cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karáka
Karáka (Caracas) ha'e Venesuéla tavusu, oĩ tetã kuarahysẽ gotyo. Ko tavaguasúpe oiko 2.808.937 tavaygua.
Maneco Galeano
Maneco Galeano o’arahecha Puerto Pinasco-pe, Paraguái, 13 jasypo 1945 jave. Itúva W. Antonio Galeano ha isy Ana Mieres, heratee ha’e Félix, itaita itùva rèrape, ha Roberto, isy tùva rèra ogueraha.
Imitã ha imitãrusúpe
Oreko ramo mokõi ary oiko mba’e vaiete, guerra civil  47 guàre. Itúva, ohòvo ka’irãme ojepytasòvo umi hemiandu ha kerayvotýre ha’e oguerekòva, imandu’a katuete pèva rehe oimé jave puerto Pinasco  muelle-pe, ombojerokývo ipañuelo omomaiteívo, hete morotĩ sa’yju porã ha ikyre’ỹva. Ko’ã àrape oñeme’è ichupe jopòi ramo peteĩ mbaraka, ñembosaraiha, ha pèva omoirũ ichupe opurahèi ha’e pe oùva iñakãme, opa mba’e rei..
Oñepyrũvo 1948, ipehẽngue ndive oguahë hikuài peteĩ ñe’ẽme ou hagua oiko Paraguaýpe. Omoñepyrũ iñemoarandu Mbo’ehao San José-pe, institución educativa ojoajùva hekove pukukue. Imitãrusùpe ndoguerohorýi ete ã mba’e ha upèicha jepe oñemoarandu Liceo Militar “Acosta Ñúme” ha upèi Mbo’ehao Carlos Antonio López-pe. Omohu’ã isecundaria Mbo’ehao Lasalle, tetã Buenos Aires, Argentina-pe,  calificaciones sobresalientes ohupyty ikatupyryetereìgui.
Ary 1962 jave, itúva ndive oimèva misión diplomática-pe, ipehẽngue ndive oho hikuài tavaguasu porteña gotyo. Upèpe, Maneco, ambue mitãrusukuèra ndive, paraguayo ha’ehàicha, omoheñòi peteĩ conjunto orquesta ha’e ombopu Mbarara ha opurahèi.
Ou jeývo tetãme, oike Universidad-pe. Nomohu’ãi iñemoarandu. Oñepyrũ oñemoĩ compositor ramo. Pèicha década ’60 rupi ohechauka hembiapo ñepyrũmby,  iporãitereìva ipotĩgui tembiapo.
Hembiasa ñepyrũ
Iñangirũ ha mbo’ehàra oipytyvõva periodismo mbo’epype, Fernando Cazenave, oipepirũ ichupe i oike haguã omba’apo kuatiahaipyre ABC Color ñemoheñóime, oipe’ava hokẽ, ary 1967 jave. Pèicha oñepyrũ tembiapo momaranduhàra social ramo, condición omotenondèva, ñembovúpe, omano meve, omba’apova’ekue La Tribuna ha  Diario Hoy-pe, ko’àpe oime kuri Omyakã Sección Deportes ha avei Secretario de Redacción ramo.
Ohayhuetèva purahèi ha purory rire, ha’e hembiapo mbo’ehàra ramo omotenondèva. Ary 1974 guive 1978 peve ombo’e Música ohenòiva imbo’ehaópe “Su” Colegio, San José.
Ára 19 jasyrundy 1969 jave omenda María Cristina Barrail Pecci ndive. Itajjýra irundy: Sandra María, Viviana Guadalupe, Ana Karina ha María Alegría.
Hembiapokue
Amo ‘60 pahàvo omohenda umi purahèi opormoirũva ha’èva comparsa carnaval-pe guarã pe oñemotenondetàva Club Centenario-pe. Ko’ã comparsa ha’e, avei, oisãmbyhy. Ko’ã arýpe, añetehàpe 1969 ha 1970, orekòva peteĩha composición satírica. “Ko’ã apañuã oguerúva tta’angambyry òga kuèrape peteï kuimba’e chèichaguàpe”, “La chuchi” ha “Tomás te canasta” pya’eterei oguerohor`yva opavave público. Hendive, oñepyrũ oipyhy perfil imba’èva ha avavèpe noñembohasàiva Maneco Galeano composición popular paraguaya.
Oguãhẽvo 1970, ary mitãrusukuèra pyahu ohaiva ha ojekuaàva hembiapòre peteĩ aty ojeheròva tenda vy’ápe oñembyatýva hikuái peña-pe “La Guarida del Matrero”, oregenteáva Santi Medina, oimeva’ekue avei peteĩ programa ta’angambyrýpe orekòva temática navideña, ha pèicha oikuaauka “Dos trocitos de madera”, opytàva ha ojeguerohorýva ko’aite peve, kòva obra “seria” omoñepyrũva.
Ary 1971 jave heñòi “Soy de la Chacarita”.Oikuaauka festival benéfico oikòva umi damnificado-kuèra rèrape okakuaaitereìgui  Río Paraguay, ho’ava tukumbòicha umi oìkova y rembeýre. Upe arýpe.
Omopyenda ambue iñirũnguèra Carlos Noguera, Mito Sequera, Juan Manuel Marcos, José Antonio Galeano, omopyenda pe ojeheróva  “Joven  Alianza”, hembipotàpe oime kuri avei peteĩ cooperativa de creadores y artistas, oñemboguata’imi  pèva oúgui umi tahachi  omosarambi política  imbarete upèrõ dictadura-pe ojeiko. Péicha, omotenonde iñapytu’ũ roky rembiapo ndopytu’ũi hikuài. Omoheñói ary, 1972 ha 1976 ramo, hembiapo iporãvéva. Ohai avei “Despertar”, “San si Juan no que sí”, “Para un rostro labrador”, “Pinasco”, “José Trombón”, “Para decir”, “Don José de todas partes”, umi oguahẽvèva. Ohai avei “Ceferino Zarza, compañero” (orekóva Jorge Garbett purory) ha “Cantando” (ombopurorýva Jorge Krauch). Avei Carlos Noguera oipyaha peteĩ obra añoite ohaiva’ekue oñondive pe oheróva Nueva Canción Paraguaya, “Al caído en la víspera”, ha’èva peteĩ homenaje cantautor chileno Víctor Jara-pe, ojejukava’ekue poriahuvereko’ỹme oiko jave golpe militar 1973 hetãme.. Ko obra, ohasávo ára oñemoherakuã opaite tendáre ombohéra “Víctor Libre”.
Kóva oñemomba’eguasu ha’ègui peteĩ composición  “López” rembiapo purorýpe,  ñe’ẽ aty montaje, purahéi, ñe’ẽpoty ohaìva Juan Manuel Marcos imandu’ávo guerra de la triple alianza oikova’ekue Paraguái rehe, oestrenáva heta gente atýpe ha’égui peteĩ suceso público 1973 arýpe, upe Grupo Experimental de Teatro “Angekíi”. Umi purahéi omohendáva Maneco ha’e “¡Independencia o Muerte!”, “Canto a Felipe Varela” (ñe’ẽpoty ohaiva’ekue Marcos) avei “Resurgirás, Paraguay”, ha’èva oda Martin Mc Mahon mba’éva ojededikáva ñane retã.
Péicha oiko festival ‘73, oiméva Quinteto Vocal de la Facultad de Derecho de la UNA, opurahéi agua hikuái Festival Universitario de la Canción oikova’ekue upe arýpe. Conjunto, Grupo Sembrador, ogana peteĩha jopòi a la Composición, opurahéivo “San si Juan no que sí”.
1802
1802 - ary.
Maneco Galeano
Hembiapokue
Ary 1975, oúvo sapy’aite Augusto Roa Bastos avave nopenài gueteri hese, Sembrador omotenonde peteĩ recital oguerohorývo ñande haihàra paraguayo, oestrena haimete, 16 obra oimèva Nuevo Cancionero Paraguayo-pe. Ijapytèpe oime “Donde la guarania crece”, ombopurorýva Maneco moñe’ẽrã Roa Basto mba’èvagui, ojeguerohorýva.
