cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mínga Guasu
Tavaygua tembiapo
Viru reheguáva oĩ pe hérava Cooperativa, ombyatýva tendaguápe,ko’ága oikóva chugui peteĩ mba’e tuichapajepéva. Kóga rehegua pe hetave oĩva ha’e soja, avei avati, mandi’o, mandyju, trigo, ka’a, takuare’ẽ, ryguasu, ka’avo ha kumanda. Ñandyry apoha tuichavéva Paraguái ryepýpe oĩ táva Minga Guasúpe, avei “Cargill” mba’apoha tuicháva. 300px|thumb|Oka guasu tavapegua
Tenda jehayhu
Aeropuerto Guaraní jajuhu avei Minga Guasúpe, peteĩ mba’yruveve guejyha tuicha ha iporãva ojoguáva heta hendápe oĩva América Latina ryepýpe, 4 km Ruta VII "Dr. Gaspar Rodríguez de Francia-gui" ha 26 km Ciudad del Este-gui.
Expo Minga Guasu oiko ary jave,jasyporundýpe, arete santo ára ha’e mokõipa irundy jasypo jave, María Auxiliadora ára. Poteĩ jasypoteĩme oñemoañete "Día del Minguero". Oguereko mokõi tenda tavaygua, peteĩ km 20.pe ha ambue km 16-pe. Peteĩha megua ary 1966 ojejapo mbo’ehao ha tupão ha'eva patrona del agro "María Auxiliadora"-pe guara. Upe rire oiko Cooperativa Minga Guasu, ogueruva’ekue jeikoporãve tapichakuéra tendaguápe.
Ambue hendápe katu oĩ instituciones públicas ha mbo’ehao Don Bosco. Avei oĩ ysyry guasukuéra Monday, Akaray, ysyry’i Akaraymi ha Santa María. Peteĩ mba’e iporãmbajepéve ha’e pe Paraíso Golf Club, oĩva 24 km Ciudad del Este-gui Ruta VII rupi. Ypa jerére oĩ bungalows ohóvape guara,kavaju ári jeiko, hu’y rehegua ha ñembosaraki, ypápe katu pira jekutu rehegua, tilapia umía. Tembi’u apaichgua ikatu rejuhu upe restaurante del club, jahuha japopyre ykére. Mitãnguérape guara avei oĩ opaichagua ñembosarái. Mangapykuua rehegua avei oĩmbaite, vóley de playa, futbol 5, tenis ha tenis de mesa. Golf avei, umi yvyraty mbytére oñembosarái opaichagua ava.
Ñeguahẽ
Ndahasýi ñeguahẽ távape tape hérava Ruta VII rupive, avei ikatu nemoguahẽ Encarnación peve Ruta VI.
300px|thumb|left|Karai Juan Bosco
Loma Plata
Loma Plata tenda oĩva tetãvore Boquerón, Paraguái retãme, 407 km Paraguaýgui, oñeguahẽ upépe peteĩ tape opiáva Ruta 9 Carlos A. López-gui. Ha’e oĩ pe colonias menonitas pa’ũme, Chaco paraguayo gotyo.
Clima
Ararova arahakúpe ohupity 44° C ha araro’ýpe 0°C. Ararova Mbyte katu 26°C.
Economía
Avakuéra Loma Plata-gua omba’apo kokuépe, mymba ñangareko ha industria-pe. Heta tapicha oĩ aty guasu hérava Sociedad Cooperativa Colonizadora-pe.
Oĩ heta kambýre omba’apóva (industrias lácteas), ko tendápe oiko 5.000 ava rupi.
Historia y Turismo
Ha’e colonia omoñepyrũva’ekue tetã ambuégui oúva (canadienses) amo ary 1927, rupi, peteĩ imbaretéva centro urbano y administrativo Cooperativas Menno pegua.
Ha’e avei ñemuha guasu ha mba’apo renda, oguereko tembipuru ojeruva’erã opaichagua mayma tapicha ohosẽvape guara: hoteles, restaurantes ha reike hagua heta tenda iporãva ikatúva rehecha, techapyrã: Campo María, Laguna Capitán, Chaco Logde ha mabue mba’e.
Chipa guasu
Ñembosako’i
Oñembopupu sevói, y ha juky peteĩ mba’yrúpe 10 aravo’i pukukue ha upéi ojeheja upépe ho’ysã hag̃ua. Oñembovu porã ñandy ovuporã ha morotĩ porã meve ha oñemoĩ pype ryguasu rupi’a peteĩteĩ, ha avei kesu oñembosa’i pyre, ojepytu’u’ỹre ñembovúgui. Upéi oñemoĩ pype sevói hi’y reheve ha avei avatiky oñemongu’i pyre, ha avei kamby.
Ka'apuku
Ko tenda ojeikuaa avei mabue hérape ciudad del altiplano Paraguái pegua.
Chipa guasu
Ñembosako’i
Oñembojehe’a porã oñondivepa umi mba’e oraháva ha upe rire oñemoĩ peteĩ mba’yru oñemoingéma hag̃ua kosina (térã tatakuápe).
Ka'apuku
Oguereko ogakuéra ymaguare naiñambueihápe umi mba’ekuaa ha tembiasakue tendagua ha avei Parahuái retã megua.
Chipa guasu
Ñembosako’i
Oñembojy kosina hakuvy porãvape (200 °C rupi hakuva’erã) peteĩ aravo ha 30 aravo’i rupi.
Ka'apuku
Heta óga oĩ gueteri estilo colonial, ko'ã óga ojejapova’ekue Paraguái isasõramo guare, ãva ha’e casa Stevant, ojoguáva castillo-pe, oiko chugui museo, ohechaukáve umi mba’e yma guare.
Chipa guasu
Ñembosako’i
“Chipa guasu” ikatu avei oñembosako’i ryguasu rupi’a’ỹme, upéicharamo oñemoĩveva’erã pype kamby.
Ka'apuku
Superficie
right |250 px| thumb| Recova de una antigua casona en Caapucú
Chipa guasu
Ambue marandu
“Chipa guasu” oñembosako’i “sopa paraguáicha”, katu ojeporu avatiky avatiku’i rãngue.
Ka'apuku
Superficie
Ka’apuku oguereko 2.294 km² tuichakue ijyvy, avei oĩ 7.822 ava ha densidad poblacional 3,41 ava/km², hetave tapicha oiko okaraháre.
Chipa guasu
Ambue marandu
Oĩ tapicha arandu ohapykuehóva Paraguái rekoasa he’íva opaite tavaygua rembi’u oñembosako’íva ogapykuérape pe Ñorairõ Guasu Triple Alianza (Argentina, Brasil ha Uruguay, 1864 guive 1870 peve) renondépe oikova’ekue opa rire, hetaiterei caloría orekoha, pe ñorairõ guasu ojukaparaiva’ekue Paraguái ñemoñare rapykuerépe sa’ieterei tembi’u oĩ rupi, ha upévare tembi’ukuéra oreko heta proteína, ojehecha pype ipokãha tembi’u.
Ka'apuku
Economía
Ka'apuku ha’e tenda ojeréva ysyry Tevicuary rehe, ijyvy ikatu ojapyhy y, heta tenda porã oĩ pirakuturã.
Benjamín Aceval
Turismo
Umi colinas ojeréva hese ha’e mba’e iporãva mayma tapicha ohóvape guarã.
Ogakuéra ymaguare táva pegua, municipalidad, obispado ha pe fábrica de azúcar, Censi ha Pirotta avei.
Santo ára ha’e 30 jasypoapy jave, Santa Rosa de Lima ára, Benjamín Aceval ñatendehára. Ára 8 jasypakõi jave compañía Cerrítope oñemomba’e guasu Inmaculada Concepción-pe.
Pe plaza Mcal. Estigarribiape oĩ peteĩ tajy oñotyva’ekue ha’etevoi ary 30 jasypoapy ary 1940 jave, peteĩ arapokõindy omano mboyve.
Yma guréma avei ha’e pe fábrica de azúcar, ary 1800 rupi oñepyrũva, ikatu ohóvape guarã techapyrã.
Umi Toba Qomgua, oĩva Cerrítope, omba’apo artesanía fibras vegetalesgui, ojapo bolsos, mochilas, cintos ha ambue mba’e. Avei oĩ hikuái pe artesanía tujuguápe. Exposición artesanía rehegua oiko 2km táva mbyte Benjamín Acevalgui.
