cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غریب شا قیام
گیلان، اولی شا عباسˇ زمت
خان‌احمدخان، شروانˇ فرسه پسی خو وزیر خواجه‌حسام‌الدین لنگرودیه تحفه و هدیه همره روانه بوده عؤثمانی سومی سؤلطان مرادˇ ورجه و اونˇ جی یاور بخاسته و بازون خودش نی بوشؤ عؤثمانی سؤلطانˇ ورجه. خان‌احمدخان کی عؤثمانی و ایرانˇ دؤلتؤنˇ مذهبی و سیاسی اختلافاتˇ جی باخبر بو و دؤنس کی عؤثمانی دؤلت چنی خأنه کی عراقه هگیره، خو اهدافˇ واسی کی یکته مستقل حکومت گیلانˇ مئن بو، حقسای کادبو. هینˇ واسی عؤثمانی دؤلته رو بوده. حتا چنته شکایت نی جلال‌الدین اکبرˇ (هندˇ شا کی مغول بو) دربار ئبه بنویشته و تلاش بوده اونˇ نفوذˇ جی استفاده بکونه تا شا عباسˇ غضبˇ جی دربشون. او طرفˇ جی، خان‌احمدخان صفوی‌ئنˇ زور و حکومته خودشˇ تبار و خاندانˇ تربیت و حقسایˇ نتیجه دؤنس و هینˇ واسی منیس اوجور کی باخی گودن پابوسی و اطاعت بکونه.
خان‌احمدخانˇ حقسای بی‌نتیجه بمؤنسه و شا عباس، گیلانˇ ولایته هدأ خو سردارؤنه کی خان‌احمدخانه شکست بدابون. مثلن لشتˇنشا ولایته هدا میرعباس سلطانه یا لاجؤنˇ سپهسالاریه هدا تالشˇکولی یا گیلانˇ والی ابراهیم خانˇ وکیل و سرپرست علی‌بیک‌سلطانه خان لقب هدا و اینه چاگوده بیه‌پسˇ حاکم.
امما چنی بازون یک‌نفر بوسعیدˇ نؤمی، تالشˇکولی و چنته بیه‌پیش و بیه‌پسˇ سردارؤنˇ همره تصمیم بیتن کی گیلانˇ بوشؤ استقلاله هنده هگیرن و قزلباشؤنه ای سامؤنˇ جی بیرون تؤدن. پس لاجؤنˇ مئن یکته مستقل دؤلت بنابنأن و سو ته قاصد روانه بودن استانبول خان‌احمدخانˇ ورجه کی وگرده گیلان. شا عباسˇ مامورؤنˇ سختگیری و خشونت بانی گیلکؤنˇ روحیه کی استقلال و سرکشی همره تویم بو بانی محلی حاکمؤن کی خاستن خوشؤنˇ قدیمˇ موقعیته بدارن ای حرکتˇ مئن پور نقش داشتن. امما شا عباس نی کی خو مرکزگرا سیاسته پی گیته‌دبو ای‌دفاره فرهادخان‌قرامانلو یکته پیله سپاهˇ همره سرادأ گیلان شورشی‌ئنˇ سرکوبی واسی و بیه‌پیشˇ حکومتم هدا فرهادخانه و اونه ملقب بوده به خو فرزندی. قزلباشؤن هیچی‌نبؤ لاجؤنه بیتن و گیلانˇ تازه دؤلته فگردؤنئن و بوسعید و تالشˇکولی بروتن دامؤن. هو سال تا، علی‌خان بیه‌پسˇ حاکم نی شورش بوده کی فرهادخان قرامانلو اونم دشکسؤنه و گیلانˇ سرتاسر بشؤ صفوی شاهˇ حؤکمˇ جیر. بوسعید و تالشˇکولی نی چنی بازون گیلانˇ دامؤنؤنˇ مئن دسگیر ببؤن و به‌کوشتن بشؤن.
وختی شا عباسˇ تحریکˇ جی، میرعباس سلطان کی خان‌احمدخانˇ سپهسالار بو به‌کوشتن‌بشؤ هنده لشتˇنشا مئن شورش ببؤ. میرعباس کی پیشتر خان‌احمدخانˇ جی وگرسه بو و شا عباسˇ همره ببؤبو، شا عباسˇ فرمانˇ جی ببؤبو لشتˇنشا حاکم امما شا عباس خاس یکجوری اونˇ جی خلاصابون. ای تفاقˇ پسی یکته میرعباس سلطانˇ بستگان کارکیا علی‌حمزه نؤمی سال ۱۰۰۳ ه.ق لشتˇنشا مئن طغیان بوده و درویش محمدخان روملو (یکته قزلباش سردار) غیبتˇ جی -کی فرهادحانˇ جا بیه‌پیشˇ حاکم ببؤ بو- استفاده بوده و ده هزار آدمˇ همره فترکسه لاجؤنه و ای شهره غارت بوده. امما اونم نتؤنسه گیلانه استقلاله پساگیره و قزلباشؤن اونه بکوشتن. ای تفاقˇ پسی، شا عباس درویش محمدخانه دستور بدا کی لشتˇنشا ولایته قتلˇعام بکونه. با اینکه سو روز مردومه مؤله بدا کی خوشؤنه معرکه جی درببرن امما سراخر «پور-پورˇ آدم صوفی و چینی [چگینی] اروملو و بیه‌پسˇ امیرؤنˇ آدمؤن، سپهسالارؤن و اعیانˇ همره بمأن لشتˇنشا و بلوکاتˇ مئن و پور-پورˇ لشتˇنشا و توابعˇ مردوم «یاسا» تیغˇ دم بشؤن و پور-پورˇ اسیر و برده لشکری‌ئنˇ دس دکته و بی‌حد و اندازه غنیمت ببردن و غارت بودن».
خان‌احمدخان، گیلانˇ بیه‌پیشˇ بروته حاکم کی استانبولˇ مئن ایسابو سومی سؤلطان مرادˇ مردنˇ پسی سال ۱۰۰۳ ه.ق بشؤ بغداد و سال ۱۰۰۵ ه.ق هؤره بمرده. گیلان نی تترج درگیری‌ئن و کؤشتارؤنˇ پسی سراخر سال ۱۰۰۷ ه.ق تصرفˇ کامل ببؤ. شا عباس بتؤنسه گیلانˇ سرتاسره تیولدارؤن و حاکمؤنˇ دسˇ جی بیرون باره و اونه چاکونه شاهی خاصه املاک و اونˇ حکومته هدئه میرزا محمدشفیع خراسانیه کی فرهادخان قرامانلو وزیر بو.
وختی کی شا عباس سال ۱۰۳۸ ه.ق بمرده، هنده فرصت ببؤ اوشؤنی کی سالؤنˇسال ایسابون رافا تا قدرت بگیرن، جمشید خان رشتی ریکهٰ چاکونن شاه و ظغیان بکونن.
گیلانˇ مئنˇ طبقات
گیلانˇ جامعه دو طبقه داشت: یکته جؤری طبقه یا حاکم و یکته نی جیری طبقه. گیلانˇ حاکمˇ طبقه خوشه قدیمˇ سؤنت داشت و خو نفوذ و قدرته داشت و محلی خاندانؤنˇ اعیان و زمیندارؤن و مالکؤن ای طبقهٰ چاگودن و ایشؤن گاگلف خوشؤنˇ سیاسی نفوذˇ همره و گاگلف اقتصادی سلطه همره مردومˇ سر حکومت گودن. وختی شا عباس مرکزگرایی سیاسته پیش بارده، ای طبقه وضعیت عوضابؤ چون شا عباس گیلانه ملکˇ خاصه اعلام بوده و اونˇ اداره دکته مامورؤن و دیوانسالارؤنˇ دس کی مرکزˇ جی امان. هینˇ واسی اعیان و خاندانؤن و سلسله‌ٰنˇ پیلˇکسؤن کی دئّ قدیمˇ موقعیته نداشتن، اختفا و انزوا پیش بیتن و بئسان فرصتˇ رافا.
اوطرف، اؤکته طبقه بو کی حرفه‌ٰنˇ صاحبؤن و پیشه‌ورؤن و رعیتؤن و کشاورزؤن و محلی کارگرؤن ای طبقهٰ چاگودن. ای طبقه زندگی سختترابؤبو چون گیلانˇ ابریشم پور اهمیت داشت و مالیاتˇ فشار سنگین بو و او مالیاتی معافیتؤنی گه ایرانˇ مرکزˇ نواحی مئن داب بو شاملˇ گیلان نبو. گیلانˇ اقتصاد کشاورزی و زمینداری سر بناببؤبو وختی زمینؤن خاصه ببؤن و ابریشم، شا عباسˇ فرمانˇ جی انحصاری ببؤ مالیاتی فشارؤن مردومˇ سر ویشترابؤ. همه ناچار بؤن ابریشمه بفروشن شاهˇ عاملؤنه و بازون ابریشم خاس شاهی انبارؤنˇ مئن تلمبار ببون کی خودˇ شا عباس انواعˇ روشؤنˇ جی (خارجی کؤمپانی‌ئن یا ارمنی‌ئن و...) اوشؤنه بفروشه.
