cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José Luis Carranza
José Luis Carranza Vivanco, nado en Lima, Provincia de Lima, o 8 de xaneiro de 1964, foi un destacado futbolista peruano.
Biografía
Debutou en Club Universitario de Deportes no 1985, ós 20 anos de idade, onde gañou a Liga peruana en 1985 e 2002.
Helicobacter pylori
Primeiras evidencias
En 1899 o profesor Walery Jaworski, da Universidade Jagellónica en Cracovia, investigou sedimentos de lavados gástricos obtidos de humanos nos que, ademais dunhas bacterias alongadas, tamén encontrou bacterias cunha característica forma espiral, ás cales chamou Vibrio rugula. Este investigador foi o primeiro en suxerir a participación deste microorganismo en enfermidades gástricas. Aínda que este traballo foi incluído no Manual de enfermidades gástricas, non tivo moito impacto, debido a que estaba escrito en polaco.
Implicación en patoxénese
A comunidade médica foi moi reticente a recoñecer o feito de que esta bacteria fose a causante de úlceras estomacais ou gastrites, xa que se cría que as bacterias non podían sobrevivir moito tempo no medio ácido do estómago. A comunidade empezou a cambiar de idea baseándose en estudos posteriores que reafirmaron esta idea, incluíndo un no que Marshall bebeu un cultivo de H. pylori, desenvolvendo unha gastrite e recuperando a bacteria do seu propio revestimento estomacal; con isto, cumpría con tres dos cinco postulados de Koch. A gastrite de Marshall curouse sen ningún tratamento.
Prevención
As bacterias ácidas lácticas do iogur parece que son tamén beneficiosas nesta doenza segundo algún estudo.
Un estudo de 2009 revela que o té verde pode previr a inflamación producida pola H. pylori.
Infección sintomática
Desafortunadamente, aumentou a proporción de infeccións individuais por cepas resistentes a este primeiro tratamento con antibióticos. Isto fixo que o tratamento inicial falle e se requiran aplicacións adicionais de terapia antibiótica. Utilízase entón unha cuádrupla terapia, incorporándose o bismuto, un metal que é tamén efectivo en combinación con outros fármacos.
Presenza na América prehispánica
Un estudo realizado por expertos do Departamento de Microbioloxía e Parasitoloxía da Facultade de Medicina da UNAM (Universidade Nacional Autónoma de México) liderados por Gonzalo Castillo, e publicado en BMC Microbiology e impulsado polo INAH (Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México), suxire a presenza de H. pylori nas sociedades prehispánicas. Durante a investigación usáronse mostras de tecido estomacal de 6 momias (5 procedentes da cova La Ventana en Chihuahua e outra de Durango, México) que datan de 1350.
Guerras italianas (1494-1559)
Inicialmente tratouse dunha disputa dinástica sobre os dereitos hereditarios de Francia sobre o Ducado de Milán e o Reino de Nápoles, pero as guerras convertéronse rapidamente en loitas territoriais e de poder entre os distintos participantes, que estiveron marcadas por xogos de alianzas, contra-alianzas e frecuentes traizóns.
Introdución
No sur, a casa de Aragón, que reinaba en Sicilia (desde 1282), Sardeña (1323) e Nápoles (1442), mantiña a súa hexemonía e integridade apoiada na forza disuasoria que lle confería a súa potente armada.
O Reino de Nápoles, por cuxa disputa se iniciaron as guerras de Italia, pertencía a Aragón desde que en 1442 Afonso V o Magnánimo llo arrebatara a Renato de Anjou. Desde entón estaba rexido por monarcas da dinastía aragonesa, o que, na práctica, convertíao nun protectorado do rei de Aragón. Ademais era feudatario do Papa.
Guerra italiana de 1521-1526
miniatura|250px|dereita|Os dominios de Carlos V en Europa miniatura|dereita|250px|A [[Batalla de Pavía, pintura dun artista flamengo descoñecido.]] Tras a morte en 1519 de Maximiliano I de Habsburgo, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, Carlos I de España foi designado como o seu sucesor, formando un estado que ocupaba case a metade do territorio europeo. Francisco I de Francia, que optara á sucesión do imperio de Maximiliano, aproveitou a invasión española de Navarra para comezar unha guerra contra España. As tropas francesas marcharon cara a Italia co intento de desaloxar a Carlos I de Nápoles. Os franceses foron superados polos exércitos españois de Fernando de Ávalos, sufrindo serias derrotas nas batallas de Bicoca e Sesia.
Consecuencias
Ao final das guerras italianas, en 1559, a casa de Austria conseguira asentarse como a primeira potencia mundial, en detrimento de Francia. Os estados de Italia, que durante a Idade Media e o Renacemento acumularan un poder desproporcionado ao seu pequeno tamaño, viron reducido o seu peso político e militar, quedando reducidos a potencias secundarias, e algúns deles desapareceron.
As guerras italianas na historiografía
A división entre os distintos conflitos que forman o conxunto das guerras italianas nunca foi normalizada, variando segundo se clasifiquen en función das datas en que tiveron lugar, dos monarcas que participaron nelas ou das causas que as motivaron. A complexidade do conxunto, dados os numerosos participantes, teatros de operacións, alianzas e traizóns, fixo posíbel que algúns dos conflitos aquí mencionados poidan ser considerados como a suma de varios conflitos menores (ou viceversa), provocando que distintos historiadores organicen o conxunto de distintas maneiras.
Caleiro
O termo caleiro pódese referir a:
Encino
Co termo español encino, que significa aciñeira, podemos referirnos a dous lugares:
HILAT
HILAT (acrónimo de High Latitude Research Satellite), tamén coñecido como P83-1, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 27 de xuño de 1983 mediante un foguete Scout G1 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Lista de provincias e territorios do Canadá por área
Esta é unha listaxe de Provincias e territorios do Canadá ordenadas por superficie. A superficie preséntase en quilómetros cadrados.
Gary Thain
Gary Thain, nado en Christchurch o 15 de maio de 1948 e finado en Londres o 8 de decembro de 1975, foi un baixista neozelandés de rock.