Upe ‘75 guive ’76 peve, oñemoĩvo purosy iñirũ ohechaga’uetèvape ha iñangirũete Jorge Garbett –oikuaava’ekue 1974 ar`ype- omohenda  letra mimi orekóva lirismo hypy’ũva: “Ella es así”, “Se le quiere” avei “Lluvia”.
Ary 1976 ha 1977 jave oestudia música umi mob’ehàra Carlos Dos Santos ha Luis Cañete ndive. Omoheñòi “Cigarra, tonta cigarra”, péva oreko José Luis Appleyard ñe’ẽpoty, “Ndareíri oje’e”, Rudi Torga ñe’ẽpotýgui avei “Ka’akupe piari”, peteĩ polea kyre’ỹ ohaiva’ekue iletra ha pèva añoite Maneco guaraníetèpe. Pèicha oñembokatupyry ha hembiasa kuaa Taller Musical Sembrador omboyke purahèi ñemoheñòi ha oñemoĩ omba’apo periodista ramo. Upe tiempo purory omokirirĩ “silencio musical” –ha’e ohenoihàicha- ha’e “Mombe’urã” omoherakuãva “Dominical de Hoy” kuatiahaipyrépe. Pèicha oñemokirirĩ, ha, oguerovia upe purahèi noipytyv0§i omoambue agua heta mba’e ojehasáva hetaite árama.
Hembiasa pahàpe
Ary 1980 jave, oikuaa cancer orekóha, ko mba’asy oguerahàva ichupe yvy apégui. Oikuaàvo oikotàha Primer Festival Ypakarai de la Composición Musical, omba’apo jey omojheñòivo iñapytu’ũ roky. Ha péicha ha’éva hembiapo paha, “Poncho de sesenta listas”, ohupytýva mokõiha jopói ko festival-pe.
Ohejàvo fructífera producción musical –hetaiterei ha tuicháva-, jehai periodístico hypy’ũva, temimbo’ekuèra imandu’áva hese ikatupyry ha iñarandúgu ha hetaiterei angirũ ohayhuetéva ichupe, omano Maneco Galeano Paraguaýpe,  9 jasypakõi 1980 jave,  upérõ oreko 35 ary..
Esteio
Esteio ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 80 669 áva (2010 ary).
Torre del Oro
Upe Torre del Oro (Avañe'ẽme: Itaju Róga yvate) ha'e peteĩ óga yvate ysyry Guadalquivir rembe'ýpe, upe táva guasu Sevílla-pe, opyta upe tóro okaguasu táva Sevílla pegua, pe tetãvore hekosãsóva Andalusíape. Ijyvatekue hína 36 métro. Héra áraveñe'ẽme ikatu ha'e akue Bury al-dahab,  Borg al Azahar, térã Borg-al-Azajal en referencia a su brillo dorado que se reflejaba sobre el río. Durante las obras de restauración de 2005, se demostró que este brillo, que hasta entonces se atribuía a un revestimiento de azulejos, era debido a una mezcla de mortero de cal y paja prensada.
Torre del Oro ha'e peteĩ óga yvate ojejogapo mbohapy pehẽnguéme, peteĩha oguereko 12 yke, ha ojejogapo amo ary 1220 ha 1221, karai Sevílla mburuvicha, Abù l-Ulà, ojapouka akue. Pehẽngue mokõiha, oguerekóva avei 12 yke, ojapouka Pedro I de Castilla (Pedro I el cruel) saro'y XIV jave. Ha ipehẽngue mbohapyha, ijapu'a ha ijahoja karapã, ojejogapo amo ary 1760 jave, karai ñorairõhára ha jogapokuaahára Sebastián Van der Borcht ojapouka.
1803
1803 - ary.
Pytã
thumb|250px|Pytã Pytã oĩ ko sa'y. Okove peteĩgua opaite sa'y.
Techapyrã
Universidade do Estado de Minas Gerais
Universidade do Estado de Minas Gerais ha'e peteĩ mbo'ehaorusu Pindoramapegua, oñepyrű ary 1994pe táva Belo Horizontepe, tetãvore Minas Gerais. Oguereko arandu róga Minas Gerais-pe, táva Belo Horizonte-pe.
Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaorusu Pindoramapegua ohekombo'e 4.121 temimbo'ekuerape ha oguereko 452 mbo'ehára.
Viamão
Viamão ha'ehína peteĩ táva Pindoráma retãme. Tetãvore Rio Grande do Sul-pe.
Tembiguái
Tembiguái máva ojejokuáiva ogaháre opa mba’erã, ikatu oñehepyme’ẽ chupe térã nahániri. Karia’y oikoreíva kuñatai rapykuéri, ñembotavytavýpe.
Tembiasagua'u
Tembiasagua'u térã tembiasaguasu ha'e tembiapo haipyre osẽva ava rembiasakuégui, uperire oñembohasa kuatiañe'ẽme térã ta'angambyry rupive opavavépe oguahẽ hag̃ua (tembiasagua'u ta'angambyrýgui). Tembiasagua'u oporombovy'ase omombe'upukúvo mba'eichaitépa tapichakuéra rekove, rekoha, remiandu, rembiasa ha remimo'ã.
Umi mba'e ohechaukáva pe tembiapo haipyre ha'eha peteĩ tembiasagua'u niko ko'ãva:
Frederico Westphalen
Frederico Westphalen ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 28 848 áva (2010 ary).
Pedro Juan Caballero (Paraguái)
Pedro Juan Caballero ningo peteĩ tetã opytáva 532 km mombyry Paraguáigui. Ha'e Amambái departamento táva guasu. Upépe oiko 80000 ava. Opyta ojovái peteĩ tetã hérava Ponta Porã (Vrasil). Ko tetã oreko 106 ary. Oñejogava'ekue ary 1899 pe, peteĩ laguna hérava Ponta Porã ykére.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Moteĩva omyi’ỹva puru
Ápe oike umi teroja moteĩva: techaukarã, mba’éva, papapýva ha kuaa’ỹva puru. Ava nomýiri hendágui. Katuete ojepuru ha ojehaiva’erã tero mboyve ñe’ẽjoajúpe.
Techapyrã:
Ja’ekuaa:
Ndaja’ekuaái:
Para Sa'yju
Para Sa'yju (chinañe'ẽme:黄海 - koreañe'ẽme: 황해) amo paraguasu Py'aguapy pehẽngue, para Kuarahyresẽ Chína ipehẽngue yvategua, kuarahyresẽ gotyo Ásia-pe.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Moteĩva omyi’ỹva puru
Jesarekopyrã: Teroja moteĩva papapy papyháva añoite, teroja moteĩva apytépe, oñemohendáva tero rire. Techapyrã: Mbo’esyry mbohapyha.
Mba’ejararenda puru
Ko’ápe mba’ejararaẽ oje’e ha ojehai ha upei ae mba’eguerekopy.
Para Sa'yju
Upe yjere guasu oĩva yvate gotyo para Sa'yjúgui oñembohéra para Vohai (hérava ymaguare yjere Zhili). Upépe osẽ ysyry Sa'yju.
Upe yjere Korea, Chína Tetarã Retã ha Yvatekorea imbytépe, yvate kuarahyresẽ ngotyo, oĩ avei para Sa'yjúpe.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Teroja tekome’ẽva puru
Teroja tekome’ẽva katuetei ohova’erã tero rire.
Para Sa'yju
Ary 2007 aja, Chína Tetarã Retã ojuhu peteĩháme heta itakyra para Sa'yjúpe.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Teroja tekome’ẽva puru
Techapyrã:
Ja’ekuaa:
1840
1840 - ary.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Teroja tekome’ẽva puru
Ndaja’ekuaái:
1840
Omano'akue
...1839-1840-1841...
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Ñe’ẽriregua puru
Ñe’ẽriregua -iñe’ẽpehẽtei ha iñe’ẽpehẽ’etáva- ojepuru ha ojehai jave, katuete ohova’erã peteĩ ñe’ẽ rire.
