173ha umi ary hekope'ỹme. Amo 193 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Poygoríka
Poygoríka térã Podgorica (Montenégyro ñe'ẽme: Подгорица) ha'e Montenégyro retã itavusu ha itáva tuichavéva, ko tetã itavusu ambuéva joaju, táva Cetiña, ojeipapaháicha ary 2011-pe, ko távape oiko amo 150.977 tekovekuéra, hákatu ojeipapávo umi táva ijerére ojejuhu amo 187.085 tavayguakuéra.
1274
1274 - ary
Bactrocera atrifacies
Marandeko
Jaho’i’ohára Perkins, 1938.
Setíña
Setíña hína Montenégyro itáva tuichavéva 8ha, ojeipapaháicha ary 2011-pe, ko távape oiko amo 14.166 tavayguakuéra. Ko távape ojejuhu Montenégyro Mburuvicha róga.
Bactrocera atrisetosa
Marandeko
Jaho’i’ohára Perkins, 1939.
Arapire
Ymaguarépe, arapire ojejapova’ekue mymba kanguégui.
Bactrocera aurantiaca
Bactrocera aurantiaca jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Kávo Véyde
Ypa'ũnguéra tuichavéva Kávo Véyde pegua:
ChatGPT
ChatGPT oñepyrũ ára 30 jasypateĩ 2022 ha pya'e herakuã tuichaite ohaikuaa porãitégui ha ombohovaikuaapa umi mba'eporandu, jepémo oĩ he'íva sapy'ánte ikatu ojavy.
Montenégyro
Montenégyro (Montenégyro ñe'ẽme: Crna Gora) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Europa ipehẽngue ñemby kuarahyresẽyguápe, upe Vaykã yvyapýpe, para Adriátiko rembe'ýpe. Ijerére ojejuhu yvate gotyo tetã Vónia ha Hesegovína ha tetã Sévia; tetã Aváña ojejuhu ñemby kuarahyresẽ ngotyo; Kyoasia kuarahyreike gotyo; ha Sévia ojejuhu jey kuarahyreike gotyo. Ijyvy apekue ohupyty amo 13 812 km², ha ipype oiko amo 625 266 tetãygua, ojeipapaháicha ary 2011-pe. Montenégyro léi guasúpe oĩ ko tetã itavusu mokõi: Itáva tenondegua ha tuichavéva hína Podgorica, upe ambuéva, itavusu upe mburuvichavete ymaguare róga oĩháme ha mba'eguasúva Montenégyro hembiasakuére hína Cetiña, kó távare oje'e ha'eha Tavetã Itavusu Yma.
Neko Oikawa
Neko Oikawa (及川 眠子, Oikawa) (10 jasykõi, 1960) ha’e peteĩ kuña taihaihára hapõgua, ohaíva puraheikuéra animépe g̃uarã.
Filadelfia (Pensilvania)
Filadelfia (Ingleñe'ẽme, Philadelphia, ojehero chupe avei Philly) ha'e peteĩ táva tetãvore Pensilvania-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e upe hetavéva tapicha orekóva Pensilvania retãvorépe, oguereko 1.526.000 tavayguakuéra (ary 2010).
Sándor Weöres
Sándor Weöres (Szombathely, 22 jasypoteĩ1913-Budapest, 22 jasyteĩ 1989) ñe’ẽpapára Hungyriagua.
Bactrocera aurea
Bactrocera aurea jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Bactrocera bakeri
Bactrocera bakeri jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Renacimiento
Renacimiento niko ára pukukue Európa rembiasakuépe, saro'y XV ha XVI pukukuévo. Oñepyrũ amo ary 1400 rupi, opávo Ára Mbytegua ha oñepyrũvo Ára Ko'ãgagua, amo táva Florencia-pe, Itália retãme, ha upe guive oñemosarambi oparupi Európape. Tuichaitépe ojehecha tembiapoporãnguéra iñambueha, hákatu oĩ avei mba'e ipyahúva tembikuaatýpe, upéicha avei mbeguehápe imichĩve ku ohekavéva jeroviapy reko ha hetave ku ohekáva yvypóra reko. Ojehecháramo jepe oñepyrũvo Ára Ko'ãgagua heta iñambueha Ára Mbyteguágui, tuichaitépe Európa avano'õme ha arandupýpe, ojeipuru ko ñe'ẽ renacimiento oje'esérõ mba'éichapa oñemoambueite upe aja tembiapoporãnguéra, tembikuaaty ha arandupykuaaty.
Renacimiento mboyve, amo Ára Mbytegua pahápe, oiko gótiko mba'eporã Európape, ha renacimiento rire ou varróko, ojehecha meméva tembiapoporãnguérape, isa'y hetavéva ha ijeguapaitéva. Varróko oñemosarambi avei oparupi Európape ha oguahẽmi Amérikape.
Jacksonville (Florida)
Jacksonville ha'e peteĩ táva tetãvore Florida-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e upe hetavéva tapicha orekóva Florida retãvorépe, oguereko 821.784 tavayguakuéra (ary 2010).
Mbói hovy
Mbói hovy pea ko mbói oporosu'uramo ndoporojukai opytaramo jepe hasy hembisu'ukue oĩramo jepe oimo'ãva oporojukane hag̃ua.
Mbo’ekuaangatu ñe’ē rehegua
Jehupytyvoirã: - kuaapy ñemongakuaa ñe’epykuaa temimbo’épe.
- Jekuaaporã opavave jekuaapyre oguerekóva ñe’ē omombe’u (jehechauka) ha ñemomarandu rehegua.
Bactrocera banneri
Marandeko
Jaho’i’ohára White, 1999.
