cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Each-uisge
Is iomadh ciall aig "each-uisge".
Tomhais-fhearainn
Cha dèanar cairte-dhealbh eagnaidh as aonais tomhais eagnaidh de'n fhearainn a tha an cairte-dhealbh ri riochdachadh. Tha seo soilleir nuair a choimheadas sinne air cairtean-dhealbh dèanta 's na meadhan aoisean, far a bheil cruth nan eileanan agus eadhan tìrean-mòra gu math eadar-dhealaichte bho na cairtean-dhealbh a chaidh air cruthachadh nas anamoch, bho meadhan an ochdamh linn dheug (18mh linn) gu deireadh an fhicheadamh linn. Tha na dealbhan sadail a tha againn an diugh a' dearbhadh cho eagnaidh a dh'fhàs tomhais-fhearainn rè an 19mh linn agus tha na cairtean dealbh on linn sin a' dearbhadh dhuinn gu robh innealan tomhais gu math eagnaidh air cuir an gnìomh leis na luchd thomhais 's an linn sin.
1125
MCXXV
1123
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
Henrik Carl Peter Dam
B' e bith-cheimigear Danmhairgeach a bha ann an Henrik Carl Peter Dam.
Deimos
B'e Deimos, fadag aig Corg (Mars). Tha e na chlach beag a tha a' dol gu luath mu thimcheall am planaid.
20 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fàsach Shirianach
Tha e suidhichte ann an Siria, Iòrdan agus Ioràc.
Plùto
Roinn-seòrsa:Planaidean
Kyzyl Kum
thumb|right|300px|Fàsach Kyzyl Kum 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann an Kyzyl Kum; (Uzbek: Qizilqum, Kazakh: Қызылқұм), cuideachd: Qyzylqum). Tha an t-ainm a' ciallachadh: "Gainmheach dhearg".
22 an Dùbhlachd
'S e 22 an Dùbhlachd an 356mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (357mh ann am bliadhna-leum). Tha 9 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
1120
Bàsan
1120'erne
1130
MCXXX
Òr
Eachdraidh
'S e meatailt uasal a tha ann an òr. Air an adhbhar sin chaidh e ga lorg san talamh mar meinnear anns an t-àm ro-eachdraidheil.
Kalahari
thumb|right|300px|Suidheachadh Fàsach Kalahari thumb|right|250px|Am Fàsach Kalahari mar a th e ann an [[Naimibia]] 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Kalahari.
Henry Cavendish
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Tubhalu
'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Sèimh a tha ann an Tubhalu, (IPA: [t:u:'valu]). Tha i na laighe anns a' Chuan Shèimh anns a' mheadhan eadar Hawaii agus Astràilia. Tha Kiribati, Samoa agus Fìdi faisg oirre.
Georg Ludwig Carius
Cleachdar an tìub Carius ann an anailis eileamaideach. Rach an t-sampla a bhlàthachadh ann an tiùb trom, an tiùb Carius, còmhla ri searbhag naitreach. Tha seo a' cruthachadh ogsaid airson gach eileamaid san sampla agus rach gach ogsaid a chuideamachadh.
Earra-Ghàidheal
Tha Earra-Ghàidheal eachdraidheil a' gabhail a-staigh Earra-Ghàidheal Meadhanach, Latharna, na leth-eileanan Cinn Tìre agus Còmhall, agus na h-eileanan (Ìle, Diùra, Colbhasa, Muile, Giogha) còmhla ri Àird nam Murchan a chaidh na phàirt de Roinn na Gàidhealtachd ann an 1974.
Talking Heads
Cuideachd bha film de fhear de na consairtean aca air a bheil Stop Making Sense (Sguir a' dèanamh Ciall) ann.
Talking Heads
30 an Dùbhlachd
'S e 30 an Dùbhlachd an 364mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (365mh ann am bliadhna-leum). Tha latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Luinn
Bhuannaich Nan NicAonghais bonn òir a' Mhòid ann an 1926, Sandy Brown ann an 1938, agus Hughie MacCuidhein ann an 1985.
Eilean Cheap Bhreatainn
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Canada
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Stàitean Aonaichte
Chan eil rugbaidh mòr sna Staitean, air sgath gu bheil ball-coise Aimearaganach cho làidir, ach bha rugbaidh fhèin na bhuaidh air an geama seo.
Bràigh
Tha iomadh ciall aig am facal bràigh:
Davorin Dolar
'S e ceimigear à Sloibhìnia a th’ ann an Davorin Dolar (1921 - 2005).
Pùma
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
18mh Linn
right|250px|thumb|Friedrich II [[A’ Phrùis|Phruisia]]
Cànan Silesianach
Aibidil
Tha nas motha na aon aibidil a tha ann. Is àbhaist do na luchd-bruidhinn na litrichean a sgrìobhadh le litrichean pòlainneach. Anns a’ bhliadhna 2010 chaidh aibidil ùr a chur ri chèile a tha a’ gabhail a-steach na deich dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte. Tha an aibidil ùr cleachte gu math tric anns an eadar-lìon agus ann an Wikipedia Silesianach.
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
Sgeul-beatha
thumb|Cuimhneachan do Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir, Druim Liaghairt, faisg air [[Inbhir Dhobhrain]] Rugadh Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir (1724 - 1812) ann an Druim Liaghairt, an cois Loch Toilbhe, ann an Gleann Urchaidh, Earra-Ghàidheal. Bha e na fhòrsair agus na gheamair anns an sgìre sin airson iomadach bliadhna agus 's ann airson nan dàn ainmeil nàdair a rinn e mu na beanntan agus na glinn mun cuairt oirre a tha a' mhòr-chuid eòlach air ainm. Nam measg seo tha 'Òran Coire a' Cheathaich', 'Cead Deireannach nam Beann' agus 'Moladh Beinn Dòbhrain'.
Wellington, Sealainn Nuadh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia
Romainia Roinn-seòrsa:Romàinia
Richard August Carl Emil Erlenmeyer
Richard August Carl Emil Erlenmeyer, ainm goirid: Emil Erlenmayer, (1825-1909), Ceimigear Gearmailteach.
An Gearasdan
Ceanglaichean a-mach
Ghearasdan]
The Lady of Shalott
Tha The Lady of Shalott 'na dàn fionnsgeulach leis a' bhàrd Sasannach Alfred, Triath Tennyson (1809–1892).
Hunter S. Thompson
B' e Hunter Stockton Thompson (Lewisville, 18 an t-Iuchar 1937 - Woody Creek, 20 an Gearran 2005) ùghdair agus fear-naidheachd Aimeirigeanach. Tha e cliùiteach airson an dòigh sgrìobhaidh struidheil aige agus an leabhar a sgrìobh e, Fear and Loathing in Las Vegas. Tha cuid den bheachd gur e a dh'innlich an dòigh sgrìobaidh Gonzo Journalism. Chuir e às dha fhèin aig aois 63 nuair a loisg e gunna chun a cheann aige.