خاصه یا خالصه زمینؤن شخصˇ شاهˇ شی بو و اونˇ عواید مستقیم شو شاهی خزانه مئن و یا دربار ئبه خرج بنابو یا سلطنتی دستگاهˇ اعضا یا سپاهی‌ئن و کارمندؤن و دیوانسالارؤنˇ تیول بو. هینˇ واسی خاصه ایالتؤنˇ درامد هرگز هو ایلاتˇ عامه رفاه و اقتصاد ئبه هزینه نبنابو. گیلانˇ مردومˇ سابقه واسی نی، دیوانی مامورؤنˇ سختگیری و خشونت ویشتر بو و ای فشار و اجحاف مردومه ویشتر تحریک گود.
غریب شا قیامه نی اول چنته پیلˇکسؤن و مالکؤن خوشؤنˇ اهدافˇ واسی سرایتن امما وختی مردوم بپیوستن ای شورشه و غریب‌شا هوادارؤن زیادابؤن ای شورش ببؤ یکته اجتماعی حرکت گیلانˇ مئن. ایتؤ ببؤ کی مرکزی حکومت ظلم و بی‌عدالتی ببؤ ای قیامˇ تشˇ هیمه و مردوم بتؤنسن دؤلتی حاکمؤنه منطقه جی دوراکونن و ابریشمˇ انبارؤن و اداری اجناس و کالاؤنه تصرف بودن.
اسکندربیک ترکمان بنویشته دانه: «گیلانˇ وزیران و عاملؤن و دیوانˇ اموالˇ تحویلدارؤن، عامه غوغا و کوچˇ آدمؤنˇ فترکˇ جی وتولابؤن، خوشؤنˇ جؤن و ناموس و عیالˇ واسی دیمه بشؤن و ویشتر خوشؤنˇ اموال و بار و کارؤنه دس ویتن و او بی‌دؤلتؤن هردوته ولایتˇ اداره‌ٰن و تاجرانˇ اموال و پولدارؤنه دس‌درازی بودن، همه چی‌ئه تصرف بودن و به باد فنا بدان.»
قیامˇ بنه‌ٰن
غریب شا گیلانی قیامˇ سرأگیتنˇ مئن چن‌چی دخالت داشت کی گیلانˇ ولایتˇ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی اوضاع و اونˇ محللی جکومتؤنˇ جی نشات گیت.
۱- گیلانˇ سامان، قیام و شورش و صفوی‌ئنˇ جی وابئن چندین و چن دفا تفاق دکته بو و ای سامؤنˇ محللی خاندانؤن کی حکومتˇ سر ادعا داشتن ای قضیه مئن پور نقش داشتن. ای سلسله‌ٰن و خاندانؤنˇ زاکؤن بانی محللی مالکؤن و خانؤن کی ناراضی بؤن و خاستن خوشؤنˇ کیایی و امیری‌ئه پساگیرن وختی صفویه مئن قدرت جابه‌جا بؤدبو دکتن میدان و شورشه سرأیتن.
۲- شا عباسˇ مرکزگرا سیاستؤن کی شدتˇ همره اعمال بؤی و او خشونتی کی محللی حکومتؤنˇ فگردانئن و شورشؤنˇ سرکوبی مئن دبو، چن زمت شورشؤنه دکوشانه امما شا عباسˇ بمرده پسی، محللی مالکؤن و خانؤن کی خوشؤنˇ اقتصادی موقعیته نی -خوشؤنˇ سیاسی جاجیگه مورسؤن- او ارضی مؤناسباتˇ واسی کی شا عباس بنابنأبو دسˇ جی بشؤ دئن، وختی فرصته مؤناسب بدئن محللی قیامه سرأیتن تا خوشؤنه هدفه فرسن.
۳- شا عباسˇ اقتصادی سیاست کی گیلانه خاصه چاگوده و مردوم و کشاورزؤنˇ مالیاتی بار ویشترابؤ و ابریشمˇ انحصار دکته شاهˇ دس و دیوانی‌ئنˇ جؤر و ستم مردومˇ مئن و دؤلتˇ بی‌خیالی راجه به مردومˇ پریشان‌احوالی؛ همه‌ته‌یی دیهاتؤنˇ مردومˇ نارضایتی و غضبه ویشتراگوده و اوشؤن نی خوشؤنˇ نفع و دیوانی‌ئنˇ مال و امواله -کی خوشؤنˇ حق دؤنسن- تصرف گودنˇ واسی، دکتن قیامˇ سیمبرˇ مئن و هیتؤ ببؤ کی یکته اجتماعی قیام صفوی‌ئنˇ دؤلت و اقتصادی نظامه فترکسه و ای قیام گیلانˇ ویشترˇ ناحیه‌ٰنه خوشˇ همره همرا بوده.
۴- هو اول‌دمˇ پیروزی‌ئن غریب شاهˇ شی بانی دیوانی‌ئن و تحویلدارؤن و کلانترؤن و دؤلتی انبارؤنˇ امواله تالان گودن (غارت گودن) کی دؤلتی مامورؤنه غافلگیر بوده‌بو، خودش باعث ببؤ قیامˇ هنه‌شر ویشترابون. گیلانˇ وزیر، اسماعیل‌بیکˇ کم سندˇسالی و اینˇ زیردسؤنˇ مئن تفرقه و اختلافˇ نظر نی باعث ببؤ دؤلتی‌ئنˇ دسˇ جی کار دربشون و مردوم نی -چی به‌میل چی بی‌میل- غریب شاهˇ آدمؤنˇ همره همرا ببؤن و شورشˇ عرصه هنده ویشترابؤ، اوجور کی اول‌دم، دؤلتی نیروؤن منیسن شورشی‌ئنˇ همره بجنگن.
قیامˇ سرأیتن
وختی سال ۱۰۳۸ ه.ق سام‌میرزا معروف به شاصفی، شا عباسˇ نوه و اینˇ جانیشین بنیشته سلطنتˇ تختˇ سر، اولی تفاقی کی اونˇ همره روبه‌رو ببؤ گیلانˇ مردومˇ قیام بو، غریب‌شا شورش یا قیامˇنؤمی. چون ای تفاق تازه شاهˇ سلطنتˇسرأیتنˇ زمت پیش بمأ، واقعه‌نگاری مئن اهمیت بیاته و مورخؤن اونه شرح بدأن البته ایشؤنˇ لحن راجه به قیام توند و منفیه.
قیام اؤره جی سرأیته کی یک عده گیلانی حاکمؤن و مالکؤن: عنایت‌ خان لشتˇنشایی، سؤلطان ابوسعید چیک، کربلایی محمد گؤکه، کولˇمحمدخان کوچسفانی، جوت شاهمراد گیلوایی، محمدبیک شامؤرادˇ ریکه، شیرزاد بیک کیسومی، آتشباز خوشکˇبیجاری بانی یک جرگه دیگه کی دخوته ایسأبون، شا عباسˇ مردنˇ پسی فرصته خوروم بدئن و کالنجار سؤلطان، جمشید خان رشتی ریکهٰ سلطنت‌ئبه دؤجین بودن و اونه عادل‌شا دخؤندن. جمشید خان، بیه‌پسˇ خان بو کی شا عباسˇ زمت فگرسه‌بو. اینˇ ریکه کالنجار کی هسا شا ببؤ بو، خو پئر مردنˇ پسی بچه‌بؤبو و تا شا عباسˇ مردن دخوته زندگی گود. ای پیلˇکسؤن وختی ای کاره بودن خوشؤنˇ حرکته سرأیتن و گیلانˇ شهرؤن و ناحیه‌ٰنˇ مئن شورش بودن. اول‌سر لایجؤنˇ کلانترˇ امواله غارت بودن و بازون قتل و غارته ویشتراگودن. وختی شورشˇ هنه‌شر ویشترابؤ، عادلشا (غریب‌شا) لشکر هرته جیگهٰ کی دیرین شو ناقاره زئنˇ همره مردومˇ شور و هیجانه ویشتراگود تا اینکه حدودˇ سی هزار نفر اونه دؤراگودن. اونˇ هدف این بو کی تمامˇ گیلانه، بیه‌پیش و بیه‌پس و حتا تمامˇ دارالمرز و رستمدارˇ ولایته بگیره. شورشی‌ئن بیستم شعبان ۱۰۳۸ ه.ق بتؤنسن رشته بگیرن. او روزؤن رشتˇ وزارت میرزا اسماعیل، اصلان‌بیکˇ زأکˇ دس دبو. ای وزیر خو آدمؤنˇ همره غریب‌شا نیرو پیش بئسأ و گؤرگین سؤلطان، گسکرˇ حاکمˇ جی‌م ایلجار بخاسته کی اونم یکته سپاه سرأدأ رشتˇ حاکمˇ ایلجار. امما هیته کاری پیش نبردن و رشتˇ حاکم بوروته و اونˇ فرارˇ پسی، غریب‌شا (عادلشا) بمأ رشتˇ مئن و هرچی ابریشم به عنوانˇ مالیات گیلانˇ جی وصل ببؤبو و رشتˇ مئن انبار بوو اونˇ ارزش سیصد هزار تومن بو به‌دس بارده.