Joel Holden Filártiga Ferreira
Joel Holden Filártiga Ferreira akóinte ojehecharamókuri hekopotĩ, hekosakã, iñarandu ha hekojekupytýre. Sa'yhára ramo oĩkuri aty “Arte Nuevo”-pe ha hembiapokue ojehechaukajepékuri Argentina, México ha Estados Unidos-pe. Ikatúkuri oho omba'apóvo Estados Unidos-pe; jepémo upéicha, ary 1959-pe omopu'ã tasyo La Esperanza, Yvyku'ípe, oñangareko ha oipytyvõhaguépe umi imboriahuvévape ha avei ñande ypykuérape.
Náuru
Náuru, héra tee hína Tavakuairetã Náuru (Náuruñe'ẽme: Ripublik Naoero; Ingleñe'ẽme: Republic of Nauru), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Mikyonésia-pe, paraguasu Py'aguapy ipehẽngue mbyteguápe, ijyvy apekue ha'énte voi peteĩ ypa'ũ upe Yvy ekuato ojehasahápe hi'aguĩete, ñemby gotyo. Ijerére ojejuhu, yguasu rupive, yvate gotyo umi Tetãvore Ñembyatypyre Mikyonésiagua, kuarahyresẽ ngotyo tetã Kiriváti, ñemby gotyo Ypa'ũnguéra Salomõ ha kuarahyreike gotyo ojejuhu tetã Pápua Gynéa Pyahu. Amo 4000 km ñemby kuarahyreike gotyo ojejuhu tetã Autarália. Náuru ha'e niko ykuãirũ apu'amíva ha yvatéva, ijyvy apekue ohupytýnte 21,3 km².
Ming ñemoñanga
Tembiasakue
Sa'ary XIII jave ondyry Chína rehe pe Mongólia Mburuvi. Ary 1271-pe mburuvicha mongol Kublai Khan omoheñói Yuan ñemoñanga. Yuan-kuéra ipu'aka pe hembýva Song ñemoñangágui ary 1279. Mongol-kuéra ondyry mboyve Chína rehe tetãyguakuéra hetakue ha'e 120 sua, oñemboguejyve 60 sua-pe ojepapa jeývo ary 1300 jave. Zhu Yuanzhang ipu'aka Yuan rehe ha omoheñói Ming ñemoñanga ary 1368 jave. Ming ñemoñanga poguýpe ojehasa ambue ára pukukue iporãitereíva, omoheñóivo ygarata aty tuichavéva yvy ape ári upe jave. Ko'ã aja, Zheng He oñepyrũ oho ko yvy ape ári ohecha hag̃ua, og̃uahẽvo umi tenda mombyry Áfrika-icha. Umi ary peteĩha tetã rekuáipe, itavusu oñemoambue Nanjing-gui Pekĩ-me.
Snowdrop
Snowdrop (설강화) ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui Ñemby Koréa pegua ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva hérava JTBC. Oñepyrũ ára 18 jasypakõi 2021-me ha iñembyatýva 9 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Jung Hae-in, Jisoo, Yoo In-na, Jang Seung-jo, Yoon Se-ah, Kim Hye-yoon ha Jung Yoo-jin.
Korean Broadcasting System
Korean Broadcasting System (KBS) ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Ñemby Koréa pegua. Japopapyre 16 jasykõi 1927-pe.
Bactrocera barringtoniae
Bactrocera barringtoniae jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Austin
Austin ha'e niko tetãvore Texas itavusu, Tetãvore Joapykuérape. Ko táva ha'e upe irundyha hetavéva tapicha orekóva Texas retãvorépe, oguereko 842.592 tavayguakuéra (ary 2012).
Bactrocera batemani
Bactrocera batemani jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
JTBC
JTBC ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Ñemby Koréa pegua. Japopapyre 28 jasyapy 2011-pe.
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2022
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2022 (ha áraveñe'ẽme: بطولة كأس العالم لكرة القدم) ha'e akue pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ oha'ãva Kuimba'e mokõipa mokõiha, ojapova'ekue FIFA. Kóva ojejapo tetã Katárape, ára 20 jasypateĩ guive ha ára 18 jasypakõi meve ary 2022 jave, Kátarape oiko jave araroguekúi, Kátarape oñeme'ẽ umi akatúa ojapo hag̃ua kóva 2 jasypakõi ary 2010-pe.
Memphis
Memphis ha'e peteĩ táva tetãvore Tenesi-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e upe mokõiha hetavéva tapicha orekóva Tenesi retãvorépe, oguereko 646.849 tavayguakuéra (ary 2010). Ko táva ojeikuaaite Elvis Presley távaicha.
Bendegó arapyrendy
Bendegó arapyrendy, ojehero avei Bendegó Ita térã hérante Bendengó, ha'e peteĩ arapyrendy ojejuhúkuri Pindoráma ñuguasúme upe tetãvore Bahia-pe. Ipohyikue hína 5.360 kilogarámo, kóva niko upe arapyrendy kuarepotígui tuichavéva ojejuhúmava Pinoráma retãme. Ary 1888-pe, ko ita guasu arapýgui oike jehechaukápe upe Museu Nacional da Quinta da Boa Vista ogarusúpe, táva Rio de Janeiro-pe. Ary 2018-pe, ko arapyrendy noñembyaíri oiko rire upe jekái guasu ombyaipákuri Museu Nacional róga.
Pedro Encina Ramos
Pedro Encina Ramos rembiapoita apytépe oĩ ko’ãva omyasãiva'ekue “Okára Potykuemí”-me: "Mandu'a kyse", Ñandejára remimbou yvy ári", "Juayhu porã", "Ko'ẽju rory” ha "Tetã rayhu".
Venésia
Venésia (Italiañe'ẽme: Venezia) ha'e niko peteĩ táva Itália retãme, tetãvore Véneto itavusu. Ko távape oiko amo 270 884 tapicha (2011 aja). Ko táva niko ojejuhu ypa'ũ atýpe, Unesco ohechakuaa Venésia ha'eha yvypóra reko rembiejakue, hembiasakue ipukuitereígui ha heta óga guasu iporãitéva oñemopu'ãgui ko távape.
