cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Potasium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am potasium le samhla K agus àireamh atamach 19.
Canberra
'S e prìomh-bhaile na h-Astràilia a tha ann an Canberra.
Potasium
Cleachdadh
Thèid a' mhòr-chuid de photasium a chleachdadh ann an stuth-mathachaidh fuadain.
Abraham Darby
Lorg e gu robh gual-fhiodha freagarrach (an 1709) agus o chionn 's gu robh gual tòrr nas pailte na fiodh, dh'adhbharaich leaghadh le gual lughdachadh an pris iarrainn nuair a thoisich dòighean eile a bhi ga cleachdadh iarrann a leaghadh. Dh'adhbharaich lughdachadh a' phrìs meudachadh an fhèille airson bathair iarrainn, agus cuir seo spionnadh air leasachadh eaconomachd air feadh Breatainn. Dh'eug e an 1717, ann am Madley, Shropshire. Chaidh a thìodhlachadh anns an cladh nan Cuaigear ann am Broseley.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Inbhir Pheofharain
Na Cruithnich
thumb|Clach Chruithneach dhen 1d chlas An dèidh 500ÀC, thòisich an làrach a thiormachadh agus thòisich na Cruithnich bho Bhaile a' Ghlasaich agus an sluagh bhon Tulach a' fuireach air. Chuir iad an t-ainm Inverfheoran air a’ bhaile neo Inverferan mar a chleachd an Eaglais. Bha ainm eile air a' bhaile cuideachd agus 's e Baile Chàil a bh' ann, air sgàth 's gun robh tòrr phòran a' cuairteachadh a' bhaile. Tha fianais fhathast anns an Eaglais Parraist gun robh na Cruithnich a' fuireach ann an Inbhir Pheofharain far a bheil Clach Chruithneach dhen 1d chlas ann.
Na h-Albannaich agus na Lochlannaich
An dèidh nam Maormores thug na Gàidheil smachd air Inbhir Pheofharain nuair a thàinig iad gu Alba bho Èirinn. Aig an àm sin b' e Inbhir Pheofharain an t-àite a b' fhaide anns an taobh tuath a bha fo smachd nan Gàidheal, agus na h-àiteachan eile anns an taobh tuath fo smachd nan Lochlannach. Bha tòrr sabaid aig Inbhir Pheofharain air sgàth ’s gun robh e uabhasach math mar àite airson faighinn tron a’ Ghàidhealtachd; cuideachd, thug na Lochlannaich ionnsaigh air Inbhir Pheofharain gu tric. Mu 1030, thàinig na Lochlannaich gu Inbhir Pheofharain a’ leantainn Thorfinn; bha blàr beag ann: ’s e am “Battle of Torfness” a bh’ ann. Bhuannaich Thorfinn agus an armailt aige agus chuir e Inbhir Pheofharain, a chaisteil agus an talamh fo smachd. Bha am baile fo smachd Thorfinn airson an ath 37 bliadhna. Nuair a thug e smachd air a’ bhaile thòisich e seòrsa cùirt neo þing mar a chanas iad ann an Lochlannais agus chaidh an t-ainm Inbhir Pheofharain gu þingvollr a tha a’ ciallachadh “achadh na cùirte” ann an Lochlannais agus chaidh seo gu "Dingwall". Mu 1200 thug rìghrean na h-Alba smachd maireannach air a' bhaile.
Sinn Féin
Chan robh am pàrtaidh riamh anns an riaghaltas ann am Poblachd na h-Èireann ach chaidh e na phàirt dhen riaghaltas ann an Èirinn a Tuath ann an 2020 nuair an deach fèin-riaghladh ath-aiseag gu Èirinn a Tuath is ceannard a' phàrtaidh, Michelle O'Neill, na leas-phrìomh mhinistear còmhla ri an SDLP, DUP, UUP agus Páirtí an Chomhaontais.
Gustav Kirchhoff
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Niall MacAilpein
Sgrìobh Niall MacAilpein (1786-1867) (Beurla: Neil MacAlpine, Neil M'Alpine) faclair Gàidhlig.
Zolochiv
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Zolochiv a' bruidhinn (97.7%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (2,03%).
Hobart
500px|thumb|right|Hobart is [[Mount Wellington, Tasmania|Beinn Wellington bho Constitution Dock]]
Humphrey Bogart
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Calcium
Geòlas
Tha ataman calcium ann an aol (haidrogsaidean an calcium), aol-beò (CaO, calcium ogsaid) agus cailc (CaCO3).
Inbhir Pheofharain
Eachann nan Cath
Chaidh e gu Ceylon ann an 1902 ach cha robh na h-oifigearan eile a bha e còmhla ris toilichte gun robh iad ag obair còmhla ri mac croiteir agus ann an 1903, a rèir cuid luchd-eachdraidh chuir iad pìos anns a’ phàipear-naidheachd ag ràdh gun robh e co-ghnèitheach agus b’ toil leis companaidh le balach beag. Seo pìos dhen sgeulachd sin : -"“Dearest Mab, Do you really mean to say that, besides your-self three ladies (all up country ones, too) were the only ones who went to see our new General arrive?... Then, dear, you know we heard a whispered rumour that he does not like ladies, and possibly may have been pleasently surprised when he had dropped on a spicy little Isle where ladies are far and few between.”""—Times of Ceylon 1903."Chaidh an sgeulachd seo tro Ìompaireachd Bhreatannach agus bha tòrr dhaoine ag ràdh gun robh Eachainn co-ghnèitheach. Thàinig e air ais gu Breatainn airson cuideachadh a fhaighinn bhon Rìgh, ach cha robh an Rìgh deònach a’ toirt cuideachadh dha agus chuir e Eachainn air ais gu Ceylon far an robh e a’ dol gu bhith “court-martialled”. Air an t-slighe air ais, chaidh e gu Paras agus dhùisg e aon là agus chaidh e sìos an staidhre airson bracaist a fhaighinn. Leugh e am pàipear-naidheachd agus chunnaic e pìos ag ràdh gun robh e co-ghnèitheach agus a’ bruidhinn mu dheidhinn na sgeulachd. An dèidh dha an sgeulachd leughadh, chaidh e air ais suas an staidhre gu a sheòmar agus chuir e peilear tro a cheann.
Dàmais
thumb|right|250px|Damais 'S e geama bùird a tha ann an Dàmais neo draughts. Tha e a' cleachdadh an aon seòrsa bòrd cluich a chleachdas tàileasg.