رسمی گوزارشؤنˇ مئن بمأ دأنه کی «گیلانی‌ئن عاقبتˇ وخامتˇ فکره نودن و قصبهٰ تاراج و تالان بودن، خاصه سرکار و تاجرؤن و عاجزین و فقرا و رعیتؤنˇ ماله کؤللی ببردن و پور آدم بکوشتن و غنایمه هیته پسی و خوشؤنˇ مئن تقسیم گوده پسی، بشؤن لایجؤنˇ طرف» غریب‌شا نیرو رشتˇ پسی بشؤن فؤمن و چون فؤمنˇ اهالی خوشؤنه تسلیم بودن او شهره غارت نودن. لشتˇنشا نی کی غریب‌شا دس دکته تالان ببؤ.
هی مئنه ساروخان، آستارا حاکم کی بمأبو گؤرگین سؤلطان (گسکرˇ حاکم)ˇ ایلجار، بشؤ رشتˇ طرف کی هلئه غریب‌شا اؤره جی به قصدˇ لایجؤن رادنکته‌بو. پیرمحمود پیربازاری کی غریب‌شا نایب بو وختی اوشؤنˇ حرکته رشتˇ طرف بدئه بوروته و اینˇ سپاه دپاته. دؤلتی سپاه بمأ رشت و شهره غارت بوده و بازون بشؤن سیارودبار و اؤره بنیشتن مذاکره بودن کی چوتؤ غریب‌شا دفع بکونن.
لایجؤنˇ طرف شؤنˇ مئن وختی اوطرف (حیدر سؤلطان و بیرامقلی‌سؤلطان و ایشؤنˇ آدمؤن و قشون) واخبرابنن کی غریب‌شا لشکر خو شور و شرˇ همره سفیدرو آؤˇ جی دوارسه، درنگ نکؤنن و هرچی اسباب و خاصه سرکار یا روسی تاجرؤنˇ اموال کی قلا مئن دأشتن همهٰ ویگینن و دیلمانˇ قصبه طرف پس شنن. میرزا عبداله (وزیر) و میرمراد (کلانتر) وختی صوفی‌ئن ˇ فرار و حیدرسؤلطانˇ آدمؤنˇ شؤنˇ بدئن، ناچار شهر و قلا اسباب و اموالˇ همره بنأن و جؤن به‌در ببردن. غریب‌شا اینˇ جی خوشالأبؤ و راحت لایجؤنه دیرین بمأ و سفیدرو کول، کیا فریدون چیک اینˇ جی استقبال بوده. غریب‌شا سه روز لایجؤنˇ مئن بئسأو بازون بشؤ رانکو و تونکابونˇ طرف. اینˇ وأسی تونکابونˇ طرف بشؤ کی اؤره مردوم یکته نامه بنویشتن این‌ئبه و زجر و سختی واسی کی کشئه‌دبؤن اونˇ جی کومک بخاستن. غریب‌شا نی خو سپاهˇ همره رادکته تونکابونˇ طرف، امما حیدر سؤلطان حصارلو مقاومتˇهمره روبه‌رو ببؤ و شؤ اردو جی بوروته و بشؤ لایجؤنˇ طرف و خو لشکره سرأدأ لنگرودˇ طرف کی حیدر سؤلطانˇ نیروؤنˇپیش خیلی‌ئن به‌کوشتن بشؤن. غریب‌شا لنگرودˇ جی بشؤ لایجؤنˇ طرف امما لایجؤنˇ نزدیکی میرمراد و بهرام‌قلی سؤلطان صوفی‌ئه بربخؤرده و ناچار آسسؤنه راغˇ جی بشؤ لشتˇنشا و اینˇ لشکرˇ سردارؤن و اینˇ نیروخیلی‌ئن لایجؤنˇ مئن بمردن.
قیامˇ سرأمأن
وختی ای قیام گیلانˇ مئن دپیته و غریب‌شا پیروزی و به‌سری اخبار برسه شا صفی درباره، اون تصمیم بیته کی قایمتر ای قیامه دکوشه. هینˇ وأسی، آستارا حاکم، ساروخانˇتالشه مأمور بوده کی گرگین‌سؤلطان (گسکرˇ حاکم) و محمدی‌خان (کهدمˇ حاکم)ˇ ایلجارˇ همره غریب‌شا قیامه دکوشن. سرآخر، کوچسفانˇ مئن دو جرگه مئن درگیری ببؤ و غریب‌شا نیرو دشکسه و دامؤنˇ طرف بوروتن و حکومتی آدمؤن ایشؤنه تا لشتˇنشا کی چار فرسخ را بو دومباله‌کشی بودن و تا تینسن اوشؤنˇ جی بکوشتن و اسیر بودن. ایتؤ ببؤ کی ای قیام بکوش-بکوش و خشونتˇ همره دمرده و بعضی سربسؤن بکوشته‌ٰنˇ عدهٰ تا هش هزار نفر بوتن. غریب‌شا سپهسالار، کیافریدون بمرده و شورشی‌ئنˇ وزیر و مشاور کربلایی‌محمدکو بانی غریب‌شا سپاهˇ سردار عنایت رحمت و اینˇ برأر محمدزمان‌بیگ و خودˇ غریب‌شا کی دامؤنؤنˇ مئن بوروته‌بؤن دؤلتی نیروؤنˇ دس دکتن. ساروخان ایشؤنه روانه بوده اصفهان، شا صفی دربار. شا صفی اولسر خأس غریب‌شا ببخشه امما اطرافیانˇ تحریکˇ سر سرآخر تصمیم بیته اینه بکوشه. هلئه اعدام نبؤ، عالی‌قاپو عمارتˇ مئن یکته پیله جشن بیته و مردوم جیمأبؤن و بازون غریب‌شا زجر بدأن. اینˇ پاؤنه نأل بودن و اینˇ جیری فکه سوراخأگودن مردومˇ چیشمˇ پیش نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن.
اولئاریوس کی کی چن سال بازون این کارسنهٰ گوزارش بوده، بنویشته «اینˇ کولˇ سر پالهنگ و زنجیر بنأن و هیتؤ اینه بنیشؤنئن اؤلاغˇ سر و یک عده فاحشه‌ٰنˇ همره کی به‌حساب اینˇ «ملتزمˇ رکاب» ببون اینˇ پس و پیش، روانه بودن شا صفی ورجه. شا صفی فرمان بدأ غریب‌شا چار دسˇ پا اسب و اؤلاغˇ مورسؤن نأل بودن و اینه بوتن کی گیلانˇ سامان کی اینˇ خاگ هیست و نرم بو بی‌نأل متی، امما ائره کی زمین سفته وا تأ نأل گودن کی بتؤنی بمجی. سه چار روز شا صفی پیش، غریب‌شا انواعˇ اقسامˇ وسایلˇ همره شکنجه بودن و چارمی زور اینه ببردن شاهˇ سیمبر و سیمبرˇ مئنه ستونˇ سر اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن. ایتؤ کی اول شا صفی خودش اولی تیره رها بوده و بازون بوته «هرکی مأ دوس بدأره یکته تیر ای خائن‌ئبه فودأنه» همه خوشؤنˇ کمانه دکشئن و هنی فوداشتن و تیر بزئن غریب‌شا جؤنه کی اینˇ جسد ستونˇ جؤر تیف‌دارفئره مورسؤن ببؤ و سو روزˇ تمام اینˇ جسد ستونˇ جؤر بمؤنسه و بازون جیرأکشئن و گیلأگودن.»
غریب‌شا قیامه دمردنˇ پسی، اینˇ آدمؤنم فجیع‌ترین جوری کی شأست به‌کوشتن بشؤن. شا صفی فرمان بدأ کی گیلانˇ مردوم (کی مازندران و گسکرˇ مئنه نیشتن) خلعˇ سلاح ببون و حتا شمشیر و تیر و کمان و زوبین نی ایشؤنˇ جی هیته ببؤ و خالی حق داشتن او دأره‌یی کی اونˇ همره برنج و دارˇ خاله بئن بدأرن.
علیوندان
علیوندان ایسم ایته روستا ایسه جه تولم دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
غریب شا قیام
قیامˇ سرأمأن
شا صفی کی ای قیامˇ واسی، مردومˇ جی اننئکم بترسه‌بو، ساروخانه حؤکم بوده کی «گیلانˇ مردومˇ جی دلجویی بکونه و ایشؤنˇ تقصیراتˇ جی بوگذره و ایشؤنه عفو بکونه» و ساروخان نی فرمان بدأ کی «لشکری‌ئنˇ جی هرکی اسیر و برده دأنه، رها بکونه» و لشکری‌ئن نی همه‌ته اسیرؤنه رها بودن تا بشون خوشؤنˇ خؤنه.