Crispiniano Martínez González
Oĩkuri Guarani Ñe’ẽpapára Aty (ADEG) moheñoihára apytépe ha avei omotenondékuri ADEG ñe’ẽ’asãi Paraguay Retã Puhoépe. Ha’éniko kuimba’e katupyry, oñe’ẽva peteĩ Guarani potĩ ha iporãva.
Héctor Da Ponte
Héctor Da Ponte (Turín, 1879-Paraguay, 1956) ha'e akue peteĩ moha'angahára Itália omba'apo Paraguáipe. Ojehechakuaa chupe pe omoñepyrũva ramo omoha'anga Paraguái ypykuekuéra, jepémo heta omoha'anga avei marandeko, kokue, mburuvichakuéra ha okaragua rehegua.
Bactrocera brachycera
Bactrocera brachycera jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Ypeky
Ypeky (Heliornis fulica) hína umi guyra juehegua, ype ojoguáva, umi ypekarapã juehepehẽ atýpe oñemohendáva (heliornithidae). Oikove Amérika ipukukue rehe, Méhiko retã guive Uruguái peve. Ndahetái hikuái, yvypóra ojuka ho'u hag̃ua térã omoĩ chupe ka'irãi ohendu hag̃ua ipurahéi.
Hudiokuéra
Mbytépe: Baruch Spinoza • Sigmund Freud • Sholem Aleijem • Albert Einstein
Taihaihára
Taihaihára (karaiñe’ẽme: letrista) ha’e pe tapicha ohaíva taikuéra purahéipe g̃uarã. Puraheiharakuéra ohaíva ipuraheikuéra héra puraheiapohára. miniaturadeimagen|[[Haddon Kime, taihaihára amérikaygua.]]
Mandu’apykuéra
https://web.archive.org/web/20180315133453/http://www.periodicodepoesia.unam.mx/index.php/3837
UEFA Champions League 2014-15
UEFA Champions League 2014-15 ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 60ha. Oñepyrũ ára 1 jasypokõi ary 2014-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Berlin pegua, Alemaña retãme, ára 6 jasypoteĩ ary 2015-pe.
Taguato jatyta
Guyra oiko yvy karugua rehe, y heta reheve, ohaitypo yvyrami guýpe térã yvýre. Ipukukue hína 45 cm ha ipukukue pepo pepóre amo 120 cm hína.
Marlene Dietrich
Oñepyrũ omba'apo puraheihára ramo amo táva Berlín-pe, ha upéi omba'apo ta'angamýime. Arykuéra 1930 pukukuévo ova Amérika Retãvorekuéra Joajúpe ha oho omba'apo ñoha'ãngahára ramo Hollywood-pe.
Paraguái ñe'ẽnguéra
miniaturadeimagen|320x320px Paraguái ha'e peteĩ tetã ñe’ẽkõime, itapichakuéra oñe’ẽkuaávagui karaiñe'ẽ ha avañe'ẽ, pe Tekotevẽ Tenonde Paraguái retã mba'e 1992 pegua ojapo ichupe peteĩ tetã ñe’ẽkõiva ha pluricultural (arandupy hetáva), ojapóvo karaiñe'ẽ ha avañe'ẽme ñe’ẽ tee Paraguái retãme. Umi 90% Paraguái retãyguakuéra oñe'ẽ karaiñe'ẽ ha 77% oñe'ẽ avañe'ẽ, ha ijepuru opotahaícha Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ.
Herme Medina Agüero
Ombohovaí mburuvicha guasu Stroessner pe, oñemoag̃ui ojapohague 120 apopyre ñe’ẽpoty rehegua, ha’e peteĩ hechaukahára Ñeembuku tavarandu rehegua. Ary 2006 jave, Ñemby Ñemuha mburuvichakuéra omog̃uahẽva’ekue ichupe peteĩ kuatia ohechakuaáva hembiapo haihára poravopyreháicha.
Bactrocera bullata
Bactrocera bullata jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Taguato jetapa
Taguato jetapa (Elanoides forficatus) ha'e hína guyra juehegua, taguato ojoguáva. Oikove ha ojejuhu chupe ñemby kuarahyreike Tetãvore Joapykuéra guive kuarahyresẽ Perũ meve ha yvate Arhentína peve avei.
Bactrocera buloloensis
Bactrocera buloloensis jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Bactrocera buruensis
Bactrocera buruensis jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Pynandi
Pynandi ha’e peteĩ ñe'ẽ ojepurúveva oje'e hag̃ua umi ndoipurúiva pyryru. miniaturadeimagen|[[Yvypóra oguetáva pynandi ha ohejava ipy rendague.]] miniaturadeimagen|[[Mitã|Mitãnguéra ojerokyva pynandi ary 1872.]]Yvypóra ha'e umi oipuruvéva pyryru, jepémo oĩ mymba okakuaava ava ndive ha oipuruva pyryru ha'e ha'ichá umi kavaju, ha sa'ive mbarakaja ha Jagua. Oĩ mba'e porã ha mba'e vaí ojeiko hagué pynandi. Pyryry oñangareko py rehe ani oñekytĩ, oike chupe víru, ha ani oiko hese mba'e vaí. Avei umi sapatukuéra ikatu oipe'a ndepygui mbarete ha ombomichĩve pe iku'e. Umi oikóva ojeguata hagué pynandi ha'e pe ikatuha ojeguata porãve, ikatu oñemongu'e porãve, ha imbareteve.
Py'aitegua reko
Ko ñemyasãigui heñói heta tembiapoporã ambuéva ko'ãga ojeheróva py'aitegua reko riregua.
Amasóna (myesakãrã)
Amasóna ikatu he’ise:
Jakáta
Jakáta (Indonésia ñe'ẽme: Jakarta) ha'e niko Indonésia retã tavusu ha itáva tuichavéva, ojejuhu Háva ypa'ũme. Ijyvy apekue hína 650 km² ha upépe oiko amo 10,1 sua tapicha, ha umi táva ijykeguápe oiko amo 30 sua tapicha. Jakáta niko táva tuichavéva irundyha Yvy apekuépe. Hembiasakue pukukuévo ko táva réra iñambue: Sunda Kelapa (397-1527), Jayakarta (1527-1619), Batavia (1619-1942), Djakarta (1942-1972) ha Jakarta (1972-ko'ág̃a).
