cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018 (Rrusiañe'ẽme: Чемпионат мира по футболу Россия 2018) ha'ékuri upe 21ha vakapipopo rembiesarái guasu kuimba'e rehegua heta tetã oha'ãva, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ojapóva FIFA irundy-rundy arýpe. Ko tembiesarái ojejapo ára 14 jasypoteĩ guive ára 15 jasypokõi meve ary 2018-pe amo Rrúsia retãme, tetã poravopyre ombosako'i hag̃ua ko tembiesarái ára 2 jasypakõi ary 2010 guive.
Kóva hína jey 11ha ojejapo ko tembiesarái Európa-pe, ha jey peteĩha ojejapo Kuarahyresẽ Európa-pe. Jey peteĩha avei ojejapóva mokõi yvyrusúpe: Europa ha Ásia, ko táva Ekaterimburgo, peteĩ umi távagui iporavopyre, oĩ Rrúsia yvy apekue Ásia-pe.
Hepykue oñeimo'ã ohypyty amo 14 200 sua dólar, upéicha hína upe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ hepyvéva ojejapo hag̃ua.
Tetã Hyãsia aty ipu'aka, ñeha'ã pahague ipu'aka 4-2 Kyoasia rehe —ko tetã aty jey peteĩha oguahẽkuri vakapipopo rembiesarái ñeha'ã pahápe— upéicha ko tetã ipu'aka jey mokõiha ohasa rire 20 ary (Tembiesarái 1998 arýgui ipu'aka jey peteĩha).
Klu Olimpia
Olimpia niko peteĩ tetãygua aty térã mba’era’ãita atyha Paraguay retãmegua, ojehaitypóva táva Paraguaýpe. Upépe oñemyasãi opaichagua mba’era’ã ha umi herakuãvéva apytépe oĩ vakapipopora'ã (mangapyra’ã) ha mangakuarara'ã, ág̃a katu pe peteĩháva niko pe ojehecharamovéva.
Heta mitãrusu Paraguay retãmegua omoheñoiva’ekue ko atyha ára 25 jasypokõi ary 1902-pe ha héra ou chupe imoheñoihára ruvichágui, William Paats, Holanda-ygua oikóva Paraguay retãme S. XIX paha guive ha hese oje’éva ha’eha vakapipopora’ã ru ñane retãme ha’égui avei pe omoinge ha omoherakuãva pe mba’era’ã ñane retãme.
Decano térã Rey de Copas ojekuaaháicha chupe tetãpýre niko pe hetave jopói ohupytyva’ekue vakapipopora’ãme Paraguay retãme, péicha -ary 2012 peve- oñemomba’e 39 jey tenda peteĩháre ha ohupyty avei peteĩ mba’e avave ohupyty’ỹva ko’ag̃aite peve oñemomba’évo poteĩ jey, ojoapykueriete, tenda peteĩháre, ary 1978 guive ary 1983 peve, ha upéva ojapo chugui poteĩjeyha tenondegua, ha’eñomíva, Guarani vakapipopora’ãme.
FIFA omohenda Olimpia-pe umi atyha herakuãvéva apytépe ko Yvórape, ohupytýva poapy tetãita jopói teetéva -ha’eño Paraguay retãme - umíva apytépe ojehecharamovéva: mbohapy Amérika Mosãsohára Kópa ha peteĩ Yvorapegua Kópa.
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018
Ñembosako'i
Ko ñembosarái ñembosako'i ojapo upe Atyvete Omohendaitéva Rrúsia 2018 pegua, karai Vitali Mutkó, Jetepyso Sãmbyhyha Peteĩha Rrúsia pegua, omotenondéva. Ku Atyvete, iñesãmbysy pehẽngue, oreko imburuvicharã upe karai Vladímir Putin, Rrúsia pegua Isãmbyhyha Peteĩha, ha Igor Shuvalov, Rrúsia pegua Isãmbyhyha Peteĩha ombuekoviáva.
Klu Olimpia
Ary 1979-pe, ohupytýkuri peteĩ mba’e ág̃a peve mbovymi atyhánte ohupytýva ko yvórape, oñemomba’epaitévo maymave jopóire ikatúva ojehupyty peteĩ arýpe, ha’éva irundy kópa. Upérõ oñemomba’ékuri Paraguaygua Kópa, Amérika Mosãsohára Kópa, Amerikaita Kópa ha Yvorapegua Kópare. Upéicha avei, ary 2013 peve Olimpia ohupytýkuri irundy Tendakõi Amérika Mosãsohára Kópape.
Mokõi atyhánte ko yvórape, Olimpia ha’e peteĩva, oñemomba’ékuri peteĩ jopóire tekotevẽ’ỹre upevarã oha’ã, upéva ojehúkuri oñemotenondérõguare mokõi ñeha’ãru’ãme suramérikape, ary 1990-pe, ha’éva: Amérika Mosãsohára Kópa ha Suramérika Koparuvicha, umíva rupi -ndaipórigui ombohovaiva’erã chupe- oñeme’ẽntema Olimpia-pe Suramérika Kopajo’a.
thumb|250px|Olimpia, 2002-pe
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018
Tavakuéra
Rrúsia ombosako'i 12 vakapipopo ñeha'ã renda 11 tavakuérape: Ekaterimburgo, Kaliningrado, Kasã, Mosku, Nizhni Nóvgorod, Rostov del Don, San Petersburgo, Samara, Saransk, Sóchi ha Volgogrado, umi távape ojejapóta opaite 64 vakapipopo ñeha'ã ko Tembiesarái pegua.
Klu Olimpia
Ohupytývo Amérika Mosãsohára Kópa 2002-pe ha Suramérika Kopajo’a 2003-pe, Olimpia oikékuri po atyha apytépe ko yvy ape arigua ohupytyva’ekue peteĩ tetãita jopói ombotykuévo sa ary heñoihague. Opa umi mba’ére Olimpia-pe oñemohendákuri poha tendápe Amérikape umi atyha héra verapýva apytépe S. XX-pe ha upéicha avei oñemohenda papoha tendápe ko yvórape umi atyha hetave kópare oñemomba’eva’ekue.
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018
Tavakuéra
Umi 12 vakapipopo ñeha'ã renda ojeiporavókuri, mokõinte oĩmbáva ojeiporavo aja Rrúsia ojapo hag̃ua ko Tembiesarái.
Klu Olimpia
Olimpia vakapipopo atyha oguereko mangapyrenda hérava Manuel Ferreira, imba’eteéva, avei ojekuaáva Para Uno Ka’aguy ramo ha avei oha’ãjepi Mangapyrenda Cháko Pysyrõhárape, ha’éva APF mba’e. Umi oha’ãva mangakuarara’ã ha ambue mba’era’ã oipurújepi mba’era’ãróga, oĩva Olimpia róga tepe jeikoha Mariscal López-pe ha ogueraháva karai Osvaldo Domínguez Dibb réra, ha’eva’ekue Olimpia atyha motenondehára.
Pampa
Pampa ha'e peteĩ tenda oĩva Ñembyamérikape, Uruguái retãme, kuarahyresẽ Argentina retãme ha ñemby Rio Grande do Sul-pe, Pindorama retãme. Ko tenda iñuguasupáva, oreko heta ñemitỹ ha ka'a michĩ.
Heta mymba oikove Pampa rendápe, oĩ ku guasu tĩ'i, jaguapytã, ñandu guasu, guyratiri, tuju, korochire, heta teju, aguara cha'ĩ ha ambueva.
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018
Tavakuéra
Ani hag̃ua hepyiterei ko Tembiesarái ojeiporavónte tavakuéra opytáva Rrúsia ipehẽngue Európa pegua.
Pakitã
Pakistán (urdu ñe'ẽme: پاكِستان), héra tee hína Islã Tavakuairetã Pakitã (urdu ñe'ẽme, Islāmī Jumhūriya'eh Pākistān), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Ásia Ñembyvoguápe. Ko tetãme oiko amove 240 sua tapicha, upéicha kóva hína tetã 5ha orekovéva tapichakuéra. Ñemby gotyo oñohembe'y ko tetã 1.046 km pukukuévo para Árave ha Omã parapyte rehe. Upéicha avei, kuarahyresẽ ngotyo ojojuhu Índia rehe, yvate kuarahyreike Ahyganitãre, Irãre ñemby kuarahyreike gotyo ha amoite yvate kuarahyresẽ ngotyo ojojuhu Chínare. Ojejopoi Tajikitãgui upe yvy po'íre hérava Wakhan jehesaha, Ahyganitã mba'éva, ha yguasu rupive ojojuhu Omãre.
