Káso_ñemombe'u
Mboriahu ryg̃uata káso
-Ohai: David A. Galeano Olivera Karai Hilario ha hogaygua kuera oiko va'ekue, iñepyrũrãme, Itakyry pe. Upépe omba'apo hikuái ikokuépe. Mandyju ha manduvi niko umi mba'e oñemity kakuaavéva, ohepyme'ẽ hag̃ua. Oiko porã hikuái, imboriahu ryg̃uata. Imarangatu hikuái. Heta tapicha ohayhu añete Hilario ha hogayguakuéra pe, ha oĩ ra’e avei ohayhu’yva ichupekuéra pe. Péicha ndaje, peteĩ ko’ẽ, ojuhu hikuái juky iñasãiva hóga jerére. Osẽ ha ohohápente, hóga jerére, juky mante ojuhu. Oñemondýi voi ha’ekuéra. Oñembo’e avei, ha upéi ohypýi ykaraipyre pe. Ña Carmen --Hilario rembireko-- oitypei kuri ha ombyatypa peteĩ vosa pe, ha’e... ka’arupytũ rupi oñotykuri --iména ndive-- kuarahy jeike gotyo. Upeichavérõ jepe, upe ára guive nosẽ porãvei mba’eve chupekuéra. Ña Carmen ndaje ko ou kuri hasy katuete voi. Hilario katu ojuhu kuri irundy hymba vaka oñekarãi ha huguypáva, upéi omanomba va’ekue ichugui. Ha’e oñangareko aja hembireko ha umi hymba vakáre, ysokuéra oñemohyguatã kuri imandyju ty pe. Upeichaite ndaje ko raka’e ojehu kuri. Vaípe ko ojehecha hikuái. Iñambuepaite hekove kuéra. Peteĩ pohãnohára chaē he’i kuri chupekuéra: «Mba’evai niko ojejapo penderehe. Ndaha’éi vyrorei. Che ndachepu’aka mo’ãi hese. Pehayhu ramo pende rekove ha pene ñemoñare, peho va’erã ko’águi ha pya’e avei. Pepyta ramo ko’ápe ikatu pemanomba; pehóramo ikatu pende akã pu’ã jey». Pya’e ndaje ko Hilario ha ipehẽngue kuera ojapyhy kuri ijaomimi ha oje’ói Itakyry gui. Mombyry voi oho upégui, Karaguatay pe. Upépe ojehogapo vai vai; ha upéicha avei, heta ára ndaje ohasa asy. Yvýpe ha mba’e oke ha okaru. Hilario ha ita’ýra ypykue oho kuri omba’apo peteĩ mandyju týpe. Mbeguekatu pe ojogua jey kuri tupa, apyka, mesa, umíva. Upeichaha rupi ndaje, peteĩ ka’arupytũ, Hilario --ou rire imba’apoha gui-- oguapy kuri itapýi rovái okai’u hembireko ndive; ha oñemongetahágui hina hesaho hikuái peteĩ karréta nandíre, ohasáva ohóvo, ha ndaje ko oguahẽvo peteĩ mbokaja tuja henondépe --namombyrýiva hoga kuera gui-- oguete kuri Hilario ha Ña Carmen resa renondégui: «Mba’épiko péva», he’i ndaje hikuái ojupe. Mokõive ndaje imandu’a kuri upérõ umi hoga ykere gua ñe’ẽnguére. Ha’ekuéra niko omombe’úmi va’erã Hilario ha Ña Carmen pe Karaguatay iporaha, ha sapy’apy’a ojejuhuha upépe pláta yvyguy. Ñorairõ Guasu rapekue voi niko raka’e. Ambue ka’arupytũme ojehu jey kuri upe mba’e: «Oiméne niko kóva hína pláta yvyguy mba’e», he’i ndaje ko raka’e hembireko pe, ha ombojoapy: «Ko’ẽramo jajo’ota». Upe ára irundy hápe Hilario ndohói omba’apo. Opyta kuri; ha hembireko ha ita’ýra ypykue ndive oho kuri mbokaja tuja oĩha meve. Ogueraha hikuái peteĩ jo’oha (pala), ha oñepyrũ ojo’o. Pya’e voi ndaje ojuhu peteĩ karamegua’i. Onohẽ raka’e hikuái ha oipe’avo ojuhu hyepype gua omimbipáva, nimbo ra’e pláta yvyguy. Ovy’aiterei hikuái, jepérõ upéicha nomombe’úi kuri avavete pe. Oguerokirirĩnte hikuái. Mbohapy ára rire ndaje ko Hilario osẽ kuri ohopa heseve Brasil pe, ha upépe ohepyme’ẽ kuri. Heta pirapire ndaje oñeme’ẽ kuri ichupe. Upégui ou rire, ojogua kuri hogarã Paraguay pe. Ko’agãite peve oiko ko’ape. Ipirapire heta jepiveguáicha; ha’e... kakuaa omba’apo. Añetetémbo ra’e upe he’i va’ekue chupekuéra pohãnohára chaē: «Pehóramo ikatu pende akã pu’ã jey». Ha añetehápe, upeichaite oiko hesekuéra. Mba’e vai rire, mba’e porã mante va’erã, péicha niko oje’eva voi jepi.