Tava'i
MAMOPA OPYTA TAVA’I
Tava’i opyta ka’asapápe, Paraguaýgui jaha va’erã 300 km. ha oja hína Alto Parana ha Itapúare. Heta mba’e porã oguereko, pe yvyty ojere hese ha hovyũ asy. Jajupi pávo pe távape jahecha mba’eichaitépa iporã Tupã Ñandejára rembiapokue. Ha’ete upépe jajupívo iporãitevéva opa mba’e, upégui jahecha paite pe ijerekuévo. Tupao oĩhápe hína pe ijyvateve ha yvytu piro’y asy ñande peju. Jaike guive Enrramaditape jahecha ñande asu gotyo oho vaicha ñande ykére yvyty kuéra opáichagua ha ñane aguivévo katu iporambaitevéntema, oĩma upépe yvyty kuéra iku’a morõtĩva, iporãvéva vaicha oha’ã ha umía ha’e hína: Kororõ, Tupãsy Sérro ha Mbatovi. Ñai ramo mombyry Itapúa gotyo terã ambue hendápe jahecha overa ha imimbi pe iku’a morõtĩha ha ha’ete ombojeguakáva upe tenda. Pe Tupãsy sérro tuichaiterei, ijyvate ha tuichaitevéntema iku’a morotĩ. Jajupi ichupe peteĩ hendáipi añoite ha ñaguahẽvo jajuhu pe itakua ñande pópe jajapo va’ekuéicha, Tupã rembiapokue voi. Upépe ojejuhu va’ekue ymaite Tupãsy María ra’anga ha’éva Natividad. Avave ndoikuaái mba’éichapa oĩ ypy upépe raka’e péa pe Tupãsy. Ñanembopy’a rory jahecharõ imemby kuéra mimi ohuã’i joa hendápe yvýipi, kavaju ári 8 jasyporundy oguahẽvo. Pe hi’árape opárupigui ojeho ha opáichagua promesero. Ñaguahẽvo jahávo ñanemopirĩ jahecha ñande resa yképe yvykua guasu ipypukueterei ha hugua’yva. Pérupi mante ikatu jaha ha ha’ete ijapo pyrénte avei. Jajupi pavo Tupãsy rendápe jajepepy ñama’ẽ hagua pe yvytýre ha jajuhu ko mba’e ipopenóva, ojero’a ha ho’áta vaicha ñande ári. Tuicha mba’e ha iporãitereígui ñanembo py’a rory ha ñanembo chuchu, ñanemopirĩ. Ha’ete vaicha aguiete ñaimémava yvagagui. Ñañembo’évo Tupãsy renondépe ha’etéku Tupã Ñandejáraite voi ojapysakáva ñane ñembo’ére ha upéicha jajuhu py’aguapy ijojaha’yva. Ka’asapamíme opyta hína péva, ha’éva peteĩ tenda iporãva, ñu ha ka’aguy rovyũ ñanembyetia’éva. Ñaguahẽvo upépe ha jahechama hi’agui Tupãsy renda ha’etéku ñane ambuéva, py’a rory ha tetia’épe jaguatávo yvágape vaicha ñaguahẽta. Upérupi ymave obragéro kuéra oguahẽ va’erã ohokuévo terã ou kuévo ojerurévo pokatu ha tekoporã. Péa hína upépe pe sy guasu oñangarekóva ore rehe. Oĩ avei sérro Mbatovi iporã añetetéva, umía jahecharõ mante ja’éta mba’eichaitépa iporã Tupã Ñandejára rembiapokue. Ha’e peteĩ yvyty ipo’i, ijyvate ha hakua. Iku’a perõ avei ha upéva ojekuaa omimbi ha ha’ete oñemointe va’ekue upépe. Oĩ ojejupiha hese hu’ã meve. Rejupise ramo yvytýre rehóntema va’erã Tava’ípe. Umi Európagui oúva terã ambue hendáguigua ojupi va’erã katuete upépe ojapo kuévo alpinismo. Ha upépe oñemoĩ va’erã py’yinte mba’e rendy ojehecha hagua mombyrýgui oñeha’ã hagua heta mba’e. Upéi katu hetaiterei oĩ yvyty kuéra opáichagua ojere voi Tava’íre oho Yvytyrusu guive San Rafael peve. Rehasáta ramo Tava’i mboypýri rehasa mante va’erã yvyty ári, peteínte jepe ha nda’ipóri ikarapéva. Upéicha jahasa ñaguahẽ hagua tape ombojoajúva Ciudad del Este Encarnación reve ha jaha avei Ka’aguasu gotyo. Nda hi’aréiko Tava’i iñambue hague, pe ka’aguy tuichaitéva oĩ va’ekue ou oñeme’ẽ umi brasilero kuérape ha oñemoĩ oity paite hikuái ha upéicha oiko heta tekoha pyahu ha oñemboja’o mbytetéipi; yvyty ágotyo ha’e pe tekoha tuja ñanemba’éva ha pe yvyty amo gotyo katu brasilero kuéra rekoha. Péa oñepyrũ pe ary 1980 rupi guive ha heta mba’e porã ha heta mba’e vai ogueru. Mba’e vai apytépe oĩ pe ka’aguy ojeity paite, oñe moperõ, opyta yvykuerei; ysyry kuéra avei oñembuaipa ha paraguájova ndoikatu véi oreko mba’eveichagua temity, pakova terã mba’evéichagua yva ojepoígui veneno ojukapáva opáichagua temity kuéra. Ojoguapa avei imboriahúvagui ijyvy ha ko’ãva oho pe táva guasu háre ha oiko oimeháicha rei. Umi karai, karia’y terã kuñataĩ umíã oñehundipa. Ñambyasy ñande rapicha péicha ojehúva ichupe, oĩ ha’e va’ekue katekista terã omyakãva heta mba’e hekohápe, ko’aga oiko oime háicha rei pe táva guasu rembe’ýre ojapo terã ho’u opa mba’e rei ha ndoreko véima mba’eve ni ndoikuaavéima mba’épa oha’arõva ichupe ko’érõ. Iporãva apytépe jajuhu: ñemba’apo, ñemba’apo kuaa ha ñepytyvõ oñondive kuéra. Ohechauka hikuái kokuégui ikatuha heta mba’e jaguereko terã jahupyty. Avei heta hendáicha ikatuha ñamba’apo, pyharekue ikatuha ñamba’apo kokuépe, ha heta mba’e tembi’u kuéra guio avei. Oñeñe’ẽ portuguéspe, oimerãe ni oleekuaa’yva jepe pua’e oñe’ẽ iñe’ẽme kuéra. Péicha oĩ Tava’i ko’aga, mbytetépe oñemboja’o, agotyogua tekoha kuérape, ñandéva memete ha yvyty mboypýri katu brasilero kuéra ha mbovymi ñandéva. Oĩ tekoha pya’e pya’e oñemoñepyrũva ha ojejapo upépe mbo’ehao, tupao ha opa mba’e, upéicha avei sapy’aitépe ohopa jevy hikuái ha opyta peteĩ terã mokói óga ojogua paite va’ekue hetãguágui ijyvy kuéra. Péichagua heta oĩ jatopa. Umi mbo’ehao terã tupao opyta pe soja ty mbytetépe ha’eñorei. Ñaporandu ramo hesekuéra oje’e oho jevy hague ambue hendápe ojogua jevy hagua ijyvyrã ñane retã guágui ome’ẽ hepy rire pe imba’e hapicha brasilérope. Oĩ katu ohopaite jevy va’ekue hetãme kuera.