cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سفيدخاني (شفت)
سفيدخاني ايتأ جه رۊستایان چۊبرˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
نرمأفزار ٚ مۊهندسي
نرمأفزارˇ مؤهندسي (اينگيليسي: Software Engineering)، ىته برنامه هيسه مؤهندسي جي، نرمأفزارˇ طراحي ره، تؤسعه ؤ نگه-داري ره. در واقع نرمأفزارˇ مؤهندسي، ىته سيستماتيک روش، علمي ؤ کميت-پذير روشء کارأگيتن هيسه نرمأفزارˇ بسطˇ ره، راه-اندازي ؤ نگه-داري ره.
نرمأفزارˇ مؤهندسي
ىته نرمأفزارˇ چاگۊدنˇ ره:. نرمأفزارˇ مؤهندسي ىته لاىه-ىي تکنؤلؤژي هيسه:.
نرمأفزارˇ فرآىند
فرآىند (Process)، ىته مجمۊعه هيسه فعاليتؤنˇ جي، کۊنشؤن ؤ وظيفه'نˇ جي که ىته کاري محصۊلˇ چاگۊدنˇ سر اجرا بۊنه. ىته فعاليت، ىته هخسا هيسه هدفˇ رسئنˇ ره. ىته کۊنش، ىته مجمۊعه هيسه وظاىفˇ جي که ىته عؤمده کاري محصۊله تؤليد کۊنه.
ىته کلي فرآىندˇ مئن پنج ته "چارچۊبي فعاليت" نئه:
شوراب سر
شوراب سر ایسم ایته روستا ایسه جه مهروان دهستان ، نکاشهرستان مرکزی بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
بیمارستان امیرالمومنین
ا بیمارستان ایتا بیمارستانه تخصصی گوش و حلق و بینی رشته که پوشته دادگستری (چله خانه) ناها.
سيمبری خاله
سیمبری خاله ایسم ایته روستا ایسه جه دیناچال دهستان، رضوانشهر شهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
شهرستان لردگان
لردگان شهرستان ایته جه شهرستانان چهارمحال و بختیاری اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر لردگان ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: لردگان
شهر: مال خلیفه
دلچه
دلچه ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان، رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
جوارده
جوارده ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
درىا پۊشته
درىا پۊشته ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
درىا پۊشته مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۷۰ نفر (۲۱۷خانوار) ايسه.
سياه استخر
سیاه استخر ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
2008
' 2007 « ' » 2009
دخاله كوه
دخاله کوه ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
فشم
مردوم و جوغرافی
فَشَم ایته جی شهران اوستان تئران ایسه ایران مئن. ا شهر در بخش شهرستان شمیرانات رودبارقصران قرار بیگیفتیه و در گوفتار عامیانه ویشتر با ایسم اوشون-فشم مشهور ایسه.
عباس‌آباد (مازندران)
مردوم و جوغرافی
عباس آباد مردوم جه اقوام گیلک و مازرونی ایسید و به زوانان گیلکی و مازرونی صحبت کونید.
فشم
مردوم و جوغرافی
فشم در ۲۵ کیلومتری تئران شومال شرقی و مسیر جادیه لشگرک مئن قرار داره. اوشان، فشم، میگون دارای باغان میوه زیادی ایسن و اونه هوا در وهار و تابسان موعتدل ایسه.
روستان ایگل، آهار و شکراب مسیر اوشان مئن و هتویی روستان امامه مسیر فشم مئن و ازون ببعد مسیر راست مئن جی دوراهی فشم روستان زایگان (زاگون)، لالان (لالون)، آبنیک (اونک)، گرمابدر، جانستون و مسیر چپ مئن جی دوراهی فشم روستان میگون، شمشک، دربندسر جی مناطق تفریحی‌ ایسئده.
جور وا جور
فشم سایت خبری
گۊراب‌پس ٚ دهستان
گوراب پس دهستان روستاهان
گوراب پس ایسم ایته دهستان ایسه فومن شهرستان مئن جی اوستان گیلان.
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:فؤمن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
سۊوتؤن
سۊوتؤن (رسمي نام: سوباتان) ايته جه گيلان ٚ رۊستایان ايسه کي جؤرا مئن دره ؤ کرگانرۊد ٚ بخش ؤ تالش ٚ شأرستان توابع جه ايسه.
چپ|بندانگشتی
جۊغرافي جيگا
سۊوتؤن ايته جه گيلان ٚ دئني جيگایان ايسه کي ليسار ٚ شأر أمرأ ۲۲ کيلؤمتر، هشتپر جه ۳۶ کيلؤمتر ؤ نئؤر ٚ دریاچه جه ۲۱ کيلؤمتر فاصله دأره. سۊوتؤن جه خۊرتاو به ليسار ٚ أنبۊ دامان، جه خۊرخۊس به نئؤر ٚ دریاچه، جه کلسيا به ليسار ٚ رۊخان ؤ خطبه سرا جؤردي ؤ جه نسا ور ني به آسبؤمؤر ؤ جؤکندان ٚ دهستان فأرئسه.
سۊوتؤن ٚ دۊرۊن تقريبا صد ته خانوار زيوده کي مۊختلف فصلان ٚ مئن أ عدد تغيير کۊنه. سۊوتؤن پۊر جه خاني ايسه کي خنک ؤ تازه آو اۊن ٚ ساکنان ره فراهم کۊنه. أ منطقه دۊرۊن چند ته دئبار ٚ قبرستان نهأ کي ويشتر جه هٚزار سال قدمت دأرده ؤ نشان دهه کي انسان ٚ سکۊنت أ منطقه مئن به سالان دۊر واگرده.
سۊوتؤن ٚ نام
أ رۊستا نام جه دۊ ته واجه سۊ به مأني گۊلپر ؤ وتؤن کي مأني رشد کۊدن دهه تشکيل بۊبؤسته ؤ سۊوتؤن یعني ايته جيگا کي گۊلپر ٚ گياه اۊن ٚ مئن فراوان رشد کۊنه. گۊلپر جه معرۊف ٚ دارۊئي گياهان، سۊوتؤن ؤ اۊن ٚ أطراف مئن ايسه. سۊوتؤن ٚ واجه جه تالشي زوان بيگيفته بۊبؤسته ؤ ايته گيلاني أصيل ٚ واجه ايسه ؤ تالشان هسأ ني خۊشان ٚ مئن جه أ نام استفاده کۊنئده کي نشان دهه سوباتان أ رۊستا ره نام درستي نيه ؤ وارداتي ايسه ؤ سۊوتؤن صحيح ايسه.
سربس
جرگه:تالشˇ شأرستانˇ رۊستاىان
رحيم‌آباد
رحيم‌آباد ايته جه گيلانˇ شأران ؤ جه رۊدسرˇ شأرستانˇ توابع ايسه. أ شأر رحيم‌آبادˇ بخشˇ مرکز ايسه. رحيم‌آباد کلسيا جه کلأچئه، خۊرخۊس جه أملش، خۊرتاو جه سخت‌سر ؤ نسا جه قزوين-أ فأرسه. رحیم آباد-أ ریم آباد تلفظ کۊنن. رحيم‌آباد اۊ قديمان خان‌نيشین بۊ ؤ ایشکورˇ خانان زمسسانˇ ؤ سرما مئن أیه سپري گۊدن. هيتؤ رحيم‌آباد رؤشد بۊگۊد ؤ پیله‌تر بۊبؤست.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ˇ سالˇ سرايشماردن، رحيم‌آبادˇ جمعيت ۱۰٬۵۷۱ نفر (۳٬۵۰۷ خانوار) بۊ.
اميررود
امیر رود ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
خميرمحله
خمیرمحله ایسم ایته جی روستاهان سیارستاق ییلاقی دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
خمیرمحله ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
خمیرمحله ایسمه ایته روستا ایسه املش شمالی دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
هيران (آستارا)
left|thumb|هيران هيران ايته جه گيلان ٚ رۊستایان ايسه ؤ آستارا شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ هيران ٚ دهستان ٚ مئن دره. أ رۊستا، آستارا شأر ٚ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دأره. هيران ٚ منطقه سۊ ته کۊچي رۊستا جه کي اۊشان ٚ نام هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا ايسه تشکيل بۊبؤسته. هيران ٚ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دأره. أ رۊستا کلسيا جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري، نسا جه تالش ٚ کۊهان، خۊرتاو ٚ جه آستارا شأر ؤ عنبران محله ؤ خۊرخۊس ٚ جه نمین-أ فأرسه.
أ رۊستا ۲۷۹ نفر (۸۵ خانوار) ثابت ٚ جمعيت ؤ ۱۷۰۰ نفر (۴۱۲ خانوار) متحرک ٚ جمعيت دأره ؤ ايته جه زیباترین ايران ؤ گيلان ٚ دئني جيگایان ايسه. طبیعي دئنيان ؤ علي داشي گرم ٚ آو أ رۊستا مئن جه اۊن ٚ جاذبه‌ئن ایسد. أهالي شغل ني ويشتر کشاورزي ؤ دامداري ؤ سيفتالداري ایسه.
هيران ٚ نام
حیران، هیران ٚ واجه جه معرب بۊبؤسته. هيران ايته گيلاني أصيل ٚ واجه ايسه ؤ تالشي زوؤن ٚ مئن «هیر» یا «هِر»، مها ؤ شۊرۊم ٚ معني-أ دهه ؤ «ان» ني مکان ؤ جيگا پسوند ايسه. ايته جه هيران ٚ ويژگيان ني أن ايسه کي أ رۊستا ويشتر زمات سال شۊرۊم بزئک ايسه.
