cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Israel
Sionismo e o mandato británico
Aínda que o movemento sionista xa existía, en teoría, Theodor Herzl foi considerado o fundador do sionismo político, un movemento que inspirado no nacionalismo alemán pretendía estabelecer un Estado xudeu na terra de Israel, buscando unha solución estadista para a cuestión xudaica. En 1896, Herzl publicou Der Judenstaat ("O Estado xudeu"), que ofrece a súa visión dun futuro Estado xudeu. Ao ano seguinte, el presidiu o primeiro Congreso Mundial Sionista.
Independencia e primeiros anos
Israel foi admitido como membro das Nacións Unidas o 11 de maio de 1949. Durante o conflito de 1948, 711,000 árabes, de acordo con estimacións das Nacións Unidas, ou cerca do 80% da poboación árabe anterior, fuxiron do país. O destino dos refuxiados palestinos é, dende sempre, un gran punto de discordia no conflito israelo-palestino. En represalia, os gobernos de diversos países árabes e musulmáns iniciaron unha política de persecución e expulsión das súas poboacións xudías, que deu como resultado o éxodo de cerca de 850 mil persoas, a maioría absorbida por Israel, entre o final da década de 1940 e o inicio da década de 1970.
Conflitos e tratados de paz
Ao final da década de 1990, Israel, baixo o liderado de Benjamin Netanyahu, retirouse de Hebrón, asinando o Memorando de Wye River, dando maior control da rexión á Autoridade Nacional Palestina. Ehud Barak, elixido primeiro ministro en 1999, comezou por retirar as forzas israelís do sur do Líbano, realizando negociacións coa Autoridade Palestina, dirixida por Yasser Arafat, e o daquela Presidente dos Estados Unidos, Bill Clinton, durante o Cumio de Paz de Camp David de 2000. Durante este cumio, Barak ofreceu un plan para o estabelecemento dun Estado palestino na franxa de Gaza e o 91% da Cisxordania, retendo porén o control sobre todas as fronteiras e principais cursos de auga, e anexando definitivamente o 12% do Val do Xordán, a rexión máis fértil de Cisxordania, a favor de Israel, reservándose aínda o dereito de permanecer entre 12 e 30 anos noutro 10% desa rexión. Yasser Arafat rexeitou o acordo, esixindo como precondición para as negociacións a retirada de Israel ás fronteiras de xuño de 1967. Logo do fracaso das negociacións comezou a Segunda Intifada. Ariel Sharon foi escollido como novo primeiro ministro en 2001 durante unha elección especial. Durante o seu mandato, Sharon realizou o seu plan de retirada unilateral da franxa de Gaza e tamén liderou a construción da barreira israelí de Cisxordania, coñecido tamén como "Muro da Vergoña" por ser erixido para separar pobos. En xaneiro de 2006, despois de sufrir un ictus que o deixou en coma, Ariel Sharon deixou o cargo e as súas competencias foron transferidas ao gabinete de Ehud Olmert.
Goberno e política
Israel é unha democracia parlamentaria, e o Presidente de Israel é o xefe de estado, mais as súas funcións son en gran parte simbólicas. Un membro do Knesset (Parlamento de Israel) apoiado pola maioría dos parlamentarios convértese no primeiro ministro, normalmente o presidente do maior partido. O primeiro ministro é o xefe de goberno e o xefe do gabinete. Israel é gobernado por un parlamento composto por 120 membros, coñecido como Knesset. A composición do Knesset está baseada na representación proporcional dos partidos políticos.
Relacións internacionais
Os Estados Unidos, Turquía, Alemaña, o Reino Unido e a India están entre os máis próximos aliados de Israel. Un estudo revelou que a India era a nación máis pro-Israel do mundo seguida polos Estados Unidos. Os Estados Unidos foron o primeiro país que recoñeceu o Estado de Israel, seguidos pola Unión Soviética. Os E.U.A. consideran a Israel como o seu principal aliado no Suroeste Asiático, baseado en valores políticos e relixiosos comúns. Aínda que Turquía non estableceu relacións diplomáticas integrais con Israel ata 1991, o país ten colaborado co Estado de Israel desde o seu recoñecemento en 1949. Os lazos de Turquía coas outras nacións musulmás, ás veces, resultou en presións dos países árabes para que o país cesase as súas relacións con Israel. Alemaña posúe fortes lazos con Israel en materia de cooperación científica e educativa máis aló de que os dous estados teñen fortes socios económicos e militares. India estabeleceu lazos diplomáticos plenos con Israel en 1992 e ten promovido fortes asociacións militares e culturais co país dende aquela. Reino Unido mantén integralmente as súas relacións diplomáticas con Israel dende a súa formación. Ten tamén unha forte relación comercial, Israel é o seu 23º maior mercado. As relacións entre os dous países tamén foran feitas polo primeiro ministro anterior, Tony Blair. Reino Unido descríbese como un país cunha relación sólida con Israel, mais con diferenzas de opinión. Irán tiña relacións diplomáticas con Israel durante a dinastía Pahlavi, mais retirou o recoñecemento de Israel durante a revolución iraniana. Israel e o Vaticano estabeleceron as súas relacións diplomáticas o 30 de decembro de 1993, durante o papado de Xoán Paulo II.
Forzas armadas
miniatura|Cazas [[F-16 Fighting Falcon da Forza Aérea Israelí voando sobre Tel Aviv.]]
Israel non asinou o Tratado de Non Proliferación Nuclear e mantén unha política de ambigüidade deliberada sobre a súa capacidade nuclear, a pesar de ser amplamente considerado como posuidor de armas nucleares. Despois da guerra do Golfo en 1991, cando o país foi atacado por mísiles Scud iraquís, foi aprobada unha lei esixindo que todos os apartamentos e casas en Israel deberían ter unha mamad, unha sala de seguridade reforzada e impermeable a substancias químicas e biolóxicas.
Educación
miniatura|Vista aérea do campus do instituto [[Technion, en Haifa. Desta institución saíron tres dos dez gañadores israelís do Premio Nobel. ]] miniatura|Centro de Investigación Neurolóxica da [[Universidade Bar-Ilan, en Ramat Gan.]]