Virgílio
Oñembokatupyry Mantua, Cremona, Milán, Rróma ha Nápoles mbo'ehaokuérape ha hekove pukukuévo akóinte oiko umi arandupy mokyre'ỹhára herakuãvéva apytépe. Oñemoarandu heta tembikuaatýpe, ha'éva arandupykuaaty, papapykuaa ha ñe'ẽkuaa.
Bactrocera carambolae
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew & Hancock, 1994.
Robert Oppenheimer
Julius Robert Oppenheimer (Táva Nueva York, 22 jasyrundy 1904-New Jersey; 18 jasykõi 1967) ha'e akue peteĩ mba'erekokuaahára Amérika Retãvorekuéra Joaju pegua ijypykuéva hudío. Kóva ko oñembohérava «mboka atómiko túva» heta omba'apógui Manhattan Rembiaporãme, aponde'a guasu omoheñói va'ekue umi mboka oipurúva tumingue'a mbaretekue, oiko aja Ñorairõ Guasu Mokõiha. Mboka atómiko peteĩha okapu techaukahápe ára 16 jasypokõi 1945, Méhiko Pyahúpe, Tetãvorekuéra Joaju. Kurivévo he'i Oppenheimer ojepy'amongetahague iñakãme okapukuévo mboka guasu umi ñe'ẽpoty aranduka Indu jerovia mba'éva hérava Bhagavad-gītā: «Ãga katu oiko chehegui "Mano", yvykuéra mbyaiha». {{refn|group=lower-alpha|Oppenheimer dijo estas palabras en el documental de televisión The Decision to Drop the Bomb de 1965. Akóinte Oppenheimer ohechauka iñembyasyha omano rire tapichakuéra noñorairõiva Hirochíma ha Nagasáki ojekapupakuévo ary 1945-pe.
James Joyce
James Augustine Aloysius Joyce (2 jasykõi 1882 – 13 jasyteĩ 1941) ha'e akue peteĩ haihára ha ñe'ẽpapára Irilánda pegua, ojekuaaitéva oparupi yvy ape ári peteĩ haihára katupyry ramo saro'y XX pegua. Heñói táva Dublin-pe ha heta ohai ku távagui, jepémo ndoikói areite upépe. Oipuru tesa mo'ãha peteĩ hesa hasývare ha ndohecha porãi.
Bactrocera cheesmanae
Bactrocera cheesmanae jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Bactrocera chonglui
Bactrocera chonglui jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Cristiana Oliveira
Cristiana Barbosa da Silva de Oliveira (Rio de Janeiro, 15 jasyporundy, ary 1963), ojekuaavéva Cristiana Oliveira rehe, ha'e peteĩ mba'eapohára tetã Pindorama pegua.
Bactrocera cilifera
Bactrocera cilifera jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Poreno
Avano'õnguéra oikuaa poreno ha'eha mba'e hekopegua ha oñekotevẽva yvypóra omomemby hag̃ua, hákatu ñavõ avano'õ iñarandupýre oikuaa mba'épa ivai ha mba'épa iporã porenóme, oikóramo mokõi (térã hetave) tapicháre ojohayhúva ha ojoipotáva, ha ikatúmava oiporavokuaa mba'épa oipota, oje'e poreno iporãha, oikóramo tapicháre noiporenoséiva térã jehayhu'ỹ, térã tapichakuéra ne'ĩra oiporavokuaa, taha'e ha'éva imitãitérõ térã ikatupyry ambuéva, oje'e ivaiha. Oikóramo poreno ivaiha, tapicha ambuéva noiporenoséivo, ojehero poreno rairõme, ha heta tetãme oñemoĩ ka'irãme umíva orairõ tapicha ambuéva, ojeikuaágui ivaieteha. Amove 90% umívagui oñerairõ hese ha'e kuña, 99% umívagui orairõ ha'e kuimba'e, ha amónte 5% umívagui orairõva ndaha'éi tapicha ohasa asýva ijekuaáva.
Franz Schubert
Hembiapokue herakuãvéva niko ko'ãva: Quinteto La trucha, Sinfonía inacabada, Sinfonía Guasu, umi mbohapy sonáta piáno ñembopurã, ópera Fierrabras, pupoty oñemboapýva ñoha'ãnga Rosamunda rehe (D. 797) ha puraheikuéra La bella molinera ha Viaje de invierno.
Porenogua tekombo'e
Ojehecha mitãrusunguéra heta tetãme ha heta avano'õme ndorekói porenogua tekombo'e imbo'ehaópe térã hógape, oĩ tapichakuéra oimo'ãgui noñeñe'ẽi va'erã umi mba'ére. Oĩramo moaranduha, ojehecha mitãrusunguéra ru ha sy ombo'e chupekuéra, hákatu ojapo upéicha hikuái imembynguéra omendajave mboyvemi. Oguejy hag̃ua tyeguasu ojeipota'ỹva umi mitãkuñarusu apytépe, ha ani hag̃ua oñemosarambi umi mba'asy oñemosarambíva poreno rupive oñemoñepyrũkuri heta mbo'ehaópe amo ary 1960-pe ko porenogua tekombo'e, iñepyrũme hetaite umíva omboapyraséva térã omokangyséva porenogua ha memby'ỹrãgua tekombo'e, tenondeitépe umíva apytépe oĩ tupã jeroviaha ruvichakuéra ha mitãrusunguéra túva ha sy.
Oñepyrũvo mba'asy SIDA ñesarambi, tapichakuéra ohecha iporã mo'ã oiko hagẽ ko porenogua tekombo'e. Heta tetã Áfrika pegua, oñemosarambihápe SIDA mba'asy pya'iterei, ojeikuaa porenogua tekombo'e ojehecha va'erã mba'e tenondeitegua yvypóra reko resãirã.