Ko yvy ko'ãga Pakitã mba'éva niko ymaite avano'õ ha tetã opaichagua mba'ekuéva, techapyrãme upe avano'õ neolítiko Mehrgarh ha upéi pe Índo avano'õ. Oĩ avei heta mburuvi ha tetã guasu poguýpe, ha'éva pe Mburuvi maurya, Mburuvi akeménida, sapy'ami Masendóña omyakãkuévo Alehándoro pe Tuicháva, Mburuvi seléusida, Mburuvi kushán, Kalifáto omeya, Mongólia Mburuvi, Ahyganitã Mburuvi, Síki Mburuvi ha Vyretáña Mburuvi. Omba'apoite rire umi ohekáva isãsorã omyakãva Muhammad Ali Jinnah, ary 1947 Pakitã oñemosãso ha oiko tetã umi musulmãme guarã oikóva Índia vorekue kuarahyreikeguápe ha kuarahyresẽguápe. Iñepyrũme, Pakitã oiko peteĩ Vyretáña Yvy ramo, hákatu ary 1956 jave oñemoañete tetã tuichakuépe léi guasu pyahu omoheñói va'ekue tavakuairetã islã jeroviápe. Pakitã rembiasakue isãso rire henyhẽmba milíko ñesãmbyhýgui, tetã rekuái noĩmbáiva ha ñembohovái vai Índiare, tetã ijykeguáva orekóva avei mboka oipurúva tumingue'a mbaretekue. Ko'ãga peve, heta apañuái ohenonde'a va'erã, ha'éva atykuéra oporomongyhyjéva, tekomboriahu, ñemoñe'ẽkuaa'ỹ ha ñesãmbyhy ipokarẽva.
Pakitã ningo oñemohenda peteĩ joaty ramo, tavakuairetã amandaje rapépe oĩva, oreko irundy tetãvore ha mbohapy "yvy joaty mba'éva", hetãyguakuéra apytépe ojehecha iñe'ẽ hetaha ha ijypykue opaichaguáva, upéicha avei Pakitã yvy apekue opaichagua ha hetaite mymbakuéra ha ka'aguy. Ko tetã ojehechakuaa tetã mbarete ramo Ásia Ñembyvoguápe, iguarini'aty ituichaitéva (7ha yvy ape ári) ha oreko mboka atómiko, upéicha kóva niko tetã peteĩete umi tetã Islã rapépe apytépe orekóva mboka umichagua ha mokõiha Ásia Ñembyvoguápe.
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1982
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1982 (Copa Mundial de Fútbol de 1982, karaiñe'ẽme) ha'eva pe XII (12°) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapova FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapova Epañape, guive 13 jasypoteĩ ha 11 jasypokõi peve ary 1982, ko ha'eva peteĩha jevy Epaña ojapova peteĩ FIFA Tembiesarái Yvypavẽ. Ipu'akavéva ha'eva tetã Italia ha ipu'akavéva hekovia ha'eva Kuarahyreike Alemaña.
Salvador (Bahía)
Salvador térã São Salvador da Bahia de Todos os Santos táva Vrasilpe, ha'eva tavusu tetãvore Bahía. Ko távape oĩ 2 710 968 tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 706,799 Km² nunga.
Kasã
Kasã (rrusiañe'ẽme: Казань) ha'eva peteĩ táva tenonde Rrusiapegua, tavusu tetãvore Taytaritã. Ko távape oikovéva hína 1.180.238 tavayguakuéra. Ysyry Voyga hembe'y ko táva. Pe Kasã Kremlin ha'e peteĩ ta'ãnga'ita tenonde Rrusiapegua ha oĩ táva Kasãpe.
Arroio do Tigre
Arroio do Tigre ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 12.648 áva (2010 ary).
Arambaré
Arambare ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 3.693 tavayguakuéra (2010 ary).
Ametista do Sul
Ametista do Sul ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 7.324 tavayguakuéra (2010 ary).
Akaju
thumb|Akaju'a, ha akaju yvanunga (yva sa'yju). Akaju (karaiñe'ẽ: castaña de cajú - anacardo / latinañe'ẽ: anacardium occidentale) térã Aka'iu ha'e peteĩ ñana, ha avei pe yva nunga, yvyra akaju rehegua. Opuruva japo hag̃ua akajurykue, akajuĩ, ha heta tembi'u. thumb|izquierda|Pe akaju.
Arativa (táva)
Arativa ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 6.568 áva (2010 ary).
Anta Gorda
Anta Gorda ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 6.037 tavayguakuéra (2010 ary).
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1978
miniaturadeimagen|Daniel Passarella FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1978 (Copa Mundial de Fútbol de 1978, karaiñe'ẽme) ha'e akue pe XI (11ha) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapóva FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapóva Argentina retãme, ára 1 jasypoteĩ guive ha 25 jasypoteĩ meve ary 1978, ku ha'e peteĩha jey Argentina ojapo peteĩ FIFA Tembiesarái Yvypavẽ. Ipu'akavéva ha'e va'ekue tetã Argentina ha ipu'akavéva hekovia ha'e va'ekue Tetãnguéra Yvýi.
Paka
Paka (karaiñe'ẽ: paca común / latinañe'ẽ: cuniculus paca) ha'e peteĩ mymba oñapi'ũva (roedor) ha okambúva.
Oikove Amérikape, Méjiko guive, Argentina ha Paraguái peve. Ho'u ka'a, tapo ha yva michĩ. Ko ñe'ẽ "Paka" ou tupiguaraniñe'ẽ ha he'ise oñangarekóva.
Antônio Prado
Antônio Prado ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 12.837 tavayguakuéra (2010 ary).
Arroio do Padre
Arroio do Padre ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 2 730 tavayguakuéra (2010 ary).
Alto Feliz
Alto Feliz ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 2 908 tavayguakuéra (2010 ary).
São Luís
São Luís (Marangatu Luis) táva Pindoráma-pe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Maranhão. Ko távape oĩ 1 115 837 tavayguakuéra (ary 2021) ha iterritorio katu 827,14 Km².
Ajakakuapytĩ
thumb|Peteĩ ajakakuapytĩ ñembosarái. Ajakakuapytĩ térã Ajakakuápe ha Apu'apopoajakakuépe, herava basketball inglyesñe'ẽme, ha'e peteĩ aty poravopyre jetepyso oñembosaráiva 5 ha'ãrakuera mayma aty poravopyre-pe. Pe hupytypyrã ha'e mongu'e peteĩ apu'apopo ñembosaráirenda rupi, hag̃ua mohenda ajakapype jováirehegua.
Kytĩkõi
thumb|Japohína peteĩ Kytĩkõi. Kytĩkõi ha'e peteĩ jahaikare'ỹ opa'ũndy mokõi pehẽngue ha'ete rupive umi takamby, mbytépe; oĩ mokõi kytĩkõi, pe kytĩkõi pypegua ha pe kytĩkõi okapegua.
Ta'angahai
thumb|Ta'angahai rehegua. Ta'angahai oha'ãnga ñe'ẽ rupive opa mba'e, tekove térã tembiasakue; hekopete ha hekohápe. Ñaha'ãngakuaa opa mba'e ñañandúva térã ñañandukuaáva, hekotee térã hekotee'ỹva. Ndaha'éi mba'e tekove térã tembiasakue añónte umi ñaha'ãngakuaáva, ikatu avei ñaha'ãnga umi temiandu, kerayvoty ñanemba'e térã ambue mba'éva. Ta’ãngahai ikatu ohechauka peteĩ mba'e omýiva térã omyi’ỹva.
