cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bactrocera cheesmanae
Marandeko
Jaho’i’ohára Perkins, 1939.
Kurupíra
miniaturadeimagenKurupíra ha'e peteĩ mitã'i oikóva Paranaguasúpe, upevá iñakãrague pytã tatatĩcha, ko mombe'ugua'u Pindoráma mba'e, ojekuaa porãiterei Paraguái-pe, Uruguái ha Arahentína-pe, upevá mombe'ugua'u tupi.
Mombe'ugua'u
Kurupíra ha'e peteĩ mitã'i oikóva Paranaguasúpe, upépe oñangareko umi mymbakuérare ha ka'aguy umi yvypóra ani haguã ojuka mymbakuéra, ha avei ani oity yvyramáta ndoiporúiramo hikuái pe yvyra, omokañy umi yvypóra hape ani oseiti pe ka'aguýgui.
Sa'ary I
'''Sa'ary ı. D. C (Sa'ary peteĩha Hesu rire térã sa'ary peteĩha Kirito rire'''), ha'e peteĩ sa'ary oñepyrũva'ekue 1 jasyteĩ ary 1-pe ha opa 31 jasypakõi ary 100-pe. miniaturadeimagen|325x325px|[[Yvy ra'anga (Amérika ỹgui).]] miniaturadeimagen|[[Yvy ra'anga sa'ary I opakuévo.]] Ko sa'ary aja Rróma Mburuvi ojoaju Európa Ñemby ha Kuarahyreike Európa, Áfrika Yvategua, Kuarahyresẽ Ag̃uigua Ásia-pe ha omoĩ ipoguýpe pe para Yvy mbytépe.
Ñorairõnguéra ha tetãrayhu
8-23: Wang Mang ojapo pe ñemoñanga Xin.
14: Omano Octavio Augusto, peteĩha Mburuvihára Rrómagua, osusede chupe pe ita’ýra padrastro Tiberio.
Rubén Darío Céspedes
Rubén Darío Céspedes Gamarra, ojeheróva Tatajyva - pa’i, ñe'ẽpapára Paraguaigua.
Heñóikuri Táva Kapiatápe, Tetãpehẽ Central, Paraguay Retãme; ára 29 jasyteĩ ary 1926-pe. Pa’i hesuita, haihára Guaraníme ha tavarandukuaahára. Itúva herava’ekue Salvador Céspedes ha isýkatu Petrona Gamarra de Céspedes. Ijoyke’ykuéra niko: Eladio, Orlando, Wilfrido ha Elsa. Oñemoarandu’ypýkuri itávape.
Rubén Darío Céspedes Gamarra (Tatajyva) oñemoarandúkuri pa’irã Táva Paraguaýpe (1944), Pa’irã Mbo’ehaópe ha ombojoapy, oguerekórõguare 19 ary, Buenos Aires-pe ha ipahápe Roma-pe oikohaguépe chugui pa’i (1953) ha ojapohaguépe iñembo’eguasu peteĩha Marangatu Pío X tyvyty ári.
Roma-pe oñepyrũkuri ohai iñe’ẽpoty ypykue upéi osẽva’ekue araresáre kuatiahaipyre ha arandukápe. Oĩrõguare Roma-pe ohaiva’ekue ñoha’ãnga hérava “Kepeguare, páype g̃uarã” (1950) upéi osẽva’ekue arandukápe ary 1973-pe. Ojevývo Táva Paraguaýpe oĩkuri Tupão La Encarnación ha Curia Metropolitana-pe. Avei oĩkuri pa’írõ Tupão Virgen del Rosario, Paraguaýpe. Ambue hembiapokue ha’e: “Kapiata” (1981) ha “Las 100 mejores poesías en Guarani” (1981) oha’va’ekue Pedro Encina Ramos ndive.
Rubén Darío Céspedes Gamarra (Tatajyva) ome’ẽkuri pe yvy oñemopu’ãhaguépe Cooperativa Kapiata mbo’ehao.
Oĩkuri Guarani Haihára Atýpe (ADEG) ha ary 1960-pe Tetã Ñangareko Motenondeha ome’ẽkuri chupe pyti’ajegua ohechakuaávo chupe hembiapoita ñane ñe’ẽ Guarani rayhupápe.
Rubén Darío Céspedes Gamarra (Tatajyva) omanókuri ára 10 jasypo ary 2013-pe, Táva Paraguaýpe ha hetekue oñeñotỹkuri Kapiata Tyvytýpe.
Limpópo
Limpópo ha'e hína peteĩ ysyry oĩ Áfrika ipehẽngue ñembyguápe. Oñepyrũ Yvyáfrika retãme, ohasa Votusuana ha Simbávue rehe, osẽ meve paraguasu Índiko-pe, Mosambíke retãme.
Ipukukue niko amo 1800 km, pe ysyry pukuvéva mokõiha opa Áfrika ipehẽngue ñembyguápe.
Bactrocera chonglui
Marandeko
Jaho’i’ohára Chao & Lin, 1996.
Meine Ehre heißt Treue
miniaturadeimagen|Sãpýra SS rehegua orekóva ñe’ẽakã Meine Ehre heißt Treue. Meine Ehre heißt Treue ("Chererakuãporã héra tekojerovia") ha’eva’ekue Schutzstaffel (SS) ñe’ẽakã Alemáña nási rekuái jave.
Jeporu
Ary 1932 guive, ko ñe’ẽakã oñekarãi SS chumbe sãpýrape, ojeiporu hag̃ua ijaopara joajuhápe.
Mandu’apykuéra
https://books.google.com.py/books?id=As0RGEp2JpgC&redir_esc=y
Etanol
Etanol ha'e peteĩ ñembojoaju kímiko okaireíva ha sa'y'ỹva. Kímika rembikuaápe ojehai upéicha: C2H5OH, térã C2H6O. Kóva ko ojejuhúva umi jey'urã oporomonga'úvape, oñemokõva heta tendápe yvy ape ári, káña ha kachása techapyrãme ikatu oreko amo 50% térã hetave. Ojeipuru avei solvente ramo (mba'e hykuéva ombovevúiva ñembojoaju kímiko ambuéva), vakytéria jukaha ramo (oñembojehe'ávo 70% y reheve) ha mba'e ndohejáiva mba'e hykuéva oñemboypy'a ramo. Hetave etanol tapichakuéra oipuru mohaguinohágui ijapopyre, py'ỹinte takuare'ẽgui
Etanol ikatu ojeipuru mba'yruguata combustible ramo (ñandyratarã), oñemoĩ gasolína rangue mba'yruguatápe térã momyiha ambuévape.
Ysyry Sambése
Ysyry Sambése ha'e hína peteĩ ysyry ipukúva oĩ Áfrika ipehẽngue ñembyguápe, pe ysyry pukuvéva irundyha opa Áfrika-gui (Nílo, Kóngo ha Níher mante ipukuvéva).
Ipukukue niko amo 2574 km. Oñepyrũ Sámbiape, oñemohembe'yhápe Kóngo Jekopytyjoja Retã ha Angola, ha ohasa Angola, Sámbia, Namívia, Simbávue, Votusuana ha Mosambíke rehe, osẽ meve paraguasu Índiko-pe. Chororo Victoria, ytu tuichavéva opa Yvýgui, ojejuhu ko ysyrýpe.
Samurái
Samurái (hapõñe’ẽme: 侍 samurai) ha’e peteĩ ñe’ẽ ojeiporúva oñembohéra hag̃ua heta guarinihára atýpe oikova’ekue ymaguare Hapõme. miniaturadeimagen|Peteĩ samurái omondévo ijao tee. Ojeikuaa samuraikuéra ñepyrũ ha’ehague saary X jave, ha oñemombareteve Genpéi Guarinikuéra opárõ guare.
Mandu’apykuéra
http://themartialscholar.yolasite.com/resources/Samurai%20Warfare.pdf
Apartheid
Apartheid ha'e akue oñesãmbyhyháicha ha oñemboguataháicha Yvyáfrika ha Namívia retãygua oisãmbyhykuévo umi ipiretĩva, ary 1948 guive 1992 meve, omboykérõguare tetãyguakuérape ipiresa'ýre. Ko ñe'ẽ apartheid he'ise "ñemomombyry” Afrikáans ñe'ẽme. Yvyáfrika rembiasakuépe, ymaite guive heta umíva omboyke akue umívape ndaipire morotĩri, pe aty hérava National Party oñepyrũ oisãmbyhy upépe ohenonde'a rire jeporavo guasúpe ary 1948 pegua, mbeguekatúpe oñepyrũ ohekome'ẽ apartheid rekópe. Umi tekorã ojapo hikuái oporomboyke ha omomombyry umi ipirehũva ha umi ipiretĩva.