Peile
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Cat mòr
Teaghlach: Felidae
Franz Joseph Emil Fischer
B'e ceimigear Gearmailteach a bha ann an Franz Fischer (1852-1932). Ghabhadh e ri Nàsachd.
Michael Faraday
Thug e sreath de dh'òraidean ainmeil mu cheimigeachd teine aig an Institiud Rìoghail ann an Lunnainn.
Tibet
thumb|Tibeit thumb|Bratach Thibeit
Is i Tibet dùthaich ann an Àisia a Deas (neo Meadhan Àisia), a-measg na Himalayas a bha neo-eisimeileach gus an d'thug na Sìnich ionnsaigh air ann an 1959.
Snàthad an duine mhairbh
right|thumb|Snàthad an duine mhairbh
Beinn nam Fadhla
Ainm
Tha e car coltach gur ann à “peighinn” (Beurla pennyland) seachas “beinn” a thàinig a’ chiad phàirt den ainm, ach chan eil sin cinnteach.
Ljubo Golič
Rugadh e ann an 1932 is chaochail e ann an 2007. Chleachd e a' chiad inneal gathan-X airson criostal-eòlas ann an Iùgoslaibhia ann an 1974.
Dùn Chailleann
thumb| Dùn Chailleann 'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Dùn Chailleann (Beurla: Dunkeld). Tha e suidhichte ann an Athall. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 33′ 54.79″ Tuath agus 3° 35′ 11.58″  Iar.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Anns a’ Mhìle Bhliadhna ùr
Tha an sgioba air buaidh fhaighinn ann Lìog a Deas 2 agus Cuach Littlejohn, a’ faighinn a-steach dhan chuairt dheireannach ceithir tursan ann an sreath bho 2001-2004, ga bhuannachadh da thuras. Feumar luaidh shònraichte a thoirt air oidhirpean nan Sgitheanach, Aonghas Liddon agus Keith MacCoinnich agus cuideachd air fear à Obar Dheathain, Daibhidh C Moore, a thoisich iomain aig an Oilthigh agus as deidh da bhliadhna a bha na sgiobair nuair a bhuannaich an sgioba Lìog a Deas 2 gun gheama a chaill ann an 2002-03. Choisinn iad an tiotal mar Club a’ Mhios aon turas. Bidh Oilthigh Ghlaschu a-nis a’ gabhail pàirt ann an Lìog nan Oileanach agus Cuach Littlejohn.
Charles Hatchett
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann an Charles Hatchett, (1765-1847).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Gleann na Ròmanach
Tha Gleann na Ròmanach (Beurla: Roman Valley) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Atacama
'S e seo am farsaingeachd aige: 140,000 cilemeatair ceàrnagach.
Di-Dòmhnaich
Tha e a' ciallachadh "Latha an Tighearna" (Domines), neo "Sàbaid".
Sri Lanca
'S e dùthaich eileanach ann an Àisia a Deas a tha ann an Sri Lanca  neo Sri Lanka  (ainm oifigeal: Poblachd shòisealach dheomacrasach Sri Lanca).
Iomraidhean
thumbnail|left|280px|Sri Lanca: Adam's Peak thumbnail|right|280px|Eilean: Pigeon Island
1152
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1152 (MCLII).
1153
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Afraganais
'S e cànan ann an Afraga a Deas agus ann an Naimibia coltach ri Duitsis a tha ann an Afraganais (anns a' chànan fhèin: Afrikaans).
Oilthigh Dhùn Èideann
S' e Oilthigh Dhùn Èideann an t-oilthigh as motha ann an Dùn Èideann agus an dara fear as motha ann an Alba. Chaidh a stèidheachadh ann an 1592. Tha e air a mhothachadh gu h-eadar-nàiseanta airson an teagaisg agus an rannsachaidh anns am bi e an sas. B' e Oilthigh Dhùn Èideann an ceathramh oilthigh a chaidh a stèidheachadh ann an Alba, agus mar sin tha e na phàirt de sheann oilthighean na h-Alba. Tha an t-oilthigh am measg nan feadhna as treasa agus as ainmeile anns an t-saoghal agus tha e an-dràsta an lùib nan 25 gràinnean-mullaich de dh'oilthighean.
Breac-sheunain
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Corp
Fàsach Namib
Tha e suidhichte ann an Naimibia agus Angòla.
Cailleann, Alba Nuadh
Tha Cailleann (Beurla: Caledonia) ann an Siorrachd na Banrìghinn, Alba Nuadh.
Camanachd
Eachdraidh
B' àbhaist dha iomain a bhith air a cluich tron gheamhradh, leis a' bhliadhna a' tòiseachadh anns an Lùnasdal is a' dol gu Cèitean (Mar ball-coise). Gu mì-fhortanach, chan eil an t-sìde air a' Ghàidhealtachd uamhasach coibhneil aig an am seo, 's mar sin uaireannan shìneadh a' bhliadhna gu Iuchar, uaireannan a' crìochnachadh cha mhòr cola deug mus do thoisich an ath bhliadhna. Ann an 2003, cho-dhùin na clubaichean airson sgeama gearr-ùine de dh'iomain san t-samhradh a chur air bhog. Bha seo air leth soirbheachail le barrachd gheamannan gan cluich air an dearbh latha (Ged bha trioblaidean le cus geamaichean riochdachaidh gun fheum ag adhbhrachadh cus cinn-sheachdain ban). Anns an t-Samhain 2005, le mòran moladh bho Chomunn na Camanachd, chaidh iomain samraidh a' dearbhadh gu tur le taghadh cha mhòr aon-ghuthach. ged bha sgiobaidhean mòra mar Baile Ùr an t-Slèibh, Ceann a' Ghiuthsaich, agus Kyles Athletic a' cur na h-aghaidh gus a' mhionaid mu dheireadh.
Riaghailtean
’S e geama simplidh th’ ann an iomain. Ann an geama nam fear tha dà chluicheadair deug anns gach sgioba agus feumaidh iad am ball a chur eadar dà phost airson tadhal fhaighinn. Tha iad a' cleachdadh caman a tha dèante de dh’fhiodh agus ball a tha dèante de leathar.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Spòrs Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann *
1156
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1156 (MCLVI).
Zulu (cànan)
Roinn-seòrsa:Cànain Nìgeir is Congo Roinn-seòrsa:Afraga
Hansee Hall
thumb|Blaine House
Ailtireachd
right|thumb|Parthenon anns [[a' Ghrèig]] Is e a tha ann an Ailtire, fear (neo té) a dhealbhas togalaichean. Chanar Ailtireachd ris an saor seo, agus measar anns an latha an diugh gur e ealdhain (proifeasan) a tha ann. Tha an stoidhle ailtire dìonta ann an lagh na h-Alba agus iomadh dùthchannan eile. Tha sin ri ràdh, nach faod neach sam bith a chumail a-mach gur e ailtire a tha ann mur eil e na bhall de comann ailtireachd proifeiseanta na tìre. Feumaidh do ailtirean a chumail ri riaghailtean proifeiseanta anns an obair acasan, an da chuid, a dhìon muinntir na dùthcha bho dhroch ailtireachd agus a dhìon deagh ainm na h-ealdhain.