Ciencia e tecnoloxía
Dende 1988, a Israel Aerospace Industries desenvolveu e fabricou de maneira independente canto menos 13 satélites comerciais, de investigación, e de espionaxe. A maioría foron lanzados á órbita terrestre dende a base da forza aérea israelí de Palmachim, na súa costa mediterránea ao sur de Tel Aviv, por vehículos lanzadores de satélites Shavit. Algúns dos satélites de Israel encóntranse entre os sistemas espaciais máis avanzados no mundo. O 22 de xuño de 2010, Israel lanzou da base aérea de Palmachim o seu satélite de espionaxe Ofeq 9, equipado cunha cámara de alta resolución. O piloto de caza Ilan Ramon foi o primeiro astronauta israelí; actuou como especialista de carga durante a STS-107, na última e fatal misión do transbordador espacial Columbia.
Medios de comunicación
Para a telecomunicación, que inclúe a telefonía e os servizos de internet, Israel ocupou, ata 2001, un total de máis de 2,8 millóns de liñas directas, usando unha rede 100% dixital, proporcionando un servizo avanzado aos clientes. No ano 2000, o Ministerio de Comunicacións publicou propostas para servizos de telefonía fixa no mercado interior, incluída a entrada web vía wireless e banda larga, en cuxa tecnoloxía é líder. Na telefonía móbil, Israel posúe tres operadoras e, ata mediados dos anos 2000, o 58% da súa poboación posuía teléfono móbil, o que correspondía a pouco máis de 3,5 millóns de usuarios.
Relixión
A cidade de Xerusalén é un lugar sagrado para xudeus, musulmáns e cristiáns, pois alberga lugares que son fundamentais para as súas crenzas relixiosas, como o Muro das Lamentacións, o Monte do Templo, a Mesquita de Al-Aqsa e a Igrexa do Santo Sepulcro. Outros monumentos relixiosos de importancia están localizados en Cisxordania, entre eles o lugar de nacemento de Xesús, a tumba de Raquel en Belén e a Caverna dos Patriarcas, en Hebrón. O centro administrativo da Fe Bahá'í e do Santuario do Báb están localizados no Centro Mundial Bahá'í en Haifa e o líder da fe está enterrado en Acre. Non existe unha comunidade Baha'i en Israel, aínda que sexa un destino de peregrinacións. Persoas que seguen a Fe Baha'i en Israel non mostran a súa fe a israelís seguindo unha política rigorosa. miniatura|[[Centro Mundial Bahá'í, en Haifa, o centro administrativo e espiritual da Fe Bahá'í.]]
A gran maioría das persoas seculares en Israel son de etnia xudaica. Moitos xudeus respectan os festivos relixiosos como algo común, unha data estabelecida polo goberno, non son como os seus pais ou avós, que tiñan fe na relixión, despois de todo este era o legado de séculos pasados de xeración en xeración, vínculo que unía ao pobo xudeu e dáballe un sentido de pertenza a unha mesma comunidade. Hoxe, os sabras xa non senten tanto a necesidade de seguir os preceptos relixiosos. Mesmo entre os árabes hai tamén algunhas persoas ateas e non-relixiosas, é máis común entre os árabes de Israel, como un todo, encontrar persoas bastante ligadas á relixión, xa sexan cristiáns ou musulmáns, especialmente entre estes últimos. Aínda que as relixións, tanto o xudaísmo como o islam, son responsables nunha boa parte do conflito árabe-israelí (por exemplo na cuestión de Xerusalén), a fe relixiosa non é máis determinante na vida das persoas, polo menos para a maior parte dos xudeus, que son cada vez máis seculares (a excepción dos haredi). Os xudeus laicos continúan a compartir un sentimento de identidade e a crenza nun destino común, porén non mais é a fe que determina ese destino. Aínda así, preocupa a radicalización dunha parte dos líderes relixiosos que ten bastante influencia na política nacional. Hai certo medo da sociedade en xeral de que o laicismo deixe de contar co apoio dos políticos, cun aumento do poder dos ultraortodoxos.
Cine e teatro
miniatura|[[Teatro Habima, en Tel Aviv.]]
Mexillón cebra
A introdución do mexillón cebra no Ebro
Despois detectouse a súa presenza noutras concas mediterráneas, como as do Xúcar e do Segura e en tramos máis altos do Ebro, ata o encoro de Sobrón, entre as provincias de Burgos e Áraba, chegando á vertente cantábrica en Biscaia en 2011 (Encoro de Undurraga en Arratia).
Aeroporto de Quanzhou-Jinjiang
O aeroporto internacional de Quanzhou-Jinjiang é un aeroporto civil e militar que serve á cidade de Quanzhou, na provincia chinesa de Fujian. Está situado a 12 quilómetros ao sur do centro da cidade, na cidade-condado de Jinjiang, que está baixo a administración da cidade-prefectura de Quanzhou.
Blog
Unha das primeiras páxinas web foi un blog onde Tim Berners-Lee, un dos pais de internet, publicaba un pequeno comentario das novas páxinas webs que ían aparecendo. Porén, non se pode falar de blogs até o ano 1997, que foi cando Jorn Barger inventou o termo weblog. Coa saída dos novos servizos como Blogger ou Pitas o número de blogs aumentou moito. Non se sabe con certeza cal é o número total de blogs existentes, sobre todo a partir dos anos 2002, 2003 e 2004 que foron os anos onde houbo un "estoupido" de blogs. A principio do ano 2004 calculábanse o seu número en máis de 8 millóns.
Sófocles
Traxectoria
Fillo dun rico armeiro chamado Sófilo, aos dezaseis anos foi elixido director do coro de rapaces para celebrar a vitoria de Salamina. No -468. deuse a coñecer como autor tráxico ao vencer a Esquilo no concurso teatral que se celebraba anualmente en Atenas durante as festas Dionisias, concurso no que o dominador nos anos precedentes fora Esquilo. miniatura|Estatua de Sófocles, copia do orixinal do século IV a. C., [[Museos Vaticanos.]] Comezou así unha carreira literaria sen parangón: Sófocles chegou a escribir ata 123 traxedias para os festivais, nos que se adxudicou, estímase, 24 vitorias, fronte ás 13 que lograra Esquilo. Converteuse nunha figura importante en Atenas, e a súa longa vida coincidiu co momento de máximo esplendor da cidade.
Elementos conceptuais
Outros aspecto importante é o que se refire ao papel dos oráculos e a presenza dos deuses nos seus dramas. Así en Ayante, aínda que propiamente non existe un oráculo, o divino CalcanteAyante, vv. 755-760 vaticina que o heroe é xoguete da ira e da burla divina.
