cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tairbeart (feart tìre)
thumb|right|250px|Tairbeart ann an [[Tasmania]]
Tungstan
Eachdraidh
Ann an 1781 b' e "tungstan" an t-ainm air calcium tungstat, CaWO4 agus lorg Carl Wilhelm Scheele gum b' urrainn dha searbhag tungstaig a dhèanamh bhuaithe. Ann an 1783 aig an Comainn Baisg Rìoghail rinn José Elhuyar agus Fausto Elhuyar searbhag tungstaig bho wolframait agus gu deireadh rinn iad tungstan fìor-ghlan bhon t- searbhaig seo agus gual-fiodha. Dh'ainmicheadh calcium tungstat "scheelit" air Scheele.
Feàrnan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Da Lat
right|270px|thumb|Da Lat 'S e Đà Lạt prìomh-bhaile a' cheàrn Lâm Đồng ann an Tây Nguyên, Bhiet-Nam. Anns a' bhliadhna 2009 bha 206.105 duine a' fuireach an-seo.
Hispaniola
Tha an dùthaich Haiti ann an iar an eilein, agus tha an dùthaich Poblachd Dhoiminicia anns an ear.
Cliaman
thumb|Obair-shnaidhidh easbaig Dhùn Bhlàthain, is dòcha Cliaman 'S e Cliaman (bàsaich 1258, Beurla Clement) bràthair-bochd Dominicanach agus Easbaig Dhùn Bhlàthain (1233–1258).
Baile Dhunlèibhe (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Entrena
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn
15 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Blàr na h-Eaglaise Brice
Airson an dàrna Blàr na h-Eaglaise Brice (Beurla: Battle of Falkirk Muir), faic Blàr na h-Eaglaise Brice (1746)
Dòtaman
Òrain
Bha grunnan òrain aig Dòtaman. Tha cuid dhiubh air a bhith air an teagasg ann an sgoiltean Gàidhlig. 'S e fear dhe na h-òrain as ainmeile aige Einnsean, Tractair agus Bhan.
Am Pàipear Beag
Tha am pàipear taiceil do dh'iomairt nan tuathanasan-gaoithe air Ghàidhealtachd ach bha e caran leam-leat mu deidhinn an iomairt aig SKAT gus cur às do chìsean Drochaid an Eilein Sgitheanaich. Tha e a' taobhachadh ris a' Phàrtaidh Làbarach, rud nach eil dh'fhaoite na ìoghnadh leis mar as ann le ball den Phàrtaidh a chaidh a stèidheachadh, agus 's e seo a choisinn dha am far-ainm sgaiteach West Highland Free Pravda.
Universidad EAFIT
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Oilthighean
730an
Bha na 730an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 730 is 31 an Dùbhlachd 739.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Manuel Azaña Díaz
Teaghlach
Rugadh e ann an Alcalá de Henares, faisg air Madrid, ann an 1880. ‘S e an treas mac dhe ceathrar a bha aig Esteban Azaña Catarinéu agus María Josefina Díaz-Gallo Muguruza a bh’ ann. A bharrachd air a bhith na Phròbhaist, bha athair Mhanuel cuideachd na nòtaire agus na chlèireach, a sgrìobh leabhar eachdraidheil mu dheidhinn a’ bhaile, Historia de Alcalá de Henares (Eachdraidh Alcalá de Henares), ann an 1882. ‘S e neach-malairt beairteach à Escalada, faisg air Burgos, a bh' ann teaghlach a mhàthar. Dh’eug a phàrantan gu math òg agus thug bràthair-athar buaidh mhòr airsan, gu seachd àraidh taobh sgoilearachd is foghlam. Thug e ceum ann an Lagh bho Oilthigh Zaragoza, ann an 1898 agus fhuair e Dotaireachd ann an Lagh bho Oilthigh Central, ann am Madrid, ann an 1900. Bha e na oileanach san Oilthigh Pharas cuideachd, ann an 1911. Phòs e ri María Dolores Rivas Cherif, piuthar a dheagh charaid Cipriano Rivas Cherif, ann an 1929.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
16 an Lùnastal
Tachartasan
150px|thumb|[[Elvis Presley]]
Liosta nan lochan ann an Ratharsair
Seo liosta de chuid de na lochan ann an Ratharsair.
Beurla
Beurla sa Ghàidhlig agus cànanan eile
Ged is i Sasainn a' Gàidhlig air an dùthaich, agus Sasannach air nithean a bhuineas do Shasainn, thàinig gur i Beurla a ghabhas air a' chànan. Tha Beurla a' buntainn do Bélre san t-seann Ghàidhlig, a' tighinn bho "beul" agus "re". Mar seo, tha i cuideachd a' ciallachadh cainnt, no teanga san fharsaingeachd a bharrachd air a brìgh san latha a th' ann. Tha a' Ghàidhlig, a-rèiste, a' cur dealachadh eadar a' Bheurla Shasannach, mar a labhras ann an Sasainn i, agus Beurla Albannach, Beurla leathann, no mar as fheàrr a dh' aithnichear an-diugh i, Beurla Ghallda air an cuireadh Beurla Ghallda bho chionn goirid air sgrìobhainnean oifigeil na h-Alba. 'S ann a tha cùisean a' tighinn nas toinnte buileach nuair a bheachdaicheas gur i Beurla na Fèinne a chanas ris an t-seann Ghàidhlig a bh' air a bruidhinn measg muinntir na Fèinne san t-seann aimsir.
Coireall còsagail
Tha an coireall còsagail 'na sheòrsa de fuaim co-fhogharach, air chleachdadh ann an roinn nam cànanan air bhruidhinn (mar Ruiseis, Spàinntis, Armenianais, agus Pòlainnis). Tha an t-samhladh 'san Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach a tha riochdachadh fiaclach, còsagail, agus coireallan for-chòsagail, agus tha "r" na shamhadh samhail X-SAMPA. 'S e gu mì-riaghailteach air chantainn ris an ruis luasganach.
Cecilia Payne-Gaposchkin
A beatha òg
Bha i na sgoilear aig St Paul's Girls' School ann an Lunnainn. Chosg a màthair airgead air a' fhoghlam aig a bràthair ach cha do chosg i airson Payne a' dol do dh'oilthigh. Ann an 1919 bhuannaich i sgoilearachd do Colaiste Newnham, Oilthigh Chambridge, far an do leugh i luibh-eòlas, fiosaigs agus ceimigeachd. Thòisich a ùidh ann an reul-eòlas nuair a chaidh i do òraid le Arthur Eddington mu dhèidhinn toisg do Principe agus coimheadachd reultan rè dubhradh na grèine. Dhearbhaich Eddington a' theòirig choitcheann na dàimheachd ris na coimheadachdan seo.