Ko ñesãmbyhy rekópe, umi Yvyáfrika retãygua oñemohenda va'erã ipiresa'y ha iñemoñare rupive, ndaikatúi hikuái ojoaju ha oiko oñondivepa (techapyrãme, peteĩ ipirehũva ndaikatúi omenda peteĩ ipiretĩvare). Ojejapóvo léi guasu ipyahúva Yvyáfrika-pe, opa ko ñesãmbyhy. Yvyáfrika mburuvicha pahague oisãmbyhýva apartheid rekópe ha'e akue Frederik Willem de Klerk; ha'e oho oñemongeta Nelson Mandela ndive, oiméva ka'irãime omoambueségui hetã ñesãmbyhy, opa hag̃ua apartheid. Oñemongeta rire hikuái ha osẽ rire ka'irãigui Nelson Mandela, ojeporavo ichupe Yvyáfrika mburuvicha ramo pe jeporavo guasúpe ary 1994 pegua, upéicha oiko ichugui pe ipirehũva peteĩha oisãmbyhy hetãre, upe aja oreko 75 ary. Umi mokõi karaípe oñeme'ẽ kuri Jopói Nobel Py'aguapyguigua, hembiapo porãgui.
Bactrocera chorista
Bactrocera chorista jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára May, 1962.
Hasyrerekua
Hasyrerekua (karaiñe'ẽme: enfermera) ha'e pe tapicha omba'apóva hasýva ñangarekohápe ha oipytyvõva pohãnohárape. miniaturadeimagen|Hasyrerekua oñangarekóvo peteĩ kunumíre. Hasyrerekuápe oje'e avei pohãnohára pytyvõha.
Mandu'apykuéra
https://es.glosbe.com/es/gn/enfermera
https://guaraniete.wixsite.com/guaraniete/p-p--c21u0
Para Ojotsk
Para Ojotsk térã Para Ojotsk pegua ha'e peteĩ y pehẽngue guasu ojejuhúva paraguasu Py'aguapýpe, Ásia pehẽngue kuarahyresẽygua pýpe. Ijerére niko ojejuhu yvate gotyo Rrúsia pehẽngue kuarahyresẽygua, Sivéria, ha ñemby gotyo Hapõ ypa'ũnguéra.
Rrúsia ondyry Ukyáña rehe
Kóva ha'e pe ñendyry tuicháveva oikóva Európape umi Jugolávia Ñorairõnguéra rire. Kóva ojuka hetaiterei yvypórape, ha pe hetavéva ojapóva hoga'ỹva (tapichakuéra oho va'erã tetã ambuévape) Ñorairõ Guasu Mokõiha rire ko yvyrusúpe, 7.2 sua osẽ Ukyáñagui, ha 7.1 sua ova hetã ryepýpe. Ko ñorairõ ojukáma 7.000 ava he'iháicha Tetãnguéra Joaju (2023 jasyteĩme).
Chororo Victoria
Chororo Victoria ha'e niko ytu guasu ysyry Sambésepe, ojejuhúva oñomohembe'yhápe Simbávue ha Sámbia retã, Áfrika pehẽngue ñemby kuarahyresẽyguápe. Kóva niko ytu tuichavéva opa Yvýgui, ijyvatekuégui 108 métro ha ipukukue niko 1,7 km. Ary 1989 guive, Unesco ohechakuaa Chororo Victoria ha'eha yvypóra reko rembiejakue.
Paraguái Mangapy Atyguasu
Paraguái Mangapy Atyguasu (karaiñe’ẽme: APF, oúva "Asociación Paraguaya de Fútbol" mbykypyrégui) ha’e pe aporendao tuvichamivéva ha itujavéva oñangarekóva umi mangapy ñembosaráire oikóva Tetã Paraguáipe. miniaturadeimagen|Terara’ãnga Paraguái Mangapy Atyguasu rehegua. Oñemopu’ãva’ekue 18 jasypoteĩme ary 1969 jave, "Liga Paraguaya de Football Association" téra guýpe.
Mandu’apykuéra
https://www.apf.org.py/laravel-filemanager/files/3/Estatuto%20Asociaci%C3%B3n%20Paraguaya%20de%20F%C3%BAtbol%202017-2018.pdf
http://www.rsssf.com/tablesp/parahist.html#51/
Joseph Haydn
Joseph Haydn (Rohrau, Viéna ypýpe; 31 jasyapy 1732 - Viéna; 31 jasypo 1809), ojeikuaáva avei Franz Joseph Haydn ramo, ha'e akue peteĩ pupoty apohára Áuteria pegua. Ojehechakuaa chupe peteĩ umi pupoty hekoporãitéva apohára tuichavéva, upéicha avei herakuãva «sinfonía túva» ramo.
Hekove pukukuévo oiko Áuteriape ha heta omba'apo mburuvichavete róga pupotyhára ramo umi Esterházy-pe guarã, Hungyria ruvichakuéra. Oñemoha'eño ha oñemomombyry umi pupoty apohára ambuévagui, omano meve, he'iháicha: «oiko va'erã ijojaha'ỹ». Omanokuévo, ojehechakuaa chupe umi pupoty apohára herakuã porãitéva ramo oparupi Európape.
Ityvýra kuri Michael, omba'apo va'ekue avei pupoty apohára ramo, ha Johann Evangelist, opurahéiva tenor. Iñangirũ Wolfgang Amadeus Mozart, oje'e avei Haydn ombo'ehague chupe, ha omba'apo Ludwig van Beethoven mbo'ehára ramo.
Bactrocera cibodasae
Bactrocera cibodasae jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew & Hancock, 1994.
Para Kuarahyresẽ Chína
Para Kuarahyresẽ Chína ha'e peteĩ y pehẽngue guasu ojejuhúva paraguasu Py'aguapýpe, omohembe'ýva Chína Tetarã Retã pehẽngue kuarahyresẽygua, Hapõ ypa'ũnguéra pehẽngue ñembygua, Taiuã pehẽngue yvategua, Yvate Koréa ha Ñemby Koréa pehẽngue kuarahyreikegua. Ko yguasu ipehẽngue yvategua ojehero para Sa'yju.
História de Amor
História de Amor, ha'e akue peteĩ tembiasagua'u ta'angambyrýgui Pindorama retã pegua, ojapo akue ha ohechauka akue ta'angambyry mbohasáva hérava Rede Globo. Ohai karai Manoel Carlos, ha ojapo ta'angambyrýpe Ricardo Waddington, Roberto Naar, Alexandre Avancini ha Elizabeth Jhin, Marcus Toledo, Maria Carolina oipytyvõ, omotenonde hembiapokuéra Ricardo Waddington.
Bactrocera cilifera
Marandeko
Jaho’i’ohára Hendel, 1912.
Pohãnohára
miniaturadeimagen|Pohãnohára omba’apóvo [[Mitã|mitãre.]] Pohãnohára (epañañe’ẽme: médico térã doctor) ha’e upe ava omba’apóva tesãi ñeñangarekohápe ha oipohãnóva umi hasývape.
Pohãnohára ára
Heta tetãme, Pohãnohára ára ojeguerohory 3 jasypakõime.
Isabel II Tavetã Joaju pegua
Isabel II Tavetã Joaju pegua (Elizabeth Alexandra Mary Windsor; Londye, 21 jasyrundy ary 1926 - 8 jasyporundy ary 2022) ha'e hína Vyretáña mburuvichavete, ha upévare, umi tetã hekosãsóva oiko Tetãnguéra Ñembojoajúpe imburuvichavete avei: Tavetã Joaju, Kanatã, Autaralia, Selánda Pyahu, Hamáika, Varvado, Va'ama, Gyranáta, Papúa Gynéa Pyahu, Ypa'ũnguéra Salomõ, Tuválu, Santa Lucía, San Vicente ha Granadinas, Mbelise, Antigua ha Barbuda ha San Cristóbal ha Nieves.
Ha'e hína tekove oporokuaikuaáva herakuãvéva ha imba'eguasuitéva umi 53 tetãnguéra rehe oĩva Tetãnguéra Ñembojoajúpe. Tavetã Joajúpe, ha'e hína avei mburuvicha guasu Ingyatérra Tupão pegua. Heta omba'apo porokuái rehe, omba'apo va'erã avei Léi guasúre ha ha'e hína hetã heko joaju hechaukaha tee, oporombuekovia hetãyguakuéra umi tetãnguéra ambuéva renondépe.