De calquera modo, nesta peza hai dous oráculos: o que se dá no prólogo vv. 87-95 e o que coñece Edipo sendo novo segundo o que será asasino do seu pai e marido da súa nai, de acordo co relato de Iocastav. 711 e ss.:
Historias (Heródoto)
Sinopse e composición
miniatura|[[Hathor.]] As Historias de Heródoto constitúen, dentro da prosa grega, o mellor exemplo de composición literaria aberta; é dicir, non opera de modo rectilíneo, senón que intercala todo tipo de retardacións e digresións no argumento central. Este trazo compárteo coa Ilíada.
Sófocles
Caracteres dramáticos
Tamén a moza Electra é outro dos caracteres de Sófocles moi ben perfilado. A súa vida carece de sentido desde que o seu pai caera asasinado pola súa nai, e sobre todo porque día a día vai comprobando que a súa única esperanza (o regreso de Orestes) desvanece aos poucos. Así o di ela mesma nos versos 183 e ss.:
Historias (Heródoto)
Sinopse e composición
Libro III: Causas que induciron a Cambises a atacar Exipto. Campaña militar. Detalles acerca do carácter soberbio e impío de Cambises. Morte de Cambises e entronización de Darío I.
Sófocles
A ironía tráxica: o conflito entre realidade e aparencia
A ironía de Sófocles, en conclusión, non é unha simple ironía retórica, senón dunha ironía esencial, existencial. miniatura|[[Clásicos en Galego 22: Áiax e Electra.]]
A abella na cultura popular galega
Crenzas e supersticións
Cando sae un enxamio da colmea, ségueno cunha saba dicindo: Pousa, mestra; pousa, mestra. A abella é símbolo da actividade e do traballo, e ademais crese que as almas dos mortos volven á terra en forma de abellas. Por todo isto non se as pode matar, xa que O que mata unha abella ten cen anos de pena. Pola contra, dise que as meigas convértense en abellóns cando veñen facer dano, e de aí o refrán O que mata un abellón, ten cen anos de perdón.
Para curar a retención de urina debe facerse o seguinte: torrar unha ducia de abellas ou máis, nunha tella, e recoller o po resultante, que logo se dá a beber disolto en viño.
Para determina-la orixe dun mal de aire (sexa de gata, de galiña, de muller etc.), en Boiro (A Coruña) poñen a cocer borras de mel en nove litros de auga e durante nove días lavan diariamente ó meniño enfermo nesta auga, desde os pés á cabeza. A auga utilizada vaise recollendo e ó cabo dos nove días bótase nunha encrucillada dun camiño sacramental, e na auga aparecerán os pelos ou plumas do animal causante do mal.
En Cambados, para cura-lo mal do aire, fan pasar ó enfermo debaixo dun enxamio de abellas, ou ben colócano debaixo dunha campá que estea tocando a oración.
Conta a lenda que unha vez ía san Pedro con Xesucristo e atoparon un enxamio de abellas. Xesús díxolle que o collera debaixo do brazo e san Pedro así o fixo. Ó pouco picouno unha abella e san Pedro, loxicamente, apretou o brazo e matounas todas. E Xesucristo reprendeulle dicindo que por que se queixara porque El destruíra unha cidade por dez habitantes pecadores cando agora por unha abella que o picara a el matou as outras todas. A lección do conto é que hai que previr que nunha colectividade xurda un mal individuo, pois por el poden pagar tódolos demais.
Refraneiro
miniatura|Ó que se fai mel cómeno as moscas
Xabier Fortes
Xabier Fortes López, nado en Pontevedra o 7 de febreiro de 1966, é un xornalista galego.
Traxectoria
En 2011 foi nomeado director e presentador de «La Noche en 24 Horas», o informativo nocturno do Canal 24 Horas.
Santuario Itsukushima
Kiyomori
Kiyomori estaba no auxe do seu poder cando estableceu o dominio Taira sobre a illa. "Ordenou a construción do salón principal do santuario de Itsukushima como mostra de reverencia ao deus tutelar da navegación e para servir de base para as actividades marítimas..." Miyajima pronto converteuse no santuario da familia Taira. Supostamente, Kiyomori escolleu o lugar tamén polo motivo de establecerse aínda máis na aristocracia de Heian como quen se desviaba das normas sociais da peregrinación xintoísta. Prodigou grandes riquezas a Itsukushima e gustáballe mostrar o lugar aos seus amigos e colegas, ou mesmo aos personaxes reais..."
Significado relixioso
Orixinalmente Itsukushima era un santuario xintoísta puro "onde non se permitía que nacementos nin mortes causasen contaminación. Debido a que a illa en si era considerada sagrada, os plebeos non tiñan permiso para pisar nela durante gran parte da súa historia para manter a súa pureza. Manter a pureza do santuario é tan importante que desde 1878 non se permitiu morte ou nacemento preto del. Ata o día de hoxe, as mulleres embarazadas deben retirarse ao continente a medida que se achega o día do parto, do mesmo xeito que os enfermos terminais ou os anciáns cuxo falecemento é inminente. Están prohibidos os enterramentos na illa. Para permitir que os peregrinos se achegasen, o santuario construíuse como un peirao sobre a auga, polo que parecía flotar, separado da terra. A porta de entrada vermella, ou torii, construíuse sobre a auga polo mesmo motivo. Os plebeos tiveron que dirixir os seus barcos polo torii antes de achegarse ao santuario. center|700px|thumb|Vista desde o [[torii (porta)]]
Fol do Vento
Fol do Vento foi un grupo musical galego. En 2010 os seus integrantes pasaron a chamarse Pirilampo.
Lobo esquerdo do fígado
O lobo ou lóbulo hepático esquerdo é un dos catro lobos que conforman o fígado. É máis delgado e pequeno que o lóbulo dereito. Fica situado no epigastrio e no hipocondrio esquerdo. A súa cara superior é convexa e limita co diafragma. A súa cara inferior presenta a impronta gástrica e a tuberosidade omental.
Chris Hadfield
Chris Austin Hadfield, nado en Sarnia (Ontario), o 19 de agosto de 1959, é un astronauta canadense que formou parte das misións STS-100, STS-74 e Soiuz TMA-07M e participou na Expedición 34 e a Expedición 35 á Estación Espacial Internacional.