پيشخان ٚ دهستان
پيشخان ٚ دهستان ايته جه گيلان ٚ دهستانان، سۊماسرا شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ مئن ايسه.
غریب شا قیام
قیامˇ سرأمأن
ای قیامˇ جی شاهی خزانه و پیلˇکسؤن بالغ بر ۳۰۰ هزار تومان ضرر بودن کی شاهی مأمورؤن حقˇسأی بودن ای خسارته جبران بکونن و هرکی‌ئه کی مشکوک بؤن کی انبارؤنˇ تالانˇ مئن نقش دأشتن گیتن و شکنجه گودن تا پول هگیرن.
پيشخان ٚ دهستان
سربس
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ دهستانان
غریب شا قیام
غریب‌شا یا عادل‌شا
برخی صفوی‌ئنˇ زمتˇ نویشتنکسؤن، عادل‌شاهه هو غریب‌شا دؤنن و بعضی‌ئن ایشؤنه دو نفر سیوا دؤنن کی هردوته شا صفیزمت قیام بودن. عبدالفتاح فؤمنی کی گیلانˇ شی بو، عادل‌شاهه، کالنجار سؤلطانˇ لقب دؤنه کی سالؤنˇ سال فقر و فنا و نام‌اویری لیواسˇ مئن زندگی گود و یک عده گیلانˇ پیلˇکسؤن اینه به ای لقب ملقب بودن. بازون بمأ پیرشمسˇ گل گیلوایی خؤنه کی اوشؤنˇ اعتقاد ای بو کی خو زمتˇ شیخه و کالنجارˇ کمره دوستن و اسبˇ سر بنیشؤنئن و اینˇ نؤمی ناقاره بزئن. عبدالفتاح اعتقاد دأنه کی هی عادل‌شاهه عراقی‌ئن و قزلباشؤن غریب‌شا دخؤندن. پس عبدالفتاحˇ وؤتˇ مئن عادل‌شا و غریب‌شا یک نفرن.
امما برخی وؤتؤنˇ مئن بمأ دأنه کی غریب‌شا قتلˇپسی، یک عده کی هنده تنبیه نبؤبون، یک نفر دیگره غریب‌شا برأری یا جمشیدخانˇ نبیرگی ادعا همره عادل‌شا دخؤندن و هنده خأستن قیام بکونن امما هیچ‌چی‌نبؤ و میرزاتقی کی غریب‌شا قیامˇ دکوشتنˇ پسی مازندران و گیلانˇ وزیر ببؤبو قائلهٰ نطفه مئن خفه بوده.
رضا قلی خان هدایت کی سالؤنˇ سال بازون ای ماجرا روایت بوده و ای ماجرا «فتنه» دخؤنده، ای دوته فتنهٰ دو نفرˇ شی‌ دؤنه و گونه «...اینˇ جی عجیبتر عادلشاهˇ قضیه ایسه کی گیلانی‌ئن یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیرأ بؤ و ای قؤمˇ سفاهت آشکارأبؤ». منتظم ناصری نی نویسنه «سال ۱۰۳۸ یکته دئه فتنه گیلانˇ مئن برپا ببؤ و اون اینه... چون غریب‌شا... اصفهانˇ مئن، نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن معدوم ببؤ، اونˇ پسی گیلانی‌ئن، یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیر و نابودأ بؤ و ای دو واقعه شا صفی زمت وکته»
امما بخیاله عبدالفتاحˇ گب ویشتر به واقعیت نزدیکه چون باخی مؤرخؤن ای ماجرا جی فاصله دأشتن و ایشؤنˇ سربس اسکندربیک ترکمانˇ بنویشته ایسه کی خودش نی او ماجرا زمت، جایˇ دیگه ایسأبو و هرچی بنویشته خو بشتؤسه‌ٰنˇ جی بنویشته. امما عبدالفتاح هم هو زمت و هم هو جیگه ایسأ بو و شاهد عینی محسوب بنه و صفوی‌ئنˇ رسمی تاریخ‌نویس نی نبو و اینˇ اثر، محللی تاریخ محسوب بنه.
پس وا گوتن کی غریب‌شا هو کالنجار سؤلطان کی گیلانˇ مردوم، صفوی‌ئنˇ عاملؤن و دیوانی‌ئنˇ ظلم و اجحافˇ جی، خوشؤنˇ ایالتˇ مئن، اونه عادل‌شا دخؤندن، ای نأجه همره کی نابرابری و ستمˇ جی رها ببون. امما دؤلتی‌ئنˇ ورجه غریب‌شا نؤم بیته، چون کی پیشتر، شا عباسˇ فوتورکˇ وأسی، خو زوره دسˇ جی هدأبو و نام‌اویری و غؤربتˇ مئن زندگی گود.
رسمی مورخؤنˇ نظر راجه به ای قیام
صفوی‌ئنˇ زمتˇ تاریخ‌نویسؤن، حتا اوشؤنی کی گیلانˇ شی بؤن، غریب‌شا و او مردومی کی اینˇ قیامˇ مئن ایسابونˇ وصف گودن‌ئبه اوجور کلمه‌ٰن و عباراتˇ جی استفاده بودن کی ایشؤنˇ نفرت و دوشمندیه نشؤن دئنه. غریب‌شایˇ به: مجهول، بیچاره، بی‌کس، بازیچه‌ی غریب، بی‌عاثبت، سفیه و نادان، روسیاه، ابله، مخذول، شارع امنیت و بدفعال و ای جور صفتؤنه بأردن و راجه به این‌که واقعن جمشیدخانˇ زأک ایسه یا نه بحث بودن. اصلˇ قیامم ای جور تعبیرؤنˇ همره وصف ببؤ: فتنه و سانحه، فساد و شورش، عصیان و طغیان، شاه‌بازی، لعب عجیب، دولت روباه صولت. قیام‌بوده‌کسؤنم ایتؤ توصیف ببؤن: اشرار و بی‌دولتان لئام، ارباب ضلال، گروه لئام، سفیهان ناقص‌خرد سبک‌عقل، جمعی پریشان و قومی بی‌نام و نشان، اجامره و اوباش، لشکر بلاظفر اجامره، اهل فساد و جنود شیطان، تابعان گمراه، مخذولان و شوریده‌بختان سفیه.
چره ای قیام دشکسه؟
اولی دلیلی کی ای قیامه دشکنئه، شا صفیˇ نظامی عملیات بو کی هنی پیله بو کی بتؤنسه ای قیامه دشکنه. امما برخی دلیلؤن نی خودˇ قیامˇ مئن دبو کی اینˇ دشکنئنˇ سبب ببؤ:
۱- قیامˇ مئن آدمؤن یکدس نبون و دوگانگی ایشؤنˇ اهداف و منافعˇ مئن دبو. ای قیامˇ مئن دو جرگه ایسأبون. یک جرگه خان و مالک و قدیمˇ محللی سلسله‌ٰنˇ زأکؤن بؤن و اؤکته جرگه دیهاتی مردوم بؤن کی فقر و ستمˇ جی قیام بوده بون. ای تضاد، ایشؤنˇ تصمیم گیتنˇ سر نی تاثیر دأشت. وختی قیام گیلانˇ مئن دپیته، دیهاتی‌ئن مستقل عمل گودن و کمتر کالنجار سؤلطان (غریب‌شا) و امیرؤنه محل گودن و او مالکؤنی کی اول‌سر قیامˇ مئن ایسأبون دئه او نقشه ندأشتن.
۲- ای قیام سازمان و برنامه و نقشه ندأشت. ای قیام ویشتر شور و احساسˇ سر پیش بشؤ.
۳- اینکه یک پاره محللی حاکمؤن و اعیانˇ جی مرکزی دؤلتˇ همره وفادار بمؤنسن و برخی شهرؤنˇ مردوم اعزامی قشونˇ جی حمایت بودن ای قیامه ضعیفأ گوده. گیلانˇ مئن ایجانایی ننأبو شاصفی دؤلتˇ پیش.
۴- برخی مالکؤن و حاکمؤن کی قیامˇ مئن ایسأبون خیانت بودن و بشؤن دؤلتˇ سپاهˇ مئن.
۵- شورشی‌ؤنˇ سلاح و تجهیزات نی اثر دأشت چون ایشؤنˇ سلاح ویشتر چوب‌دس و دأره و ای جور ابزار بو.
۶- برخی شهرؤن و شورشی مردومه قتلˇعام گودن (لشتˇنشا مورسؤن) گیلانˇ مردومˇ مئن سهن تودأ.