Fàsach Mhojave
|thumb|right|300px|Cruth na tìre anns an Fhàsach Mhojave 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Mhojave (IPA: /moʊˈhɑːvi/ neo /məˈhɑːvi/; Hayikwiir Mat'aar anns a' chànan Mojave)
Christopher Kelk Ingold
Rugadh e ann am Forest Gate, Lunnainn agus thogadh e ann an Eilean Wight. Dh'ionnsaich e ceimigeachd ann an Southampton. Sgrìobh e an tràchdas aige aig Colaisde Ìmpireil Lunnainn fo Jocelyn Thorpe. Aig Colaiste Oilthigh Lunnainn rannsaich e grinnean-obair nan iom-obraichean fàs-bheairteach agus sgrìobh e na riaghailtean Cahn–Ingold–Prelog còmhla ri Robert Cahn is Vladimir Prelog. Bha e na Cheannard Ceimigeachd aig Colaiste Oilthigh Lunnainn eadar 1937 agus 1961.
Cleopatra
Bha Cleopatra VII Philopator (Cathair Alastair, 70 R.C - Ibidem, 30 R.C) na ban-righ agus na phàraoh mu dheireadh a bh' aig an Èipheit. Rinn i a' chùis air na bràthairean aice airson suidhe air an rìgh-chathair an dèidh dhi Iulius Caesar a phòsadh agus bha mac aice leis ged nach robh am pòsadh eatarra laghail anns an Ròimh. An dèidh muirt Caesar bha i pòsta aig Marcus Antonius. An dèidh dhan an rìoghachd aice tuiteam fo smachd luchd eile chuir i às dhi fhèin le asp. thumb|left|Impireachd rìgh-shliochd Ptolemy
Co-iomlaideachd
Obrachaidhean nach eil co-iomlaideach
Tha obrachaidhean ann nach eil co-iomlaideach. 'S e na h-eisimpleirean as cumanta:
Fuarain Saillteach, Siorrachd Phiogto
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Orientalism (leabhar)
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Càirdeas Eadar-Nàiseanta
Frédéric Joliot-Curie
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Loch Cleat
thumb|Sealladh air Loch Cleat
Breac an t-sìl
'S e eun beag a tha ann am breac an t-sìl (Laideann: Motacilla alba, Beurla: white wagtail; Motacilla cinerea, grey wagtail; motacilla alba yarrellii, pied wagtail) a chrathas earball. Tha ainmean eile air:
1165
MCLXV
Loch Cleap
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Cleap agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Rùnaire na Stàite airson Alba
thumb|Iain Earsgainn, Iarla Mhàrr agus a' chiad Rùnaire na h-Alba Tha ball a' chaibineit agus ceannard an h-Oifise Albannach a tha anns an Rùnaire Stàite na h-Alba.
Blàr Ghleann Seile
Na lean chun a' bhlàir
Fhad 's a bha seo a' dol air adhart, ràinig trì luing-chogaidh de Chabhlach Rìoghail Bhreatainn Loch Aillse, agus air 11mh Cèitean thug iad ionnsaigh air a' chaisteal len gunnaichean mòra; an làirne-màireach chaidh an caisteal a ghlacadh le na saighdearan-mara. Dh'fhàgadh an caisteal na thobhta leotha, agus bha aig na Seumasaich ri triall fada doirbh a dhèanamh timcheall air ceann Loch Long (bhon a bha Loch Aillse fo ghrèim a' Chabhlaich Rìoghail) gus iad fhèin a stèidheachadh as ùr aig ceann Loch Duich.
Port Vila
Anns a’ bhliadhna 1999 bha 29,356 duine a’ fuireach an seo. Leis a’ phort-mara as cudthromaiche air feadh an eilean, 's e teis-meadhan eaconamaidh a tha ann am Port Vila. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta "Bauerfield International Airport" anns a’ bhaile cuideachd.
Blàr Ghleann Seile
Am blàr
Thòisich an cath mu chòig uairean feasgair, nuair a rinneadh sgiath cheàrr arm Wightman agus na mortairean ionnsaigh air Moireach agus fir Athaill. Airson dà uair a thìde chaidh a h-uile ionnsaigh a thilleadh le na Seumasaich, gus mu dheireadh fhuair na Rothaich mu thimcheall orra le bhith a' dol gu h-àrd suas a' bheinn, agus bha aig Moireach ri dhol an comhair a chùl, ach ann an deagh òrdan, tuath air an abhainn.
An uair sin, thugadh ionnsaidh air feachd Uilleim Duibhe air sgiath cheàrr nan Seumasach le na mortairean is na saighdearan dearga, fhad 's a bha Clann MhicAoidh ag obrachadh timcheall gu h-àrd g' a chliathaich a thionndachadh. Sheas na fir-chinnidh Tàileach gu daingeann ris na h-ionnsaighean, ach chaidh Uilleam Dubh a leòn agus mu dheireadh bha acasan ri dhol air n-ais cuideachd, mus ruigeadh Rob Ruadh agus Clann Fhionghuin iad gus cobhair a thoirt.
Tuilleadh Leughaidh
Faodar tadhal air làrach a' bhlàir, mu leitheach suas Gleann Seile air rathad mòr an A87, aig seòladh OS : NG992135. Tha mòran ri fhaicinn; cha deach mòran atharrachaidh air a' chumadh-tìre bhon uair sin. Tha bòrd-fiosrachaidh ann.
1166
MCLXVI
Emil Knoevenagel
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Tanami
Tha e suidhichte anns an Roinn-a-Tuath. Tha mòran creagan agus cnocan beaga ann.
Fàsach Strzelecki
Aibhnichean
Tha na h-aibhnichean Diamantina River, Cooper Creek agus Strzelecki Creek uile a' ruith tron fhàsach.
Eachdraidh
Thàinig an t-ainm bhon neach rannsachadh Phòlannach Paweł Edmund Strzelecki.
Litreachas
Faodar “litreachas” a roinn a rèir a nàdair fhìrinnich (no neo-fhicseanail) no neo-fhìrinnich (no fhicseanail), no a rèir a dhòigh-sgrìobhaidh — an e rosg no bàrdachd a th’ ann — no a rèir a ghnè — m.e., nobhail, sgeulachd, dràma.
Freumh-fhaclaireachd
Anns na làithean seo, ge-tà, ’s tric a bhios am facal litreachas a’ comharrachadh cuideachd chleachdaidhean labhairteach agus beul-aithriseach, a bharrachd air teacsaichean sgrìobhte annta fhèin.