Universidade de Strathclyde
A Universidade de Strathclyde é unha universidade situada na cidade de Glasgow (Escocia, Reino Unido). É a segunda universidade máis antiga da cidade, tras a Universidade de Glasgow. Foi fundada no ano 1796 polo profesor John Anderson, quen fora profesor na Universidade de Glasgow. O desexo do profesor era crear unha universidade especializada en materias prácticas para lograr unha “Aprendizaxe Útil”.
Enzo Francescoli
Traxectoria
Declarouse dende sempre simpatizante de Peñarol, pero formouse e debutou en primeira división co Montevideo Wanderers en 1980 da man do Director Técnico Angel "Bebe" Castelnoble. En 1983 foi comprado por River Plate da Liga arxentina de fútbol e debutou o 24 de abril contra Huracán de Buenos Aires, cun triunfo 1-0. Pouco antes de cruzar alén do río da Prata, un xogador uruguaio, que xogou en River Plate tempo antes que o seu compatriota, afirmou así: "River non necesita a Francescoli porque neste club hai bos xogadores". Co correr de tempo, demostrou que estaba equivocado aquel paisano de Francescoli. Esa primeira etapa foi mala para Francescoli, pois non rendía como na Selección uruguaia. Pero, logo con pouco de paciencia e perseveranza adaptouse ao seu novo club e melloraba o seu nivel de xogo até gañar a simpatía da inchada riverplatense.
É un dos poucos xogadores que no fútbol arxentino foi respectado por todas as inchadas, levaba ben cos seus compañeiros e por sobre todas as cousas, era un cabaleiro. É considerado como o uruguaio moi exitoso de River Plate xunto ao seu compatriota, Walter Gómez, quen xogou nos anos 50. O campionato arxentino 1985-86 foi no que deu a primeira volta olímpica sendo a figura e o goleador do torneo con 25 tantos, 6 máis que o seu seguidor máis próximo.
Prefixo telefónico
Plans de marcación abertos
En Estados Unidos, Canadá e outros territorios dentro do Plan de Numeración Norteamericano (NANP), o código de acceso á rede é '1', que casualmente é tamén o prefixo telefónico internacional. Para chamar a un número en San Francisco, obrariamos do seguinte modo:
*xxx xxxx (dende dentro da área de San Francisco) *1 415 xxx xxxx (dende fóra da área de San Francisco) *415 xxx xxxx (teléfonos móbiles dentro do NANP) *1 415 xxx xxxx (dende territorios de fóra do NANP)
Bell 427
Desenvolvemento
Bell intentara varias encarnacións dunha versión de dous motores do seu exitosa serie Bell 206, incluídos os cancelados Bell 400 e 400 a mediados dos 80 e o fabricado en poucas cantidades Bell 206LT TwinRanger a principios dos 90. O concepto orixinal de Bell para un substituto do 206LT TwinRanger foi o Bell 407T, un desenvolvemento relativamente sinxelo bimotor do Bell 407 con dous motores Allison 250-C22B. Porén, Bell concluíu que o rendemento carga-alcance do 407T podería non ser suficiente.
Francisco Blanco González
Traxectoria
Foi alcalde de Baiona en dúas ocasións, de 1898 a 1909 e de 1909 a 1913.
Cor da pel
Evolución da cor da pel
Por outra parte, aínda que a pel moi clara parece que é relativamente recente e orixinada fóra de África, tense discutido o grao de pigmentación tiña a pel das poboacións que saíron de África. En principio, non se debe asumir como seguro que todas as poboacións antigas africanas fosen "moi pigmentadas" e todo o aclaramento da pel acontecese despois fóra de África, porque actualmente as poboacións africanas mostran unha enorme variedade en canto á escuridade da súa pel, e o pobo khoisan, que é considerado o pobo africano con secuencias xenéticas máis antigas, é moito máis claro cós seus pobos veciños bantús, polo que os nosos antepasados africanos puideron ter unha variedade de tons de pel, máis escuros ou menos escuros, tan grande como a que se observa nos pobos africanos de hoxe. Non obstante, os primeiros H. sapiens tiñan pel escura, e as comparacións entre os xenes para a pigmentación da pel coñecidos de chimpancés e os modernos africanos indican que a pel escura evolucionou xunto coa perda de pelo do corpo hai uns 1,2 millóns de anos e é o estado ancestral de todos os humanos, e seguramente a dos humanos que emigraron de África. Ademais, as investigacións sobre as poboacións de pel escura do sur de Asia e de Melanesia indican que a pigmentación da pel nestas poboacións débese á preservación deste estado ancestral e non a novas variacións sobre unha poboación coa pel máis aclarada.
Pigmentación irregular
Nas peles claras ou de tons medios, os léntigos solares emerxen como manchas de tamaño pequeno ou medio de pencas que crecen e se acumulan co tempo nas áreas do corpo que máis sol reciben sen protección, como as costas e as mans, antebrazos, peito e face. Nas persoas con peles máis escuras, estas decoloracións poden aparecer como manchas ou áreas de pel de cor cincenta.
Bidueiro
Ecoloxía
Os bidueiros relaciónanse con infinidade de especies. Serven de alimento a un gran número de lepidópteros como Colotois pennaria, Campaea margaritata, Mimas tiliae, Drepana binaria, Geometra papilionaria, Hemithea aestivaria ou ''Phalera bucephala.
Máscara
Máscara cirúrxica
A máscara cirúrxica é un tipo de máscara autofiltrante utilizada por persoal médico e sanitario para conter bacterias provenientes do nariz e da boca. As máscaras cirúrxicas tamén as utilizan civís en espazos públicos ante gromos ou epidemias de doenzas transmitidas por vía respiratoria, ou ben cando o ar dun determinado local está contaminado.
Bidueiro
Aplicacións
No noroeste da península ibérica emprégase en plantacións lineais nas bermas das estradas en zonas con brétemas, xa que a casca alba dos toros salientan a escuridade. Moitas das nacións indias de América do Norte estimaban o bidueiro pola súa casca, dado o seu peso lixeiro, a súa flexibilidade e mais a facilidade coa que se pode tirar a tona, polo que se empregaban para fabricar canoas. A casca ten un alto contido de betulín e ácido betulínico, con propiedades farmacéuticas, e outros produtos químicos utilizados na fabricación de lubrificantes industriais.