شهرستان روانسر
روانسر شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم روانسر شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: روانسر
أباتر ٚ دهستان
أباتر ٚ دهستان ايته جه گيلان ٚ دهستانان، سۊماسرا شأرستان ؤ طاهر گۊراب ٚ بخش ٚ مئن ايسه.
مرکیه
مرکیه ایسم ایته روستا ایسه جه مرکیه دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
أباتر ٚ دهستان
سربس
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ دهستانان
هفدهم آبان
17 آبان خورشیدی موساویˇ با 3  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شالکا
شالکا ایسم ایته روستا ایسه جه تولم دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
شهرستان سنقر
سنقر شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم سنقر شهر ایسه.
پيشخان
پيشخان ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
شهرستان سنقر
کیشوری تقسیمان
شهر: سنقر
شهر: سطر
پيشخان
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۸۱۷ نفر (۲۴۳خانوار) بۊ.
شهرستان سرپل ذهاب
سرپل ذهاب شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم سرپل ذهاب شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: سرپل ذهاب
هیجدهم آبان
18 آبان خورشیدی موساویˇ با 4  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
گرماپشته
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۱۸ نفر (۱۵۲خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بالابلگور
بالابلگور ایسم ایته روستا ایسه جه مرکیه دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
کاوه‌ملک
کاوه‌ملک ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
جيرگۊراب
جيرگۊراب ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۰۲ نفر (۳۱خانوار) بۊ.
شارم
شارم ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، سۊماسرا شأرستان ؤ طاهر گۊراب ٚ بخش ؤ أباتر ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۹۲ نفر (۱۱۴خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
بیستم آبان
20 آبان خورشیدی موساویˇ با 6  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
پاییم بلگور
پاییم بلگور ایسم ایته روستا ایسه جه مرکیه دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
شهرستان صحنه
صحنه شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم صحنه شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: صحنه
شهر: میان ‌راهان
نوزدهم آبان
19 آبان خورشیدی موساویˇ با 5  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شهرستان قصر شیرین
قصر شیرین شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم قصرشیرین شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: قصر شیرین
شهر: سومار
سه شنجه
سه شنجه ایسم ایته روستا ایسه جه مرکیه دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
گاوپل
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۱۳ نفر (۷۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
گلعلي‌آباد
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۹۸ نفر (۲۳۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بیست و یکم آبان
بیست یکم آبان
۲۱ آبان - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۲۳۷ روز گذشته و به پایان آن ۱۲۸ روز (در سال عادی) و ۱۲۹ روز (در سال کبیسه) مانده.
کبۊدکلایه
کبۊدکلایه ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۴۴ نفر (۷۱خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
ليره‌سر
ليره‌سر ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ مياندامان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱,۰۸۴ نفر (۳۳۷خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
شهرستان کنگاور
کنگاور شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم کنگاور شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: کنگاور
بهمبر ٚ دهستان
بهمبر ٚ دهستان ايته جه گيلان ٚ دهستانان، سۊماسرا شأرستان ؤ بهمبر ٚ دهستان ٚ مئن ايسه.
سربس
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ دهستانان
خرف
خرف ایسم ایته روستا ایسه جه مرکیه دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
لتاک
لتاک ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ مياندامان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۳۴ نفر (۱۴۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
شهرستان گیلان غرب
گیلان غرب شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم گیلان غرب شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: گیلان غرب
شهر: سرمست
شهرستان کرمانشاه
کرمانشاه شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم کرمانشاه شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: كرمانشاه
شهر: هلشی
شهر: رباط
شهر: کوزران
مهدي‌آباد (تۊنکابؤن)
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۸۳ نفر (۶۳خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
کسما
کسما ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه. أ رۊستا کسما دهستانˇ مرکز ايسه.
کچانک
کچانک ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
کسما
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱,۷۸۵ نفر (۴۹۹خانوار) بۊ.
بیست و دوم آبان
22 آبان خورشیدی موساویˇ با 8  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
کسما
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستانˇ رۊستاىان
کچانک
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۷۴ نفر (۱۵۸خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
شهرستان بویراحمد
بویر احمد شهرستان ایته جه شهرستانان کهگیلویه و بویراحمد اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم یاسوج شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: مارگون
شهر: یاسوج
شهر: گراب سفلی
کسما جيرمحله
کسما جيرمحله ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۳۵ نفر (۱۲۸خانوار) بۊ.
سیاوی
سیاوی ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
مايا تمدؤن
مايا تمدؤن يته بين‌الآمريکايي تمدؤن بۊ گه مايا قؤم اينه تؤسعه دأ ؤ يؤ ايشؤنˇ واجه‌نگار (لؤگؤگرام)ˇ رسم‌الخطˇ منطق، پيشا-کؤلؤمبي قاره'ن أجي در اقتضاىˇ زمؤنˇ پيچيده‌ترين ؤ پيشرفته‌ترين سيستمˇ نويشتاري نؤمۊد گۊد؛ بأني هؤنر، معماري، رياضيات، تقويم ؤ نجۊمي سيستمˇ دانش رؤنقي دأشت. مايا تمدؤن ايمرۊزينˇ مکزیکˇ خۊرتؤوي نسا، گۊاتمالا، بليز، هندۊراسˇ خۊرخۊس ؤ السالوادؤرˇ سامؤنˇ کشه بؤرؤخ بۊمأ.
پۊرد ٚ سر
پۊرد ٚ سر ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، سۊماسرا شأرستان ٚ ميرزا کۊچي جنگلي بخش ؤ مرکيه دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۲۹ نفر (۳۹خانوار) بۊ.
بیست و سوم آبان
23 آبان خورشیدی موساویˇ با 9  تیر  گالشی  .
پۊرد ٚ سر
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
شهرستان بهمئی
کیشوری تقسیمان
شهر: لیکک
چنه سر
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۱۴ نفر (۶۱خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
خمسر
خمسر ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
نعيم‌آباد (تۊنکابؤن)
نعيم‌آباد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ مياندامان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۳ نفر (۱۹خانوار) بۊ.
باقلاکش
باقلاکش ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
کرات‌چال
کرات‌چال ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۰۵ نفر (۵۳خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بیست و چارم آبان
24 آبان خورشیدی موساویˇ با 10  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شهرستان دنا
دنا شهرستان ایته جه شهرستانان کهگیلویه و بویراحمد اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم سی سخت شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: سی‌ سخت
واپشته
واپشته ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ مياندامان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۳۹ نفر (۴۸خانوار) بۊ.
شهرستان هرسین
هرسین شهرستان ایته جه شهرستانان کرمانشاه اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم هرسین شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: بیستون
بیست و پنجم آبان
25 آبان خورشیدی موساویˇ با 11  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
کشکۊ (تۊنکابؤن)
کشکۊ ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۹۰۶ نفر (۲۵۹خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
جؤربند
جؤربند ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۶۵ نفر (۱۰۷خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
چۊبه
چۊبه ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، سۊماسرا شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ پيشخان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۸۷ نفر (۲۳۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
لاکسار
لاکسار ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
کاس ٚ گيشه
کاس ٚ گيشه ایته روستا نام ایسه هندخاله دهستان ٚ جه، سۊماسرا شأرستان و گیلان اۊستان ٚ جه، ایران ٚ کلسیا مئن. أیه ايته پيله غرؤق نهأ کي أنزلي سل ٚ دیمه نهأ. أ غرؤق ٚ مئن مردۊم خۊشان ٚ مال ؤ أسب-ه وهار ؤ تاوستان ٚ زمات آورده اۊیه ؤ تا پئیز ٚ زمات هۊیه دارده.
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
ولم‌رۊد
ولم‌رۊد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ مياندامان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۵۷ نفر (۵۸خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
کیشستان
کیشستان ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
شهرستان کهگیلویه
کهگیلویه شهرستان ایته جه شهرستانان کهگیلویه و بویراحمد اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم دهدشت شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: قلعه رئیسی
شهر: چرام
شهر: لنده
شهران: دهدشت و سوق
شهر: دیشموک
تقي‌آباد (تۊنکابؤن)
تقي‌آباد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بیست و هفتم آبان
27 آبان خورشیدی موساویˇ با 13  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
سیاه درویشان
سیاه درویشان ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
خاکيان
خاکيان ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۴۷ نفر (۸۴خانوار) بۊ.
بیست و ششم آبان
26 آبان خورشیدی موساویˇ با 12  تیر  گالشی  .
تولدان
سالˇ 1329 هجریˇ خورشیدی - ا روزˇ مئن محمد شمس لنگرودی ، شاعر به دونیا بومو.
مرگان
سالˇ 1347 هجریˇ خورشیدی - ا روجˇ مین ابراهیم پور داوود بمرده.