Tókio Guasu Pehẽngue
Tókio Guasu Pehẽngue ha'e niko upe yvy pehẽngue ojejuhuhápe Tókio, Hapõ retã itavusu, ha opa umi táva ijerekuévo. Kóva niko pe táva aty hetavéva tapicha orekóva opa Yvýgui, oiko ko yvy pehẽnguépe amo 38.140.000, he'iháicha Tetãnguéra Joaju atyvete guasu, ary 2016-pe. Ijapekue niko amo 13.500 km2. Ko yvy pehẽnguépe oĩ umi 23 Tókio tavavo ha opa umi táva oñembojoapy Tókiore, ituichaitégui ha mombyry guive hi'ã hikuái peteĩ távante.
Tetãnguéra Ñembojoaju
Tetãnguéra Ñembojoaju (Ingyaterrañe'ẽme: Commonwealth of Nations), hérava ymaguare Tetãnguéra Ñembojoaju Vyretáña pegua (British Commonwealth of Nations), ha'e hína aty guasu oreko 52 tetãnguéra hekosãsóva ha hekosãso'ỹva ipýpe, umi tetãnguéra oreko jekopyty Tavetã Joaju rehe hembiasakue rupive, Mosambike ha Rruánda ndorekóinte.
Mburuvichavete Isabel II Tavetã Joaju pegua omotenonde ha omoakã ko atýpe, ñembojoaju jekopytýpe hekorã rupive, «ñemoirũ hekosãsóva umi tetã mbytépe hechaukaha».
Bactrocera cogani
Bactrocera cogani jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Karol G
Carolina Giraldo Navarro (Medellín, 14 jasykõi ary 1991, Kolómbia), jeikuaa porãve chupe pe itéra Karol G, ha'e peteĩ puraheihára Kolómbiagua.
Nikósia
Nikósia térã Nikósia ñemby (Gyresiañe'ẽme: Λευκωσία) ha'e Chípere távaguasuveva tavusu. Oĩme ysyry Pedieos yvatepe, ha Chípere icha ko táva oñemboja'o: pe ñembype ha'e Chípere tavusu ha pe yvate ha'e Chípere Yvate tavusu. Yma kóva hera akue ledra.
Cristiano Ronaldo
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (Funchal, Madeira, 5 jasykõi ary 1985) ojekuaavéva Cristiano Ronaldo ramo, vakapipopo oha’ãva Poytugagua.
Bactrocera collita
Bactrocera collita jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Max Weber
Hembiapokue tuicháva omombe'u tetãrerekua ha avarekokuaa oipyguaráva jeroviapy rehegua, hákatu heta ohai avei virurekokuaa rehegua. Hembiapokue herakuãvéva ha'e pe aranduka hérava La ética protestante y el espíritu del capitalismo, ojapo 1905-pe, kóva rupi oñepyrũ kuri omba'apo avarekokuaa oipyguaráva jeroviapy rembikuaápe. Upe aranduka hérava Economía y sociedad, osẽ omano rire, ary 1921 ha 1922, ombyatypaite hemimo'ã ha hembiapo.
Bactrocera confluens
Bactrocera confluens jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Jehasarã
miniaturadeimagen|upright|Jehasarã paraguaigua. Peteĩ jehasarã (karaiñe’ẽme: pasaporte) ha’e pe kuatia ojeipurúva ojehasa hag̃ua ambue tetãme.
Epáña Mburuvi
Epáña Mburuvi ha'e akue aty ojejapóva umi yvy Epañaguágui oisãmbyhýva chupekuéra umi Ñemoñanga Hispanika umi sa'ary XVI ha XX.
Lilio Cañete
Lilio Cañete niko heñóikuri Colonia Genaro Romero, Tetãpehẽ Ka’aguasu, Paraguay Retãme; ára 15 jasypa ary 1962-pe. Itúva herava’ekue Teódulo Cañete ha isýkatu Margarita Cañete, oñondive orekova’ekue 7 ñemoñare ha Lilio-hína pe ipahaguéva.
Roque Centurión Miranda
Roque Centurión Miranda omanókuri Táva Paraguay, Paraguay Retãme; ára 31 jasyteĩ ary 1960-pe.
Bactrocera contigua
Bactrocera contigua jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Sofonisba Anguissola
Sofonisba Anguissola (Cremona, amo 1535 jave-Palermo, 1625) ha'e akue peteĩ moha'angahára Itália pegua, ojekuaáva ichupe pe kuña moha'angahára harakuãite peteĩha ramo Renacimiento ára pukukuévo. Heta ojapo tapichakuéra rova ra'anga ha hova ra'anga avei, ombopyahu ha omoporã mba'éichapa ojejapo kuñanguéra rova ra'anga.
Bactrocera continua
Bactrocera continua jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Varróko
Varróko rembiapokuéra imba'ehetáva, sa'y hetáva, ijeguapaite ha mba'emichĩ porãite memete, hákatu oĩ tembiapo varróko sa'i oreko umi mba'ekuéra. Oĩ heta karai arandu he'íva varróko mba'eporã ára jehasáre oreko mbohapy pehẽngue guasu: «ymaguare» (ary 1580-1630), «ikakuaáma» (ary 1630-1680) ha «aréva» (ary 1680-1750).
Heta ambuéva he'i avei varróko ndaha'éi mante mba'eporã reko, ha'e katu tembiasa ára pukukue ha avano'õ iñarandupy rembiapo, yvypóra ohekávo ohecha pyahuhápe ko Yvy, ava rembiapo ha Tupã, ohekávo omoporã umi mba'eporã ymaguare. Upéicha, varróko mboyve ojehecha Európa avano'õme ko "renacimiento".