Heñói táva Londye-pe, umi ndukekuéra York pegua iñemoñare (ha upéi ojeikuaa chupekuéra umi mburuvichavete Jorge VI ha Isabel ramo) ha oñemoarandu hógape. Itúva ohupi ary 1936-pe oporokuái hag̃ua ipehẽngue, Eduardo VIII, ojeívo rire. Isabel II oñepyrũ omomba'apo hetã mba'ekuéra oiko aja upe Ñorairõ Guasu Mokõiha, oipytyvõvo ñorairõha atýpe kuñápe guarã. Itúva omanóvo amo ary 1952-pe, oiko mburuvicha ramo Tetãnguéra Ñembojoajúpe ha mburuvichavete ramo umi pokõi tetãnguera hekosãsóva-pe, oikóva avei ku Ñembojoajúpe: Tavetã Jojau, Kanatã, Autarália, Selánda Pyahu, Yvyafrika, Pakistán ha Seilã. Hi'ára oñemyakãngorã ary 1953-pe ha'e akue arete oñemyakãngorã peteĩha ojehasa ta'angambyrýpe. Ary 1956 ha 1992 mbytépe, umi hetãnguéra hekosãso'ỹ ipoguýpe imbytekue oheka ha ohupyty tekosãso, umíva mbytépe oĩ Yvyafrika, Pakistán ha Seilã (hérava ko'ãga Sri Lanka).
Ary 1947 omenda mburuvichavete ra'y Felipe Gyrésia ha Ndinamáka pegua rehe, ha imemby irundy: Carlos, Ana, Andrés ha Eduardo.
Ary 2007 guive ha'e mburuvichavete oikove arevéva opa Vyretáña rembiasakuépe ohasávo ijarýi joapy, mburuvichavete Victoria, ha ko'ãga ha'e hína tekove tujavéva oisãmbyhýva tetã, ha ary 2015 guive ha'e mburuvichavete Vyretáña pegua oisãmbyhy arevéva.
Bactrocera cinnamea
Bactrocera cinnamea jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Poreno
Poreno (jopyhy) oiko tenondeitépe, iñambuekatúva avei, oñemoingévo tembo takópe taha'e ha'éve oñembovy'a jopyhýpe hag̃ua térã kuimba'e ha kuña omoñemoña ha omomemby hag̃ua,  ojeipuru ave ko ñe'ẽ "jopyhy" oje'esévo oñemoingéramo tembo tapicha ambuéva tevikuápe térã jurúpe. Poreno omombarete yvypóra jokuaa hete rupive, mokõi tapicha térã hetave ojuehe, ha tenondépe yvypóra oiporeno oñembovy'a ha oñeñandu porãve hag̃ua.
Mba'asy opaichagua ikatu oñemosarambi oiko rire poreno ñeñangareko'ỹre, poreno ñeñangarekóre, ojeipurúvo kuimba'e térã kuña mombaryryru, ikatu ohapejoko mba'asy oñemosarambíva poreno rupive, hetaite tembiaporape térã mba'ejepuru oĩ ani hag̃ua oñemosarambi mba'asy térã oñepyrũ tyeguasu, hákatu oĩ tapichakuéra omboapýrava térã omokangýva porenogua tekombo'e ha memby'ỹrã jepuru oimo'ãre oĩ vaiha tekoporã, tupã jeroviaha térã tetã jokuairapépe g̃uarã Ojeikuaaporã oĩrõ porenogua tekombo'e ha memby'ỹrã ikatúva ojeipuru, oguejy tyeguasu ojeipota'ỹva umi mitãkuñarusu apytépe ha mba'asy oñemosarambíva poreno rupive.
Ryguasu ginéa
Ryguasu ginéa (Numida meleagris) (Gallina de guinea Karaiñe'ẽ-pe) ha'e peteĩ guyra juehegua oúva Áfrika-gui, ko'ágã katu ojejuhu oparupi Antillas-pe, Itália ha Hyãsia-pe, ha Amérika Latína retãnguérape, ha'eháicha Kolómbia térã Kóta Rríka techapyrãme.
Techaukaha
Ipuku 50 cm peve, itĩ ipukumíva, imbarete. Iñakã nandi ha hague'ỹ, ojehecha pire isa'y morotĩva ha hovýva, mokõi ijykére oguereko pire ro'omi ipytã'yjúva osẽva iñakãguo. Hete haguepa hũngy ha hũ, apu'a michĩ ha morotĩ oparupi, umi kuimba'e ha kuña ojoguaiterei ha hasy jaikuaa haguã mba'épa kuña ha mba'épa kuimba'e. Ryguasu ginéa oikove mokoĩ ary guive pakoĩ ary peve.
Relación kuimba’e ndive
Ko guyra Ryguasu ginéa (Numida meleagris) ojedomestica ha ojenohe pe oiko ha'i ha Ojegueraha chupekuéra oikohágui ha oñemoĩ ambue peteĩ hendápe ha’eháicha Hyãsia ñemby gotyo, Ásia ñemby gotyo ha Amérika-pe.
Johannesburgo
Johannesburgo ha'e niko táva tuichavéva ha orekovéva tapichakuéra ipype Yvyáfrika retãme. Kóva hína tetãvore Gauteng tavusu, táva mba'ehetavéva Yvyáfrikape ha pe ojejuhuvehápe mba'eapopyha. Umi Yvyáfrika retãygua ojehero chupe sapy'apy'a Joburg, Jozi, térã JHB. Oiko ko távape amo 6.610.890 tapicha.
Franz Schubert
Franz Peter Schubert (Viéna, 31 jasyteĩ 1797-Viéna, 19 jasypateĩ 1828) ha'e akue peteĩ pupoty apohára Áuteria pegua, hembiapokue oikóva py'aitegua rekópe, hákatu heta oho avei Ludwig van Beethoven rembiapokue rehe. Jepémo ndoikove areiete, hembiejakue tuicháva, ha'éva hetave 600 purahéi, 7 sinfonía, pupoty marãe'ỹ, ópera, pupoty oñemboapýva ha heta tembiapo piáno ñembopurã ha pupoty koty pegua.
Arapokõindy
Arapokõindy oĩ ko pehengue jasygua. Arapokõindy oreko pokõi ára. Oipuruve Arapapaha Gyregoriopeguape.
Porenogua tekombo'e
Porenogua tekombo'e oiko oĩvo moaranduha yvypóra poreno rehegua, mba'épa iporãva ha ivaíva yvypórape oiporanóvo rehegua, moaranduha yvypóra rete rehegua, mba'éichapa oiko tyeguasu ha membysẽ, ombo'e umi tembiaporape térã mba'ejepuru ani hag̃ua oñepyrũ tyeguasu avei, ojeheróva memby'ỹrã, ohechauka mba'éichapa oiko poreno ñeñangarekóre, araka'épa iporã ha araka'épa ivai oiporeno hag̃ua.
Pretoria
Pretoria ha'e niko peteĩ umi mbohapy Yvyáfrika tavusúgui, ojejuhuhápe tetã ruvicha. Ko táva ojejuhu tetãvore Gauteng vore yvateguápe. Oiko ko távape amo 2.985.997 tapicha, ary 2011 jave.
Mario García Siani
Marío García Siani niko heñóikuri Táva Paraguaýpe, Paraguay Retãme; ára 14 jasypokõi ary 1947-pe. Ha'éniko momaranduhára, haihára, tembikuaarekahára, ñande reko mba'apohára, ñane tavarandu kuaahára, Guarani ñe'ẽ myasãihára, ñande reko aty moheñoihára ha heta vy'aguasu motenondehára, umíva apytépe Terere Vy'aguasu, ojejapóva Itakyry, Alto Paranáme.
Mario García Siani niko omba'apókuri momaranduhárarõ La Tribuna, Noticias ha La Nación-me. Oĩrõguare Diario Noticias-pe omoherakuãkuri ñande puraheihára ha umi vy'aguasu upérõguare, péicha upe oikóva Ypakaraípe, avei Takuare'ẽ Guarambaregua omotenondéva Alfredo Vaesken ha Festival del País oñepyrũramóme. Omoirũ avei Rosalba Denis rembiapo onohẽrõguare aranduka “El cañón cristiano”, upéicha avei umi vy'aguasu ha'e omotenondeva'ekue Táva Ñembýpe. Tapiaite omoirũkuri Guarani Ñe'ẽte ha Arandu Anamandaje rembiapo ñemoherakuâ mbarete rupi. Oikórõguare Itakyrýpe omotenondékuri tembikuaareka ndetuichapajepéva ñande ypykuéra rehegua oikóva hikuái Alto Paranáme ha umíva reheguare, hetave apytépe, onohẽkuri araresáre tembiapo hérava “Ajeápy”, omyesakãhápe Ava Guarani reko oikóva Paso Cadena-pe.