Tony Blair
'S e Prìomh-mhinistear an Rìoghachd Aonaichte agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann an Tony Blair. B' e ceannard a' phàrtaidh Làbarach a bh' ann agus tha e air na cheannard oir bho 1994 agus mar phrìomhaire Breatainn bho 1997 nuair a chuir na Làbaraich na Tòraidhean a-mach a cumhachd anns an taghaidh pàrlamaid.
Chaidh foghlam aig Fettes College ann an Dùn Èideann agus Oilthigh Oxford an Sasainn. Mus do ghabh e ri poileataigs bha dreuchd aige mar fear lagha. Tha e pòsta agus tha ceathrar cloinne aige.
Breug
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Tirari
'S e seo am farsaingeachd aige: 15,250 cilemeatair ceàrnagach.
1167
MCLXVII
Poilinèis na Frainge
'S e bhuidhean de h-eileanan a tha fo smachd na Fraingich a tha ann an Poilinèis na Frainge (Fraingis: Polynésie française, Cànan Tahitianais: Pōrīnetia Farāni). Tha iad nan laighe anns a' Chuan Sèimh. 'S e Tahiti aon de na h-eileanan as ainmeile ann an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha am prìomh-bhaile, Papeete ann an Tahiti.
Prìosan Achadh a' Phortair
Roinn-seòrsa:Alba
MV Earra-Ghàidheal
thumb|300px|MV Earra-Ghàidheal ann an [[Guireag]]
Sealladh (companaidh telebhisein)
Am measg nam prògraman agus fiolmaichean a tha e air a bhith an sàs ann, tha Gleusta, Gun Sgot, An Sgailean Ùr, Uaigneas, Ann an Còi5, Iomlaid, Oidhche Naomh, Seachd, agus Bannan.
Fàsach Libianach
'S e seo am farsaingeachd aige: 1,100,000 cilemeatair ceàrnagach.
Diùra
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Runrig
thumb|right|Runrig ann an Odense 2008
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil *
Obar Dheathain
Sgoilean
Tha 12 àrd-sgoilean agus 54 bun-sgoilean ann an Obar Dheathain. Bha Aberdeen Grammar School stèidheichte ann an 1257. Gabhaidh Fòghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ann an Bun-sgoil Gilcomstoun agus Àrd-sgoil Hazelhead.
Na Meadhanan
Tha Obar Dheathain na dhachaigh gu dà pàipearan-naidheachd gach là, Press and Journal agus pàipear-naidheachd san feasgar, Evening Express.
Elfriede Jelinek
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ostaireach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Martin Luther
B' e manach agus ollamh Gearmailteach a bha ann am Màrtainn Lùtair (Eisleben, 10 an t-Samhain 1483 - Ibidem, 18 an Gearran 1546). Bha na beachdan ùra aige a' tòiseachadh an Ath-Leasachaidh.
Planaid
Artagailean eile
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Poileagan
Àireamh taobhan no òrdugh
Thèid poileagan a sheòrsachadh air a' chiad dol-a-mach a-rèir àireamh nan ceàrnan no taobhan a th' aige. Anns an dòigh seo, tha iad air an ainmeachadh: ceithir-cheàrnach, còig-cheàrnach, sia-cheàrnach, seachd-cheàrnach, agus mar sin air adhart. Tha ainm sònraichte aig trì-cheàrnach agus sin triantan. Agus tha ainmean sònraichte aig cuid de na ceithir-cheàrnaich: ceàrnag, ceart-cheàrnach, parailealogram agus trapesium. Ma tha n taobhan aig poileagan, canaidh sinn gu bheil òrdugh n aig a' phoileagan. Bidh n taobhan, n ceàrnan agus n goban aig poileagan den òrdugh n.
Co-chothromachd phoileagain
Faodaidh co-chothromachd de thrì seòrsaichean a bhith aig poileagan: co-chothromachd mheadhanach, co-chothromachd loidhne agus co-chothromachd chuartail.
Co-chothromachd mheadhanach
Tha co-chothromachd mheadhanach aig poileagan ma tha meadhan a' phoileagain suidhichte an teis-meadhan gach prìomh thrastain (faic an ath earrann). 'S ann a leanas gum bi òrdugh cothromach aig a' phoileagan, agus gum bi na taobhan mu choinneamh co-shìnte agus den aon fhaid.
Cuairtchearcall agus cearcall snaighte
Radius agus àpoiteam dà-dheug-cheàrnaich.
Cuairt-thomhas poileagain
'S e suim faid nan taobhan a th' ann an cuairt-thomhas a' phoileagain. Ma tha am poileagan riaghailteach, 's e an cuairt-thomhas C aige:
...far a bheil:
2 am Màrt
'S e 2 am Màrt an 61mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (62mh ann am bliadhna-leum). Tha 304 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Yerevan
'S e prìomh-bhaile Airmeinia a tha ann an Yerevan, (Airmenianais: Երևան neo Երեւան, Asarbaideanais: İrəvan, Ruisis: Ереван), seann ainm: Erebuni agus Erivan. 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Hrazdan anns an earra-thuath Gleann Ararat. Tha e na theas mheadhan poileataigeach ‘s gnìomhachail Airmìnia.
Loch Glen Ionadal
Tha loch beag eile na laighe deas air Loch Glen Ionadal, agus tha iad ceangailte le alltan. Tha an loch beag cho mòr ri 0.7 ha (1.7 acair). 'S e 0.4 km (0.3 mile) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 152 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha bàrr uisge an locha mu 148 m (486 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.4 km (0.9 mile) air falbh bhon mhuir. Tha eilean mòr anns an loch seo.
Film
thumb|Seann fhilm a' sealltainn fear a' cromadh air [[each]] 'S e sreath de dhealbhan leantainneach a th’ ann am film, le no às aonais fuaim, a’ cur an cèill susbaint sònraichte, air a chlàradh ann am meadhan a bheir sealladh air gluasad.
25mh Linn
Bidh an 25mh linn eadar 1 am Faoilleach 2401/2400 is 31 an Dùbhlachd 2500.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Duitsis
'S e cànan Innd-Eòrpach agus Gearmaineach a tha ann an Duitsis (no Òlaindis). Tha Duitsis air a bruidhinn anns na Tìrean Ìsle agus anns a' Bheilg is Suranam.
Ainmearan
Tha alt cinnteach agus neo-chinnteach ann.
Cnapadal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Taigh Mhàrtainn
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Whithorn (Laideann: Candida Casa). Tha e suidhichte aig 30 m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Port Rosnait agus Cille Chainneir. Tha e 305 km air falbh bho Obar Dheathain, 126 km bho Ghlaschu, 64km bho Dhùn Phris agus 126 km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Whithorn. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, leabhraichean agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha Whithorn ainmeil air feadh an t-saoghail mar chreathal Chrìosdaidheachd ann an Alba.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Whithorn a bhuineas Whithorn, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha 961 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 14 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Choimhearsnachd na Machrach a Deas, ann am Whithorn. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1082mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Whithorn. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Whithorn. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 59mm eadar an Giblean (dìreach 62mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.8 °C.