لرزده
لرزده ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
سياه دشت عليا
سیاه دشت علیا ایسم ایته روستا ایسه جه فریم دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
نداف خيل
نداف خیل ایسم ایته روستا ایسه جه مهروان دهستان ، نکاشهرستان مرکزی بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
سالک معلم
سالک معلم ايتأ جه رۊستایان احمدسرگۊرابˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۷۶ نفر (۱۱۶ خانوار) ايسه.
ده جان
ده جان ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
شهرستان بشرویه
بشرویه شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر بشرویه ایسه.
2009
' 2008 « ' » 2010
خرخونی
خرخونی ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
کیاسرا
کیاسرا ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
محمد حسین کریمیان
محمد حسین کریمیان زاده ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳ یکی از بازیکنان ارزنده فوتبال کشورمان است که سابقه بازی در تیم های یاران سپاهان،جام دیجیتال، نسل جوان و آریو را دارد‌.
سياهكوه
سیاهکوه ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
کیت وینسلت
کِیت الیزابت وینسْلِت (اينگيليسي زوؤن: Kate Elizabeth Winslet؛ بزارۊج ۵ اکتبر ۱۹۷۵) ايته انگلستانی بازیگر ايسه. ۲۰۰۹-۲۰۲۱سال ٚ دۊرۊن، تاىم ٚ مجله کیت وینسلت ايته جه ۱۰۰ ته تاثير گۊذار ٚ کسان دۊنىا مئن معرفي بۊکۊده. جه أ بازيگر ٚ مأرۊف ٚ فئلمان شأ به تایتانیک، د ریدر، واندر ویل، آواتار ۲، آمونیت، هملت ؤ جود ايشاره کۊدن.
سربس
جرگه:بازيگرؤن
مازندران‌محله (تۊنکابؤن)
مازندران‌محله ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ کؤترا دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۸۴ نفر (۵۳خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
دره دؤم
دره دؤم ايته جه جنت رۊبارˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
دره دؤمˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۰ نفر (۶خانوار) ايسه.
شیراز
شیراز، فارسˇ اۊستانˇ مرکز ايسه.
سيز كوه
سیزکوه ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
دميركلا
دمیرکلا ایسم ایته روستا ایسه جه فریم دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
سيدعلی كياسلطان
سید علی کیاسلطان ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
گیگاسر
گیگاسر ایته روستایی ایسه کی فومن شهرستان دورون قرار بیگیفته.
رستاق دهستان
مرکز:فرنق زیر مجموعه ها: حشمتیه امیریه دربند عباس آباد
میانده
میانده ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
نی دشت
نی دشت ایسم ایته جی روستاهان سیارستاق ییلاقی دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
كرمون
کرمون ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
2010
' 2009 « ' » 2011
جاسم ویشگاهی
جاسم ویشگاهی (زادهٔ ۱۳۶۱ [بندرانزلی]) یه مودت سرگروه (کاپیتان) ایران تیم ملی کاراته بو.
پس از اون بزرگسالان جهان طلای جام آزاد ، طلا، نقره و برنز قهرمانی جهان، طلا و نقره بازیان آسیایی بوسان و دوحه و ویشتر از ۱۰ مدال رنگارنگ از تورنمنتان موعتبر دونیا کسب بوگود.
جاسم ویشگاهی خودش اخرین افتخار افرینی در شانزدهمین دوره بازی‌های آسیایی گوانگ جو طلای بیستم کاروان ایران را بنام خودش ثبت گوده و ورزش ايران با طلاي جاسم ويشگاهي 20 بیگیفت
پره سر
پره سر ايته جه گیلان ٚ شأران رزوندي شأرستان ٚ دۊرۊن ؤ پره سر ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. پره‌سر ۱۳۴۱ سال ٚ مئن شأر بۊبؤسته ؤ ۱۳۷۶ سال ٚ مئن پره سر ٚ بخش ٚ تشکيل ٚ أمرأ، اۊن ٚ مرکز بۊبؤسته. پره سر ٚ جمعیت براساس ۱۳۹۰ سال ٚ سرايشماردن، ۷,۸۲۶ نفر ايسه.
پره سر ٚ نؤکنده رۊستا دۊرۊن ايته سيکل ترکيبي نيرۊگا فعاليت کۊنه ؤ أرده رۊستا مئن ني ايته برقاوي نيرۊگا نهأ کي ايجايي أ شأر ٚ نيازان-أ رفع کۊنده.
نام
ألبت ايته دئه نظريه ني نهأ ؤ گده کي پره تالشي زوان ٚ دۊرۊن دامنه معني-أ دهه و پره‌سر یعني شأري کي کۊ دامنه ورجه بنا بۊبؤسته ؤ با توجه به أ مؤضؤع کي جغرافيايي لحاظ ٚ جه أ شأر کۊ ورجه قرار دأره أ نظريه ني تأنه دۊرۊس ببه. أ شأر ايته زمات تالش دۊلاب نام دأشتي کي ايته جه تالش ٚ پنج ته قسمتان بۊ.
مردۊم ؤ زوان
پره سر ٚ مردۊم تالش ؤ گيلک ايسد ؤ تالشي ؤ گيلکي زوانان رائجده.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، پره سر ٚ جمعيت ۷,۸۷۵ نفر (۲,۰۲۷ خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:گيلان ٚ شأران
محمد ساعد
بندانگشتی|محمد ساعد
محمد ساعد مراغئي (۱۴۵۴ سيا ما ۱۹، تفليس تا ۱۵۴۷ أرىه ما ۲۶، تئران) ساعدالوزرا نؤمي، ايراني سياستمند ؤ پهلوي زمت دۊ دؤره ايرانˇ نؤخؤستوزير بۊ.
تفلیس
تفليس (گؤرجي مئن: თბილისი، "تبيليسی") ىکته شهره گؤرجستانˇ مئن؛ اي شهر، گؤرجستانˇ مرکزه. < جرگه:گؤرجستان
محمد ساعد
محمد ساعد مراغئي، شئخ أحمد قاضي زاده زأک، تفليس ˇ مئن دۊنىا بمأ ؤ خۊ زأکيه خۊشˇ پئرˇ همأ قفقازˇ مئن سر بۊده ؤ پترزبۊرگˇ مئن دانشگا بۊشؤ ؤ بأزۊن بۊشؤ سۊىيس ؤ لۊزانˇ دانشگا مئن درس بۊخؤنده. اۊن، جؤز فارسي، تۊرکي ؤ عربي ؤ رۊسي ؤ آلماني ؤ فرانسوي ني بلد بۊ.
سربس
جرگه:۱۴۵۴ بچئه آدمؤن جرگه:۱۵۴۷ بمرده آدمؤن جرگه:ايرانˇ ديپلؤماتؤن جرگه:پهلوي زمتˇ سفيرؤن
خرار
خرار ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
خيرسر
خیرسر ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
زردکام
زردکام ايتأ جه رۊستایان احمدسرگۊرابˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۴ نفر (۱۸ خانوار) ايسه.
2011
' 2010 « ' » 2012
اله ده
اله ده ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
گل چال سر
گل چال سر ایسم ایته روستا ایسه جه مهروان دهستان ، نکاشهرستان مرکزی بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
أرده
أرده ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، رزوندي شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ أرده دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۹۳ نفر (۱۵۵خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:رزوندي شأرستان ٚ رۊستایان
لۊلمان ٚ دهستان (فؤمن)
لولمان دهستان روستاهان
لولمان ایته دهستان ایسه فومن شهرستان مئن جی اوستان گیلان.
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:فؤمن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
انار
انار Punica Granatum درختچه‌ای ایسه خزان‌دار که البته نواحی گرم و مرطوب مین با زمستانان معتدل همیشه سبز ایسه و حداکثر اونه بلندی به 6 متر هم فارسه. میوه‌دهی انار تابستانان گرم و پاییز طولانی و خشک مین صورت گیره. پایه کروموزومی انار 8=x و اونه تعداد کروموزوم 16 تا ایسه. انار گلنا بعد 3 یا 4 سالگی درختچه ، انه سیخکان سر ظاهرا بده. دارای دمگل کوتاه به رنگان سرخ ، زرد و یا سفید با پهنای 2 سانتیمتر ایسده.
شهرستان بیرجند
بیرجند شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر بیرجند ایسه.
انار
انار گلان دارای 4 تا 8 کاسبرگ چرمی که میوه بجور  قرار دارده و تعداد زیادی پرچم با تخمدان تحتانی یا نیمه تحتانی ایسه.
انار منبع مهم آنتی اکسیدان‌ ، پتاسیم و ویتامین C ایسه .آب انار ایته جه غنی‌ترین منابع پلی فنلانه ، که ایته گروه جه آنتی اکسیدانان قوی ایسده.
بیرون پیوندان
پارسی طب
علی بوستانچی
علی بوستانچی آبکناری از خوانندگان رادیو و تلویزیون گیلان بو. اون آبکنار شین بو. بوستانچی سال ۱۳۳۹ در مسابقه خوانندگی رادیو گیلان شرکت بوکود و مقام دوم کسب بوکوده.
اونه برخی آثار :
حیدر شونجانی
حیدر شونجانی بندر انزلی میئن، در اوستان گیلان به دونیا بومو. اون ایته از بازیکنان ایران تیم ملی شنا بو که اعجوبهٔ ۱۰۰ متر کرال ایران در سال ۱۳۵۰ محسوب بوستی. اون دارای رکورد‌ان داخلی و خارجی و مقام‌های متعدد بین‌المللی ایسه.اون هتو عضو شنای تیم ملی و واترپلوی ایران در بازیان آسیایی ۱۹۷۴ بو. ایران تیم واترپولو مدال طلا فیگیفت.