Río Maritsa
Curso
A conca do Maritsa abrangue unha área total aproximada de 52.900 km²: un 66% da área total pertence a Bulgaria (34.900 km²); un 27,5% a Türquía (14.550 km²) e un 6,5% a Grecia (3.450 km²). O delta espállase por unha superficie de 188 km², dos que un 90 % é territoio grego e un 10 % turco.
James Drumonnd
Recolectando para Mangles
En xullo de 1835 James Mangles escríbe a George Fletcher Moore preguntándolle se o pode axudar a obter sementes e plantas da flora de Australia Occidental. Moore responde que pode vender cen paquetes de diferentes clases de sementes do fillo de Drummond, Johnston, que herdara do seu pai o gusto por recolectar. Moore envíou as sementes a Mangles, e Mangles enviolle a Moore dúas caixas de plantas raras e/ou útiles, pedíndolle a Moore que devolvera as caixas cheas de plantas de Australia Occidental. Como Moore dubidaba da súa habilidade para manter as plantas vivas, e non ter tempo para recoller especies para Mangles, pasou ambos os obxectivos a James Drummond, e escribiu a Mangles para presentar a Drummond como bo botánico e recolledor. Ao coñecer as dificultades financeiras de Drummond, quedou de acordo en facerse cargo do flete das caixas.
Lothaire Bluteau
Tivo un papel recorrente na terceira tempada da serie 24, na pel de Marcus Alvers. Na cuarta tempada de The Tudors, interpretou a Charles de Marillac, embaixador francés na corte de Henrique VIII. En xullo de 2014, anunciouse a súa incorporación á serie Vikings intepretando o rei de Francia Carlos III.
Liesel Pritzker
Familia
A familia controla o TransUnion e a Royal Caribbean Cruise Lines. Os Pritzker estiveron nos postos máis altos da revista Forbes como unha das familias máis ricas dos Estados Unidos.
Anansi
miniatura|Libro sobre historias tradicionais de Anansi de Xamaica en formato [[DjVu.]] Anansi é unha figura mitolóxica, caracterizada como unha especie de moinante e ao mesmo tempo un heroe cultura con forma de araña pero que pode aparecerse como humano, presente na cultura do pobo akan, que tamén lle dá o nome de Kwaku Anansi (Pai araña), orixinada na mitoloxía ashanti, e que polo tráfico de escravos cara a América chegou aos Estados Unidos, as Antillas, Nicaragua, Costa Rica, Colombia e Suriname, terras onde está presente nas lendas populares do pobos de orixe africana. A súa figura deu lugar na literatura oral akan aos anansasem, contos populares lúdicos baseados nesa figura mitolóxica. Caracterízase pola súa inxenuidade e enxeño pero tamén está considerado o creador do sol, a lúa, as estrelas así como responsable do día e da noite. miniatura|Orman Olga escritora en papiamento e neerlandés, coñecida polos seus contos sobre Kompa Nanzi, como se denomina a Anansi en Aruba.
Día Internacional do Riso
O Día Internacional do Riso celébrase dende 1998 o primeiro domingo do mes de maio.
Nebesnye zheny lugovykh mari
Nebesnye zheny lugovykh mari (en Олык марий пылвомыш вате-влак, en Небесные жёны луговых мари) é un filme ruso de 2012 dirixido por Aleksei Fedorchenko. O filme foi rodado en lingua mari e conta 23 relatos diferentes baseados no folclore do pobo mari. Cada unha desas historias representa unha visión específica á sexualidade dos "derradeiros pagáns auténticos de Europa". En vista diso, o filme foi considerado como un "Decamerón" mari.
5S
Obxectivos
A aplicación das 5S satisfai múltiples obxectivos. Cada 'S' ten un obxectivo particular:
Joseba Tapia
Joseba Tapia, nado en Lasarte, Guipúscoa; en 1964, é un músico vasco. É coñecido por formar parte do grupo Tapia eta Leturia e polas súas composicións en vasco.
Lobo caudado
A síndrome de Budd-Chiari, causada por unha oclusión da saída venosa hepática, pode provocar hipertrofia do lobo caudado, por mor das anastomoses nesta parte do fígado, que permiten continuar a función deste lobo.
Yolanda Castaño
Yolanda Castaño Pereira, nada en Santiago de Compostela o 19 de abril de 1977, é unha poeta galega que se dedica tamén ao xornalismo e á televisión.
Obra
Tamén aparece a súa obra nas antoloxías galegas ''Para saír do século. Nova proposta poética (Xerais, 1997), Mulher a facer vento (Tema, Lisboa, 1998), Río de son e vento (Xerais, 1999), dEfecto 2000 (Letras de Cal, 1999), Novas voces da poesía galega. Recital (Culturagalega.org, 2000), 25 anos de poesía galega 1975-2000 (La Voz de Galicia, 2002), Elas.3 (2004) ou Das sonorosas cordas'' (Eneida, 2005). Tamén ten participado nas estatais Milenio (SIAL, 1999), ''Yo es otro. Autorretratos de la nueva poesía (DVD, 2001) e Mujeres de carne y verso'' (La Esfera, 2002).
Torre do Bolo
Características
O castelo medieval posuíu planta rectangular con sete cubos e a torre da homenaxe. A torre foi reedificada por Xoán Pimentel no século XV, seguindo o estilo oxival. A torre da homenaxe é de planta cadrada. Construída en granito ben labrado, alcanza unha altura de 18 metros e cerca de 10 metros de lado. Non conserva nin o ameado nin o beiril. Distribúese en 3 andares e un soto cuberto con bóveda de canón apuntado, reforzado por 3 arcos. Tense acceso á torre mediante unha porta de acceso en altura, aberta no primeiro andar. No interior, pódense apreciar a entrada do subterráneo, os alxibes e un cuarto.
Ábrese outra torre de arco apuntado que permite o acceso ao patio de armas. A partir da porta de entrada ao patio de honra, presenta un arco de medio punto. Xunto a esta porta consérvase unha torre cilíndrica e parte da cerca defensiva, cun grosor de 2 metros e 25 centímetros, que conserva varios sinais de canteiros.
Berito Kuwaru'wa
Traxectoria
En xullo de 1997, Kuwaru'wa foi asaltado na súa cama por un grupo de homes encapuchados con rifles. Os asaltantes esixiron ó líder tribal que asinase un acordo de autorización de extracción ou sería asasinado. Despois de negarse a asinar, Kuwaru'wa foi golpeado e abandonado nun río onde case afoga. En protesta pola presenza de Oxy nas súas terras, Kuwaru'wa e outros 5 000 u'wa ameazaron con saltar dun cantil se se producía a explotación do petróleo.