Mitoloxía e simbolismo
No Xapón ademais de ter a súa función nos rituais xintoístas como xa se ten mencionado, tiña unha función coma linguaxe do amor nas mulleres: cando unha muller portaba unha flor de bidueiro significaba que estaba dispoñíbel e lle agasallar dita flor a un home era unha declaración romántica; unha poliña espida significaba que a relación non podía levarse a cabo; as raíces que estaba casada; as follas que malia estar casada, estaba aberta a unha relación fóra do matrimonio.
Diego García de Moguer
Biografía
Na súa primeira expedición, en 1515, estivo con Juan Díaz de Solís na procura dun paso oceánico que levase ao Extremo Oriente, regresando a España despois da morte de Díaz de Solís na conca do Río da Prata en 1516. Participou na expedición de Fernando de Magalláns e Elcano entre 1519 e 1522.
Riboswitch
Historia e descubrimento dos riboswitches
Moitos dos primeiros riboswitches que se descubriron correspondían a motivos (patróns) de secuencias conservados nas rexións 5' UTR que parecían corresponder a un ARN estruturado. Por exemplo, a análise comparativa das rexións augas arriba (upstream) de varios xenes que se agardaba que fosen corregulados levou á descrición da caixa S (agora chamada riboswitch SAM-I), a caixa THI (unha rexión dentro dos riboswitch TPP), o elemento RFN (agora chamdo riboswitch FMN) e a caixa B12 (unha parte do riboswitch cobalamina), e nalgúns casos fixéronse demostracións experimentais de que estaban implicados na regulación xénica por medio dun mecanismo descoñecido. A bioinformática xogou un papel nos descubrimentos máis recentes, co incremento da automatización da estratexia xenómica comparativa básica. Barrick et al. (2004) utilizaron o algoritmo BLAST para encontrar homólogos de UTRs para todos os UTRs de Bacillus subtilis. Algúns destes conxuntos homólogos foron examinados para ver as súas estruturas conservadas, e atopáronse 10 motivos de tipo ARN. Tres deles foron despois confirmados experimentalmente como os riboswitches glmS, glicina e PreQ1-I (ver a sección Tipos de riboswitches). Posteriores esforzos feitos en xenómica comparada utilizando taxons adicionais de bacterias e mellorando os algoritmos computacionais serviron para identificar máis riboswitches que se confirmaron experimentalmente, e estruturas de ARN conservadas que se hipotetiza que funcionan tamén como riboswitches.
Tipos de riboswitches
miniatura|dereita|200px|Estrutura secundaria do [[riboswitch da purina de Bacillus subtilis.]] Os da seguinte lista son os riboswitches validados experimentalmente organizados por ligandos.
Kenn Navarro
Traxectoria
En 1995 incribiuse nun curso de animación da San Francisco State University, pese a que nun primeiro momento se matriculara nun curso de artes especializado en deseño gráfico.
Gran Premio da China de 2009
Vista xeral
Jenson Button de Brawn GP chega cunha vantaxe de 5 puntos no Campionato de pilotos sobre o seu compañeiro de equipo Rubens Barrichello e de 1,5 puntos sobre Jarno Trulli de Toyota. Asemade no Campionato de construtores, Brawn GP adianta en 9,5 puntos a Toyota. Renault e BMW Sauber están 12,5 puntos por debaixo na terceira praza. Só dúas escuderías, Force India e Ferrari, chegan sen ningún punto nos seus marcadores.
Adestramentos libres e clasificación
O Williams de Rosberg foi o máis rápido na sesión de práctica da mañá do sábado. Rosberg, que esvaraba e saía fóra da pista á grava ao comezo da sesión, cronometrou un tempo de 1:36.133, seguido por Trulli e Hamilton. Button acabou cuarto, seguido do Renault de Nelson Piquet, Jr., que rexistrou a quinta volta máis rápida da sesión. Por outra banda, o compañeiro de equipo de Piquet, Fernando Alonso, cuxo Renault R29 estreaba un difusor novo e corría sen o sistema KERS, podería soamente obter un tempo bo abondo para acadar a 19ª praza. O BMW Sauber de Robert Kubica, quen tamén retiraba o seu KERS para esta sesión, melloraba significativamente os seus resultados da sesión anterior. Ademais, o Toyota TF109 de Timo Glock sufriu problemas na caixa de cambios moi cedo na sesión e tiña que a cambiar para a seguinte sesión, a de clasificación. Deste xeito, Glock recibía unha sanción consistente na perda de cinco lugares na grella por este cambio.
A sesión de clasificación da tarde do sábado foi dividida en tres partes. Sebastian Vettel logrou a súa segunda pole position da súa carreira deportiva e a primeira do seu equipo, Red Bull Racing. Vettel, quen só correu unha volta lanzada en cada unha das dúas primeiras partes da sesión debido a problemas cos palieres do seu coche, desprazaba a Fernando Alonso por dous décimas de segundo nos últimos momentos da terceira parte. O outro piloto de Red Bull, Mark Webber, acabou en terceiro lugar, inmediatamente diante dos coches Brawn GP de Barrichello e Button. Kimi Räikkönen, despois dunha actuación decepcionante durante práctica, asegurou a oitava posición detrás dun Trulli sexto e dun Rosberg en sétimo lugar. Hamilton e o Toro Rosso de Sébastien Buemi completaron as dez primeiras posicións da grella. Nick Heidfeld, Heikki Kovalainen, Felipe Massa, Timo Glock e Kazuki Nakajima fixeron tempos para saír desde o undécimo ata o décimo quinto posto na grella. Os pilotos eliminados na primeira sesión e que clasificaron desde a décimo sexta á vixésima praza foron Sébastien Bourdais, Nelson Piquet, Robert Kubica, Adrian Sutil e Giancarlo Fisichella. Debido á sanción de cinco lugares, Glock foi atrasado ata o décimo noveno lugar e Nakajima, Bourdais, Piquet, Kubica e Sutil avanzaron unha posición na grella de saída.
Carreira
Felipe Massa sufriu un problema eléctrico co coche de seguridade en pista, que o obrigou a deterse na recta posterior. Na reanudación, Sébastien Bourdais trompeou antes da bandeira verde e baixou moitos lugares. A carreira continuou con Vettel na cabeza, por diante de Button, Webber, Räikkönen, Hamilton, Barrichello, Kovalainen e Buemi (conformando as oito primeiras posicións).