Historia
Benjamín Aceval oguereko mokõi compañías: Cerrito ha Costa.
Escuelas
Pe Escuela Agrícola San Francisco oĩva Cerrítope ha’e ikatuhápe oñembokatupyry opavave tendagua, omyakãva peteĩ ONG, Fundación Paraguaya hérava, ikatuhápe oiko 150 ava oĩ jave talleres o jornadas completas pe granja escuela-pe.
Escuela Pa’i Puku, omba’apóva ary 1995 guive ha’e omoñepyrũva’ekue peteĩ aty mymba ñangarekohára tendagua oma’ẽvo hikuái tenonde gotyo pe Centro Educativo María Medianera (Pa'i Puku) rehe. Ko mbo’ehao omba’apo ha omoarandu mitã ha mitãrusúpe, oguereko mitã ha mitãrusu mbo’ehao. Ko’ápe oike 500 temimbo’e rupi. Oguereko talleres ombo’éva heta mba’e: yvyra kytiha, ao jejapo ha ñekytĩ, virupuru óga pegua, ka’avo hi’upýva pohã’ýregua, salud rural, apĩ rehegua, computación, dactilografía, electricidad, káva rehegua ha ambue mba’e.
Jasyporundy jave oiko pépe pe festival folclórico hérava, ojehechaukahápe mba’ekuaa purahéi rehegua térã jeroky opaichagua ãva omoakã temimbo’e mboehaópegua. Oĩ opaichagua tembi’u tendagua ha oiko avei fiestas campestres. Temimbo’ekuéra ohechauka bailes latinoamericanos umi tapicha ambue hendágui ohóvape guarã.
Loma Plata
Historia y Turismo
Pe museo histórico Colonia Menno pegua ombyaty tembiasakue oiko ñepyrũva’ekue tendáre, oĩva pe Cooperativa rógape, reikekuévo noñehepyme’ẽi.
Artesanía rehegua, ojejapo bolsos ha kyha karaguatágui, ava aty Enlhet rembiapokue, Pozo Amarillo pegua, oĩva 70 km ñemby kuarahy resẽ gotyo Loma Plata-gui. Avei jahecha mba’apopy yvyra palosanto-gui ojejapopyre.
Pe kamby rehe omba’apova oĩva upépe hérava Trébol oguereko visitas guiadas opavave tapicha ohosévape guara, oikuaaséva mba’eichaitépa omba’apo hikuái pe tendápe.
Pe club de rodeo Isla Po’i, ha’éva Asociación de Ganaderos de Colonia Menno mba’e, ary 1984 guive oheka omyatyrõ, omoambue mymba ñangareko upépegua. Ary ha ary jave ára 12 jasypoteĩ jave oiko peteĩ feria de exposición ojehechaukahápe mba’épa mba’épa ojejapo pe tenda tuichakue jave. Avei heta oĩ omba’apóva omoporã téra omopotĩ hagua umi heta y renda (lagunas) ojapóvo ysyry rendagua oky guasu jave ha péicha omopotĩ yvy juky tenda pegua.
Pe aranduka raity oĩva Colonia Menno-pe oguereko opaichagua tarjetas postales ha avei arandukakuñera ohaiv’akue ñe’ẽpapára oikóva upe rupi.
Pe Chacra Experimental Isla Po’i pegua omba’apo ha omongakuaa mba’ekuaa ha ojeporeka mba’epyahu kokuépe guarã: mandyju, manduvi, sésamo, tomate, locote, mamone rehegua, avei omyesakã pe siembra directa, rotación de cultivos ha ambue mba’ére. Mymbakuéra rembi’urã, kapi’ipe opaichagua, pe yvýpe mba’eichaguápa ikatu oñeñoty, (forrajes), ararava ha ambue mba’e oĩva mba’eichaitépe ikatu oséporãve iñotymby mymbakuéra rembi’urã. Avei oñemba’apo ka’avo jeguakarã, yva ha yvyrakuera uperupiguite rehe ikatu haguáicha araka’eve ndoapái ko’ã mba’e.
Salud
Ko’ãga peteĩ umi yrundy tasyo tetãvore Boquerón pegua oĩ Loma Plata-pe, ikatuhápe oho magma tapicha oikóva ko tendápe.
Transporte
Oñeguahẽkuaa Loma Plata-pe peteĩ tape hũ opiáva 22 km Transchaco-gui.
Ka'apuku
Economía
Avei ha’e mymbakuéra rehegua ñangarekohára, péicha ojeguereko upépe vaka, ovecha, kure ha kavaju.
Kokue pegua katu hetaiteve oĩ oñotýva tembi’urã távape ojeipurúva, ãva ha’e takuare'ẽ, avei oñeñoty uvas, mandyju ha mandi’o.
Avei peteĩ mba’e imbaretéva ko tenda rupi ha’e pe sapatu jejapo, comercio ohepyme’ẽva opaichagua tekotevẽmby ha artesanía, tallado en madera, aorã jejapo “ao po’i”, “encaje jú” ha mba’apo vakapi rehegua.
Vías y Medios de Comunicación
Pe tape guasu 1 Mariscal Francisco Solano López ha’e tape hũ ohasáva ko tenda rupi ha avei ombojoajúva táva Paraguaýre, ha ambue táva tetãvore ryepype oĩva.
Pumbyry rehegua oĩ Copaco ha avei pumbyry po pegua, oĩ avei pujoekuéra, opa henda rupi oguahẽ kuatiahaipyre Paraguay pegua.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2008
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2008 táva Mbejingo-pe ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 29ha ojejapóva ára 8 jasypoapy guive 24 jasypoapy peve ary 2008-pe, táva Pekĩ (Mbejingo), China Tekoha Tetã itavusúpe.
Ka'apuku
Cómo llegar
Resẽvo Paraguaýgui, tape guasu 1 Mariscal Francisco Solano López rupi, táva Paraguarí peve, opytáva 66 km, ojehasa avei tavakuéra Carapeguá, San Roque González de Santacruz, Quiindy, oĩ meve táva Ka’apuku.
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2008
Ñembyaty ojapo 302 ñeha'ã ha 28 jetepyso oñeha'ãva 10.942 jetepysohára oúva 204 tetãnguéra pegua. Ambue táva kuéra Mbejingo hi'aguĩ ojapo avei jetepyso ha ñeha'ã oimeraẽva.
Ka'apuku
Municipio
250px |left |thumb Ka'apuku omoheñói karai Pedro de Melo de Portugal, ára 15 jasypoapy ary 1787 jave, yvytemie gotyo ko’ãga oĩhágui.
Guarani rekoha Argentina-pe
Guarani rekoha Argentina-pe oĩ: tetãvore Misiones, Salta ha Jujuy-pe. Misiones-pe oĩ Mbya ojepapaha porundysu rupi (8.000), Salta ha Jujuy-pe oĩ Ava Guarani ha Tapiete, oñondivepa ojepapa samokõipasu rupi (120.000), avei tavusu Buenos Aires-pe oĩ peteĩ Ava Guarani rekoha Villa 31-pe ojepapa mokõipa. Ko'ã tekohápe opavave oiporu iñe'ẽtee ha ijapytepekuéra oĩ heta mbo'ehára ohekombo'eva mitãnguérape hekohápe ha avei mbo'ehaópe.
Tekoha Misiones (Argentina)-pe:
Vangúve
Vangúve (ingyaterrañe'ẽme: Vancouver) ha'e peteĩ táva oĩva Kolumbia Vyretañagua, Kanatã retã yhembe'y paraguasu Py'aguapýpe. Oreko ipype 603.502 tavayguakuéra ary 2011-pe, oñe'ẽ ingyaterrañe'ẽ.
Lambare
Lambare oĩ tava Paraguái retãme, tetãvore Centralme. Ko távape oiko 124.000 ava (2002 ary).
Hyãsiañe'ẽ
Ñepu'ã ohupytykáva heko ko'ãgagua ohupytyva'ekue upe rirégua árape. Maymáva ñe'ẽjoavy hyãsiañe'ẽ, ápe ndoikéi fransiáno, ñe'ẽ mbyky pyrenda, oñemyengovia mberekatuhína, oñemoĩ porã rire ñe'ẽpavẽ rupive. Jepeve ã mba'e, ko'ã ñe'ẽ, ojepurúva hembe'ýre ha ko árape ojehecharamo, ojepurúgueteri ñe'ẽporã ha marandu'ípe, ha oĩ heta aty oñangarekóva hese.