En maio de 1998, Oxy anunciou a súa retirada das terras tradicionais u'wa en virtude da lei colombiana pero que que quería manter os dereitos de perforación do petróleo. Ese mesmo ano, foi galardoado co Premio Medioambiental Goldman, considerado como os "Nobel" do ecoloxismo, polo seu papel como líder na campaña non violenta.
Paul Carrack
Paul Melvyn Carrack, nado o 22 de abril de 1951 en Sheffield, Inglaterra, é un teclista, cantante e compositor do Reino Unido. Foi membro de varios grupos musicais tales como Ace, Roxy Music, Squeeze ou Mike & The Mechanics, como tamén tivo carreira en solitario.
Alphonsus de Guimaraens
Traxectoria
Tras rexeitar un posto destacado no xornal A Gazeta, Alphonsus foi nomeado para a dirección do xornal político Conceição do Serro, onde tamén colaborarían o seu irmán, o poeta Archangelus de Guimaraens, Cruz e Souza e José Severino de Resende. En 1906, tornouse xuíz municipal de Mariana, MG, para onde se trasladou con súa esposa Zenaide de Oliveira, con quen tivo 14 fillos, dous dos cales tamén escritores: João Alphonsus (1901-1944) e Alphonsus de Guimaraens Fillo (1918-2008).
Debido ao período que viviu en Mariana, ficou coñecido como "O Solitario de Mariana", a pesar de vivir alí coa muller e cos seus fillos. O apelido foille dado debido ao illamento completo en que viviu. A súa vida, nesa época, pasou a ser dedicada basicamente ás actividades de xuíz e á elaboración da súa obra poética.
Traxectoria literaria
A súa obra, predominantemente poética, consagrouno como un dos principais autores simbolistas do Brasil. Traduciu tamén poetas como Stéphane Mallarmé, en referencia á cidade na que pasou parte da súa vida, é tamén chamado "o solitario de Mariana", a súa "torre de marfim do Simbolismo".
Iyasu II
A emperatriz Mentewab xogou un papel importante no reinado de Iyasu, quizais sen querelo. Pouco despois de que fose proclamado emperador, un rival atacou o pazo real durante oito días, só deixando a capital Gondar cando un exército de 30000 homes de Gojjam apareceu. A pesar de que os rebeldes fracason en penetrar as súas murallas, mesmo así moito de Gondar ficou en ruínas. En vez de tomar o título de rexente na sucesión do seu fillo menor de idade, a emperatriz Mentewab coroouse co-gobernante, devindo a primeira muller en ser coroada deste xeito na historia etíope. Mentewab tivo unha autoridade significativa durante o reinado do seu fillo e no do seu neto tamén.
Morte
Iyasu caeu gravemente enfermo en maio de 1755, e morreu o mes seguinte. Xeralmente creuse que fora envelenado pola irmá de Melmal Iyasu, en vinganza pola morte do seu irmán. Cando a emperatriz Mentewab procurou fondos da tesouraría para o seu funeral, só atopou uns cantos dinars. Entristecida por esta situación, ameazou con retirarse ao convento do seu pazo en Qusquam, mais un grupo de nobres persuadiuna para que fose rexente do seu neto Iyoas I.
José Luis Uhía
Etapa como xogador
Na tempada 89-90 ficha polo Villalonga C.F. nunha temporada discreta.
Alfonso Abelenda
Inicios: 1954-1960
En 1954 expuxo individualmente na galería Lino Pérez da Coruña. Coas ganancias viaxou a Francia e volveu expor en 1955 nunha colectiva xunto a José María Labra, Antonio Tenreiro Brochón, Lago Rivera, Tomás Pereira e Alejandro G. Pascual; a raíz desta exposición pasaron a ser chamados por José Luis Bugallal a "xeración dos insurxentes", ou por Fernando Mon o "Grupo de Escisión".
Viaxes: 1960-1990
Viaxou a diversos países de América en colaboración coa galería Arabesque e coa Casa de Galicia, realizando exposicións en Buenos Aires, Cidade de México e Caracas. A finais da década estaba practicamente concentrado na pintura, facendo humor gráfico só de xeito ocasional.
Últimos anos
Faleceu na Coruña en 2019 aos 87 anos, tras unha operación complicada por unha peritonite.
Obra pictórica
Aínda que hai épocas que marcan o seu estilo, este tamén variou en función do tema, a técnica e as necesidades de cada obra.
Revolta das Pedradas
Historia
O día seguinte seis mil traballadores dos estaleiros foron en manifestación dende Ferrol ata Sedes. O 18 de marzo os soldados iniciaron a retirada. En abril, o Goberno decretou unha amnistía, había 30 mulleres no cárcere.
Revoltas semellantes contra a ditadura de Primo de Rivera houbo en Oseira, Nebra ou Sobredo (Guillarei).
Rachel McAdams
Carreira
En 2008, regresou con dous filmes pouco destacados: Married Life, con Pierce Brosnan, Chris Cooper e Patricia Clarkson; e The Lucky Ones, ambas fracasaron.
En 2009, intervén en tres filmes. State of Play, un suspense político con Russell Crowe, Helen Mirren e Ben Affleck; o drama romántico Alén do tempo; e Sherlock Holmes, nova adaptación do personaxe creado por Arthur Conan Doyle, dirixida por Guy Ritchie. Robert Downey Jr. e Jude Law interpretaron a Holmes e John Watson, respectivamente, mentres que McAdams interpretou a Irene Adler, unha muller fatal de Nova Jersey que unha vez venceu a Holmes, que gaña o seu respecto e que mantén unha tempestuosa relación co detective. O filme foi un éxito, tanto de crítica como de público, e a interpretación de McAdams como Adler foi moi eloxiada. En 2010 só participou no filme: Morning Glory, unha comedia co-protagonizada por Harrison Ford e Diane Keaton, de modesta aceptación.
Vida persoal
McAdams mora en Harbord Village en Toronto, Ontario, Canadá. Comparte casa con seu irmán máis vello. Porén, ten a Green Card (tarxeta de Residencia Permanente nos Estados Unidos).
Quinario
Quinario de prata
A partir de aí, a produción de quinarios foi moi esporádica na fase final da República e durante o Imperio, ata o século III. Na decadencia do Imperio, a partir de Aureliano (270-275), emitíronse quinarios moi desvalorizados de billón e, finalmente, só de cobre, antes da súa desaparición definitiva.