Piquet chocou na volta 28 e danou a parte frontal, aínda que foi quen de continuar. Na volta seguinte, Button non conseguiu frear a tempo, permitindo a Webber o adiantamento. Webber saiuse do asfalto dúas voltas máis tarde e Button recuperou o posto que perdera, ata que Webber o pasou pola zona exterior na curva 7.
miniatura|esquerda|Rubens Barrichello fixo a volta rápida aínda que só acadou a cuarta praza.
Manchester
Orixes da Revolución Industrial: Cottonopolis
Así, o XIX viu aparecer a tamén primeira cidade e aglomeración industrial da historia, unha paisaxe diferente onde, no lugar das agullas de igrexas, sobresaían as chemineas das fábricas, e os barrios de vivendas, todas iguais, dos obreiros vindos do campo, estendíanse ata o horizonte. Aí comezaron tamén os problemas de polución e suburbialización que tan ben coñecemos hoxe, e que levaron a Engels na súa visita a cidade a escribir un célebre ensaio anticipador do discurso posterior con Marx da loita de clases e a emancipación do proletariado.
Coiro, Cangas
San Salvador de Coiro é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Cangas. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 6.817 habitantes (3.354 homes e 3.463 mulleres) distribuídos en 25 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 5.822 habitantes.
Emanuela Nohejlová-Prátová
Investigacións
Traballou moi intensamente na catalogación de achados monetarios desde o mundo antigo ata o século XIX en Bohemia, Moldavia e Silesia. Nas súas investigacións abrangueu diversos períodos da moeda checa, sinaladamente a de Bohemia. Tamén lle deu moita importancia á metroloxía e foi unha experta nas falsificacións medievais.
Nos traballos de Nohejlová-Prátová amósase a súa idea de que na numismática se tendía a sobreestimar as ligazóns entre a iconografía e a política da época.
A Igrexa, Cequeliños, Arbo
A Igrexa é un lugar da parroquia de Cequeliños, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 25 habitantes (10 homes e 15 mulleres).
A resurrección de F
Foi estreado en galego o 19 de marzo de 2017 a través da tvG2.
Melamina
A resina de melamina fórmase por policondensación da fenilamina e do formaldehido, é de cor branca e preséntase en forma de cristais con escasa fluidez e insoluble nos disolventes comúns e cunha alta resistencia ao illamento. Utilízase a escala industrial desde 1938 en Alemaña.
Lusofobia
Historia
No século XIX, a lusofobia era a miúdo utilizada para describir opinións nacionalistas no Brasil, no Imperio Portugués, con políticos liberais no Río de Xaneiro e Pernambuco que avogaban pola redución de participación portuguesa na economía brasileira, aínda que case todos eran de ascendencia portuguesa. En Río, oS "Xacobinos", un pequeno grupo radical nacional, eran os adversarios máis fortes dos "Galegos", os inmigrantes portugueses, que eran (e aínda é) a comunidade de etnocultural máis grande no Brasil.
Ramón Rúa Figueroa
Traxectoria
Estudou de Enxeñería de Minas na universidade de Madrid e chegou a ser enxeñeiro xefe e director das explotacións de Almadén. Irmán de José e Manuel Rúa Figueroa, compartiu con eles a ideoloxía liberal e pertenceu á xeración dos provincialistas galegos, que interviñeron no pronunciamento de 1846. Foi contrario ao intervencionismo estatal e acusou ao Estado da deixación das industrias extractivas. Colaborou en El Recreo Compostelano, El Porvenir, El Clamor de Galicia, despois en La Correspondencia de Galicia e Pero Grullo, e, na última etapa da súa vida, en El Heraldo Gallego. Cara 1855 dedicouse a tarefas literarias, coa escritura de lendas en prosa e un libro de versos titulado Ayer y hoy.
Gran Premio de Alemaña de 1966
Informe da carreira
Outra vez a pista mollada durante toda a carreira nun duelo entre Jack Brabham e John Surtees. Non foi ata que o embrague do Cooper fallou a dúas voltas do final, que a vitoria do australiano quedou garantida. Jim Clark malia cualificar na pole cometeu un erro e colisionou cunha gabia logo de usar os pneumáticos equivocados. Nun choque moito máis grave, o Matra MS5 de Jacky Ickx e o Brabham BT11 privado de John Taylor estrelaronse en Flugplatz. Taylor sufriu queimaduras graves no accidente e sucumbiu as súas feridas catro semanas despois.
Esta sería a última carreira de Fórmula Un no circuíto orixinal de Nürburgring Nordschleife antes de que se engadira a chicane de Hohrenhain para frear os coches que entraban en boxes.
Galicia Solidaria
Galicia Solidaria foi un semanario editado na Coruña entre 1907 e 1908.
Otorrinolaringoloxía
O organismo de referencia en Galiza é a Sociedade Galega de Otorrinolaringoloxía.
Hurling
Tempo de partido
thumb|Posicións de hurling Os partidos profesionais duran 70 minutos (35 minutos cada parte). Todos os demais partidos duran 60 minutos (30 minuts por metade). En idades escolares, os partidos poden chegar a durar 50 minutos. Ao final de cada parte, o árbitro pode engadir un tempo perdido durante o tempo regulamentario se o cre oportuno. Se é un partido eliminatorio e o resultado acaba en empate xógase unha repetición. Se a repetición tamén finaliza en táboas, logo disputarase unha prórroga de dúas partes de 10 minutos. Se o xogo segue empatado, xógase outra repetición. Nas competicións de equipos, as repeticións cada vez son menos utilizadas polos atrasos que producen nos horarios.
Teodoro Pródromo (monxe)
Teodoro Pródromo (en latín Theodorus Prodromus, en grego Θεόδωρος) foi un escritor bizantino da primeira metade do século XII. Colleu o nome de Hilarón cando entrou no mosteiro. Tivo gran reputación no seu tempo como erudito e filósofo e recibiu o alcuño de Κυρός ou κύριος. Escribiu sobre moitos temas, como filosofía, gramática, teoloxía, historia e astronomía, e en especial poesía.