Ary 1984-pe, Mario García Siani omoheñóikuri "Paraguay Ñe'ẽ Aty" ko'ã iñirũnguéra ndive: Sabino Giménez Ortega, Ramón Silva, Rosalba Denis, Gerardo Giménez, Virginia Gavilán, joyke'ykuéra Cheaib: Guido, Dilda ha Elsa; Vicente Rodas ha ambuéva, hendivekuéra ohókuri tetã Europa-guáre omoherakuãvo ñande purahéi, jeroky, ñe'ẽpoty ha ñane retã mba'ejegua. Avei uperõ, García Siani omoheñóikuri Peña Kapi'i oñemyasãihaguépe ñande purahéi ha ñande jeroky, ñe'ẽpoty Guaraníme ha káso ñemombe'u ha tambi'u ñanemba'éva. Peña Kapi'i oñemopu'ãkuri Club Atlántida ykére, Barrio Obrero-pe ha upépe ombopúkuri ysapu karai katupyry Tacho'i, hetave apytépe.
Ary 1970-pe, Mario García Siani ohechauka Teatro Municipal-pe hembiapokue hérava “Mundo sinceridad”. Ary 1989 guive, omotenondékuri Vy'aguasu Rochas Ysapu rehegua. Ary 1998-pe ñane retã ruvicha ome'ẽkuri chupe jopói tuichavéva ha'éva Orden Nacional al Mérito, Grado de Caballero-pe. Ary 2011-pe, ohechaukákuri hembiapo “Paraguay Bicentenario”, herakuãva'ekue ñane retã tuichakue javeve. García Siani oĩkuri ñane retãme Organización Internacional del Folklore CIOFF rérape. Ary 1998-pe, omoñepyrũkuri "Terere Vy'aguasu", Itakyrýpe ha upe rire -Mario García Sianirembijerure rupi- ary 2011-pe, oñemboajékuri léi 4261 he'íva terere ha'eha ñane retã mba'e teete.
Omanókuri Itaugua Tasyópe, ára 21 jasypokõi ary 2017-pe, orekórõguare 70 ary.
Bactrocera circamusae
Bactrocera circamusae jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Kanji
Kanji ha'e hína opa Chinañe'ẽ taikuéra ojeipurúva Hapõñe'ẽme. Umi kanji niko peteĩ umi mbohapy ypykatu jehairãgui ojeipurúva ojehai hag̃ua Hapõñe'ẽme, umi mokõi ambuéva ojehero hiragana ha katakana, ojeikuaa rae va'erã mba'épa umívagui ojeipuru arã ojehaisévo peteĩ ñe'ẽngue.
Ñavõ kanji omoha'anga peteĩ he'iseha Hapõñe'ẽme, ndaha'éi Chinañe'ẽme ojejapoháicha, ikatúva omoha'anga he'iseha térã ojeipuruvéva omoha'anga ñe'ẽ pukuéra.
Bloemfontein
Bloemfontein ha'e niko peteĩ umi mbohapy Yvyáfrika tavusúgui, ojejuhuhápe tetã tekojoja ruvicha. Ko táva ojejuhu tetãvore Free State-pe, oiko itavusu ramo. Oiko ko távape amo 583.253 tapicha, ary 2009 jave.
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (Viéna, 26 jasyrundy 1889 – Cambridge, 29 jasyrundy 1951), ojeikuaavéva Ludwig Wittgenstein ramo, ha'e akue peteĩ oñemoarandúva arandupykuaaty, papapykuaa, ñe'ẽkuaaty ha kuaarape rehe Áuteria pegua, oñemohetã rire Tavetã Joajúpe. Hembiapokue tuichaitépe omombe'u kuaarape rehegua ha mba'éichapa arandupykuaaty ohecha papapykuaa, yvypóra jepy'amongeta ha ñe'ẽ. Ojehechakuaa chupe peteĩ umi arandu tuichavéva saro'y XX pegua.
Ha'e kuri Bertrand Russell hemimbo'e amo Trinity College-pe Mbo'ehaovusu Cambridge mba'éva, upépe omba'apo upe rire mbo'ehára ramo.
Omano mboyve orekóvo 62 ary, oikuaaukánte peteĩ aranduka, ha'éva Tractatus Logico-Philosophicus. Iñaranduka mokõiha, Philosophical Investigations, ojeikuaauka omano riremi.
Bactrocera citroides
Bactrocera citroides jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Bactrocera citima
Bactrocera citima jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Bactrocera citroides
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Bactrocera citima
Marandeko
Jaho’i’ohára Hardy, 1973.
Partenón
Partenón ha'e peteĩ opy ojejuhúva pe Akrópolis táva Aténape, Gyrésia. Ha'e akue óga karaíva omomba'eguasúva Atenéa 900 ary pukukuévo, ha iñepyrũme oĩ ipype peteĩ Atenéa ra'anga ituichaitéva. Ko ñe'ẽ Partenón he'ise kuñataĩ marã'ỹva renda Gyresiañe'ẽme. It was built between 447 BC and 432 BC during the reign of Pericles. Ko óga guasu ohechauka umi Gyrésia Ymaguare pegua ikatupyryiteha jogapokuaápe ha mba'éichapa oiko umi upépe oikove va'ekue.
Oñemopu'ã va'ekue ko opy ojeipuruhápe itasỹi morotĩ. Umi jogapokuaahára Ictino ha Calícrates omoha'anga. Oreko 46 yta dóriko ojokóva ko óga ahoja, 8 henondépe ha ikupépe, ha 17 mokõi ijyképe.
Tetãnguéra Ñembojoaju
Oheka ohupyty tetã heta ñopytyvõ pirapire ñemomba'apóre ha jokuaikuaáre, ha ary 1950 guive peteĩ tetã oĩrõ ko atýpe nde'iséi oĩha Tavetã Joaju poguýpe. Oikévo tetã Mosambike, ko aty oñemomba'e ko ñe'ẽ Tetãnguéra Ñembojoaju ohechauka hag̃ua ko aty omba'apo heta tetã rehe. Ojeipurúramo jepe ko ñe'ẽ Vyretáña pegua ombojuavy hag̃ua ko aty umi ñembojoaju ambuéva pegua oikóva Yvy ári.
Bactrocera cogani
Marandeko
Jaho’i’ohára White, 2006.
Indila
Adila Sedraïa (Parĩ, 16 jasyporundy ary 1984), ha'e peteĩ puraheihára Hyãsiagua ojeikuaa porãve chupe itero rupivegui Indila.
Poreno ñeñangarekóre
Poreno ñeñangarekóre ha'e niko opa umi mba'ekuaarã iporupyrãva mba'éichapa yvypóra ikatu oiporano kyhyje'ỹme ha ñangarekópe rehegua, moaranduha poreno iporãva rehegua. Oñeñe'ẽvo poreno ñeñangarekóre, he'ise opa umi mba'e oipytyvõva ani hag̃ua oñemosarambi umi mba'asy oñemosarambíva poreno rupive yvypórape, he'ise avei umi tembiaporape térã mba'ejepuru yvypóra oipuru ani hag̃ua oñepyrũ tyeguasu ojeipota'ỹva.
Ko ñeimo'ã "poreno ñeñangarekóre" rehegua oñepyrũ amo 1980 arýpe ombohovái hag̃ua SIDA mba'asy ñemosarambi pya'ea oiko heta tetãme, upéicha oñemotenonde va'erã poreno ñeñangarekóre porenogua tekombo'e rupive ani hag̃ua SIDA ha umi mba'asy ambuéva oñemosarambíva poreno rupive oñembohetave. Poreno ñeñangarekóre iporãite opavavépe, omombaretégui yvypóra reko resãi, techapyrãme ojeipurúvo mombaryryru, tapichakuéra ikatu ohapejoko mba'asykuéra, kuimba'e ha kuña ikatu ojoko tyeguasu ojeipota'ỹva avei.
Mba'éicha ikatu oiko ko "poreno ñeñangarekóre":
Tenondeitépe, ojeikuaa va'erã poreno iporã oikóramo mokõi (térã hetave) tapicháre ojohayhúva ha ojoipotáva, ha ikatúmava oiporavokuaa mba'épa oipota, upéicharõ oje'e poreno iporãha.
Bactrocera cognata
Bactrocera cognata jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Hardy & Adachi, 1954.
Ygáu
Ygáu niko opaite tekove hesapemoñangáva ka'avóicha ojejuhúva y|ýpe ha yguasúpe. Ygáu opaichagua ikatu ojeipuru yvypóra rembi'urãicha, pirakuéra ha mymbanguéra ambuéva ho'u avei, oĩ katu umíva ivai ha ikatu ombyaipa y porã.