علی بوستانچی
دو تا زن دارمه برار
رده :مردوم
اق مسجد روستا
اق مسجد ایسم ایته روستا ایسه جه ییلاقی ارده دهستان، رضوانشهر شهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
دۊهيزار ٚ دهستان
دۊهيزار ٚ دهستان ايته جه مازندران ٚ اۊستان ٚ دهستانان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ٚ توابع جه ايسه.
جمعيت
أ دهستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۳۲۶ نفر (۸۸۳ خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:مازندران ٚ دهستانان جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
درمؤد
درمؤد ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
درمؤدˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت بيجيرتر جه سۊ ته خانوار بۊ.
كشمش روستا
کشمش ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
قرچک
مردوم و جوغرافی
قَرچَک که ویشتر به ایسم ورامین قرچک معروفه شهری ایسه اوستان تئران جنوب مئن شهرستان ورامین مئن. قرچک به علت مهاجرپذیری فراوان، خو رشدا جی ایته روستا به شهر به‌سرعت طی بوگوده.
قرچک به‌خاطر نزدیکی به تئران، سرریز جمعیت پایتختا به‌ خودش جذب کونه که اونه علت اصلی ارزان‌تر بون مسکن در قرچک مئن نسبت به تئران ایسه.
مازۊبۊن عليا
مازۊبۊن عليا ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ کؤترا دهستان ٚ توابع جه ایسه.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
گلسو
گلسو ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
ورازگاه
ورازگاه ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
لك
لک ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
جهرم
جهرم، ایته جی شهران اوستان فارس ایسه ایران مئن. جهرم اَتا از شهرهای مهم جنوب کشور در زمینه پزشکی، کشاورزی، دانشگاهی، سیاسی و تجاری ایسه.
محمد علي شا
بندانگشتی|محمد علي ميرزا
برگه
برگه ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
لتينگان
لتینگان ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
راسته‌کنار (شفت)
راسته‌کنار ايتأ جه رۊستایان ملاسرا دهستان جه توابع شفتˇ شهرستانˇ مرکزي بخش ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۹۵ نفر (۱۳۳ خانوار) ايسه.
دوله زمين
دوله زمین ایسمه ایته روستا ایسه خرجگیل دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان.
بارگام
بارگام ایسم ایته روستا ایسه جه ییلاقی ارده دهستان، رضوانشهر شهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
تورانسر
تورانسر ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
بندپی
بندپی ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
يۊونتۊس
يۊوِنتۊس ايته باشگاه سري آ دۊرۊن ايسه أ باشگاه ویشترین قهرمانيٚ أ ليگ مئن دره. أ باشگاه مئن خورم ترين بازیکنان مثل ميشل پلاتيني ؤ زيدان ؤ دلپيرو ؤ بوفؤن بازي کۊدد ؤ هسه کريستيانو رونالدو أنٚ پيله ترين بازيکن ايسه.
حمید یگانه
دوکتر حمید یگانه در سال ۱۹۶۷ بندر انزلی میئن به دونیا بومو و بعد از طی مراحل ابتدایی و متوسطه در ا شهر برای ایدامیه تحصیل در شیمی رشته بوشو شیراز و پس از طی مراحل موختلف در شیراز و تبریز دانشگاه با اخذ مدرک شیمی پولیمر دوکترا فارغ التحصیل ببوسته و با رتبیه اوستادیاری به عوضویت هیات علمی پژوهشگاه پولیمر و پتروشیمی ایران در بومو. اون الانی در ا مرکز به درس دان و تحقیق گودن  مشغول ایسه. از اون دهها مقاله پژوهشی در ژورنالهای معتبر علمی به چاپ برسه.
علی نعمتی خراط
کمال شهر
مردوم و جوغرافی
کَمال‌شَهر شهری ایسه اوستان تئران مئن. کمال‌شهر شهرستان کرج بخش مرکزی مئن قرار داره. ا شهر شهرستان کرج غرب مئن واقع ببوسته.
حدود ۲۶۰ تا واحد صنعتی و تولیدی بهارستان شهرک صنعتی مئن دامنه بلندیان ورزان و اراضی هلجرد مئن واقع ببوسته کمال‌شهر حومهٔ مئن موستقر ایسن.
جور وا جور
کمال شهر شهرداری
علیرضا سایه بان
این فرد علیرضا سایه در سال 1396_1400کامنت هارو تسخیر کرد و باعث شد که هیت های زیادی از طرف مردم بهش بخورد،کامنت اول را نمیگذاشت ولی باز مورد عنایت مردم قرار می‌گرفت، به امید از بین‌رفتن این بی عدالتی ها/زنده باد علیرضا سایه
چروده
چروده ایسم ایته روستا ایسه جه ییلاقی ارده دهستان، رضوانشهر شهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
نؤرۊزبل
نؤرۊزبل ديلمي تقويمˇ نؤ سالˇ جشنه کي اسفندار ما آخري رۊز شنسرˇ زمأت برگۊزارأ بۊنه کي به اشتباه متداوله که گۊنن نؤرۊز ما أولي رۊز گينن. اي جشنه گالشؤن؛ گيلؤنˇ خؤرتۊ ؤ مازرۊنˇ خۊرخۊسˇ کۊ کلات ميئن گيتن. گيلکؤن اعتقاد دأنن که تش؛ ورف ؤ سرمأ کمأکؤنه، اي جشنˇ ميئن همه خۊشؤنˇ بهترين ليواسه دۊکؤنن، ساز زئنن ؤ رخص کؤنن ؤ يته پيلˇ تش واگيرؤنئنن ؤ هۊ تشه دؤرأکؤنن، شادي کؤنن ؤ دسکلا زئنن ؤ شيريني خؤنن ؤ کسنˇ ديمه خؤشأدئنن.
ايتؤ دابه کی نؤرۊزبلˇ آتشˇ دؤر آدمؤن ايتؤ خؤنن:
''گۊرۊم، گۊرۊم، گۊرۊم بل
نؤرۊز ما ؤ نؤرۊز بل
نؤسال بۊبۊن سالˇ سۊ
نؤ بدي، خؤنه واشۊ
نؤزا ؤ بۊد ؤ وابۊ
گيلکؤن هر زمت کي تش رؤشنأ کؤنن، پيلˇ نؤرۊزˇ بلˇ ىاد أردنˇ واسي، اۊنه گۊنن "نؤرۊزٚبلى" (کۊشتأى نؤرۊزˇ بل).
نؤرۊزبل امرۊزˇ فرهنگˇ مئن
نؤرۊزبل سۊ چار دهه بۊ کي دئه يادأشؤبۊ تا اينکه ۱۵۸۰ ديلمي (۱۳۸۵ هجري شمسي)يپاره رؤشنفکرؤن باني ملکۊتˇ آدمؤن کسؤنأجي اي جشنه هندئه زنده واگۊدن. اۊن پسي، نؤرۊزبل هر سال ويشتر مردۊمˇ مئن علاقمند بياته خۊشئبه تا اينکه سال ۱۵۸۴ نؤرۊزبل کي خسيل دشت بۊ ۱۰,۰۰۰ نفر آدم بمأ کي هۊ سال تا اي جشنˇ جۊلؤ بيتن ؤ اۊ سال تا پسي نؤرۊزبل بي مجوز برگۊزار بنه. با اينکه اي چن ساله اجازه ندأن کي اي جشن قانۊني بۊبۊن ولي هر سال اي جشنˇ آتش رؤشنأ بؤ.
مۊسيقي مئن
اي جشن يکته شعر ؤ سۊرۊد دأنه خۊشئبه کي هۊ گۊرۊم گۊرۊم گۊرۊم بل... شعره. ولي اي سالؤن چنته آهنگ أني نؤرۊزبل ئبه چأگۊده بۊبؤ کي نؤمي ترين بهرام کريمي کاره کي اينˇ ترانه ايتؤ سرأگينه:
شيرۊد
شیرود ایته جی شهران اوستان مازندران ایسه که شهرستان تنکابن بخش مرکزی مئن واقع ببوسته.
ا شهر تیر ماه ۱۳۸۴ مئن به استیناد قانون تعاریف و ضوابط کشوری تقسیمان با تجمیع روستاهان «واچک»، «مجتمع فرهنگیان»، «برامسر»، «رمج محله»، «کچانک»، «لپاسر»، «کاسه گر محله»، «شاغوزکله»، «بالا شیرود»، «محمدآباد»، «تمی جانک»، «خزر کنار»، «میاندج محله»، «رشیدیه»، «زوج محله»، «لشتو»، «همت آباد» و «شریف آباد» با روستای «شیرود» جی توابع دهستان گلیجان شهرستان تنکابن بخش مرکزی اوستان مازندران مئن تشکیل ببوسته.
فرهنگ گیل و دیلم
کتاب فرهنگ گیل و دیلم؛ اولین فرهنگ فارسی به گیلکی ایسّه که اونه خودابیامورز، محمود پاینده لنگرودی جمع آوری بوگودای.
سيلاب كش
سیلاب کش ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
دراز زمين
دراز زمين ايته جه جنت رۊبارˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
دراز زمينˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۸ نفر (۷خانوار) ايسه.