Oviedo
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
Wolfgang Amadeus Mozart
Bliadhnaichean tràth
Nuair a dh’aithnich a athair comas a mhic, sguir e fhèin air ceòl a sgrìobhadh. B’ e Leopold an aon tidsear a bh’ aig Mozart. Theagaisg e ceòl, cànain, agus cuspairean sgoilearach eile dhan chloinn.
Shanghai
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sìona
Guaranaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Clò-bhualadh
Eachdraidh
Mu mheadhan an 11mh linn dh'innlich na Sìonaich dòigh clò-bhualaidh ùr. Bha iad a' cleachdadh ceapan na chuir iad còmhla gus an teacsa a chruithneachadh. An dèidh a' chlò-bhualaidh, roinneadh na ceapan, agus dh'fhaodadh iad a bhith air an cleachdadh airson teacsa eile. Mu mheadhan na 15mh linn, b' e Johannes Gutenberg a' chiad duine a chleachd an dòigh seo ann an Roinn-Eòrpa. Thug Walter Chapman agus Andrew Myller an dòigh gu Alba, far an do stèidhich iad a' chiad clòlann ann an 1507 (aig àm Sheumais IV).
Dathannan
Chan eil an dàrna dòigh a' cleachdadh ach ceithir dathan bunaiteach: gorm, dearg, buidhe agus dubh. (Mar sin, thathar a' canar rithe "CMYK" bho na faclan Bheurla Cyan, Magenta, Yellow is Key). Nuair a thathar gan cur còmhla air a' phàipear (gach dhiubh ann an puingan glè mheanbh), chan fhaic sùil dhaonna mòran puingan anns na ceithir dathan, ach chì i grunnan dathan diofar. Nochd an dòigh seo an toiseach anns an 19mh linn.
Dòigh sam bith a thathar a' cleachdadh, 's e an rud as riatanaiche gum bith an t-inc a' tiormachadh gu fìor sgiobalta. Mura biodh, gheibheadh e air cùl an ath dhuilleige. Uaireannan, thathar solas os-bhiolait ga chleachdadh gus seo a choisinn.
Rhaglan
Iomraidhean
Raglan
Drochaid Aonachain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Iain Latharna Caimbeul
Foghlam
B’ e oileanach Iain Latharna fad a bheatha agus às dèidh ceumnachadh ann an 1929 agus MA fhaighinn ann ann 1933 chaidh e dha na h-Eileanan Siar gus Gàidhlig ionnsachadh gu fileantachd agus gus beul-aithris a chlàradh. Tro bhuaidh làidir Iain Friseil bha e dhen bheachd gun robh cànan acadaimeagach gu tùr eadar-dhealaichte bho chànan làitheil nan Gàidheal, agus gun robh beartas fhacal agus ghnàthasan-cainnt diofraichte aig gach sgìre agus nach robh iadsan rin lorg ann am faclair. Thàinig e gu co-dhùnadh gum feumadh cànan nan Gàidheal a chlàradh los gun chumadh an dà rud, na sgeulachdan agus òrain agus cuideachd beartas a’ chànain shònraichte sin. Bha e an aghaidh eòlas cànanachais a rinneadh aig an àm le eòlaichean Gearmailteach a bha a’ coimhead gu cùramach air gràmar na Gàidhlig, ach a’ coimhead air sgrìobhaidhean a-mhàin. Bha Iain Latharna dhen bheachd gun robh e na bu chudromaiche coimhead air a’ chànan làitheil cho fad ’s a bha e fhathast beò ann am beatha làitheil air a’ Ghàidhealtachd agus anns na h-eileanan, agus bha e ag iarraidh air daoine dualchainnt Gàidhlig ionnsachadh bho dhaoine anns na h-eileanan an àite bho leabhraichean gràmair.
1670an
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Holoman
'S e baile ri taobh an ear Eilean Ratharsair a th' ann an Holoman. Tha eilean beag faisg air. B' àbhaist do aon de na h-eaglaisean ann an Ratharsair a bhith ann, agus tha làrach na h-eaglaise ann fhathast.
Eilean Fada Mòr
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
18 an Lùnastal
'S e 18 an Lùnastal an 230mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (231mh ann am bliadhna-leum). Tha 135 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Baile Chuimein
Giùlan
Tha e na laighe air an B9170.
609
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Montauban
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Eilean a' Bhuic
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Trombon dùrd
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an trombon dùrd (bass trombone) no beus-trom.
Siombabue
Thàinig an t-ainm bhon fhacal "Dzimbadzemabwe" (Cànan Shona). Tha e a’ ciallachadh: Taigh mòr à clachan.
Michael Klevenhaus
Bhuannaich e an Duais Eadar-nàiseanta aig Duaisean Gàidhlig na h-Alba 2013 airson na h-obrach aige gus a' Ghàidhlig a chuir air adhart ann an co-theacsa eadar-nàiseanta.
Trombon
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an trombon.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
19 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Slighe Fhrangach
Tha a’ cheathramh slighe ann, a thòisicheas ann an Arles ann am Provence, ach tha i seo a’ dol thairis na crìche eadar an Fhraing agus an Spàinn ann an àite eile, eadar na bailtean Somport agus Canfranc anns na Beantan Pirineacha. Tha an t-slighe seo a’ leantainn na Slighe Aragonaich, a tha a’ coinneachadh ris a’ phrìomh Shlighe ann am Puente la Reina, deas air Pamplona ann an Navarre, aig astar mu sheachd ceud cilemeatair bho Shantiago de Compostela.
Sgoil Ailtireachd agus deilbh Oslo
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Francis Drake
thumb|right|am Blàr Mòr leis na Spàinntich
1660an
Bha na 1660an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1660 is 31 an Dùbhlachd 1669. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Mariano Ospina Rodríguez
B’ e Mariano Ospina Rodríguez Neach-poileataigs, neach-aithris agus fear-lagha à Coloimbia, a steidhich am Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1857 agus 1861. Rugadh e ann an Guasca, Cundinamarca 18 an Dàmhair 1805 agus chaochail e ann an Santa Marta, Magdalena, 9 am Faoilleach 1885.
Gailium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an gailium le samhla Ga agus àireamh atamach 31. 'S e meatailt bloca-p bog agus brisg a tha ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Neòinean
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Luibhean
Baile an Todhair
Tha am baile suidhichte faisg air Baile Dhubhthaich ann an Ros an Ear. 'S e sin aon de na trì bailtean air oirthir a tuath air Linne Mhoireibh ris an canar Bailtean na Mara agus na laighe eadar Baile a' Chnuic agus Seannduaig, an dà bhaile eile.