Quinario áureo
A posterior denominación de quinarius aureus (quinario áureo ou de ouro), para o valor de medio áureo, que xa aparecera no período republicano, foi integrada no novo sistema monetario instituído por Augusto no ano 19 a. de C.
O can na cultura popular galega
Supersticións
Ramón Cabanillas escribiu un poema sobre O can da rábea, que inclúe estes versos:
Cavada, San Lourenzo de Nogueira, Meis
Cavada é un lugar da parroquia de San Lourenzo de Nogueira no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés. Tiña 9 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 4 eran mulleres e 5 homes, o que representa un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 13 veciños, e 2005, cando eran 14.
Zaedyus pichiy
Zaedyus pichiy, coñecido vulgarmente na literatura internacional como pichi, é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados, familia dos dasipódidos e subfamilia dos eufractinos, a única incluída no xénero Zaedyus.
Verena Holmes
Traxectoria
Durante a segunda guerra mundial traballou no armamento naval e en 1940 converteuse en asesora de Ernest Bevin, o ministro de traballo, sobre a formación dos traballadores da munición. Estivo moi involucrada no fomento e o apoio ás mulleres na enxeñaría. Xunto con Caroline Haslett e Claudia Parsons, participou activamente na Women's Engineering Society fundada en 1919. Serviu a esa sociedade en varios postos, incluíndo o de presidenta en 1930 e 1931.
Desde 1969, a Women's Engineering Society apoiou unha conferencia anual Verena Holmes que se deu en varios lugares de Gran Bretaña a nenos de nove a once anos para fomentar o interese na enxeñaría, aínda que agora o programa está pechado. A Institución de Enxeñeiros Mecánicos (IMechE) cambiou o nome do Premio á Igualdade e a Diversidade polo de Verena Winifred Holmes Award na súa memoria.
Guillaume Daubenton
Traxectoria
Ao morrer Robinet, volveu ao cargo de confesor de Filipe V en 1716, retirándose definitivamente o ano 1723, porque, segundo parece, comunicou a Filipe II de Orleáns, rexente de Francia durante a minoría de idade de Luís V, o propósito de Filipe V de España de abdicar no seu fillo Luís.
As ninfeas
Orixe da obra
Os motivos fornecéronllos as ninfeas do encoro do seu xardín en Giverny. Un tempo antes da realización destas obras, en 1890, Monet mercara un eido nesa vila. Debido á súa afección pola cultura e a arte xaponesas, arranxou nel un xardín de estilo oriental; construíu unha ponte xaponesa sobre dun encoro ateigado de ninfeas, coñecido coma o «xardín da auga». Dende entón e deica o final da súa vida pintou unha e outra vez estas plantas acuáticas. As ninfeas obtiveron un grande éxito en 1909 e Monet profundou no estudo desas plantas, con toda unha serie de cadros coma Ninfeas no crepúsculo (1910), que pode verse na Kunsthaus de Zúric. Este verxel serviríalle á vez de refuxio durante os seus derradeiros anos, nos que padeceu de cataratas, e de inspiración: o artista planeaba decorar unha habitación circular cunha serie de pinturas sobre as ninfeas.
Universo cinematográfico de Marvel
Películas da fase 1
The Incredible Hulk (2008)
Iron Man II (2010)
Películas da fase 3
Thor: Ragnarok (2017)
Avengers: Endgame (2019)
Novos proxectos
Marvel Studios non para aquí, ten en mente diferentes proxectos para futuras películas como Spider-man: Far From Home a cal remata a fase tres e comeza unha nova saga que está aínda sen titular. Xa están confirmados diferentes spin-off dos personaxes de Marvel como a futura película de Black Widow, The Ethernals, Black Panther II, Spider-man: No Way Home, Shang-Chi, Guardians of the Galaxy 3, Captain Marvel 2, Ant-Man and the Wisp: Quantumania, Dr. Strange y el Multiverso de la Locura, etc.
Balcanización
A primeira balcanización deuse nas guerras dos Balcáns (1913) e o termo reafirmouse nas guerras iugoslavas dos anos 1990.
O termo úsase tamén para describir outras formas de desintegración, incluíndo, por exemplo, a subdivisión de Internet en enclaves separados, e a ruptura de acordos de cooperación debido ao xurdimento de entidades competidoras enfrascadas en loitas do tipo beggar-my-neighbor (amolar ao veciño).
Igualmente en Italia. En setembro de 2009 o principal aliado de Silvio Berlusconi e líder do partido secesionista Liga Norte, Umberto Bossi, reivindicou o dereito á independencia da Padania, zona que agrupa ás principais rexións do norte do país. exclamou Bossi na festa dos pobos padanos que tivo lugar na cidade de Venecia.
Monty Williams
Xogador
Na súa carreira na NBA, Williams xogou 456 partidos, e conseguiu un total de 2.884 puntos. O 8 de abril de 1997, conseguiu a mellor anotación da súa carreira, ao anotar 30 puntos contra os Denver Nuggets, sendo xogador dos Spurs.
Charles Lyell
miniatura|Charles Lyell Charles Lyell, nado en Kirremuir o 14 de novembro de 1797 e finado en Londres o 22 de febreiro de 1875, foi un xeólogo escocés, pai da xeoloxía moderna. É autor da obra Principles of Geology, na que Charles Darwin se inspiraría máis tarde para a súa teoría da evolución.
Traxectoria
Os seus estudos das Illas Canarias e Madeira nunca foron publicados, e en palabras do propio Lyell, foi "un desexo non cumprido", xa que as reedicións de Principles de Geology, multiplicáronse debido ó grande éxito, e Lyell dedicou anos a corrixir e aumentar as notas de cada nova edición.
Obra
A Teoría do Uniformismo contraponse coa do Catastrofismo, moi popular entre os científicos da época de Lyell. Esta teoría postulaba que só as grandes catástrofes poderían cambiar a formación básica da Terra, e que esta tiña 6.000 anos de antigüidade. A maior parte dos científicos crían que o catastrofismo era compatible coa interpretación bíblica da creación da Terra.