Amaral Ferrador
Amaral Ferrador ha'e hína peteĩ táva Pindoráma retãme, ñembý gotyo-pe. Oĩ hína tetãvore Rio Grande do Sul-pe. Ko távape oiko 3.355 tapicha (2010 ary).
Tembiosakue
Amaral Ferrador ojejapo 12 jasypokõi ary 1988-pe, oĩme pe microregión Montaña.
Barueri
Barueri ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope.
Santos
Santos (Marangatukuéra) ha'ehína peteĩ ygarupa táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Santos oguerekova ary 2010 419.757 tavayguakuéra.
Yasa'i
thumb|Peteĩ yvyra yasa'i [[Pindoramape.]] Yasa'i (karaiñe'ẽ: asaí / latinañe'ẽ: euterpe oleracea) térã Yasa'i Jusara ha'e peteĩ ñana, ha avei pe yva he'ẽ yvyra mbokajaty yasa'i rehegua, yva pytã. Opuruva japo hag̃ua yasa'irykue ha heta he'ẽva. thumb|izquierda|Pe yva yasa'i ñemuha "Ver-o-peso"pe, [[Pindorama.]]
São José do Rio Preto
São José do Rio Preto ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Ary 2010 ko táva oguerekova 415.769 tavayguakuéra.
Bragança Paulista
Bragança Paulista ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Ary 2010 oguerekova 146.663 tavayguakuéra
Yvóra ku'asã
thumb|Pe ku'asã "F" [[Satúyno pegua.]] Yvóra ku'asã ha'e oimeraẽ mba'e koráicha yvytimbógui térã yrypy'águi ojeréva umi yvórare. Kuarahy Ypykatúpe niko Satúyno, Húpiter, Uráno ha Netúno oguereko ku'asãnguéra.
Jepokuita
thumb|Peteĩ ho'ytáva. Jepokuita térã jeyta ha'e oñemongu'évo yvypóra y rupive oipurúvo ijyva ha hetyma, upéicha oikórõ oje'e "ho'ytaha", tapichakuéra ikatu oyta ysyrýpe, ypápe, jahuhápe térã oimeraẽ y hypy porãva. Kóva niko peteĩ jetepyso, oĩ umi ho'ytáva ojehetepyso, oñembovy'a térã oñeha'ã hag̃ua.
Netúno mbyguaikuéra
Yvóra Netúno oguereko 14 mbyguaikuéra. Ko'ã mbyguaikuéra (jasykuéra) ojere Netúno rehe ha Kuarahýre avei. Netúno jasy tuichavéva ha'e Tritón.
8 jasypokõi
Ára 8 jasypokõi ha'e ára 189ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 190ha umi ary hekope'ỹme. Amo 176 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
7 jasypokõi
Ára 7 jasypokõi ha'e ára 188ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 189ha umi ary hekope'ỹme. Amo 177 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
9 jasypokõi
Ára 9 jasypokõi ha'e ára 190ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 191ha umi ary hekope'ỹme. Amo 175 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
2019
2019 niko ary ha'etéva ohasámava, oñepyrũ kuri araapýpe, upe arapapaha Gyregório pegua ojepapávo.
Joaju
...2018-2019-2020...
12 jasypokõi
Ára 12 jasypokõi ha'e ára 193ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 194ha umi ary hekope'ỹme. Amo 172 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
13 jasypokõi
Ára 13 jasypokõi ha'e ára 194ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 195ha umi ary hekope'ỹme. Amo 171 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
10 jasypokõi
Ára 10 jasypokõi ha'e ára 191ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 192ha umi ary hekope'ỹme. Amo 174 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Ysyry Yguasu
thumb|Ysyry Yguasu. Ysyry Yguasu ha'e peteĩ ysyry ñembyamérikapegua, ysyry Paranapegua. Ohasa Pindorama rupi ha Argentina rupi avei. Ipaha oĩ táva Foz do Iguaçupe, ha ipahape oĩ avei pe Chororo Yguasu, ko ysyry osẽ Ysyry Paranape.
Pindo ndende
Pindo ndende térã koróso ha'e yvyramáta yvate ha po'i, hi'a héra ndende ha oñenohẽ chugui ndende ñandyry. Ko pindo ojejuhu opa Áfrika yrembe'y Atlántiko pegua, oñemyasãi Senegal retã guive Angola peve. Ko ñe'ẽngue "ndende" ou kimbúndugui ha he'ise "pindo". Ko yvyra okakuaa porãite yvy hi'arahakúvape.
14 jasypokõi
Ára 14 jasypokõi ha'e ára 195ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 196ha umi ary hekope'ỹme. Amo 170 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Pindo ndende
Pindorámape, tetãvore Bahíape, heta ojeipuru ko ndende tembi'úpe, jeroviapy aretépe ha iñandyryrã.
Among Us
Among Us (he'iséva ore apytépe) ha'e peteĩ ta'angamýi ñembosarái heta ohugáva oñondive Internet rupive, pe aty Tetãvore Joapykuéra pegua héra InnerSloth omboypy ha omyasãi 2018 jave umi ñembosarái mba'e'okarupápe Android, iOS ha Windows. Ára 15 jasypakõi 2020 jave osẽ Nintendo Switch mba'e'okarupápe, amo 14 jasypakõi 2021 osẽ ramo Xbox One ha Xbox Series X|S mba'erã.
Ko ñembosaráipe jahuga va'erã heta ñande rapichándi, umi ohugáva oĩmba peteĩ mba'yrumýi yvágape ha omba'apo oñondive omboveve porã hag̃ua pe mba'yrumýi, upe aja ojuhu va'erã umíva ohundiséva pe mba'yrumýi ha mávapa ojukaséva chupekuéra.
Ta'angamýi ñembosarái
Ta'angamýi ñembosarái térã kombutadóra ñembosarái niko pe ikatúva jahuga mba'erechaha rupive, peteĩ kombutadórape, pumbyrýpe térã ñembosarái mba'e'okarupápe, ohugahápe peteĩ térã hetave tapicha oñombohováiva. Ta'angamýi ñembosarái niko arahasarã omombe'u techarã rupive tembiasa añetegua'ỹva oikohápe mba'e jahupyty va'erã.
Punta del Este
Punta del Este ha'e peteĩ táva guasu Uruguái retãme, tetãvore Maldonado-pe ojejuhúva, amo 5 km tetãvore tavusúgui. Ko távape oĩ 12 423 tapicha ary 2011 jave, hákatu oiko amove 450 000 tapicha arahaku jave, ko táva hína iporãitéva umi ohekávape yrembe'y.
15 jasypokõi
Ára 15 jasypokõi ha'e ára 196ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 197ha umi ary hekope'ỹme. Amo 169 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Táva
Táva ha'e tetã pehẽnguemi oikohápe ha omba'apohápe heta yvypóra, oñesãmbyhy tavaópe. Távape ojejuhu heta mba'e ojejogapopyre oiko tenda ñesãmbyhyrãicha, jeroviarãicha, ñemurãicha ha jehasa porãrãicha. Upé táva ojeporojokuaihápe ha oñesãmbyhyhápe tetãre héra tavusu.
Fernando de la Mora (tekove)
Hekasérõ táva rehegua, emoĩ: Fernando de la Mora (Paraguái)
Fernando de la Mora, ha’e va’ekua preteĩ prócer Paraguái sãsorã España-gui. Opartisipa va’ekue Virreinato del Río de la Plata odefende haguã umi Invasiones Inglesas-gui 1806 ha 1807-pe.
Paraguái isãsparire katu oñembyaty kuri peteĩ Junta de Gobierno omyakã va’ekue prócer Fulgencio Yegros, Fernando de la Mora gui oiko vocal secretario.
Imitã’i ha imitãrusúrõ
Onase táva Tapua, Limpio-pe, 1775-ramo, (upévare 1811-pe oguereko kuri 36 ary). Túva ha isy ha’e kuri capitán Artillería-pegua Fernando de la Mora ha kuñakarai Ana del Cazal. Mokõve ha’e kuri familias de linaje, Domingo Martínez de Irala ñemoñarekuéra.