Periplo do Mar Eritreo
Contido
Malia que Mar Eritreo (en grego Ἐρυθρά Θάλασσα) literalmente signifique "Mar Vermello", para os gregos incluía tamén o océano Índico e o golfo Pérsico. A obra consiste en 66 capítulos, a maioría deles cun parágrafo apenas. En moitos casos a descrición dos lugares é suficientemente precisa para identificar inequivocamente as localizacións actuais. Noutros non: por exemplo menciónase Rhapta como o mercado máis importante da costa africana de Azania, pero hai polo menos cinco localidades que se axustan á descrición, do sur de Tanga ata o delta do río Rufiji. A descrición da costa india menciona explicitamente o río Ganxes, pero China é confusamente descrita como a grande cidade interior Thina, produtora de seda. Outra característica interesante do periplo é que algunhas palabras que describen mercadorías obxecto de comercio non son vistas en ningunha outra obra literaria, polo que o seu significado real é misterioso. O periplo describe tamén como Hípalo foi o primeiro en descubrir a ruta directa entre o mar Vermello e o sur da India.
Bombardier 415
Deseño
O avión precisa unha lonxitude de 1.340 onde voar a 15 metros de altitude, e despois poder descender para coller 6.137 litros de auga durante un período de 12 segundos nun percorrido de 410 m sobre a superficie da auga.
Asemblea Popular Suprema
Historia
Segundo a Constitución de 1972, o número de escanos da Asemblea era de 655. Este número foi aumentado a 687 despois das eleccións de 1986.
Costa Rica nos Xogos Olímpicos
Costa Rica participou por primeira vez nos Xogos Olímpicos en 1936, mais perdeu as seguintes catro edicións das Olimpíadas. O país regresou aos Xogos en 1964, e dende entón participou en cada unha das edicións dos Xogos Olímpicos de Verán. Costa Rica tamén participou nalgunhas edicións dos Xogos Olímpicos de Inverno. Os deportistas de Costa Rica gañaron un total de catro medallas, todas elas gañadas por Silvia Poll e Claudia Poll en natación.
Khoisa
Historia
Estes colonos chamáronlles hotentotes, que significa "gago" na lingua neerlandesa, probabelmente debido á súa lingua peculiar - ou bushmen, ou sexa "homes do bosque", termo que se adaptou en lingua galega como bosquimáns. Ambos os nomes teñen, actualmente, unha connotación pexorativa, así como o termo san usado para un grupo específico de khoisa, ademais de que na súa lingua significa estranxeiro. Os nomes utilizados hoxe en día derivan dos nomes das súas linguas. Así e todo, a palabra hotentote continúa a ser utilizada nos nomes de varias plantas e animais de Suráfrica, como a herba do coitelo Carpobrotus edulis (en inglés "figo hotentote"), ou o Toirán-hotentote Turnix hottentotta.
Características físicas
Fisicamente, os khoisa son en media máis baixos e exiguos que os restantes pobos africanos. Alén diso, posúen unha cor de pel amarelada e prega epicántica nos ollos, como os chineses e outros pobos do Extremo Oriente. Algunhas destas características son agora comúns noutros grupos étnicos surafricanos e son patentes en Nelson Mandela.
Organismo aerobio
Un organismo aerobio ou aerobio é un organismo que necesita oxíxeno para sobrevivir, xa que o utiliza como aceptor de electróns no seu metabolismo enerxético. A diferenza deles, os organismos anaerobios son os que non requiren oxíxeno para crecer, e algúns deles mesmo se ven prexudicados ou morren en presenza de oxíxeno. Todos os aerobios poden vivir en ambientes con oxíxeno, xa que poderán obter enerxía e están protexidos encimaticamente dos efectos nocivos oxidantes de derivados do oxíxeno que se poden formar, pero algúns anaerobios aerotolerantes tamén poden vivir en presenza de oxíxeno aínda que non o usen. A capacidade de realizar a respiración aerobia ten grandes vantaxes para os aerobios, xa que é un proceso metabólico con maior rendemento enerxético que procesos anaerobios como a respiración anaerobia ou a fermentación. En xullo de 2020, biólogos mariños informaron que se atoparon microorganismos (principalmente) aerobios en "animación case suspendida" en sedimentos pobres en materia orgánica, que tiñan ata 101,5 millóns de anos de antigüidade, a 76 m de profundidade baixo o fondo do mar no Xiro do Pacífico Sur ("a zona con menos vida do océano"), os cales poderían ser os seres vivos de vida máis longa nunca atopados.
Ralstonia
Ralstonia é un xénero de proteobacterias, que antes estaba incluído no xénero Pseudomonas. Recibe o seu nome pola bacterióloga estadounidense Ericka Ralston (nacida Ericka Barrett), a cal identificou 20 cepas de Pseudomonas que formaban un grupo fenotípico, e denominounas Pseudomonas pickettii, por M. J. Pickett, investigador do Universidade de California en Los Angeles que lle enviara as cepas. Posteriormente, P. pickettii foi transferida ao novo xénero Ralstonia, xunto conoutras especies.
Gante
Xeografía
upright=1.35|thumb|Municipios Despois das fusións de concellos en 1965 e 1977, a cidade está formada por:
Balduíno II de Flandres
Traxectoria
Despois da morte do abade Raul de Saint-Bertin, Balduíno solicitou a xestión temporal da abadía, pero os monxes, temendo as demandas do conde, apelaron a Folque, que finalmente foi elixido abade, un nomeamento confirmado aaaa morte do rei Eudes por Carlos o Simple. A pesar da súa condena no sínodo de Soissons no 893, Balduíno volveu tomar pola forza o castelo e a abadía de Arras. No 884 casou cunha filla do rei inglés Alfredo o Grande.
O Batán, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
O Batán é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
Guayaquil
Economía
Guayaquil destácase entre as cidades ecuatorianas polo seu elevado uso de transporte público e pola densidade total e a diversidade da súa poboación. O porto da cidade é un dos máis importantes da costa do Pacífico Oriental. O 70% das exportacións privadas do país sae polas súas instalacións, ingresando o 83% das importacións. Ademais, pola súa posición de centro comercial, denominouse á cidade como "A capital económica de Ecuador" por varios anos, isto é debido á cantidade de empresas, fábricas, e locais comerciais que existen en toda a cidade. Outro alcume moi común entre a poboación é o de "A perla do Pacífico".