Piraroto akãmbéva
Ku piraroto akãmbéva, hérava avei piraroto Sambési pegua (Carcharhinus leucas) hína piraroto juehegua ikatúva oyta ysyrýre ha paraguasu rupive avei. Ituichakue ikatu ohupyty amo 3,4 metro.
Viéna
Ary 2016 iñepyrũme Viéna oreko akue 1 840 573 tapichakuéra ipype ha ojeipaparõ umi táva oĩva ijerére ojejuhu amo 2,4 sua tapichakuéra hese. Iñe'ẽ tee ha'e hína alemañañe'ẽ.
Tavetã Joaju retãnguéra
Ypo'i ypa'ũnguéra ha ypa'ũ Man ha'e niko yvykuéra Vyretáña porokuái peteĩme poguýpe, upe he'ise noĩri umi ypa'ũ Taveta Joajúpe.
Tekoiterape
Avano'õme niko tekoiterape oñepyrũ ha ojekakuaa. Yvypóra oikoveséramo avano'õme, toiko va'erã tekoiterape. Opamba'e yvypóra ojapo avano'õme oĩ va'erã tekoiterape guýpe.
Tetãvorekuera Joaju Ysyry Plata pegua
Ko tetã oisãmbyhy ha oñemoherakuã ijeheguiete 25 jasypokõi 1810 jave, omoheñóivo peteĩha húnta oporojokuáiva Vuenosáire-pe. Oikóvo Hyãsia Napoleón mba'éva ondyry Epáña rehe, peteĩ amandaje omosẽ pe virréi Baltasar Hidalgo Cisneros ha omyengovia ichupe pe húnta oporojokuáivaguare. Umi mburuvicha pyahu he'i oisãmbyhyha Fernando VII rérape. Kóva ojekuaa "Fernando VII Rova ra'anga" ramo, ivorekue oikomi ary 1816 meve, ary ko Tetã oñemoherakuã ijehegui "mburuvicha guasu Fernando VII, imyengoviahára ha itavaguasu".
Luigi Miraglia
Luigi Miraglia (1900-1975). Hekovesẽ Nápoles, Italia 1900-pe, oikovevakuaaha ha avakuãhára. Oiko ichugui tembikuaajára ka’avokuaaty ha mymbakuaatýpe mbo’ehaovusu Nápoles-pe ha ou oiko Paraguay retãme 1925-pe.
Tekove’aty tembikuaahára Paraguay-gua oipytyvõ ichupe ha otembiapokuaareka arandukuaa mymba jejuka ha mba’e ñembyatýre te’ỹinguéra Maka, Ayoreo, Ache-Guayaki ha Tova rehe. Tembikuaareka ha avaretepykuaaty ndive ojapo avei ñemoarandu te’ỹi rekoha jekuaa rehe.
Álgido sentir
Guaraníme ñembohasa
Kuatiañe'ẽ: Donato Ruotti, jehai avañe'ẽme
Gales
Ko tetã itavusu ha itáva tuichavéva ha'e Cardiff (Gales ñe'ẽme: Caerdydd), oikóva ko távape 354 000 tekove. Heta ary aja, ko táva ha'e akue ygarupa mba'eguasuvéva omoñemu hag̃ua tatapỹi ha, sa'i ary aja Ñorairõ Guasu Peteĩha mboyve, ko táva rapekuéra rupi ohasave mba'yrumýi Londye-gui ha Liverpool-gui. Mbohapýgui mokõi Gales retãyguágui oiko Ñemby Gales-pe, ojehecha avei heta tapicha oiko Yvate Gales pehẽngue kuarahyreikeguápe. Saro'y XIX guive, ojehechakuaa ko tetã itavarandu mba'eguasuiteha ha oñepyrũ oñemoherakuã, upéicha oiko oñepyrũgui ojegueromandu'a jey upe tavarandu arete guasu hérava eisteddfod. Táva Londres rire, Cardiff ha'e ojejuhuvehápe aty omomarandúva opaite Tavetã Joajúpe.
SS marschiert in Feindesland
Mandu’apykuéra
https://www.worldcat.org/title/uniforms-organization-and-history-of-the-waffen-ss/oclc/82169
Arapokõindy Marangatu
Ára kuéra
Ko'ã hína Arapokõindy Marangatu ára:
Tito Candia
Apoha tembiapo porãme:
Oha'ã mba'epupe oguereko guive 16 ary, purahéi joa parroquia “San Roque” Eusebio Ayala-pe.
Omoheñói aty Temiandu ary 2014 ko'ã ára peve.
Ko'ágã omotenondé jejaporã ñe’ẽ myasãihame "Tavaygua Purahéi" omoherakuãva Radio Manduvira 88.9 rupi arateĩ 9:00 a.m. guive 10:00 a.m. peve.