رؤژاوا
کوردؤن، سۊريه کوردستانه رؤژاوا دخؤنن. رؤژاوا، کۊردي مئن هۊ خۊرخۊس بنه ؤ سۊ ته کانتؤن دأنه. رؤژاوا ۲۰۱۳ ميلادي نؤوامبر خۊ خۊفرمانئه هأىته. اي خۊفرماني ىکته جۊمبش ٚ پسي بۊ کي جنسيتؤن ٚ برابري ؤ ديک ٚ دؤمؤکراسي ؤ اقوام ؤ مذهبؤنˇ آزادي ؤ ضدسرماىه بؤن ٚ ئبه سرأىته بۊ.
گأستن
گأستن يکته تؤليدˇ مثل کۊنۊشه گه کير شۊنه کۊسˇ ميئن ؤ آخر سر کلˇ اؤرگاسمˇ أمرأ در صۊرتي که کلˇ اسپرمؤن ماده تنˇ ميئن بشي يکته از اي اسپرمؤن، ماده تؤخمکˇ أمرأ لقاح کؤنه ؤ نۊطفه دبۊسته بۊنه. گأستن آدمؤنˇ ميئن دؤ جۊره همجنس گايي ؤ ديگرجنس گايي.
سربس
جرگه:گأستن
رؤژاوا
رؤژاوا مئن دۊ ته أصلي سياسي جرىان کسؤنأجي زۊر دأنن: دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزبه (PYD) ؤ کۊرد ٚ ميللي شؤرا. اي دۊ ته جرىان سال ۲۰۱۲ ميلادي عراق ٚ أربيل ٚ مئن، مسعۊد بارزاني وساطتأ جي، کۊردي پيله شؤرا چاگۊدن کي اين ٚ مئن هر دۊ ته جرىانأ جي برابر آدم ايسأ. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG)، دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حزب ٚ نظامي باله کي کۊردي پيله شؤرا بنا نأن ٚ پسي بۊبؤ اي شؤرا نظامي بال.
سۊريه دؤلتˇ جير
دههٔ ۶۰ ميلادي جي، سۊريه دؤلتˇ رسمي سياستؤن (کي ىپاره اي سياستؤن، تعريب‌ ىا عربأگۊدن دۊخؤنده بنن) کاري بۊده کي کۊردؤن عملاً بۊبۊن درجه دؤ شهروند. ايتؤ کي سۊريه کۊردؤنˇ خئلي حقؤن ايشؤنأجي هأىته بۊبؤ. دؤلتي اداره'نˇ مئن مننيسن استخدام بۊبۊن ىا ويزا مننيسن هأگيرن ؤ حتی زمينˇ صاحاب مننيسن بۊبۊن.
سۊريه کۊردستان (رؤژاوا) هم نفت دأنه هم گاز، هم تينه پمبه ؤ زىتۊن چاکۊنه امما اينکه کۊردؤنˇ تابعيت لغو بۊبؤ ؤ اينکه عربؤنه نيشانئن کۊردؤنˇ سامؤنˇ مئن، اۊ سامؤنˇ مئن بيعدالتي ويشترأبؤ.
رؤژاوا جنگ
سۊريه دیریني جنگˇ زمات، داعش خأستی أ شهره بگیره. کؤباني دؤرˇورˇ سامؤن همه داعشˇ دس دکته ؤ کؤباني محاصره ببؤ.
أ جنگ سال ۱۵۸۸ گیلکی شرو بوبؤسته و أ زمات داعش تا بتانسته أ شهره جقأیته. داعش سو جبهه جي کؤبانیه فوتورکسه ؤ کلسیا طرفˇ جي شهره دیرین بمأن ؤ خوشؤنˇ پرچمه بوجؤر ببردن. ولي کوردؤن هنده بئسأن ؤ خوشؤنˇ شهرˇ جي دفاع بودن.
سال ۲۰۱۲ میلادی اواسط، بشار أسدˇ أرتش کي خو مؤخالفؤن همره جنگسه‌دبو، رؤژاوا سامؤنˇ جي پس بنیشته ؤ رؤژاوا سامؤن دکته خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)ˇ چریکؤنˇ دس. اي چریکؤن هو عراقˇ پیشمرگؤن نین. ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ اي دوته خلقي أرتش، جهاديئن (داعش)ˇ همره جنگسه‌دبؤن ؤ همزمان حأسأکه مئن ني بشار أسدˇ رژیمˇ همره جنگ کأدبون.
بیلاخره ۲۰۱۵ ژانویه ۲۶، کؤباني چریکؤن، داعشه بسر بنن ؤ شأره رها کؤنن ؤ بازون کؤبانی کؤنترؤل خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) دس دره.
رؤژاوا جنگ مئن، باخي کشورؤنˇ جی‌م، آدمؤنی بشؤن ؤ خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌نه بپیوستن ؤ بکوشته‌م ببؤن. یپاره نظر اینه کي رؤژاوا جنگ، اسپانیا انقلابه مؤنه ؤ تفاقی کي کؤباني ؤ رؤژاوا مئن دکته‌دره أزا انقلابه.
۲۰۱۴ آگؤست، داعش فرسئن سنجار ؤ عراقˇ أرتش ؤ عراقي کوردؤنˇپیشمرگؤن، ایزدیئنه وابدأن ؤ ایزدیئن ني داعشˇ ترسˇ جي کلسا طرفˇ کوهؤنه بروتن. داعش، ایزدیئنˇ مئن کوشتار بوده ؤ دیهاتؤنˇ مردأکؤنه بکوشته ؤ چن صد زن ؤ زأکه تجاوز بوده ؤ برده بیته یا واداشته کي داعشˇ آدمؤنˇ همره ازدواج بکونن. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)، بیدینˇ سنگینˇ اسلحه ؤ بیدینˇ هوایی نیرو، سوریه جي بشؤن عراقˇ کوهؤنˇ طرف ؤ یکته راشی وابودن ایزدیئنˇ بیرین أمأن ئبه.
رؤژاوا جۊمبشˇ فلسفه
رؤژاوا جۊمبش، دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم ؤ اۊجالانˇ نظرؤنأ جي پۊر أثر هأىته.
بۊکچين ؤ اۊجالانˇ تأثير، رؤژاواىˇ سر
أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان
دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن پ.ک.ک حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اؤجالان راجه به لئنينيسم ؤ مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی مۊری بۊکچىنˇ کارؤنه بخؤنده.
اۊجالان ؤ بۊکچينˇ رابطه، کتابؤنه خؤندنˇ جي پيشتر بۊشؤ ؤ بنابۊدن کسکسؤن ئبه نامه نيويشتن ؤ اي نامه'نˇ مئن اۊجالان خۊشه بۊکچينˇ شاگرد دۊخؤنده ؤ اينأجي بخأسته کي همديگره بىنن. بۊکچين ولي اينأجي پيرتر بۊ کي بۊتؤنه اي کاره بۊکۊنه. بۊکچينˇ مرگˇ پسي، قنديلˇ کۊهؤنˇ مئن، پ.ک.ک اين ئبه مراسم بىته.
بۊکچينˇ چنته أصلˇ ايده'ن اۊجالانˇ سر ؤ هيتؤرأني رؤژاوا جۊمبشˇ سر پۊر أثر بنأ. اجتماعي محلشناسي (Social Ecology) ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ کؤمؤنگراىي (Communalism) چنته ايده بؤن کي کسؤنأجي بۊبؤ "دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم"ˇ ايده اۊجالانˇ ئبه.
ىکته کتاب کي رؤژاوا جۊمبش اۊنأ جي پۊر تأثير هأىته "دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم" ايسه کي عبدالله اۊجالان بنويشته. اي کتابˇ مئن اۊجالان حقسأى کأدره کي قؤمي هؤويتؤنˇ مسأله' حل گۊدنˇ ئبه ىکته راشي بياجه جغرزˇ دؤلت-ملت. اي کتابˇ مئن، صفحهٔ ۲۱ راجه به دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم بنويشته دأنه: "اي جۊر فرمان دأن ؤ کارکياگرئه شأنه سياسي کارکياگري ؤ دؤمؤکراسي دۊخؤندن کي بي دؤلته." ىا هي صفحه مئن نيويسنه "دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم، باخيˇ سياسي جرگه'ن ؤ دسته'نˇ پيش بازه، نرم ؤ چنفرهنگي ؤ ضدانحصار ؤ اجماعگرا ايسه. محلشناسي (Ecology) ؤ فئمئنيسم اينˇ أصلˇ کانۊنؤن ايسن."
خۊفرماني هأىتن
وختي کي سۊريه مللي شؤرا ؤ کۊردˇ مللي شؤرا جمأبؤن تا سۊريه آىنده به تصميم بگيرن، دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزب دعوت نۊبؤ. وختي اي گردˇکله 'نˇ مئن کۊردؤنˇ سامؤنˇ خۊگرداني سر گب بۊبؤ، سۊريه مللي شؤرا اي خاسته نامنطقي دؤنس ؤ گۊت شاىد اجتماعي خۊگرداني قبۊل بۊبۊن امما سياسي خۊگرداني نأ!
۲۰۱۲ ژۊيه، جنگ هکشئه دمشقه. وختي جنگ هرسئه سۊريه پاىتخته، سۊريه دؤلت تصميم بىته خۊ أرتشه کۊردنيشين سامؤنˇ جي بيرين هأکشه ؤ اۊشؤنه مئني سامؤنˇ مئن گردأگيره؛ ىعني اؤره کي جنگ دىته بۊ.