Vangúve
Ary 2010-pe ojejapo pe Ñembosaraipavẽ Araro'ýpe ku távape ha táva Whistler, Vangúve hi'aguĩ.
Hyãsiañe'ẽ
Ñe'ẽ opu'ãvéva rrománika pa'ũme ha'e hyãsiañe'ẽ, térã imombyryvéva latinañe'ẽ pegua. Edad média oñepyrũvo oñembopyahu ypy, oike mbarete rupi hyãsiañe'ẽme hermániko ñe'ẽ opytáva Hyãsia ko'ãgagua yvate gotyo rupive.
Benjamín Aceval
Transporte
Opyta 42km Paraguaýgui, oñeguahẽ ko távape ruta IX Carlos Antonio López yrõ ruta Transchaco rupive.
Herusalẽ
thumb|100px|left thumb|250px|Islã tupão Herusalẽ-pe
Herusalẽ hína tavusu tetã Israelpegua. Paletína avei ojerure hese itavusurã, he'ihái hembiapoukapýpe, upéicha oñemboja'o ko táva ha oiko ko Kuarahyresẽ Herusalẽ. Herusalẽ táva marangatu Hesu, Moise ha Islã rape. Upépe oĩ Salomõ tupãokue ha avei Islã tupão (térã meskíta) "Al-aqsa". Amo 993.200 tavayguakuéra oiko ipype.
Ka'apuku
Municipio
Jererova oikova’ekue ary 1816 rupi, oĩramo guare mburuvicháramo Dr. José Gaspar Rodríguez de Francia, ndaipóri guasúi rupi y pe tenda oĩ ypy haguépe.
Intendente ko’ãgagua ko távape ha’e kuñakarai Lourdes Sabina Brítez Ugarte, chovugua (PLRA), ary 2006 guive ary 2010 peve.
Ko táva oguereko avei pokõi tasyo, irundy ñembosaráirã (clubes deportivos), irundy y rehegua (juntas de saneamiento) ha mymba jejukaha (matadero municipal).
Población
Dirección General de Encuestas Estadísticas y Censos rupive ojeguereko ko’ã kuaapyrã:
Tapicha tendagua hetave oĩ oikóva okaraháre, oĩ hetave kuimba’e, omba’apóva kokue térã mymba ñangarekoháramo, avei 30% rupi oiko távape ha 70% rupi katu oiko umi porundy compañías okaháre guápe.
Tenonderã gotyo avakuéra kuimba’e térã kuña ary jave oĩ ko’ã kuaapyrã:
Ary 2008 jave, oĩ 7.822 ava, péicha jahecha 4.020 kuimba’e ha 3.802 kuña.
Geografía
Yvy rehegua ko tenda oguereko heta yvyty, colinas, ysyry, ñu ha karugua.
Hidrografía
Ka'apukúpe omohe’õ ysyry gusukuéra Tebicuary, Negro ha hetaiterei ysyry, ko’ãva ha’e:
Ko tendápe avei oĩ Laguna Vera.
Demografía
Censo Nacional de Población y Vivienda rupive ojeikuaa 67,19% ogakuéra oĩha okára gotyo.
Indicadores socio - demográficos.
Índice de Desarrollo Humano rehegua porundy tetãvore Paraguarí pegua oĩ ko’ã kuaapyrã:
“Informe sobre Desarrollo Humano”, PNUD.
Venesuéla
Venesuéla ha'e peteĩ Tetã Ñembyatypyre oĩ Yvyamérikape. Caracas ha'e itavaguasu. Venesuéla oguereko 25.730.435 tavayguakuéra ha oñe'ẽ karaiñe'ẽ. Venesuéla, héra teéva Tavakuairetã Bolívar pegua Venesuéla (Karaiñe'ẽme:República Bolivariana de Venezuela), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Ñemby Amérika pehẽngue yvateguápe, oñemyasãiva avei hetaite ypa'ũme para Karívepe, itavusu ha táva tuichavéva niko Caracas.
Ka'apuku
Turismo
Ka'apuku guive ikatu reho heta hendápe ñembosaráirã, iporãitereíva, péicha oĩ Laguna Vera, ojeheróva avei ypa Ypoa Guasu, ikatuhápe reipirakutu térã kanoape reiko.
Venesuéla
Ko tetã yvy apekue hína 916 445 km². Ijerére ojejuhu yvate gotyo para Karíve ha paraguasu Atlántiko, kuarahyreike gotyo Kolómbia, ñemby gotyo Pindoráma ha kuarahyresẽ ngotyo Gujána. Con este último país, Venesuéla ojerure avei tojehechakuaaha ijyvýicha 159 542 km² Gujána retã apekuégui, ysyry Esequibo kuarahyreike gotyo. Venesuélape ojehecha mymbakuéra ha ka'a opaichagua, hetaitégui ha'e niko tetã pokõiha orekovéva mymba ha ka'a opaichagua. Upéicha ojehecha avei ijyvy apekue opaichagua, yvateite guive amo yvytyrysýi Andes-pe ojejuhúva ko tetã pehẽngue kuarahyreikeguápe amoite ka'aguy guasu peve ysyry Orinóko rembe'y jerére, oñemyasãimba ñu guasu Llanos rehe ha para Karíve rembe'ýre.
Lambare
Ymave ndaje hérava’ekue Yvyty Avamba’e, he’iséva “tavaygua mba’éva”, Yvyty Verami, ha’éva tenda ijatyhápe Jaryikuéra oñomongeta hag̃ua Tupã ndive.
Venesuéla
Ko yvy apekue ko'ãga ñambohéra Venesuéla ha'e va'ekue peteĩ kolóña Epáña retã 1522 guive, oiko upépe heta Amérika ypykue, umíva ha Europagua oñokarãi py'ỹi. Ary 1811, ko yvy pehẽngue oime umi oñemosãso ramóva apytépe ha oiko chugui Venesuéla Tavakuairetã Peteĩha, ojehecha ramo jepe heta jey tesaparápe 1821 meve, upe aja oiko Venesuélagui peteĩ Kolómbia Guasu Joaty retãvore. Isãso tee peteĩ tetã hekosãsóicha 1830-pe. Saro'y XIX aja, Venesuéla tuicha ohasa asy umi omongu'e va'ekuére hetã oporojokuaiségui ha heta ára opyta caudillo poguýpe (tetãvore ruvichakuéra). Ary 1958 guive, ko tetã ñesãmbyhýpe ojehecha jekopytyjoja. Tetã viru remimono'õ ikangyite 1980 ha 1990 arykuéra apytépe ha upéicha oñemokangy avei tetã ñesãmbyhy, upe aja heta mba'e vai oiko upépe, umíva apytépe ojehecha táva Caracazo oikórõguare sarambi guasúpe 1989-pe, oñeha'ãrõguare mokõi jey "golpe de estado" oity hag̃ua tetã ruvicha ha oñembohovakérõguare mburuvicha Carlos Andrés Pérez oipuru vaígui tetã viru remimono'õ ary 1993-pe. Upéicha hetaite Venesuéla retãygua ndoroviavéima umi aty ojokuaikuaávare ha oiporavo hikuái hetã ruvicha ary 1998-pe karai milíko Hugo Chávez, ha'e katu oipytyvõ akue umi golpe de estado rehe, kóicha oñepyrũ akue Bolívar ñepu'ã, ojeheroháicha hetã sãmbyhy ñeimo'ã. Chávez oñepyrũ oisãmbyhy hetã ojapóvo léi guasu pyahu ha omoambue hetã réra, Tavakuairetã Bolívar pegua Venesuéla.
Amo ary 2010 aja, Venesuélape oĩ umi itakyra rupa tuichavéva ha oĩ umi tetã oñemuvéva itakyra apytépe. Upe mboyve, Venesuéla oñemúnte koga'a tetã ambuévape, hákatu pya'eite oñemoambue ha oñepyrũ oñemu itakyra añónte. Tetã viru remimono'õ tuichaite oñemokangy ha ohepyme'ẽ va'erã hetaite pirapire tetã ambuévape amo 1980 arykuéra aja, itakyra repy ho'aitégui. Upe rire Venesuéla retãyguakuéra imboriahu mboriahuve ha hetã viru remimono'õ ikangypa. Hugo Chávez omomombyry hetã umi tetã mbaretetégui ha oheka oñemu itakyra tetã ambuévape, oñepyrũ avei ipojeraite ha omboja'opa hetã viru remimono'õ oipytyvõségui umi mboriahúpe, hákatu okakuaaite pe ohepyme'ẽ va'erãva tetã ambuévape.