840an
Bha na 840an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 840 is 31 an Dùbhlachd 849.
Còdaichean ball-coise
Is iomadh seòrsa ball-coise ann. Se socair ("soccer" neo "association football") am fear as mòr-thaitniche, agus sin air a bheil an t-ainm "ball-coise" mar is àbhaist sa Ghàidhlig. Ach ann an Alba Nuadh, far a bheil Gàidhlig fhathast, is urrainn do "ball-coise" a' ciallachadh Ball-coise Canadianach - gèama a tha coltach ri ball-coise Aimearaganach.
Conwy
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
José Manuel Marroquín
Oideachadh agus Leabhraichean
Bha e ar a bhith an sàs ann an saoghal na sgoilearachd, ann an caochladh dhòigh, dìreach bhon na làithean òga aige. Chuidich e ri mòran phàipear-naidheachd; Sgrìobh e nithean oideachail an leabhar air speiligeadh Spàinntis «Tratado completo de ortografía castellana» (Bogotá, 1858) nam measg. Thuirt an sgoilear ainmeil Spàinnteach Juan Eugenio Hartzenbusch gur e "sàr obair" a bh’ann. A bharrachd air sin, sgrìobh e artaigilean air cleachdaidhean, litreachas, feallsanachd agus eòlas-chànan; rannsachadh beath-eachdraidheil agus eachdraidheil fhèin is tòrr bhàrdachd Shunndach. Tha an obair ris an canar «La Perrilla» (A’ Ghalla Bheag) gu math cliùiteach fhathast. Fhuair e deagh chliù airson an sàr nobhail aige «El Moro» (An t-Arabach), is thathar ag ràdh gur e obair phròiseil, taobh litreachais, gus an latha an-diugh.
Ceann-suidhe na Dùthcha
B’ fheudar dhan riaghaltas aige a ghabhail air feachdan guerrilla anns gach uile oisean na dùthcha, gu seach àraidh air Oirthir a’ Chuain Siar agus ann am Panama, far an d’ fhuair na Reubaltaich taic bho shaighdearan coigreach a ràinig bho Niocaragua, A' Bheiniseala agus Eacuador.
Gaelscéal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn
Caisteal Dhùn Bheagain
Tha an caisteal cuideachd ri fhaighinn air màl airson bhainnsean agus tachartasan eile.
Fiodh Abhainn
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 25 mìltean (41 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Ythan.
1600
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1600 (MDC).
Derek Walcott
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean à Naomh Lùisia Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine à Naomh Lùisea
Addis Ababa
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Bailtean
Uileann
Roinn-seòrsa:Corp
Punnd Sasannach
Roinneadh de Punnd
Is ann bho nach robh 1 Sgillinn Albannach ach an uimhir ri 1 Peighinn Sasunnach, a tha na Gaidheal Albannach a' cleachdadh am facal "sgillinn" an aite "peighinn" ( a bha na h-Èireannaich a' cleachdadh mun deach iad ris an Euro an 2002). Cha cleachdar am facal "peighinn" an Alba an diugh ach far a bheil e na phàirt de ainm aite: Mar eisimpleir "Peighinn a' Chorrain" an Bràighe Throndarnais, far a bheil "peighinn" a' comharraich pìos fearann air a bhiodh (is docha anns na meadhan-aoisean) màl bhliadhnail de Peighinn Albannach.
Tbilisi
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Leifear
‘S e baile beag Chontae Dhún na nGall ann an ceann a tuath na h-Èireann a th’ ann an Leifear. Tha e suidhichte faisg air Abhainn Feabhal, aig 14m os cionn ìre na mara, 21km air falbh bho Dhoire, 103m bho Bheul-Feirste agus 185km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,658 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Tryleg Unedig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Mullardoch
A rèir suirbhidh a rinneadh ann an 1903 bha an loch mu 4 mìle (6 km) a dh'fhad agus bha an leud aige leth-mhìle (800 m) aig an àite as leathainne. Chaidh dama a thogail ann an 1951 aig ceann an ear. Bha lochan eile air an robh na h-ainmean Loch Lungard, Loch Frith an Acha' agus Lochan na Cloiche suidhichte aig ceann an iar Loch Mullardoch. Bhon àm nuair a chaidh an dama a thogail tha iad nam pàirt den loch tasgaidh gu lèir. An-diugh tha Loch Mullardoch mu 10 mìle (16 km) a dh'fhad. Tha uisge Loch Mullardoch a' sruthadh tro thunail do Loch Beinn a' Mheadhoin airson dealain-uisge a chruthachadh.
Càrn nan Sgeir
Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.
Gealan beinne
Uighean
An Cèitean – An t-Og-mhìos ; 4 - 6 ; Gorm is breac ruadh. thumbnail|left|Ugh
Dachaighean
Bidh e cuideachd a' tadhal air:
Ceimigearan ainmeil
Y
*
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
Sgeul-beatha
A rèir beul-aithris 's ann bho athair a fhuair Alasdair a chuid oideachaidh anns a' chiad dol a-mach agus chaidh e an uair sin gu Oilthigh Ghlaschu, ged nach eil seo ga dhearbhadh ann am pàipearan an Oilthigh. Tha beul-aithris cuideachd a' cumail a-mach nach tug e a-mach ceum aig deireadh an latha ach gun do dh'fhàg e an oilthigh a phòsadh Sìne Dhòmhnallach à Gleann Eite. Rugadh a mhac, Raghnall Dubh, ann an 1728. Nuair a nochdas e a-rithist ann an clàran sgrìobhte, ann an 1729, 's ann mar neach-oideachaidh agus ceistear aig an SSPCK (Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge) a tha e ag obair, ann an Eilean Fhìonain, faisg air far a bheil an Gearastan an-diugh.
1602
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
New Delhi
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Uinneag
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Seumas Uallas
Beatha
Rugadh e 25 an Lùnastal 1954 ann an Inbhir Anainn. Dh'ionnsaich e eaconomachd agus lagh aig Oilthigh Chambridge agus lagh aig Oilthigh Dhùn Èideann. Chaidh e na neach-tagraidh ann an 1979.
Eaglais
Chaidh a thaghadh mar mhodaratair Eaglais na h-Alba ann an Dàmhair 2020 is thèid a chur san dreuchd anns a' Chèitein 2021.
22 an Lùnastal
'S e 22 an Lùnastal an 234mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (235mh ann am bliadhna-leum). Tha 131 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Bàncho
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Bàncho. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann.