وختي سۊريه أرتش رؤژاوا جي بۊشؤ، تۊنداتۊند، خلقˇ دفاعˇ جرگه'ن اۊ سامؤنˇ مئن سازمان بىتن. ىپاره نيرۊؤن کي سۊريه دؤلته وفادار بؤن ؤ رؤژاوا مئن بۊمؤنسه بؤن، وختي شهرؤن تخليه بۊبؤن، نظامي کؤنتؤرؤله هأدأن کۊردؤنˇ سياسي-نظامي نيرۊؤنه. کۊردؤن خۊشؤنˇ استراتئژي نؤمه بنأن سومي راشي : "نأ دمشقˇ رئژيم، نأ اينˇ اپؤزؤسيؤن".
رؤژاوا سرکرده'ن هي جا سيواىي ؤ استقلالˇ گبه نزئن ؤ حتی خۊشؤنˇ اجتماعي قرارˇ نسقˇ مئن سۊريه تماميت ارضي سر تأکيد کؤنن. ايتؤ نظر هأنه کي اي مأسمک ايشؤنˇ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ جي آؤ خؤنه کي دئه ايشؤن ئبه مسأله سيواىي ؤ ىکته تازه دؤلت-ملت چاگۊدن نئه.
کارکیاگری
سال ۲۰۰۳ میلادي، پ.ک.ک کي تورکیه مئن یکته پیله غیرقانوني حئزب ایسه کوردؤنˇ شی، سۊريه مئن دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزبه (PYD) بنابنأ. ۲۰۱۴ میلادي اي حئزب (پ.ی.د) رؤژاوا مئن، هرته کانتؤنˇ مئن یکته حؤکومتی سیستم چاگوده کي جیر به جؤر بو. یک جور سیستم کي سیاسی تصمیمؤنه محلی شؤراؤنˇ جي گینه ؤ اجتماعی خدمتؤن ؤ حؤقوقي مسائل، هو محلˇ شهروندؤن ؤ یکته ساختارˇ جي اداره بنه کي اي ساختار، دؤمؤکراتیک اجتماعي جؤمبش (TEV-DEM)ˇ چترˇ جیر شکل بیته. دؤمؤکراتیک اجتماعی جؤمبش، همه جور اعتقادی جرگه آدمؤنه کي کانتؤنˇ مئن ایسأن شامل بنه کي هرته ممکنه چنته حئزبه نماینده ببون.
سال ۲۰۱۴، ژانت بیل کي خودش هو سال تا دسامبر، جزیره کانتؤنˇ مئن ایسأبو، کانتؤنؤنه ایتؤ شرح دئنه:
وابینˇ مردومی شؤراؤن، کارکیاگری ؤ اقتصادي مسائلˇ سر (أشغال جیمأگودن، گرمایشی سیستم، زمینˇ مالکیت ؤ شرکتؤنˇ ایلجارˇ مورسؤن) تصمیم گینن. کؤمؤنؤن ؤ شؤراؤنˇ مئن ناقلن صدی چل زنأکؤن ایسأن ؤ پ.ی.د چون خأست کی سؤنتی جنسیتی روابطˇ مئن انقلاب بکونه، همه‌ته سطحˇ مئن زنأکؤن‌ئبه بدنه‌ی موازی چاگوده.
رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيک اقليمˇ مؤسسؤنˇ مجلس
سال ۲۰۱۶ ميلادي، مارسˇ ۱۶ ؤ ۱۷ رميلانˇ مئن (جزيره کانتؤنˇ مئن) رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيک اقليمˇ مؤسسؤنˇ مجلس تشکيل بۊبؤ ؤ اي مجلسˇ مئن ۲۰۰ نفر نماينده ايسأبۊن کي کۊردستانˇ أفتؤپردچين (غرب) ؤ سۊريه شمالˇ ملتؤن أجي بۊن. اي نيشتˇ فيچينˇ بيانيه مئن تأکيد بۊبؤ کي فدرال دؤمؤکراتيک تضمين کؤنه کي همه ته قؤمي ؤ ديني جرگه'ن سۊريه آينده مئن ياور بۊبۊن.
اي مجلس خأ خۊشˇ فعاليته ايتؤ سرأگيره کي سياسي ؤ اجتماعي ساختارؤن ؤ قانۊن تدوين گۊدنˇ مئن کۊنۊش بکۊنه.
بندانگشتی|رؤژاوا چار ته کانتؤن: [[عفرين (نارنجي)، کؤباني (سۊرخ)، شهبا (بنفش)، جزيره (سبز).]]
اجتماعي قرارˇ نسق
رؤژاوا اجتماعي قرارˇ نسقˇ مئن شأنه سۊ ته أصلˇ مأسمکˇسر دس نأن: زنأکؤن ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ هؤويتˇ مئن چنجۊرگي (Pluralism).
اي نسقˇ سومي بندˇ مئن جزيره کانتؤنˇ گب بۊبؤ ؤ اين کي اي کانتؤنˇ آدمؤنˇ ديني ؤ قؤمي چنجۊريه رسميت شناسنه ؤ کۊردؤن ؤ آشۊريئن ؤ چئچئنيئن ؤ أرمنيئن ؤ مۊسلمانؤن ؤ مسيحيئن ؤ ايزديئنˇ مئن ىکته سؤني زيندگيه خأنه. اينˇ بيسˇسومي بندˇ مئن ايتؤ بمأ دأنه کي هرکي حق دأنه خۊ قؤمي ؤ فرهنگي ؤ زواني ؤ جنسيتي حۊقۊقه بدأره. بيسˇىکؤمي بندˇ مئن، بشرˇ حۊقۊقˇ جهاني اعلاميه ؤ بشرˇ حۊقۊقˇ تمؤمˇ جهاني کؤنوانسيؤنؤنه رسميت شناسنه. بيسˇ نؤهؤمي بندˇ مئن گۊنه زن ؤ مرد زاکۊن (قانۊن)ˇ يش برابرن.
سال ۲۰۱۶ ميلادي، جۊن ۲۷ ؤ ۲۸، رؤژاوا فدرال دؤمؤکراتيک اقليم (سۊريه شمال)ˇ مؤسسؤنˇ مجلس، رميلانˇ مئن بنيشتن تا اجتماعي قرارˇ نسقˇ پيشنيويسه نهايي بکۊنن. اي اجتماعي قرارˇ نسق يکته پيشاشۊ (مقدمه) دأنه باني يازده فصل ؤ ۸۵ ته قانۊني ماده.
اي نسقˇ پيشاشۊ مئن تأکيد بۊبؤ کي رؤژاوا-سۊريه شمالˇ خلق، فدرال دؤمؤکراتيکˇ سيستمه بئترين سيستمي دؤنه کي تينه اقليمˇ تمؤمˇ قشرؤن ؤ خلقؤن ؤ دينؤنˇ حقۊقه بجا بأره.
اسك
اسک ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
رؤژاوا
اجتماعي قرارˇ نسق
رؤژاوا-سۊريه شمالˇ اجتماعي قرارˇ نسق، قاميشلؤ بنأ فدرال دؤمؤکراتيکˇ اقليمˇ مرکز ؤ أولي فصل أجي پنجۊمي ماده مئن تصريح بۊده کي رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيکˇ اقليمˇ پرچم (بيدۊق)، دؤمؤکراتيک ؤ فدرالي سۊريه پرچمˇ همرأ خأ جؤر بۊشۊن.
سومي ماده مئن تأکيد بۊبؤره کي اي اقليمˇ مئنˇ تمؤمˇ زبؤنؤنˇ آمۊجش، تمؤمˇ سطحؤنˇ مئن آزاد ؤ برابره. هفتۊمي ماده گۊنه کي اي نسق نخأنه يکته تازه کشور ؤ طبقاتي جامعه' بنا بني بلکي خأنه يکته دؤمؤکراتيک سيستم بنابکۊنه کي جامعه زۊرˇ سر بنا بۊبۊن ؤ دؤلتˇ نقشه محدۊد بکۊنه ؤ اۊنه چأکۊنه يکته سيستم کي خالي هماهنگ کؤنه.
أولي فصل أجي، پؤنزه تا هيودهۊمي ماده'نˇ مئن تمؤمˇ اجتماعي ؤ سياسي ؤ فرهنگي سطحؤنˇ مئن، مرد ؤ زنˇ برابري‌ئه تضمين بۊده.
سربس
جرگه:سۊريه
طبق ده
طبق ده ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
وانداركش
واندرکش ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
موسی اباد
موسی اباد ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
زين الدين زيدان
زین‌الدین یزید زیدان (به فرانسوی: Zinedine Yazid Zidane) ايته بازيکن بو و هسه سرمربی فۊتبال ايسه. زيدان أ زمان که بازيکن بۊ يۊونتۊس ايما رئال مادريد مئن بازي کۊدي ؤ افتخارات زيادي فیگیفته ؤ هسه که سرمربي ايسه بتونسته سو بار اۊرۊپا قهرماني ليگٚ رئال مئن فگيره.
انجیر
انجیر درخت که اونه ایسم علمی فیکوس (Ficus) ایسه جه خانواده (Moracee) موراسه ایسه و دارای 600 گونیه. که ویشتر وحشی یا زینتی ایسده مانند درخت معروف به درخت کاتوچو (فیکوس الاستیکا) که هم زینتیه و هم صنعتی. فیکوس بنگالنسیس و فیکوس رلیگیوزا انواع زینتی ا گیاه ایسده که تزئینات مین و به عنوان آپارتمانی گیاه مصرف زیادی داره.
انواعی که باغبانی مین مصرف واسی مورد ایستفاده قرار گیرده عبارتده جه: فیکوس کاریکا ، فیکوس پالماتا و فیکوس پودوکاریکا. فیکوس کاریکا همان انجیر معمولی ایسه که به عنوان میوه مورد ایستفاده قرار گیره. ولی فیکوس پالماتا و فیکوس پودوکاریکا ویشتر تلقیح انواع انجیر خوراکی واسی کاشته به.