Lambare
Tenda marangatu Guaranikuéra ojapohápe apytu’ũ rehegua rembiapokuéra. Péicha omombe’u Castulo Garcete, ha’éva Mbya Apytere Kanindeyuygua myakãhára. Guaranikuéra apytépe mburuvicha omotenonde aty, umíva apytépe oĩ Cacique Lambaré, Mburuvicha Lambare, ha’e oiko myakãháramo oúrõguare españa-ygua, tenda ko’ág̃a ojeikuaáva Lambare-ramo. Guaranikuéra omba’ejuka ha oipirakutu ha oguereko kuaa apytépe pohã ñana purukuaa ñepohãnorã.\
Yvyty Lambare ha’e tenda Guaranikuéra mba’e, omyakãva Cacique Lambare, upépe ha’ekuéra oipysyrõ heko imba’eteéva. Upévare Yvyty Lambare ha’e techaukaha mba’etee rehegua upérõguarémavoi. Táva Lambare omopyendakuri Carlos Morphi, ary 1766-me, oñemoĩ héra chupe oñemomba’egusúvo Cacique Avambarépe, ojejukáva oúrõguare Juan de Ayolas ary 1536-me.
Guaranikuéra ha español-kuéra ojokupytýrõ oñepyrũ ojepuru yvy ñemitỹrã, péicha heñói heta granja oguerúva imba’erepy oñemu hag̃ua Paraguaýpe upérõ ojeheróva Madre de Ciudades.
Oĩ Catedral Asunción Vice Parroquia-ramo, ary 1783 guive. Mombe’uhai ojejuhúva omoañete jesuita-kuéra omopu’ã hague capilla Cacique Lambare róga ypýpe, upépe oñemopu’ã ha oñemongarai Táva Lambare tupão, oiko chugui parroquia Paraguaygua. Jasyapy 1946 guive oñepyrũ tupão pyahu ñemopu’ã.
Ka'apuku
Turismo
Oguereko avei peteĩ jejahuha iporãva ysyry Paso Ybyku’ípe, oĩháme camping rendaguã ha ñembosarairã.
Lambare
Ary 1844-pe, Decreto rupive, táva Lambaré opyta táva Paraguay ryepýpe. Ary 1916-me, Ley rupive, ojehai ñepyrũ táva Lambaré rembe’y, ojesareko upevarã mba’eichaitépa oĩ tembiasa ha yvy’apera’angahaípe.
Ka'apuku
Turismo
Yvyty Charora, Virgen, Jaguaretekua, Tarumá, Mariño, Villalba, Arayhu ha Mbokaja, koã hendágui ikatu rehecha tenda tuichakue javeve ojekuaahápe umi ypa renda.
Lambare
Lambarégui oiko távaramo 5 jasypo 1962-me, Ley Nº 791 rupive, Municipalidad de Segunda Categoría, ha decreto Poder Ejecutivo Nº 12.766, ary1965-pe, oiko chugui Municipalidad de Primera Categoría.
Ka'apuku
Turismo
Imbaretevéva techapyrã Ka’apukúpe ha’e umi jahuha yvyku’i morotĩ oĩva ysyry guasu Tebicuary rembe’ýpe, oĩva Villa Floridape. Pe jejahuha municipalidad mba’éva, oñeñatende porã jave hese, ha’e tenda iporãvéva tetã Paraguáipe.
Lambare
Lambaré oñemopyenda undécimo departamento Central, oĩva Paraguay ykére, ha’éva ñane retã tavatee. Ojepyso 27 km² ha yvyturo’ysã gotyo oĩ Ysyry Paraguay, omboja’óva tetã Argentina-gui, kuarahy reike gotyo táva Paraguay ndive, ha kuarahy resẽ gotyo táva Villa Elisa ndive. Ary 1967, decreto rupive táva pysokue iñambue ituichakuépe; Lambare ary 1992-me, oguereko 135000 tekove, ha ary 2002-me, Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos rupive ojeikuaa ko táva oguereko haimete 300.000 tekove.
Ka'apuku
Turismo
Táva ára guasu oñemomorã jasypoapy jave, jeroky guasúpe, desfiles estudiantiles ha competencias deportivas.
Lambare
Táva yvyrembe’y ko’ág̃agua
Ka'apuku
Turismo
Pe festival folklórico “Che Rendáa Alasan”, oiko ary ha ary jave jasykõi jave ha jeroky hérava “Fiesta Nacional del Arriero”, jasypa jave.
La Victoria
La Victoria (térã Puerto Casado) hína distrito ha tavusu Departamento Alto Paraguái, Paraguáigua, opytáva 674 km yvatévo Paraguaýgui, Río Paraguay rembe’ýpe
Héra tee
thumb|350px|right| Héra péicha "Empresa Carlos Casado" oĩ rupi pépe, oñefundava’ekue sa'ary XIX, péva ojapo peteĩ tapicha España-gua oikóva táva Rosario-pe.
Yvykuaa
Opyta yvy karape ndohasáiva 300 metro para guasu ári. Yvy iporã oñeñemitỹ ha mymba oñemongakuaa hag̃ua.
Demografía
La Victoria-pe oiko 6.489 tapicha; umíva apytégui 3.304 kuimba’e ha 3.185 katu kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.
Ekonomia
Tembiapo oguata mbaretevéva ápe ha’e vaka ñemongakuaa. Ymave oĩva’ekue ko’ápe empresa tanino rehe omba’apóva hérava Carlos Casado Ltda.
Empresa tuicháva ko tetãmegua ha’evakue Carlos Casado, fábrica tanino rehe oñemba’apoha. Fábrica jere rehe ojekuaa ijára ha imba’apoharakuéra rogakue, upéichante avei Hotel Puerto Casado tuja.
Hekoasa ha Turismo
Oñefunda 1889-pe Patricio Escobar oĩramo guare tendotáramo, ymave ojekuaa chupe Ángeles Custodios ramo. Pépe oĩva’ekue Empresa Taninera Carlos Casado, upévare ojehero chupe “Puerto Casado”. Oiko chugui distrito 1973-pe.
Ko ygag̃uahẽha ojeporuva’ekue tropa paraguaya ohóva oñorairõ Guerra del Chaco aja oguejy ha ojupi hag̃ua
Empresa Carlos Casado oguereko jepe 5.000.000 hectárea yvy Chaco Paraguáipe; ko’ág̃a pe fábrica nomba’apovéi. Menonita ha soldado-kuéra paraguaigua oho hague guive ojasuru Chaco Central yvýpe ferrocarril og̃uahẽva 145 km Río Paraguay-gui.
Puerto Casado-pe oĩ tenda hechapyrã Guerra del Chaco ramo guare; umi mononita ova’ypyva’ekue ápe 1920-pe.
Cerro Galván opyta 5 km yvy gotyo tenda ojeheróva “Kilometro 11” gui, kóva yma tren ohóva Casado-pe estación. Ygáva Aquidabán opyta’imi ápe ohokuévo Concepción-pe. Ambue ygáva opytáva ápe ha’e el “Cacique II”, oúva Paraguaýgui ha ohóva Vallemíme.
Cerro Galván-pe ko’ág̃a meve ojehecha ferrocarril riel tujakue. Ko’ápe Emiliano R. Fernández oipyaha ñe’ẽpoty “La Moda” 1926-me. Kóva ha’e estación peteĩha tuicháva ferrocarril Casado pegua.
Ko Ferrocarril ojapoukava’ekue Empresa Carlos Casado oity hag̃ua yvyra, 150 km tapepo’íre, Chaco ruguápe. Upe vía ojepysove km 160 peve; péva oipytyvõ ikatu hag̃uáicha tropa paraguaya ohóva oñorairõ og̃uahẽ umi fortín-pe ojoko potávo Bolivia-guaykuéra jeike mombyry Chaco Yvýpe Guerra del Chaco aja.