Iomadachadh
Neoni agus na h-àireamhan àicheil
ach dè as ciall do -1 × 5? Faodaidh sinn am feart co-iomlaideach a chleachdadh, ma tha sinn cinnteach gu bheil iomadachadh co-iomlaideach le àireamhan àicheil, ach bhiodh e nas fheàrr a dh' fhuasgladh le taic Lagh an Sgaoilidh mar a leanas:
Tom nam Fitheach
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Tom nam Fitheach san 19 an Giblean 2014.
Iomadachadh
Cumhachdan
Far a bheil àireamh air iomadachadh le fhèin thathar ag ràdh gu bheil an àireamh togte ri cumhachd. 'S e uiread an iomadachaidh a th' anns a' chumhachd agus tha seo air a sgrìobhadh mar fhor-sgriobta air an àireimh. Mar eisimpleir:
Tha seo fìor an ann àicheil m no n no nach ann.
Àireamhan co-fhillte
Tha e furasta dhearbhadh gur ann co-thiomsach co-iomlaideach a tha iomadachadh àireamhan co-fhillte. Agus gu bheil e sgaoileach thar cur-ris. Tha e nas fhasa àireamhan co-fhillte iomadachadh far a bheil iad nan riochd pòlarach.
Duais Nobel
thumb|[[Alfred Nobel (1833-1896), a chuir an Duais Nobel air bonn]] Is e duaisean airson saidheans agus sith a tha anns na duaisean Nobel. Thug Alfred Nobel, saothraiche nan buill-arm à Nirribhidh, airgead ann a thiomnaidh airson na duaisean a stèidheachadh, seachas duais ann an eacaonomachd, dè chuir am Banca na Suain air bonn.
Arthur Conan Doyle
'S e sgrìobhadair Albannach a bha ann an Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (22 Cèitean 1859, Dùn Èideann–7 Iuchar 1930, Crowborough, East Sussex), ainmeil air sgàth a sgeulachdan mu dhèidhinn Sherlock Holmes.
Prionnsalachd Waldeck-Prymont
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
450an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Meagsago Nuadh
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am  Meagsago Nuadh (Beurla: New Mexico, Spàinntis: Nuevo México). Tha i suidhichte san àirde a deas na dùthcha. Tha 2,059,179 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Santa Fe na prìomh-bhaile ach 's e Albuquerque am baile as motha a tha ann am Meagsago Nuadh. Tha e air a bhith na stàit bho 6 am Faoilleach 1912.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte‎ Roinn-seòrsa:Meagsago Nuadh
Clàirneid
thumb|60px|right|Clàirneid B♭ (dòigh Boeihm) Tha a' chlàirneid a' buntainn dha na cuislean-ciùil. 'S e an seòrsa as cumanta clàirneid soprano, ach tha grunnan sheòrsachan eile ann. Thathar ga cleachdadh mar is trice ann an ceòl clasaigeach, jazz agus ceòl traidiseanta aig feadhainn de nàiseanan Eòrpach. Dh'fhàs i anns a' Bharoc bho chusail-bhinn (no "recorder" sa Bheurla), ach tha meuran iarann a bharrachd air tollan oirre, agus tha e a' gairm le crith de ribheid.
Fara, Arcaibh
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann am Fara (Lochlannais/Nornais: Færey ). Chan eil duine sam bith a' fuireach ann o chionn na 1960an.
Houston, Texas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Texas
Tyndyrn
Tha am baile Tyndyrn ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 26.0 mi (41.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 110.3 mi (177.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 821 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 73 (8.9%); rugadh 36% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Roseau
'S e prìomh-bhaile Doiminicia a tha ann an Roseau (Cànan Creole: Wozeau). Tha am baile suidhichte san àird an-iar dhen eilean aig a’ Mhuir Cairibianach. Tha an abhainn Roseau a' ruith troimhe. Chaidh Roseau a thogail anns an aon àite far an robh an seann bhaile Sairi, an tuineachadh a bu shine san eilean air fad.
San Marino (baile)
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean
Dùn Èideann a Tuath agus Lìte (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Duiseal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Teàrlach MacMhathain
'S e seinneadair a bh' ann an Teàrlach MacMhathain (”Teàrlach a’ Phosta”), a rugadh agus a thogadh anns A' Bhràighe, anns an Eilean Sgitheanach. Mar a bha athair, bha Teàrlach na phosta an siud airson greis, ach às dèidh sin chaidh e gu muir. Rinn e iomadh òran èibhinn, spòrsail, agus chòrd a sheinn gu mòr ri daoine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Fliùiteag
'S e inneal-ciùil analach a tha san 'fhliùiteag (Piccolo).
Duluth, Minnesota
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1857.
650an
Bha na 650an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 650 is 31 an Dùbhlachd 659.
Aodh Mór Ó Néill
Beatha
‘S e gu bhith neart agus cumhachd a lorg a bh’ ann an dòigh-obrach aig Ó Néill fad a bheatha, is e ag atharrachadh bho bhuidheann gu buidheann eile mar a thogradh e: a’ gabhail ri ceannsal nan Sasannach an dàrna latha, is a’ dol an aghaidh an Riaghaltais ann am Baile Átha Cliath ann an co-bhann Uachdaran beaga an latha eile. Leanadh e cleachdaidhean na linne siud is bheireadh e brìbean do dh’oifigearan ann an Èirinn is do na daoine aig lùchairt na bànrighinn ann an Lunnainn. Ged an tugadh an Riaghaltas ann am Baile Átha Cliath taic làidir dha, fad na ciad bliadhnachan aige ann an Cúige Uladh co-dhiù, tha e coltach nach robh esan cho cinnteach gum biodh e na b' fheàrr dha mar cheann-feadhna a’ chinnidh gu bhith còmhla ri na Sasannaich neo a bhith a’ dol an aghaidh an iomairt a thoisich iad ann an 1585, gus gèill a thoirt air Cúige Uladh air fad.
Thimphu
'S e prìomh-bhaile Bhutàin a tha ann an Thimphu (Cànan Tibetianach: ཐིམ་ཕུག།) agus cuideachd 's e ainm a’ ghleann a tha timcheall air a’ bhaile. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Wang Chhu. 'S e am baile as motha den dùthaich a thaobh àireamh-shluaigh. Chaidh a’ mhanachain Tashichoedzong air a togail anns an 17mh linn. Bho 1952 tha an riaghaltas Bhùtain suidhichte an seo. Tha an Teampall Dechenphu, a’ mhanachainn Tango, a’ mhanachainn Cheri agus an lùchairt Dechenchoeling san àird a tuath a’ bhaile. Tha an rìgh a’ fuireach anns an Lùchairt Dechenchoeling. Tha ìomhaigh Buddha, an Buddha Dordenma statue air a togail air a' bheinn Kuensel Phodrang. Bidh i deiseil anns a’ bhliadhna 2008, ‘s e sin an ìomhaigh Bhudda as motha air feadh an t-Saoghail.
