Jorge_Luis_Borges
Borges, a ciencia e internet
En numerosos textos de divulgación científica cítanse contos de Borges. Así, mencionase a La biblioteca de Babel para ilustrar as paradoxos dos conxuntos infinitos e a xeometría fractal, referencias á taxonomía fantástica do doutor Franz Kuhn, en O idioma analítico de John Wilkins (un favorito de neurocientíficos e lingüistas), invocacións a Funes el memorioso para representar sistemas de numeración, e ata unha cita de El libro de arena nun artigo sobre a segregación de mesturas granulares. En todos estes casos, as citas a contos de Borges non son máis que exemplos metafóricos que dan brillo á prosa opaca das explicacións técnicas. Con todo, unha notable excepción constitúea El Jardín de senderos que se bifurcan, onde Borges propón sen sabelo (non podería sabelo) unha solución a un problema da física cuántica aínda non resolvido. El jardín, publicado en 1941, anticípase de maneira practicamente literal á tese doutoral de Hugh Everett III publicada en 1957 co título Relative State Formulation of Quantum Mechanics, e que Bryce DeWitt habería de popularizar como A interpretación dos moitos mundos da mecánica cuántica. O físico Alberto Vermello analizou esa sorprendente correspondencia e concluíu que o parecido entre os textos de Borges e de Everett III mostra de que maneira extraordinaria a mente de Borges estaba inmersa no armazón cultural do Século XX, nesa complejísima rede cuxos segredos compoñentes se ramifican máis aló dos límites clasificatorios de cada disciplina. A estrutura de ficción razoada dos contos de Borges, que ás veces parecen teoremas con hipóteses fantásticas, é capaz de destilar ideas en proceso de xestación que antes de converterse en teorías fan escala na literatura. E así como as ideas de Everett e DeWitt poden lerse como ciencia ficción; en El Jardín de los senderos que se bifurcan, a ficción pode lerse como ciencia. Doutra banda, un número crecente de comentaristas contemporáneos —xa se trate de profesores de literatura ou de críticos culturais como Umberto Eco— conclúe que, por máis extraordinario e insólito que pareza, Borges prefigurou a World Wide Web. Nun libro recente, Borges 2.0: From Text to Virtual Worlds (Borges 2.0: do texto aos mundos virtuais), Perla Sassón-Henry explora as relacións entre a Internet descentralizada de YouTube, os blogs e Wikipedia e os contos de Borges, que «fan do lector un participante activo». Un grupo de relatos de Borges —entre eles Funes, el memorioso, La biblioteca de Babel e Tlön, Uqbar, Orbis Tertius— publicouse nos Estados Unidos baixo o título de Labyrinths a principios da década de 1960. Coas súas bibliotecas infinitas e homes que non esquecen, enciclopedias e mundos virtuais que se conxuran desde a páxina impresa, así como portais que abarcan todo o planeta, estes relatos (xunto con algúns outros como El Aleph) pasaron a constituír segundo moitos críticos as claves da intersección entre a nova tecnoloxía e a literatura. Un exemplo é a idea dunha «biblioteca total» que aparece en 1941 e que anunciaría a capacidade de Internet. Sassón-Henry, profesora asociada do Departamento de Estudos da Linguaxe da Academia Naval dos Estados Unidos, describe a Borges como alguén «do Vello Mundo pero cunha visión futurista». New Directions, a editorial que publicou Labyrinths, reeditou a antoloxía en maio de 2008 por primeira vez en máis de corenta anos. Nun indicio de como cambian os tempos, a primeira edición de Labyrinths estaba prologada por André Maurois, da Academia Francesa da Lingua; a edición actual, en cambio, comprende unha introdución de William Gibson, o escritor ciberpunk.