Deportes
Coma no resto de Ecuador, o deporte mais popular na cidade é o fútbol. Guayaquil acolle dous dos clubs máis laureados e populares do país, o Barcelona Sporting Club e o Club Sport Emelec. Ámbolos dous clubs naceron no barrio do Estaleiro, polo cal o encontro no que se enfrontan é coñecido como Clásico do Estaleiro. Outros equipos de fútbol salientables da cidade son o CD Everest, o CS Patria e o AD 9 de Octubre.
De Guayaquil é o mellor tenista ecuatoriano da historia, Andrés Gómez, quen gañou o torneo de Roland Garros en 1990, vencendo naquela final a Andre Agassi. Actualmente o tenista número 1 do país e o tamén guayaquileño Nicolás Lapentti.
Aldán, Cangas
San Cibrán de Aldán é unha parroquia que se localiza no norte do concello pontevedrés de Cangas, na comarca do Morrazo. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 2.533 habitantes distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 2.685 habitantes.
Xeografía
Ten varias praias e calas. Chámanse, de sur a norte, San Cibrán, Con de Sestadelo, Cova de Balea, Areacova, Francón, Sartaxéns, Menduíña, Margaritas e Lagoelas.
O mesmo sucede coa praia de Francón, moi próxima á de Areacova e máis pequena que esta.
Demografía
Constitúena as aldeas de San Cibrán, Herbello, Gandón, Menduiña, Piñeiro e Espiñeira. Ten unha poboación lixeiramente superior aos 2.500 habitantes, cunha diminución do número de empadroados e cun aumento do turismo.
O Picoto, Cequeliños, Arbo
O Picoto é un lugar da parroquia de Cequeliños, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 29 habitantes (14 homes e 15 mulleres).
Ramón Mariño Paz
Traxectoria
En 1984 comezou a colaborar co Instituto da Lingua Galega, onde participou nos traballos da súa Sección de Linguaxe Administrativa, da que sairían uns Cadernos de Documentación Municipal (1986-1988) e un Léxico da administración castelán-galego (1991). Desde 1992 colaborou como investigador principal no proxecto de investigación do ILG denominado Historia do galego escrito.
Lingua franca
Lingua franca é unha expresión latina para lingua de contacto ou lingua de relación resultante do contacto e comunicación entre grupos ou membros de grupos lingüisticamente distinguidos para o comercio internacional e outras interaccións máis extensas.
Historia e características
O portugués serviu de lingua franca na África e Asia os séculos XV e XVI. Cando os portugueses comezaron a explotar os mares da África, América, Asia e Oceanía, tentaron comunicarse cos nativos mesturando unha versión da lingua franca, influenciada pola portugués coas linguas locais. Cando navíos da ingleses e franceses chegaron para competir cos portugueses, a tripulación tentou aprender ese "Portugués truncado". A través de sucesivas mudanzas ao longo do tempo, a lingua franca, xunto co vocabulario portugués, foi substituída pola lingua dos pobos en cuestión.
Ramón Mariño Paz
Outras tarefas
Desde 1994 comparte con Ramón Lorenzo, Antón Santamarina, Mercedes Brea López e Jesús Pena as tarefas propias do comité de redacción da revista Verba (Anuario Galego de Filoloxía), creada en 1974 na universidade compostelá por persoas vinculadas ó Instituto da Lingua Galega.
Parque nacional
O termo de parque nacional pode ser unha figura legal similar noutros estados para a conservación de espazos naturais.
Galiza
En Galiza ademais dos parques nacionais cabe engadir os espazos declarados polo goberno autonómico, os parques naturais. Ambas son as categorías de das áreas naturais protexidas de maiores restricións, co mesmo nivel de amparo e que lle corresponde á comunidade xestionalos. O único parque nacional galego é o Parque Nacional das Illas Atlánticas, que cobre ás illas Cíes, Ons, Sálvora e Cortegada, todas nas rías Baixas. As illas Cíes foron declaradas en 1980 como parque natural e declaradas máis tarde, canda as demais illas das Rías Baixas, como Parque Nacional
Iván Kaviedes
Traxectoria
Pertenceu ao Celta catro tempadas pero so chegou a disputar seis encontros oficiais, sen marcar ningún gol. Ante a competencia principalmente de Benny McCarthy, pero tamén de xogadores como Mario Turdó, foi cedido a varios equipos, coma o Puebla FC, Real Valladolid, FC Porto e Barcelona de Guayaquil.
En 2011 fichou novamente por El Nacional.
No ano 2012, tras realizar a pretempada co Deportivo de Quito, anunciou a súa retirada do fútbol, porén fichou despois polo Aucas, onde a súa actuación se viu marcada por ser detido ao conducir ebrio e agredir a uns policías.
Territorio Antártico Australiano
O territorio continental foi reclamado por vez primeira o 24 de agosto de 1936, aínda que a primeira base australiana na Antártida, Mawson, non se estableceu ata o 11 de febreiro de 1954. Con todo, desde que Australia ratificou o Tratado Antártico, as súas reivindicacións territoriais están suspendidas. A División Antártica Australiana administra a zona, basicamente a través do apoio a varios proxectos de investigación.
Noyon
Historia
En 1509 naceu na cidade o reformador protestante Jean Calvin (Calvino).
Dmitrii Kabalevskii
Traxectoria
A súa música para nenos é amplamente interpretada por músicos novos de todo o mundo, considerándose un dos máis grandes compositores modernos de música infantil. Tamén organizou un programa de educación musical en vinte e cinco escolas soviéticas, e el mesmo ensinou a nenos de sete anos durante un tempo, aprendéndolles a como escoitar con atencón e poñer as súas impresións en palabras. Estivo na Comisión de Educación Musical Estética en 1962 e foi presidente do Consello Científico de Educación Estética na Academia de Ciencias Pedagóxicas da URSS en 1969. Foi tamén membro do Comité Soviético de Defensa da Paz
O Hío, Cangas
Xeografía
esquerda|miniatura|[[Praia de Nerga.]] A parroquia está situada ao oeste do concello. Varias das súas praias adoitan ter Bandeira Azul. Está cruzado por dous regatos. O rego de Donón nace en Donón, o seu leito e do Hío ata O Facho e desemboca en Barra. Ten a vertente na ría de Vigo cunha lonxitude de 2.025 m e remata en estuario. O Lagares nace en Vilanova e desemboca na praia de Areabrava. Ten a vertente na ría de Aldán, o seu réxime é regular cunha lonxitude de 2.100 m e acaba en estuario.