Chákope ñorairõ aja ferrocarril tuicha mba’etereíva’ekue oho ha ou hag̃ua soldado, mboka, valara’ỹi, hi’upyrã, mba’yruguata, combustible, pohã ha herido-kuéra.
Estación tuja Kilometro 11, peteĩ óga kakuaa tuja oĩ Carlos Casado ferrocarril tuja ryepýpe; péva tenda ymami guaréma oĩva gueteteri ko’ág̃a meve.
Yvy Estado mba’éva ojehepyme’ẽramo guare sa’ary XIX pahávo, oike pépe empresa Carlos Casado Ltda., ojoguava’ekue 1886-me 3000 legua cuadrada rasami, 5.625.000 hectárea rupi; pe empresa omba’apo yvyra rehe tatino apópe. Tanino oñenohẽ yvyra héra “quebracho” gui ha ojeporu oñembosa’y hag̃ua mymba pire. Ifundahare ra’y, José Casado, ou 1929-pe omboguata hag̃ua upe tembiapoha guasu, ha oiko upépe 1945 peve.
1931-me Comando de División de Infantería oñembohóga ko puerto-pe, José Félix Estigarribia omoneĩ ñekuave’ẽ oikóvo chugui Comandante, oikuave’ẽva chupe José P. Guggiari, upéramo ha’eva’ekue Paraguái rendota, ha jasypokõi 1931 pehápe Estigarribia oñembohógama upe távape. Comandante oiko hag̃ua upépe, fábrica jára rogaygua ome’ẽ chupe peteĩ óga, “la Chaqueña”, tuicha ha oñeimeporã kuaahápe, opytáva pe táva mbytetépe.
Emiliano R. Fernández, pyharaiha ha ñe’ẽpapára herakuã mombyrýva, ojeheróva heta jey “poeta norteño”, 1923 rupi oĩ Puerto Casado-pe, ojapo haguépe heta tembiapo, jeyvéramo iñe’ẽpotýre ohai ojapo hague Alto Paraguay-pe.
Artesanía rehe ñañe’ẽramo ja’ekuaa yma 1980 rupi peteĩ tapicha omba’apova’ekue pe empresa-pe oñepyrũ hague ojapo ka’ygua ha’e oiporuva’erã kuarepotitãgui, kóva ojeporu upépe oñeñembohyru hag̃ua tanino. Hembiapokue ojehecharamoiterei ha vokóikema ojejerure chupe ha ijapohára ojapokuévo omyatyrõ hembiapokue ha ojapo modelo ipyahúva ka’ygua ojekay’u ha ojeterere hag̃ua. Ko’ág̃a ojejapo hetaichagua ka’ygua, pevarã ojejerure, ha ojeporu oñeme’ẽ hag̃ua jopói oporomandu’áva Puerto Casado rehe.
Río Paraguay ha Apa ha hetave ysyry michĩvéva upe jere rehegua ojeporu turismo de pesca-ramo.
Jeguata guasu "Ñande Yvyrekávo"
Ñande Yyyrekávo, ojeguata haguépe 600 km rupi Puerto Casado guive Paraguay peve, ojeguatava’ekue 156 km yvy rupi, ojejapóva poteĩ árape, ha upe rire kamiõme. Tapichakuéra upe tavapegua he’i péva jeguata ipukuvéva ojejapova’ekue Paraguáipe yvy tee rehe ojelucha hag̃ua. Ojerure umi tetãygua ojepe’a hag̃ua yvy opytáva pe distrito-pe, Secta Moon-gui
Mba’yruguata
Upe távape oñeg̃uahẽ Ruta Transchaco, rupi, cruce de los Pioneros, opytáva 409 km Paraguaýgui peve; pégui oĩ peteĩ tape og̃uahẽva Puerto Casado peve; 230 km kuarahy resẽvo, oĩ Ruta Amalia.
Puerto Casado-pe oĩ peteĩ aviõ guejyha aviõ’ípe g̃uarã; pe távape avei oñeg̃uahẽkuaa ygáva rupi.
Vugariañe'ẽ
thumb|upright=1.25|Vugariañe'ẽ
Vugariañe'ẽ ha'e ko Indoeuropa ñe'ẽ, eslavo, oñeñe'ẽva Vugaria, ha heta tetã ojereva Vugaria. Ko ñe'ẽ eslavo oipuru Sirílo achegety ha oñe'ẽva 11.000.000 avakuéra.
Mayor Pablo Lagerenza
Mayor Pablo Lagerenza oĩ tava Paraguái retãme, tetãvore Alto Paraguáime. Ko távape oiko 1.500 ava (2002 ary).
Torres Gemelas ojeitypárõguare, 11 jasyporundýpe
thumb|250px
Yby Yau
Yby Yaú oĩ tava Paraguái retãme, tetãvore Concepciónme. Ko távape oiko 19.764 ava (2002 ary).
Torres Gemelas ojeitypárõguare, 11 jasyporundýpe
Ary 2001, 11 jasyporundýme red yihadista Al Qaeda, oñemomba’e irundy aviõnguérare oraháva ipype heta ava, oity hag̃ua irundy tendápe ha’ekuéra oiporavómava upe áramboyve, nomomba’éi mba’eve ha mavavépe, péicha ojuka hikuái upérõ 3000 ava ha 6000 opyta vai, oitypa World Trade Center, Nueva York-pe, Pentágono oĩva Estado de Virginia avei heta mba’e ojoka, oity ha ojekáva. Ko oikóva ombohape ñorairõ Afganistán-pe ojejapóva uperire, Estados Unidos ha oñemoĩva ijykére ohero ko ñorairõme “Guerra contra el terrorismo”.Upe red yihadista Al-Qaida-ygua oĩ 19, oñemboja’óva irundy secuestradores atýpe, aty peteĩteĩme oĩ ombovevekuaáva aviõ. Ko mba’e vaiete oikóva’ekue ojehero 9-11, péicha ojeikuaa heta tetã rupive.
1 jasyrundy
1 jasyrundy ha'e 91º ára arygua.
Torres Gemelas ojeitypárõguare, 11 jasyporundýpe
Irundy aviõnguérare oñemomba’e ohórõ estado de Kalifórnia gotyo Aeropuerto Internacional de Boston, Aeropuerto Internacional Washington-Dulles ha Aeropuerto Internacional Libertad Newark-pegua. Umi irundy aviõnguéra ohóva’erã estado de Kalifórnia gotyo, mbohapy Los Ángeles gotyo ha irundyha San Francisco gotyo, upévare henyhẽte combustible 91.000 litros ha 65.455 kg ogueraha. Umi mokõi raẽteve oike mokõive Torres Gemelas World Trade Center rehe, mbohapyha ho’a Pentágono-pe Condado de Arlington naimombyrýiva Washington DC-gui ha irundyha ho’a peteĩ ñúme Shanksville Pensilvania-pe.
Mandagaka
Mandagaka hérava avei Madagakar (karaiñe'ēme: Madagascar) ha'e peteĩ tetã oĩva Áfrikape. Itáva guasu ha'e Antananarivo. Oguereko 20 042 551 ava ha oñe'ẽ Hyãsiañe'ẽ ha Mandagakañe'ẽ.
Torres Gemelas ojeitypárõguare, 11 jasyporundýpe
Heta ava ohóva ipype ha tripulación-pegua ohenói celular rupive, omombe’úvo oĩha heta ava aviõ ryepýpe oñemomba’éva hese. Oñehendu jeyjey oñemombe’úva’ekue, ha umi ava oñemomba’éva’ekue aviõnguéra rehe ojuka azafata, peteĩ ava oimerãéva térã peteĩ piloto-pe. Avei oje’e oipuru hague peteĩ spray ombopyta hag̃ua opavave cabina primera clase-pe. Avei oje’e oñemongyhyje hague opavavépe oje’évo ichupekuéra oĩha peteĩ mba’eokapúva aviõ ryepýpe, ág̃akatu American Airlines 77-pe upéva ndojejapói. Ojeguerovia japúnte hague upe oje’éva.
Aviõ irundyhágui ojejuhu caja negra, ojehechakuaa upépe avakuéra ohóva aviõme oikuaávo ambue aviõnguéra oike hague umi Torres Gemelas rehe, oñorãirõ hendivekuéra ha upémarõ umi oñemomba’éva’ekue aviõ rehe omomỹi aviõ omondýi hag̃ua chupekuéra. Upéima Al Qaeda myakãhára Khalid Shaikh Mohammed he’i pe aviõ ho’ava’erã kuri Congreso Estados Unidos-pegua ári.