David Abdón Galeano Olivera
David Abdón Galeano Olivera (heñói 18 jasykõi 1961me Paraguaýpe) ñe’ẽkuaahára, avakuaahára, ñe’ẽymakuaahára, mbo’ehára, Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní sãmbyhyhára Paraguay.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Ñe’ẽriregua puru
Techapyrã:
David Abdón Galeano Olivera
Hekove
Galeano Olivera oñemoarandu mbo’ehao Gral. Bernardino Caballero, Paraguaýpe ha omohu’ã 1979-pe. Imbo’esyry Guarani Mbo’ekuaahararã ojapo Universidad Nacional de Asunción-pe 1985-pe, ha upéi oñemoaranduve ã mba’épe: Guarani Ñe’ẽkuaaty ha Ñe’ẽ’ymakuaa (1998 ha 1999), Tembikuaareka Taperekokuaa (2000), Mbo’ekuaakatu Mbo’ehaovusupegua (1994 ha 1995), Ñe’ẽkuaaty (1987). Avei ojapo mbo’esyry Universidad Católica Nuestra Sra. de la Asunción, Avakuaaty (1988). Avei ojapo mbo’esyry ambue tetãme Tekokuaa ha Avakuaaty rehegua (1991).(rusú poryndypasá poryndypopá ha peteí)
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Ñe’ẽriregua puru
Ndaja’ekuaái:
ÑE’Ẽ OMÝIVA HENDÁGUI
Guarani ñe’ẽnguéra apytépe oĩ umi ikatúva oñemomýi ha jepérõ upéicha ñe’ẽjoaju hesakã porã, naiñambuéi hemiandúpe. Umi ñe’ẽ omyikuaáva apytépe oĩ: tero, ñe’ẽtéva, ñe’ẽteja, terarãngue ha ñe’ẽndýi.
David Abdón Galeano Olivera
Guarani ñe’ẽ
David Galeano Olivera ningo Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní moñepyrũhare 1985-pe ha upe guive imyakãhára. Karai Galeano guarani ñe’ẽ ha reko rehe omba’apo meméva, omyasãi meméva paraguái reko. Omyakã heta tembiapo taha’e ñomongeta guasu, amandaje, vy’aguasu, mbo’esyry guarani rehehápe Paraguáipe. Oĩ heta atyhápe UNA-pe ha avei omba’apo tembiapo rehe mburuvichakuéra ndive. David Galeano Olivera ohai heta aranduka guarani ha paraguái reko rehe. Upéicha avei oñembojopói chupe hembiapóre ñane retãme ha okape.
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Tero
Techapyrã:
David Abdón Galeano Olivera
Guarani ñe’ẽ
Ohai ko’ã aranduka:
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Ñe’ẽtéva
Techapyrã:
1875
1875 - ary.
Sa'y
thumb|250px|RGB sa'y Sa'y niko mba'éichapa yvypóra ha mymbakuéra ohecha tesape umi mba'ekuéra rehe, peteĩ mba'eandu techa rehegua ojejapóva apytu'ũme. Oĩ mbohapy "sa'y tenondegua" ikatúva oñembojehe'a ojejapo hag̃ua sa'y ambuéva opaichagua, umi mbohapy niko pytã, hovy ha sa'yju.
Sa'y herakuãvéva:
Ñe'ẽ omýiva hendágui
Ñe’ẽndýi
Techapyrã:
Tembo
thumb|250px|Tembo Tembo kuimba'e rete rehegua ojepurúva porenóme (coito-pe) ha okuaru hag̃ua.
Canoas
Canoas ha'ehína peteĩ táva Vrasil. Tetãvore Rio Grande do Sulpe.
Budapest
Budapest téra Vudapé ha´eva hína távaguasu tetã Europapegua Hungyria. Ipype oĩkove 2,38 millõ tavayguakuéra. Ijapytére oñani yrysy Danúvio, ysyry mokõiha pukuvéa Europa-pe.
centro|miniaturadeimagen|alt=|300x300px
David Abdón Galeano Olivera
Hogaygua
David Galeano Olivera oiko Kapi'atãme, Central tetã vore hembireko Sabina (guarani ñe’ẽkuaahára avei) ha iñemoñare irundy ndive, Edgar, Norma, Jorge ha Anai.
Danúvio
thumb|250px|Danúvio [[Serbiape]]
Danúvio ha´eva ysyry Europapegua. Oñepyru alemañape ha ose Para Hũme délta rehe oñanívo 2.888 kilómetro.
Ñe'ẽpehẽtai oñemohendajeýva
ÑE'ẼPEHẼTAI OÑEMOHENDAJEÝVA (AFIJOS DISLOCABLES)
HE’ISÉVA
Guaraníme jajuhukuaa ñe’ẽpehẽtai oñemohendajeýva (afijos dislocables), ikatuhaguáicha pe ñe’ẽ’apesã hyapu porã ha tahesakãve avei ohendúvape.
Ñe’ẽpehẽtai Joavypy
Ojehu ñe’ẽpehẽtai peteĩ aragua oñembojoajúrõ ñe’ẽpehẽtai ambue araguáre, térã katu oñembojo’áro peteĩ ñe’ẽrapóre ñe’ẽpehẽtai peteĩ aragua.
Techapyrã:
Ñe’ẽpehẽtai papy ha ava reheguare
Ojehu peteĩ ñe’ẽteko ñe’ẽpehẽtai ojepuru térã ojehai jave iñe’ẽrapo mboyve.
Techapyrã:
1799
1799 - ary.
Ondúra
thumb|Ondúra poyvi. Tetã Ondúra (epañañe'ẽme: República de Honduras) ha'e peteĩ tetã mbyteamerikagua. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Paraguasu Atlántiko, kuarahyreike gotyo Guatemala, ñemby gotyo Nikaragua ha Salvador. Ary 2010 Honduras oguerekova nunga 8.000.000 tetãyguakuéra ha ipukukue ha'e 112.492 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ. Itavusu ha'e táva Tegusigaypa (Tegucigalpa).
1799
Omano'akue
...1798-1799-1800...
Ao parapara'i
Ao parapara´i, (karaiñeeme: uniforme o ropa camuflada) hína ao heta sa´ygua omondeha polisia téra milíko kuéra ka´aguy rehe ani ojehecha hag̃ua ichupekuéra.
1961
1961 ary.
Joaju
...1960-1961-1962...
Farroupilha
Farroupilha ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 64 275 áva (2010 ary).
Hovy
thumb|250px|Hovy y Hovy, tovy, rovy oĩ ko sa'y. Okove peteĩgua opaite sa'y.
Techapyrã
Tenypy'ã
thumb|250px|Tenypy'ã Tenypy'ã tete vore ombojoajúva máva térã mymba retyma ikuártore. Oipytyvõva chupekuéra oipyso ha ombyapu’a hag̃ua hetyma.
Vogota
Vogota (karaiñe’ẽme: Santa Fe de Bogotá) ha'e Kolómbia tavusu, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 6 776 009 ava.
Cachoeirinha (Rio Grande do Sul)
Cachoeirinha ha'ehína peteĩ táva Vrasil. Tetãvore Rio Grande do Sulpe.
Vakapipopo (Mombe'urã)
Isy katu he'i chupe oiké haguã mbo'ehao guasúpe. Ombopy’aro voi chupe oho haguã mbo'ehao guasúpe, Willian katu ndo penaí hese. Isy oguereko peteĩ hi’upy ñemuha, Willian omba’apo hendive.
Ko mombe’ura oiko hina Inglaterrape 1874pe. Sapy’ante Willian itekoreiete, ha imo’ã pepe ha’eño. Ha opyhy mokoĩ pyao ombojo’a mokoiveva. Ha osema peteĩ apua’i, ombojo’a jey otro pyao ha peicha oho hina.
Ha ojapo, ha’eño peteĩ apu’a tuichava ombohérava “Vakapipopo”. Ha'e oñembosaraí ha'eño, ha upéi ombombe'u iñangirukuérape ha ha'ekuéra avei oñembosaraí hendive. Ha peícha hina heñoi avei ko jetepyso herava Húvol.