A súa obra cume, Principles of Geology (o subtítulo da cal: "Que son un intento de explicar os cambios anteriores da superficie da Terra, por referencia a causas que están agora en funcionamento" destaca o tema principal da obra), publicada en varios volumes entre 1830 e 1833, e que revisou once veces entre 1830 e 1872, converteuse na máis influente desta disciplina científica, influíndo en gran medida incluso en Charles Darwin e na súa obra A orixe das especies. De feito, Darwin chegou a dicir del:
Obras
Travels in North America The Geological Evidence of the Antiquity of Man The Life, Letters and Journals
Festival de Eurovisión 1992
O escenario, inspirado na historia de Malmö, estaba presidido pola proa dun barco viquingo cun decorado iluminado dunha ponte como fondo, referente ao Ponte de Oresund que comunicaría Suecia con Dinamarca.
Sambuca
“Sambuco” significa “sabugueiro ou sabugo”; é dicir, o  arbusto coñecido como Sambucus nigra L. Segundo Zingarelli, etimoloxicamente o licor chamado “sambuca” deriva de “sambuco” no sentido de sabugueiro, o mencionado Sambucus nigra L. Emmanuel & Madelene Greenberg  descríbeno como un licor aromatizado con bagas de sabugo. Tales afirmacións expoñen o problema de explicar como é posíbel que, nun licor de sabugueiro, o sabugueiro poida estar ausente. De feito non o contén. Non parece que o sabugo sexa moi necesario para o resultado do licor.
Marcas coñecidas son Ramazzoti, Molinari, Romana e Vaccari. O xeito máis típico de servilo é flamexalo en presenza de grans de café, con mosca, coma se caesen e afogasen algunhas moscas na infusión de café. Se se tomar sen flamexar, o café non chega a impregnar o líquido. Por iso tamén existen sambucas que xa conteñen a infusión de café. Opal Nera é unha marca moi coñecida desta clase de sambuca. Un resultado moi parecido conséguese botando un pouco café á sambuca. As bagas do sabugueiro — as boliñas negras, sonadas por seren boas para a reuma— teñen bastante semellanza cos grans de café. Quizais o café acabou substituíndo o sabugo. Explicaríase así a conexión da sambuca co sabugueiro; mais tería que ser demostrado.
Licores semellantes
Os máis sonados son:
Síntese de apertura
O interferómetro astronómico usase de xeito xeral para as observacións de alta resolución óptica, infravermella, submilimétrica e radioastronómica. Para producir unha imaxe de alta resolución, requírese un gran número de diferentes separacións entre diferentes telescopios (a separación proxectada entre dous telescopios vistos como unha fonte de radio chámase liña de base), requírense moitas liñas de base distintas para xerar unha imaxe de boa calidade. Por exemplo o Very Large Array ten 27 telescopios dando 351 liñas de base independentes, provindo de imaxes de alta calidade. En contraste, o máis grande arranxo óptico con só 6 telescopios, da pobres calidades de imaxe, de 15 liñas de base entre os telescopios. Moitos interferómetros de apertura sintética usan a rotación da Terra para incrementar o número das diferentes liñas de base incluídas nunha observación (ver diagrama a dereita). Adquirindo datos a diferentes tempos obtéñense medicións con diferentes separacións telescópicas e de ángulos sen necesidade de mercar telescopios adicionais ou movelos manualmente, dado que a rotación da Terra "move" ao telescopio a novas liñas de base.
Anís (licor)
O termo galego anisete, ás veces usado coma sinónimo desta bebida, refírese concretamente á que se obtén por maceración e destilación de anís ou os seus extractos, cun contido en azucre superior a 400 g/l e unha graduación alcólica comprendida entre 25° e 30°.
Fiúncho
O seu nome científico é Foeniculum vulgare, Miller. O seu sabor é moi semellante ao do anís, até o punto de que a lexislación comunitaria permite o seu uso para a elaboración da “denominación de venda” chamada “anís”. Do latín foeniculum, diminutivo de feo, derivan as palabras "fonoll" catalá, "hinojo" castelá, "fiúncho" galega, "funcho" portuguesa, "fenouil" francesa, "finocchio" italiana, "fennel" inglesa e "Fenchel" alemá. Pero moitas palabras con esa raíz semántica serven nos diversos idiomas para designar plantas umbilíferas só semellantes ao fiúncho.
Jorge Eduardo Acosta
Xuízos
Anuladas as leis de Punto Final e Obediencia Debida polo Congreso en 2003, reabríronse as causas nas que estaba imputado. En agosto de 2006 a xustiza arxentina decidiu elevar a xuízo oral e público a causa da ESMA na que Jorge Eduardo Acosta será axuízado xunto a Alfredo Astiz e Adolfo Miguel Donda
EMEP
Historia
Como consecuencia do tratado, os estados europeos asinantes crearon o programa EMEP, en paralelo á NAPAP estadounidense. O EMEP centrábase ao comezo na acidificación e na eutrofización, pero cos anos foise ampliando a outro tipo de indicadores da contaminación atmosférica, o que inclúe tamén o po, o ozono e outros elementos químicos. Estes factores cobren emisións de fondo, que teñen unha gran persistencia na atmosfera, e non contaminacións producidas por emisións ou combustións puntuais.
Saida Menebhi
Traxectoria
Nun contexto de intensificación da represión e do aumento do número de detencións en Marrocos, no período coñecido como anos de chumbo), o 16 de xaneiro de 1976 foi detida xunto con outras tres mulleres -Rabea Ftouh, Pierra di Maggio e Fatima Oukacha- polas súas actividades políticas en Ila al-Amam. Sufriu torturas físicas e psicolóxicas no centro de detención Derb Moulay Cherif de Casablanca.
Atokos
Un censo recente suxire que a illa ten unha poboación de 2 presonas.
Monofonía
miniatura|300px|Melodía medieval inglesa Pop Goes the Weasel.
Monodia
An canto a monodia rocede de latín medieval monōdia, e este do grego antigo μονωιδία monōidía, derivado de μονωίδος monōídos, "cantar so".
El Miño (Vigo)
Historia e características
Subtitulado Periódico de comercio e intereses generales, editouse baixo o lema ''Todo por Galicia. Todo para Galicia'' e foi dirixido por Juan Compañel, propietario e impresor no seu obradoiro tipográfico da rúa Real nº 14 de Vigo. Manuel Murguía foi un dos seus colaboradores. Aínda que tiña periodicidade bisemanal, pasou a saír tres veces por semana (en xullo de 1868). O equipo redactor era o mesmo que o de La Oliva, ao que sucedeu cando foi suspendido por orde gobernativa en 1857. Continuou a súa liña rexionalista, democrática e progresista, e desapareceu co remate da sanción. Cesou o 1 de outubro de 1868.