كاغذی
کاغذی ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
بازقلعه ملک
باز قلعه ملک ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران. محمد علی افراشته جی فارسی شعر و ادب مشاهیر و گیلکی شعر پیشگامان و ایرانِ اجتماعی طنز پیله کسان  بازقلعه ای بو.
شهرستان درمیان
درمیان شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر اسدیه ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: قهستان
شهر: طبس مسینا
کورچ
جه 16 شهریور شوروع به تا 14 مهر.
پیوندان
ویکی فارسی
سردار جنگل ٚ دهستان
سردار جنگل دهستان روستاهان
سردار جنگل دهستان ایسمه ایته دهستان ایسه فومن شهرستان مئن جی اوستان گیلان.
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:فؤمن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
مازۊچال (تۊنکابؤن)
مازۊچال ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ کؤترا دهستان ٚ توابع جه ایسه.
شلمان روخئونه
شلمان روخئونه šholmon roxonæ؛ بعد̌ سیفید رود جی، گیلون̌ پیلو روخئونه ایسّه که املش̌ ناتشکوه جی راه دکئنه و چمخاله̌ نزدیکی ئن، کاسپی دریا مئن خو آبه کئلبنه.
مازۊچال (تۊنکابؤن)
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۹ نفر (۱۳خانوار) بۊ.
پرنده
=گیلون̌ پرنده ئن=
سه‌هيزار ٚ دهستان
سه‌هيزار ٚ دهستان ايته جه مازندران ٚ اۊستان ٚ دهستانان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ٚ توابع جه ايسه.
جمعيت
أ دهستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۱,۳۰۸ نفر (۴۸۸ خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:مازندران ٚ دهستانان جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
پائين تنورود
تنورود ایسم ایته جی روستاهان اطاقور دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
يه شؤ بۊشؤم رۊخؤنه (منظۊمه)
یه شؤ بشئوم روخئونه، گیلکی شعر. ئون̌ کیتاب̌ محمود پاینده لنگرودی ایسّه که اونه در سال 1338 ه.ش بوگوفته. بعد ئن اونه 1358 مئن منتشر بگودا. یه شو بوشئوم روخئونه) ،که در سال 1358 ه.ش چاپ ببوسته اون در ا منظومه به گویش گیلکی، جی صداقت لنگرود̌ مردمان و اوشان مهربونی ئن بوگوفته.
اۊرۊپا قهرماني ليگ
اۊرۊپا قهرماني ليگ (اينگيليسي مئن UEFA champions league بوخونده به)  ايته ليگ اۊرۊپا دۊرۊن ؤ یۊفا مئن ايسه که خوجير ترين تيمؤن أز کيشورانٚ اۊرۊپایي أنٚ مئن بازي کۊنن. رئال مادريد ویشترین قهرمانيٚ أ ليگ مئن دره ؤ سالٚ ۲۰۱۹ ليورپۊل بتونسته قهرمان ببه.
دال خاني
دال خاني ايته جه چل شهيدˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
دال خاني مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۶۱ نفر (۱۵خانوار) بۊ.
لیدی گاگا
استفانی جوآن انجلینا جرمنوتا (اینگیلیسی: Stefani Joanne Angelina Germanotta) (بزائه ۲۸ مارس ۱۹۸۶) که با نوم هونری لیدی گاگا (اینگیلیسی: Lady Gaga) شناسی بو، خووننده، ترانه‌سرا و آهنگساج آمریکایی‌ئه، که ویشتر به‌خاطر کار سبک الکترونیکا داخل شناسیه بوو.
جرگه:خؤندنکسؤن
نوشهر
جور وا جور
متن پعنوان پیوندررنگ
متن عنوان
] '' ==
خيرودكنار
خیرودکنار ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
چوپان بنه اجند
چوپان بنه اجند ایسم ایته روستا ایسه جه مهروان دهستان ، نکاشهرستان مرکزی بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
شيرچاك
شیرچاک ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
زازا
زازا يا ديملي مردۊمي ايسيد کي تۊرکيه خۊرتاوˇ ميئن زيندگي کۊنيد ؤ أشأنˇ زوان زازاکي ايسه. أشأن ديلمياني ايسيد کي قرن ۱۰-۱۲ ميلادي گيلانˇ جه مۊهاجرت بۊکۊديد.
سربس
جرگه:أقوام
ییلاقي دارستان
ییلاقي دارستان ايتأ رۊستا جه رۊستایان بخش مرکزی رۊبار شهرستان اۊسسان گیلان دۊرۊن ایسه. ییلاقي دارستان مردۊم به زوان گيلکي با لهجه رۊباري گب زنيدي.
أ رۊستا دامنه پشت کوه رۊ واقع بۊبۊسته و جه مسیر رۊستم آباد قابل دسترس ايسه.
اريه
گالشی تقويم ِ مئن، سوومين ما ايسسه و پييز ِ مئن دوومين ما. 15 مهر هجری شمسی جی سراگينه تا 14 آبان. اريه (aryə) يا (aryā) گيلکی ايسسن کی فارسی مئن «گرامی» و «ارجمند» و «برگزيده» معنی‌يه دئنن.
دؤبخشر
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۸۷۰ نفر (۲۸۸ خانوار) ايسه.
چنجه
چنجه ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
علی درویش زاده
در ۱۳۱۴ در بندر انزلی به دونیا بومو. در سال ۱۳۳۴ دیپلم طبیعیا در خو زادگاه فیگیفت و در سال ۱۳۳۷ خو لیسانسا از تئران دانشکده علوم فیگیت و ضمن اعزام به فرانسه در سال ۱۳۵۰ بتانسته خو  پترولوژی دکترای تخصصیا از کلرمون دانشگاه فگیره و سال 1363 به کرسی استادی تئران دانشگاه دست پیدا کونه. left|thumb|علی درویش زاده
در سال ۱۳۷۲ به عونوان اوستاد نمونیه دانشگاهان کشور از تئران دانشگاه اینتخاب ببوسته. اون عضو پیوسته جمهوری اسلامی ایران فرهنگستان علوم ایسه و در سال ۱۳۸۰ به عونوان چهره ماندگار عرصهٔ علم زیمین‌شناسی در اولین همایش چهره‌های ماندگار برگزیده ببوسته.
تۊتکابؤن
تۊتکابؤن ايته جه گيلان ٚ شأران، رۊبار ٚ شأرستان ٚ مئن ايسه. أ شأر رحمت‌آباد ؤ بلۊکات ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. تۊتکابؤن ىا تۊتک‌بؤن اي زمات مرکز پرورش نۊغان بۊ ؤ تۊت ٚ دار اۊيه فراوان بۊ هأن ٚ وأسي أ شأر ٚ نام-أ تۊتکابؤن بنأده.
تۊتکابؤن در حدۊد شانزده کیلؤمتري رۊبار ٚ خۊرتاوي کلسيا ؤ حدۊد دۊ کیلؤمتري رۊستم آباد ٚ خۊرتاو ؤ در حدۊد دۊوازده کیلۊمتري درفک ٚ خۊرخۊس قرار دأره. أ شأر دۊ ته جؤرمحله ؤ جيرمحله بخشان ٚ جه تشکیل بۊبؤسته دره ؤ ايته پۊرد ٚ أمرأ کي ايسپي‌رۊ سر چأکۊده بۊبؤسته رشت - قزوين ٚ أصلي را مئن قرار دأره.
تۊتکابؤن رۊبار ٚ زلزله زمات تقريبا ویران بۊبؤست ولي دۊواره اۊن-أ چأکۊدد.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، تۊتکابؤن ٚ جمعیت ۱٬۶۴۱ نفر (۴۷۳ خانوار) بۊ. أ شأر ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۱,۵۱۰ نفر جمعيت دأشتي.
زوان
تۊتکابؤن ٚ مردۊم گيلکي زوان-أ رۊباري لئجه أمرأ گب زنئده.
سربس
جرگه:گيلان ٚ شأران
تۊل ٚ لات
تۊل ٚ لات ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، رۊدسر ٚ شأرستان، رحيم‌آباد ٚ بخش ؤ رحيم‌آباد ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۸۴۱ نفر (۲۱۴خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:رۊدسر ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
گَبَر
گَـبَر یا کَفات به فارسی اَبیا اَنه نام ایسّه که به لاتین Scolopax  rusticola نام داره و توک درازه.
زيت سفلی
زینت سفلی ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
جنگ اکهازاما
جنگ اُ کِهازاما
نوبوناگا هزار و پونصد نفر اَمرَه راه دَکَفته ولی ایپچه از خو سربازانَ بوقا دورون داره و اوشانه دستور ده کی ایتا عالمه خوشانه بیدوق و پرچمه جور بدارید. تا دشمن فریب بُخوره که اصلی سپاه بوقا دورونید.کوچی اودا ارتش، دامون میَن، کَله بَست ایماگاوا نزدیکَ بوستید. ایماگاوا ساموراییَن چوم براه فوتورک خوردنَ نشدید. زَواله آفتاب بو. تاریخی نوشتیَن بوگوفتید ایماگاوا خو گذشته پیروزین واستی جشن بگیفته بو. آواز و چپلا زین و ساکی. بعدازظهر گورخانه و وارش بیگیفته. هینگامی وارش تومانه بو. نوبوناگا سربازان راه دَکفتید شومالِ کَله بست. ایماگاوا سربازان خوشانه نظم از دست دیهید اودا سربازان جولو. ایماگاوا چپِ سپاه بی دفاع و یاور بُوبوسته ایماگاوا یوشیموتو اَ رویدادَ بی خبر بو، گمان گودی خو سربازان توره سر ببُوستید ولی ایپچه گُذره به دوشمن فوتورک پی بره ولی خیلی زمات نگذره ایتا سامورایی خو پیشدارِ اَمره اونَ از پای درآوره و دِه ایتا سرباز هم یوشیموتو سَر واوینه. جنگ که تومانه بوسته ایماگاوا سربازان که جنگ میَن جیویشتید و ببُوستید پا بِگُریز وارد اودا سپاه بُبوستید توکوگاوا ایاسو از اوستان میکاوا از پیله کسانی بو که به  نوبوناگا بِپیوست و خیلی زماتَ اونه وفادار بو و تا زمانی که نوبوناگا زنده بو اون ورجا بیسا.