Morotĩ
miniaturadeimagen|59x59px|Morotĩ Morotĩ (karaiñe'ẽme blanco) ha'e peteĩ sa'y.
Techapyrã
1798
1798 - ary.
Omano'akue
...1797-1798-1799...
Museo Memoria de la Ciudad. Manzana de la Rivera
Museo Memoria de la Ciudad oñemohenda Casa Viola-pe, oime umi porundy òga apytépe oikéva complejo arquitectónico Manzana de la Rivera-pe, opytával Palacio de Gobierno rovái, tavaguasu Asunción, capital de la República Paraguáipe. Arquitecto Carlos Colombino, omoheñói iñakãme ha omoañete ko Museo, oguahẽvo 14 jasypoapy 1996. Ojeguatávo umi koty ha pa’ũ rehe oporomomandu’a oñemotenondèha Asunción rembiasàkue, opàichavévo okakuaa ohóvo oñemotenondévo. Umi tembiporu oĩva ojejuhúgui tetãme, oñembyaty ha oñemoĩ upe tendápe; péicha avei ojegueru tavaguasúgui ha’éva Nueva York, Madrid, París, Montevideo ha Buenos Aires.
Casa viola
Ko óga Viola ha’e típica construcción colonial oúva ary 1750-1758-gui, oimehína tape oiporuva’ekue umi tavaygua omboty mboyve doctor Gaspar Rodríguez de Francia, oje’eháicha cuadricular tavaguasu. Ko óga itecho tejas a dos aguas. Henondèpe, peteĩ galería; upéva rire, oreko herrería, oñemopu’ãva viga ha columna de madera-gui. Ymaite, ko óga oreko mbohapy koty guasu, opytáva ko’ágã peteĩnte, péva Palacio de Gobierno rovái. Upèva rire oreko peteĩ galería corredor, ojoguaite kulata jovài, tipología òga ymaguaréva. Oñemohenda techo kapi’i ha takuarilla-gui; teja oñemonta argamasa tujúgui, oñembojehe’áva vaka ruguýre.
Tembiasakue
Gobierno 1989-pe ho’ávo, heñói mayma remiandu ha oreskata haguã umi tenda oĩva Paraguaýpe yma guaréva. Upéicha, temimbo’e aty peteĩha Arquitectura-gua omoñepyrũ tembiapo “Salvemos la Manzana frente al Palacio”, oñemyaipáguima ohóvo edificación oikèva ipype, ha ombotovévo peteĩ proyecto oitypaséva ko óga, hendaguépe oñeopu’ã haguã peteĩ plàsa.
Ojegueromandu’àvo 500 años del descubrimiento de América, opaite Iberoamérica-pe oñembyaty umi comisión-kuéra ombosako’íva acción opáichaguáva ko’ãichaguáva.
Comisión V Centenario Paraguay, omotenondéva arquitecto Juan Cristaldo, oikéva ipype proyecto Casa Viola, umi proyectos principal oñemonéiva ojeipykùi haguã, opresenta haihára Augusto Roa Bastos péva Agencia Española de Cooperación Internacional -pe.
Garibaldi
Garibaldi ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 30 692 áva (2010 ary).
Museo Memoria de la Ciudad. Manzana de la Rivera
Tembiasakue
Omyakã upérõ Tavaguasu róga intendente José Luis Alder, Municipalidad de Asunción ojogua ko propiedad Manzana  oĩha. Ko’ã tembiapo restauración reheguàva oñepyrũ 1991 jave, ary oipe’áva hokẽ umi edificaciónosẽva chugui Centro Cultural de la Ciudad.
Omotenonde ñepyrũ sambyhyhàra ramo arquitecto Carlos Colombino. Oñeguahẽvo Museo –pe ohechauka mokõi mba’e: peteĩha umi mba’e oikova’ekue oñemopyendávo Paraguay tavaguasu, ha ambue katu,  mba’èichapa raka’e  iprotagonista. Museo-pe ikatu jahecha ha ñamomorã umi elemento ritual cultura guarani mba’éva, peteĩ funeraria prehispánica. Moõguipa ou umi kuimba’e ha kuña tetã omotenondéva ( árbol genealógico), umi tembiapo artista paraguayo mba’éva, ohechaukáva mba’èichapa ojeiko yma tavaguasúpe, mapa geográfico, estadístico, histórico,  umi planoParagua`ygua ha tetã ñande ykèregua ha mombyryvévagui,  siglo XVII ha XVIIIguáre, umi  mueble ha tembiporu época colonial-gua, escudo, candelabro, partitura, revista, diario, libro-kuéra,avei umi ojejuhúva guive.
Oguahẽvo ary 2005, oipytyvõ Embajada de los Estados Unidos de América, omoñepyrũ proyecto de conservación ha restauración ijaheguíva.
Arkeologia
Te’ỹi guarani hembiapo agroalfarera mbarete porã.Pèicha ojapo umi tembiporu cerámica ombojeguáva ikuãme, omoĩvo tinte natural. Museo-pe ojehecha urna funeraria, oiporuva’ekue oñotỹ haguã umi omanóvape.
León de cemento
Ko leõ ra’anga, mymba ojeguerohorýva, heráldica europea omomba’eguasuetereíva ojeguereko elemento decorativo  arquitectura asuncena-pe. Ojehecha museo-pe peteĩ leõ ra’anga ojejapóva cemento-gui.
Puerta Cancel orekóva vidrio biselado oĩva Escudo del Paraguay ndive (fragmento)
José Gaspar Rodríguez de Francia ary 1820 jave omoheñói pe escudo de la República del Paraguái. Escudo de la República ojekuaáva Hacienda-gua, omoheñói cónsul Mariano R. Alonso ha Carlos A. López peteĩ Congreso Extraordinario 25 de noviembre 1842, jave.
Tejas coloniales oñembojeguáva Casa Castelvi-pe
Ko’ã elemento constructivo arquitectura paraguaya mba’éva, osẽ ha oreko opàicha influencia arquitectónica: formal, funcional, estilística ha constructiva.
DOCUMENTO-kuèra
Umi documento inotable-véva oguerekóva Museo umi yvyra’anga (mapa) ojehecháve. Ko’ãva ou opàite época-gui ha ohechauka mba’èichapa tembiasa yma guaréva ko’ã yvýre. Peteĩ mapaoñembosa’ýva ha ojejapóva Ámsterdam 1694 jave: Paraguay térã Provincia de Río La Plata ombohovakéva ha ikatúva ojehecha región Tucumán ha Santa Cruz de la Sierra.
Upe Mapa de la República del Paraguay-pe, ojejapóva siglo XX lñepyrũme, ikatu ojehecha cháko yvy, oñehundíva Guerra del Chaco, jave.
Ojehecha mapa Paraguáipe, vulgo Paraguái, adyacencia ndive, ojejapova’ekue plano siglo XVII-pe, ojehechakuaa plano rupive mba’èichapa oñemohenda ciudad de Asunción.
Testamento Doña Ysabel Venegas mba’éva
Tembiporu ojehechaukáva ha’e reproducción original oúva testamento Doña Isabel Venegas-gui, kuña mestisaoñemomba’eguasúva, Ciudad de Asunción, ykèregua ary 1578. Original oime Archivo Nacional de Asunción, Sección Judicial ha Criminal, vol. 1537.
Partitura-kuèra
Museo ohechauka heta partitura oñemomba’eguasúva ha orekóva historia musical tetãme peteĩ valor kakuaa: Añoranza triste, Canción guaraní, Gratitud de Carlos Federico Reyes, músiko, humorista, escritor ha pintor, heñóiva’ekue Paraguaýpe 15 jasypa 1909 jave. Omano 1999 jave. Ojehecha avei partitura original oúva polka Recuerdos de Caacupé-gui.
Rectificación calles Asunción por José G. Rodríguez de Francia Representación panel acrílico-pe: umi franja sa’yju: cuadrícula rape (modelo medieval europeo oñemoĩva Ordenanza Población oguerúva América-pe umi español-kuéra. Asunción operde péicha característica paraguaya prototípica). Oiméva sa’y hũme: plano omopu’ãva Azara.