Fàsach Chalbi
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Ceinia Roinn-seòrsa:An Itiop
An Crìonan
Ceanglaichean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Am Monadh Rèidh
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Loch Dubhar-sgoth
Tha an loch seo cho mòr ri 3.2 ha (7.9 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 290 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 198 m (650 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 4.8 km (3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Gob an Choire
Eachraidh
Bha na sgrìobhadairean Graham Greene agus Heinrich Böll uabhasach dèigheil air an eilean agus am baile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Clach-ghainmhich Thoirbheartanach
thumb|Clach-ghainmhich Thoirbheartanach; ann an orainds
Henry Louis le Chatelier
Henry Louis le Chatelier, (1850 - 1936) Ceimigear às an Fhraing.
TG4
Stèisean TBh ann an Èirinn a tha a' craoladh, airson a' mhòr-chuid, prògraman sa' Ghaeilge.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Èirinn
Fàsach Alvord
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
1174
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
Muppets Anocht
Roinn-seòrsa:TBh
Malairt
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Roald Amundsen
Rugadh e aig Borge an Smaalanene. Rè 1903 - 1906 sheòl e an Linn Iar-Thuath o bheul gu beul a’ dèanamh tomhasan maigneatachd luachmhòr. Bu esan a’ chiad fhear a ruigsinn am Pòla a Deas (14 an Dùbhlachd 1911). Chaidh e tron Linn Ear-Thuath anns a’ Mhaud, ach dh’ fhàillig e a sheòladh thar a' Pòla a Tuath (1918–1921). Air fàgail Caiptean Whisting a’ leantainn an iomairt sin (1922 - 1924), chaidh Amundsen ri Point Barrow an Alasca, le amas a thoir itealan thar a' Phòla. Air a chiad iteal à Spitsbergen fhuair e gu domhainn leud 87˚ 44’ T (1925), air an dàra trup (Cèitean 1926) chaidh e thar a' Phòla gu Alasca. Ann an 1928, chaidh e a shabhail sgioba Nobile, a bha air fàillig a’ ruigsinn am Pòla le bàta-siùil agus chailleadh e.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Sòidium
Bith-eòlas
Tha sòidium anns an riaghailt-bhìdh a' dol mar sòidium clòraid, no salann cumanta. Tha aidheonan sòidium cudromach ann an tar-aisig eadar ceallan-leith.
Baja California
right|300px|thumb|Cruth na tìre anns an fhàsach Bhaja California 'S e fàsach ann an  Aimearaga a Tuath  a tha ann am Fàsach Baja California (Beurla: Baja California desert)
Tha e suidhichte ann an Meagsago agus anns an leth-eilean California. Tha an Cuan Sèimh san iar dheth.
Ìosa Crìosd
A-rèir na Crìosdaidhean se "Mac Dhè. Slànaighear. Mac an Duine." a tha ann, ach se figear gu math connspaideach a tha ann, gu h-àraid a-measg nan Iùdhach.
An t-Suain
Daoine ainmeil às an t-Suain
B’ e rannsaichear bith-eòlais às an t-Suain a bha ann an Carl Linnaeus. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar tacsonamaidh. Rugadh Toomas Hendrik Ilves, ceann-suidhe Eastòinia, ann an Stockholm. Tha an cluicheadair ball-coise Henrik Larsson às an t-Suain. Bha e a' cluich anns an sgioba Celtic. 'S e sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain a th' ann an Torgny Lindgren.
James Cook
Rugadh e 28mh an Dàmhair 1728, mac sgalaig, aig Marston faisg air Cleveland an Siorramachd York. Cha d'fhuair e ach bun-sgoileadh. Nuair a bha e trì bliadhna deug a dh'aois chaidh a fhasdadh fo bhonn ri ceannaiche anns a' bhaile iasgaidh de Staithes air oir Siorramachd York. Cha do dh'fhan e fada anns an dreuchd sin, ach chaidh a fhasdadh fo bonn ri neach-sheilbh luing à Whitby. Thàinig e a-mach na mharaiche agus bha e grunnan bliadhna an malairt a' ghuail agus malairt na Bailtic.
Clark's Harbour
right|300px
Loch Mòr, Tròndairnis
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Mòr. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh deas den rathad A87, faisg air an àite far a bheil am baile Earlais. Tha Loch Beag na laighe san iar-dheas dheth.
Afraga a Deas
Duilgheadasan le HIV
Tha mòran dhaoine ann an Afraga a Deas a' fulang le HIV agus AIDS. Tha an suidheachadh gu math èiginneach le còrr is fichead às a' cheud anns an t-sluagh a' fulang leatha.
Na Muppets
Creag Fhraggail
Roinn-seòrsa:TBh
Fagatogo
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Fàsach Nk'mip
Tha e suidhichte ann an Columbia Bhreatannach san àirde an ear Osoyoos Lake.
1179
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
Àrd-thìr Cholorado
Tha e a' gabhail a-steach pàirt de Colorado, New Mexico, Utah agus Arizona. 'S e seo am farsaingeachd aige: 337,000 cilemeatair ceàrnagach.
Uicipeid
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bunaiteach
Melekeok
right|thumb|Bratach Mhelekeok 'S e prìomh-bhaile Palau a tha ann am Melekeok (IPA: məˈleɪkeˌjoʊk). Tha e suidhichte air a’ chladach ann an taobh an ear na h-eilean Babeldaob, an t-eilean as motha ann am Palau. 'S e seo an co-chomharran aige: 7° 29' 36" Tuath agus 134° 38' 03" Ear. Anns a' bhliadhna 2005 bha 391 duine a' fuireach ann am Melekeok. B’ àbhaist Koror a bhith na phrìomh-bhaile, ach bhon  7mh latha den Dàmhair 2006, 's e Melekeok  prìomh-bhaile na dùthcha.
Gonzo (Muppet)
Roinn-seòrsa:TBh
Douglas Murray (sgrìobhadair)
Fhuair e fhoghlam aig St. Benedict's, Ealing agus Eton College, mus do chùm e air gu Magdalen College, Oilthigh Oxford airson ceum a dhèanamh ann am Beurla. Greiseag ghoirid an dèidh dha ceumnachadh ghabh e àite mar an ùghdar a b' oige a-riamh a dh'fhoillsich leabhar mu eachdraidh-beatha duine nuair a sgrìobh e mu beatha am Morair Alfried Douglas.
Abhainn Canaich
Tha breac-donn a' fuireach ann an Abhainn Canaich agus a lochan.