Igrexa de San Miguel de Eiré
Historia
Respecto a esta igrexa existen numerosas lendas. Unha delas é sobre o motivo do seu abandono por parte das monxas que o habitaban, existen unha historia entre as xentes do lugar onde atópase que conta que a igrexa de San Miguel de Eiré foi invadida por formigas e por este motivo tiveron que deixar a igrexa. Outra lenda sobre este templo pantonés é sobre a onde foron as monxas trala invasións do mosteiro por formigas. E conta que tras irse de alí foron a veciña aldea de Pedragude, monte arriba, onde as tristes relixiosas observaban o seu templo dende o penedo alcumado "A Pena da Monxa".
Éster
Un ensaio moi usado para detectar ésteres é a formación de hidroxamatos férricos, doados de recoñecer xa que son moi coloreados: Ensaio do ácido hidroxámico: a primeira fase da reacción é a conversión do éster nun ácido hidroxámico (catalizado por base). No seguinte paso este reacciona con cloruro férrico producindo un hidroxamato de intensa cor vermella-violeta.
Nomenclatura
A nomenclatura dos ésteres deriva dos nomes do ácido carboxílico e do alcohol dos que procede. Así, no etanoato (acetato) de metilo encontramos dúas partes no seu nome:
Lydia Kúper de Velasco
Traxectoria
De pais xudeus, naceu na cidade polaca de Łódź, cando esta aínda formaba parte do imperio ruso. Tras a morte do pai, trasladouse a Odesa e finalmente mudouse a Vigo após o comezo da Guerra civil rusa. Casou con Gabriel León Trilla, un dos fundadores do Partido Comunista de España.
En 1957, após un acordo coa Cruz Vermella e o goberno franquista, volveu a España, onde continuaría coa súa profesión de tradutora.
Serotonina
Efectos sobre o crecemento
Na mosca da froita, na que a insulina regula o nivel de azucre e actúa como factor de crecemento, as neuronas serotoninérxicas regulan o tamaño do corpo do adulto ao afectar á secreción de insulina.
Monarquía española
Historia
En 1469, Fernando de Aragón e Isabel de Castela contraeron matrimonio, unindo dinasticamente os dous reinos máis poderosos. Esta unión de forzas permitiu expulsar aos musulmáns de Granada e conquistar Navarra, para incorporar estes territorios á Coroa.
Considérase pois que a Monarquía española ten a súa orixe na unión persoal e dinástica entre Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón, chamados Reis Católicos (Catholicos reges, et principes) polo papado desde o 4 de maio de 1493 en razón da expulsión da Península Ibérica do islam e o proxecto evanxelizador do Novo Mundo; e que procuraron levar unha política de acción común.
Serotonina
Receptores
Os receptores 5-HT son os receptores para a serotonina. Están localizados nas membranas celulares das neuronas e outras céluas nos animais, e median os efectos da serotonina como ligando endóxeno e dun amplo rango de fármacos e drogas alucinóxenas. Coa excepción do receptor 5-HT3, un ligando con canle iónica de apertura, todos ao demais receptores 5-HT son receptores acoplados á proteína G, 7-TM (ou heptahelicais) receptores que activan unha cascada de segundo mensaxeiro intracelular.
Hermann Lietz
Traxectoria
En 1898 ensinou na escola Abbotsholme para nenos, fundada en 1889 no condado inglés de Derbyshire, por Cecil Reddie. Nela Lietz ficou abraiado polo sistema educativo de Abbotsholme, que combinaba a instrución individual integral co exercicio físico e o tempo de lecer. En 1904 fundou tres escolas baseadas no sistema de Reddie para nenos de diferentes idades en Ilsenburg, Haubinda e Bieberstein. Finalmente, chegou a estabelecer cinco escolas máis.
Monarquía española
A monarquía como forma xurídica actual do estado
O actual réxime Monarquía en España reúne os caracteres típicos da forma de goberno de Monarquía parlamentaria, isto é:
Poderes do Rei na Constitución
Deben distinguirse dentro das súas funcións ou poderes:
María Cardarelly
Pianista en Ferrol
Andando o ano 1866, os Cardarelly abandonaron Santiago e estableceron a nova tinturaría na rúa María, en Ferrol. Neste novo período a fotografía quedou, definitivamente, aparcada. Porén, unha enfermidade provocou a morte do pai a finais do ano seguinte, polo que a nai e María quedaron sen protección. Así que, antes de pasar dous meses, María Cardarelly casou co pintor madrileño Juan Velasco, co que tivo unha única filla, Matilde Dolores (n. 1869).
Terra de Wilkes
Bautizada en honra a Charles Wilkes, explorador estadounidense que comandaba a expedición do seu país de 1838-42. O nome foi aplicado a esta extensión en recoñecemento a que Wilkes recoñeceu a existencia dunha marxe continental por unha distancia de 1.500 millas de costa e polo tanto proveu por primeira vez de probas substanciais de que a Antártida é un continente. Esta definición de extensión exclúe a área ao leste dos 142°02'E, chamada Terra de Xurxo V, que foi divisada por Wilkes, pero outros exploradores comprobaron que estaba máis ao sur que as posicións orixinalmente asignadas por el.
Lectina
Funcións biolóxicas
A maioría das lectinas non teñen actividade encimática e o sistema inmunitario non as produce naturalmente. As lectinas aparecen ubicuamente na natureza. Poden unirse a un carbohidrato soluble ou a un resto carbohidrato que forma parte dunha glicoproteína ou glicolípido. Tipicamente provocan a aglutinación de certas células animais ou o precipitado de glicoconxugados.
Uso no estudo do recoñecemento de carbohidratos polas proteínas
As lectinas de legumes, como as fitohemaglutininas (PHA) ou a concanavalina A foron moi utilizadas como sistemas modelo para comprender as bases moleculares do recoñecemento de carbohidratos polas proteínas, porque son relativamente doadas de obter e teñen unha ampla variedade de especificidades de azucres. Obtivéronse moitas estruturas cristalinas de lectinas de legumes, que serviron para aumentar a comprensión das interaccións atómicas entre carbohidratos e proteínas.