Ituichakue ha isa'y opaichagua avei, umi imichĩetéva oguerekónteva peteĩ tekoveapỹi ha umi ituichaitéva ohupyty amo 50 métro (ygáu pytũmby).
Tesape pya'ekue
Tesape pya'ekue nandiguasúpe ha'e peteĩ ta'ãha naiñambuéiva mba'erekokuaa rehegua orekóva . Oñemoha'ãnga ojeipurúvo tai c, oúva latinañe'ẽgui celéritās (avañe'ẽme he'ise akuãngue térã pya'ekue).
Tesape pya'ekue retakue nandiguasúpe oike hekópe Ta'ãhakuéra Ypykatu Hetatetãgua rysýipe peteĩ ta'ãha naiñambuéiva ramo ára 21 jasypa 1983, upéicha oiko upe pukukue ra'ãhágui hérava metro peteĩ ta'ãha oúva ta'ãha naiñambuéivagui. Ojeipuru avei kóva oñemyesakã hag̃ua upe pukukue ra'ãha hérava tesape ary, oha'ãva pukukue arapýpe.
Jaikuaasérõ tesape pya'ekue noĩriva "nandiguasúpe", jaikuaa va'erã moõpa ha mba'éichapa ohasáta tesape.
Tupã
Tupã, umívape g̃uarã ijerovia peteĩva, ojehechakuaa ha'eha tekove guasu opamba'e ipoguýpe orekóva, upe ojapo opamba'e, upe ojejerovia va'erã hese ha oñemomba'eguasuva'erã chupe. Jeroviapykuéra he'i Tupã oikuaaha opamba'e, ipu'akapaha opamba'ére, oime opárupi ha ipaha'ỹva, oje'e avei hete'ỹha.
Oĩ jeroviapy ndo'íri Tupã ha'e kuimba'e térã ha'e kuña, oĩ avei umíva omboheróva chupe kuimba'e réra rupive, techapyrãme Hesu rape ha Moise rape ohenói Tupã Ore Rúicha. Oñeme'ẽ katu heta héra Tupãme, guaraniñe'ẽme ojeipuru umi Epáñagua ñeg̃uahẽ guive Tupã réra (guarani jeroviaha tenondegua, Arasy ména) ombohéra opa jeroviaha guasu. Moise rapépe oipuru "Adonai" térã "Elohim" oñeñe'ẽ Tupãre, ha ombohéra chupe YHVH (יהוה) taikuéra ohechaukáva Tupã réra, ha umi taígui osẽ umi téra ha'éva Yehováh, Yahveh, Yahweh térã Jehová. Hesu rapépe ojejuhu ko "trinidad" (mbohapy oñemopehẽ peteĩnte jey oiko) Túva, Ta'ýra ha Pytu Marangatu, oñembohéra chupe Ñandejára avei. Islãme ojeipuru Ala, hákatu musulmãnguéra oreko heta téra ambuéva Tupãme guarã, aranduka marangatu Korãme oĩva. Indu jeroviápe, Brahma ojehechakuaa sapy'apy'a Tupã peteĩva réra guasu.
Anana
Anana, hérava avei yvakatĩ, ha'e peteĩ ka'avo Ñembyamérika pegua, ka'avo ndatuichái hoguekuéra hatãva, hi'a mbohapy-apy arýpe, yva peteĩva hyakuã porãva yvypóra heta oipuru hembi'urã. Ko ka'avo henda ypykue niko Paraguái, Pindoráma ipehẽngue ñemby ngotyo ha Arhentína ipehẽngue yvate gotyo, umi tendágui oñemosarambi opa Amérikare.
Pedro II Pindoráma pegua
Pedro II Pindorámagua ( Río de Janeiro, 2 jasyrundy ary 1825 - Parĩ, 5 jasyrundy ary 1891 ), oñembohérava "El Magnínimo", ha'e akue mokõiha ha ipahaitéva Mburuvicha guasu Pindoráma Mburuvi-pe, oisãmbyhývo tetãme 58 ary pukukue, ha’e Mburuvicha guasu Pedro I Pindoráma pegua ra'y ha Mburuvichavete Rembireko María Leopoldina Áuteria pegua memby imitãvéva.
Ohasa va'erã hetave hi'ára oñemoarandúvo oñembosako'i oisãmbyhyrã, sa'imi hi'ára vy'arã ha iñangirũnguéra. Umi mba'e pokarẽ ohasáva mburuvicha rógape ha ñorairõ tetã rekuáipe ko ára pukukuépe tuicha omohenda hekove. Mburuvicha guasu Dom Pedro II-gui oiko peteĩ kuimba’e oguerekóva temiandu mbarete omba'apóvo hetãme guarã ha itavayguakuéra rehe. Ambue hendáicha katu ombopochyve ichupe pe hembiapo mburuvicha guasu ramo. Heñóikuri Mburuvichavete Róga São Cristóvão -pe, táva Río de Janeiro-pe. Itúva oheja sapy’a hetã rekuái ha oho Poytuga-pe ojapo Pedro-gui mburuvicha guasu orekórõ guare 5 ary. Oĩ aja hetã ipoguýpe, heta ñorairõ ohasa, techapyrãme upe Ñorairõ Paraguaigua (ojoajúrõguare Pindoráma, Uruguái ha Arahentína oñorairõvo Paraguái ndive).
Cristiano Ronaldo
Oje'e ha'e pe vakapipopo oha'ãva iporãveva, ha avei pe hetaveva pe omoingeva gol , ha peteĩ umi iporãveva tembiasakuepe ; ha'e peteĩ umi hetaveva oñeme'ẽva jopói.
Bactrocera collita
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew & Hancock, 1994.
Valhála
Nórdiko mombe’ugua’ukuaatýpe, Valhála (karaiñe’ẽme: Valhalla, oúva nórdiko ymaguare ñe’ẽgui Valhǫll, «kotyguasu umi ho’ava’ekue rehegua») ha’e peteĩ kotyguasu tuicha ha ijyvateasýva oĩméva Asgard tavaguasúpe, Odín rekuái poguýpe. Odín oiporavo ava mbyteha omanova’ekue ñorairõhápe ha valkiriakuéra oisambyhy chupekuéra omog̃uahẽ hag̃ua Valhálape; umi ambue ava mbyteha ndohóiva Valhálape ohóta Fólkvangrpe sypã Freyja ndive. Valhálape, umi omanova’ekue oñembyatypa peteĩ ñorairõhápe hérava einherjer, upépe oĩ heta karaiguasu ha tupãnguéra hermaniagua oñorairõva avei, oñembosako’ívo oipytyvõ hag̃ua Odínpe Ragnarökpe, ha’éva pe ñorairõguasu arapy paha rehegua. miniaturadeimagen|Valhála (1896), [[Max Brückner rembiapokue.]] miniaturadeimagen|Valhála (1905), [[Emil Doepler rembiapokue.]]
Honda
Honda ha'e peteĩ mboka itujaveva yvy tembiasakuepe. Kóva ojejapo mokõi sã oñeñapytyva peteĩ receptáculore oñembokapu hag̃ua bala. miniaturadeimagen|Honda inkakuéra mba'e.
Bactrocera commina
Bactrocera commina jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Emóji
Peteĩ emóji (hapoñe’ẽme: 絵文字, oúva terokuéragui 絵 ((e)), «ta’ãnga», ha 文字 ((móji)), «tai») ha’e peteĩ ta’ãnga aty isa’ýva, oúva emotikonokuéragui (ojejapova’ekue taikuéra ñembojoajúpe).miniaturadeimagen|Emóji opukáva.
Mandu’apykuéra
https://glosbe.com/gn/es/em%C3%B3ji
https://www.significados.com/emoji/[https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/389343#:~:text=A%20small%20digital%20image%20or,etc.%2C%20in%20electronic%20communications. https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/389343#:~:text=A%20small%20digital%20image%20or,etc.%2C%20in%20electronic%20communications.]
Max Weber
Maximilian Karl Emil Weber (Erfurt, 21 jasyrundy 1864-Múnich, 14 jasypoteĩ 1920) ha'e akue peteĩ Alemañagua oñemoarandúva avarekokuaa, virurekokuaa, marandeko ha jokuaikuaa rehe, ojehechakuaáva peteĩ umi omboypy va'ekue ramo avarekokuaa ha tetãmba'e ñangareko ñehesa'ỹijo javegua.
Ojehechakuaa chupe peteĩ umi avarekokuaa túva, Karl Marx, Auguste Comte ha Émile Durkheim yképe, Weber araka'eve ndojehechái peteĩ avarekokuaahára ramo, ojehecha katu peteĩ marandeko ñehesa'ỹijohára ramo; ichupe guarã, avarekokuaa ha marandeko niko mokõi oguatajoáva.