Proyecto Franja Costera de Asunción ha Plan de Desarrollo Urbano Ambiental Proyecto Franja Costera omotenondéva ohekávo solución opáicha problemática social, ambiental, urbanística ha técnica, oúva río Paraguái okakuaa jave; ha omoambuesévo tàva guasu ròva ko’ã tendáre.
Pintura
La mestiza, Indígenas chaqueños: Roberto Holden
El mercado Guasú, Calle Palma: Ignacio Núñez Soler
Personajes del Mercado de Asunción: Estatuallidas realizadas por Serafín Marsal(1861 – 1951).
Nació en España y llegó a Paraguay en 1907, donde se afincó definitivamente.
Maqueta del Centro histórico de Asunción
Ojeguereko representación tridemensional tavaguasúpe, ko’ápe sa’y terracota ojehecha edificio histórico-pe. Hembýva edificación oñeuniforma sa’y neutro-pe.
Ilustraciones oĩva Aranduka La República del Paraguay-pe:
Ilustraciones: Cacique payaguá, Palacio de Gobierno, Mercado de Asunción, Iglesia Catedral, Iglesia de la Encarnación, Brigadier Gral. Francisco Solano López, Plaza del gobierno, Arsenal y puerto de Asunción, Trazado de la 1a. sección del Ferrocarril (Asunción-Villarrica).
Grabados oñembosa’ýva: Arnoldus Montanus. Oñemoherakuãva Ámsterdam ary 1671.
Plano tavaguasu Paraguay mba’èva Paraguàipe: Félix de Azara (1746 – 1821). Naturalista ha marino español, oñemboúva América-pe oipyhy haguã cuestión de límite umi posesión España ha Portugal. Oestudia fauna ha geografía del Paraguay avei Río de la Plata.
MOBILIARIO
Primer atril Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Asunción
Silla Mecedora: Madera y tejido. Siglo XIX. Época de Don Carlos Antonio López
Kotykéha colonial
Kotykehápe ojehecha, ambue tembiporu, tupa matrimonial, kyha kuñakarai ha tuja oiporúva avei mitãmi, nicho santo oñemoĩha, kambuchi, velador, tenda oñeñembo’èha rosario, umi túva ha sy oiporúva oñembo’e haguã, mitãmi, oguapýva apyka michĩmíme, oitykuàvo ka’a’y chupekuéra.
OPÁICHAGUA TEMBIPORU
Bandoneón, caja de cuero repujado hũ ,hi’ yvoty detalle ipype ha ojeforra pana pytãme.
Nicho, arte colonial, oúva Tavapýgui, ojeguerovia oúha siglo XVIII mbytégui, oñepinta ha ojeeskulpi yvyra policromada-gui,  Virgen del Rosario mba’erã. Péva familia Isasi-de la Peña mba’ekue. Rubén Talavera Goiburu ha hembireko ome’ẽva jopói ramo ko museo-pe.
Baúl de madera, michĩmíva oiméva ipype peteĩ caja orekóva tapa curva mokõi bisagra, irundy tornillo, lustrada ha forrada mbytépe kuatiápe.
Dos mazos petỹ, ha’éva símbolo crecimiento económico Época Lopista-pe
Ka’a frasco Empresa Asunción mba’éva, representación comercial ka’a, sociedad oiporuvéva.
Medalla del cincuentenario de la Guarania, oñeme’ẽva José Asunción Flores-pe.
Aravo rehegua
Hũ
miniaturadeimagen|250x250px|Hũ Hũ oĩ ko sa'y. Pe sa’y hũ oñembojoaju jepi ñemano térã ñembyasy.
Tepoti
thumb|250px|Tepoti kavajugua Tepoti tembia’u raty kue kusugue, tekaka ho’áva máva ha mymba retepýgui tevipicha’ĩ rupi. Ikatu ine ha ijape opáicha rei. Máva omonéva mamo oikoha rupi, hekove ky’áva, ijaýva.
Primero de Marzo
Primero de Marzo (yma Colonia Chako'i) ha'e peteĩ tenda opytáva tetã Paraguái yvyvópere Kordilléra-pe; opyta 100 km pe tenda Paraguay-gui, oguereko 7.000 tavayguárupi ha 13 yvy ñemboja'opy. Ysyry Yaguy ohasa ijyvýrupi. Oguereko 10 mbo'ehao, umíva apytépe oñemomba'etuichavéva apytépe oĩva Mbo'ehao Niño Jesús.
Hũ
Techapyrã
99
Omano'akue
...98-99-100...
90er
Tetãvore Ka'asapa
Ka'asapa ha’e peteĩ tavapy Paraguay-pe. Itavaguasu ha’e Ka'asapa. Héra ou “ka´a jehasapágui”, he’iséva “ka’aguy ruguaite guive”.
Aténa
thumb|right|250px|Aténa Acropilos
Tetãvore Ka'asapa
Distritos
Ko távaguasu oreko ipype 10 distrito:
Aténa
Aténa (Αθήνα (Athína)) ha'ehína Gyrésia tavusu, ojejuhu hetã vore kuarahy resẽyguápe. Ko távape oiko 745 514 ava.
Tetãvore Ka'asapa
Distritos
thumb|left|300px|El Milagroso Ykuá Bolaños
Hovyũ
thumb|250px|Sa'yky yvyra rehe Hovyũ, tovyũ, rovyũ, sa'yky oĩ ko sa'y. Okove peteĩgua opaite sa'y.
Tetãvore Ka'asapa
Tembiasakue
Hembiasakue ojoaju umi misionero franciscano ñepyrũmby oúva Paraguay-pe, ha’ekuéra omopyenda upe tendápe hetaiterei reducción upépe omoakãity avakuérape umi servicio de encomienda pa ary pukukue. Kóva ha’e peteĩha misión franciscana – guaraní Río de la Plata-pe oúva oiko Paraguáipe.
Hovyũ
Techapyrã
Tetãvore Ka'asapa
Tembiasakue
Ary 1906, léi rupive, oñemopyenda VI departamento Ka’asapa, itávaguasu, ogueraháva upe téra jey. Oñepyrũ guive 1973 noñemoambuéi mba’evedoo se realizaron umi táva rembe’ýre oĩva, ko’ágã peve ooiméva.
Ko’ape ou oiko umi colono australiano amo siglo XIX paha rupi, omoiñepyrũvo peteĩ colonia socialista. Ko’ágã peve oime umi colono ypykuéra pehẽngue ha’eháicha pe haihára pukarã ohaíva Robín Wood. Umi ka’asapeño herakuãitéva avei techapyrõ ojeguereko ko’ãvape:
thumb|300px|Capilla de San Roque en Caazapá
Táva rembe'ýre oiméva
Oime yvy gotyo – kuarahy resẽ gotyo Región Oriental Paraguay-pe, umi paralelos 25º 30´hay 26º 45´ latitud yvy gotyo ha meridiano 55º 15´hay 56º 45´ orekóva longitud kuarahy reikévo.
Clima
Árapytu oguahẽ 37º C ha oguejývo oguahẽ 1ºC, media 21ºC, kóva ha’e peteĩ tavaguasu oguahẽva katuete ama py’ỹiete.
Yvyty, ysyry ha yvy
Ojejuhu ko'ápe hetaiterei yvyku’i ha pe ojeheróva “areniscas ha tilitas Carbonífero “ reheguáva, oúva fluvial ha glaciar ñepyrũgui. Kóva planicie ojehecháva oñembojopyrúva lomada vevúi ha ndohasáiva 200 metros ha ojupíva Cordillera del Yvyturusu, gotyo.