Coco Chanel
Feminismo
As creacións de Gabrielle Bonheur Chanel (Coco Chanel), ademais de ser deseños orixinais e cun gran toque distintivo, sempre tiveron o sino de facer a vida das mulleres máis doada. Daquela, unha muller que se adobiaba tiña que levar enfeites, grandes chapeus e corpiños moi cinguidos no van para facer resaltar o peito. Até non poderen alentar! Ela ceibounas de todo isto; podendo levar roupa máis cómoda, liñas rectas e sinxelas que tamén eran ben elegantes.
Adóitase considerar que a revolucionaria deseñadora foi a introdutora do costume de dar á pel a tonalidade do bronce -o bronceado- a mediados dos anos 20 cando, despois dunha xornada de navegación, decátase que o sol lle encourara a pel. Á noite, como habitualmente, foi o centro de atención dunha festa, onde compareceu cun vestido lixeiro que combinaba ostensiblemente co moreno da súa pel. Tomar o sol converteuse nunha das actividades estivais preferidas.
Moeda de pedra
Dimensións e valor
O valor extrínseco dunha pedra rai non só se baseaba no seu tamaño e na perfección da súa artesanía, senón tamén na propia historia da pedra. Se morrera moita xente durante o seu transporte, por exemplo, ou se fora algún navegante de sona o que a transportara, o seu valor incrementábase. E este valor cambiaba tamén en función da posición social do seu posuidor, de maneira que valía máis a rai dun nobre que a dun plebeo.
El Canto del Loco
En febreiro do 2010 a banda anunciou a súa separación, xa que os seus membros querían seguir as súas carreiras individualmente.
Zapatillas (2005-2007)
En setembro, o grupo publicou o seu primeiro álbum fóra da España. Dirixido ós Estados Unidos e Latinoamérica e co título de 12 estados de ánimo, está composto por un recompilatorio das mellores cancións dos seus tres discos publicados en España. Este mesmo mes, os usuarios da páxina web mtv.es elixiron por terceira vez El Canto del Loco coma candidato ós MTV Europe Music Awards na categoría de Mellor artista español; o grupo acabou conseguindo o seu segundo premio na gala celebrada en novembro en Lisboa.
En xullo do 2006, mentres facían unha xira conxunta con Hombres G, publicaron un recompilatorio dos seus concertos nas salas Caracol (Madrid), Bikini (Barcelona) e Oasis (Zaragoza), o que titularon Pequeños grandes directos e do que tan só se lanzaron 50.000 copias.
Personas (2008)
O 12 de xuño do 2008, Jandro anunciou a súa decisión de abandonar o grupo por motivos persoais. A pesar disto, o grupo confirmou que a xira do álbum Personas non se verá afectada e continuará cun novo batería, Carlos Gamón, que xa antes tocara co grupo Amaral e a solista Najwa Nimri.
Eparquía ortodoxa grega de Volodymyr e Brest
A eparquía de Volodymyr-Brest foi unha sé da Igrexa Ortodoxa de Constantinopla, parte da metrópole de Kíiv. En 1596 entrou en unión coa Igrexa Católica.
Dodecaedro
Cálculo de dimensións fundamentais
onde: C = número de caras; V = número de vértices; A = número de arestas
Río Carregal
Toponimia
O topónimo Carregal é un fitónimo que fai referencia, tanto en galego como en portugués, a un terreo pantanoso no cal abunda a «cárrega» ou «carrega», planta gramínea tamén denominada carriza que nace nese tipo de lugares húmidos ou brañas. Procede do latín (de raíz *) co sufixo derivativo.
Hanford Site
En 2007 Hanford Site contiña dous terzos do volume total de residuos radioactivos de alto nivel dos Estados Unidos. O 10 de novembro de 2015 foi incluído no Parque Histórico Nacional do Proxecto Manhattan xunto a outras localizacións en Oak Ridge e Los Alamos.
Giardia intestinalis
Microscopía e metabolismo
Giardia é un parasito que carece de mitocondrias, de aí que teña un metabolismo fermentativo, polo que é un dos poucos eucariotas que carecen dese orgánulo. Pero, aínda que carecen de mitocondrias, teñen uns orgánulos especiais que son vestixios das mitocondrias, polo que se considera que "Giardia non era primitivamente amitocondrial e que retivo un orgánulo funcional derivado do endosimbionte mitocondrial orixinal" Este orgánulo denomínase mitosoma. Tampouco teñen aparato de Golgi.
Bilirrubina
Metabolismo da bilirrubina
A hemo-oxigenasa degrada o grupo hemo nos macrófagos, abrindo o anel tetrapirrólico nunha molécula lineal, e dando como resultado ferro libre (oxídase o Fe2+ a Fe3+), e unha cadea de 4 aneis pirrólicos, a que será o substrato de formación da bilirrubina. Durante as horas ou os días seguintes os macrófagos liberan o ferro da hemoglobina que será transportado pola transferrina ata a medula ósea (para formar novos eritrocitos), ou almacenado no fígado e outros tecidos en forma de ferritina para situacións de necesidade.
Cando o nivel de bilirrubina no sangue aumenta (valores normais de 0,3 a 1 mg/dl), acumúlase nos tecidos, sobre todo aqueles con maior número de fibras elásticas (padal, conxuntiva). Se é maior de 2 a 2,5 mg/dl, obsérvase unha coloración amarelada da pel e mucosa, un fenómeno coñecido como ictericia.
Benni McCarthy
Traxectoria
Moi xove destacou no equipo surafricano Seven Stars e fichou polo Ajax Amsterdam, co que gañou o Campionato holandés e a Copa de Holanda na tempada 1997-98. Ao ano seguinte o equipo repetiría título gañando a Copa.
No equipo portugués tomou parte dunha das mellores tempadas da historia do club, conquistando o Campionato portugués, a Liga de Campións e a Supercopa de Portugal, sendo McCarthy o máximo goleador da Liga portuguesa con 20 goles e marcando 4 goles máis na Copa de Europa.
Milton Santos
Traxectoria
Milton Santos naceu no concello baiano de Brotas de Macaúbas o 3 de maio de 1926. Aínda neno, migrou coa súa familia para outras cidades baianas, como Ubaitaba, Alcobaça e, posteriormente, Salvador. En Alcobaça, cos seus pais e os avós maternos (todos profesores de primaria), foi alfabetizado e aprendeu álxebra e francés.