Fernando-pe tuvakuéra omo’e porã va’ekue. Oje’e oike hague Colegio San Carlos de la Asunción-pe ojehekombo’e haguã. Buenos Aires mb’ehápe ha avei Universidad de Córdoba oñemoarandu Derecho-pe, upévare ha’e kuri peteĩva umi arapegua iñaranduvéva.
Hogayguakuéra
Fernando de la Mora oguereko va’ekue po tyvyrakuéra ha’éva (Mora Del Casal). Umívagui ipahague héra Rosa Isabel de la Mora omenda va’ekue Mariano Antonio Martínez Viana rehe, ko karai kóva congresista va’ekué 1811-pe.
Chuguikuéra heñói Francisca Carlota “Pancha” Viana de la Mora. Iñemoñarekuéra apytépe oĩ Juana Pabla Carrillo Viana, karaiguasu Carlos Antonio López rembireko ha  mariscal Francisco Solano López sy.
Fernando omenda va’ekué Josefa Antonia Coene-re, ha oreko po ta’ýra.
Oike ñemuhaguasú rehegua ogueraháva mba’e joguapy tetã ambuekuérape, ha upe ambiéntepe ko mitãrusu de la Mora ohupyty ha omombarete heta angirũ hapichakuéra ha’éicha omba’apóvandi. Omanórõ guare túva 1801-pe, Fernando omyakã kuri hogayguakuérape ha avei imba’ekuéra.
Vida pública
1802-pe oñe nombra diputado-ramo Paraguaýpe Buenos Aires consulado rupive  comerciante kuérape rérape omba’apo haguã, tembiapo ojapo va’ekue katupyrypópe 1804-peve. Upe iñeime puerto-pe ohupytyka chupe hetaiterei mba’e omombarete haguã ijoaju iñangirũnguérandive ha avei upérupigua ogayguakuéra oñembotuicha ha oñemomba’eguasuvéva upe távape. Omba’apo va’ekue heta hendáicha pe teko colonial Paraguáipe opa potávo ohóvo. Ha’e oguãhẽ va’ekue aférez peve ointegrahápe umi fuerza Paraguái provincia pegua karai Bernardo de Velazco omoĩ va’ekue omosẽ haguã umi inglés-pe Montevideo-gui, oocupa va’ekue 1807-pe.
1810 rupi oĩ va’ekué regidor ramo Paraguay Cabildo-pe.
Fernando de la Mora ha’e va’ekue partidario decidido odefendéva ñane retã sãso. Ha’e ymaite guivéma voi oñeha’ãva raka’e ñane sãso haguã España-gui. Oikóvo pe golpe mayo 1811-pe, ojeikuaáre karai mba’eporãha, avei iñaranduha avei, ojeguereko ichupe peteĩva umi oorganiza va’ekue tetã sãmbyhyhára isãso rire ñane retã.
Jasypoteĩ 17 1811-rõ oñembyaty Primer Congreso del Paraguay sãsombyre. Mariano Antonio Molas ojerure rupi pe Congreso oipe’apaite pu’akakuéra Bernardo de Velazco y Huidobro-gui, ha oñemoĩ Junta Superior Gubernativa,ha iñãme coronel Fulgencio Yegros, ha’éva ko provínciape mburuvicha ikatupyryvéva Tendotáramo.
Vocal-kuéra ramo katu oĩ va’ekue doctor Gaspar Rodríguez de Francia, ha’éva karai aranduete; mitãrusu capitán Pedro Juan Caballero ha’éva representante pe tropa-kuéra  invasión porteña ojoko va’ékue; peteĩ pa’í, ha’éva presbítero  Francisco Xavier Bogarin  ha karai Fernando de la Mora, peteĩ tapicha heko porãva, tapichakuéra Paraguaigua ndive ojokupytyporãva.
Oñemohenda riremi hembiapo pyahurãme, Fernando de la Mora-pe oñemondo omyakã haguã peteĩ expedición ocastiga haguã umi ñande’ypykue mbajakuérape Norte gotyo. Jasyporundy 1812-pe oguapy kuri Villa Real de la Concepción-pe oñenda haguépe ichupe oñemomba’e jey haguã Fuerte de Borgón, umi portugués-kuéra oñemomba’ehague pe tyai oiko va’ekue ñorarõ mo’ãrõ guare sãso aja.
Ojehechakuaávo ohopámaha umi fuerza ha’éva táva Coimbra-pegua pu’akakuéra, de la Mora oñepyrũ omoañete pe Cabildo Concepción-pe oñemoĩ va’ekue Decreto de la Junta el 12 de noviembre 1912-peguare.
Fernando de la Mora pore’ỹme, umi Junta atyguasu jave, 1812 arykue jave doctor Francia opyta iñakãporãva ramo pe Junta-pe. Oikuaágui Fernando de la Mora ndojokupytyiha hendive oñeha’ãmbaite voi oikovai haguã hendive ha ohechauka chupe tova vai memete. Omboja memete ese ivaimíva oikóva guive.
He’íma katu hese ombojoajuseha Paraguái, Buenos Aires-ndive ha avei kuatia documento-kuéra ñemi Estado mba’éva kañymbyre. Kóvape je oñemboguapy raka’e pe tratado 12 de octubre oñefirma va’ekue Paraguaýpe parlamentario Manuel Belgrano-ndi, Triunvirato Buenos Aires-pegua oipuruhague o-grava haguã hendape’ỹ petỹ Paraguáipegua.
Ojeheramboguapy vove upe Tratado 12 Jasypape guare oñepyrũma jeikovaiguasu Buenos Aires-ndive.
Ojepersegui
Gaspar Rodríguez de Francia, ombyatypaiteségui pu’akakuéra Tetã Paraguáipegua ijehe, ha oĩre pe Junta-pe Fernando de la Mora, ha’éva peteĩ tapicha oñemomba’eguasúva opárupi iñarandu ha ha’evére omoñepyrũ tembiapo ombo’yke haguãicha iñirũnguéra omba’apo jejopy va’ekue hendive, ha oñepyrũma voi katu De la Mora-gui, kóva ha’égui tuicha ojokóva ichupe, ese mante ojejeko haguãicha, ha’e rupínte upe rire doctor en Derecho.
Upeichaite katu, ombotapykuete ichupe oĩ’ỹre ha’e, Resolución osẽ va’ekue 21 de agosto de 1813-pe.
Iñemano
Ojeapresa va’ekuée 1820-pe, porundy ohupyty rire ikerayvoty ha’éva tetã sãso.
Ndojekuaa porãi mba’éichapa ha’e omano. Oĩ he’íva ikatu hague omano pe cárcelpe ary 1835-pe, ỹrõ katu ojepoi rire mba’éne ra’e ichugui.
Ambue he’íva omano hague jepokua ha jepykuhápe.
Homenaje
Ordenanza rupide osẽ va’ekue 6 octubre 1923-ramo Municipalidad de Paraguaýgui orresolve ojapóvo peteĩ homenaje ko prócer-pe, ombohéra rupive pe tape puku oñepyrũva tape General Santos guive Avenida Defensores del Chaco peve.
Febrero 28-pe, ary 1939-ramo ojejapo kuri ko tetãvore’i Fernando de la Mora (ikorapy ojáva Paraguaýre), ojei va’ekue ko tetãvorei San Lorenzo-gui.
16 jasypokõi
Ára 16 jasypokõi ha'e ára 197ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 198ha umi ary hekope'ỹme. Amo 168 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
17 jasypokõi
Ára 17 jasypokõi ha'e ára 198ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 199ha umi ary hekope'ỹme. Amo 167 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Tángo (jeroky)
Tángo jeroky niko pe mokõiva ojeroky joajúvo, oñepyrũ ko jeroky oñembojehe'ávo atõi ha jeroky gáucho, Európa ha Áfrika pegua, amo ysyry La Plata rembe'ýpe, tuichaitépe umi tavaguasúpe Buenos Aires ha Montevideo, upépe guive oñemyasãi oparupi Yvy ape ári tuichakuépe. Umi mba'e jahecha meméva tángo jerokýpe hína pe mokõiva ojeroky oñoñañuãhápe, oguata ojerokývo ha ojapo sapy'a ouháicha pe jeroky.