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شیخ محله
شیخ محله ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
هراتبر (تۊنکابؤن)
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۱۶ نفر (۷۴خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بیست و هشتم آبان
28 آبان خورشیدی موساویˇ با 14  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
خۊرخۊس
خۊرخۊس ايته جه چارته أصلي جهتان ايسه ؤ نخشه‌ئن ٚ مئن معمۊلا اۊ فلش کي چپ-أ نيشان دهه خۊرخۊس ايسه. خۊرخۊس خۊرتاو ٚ مقابل ايسه ؤ کلسيا ؤ نسا أمرأ °۹۰ زاويه تشکيل دهه ؤ خؤره ني °۲۷۰ زاويه مئن نهأ. خۊرخۊس اۊ سمته کي خۊر اۊرا غرۊب کۊنه ؤ زيمي گردسن ٚ مخالف ٚ جهت ني ايسه.
جليل‌آباد (تۊنکابؤن)
جليل‌آباد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۵۳ نفر (۷۰خانوار) بۊ.
نرگستان
نرگستان ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
پلتان
پلتان ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۴۷ نفر (۸۹خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
بیست و نهم آبان
29 آبان خورشیدی موساویˇ با 15  تیر  گالشی  .
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
آزادشهر ٚ شأرستان
آزادشهر شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم آزادشهر شهر ایسه.
تۊکله
تۊکله ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
آزادشهر ٚ شأرستان
کیشوری تقسیمان
شهر: نوده خاندوز
تۊکله
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۱۳ نفر (۵۹خانوار) بۊ.
آزادشهر ٚ شأرستان
کیشوری تقسیمان
شهران: آزادشهر و نگین شهر
خرف کام
خرف کام ایته جه گيلان ٚ رۊستايان، سۊماسرا شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ پيشخان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۷ نفر (۲۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:سۊماسرا شأرستان ٚ رۊستایان
کند ٚ سر (تۊنکابؤن)
کند ٚ سر ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
نوخاله جعفری
نوخاله جعفری ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
نوخاله ==== شکار meisam.xperes جان سعید
مکزيک
مکزيک (ايسپانيايي مئن: México؛ مهيکؤ) کي اۊن ٚ رسمي نام مکزيک ٚ ايجايي ايالتان (ايسپانيايي مئن: Estados Unidos Mexicanos) ايسه، ایته کيشور کلسيايي آمريکا میان ایسه کي اۊن ٚ پایتخت مکزیکو سیتی نام دأره. مکزیک کلسيا جه آمریکا ؤ نسا ؤ خۊرتاو ٚ جه کاراییبˇ دریا ؤ بلیز ؤ گواتمالا مره همساده ایسه. هأتؤني آرام ٚ اؤقیانۊس مکزيک ٚ نسا ؤ خۊرخۊس، مکزيک ٚ خليج اۊن ٚ خۊرتاو ؤ کاراييب ٚ دریا اۊن ٚ نسايي خۊرتاو نهأ. مکزيک ۲ ميليۊن کيلۊمتر مربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا ۱۴اؤمي پيله کيشور ؤ ۱۰اؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه. مکزیک ويشتر جه ۱۲۰ ميليۊن جمعيت دأره. ویشتر مکزیکیان ٚ دین کاتؤليکي مسيحي ؤ اۊشان ٚ اصلي زوان ايسپانيايي زوؤن ایسه. مکزیک ٚ اقتصاد رؤشد ؤ اورزا گۊدن دره، مخصۊصا ۱۹۹۵ سال ٚ جه کي جهاني بانک ٚ عضو بۊبؤسته ؤ آزاد ٚ جهاني تجارت-أ ايمضا بۊگۊده. مکزیک ٚ رؤتبه، کيشوران ٚ ناخالص ٚ تؤليد ٚ ليست ٚ مئن پانزدهؤم ایسه.
آق‌قلا شأرستان
آق قلا شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم آق قلا شهر ایسه.
مکزيک
تارئخ
بندانگشتی|راست|ایتا نقاشی دیوار غار میان کی هفت هزار سال پیش واگردهمکزیکˇ تارئخ پور قدمت دره. اشیای سنگی یافت بوبوسته کی اوشانه قدمت واگرده به ده هزار سال قبل. شواهد نیشان دیهه کی اولین دفعا مکزیکˇ درون مکابیج ، پامادور و باقالا بکاشته بوبوسته. پنج هزار سال پیش مکزیکˇ روستاهان دورون کشاورزی و شکارگودن وجود دشتی. اولین دفعا وستی ١٥٠٠ سال قبل شهرنشینی مکزیک میان بوجود بومو کی اولمک نام دشتی. اَ دوره ای بو کی شا گفتن مکزیک قدیمی فرهنگ و مذهب پا بیگیفته و خوره نشان بدا. حتی شا گفتن کی به دوران بعدی منتقل بوبوسته و اونه آثار و نشان تارئخ میان به عنوان ایتا تمدن دارای هویت مستقل و سیوا ثبت بوبسته. مکزیک مرکزی صارا میان ایتا پیله شهر کی تئوتیهواکان نام دشتی بوجود بومو. اَ شهر خو دوران اوج میان صدوپنجاه هزار کس جمعیت دشتی و معماری رونق بیگیفته و پور ساختمانان چگوده بوبوسته. بعد سال ٦٠٠ میلادی کی تئوتیهواکان رونق جا دکفته و نابودا بوسته. چند شهر مکزیک میان ، خوچیکالکو و چولولا منستن رشد بوگودید و اوشان میان رقایت شکل بیگیفته. وختی کی اَ شهران رشد بوگودید و پیله تر بوبوستید ، مردوم ، کلسیا جا بسمت جنوب کوچمال گودید. هتویی بو کی مکزیک زوان و فرهنگ پخشا بوسته. بندانگشتی|راست|اسپانیایین ، هرنان کورتس سرکردگی امره ،تنوچیتلان آزتکˇ امپراتوری تصرف بوگودید. وختی کی مکزیک شهران پیله تر بوبوستید و همدیگر امره تجارت گودید، ایتا امپراتوری پا بیگیفته کی مورخان اونه آزتکˇ امپراتوری دوخانید. آزتک ایتا امپراتوری نوبو کی پیروزی جنگ میان پا بیگیفته بی و یا ایجایی بداشته بی. بلکه چندته شهر بید کی ایتا امپراتور اوشانه حکومت گودی و اونه گب کم و بیش پیش شویی. هر شهری خوره ایتا حاکم دشتی و مالیات فدایی و آزتکˇ امپراتور اوشانه مسائل داخلی دخالت نوگودی.
آق‌قلا شأرستان
کیشوری تقسیمان
شهر: آق قلا
مکزيک
تارئخ
هتویی بو کی آزتکˇ امپراتوری پیله تر بوبوسته و ویشتر مکزیک صارای تصرف بوگوده. آزتکان ایتا سنت دشتید کی آدمانه ایتا مذهبی مراسم دورون قربانی گودید. هنه وستی جنگ میان ناجه دشتید کی خوشانه دوشمنان اویرا کونید تا بوکوشید. آزتکان باور دشتید کی قربانی گودن ، اوشانه خودایان راضی دره و اوشانه خشکسالی ، ناخوشی و بلایه ساق جیویزانه. آزتکان خوشانه مراسم اجرا گودن وستی پور جاجیگاه چگوده بید. قرن شانزدهم میان وختی کی اسپانیایین مکزیک تصرف بوگودید، سنت قربانی گودن آدمان ممنوع بوبوسته و پور تلاش بوگودید تا بومیانه مسیحی بوکونید. بازون ، بعد کی پور سالان دوراسته مکزیکیانˇ قدیمی سنت دیمه بنا بوبوسته و کم کم از بین بوشو.
آق‌قلا شأرستان
کیشوری تقسیمان
شهر: انبار آلوم
مکزيک
تارئخ
اوایل قرن نوزدهم میان، ناپلئون بتنسته اسپانیای تصرف بوکونه و هنه واسی ، اسپانیا مستعمران، آمریکا قاره دورون همه تان شورش بوگودید. شانزدهم سپتامبر ١٨١٠ میان ، ایتا کشیش بنام میگوئل ایدالگو ای کاستیا ، علیه اسپانیایین ایتا شورش بپا بوگوده و خاستی مکزیکه ، اسپانیا جه سیوا ببه و استقلال بداره و مکزیک میان آزادی و برابری نژادی وجود بداره. ایدالگو شورش اوایل خوروم پا بیگیفته بو و پیشرفت دشتی اما ایپچه بعد دشکن بوخورده و اسپانیایین اونه اویرا گودید و بعد بوکوشتید. اما شورش بطور کامل سرکوب نوبوسته و مکزیکˇ انقلاب بوسیله باخی سرکردگان ادامه پیدا بوگوده. اگرچه اسپانیایی بتنسته بید پور شورش و بلوای مکزیکیان دشکن بدید. ولی آخربسر ٢٤ آگوست ١٨٢١ میان ، هر دو طرف کوردوبا قرارداد امضا بوگودید کی مکزیک خو استقلاله اسپانیا جه بدست باورده. بعد استقلال مکزیکˇ امپراتوری شکل بیگیفته اما اَ امپراتوری پاچ عمر دشتی. چون ایتا آزادیخواه و انقلابی مردای بنام سانته آنا مکزیک امپراتوری نابودا گوده و حکومت جوموری باورده و خوره بعنوان مکزیکˇ اولین رئیس جومور دوجین بوگوده.