Cordillera Ka'aguasu, ramal, Yvytyrusu, Monte Rosario ha San Rafael, ohasáva kuarahy resẽ gotyo ha kuarahy reikévo tavaguasu pukukue, umi yvyty yvatéỹva ndive ha’eháicha Mbatovi, Ñu kañy, Pakurí ha Morotĩ. Péicha ohaíva territorio yvyty ko’ã mokõiha tendáre ojoavýva ojuehegui, yvate ha kuarahy reikévo, umi korapy guasu ndaijyvatéi, ikarugua ha umi ñu oreko ñemitỹ ha kapi’ipe; yvy gotyo, avei ojupi ha oguejy yvyty, oñemo’ãva ka’aguýre..
Ysyry reheguáva
Kuarahy resẽ ha oikévo gotyo, oime Rio Tevikuary osyrýva yvy gotyo tavaguasu ppukukue ha ohaí ojoajuhápe departamento Itapúa yvy. Péichal Río Tevikuary – mi ojoaju táva Paraguarí ndive.
Río Pirapo oguejy Río Tevikuary gotyo, ko departamento ñe’ãitépe. Ka’asapápe heñói ysyry guasu Kapi’ivary ha Ypetỹ avei umi arroyo Iñarõ, Guasu ha Chararã. 300px|thumb|left|Ranchos Tradicionales en Moisés Bertoni
Tekoha ha Ñemitỹ
Tekoha porã, Cordillera Ka’aguasu pukukue ohechauka ijyvy ipor0Òha ñemitỹrã, ko’ã tendáre.
Ko tavaguasúpe oĩ pe ojeheróva Ecorregión de la Selva Central. Ijyvy ka’aguy ojeporu mymba okaru ha oikundaha haguã upe tendáre, avei ojeporueterei tecnología noñangarekóiva yvy jeporúre, omoapañuãi ko departamento-pe, ombyaígui.
Umi mymba mimi ipokãma ohóvo ha avei umi yvyramáta ha’eháicha ygary (cedro), yvyra paje (incienso), yvyra asy, nandypa; mymbakuéra mbovýma ha oiko upe tendáre tiririka, margay, aguarape ha aira'y.
Umi tenda oñeñangarekóva ko'ã tendáre ha’e:
Jeguatarã
Ka’asapápe ojeguereko Museo Franciscano mayma turista ohóva. Ykua Bolaños, oñemombe’uháicha mombe’upy peteĩ itágui heñói yvu, péva pa’i Luis de Bolaños oinupã ohechaukaségui umi te’ỹinguérape Tupã pokatu, ko’ãva ndogueroviapáiva ichupekuri..
Yma guare ferrocarril estación opytáva Maciel-pe.
Yvyty Mbatovi, Ñu Kañy, Pakuri ha Serranía de Rosario, mayma pytaguáva opytáva ijurujái ohechávo ko’ã mba’e oguerohoryetereíva hikuái táva Ka’asapápe.
Ysyryguasu Tevikuary, Tevikuary- mi, Pirapo ha Kapi’ivary, oikuave’ẽva tenda jehasa porã ha ojepytu’u haguã orekógui ysyry ojejahu haguã.
Economía
Ka’asapa omomba’apo mandyju, soha, takuare’ẽ, avati ha mandi’o. Ganadería ndaha’ei tetã economía-pe oñemomba’eguasuetereíva. Oñemomba’eguasu soha producción. Oñehenói “el granero de la Región Oriental”, hetaiterei mba’e ra’ỹi heñói ko’ã yvy porãme.
Oiméne 30 ary rupi ko tendáre tembiapo iporãva ñane económia-pe ha’eva’ekue explotación forestal, ko’ã árape mbovyetereíma.
Industria rupive, mbovy planta industrial oñemopyenda ko’ã región gotyo. Péicha omba’apóve hikuái hi’upyrãre ohepyme’ẽ haguã, eirete, takuare’ẽ, aramirõ.
Marandúha ha Tekotevẽmby-Comunicación y Servicios [editar]
Ruta VIII “Dr. Blas Garay”, ojoajúva ruta II ha VII ndive Coronel Oviedo-pe, ha’e via de comunicacion oñemomba’eguasuvéva ombojoajúguyi Ka’asapa ambue tendáre. Péva ramal Ñumí – Ka’asapa, ruta VIII oguahẽva Villarrica peve.
Ferrocarril Carlos Antonio López ohasáva távaguasu yvate ha yvy gotyo, 96 km pukukue, oikéva ramal San Salvador – Ava’i.
Iporã umi ygarata michĩme guarã ohasávo umi ysyryguasu oñehe’ẽva upe táva rehe, omombe’u orekóha avei, peteĩ pista oguejy haguã aviõ térã ambue mba’yru veve ombojoajúva umi centro urbano, ha’éva umi aviõ michĩ ha imediano-va.
Tavaguasu Ka’asapa oreko peteĩ canal de televisión ha umi radioemisora AM ha FM; péicha AM: Hechizo SRL; umi FM ha’e: Yerutĩ Comunicaciones, Itakuru SRL, La Voz de Bolaños, Ka’asapa Poty, Kapi’ivary, FM  94.3, Tupã Renda, La Victoria S.A, Aguai Poty. Péicha umi 28.276 ógagui upe departamento-pe, 5.765 oime zona urbana-pe, 22.511 ha’ea zona rural,oreko hikuãi ko’ã servicio:
Tekombo’e
Ñemoãrandu ha mo’epy nivel inicial 205 instituciones-pe; educación primaria 402 mbo’ehaópe ha 51 institución oñembokatupyýha educación media. Ko’ápe tekombo’e oñeme’ẽva ha’e avei umi te’ỹnguérape avei (educación indígena).
Tesãi
Ojeguereko 48 institución de salud tasyo róga, centro ha puestos de salud. Ndoikéi ko’ápe umi intitución privada, clínica, mbo’ehao ha consultorio privado-kuéra.
Sa'yju
thumb|280px|[[Yvyra|Yvyra aka Togue sa'yjuvá]] Sa'yju (Karaiñe'ẽme amarillo) ha'e peteĩ sa'y.
Techapyrã
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2014 - Paha
Yma guive
El siguiente cuadro muestra el historial de enfrentamientos en ediciones anteriores de la Copa Mundial de la FIFA entre los equipos que disputaron la final del mundial.
São Leopoldo
São Leopoldo ha'ehína peteĩ táva Vrasil. Tetãvore Rio Grande do Sulpe.
Aeropuerto Tan Son Nhat
240px|right|thumb|Aeropuerto Tan Son Nhat Aeropuerto Tan Son Nhat (Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất), aeropuerto, Táva Ho Chi Minh, táva tetã Vietnampe, Dong Nam Bo.
Tupão guasu Sevílla
Upe Marangatu Maria Hóga Tupão guasu Sevílla pegua (karaiñe'ẽme: Catedral de Santa María de la Sede de Sevilla ha'e tupão guasu gótiko Hesu rape pegua tuichavéva. Unesco omomba'eguasu chupe ary 1987-pe, upe Mburuvicha róga Marangatu (Real Alcázar) ha upe India Mba'e avei (Archivo de Indias), umíva hína Tembiejakue Yvypóra reko pegua ha, ára 25 jasypokõi ary 2010-pe, Tembiejakue Porãvéva Yvypavẽ megua. Oje'e oñepyrũ Tupão guasu Sevílla jejogapo ary 1401-pe, kuatiápe ndojejuhu ramo jepe marandu ojejogapo chupe ary 1433 mboyve. Ojejogapo chupe peteĩ óga guasu porã ári opyta akue ojeity peteĩ Islã róga rire, opyta chugui peteĩ ógayvate porã (upe Giralda) ha upe "Patio de los Naranjos".
Tupão guasu Sevílla ipype oĩha Kiritóval Kolõ retekue ha heta mburuvicha guasu Kastilla pegua hetekue: Pedro I el Cruel, Fernando III el Santo ha ira'y, Alfonso X el Sabio.
Pytãngy
thumb|280px|Poty pytãngy Pytãngy oĩ ko sa'y.
Techapyrã
Tovykangy
Tovykangy, rovykangy, hovykangy oĩ ko sa'y.