Virurekokuaa
Virurekokuaa térã virupurukuaa ha'e tembikuaaty purúva ohesa'ỹijo mba'éichapa yvypóra oipuru imba'ekuéra omoheñói hag̃ua mba'e hetavéva, ohesa'ỹijo avei mba'éichapa avano'õ omba'apo okakuaa ha oñemopu'ã porãve hag̃ua, mba'éichapa oipurukuaa ipirapire, mba'éichapa oñemu ha mba'éichapa oiko tekotevẽ.
Upéicha, ikatu oje'e virurekokuaa he'ise upe tembikuaaty ohesa'ỹijo «mba'éichapa oñemohenda peteĩ avano'õ omoheñói hag̃ua imba'ekuéra, umi mba'e oñemboja'óvo ha tapichakuéra oipurúvo, ikatu upéicha oñemoheñóive térã ojejapo jey mba'ekuéra».
18 jasypokõi
Ára 18 jasypokõi ha'e ára 199ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 200ha umi ary hekope'ỹme. Amo 166 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
20 jasypokõi
Ára 20 jasypokõi ha'e ára 201ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 202ha umi ary hekope'ỹme. Amo 164 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
2020
2020 niko ary ohasámava, oñepyrũ kuri ararundýpe, upe arapapaha Gyregório pegua ojepapávo. Ko ary aja oiko COVID-19 ñemosarambi guasu, mba'asy koronavíru oñemuasãivo oparupi.
Joaju
...2019-2020-2021...
23 jasypokõi
Ára 23 jasypokõi ha'e ára 204ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 205ha umi ary hekope'ỹme. Amo 161 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
22 jasypokõi
Ára 22 jasypokõi ha'e ára 203ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 204ha umi ary hekope'ỹme. Amo 162 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
21 jasypokõi
Ára 21 jasypokõi ha'e ára 202ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 203ha umi ary hekope'ỹme. Amo 163 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
23 jasyporundy
Ára 23 jasyporundy ha'e ára 266ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 267ha umi ary hekope'ỹme. Umi 99 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
24 jasypokõi
Ára 24 jasypokõi ha'e ára 205ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 206ha umi ary hekope'ỹme. Amo 160 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Remolácha
Remolácha niko ka'avo karape hapo apu'a ha pytã, yvy guýpe oñemoña ha'ỹigui. Ja'u tembi'úpe ikatu ñamomimói térã ja'u ipyryva. Yvypóra oñemitỹ hembi'urã ha ojapo hag̃ua chugui eiratã.
.az
.az ha'e mba'éichapa oñemombyky ojehero hag̃ua ko tetã Aservaijã internet-pe, upe tetã renda tee yvatevegua internet-pe (ccTLD). Ko tetã rendatee internet-pe upe Azerbaijan Communications imba'e.
2021
2021 ha'e ary ohasámava, oñepyrũ arapoteĩme, upe arapapaha Gyregório pegua ojepapávo.
Joaju
...2020-2021-2022...
19 jasypokõi
Ára 19 jasypokõi ha'e ára 200ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 201ha umi ary hekope'ỹme. Amo 165 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Jopói Nobel Py'aguapyguigua
Jopói Nobel Py'aguapyguigua (Noruegañe'ẽme ha Suesiañe'ẽme, 'Nobels fredspris) ha'e peteĩ umi Jopói Nobel pegua ojapo pe karai moñemuhára Suésia pegua Alfred Nobel, umi jopói ambuéva oñeme'ẽ mba'erekokuaápe, kimikuaápe, pohanokuaápe ha ñe'ẽporãhaipyre apópe. Oñeme'ẽ ary ha ary 1901 guive «upe tapichápe omba'apovéva térã porãvéva oiko hag̃ua jekopyty tetãnguéra apytépe, opa hag̃ua térã omomichĩ hag̃ua ñorairõhára aty hetakue ko'ãga oñorairõva ha ojapóva oiko hag̃ua py'aguapy jekupytyha», he'iháicha karai Alfred Nobel. Karai Nobel oipotágui, Noruéga Amandaje Nobel rehegua oiporavo mávapa imomorãmbyre, 5 tapicha oñembyaty oiporavo hag̃ua, umi tapicha Tetã Noruéga Amandaje oiporavóva.
Ko jopói añoite oñeme'ẽ táva Oslo-pe (Noruega) —upéi, oñeme'ẽ umi irundy ambuéva táva Estocolmo-pe—. Ary 1990 guive, oñeme'ẽ ko jopói ary ha ary pe 10 jasypakõime.
Mbo'ehaorusu Harvard
Mbo'ehaorusu Harvard (Harvard University ingleñe'ẽme) ha'e hína peteĩ mbo'ehaovusu oĩva táva Cambridge, tetãvore Massachusetts (Tetã peteĩ reko Amérikagua).
Harvard ha'e mbo'ehaorusu tujavéva Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua, ára 8 jasyporundy ary 1636-pe oñepyrũ.
Oreko amo 21 200 temimbo'ekuéra ha ñemoaranduhára.
Granollers
300px|thumb|Granollers
Granollers táva Epañape, Vallès Oriental, Barcelona provincia-pe. Oikovéva: 60.981 (2018) - 14,9 km2.
Tupãkuaaty
Tupãkuaaty niko pe oñemoarandúva Tupã rehe ha ohesa'ỹijóva Tupã reko. Kóva hína jeroviapy rembikuaaty avei, upéva he'ise ohesa'ỹijóva opa mba'e jerovia rehegua. Pe oñemoarandúva tupãkuaatýre oikuaaseve ijeroviapy rehegua térã omohesakãseve ichupe jeroviapy ambuéva rehegua, umíva ojehero "tupãkuaatyhára". Ára Mbytegua pukukuévo, ohesa'ỹijónte Hesu rape, hákatu ko'ágã ikatu ohesa'ỹijo jerovia oimeraẽva.
4 jasypateĩ
Ára 4 jasypateĩ ha'e ára 308ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 309ha umi ary hekope'ỹme. Umi 57 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
25 jasypokõi
Ára 25 jasypokõi ha'e ára 206ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 207ha umi ary hekope'ỹme. Amo 159 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Gyresiañe'ẽ
Gyresiañe'ẽ ha'e ku Indoeuropa ñe'ẽ oñe'ẽ Gyresia retãme ha Chipre retã ypa'ũme. Gyresiañe'ẽ rapykuere pukuete oñepyrũ amo ary 2000 ñande ára mboyve ha oñembyeja'o po árape: gyresiañe'ẽ miséniko (1450 Kirito mboyve - 1150 Kirito mboyve), gyresiañe'ẽ clásiko (800 K.m. - 300 K.m.), gyresiañe'ẽ elenístiko (300 K.m. - 300 Kirito rire), gyresiañe'ẽ mbytepegua (300 Kirito rire - 1600 K.r.) ha gyresiañe'ẽ ipyahúva (1600 guive).
Umi mokõi ñepyrũrã ñamoĩkuaa peteĩme: Gyresiañe'ẽ ymaguare, ha umi mbohapy ipaha ambuépe: Gyresiañe'ẽ clásiko rire.
Sa ro'y IV ñande ára mboyve guive, griégo arapýpe heñói heta jeikoha hérava koine,oñemopyrendáva átikore. Upe guive, ha haimete ko ára peve, oĩ peteĩ joavy ñe'ẽ jehairã, peteĩ oñemo'aguĩ ñe'ẽ ãgaguáre ha ambue ymaguarére. Ko'ãga katu, ára mbytepegua ha Gyresia oĩrõ túrko poguýpe ndojehupytýinte avei hai joja.
Gyresia retã oñemoha'eño rire (1830), gyresiañe'ẽ oñemoñe'ẽpavẽ hetãme. Ha oñemongu'e jey ijehairã. Sa ro'y XIX-pe, arkaisánte (katharévussa) oñemoĩ jopara ojekuaávare (dimotiki), ojoguáva ndaha'éirõ jepe ñe'ẽ tuja. Ko saryty paháre, ñe'ẽpapára oipuru dimotiki, ha sa ro'y XX pukukue oike hatã táva ñe'ẽrõ.
Tapiti boli
Tapiti boli mymba okambúva.