Weber he'i jeroviapy ha'ehague peteĩ umi tuichavéva omongakuaa tetãnguéra. Ambue hembiapokue herakuãvape hérava La política como vocación (1919), Weber he'i Tetã ha'ehague pe ha'eñóva ikatu oipuru ñerairõ teko me'ẽ rupive, péva ha'e he'iva'ekue imba'eguasuite oñehesa'ỹijo hag̃ua jokuaikuaa rembikuaa javegua.
Bactrocera complicata
Bactrocera complicata jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára White, 1999.
Bactrocera confluens
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1971.
Jehasarã
Mandu’apykuéra
https://www.yvymaraey.com.py/2016/07/18/avances-estancamientos-y-retrocesos-lenguas-y-derechos-en-el-paraguay/
https://app.glosbe.com/gn/es/jehasar%C3%A3%20
https://www.extra.com.py/actualidad/estado-tendra-que-tener-todo-traducido-guarani-n2947566.html
Epáña Mburuvi
Madrid (guive 1606)|idioma_oficial=Karaiñe'ẽ|gentilicio=Epáñagua|idiomas_hablados=Avañe'ẽ, Kechuañe'ẽ, Aimarañe'ẽ, Mapucheñe'ẽ, Majañe'ẽ, Hyãsiañe'ẽ, Ingleñe'ẽ, Poytugañe'ẽ, Alemañañe'ẽ, Itáliañe'ẽ, Áraveñe'ẽ, Katalúñañe'ẽ|fundación=Katilla ha Aragón joaju|fundación_fechas=ary 1442|población=60 000 000|población_año=1790|superficie=23 000 000|población_densidad=3|bandera=Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg|unidad=|supraunidad=Mburuvi|imagen_mapa=Spanish Empire Anachronous en.svg|lema_nacional=Plus Ultra}}
Poreno rairõme
Poreno rairõme ha'e niko tembiapo vaikue oiko jopyhýpe, oĩrõ peteĩva oiporeno tapicháre noiporenoséiva, ñerairõme, térã oiporeno mbaretépe tapichakuérare ne'ĩra oiporavokuaa, taha'e ha'éva imitãitérõ, ikatupyry ambuéva térã ikangyve upe oiporenoségui. Ojeikuaa porã opavave ikatu oiporavo araka'épa oiporenóta, hákatu upéva iporã mante oikóvo mokõi (térã hetave) tapicháre ojohayhúva ha ojoipotáva, ha ikatúmava oiporavokuaa mba'épa oipota. Guaraniñe'ẽme ojeipuru ko ñe'ẽ "rairõ" he'ise hag̃ua oiko poreno vai ñerairõme ha upe ohasa asýva noiporenoséivo.
Ojehecha tenondeitépe poreno rairõme oiko upe ohasa asýva rógape, py'ỹi upe ohasa asýva oikuaa upe orairõva chupe. Európape ojehecha 99 % umívagui orairõva ha'e kuimba'e ha amo 90 % umívagui ohasa asýva oiko jave poreno rairõme ha'e kuña, Tetãvore Joapykuérape ojehecha amo 76 % kuñanguéragui ohasa asýva iména orairõgui chupekuéra, iñembokiha térã imenarã, ha haimete opa poreno rairõme oiko mboka jeipuru'ỹ térã mbaretekue jeipuru'ỹ.
Lilio Cañete
Lilio Cañete (15 jasypa, ary 1962-pe - 16 jasypoapy ary 1995-pe) niko ha’e “Aty Paraguay Ñe'ẽ” mopu’ãhare, oĩkuri ñe’ẽ’asãihára ha motenondehárarõ tembiapo “Paraguay mba’apohára rapére”.
Lilio omendákuri Marcedes Concepción Mazacotte Pavetti rehe ha orekojepe hikuái 4 ñemoñare: Jessica Melissa, César Emilio, Erika Mercedes ha Luis Enrique. Upe mboyve Lucio orekojepékuri avei peteĩ ta’ýra hérava Ismael Caballero.
Oñemoarandúkuri mitãmbo’ehao itavapeguápe ha upéi oñehekombo’ékuri mitãrusumbo’ehao Colegio Nacional Luque-guápe. Upépe oĩkuri avei Aty Pororópe. Oiko ichugui ñe’ẽ’asãihára Escuela Municipal de Locución Radial y Televisiva-pe, Táva Paraguaýpe.
Lilio niko ha’e “Aty Paraguay Ñe'ẽ” mopu’ãhare ambue ndive ha péva ojehúkuri Escuela de Locución mbo’ehakotýpe. Ha’ekuéra ohókuri Festival de Los Pirineos-pe ñane retã rérape, avei ohókuri ohechaukávo ikatupyry Madrid, Epáña; Poytuga ha ambue tetã rupi.
Oĩjepékuri “Aty Angatu Purahéi”-pe Sabino Giménez, Nelson Benítez ha joyke’ykuéra Elsa, Dilda ha Guido Cheaib ndive. Lilio oĩjepe avei Aty Ñasaindýpe. Avei oĩjepe Guarani Ñe'ẽte ha Arandu Anamandajeme.
Ha’éniko ñe’ẽ’asãihára ha motenondehára Puhoe Jasyreta FM ha Puhoe Ysapy FM-pe. Avei oĩkuri ñe’ẽ’asãihára ha motenondehárarõ tembiapo “Paraguay mba’apohára rapére” Mbo’ehára Virginia “Vicky” Gavilán ndive, Puhoe Cardinal FM-pe.
Lilio Cañete omanókuri Táva Luque, Paraguay Retãme; ára 16 jasypoapy ary 1995-pe.
G-7
Ojehero Aty umi Pokõi pegua (térã G7 ha G-7, ingleñe'ẽgui) peteĩ aty ipype oĩ tetãnguéra hekosãsóva imbareteitéva, hetã jokuái ha iviru remimono'õ rembiapo imba'eguasuitégui opa umi tetã ambuévape ha iñorairõha aty ipokatúva. Oike ko atýpe umi pokõi tetã imba'ehetaitéva, Alemáña, Kanatã, Tetãvore Joapykuéra, Hyãsia, Itália, Hapõ ha Tavetã Joaju. Upéicha avei Európa Joaju oike ko atýpe tekuái ombuekoviáva ramoguáicha. Opa umi tetã G-7 pegua ojapo amove 64 % opa mba'ehetágui oĩ Yvýpe. .
Mañahára ramóicha, oike ko atýpe Európa Joaju, Tetãnguéra Ñembojoaju, Comunidad de Estados Independientes, Liga Árabe ha Chína Tetarã Retã, umíva niko ikatu oñembyaty G-7 rehe, hákatu ndaikatúi oiporavo ko aty hekorã.
Bactrocera congener
Bactrocera congener jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Bactrocera connexa
Bactrocera connexa jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Hardy, 1982.
Bactrocera consectorata
Bactrocera consectorata jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Valkíria
Peteĩ Valkíria (karaiñe’ẽme: valquiria térã valkiria, oúva nórdiko ymaguare ñe’ẽgui Valkyrja, «Oiporavóva umi omanova’ekue ñorairõhápe») ha’eva’ekue, nórdiko mombe’ugua’ukuaatýpe, yvapóra orekóva kuña ra’ãnga, hembiapova’ekue oiporavo umi ava mbyteha omanova’ekue ñorairõhápe oho hag̃ua Valhálape, Ondín ndive. miniaturadeimagen|The Valkyrie's Vigil (Valkíria payha), [[Edward Robert Hughes rembiapokue.]]
Selánda Pyahu
Selánda Pyahu —ingleñe'ẽme: New Zealand; ha maori ñe'ẽme: Aotearoa, «arai morotĩ guasu retã»— ha'e hína peteĩ tetã hekosãsóva Oseanía oĩva, ojejuhúva paraguasu Py'aguapy ipehẽngue ñemby kuarahyreiképe ha mokõi ypa'ũ guasu hína ijapekue tenondegua: Ypa'ũ Yvate ha Ypa'ũ Ñemby, ha hetaiterei ypa'ũ michĩnguéra oĩ ijerére, umíva herakuãvéva imbytépe ha'e Ypa'ũ Stewart ha Ypa'ũnguéra Chatham. Selánda Pyahúpe oiko avei Ypa'ũnguéra Cook ha Niue (tetãnguéra hekosãsóva oiko jekopytýpe Pyahu Selánda rehe) ha Tokeláu. Selánda Pyahu itavusu ha'e hína táva Wellington, opytáva Ypa'ũ Yvatépe.