Glantwymyn
Tha am baile Glantwymyn ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 82.6 mi (133.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 171.9 mi (276.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1143 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 607 (53.1%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
8mh Linn
Bha am 8mh linn, eadar 1 am Faoilleach 701 is 31 an Dùbhlachd 800. Bha na 700s eadar 1 am Faoilleach 700 is 31 an Dùbhlachd 799.
9mh Linn
thumb|200px|right|Naomh Cliamhan à Ohrid
Loch Leurabhaigh
Tha an loch seo cho mòr ri 5.7 ha (14.1 acair). 'S e 1 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 430 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 168 m (551 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.7 km (2.3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Fàsach dathte (Arizona)
thumb|300px|Cruth na tìre a tha cumanta anns an Fhàsach dathte 'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach dathte (Beurla: Painted Desert)
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Great Salt Lake Desert
Bha pàirt den fhilm Pirates of the Caribbean le Johnny Depp air a thogail an seo.
Cabar
Tha tilgeil a'chabair na cho-fharpais Albannach tràidiseanta far am bi co-fharpaisich a' tigeil crann mòr.
Tha cabar traidiseanta mu 16-20 troighean air fad agus tha e mu 80-130 punnd. Tha am meud is gu h-àraidh am fad a'ciallachadh gum feum neart mhòr a bhith agaibh dìreach gu a sheasamh gu dìreach, agus tha feum airson barrachd nas motha airson a thilgeil. Airson co-fharpaisean beaga, bidh iad a' cleachdadh cabar as aotroime.
Ollisdal Lochs
thumb|Sealladh air Ollisdal Lochs
7mh Linn
Bha am 7mh linn, eadar 1 am Faoilleach 601 is 31 an Dùbhlachd 700. Bha na 600s eadar 1 am Faoilleach 600 is 31 an Dùbhlachd 699.
Richard Schrock
'S e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ ann Richard Schrock (Berne (Indiana) 4 am Faoilleach 1945). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2005, còmhla ri Yves Chauvin agus Robert Grubbs.
Àiteachas
Àiteachas agus Croitearachd
Chan eil mòran àiteachas-croitearachd a' dol air taobh siar na dùthcha anns an latha an diugh, far a bheil an aimsir nas fliuch nan taobh Sear agus nas fliuch an diugh na bha e o chionn fichead bliadhna. A dh'aindeoin sin, tha gairnealachd-croitearachd air tilleadh ris an Eilean Sgitheanach, Ratharsair agus Loch Aillse rè an deichead a chaidh, agus Comann/Companaidh Coimhearsnachd ga co-òrdanachadh agus ga bhrosnachadh.
Mirákl
'S e am fo-phlota air a tha an leabhar ainmeachadh a' ceangal an dà sreath thachartasan ri chèile: "mìorbhail" a thachair anns na 1950an anns an eaglais anns a' bhaile far a tha Danny a' teagasg, agus rannsachadh fear-naidheachd rè an Earraich Phràg am b' e mìorbhail cheart ann, air èiridh bho rannsachadh dè a bha air tachairt do shagart eaglaise a' mhìorbhail as dèidh do na poileas dìomhair Sheiceach, an StB, ga chur do phrìosan.
Inbhir Nis
Gàidhlig
Chithear gun do dh'atharraich an cànan bho Ghàidhlig gu Beurla anns na linntean sa chaidh. Bathar ag ràdh anns an New Statistical Account of Scotland ann an 1845: "... but it [Gàidhlig] is fast wearing out, and by the rising generation English is almost universally preferred, especially in the town of Inverness, where many of them are wholly ignorant of Gaelic."
Chaidh Comunn Gàidhlig Inbhir Nis a stèidheachadh ann an 1871.
5 am Màrt
Bàsan
thumb|150px|left|[[Georg Friedrich Händel]]
Frank Zappa
Rèis Cùrsa
Bha a' chiad chlàr aige Freak Out! air fhoillseachadh ann an 1966. Bha seo air a dhèanamh leis a' chòmhlan anns an robh e The Mothers Of Invention. Dh' ainmich Paul McCartney aig na Beatles an clàr seo mar aon de na dhà, còmhla ris an clàr Pet Sounds aig The Beach Boys, aig an robh is motha buaidh air a' chlàr ainmeil aca fhèin Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Gu h-ìoranta ge-tà bha Frank Zappa fhèin uabhasach breitheach dha na Beatles airson dèanamh a chlàr seo. Bha e den bheachd gun robh iad a' toirt brìogh den gluasad psychedelic a bha a' dol air adhart aig an àm airson airgead a dhèanamh. Os cionn seo dh' fhoillsich The Mothers Of Invention clàr den ainm We're Only In It For The Money le cobhair a bha na sgeig-aithris den cobhair ainmeil aig Sgt. Pepper's..... Tarsainn a rèis cùrsa aige dh' fhoillsich e 60 clàr, gus an do bhàsaich e ann an 1993 den aillse. Bha cuide den tìde aige roimh' n uair sin air a bhith ann an obair orcastra.
Una Voce Scotland
right|300px|thumb|[[Eaglais Sacred Heart, Bridgeton, Glaschu]] Tha Una Voce Scotland ("una voce" = "aon ghuth") 'na chomann ann an Alba airson daoine a tha ag iarraidh an Aifreann Laidinneach tradaiseanta a rèir òrdugh 1962. Chaidh Una Voce Scotland (neo "Una Voce Alba") a stèidheachadh ann an 1965. A barrachd air glèidheadh agus teasairgeadh an Aifrinn Naoimh san òrdugh Ròmanach tradaiseanta, tha Una Voce Scotland airson òrain Ghriogarach agus dìonadh na tèarmainn de eaglaisean Caitligeach a ghlèidheadh.
Inneal broinne-losgaidh
Tha iadsan eu-coltach ri innlean-stoithe, a tha iomanaichte le gas (stoith) cruthaichte le losgadh connadh taobh a muigh nan soitheachachan obraichidh.
Bòrd na Gàidhlig
Eachdraidh
Chaidh Bòrd na Gàidhlig ath-stèidhicheadh aig inbhe ughdarras reachdail le Achd na Gàidhlig 2005. An lùib an ath-stéidheachaidh seo, is e Cuasai-Autonomachd Eagaireachd Riaghaltais Naiseanta (CAURN) a tha ann, le na dleasdanasan reachdail don stàit a tha tighinn an lùib na h-inbhe sin.