Aodh Mór Ó Néill
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Aodh Mór Ó Néill
23 an Lùnastal
'S e 23 an Lùnastal an 235mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (236mh ann am bliadhna-leum). Tha 130 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Isaac Newton
'Se neach-feallsanachd nàdar agus matamataigear a bh’ anns an ridire Isaac Newton (4 am Faoilleach, 1643–31 am Màrt, 1727.) Tha e gu math ainmeil airson an obair aige air laghan co-cheangailte ri eòlas-fradhairc, tarraing na talmhainn agus calculas.
Poileataigs
Chaidh a thaghadh a riochdaich Oilthigh Chambridge ann am Pàrlamaid ann an 1689 an dèidh don Ar-a-mach Glòrmhor is a-rithist ann an 1701. Chaidh e na Mhaighstear an Taigh-cùinnidh Rìoghail ann an 1699 is na cheann-suidhe a' Chomainn Rìoghail ann an 1703.
24 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Y Fenni
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Salinas, Calafòrnia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Carolina a Tuath
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Carolina a Tuath
750an
Bha na 750an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 750 is 31 an Dùbhlachd 759.
Duais Nobel ann an Litreachas
Iomraidhean
*
Vizcaya (provincia)
Roinn-seòrsa:Dùthaich_nam_Basgach Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn
950an
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
25 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Beus-ghiotàr
'S e inneal-ciùil a tha ann an beus-ghiotàr, neo ghiotàr beus (Beurla: bass guitar). S' e seòrsa de ghiotàr a th' ann. Mar as àbhaist tha ceithir teud aig a' bheus-ghiotàr an àite sia.
Hywel Dda
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Rìghrean na Cuimrigh
Powfoot
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
José María Melo
Cogadh Sìobhalta 1854
Chaidh aige air a bhith ga chumail anns an dreuchd aige eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854 tro eadar-theachd an Airm. Cha b’ fhada gun do nochd arm neo arm gus a chur às dhan sglamhair. Chuir Tomás Cipriano de Mosquera air dòigh agus mhaoinich e Arm an Tuatha a chaidh sìos bho Barranquilla is esan fhèin os a chionn. Stiùir José Hilario López Arm an Deas a chaidh bhon A’ Chauca agus Huila, agus bha Joaquín París os cionn Rèisimeid na Alto Magdalena, le saighdearan à Antioquia a chaidh thar na h-Aibhne Mhagdalena aig Honda. Chruinnich na trì airm air na faichean àrda mu thimcheall Bhogotá, far an do chuireadh an t-seann cheann-suidhe Pedro Alcántara Herrán os cionn co-bhonn na feachdan. Chuir iad dh’ionnsaigh air a’ phrìomh-bhaile bho thrì taobhan, is Melo ga dhìon le dìreach seach mìle saighdearan gu math cleachdte ris a’ chogadh à Cundinamarca agus saor-thoilich na luchd-chiùird. Rinn Mosquera ionnsaigh bho thuath is, leis an t-Seanalair Tomas Herrara à Panama a’ stiùireadh a’ ghnothaich, ghabh iad am baile tharais sràid air shràid, bho San Diego gu ruige Ceàrnag San Francisco far an robh Melo is a chuid oifigearan. Rinn López ionnsaigh bho dheas agus Paris bhon iar tro San Victorino. Ghabh Herrán thairis na àirdean anns an sgìre “Egipto”. Thàinig na trì feachdan sin ri chèile ann am Plaza Mayor agus mar sin chuir iad Riaghaltas Sìobhalta air dòigh a-rithist.
Hassium
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Sìleas na Ceapaich
Òrain
Bha creideamh làidir Caitligeach aice agus tha seo ga nochdadh anns na laoidhean aice, nam measg:
Alfred Russel Wallace
Nuair a bha Wallace òg fhathast, rinn e turas rannsachaidh ann an Amazon airson sampaill a thrusadh. As dèidh sin, rinn e turas na bu ainmeile anns na h-eileanan a tha latha an diugh nam pàirt de na Innd-Innse. 'S ann anns a 'Malay Archipelago' a bha Wallace a leasachadh na smuaintean aige mu dheidhinn riarachadh beòthaichean air an t-saoghal. Sin an adhbhar carson a tha Wallace air a chuimhneachadh mar Athair a' Bhith-cruinn-eòlais.
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Mean-fhàs
Besti flokkurinn
B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bha a' gabhail ri poilitigs na làimhe chlì 's a bh' ann am Besti flokkurinn (Gàidhlig: Am Pàrtaidh as Fhèarr). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík air 16 an Dàmhair 2009 leis an actair agus cleasaire Jón Gnarr, mar aoir an dèidh staing an eaconomaidh ann an 2008. 'S e pàrtaidh a bha gu làidir airson an Aonaidh Eòrpaich. Thàinig Besti flokkurinn gu crìoch ann an 2012 nuair a dh'aontaich iad le Guðmundur Steingrímsson, a dh' fhàg Framsóknarflokkurinn agus Róbert Marshall, a dh'fhàg Samfylkingin. Bha am pàrtaidh ùr, air a bheil Björt framtíð, gu math soirbheachail anns na taghaidhean coitcheann nàiseanta ann an 2013 agus 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Anna Mhàrtainn
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
360an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Beinn Tarsuinn
'S e Clach-ghainmhich Thoirbheartanach a tha a' dèanamh na beinne seo agus chithear na breathan ruadha gu soilleir air a' mhullach. A bharrachd air sin tha àrd-chlàr de 200m de dh'fhaid anns an iar-thuath den mhullach.
Màiri Mhòr nan Òran
Chaochail Màiri ann am Port Rìgh ach tha i air a h-adhlacadh ri taobh a cèile ann an Inbhir Nis.
Sgioba nàiseanta rugbaidh Chanada
Roinn-seòrsa:Rugbaidh Roinn-seòrsa:Canada
1610
MDCX
Copernicium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an copernicium le samhla Cn agus àireamh atamach 112.
Sruth
Tha dà chiall aig sruth:
Taigh-feachd an Ruadhainn
thumb|Taigh-feachd an Ruadhainn
560an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
Clabha-chòrd
'S e inneal-ciùil teuda a tha ann an clabha-chòrd.