27 jasypokõi
Ára 27 jasypokõi ha'e ára 208ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 209ha umi ary hekope'ỹme. Amo 157 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
26 jasypokõi
Ára 26 jasypokõi ha'e ára 206ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 208ha umi ary hekope'ỹme. Amo 158 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Coronel Luís Irrazábal
Coronel Luís Irrazábal Barboza heñói tavaguasu Encarnación-me,kóva oime VII Departamento Itapúape, Paraguái, 8 jasypoapy 1891, omano 16 jasyapy 1958 jave.
Freestyle Script
Freestyle Script ha'e peteĩ taity ojapo Colin Brignall ary 1969-pe ha Martin Wait ary 1981-pe. Taity ñe'ẽhũ Freestyle Script pegua ojejapo ary 1986-pe. Ko taity maranduhára hína Adobe, ITC ha Letraset. Ko taity oreko irundy ñe'ẽmbojerepe: Regular, Bold, SH Reg Alt, ha SB Reg Alt.
Coronel Luís Irrazábal
Oñemoarandu itáva reñóime, Encarnación, ha omohu'ã secundaria, tavaguasu Paraguaýpe, Capital Paraguái-pe.
Iguata ñepyrũ
Peteĩ 1 jasyrundýpe 1913 jave, orekóvo 22 ary, oike Ejército nacional-pe ha upe àra guive ojepytaso hembiapópe, oñepi'ã gobierno defensa-pe omotenondéva 1915 guive, oñeha'ã oity mburuvicha upèrõ tetãme Eduardo Schaerer.
Capitán Luís Irrazábal oñemohatã gobierno Eusebio Ayala jeroviahárõ. Heta mba'e asy ohasa, revolución 1922 ha'e ichupe guarã entrenamiento nomyengoviáiva cuadro militar-pe, ha'eháicha Irrazábal, upèi ojepytaso Chaco Paraguayo-pe invasión Boliviana rehe.
Ijeguata
Tetã ipy'aguapývo, Revolución rire, oñemondo ikatu haguã oñemoarandu Chile gotyo, ou jey tetãme, ogueru peteĩ medalla de oro ipyti'ápe, péva medalla peteĩha oñeme'év peteĩ oficial extranjero-pe.
Upéva rire, oñemondo guarnición militar Paraguarípe, upépe omoheñói Regimiento 1 Caballería "Valois Rivarola", 10 jasykõi 1926 jave, oñenombra okomanda haguã ha'e.
Omoheñói Equitación mbo'ehao ha ojepy'apy umi isubordinado formación intelectual ha técnica rehe.
Pèicha avei, oñembokatupyry kavaju àri ha pèva ombohasa porã opytu'u jave: omoheñói avei club de polo tavaguasu Paraguarípe ha oñemomba'eguasúva umi fiesta patronal tavavy ijerére oiméva, ohechaukahàpe Caballeríaomyakãva Irrazábal ikatupyrýha.
Mombe'u mbykymi
Comandante del III Cuerpo de Ejército, Coronel Luís Irrazábal ha'e,  oñanduháicha Coronel Alfredo Ramos, isubalterno Guerra del Chaco jave, umi "tapicha heñòiva omanda haguã".
Odomina hapichakuèrape, ivoluntad tèrã ambue tendáicha, techapyrãme omýi, nomotenondéi violencia, ikatúva contraproducente ichupe guarã, péva omombaýgui andu pe hapicha omba'apòva ijykére, teko porã ha ohechauka ha'eha mburuvicha opa àra, o{i umi oguerohorýva'ekue ichupe ko'ã mba'ére.
"Mando omotenondéva ohechaukávo isuperioridad moral ha intelectual ombohapèva, oheka upèicha subordinación py'amongetàpe, orekóva peteĩ atributo ndaipòriva jepokuaaite".
Heta oĩ oñe'ẽva Coronel Luís Irrazábal rehe. Ojekuaàva severidad ha rigidez omoañetèvo umi mba'e ojapova'er ãva acto de servicio-pe, pero pèicha avei, ojekuaa condición angir{u ramo orekóva avei umi tendota camarada-ha. Ichupe guarã tuicha mba'e pe jesareko hembiguài kuèra rehe, taha'e oficial tèrã miembro de tropa, ombovevúi haguã condición de lucha orekóva omotenondévo batalla.
Àra kyhyjèpe oimèva
Coronel Irrazábal oñemondo Europeo retã gotyo ha'èva Bélgica misión de estudios-pe ikatu haguã Estado Mayor-pe oñembokatupyry, ipy'aguapývo upèpe, oipytyvõgui umi gestión diplomática-pe, 31 jasypoteĩ 1932, àra umi boliviano oipyhýha Fortín Boquerón, kóva odesenkadena contienda chaqueño yvy gotyo.
Batalla Nanawa peteĩha
Ára 20 jasyteï 1933 jave oñepyrũ peteĩha batalla Nanawa, kòva oñepyrũvo batalla boliviano-kuéra ohasa asýva dos mil baja rupi, tapicha paraguayo doscientos cuarenta y ocho rupi, umi boliviano ombokapu ha upe tenda guarini paraguàigua odefende ijyvy.
Umi tape ojeikèha Nanawa-pe henyh{ete te'onguégui ha upèpe Kundt osapukài ha ojerùre oataka haguã ha hetavénte omano ohóvo.
Omongoràma umi enemigo, ndaipóri posibilidad pytyvõrã,  Coronel Luís Irrazábal Barboza odispone oñemopu'ã pista de aviación, ombohapéva umi piloto compatriota omba'apo haguã avei, nopenài mbokapúre,oguejy ha ohupi, hi'upyrã ha municòn oimehàpe sitiado hikuài, upèrõ, odispone cinco cartucho por persona. Orden ome'ẽva Irrazábal ndikatúi iñambue: "Oñemohu'ã rire proyectil mombo, ohasa ha oñombohovái cuerpo a cuerpo, ndojepy'amongetài hikuái ha ojerreretira Fortín Nanawa"-gui.
Ko acción ohupi yvate ha oñeme'ẽ ichupe peteï Cháko kurusu.
Nanawa de Gloria
Comandante fuerzas bolivianas-gua alemán, Habas Kundt, oñevengàse osẽ vaígui jasyteĩ 1933 jave ha ombosako'i ambue atàke, upérõ 4 jasypo jave, upe àrape oñemotenonde atáke tuichave omotenondéva chàko ñorãirõme. Umi boliviano oguah{e ha ojo'o yvykua pypuku ha upèvape omoĩ mina kakuaa, upéva ha'e foco central orresisti haguã paraguayo-kuèra, upe mina okapu aravo oje'èvape (9:00 aravo)ome'ẽvo señal oatakáva en masa: siete mil boliviano, oipytyvõva fuerza  Aérea ha treinta cañón rupi, avei compañía tanque ha cuerpo de lanza llamas avei. Pero naiñarandúi Kundt omombóka iguarini kuérape tata ombotývape defensa ramo ha umi omanóva ojo'ári ojeguereko tenondépe.
Pe tuguy sarambípe osyrýva, ndaipóri ñemoirü ni ñomongeta pèva omokyre'ỹ umi boliviano omohu'ã haguã umi victima ojeréva hesekuéra, asaje jave artillería opyta ha ambue tánke isarambíva ha ombyaíva paraguayo-kuèra.
Pèicha "Comandante Irra",oñehenòiva comandante III Cuerpo de Ejército, ombohovái peteĩ ejército numérica ha técnicamente superior, mbohapy àra oaguanta hikuài ñorãirõ. Umi jornada ivaivéntema. Upe III Cuerpo de Ejército ombohovái ofensiva boliviano-kuèrape, ojopývo ichupekuèra omoañete haguã, arapokõindy upèi, célebre capitulación Campo Vía.