Narciso Ramón Colmán
Narciso Ramón Colmán (Rosicrán). Heñói Yvytymi, 29 jasypa 1876-me. Itúva Juan Vicente Colmán ha isy Rosa Isabel Cuéllar. Ary 1906-me omenda Victoria Mersán rehe ha heñói María Victoria. Ary 1937-pe omenda jey Venancia González Contreras rehe, ha upépe heñói irundy ta’ýra: Narciso de los Reyes, Florencio de los Santos, Juan Bernabé ha Teófilo Ramón Colmán. Oñemoarandu “Escuela Normal de la Capital”, upéi oiko ichugui telegrafista. Upe rire oike ichugui Estación de Ferrocarril del Paraguay, Yvytymími myakãhára. Ary 1897-pe oho Buenos Aires-pe ha upépe avei omba’apo Estación del Ferrocaril Argentino, Palermo-pe. Ojevy ñane retãme ary 1901-pe ha oiko ichugui Juez de Paz, San Bernardino-pe, ha Juez de Paz en lo civil y comercial, San Roque-pe. Ary 1950, 20 jasyteĩ ha itavateépe ohecharamo ichupe haihára, ñe’ẽpapára ha ñoha’angahára ha opavavete myakãhára ñe’ẽhaipyre rehegua oñembyatypa upépe ha ome’ẽ ichupe “Ofrendas Laureas Gloria Nacional”. Oñe’ẽ upéramo Juan Boggino, Fernanado Rivarola, Roque Centurión Miranda, Félix Fernández, Carlos Jara, Pedro Encina Ramos ha Darío Gómez Serrato ohendukáva ichupe peteĩ ñe’ẽpoty pukoe rupive Peña Hermosa guive. Omba’apo jepéva’ekue heta academias ha instituciones cultura rehegua, umíva apytépe Asociación de poetas, escritores ha artistas guaraníes, upépe oñeme’ẽ chupe Manuel Ortíz Guerrero ha Emiliano R. Fernández ndive kuatia he’ihápe ha’eha “Gloria Nacional”. Ary 1922-pe Congreso Internacional de Americanistas oñembyatýva Río de Janeiro-pe ogueruka chupe medalla de bronce hembiapo hérava “Ñande ypykuéra” rehe. Ary 1931-pe oho Méxicope “Séptimo Congreso Americano”; 1928-pe oñeipepirũ oho hag̃ua París-pe “Instituto Internacional de Cooperación Intelectual de París, Congreso de Artes Populares”-pe. Ary 1953-pe oñeme’ẽ ichupe “Condecoración Nacional del Mérito, en el grado de Caballero”, gobierno nacional.Roberto Romero ojeporeka Narciso R. Colmán rehe, oikuaauka hag̃ua moõite pevépa oğuahẽ ko karai arandu, ndaha’éi “okára poty”, “Petỹ roky”, “Ha che Valle” umi ojeikuaavéva apytépe añónte upe ohaíva.
Nicki Minaj
Nicki Minaj (heñói hague réra: Onika Tanya Maraj) ha'e peteĩ rapera Trinidad-gua. Ha’e peteĩva umi rapero osẽ porãvéva opa ára. Oguereko mbohapy album-kuéra: Pink Friday (2010) Pink Friday: Roman Reloaded (2012) Pink Friday:Roman Reloaded — The Re-Up (2012) The Pinkprint (2014) ha Queen (2018).
Alzheimer mba'asy
Py'ỹinte pe mba'asyapypẽ ojehechaukaraẽva niko pe ndaikatúi imandu'akuaa mba'a pyahu, hákatu sapy'ánte oimo'ã ndahasyiha itujavemínte térã ipy'a jopýnte. Oimo'ãrõ hasyha alzheimer reheve, mba'asy jehechauka oiko akã rembiapo ha akãngatu ñehesa'ỹijo rupive, upéicha avei tajyapỹi kuaapy rupive.
Ñandukavaju guarani
Mba’ekuaarã
Hete pukukue ikatu ohupyty 8 cm peve, ha'e peteĩva umi ñandukavaju tuichavéva apytépe. Hete sa’y hũ ha hague marrõ. Opaite Grammostola ñemoñaréicha, hague ipy'ápe ojopíva, upévare ha'e umi ojeheróva "ñandu ombokapúva" mba'e, ikatúva oñorairõ hague ojopíva rupive. Oje'e kuña oikoveha 25 ary peve.
José Gaspar Rodríguez de Francia
Ára Ñepu'ã mboyve
Ary 1762-pe, omenda María Hosefa Fabiana Velasco ha Yegros ndive oñeheñóiva'ekue Paraguaype Sãmbyhy Paraguáigua, sãmbyhyhára kue ha capitán general tetãvore pegua Fulgencio Yegros ha Ledesma. Ko menda oguereko po memby, umíva apytégui pe ita’ýra mbohapyha ha peteĩha kuimba'e ha’e Hosé Gaspar Rodríguez Hyãsia pegua, ombohérava Hosé réra itúva ha Gaspar oheñói haguere Mbohapy Mburuvichavete Árape.
Fortín Nanawa
Ñorairõ
Fortín Nanawa-pe Volívia ndaipu'akái pe ha omano 4.000 ñorairõhára, ha Paraguái pegua omano 108.
Oiko jeývo ñorairõ ko fortín-pe katu Volívia pegua omano 6.000 ñorairõhára, ha Paraguái pegua 636.
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2017
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2017 ha'e akue upe joatykuéra FIFA pegua rembiesarái guasu 10ha, oha'ãhápe umi vakapipopo joaty ipu'akáva, oha'ã avei tetã ipu'akáva pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ñeha'ãme ha tetã ojapóva ko tembiesarái ijyvýpe. Kóva niko ojejapo Rrusia retãme, tetã ojapóva upe FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018. Ñeha'ãnguéra oñepyrũ ára 17 jasypoteĩme, oha'ãvo Rrusia ha Selánda Pyahu ha opa ára 2 jasypokõime, Alemaña ipu'aka.
Víno
Kaguy (Karaiñe'ẽgui: Vino) ha'e peteĩ jey'urã oporomonga'úva ojejapóva yvapurũchu'a rykue raguinógui.
Jekupytyha guasu jeva rehegua
Jekupytyha guasu jeva kyhyje'ỹme, hekopetéva ha hekome'ẽva rehegua térã Jekupytyha guasu jeva rehegua ha'e tetãnguéra ñemoñe'ẽpeteĩ upe Tetãnguéra Joaju omotenonde oheka hag̃ua «yvypóra jeva ñesãmbyhy porã ha ojoko hag̃ua umi mba'e ombohasýva yvypóra jeva ko'ãgagua, upéicha omombarete hag̃ua umi ováva oipytyvõ porãve hag̃ua ñakãrapu'ã hekopetépe». Ko ñemoñe'ẽpeteĩme oike 164 tetã, tetãnguéra oñembyatývo peteĩ amandaje guasúpe ONU ojapókuri táva Marrakech-pe (Marruéko retãme), ára 10 ha 11 jasypakõi 2018-pe. Ko jekupytyha guasu ndaha'éi tetãnguéra ñoñe'ẽ tee, upéicha ndoikéi mbaretehápe tetãnguéra léi guasúpe oikeháicha umi tetãnguéra ñoñe'ẽ tee tekoiterape rehegua. Ojehecháramo jepe, ko jekupytyha oiko tetãnguéra oñe'ẽ me'ẽgui, umi ñemoñe'ẽpeteĩ ambuéicha ONU pegua.