داق لنگه
داق لنگه ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
داق لنگه مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۵ نفر (۵خانوار) ايسه.
همرودبن
همرودبن ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ کؤترا دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۰ نفر (۲۶خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
گیژگال
گیژگال giźgâl که اَنه ایسم دیگر گیجگال gijgâl ایسّه، فارسی زبون مئن جیجاق ناُم داره و مازو داُنه فراوان خوره. اَ پرنده نام علمی Garrulus glandarius ایسه.
بازنشين سفلی
بازنشین سفلی ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
آريزؤنا
بندانگشتی|آریزونا ایالت ، آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤنˇ نخشه سر آریزونا (اینگیلیسی:Arizona) ایتا آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤنˇ خۊرخۊسي نسا ایالتˇ نام ایسه. آریزونا جه نسا مکزیک أمره ، جه کلسیا یۊتا ، جه خۊرتاو نئومکزیکو و جه  خۊرخۊس کالیفرنیا أمره مرز دره. گرأند کنیؤنˇ دره کی آمریکا طبیعی و ملی نماد ایسه ، آریزونا دورون تا یۊتا ایالتˇ مرز واقع بوبوسته. جغرز کلسیایی صارا مئن کی پوشش جوغرافیایی استپی ایسه ، آریزونا جوغرافیا نیمه بیابانی و بیابانی و اونه آب و هوا گرم و خشک ایسه. راکی رشته کوه وأسی باعث بوبو کی اختلاف دما شب و روج مئن زیاد ببه. آریزونا ششمین پیله ایالت آمریکا مئن ایسه. ویشتر ایالتˇ جمعیت ، شهران دورون زندگی کونید و شهران فاصله گلف ایسه. قرن بیستم پسی ، آریزونا جمعیت زیاد بوبو و شهران و مناطق حومه رشد بوگوده. باخی باور دأرید کی آریزونا نام جه ایتا باسکی لوغت (haritz ona) جیگفته بوبوسته کی اونه معنی ″خوجیر بلوط″ ایسه. باخی نی عقیده دأرید کی آریزونا ایتا سرخپوستی لوغت به معنی ″کوچی بهار″ ایسه.
آریزونا پیلیگی ٢٩٥,٢٣٤ کیلومتر موربع ایسه و اونه مرکز و پیله ترین شهر فینیکس ایسه. ایالتˇ جمعیت سال ٢٠١٩ سرشوماری مئن ٧,٢٧٨,٧١٧ بو. آریزونا آب و هوا تابستان مئن گرم و زمستان دورون معتدل ایسه. آریزونا دورون جاذبه گردشگری پور وجود دره و أ ایالت مئن پارک ملی و خوجیر مناطق طبیعی و تاریخی جیگاهان فراوان نهأ. جه آریزونا معروفترین جیگاهان ، گرأند کنیؤنˇ دره و کولورادو روبار شأ نام بوردن.
سال ١٥٩٨ مئن ، اسپانیایئن به آریزونا ورود بوگوید و اونه مستعمره چگودید و تا سال ١٨٢١ ، آریزونا مستعمره و ایتا بخش جه اسپانیا امپراتوری بو. مکزیکˇ آزاتی پسی ، ایتا پاچه زمات دورون مکزیکˇ صارا بوبو. آمریکا ؤ مکزیکˇ جنگˇ پسی ، آمریکا بتأنسته آریزونا-یه فوسینه و ضمیمه خو قلمرو بوکونه. سال ١٨٥٤ مئن ، آمریکا به ازای ده میلیون دلار ، بطور کامل دو تا ایالت آریزونا و نئومکزیکو ، مکزیکˇ دولت ورجا بیه. هؤ سالان مئن بو کی اولین معدن مس آریزونا مئن واموجه بوبو و تا سال ١٩٥٠ ، مس اصلی ترین و پیله ترین صنعت ، آریزونا دورون بو. آریزونا ١٤ فوریه ١٩١٢ بطور رسمی بعنوان چهل و هشتمی آمریکا ایالت بوبوسته.
تاریخ
إسپانیایئن اولین اۊرۊپایئن بید کی سال ١٥٣٩ میلادی مئن ، آریزونا-یه ورود بوگودید. اوشان بیشناوسته بید کی آریزونا مئن معدن طلا فراوان نهأ. إسپانیایئنˇ اولیه سالان حضور ، ویشتر مذهبˇ تبلیغ و واموجستن طلا دوارسته. سال ١٧٧٥ مئن ، إسپانیایئن خوشانه اولین کله بست و جاجیگاه فورت توسان (اینگیلیسی: Fort Tucson) - (اسپانیایی زوؤن: Tucson Presidio) مئن چگودید. جه سال ١٨٤٨ ، آمریکا ؤ مکزیکˇ جنگˇ پسی، آریزونا ایتا آمریکایی ایالت بوبو و آمریکا صارا-یه اضافأ بوسته و آخر بسر سال ١٨٥٣ مئن ، آمریکا ، آریزونا نسایی صارا-یه مکزیک ورجا بیهه تا آریزونا بطور کامل ایتا آمریکایی ایالت ببه. آریزونا تاریخ غنی و پورقدمت ایسه و جه سابقه زمأت پور سرخپوستان جاجیگاه بو. آریزونا مرکز درگیری اۊرۊپایئن و آمریکا بومیان بو و جنگان زیادی اوشانه مئن ایتفاق دکفته. هسأ چهارده تا سرخپوستی کوگا (قبیله) ، آریزونا مئن زندگی کونید.
تخمین بزه بوبو کی سرخپوستان جه ١٢٠٠٠ سال پیش ، أ منطقه دورون ورود بوگودید. باخی جه سرخپوستی قبایل اوشانه سابقه و قدمت پور ایسه. ایتا جه قدیمی ترین آمریکا بومیان ، هوپی نام دره. هوپی مردومان جه قرن دوازدهم میلادی ، آریزونا مئن زندگی کونید. اوشانه محل زندگی قدیمی ترین محل زندگی آمریکا مئن ایسه.
جۊغرافی
بندانگشتی|[[گرأند کنیؤنˇ دره کی ایتا پارک ملی و طبیعی و آمریکا ملی نماد ایسه]] آریزونا ابتدا ایتا قسمت جه نئومکزیکو ایالت بو اما جه فوریه ١٨٦٣ ، ایتا ایالت مستقل بوبوسته. آریزونا جه لحاظ زمین شناسی مورد توجه ایسه. گرأند کنیؤنˇ دره و کولورادو روبار دوتا توریستی و خوجیر جیگاه ، آریزونا مئن ایسید. آریزونا صارا-یه ، رشته کوه ، فلات ، روبارˇ حوضه و بیابانی زمینان سراسر حدود بوگوده. آریزونا ایالت ، آمریکا خۊرخۊسي نسا صارا مئن واقع بوبوسته. کولورادو فلات ، آریزونا کلسیا مئن ایسه. ایالتˇ نسا جه سه تا بیابان و کویر بنام سونوران (اینگیلیسی:Sonoran) ، موهاوی (اینگیلیسی:Mojave) و چی واوا (اینگیلیسی:Chihuahuan) شکل بیگیفته. آریزونا خۊرتاو نی جه بیابانی زمینان شکل بیگفته کی آریزونا مرکزی فلات جه سیوا بوبوسته. دو سوم آریرونا آب و هوا خۊشک و نیمه خۊشک ایسه. فقط ایالتˇ کلسیا مئن کی زمینˇ بولندی ویشتر به هوا ایپچه نم دره. آریزونا آب و هوا ، زمستان مئن معتدل ایسه و ویشتر روجان هوا آفتابی ایسه. هنه وأستی آریزونا زمستان مئن ایتا مقصد گردشگری تبدیل بوبو. ماه ژانویه مئن دمای میانگین ، فینیکس ، آریزونا مرکز دورون ، ١٨ درجه سانتی گراد ایسه. بولندˇ زمینان مئن گاهگلف یخبندان و طبیعی یخچال وجود دره. اما وارشˇ میانگین بیجیر ایسه. سه ماه تابستان مئن ، آب و هوا گرم و خۊشک و وارشˇ میانگین بیجیر ایسه. هنه وأستی ویشتر تالاب و روخانان خۊشکا بید. ماه جولای مئن ، فینیکسˇ میانگین دما روج مئن ٤١ درجه سانتی گراد و شب مئن ٢٧ درجه ساتیگراد ثبت بوبوسته. فینیکسˇسه ماه تابستانˇ وارشˇ میانگین ٧٥ میلی لیتر ایسه. بندانگشتی|موهاوی بیایان ، آریزونا نسایی مئن
جه ۱۱۳۹۹۸ مایل موربع (۲۹۵۰۰۰ کیلومتر موربع) ، پانزده درصد آریزونا مساحت مالکیت خصوصی شین ایسه. بقیه همه تانه زمینان عمومی و ملی ایسه کی شامل دولتی زمینان ، دامون و ملی پارکان و بأخی مناطق مخصوص کی سرخپوستان جاجیگاه شین ایسه. آریزونا دورون ، بیست و چهار تا پارک ملی وجود دره. گرأند کنیؤنˇ ملی پارک (اینگیلیسی: Grand Canyon National Park) ، ساگورو ملی پارک (اینگیلیسی: Saguaro National Park) و پتریفیدˇ ملی دامون (اینگیلیسی: Petrified Forest National Park) سه تا جه پیله ترین و معروفترین آریزونا پارکان ملی ایسید. گرأند کنیؤنˇ ملی پارک ، آمریکا معروفترین پارک ملی ایسه کی آریزونا کلسیا مئن قرار دره. اونه پیلگی ۲۷۸ مایل (۴۴۷ کیلومتر موربع) ایسه. کلورادو روبار و کولورادو فلات نی گرأند کنیؤنˇ کلسیا مئن واقع بوبوسته. گرأند کنیؤن ایتا خوجیر و معروف جیگا آمریکا و حتی جهان دورون بحساب أیه. کی اونه طبیعت و چشم انداز منحصر بفرد ایسه. یازده تا سرخپوستان خاستگاه و جاجیگاه ، گرأند کنیؤن دورون ایسه کی اوشانه سابقه هزاران سال پیش واگرده. هسأ گرأند کنیؤن موهمترین مقصد گردشگری ، آریزونا ایالت مئن ایسه و سالانه میلیون ها نفر ، جه نزدیک اونه فأندرید. گرأند کنیؤنˇ پارک درون برخی قسمتان بیست و چهار ساعته به روی مردوم وا ایسه و فعالیت دره.