Techapyrã
Pumbyry
thumb|Pumbyry iñepyrũre. Pumbyry ha'e peteĩ mba'e ojepurúva oñemongeta hag̃ua, mokõi tapicha imombyrýva ikatu oñe'ẽ ojupe ha oñemongeta upe rupi. Iñepyrũme, haꞌevaꞌekue peteĩ tembipuru hendyrýva omondovaꞌekue ñeꞌe analógico inimbo rupive. Ko'ágã ha'e peteĩ tembiporu hendyrýva omondo señal digital inimbo térã ñemyasãi puhoe rupive. Umi pumbyry iñepyrũrã tekotevẽkuri oñembojoaju umi inimbo rehe, umi pumbyry móvil koʼag̃agua oipuru umi puhoe ñemyasãi. Alexander Graham Bell omboypy pumbyry Tetãvore Joapykuérape.
Karrulim
Karrulim ha'e peteĩ mbojehe'a ojejapova káña, rrúda ha limóngui, kóva ha'e peteĩ jepokuaa Paraguáigua, he'i pe mombe'ugua'u 1 jasypoapy hoy’u'arã 3 trágo ome'ẽ haguã umi mba'e porã oguerekóva ojekaru mboyve pyharevépe. miniaturadeimagen|Karrulim 29 jasypokõi ary 2019-pe, pe Secretaria Nacional de Cultura (Tetã Arandupy Sãmbyhyha - SNC Paraguái) he'i: "'Ojehechakuaa ha'eha karrulim ñande rekotee japokokuaa'ỹva, mbojehe'a ojejapóva káña, rrúda ha limóngui, jey'urã Paraguái mba'e reko teéva. Umi tembiapo tee ojejapóva ñane avano'õme orekóva ha oñembohasáva ñemoñare ñemoñarépe ha ojejapo 1 jasypoapy-pe omopotĩ haguã ñande ruguy ha ome'ẽ haguã ñandéve mba'e porã, pe ñande rekoha ha arapy rembikuaa rekópe' ."
Tembiasakue
Ko jepokuaa Karrulim omoñepyrũ umi guaranikuéra. He'i umi króniko indias-gua, pe jasy jasyporundy-pe tuichaiterei oky ha pe ro’y ndive, oñepyrũ mba’asy ohundikuaáva umi távape. Omboyke ha ojoko haguã hikuái umi mba'asy, ojapo peteĩ pohã jehe'a ojejapóva ka’avo ha káñagui, ho’uva'arã hikuái 3 trágo oñepyrũvove jasypoapy. Ñepyrũrã ojeporu káña ojejapóva chañar, patay, túna térã algarróba reheve, oñembojehe’áva hese ka'avo térã pohã ñana.
Jejapo
Oñembojo'a va'erã kaña ha y, heta térã michĩmínte pe ho'útava oipotávo. Oñemoĩnte va'erã 25% káñagui, ani imbaretereíti, nda'areiete ojepurúnte akue káña Paraguaigua. Upe rire oñembojo'a umi rrúda rogue, oñohẽvo pe pásta ojejapóva mba’yru ryepýpe guerekóva pe káña. Upéva ojejapova’erã peteĩ ára mboyve, ikatu haguã ojeguereko peteĩ jehe'a iporãva. Oñembojo'ámarõ, ojehapy va'erã asuka peteĩ mba’yrúpe, osẽ peve mahe'ẽ, ha'éva pe caramelo, hetave caramelo remoĩvo, hũve pe káña osẽta, upéi ipahápe ñamoĩ limón rogue chupe.
Ñembojoja
MOÑEPURŨ
ÑEMBOJOJA GUARANÍME (LA CONCORDANCIA EN GUARANI)
Teroñe’ẽ ha ñe’ẽtéva ñembojojoa
Teroñe’ẽ oñembojoja ñe’ẽtéva ndive avaite ha papapy ñe’ẽpehẽtai rupive.
Techapyrã:
Victor Hugo
thumb|Victor Hugo Victor Hugo (Vesãsõ, 26 jasykõi, 1802 - Parĩ, 22 jasypo, 1885), ha'e akue peteĩ ñe'ẽpapára, mombe'ugua'uhára ha haihára hyãsiagua, peteĩ tuichavegua haihára hyãsiañe'ẽgua.
Hera tee niko Víctor Marie Hugo, heñóikuri ára 26 jasykõi ary 1802-pe, Besanzón, Hyãsia retãme. Itúva herava’ekue Joseph Leopold Sigisbert Hugo ha isýkatu Sophie Trebuchet. Imitãme Víctor oikókuri París-pe ha upéicha avei Madrid ha Napoles-pe. Upéi, isy oheja itúvape ha oikókuri Víctor Lahorie ndive, imborayhujára pyahu. Imitãrusúpe, ary 1815 rupi, Víctor Hugo ohaiñepyrũkuri iñe’ẽpoty ypykue (Francés ñe’ẽpoty ryru). Oñehekombo’e ijehegui, isy ha ijoyke’ykuéra oha’ã hikuái umi hembiapokue. Oje’e hese oĩha umi haihára ikatupyryvéva apytépe hyãsiañe'ẽme.
Ñembojoja
Teroñe’ẽ ha ñe’ẽtéva ñembojojoa
Tero
Victor Hugo
Víctor Hugo rembiapokue apytépe jajuhukuaa opaichagua haipyre, polítikaguigua ñe’ẽsyry jepe. Ñe'ẽpapára, ñoha'ãngahaihára ohechakuaa ha oñandupypukúva hetãygua remikotevẽ. Umi hembiapo ombopyahu Hyãsia ñe'ẽporãhaipyre. Oikohague rupi oipysyròmbaretékuri hemiandu ha upe mba’ére oñemosẽva’ekue hetãgui haimete mokõipa ary (1852 – 1870). Umi hembiapokue ojekuaavéva apytépe oĩ: Odas y baladas (1826), Las hojas de otoño (1832) ha Las contemplaciones (1856), Los castigos (1853), La leyenda de los siglos (1859 ha 1877). Ojapoakue avei heta mombe'ugua'u: Nuestra Señora de París (1831) ha Los miserables (1862).
Víctor Hugo omanókuri Táva Parĩ-pe, ára 22 jasypo ary 1885-pe. Oñeñotỹkuri Panteón de París-pe, ára 1 jasypoteĩ ary 1885-pe ha upérõ omoirũpahákuri chupe mokõi sua tapicha ohechakuaa ha omomba'eguasúva hekove.
Ñembojoja
Teroñe’ẽ ha ñe’ẽtéva ñembojojoa
Terarãngue
Luz María Bobadilla
Luz María Bobadilla heñói Asunción-pe 1 jasypoapy 1963 hogaygua músico-kuéra, itúva Andrés Roberto Bobadilla, compositor ha intérprete  violín, piano, mbaraka, acordeón ha bandoneón, Marina Lelis Medina. Pmenda Gustavo Ríos Tonina, imemby mitã'i Gustavo Adolfo.
Imitã ha imitãkuñáme
Itúva ombo'e ichupe mbaraka nota ñepyrũ mitãkuña'i ramo, oestudia avei piano mbo'ehára Ana María Barrios ndive, poapy ary orekóvo ombo'e ichupe mbaraka mbopu jazz-pe imbo'ehára "Kuky" Rey, upéi oestudia mbaraka popular mbopu Rudy Heyn ndive ha upéicha oñepyrũ oñemoarandu avei Felipe Sosa, ndive "guitarra clásica".
Uperõ oreko 15 ary omoñepyrũ peteĩha concierto solista ramo ointerpreta 20 obra auditorio Colegio Teresiano-pe, institución oñemoaranduhágue  primaria ha secundaria. Péicha ary 1977 guive omoñepyrũ clase de piano, teoría ha solfeoha flauta traversa Escuela Municipal de Arte-pe. Ary 1980 jave omohu'ã iñemoarandu máxima calificaciòn Guitarra Clásica ñemoarandúpe ombo'e ha oisãmbyhýva Felipe Sosa, ohupytývo título de profesora Superior.
Ñembojoja
Ñe’ẽtéva ha moĩmbaha ñembojoja
Ñe’ẽtéva naiñambuéi, upévare noñembojojái imoĩmbahakuéra rehe.