Emiliano R. Fernández opurahéi el Tirteo guaraní pèva omombe'u mba'èichapa ojepytaso hikuài ñorãirõ aja he'ìvo pèicha iñe'ẽpoty purahéipe, "Comandante Irra ha hendive Brizuela, mokõivevoi aña Mbaraka..." omomba'e guasúgui tembiapo omotenondèva ko'ã mokõi tendota omotenonde jave batalla odefendévo fortín Nanawa, pèva atàke mbarete ha Ipoh`yiva tuguy pochýpe, combate ij`yva ha ome'ẽva sãsõ Chàkope ha omotenondéva tropa paraguaya iñeme'ẽ total, peteĩha batalla 20 jasyteĩ ha mokõiha 4 jasyporundy 1933 jave, oñemomba'eguasuvéva ko'ã oikova'ekue mbytépe.
Ñe'ẽ oitýva hi'ári tukumbo
Ko'ã triunfo omotenondéva Ejército paraguayo ovale ichupe ascenso pyahu comandante en jefe del Ejército omoirũva Campaña, Estigarribia-pe. Irrazábal ojekuaa teko porã omotenondéha, ome'ẽ vy'apavẽ Estigarribia-pe he'ìvo ichupe: "Siga Usted, ascendiendo, general, ore roñangarekóta ore puesto de combate ikatu haguã nde eguerúve umi mbyja nde ati'y ári". Pèvanoñeperdonái ha péva omongúi chupe.
Tatu boli
Tatu boli mymba okambúva.
Coronel Luís Irrazábal
Ñe'ẽ oitýva hi'ári tukumbo
Ko soldado ñarõ, Nanawa tendota, omano Paraguaýpe medio siglorupi, 16 jasyap`ype 1958 jave.
Tatu ai menor
Tatu ai menor mymba okambúva.
Columbia Broadcasting System
Columbia Broadcasting Company (CBS) ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 15 jasyteĩ 1929-pe.
Júva
Júva (Ingleñe'ẽme Juba) ha'e niko Yvy Sundã tavusu, táva ojejuhúva ysyry Nílo rembe'ýpe. Ko távape oiko 525.953 tavaygua, ojeipapávo ary 2017-pe, upéicha niko ko táva upe ituichavéva Yvy Sundã retãme.
Jehan Albert Vellard
Omoñepyrũ ojeporeka katygaragua oñemoarandu hag̃ua avakuaaty ha tekovekuaaty; oikundaha Pindoráma-pe 1927 guive 1930 peve. Upe guive oñemoarandu opaichagua mbói oporombyaíva, ñandu ha ambue mymbakuéra oporombyaíva. Oisãmbyhy pe ñandu ñehekombo’e oporombyaíva, ojapo ñepyrũ tuguyry ojeiporúva tapicháre tasyópe. Ohechauka iñaranduka peteĩha 1936-pe “El veneno de las arañas” Ñandu oporombyaíva.
Oikuaaseve heta mba’e; oiko chugui guatahára naikane’oivavoi. Ndohejái chupe avave opyta mamove. Oĩ ohohápe ojokova chupe, upévare ndaikatúi opyta peteĩ tendápe omboguata hag̃ua hembiapo.
Opytapukúramoguare katyguaraguápe heta oikundaha tembikuaarekápe, Pindoráma, Paraguái, Argentina, Vorívia, Perũ, Venesuéla ha Chíle-pe, avei oho Apeika  mbytegua avei. Pe katupyrykue upe tava’íre ogueraha chupe Pindoráma oka gotyo, opytaite pe (amazona); Matto Grosso upépe ojogueraha porã umi te’ỹikuéra ndive oikóva upépe.
Oikuaa umi ñembo’e ha oiporu chuguikuéra umi hekove, oipyhy tekoayhu, jepérõ pe ñe’ẽ ojoko chupekuéra.
1968 Mbo’ehaovusu kuaapavẽta: pegua Mbo’ehaovusu Buenos Aires ojerure hese mbo’ehárarã ha jeporekarã.
Upe araguive opyta Buenos Aires-pe. Hógagui ojapo mba’eñeñongatuha ha jehechuka umi oguatahague. Omano Argentina Buenos Aires-pe 28 jasypokõi 1996.
Tekombo’e ohechavakuaa
Chupe g̃uarã oñemomba’eguasu’arã umi mba’e oiko’akue yma, upéicharõ ko’ág̃a okakuaa ohóvo umi kuaapy ñande ypekuéragui ha oñemomorã pe tekoporã ohejáva ñandéve.
Purahéi
Purahéi ha'e voi yvypóra rembiapoporã ojapóvo mba'epu ijahy'o pu ha iñe'ẽ rupive oipuru hekopetévo avei pu reko ha pu rysýi, ha heta ñembopu aporeko ambuéva. Yvypóra ombopu hekopetéva ijahy'o pu rupive ojehero opurahéiva. Opurahéiva ikatu oipuru iñe'ẽ añónte (a cappella) térã ikatu opurahéi tembipu oñembopúva reheve. Ojepuraheimeméva atýpe, oĩhápe tapichakuéra ombopúva tembipu (mbaraka, kuãytasã) ha tapichakuéra ambuéva opurahéi joa.
Yvypóra ikatu opurahéi ohechauka hag̃ua iñarandupy, temiandu térã jerovia, ikatu avei oporombohoryse térã oporoñanduka py'andýi. Opurahéiva ombosako'i va'erã opa ára ijahy'o pu, upéicha oñemoporã mba'epu ha hesakãve.
28 jasypokõi
Ára 28 jasypokõi ha'e ára 209ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 210ha umi ary hekope'ỹme. Amo 156 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Tatu hũ
Tatu hũ mymba okambúva.
Sihorytáña
Sihorytáña térã Cisjordania karaiñe'ẽme (Áraveñe'ẽme: الضفة الغربية [aḍ-Ḍaffah l-Ġarbiyyah]; evréo ñe'ẽme: [HaGadah HaMa'aravit]) ha'e peteĩ yvy pehẽngue ijapekue hína amo 5860 km² ha 20 amo 40 kilómetro kuarahyresẽ guive kuarahyreike peve, omohembe'y ysyry Horytã ha para Mano rehe kuarahyresẽ ngotyo, ha kuarahyreike, yvate ha ñemby gotyo omohembe'y Israel retãre, ojejapo ko tembe'y Israel ñorairõ 1948 pegua opa rire.
ONU he'i ha omoañete Sihorytáña ha'e voi "yvy ñembojarapyre", upéicha he'i avei heta tetã ambuéva, Paletína, oisãmbyhýva Sihorytáñare, ha Hamás, oisãmbyhýva Gásare, he'i upéicha avei,. Israel ne'ĩra oñembojáraite Sihorytáñare, Kuarahyresẽ Herusalẽre mante oñembojára, ha tetã Paletína oisãmbyhyramo jepe ko yvy pehẽnguére, tembiapoukapýpe ojehechakuaa Sihorytáña noimei tetã poguýpe ha oñeha'arõ hína Israel ha Paletína oiporavo hag̃ua mba'épa ojejapóta ko yvýre.
Ko ñe'ẽngue Sihorytáña ou karaiñe'ẽgui Cisjordania ha ha'e niko ñe'ẽngue pyahu ojejapo ko yvy pehẽngue oĩvo tetã Horytáña ipoguýpe (1948-1967). Héra mboyve niko Hudéa ha Samária.
Tatu guasu
Tatu guasu térã tatu carreta mymba okambúva.
Tatu jeikuarajoya
Tatu jeikuarajoya mymba okambúva.
31 jasypokõi
Ára 31 jasypokõi ha'e ára 212ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 213ha umi ary hekope'ỹme. Amo 153 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Johann Rudolf Rengger
Johann Rudolf Rengger von Brugg (1795-1832).
Heñói Táva Suísa tava’i Baden-pe 13 jasyteĩ ary 1795-pe. Ha’eva’ekue peteĩ karai iñaranduka’atýva ha pohãnohára. Oñemoarandu kuaapy hekopeguápe ha farmacología Suiza ha [[Alemaña-pe. Mbo’ehaovusu Tubinga ary 1817-pe oiko chugui pohanohára farmacología-pe, ambue arýpe iñirũ Marcel Longchamp ndive ou Ñemby Amérika-pe omba’apo hag̃ua pohãnoháramo ha ojapo hag̃ua Estudio Cientifico.
Tatu poju
Tatu poju mymba okambúva.