Luxemburgo
Luxemburgo, héra tee Dukádo Guasu Luxemburgo (Luxemburgoñe'ẽme: Groussherzogtum Lëtzebuerg, Hyãsiañe'ẽme: Grand-Duché de Luxembourg, Alemañañe'ẽme: Großherzogtum Luxemburg) Ha'e peteĩ umi mokõipa poteĩ tetã hekosãsóvagui oĩva pe Európa Joajúpe. Kóva niko peteĩ tetã yguasu rembe'y'ỹva, ojejuhu ijerére Alemáña, Véyhika ha Hyãsia. Luxemburgo retãme oiko amo 636.000 tapicha ha ijyvy apekue hína 2586 kilómetro cuadrado.
Torres Gemelas ojeitypárõguare, 11 jasyporundýpe
Ko’ã mba’e vaiete omongyhyje joaite Estados Unidos-yguápe. Upe ára marandu oñehendúva ha ojehecháva iñambue ojoehegui, ndojeikuaavéima mávapa añetegua.
...
'''Matilde Galeano (ñe’ẽasahára) Marandu: wikipedia'''
2 jasyrundy
2 jasyrundy ha'e 92º ára arygua.
Volívia
Tetã Hetãvoregua Volívia ha'e peteĩ tetã oĩva Ñemby Amérika kuarahyreike mbytépe. Kóva oguereko porundy tetãvore, itavusu ha'e Sukre niko Volívia porokuái renda ha'e pe távaguasu La Pas ha pe táva tuichaveva ha'e Santa Kru Sierra pegua. Yvate gotyo ha kuarahyresẽ gotyo oĩ Pindoráma; kuarahyreike gotyo Perũ ha Chíle, ha ñemby gotyo oĩ Arahentína ha Paraguái.
Volívia oguereko peteĩ yvy tuichakue 1.098.581 km² ha 12 169 501 tapicha he'iháicha pe censo 2023 pegua.
Yvyty Perõ
Yvyty Perõ ko yvytyru`ã ha`e yvyty ijyvatevéva tetã Paraguáipe, oĩ tetãvore Guairápe. Ijyvatekue oguahẽ 842 métro.
Mayor Julio D. Otaño
Mayor Julio D. Otaño hína táva tetãvore Itapúape, Paraguáipe. Oĩ 5 kilometro ysyry Paranágui ha ojetopáva táva argentinagua Eldorado-renondépe, ha oguereko heta comercio hendive. Avei oñeñotýva heta Sóha ha mandi'o ijerére.
Teresina
Teresina ha'ehína peteĩ táva Vrasil, oĩ kurahyresẽ tetã retãme. Teresina oĩko peteĩ távagua ve guasu táva yvy. Ko távape oiko 893 246 ava (2007 ary).
Salto del Guaira
Ko colonia Salto del Guairá heñói ára 3 jasyapy ary 1959 jave, peteĩ empresa privada hérava Colonizadora Salto del Guairá SA rupi, oĩháicha jehaipyre umi motenondehára upépegua omboguapy haguépe héra, oĩháme karaikuéra José Luis Serrati, Ibrahin Abud ha Carlos Ricardo Méndez Goncalvez. Oiko mboyve pe fundación, pe tenda herava’ekue Reserva fiscal Nº 10, uperire resolución ministerial ára 17 jasypa ary 1972 jave, omoñepyrtũ pe Junta Parroquial, oĩva distrito de Hernandarias poguýpe, oĩháme mbohape tendagua: Cnel (SR.) Isabelino Pimienta Medina, motenondeháraramo, Carmelo Peralta viru rehegua ha mbo’ehára Pedro Ramón Girett secretario.
Jasypo
Jasypo ha'e hína jasy poha arýgua upe arapapaha Gyregoriopegua ipype ha oguereko 31 ára; hákatu Rróma arapapahápe Maius ha'e akue jasy mbohapyha, jasyteĩ ha jasykõi opytágui ary ipahápe.
Salto del Guaira
Ára 30 jasypokõi ary 1973 jave, Poder Ejecutivo tetãmegua oguenohẽ pe ley 390, omoñepyrũháme pe distrito de Salto del Guairá ha avei Municipalidad de Tercera Categoría, péicha ojeiva’ekue Hernandarias poguýgui. Pe arýpe pe ley Nº 426 de División Política del Territorio rupi, ojei ijyvy tetãvorekuéra Caaguazú ha Alto Parana avei, tenda oĩva yvate gotyo ysyry Itambeýgui, ãva opyta distrito de Salto del Guairá poguýpe.
Ko táva oñepyrũvo avei pe tenda rupi oñemoñepyrũ pe kokue guasúpe ñemba’apo, ha pe represa de Itaipú (kóva ha’e tuichavéva arapýpe ãva rehegua) oikóma avei, ha ko’ápe omano pe mba’e iporãmbajepéva hérava Saltos del Guairá.
Ubicación Geográfica del distrito de Salto del Guairá
Salto del Guaira oĩ tetãvore Kanindejúme, Región Oriental tetã peguápe, ijyvy opyta latitud 24º 04’ S ha longitud 54º 20 W. Ko distrito oja yvate gotyo tavakuéra Mundo Novo (MS) ha Guaíra (PR), tetã Brasil pegua rehe, ko ipaha peguágui ojei ysyryguasu Paraná rupi; kuarahy resẽ gotyo ojei tetã ambuégui pe serranías del Amambay ha Mbarakaju rupi ha avei ysyry Paraná. Ñemby gotyo syry Itambey oikpe’a tetãvore Alto Paraná ha avei pe serranía de San Joaquín tetãvore Ka'aguasugui. Kuarahy reike gotyo ysyrykuéra Kuruguaty ha Corrientes omboja’o ijyvy tetãvore San Pedro-gui.
Kanindeju ha’e peteĩ tetãvore avakuéra tendagua hetaveha omba’apóva kokuépe, péicha poapy ava pa pa’ũgui oiko okaháre ha mokõi tavaháre.
Clima
Oguereko ararova iporãva ijyvy yvyatekue ha’e rupi (200m.s.n.m.), okykue ary pukukue ha’e 1.483 mm rupi. Arapytu mbyte ha’e 21º C, ho’ysãve jave 0º C jasykuéra jasypokõi ha jasypoapy jave ha hakuve jave ohupity 39º C. Ytimbokue ha’e 1.073.
Aspectos Hidrológicos
Ko tenda oĩháme distrito de Salto del Guaira oguereko mokõi y rape (cursos de drenaje superficial), peteĩva ha’e cuenca hidrográfica ysyry Piratiy ha ambue ysyry Karapã.
Población y Superficie
Salto del Guairá oguereko 145.841 ava oikóva pype; densidad ha’e 9,9 ava/km2 ha ijyvy 14.667 km2.
División Política
Tavaguasu: Salto del Guairá
Oñemboja’o porundy tendápe (distritos): Salto del Guairá, Itanará, Ypehũ, Corpus Christi, General Francisco Caballero Álvarez, Kuruguaty, Ygatimi, La Paloma ha Katuete.
Infraestucturas existentes
Ko táva Salto del Guairá, oĩva yvate gotyo tetãme, oguereko infraestructura opaichagua, oĩ edificios públicos, gubernamentales, miliko róga, tasyo tetã mba’e ha ava mba’éva, tenda ñembosarairã, ñemuha renda, mitã ha mitãrusu mbo’ehao, mbo’ehao pavẽ ha tupão.
Economía
Pe mba’e tuichavéva ko tetãvorépe ha’e kokuépe ñemba’apo (agricultura); oĩháme ñemity soja, ha’e hetave oñeñotýva. Avei avati, takuare’ẽ, trigo ha mandyju.
Tetãvore yvy iñambue, oĩ yvype guasu ha avei ipyko’ẽmbaha, ko’ã mab’e ouporã mymba ñangarekorãme, omoĩva tetãvorépe mbohapyha tenda mymba reheguápe tetäme, vakakuéra rehegua, tetãme. Avei oguereko heta kure, kavaju ha kavara rehegua.