Charles Dickens
Sgrìobh e nobhailean leithid:
Glaik
‘S e baile beag dùthchasail anns Na Rannaibh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Glaik. Tha e suidhichte aig 89m os cionn ìre na mara, ann an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Port Phàdraig agus An t-Sròn Reamhar. Tha e 314km air falbh bho Obar Dheathain, 121km bho Ghlaschu, 69km bho Chille Chuithbeirt agus 170km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Glaik. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, agus àiteachas. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Port Phàdraig agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Llanfaethlu
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Odhar
thumb|Sealladh air Loch Odhar
Sruighlea
Seann Bhaile Sruighlea
Tha Seann Bhaile Sruighlea suidhichte cruinn timcheall air Sràid Bhràghaid (Broad), Sràid Naomh Eòin (St John's) agus Slighe Naomh Mhoire fo mhùran a' Chaisteil. Tha blas agus coltas baile meadhan-aoiseach gan gleidheadh aige fhathast, le sràidean chlachan càsaichte agus pailteas de sheann dachaighean agus aitreabhan eile, is eachdraidh àraidh aig gach aon dhiubh. Tha taighean-bìdh, bùthan cofaidh, gailearaidhean ealain, taighean-tasgaidh agus taigh-cluiche ann cuideachd.
Balla a' Bhaile
Tha slighe choisich, air ruith a' bhalla, ainmichte mar an ceum rathaid bailteil as fheàrr san Roinn Eòrpa. Bha i air a dealbhadh timcheall air 1723 agus 1791, agus chithear seallaidhean ceutach bho air a fad agus bhon iomadh suidheachan a tha oirre. 'S i cuairt iomlan a th' anns an t-slighe a ghabhar ruigsinn aig mòran ionadan san t-Seann Bhaile, cho fada ri Guildhall, agus chan eil bacadh mu choinneimh chathraichean-cuibhle no charbadan cloinne.
Primo Levi
Beatha ron Chogadh
Thogadh Primo Levi ann an Torino agus bhuineadh e do theaghlach Iùdhach libearalach. Bha obair aig athair, Cesare, còmhla ri companaidh air an robh Ganz agus chuireadh esan seachad tòrr ùine a' siubhal thall thairis dhan Ungair às leth Ghanz. Bha Cesare uabhasach dèidheil air leughadh agus dh'ionnsaich e fhèin. Chaidh a mhàthair, Ester "Rina" Luzzati dhan sgoil Maria Letizia, bha Fraingis siùbhlach oirre agus chluicheadh i a' phiàna. B 'e athair Rini a chuir am pòsadh air dòigh agus cuideachd b' e esan a thug flat spaideil air an Via Re Umberto dhaibh, far a rugadh Primo Levi, far a dh'fhuiricheadh e fad a bheatha agus far a chaochail e. Rugadh a phiuthar, Anna Maria, ann an 1921. Bha dlùth dàimh aca fad am beatha. Thoisich e am bunsgoil Felice Rignon ann an Torino ann an 1925. Chaidh e dhan àrd-sgoil Massimo d'Azeglio as t-fhoghar 1930, a' tòiseachadh ÀS2 an àite ÀS1 oir bha e deagh oideachaidh fhaighinn aig an taigh fad bliadhna. B' e an sgoilear na b' òige agus na bu tapaidh sa clas a bh' ann agus an aon Iùdhach cuideachd agus le sin bhiodh cuid dhuibh ag obair air bho àm gu àm. A thuilleadh air sin, chuir e seachad dà bhliadhna ann an sgoil Talmud Torah gus òran a ghabhail san sionagog aig a Bhar Mitzvah, ann an 1932. Thoisich e ceimigeachd aig oilthigh Torino as t-fhoghar 1937 agus thug e ceum ann ann 1941. Bha dreuchd aige leis a' chompanaidh Wander, ann am Milano. B' urrainn dha an cùrsa aige a choileanadh, a dh'aindeoin gu robhar a' cur laghan a chuireadh bacadh air oileanaich Iùdhach sna oilthighean air feadh na h-Eadailte.
4mh Linn
Bha am 4mh linn, eadar 1 am Faoilleach 301 is 31 an Dùbhlachd 400. Bha na 300s eadar 1 am Faoilleach 300 is 31 an Dùbhlachd 399.
2na Linn
Bha am 2mh linn, eadar 1 am Faoilleach 101 AC is 11 an Dùbhlachd 200 AC. Bha na 100s eadar 1 am Faoilleach 100 is 11 an Dùbhlachd 199.
Meatailt throm
'S e modh ciùil a tha ann am meatailt throm (neo meatailt) similear gu ceòl ròc. Dh'èirich an stoidhle seo anns na 1960an/1970an. Dh'fhàs e bhon stoidhle ròc agus blues. Tha am fuaim làidir, reamhar, tomadach gu tric le casadh (Beurla distortion), giotàr aon-neach fada, buille làidir agus faram le liricean agus coilionaidhean ionnsaigheach.
Faclan
Mar modh ciùil eile, tha ceòl meatailt a' dèiligeadh le cuspairean leathann. Gu tric, tha na cuspairean gu math dorcha agus anns na 70ean agus 80ean bha dragh air daoine airson bha mòran òrain mu dheidhinn olc agus adhradh diabhail. Chan eil e mì-àbhaisteach airson cluicheadairean a chruthachadh connspaideach leis na faclan aca.
Ged a bha meatailt uabhasach soirbheachail anns na 70ean agus na 80ean chan eil e cho poblach 's an latha an diugh. Tha tòrr dhan an seo co-cheangailte ris am modhan grunge a dh'fhàs mòr anns na 90ean tràth le còmhlan mar Nirvana agus Pearl Jam.
Sterling Heights, Michigan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Sgùrr nan Conbhairean
Mar as trice bithear ga streap bho Loch Cluanaidh gu dìreach agus ga cheangal le Càrn Ghluasaid agus Sàil Chaorainn. Dh'fhaodadh tilleadh tro Dhrochaid an Tuill Easaich agus Meall Breac.
Otto Wallach
A bharrachd air sin, b' e an treas Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.
12 am Màrt
'S e 12 am Màrt an 71mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (72mh ann am bliadhna-leum). Tha 294 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Amman
'S e prìomh-bhaile Iòrdain a tha ann an Amman (uaireanan: Ammann; Arabais: عمان, ʿAmmān).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Gàidhlig Chanada
'S cànan Gàidhlig a th' ann an Gàidhlig Chanada neo A' Ghàidhlig Chanèideanach, Gàidhlig Cheap Bhreatainn.
Västmanlands län
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à vœst (Gàidhlig: siar) agus land (tìr) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.
1186
MCLXXXVI
Osaka
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An t-Seapan
11 am Màrt
Tachartasan
thumb|Han Hollander a' craoladh geama ball-coise ann an 1928
Copan Moire
Roinn-seòrsa:maorach
1187
MCLXXXVII
Fiadh
Aois an fhèidh
Trì aois fèidh, aois fìrein
Funafuti
Anns a’ bhliadhna 2002 bha 4,492 duine a’ fuireach an seo.