Johann Rudolf Rengger
Jasypokõi ary 1818-pe oho Buenos Aires-pe oikuaahaguépe karai francés Aime Bonpland-pe, jasyporundýpe oho Paranáme ohasa hag̃ua ambue tetã ha’éva ñane retã Paraguái. Oiko poapy jasy Taragui (Corrientes)-pe, 30 jasykõi 1819-pe og̃uahẽ hikuái Paraguáipe. Upérõ Táva Paraguái moakãha ha’eva’ekue José Gaspar Rodriguez de Francia, oikóvo ko ñane retãme oiko hatãva’ekue kuaapy rekopeguáre, marandeko, te’ỹikuaa ha jokuairapére. Oikova’ekue ko ñane retãme poteĩ ary ha ojokóre chupe Dr. Francia ary 1826-pe ae ikatu osẽ ñane retãgui oho hag̃ua Buenos Aires-pe.
Oiko ñande retãme ary 1819 guive 1826 peve.
National Broadcasting Company
National Broadcasting Company (NBC) ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 19 jasypoteĩ 1926-pe.
Johann Rudolf Rengger
Ohai aranduka hérava Viaje al Paraguay: ko arandukápe omombe’u umi ñe’ẽ’ypy téra Paraguáigui, mba’éichapa umi criollo-kuéra oñotỹraka’e umi omanóva tupão ryepýpe, avei ko arandukápe ohai mba’éichapa ojapiva’ekue peteĩ guaikurúpe ñorãirõme oikóva’ekue y Jejuípe, En Busca del hueso perdido: ko arandukape omombe’u omba’aporõguare pohãnoháramo ko ñane retãme mba’éichapa Dr. Francia oguerahava’erã umi te’õngue ojejapo hag̃ua autopsia chuguikuéra oikuaa hag̃ua ñande Paraguáiguapa ñanekãnguéve ambue tetãguagui upévare nañamañaséi ñañe’ẽjave ñande rapicha rováre, ha’e oipotágui oñemaña hese oñeñe’ẽ jave chupe ndajahupiséigui ñande rova oimo’a ipohýi ñandéve jaguerekóre ojapo avei Ensayo histórico Revolución Paraguái pegua ha Gobierno Dictatorial Dr. Francia, Paraguay mymba kambúva, Paraguay mymba.
Omano Suísa-pe oguerekorõguare mbohapypa pokõi arýpe ojuka chupe mba’asy po’i.
Membykua Paraguáipe
Ko'ãgaite hína membykua Paraguáipe oñemonei jepi léi rupive oiko isy ikatúrõ omano Oimeraẽ tapicha oporomomembykuáva térã kuña imembykua ikatu oho ka'irãme 15 jasy guive 30 jasy peve. Oñemomembykuárõ kuñáme ijerure'ỹre, 2 ary amo 5 ary peve ka'irãme. Kuña omanórõ oñemomembykuávo térã imembykuágui, tapicha omomembykua chupe ikatu oho ka'irãme 4 amo 6 ary, ha 5 amo 10 ary omomembykua kuña ijerure'ỹre.
Paraguáipe, 23 kuñataĩ 100 kuñataĩ ñemanógui oiko membykua oñeñangareko'ỹre. Peteĩ umi hetakue tuichavévagui Ñembyamérikape.
Jasyrundy ary 2015-pe, ojeikuaa mitãkuña'i Paraguaigua 10 ary oreko va'ekue ha hyeguasu 22 arapokõindýma ituvanga ombopuru'águi ichupe ñerairõhápe. Ojeikuaa ha'e hyeguasuha isy oguerahágui chupe tasyópe hye rasýgui. Isy ha heta tapicha ambuéva ojerure oñemomembykua hag̃ua, hákatu oñemonei'ỹva ha ndojehejái. Mitãkuña'i omomemby tye pirekytĩre peteĩ tasyópe Paraguaýpe. Jokuaikuaa asugua Paraguáipe ojerure oñemoambue hag̃ua tetã iléi, oheja hag̃ua oñemomembykua oikórõ tyeguasu ñerairõhápe. Hákatu ne'ĩra oñemoambue, Paraguái rendota Horacio Cartes he'i upe rire mba'érepa oñemonei'ỹva ha ndojehejái oiko hag̃ua membykua, “Ore rojapókuri ore py'aporã he'iháicha, ore Léi guasu he'iháicha, ha ore jeroviapy he'iháicha”.
29 jasypokõi
Ára 29 jasypokõi ha'e ára 210ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 211ha umi ary hekope'ỹme. Amo 155 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.
Bonnie ha Clyde
Bonnie Parker (jasypa 1 ary 1910 - jasypo 23 ary 1934) ha Clyde Barrow (jasyapy 24 ary 1909 - jasypo 23 ary 1934) ha’eva’ekue mokõi mondahára opiãva Amérika Retãvorekuéra Joaju rehegua. miniaturadeimagen|Bonnie ha Clyde ary [[1933 jave.]]
Jazz
Jazz ha'e pupoty ha purahéi mba'e oñepyrũva Tetãvore Joapykuéra retãme amo saro'y XIX paha jave. Jazz mba'epu porãre ñahendu oñembojehe'ávo Áfrika-Amérika pupoty Európa mba'e reheve. Tembipu ñahenduvéva jazz pupotýpe hína guatapu, saxofón, mbaraka, piáno, vatería ha váho. Ko pupoty oñembopu ouháicha, upéva he'ise pe ombopúva sapy'ánte ikatu oñepyrũ ombopu ha'eño oñeñanduháicha.
Y'apo
Y'apo mymba okambúva.
Fox Broadcasting Company
Fox Broadcasting Company (FOX) ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 9 jasypa 1986-pe.
Carles Puigdemont
200px|miniaturadeimagen|Carles Puigdemont Carles Puigdemont i Casamajó (Amer, 29 jasypakõi ary 1962-pe) ha'e peteĩ karai momaranduha ha ojokuaikuaáva Epáña retãygua. Ha'e akue Katalúña Porokuái ruvicha 18ha pegua. Ojupi ára 12 jasyteĩ ary 2016-pe ha osẽ ára 28 jasypa ary 2017-pe.
Yupati
Yupati mymba okambúva.
The CW Television Network
The CW Television Network (The CW) ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 18 jasyporundy 2006-pe.
Lília Cabral
thumbnail|200px|Lília Cabral Lília Cabral Bertolli Figueiredo (São Paulo, Pindorama, 13 jasypokõi ary 1957-pe) ha'e peteĩ mba'eapohára herakuã ojeikuaaetéva tetã Pindorama pegua. Ojapo akue heta ava tee Rede Globo hembiasagua'úpe, mokõi jey ojehechauka chupe pe Emmy jopói, mba'eapohára kuña porãveva rehe.
Telemundo
Telemundo ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 28 jasyapy 1952-pe.
Akuti sa'yju
Akuti sa'yju mymba okambúva.
Ju
Ju ha'e niko oimeraẽ tembiporu po'i ha michĩ yvypóra oipuru ombovyvy hag̃ua, ijapy tuichave ikuáva ha ijapy michĩve hakua porãva. Ymaite, jukuéra mymba kanguégui térã yvyrágui ijapopyre, ñehesa'ỹijo rupi jahecha ju tujavéva ojejuhúmava hi'are 41.000 ary (karai Srečko Brodar [1893 – 1987] ojuhu Elovéña retãme). Ko'ãga yvypóra oipuru kuarepoti ojapo hag̃ua jukuéra.
Yom Kippur
Yom Kippur he'ise guaraníme Ñyrõ Ára. Ko árape oñemomba'eguasu ñyrõ ha mba'evai'apo jehechakuaa añetetéva, osẽva korasõ mbytetégui.
Kóva ha'e peteĩva umi Kyhyjeha Ára apytépe (Yamim Noraim evréo ñe'ẽme). Umi ára niko oñepyrû Ary Pyahúpe, upéi ou pa ára mba'evai'apo jehechakuaahápe ha opa Ñyrõ Árape. Hudio arapapahápe, Ñyrõ Ára oñepyrũ iñipytũvo ára porundy Tishrei-pegua (hi'ag̃uíva ára 21 jasyporundýgui) ha ojepyso ambue ára pyhare peve.