اما پورفیریو دیاسˇ دیکتاتوری پور موخالف دشتی و آزاتیخواهان شورش بپا بوگودید و اونه مجبور بوگودید کی هنده خوره کاندید نوکونه و آخربسر اونه کشور جه کوچمال بدأئید. بعد انقلابیان سرکرده فرانسیسکو مادورو به قودرت فرسه اما بعد دو سال ایتا کودتا دورون اونه حکومت فوگوردسته و بوکوشته بوبوسته و قودرت ژنرال ویکتور اوئرتا دس دکفته کی باعث بوبو مکزیک دورون ایتا سخته جنگ داخلی را دکفته. اَ زمات مکزیک دورون بی ثباتی و هرج و مرج و کشتار پور رواج بی گیفته بو و مکزیکˇ جمعیت پانزده میلیونی جه ، نوهصد هزار کس کوشته بوبوستید. اما هتویی انقلابیان و آزاتیخواهان رهبری مرداکانی امیلیانو زاپاتا و فرانسیسکو ویا منستن علیه اوئرتا دیکتاتوری حکومت مبارزه بوگودید. مکزیکˇ داخلی جنگ تا سال ١٩١٧ ادامه دشتی تا قانون اساسی بینیویشته بوبوسته و مکزیکˇ اوضاع سیاسی ایپچه آرام تر و بختر بوبو. جنگ داخلی زمات به دوره آدم کوشی هم معروف ایسه چون همه تان مکزیک سیاسی مرداکان ، مادورو ، زاپاتا ، فرانسیسکو ویا ، ونوستیانو کارانزا و آلوارو ابرگون منستن ترور و کوشته بوبوستید.
جوغرافی
بندانگشتی|سنت پدرو مارتیر ملی پارک ، باخا کالیفرنیا میان مکزیکˇ صارا ویشتر ، آمریکا کلسیا فلات سر واقع بوبوسته کی شامل شبه جزیره یوکاتان و باخی مناطق چیپاس ، تاباسکو و کامپچه منستن ایسه. مکزیک کلسیا مناطق کوهستانی ایسه و اویه پور آتشفشان و رشته کوه وجود دره.
مکزیک سه تا عمده آب و هوا دره کی باعث بوبوسته هر منطقه آب وهوای متفاوتی بداره. اقیانوس آرام جه سردباد کی اونه کالیفرنیا باد دوخانید مکزیکˇ نسایی و آفتاب نشست جا باعث کاهش دما و بارندگی بوبوسته. اونه تاثیر و چرخه آب و هوایی هنه کی مکزیکˇ کلسیا آفتاب نشست ، نیمه بیابانی ببه و اونه تاثیر آمریکا مرزی مناطق میان ، کالیفرنیا ، آریزونا و نيۊمکزيکؤ منستن ادامه بداره. کارائیب دریا آبگرم باعث بوبو کی تابستان میان ، مکزیکˇ خورتاب سواحل متعدل ببه. اَ منطقه آب وهوا مخصوصا تامپیکو نسایی میان پور شباهت به جزایر کارئیب بداره. زمستان میان سرد باد ، چند روج اول میان وراکروز و تامپیکو دورون خوره نیشان دیهه. ورف ویشتر نسا تامپیکو میان واره. فلات و کوهستان ، مکزیک مرکزی صارا میان سرده باده جلوی گیره. مکزیکˇ آب و هوا در طول سال ویشتر آفتابی ایسه. ابری و بیگیفته آسمان ویشتر خورتاب میان و پاسیفیک اقیانوس ساحل ، کلسیا قسمت میان ایسه و گاگلف پیش ایه کی ابران بجیر ایید و تمام منطقه شوروم دکفه. مکزیکˇ داخلی بخش ، تیرا تمپلادا میان میان آب و هوا خشک تر ایسه و ویشتر روج میان آسمان آفتابی ایسه. وارش زمات تا ماه می ایسه و تا اکتبر وارش نباره و خشکی زمات ایسه.
مکزیک ˇ کلسیا میان ، آب و هوا ویشتر گرم و خشک ایسه و گاگلف وارش واره. اما مکزیک ˇ نسایی مناطق دورون کی آب و هوا حاره ای و مرطوب ایسه ، میانگین سالانه دورون تا دو هیزار میلی متر وارش واره. باخی مکزیک ˇ کلسیا شهران ؛ مونتری ، ارموسیو و مکزیکالی منستن تابستان میان میانگین دما تا ٤٠ درجه سانتی گراد یا حتی ایپچه بوجورتر هم فرسه. سونوران ˇ کویر میان میانگین دما ٥٠ درجه سانتی گراد ایسه. سال 2012 میان مکزیک ˇ دولت اولین کشور درحال توسعه بو کی لایحه تغییرات اقلیمی تصویب بوگوده. مطابق اَ لایحه تا سال ٢٠٢٤ میلادی ، مکزیک واسی 35 درصد جه خو انرژیه جه انرژی پاک تولید بوکونه و تا سال ٢٠٥٠ میان پنجاه درصد جه خو گولخانه ای گازان کی مطابق آمار سال ٢٠٠٠ بیگیفته بوبوسته بو کمترا کونه.
سیاسی نظام
مکزیکˇ سیاست میان سه تا تاریخی و پیله سیاسی حزب وجود دره. محافظه کارˇحزب سال ١٩٣٩ تاسیس بوبو کی متعلق به سازمان مسیحی دموکراتان ایسه. انقلابی حزب ، حزب مرکزی و سوسیالیستی ایسه کی سال ١٩٢٩ ، انقلابیان ایله جار امره بوجود بومو که هدف دشتی مکزیکˇ انقلابیان میان ایجایی باوره. سومی حزب ، انقلابی دموکراتیک ایسه کی بعنوان ایتا حزب چپ بحساب آیه کی سال ١٩٨٩ ، باخی سوسیالیست و لیبرالˇحزبان ایله جار امره تاسیس بوبوسته.
خارجی روابط
مکزیک پور زمات ایسه کی آمریکا امره روابط سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی دره. ولی تاریخ میان پور اختلاف و جنگستن دو کشور میان اتفاق دکفته. هسا مبارزه علیه مواد مخدر ایتا پیله معضل دو کشور وستی ایسه و موجب اختلاف دو کشور میان بوبوسته. دهه دو هیزار میلادی میان مکزیک دولتˇ مبارزه علیه مکزیکی قاچاقچیان ویشترا گوده کی موجب پیله جنایتان و قتل های زنجیره ای بوبوسته. کی هرساله صدها نفر مکزیک دورون کوشته بید. ایتا پیله موشکل و اختلاف آمریکا و مکزیکˇ سیاست میان، موهاجرت و مکزیکیانˇ کوچمال به آمریکا مرزان ایسه. آمریکا ساده قانونˇ موهاجرت باعث بوبو کی پور مکزیکیان بتنید جه زمینی و دریایی آمریکا مرزان دورون، کوچمال بوکونید. آمریکا دولت سعی کونه کی خو قوانین اصلاح بوکونه تا مکزیکیانˇ کوچمال جولوی بیگیره. هسا آمریکا میان ورود و غیر قانونی کوچمال گودن موجازات دره و باعث اخراج موهاجران به. بندانگشتی|مکزیکˇ پلیس اصلی جاجیگاه ، [[مکزیکو سیتی میان]]
جرم و جنایت
بطور کلی مکزیکˇ دولت ، حقوق بشر و حق شهروندی رعایت کونه. اما سوءاستفاده و فساد اداری و قضایی به ویژه نسایی مناطق دورون ، سوتال و فقیر مناطق دورن پور گزارش بوبوسته. مکزیکˇ حقوق بشر کمیسیون ، تا هسا کی موفق نوبوسته اقدام موثری بوکونه و اوضاع بختر نوبوسته. فساد اداری و قضایی باعث بوبوسته کی مدارک علیه پیله متهمان و محکومان بسختی جمع ببه. طبق مکزیکˇ قوانین ، همه مجرمان وا محاکمه عادلانه و شرایط حقوقی مناسبی بدارید. اما مکزیکˇ قضایی سیستم پور مشکلات امره روبرو ایسه. جنایی جرگهه'ن و مواد مخدرˇ کارتلان ایتا پیله معضل ایسید. مبارزه علیه مواد مخدر ، مکزیک دورون تا هسا شصت هیزار کوشته و بیست هیزارکس ناپدید بوبوستید. تخمین بزه بوبوسته کی مواد مخدرˇ کارتلان صد هیزار عضو درید. مکزیکˇ آمار و ملی جغرافیایی سازمان بوگوفته کی تا سال ٢٠١٤ یک پنجم مکزیکˇ مردوم قربانی جنایت بوبوستید.