Cruit-chòrda
'S e inneal-ciùil (teudach) a tha ann an cruit-chòrda (Harpsichord). Chan eil e air cluich gu tric san latha an diugh, ach b' àbhaist dhaibh a bhith glè chumanta mus do thàinig am piàna. Tha an cruth air caran mar piàna, ach tha an inneal fhèin glè eadar-dhealaichte. Ann am piàna, buailidh òrdan nan teud, ach san cruit-chòrda, bidh na teud na tarraing.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Seonag NicLeòid
'S e seinneadair a bh' ann an Seonag NicLeòid (1920-2004). Rugadh agus thogadh Seonag ann an Còrnal, Ròdhag, anns an Eilean Sgitheanach, ann an teaghlach far an robh ceòl daonnan ann: bha a h-athair, Calum Caimbeul, na phìobaire, agus a rèir choltais bha guth brèagha aig a màthair. Fhuair i foghlam ann am Bun-sgoil Bhatain agus anns an Àrd-sgoil Phort Rìgh. An dèidh sin, rinn i a trèanadh anns an Ospadal Rìoghail Dhùn Èideann mar bhanaltram. Fhuair i obair mar bhanaltram ann an Glaschu, ach bha i fhathast a’ seinn, còmhla ri Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu ’s leatha fhèin, agus choisinn i am Bonn Òir ann an 1957.
José Vicente Concha
Tosgair anns na Stàitean Aonaichte
Leig Concha a dreuchd air an 28mh latha dhen Shamhain sa bhliadhna sin fhèin.
Gairsay
thumb|Gairsay
Glims Holm
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Glims Holm neo Glimps Holm (Lochlannais/Nornais: Glums Holm). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Sòisealachd Libeirtèireach
'S e seòrsa sòisealachd air a stèidheachadh gu ìre mhòr air teòiridhean Mikhail Bakunin 's th' ann an Sòisealachd Libeirtèireach air neo Sòisealachd Ain-Riaghailteach. Tha sòisealachd libeirtèireach a' toirt gu bàrr feallsanachd phoilitigeach a tha ag amas air comann a stèidheachadh saor bho rangachd phoilitigeach, shòisealta agus eaconamach sam bith. 'S e th' ann comann-sòisealta far am biodh institiud co-èiginneach, brùideil, ùghdarrasach no fòirneartach air a thoirmeasg, agus anns a bheil làn chothroman aig a h-uile duine an-asgaidh agus co-ionann ris a h-uile goireas fiosrachaidh agus cinneasachaidh - no comann-sòisealta anns am biodh na h-institiudan sin air an lughdachadh gu ìre. Thuirt Dwight NicDhòmhnaill gu robh sòisealachd Libeirtèireach na "chomann gun chlas agus gun stàit, anns a bheil cinneasachadh co-obrachail, agus far nach bi neach fa leth a' cleachdadh smachd phoilitigeach no eaconamach thairis air fear eile", comann a bhiodh "air a bhreithneachadh aon de na cothroman a bheir e don neach fa leth na tàlantan agus a phearsantachd a leasachadh. Bhiodh an co-ionannachd agus an saorsa seo air a choileanadh sa mhòr-chuid tro bhith a' cur às do na h-institiudan ùghdarrais air an dàrna làimh, agus tro sheilbh prìobhaideach air an làimh eile, gus am bi smachd dhìreach air na dòighean toraidh air an cumail leis an clas obrach. Tha sòisealachd libeirtèireach a' tagradh ann a bhith ag aithneachadh, a' càineadh agus a' cur às do gach ùghdarras, air a mheas mar dhìolain anns gach taobh de bheatha shòisealta. Mar sin tha sòisealaich libertaraich den bheachd gu bheil “cleachdadh cumhachd ann an cruth institiùideach sam bith, biodh e eaconamach, poilitigeach, cràbhach no feise - a' dèanamh uiread de dh' fhòirneart dhaibhsan a tha ga chleachdadh agus dhaibhsan a tha ga fulang”
Seannduaig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1611
MDCXI
27 an Lùnastal
'S e 27 an Lùnastal an 239mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (240mh ann am bliadhna-leum). Tha 126 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Graemsay
thumb|Taigh-solais ann an Graemsay
Alasdair Caimbeul
Obair sgrìobhaidh
Bhuannaich e Duais Gasaet Steòrnabhaigh air dealbh-chluich ùr ann an 2009 aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail, agus Duais Dhòmhnaill Mheek ann an 2015 airson an nobhail aige, Ro Fhada san t-Suidheachadh Seo.
Lech Kaczyński
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Holm of Grimbister
thumb|Holm of Grimbister agus [[Finstown]]
Volynska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Volynska Oblast
Flerovium
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean
El Santuario
Freumhan an Ainm
Mar a b' àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. 'S e ainm Spàinntis a th'ann El Santuario. Tha e a' ciallachadh A' Chomraich neo An Tèarmann, bhon fhacal Laideann Sanctuarium. Thathar ag ràdh gu robh àite coisrigte dha na Tùsanaich an seo mus do ràinig na Spàinntich. Chaidh seapail a thogail na àite.
Wilhelm Conrad Röntgen
Urraman
Bhuannaich e a' chiad Dhuais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1901 is thug e an airgead don Oilthigh Mhünchen. Chaidh an eileamaid roentgenium ainmicheadh air.
Anne Frank
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Bombay Bicycle Club
Clàran
Roinn-seòrsa:Ceòl
1613
MDCXIII
Gruag bhàn
Sgaoileadh am measg daonnachd
Tha beachdail ri ìre-eigin an dealachadh eadar gruag bhàn agus dhonn. Ghabh an sònrachadh de Carleton Coon de 'bàineachd' a-staigh "gruag le raon ann an dath bho buidhe-dhonn ri bàn-liath no òrail". Rinn meas air gruag bhàn ann an sluaghan Eòrpach Dùthchasach a rannsachadh nan rannsachaidhean corp-meadrach anns na roinn leantail (mur eil air ràdh, gabhaidh a-staigh 'buidhe-dhonn' ri dath na gruaige bàine na h-àireamhan seo -- tha daonnan cuid nas lugha daoine bàna fìora):
Overland Park, Kansas
Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Kansas a tha ann an Overland Park. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 176,185 duine a’ fuireach an seo.
Juan José Nieto Gil
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
An Rìbhinn (planaid)
B' e Bhèineas neo Rìbhinn an darna planaid. Is i an rud as dearrsach san speur againne as deidh, an Grian agus an Gealach, agus tha far-ainm aice - "a' Mhadainneag". 'S e Bhèineas am planaid as fhaisge dhuinn. Chan eil saideal aice.
VietJet Air
Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Cil-y-cwm
Tha am baile Cil-y-cwm ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 47.7 mi (76.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 162.1 mi (260.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 473 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 223 (47.1%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Ùr-sgeul
Eachdraidh
Ann an 2008, chaidh sùil a thoirt air Ùr-Sgeul tro phrògram-telebhisein fon sreath Ealtainn air BBC 2.
Umachan
thumb|Aon de na tobhtaichean ann an Umachan 'S e làrach baile ann an ceann a tuath Ratharsair a th' ann an Umachan. A rèir choltais, chaidh Umachan agus bailtean eile ann an ceann a tuath Ratharsair (An Torran, An Caol, Sgòrr, An Doire Dubh) a thogail ann an 18mh linn, oir bha àireamh an t-sluaigh ann an Ratharsair a' dol suas agus cha robh fearann gu leòr ann an ceann a deas airson a h-uile teaghlach. Às dèidh nam fuadaichean ann an 19mh linn, bha a' mhòr-chuid den gnàth-mhuinntir a' fuireach ann an cean a tuath, oir bha ceann a deas Ratharsair fo chaoraich.
Cáceres (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Cáceres (IPA: kaθeɾes, Estremeñu: Caçris). Tha e na laighe ann an Extremadura, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Cáceres a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Andalusia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Cáceres fad 19,868km² agus tha 415,446 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an dàrna roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 34mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Ávila, Badajoz, Ciudad Real, Salamanca, Toledo agus A' Phortagail. 'S e Fala agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Tulaigh Óg
'S e baile beag agus baile fearainn air iomall na Coirre Críochaí ann an Contae Thír Eoghain, Èirinn a Tuath a th'ann an Tulaigh Óg. Tha e suidhichte 51km air falbh bho Bheul Feirste, 58km bho Doire agus 144km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na Phoblachd na h-Èireann. Chaidh Aodh Mór Ó Néill agus Aodh Rua Ó Dónaill gan crùnadh an seo, aig Leac an Rí, dìreach ri taobh a' bhaile.
Ivan Gašparovič
B' e ceann-suidhe na Slòbhaic a tha ann an  Ivan Gašparovič. Rugadh e san 27mh latha den Mhàirt 1941 ann am Poltár. Bha e air a thaghadh anns a' bhliadhna 2004 agus a-rithist ann an 2009. Chaidh an t-Slòbhac san raon Euro nuair a bha e na cheann-suidhe. Tha e na bhall den phàrtaidh: Hnutie za demokraciu ('Gluasad airson deamocratachd'). Lean Andrej Kiska e mar cheann-suidhe ann an 2014.
Fartairchill
thumb|Fartairchill 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Fartairchill (Beurla: Fortingall). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 35′ 52.4″ Tuath agus  4° 3′ 19.48″  Iar.
Tha e ainmeil airson an iubhar aosta aige. Cuideachd, ann an gàrradh na h-eaglaise, tha mòran seann uaighean. Tha faoinsgeul ann ag ràdh gun do rugadh Pontius Pilat an seo, airson gu robh campa daingnichte Ròmanach seo nuair a bha na Ròmanaich a' dol mun cuairt Alba.
Am Bliogh
Tha moran de fadagan aige.
thumb|right|Am Bliogh o [[Voyager 1]]
Darach
’S iad an darach-gasagach (Quercus robur) agus an darach-neo-ghasagach (Quercus petraea) as cumanta ann an Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craobhan
Puri, Angola
Tùsan
Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Angola
Àrd-diùcachd Hesse
B’ e dùthaich neo-eisimeileach ann am meadhan na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1918 a bh’ anns an Àrd-diùcachd Hesse (Gearmailtis: Großherzogtum Hessen). B’ e Darmstadt a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach uasal Lorraine-Brabant a bha os a cionn. Chaidh an Àrd-diùcachd a chruthachadh ann an 1806, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuireadh ri chèile sreath dhe stàitean beaga. Bha Hesse na ball a' Cho-chaidreachais bho 1806, a' cur 4,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. Chaidh a leasachadh nuair sgaradh Prionnsalachd Isenburg eadar Hesse agus Hesse-Kassel. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Hesse agus leig an t-àrd-dhiùc Ernst Ludwig dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite. Bha fearann na h-Àrd-diùcachd air a roinn ann an dà leth, le Frankfurt (na bhaile saor gu ruige 1806) ann am meadhan. Tha am pàirt na b' fhaide gu tuath am broinn Hessen agus am pàirt na b' fhaide gu deas ann an Rheinland-Pfalz an-diugh.
570an
Bha na 570an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 570 is 31 an Dùbhlachd 579.
Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Tha Acadamh Rìoghail na Suaine a' lean an tiomnadh Alfred Nobel is a' thoirt an Duais Nobel ann an Ceimigeachd gach bliadhna do neach an do chruthaich sàr-obair ann an ceimigeachd. Bha ceimigeachd gu sònraichte cudromach do Nobel air sgàth 's gun do chleachd e i airson innleachdan.
An Tuil (fionn-sgeul)
Roinn-seòrsa:Creideamh
Stèisean Deis
250px|thumb|right|Stèisean ann an [[Deis faisg air Obar Dheathain.]] 'S e Stèisean Deis (Beurla: Dyce railway station) an stèisean-rèile ann an Deis. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis. Stadaidh trèanaichean bho Obar Dheathain, Glaschu agus Dùn Èideann an seo corra-uair.
Gleann Sìdh
thumb| Gleann Sìdh 'S gleann ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Gleann Sìdh (Beurla: Glenshee). Tha am baile beag Spideal Ghlinn Sìdh ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 48′ 0″ Tuath agus  3° 26′ 0″ Iar.
Pàislig
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann am Pàislig sa bhliadhna 2013.
Lamb Holm
thumb|Caibeal Eadailteach
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
Eachdraidh
'S e Slighe na Gàidhealtachd an Iar a' chiad chas-ceum astar oifigeil ann an Alba. Chaidh aontachadh leasachadh air an t-slighe a dhèanamh ann an 1974 agus chuireadh crìoch air an obair air 6 an Dàmhair 1980.
An t-Slighe
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann-Ghaidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann-Ghaidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann-Ghaidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu, ach ruigear àrainneachd dhùthchail gu luath, a' dol seachad air Loch Laomainn, tron Chrìon Làraich agus Taigh an Droma, tro Raineach agus mu dheireadh thall thairis air na beanntan gu Ceann Loch Lìobhann agus An Gearasdan. Air an rathad chithear seann rathaidean na dùthcha, seann rathad iarainn, Pàirc Choille Ban-righ Ealasaid Conic Hill. Nuair a ruigear Gleann Nibheis, bidh mòran daoine fhathast a' streap Beinn Nibheis, a' bheinn as àirde ann am Breatainn.
Ceum 1: Muileann-Ghaidh gu Druiminn
Tha am pìos seo mu 19km de dh'fhaid.
Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Chatha
Thathar a' fàgail Druiminn agus thèidear a-staigh Coille Garadh Bàn agus an uair sin mullach Conic Hill, a' chiad mullach air an t-slighe agus àite inntinneach, 358m de dh'àirde. Air latha brèagha chithear an t-Eilean Arain bho seo. Tha an t-slighe a' dol sìos agus tro choille, agus 's e an ath chlachan a ruigear Baile Mo Thatha air bruach an ear Loch Laomainn.
Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar
Aig an àm sin bha an ceum gu math eadar-dhealaichte bho a chruth an-diugh. Bha e 10 mìle nas giorra agus bha 10-12 mìltean dheth aier rathad cruaidh agus 2000 slat nas lugha de streap. Tha sin a' ciallachadh gun robh e na b' fhasa aig an àm na tha e an-diugh.
Ann an 2009 ràinig 122 an Gearasdan. Tha 514 air an t-slighe air fad a ruith gu h-oifigeil, agus rinn Jim Drummond e 14 tursan.
Carn Tóchair
'S e iomairt a th' ann an Carn Tóchair gus Gàidhlig na h-Èireann ath-stèidheachadh mar chànan na coimhearsnachd mun chuairt air Machaire Rátha (Maghera) ann an Contae Dhoire ann an Èirinn-a-Tuath. Cha robh Machaire Rátha na Gaidhealtachd oifigeil a-riamh agus is coltach gun do bhàsaich na fileantaich mu dheireadh anns an sgìre mu mheadhan na ficheadamh linne. Chuir an luchd-iomairt air Comataidh-leasachaidh Charn Tóchair an t-amas romhpa gun toireadh iad Gàidhlig na h-Èireann air ais mar chànan na coimhearsnachd taobh a-staigh dà ghinealach.
Clachan Eòin
Eachdraidh
B' ann ann an teis-meadhan Ar-a-mach Pentland ann an 1666 a bha Clachan Eòin agus Na Cùmhnantaich a' seasamh an aghaidh an Riaghalais. Thog William McCandlish eaglais an seo ann an 1831.
Caisteal Dhùn Robain
Iomraidhean
Dùn Robain Roinn-seòrsa:Cataibh
Seinneadair
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Ceòl
Biadh Seapanach
Dòigh-ithe nan Seapanach
Tha trì tràth san latha am bitheantas agus 's e biadh-feasgair an tràth as motha mar as trice. Bhon a tha an dùthaich a' soirbheachadh cho mòr, tha caochladh seòrsachan bìdh ri fhaighinn agus fiù 's anns an dachaigh fhèin, thathar a' cheart cho buailteach biadh Sìneach no à Dùthchannan an Iar fhaicinn air a' bhòrd ri biadh na Seapaine fhèin.
1619
MDCXIX
Cydweli
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Seulra
Bha caochladh ainmean aig na Gaidheal nach do bhuin ri Clann nan Ceàrd air an Seulra, na measg "Laidionn nan Ceàrd", "Beurlagar" agus "Gàidhlig nan Ceàrd".
Llysfaen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Roinn (matamataig)
Comharrachadh
Airson na roinnidh a sgrìobhadh san aon loidhne, mar eisimpleir anns a' chlò, tha an duais-roinn air a dealachadh bhon roinniche le sgoradh ( / ) mar seo:
Roinneadh àireamhan slàn
Mar a tha iomadachadh na ath-chur-ris na h-iomarann, 's e ath-thoirt air falbh an roinniche bhon duais-roinn a th' ann an roinnidh. Mas e àireamhan slàn a th' anns an duais-roinn agus an roinniche, bithidh an dà shuidheachadh ann:
Sagsainn
Na bailtean mòra
'S e Leipzig am baile as motha ann an Sagsainn. Tha e anns an iar-thuath Sagsainn. 'S e "Leipziger Messe" (Fhèill Leipzig) aon dhe na h-àiteachan-fèille as aosta air feadh an t-saoghail. Chaidh na togalaichean ath-nuadhachadh ann an 1996. An-diugh tha Leipzig cliùiteach m. e. airson an "Leipziger Buchmesse", (fèill leabhraichean Leipzig). Tha Radio MDR an seo cuideachd.
Aibhnichean
Seo cuid de na h-aibhnichean as cudromaiche, tha iad a' ruith gu tuath:
Göteborg
Eachdraidh
Bho 1867 gu ruige 1929 b' e Elfrida Andrée a bh' ann cluicheadair-orgain na h-àrd-eaglaise, a' chiad thè a fhuair an dreuchdan seo a-riamh. Chaidh Oilthigh Ghöteborg a stèidheachadh an seo ann an 1891. Chaochail an sgrìobhadair Henning Mankell an seo ann an 2015.
Torm-fheadan
Tha iuchraichean agus ribhead dùbailte aige.
Eric Betzig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
José Saramago
B' e José Saramago (IPA: ʒuˈzɛ sɐɾɐˈmaɣu) sgrìobhadair às A' Phortagail. Rugadh e ann am baile beag ris an canar Azinhaga, ann an Ribatejo, ann an 1922 agus chaochail e faisg air Tías (Las Palmas) anns Na h-Eileanan Canàrach ann an 2010. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1998.
Donetska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Donetska Oblast
Stèisean Obar Dheathain
Eachdraidh
Chaidh fosgail air a'chiad steisean ann an Obar Dheathain aig Ferry Hill air 1d Ghiblein ann an 1851. Da bhliadhna as deidh sin chaidh sìneadh air an rathad-iarainn (o deas) gu Guild Street. Ann an 1854 chaidh fhosgail air a' chiad earran den Great North of Scotland Railway eadar Kittybrewster (Obar Dheathain) agus Hùnndaidh. Ann an 1856, as deidh togail rathad iarainn sìos amar Canail Inbhir Uaraidh gu Cala Obar Dheathain fhosgail An Great North of Scotland Railway stèisean Aberdeen Waterloo, air laimrigean iar-thuath a chala. Ged a bha ùtraidean air na laimrigean eadar seo agus Guild Street cha robh aig trèanaichean luchd- shiubhal ruith eadar an da stèisean cheann-uidhe. Cha deach fuasgladh air an duilgheadas seo mus 1867 nuair a chaidh fhosgail air rathad-iarainn altachaidh tro Gleann an Denburn gu gobhal leis a' Ghreat North aig Kittybrewster. Stèidheachadh Stèisean Altachaidh (Joint Station) air an loidhne seo, far a bheil Stèisean Obar Dheathain chun latha an diugh.