Roinn-seòrsa:Geamaichean
Iain MacPhaidein, Muile
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Muile MacPhaidein, Iain Iain MacPhaidein
Brisbane
thumb|Brisbane
Roy J. Plunkett
B’ e ceimigear a bh’ ann an Roy J. Plunkett. Rugadh e air 26 an t-Ògmhios 1910  ann an  New Carlisle, Ohio. Chaochail e air 12 an Cèitean 1994.
Elvis Presley
B' e seinneadair Aimeireaganach a bha ann an Elvis Aaron Presley.
Amhrán na bhFiann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Laoidh Nàiseanta Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Joseph Priestley
Tha e ainmeil air sgàth na obrach aige air ogsaidean agus adhairean eile. Sgrìobh e 6 iom-leabhraichean de Experiments and observations on different kinds of air far an do tug cunntas air nadar-fheallsanachd de ghasan.
Tartu
‘S e baile mòr faisg air Viljandi, air an àirde an ear-dheas Eastòinia a th' ann an Tartu (Fionnlannais: Tartto, Gearmailtis: Dorpat, Laideann: Tarbatum). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Emajõgi, eadar Loch Võrtsjärv agus Loch Peipsi-Pihkva järv, 39m os cionn ìre na mara, anns an roinn Tartu maakond, 165km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 140km bho Narva, 119km bho Kohtla-Järve agus 129km bho Phärnu. Chaidh Tartu a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1030 agus chaidh Oilthigh, air an robh Academia Gustaviana, a stèidheachdh an seo ann an 1632 leis an Righ Gustav Adolf den Store, nuair a bha Eastòinia fo bhuaidh na Suaine. Tha 101,092 duine a' fuireach ann. 'S e an dàrna baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.
Johnny Cash
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Tuath-cheòl Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cabharstaigh
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
1460an
Roinn-seòrsa:15mh linn *
6 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ceàrn dearg
thumb|right|300px|An ceàrn dearg [[De Wallen ann an Amsterdam.]]
Coiseachd
Chleachdar am facal coiseachd cuideachd gus bruidhinn air cur-seachad anns a bheilear a' dol a-mach gus eacarsaich fhaighinn le bhith a' coiseachd anns a' bhaile, anns an dùthaich no anns na beanntan. Cluinnear am facal streap airson coiseachd anns na beanntan cuideachd, ged a dh'fhaodadh sin a bhith mì-shoilleir, oir chleachdar streap airson dol suas beanntan no creagan casa le ròpaichean agus innealan sònraichte.
Cill Fhinnein
‘S e baile beag dùthchasail ann an ceann a deas na Stiùbhartachd, air iomall Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cille Fhinnein (Beurla/Beurla Ghallda: Kirkgunzeon). Tha e suidhichte aig 76m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A711 eadar Beeswing agus Dail Bheithe, ri taobh an Uillt Chille Fhinnein. Tha e 262km air falbh bho Obar Dheathain, 103km bho Ghlaschu, 24km bho Chille Chuithbeirt agus 114km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Fhinnein. Tha eaglais agus talla ann an Cille Fhinnein. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dail Bheithe.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Ingrid Bergman
B' e cleasaiche às An t-Suain a bha ann an Ingrid Bergman (Stockholm, 29 an Lùnastal 1915–Lunnainn, 29 an Lùnastal 1982). 'S e aon de na filmichean as ainmeile aice a tha ann an "Casablanca", far an robh i a' cluich còmhla ri Humphrey Bogart. Bhuannaich i trì "Oscars", airson "Gaslight", "Anastasia" agus "Murder on the Orient Express".
Oilthigh Napier
Chaidh a stèidheachadh ann an 1964 agus dh'ainmicheadh e air Iain Napier, matamataigear a rugadh ann an Caisteal Mherchiston. Chaidh e na oilthigh ann an 1992.
7 an t-Samhain
'S e 7 an t-Samhain an 311mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (312mh ann am bliadhna-leum). Tha 54 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Iain MacCoinnich
B' e foillsichear, sgrìobhadair agus deasaiche a bh' ann an Iain MacCoinnich (Beurla: John MacKenzie) (1806–1848).
Sgrìobh e pìosan cuideachd ann an Cuairtear nan Gleann.
Sàr-obair nam Bàrd Gaelach
Anns a' chruinneachadh seo, tha bàrdachd le Iain Lom, Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair, Rob Donn, Donnchadh Bàn agus bàird eile. Nochd co-dhiù seachd deasaichean dhen leabhar (faic an liosta gu h-ìseal).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig MacCoinnich, Iain Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidhlig
1490an
Roinn-seòrsa:15mh linn *
Maol Rubha
Manachainn anns A' Chomraich
Tha iomradh air Maol Rubha agus a thuras gu Alba anns an eachdraidh bhliadhnail co-aoiseach na h-Èireann. Bha manachainn na Chomraich na h-ionad culturail is cràbhach glè chudromach, is bha Maol Rubha na mhiseanaraidh: chaidh e dhan Eilean Sgitheanach, Eilean Leòdhais, Loch Sin, Diùranais is Farr, airson Crìosdaidheachd a bhrosnachadh.
Rev. Dr. Alexander Irvine
Connspaid leis an Urr. Dr Thomas Ross
Anns na 1820an, bha deasbad ann an Àrd-sheanadh Eaglais na h-Alba mun eadar-theangachadh a thugadh air a' Bhìoball. Sgrìobh Irvine agus an t-Urramach Dr Thomas Ross iomadh litir dhan Inverness Journal ag argumaid mun chùis.
Cànain Ghearmaineach
-  ruadh  – A' Bheurla Ghallda
-  liath  – Nirribhis
Naomh Pàdraig
B' e naomh Breatannach a bha anns an Naomh Pàdraig. Rugadh e ann am Breatainn nan Ròmanach ach chan eil cinnt càite. Thogadh e na Chrìosdach. Nuair a bha e og chaidh a thoirt ann am brùite le creachadairean Scotaich (i.e. creachadairean à Èirinn), agus rinneadh tràill dheth an Èirinn. Theich e aig a cheann thall, agus chaidh e don Roinn Eòrpa, far an do sgrùdaich esan sgriobtar fo steòrnadh Naomh Jerome. Thill e a dh'Èirinn na mhiseanaraidh. Tha sgeulachd ann a chanas gur e Naomh Naomh Pàdraig a chuir craobh iùbhrach anns an àite ann an Èirinn air a bheil Iúr Cinn Trá an latha an-diugh.
Dustin Hoffman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Hoffman, Dustin
Rivnenska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th' ann an Rivnenska Oblast (Ucràinis: Рівненська Oбласть, ainm neo-fhoirmeil: Rivnenshchyna). 'S e Rivne 's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha 1,148,456 duine a' fuireach ann.
Dan Shechtman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Israel Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga
right|thumb|300px|Ceinia a' cluich an aghaidh Thonga
Steve McQueen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte McQueen, Steve
Dagua (Valle)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Dagua. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Athair
Roinn-seòrsa:Teaghlach Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Gàidhlig na h-Èireann
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ghoidhealach Roinn-seòrsa:Èirinn
Robert De Niro
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Podolsk
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:Bailtean
1330an
Bha na 1330s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1330 is 31 an Dùbhlachd 1339. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Cinn-suidhe Choloimbia
Seo liosta na Cinn-Suidhe Choloimbia :
An Teallach
Leis gur e Aonach de mòran bheanntan a th' ann a tha glè fhaisg air a' chèile, tha coltas dùin air a' bheinn. Tha teallach a' ciallachadh àite teine aig a' ghobhann agus dh'fhaodadh cruth na beinne seo a bhith coltach ris.
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Portagail
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh Portagail fear de na sgiobaichean aig rugbaidh. Bha iad ann an Cupa an t-Saoghail airson a' chiad àm ann an 2007.
Harry Lauder
Ann an 1916 chaochail a mhac John anns a' chogadh, is rinn e òran dha, The End of the Road. Bhiodh e fhathast a' brosnachadh nan Albannach anns an Dàrna Chogadh, aig an aon àm a bhiodh e gan riochdachadh air feadh an t-Saoghail.
Eilean Bhanks
Anns a' bhliadhna 2010 bha timcheall air 136 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Sachs Harbour am baile as motha a tha ann.
Na Sìophortaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Tucson, Arizona
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Arizona
Càrna
Eilean faisg air Aird na Murchain, ann an Loch Suaineart.
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Saoil
A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 551 duine a' fuireach anns an eilean.
Bill Murray
'S e cleasaiche à Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann an William "Bill" Murray (Wilmette, 21 an t-Sultain 1950).
Twelve Hours Tower
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Romhsaigh. Tha e 210m (689 troigh) de dh'àirde. Chan eil dad sònraichte air mullach na beinne a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Rasis
B’ e oibriche-mhiotailt, feallsanaiche agus neach-rannsachair eòlas-leighis ainmeil à Persia a bha ann an Abū Bakr Muhammad ibn Zakarīya Rāzi (Arabais: أبو بكر محمد بن زكريا الرازي; Perseis: زكريای رازی Zakaria ye Razi; Laideann: Rhazes neo Rasis).
Freeman Dyson
Bha e ainmeil airson na h-obrach aige còmhla ri Hans Bethe agus Richard Feynman air eileagtro-dinimigeachd, agus airson an co-chruinnean Dyson, bun-bheachd airson sìobhaltasan glè adhartach as urrainn dhaibh a h-uile solas a tha dol à rionnag a ghlac is fèill mhòr orra ann am ficsean saidheansail. Bha uidh mòr cuideachd aige ann an creideamh agus thug e an Òraid Gifford ann an 1985.
Sgreapadal
Sgreapadal ann am bàrdachd
Sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn: "Sgreapadal". An toiseach mhol e bòidhchead an àite: "Sgreapadal a tha cho bòidheach,
gun taighean, gun chrodh ach caoraich,..."
1360an
Bha na 1360s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1360 is 31 an Dùbhlachd 1369. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Sgùrr nan Each (Fanaich)
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr nan Each. Tha e 923m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Iain Rothach
Bàrdachd
ait-fhaoilt air chinn a bhlàth-chridh,
Sgùrr nan Each (Fanaich)
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air beanntan Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach.
Cabhlach na Gearmailte
'S e cabhlach nàiseanta na Gearmailte a th' anns an Cabhlach na Gearmailte (Gearmailtis: Deutsche Marine).
Gleann Comhann (baile)
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Gòmastra
Ged a bha còignear a' fuireach ann an Gòmastra anns a' bhliadhna 2001, a-rèir cunntas-sluaigh cha robh ach dithis a' fuireach anns an eilean ann an 2011.
Dolair Aimearaganach
Roinn-seòrsa:Airgead
Dùn Sgàthaich
Eachdraidh
Chaidh an caisteal a ghlacadh a-rithist san 15mh Linn, an turas seo le Seumas I, Rìgh Alba nuair a bhris e Tighearnas nan Eilean, ach leig e le na Dòmhnallach seilbh a chumail den chaisteal. Thréig na Dòmhnallaich an caisteal tràth san 17mh Linn.
Luhansk
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ruisis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Luhansk a' bruidhinn (85.3%), ged a tha mion-chuid ann le Ucràinis cuideachd (13.7%). Ged a bha fàs ann an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann an Luhansk sa chiad leth dhen 20mh Linn, cha b' ann ach àn dèidh An Dàrna Cogaidh a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, thoisich an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann an Luhansk a thuiteam an dèidh 201, nuair a bha àireamh-sluaigh a' bhaile aig an ìre na b' àirde a bha i a-riamh.
A' Ghrèig Àrsaidh
B' e sìobhaltas anns a' Ghrèig eadar 1000 RC agus 600 an dèidh Chrìosta a bha anns a' Ghrèig Àrsaidh.
Chwitffordd
Iomraidhean
Whitford
Cunglach
Roinn-seòrsa:Gleanntan Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Fine Gael
Eachdraidh agus Feallsanachd
Chaidh am pàrtaidh air stèidheachadh leis an Seanaireal Eoin Duffy, de Oglach na h-Èireann (Arm Saor-stàit na h-Èireann), as deidh esan air crìochnachadh túras-rothaire Eòrpa aig deireadh na 1920an. Bha Pàrtaidhean Faiseaich a' nochdadh air feadh Eòrpa aig an ám agus bha ìomhaigh dearbhach de tìr-graidh adhartach aig an gluasad. Stèidhich Duffy Eagaireachd de Fir nan Leine Gorma, mac-shamhla de na dubh-leintaich aig Mussolini. Is ann as an eagaireachd sin a chaidh stèidhicheadh air Fine Gael (Sloighne nan Gaidheal). Tha fèin-dearbhadh cinnidh soillear an ainm a' Phartaidh chun latha an diugh.
Porthcawl
Tha am baile Porthcawl ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 22.7 mi (36.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.8 mi (247.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 15647 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1339 (8.6%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
An Dr Fionnlagh MacLeòid
'S e sgoilear, sgrìobhadair agus craoladair a th' anns an Dr Fionnlagh MacLeòid. The e aithnichte cuideachd leis an ainm Beurla, Dr Finlay MacLeod.
Cilcain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Na Gathan
'S e còmhlan-ciùil garaids às an Eilean Sgitheanach a th' anns Na Gathan a chaidh air bhog ann an 2007.
Eachdraidh a' Chòmhlain
Thòisich an còmhlan leis a' cheathrar: Tim Armstrong (guth, siont agus drumaichean), Greg MacThòmais (giotàr agus guth), Kathryn NicAoidh (na drumaichean agus guth) agus Tomaidh MacAilpein (beus agus guth). Buinidh Kathryn agus Tomaidh dhan Eilean Sgitheanach fhèin agus tha Greig à Glaschu agus Tim à Siatail. Tha iad uile fileanta ann an Gàidhlig agus tha na h-òrain air fad aca ann an Gàidhlig.
Lemvig
‘S e baile agus port air an àirde an iar-thuath na Danmhairg a th’ ann am Lemvig. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1234 mar Læmwich agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1545. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Bàgh Lem bhon fhacal Danmhairgis vigen (Bàgh). Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara,ri taobh an Loch mara ris an canar Nissum Bredning, air an eilean Jylland, 282km air falbh bho Chopenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 125km bho Århus. Tha 7,140 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.
1290an
Bha na 1290s, sa 13mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1290 is 31 an Dùbhlachd 1299. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Hilaire Rouelle
B' e ceimigear às an Fhraing a bh’ ann an Hilaire-Marin Rouelle (1718 – 1779).
56
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Loch Laomainn
Tha e 24 mìle (39 km) a dh'fhad agus eadar 0.75 mìle (1.21 km) agus 5 mìle (8.0 km) a leud. Tha e mu 120 troigh a dhoimhne (37 m) agus 620 troigh (190 m) aig an àite as doimhne. 'S e seo co-chomharran an locha: 56° 5′ 0″ Tuath agus 4° 34′ 0″ Iar.
Emil Abderhalden
Gu mì-fhortanaich bha an obair aige air beartan mealltach agus dhearbhaich Leonor Michaelis seo.
1270an
Bha na 1270s, sa 13mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1270 is 31 an Dùbhlachd 1279. Se na ciad deich-bliadhna den linn
One Time
Sna Charts
Rinn an t-òran glè mhath agus bha e anns na Charts fad seachdainean ann an tòrr dhiofair dhùthchannan air feadh an t-saoghail.
Roinn-seòrsa:Ceòl
Sylvester Stallone
Dh'fhàs Stallone ainmeil air feadh an t-saoghail leis an fhilm Rocky (1976). san 24mh den Mhàirt 1975 chunnaic e an co-fharpais dòrnaireachd eadar Muhammad Ali is Chuck Wepner. Thug sin buaidh mhòr air, agus aig ceann trì làithean sgrìobh e an sgriobt airson Rocky. Reic e an sgeulachd seo fo chùmhnant gum biodh e fhèin a' cluich Rocky Balboa. Bha am film gu math soirbheachail, bhuannaich e trì duaisean Academy Awards. thumb|Sylvester Stallone 1977
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Stallone, Sylvester
Umeå
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Úma (Gàidhlig: fàireadh) ann an Samigiella agus å (bruach na h-aibhne) ann an Suainis a tha an t-ainm. Bheireadh sin Fàireadh na h-Aibhne dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
59
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Bacteria
B' e Antoni van Leeuwenhoek a bha a' chiad duine a chunnaic bacteria fon maicreosgop, Robert Koch a dhearbhaich gum b' e meanbh-bheathaich, mar bhacteria agus bhìorasan a bha anns an adhbhar thinneasan, agus Louis Pasteur a dhearbhaich nach do chruthaich gineamhainn deònach iad.
Fraingis
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
14 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Támesis (Antioquia)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Támesis. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Villeblevin
'S e clachan air àirde an ear na Frainge a th’ ann an Villeblevin. Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Yonne, anns an roinn (Fraingis: Région) Bourgogne, eadar 53m agus 118m os cionn ìre na mara (meadhan dhe 88m), ri taobh na h-Aibhnichean Yonne agus Gâtinais, anns a’ Ghleann Yonne, aig astar dhe 182km bho Dhijon agus 82km bho Pharis prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,806 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Chaochail an sgrìobhadair Albert Camus (1913 – 1960) ann an tubaist air an rathad N5 faisg air Villeblevin. Tha am Pàirc Nàdarra Gâtinais faisg air a' bhaile cuideachd.
A' Chailleach (Frìth Fanaich)
Tha Loch Toll an Lochain suidhichte san ear-thuath ann an coire aig cois na beinne.
Flòraidh NicNèill
Bha Flòraidh NicNèill (Beurla: Flora MacNeil) (6 an Dàmhair 1928–15 an Céitean 2015) ’na seinneadair Gàidhlig a rugadh agus a thogadh ann an Eilean Bharraigh. Rugadh i air an Leideig, faisg air Bàgh a' Chaisteil, ann an 1928. Bha seinneadairean air gach taobh dhen teaghlach, ach bhiodh i fhèin ag ràdh gur ann bho thaobh a màthar gu sònraichte a thug i am beartas òran a bha aice.
Lviv
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Caladar an Ear
Tha tobhta seann eaglais ann, Eaglais Naomh Cuthbert, a chaidh a thogail anns an 16mh linn.
Helygain
Tha am baile Helygain ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 120.6 mi (194.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 175.3 mi (282.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2789 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 529 (19.0%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
1230an
Roinn-seòrsa:13mh linn *
Am Manifesto Comannach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Penn-ar-Bed
thumb|right|250px|Penn-ar-Bed anns an Fhraing 'S e département na Frainge a tha ann am Penn-ar-Bed (Frangais: Finistère). Tha i suidhichte san àirde an iar na Breatainn Bige. Tha Kemper na prìomh-bhaile ach 's e Brest am baile as motha a tha ann.
Cairbre
Bunachas
'S e seann ainm Gàidhlig is Gaeilge a th' ann an "Caibre". Tha e a' ciallachadh 'carbadair' no 'cairbne' ann an Gàidhlig.
Johan August Arfwedson
B' e ceimigear às an t-Suain a bha ann an Johan August Arfwedson (Laxå, 4 am Faoilleach 1792–Eskilstuna, 28 an Dàmhair 1841). Tha e ainmeil airson an taisgealadh de litium aige.
Beatha
Rugadh e ann an Skaraborgs Län san t-Suain a deas, agus bha e na oileanach ann an Oilthigh Uppsala far an do dh'ionnsaich e lagh agus mèinnear-eòlas. Ann an 1817, nuair a bha e ag obair ann an deuchainn-lann rannsachaidh Jöns Jacob Berzelius, lorg e eileamaid ùr, litium. Taghadh e mar bhall an Acadamaidh Rìoghail Saidheansan na Suaine ann an 1821 agus mhair e ann an oighreachd aige far an do thog e deuchainn-lann ceimigeach gus an do chaochail e ann an 1841. Bha e na mhac-bràthar Karl Kristoffer Arfwedson, neach-gnìomhachais agus stèidheadair Tottie & Arfwedson, às-mhalartair mòr de dh'iarainn agus na sheanair Karl David Arfwedson, neach-gnìomhachais agus sgrìobhadair. Dh'ainmicheadh mèinnear às a' Ghraonlainn, arfvedsonaid, air.
16 an t-Samhain
'S e 16 an t-Samhain an 320mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (321mh ann am bliadhna-leum). Tha 45 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Barpa
thumb|right|250px|Barpa Langais.
Beinn Liath Mhòr Fanaich
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air beanntan Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach.
Meanbh-fhrìde
thumb|Meanbh-fhrìdean 'S e beathach anns a' chlas Insecta anns an fho-fhine Hexapoda anns an fhine Arthropoda a tha ann am meanbh-fhrìde, mar eisimpleir seilleanan, dealain-dhè, seanganan, daolagan, tairbh-nathrach is deargannan.
Fernando Vallejo
Na sgrìobhadair
Tha Vallejo uabhasach ainmeil air feadh na cruinne air sàilleabh nan nobhailean a sgrìobh e, ach tha e air trì leabhraichean làn aistean, dà sgeul-beatha mu bhàrdachd agus gràmair litreachais fhoillseachadh cuideachd. Aig an toiseach tòisichidh rinn e tòrr ann an saoghal nam film ann am Meagsago.
Brìch
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Iapan
right|thumb|300px|Iapan a' cluich an aghaidh [[Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga|Tonga]]
Borg
'S togalach mòr agus làidir de ghàrradh-cloiche o Linn an Iarainn a tha ann am borg no bruch. Canar cuideachd dùn no borgh ris. Chan eil iad ann ach ann an Alba.
Caoilte
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Sgoiltean tro mheadhan na Gàidhlig
Sgìre Obar Dheathain
A rèir làrach-lìn an Ughdarrais, chan eil foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn.
Earra-Ghàidheal agus Bòid
A rèir làrach-lìn an Ughdarrais, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns na sgoiltean a leanas:
Caersws
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sgoiltean tro mheadhan na Gàidhlig
Earra-Ghàidheal agus Bòid
Bun-Sgoil Srath na h-Apainne. Tha aon chlas ann. Às dèidh dhaibh am bun-sgoil fhàghail, ’s urrainn do sgoilearan an cuid Gàidhlig a leasachadh aig:
Leòdhas
Sgoil an Rubha: A rèir làrach-lìn an Ughdarrais, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns an sgoil àraich agus air adhart.
Bun-sgoil Ùig: A rèir làrach-lìn an Ughdarrais, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns an sgoil àraich agus air adhart. (P.S. Chan eil a-nise: chan eil ann a-nise ach sgoil-àraich)
Dùn Dè
A rèir làrach-lìn an Ughdarrais, tha Plana Gàidhlig aca, ach chan eil iad a’ dèanamh iomradh air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Rinn Friu an Ear
Chan eil làrach-lìn an Ughdarrais, a’ dèanamh iomradh air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig sna sgoiltean.
Svante Arrhenius
B' e ceimigear às An t-Suain a bha ann an Svante Arrhenius (Vik 1859–Stockholm 1927). Bha e na oileanach aig Oilthigh Uppsala eadar 1876 agus 1881 nuair a dh'imrich e dhan Oilthigh Stockholm agus chuir e crìoch air a theusais, Recherches sur la conductibilité galvanique des électrolytes ann an 1884, anns an do lorg e gun nuair a sgaoileas salainn ann an uisge, bhriseas iad agus chruthaicheas iad aidheonan. Chaidh e na òraidiche aig Oilthigh Uppsala ann an 1884 agus shiubhal e do Riga, Würzburg, Graz agus do dh'Amsterdam. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Stockholm ann an 1895 agus ceannard an Institiud Nobel airson Ceimigeachd Fhiosaigeach ann an 1905.
Rinn e a chiad òraid riamh mu atharrachadh na gnàth-shìde aig Comann Fiosaigeach na Suaine ann an Stockholm ann an 1895 mun buaidh gualan dà-ogsaid san adhair air teòthachd air an talamh, anns an do dh'àireamhaich e buaidh meudachadh is lùghdachadh gualan dà-ogsaid san adhair air an Artaig is co-chruinne CO2 san adhair aig àm Linn na Deighe. Thug e taic don teòiridh Panspermia, a chaidh a chruthachadh le Anaxagoras is chaidh a leasachadh le Hermann Richter, gun do thàinig beatha à planaidean eile, ann an òraid ann an 1908.
Sgoiltean tro mheadhan na Gàidhlig
A' Ghàidhealtachd
Bun-sgoil Stafainn: A rèir sanas-leabhran na sgoile (briog air “Download Now”), tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns an sgoil àraich agus air adhart tron bhun-sgoil.
Bun-sgoil a’ Phluic: A rèir sanas-leabhran na sgoile (briog air “Download Now”) tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns an sgoil àraich agus air adhart tron bhun-sgoil ann an dà chlas – BS1-3 agus BS5-7.
Bun-sgoil Baile Ùr an t-Slèibh: A rèir làrach-lìn an Ùghdarrais, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn ann an sgoil àraich agus dà chlas sa bhun-sgoil.
Meadhan Lodainn
Chan eil làrach-lìn an Ùghdarrais, a’ dèanamh iomradh air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Buidheann Cùmhnant an Atlantaig a Tuath
Chaidh Cùmhnant a' Chuain Siar a Tuath a shoidhneadh 4 an Giblean 1949 leis a' Bheilg, Canada, Danmhairg, an Fhraing, Innis Tìle, an Eadailt, na Tìrean Ìsle, Nirribhidh, a' Phortagail, an Rìoghachd Aonaichte is na Stàitean Aonaichte is e a' cur banna dleastanais air buill
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buidhnean eadar-nàiseanta
Sgoiltean tro mheadhan na Gàidhlig
Peart agus Ceann Rois
Acadamh Bràghaid Albainn: A rèir làrach-lìn na sgoile, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn anns an sgoil àraich agus ann an aon chlas sa bhun-sgoil.
1130an
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Haifa
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Israel
Glaschu Ceilbhinn (Iomain)
ʼS e sgioba iomaine ann an Glaschu a tha ann an Glaschu Ceilbhinn.
Bigear
'S e baile ann an Siorrachd Lannraig a Deas a tha ann am Bigear neo Biogair (Beurla: Biggar). Tha e suidhichte air bruach Abhainn Chluaidh mu 30 mìltean air falbh bho Dhùn Èideann. Tha Lannraig agus Na Pùballan faisg air Bigear.
Tha timcheall air 2,000 duine a' fuireach an seo.
Carno
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
June Almeida
Saidheans
B' e tùsaire ann am maicreasgopaidh eileagtronach ion-dhìonach, dòigh a chleachd i airson structar bìoras a' ghalair-dheirg a dhearbhadh agus lorg i cuideachd gun robh dà phàirt aig a' bhìoras lionnachaidh-ghrùthain B. Tha i ainmeil cuideachd air sgàth 's gun do lorg i na coròna-bhìorasan. Bha i ag obair còmhla ri David Tyrrell aig Aonad a' Chnatain-bheinge ann an Salisbury nach urrainn dha samplaichean àirichte a mhathachadh anns an deuchainn-lann. Fo mhaicreosgop, chunnaic i mìrean bìorais a bha coltach ri crùin is dh'ainmeachadh i air facal Laideann airson crùin am bìoras coròna-bhìoras.
Neil Bartlett
Bartlett, Neil Bartlett, Neil
Klaipėda
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Liotuàinia Roinn-seòrsa:Bailtean
Hilma af Klint
B' e peantair ainmeil às An t-Suain a bh' ann an Hilma af Klint (Solna, 26 an Dàmhair 1862 - Danderyd, 21 an Dàmhair 1944). B’ e caiptean-mara a bh' ann athair, agus b' e air sgàth sin a rugadh i sa chaisteal a bhuineadh dhan Chabhalach. Chuir af Klint seachad na bliadhnaichean bho 1882 gu ruige 1887 na h-oileanach san Kungliga Akademien för de Fria Konsterna. Stèidhich i buidheann-ealaine nam ban air an robh De Fem (Gàidhlig: na còignear) agus bha ùidh aice air fàidheantas agus ealain eas-chruthach agus bha a cuid obrach na b' adharatiche na Kandinsky fhèin. Cha do phòs i a-riamh.
An Dubh-allt
Tha 4,761 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Andriy Zhdanov
B' e saighdear agus neach-poileataigs Ucràineach/Sobhiatach a ghabhadh ri co-mhaoineas agus stalineachd a bh' ann an Andriy Oleksandrovich Zhdanov (Ucràinis: Жданов Андрій Олександрович, IPA: ɐnˈdrej ɐlʲɪˈksandrəvʲɪtɕ ˈʐdanəf, Mariupol, 26 an Gearran 1896 - Mosgo, 31 an Lùnasdal 1948). Bha Zhdanov an sàs anns a' Phurgaid Mhòir, far deach na milltean a mharbhadh, eadar 1936 agus 1938. B' ann dlùth air Iosif Stalin s' a bha Zhdanov agus bhathar a' smaoineachadh gu robh e na iar-theachdaiche Stalin fhèin, ach chaochail e roimhe. Chaidh a thiodhlacadh ann an rèilig sa Kremlin.
An Rèabhlaid Ameireaganach
Ionnsaigh bho Chanada 's Blàr Saratoga
A dh' aindeoin 's gu robh Philadelpia fo smachd nam Breatannach 's an ruaig air a cuir dhan Chomhdail Mòrtireach, b' e an call aig Saratoga na chomharradh do na Fraingich gun bu bhuanachd daibhsan dhol a-steach an aghaidh Breatainn 's caidreachais leis na h-Aimeireaganaich. Bho sin a-mach, sgap an cogadh air feadh an t-saoghail cho fad air falbh bho Aimeireagaidh sa b' urrainn a bhith. Bha batailean fiù 's anns na h-Innseachan.
Aodoù-an-Arvor
thumb|right|250px|Aodoù-an-Arvor anns an Fhraing 'S e département na Frainge a tha ann an Aodoù-an-Arvor (Fraingis: Côtes-d'Armor). Tha i suidhichte anns a' Bhreatainn Bhig. Tha Sant-Brieg na phrìomh-bhaile.
Baile Riocair
thumb|right|250px|Riccarton ann an 1840, air an làimh chlì an t-àite far an robh Caisteal Riccarton 'S e baile beag ann an Siorrachd Àir an Ear a tha ann an Riccarton. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Irbhinn, tha Cill Mhearnaig air taobh eile na h-aibhne.
Joanna Cherry
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Joanna Cherry BP QC.
Ann an 2019, nuair a dh'fheuch Boris Johnson am Pàrlamaid Westminster a dhùnadh, rinn i dùbhlan laghail còmhla ri Jo Swinson le cuideachd bhon Good Law Project ann an Cùirt an t-Seisein. Bhuannaich iad an cùis seo agus a-rithist anns a' Phrìomh-chùirt. Ghlèidh i ann an 2019 a seat.
Borodianka (Kyivska Oblast)
'S e baile meadhanach faisg air Kyiv agus Irpin anns An Ucràin a th' ann am Borodianka (Ucràinis: Бородянка). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha ri taobh na Aibhne Zdvyzh, san roinn Kyivska Oblast. Tha 12,535 duine a' fuireach ann.
20 an t-Samhain
'S e 20 an t-Samhain an 324mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (325mh ann am bliadhna-leum). Tha 41 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Ward Hill (Iadaigh)
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a deas an eilean Iadaigh. Tha Ward Hill còmhdaichte le mòine agus mar is trice thèid a chleachdadh airson cùl-cinn nan caora. Tha a' bheinn 102m (335 troigh) de dh'àirde agus mar sin 's e sin a' bheinn as àirde air eilean. Air mullach na beinne chithear càrn a tha mu 20m sa deas den leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e HuMP a th' ann.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward Hill (Eday) san 21 an Dùbhlachd 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Gresham, Oregon
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1905.
Lùth ath-nuadhachail
’S e a th’ ann an lùth ath-nuadhachail ach lùth a thig bho thùsan a thèid nuadhachadh rè ùine ghoirid. Mar eisimpleir: solas na grèine, a’ ghaoth, an t-uisge, an seòl-mara, stuadhan, is lùth geothermal. Chleachdar an lùth ath-nuadhachail an àite chonnaidhean àbhaisteach ann an ceithir raointean eadar-dhealaichte mar a leanas: dealan a chruthachadh dhan ghriod, uisge is seòmraichean a bhlàthachadh, connadh nan càraichean,  agus dealan airson sgìrean iomallach aig nach eile ceangal ris a’ ghriod nàiseanta.
Thig mu 16% den lùth a thathas a’ chleachdach air feadh an t-saoghail bhon lùth ath-nuadhachail. Thig 10% den lùth gu lèir bhon bhith-thomad, (a’ mhòr chuid ga chleachdadh airson blàthachadh) is 3.4% bho dealan-uisge. Aig an ìre nàiseanta, tha co-dhiù 30 nàiseanan ann a chleachdas an lùth ath-nuadhachail airson cuibhrean nas àirde na 20% den lùth aca. Creideas gum meudaich a’ mhargaid airson an lùth ath-nuadhachail gu luath rè an dheicheid a tha romhainn. Tha an cumhachd gaoithe a’ meudachadh 30% gach bliadhna.
Thabo Mbeki
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an dàrna Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an Thabo Mvuyelwa Mbeki (IPA: tʰaɓɔ mbɛːkʼi, Mbewuleni, 18 an t-Ògmhios 1942. Bha Mbeki na cheann-suidhe fad naoi bliadhna, dìreach an dèidh Nelson Mandela. Chuir Mbeki seachad iomadach bliadhna thall thairis far an robh e na oileanach san oithigh ann an Sasainn agus far an robh e an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid. Phòs e ri a bhean, Zanele Dlamini, ann am Farnham, ann an 1974. Mar iomadach bhuill dhen iomairt an aghaidh Apartheid, 's e isiXosa an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan AmaZulu agus BaSotho aige cuideachd.
Santo Domingo (Antioquia)
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Col (Leòdhas)
’S e baile ann an Leòdhas a tha ann an Col (no Col Iarach), 9km (6 mìle) mu thuath air Steòrnabhagh.
Poll Beithe
Tha Poll Beithe ann an Lodainn an Iar.
Karlstad
Eachdraidh
haidh am baile a stèidheachadh ann an 1584 leis an Rìgh Karl IX, a thug ainm dha - Baile Theàrlaich. Rinn teine mòr sgrios air a' bhaile ann an 1865. Chaidh an t-aonadh poileataigeach eadar Nirribhidh agus An t-Suain a aig co-labhairt an seo ann an 1905.
An Coileachan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Fitty Hill
Suidheachadh
Tha Fitty Hill suidhichte ann an taobh an iar an eilean Bheastraigh. Tha e 169m (554 troigh) de dh'àirde agus mar sin ' s e sin a' bheinn as motha anns an eilean. Air mullach na beinne chithear leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Caraidh
thumb|250px|Tobhta dhen sheann charaidh ann am Menai Strait anns [[a' Chuimrigh]]
Veliko Tarnovo
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bulgàiria Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Bràid Albainn
Tha an sgìre a' gabhail a-steach a' chuid as motha dhen Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean.
Clach cuid fir
Giùlan chlachan
Ma bhios dithis no barrachd a' giùlan na h-aon chloiche, cleachdar clachan nas truime. 'S ann aig Geamannan Gàidhealach New Hampshire a ghiùlaineadh na clachan a bu truime gu ruige seo, paidhir de chlachan anns an robh 508 punnd (230 kg) a chuideam, beagan na bu lugha na 100 troigh (30 m) a dh'fhaid.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Clach Roinn-seòrsa:Geamannan Gàidhealach
Nercwys
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Couters Hill
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath an eilean Bheastraigh iar air Pierowall. Tha Couters Hill 108m (354 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Fitty Hill a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche deas air Couters Hill.
Beinn Dearg (Ulapul)
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air An Teallach, beanntan Frìth Fanaich, Asaint agus Beinn Uais.
25 an t-Samhain
'S e 25 an t-Samhain an 329mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (330mh ann am bliadhna-leum). Tha 36 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Marinka (Donetska Oblast)
'S e baile beag faisg air Donetsk agus Horlivka anns An Ucràin a th' ann am Marinka (Ucràinis: Мар'їнка). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Osykova, san roinn Donetska Oblast. 9.376 duine a' fuireach ann.
26 an t-Samhain
'S e 26 an t-Samhain an 330mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (331mh ann am bliadhna-leum). Tha 35 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Reul-eòlaiche
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Tòrr Fhèichin
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Borås
‘S e baile agus sgìre-riaghlaidh air an àirde an iar-dheas na Suaine a th’ ann am Borås (IPA: bʊˈroːs). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Viskan, ann an Västra Götalands län, 347km air falbh bho Stockholm agus 58km bho Ghöteborg. Tha 108,488 duine a' fuireach ann, 66,273 sa bhaile fhèin.
Caladar an Iar
'S e baile ann an Lodainn an Iar a tha ann an Caladar an Iar (Beurla: West Calder). Ann an 2001 bha 2,818 duine a' fuireach an seo.
Ísafjörður
Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Loch Mara na Deighe san chànan aca, bho Ís (Deigh) agus fjörður (Loch mara).
Eachdraidh
Thug e ionnsaigh air Isafjord; An sin thachair sgeulachd Thorbjörn agus Hávard.
27 an t-Samhain
'S e 27 an t-Samhain an 331mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (332mh ann am bliadhna-leum). Tha 34 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Solomon Burke
B' e seinneadair Aimeireaganach a bha ann an Solomon Burke (Philadelphia, 21 am Màrt 1940 - Amsterdam, 10 an Dàmhair 2010). Bha 21 duine-cloinne aige.
1400an
Roinn-seòrsa:15mh linn *
Feusag
thumb|Feusag ann an duine
Sileacon
'S e eileamaid cheimigeach a th' ann an sileacon, le àireamh atamach 14 agus comharra Si.
Geòlas agus cleachdadh
Tha sileacon gu math cumanta sa chruinne-cé, agus tha e an dara eileamaid as cumanta ann an rùsg na Talmhainn às dèidh ogsaidean.