سال ٢٠٠٠ جه به اَ طرف ویشتر جه صد روزنامه نگار و خبرنگار کی علیه قاچاقچیان گزارش اوانگره گیفتید کوشته یا ناپدید بوبوسته و ویشتر اَ جنایتان نامشخص و حل نشده بمانسته و فقط ایپچه جه مسببان و جنایتکاران بازداشت و محکوم بوبوسته اید.
بندرگز ٚ شأرستان
بندر گز شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم بندر گز شهر ایسه.
مکزيک
مایه دار
چند سال اخیر دورون ، مکزیک صنایع دفاعی پور پیشرفت دشتی و مکزیک مایه دار بتنسته جهت خودکفایی و تامین قطعات ، موشک و سلاح ، هواپیما ، هلیکوپتر چگودن و دفاعی سیستم تکنولوژی و الکترونیک جنگ پیشرفت دشتی و پیله واز بوگوده. دهه نود میلادی میان ، کی مبارزه علیه مواد مخدر شدت بیگیفته و مکزیک مایه دار موظف بوبوسته کی قاچاقچیان امره مبارزه بوکونه. مکزیک مایه دار مجبور بو کی خو تجهیزات و امکانات ارتقابده تا مبارزه علیه قاچاقچیان جولو موفق ببه.
بندرگز ٚ شأرستان
کیشوری تقسیمان
شهر: بندر گز
شهر: نوکنده
مکزيک
نژاد
آمار و اطلاع دقیقی جه مکزیکˇ وضعیت قومی و نژادی وجود نره. استعمارˇ زمات میان اوروپایی موهاجران مکزیک میان ویشتر ائسپانیایی بید. قرن نوزدهم و بیستم میان ، جغیرز ائسپانیایین ، باخی اوروپایی موهاجران ، مکزیک دورون پور موهاجرت بوگودید. تا سده بیست و یکم ویشتر مکزیکˇجمعیت حاصل ادغام و ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران (ویشتر ائسپانیایین) و بومی مردوم که سورخپوست ایسید. چندین قرن آمیزش نژادی مکزیک میان باعث بوبو کی ایتا نژاد دورگه بنام (Mestizo - میستیزو) مکزیک میان بوجود بایه کی ویشتر مکزیکˇ جمعیت تشکیل دیهه. ٦٢% مکزیکˇ جمعیت ، میستیو نژاد جا تشکیل بوبوسته. اوشان ریشه نژادی بطور دقیق مشخص نیه. میستیزو مردومˇ نژاد ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران ، آفریقایی بردگان و ایتا بومی سورخ مردکانˇ کوگا بنام امردینانی. کی پیوند خونی و ازدواج مره ، طول تاریخ میان بعنوان ایتا نژاد مستقل بوجود بوموئیدید. بعد مکزیکˇ استقلال ، میستیزوˇ مردوم بعنوان پیله ترین جمعیت و نژاد عمده مکزیکˇ میان ، ائسپانیان جانشین بوبوستید. اما اوشان ویشتر ترجیح بداهید کی خوشانه آمریکایی هویت و فرهنگه ، ائسپانیا فرهنگ و زوان ورجا حفظ و ادغام بوکونید.
هسا مکزیک میان ، کلسیا و آفتاب زردی مناطق میان ، ویشتر جمعیت جه اروپایی نژاد تشکیل بوبوسته و بومیانˇ جمعیت اَ مناطق میان کمتر ایسه و ازدواج بین نژادی کمتر اتفاق دکفه.
داب
مکزیک میان موختلفه هونران و صنایع دستی وجود دره. مکزیکˇصنایع دستی بنام آرتسانیا (إسپانیایی: artesanía) دوخانید. مکزیکˇ صنایع دستی ، موختلفه مواد امره تشکیل بوبوسته و شامل خاک رس ، چوب ، فلز ، سنگ و گیاه ایسه. رنگانˇ پور رنگ و لاتینی جزئیات امره ، مکزیکˇ هونر اصلی ویژگی ایسه. ایتا جه مکزیکˇ ملی جشنان ، "مرگˇ روج" (إسپانیایی: El día de Los Muertos ) ایسه کی ٣١ اکتبر تا ٢ نوامبر برگزار به. اَ روج میان مردوم جما بید و خوشانه درگذشتگان شادی روح وستی دوعا خوانید. اعضای خانواده و دوستانˇ متوفی ایتا جومجومه اوسانید و محراب یا قبر سر نهید و خوشانه دیمه ماسک زنید. مکزیکˇ مردوم باور درید کی اَ کار باعث به کی موردگانˇ روح هنده اوشان ورجا واگرده. اَ سنت مکزیک دورون پور زمات ایسه کی برگزار به.
زوان
إسپانیائین ورود باعث بوبو کی إسپانیایی زوان ، مکزیک میان رسمی زوان ببه. مکزیک میان پور جه صدتا محلی زوان وجود دره ولی هیچکدام زوان غالب نیه. هشتاد درصد مکزیکˇ بومیان تنید هم خوشانه ماری زوان و هم اسپانیایی گب زنید. ناهواتل (إسپانیایی: Nahuatl) ایتا بومی زوان ایسه کی یک میلیون کس اَ زوان امره گب زنید.مکزیکˇ بومی زوان چهارتا جرگه تقسیم به. اصلی ترین جرگه ، مایا زوان ایسه.
جیرنویس
جرگه:کشورؤن
تۊرکمن ٚ شأرستان
ترکمن شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم بندر ترکمن شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: بندر ترکمن
شهران: گمیشان و سیمین ‌شهر.
دوم آذر
2 آذر خورشیدی موساویˇ با 18 تیر گالشی .
اول آذر
1 آذر خورشیدی موساویˇ با 17  تیر  گالشی  .
شهرستان گچساران
left|thumb|کهگیلویه و بویراحمد اوستان
تطف
تطف ایسم ایته روستا ایسه جه گوراب زرمیخ دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
اول آذر
تولدان
1348 هجری خورشیدی - مرجان ساتراپی به دونیا بومو.
سی ام آبان
30 آبان خورشیدی موساویˇ با 16  تیر  گالشی  .
اول آذر
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شهرستان گچساران
گچساران شهرستان ایته جه شهرستانان کهگیلویه و بویراحمد اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم دوگنبدان شهر ایسه.
گراکۊ (تۊنکابؤن)
گراکۊ ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
سی ام آبان
تولدان
میلاد مهدی
شهرستان گچساران
کیشوری تقسیمان
شهر: باشت
گراکۊ (تۊنکابؤن)
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۴۲ نفر (۲۰۱خانوار) بۊ.
سی ام آبان
بیرون پیوندان
رده : تیرما روزان
شهرستان گچساران
کیشوری تقسیمان
شهر: دوگنبدان
جرگه:سیاسی جوغرافی جرگه:ایرانˇ اوستانؤن جرگه:اوستان جرگه:مردوم جرگه:تارئخ جرگه:جوغرافی
گراکۊ (تۊنکابؤن)
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
خطيبان
خطيبان ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۱۶ نفر (۸۶خانوار) بۊ.
تنیان
تنیان ایسم ایته روستا ایسه جه گوراب زرمیخ دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
راميان ٚ شأرستان
رامیان شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم رامیان شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: رامیان و دلند
شهر: خان ببین
علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان
علی آباد شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم علی آباد شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: علی آباد
سه سار
سه سار ایسم ایته روستا ایسه جه گوراب زرمیخ دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
أکبرآباد (تۊنکابؤن)
أکبرآباد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ خۊرۊم‌آباد ٚ بخش ؤ بلده شرقي دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۹۶ نفر (۶۶خانوار) بۊ.
آبکوله‌سر بزرگ
آبکوله‌سربزرگ ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ خۊرۊم‌آباد ٚ بخش ؤ بلده شرقي دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۰۶ نفر (۲۲۷خانوار) بۊ.
گل‌محمدلنگه
گل‌محمدلنگه ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ؤ گليجان ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۷ نفر (۱۶خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
کۊردکۊی ٚ شأرستان
کردکوی شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم کردکوی شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: کردکوی
مهویزان
مهویزان ایسم ایته روستا ایسه جه گوراب زرمیخ دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
دؤگۊر
دؤگۊر ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ کسما دهستانˇ توابع جه ایسه.
کلاله شأرستان
کلاله شهرستان ایته جه شهرستانان گلستان اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم کلاله شهر ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: کلاله
پنجم آذر
5 آذر خورشیدی موساویˇ با 21 تیر گالشی .
أميرآباد (تۊنکابؤن)
أميرآباد ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ خۊرۊم‌آباد ٚ بخش ؤ بلده شرقي دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۱۹ نفر (۱۵۲خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
ولد
ولد ایسم ایته روستا ایسه جه گوراب زرمیخ دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.
گليجان
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۶۹۹ نفر (۲۴۰خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان