cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آريزؤنا
ایالتˇ سیاست
بندانگشتی|آریزونا فرمانداری ساختمان ، فینیکس مئن آریزونا ایالتی قانونان کی سال ١٩١٠ مئن تصویب بوبو، آمریکا قانون اساسی مأنستن ، آزاتی خواهی و نواندیشی ویر هواخواه ایسه. أ قانون حق و سأی دأره کی شهروندانˇ موشارکت و ایله جار بدس باوره و مردوم همه تانه جه موختلفه جرگه و طبقه اجتماعی شامل ببه. سال ١٩٦٨ مئن ، ایالتی قانونان ، ایبار ده بازبینی و دچین واچین بوبوسته. فرماندارˇ اختیارات و قوت و زور ویشتر و اداری و اجرایی سیستم ساده تر بوبو. فرماندار هرته چهار سال دوجین به. موعاون فرماندار اونه جانشین ایسه و فرماندار پسی ویشتر قودرت و اختیار دره. اگه فرماندار به هر دلیل دس فأرس نبه و یا استعفا بده ، اونه موعاون بطور موقت اونه کاران برعهده گیره. باخی قوه مققنه نی شامل دادستان کل ، دولتˇ خزانه داری ، ناظر عمومی ، دولتˇ سازمان بازرسی صنعت و معدن ، کمیسیون پنج نفر خدمات عمومی و شهری ایسه. قوه مققنه نی هر ته سال دورون تشکیل به. شست تا گنگره نماینده و سی تا سنا مجلس شین ایسید. اوشانه مدت خدمت دو سال ایسه. سه چهارم مجلسˇ کرسی و سهمیه ، شهران فینیکس ، توسان ، ماریاکوپا و پیما شین ایسه. سال ١٩٦٠ مئن ایالتˇ قضایی سازمان اصلاح بوبو. آریزونا ایالت مئن ١٥ تا شهرستان وجود دره کی هرته خوشانه ایتا محلی دولت دأریدی. قانون تعریف بوگوده کی ایتا شهر اقل کم ٣٥٠٠ نفر جمعیت وا بدأره. شهرˇ جمعیت ، شهرداران و سایر مسئولانˇ قوت و اختیار رابطه مستقیم دأره. هر ته شهری کی جمعیت ویشتردأره ، مسئولانˇ شهرˇ اختیار و قدرت ویشتر ایسه. جه سابقه زمات آریزونا مئن ، آمریکا دموکراتˇ جرگه نفوذ دأشتی و به اصطلاح ایتا دموکرات ایالت بو. جه سال ١٩٥٠ پسی ، آریزونا جه تک حزبی بیرون بومو و آمریکا جؤموری‌خا جرگه آریزونا مئن پا بیگیفتید و قدرت سیاسی بدس باوردید. هسا أ دو حزب و سیاسی جرگه رقابت نزدیک و شدید ایسه. جؤموری‌خا جرگه ، ویشتر پیله شهران دورون ، فینیکس و توسان مأنستان نفوذ دأریدی ولی دموکراتان ویشتر شهران حومه و موهاجران دورون هواخواه دأریدی.
و
او
گیلکی حرف ربط
مثالان: من او تو؛ جغلان او اوشانه پئران؛ رکان او کورکان؛ باغان او بجاران؛ میداد او خودکار
وی
مثالان: خو دستانا بوشست وی بوشو بخانه؛ خانومان وی أقایان؛ مسئولان وی مربیان
خلیل‌شهر
عکسان
جرگه:سیاسی جوغرافی جرگه:شهر جرگه:مازندرانˇ شهرؤن جرگه:ایرانˇ شهرؤن جرگه:آسیا شهرؤن
آغۊزبن
آغۊزبن ايتأ رۊستا جه رۊستایان بخش مرکزی رۊبار شهرستان اۊسسان گیلان دۊرۊن ایسه. آغۊزبن مردۊم به زوان گيلکي با لهجه رۊباري گب زنيدي.
جمعیت
أ رۊستا براساس ايران عۊمۊمي سرشۊماري سال ۸۵ مئن، ۸۰۰ نفر (۲۰۶خانوار) جمعیت دأره و أغلب مردۊم أ رۊستا سید ايسيد.
کؤجید
کجید ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
جرگه:أملشˇ شأرستانˇ رۊستاىان
پرزه
پرزه ايته پستاندارˇ جۊندار ايسه کي ويشتر آفريقا، آسيا ؤ هندˇ شبه قارهٰ مئن بيده به. پرزه پۊر چابۊک ايسه ؤ تانه ايوارکي خۊ سۊرأت به ۹۷ کيلؤمتر بر ساعت فأرسانه یا ايته پيله زمات ره خۊ سۊرأت ۴۸ کيلؤمتر بر ساعتˇ مئن بداره. أ جۊندار ويشتر جرگه‌اي زيوه ؤ اۊنˇ غذايي رژيم ني جه ولگ ؤ آودارˇ گياهان تشکيل به.
ماكران
ماکران ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
بيژن نجدی
بیژن نجدی، معلم، شاعر و نویسنده که ۱۵۱۵ دیلمی، تیر ما ۱۰، خاشˇ مئن به بودنیا بمأ و لاجؤنˇ مئن پیلله ببؤ. نجدی، گیلان و ایرانˇ مئن، پور معروف بو و اینˇ داستانؤن، فارسی ادبیاتˇ مئن خوشؤنˇ جیگا دأنن. بیژن نجدی گیلکی شئرأ نی دأنه.
گيلکي ميزقؤن
گيلکي ميزقؤن گرداگيري ايسه گيلکي ترؤنه'نˇ جي؛ شاملˇ گيلکي فؤلکلؤرˇ ميزقؤن گه خؤره چندين وابين دأنه: شؤنشيني ترؤنه'ن ؤ بيجارسري خؤندگي ؤ چاربداري  ؤ گاره سري ؤ أميري خؤني ؤ نؤرۊز خؤني... فارق أز فؤلکلؤرˇ ميزقؤن؛ گيلکي ديگر سبکؤنˇ ميئنأ ني دستي دأنه شاملˇ گیلکي رپ ؤ گيلکي راک ؤ گيلکي پاپ ؤ... گيلکي ميزقؤنˇ تاريخ وگردنه پۊر زمت پيشه أمما آخرين سربسي گه ياته بۊبؤ ؤ گيلکي ميزقؤنه ايشاره کؤنه وگردنه ساسانيانˇ زمته.
بيژن نجدی
بیژن نجدی، ریاضیˇ کارشناسی ارشده داشت و لاجؤنˇ دبیرستانؤنˇ مئن درس دأ. اون مطبوعاتی مونتقدؤن و نویسندهٰ‌ن جایزهٰ نی ببرده دأنه.
گيلکي ميزقؤن
ساسانيان زمتˇ ميئن
ساسانيانˇ زمتˇ ميئن رى ؤ ديلمؤن ؤ طبرستؤنˇ ميئن تاره بر سايرˇ سازؤن ترجيح دأن ؤ جغيرˇ اين نى ؤ عۊد ؤ چنگ ؤ سۊرنأ ني رواج دأشت.
بيژن نجدی
ای خوروم نویسنده، ۱۵۷۱ نؤروز ما ۱۹، لاجؤن ˇ مئن بمرده و شئخؤنه‌ورˇ وادی مئن دفنأ بؤ.
گيلکي ميزقؤن
ایسلامˇ پسي
أبۊ نصر محمد فارابي قؤلي خۊ المۊسيقي کيتابˇ ميئن بأرده گه خۊراسؤني تنبۊر دۊته سيم دأنه ؤ يک نؤعˇ ديگر به نؤم جيلي تنبۊر گه مۊعرب بۊبۊکه کلمهٔ گيلي تنبۊر يا گيلانˇ تنبۊر ايسه ؤ اينˇ کۊک گۊدن؛ خۊراسؤنئنˇ کۊک گۊدنˇ أمرأ تؤفير دأنه.
پيرشرفشاه دۊلايي گه قرنˇ۸ دۊلا ميئن زيويشت ؤ اۊنˇ چاردؤنه'نˇ ديوان گه اۊنˇ جي بۊمؤنسه منقۊله گه پيرشرفشاه اي چاردؤنه'نه ميزقؤنوار خؤند ؤ هين بۊ مردۊمˇ ميئن جادکته ؤ مردۊم اي چاردؤنه'نه خۊشؤن مۊناسبتؤنˇ ميئن خؤندن. اۊستاد أبۊلحسن صبا به هي نؤم استخراج بؤده.
صفويه زمتˇ ميئن
صفويه زمتˇ ميئن به علتˇ اينکه شيعه ايرانˇ ميئن جادکته ميزقؤن ؤ ميزقؤنزني ؤ ميزقؤنچئن سرکۊب بۊبؤن ؤ فقط دسرکۊتن (نقاره) در بعضي موارد جايز بۊ. اي زمتˇ جي تا مشرۊطه انقلاب گيلکي ميزقؤن رؤنقي ندأشت. ولي چؤن ميزقؤنˇ طبيعت ذاتي ايسه نشأست اۊنˇ جۊلؤ گيتن ؤ اي مۊختصر نۊمۊدؤن خألي تعزيه ؤ مذهبي مراسمؤنˇ ميئن بۊ به اي صۊرت گه اي مراسمؤنˇ ميئن غم انگيز نواؤنˇ جي شيپۊر ؤ طبل ؤ سنج ؤ کرنىˇ مۊسؤن کأرأگيتن. ألبته ميزقؤن باخي جيگه'نˇ ميئنأ ني هرچند کم أما تبلوؤري دأشت. مئلا عرۊس برؤنˇ ميئن درويشؤن شعر ؤ خؤندن ؤ ساز زأن. يا مثلا بيجارسري ترؤنه'ن گه شۊرˇ دستگاه دشتي خۊندش همچنان خؤنده بؤنأبۊ. يا مثلا نقاره زني کۊشتي گيلمرديˇ مراسمˇ ميئن. يا هنده مثلا چۊپانؤنˇ نى زني يا مۊرشدˇ ضرب؛ زۊرخؤنه'نˇ ميئن حماسي أشعارˇ أمرأ پابرجا بۊ. کيايئنˇ خاندان ميزقؤن ؤ هۊنر ؤ فرهنگه خۊش دأشتن مخصۊصا خان احمد خان که ميزقؤن ؤ شعره التفاتˇ ويژه اي دأشت. اينˇ دربارˇ ميئن زيتۊن کمانچه نواز پيلˇ ميزقؤنچي ؤ دربارˇ ميزقؤنچئنˇ رهبر بۊ گه اۊستادؤنه کمؤنچه ؤ تنبۊر ؤ عۊد زأ.
سيد ظهير الدين مرعشي خۊ کيتابˇ ميئن (گيلان ؤ ديلمستانˇ تاريخ) بأرده گه صفوي عصرˇ ميئن؛ دسرکۊتن(نقاره) ؤ سؤرناؤ نى ؤ چنگ ؤ دفˇ جي شکار ؤ ختنه سۊرانˇ مراسمˇ ميئن کارأگيتن.
قاجارˇ زمتˇ ميئن
اي زمتˇ ميئن پۊر سربس گيلؤنˇ ميزقؤنˇ جي نۊمؤنسه. أما رۊح الله خالقي خۊ کيتابˇ ميئن به نؤم ميزقؤن سرگۊذشت منقۊل أز کيتابˇ يادداشتؤني أز ناصرالدين شاهˇ خۊصۊصي زيندگؤني؛ معير الممالکˇ أثر بؤته دأنه گه چندينته زنؤنه ميزقؤنˇ جرگه دربارˇ ميئن زأن گه يکي أز اۊشؤن گۊل رشتي يا کل رشتي زنؤنه جرگه بۊ.
زماتين
گيلؤنˇ زماتين ميزقؤنˇ نۊقطهٔ عطف؛ ميزقؤنˇ مدرسه بنأنأن توسط أبۊلحسن صبا بۊ. أبۊلحسن صبا چندينته پيلˇ قطعه ديلمؤنˇ جي زردˇ مليجهˇ مۊسؤن ضبط بؤده. انقلابˇ مشرۊطه پسي گيلؤنˇ ميزقؤن بشدت ترقي بؤده. اينˇ تبلوؤر فريدۊن پۊررضا ؤ رۊح أنگيز ميرزايي ؤ ناصر مسعۊدي ؤ فرامرز دۊعايي ايسن.
تازه اباد خیرودکنار
تازه اباد خیرود کنار ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
دۊ رۊخان
دۊ رۊخان ايتأ جه رۊستایان چۊبرˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۷۳۷ نفر (۲۰۵ خانوار) ايسه.
شئال واق؛ واکا
شئال واق یا واکا ایته قشنگ پرنده ای ایسه که کولی زیاد خوره و فارسی مئن اَنه حواصیل شب صدا کونن؛ چون شب ئون فریاد کشنه و اَنه واستی، شرق گیلانن اونه شئال واق چون که صدای بریده ی شغال داره، ناُم بنئن و مرکز گیلان مئن نیز چون پرنده واک واک کونه، انه ایسمه واکا بنائدی.
اَ پرنده نام علمی Nycticorax Nycticorax ایسه.
ديماجانكش
شغل اكثر مردم كشاورزي ودامداري مي باشد.راه اصلي آن آسفالت وراه خود روستا خاكي مي باشد.از امكانات رفاهي فقط يك مدرسه ي ابتدايي دارد.بالغ بر 60خانوار و300نفر جمعيت دارد.ازمحصولات كشاورزي اش مي توان به فندق وگل گاوزبان و گندم و جو و...اشاره كرد.
كوشكوه
کوشکوه ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
نشتارۊد
نشتارۊد ايته جه مازندران ٚ شأران ايسه ؤ تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ٚ مئن نهأ. أ شأر نشتا بخش ٚ مرکز ايسه.
جمعيت
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، نشتارۊد ٚ جمعيت ۶,۳۹۴ نفر بۊ.
سربس
جرگه:مازندران ٚ شأران
عزیز اسپندار
عزیز اسپندار ستاریه دهیه ۵۰ ایران فوتبال دو بار آقای گل کشور متولد ۱۳۲۷ سابقیه چندین بار دعوت به اردوئان موختلف تیم ملی را دارایسه
اون ملوان امرا به ایفتخارات فراوانی دست پیدا گوده از جومله ۲بار تخت جمشیدلیگ  میئن آقای گل ببو درسالان ۱۳۵۳و۱۳۵۶ و هوتویی قهرمانی در جام حذفی میئن درسال۱۳۵۵ و دو تا گل در فینال بزه که اونه گل دومی که گل آخر بازی هم بو از مرکز زمین دایره به ثمر برسه و به گفتیه فوتبال کارشناسان بهترین گلی ایسه که در تاریخ جام حذفی کشور به ثمر برسه.در ضمن اسپندار با۶۲ تا گل بزه در تخت جمشید لیگ دومین گلزن تاریخ مسابقات هم ایسه.
اسپندار از سال ۶۰ مشغول مربیگری ببوسته و در طول خو دوران مربیگری و در تمامی اوشان با رتبیه ممتاز قبولا بو و خو استعدادا همچون بازیگری دوران در مربیگری هم نیشام بدا. بطوریکه بینگهام ایرلندی(مدرس کلاس آ و سرمربی اسبق ایرلند در جام جهانی۱۹۸۲ )در مصاحبیه تلویزیونی از اون تعریف بوگوده. اسپندار الانی دارای مدرک آ آسیا در زمینیه مربیگری ایسه و در سال ۸۶ هم به همرایه نوصرت ایراندوست مربیگری تیم شاهین پارس جنوبیا بر عوهده داشتی وا تیما از سقوط به دسته بیجیر نجات بدا.
لات لیل ٚ دهستان
لات لیلˇ دهستان ايته جه گيلانˇ دهستانان، لنگؤرۊدˇ شأرستان ؤ اتاقورˇ بخشˇ مئن ايسه.
جمعيت
بر اساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سرايشماردن، أ دهستانˇ جمعيت ۵،۱۱۹ نفر (۱،۳۵۶ خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:گيلان ٚ دهستانان جرگه:لنگؤرۊد ٚ شأرستان ٚ دهستانان
تماجان
تماجان ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
کوهسار
مردوم و جوغرافی
کوهسار شهری ایسه اوستان تئران مئن جی کشور ایران. ا شهر ساوجبلاغ شهرستان مئن قرار بیگیفته.
آب و هوای ا شهر معتدل کوهستانی ایسه و باغان فراوانی داره. گذر کردان‌رود روخانهٔ جی ا شهر به اونه جاذبان ایضافا گوده.
جمعیت ا شهر سال ۱۳۸۵، برابر با ۷۷۶۹ نفر بو.
جور وا جور
کوهسار اطلاع رسانی پایگاه
شهرياركنده
شهریارکنده ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
حسن سرا (سخت‌سر)
حسن سرا ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
حسن سرا مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۱۱ نفر (۲۹ خانوار) بۊ.
آسيابرک (رۊبار)
آسیابرک ايتأ رۊستا جه رۊستایان بخش خۊرگام، رۊبار شهرستان و اۊسسان گیلان دۊرۊن ایسه. آسیابرک مردۊم به زوان گيلکي با لهجه رۊباري گب زنيدي.
جمعیت
أ رۊستا دهستان خورگام دۊرۊن قرار دأره و براساس ايران عۊمۊمي سرشۊماري سال ۸۵ دۊرۊن ۱۲ نفر (۴خانوار) جمعیت دأره.
علی ابادمير
علی ابادمیر ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
داکله سرا
داکله سرا ايتأ جه رۊستایان چۊبرˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱۵۰ نفر (۴۱ خانوار) ايسه.
شيروان‌محله
شيروان‌محله ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ خۊرۊم‌آباد ٚ بخش ؤ بلده دهستان ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۵۰ نفر (۷۹خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
شيعه
شيعه ايسلامˇ دؤوؤمي پيلله‌ترين مذهب پیروانˇ تعداد لحاظ جی ايسه. شيعه؛ "علي شيعه" کۊتابۊبۊ کلمه'ى گه به معنيˇ علي بن أبي‌طالب (شيعيانˇ أولي ايمام)ˇ پيرؤ ايسه. شيعيان ۱۰ تا ۲۰ درصدˇ جهانˇ مۊسلمانؤن ؤ ۳۸ درصدˇ ميئن-خۊرتؤˇ مۊسلمانؤنˇ جمعيت-ه تشکيل دئنن. شيعه أصلي جرگه'نه ایمامیه شیعه (أثني عشري/دوازده ايمامي/جعفري) ؤ ايسماعيليه شیعه ؤ زيدي شیعه تشکيل دئنن. همته شيعيانˇ اعتقادات خالي علي بن أبي‌طالبˇ جانشيني (ایمام ˇ عۊنؤوان جی) محمدˇ پسي سر اشتراک دأنه.
شيعيانˇ دوازده‌ته ايمام
شيعيان أکثرا دوازده ايمامي ايسن ؤ ايشؤنˇ ايمامؤنˇ نؤم به ترتيبˇ ايمامت ايطؤره:
سربس
جرگه:ايسلام
مهسا أميني
مهسا أميني (۳۰ شهريور ۱۳۷۹ – ۲۵ شهريور ۱۴۰۱)، کي اۊن ٚ أصلي نام ژينا أميني بۊ، ايته ايراني ۲۲ ساله کؤر بۊ کي ۲۲ شهريور ۱۴۰۱ مئن تئران ٚ ارشاد ٚ گشت اۊن-أ بيگيته ؤ مأمۊران ٚ ضربه ؤ زئن ٚ وأسي بۊشؤ کؤما مئن ؤ بأزين ني شديد ٚ جراحات ٚ وأسي تئران ٚ کسری ناخۊشخانه مئن بؤمؤرده. اۊن ٚ مرگ ٚ دليل-أ، جؤمجؤمه شکنئن ؤ مجيک ٚ مؤردن تشخيص بدأده.
زيوش
مهسا (ژينا) أميني ۱۳۷۹ شمسي سال ٚ مئن کۊردستان ٚ سقز ٚ دۊرۊن ايته کۊرد ٚ درزا مئن دۊنیا بأمؤ. اۊن خۊ مؤردن ٚ پيش، دؤنش جگا جه قبۊلي فیگيته بۊ ؤ ايته برار دأشتي کي اۊن ٚ نام کيارش بۊ.
گيتن
مهسا أميني ۱۴۰۱ شهريور ٚ مئن خۊ خانواده أمرأ بۊشؤ بۊ تئران کي خۊ فامیلان-أ بيدينه. ۲۲ شهريور ؤ سه‌شمبه رۊج ٚ مئن ؤ ساعت ۶، زماتي کي خۊ برار ٚ أمرأ شهيد حقاني مترؤ مرکز ٚ ورجه ايسابۊ، ارشاد ٚ گشت ٚ مأمۊران اۊن-أ بيگيتد. کيارش أميني ايعتراض گۊدن ٚ پسي مأمۊران اۊن-أ بۊگۊتد کي مهسا-یأ تؤجيهي کيلاس ٚ گۊذرانئن ٚ وأسي بؤبؤردئد خۊلدانه ؤ اي ساعت ٚ پسي أزا به. اۊشاني کي مهسا گيتن ٚ زمات اۊ جيگا مئن ايسابۊد بۊگۊتد کي ارشاد ٚ گشت ٚ اۊتۊل ٚ مئن مأمۊران مهسا أميني-أ پۊر زئدي. مهسا أميني خانواده ني بۊگۊتد کي اۊن ٚ گيتن ٚ مؤقع درگيري بمانسته ؤ مأمۊران مهسا برار-أ ني بزئده. مهسا دأيي ني هأن ٚ باره بۊگۊته: «مهسا برار اۊیه ايسابۊ ؤ زماتي کي بخاسته وناله مهسا-یأ بؤبؤرد، مأمۊران أرسۊ گاز-أ تاوأدأد ؤ جيويشتد.»
دۊ ساعت مهسا أميني گيتن ٚ پسي ؤ اۊن ٚ بؤردن تئران ٚ أخلاقي أمنيت ٚ پؤليس ٚ مرکز، وؤزرا خيابان ٚ مئن، سر ٚ جؤمجؤمه ضربه وأسي، مهسأ مجيک مؤردن-أ باعث بۊبؤست ؤ کسری ناخۊشخانه مئن بستري بۊبؤست. اۊ زمات کي مهسا برار ساختمان ٚ جۊلؤ خۊ خاخۊر ٚ رافا ايسابۊ، ايته آمبۊلانس-أ بيده کي هۊ مرکز ٚ جه بيرۊن آمؤن دره. بأزين ايته سرباز ٚ جه واورسه کي أ آمبۊلانس چي وأسي ايسه ؤ سرباز أوج-أ دنه کي «ايته جه أمي سربازان زخمي بۊبؤسته». بأزين کيارش شه ؤ خۊ خاخۊر ٚ تاتايي-أ باخي کؤراني کي اۊ مرکز ٚ مئن ايسابۊد ؤ هأسأ أزا بۊبؤسته بۊد نشان دنه ؤ فأمه کي اۊ آمبۊلانس خۊ خاخۊر-أ بؤردن دۊبۊ.
کۊشتن
مهسا أميني سه رۊج ٚ پسي ۲۵ شهريور ۱۴۰۱ مئن کسری ناخۊشخانه دۊرۊن فؤت بۊگۊده. تئران ٚ کسری ناخۊشخانه خَوَري سربسان-أ بۊگۊته کي مهسا هۊ زمات کي ناخۊشخانه-یأ فأرسه بۊ، مجيک ٚ مرگ-أ مۊبتلا بۊ ؤ پجشکي لحاظ ٚ جه زيوا نۊبۊ ؤ ايته شديد ٚ ضربه وأسي کي اۊن ٚ سر-أ بۊخۊرده بۊ، مجيک ٚ مرگ-أ باعث بۊبؤسته بۊ.
مژگان افتخاري، مهسا مار، مهسا فؤت پيش بۊگۊته: مهسا بازداشت ٚ پيش کاملاً سالم بۊ.»
دفن گۊدن
۲۶ شهریور شو ٚ مئن، مهسا أميني بدن-أ اينقال بدأد سقز ؤ مردۊم ؤ أمنيتي مأمۊران ٚ حضۊر ٚ أمرأ دفن بۊگۊدئد. مأمۊران خأستید کي اۊن-أ شو ؤ مردۊم غياب ٚ أمرأ دفن بۊکۊند ولي اۊن ٚ خانواده قبۊل نۊگۊدئد. هأتؤني هۊ شو سقز ٚ پؤليسان، شأر ٚ وۊرۊدي‌ئن-أ دوستد کي مردۊم ٚ ويشتر بؤستن جۊلؤ-یأ بيگيرد. معترضان مراسم ٚ دۊرۊن پۊر شۊعار بدأد ؤ «کۊشتن رۊسري وأسي؟»، «تا کئنه أتؤ خاک بسر بيبيم؟» ؤ «مرگ بر ديکيتاتؤر» اي سري جه اۊ شۊعاران ايسد.
کۊردستانˇ کارگرؤنˇ حئزب
کۊردستانˇ کارگرؤنˇ حئزب (پ.ک.ک یا اينگيليسي مئن: PKK) یکته مارکسیست-لئنینیستي سازمان بو کی دهه‌ی هفتادˇ میلادي اوایل خو کاره تورکیه مئن سرأیته.
پ.ک.ک ۱۹۷۸ میلادي، تورکیه چپگرا دانشجویی جؤمبشؤنˇ جي بیرین بمأ ؤ اول سر او جؤمبشؤنه مؤنس کي چین ؤ ویتنامˇ مبارزاتˇ جي الهام بیته بون. اینˇ هدف این بو کي مردومی جنگˇ جي، تورکیه مئن یکته کوردنشین ؤ سوسیالیست ایالت چاکونه.
ایشؤنˇ جؤمبش دهقاني بو ؤ ایشؤنˇ اولی هدف منطقه اربابؤن بون کي تورکیه دؤلت ئبه محلی نیرو محسوب بنأبون ؤ مردومه زور گوتن. دو سال بازون، تورکیه مئن کودتا ببؤ ؤ کوردؤن سرکوب ببؤن. ایتؤ ببؤ کي یکته چریکي جنگ سرأیته تورکیه دؤلت ؤ کوردؤنˇ مئن.
یکته گؤزارش حؤقوقˇ بشرˇ دیدبان سال ۱۹۹۳ هدأبو کي اي گؤزارشˇ مئن ۴۵۰ ته ویشتر قتل ؤ ترؤر ثبت ببؤ بو کي بکوشتهٰ‌نˇ مئن دؤکتؤر ؤ معلم ؤ روزنامه‌نویس ؤ حؤقوقˇ بشرˇ کونوشگر ني دبو. هي گؤزارش اینم گوت کي هو زمت، تورکیه امریکا جي پور کومک هأیته ؤ جؤرج بوش (پئر) کوردؤنˇ سرکوبي جي حمایت گود.
پ.ک.ک ني خؤشونت ؤ ضدانسانی کار بوده دأنه. خبرچینؤنه دار زئن ؤ غیرنظامي بکوشتن ؤ ۱۹۹۱ استامبولˇ مئن یکته مرکزˇ خریدˇ مئن بؤمب بنأن یا چنته غربی توریسته گرؤگان بیتن. اما اوشؤنˇ خؤشونت، تورکیه دؤلتˇخؤشونت ؤ کوشتارˇ پیش به چوشم نأنه.
بنانأنکس ؤ سرکرده
پ.ک.ک سرکرده هو بنانأنˇ جي تایسه عبدالله اۊجالان ایسه. اۊجالان سال ۱۹۹۹ یکته عملیاتˇ مئن کي سیا ؤ تورکیه ؤ کنیا ؤ یونان اي عملیاتˇ مئن همکاري دأشتن أسیر ببؤ ؤ حبسˇ ابد بخؤرده ؤ تایسه تورکیه مئن قؤلدؤنئکˇ مئن ایسأ. اۊجالان خو أسیری زمت بنیشته به خؤندن ؤ اي باعث ببؤ کي خیلی چیزؤنه هنده نقد بکونه.
دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن ای حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اۊجالان راجه به مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی موری بوکچینˇ کارؤنه بخؤنده.
سال ۲۰۰۸ بنویشته: یکته سلسله مراتبي ساختار دؤلتˇ مورسؤن یکته حئزبˇ مئن، آزادي ؤ برابري ؤ دمؤکراسي اصلؤنˇ همره تناقض دأنه.
اون دئه دؤلت-ملتˇ هدفم بنأ به دیمه ؤ بوته کي ناسیونالیسم أگه بخأ دؤلت-ملت چاکونه هنده سلسله مراتب چاکؤنه؛ در عوض کوردؤن خأ حؤکومت چاگودنˇ جا، خوشؤنˇ زوره دمؤکراتیک اقتصادˇ تؤسعه ؤ ضدسرمایه‌داری خوفرماني روشؤن ؤ زیویشرˇ همره سازگاری سر بنئن. اۊجالان خو فلسفه نؤمه بنأ دمؤکراتیک کؤنفئدرالیسم. اي فلسفه مئن، زنأکؤنˇ رهایی پور مؤهمه.
دگرسن
أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان
اۊجالان سال ۲۰۰۵ ميلادي خۊ نؤرۊزي پىغامˇ مئن کۊردؤنˇ جي بخأسته کي ىکته چاگۊدار چاکۊنن کۊردستانˇ جامعه'نˇ جرگه (ک.ج.ک)‌ نؤمي. اۊجالان اي گبأجي، "دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم"ˇ جي گب زئدبۊ. ک.جک کار اينه کي اۊجالانˇ تازه ويره (انديشه') واتينأدئه (انتشار بدئه). چۊن اۊجالان زندان دره، ىکته چن نفري جرگه اي تشکيلاتˇ سرکردگئه گردن گينن؛ اي تشکيلاتˇ نؤم ايسه کۊردستانˇ خلقˇ کؤنگره. ايتؤ سرکردگي ىک نفرأ جي چن نفري بنه. شؤرا'نˇ مئن سرکردگي دۊ نفري بۊبؤ کي دۊ نفرأ جي ىک نفر حتماً خأ زنأى بۊبۊن.
ايتؤ بۊبؤ کي چن ته حئزب چاگۊده بۊبؤ تا دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ تازه ايده' همه جا واتينأدئن. اي تشکيلات ايران ؤ عراق ؤ سۊريه مئنˇ کۊردنيشين ناحيه'نˇ مئن سياسي سازمان دأنه بال بزئه. هينˇ وأسي خلقˇ دفاعˇ جرگه'ن، نظري ؤ تئؤري جي پ.ک.ک ؤ ک.ج.ک همرأ ربط دأنه.
لات ليل
لات لیل ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
دام
دام یا مال او دسته جه حیوانان ایسه کی شه اوشنه خانه میان داشتن پرندئانˇ کینار بنهیم. گیلانˇ میان مالانأ ویشتر بجارکار ˇ ره ایستفاده کودید. گیلان ˇ مالان ویشتر گاو(ورزا، مانده) ، اسب(مادیان، ...) ، گوسفند، بوز، ... ایسد کی اوشنه جه کشت و کار ˇ ره ایستفاده کوند.
کیشاورزی مالان
ورزا موهم ترین مالی بو کی محصول کشت کودن ˇ ره اهمیت داشته. ورزا ئه کاوول دوسته دی تا زمین ˇ شوخم بزنه. بجارکار کی تومانه بسته، کیشاورزان خوشانه کاه و کولش ˇ کی بجا بمانسته بوأ اسب ˇ مره حمل کودید. بحساب شه گوفتن مالان تومامˇ مراحلˇ کیشاورزی جه به کار أموئید.
ورزا
ورزا ئه کاول دوستیدی بجارˇ مئن سره ددی. ورزا زور خایلی زیاده، هنه وسی تانه زمینˇ خب شوخم بزنه. گابانأ شیرˇ واستی ام داریدی. سک ویشتر چوپانان گله میان سک داشتید ولی کیشاورزانم گاه گلف سک داشتید. سگان هم بلته جه ایسائید کی دوزد نتانه بائه هم زمینˇ جا ایسائید تا محصولاته جه موراقبت بوکند کسی نایه نیچینه. کلاچ ملاچان ˇ فراری دئنه ره ویشتر مترسکأ جه ایستفاده کودید. اسبو مادیان وختی کیشاورزان خوشانه کاه و کولشــأ جیما کودید و توشکه زئید، اونه نهیدی اسبˇ جور بردید بسوجاند.
چوپانان ˇ مالان
چوپانان ویشتری بوز و گوسفنده داشتیدی. چوپانان خوشانه گله مره ییلاق و قیشلاق کودید.
گوسفند چوپانان خوشانه گوسفندˇ گلئانأ بوردد مراتع جور علف بچرد. گوسفندان کی پیله بستد ده اوشنه نداشتید، اوشنه سره واویدی اوشنه گوشته کباب گیفتید. بوز بوز حیوانی ایسه کی هر چی انه فدهید تنه بوخوره. هنه واسی اونه داشتن راحته. بوزˇ شیرˇ جه شه ایستیفاده کودن.
اولاغ و قاطر
اولاغ و قاطر بار بردنˇ ره ایستیفاده به ولی گیلانˇ جا زیاد کاربورد نره.
پیچا
پیچا ئه نشه به او صورت مال دانستن. پیچا مأمولن خوره گرده، شهرانˇ میان آت و أشغالان ˇ خوره. هنه وسی موردوم اونه ندارد.
مالانˇ محصولان
او محصولاتی کی موستقیم جه مالان بدست ایه اشند:
شیر
پشم
پوست
گوشت
ان اولیه محصولاتأ شه چکون وکون کودن به کارخانه ای محصولات فارسن.
أردبيل
اردبیل مرکز اردبیل شهرستان ایسه اردبیل اوستان مین جه کیشور ایران.
دام
دامداران
دامداری جه او مشاغلی ایسه کی بشرˇاولیه تومدنانˇ جه تا هسه وجود بداشته. او آدمانی کی دامان ˇ مره سرو کار درید اشند:
چوپانان
روستائیانˇدامدار
مصرف کونندئان
چوپانی گیلان ˇ جا ویشتر تالشان و گالشان ˇ مین رواج دره.
دامان ˇ بیماریان
دامان خایلی بیماریانˇ موبتلا بئد. خائلی جی ا بیماریانˇ میانی آدمانˇ مره موشترکد.
قدیمان ˇ عقاید
گیلان ˇ تارئخ ˇجه مال خوره جایگاه ویژه ای دره. گاو مارلیک کی تومدون مارلیکا تأل لوق دره نیمادی ایسه جه ان اهمیت.
فولکلور
دامان گیلانˇ فولکلورˇجه جایگاه ویژه ای دریدی.
دیلمی باستانی تقویم ˇ میان، ماهانˇ موشخص کودنˇ ره جه خوشانه مالانˇ وضعیت ایستیفاده بوکوده درد.
گیلکی زوان ˇ میان، ضربول مثلان ˇ جا، خائلی جه دامان ˇنامان ایستیفاده ببسته:
گاب دکفته بازار
ورزا جنگ
سک ˇ دوما هفتئد سال قالب بیگیری هنی بوچومسته یه
بیرون پیوندان
گیلکی مثلان
واحد
وختی خئد مالانأ بیشمارد با جه واحدان خاصی ایستسفاده بوکوند. گابـــأ رأس مره ایشمارد، سکـــأ قلاده مره، ...
منبأ
مازیار--91.99.134.5 ‏۱۲ نوامبر ۲۰۰۹، ساعت ۰۸:۱۸ (UTC)
گرۊندريسه
گرۊندريسه (آلماني مئن: Grundrisse) ىکته کتابه سياسي اقتصاد أجي کي کارل مارکس بنويشته. اي کتاب ۱۸۵۷ تا ۱۸۵۸ ميلادي بنويشته بۊبؤ ؤ مارکسˇ پيشاشۊ طرحه، سياسي اقتصادˇ نقد ئبه؛ هين وأسي سرماىه (کاپيتال)ˇ کتاب ئبه پيشاشۊ کار محسۊب بنه.
گرۊندريسه کلمه
گرۊندريسه (Grundrisse) کلمه، آلماني مئن، معماري ؤ ساختمؤن چاگۊدن أجي بمأ فلسفه ؤ نظريه مئن ؤ أصل رچؤن ؤ أصلˇ خطؤن ؤ کؤللي رچؤن معني دئنه؛ ايتؤ کي مثلاً أول ىکته طرح ئبه أصلي خط ؤ رچؤنه کشنن تا چارچۊب ؤ چاگۊدار معلۊم بۊبۊن.
ايتؤ نظر هأنه کي مارکساينˇ وأسي اي کتابˇ نؤمه ايتؤ بنأ چۊن اي کتاب ىکته پيشاشۊ (مقدمه) ؤ پيشاطرح بۊ، اينˇ أصلˇ کتاب ئبه؛ سرماىه (کاپيتال).
جرگه:کارل مارکس جرگه:سياسي اقتصاد جرگه:فلسفي کتابؤن
کوربین بلو
کوربین بلو ریورز (اینگیلیسی: Corbin Bleu Reivers) (بزائه ۲۱ فوریهٔ ۱۹۸۹) که با نوم هونری کوربین بلو (اینگیلیسی: Corbin Bleu) شناسی بو، خووننده، ترانه‌سرا و آهنگساج آمریکایی‌ئه، که ویشتر به‌خاطر کار سبک الکترونیکا داخل شناسیه بوو.
جرگه:خؤندنکسؤن
ترشكوه
ترشکوه ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
داعش
اسلامي دؤلت یا عراق ؤ شامˇ اسلامی دؤلت کي به داعش نؤمي ببؤن، یکته بونخا اسلامی جرگه ایسه کي خأ اسلامي دؤلت ؤ خلافت راتؤده ؤ عراق ؤ سوریه مئن جنگ ؤ کوشتار کؤنه. كي ايران و كشؤر هاي جهان درون أني أمره جَنگ داريدي
شهرستان سربیشه
سربیشه شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر سربیشه ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: سربیشه
شهر: مود
سید حبیب اسماعیلی
سید حبیب اسماعیلی
سید حبیب اسماعیلی نهم شهریور 1332 خورشیدی لیالستان̌ لاجون̌ مئن به دونیا بومای.
كهلستان
کهلستان ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
كرباس سرای سفلی
کرباس سرای سفلی ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
استخرسر
استخرسر ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
استخرسر ایسم ایته روستا ایسه جه راستوپی دهستان ، سوادکوهشهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
استخر سر ایسم ایته روستا ایسه جه فریم دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
خمىران (شفت)
خمىران ايتأ جه رۊستایان جیرده دهستان جه توابع شفتˇ شهرستانˇ مرکزي بخش ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۸۰ نفر (۹۰ خانوار) ايسه.
گرسك پائين
گرسک پائین ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
چۊکاسرا پۊشته
چۊکاسرا پۊشته ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
چۊکاسرا پۊشته مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت بيجيرتر جه سۊ ته خانوار بۊ.
عباس آباد هلوم سر
عباس آباد هلوم سر ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
خر
خر اتا حیوون نومه که بارکشی سه استفاده بو.
پاندوشکا
پاندوشکا به ضربه ای گفته می شود که با انگشت وسطی دست ، محکم به پیشانی زده می شود.
خطردکته زوؤن
خطردکته زوؤن (اينگيليسي مئن: Endangered language) ىکته مفهۊمه زوانشناسي مئن.
ىکته زوؤن وختي خطردکته' (خطرˇ مئن دکته) کي اي خطر بۊبۊن کي دئه کارأگيتن أجي دککئه، ويشترأني اينˇ وأسي کي دئه اينˇ زينده گۊتنکسؤن ؤ گبزئنکسؤن خئلي کمن. أگه تمؤمˇ خۊشˇ گبزئنکسؤنه دس أجي هأدئه، بنه ىکته فکته زبؤن (Extinct language). ىۊنئسکؤ (UNESCO) چار ته مۊقؤم ىا رج تعريف بۊده زبؤنؤنˇ خطر دکتن ئبه کي أمن (خطردنکته) تا فکته (مؤنقرض بۊبؤ) بنه.
كشك سرا
کشک سرا ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
برار
برار گیلکی و مازرونی زوون دله برادر ره معنی دنه
بند ٚ بۊن (تۊنکابؤن)
بند ٚ بۊن ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ تمشکؤل ٚ توابع جه ایسه.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
پراید
پراید ایتأ اۊتۊل ايسه کي اۊنه چگۊدن کره جنوبی مئن آغازأ بۊسته. جه سال ۷۲ ایران دۊرۊن توسط شرکت سایپا اۊنه مؤناژ کليد بۊخۊرده؛ کي اۊنه مدلان DM و FS و ايتأ مدل سدان کي اۊنه ايسم بتا نیز بۊ چأگۊده بۊستي. پرايد ژاپن مئن توسط مزدا شرکت با ايسم مزدا ۱۲۱ و آمريکا دۊرۊن توسط فؤرد شرکت فورد فستیوا نام أمرأ عرضه بۊستي. کيا شرکت أ اۊتۊل امتیاز اۊشان جه بِهِع و با نام پراید کره مئن عرضه بۊگۊده.
پراید ایران دۊرۊن نزديک ۳۰ سال ايسه کي در چندته مدل شبیه به هم چأگۊده به. پرايد بین ايران اۊتۊلان مئن، دئباره‌ترين اۊتۊلي ايسه کي هنۊز مؤنتاژ به.
فاطمه هاشمی
فاطمه هاشمی متولد 22 بهمن ۱۳۴۷ بندر انزلی و فارغ التحصیل ببوستیه ادبیات نمایشی از نیاوران فرهنگسرا ایسه. هاشمی پیش از اون در گیلان سینمای جوان آموزش بیده بو و پس از اون در نیاوران فرهنگسرا زیر نظر اوستادانی چون قطب الدین صادقی ، خسرو حکیم رابط و رکن الدین خسروی در رشتیه ادبیات نمایشی (تئاتر) آموزش بیده و فارغ التحصیل ببوسته و در زمینیه بازیگری بویژه طنز و کومدی در تیلیویزیون فعالیت بوگوده.
شهرستان فردوس
فردوس شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر فردوس ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: اسلامیه و فردوس
روخانه
روخانه  یا روبار روانˇ آبيأ (سۊما) نام بنده کی جی کوهانˇ جه سره گیره فارسه دریایأ. روخانه خو مسیرˇ جا جنگلانˇ جه عبور کونه وی سرانجام فارسه به دریا. کوهانˇ جا کی ورف آبه به ا آب جیما به وی در نهایت روبارأ چاکونه. وعضی روباران فصلی ید یأعنی فقط وختی واران زیاده آب داریدی. گیلانˇ مین روخانه زیاد دأریم. جه قدیمˇ ایام کی آب ˇشهر فت و فراوان نبو موردوم خوشانه ظرف و ظروف و رختانأ روبارˇ آبˇ میان شستیدی. گاگلف هم موردوم روخانˇ آبˇمیان شنا کودیدی چون کی قدیمان روخانئان ان قدر آلوده نبود.
گیلانˇ موهم ترین روخانه سفیدروده کی جه کوردستان آیه به گیلان وی شه کاسپینˇدریا میان. رشت ˇ مشهور روباران اشند:
گوهررود
زرجوب
سياه منسه پائين
سیاه منسه پائین ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
تير
چارمين ما ايسه گالش شؤمار ِ مئن. تيره بعضی جيگان، پئيز و خزان معنی بئودن.
ابولقاسم اسماعيل‌پور، راجه به تير گونه:
«تيرما سينزه جشن، تيشتر ِ نيايش گودن ِ واسی بو کی يه‌ته ايزده و خوشکی و خوشايی ديو ِ همره جنگنه و پيروز بونه و بازون زمين ِ سر وارش بونه. تيشتر يه‌ته رؤجا نامه کی هو شوعرای يمانی ايسسه و مصر ِ مئن، تاوسسؤن ِ اوول طولوع کونه... اين که چره گيلان و مازندران ِ مئن، تيرما دککئنه پييز ِ مئن، اين ِ واسی‌يه کی ايران ِ شومال ِ مئن، ای رؤجا، پييز ِ مئن طولوع کونه و هی زماته کی وارش سرأگينه.» (اسماعيل‌پور: 1382، ص149)
ِ کهریزک
جور وا جور
left|thumb|کهریزک عمومی کیتابخانه
کهریزک آسایشگاه
عکسان
left|thumb|[[کهریزک آسایشگاه هوایی نقشه]]
گؤنج
گؤنج ايته جاندار ايسه کي پستانداران ٚ جرگه مئن قرار گيره. گؤنجان ۲۷ تا ۲۸ ميليۊن سال پيش گابان ٚ جه سيوا بۊبؤستد ؤ هسأ ويشتر جه ۹۰ ته نؤع گؤنجان ٚ جه دۊنیا مئن زيوده. گؤنجان ٚ گۊنه‌ئن ٚ مئن همه ته کلان شاخ دأرده جۊز آوي گؤنج ٚ کل، ولي ويشتر مل ٚ گؤنجان شاخ نأرده جۊز کلسيايي گؤنج. گؤنجان ٚ شاخ باخي پستانداران ٚ أمرأ ايته پيله فرخ دأره ؤ اۊن أنه کي اۊشان ٚ شاخ هر ته سال ٚ مئن کفه ؤ دۊواره ايته تازه شاخ درآیه. گؤنجان ٚ شاخ اۊشان ٚ اي سالگي جه پيلا به. زمستان ٚ آخر اۊشان ٚ شاخ کفه ؤ دواتين تازه شاخ ٚ رؤشد شرۊع به ؤ تاوستان ٚ مئن تکميل-أ به. right|thumb|گؤنجان
right|thumb|ايته گؤنج، [[آمريکا واشينگتن ٚ ملي پارک ٚ مئن]]
right|thumb|گؤنجان ٚ زيوش ٚ جيگایان
خۊرۊم‌آباد
جمعيت
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، خۊرۊم‌آباد ٚ جمعيت ۱۱,۵۹۲ نفر (۳,۹۰۲) بۊ.
سربس
جرگه:مازندران ٚ شأران
سنگ تجن
سنگ تجن ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
شوله
شوله ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
سده
سده ایسم ایته جی روستاهان بلسبنه دهستان ،رشت شهرستان کوچصفهان بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
چۊرته
مردۊم ؤ زوان
چۊرته مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۵ نفر (۸خانوار) بۊ.
مازیار زارع
مازیار زارع (زاده: بندر انزلی ، گیلان ، ایران) فوتبالیست بندر انزلی تیم ملوان و ایران تیم ملی فوتبال ایسه.
ازاركی
ازارکی ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
سياه منسه بالا
سیاه منسه بالا ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
خليلان (شفت)
خليلان ايتأ جه رۊستایان جیرده دهستان جه توابع شفتˇ شهرستانˇ مرکزي بخش ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۴۶۳ نفر (۱۱۰ خانوار) ايسه.
بهمن سیگارچی
بهمن سیگارچی صومعه سرایی سالˇ 1331 سوماسرا مئن به دونیا بومو سیگارچی ئیته جی بخترین سنتور نوازانˇ گیلانی بو .بهمن خو برار احمد سیگارچی شاگرد بو و یحیی نیک نواز و حسن ناصحی و شیده قرچه داغی جا آموزش بیده.
بزمين اباد
بزمین آباد ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
خمپته اربوسرا
خمپته اربوسرا ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
باصری
باصری ایلی كه اوستان فارس ایران قرار بيگيفته.
زوان
باصری زوان فارسی ایسه.
ملجادشت
ملجا دشت ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
دۊرگ
بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي دۊرگ يا دؤرۊگ (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه. اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره. کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه، جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه. بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.
مۊسانچئه تؤليد
کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.
جۊر'ن
پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: بنگال ٚ دۊرگ، هندۊچین ٚ دۊرگ، مالايي دۊرگ، سۊماترايي دۊرگ، سيبري دۊرگ ؤ چين ٚ نسا دۊرگ بۊنن.
موردال
جه 15 آذر شوروع به تا 14 دی. پنجمين ما ايسه، گالشی تقويم ِ مئن. ای ما، زمسسؤن ِ مئن اوولين ما ايسسه.
دۊرگ
زيوش ؤ شيکار
بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن.
ایزدی‌ئن
ایزدیئن یک جرگه کورد ایسن عراقˇ مئن کي یکجور دئباري دین دأنن؛ ایشؤنˇ دئباري دین، زردتوشتیه مؤنه.
موردال
گالشؤن، گوسند و گؤِ لاشهٰ گونن مُردال و ای ما مئن کی ده پئيز توماما بو دره، چون وارش زياده، کوهستانِ مئن يه‌جور واش در انه تيجه نامی کی گوسندؤن، اونِ خوردنِ پسی، مينن.
دۊرگ
زيوش ؤ شيکار
دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن.
ایزدی‌ئن
۲۰۱۴ آگؤست، داعش فرسئن سنجار ؤ عراقˇ أرتش ؤ عراقي کوردؤنˇ پیشمرگؤن، ایزدیئنه وابدأن ؤ ایزدیئن ني داعشˇ ترسˇ جي کلسا طرفˇ کوهؤنه بروتن. داعش، ایزدیئنˇ مئن کوشتار بوده ؤ دیهاتؤنˇ مردأکؤنه بکوشته ؤ چن صد زن ؤ زأکه تجاوز بوده ؤ برده بیته یا واداشته کي داعشˇ آدمؤنˇ همره ازدواج بکونن. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)، بیدینˇ سنگینˇ اسلحه ؤ بیدینˇ هوایی نیرو، سوریه جي بشؤن عراقˇ کوهؤنˇ طرف ؤ یکته راشی وابودن ایزدیئنˇ بیرین أمأن ئبه.
موردال
پیوندان
ویکی فارسی
دۊرگ
زيوش ؤ شيکار
دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، پرزه، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.
ايرانˇ مئن
دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.
سربس
جرگه:حيوان جرگه:پيچا سانان
یدالله بایندر
یَدالله بایُندُر ایران نیروی دریایی ناخدای ارتش شاهنشاهی بو که در مقاومت در برابر حملیه روسان در جنگ جهانی دوم ایران شومال میئن ، نقش اساسی دیشتی.
اون نیروی دریایی ایتالیا میئن دوره بیده. اون در جنگ جهانی دوم و در هنگام ورود روس نیروهان از شومال کشور با تنها ناو جنگی که در بندر انزلی وجود دیشتی بعد از سه روز نبرد طاقت فرسا راه نفوذ از طریق دریایه بر روی شوروی ارتش دوسته. سرانجام بعد از سه روز مقاومت توسط هواپیمان شوروی ارتش هدف قرار بیگیفت. اونه قبر در بندر انزلی در محوطیه بندر انزلی گمرک وجود داره.
بندر انزلی بنادر وکشتیرانی
رده : جوغرافی
سنندج
سنندج، ايته جه ايران ٚ شأران کۊردستان ٚ اۊستان ٚ مئن ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه کي سنندج ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ مئن قرار دأره.
جمعيت
براساس ۱۳۹۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سنندج ٚ جمعيت ۴۱۲,۷۶۷ نفر بۊ.
مژده
مژده ایسم ایته جی روستاهان بلسبنه دهستان ،رشت شهرستان کوچصفهان بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
ابندانك
ابندانک ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
شرير
شرير ما يه‌ته ده نام دأنه کی کاسه شوران ما ايسه. چون گيلکؤن ِ گونن ای ما مئن، چون روزؤن کوتاه بونه، هنوز ناهار ِ کاسه بوشقابه نشوسته هوا تاريکأ بونه.
عزت الدين
عزت الدین ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
رودبارده سر
رودبارده سر ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
سرليله
سرلیله ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
خطيبان (شفت)
خطيبان ايتأ جه رۊستایان جیرده دهستان جه توابع شفتˇ شهرستانˇ مرکزي بخش ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
نمتبافی
نمتبافی یا نمتوؤجی.
نمت که گوسندؤنˇ پشمˇ جی چاگوده بونه ؤ زیراندازˇ ره استفاده بنه. کوچˇ نمتانˇ جی شأنه دکؤرˇ ره یا پاچراغی ره استفاده گوتن.
آناتؤلی زوانؤن
یک جره زوان ایسسن، هند و اوروپپایی زوانؤنأ جی گه دئه الؤن بمردن و مونقرضأ بؤن. ای زوانؤن، کوچˇ آسیا مئن گب بزه بنأ بو.
چيچيني
چي چي ني کۊجي پرنده ایه کي امره   کۊلفتٚ منقار  ؤ مخروطی ؤ نسبتا کۊتاهٚ لنگان کي اغلب رنگارنگٚ بال ندرأن. چي چي نيان بیشتر دين گرۊهان ايسن ؤ گروهی زاد و ولد کۊنن. مئن گيلکيٚ زوان گنجشک ایسه کي البته مئن برخی گيلانٚ خۊرخؤسٚ رۊستايان به آن مۊس نیز گۊئن.أ حيوان نته پيلتر جه ایته دست بؤسه. أ جانور دانئانأ ؤ نٚهنگانأ (حشرات) خۊره.
سيتار
سيتار يته زخمه‌اي سازه گه هندˇ ميزقؤنˇ شئه. اي ساز، دسسهٔ دراز ؤ خۊجˇ مۊسؤنچي کاسه دأنه. سیتار ۷ته أصلي سيم بأني ۱۱ يا ۱۳ته سيمˇ تشديدˇ جي چأگۊدأره گه أصلي سيمؤنˇ بۊن دبۊسته‌ ؤ فلزي مضرابˇ أمأني نواخته‌بۊنن. وقتي أصلي سيمؤن' نوازنن گه ملؤدي بزنن، تشديدˇ سيمؤن پرکنن ؤ ترانه' هارمؤنيک چأکؤنن. سيتارؤن بنا به شکلˇ کاسه ؤ تعدادˇ سيم چنجۊرن. حتي يک مؤدل سيتارˇ بدۊنˇ سيمˇ تشديد'ن نأي. راوي شانکار ؤ ولايت‌خؤن اي سازˇ پيله‌بنواخته‌کسؤنن. عباس مهرپۊيا (راوي شانکارˇ شاگرد) اي ساز' گه ايرؤني بۊنمايه (سه‌تار) دأنه؛ هنده وگردئبئنه ايرؤن'.
سربس
جرگه:سازؤن
چۊتک
چۊتک ايته جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
چۊتکˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت بيجيرتر جه سۊ ته خانوار بۊ.
محمد جمشیدی
ممد جمشیدی سنتور نواز سالˇ 1331 شمسی لاجان روستای مالده مئن به دونیا بومو کودکی جا به موسیقی دلبسته بو. سالˇ 47 مئن بوشو به دومبال یادگیفتن سنتور بدون ان که اوستادی بداره. جمشیدی بعد چندی خو موسیقی تحصیلاتˇ تکمیلا گودن واسی بوشو تئران. کلاسان موختلفیا بوگزرانه سالˇ 55 گیلانˇ ارکستر موسیقی مئن عضو ببو.
سالˇ 57 لاجان ایداره فرهنگ و هونرˇ مئن مامورا ببو بعد اینقلاب هم بوشو قزوین ایدامیه درس واسی. سالˇ 66 واگردسته و لنگرود و رودسر مئن شروع بوگوده به درس دان سنتور. هه دورانˇ مئن سرپرست گروه موسیقی صبا ببوسته.
رده : ادب رده : هونر رده : مردوم رده : موسئقی
گرمايسر
گرمایسر ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
لاتك
لاتک ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
لاتک ایسمه ایته روستا ایسه شبخوس لات دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
بلوردكان
بلورکان ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
زيت عليا
زیت علیا ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
پل‌سرا
پل‌سرا ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ تمشکؤل ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۱,۰۹۰ نفر (۲۹۶خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
گوزلبن
گوزلبن ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
خره‌کش
خره‌کش ايتأ جه رۊستایان احمدسرگۊرابˇ دهستان جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.
جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۹۶ نفر (۱۴۱ خانوار) ايسه.
شهرسمام
شهر سمام ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
شمع جاران
شمع جاران ایسم ایته روستا ایسه جه خیرودکنار دهستان ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
چالکرۊد
چالکرۊد ايته جه چل شهيدˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
چاشؤ
چاشؤوؤجي (چاشؤبافي) یکجور دسهونره کی گیلان دیهاتؤن مئن داب بو ؤ الؤنم خیلی جیگهٰ‌ن دابه. چاشؤوؤج، چاشؤ (چادرشب) چاکؤنه.
چالکرۊد
مردۊم ؤ زوان
چالکرۊدˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
چاشؤ
چاشؤ یکجور چادر هیسه که گیلانˇ زنأکؤن اونه خو کمر دبسنن ؤ معمولا اونˇ زمینه سؤرخ رنگ هیسه. چاشؤˇ جی شأنه روتختی، بؤقچه، زیزانداز، پرده، جردقه ؤ رومیزی جا سر کارأگیتن.
چالکرۊد
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۵۷۷ نفر (۲۲۱خانوار) بۊ.
شهرستان قائنات
قاینات شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر قاین ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: حاجی آباد
شهران: خضری دشت بیاض و نیمبلوک
شهر: زهان
شهر: آرین شهر
شلخت
شلخت (اينگيليسي مئن: Goose)، ايته جۊر مؤرغ ايسه کي مؤرغابي‌ئن (Anatidae) خانواده جه ايسه. مؤرغابي‌ئن ٚ خانواده، کالاگن ؤ بيلي-أ ني شامل به. شلختان ايته جه أولي جانوراني بۊد کي أهلي بۊبؤستد.
هلوچاك
هلوچاک ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
صفی آباد کاخ
صفی آباد كاخ ایته کوه جور نها که او کوه موشرف ایسه به بهشهر. ا كاخ جی جومله تاریخی بناهان صفويه دوره‎ ایسه كه قاجار دوران مئن به علت بی توجهی به كلی ویرانا بو ، ولی در عهد پهلوی با رضاشاه دستور ، با هو اوسلوب و ويژگی معماری صفوی عصر دوبارده چاگوده ببو.ا دوره مئن هتویی اونه قدیمی محراب كه به مرور زمان خراب و مسدودا بو ، دوبارده بازسازی ببو.
ابدنگسر
ابدنگسر ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
ابدنگسر ایسم ایته روستا ایسه جه شرق و غرب شیرگاه دهستان ، سوادکوهشهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
تۊئيتر
thumb|تۊئيتر ٚ لؤگؤ
thumb|تۊئيتر ٚ لؤگؤ ۲۰۱۰ سپتامبر ما ۱۴ پيشي تۊئيتر (اينگيليسي ميئن: Twitter) يته ايجتماعي شبکه ؤ ميکرؤ وبلاگˇ سرويس دأنکس ايسه گه کارگيرؤنه ايجازه دئنه تا ۱۴۰ته حرف، وؤتي پيغؤمي گه تؤئيت (اينگيليسي ميئن: Tweet) دۊخؤنده بۊنه بخسأنن. تۊئيتره ۲۰۰۶ مارس ما جک دؤرسى چؤده ؤ ۲۰۰۶ ژۊئيه ما خۊ کاره سرأيته. اي ميکرؤ وبلاگينگ سالˇ ۲۰۱۲، ۵۰۰ ميليۊن کارگير دأشت گه ۳۴۰ ميليؤن تۊئيت در رۊز سرأدأنأبۊن ؤ ۱٫۶ ميليارد وامج اۊنˇ ميئن انجؤم بؤنأبۊ. تۊئيتر "چي کار درين؟" (اينگيليسي ميئن: ?What are you doing)ˇ شۊعارˇ أمرأ پا به ميدؤنˇ وب ۲٫۰ بنأ. أمما ۲۰۰۹ نؤوامبر ما خۊ شۊعاره به "چي تفاقي دکته دره؟" (اينگيليسي ميئن: ?What's happening) تغيير بدأ. تۊئيتر به معناىˇ جيک جيک گۊدنه. تۊئيترˇ مرکزي شؤعبه سان فرانسيسکؤ، کاليفؤرنيا ايالتˇ ميئن دره ؤ بؤستؤن ؤ نيؤيؤرک ؤ سن آنتؤنيؤ ميئنأ ني دفاتري دأنه. تۊئيتر ألئکسا رۊتبه ميئن دهته برترˇ وبجيگه جي هشتۊمه. هسأ تۊئيتر ۶۰۰ته کارمند دأنه ؤ  ۱۶ زوؤنˇ أمرأ دسبرس ايسه.
سربس
جرگه:وبجيگه'ن
تؤخاری زوانؤن
تؤخاري زوانان ايته خال هيندۊاۊرۊپايي زوانان ٚ جه بۊد کي چين ٚ سين کيانگ ٚ مئن رواج دأشتيد ؤ تؤخاران کي ايته آریايي قؤم بۊد أ زوان ٚ جه استفاده گۊديد. تؤخاري زوانان ٚ جه، اي سري بينيويشته‌ئن پنجؤمي تا هشتؤمي ميلادي قرنان ٚ جه بيافته بۊبؤسته. أ زوانان نؤهؤمي قرن ٚ مئن اۊىغۊران ٚمۊهاجرت ٚ پسي مؤنقرض-أ بؤسته.
سربس
جرگه:زوان
هيندۊاۊرۊپايي زوانان
اگه اون‌قدر مدرک و سند بدأریم کی بتؤنیم بگیم دوتته زوان، یک زمت یا دؤره مئن یکته زوان بؤن و بازون ببؤن دوتته، تینیم بگیم کی ای دو تته زوان کسنˇ همره هم‌خانواده ایسسن. یعنی تینیم ای دوتته زوانه بنیم یکته زوانی-خانواده مئن.
دونیا مئن زوانی-خانواده زیاد دأنیم که اوشؤنˇ مئن، یکته پیلˇ زوانی-خانواده، هند و اوروپپایی زوانؤنˇ خانواده ایسسه.
این‌که هر جرگه کؤره بشؤن و چی آب و هوا و اقلیم و سرزمینˇ مئن زندگی بودن باعث ببؤ کی ایشؤنˇ زوان خال-خال ببون و هرته خال کم-کمئی خوش‌ئبه یکته سیوا زوان ببون. امما ای زوانؤنˇ مئن بعضی چیزؤن کی بون و اساس ایسسن ثابت و موشترک بمؤنسن. مثلن خانواده اعضایˇ نام، یا بدنˇ اعضایˇ نام یا عددؤن و بعضی کلمه‌ٰن.
این‌که چره ای زوانی خانواده و او فرضی زوانˇ نام ببؤ هند و اوروپپایی، شأنه گوتن چون ای مردوم وختی خوشؤنˇ کوچه ویتن، ایشؤنˇ تازه سرزمین هندأ جی شورو بنه تا اوروپپا.
هند و اوروپپایی زوانی خانواده خالؤن
1. آناتؤلی زوانؤن
2. تؤخاری زوانؤن: ای زوانأ جی چن‌ته متن مرکزی آسیا مئن کشف ببؤ کی قرن هفتومأ میلادی شی ایسسه و ای جرگه مئن خالی یکته زوان هننأ کی هو تؤخاری زوان ایسسه.
3. هند و ایرانی زوانؤن
5. ایتالیکی زوانؤن
6. أرمنی زوان
7. بالتؤ-ئسلاویکی زوانؤن
8. ژرمنی زوانؤن
9. آلبانیکی زوانؤن
10. سئلتی زوانؤن
سربس
جرگه:زوان
دلمرز
دلمرز ایسم ایته روستا ایسه جه میان ‌دو رود بزرگ دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
زوان
زوان آدمˇ توانایی ایسسه که اونه امره تینه یکته پیچیده ارتباطی سیستمه بدأری و اونˇ جی ایستفاده بوکونی، هینˇ خؤنی زوان تینه سیستمه جی یکته خوجیر مثال به حیساب بأی. علمی که اونˇ مئن زوانˇ سر تحقیق کؤنن، زوان شناسی گوته بنه. تخمین زئنن زوانؤنی که دونیا مئن هنأن شیش هیزار تا هف هیزار ببی. هرچن ای میؤنه پور اختلاف هننأ که چی تینه زوان نؤم بگیری و چه وا لهجه دوخؤندن. طبیعی زوانؤنˇ امره، کلام و اشاره ای زوانه امره شأنه گب زئن و علاوه نی شأنه اوشؤنه اینکود گودن و صوتی و تصویری فایل و لمسی استیمولی در اردن؛ در مثال شأنه گرافیکی نیویشتن و بریله خط و ویستل گودنه نؤم بوردن. هین واسه که آدمی زوان یکته موستقل کیفیت دأنه. اگر یکته عمومی مفهومه در نظر بگیریم، زوان تینه بیاموجی یا امی پیچیده ارتباطه سیستمه مئن ایستفاده ببی که ای کاره شناختˇ توانایی امره کؤنه؛ یا تینه توضیح بدأی که ای سیستمؤنه ترکیب بؤن چه قانونی دأنن یا یک دسته نوطق چیطؤ ای قانونؤنه امره بساته بونه. هممته زوانؤن یکته فعل و انفعالی پروسه سر کار کؤنن تا یکته معنیه چاکونن. دهنی و نشانه ای زوانˇ مئن امه شنیم اینه دومبال که واج شناسی چی گونه و چیتؤ نشؤنأن همدیگر پوشت که قرار گینن کلمه یا تکواژ بنن یا نحوˇ دستور شنه اینه دومبال که چیطؤ کلمه ن و تکواژؤن همدیگره امره مجتمع بنن و عبارت و نوطق چاکؤنن.
بازنشين عليا
بازنشین علیا ایسم ایته جی روستاهان رحیم اباد دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
زوان
آدمؤنˇ زوانؤن یکتا ایسسه چون ساخت و ارجاع و جابجایی دأنه و جامعه شکل گیتن و آموتنˇ واسی لازمه. زوان یکته پیچیده ساختار دأنه که هم تینه حیوانؤنˇ ارتباطی زوانه بداری و هم پور کلمه بندی دأنه که تینه با معنا ببی. گونن که وقتی تازه انسان تبارؤن تفاق دکتن و حق سعی بؤدن که خوشؤنه ارتباطی سیستمه سرأگیرن، بوتؤنسن خوشؤنه ذهن و فیکره همدیگرئبه بوگؤن.
یکته نظر هننأ که گونه زوانˇ ساتته بوؤن، هو زمت بو که آدمؤنˇ مغزˇ اندازه ویشترأبؤ، هیطؤ نی باخی زوان شناسؤن گونن که زوان هو زماتی که نیاز بو امه روشن ارتباط و اجتماعی کارکرد بدأریم چاگوده بوبؤ. زوانˇ کار هگیری واسی، چندجا امی مغزه مئن پردازش بنه اما اونه اصلی پردازش جیگا بروکا و ورنیکه قسمت ایسسن. آدمی زوان، اونه اجتماعی زیندگی مئن، او زماتی که زأک ایسسه بساتته بنه و زأکؤن، شا گوتن، او زمت که حدود سو ساله گی مئن درن تینن خوشؤنه زوانه روان گب بزنن. زوانˇ جی ایستفاده گودن پور به او آدمه فرهنگ ربط دأنه. هین خؤنی قاطع شأنه گوتن که علاوه بر ارتباطی استفاده، زوان، اجتماعی و فرهنگی کارکرد نی دأنه که شأنه هویت، قشربندی و نی اجتماعی گرومینگ و تفنونه نؤم بوردن.
زوان هیطؤ که زمت گوذرنه، روشد و تغییر کؤنه؛ قدیمی زوان و تازه زوانˇ موقایسه گودنˇ جی شأنه اونه تحوله فهمسن. ای موقایسه نوشؤن دئنه که چیطؤ او قدیمی زوان ببؤ الؤنی زوان. او زوانؤنی که یکته زوانه خالˇ جی بیته ببؤن بنن یکته فامیل زوان. او زوانؤنی که الؤن دونیا مئن گب زئه بنن چنته خالˇ مئن جا گینن که هیند و اروپایی زوانؤنˇ خال که گیلکی، اینگیلیسی، آلمنی، روسی و هیندی و... ایسسن و چین و تبتی زوانؤنˇ خال که ماندارین و کانتونی و... ایسسن و آفریقا و آسیایی زوانؤنˇ خال که عربی و امهری و سومالیایی و عبری و... ایسسن و بانتو زوانؤنˇ خال که سواهیلی و زولو و شونا و هیزارؤن زوانی که آفریقا مئن گب زئه بنه ایسسن. گوته بنه که 50% تا 90% زوانؤنی که الؤن اوشنه امره گب زئه بنه تا 1673 گیلکی سال جه بین شونن.
تعریف
گیلکی زوانˇ مئن، زوان یکته کلمه ایسسه که هیند و اروپایی خالˇ مئن جا گینه و آدمی گب زنی سیستمه اشاره کؤنه. زوان دیگر چیزؤنئبه نی اشاره بنه که در مثال شأنه یکته عضو، آدمی دهنˇ مئن که اونه امره غذا مزأ فهمنیم و کامپیوترˇ مئن، او برنامه انی که امی کامپیوتره راتؤدئننه گونن کامپیوتری زوانˇ امره بنویشته بوبؤ. ای جور استفاده زوانˇ جی کامپیوترˇ مئن، ایته نشانه ای سیستم ایسسه که اطلاعاته اونه امره رمزی کؤنن یا اونه رمزه بازا کؤنن. ای وانیویسˇ مئن وقتی زوانˇ جی گب زئنیم امی منظور او آدمی توانایی ایسسه که آدمه طبیعی زوان گوته بنه و اونه زوان شناسی مئن تحلیل کؤنن.
وقتی زوانˇ جی گب زئنیم، یعنی یکته عمومی مفهومه جی، تعریفؤن تینن فشار بأرن او پدیده ظاهری فرقؤنه فهمسن واسی. ای تعریفؤن نی لازمه تفاوت بنأن زوانه مفهومه با یکته زوانه آموتنه روش. و هیطؤ نی تعریف آگاهی دئنه ناسازگار مدرسه ای زوانشناسی تئوریئنه تفاوته.
هوشی استعدا، اندام یا غریزی
یکته تعریف گونه که زوانˇ سربس یکته هوشی استعداد ایسسه که ایجازه دئنه آدمؤن بوتؤنن زوانی رفتاره بدأرن تا بوتؤنن زوانه باموجن و بساجن و نطق بوکونن. ای تعریف تأکید کؤنه زوانه کلیته سر همته آدمؤنه مئن و تأیید کؤنه آدمؤنˇ مئن زوان زیستی پایه دأنه و یکته توسعه ایسسه که آدمؤنه مغزˇ مئن چاکوده بوبؤ.
خطردکتن
أصلˇ وأنيويس: خطردکته زبؤن
ىپاره زبؤنؤن خطر دکئنن ؤ امکان دأنه کي فککئن (مؤنقرضأبۊن) ىا فکئنن.
ىکته زبؤن وختي خطردکته' (خطرˇ مئن دکته) کي اي خطر بۊبۊن کي دئه کارأگيتن أجي دککئه، ويشترأني اينˇ وأسي کي دئه اينˇ زينده گۊتنکسؤن ؤ گبزئنکسؤن خئلي کمن. أگه تمؤمˇ خۊشˇ گبزئنکسؤنه دس أجي هأدئه، بنه ىکته فکته زبؤن (Extinct language). ىۊنئسکؤ (UNESCO) چار ته مۊقؤم ىا رج تعريف بۊده زبؤنؤنˇ خطر دکتن ئبه کي أمن (خطردنکته) تا فکته (مؤنقرض بۊبؤ) بنه.
اتش سرا
اتش سرا ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.
کیلان
مردوم و جوغرافی
کیلان نام ایته کوچی شهری ایسه اوستان تئران مئن و شهر تئران شرق مئن. ا شهر شهرستان دماوند بخش مرکزی مئن قرار بیگیفته.
او جاده‌ای که به کیلان فارسه جی جادیه هراز منشعب به. آثاری جی سکونت اینسانان هیجده هزار سال پیش مئن ا منطقه مئن یافت ببو. کوه نزدیک ا شهر درعلی کوه ایسم داره. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت کیلان ۳٬۰۳۸ نفر (۹۱۳ خانوار) بو.
پیرامون کیلان چندتا غار و قدیمی زاغه مناطق پشته‌بند، و برنهشت و اطراف قلعهان " عسگر" و " حصارک " مئن دیده به. چندتا دژ کهن هم با ایسمانی مانند " قلعه مزدک"، " قلعه سپید" و " قلعه دیو " دوروبر کیلان دیده به.
عکسان
جرگه:سیاسی جوغرافی جرگه:شهر جرگه:تهرانˇ شهرؤن جرگه:ایرانˇ شهرؤن جرگه:آسیا شهرؤن
پلنگ‌آباد عليا
پلنگ‌آباد علیا ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ؤ تمشکؤل ٚ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۱۷ نفر (۸۷خانوار) بۊ.
سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
شهرستان نهبندان
نهبندان شهرستان ایته جه شهرستانان خوراسان جنوبی اوستان ایسه. جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر نهبندان ایسه.
کیشوری تقسیمان
شهر: نهبندان
شهر: شوسف
لارسر
لارسر ایته جه گيلانˇ رۊستايان، سۊماسرا شأرستانˇ مرکزي بخش ؤ ضيابرˇ دهستانˇ توابع جه ایسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۵۷ نفر (۶۹خانوار) بۊ.
چاک
چاک ايته جه جنت رۊبارˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.
مردۊم ؤ زوان
چاکˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.
جمعيت
براساس ۱۳۸۵ˇ سالˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت بيجيرتر جه سۊ ته خانوار بۊ.
سرتربت
سرتربت ایسمه ایته روستا ایسه کجید دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.
کلأريس ليسپئکتؤر
بندانگشتی|چپ|[[کلأريس ليسپئکتؤرˇ مۊجسمه، برزيل، ريسيفˇ مئن]]