کیساوندان
کیساوندان ایسم ایته جی روستاهان سنگر دهستان ،رشت شهرستان سنگر بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
آريزؤنا
ایالتˇ خالان
آریزونا ایالت پانزده تا بخش یا شهرستان دره. اوشانه میانی موهاوی شهرستان (اینگیلیسی: Mohave County) ویشترین قدمت دره (سال ۱۸۶۴ بنا بوبوسته). لا پاز شهرستان (اینگیلیسی: La Paz County) جوانترین و تازه بنا بوبوسته ایالتˇ شهرستان ایسه. ماریکوپا (اینگیلیسی: Maricopa County) ، حدود چهار میلیون جمعیت أمره ، پورجمعیت ترین ایالتˇ شهرستان ایسه. کوکونینو (اینگیلیسی: Coconino County) ۴۸,۳۳۲ کیلومتر موربع أمره پیله ترین و سانتا کروز (اینگیلیسی: Santa Cruz County) ۳,۲۰۶  کیلومتر موربع أمره کوچی ترین ایالتˇ شهرستان ایسه.
آریزونا پورجمعیت شهران
بطور کلی آریزونا ایالت ۲۶۵ شهر دره.
شهرستان سرایان
سرایان شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر سرایان ایسه.
آريزؤنا
مردوم
آریزونا سال ١٩١٢ مئن کی آمریکا ایالت بوبو حدود ٢٠٠ هیزار جمعیت دأشتی. هسأ ایالتˇ جمعیت به هفت میلیون فأرسه و چهاردهمی ایالت پورجمعیتˇ آمریکا ایسه. دهه هفتاد میلادی مئن ، آریزونا جمعیت جه دو میلیون ایپچه کمتر بو. جمعیتˇ تراکم ویشتر ، شهران فینیکس (آریزونا مرکز و پاتخت) و توسان (ایالت دومی پیله شهر) مئن ایسه. ویشترین ایالتˇ جمعیت دورون ، ماریکوپا شین ایسه کی اونه جمعیت ، ایشمردن شهرستان أمره ، همه تانه حدود چهار میلیون ایسه. نسبت جمعیتˇ درصد ینی ٦٠% آریزونا جمعیت ، ماریکوپا شهرستان دورون زندگی کونیدی. جمعیتˇ تراکمˇ میانگین ، هر ته مایل موربع دورون ٦٣ نفر ایسه. ویشترین جمعیتˇ تراکمˇ میانگین ، آریزونا مئن هر ته مایل موربع دورون ١١٣,٥٩٤ نفر ایسه. عمر میانگین سی و هفت سال ایسه. جنسیتˇ درصد نی ٥٠.٣% زناکان و ٤٩.٧% مرداکان ایسه. مذهبˇ وضعیتˇ آمار نیشان دیهه کی ٦٧ درصد مردوم مسیحی و ٦ درصد مردوم سایر مذاهب معتقد ایسید. ٢٧ درصد آریزونا جمعیت نی طبق آمار و تحقیق اعلام بوگودید کی هیته جه مذهب و دین باور نأریدی. جه لحاظ نژادی ویشتر آریزونا جمعیت سفید پوست ایسه. جدول زیر آریزونا موختلفه نژادان نیشان دیهه.
شهرستان سرایان
کیشوری تقسیمان
شهران: سرایان و آیسک
آريزؤنا
ایقتصاد
بندانگشتی|ایتا کاهو باغ، یوما ، آریزونا مئن آریزونا مئن کشاورزی الویت اصلی ایقتصادی ایسه. خاک غنی و خوروم آبیاری سیستم باعث بوبو کی آریزونا ایتا ایالت مناسب کشاورزی وأسی ببه. آریزونا آب و هوا ویشتر فصل سال کشت و کار وأسی مهیا ایسه. هنه وأسی آریزونا مئن انواع موختلفه کشاورزی محصولان ، پنبه ، یونجه ، غلات ، انواع سبزی ، مئوه و آجیل مأنستان تولید به. جه سابقه زمأت پنبه کاری ، آریزونا مئن رواج دأشتی و کشورˇ صنعتˇ پنبه کاری دورون پیشرو بو. مرکبات نی الویت دوم ایسه و ایتا درآمد روبه رشد ایالت دورون بوبوسته. شراب چکونی نی چند سال اخیر دورون آریزونا مئن رونق بیگیفته. هسأ چندتا پیله تاکستان آریزونا مئن نهأ کی خوروم شراب جه انگور بدس آوریدی. آریزونا مئن ، کشاورزی زمینانˇ پیلگی ، جه هرته ایالت ، آمریکا دورون ویشتر ایسه. پرورش انواع دام و ماکیان نی رتبه بعدی قرار دره. هشتاد درصدˇ ایالتˇ مصرف آب ، کشاورزی و دامداری صنعت شین ایسه. دومی جهانی جنگˇ پسی ، آریزونا ایقتصاد جه تولید مواد اولیه تشکیل بوبوسته بو. معدنی موادˇ جیگیفتن (استخراج) ، چوب واوئن ، دامداری و کشت کاری ، ایالتˇ عمده ایقتصاد بو. جه اواخر چهلˇ میلادی دهه ، ایالتˇ ایقتصاد به سمت صنعت و خدمات پیش بوشو. صنعتی بوستن باعث بوبو کی ایالتˇ ایقتصاد روشد و اورزا (شکوفا) بوکونه. هنه وأسی چندته سالان اخیر مئن ایالتˇ ثروت ویشتر بوبوسته. هسأ شهر فینیکس ، ایالتˇ پاتخت و مرکز ایقتصادی و تکنولوژی شرکتان جاجیگاه ایسه. بطور سنتی جه سابقه زمأت ، معدنی سنگان ، مس و روی مأنستن ویشتر ایالتˇ ثروت بو. آریزونا مئن گاگلف نقره و طلا معدن نی واموجه بوستی. آریزونا کلسیایی خورتاب دورون ، زغال سنگˇ معدن، بلک مسا (اینگیلیسی: Black Mesa) صارا مئن واقع بوبوسته. بلک مسا صارا دورون ، سرخپوستان زندگی کونید. بلک مسا ایتا منطقه موهم ایقتصادی ایسه. چون أ منطقه زغال سنگ ، ویشتر برقˇ نیروگاهان ، نسایی و آفتوزردی ایالتان وأسی موهم ایسه. آریزونا کلسیایی خورتاب دورون نی ، ایپچه نفت و اورانیوم وجود دره. آریزونا کلسیا مقدار زیادی کاج دار وجود دأره کی جه دهه ١٨٨٠ میلادی ، قطبˇ چوبˇ صنعت و کاغذˇ خمیر ایالت دورون ایسه. شهرستانان ماریکوپا، یوما، پینال،و پیما به علت خاک غنی و آبرفتی مرکز کشت و کار و کشاورزی محصولان ایسه.
شهرستان سرایان
کیشوری تقسیمان
شهر: سه ‌قلعه
آريزؤنا
ایقتصاد
جه سابقه زمأت ، آریزونا به پاکی و صافی هوا و خوجیر طبیعت و خوروم محیط زیست شناخته بوستی و ایتا مقصد ایده آل ، بازنشسته ئن و سالمندان وأسی بو کی خوشانه باخی عمر زندگی بوکونید. هسأ شهر توسان مئن ، مراکز سالمندانˇ نگهداری فراوان وجود دره. اما صنعتی بوستن و رشد کارخانه ئن ، باعث آلودگی هوا بوبوسته. هسأ ویشتر آریزونا شهران مشکل آلودگی هوا دأریدی و دئه سابقه آب و هوا- یه نأره.
و
حرف ربط