Ñemba’apo industria rehegua, ikatu ja’e ãva: yvyra kytĩha (carpintería) ojapo opamba’e ojepurúva óga apópe tuicha térã michĩvape guarã, mba’yruguata rehegua, ñembyaty ha ñeñongatu yvyra ha mba’apo yvyra rehegua opaichagua, mbujape jejapo, cerámica, kamby ha kambýgui oikóva, ha ambue mba’e.
Educación
Kanindeju ñemoarandúpe ndaha’éi oĩporãmbáva oĩ rupi avakuéra ndohóiva mbo’ehaópe, péicha rupi ñomoñe’ẽi ha ndohaikuaái avei.
Salto del Guairá oguereko mbohapy mbo’ehao guasu (centros educativos), parundy mitã mbo’ehao, enseñanza básica rehegua, poteĩ mitãrusu mbo’ehao, nivel secundario, Facultad de Derecho ha Ciencias Sociales, ha ambue Ciencias Económicas rehegua, Universidad Nacional de Ciudad del Este mba’éva. Oĩ avei upépe U.T.C.D. ha  U.P.A.P.
Salud
Tembipuru tesãi rehegua (infraestructura sanitaria), hetakuépe centro ha puesto de salud, tasyokuéra ha tupa tasyo pegua, oĩmiéramo jepe ohóvo, na’irãgueteri ohupity tendagua oikotevẽháicha. Ko’ãga tetãvore oguereko 38 tenda oñangarekóva tesãi rehe.
Comunicaciones
Oĩ medios de comunicación oñe’ẽva ha ta’angambyry pegua, Red Canindeyú 95.5, puhoe Salto del Guairá 90.3, puhoe Tricolor 103.9 ha TV cable Mbaracayú. Avei ombyatýva kuapyrã kuatiahaipyre Última Hora, ABC Color ha Semanario Regional Río Paranazão pegua.
Vias de Comunicación
Kanindeju oguereko 1.056,2 Km. tape yvyreíva. Avei oguereko peteĩ mba’yruveve guejyha (pistas de aterrizaje) mba’yruve ndatuicháivape guarã.
Voniañe'ẽ
thumb|Voniañe'ẽ
Voniañe'ẽ ha'e ko Indoeuropa ñe'ẽ, eslavo, oñeñe'ẽva Vonia ha Hesegovina, ha heta tetã ojereva Vonia ha Hesegovina. Ko ñe'ẽ oipuru Sirílo achegety ha Latinañe'ẽ achegety, oñe'ẽva 4.000.000 avakuéra.
Toronto
Torónto (Toronto) ha'e tetãvore Ontário tavusu ha, oguereko hína ipype 2 615 060 tavayguakuéra, ha'e hína táva tuichavéva ha tenondegua Kanatã retãme, además del centro financiero de dicho país.
Opytáva kuarahyreike gotyo ypa Ontario hembe'ýpe, ha'e táva tenondegua ha tuichavéva 5ha opaite Yvateamérika-pe.
San Huã Bautista Ñe'embukupegua
Virureko
Ko táva virureko ojejapó ganaderiare, ha umi avakuera avei omba'apo agricultura-pe.
Musulmã
thumb|250px|Musulmã
Musulmãnguéra ha`e oroviaha Islãrapépe.
San Francisco de las llagas ára
Ñembo’e Novenario rehegua, oñepyrũ 7 jasyporundýpe, raẽteve ojejapo Celebración de la Palabra ha upéi oñeñembo’e Rosario, opávo oiko Sorteo. Novenario opa 15 jasyporundýpe.
Upégui ojegueraha San Francisco-pe máva omondétava ha ombojeguakátava rógape. Avéi upe árapema ojejapo térarysýi ogayguakuéragui oipotáva San Francisco oho hógape ambue arýpe, ha umi apytégui oñenohẽ peteĩ ogayguakuéra réra, ha’étava máva omondétava San Francisco-pe ambue ary oútavape.
Katuete ou calesita ha oĩ ave opáichagua ñembosarái. Hi’ára mboyve oiko misa vispera rehegua, opakuévo ojejapo vispera cantada, oĩ voi aty opurahéiva, coro oje’éva ha ave mitãrusukuéra confirmación-pegua.
Pe hi’árape niko oiko ñembokapu, voi maymáva oñebosako’i oho hag̃ua capilla –“San Francisco”-pe Kuñakarai, Karai, mitãkuña, karia’y, mitãrusu, mitã’i, mitãkuña’i, mitãra’y opavave, mamavéva ndopytái hógape. Upe ára, arete Kokue Guasúpe, noñemba’apói, ojehomboyve tupãóme ojejapopáma tembi’uita tatakuápe, karai ñeipytyvõme oñembojypáma voi porã, ko’ẽ mboyve guive. Ojapo hag̃ua misa guasu ou pa’i Areguapegua ha oñeipepirũ opavavépe, misa rire ojejapo procesión capilla jerére opavavéva ndive ha bandita púpe ojepurahéijoaite oñehendukuévo avei ñembokapu. Opakuévo ojehecha mboýpa oñemono’õ kuri viru. Tupão renondépe korapy tuichávape ojeho calesita-hápe ha oñepyrũ vy’a ogakuéra rupi, sopa, chipa guasu, tembi’u he’ẽva ha hetave; pyhare Celebración de Palabra rehe opa ko ára ñemomorã.
Kévek táva
Kévek (ingyaterrañe'ẽme: Quebec; hyãsiañe'ẽme: Ville de Québec) ha'e tetãvore Québec itavusu ha itáva tenondegua ha tuichavéva, opyta kuarahyresẽ Kanatã retãme. Oñepyrũ vaekue ku táva karai Samuel de Champlain ary 1608-pe. Ku táva imbytépe omoñe'ẽ akue Tembiejakue Yvypóra rekogui Unesco rupive ary 1985-pe.
Ava Guarani
Ava guarani ha´éva ypyguakuéra aty Guarani oikovéva hína tetã Argentína, Paraguái ha Volíviape.Héra ambue ha´éva hína guarani "chiriguáno". Ko´ãga, oĩ 21.000 ava guaranikuéra Argentinape, 37.000 Volíviape ha avei 1.000 Paraguáipe. Ha´ekuéra oñe´e peteĩ dialecto guarani ha upea ko´aga ñe´e ofisial Volíviape karaiñe´e ha ambue ñe´enguéra ypygua ndive.
Ñe´e techapyrã:
Avañe´e  ha     Avañe´e oñe´éva Avaguaranikuéra
4 jasyrundy
4 jasyrundy ha'e 94º ára arygua.
San Joaquín
San Joaquín ha’e peteĩ táva opytáva tetãvore Ka'aguasu, Paraguáipe. Ofunda kuri ary 1747-pe pa’ikuéra jesuita oñemoẽmba mboyve upe ary 1767 ramo. Ohupyty umi yvyty aty San Joaquín rehegua Río Tapirakuai peve. Ko tetãvore’í peve oguãhẽ tape rakamby Ruta 7 "Doctor Gaspar Rodríguez de Francia" rehegua.
Oĩ he’íva San Joaquín ofunda hagua upe pa’i franciscano fray Luis de Bolaños omandáramo guare Tendota karai Juan Gregorio de Bazán. Ko táva oñemopyenda ary 1746ramo, ha’e haguére peteĩva umi mbohapy tapykuerépe ojapova’ekue umi  reducción-kuéra jesuita-kuéra omohenda va’ekué oñemosẽ mboyve ko  Provincia del Paraguáigui ary 1767 ramo.
Geografía
San Joaquín opyta 242 km táva Paraguaygui, Rio Tapiracuái rembe’ýpe, hi’y ombo’avevóva yvy ko’árupi. Ñaguahẽ ko távape peteĩ  la Ruta 7 “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” rakamby. Ko tetãvore’i korapy oguereko 226 km2.
Clima
Arahakukue 22 ºC rupi; ho'ysãngu oguejy 0 ºC ha hakue 32 ºC peve. Ndahakuetéi ha ndaro'yetéi, ha oky porã porã. Ka'aguykuéra ojeitypa rupi katu ko’ágãvérupi mbyry’ái ijyvateve ko tetãvore Caaguazú-pe.