Mbo'ehaorusu Towson
Mbo'ehaorusu Towson (ingleñe'ẽme: Towson University) ha'e peteĩ mbo'ehaovusu oĩva táva Towson-pe, tetãvore Maryland pe, Tetãvore Joapykuérape.
Palma (Mallorca)
300px|thumb|Palma de Mallorca
Tãingue'a
Umi tãingue'a ha'e hína yvypóra rãinguéra oñepyrũ osẽ ijurúre ombotývo 16 térã 20 ary, hákatu sapy'apy'a nosẽi araka'eve, sapy'ánte ikatu oñepyrũramo jepe osẽ 16 ary mboyve térã amo 20 ary rire. Oĩ tapicha mokõi térã peteĩnte hãingue'a ijurúre.
Heta ñe'ẽme oje'e tãingue'áre ha'eha "tãi arandúgui", karaiñe'ẽme techapyrãme oje'e muela de juicio ha hyãsiañe'ẽme avei oje'e dent de sagesse, oñepyrũ osẽgui ndajeko tapichakuéra iñaranduve aja.
Zacatecas
Zacatecas ha'e peteĩ tetãvore Méhiko pegua. Itavusu hína upe táva Zacatecas ha itáva orekovéva tapicha ipype hína avei.
Pedro Huã Caballero
Gobernador Bernardo de Velasco intimación
Péicha Gobernador Bernardo de Velasco ombotove revolucionario-kuéra ojeruréva, ko’ãva oguenohẽ tropa plásagui ha omopyenda poapy kañón gobierno róga rovái, Vicente Ignacio Iturbe ha’èva intimación portador, omopyendáva ñembohovái. Gobernador Velasco ombotove tuguy ñehe’ẽ, ha osẽvo okẽme he’i: “Ha’èrõ mando rehe, che ame’ẽ ko bastón”. Oikuaávo resolución Gobernador Velasco-gui oúva, pueblo ovya’a. Ohupi poyvi ha ombokapu 21 kañonáso.
Revolución opu’ãva
Ha’e, Juan Gamarra, ombotovéva Dr. Francia-pe, kóva opresionava’ekue Tte. Cnel Yegros-pe osẽ haguã Cavallero política-gui.
Huã Francisco López Lynch
Ipehẽnguenguéra
Huã Francisco ha'e akue memby peteĩha, uperire ou Corina (1856-1857), Enrique (1858-1917), Federico (1860-1904), Carlos (1861-1924), Leopoldo (1862-1870) ha Miguel Marcial (1866).
Francisco Hosé Vargas pegua
Francisco José de Vargas niko peteĩ ñorairõhára mbarete ombohováiva'ekue Alfredo Stroessner-pe. Upevakuére heta ára oñemuñava'ekue. Oñemoka'irãikuri ha ojejaheivaíkuri hese hetaiterei jey; upeichavérõ jepe ha ikatuha peve chupe, akóinte oñeha'ãkuri oñangareko ipehênguekuérare. Tekomo'ãharaháicha Comité de Iglesias para Ayudas de Emergencia – CIPAE-pe, oipytyvõkuri hetaiterei ñande rapichápe oñemuñava'ekue ha ho'ava'ekue ka'irãime Stroessner poguýpe. Ho'ávo Stroessner ary 1989-pe, De Vargas-gui oikókuri amandajehára, ñepyrũrãme Cámara de Diputados-pe oikohaguépe avei ichugui motenondehára ha upéikatu oikókuri chugui senador ñane retãmegua. Omba'apomemékuri ojejuhu hag̃ua upe Archivo del Terror ary 1992-pe Martín Almada ha tekojojahára José Agustín Fernández ndive. De Vargas oñorairõkuri kane'õ'ỹre tekove jehechakuaáre ha pokarẽ mbohovaképe.
Francisco José de Vargas ohayhúkuri ka'avokuéra, oguerohorýkuri yvyrekokuaa, yvyra ñeñotỹ, ka'avo jegua ha yvakuéra ñane retãmegua mongakuaa. Upévape omba'apókuri ijyvy Areguapeguápe. Avei oguerohoryetereíkuri pirahápe jeho.
Tetã Pindoráma Róga techaukarã jekái
Umi tembiecharã hepy hi'ári, oñehundi avei upe óga guasu héra Paço de São Cristóvão ipype oguereko akue techaukahápe, Pindoráma Mburuvichavete róga guasu ymaite, hóga ahoja ho'apa ha hogyke ikuapaite, umi mbohapy ijyvy atã oñehundi avei.
Fulgencio Yegros
En Plantar una esperanza
Y luego busque la muerte,
La planta que cultivé;
Causó dolor tan extraño
Mokõi kuña tembiapópe
Mokõi kuña orekóva participación kakuaa revolución jasypo 1811 jave ha'éva, ha hi'ári, umi tembiapo ombosako'íva. Ojegueroviaháicha ko'ã mba'e oikóva,umi téra osẽva Yegros, Francia, Caballero, ha Mora, ko'ãva he'i historiador-kuéra, ha'e Facunda Speratti ha Juana Maria de Lara de Diaz de Bedoya.
Péicha Facunda, Juana Maria de Lara era Asuncena. Péicha tembiasa oiporavóva pyhare 14 jasypópe ojoajúva revolucionario, Péiva jesareko permanente omotenondéva tendota, umi ohupytýva ogueroviáva contribución ha'éva tuicha pytyvõ, upéva rehe oĩ contacto revolucionario-kuéra umi oficial de guardia Cuartel de la Rivera-pe ha Maestranza Artillería-pe ha omotenondéva aravo omoñepyrũva acción rebelde.