Valkíria
Mandu’apykuéra
<references group="https://www.marqalicante.com/vikingos/2016/05/28/los-vikingos-y-su-mitologia-las-valquirias/#:~:text=Las%20valquirias%20(del%20n%C3%B3rdico%20antiguo,a%20los%20ca%C3%ADdos%20en%20batalla%C2%BB." /> https://app.glosbe.com/es/gn/valquiria
Selánda Pyahu
Selánda Pyahu, herakuã oiko ha'eñógui Yvy apekuére, opyta amo 2000 kilómetro ñemby kuarahyresẽ Autaralia pegua ku Tamánia yguasúpe, ha umíva oĩ ijerére opyta hi'aguĩvéva ha'e hína Kalendónia Pyahu, Fíji ha Tónga. Oikógui ha'eño areite, ko tetãme oñemboheta guyra opaichagua Selánda Pyahúnte oikovéva, umíva pegua hetaiterei omano yvypóra oguahẽvo ha ojuka chupekuéra omoĩgui ã ypa'ũme heta mymba okambúva ambuéva.
Selánda Pyahu rapichakuéra haimete opa ijypykue ou va'ekue Európa pegua; ha tapicha ambuéva umi ijypykue tee ypa'ũnguéra pegua, maori kuéra hína. Umi tapicha Ásia pegua ha Polinésia pegua avei ijypykue sa'i Selánda Pyahúpe, oĩvéva tava guasukuérape. Orekóramo jepe mbohapy ñe'ẽ tee, upe oñe'ẽvéva ha'e ingleñe'ẽ hína.
Isabel II, Selánda Pyahu imburuvichavete ramo, ha'e tetã ruvicha ha peteĩ Sãmbyhyhára ombuekovia chupe. Ojeikuaa porã Selánda Pyahu itavakuéra iporãiterei ojeikove hag̃ua. Selánda Pyahu ha'e hína tetã iporãite omba'apo hag̃ua, pya'e osẽ tenonde hag̃ua, oñemoarandu hag̃ua ha oñemu porã hag̃ua.
Pyti'a chiã
Pyti'a chiã hína pyti'a ipu pytuhẽ pytu ojapóva ohasávo ahy'o rupive térã pyti'a rape rupive. Ipyti'a chiãrõ he'ise ipytu rapépe oĩ mba'e ky'a térã ipo'iete. Mitãminguéra orekóva ku mba'asy ñanemopytuhẽ asýva hérava crup ipyti'a chiã meme, pyti'a chiã ikatu ojehasave, crup ivaivérõ, pe irurukue avei, ikatu omboty ñane pytuhẽ rape, ha iruru tuichaitereíramo, hasyeteve ñanepytuhẽ hag̃ua, omoirũvo chupe tyapu katuete oñehendúva péicha jave, ku pyti'a chiã.
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen /ˈɾuːɑl ˈɑmʉnsən/ (Borge, Noruéga; 16 jasypokõi 1872-para Barents; 18 jasypoteĩ 1928) ha'e akue peteĩ oikundaháva yvy mombyry Ártiko ha Antártida-pe. Ha'e omotenonde pe aty peteĩhápe oguahẽ amo Yvy apy Yvyvoguápe Antártida-pe. Ha'e avei ombohape raẽ pe Jehasa Yvate Kuarahyreikegua, ojoajúva paraguasu Py'aguapy ha Atlántiko, ha oike pe aty peteĩhápe oveve va'ekue aviõme Yvy apy Yvatevogua ári.
Ha'e ikatupyryite oisãmbyhývo ygarata rehe ha oikuaapa ani hag̃ua omano rei yvy ojeiko'ỹhápe, oñembokatupyry oiko aja umi ekimal rekohápe ha heta oikundahágui yvy ro'yitéva. Herakuãite iñirũnguéra ohóva hendive oikundaha ikatupyryitégui avei. Amundsen okañy ovevekuévo aviõme Ártiko ári ára 18 jasypoteĩ 1928 jave.
Arykuéra ñepyrũrã
Amundsen heñói 16 jasypokõi ary 1872-pe, táva Vorge-pe, Oslo rembe'ýpe, Noruéga tavusu. Marina Jens Amundsen ta’ýra irundyha, isy Gustava Zahlqvist ndoipotai oho y rembe'ýpe, ha'e oipota kuri oñemomarandu pohãnohára. Fridtjof Nansen oúvo jey Noruégape, Amundsen he'i oikoha peteĩ "yvy oikundaháva" ―oguerekóvo 16 ary―. 1890-pe oñepyrũ oñemomarandu oiko haguã pohanohára isy opotaháicha, hákatu omano rire isy 1893-pe, osẽ mbo'ehaovusúgui ha oike peteĩ ygape kyjachuroto ojukávape, ikatu haguã oiko peteĩ ygapóra.
Oho rire Amérika Retãvorekuéra Joajúpe oheka aja mávapa ome'ẽta chupe umi viru ojapo hag̃ua umi apopyrã ojaposéva, pe mba'ehetáva Lincoln Ellsworth oiko peteĩ umi hetavéva ome'ẽva chupe viru. Upe rire oñepyrũ oñemomarandu yga ñesãmbyhy kuaápe, upévare oho jey Oslo-pe oike hag̃ua Christiania Sjømandsskole-pe, oñeme'ẽhape chupe pe ikuatia'atã yga ñesãmbyhyrã 1 jasypo ary 1895-pe.
Roque Centurión Miranda
Roque Centurión Miranda (15 jasypoapy ary 1900-pe - 31 jasyteĩ ary 1960-pe) ha’ehague ambue ndive Paraguay Ñoha’ãnga mopu’ãhára.
Roque Centurión Miranda heñóikuri Táva Karapegua, Paraguari Tetãpehẽ, Paraguay Retãme; ára 15 jasypoapy ary 1900-pe. Itúva herava’ekue J.C. Centurión ha isýkatu herava’ekue Francisca Miranda. Oñemoaranduva’ekue Colegio Nacional de la Capital-pe ha ary 1926-pe, oĩrõguare ñane retã ruvichárõ Eligio Ayala, ohókuri ohepyme’ẽ’ỹre Hyãsia ha Epáña-pe oñemoarandu hag̃ua ñoha’ãngápe. Oje’e hese ha’ehague ambue ndive Paraguay Ñoha’ãnga mopu’ãhára. Avei ohecharamo mba’era’ã ha iporã jaikuaa oha’ãhague mangara’ã Guarani Atyhápe ha avei Paraguay Atyporavopyrépe.
Roque Centurión Miranda heta oñeha’ãkuri ojekuaauka hag̃ua iñangirũ Felix Fernández ndive. Oiporavókuri haperã ñoha’ãnga ha oiko ichugui ñoha’ãngára ha omoheñói heta ñoha’ãnga aty, avei ohaíkuri hembiapo peteĩha ñoha’ãnga rehegua ary 1926-pe, hérava “Cupido sudando”. Ary 1932-pe ohaíkuri, Josefina Pla ñepytyvõ reheve, hembiapo Episodios Chaqueños ha hapykuérinte hembiapo ñoha’ãnga rehegua guarani ñe’ẽme Tuju, ojehechaukava’ekue ary 1933-pe. Oñepyrũrõ Cháko Ñorairõ Roque Centurión Miranda oho ha oipysyrõkuri ñane retãme ha umi hembiapo omombarete hapicha ñorairõharakuérape. Opávo Cháko Ñorairõ, Centurión Miranda omba’apókuri Julio Correa ndive ñoha’ãnga guaraníme.
Ary 1942-pe ae, Josefina Pla ñepytyvõ reheve, onohẽ ara resáre umi hembiapokue ha umívare Ateneo Paraguayo ombojopoiva’ekue chupe ha avei opyta porã maymáva resa rendondépe. Umi hembiapokue ojekuaa’ỹva apytépe oĩ: La vida comienza mañana ha Ñanduti, oguerekóva José Asunción Flores mba’epurory.
Bactrocera contermina
Bactrocera contermina jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
ISBN
Ko International Standard Book Number (avañe'ẽme, Arandukakuéra papaha ha'etéva hetatetãgua térã Aranduka papaha ha'etéva), mbykyhápe ISBN mante, ha'e techaukaha ha'eñóva aranduka reraite rehegua, ñemuhápe guarã. Oñepyrũ ary 1966-pe Tavetã Joaju retãme, umi aranduka ñemuha rógape ha arandukarendápe, ha upéi ojeipuru heta ambue tetãme ko ISO 2108 reratee rupive ary 1972 guive.
Ko tembiapo oipytyvõ oñemohenda hag̃ua opaichagua kuatiañe'ẽ reratee rehe, oñemboguapy kuatiápe ha papahápe aranduka réra, haihára, ñembokuatiahára, aranduka retã ha ñe'ẽ, opa umi mba'e aranduka rehegua oĩ ko techaukahápe.