Llanandras
Tha am baile Llanandras ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 55.2 mi (88.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 133.6 mi (215.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2641 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 246 (9.3%); rugadh 26% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Kemper
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Błędów
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Rolling Stone
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Meadhanan Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Irisean Aimeirigeanach Roinn-seòrsa:Irisean Ceòl Roinn-seòrsa:Naidheachdan ciùil
Henri Moissan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Meatailt Dhubh
Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Ceòl
Rathad-iarainn
Eachdraidh
Chaidh turachadh air rathaidean nan gad ann an Sasuinn mun bhliadhna 1604. Is ann as fiodh a rinneadh na gadan do na rathadaibh nan gad bu tràithe agus b' e cumhachd eich a tharruinn na uaganain a chaidh orra. Chaidh toiseach air cleachdadh gadan iarainn bho meadhan an 18mh linn, agus bho toiseach an 19mh linn chuireadh carbadan-smùide an gnìomh. Ré na 1820'n rinn Nicholas Wood an rannsachadh a dhearbh bun-saidheans an rathaid-iarainn, agus an luib sin, eadar 1825 agus 1840, chaidh leasachadh ana-mhòr air an teicneolas. A roimhe 1850, leigeadh na cnàimhean de branndairean nàiseanta agus eadar-nàiseanta air feadh Eòrpa.
Clach an Truiseil
'S urrainn dhut cearcall thursachan Steincleit fhaicinn gu an taobh ear tuath. Tha cearcall thursachan Chalanais fichead mìle gu an taobh siar deas.
Maria Skłodowska-Curie
thumb|[[Pierre Curie, Marie Curie]]
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Llanbister
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sahara Olteniei
'S e fàsach ann an Roinn-Eòrpa a tha ann an  Sahara Olteniei (Ròmainis, sa  Beurla: Oltenian Sahara): Tha e suidhichte eadar Calafat agus Dăbuleni anns an Romàinia. 'S e seo am farsaingeachd aige: 800 cilemeatair ceàrnagach.
Clach Glas
right|200px
Sahara Olteniei
Iomradh
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Romàinia
Clach Glas
'S e beinn air an Eilean Sgitheanach a tha ann an Clach Glas.
Eisir
thumb|[[Crassostrea gigas, Marennes-Oléron]] thumb|Crassostrea gigas, Marennes-Oléron thumb|thumb|Crassostrea gigas, Marennes-Oléron, fosgailte
Béal Átha Fearnáin
‘S e baile beag ann an ceann a tuath Chontae Ros Comáin sa Chúige Chonnacht air an àirde an iar na h-Èireann a th' ann am Béal Átha Fearnáin. Tha e suidhichte aig 53m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Feorais,  118km air falbh bho Dhoire, 105km bho Ghaillimh agus 152km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaochail an Clàrsair ainmeil Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin an seo ann an 1738. Chan eil ach 182 duine a’ fuireach an seo.
An Talamh (planaid)
Air barrachd an sin bithidh an talamh còmhnaidh na tionndadh mu deidhinn "aiseal" a ruitheas tro meadhan a tomaid. Is e an tionndadh seo, a bhitheas a' toirt 24 uairean a dh'adhbharaicheas latha agus oidhche
Miguel Antonio Caro Tovar
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Moroni
'S e Moroni am baile as motha a tha anns na h-Eileanan Chomoro. Bhon bhliadhna 1962 's e prìomh-bhaile na dùthcha a th' ann cuideachd. Tha am baile suidhichte air a’ chladach san taobh an iar an eilean Grande Comore. 'S e seo an Co-chomharran aige: 11° 45’ Deas agus 43° 12’Ear. Anns a’ bhliadhna 2003 bha mu 60,200 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha port-adhair Prince Said Ibrahim International Airport ann, agus port-mara le bàtaichean a tha a’ siubhal eadar an eilean agus tìr mhòr Afraga. Tha Moroni 1,789km air falbh bho Phort Louis (Mauritius), 923km bho Antananarivo (Madagascar), 1,557km bho Victoria (na h-Eileanan Sheiseall) agus 1,358km bho Nairobi (Ceinia). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig 143m os cionn ìre na mara.
Doha
Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an Doha International Airport ann cuideachd. Ach air sgàth 's gun do fhàs an roinn malairteach ‘s an roinn turasachd cho luath, gu h-àraidh aig àm nan Geamaichean Àisianach, bha am port-adhair ro bheag airson an trafaig a bh’ ann. Chaidh port-adhair ùr, an New Doha International Airport, a thogail. Bha a’ chiad phàirt dheth deiseil ann an 2009, is mòr gu leòr airson 25 millean luchd-siubhail gach bliadhna. Bhathar an dòchas gum robh am port-adhair ùr deiseil ann an 2015. ..
Meatailt Bàis
right|400px
Thoisich meatailt bàis aig toiseach na 1980an, a' tighinn bho meatailt slaic. Am measg nan comhlanan cudthromach anns an stoighle seo tha Autopsy, Cannibal Corpse, Carcass, Dismember, Death, Deicide, Entombed, Possessed agus Obituary.
Eachdraidh
Ach tha daoine ann a tha ag ràdh nach robh na ciad còmhlanan seo ach "post-thrash", agus gun d'fhuair iad an t-ainm meatailt bàis dìreach air t-saileabh an t-ainm aig Death: cha robh gu leor uair mu dheidhinn an ceòl fhathast.
Cuideachd bha buaidh aig meatailt bàis air meatailt dìt, le comhlanan mar My Dying Bride agus Paradise Lost a'cleachdadh seinn meatailt bàis uaireanan, agus ceòl nas slaodachd ach caran coltachd, airson a'deanabh "doom death".
Feur
Tha feur glè chudromach ann an arainneachd, mar siol, agus biadh airson beistean.
18 am Màrt
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1204
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Eilthireachd
Tha iomadh adhbhar ann airson eilthireachd a dhèanamh: mar eisimpleir, faodaidh iad a bhith poileataigeach, eaconomach, pearsanta no co-cheangailte ri creideamh. Faodaidh daoine a' dol a dhùthaich cèine airson am beatha aca a leasachadh, ach mar an ceudna faodaidh iad a bhith a' teicheadh gus am beatha a chumail.
Gaitnip Hill
Suidheachadh
Tha Gaitnip Hill suidhichte faisg air a' mhuir deas air Kirkwall ann am meadhan an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 101m (331 troigh) de dh'àirde agus 's e Wideford Hill a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e HuMP a th' ann.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Gaitnip Hill san 15 an Lùnastal 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Teanga
thumb|Teanga
Gazella arabica bilkis
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antalop Roinn-seòrsa:Mamalan
Sagsainn Ìosail
Suidheachadh
Tha Sagsainn Ìosail ann an ceann a tuath na Gearmailt. Tha Cuan a Tuath (A' Mhuir a Tuath) agus Schleswig-Holstein air tuath Sagsainn Ìosail. Tha an Òlaind an iar air Sagsainn Ìosail, agus Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg agus Sagsainn-Anhalt an ear air Sagsainn Ìosail. Anns a' dheas tha Nordrhein-Westfalen, Hessen agus Thüringen.