28 an t-Samhain
'S e 28 an t-Samhain an 332mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (333mh ann am bliadhna-leum). Tha 33 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
's-Graveland
‘S e clachan sa' choimhearsnachd Wijdemeren, eadar Hilversum agus Amsterdam, ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th' ann an 's-Graveland. Tha e suidhichte faisg air Loch Wijde Blik, 3m os cionn ìre na mara, anns an roinn Òlaind an Tuath (Duitsis: Noord-Holland), 91km air falbh bho Zundert, 56km bho Rotterdam, 59km bho Den Haag agus 16km bho Utrecht. Chaidh 's-Graveland a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1644. Tha 1,250 duine a' fuireach ann. Tha cliù aig an àite seo air feadh na dùthcha leis gu bheil e làn taighean mòra spaideil le gàrraidhean mòra taobh a-staigh nam bailtean air a bheil Buitenplaats. Chaidh 's-Graveland, Loosdrecht agus Nederhorst den Berg a chuir ri chèile ann an 2002 nuair a chruthachadh sgìreachd ùr, Wijdemeren.
1000an
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Buffalo, Eabhraig Nuadh
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
43
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Buga
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Buga. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.1% agus tha 8.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 93.9% dhe na daoine ann an Buga leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 63.5% dhe na dachannan.
Daoine Ainmeil
Manuel Antonio Sanclemente: Ceann-Suidhe na dùthcha eadar 1898 agus 1900.
Bana-phrionnsa Mononoke
'S e film Iapanach le Hayao Miyazaki a tha ann an Bana-phrionnsa Mononoke (Iapanais: もののけ姫 Mononoke-hime, "Bana-phrionnsa nan Taibhse"), chruthaichte le Stiùideo Ghibli. Chaidh am film fhoillseachadh 12 an t-Iuchar 1997.
Gairm
B' e iris ràitheil Ghàidhlig a bha ann an Gairm. Bha e air a fhoillseachadh bhon Foghar 1952 gu Foghar 2002. Stèidhichte le Ruaraidh MacThòmais agus Fionnlagh J MacDhòmhnaill, b' e Ruaraidh MacThòmais an neach-deasachaidh bhon chiad iris chun an iris mu dheireadh.
Nochd iomadh dàn Gàidhlig cudromach ann an Gairm: mar eisimpleir, "Hallaig" le Somhairle MacGill-Eain ann an 1954, bàrdachd le Deòrsa Mac Iain Dheòrsa, Iain Mac a' Ghobhainn, Maoilios Caimbeul, Catrìona NicGumaraid, no Ruaraidh MacThòmais fhèin. A thaobh rosg, dh'fhoillsich Gairm sgeulachdan goirid le Eilidh Watt no Iain Mac a' Ghobhainn.
Na h-Eileanan an Iar (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.
Bealaruisis
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am Bealaruisis (беларуская мова, bielaruskaja mova). 'S e cànan oifigeil na Bealaruis a th' ann, ach tha e cumanta ann an cuid de na roinnean anns an Ruis, anns an Ùcrain agus anns a' Phòlainn cuideachd.
44
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Monadh Fotha
'S e baile ann an Siorrachd Aonghais a tha ann am Monadh Fèithe no Monadh Fotha (Beurla: Monifieth).
Còmhdhail
Tha Stèisean Bhaile Mosaidh agus Stèisean Mhonadh Fotha an seo.
Fuadach nan Gàidheal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Rith
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Rèisean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Sròn an t-Sìthein
Mèinnearachd
Ann an 1790 chaidh strontium a lorg ann an clach às na mèinnean faisg air Sròn an t-Sìthein.
30 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
46
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Ur-dhubhadh
Gaeilge
1. Tha consan casgaidh agus /fˠ, fʲ/ a' dol 'nan consain ghuthach:
Angostura (Antioquia)
Sluagh a' bhaile
Tha 2,096 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 12,519 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Eachdraidh
Ged a rugadh e ann an Santa Rosa de Osos, thogadh am bàrd Porfirio Barba Jacob an seo, o chionns du robh a shean-phàrantan a’ fuireach ann.
Clachain
Llanos de Cuiva
Eliseo Payán
Riaghladair a’ Chauca
Bha Payán an sàs anns a’ chogadh shìobhalta dhe 1860 mar sheanalair, is esan ri taobh a’ Chinn-shuidhe Tomás Cipriano de Mosquera, à Cauca cuideachd, an aghaidh a’ Chinn-shuidhe taghte, an Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez. Aig deireadh a’ chogaidh, dh’ainmich Mosquera e mar Riaghladair a’ Cheàra Bhuga, agus an ceann bliadhna a-mhàin ràinig e Riaghaltas na stàite a bu mhotha agus a bu bheairtiche na dùthcha: Cauca. Chaidh e bho Phopayán, prìomh-bhaile a’ cheàrna, gu Quibdó is esan anns an dreuchd sin 1871 gu ruige 1876.
Nikola Tesla
B' e innleachdair Sèirbeach a bha soirbheachail anns na Stàitean Aonaichte a bha ann an Nikola Tesla.
Eliseo Payán
Riaghladair a’ Chauca
Bha an Seanalair Payán an sàs anns a’ chogadh shìobhalta dhe 1876 gus a' Cheann-Suidhe Aquileo Parra Gómez a dhìon, ach cha do shabaid e ach an dèidh a bhuannaich na Libearalaich aig Blàr Los Chancos, air sgàth gu robh e na phrìosanach na Feachdan Tòraidh. Chuir an Seanalair Julián Trujillo Largacha, ceannard airm a’ Chauca, esan os cionn bhuidhne-chatha; agus shabaid e an aghaidh Feachdan Tòraidh na h-Antioquia agus bhuannaich e aig Blàr Batero. Ann an 1879 chuir e airm air dòigh airson Riaghladair a’ Chauca, air a bheil Garcés, a chur às a’ chathair, agus thug e an t-ùghdarras sìobhalta dha Ezequiel Hurtado, is esan ga thaghadh ceann-Suidhe Stàit A’ Chauca.
Norrbottens län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Norrbottens Län (Suomais: Norrbottenin lääni). Tha i na laighe air na crìochan le Nirribhidh agus Suòmaidh, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Luleå a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1810. Sìnidh Norrbottens Län fad 98,911km² agus tha 249,733 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an tè as lugha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis, Suòmais agus Sami a tha gam bruidhinn an seo. Chan eil ach 14 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Boden nam measg.
49
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1949
Mailèiria
thumb|Plasmodium bergei, as coireach do mhailèiria. 'S e galar as e na fàs-bheartan anns an gnè Plasmodium as coireach dha a tha ann am mailèiria.
Annie Laurie
ANNA BHÒIDHEACH. (Annie Laurie)