Bactrocera contigua
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1989.
Sofonisba Anguissola
Orekóvo 27 ary ova Epáñame, opytakuévo mburuvichavete Felipe II rogaguasúpe. Upévare ojekuaa avei ichupe pe ombojoajúva ramo ñemoha'anga aporeko Itália pegua ha Epáña megua sa'ary XVI jave, upéicha avei heta umíva oipurukuaa hembiapokue oñemoporãvo ñemoha'anga Itáliape.
Hekove ha hembiasa omokyre'ỹ heta kuñáme omba'apóva ñemoha'angápe, oñemboyke va'ekue ichupekuéra mbo'ehaógui, ta'anga mbo'e apógui ha ta'anga apohágui, upéicha avei noñeme'ẽi ichupekuéra Pápa ñepytyvõ, hákatu mburuvichakuéra oparupi Európape oipytyvõ ichupekuéra ha omomba'eguasu hembiapokue sa'ary XVI ha XVIII pukukuévo.
Lavinia Fontana
Lavinia Fontana (Bolonia, 24 jasypoapy 1552-Rróma, 11 jasypoapy 1614) ha'e akue peteĩ moha'angahára Itália pegua, omoha'angáva varróko rekópe. Upe aja, ha'e oĩ akue umi moha'angahára mba'eguasuvéva apytépe, ha'e ae omotenonde ta'anga apoha róga ha oiko moha'angahára tee ramo pápa katóliko Clemente VIII rogaguasúpe. Hembiapokue opaichagua ha ituichaite, ojeikuaa 135 ha'anga, jepémo 32 añónte oĩ orekóva arange ha heraguapy.
Bactrocera continua
Marandeko
Jaho’i’ohára Bezzi, 1919.
Varróko
Varróko ha'e va'ekue mba'eporã reko heta ojehecha akue amo saro'y XVI ipahápe ha saro'y XVIII iñepyrũme mbytépe, oñepyrũ upe tetã Itália-pe, ha upéi oñemyasãi umi tetã katóliko rehe Európa ha Amérika pegua, oguahẽ mboyve, michĩ michĩme ha heko ojoavymíva, umi tetã oñemoĩva katóliko jeroviáre ha umi tetã Ásia pegua.
Mba'eve (papaha)
Mba'eve (0) ha'e peteĩ papaha ndovaléva oúva peteĩ mboyve. miniaturadeimagen
Varróko
Hetaite varróko rembiapokue ojehecha opaichagua tembiapoporãme, ojeikuaa oĩ heta ku ñe'ẽporãhaipyre varróko ha oĩ avei jogapokuaa, ñemoha'ãnga, jeroky, mba'epu porã ha heta ambuéva ojejapo va'ekue varróko rekópe.
Bactrocera coracina
Bactrocera coracina jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.
Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1971.
Piraroto akãmbéva
Ku pira ikatu ojehecha upe ysyry Paranaguasúre, Ñembyamérikape, ikatu ohupyty ku tetã Bolivia ijyvate gotyo, pe ysyry Sambési avéi (upévare ku pira réra ikatu ha'e piraroto Sambési pegua) ha Limpopo rehe, Afrika, heta tetãme Mbyteamérikape ha India retãme avei.
L'Hospitalet de Llobregat
300px|thumb|L'Hospitalet de Llobregat
L'Hospitalet de Llobregat táva Epañape, Barcelona provincia-pe. Oikovéva: 252.171 (2015) - 12,4 km2
UEFA Champions League 2004-05
UEFA Champions League 2004-05 ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 50ha. Oñepyrũ ára 13 jasypokõi ary 2004-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Istanbul pegua, Tuykia retãme, ára 25 jasypo ary 2005-pe.
Aty B
Roma 0-3 Dynamo Kyiv: ''With Dynamo Kyiv leading 1-0, the match was abandoned at half-time after referee Anders Frisk was hit by an object thrown from the crowd. UEFA awarded Dynamo Kyiv a 3-0 win and ordered Roma to play their next two European games behind closed doors''.
Irundýva
Internazionale 0-3 Milan: ''Milan won 5-0 on aggregate. Match was abandoned after 72 minutes as Milan lead 0-1 due to flares thrown onto the pitch by Internazionale fans, one of which struck Milan goalkeeper Dida. UEFA awarded Milan a 3-0 win (5-0 aggregate) and ordered Internazionale to play their next four European games behind closed doors.''
Piraroto morotĩ
Ku piraroto morotĩ (Carcharodon carcharias) ha'e hína pira ikyrýuva, piraroto guasu oiko opa rupi y guasu akumíva.
Piraroto morotĩ hína hete guasu ha kyra, juru guasu ha apu'amíva, yvyrapãicha, ijepe'amíva ha ohechauka hãinguéra, umi hãi kyséicha, haimbe porã ha guasu, oisu'u mbaretete (amo 12-24 toneláda rupive). Naimorotĩmbáva, ipy'ánte imorotĩ, ijapekue hovy térã hũngy. Itĩ kua po'iete, hesa michĩ, apu'ami ha hũ asy.
Hete tuichakue ojehechavéva ha'eha amo 5 - 7,5 metro (piraroto morotĩ kuimba'e imichĩva kuñágui), ojehecháramo jepe heta piraroto morotĩ ituichavéva, hetave 7,5 metro.
Basshunter
Basshunter, Jonas Erik Altberg (Halmstad, 22 jasypakõi ary 1984) ha'e peteĩ opurahéiva ha DJ suesiañe'ẽme.
Arahasarã
Peteĩ arahasarã (epañañe’ẽme: pasatiempo) ha’e umi tembiapo ojejapóva tekoreihápe poruvy’arã, ikatu ha’e peteĩ akãjekaha, ñembosaraikuéra, ñemoñe’ẽ térã jehai ha ambuéva. miniaturadeimagen|[[Akãjekaha orekóva 100 pehẽngue.]] Arahasarãme oje’e avei hóvi (oúva ingyaterrañe’ẽgui hobby).
Donato Ruotti
Donato Ruotti Paciello (18 jasypoteĩ ary 1909-26 jasyporundy 1994) ha'e akue kuri peteĩ ñe’ẽpapára ha hekokatúva Cháko Ñorairõme (1932-1935).
Hekove ha ijeguatakue
Donato Ruotti heñóikuri táva Paraguaype ára 18 jasypoteĩ ary 1909-pe, oñemoarandúkuri mbo'ehao “Pe Enkarnasiõ” ha mbo’ehao “Monseñor Lasagna”pe távare Konsepsiõpe.
Oñehendu jave clarín ipúvo 1932-pe, ñe’ẽpapára Donato Ruotti oho ijeheguirei, oike pe py’aguasúva Regimiento de Iinfantería N° 1-me hérava "2 de Mayo", Cabo 1° de Infantería-icha. Ho'a Joel Estigarribia poguýpe ha oguahẽ Garrapatal-peve, ojejapi ha oñembohasa chupe Konsepsiõpe sapy'ami, ou jeývo, peteĩ pyhare oĩvo ñangarekoháraicha ohai "Algido sentir", hembiapo ojehechakuaavéva ha ary ohasava’ekuépe hogayguáva Chinita De Nicola omoĩ hese mba’epu. Ikatupyryporãgui ñorãirõme, oñemotenonde Suboficial-pe.
Hembiapo ñe'ẽporãhaipyrépe oñepyrû opakuévo ary 1920, omohu'ã rire hembiapopy milíkoicha, oha’ã kuatiahaimbo'epe, ko'ápe hemiandu puhoe ha jehaípe iñakãguapy ha omoñe'ẽpeteĩ.
Oguereko hetaiterei hembiapokue ñe’ẽpoty ha mba’epupe. Oha’ã ñoha'ãngape, zarzuela "LA DEL SOTO DEL PARRAL"-pe.
Ha’e miembro Asociación de Escritores Guaraní (ADEG)-me ha miembro omoñepyrũva’ekue Prensa Paraguaya ha Autores Paraguayos Asociados (APA)-pe.
Omano ára 26 jasyporundy ary 1994-pe.
Viéna
Viéna (alemáñañe'ẽme: Wien  AFI :  [viːn]  (?·i) ) ha'e hína peteĩ táva guasu Áuteria itavusu oĩva Mbyte Európa-pe ha ysyry Danúvio rembe'ýre, upe yvyty pa'ũ Viéna Ka'aguasúpe, upe yvytyrysýi Áype iñepyrũme. Ha'e Áuteria itavusu tee ha peteĩ umi porundy Áuteria retãvore.
Donato Ruotti
Hembiapokue:
Hembiapokuéra apytépe oĩ:
Mandu’apykuéra:
Tributo a Donato Ruotti