Franz Friedrich Kohl
Abreviatura
A abreviatura Kohl emprégase para recoñecer a Franz Friedrich Kohl como autoridade na descrición e clasificación taxonómica en zooloxía.
Ike Diogu
Indiana Pacers
O 17 de xaneiro de 2007, Diogu, a quen Larry Bird chamou a "xema" do traspaso, foi traspasado aos Indiana Pacers xunto con Mike Dunleavy, Jr., Troy Murphy, e Keith McLeod a cambio de Stephen Jackson, Al Harrington, Šarūnas Jasikevičius e Josh Powell.
Tres pasos polo misterio
A serpe de pedra
O narrador protagonista, pechado nunha clínica, agarda a chegada da lúa chea que provocará a súa morte. Como se sente responsábel do perigo que ameaza a toda a humanidade decide deixar por escrito os acontecementos que o levaron a esta situación coa esperanza de que alguén entenda a mensaxe.
A vella foto das estrelas
A narradora protagonista deixa por escrito a extraordinaria vivencia que lle aconteceu o pasado nove de xullo.
Traducións
Foi traducida ao catalán por Josep Franco Martínez no ano 2004 co título de Tres passes pel misteri en Edicions Bromera.
Lenda das Sereas
Lenda grega
Tamén existe outra lenda que di que os argonautas sobreviviron grazas a que Orfeo, que os acompañaba, cantou tan divinamente que anulou o seu meigallo.
Peole
Características
Peole tiña forma de octaedro regular con 70 cm de distancia entre esquinas opostas e 55 cm de alto, con oito paneis solares que sumaban un total de 5920 células solares e que emerxían do corpo do satélite nun ángulo de 45 graos tras despregarse posteriormente á inserción orbital. O receptor de comandos de a bordo funcionaba a unha frecuencia de 136,350 MHz cunha potencia de 1 vatio. As probas de recepción de datos meteorolóxicos fixéronse a través dunha antena do satélite que apuntaba a terra e que funcionaba a 400,190 MHz e 4 vatios de potencia.
Xesús Pimentel
Xesús Alonso Pimentel, tamén chamado Cuchús Pimentel, nado en Palencia en 1959, é un guitarrista lugués.
Lauro Olmo Arias
Lauro Olmo Arias, finado en Buenos Aires en 1967, foi un político galego.
FC Baden
O FC Baden é un club de fútbol de Baden, Suíza. Fundouse en 1897 e actualmente compite na 1. Liga. O seu campo é o estadio Esp, con capacidade para 7.000 espectadores.
Ácido múcico
centro|frame|Reacción do ácido múcico para dar 3-hidroxi-2-pirona con: a) [[bisulfato potásico a 160°C durante 4 horas; b) ácido clorhídrico ata pH=7.]]
Ain
Economía
Ain é, sobre todo, un departamento agrícola. Con todo, a industria e os servizos son máis importantes na economía do departamento.
Feijoo
Feijoo, Feijó, ou tamén tradicional e incorrectamente escrito Feijóo, ou tamén regaleguizado minoritariamente a Feixó, é un apelido galego e portugués, amplamente distribuído por toda Galicia, pero que se concentra sobre todo nas comarcas da Limia e da Terra de Celanova, así como no Salnés.
Etimoloxía
Contra o que moita xente pensa, o uso do grafema <g> e <j> para este apelido non é continuación da tradición medieval, posto que entre os séculos XVI e XVIII podemos atopar este apelido escrito indistintamente con <j> ou con <x>, coa mesma variabilidade e pouca regularidade que observamos nos topónimos. A grafía actual con <j> obedece á reforma da ortografía española de 1815. As formas correctas en galego moderno son Feixoo (con mantemento arcaico da dupla grafía, como hai tamén noutros apelidos como Boo ou Saa), ou Feixó.
Serea
Historia
O seu nome provén do termo latino siren, que á súa vez provén do grego seirên, da palabra seira, "lazo", "corda", que fai referencia ao seu poder cativador.
Darklands
Listaxe de cancións
Cara 1 Cara 2
Tempada 2013-14 da NBA
Por conferencia
z- Vantaxe de campo en todos os playoffs
Dig (comando)
dig (Domain Information Groper) é un comando utilizado na xestión de redes para facer peticións a servidores DNS. Úsase nos sistemas operativos con núcleo Linux, aínda que tamén é posíbel executalo nos sistemas Windows. A sintaxe máis utilizada (pódense engadir ou quitar parámetros) é:
Tónica
miniatura| Baixo a luz ultravioleta, a [[quinina na auga tónica faise fluorescente, malia que está presente nunha concentración desprezable]]
Fluorescencia
A tónica é fluorescente baixo a luz ultravioleta (UV), debido á presenza da quinina. De feito, a sensibilidade aos raios UV da quinina é tal que aparecerá visiblemente fluorescente baixo a luz solar directa.
Pobo otoe
miniatura|esquerda|Territorio tribal dos otoe.
Rial, San Lourenzo de Nogueira, Meis
Rial é un lugar da parroquia de San Lourenzo de Nogueira no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés. Tiña 77 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 40 eran mulleres e 37 homes, o que representa un leve descenso respecto ó ano 2010, cando tiña 78 veciños, para alcanzar a mesma poboación que tiña en 2005, cando tamén eran 77.
Política (Vigo)
Historia e características
Subtitulado Semanario Socialista, apareceu o 16 de xaneiro de 1932. Órgano do PSOE de Vigo. Organizado por Enrique Heraclio Botana, José Gómez Osorio e Eugenio Arbones Castellanzuelo. Periódico de seis páxinas en gran formato que incluíu algúns artigos en galego. Cesou a súa publicación en 1934.
Lingua hindi
Empréstitos do hindi en galego
Hai no galego algunhas palabras hindis, así «bengala», «bungalow», «xungla», «ponche», «pixama», «xampú»,... Na súa maioría entraron no galego modernamente por intermediación do inglés, portugués ou castelán.
El Látigo (1883)
El Látigo foi un semanario editado en Vigo en 1883.
Chaperona
A primeira proteína á que se denominou chaperona axudaba á ensamblaxe de histonas pregadas e ADN para formar os nucleosomas, e estas chaperonas de ensamblaxe, especialmente no núcleo, están especializadas na ensamblaxe de subunidades pregadas en estruturas oligoméricas.