Demografía
San Joaquín-pe oikove 17.746 tapicha, ko'ãvagui 9.468 kuimba'e ha 8.278 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. Ko tavavore’ípe heta ava rehegua jajuhu: oĩ paraguaietéva, tapichakuéra ou va’ekue tetã Brasil-gui ha avei ñande ypykuéra. Hetave tapichakuéra ohopáva táva guasukuéra rupi, ko’ãva apéte oĩ umi ñande ypykuéra ha avei umi ikokue’íva.
Economía
Ko tendárupi oñemba'apoveha ha'e pe vakakuér ñomoña, ñemitỹ ha ka'a apo. Oñeñetỹ avei mandyju, mandi'o ha avati.
Umi tapicha ñande ypykuéra omba'e ñemu hembiapoporãnguéra rehe tava'ihárupi ha avei umi tenda ha’ekuéra omoĩva tavaguasuháre.
Transporte
San Joaquín opyta 242 km táva Paraguaýgui ha ikatuu ñaguahẽ henda hendáicha: mba'yruguata osẽva Paraguaýgui, osẽva, Ciudad del Este, Coronel Oviedo ha avei Caaguazú-gui.
Ko táva oguereko hyepýpe mokõ mba'yruguata rehegua ohasáva ko'ã tendárupi: San Joaquín guive Coronel Oviedo peve oho ha oukuévo. San Joaquín guive Caaguazú peve oho ha oukuévo.
Ko'ã mbayruguatakuéra héra:
Turismo
San Joaquín iporã jajapo haguã turismo histórico ha ecológico. Mbohupakuera ikatu ojesareko umi yvykuéra San Joaquín rehe, hu’ãme oguerekóva peteĩ kurusu ymaguare yvyrágui ojapo va’ekue umi jesuitakuéra.
Ko táva guive ikatu avei jajesareko upe mba’e iporãitéva cerro Morotí rehe, oñembohérava kóicha upe isa'yhaguére kóicha ha iñambuéva umi yvytykuéra ko’arupiguágui. Ko tetãvore'ípe avei jajuhu upe tupao jesuitakúera ojapo va’ekue hérava San Joaquín, oñemopy’ã va’ekue ary 1746-pe. Ko tupaope jajuhu umi ta'ãnga yvykuéra ko'agãite peve oguerekóva sa’y oñemoĩhaguichaite yma. Heta ñemombe'upyre oje’e ko tupao kóvare. Oĩ he’íva hyepýpe ojejapo hague yvykua ohóva cerro Morotí ha avei ysyry Tejas Cue peve. Oje’e avei ko'árupi oñeñongatu hague plata yvygui Guerra de la Triple Alianza ramo guare.
Ko tavavore’írupi jajuhu avei umi ñande ypykuéra tavakuéra.
Mba’éichapa ñaguãhẽ
Ko távape ikatu ñaguãhẽ jahasávo jajúvo táva Dr. Cecilio Baez rupi upe tape rakamby Ruta 7 “Dr. Gaspar Rodríguez de Francia” rehegua. Ko táva San Joaquín-pe katu jajuhu katuete py’ỹinte umi mokõ mba’yruguata ñandeguerahátava opa tava’ikuérape.
Ñe'ẽmoherakuã opaite tetãyguaita retã ihekombo'e rehegua, Naciones Unidas-gui osẽva'ekue
Ñe'ẽmoherakuã opaite tetãyguaita retã ihekombo'e rehegua, Naciones Unidas-gui osẽva'ekue (2007, art. 1-46)
Tëtaguasu reta inomboati,
Mborokuaiguasu guinoi Naciones Unidas jei rupi jare guirovia reve kerãi metei ñavo Tëtaguasu reta oyapotako kuae tupapire jei rami Tëta reta rupi,
Omomirãta reve ñe'e, kerãi Tëtaiguaete reta, oyuvakeko irü tëta rami jare oñemboyekua rambueve, Tëtaiguaete reta guinoiko tekomboe ipuere vaerã jekoae rupi yoguireko, echa jokorãiko oñeandu reta jaema jokueko oñemboeteta chupe,
Jokorãinovi, opaño moromboe, ñemongeta Tëta oyereroatavae rupi, oimeko oyechauka yave ambuegue tëta ani kia reta oñemotenonde irü retaguivae, amope tëtaguasupeguai oikoguiño ani ramo ipirembue, iporoguiroviambue, jeko jare ñee ambue ojãa jeko peguañovae, jae retako guinoti javichavae jaema kuae nunga teko mbaetiko mbaeave mborokuai reta jesarovai jare mbaetiko opaetevae jovake ikavi. Jokuaeramo oñeangaoaveitako kuae teko omomoevae reta,
Omomirãta reve, kerãi Tëtaiguaete reta oiporu jare oiko rambueve itekombe jeia rupi, onemborisimako ñemomii rupi yoguirekosevaegui,
Oñemambeko reve, kerãi arakaeguivema Tëtaiguaete reta jekuae teko jupimbaevae oiporara yogueru, ketigua reta oñevae iiviguasu, iivi jare yekou reta guinoivae rupi ramo jare opirö yoapivi chugui reta, jokuae jekopegua, mbaeti ipuere oiporu kavi iyekou jare mbaeti ipiapotaa rupi kavi okuakua yoguiraja jae reta jëta jei rami,
Oikuareve kerãi oñemboetetako imambaeñoma jare oyeapo katuta Tëtaiguaete retape itekomboe, ñemongeta chugui reta oëvaegui, kerãiko yoguirekovaegui jare jeko, iporoguirovia, itekoasa jare mbaeko chupegua reta tekovevaegui; erëi oñemotenondetako tekomboe guinoi ivi, iiviguasu jare yekou reta regua,
Jokorãinovi oikuareve, imambaeñomako oñemboeteta jare oyeapo katuta Tëtaiguaete reta itekomboe oñemomirãta reve ñemongeta jare irü mborokuai reta Tëtaguasu ñavo rupi, oguata kavi vaerã teko chupe reta,
Omboete reve kerãi Tëtaiguaete reta jekuae oñomboati ñoguinoi ipuere vaerã jeiete omoingove katu mbaraviki reta Jëta regua, yekou reta regua jare Jëta rupi jekoae guiroatavae ipuere vaerã jokoropi guiraja ombosipe reta iyeugui ñemomii rupi jare mbaeñuvanga rupi yoguirekovae,
Oikua katu reve, Tëtaiguaete retama omboipi yave omae jare oñangareko mbaenunga teko reta jekuaeño ikavimbae iivi, iiviguasu jare yekou reta guinoivaepe yave, ipuereta omomirãta tembiapoka guinoi jae retavae, jeko jare itekoima ipuere vaerã jokoropi omboipi Jëta ombokuakua ipiapota jare jae reta jei rupi kavi,
Oñemae rambueve, kerãi oñemboete yave Tëtaiguaete reta guinoi arakuavae, jeko jare opaño mbaepe ipokikovae, jokuae jokuaeko omee ñembori ñandeve ipuere vaerã Tëta reta okuakua oiko kavi, mbaeti reve ivipo guirokomegua, jokorãiñovi araivipo reta oñemoi kavi vaerã opaetepe, Omotenonde reve, kerãi tuichague ñemboriko sundaro reta opa yave oeya Tëtaiguaete reta iivi jare iiviguasu, ipuere vaerã jokuaeguire oiko piaguive reta, Tëta okuakua jare oyekou pãve opaño mbae omoñemoñaguere jare oñemomirãta teko kavi oyoguiropia vaerã, ovia katu reve oyoupi opaete tëtaguasu jare irüvae reta kerupi rupi ñoguinoivae kuae ivipe,
Oikua katu reve tekomboe guinoi oñojëtarãvae jare tëta retavae jaeko ipuere vaerã jekuae oñombori pãve mbaraviki guinoi imichia iñangareko regua, ombokuakua kavi vaerã, ombopoki jare omeeuka vaerã chupe opaño moromboe reta, jokuae mborokuai michia reta; itekomboe jei rami kavi,
Oñemae rambueve kerãi opaete tekomboe reta oñemboyekua oï tembikuatia reta rupivae ani ramo iru ñemongeta reta rupi ipuere vaerä oyeapo katu opaño teko reta Estado jare Tëtaiguaete reta ndivevae jaeko amope tuichague ñemambeko jaema jokuae ramo, Tëtaguasu reta omaetaiko keräi ojovae, echako jokuae ñemambeko tuichague jare opaetevae reta peguako,