Évola víru
Évola víru ha'e peteĩ viru (popĩami) oúva juehepehẽ Filoviridae. Héra ou ysyry Évolagui (opytáva Tetã Jekopytyjoja Kongo ryepýpe), ojehecha ha oñemohenda peteĩháme ary 1976 heta tekove omano rire ko víru rupive.
Ñembojoja
Ñe’ẽtéva ha moĩmbaha ñembojoja
Techapyrã:
Luz María Bobadilla
Imitã ha imitãkuñáme
Ary 1982 jave oike Universidad Católica de Asunción-pe, omohu'ã imbo'epy Licenciatura en Ciencias Contables, 1987 arýpe. Upe ary guive oñpyrũ ko arýpe oñepyrũ carrera internacional ndaijojaháiva gha omoĩva tenda yvatéte concertista mbarakápe oiméva Paraguay-pe.
Évola víru
Ko mba'e ogueraha yvypórape upe évola víru mba'asy térã évola akãnundu huguýva, peteĩ mba'asy ováva ha ipochyetereíva, ikatu ombohasy yvypóra ha mymba okambúva ambuéva. Oñepyrũ oñeñandu 2 térã mbohapy arapokõindy ojeguerekóma rire upe virus, akãnundurehe, ahy'o rasy, tete rasy, ha akãrasyndive.
Luz María Bobadilla
Imitã ha imitãkuñáme
Omotenonde ha omohendáva arte oñemoarandu umi mbo'ehára ha'éva Abel Carlevaro Uruguay-gua, José Martínez Zárate  Argentina-gua, Luis López  Chile-gua (gendive música renacentista  laúd-pe guarã), Alirio Díaz  Venezuela-gua, Narciso Yepes  España-gua ha Leo Brower  Cuba-gua, ha ambue hi'arandúva.
Andu hekoitépe ha ikuaandy Agustín Pío Barrios rembiapóre, compositor paraguayo arandu guitarra clásica-pe ha umi oñemomba'eguasúva mundo-pe, ogueraháva ome'ẽ haguã Clase Maestra umi mbo'ehao ha universidad de música-pe, umíva apytépe Universidad de Música  Costa Rica-pe, Escuela de Música  Brasilia-pe,  Conservatorio Souza Lima  Sao Paulo-pe (ko'ãva, centro Brasil-pe)  Aula Magna Universidad Santiago, Chile-pe.
Jopói ha ohupytýva
Oipepirũ programa radial ha televisivo oñemomba'eguasúva cadena ha emisora nivel mundial ha'eháicha Deutsche Welle, Radio Suiza Internacional, Radio Baviera Internacional, Radio Francia, Rede o Globo, Rede Manchete.
Oimeva'ekue solista orquesta sinfónica ha cámara del Paraguay-pe (Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Asunción, Orquesta de solistas instrumentales "Arcos", Orquesta de Cámara Villarrica-pe) ha tetã pytaguávape (Fundación Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Brasilia, Orquesta de Cámara de la ciudad de la Serena, Chile, y el Quinteto de Cuerdas y Flauta de la Orquesta Sinfónica  Quito, Ecuador-pe), oestrenáva obra umi compositor paraguayo ha'eháicha Luis Szarán ha Florentín Jiménez.
Ohupyty, mérito a la excelencia ikarrera ha hembiapópe, opáichagua distinción ha reconocimiento Paraguay-pe ha tetã ambuére:
Imandu'ávo hese prensa internacional ha'eha intérprete oñandúva hembiapo ha dominio técnico ojejuhu hese ombopúvo, omotenonde hetaiterei concierto umi tenda kakuaa ha teatro América ha Europa rupi, oime Festival Internacional mundo jerére..
Ñembojoja
Tero ha teroja tekome’ẽva ñembojoja
Guaraníme teroja tekome’ẽva naiñambuéi, upévare noñembojojái tero rehe.
Luz María Bobadilla
Jopói ha ohupytýva
Oguerohory ichupe revista especializada Classical Guitar de Londres ha'éha "extraordinaria e impetuosa interpretación" mba'ejára (Edición Junio/2000). Ejecución opytáva plasmada álbum: "Homenaje Agustín Barrios", "Luz en la Guitarra", "Paraguay con Cuore d' Italia" ojegraváva maestro del arpa Nicolás Caballero ndive, ha "Retratos de América", oikéva ipype primicia internacional ramo "Suite Mangoré", guitarra y Orquesta de Cámara, Florentín Giménez omotenondéva.
Guerohory ohupytýva
Luz María Bobadilla ha'e guitarrista paraguaya ojeguerohorýva internacionalmente:
!width=70|Año !width=500|Actividad
Oipyso hembiapo mbo'ehára ramo ha omoherakuã purahéi ha mbaraka purory, ombo'évo Conservatorio Nacional de Música, oisãmbyhy mbaraka área  conservatorio "Agustín Barrios" kóva Instituto Municipal de Arte. Oisãmbyhy Escuela de Guitarra "Luz María Bobadilla" ha omyakã programa "Guitarra y Luz" oemoherakuãva 107.7 FM Concert de Asunción ary 1998 guive; avei, presidenta Asociación de Guitarristas Paraguayos ha vice presidenta Juventudes Musicales-pe.
Ñembojoja
Tero ha teroja tekome’ẽva ñembojoja
Techapyrã:
Jesarekopyrã: Jahechahaguéicha “Pe karai”, “Pe kuñakarai”, “Umi karai” ha “Umi kuñakarai” iñambue ohóvo, ha “marangatu” katu naiñambuéi. Ko mba’e ohechauka ñandéve Guaraníme tero ha teroja tekome’ẽva ndikatuiha oñembojoja.
1941
1941 - ary.
Joaju
...1940-1941-1942...
26 jasyrundy
26 jasyrundy ha'e 116º ára arygua.
1862
1862 - ary.
Omano'akue
...1861-1862-1863...
Rrumáña
Rrumáña (Rrumáñañe'ẽme: România) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhu Európa ipehẽngue mbytegua ha ipehẽngue ñemby kuarahyresẽygua imbytépe, upe para Hũ rembe'ýre. Ojejuhu ko tetã ijerére kuarahyreike gotyo Hungyria ha Sevia, tetã Ukyáña ha Moyndávia yvate kuarahyresẽ ha kuarahyresẽ ngotyo, ha tetã Vugária ojejuhu ñemby gotyo. Ijyvy apekue hína 238 391 km2, upéicha Rrumáña ha'e voi tetã tuichavéva 9ha opa Európa Joajúgui ha tetã orekovéva tekovekuéra ipype 7ha Európa Joajúgui, oikógui ipype amo 19 sua tekovekuéra. Itavusu ha itáva tuichavéva ha'e Mbukaréte, táva tuichavéva 6ha opaite Európa Joajúgui.
Epañañe’ẽ
Karaiñe'ẽ, españañe'ẽ, térã katiliáñe'ẽ ha'e peteĩ ñe'ẽ Europa pe ojeipurúva ojehesa'ýijo haguã ambue ava kuera upe rupi guáva. Ha'e avei Tetãnguéra Joaju ñe'ẽ.
Kuatiahaipyre ypykue karaiñe'ēme ojejuhu saryty XI peguare.
Edad média guýre, Kastilla jokuairape opu'ã Ivérika yvy gotyo, upeicha rupi opu'ã iñe'ẽ: árave gui oipe'a va'ekue yvýre iñepyrũrã, oparei haguépe ñe'ẽ mosáraves ha árave, ha upéi ñe'ẽmbo'e yvy leonésa ha aragonésa, ápe oñepyrũ omuña karaiñe'ẽ leone ha aragonépe, upéicha rupi ko'ãga oikomíntema ã ñe'ẽ.
Haimete péicha, karaiñe'ẽ omboguevi váskoñe'ẽme, ha avei yvy gotyo, katalã ñe'ẽme. Sa ro'y XV pahápe, oñepyrurõ guare avei ñe'ẽ oñembopyahu, karaiñe'ẽ isarambive ohupytýgui amerikagua yvy.