cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Wolffe
Urraman
Chaidh e na Neach-Tagraidh a' Bhànrighe (QC) ann an 2007.
Tristan da Cunha
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Ranntairean Thar Lear Bhreatainn
Volapük
Tha a' mhòr-chuid de briathrachas na Volapük às a' Bheurla, le beagan fhaclan às a' Ghearmailtis agus às an Fhraingis.
Pàislig (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am Pàislig (Beurla: Paisley).
Bhatarsaigh
'S e fear de na h-Eileanan Siar a tha ann am Bhatarsaigh (Beurla: Vatersay), am fear as fhaide mu dheas anns a bheil daoine a-nis a’ fuireach. Tha Bhatarsaigh ainmeil an eachdraidh airson cùis Raiders Bhatarsaigh. Chaidh deichnear a chur don phrìosan an Dùn Èideann ann an 1908 agus chaidh eachdraidh iomairt Bhatarsaigh innse tro mheadhan na Gàidhlig le Aonghas MacLeòid agus Lisa Storey anns an leabhar Bhatarsaigh agus na Raiders. Bho 1991 tha e air a bhith ceangailte ri Barraigh le cabhsair. Chaidh sgoil Bhatarsaigh a dùnadh ann an 1994.
Alasdair mac Colla
Beul-aithris
Chuir thu 'n retreut seach an caisteal,
Alasdair mac Colla
Chaidh an t-òran luadh seo a chlàradh gu tric, mar eisimpleir:
Eala dhubh
'S e eun mòr dubh à Astràilia a tha ann an eala dhubh (Laideann: Cygnus atratus).
Jimmy Hood
B' e neach-poileataigs à Alba a bha ann an Jimmy Hood BP.
Siorrachd Rinn Friù a Deas (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Siorrachd Rinn Friù a Deas (Beurla: Renfrewshire South).
Naum Landkof
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:Iosrael Roinn-seòrsa:Matamataig Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Hugh Miller (creag-eòlaiche)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Radoje Domanović
Eachdraidh-beatha
Bhàsaich Radoje Domanović leth uair às deidh meadhan oidhche air 17 Lùnastal 1908, aig aois fo 35, às deidh strì fhada le grèim mòr a ’chnatain mhòir agus a’ chaitheamh. Chaidh a thiodhlacadh ann an cladh ùr Belgrade. Chaidh na h-obraichean neo-fhoillsichte aige a chall aig àm a ’Chogaidh Mhòir.
Grand Prix Phortagail 2021
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Grand Prix Phortagail Roinn-seòrsa:Rèisean Foirmle a h-Aon 2021
Lamba, Sealtainn
'S e eilean eadar Yell agus Northmavine ann an Sealtainn a tha ann an Lamba (Lochlannais/Nornais: Lambey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Nadia Murad
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Ioràc
Linga, Yell
right|300px Cleachdaidhean eile: Linga, Muckle Roe; Linga, Samphrey
Stefán Karl Stefánsson
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Plouzané
Foghlam
Aig toiseach 2013, bha 76 sgoilearan a bha a' dèanamh chuspairean dà-chànanach.
Garcilaso de la Vega
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Losgann
Roinn-seòrsa:Beathaichean
Borðoy
right|200px right|300px|thumb|Klaksvík, Háfjall (647 m) agus Hálgafelli
Bailtean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Fàro
Baile Phàdraig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Oleksandr Alenytch
B' e fiosaigiche agus reul-eòlaiche às An Ucràin a bh' ann Oleksandr Andrianovitch Alenytch (Ucràinis: Аленич Олександр Андріанович, Ruiseis: Никола́й Никола́евич Семёнов, Kamianske 7 an Giblean 1890 - Kamianets-Podilskyi 24 an Giblean 1923). Thug e ceum à Oilthigh Mhosgo agus an uair sin chuir e seachad bliadhnaichean ag obair san oilthigh ann an Kamianets-Podilskyi.
Pàrtaidh Alba
Cha bhi am pàrtaidh a' seasadh air na liostaichean sgìreil anns an Taghadh Albannach 2021. Tha iad a' brosnachadh luchd-bhòtaidh a bhòt airson Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba airson na sgìre agus airson Pàrtaidh Alba fhèin air an liosta roinneil airson "sàr-mhòr-chuid" airson neo-eisimeileachd fhaighinn.
Eysturoy
right|200px right|thumb|300px|Gjógv
Rubha Mealabhaig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:HuMP
Coileach-gòthan
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Dèideagan
Enrico Fermi
Tha e ainmeil airson, mar eisimpleir, na h-obrach aige air fisein niùclasach, na fhrith-bharaile Fermi agus stadastaig Fermi–Dirac.
Aibidil nan craobh
Tha an t-ainm air gach litir clàraichte anns na leabhraichean Auraicept na n-Eces, còmhla ri trì buidhnean de “kennings” (cuairt-labhairt). Tha iad beagan coltach ri tuairmse ann an tòimhseachan-tarsainn. Thàinig na cuairtean-labhairt bho Ghàidhlig Àrsaidh - linntean ro na leabhraichean seo. Tha tòrr deasbaid ann mu bhrìgh na cuairtean-labhairt sin. A thaobh ainmean nan litrichean, gu soilleir, ’s e ainmean craoibhe a th’ann an sia, no ’s dòcha ochd dhiubh, is tha  na cuairtean-labhairt an lùib, freagarrach dhan bhrìgh seo. Tha grunn sgrìobhadairean air a’ bheachd gu bheil cuid de na h-ainmean a’ bruidhinn mu fheart na craoibhe an àite an ainm fhèin. Sgrìobh Mac Coitir artaigil a dh’fheuchas fianais a thogail air an teòraidh seo. M.e. bha an t-ainm `luis’ air an dàrna litir anns an aibidil, is tha ‘luis’ a’ ciallachadh ‘dearrsadh’. Sgrìobh Mac Coitir gu bheil an t-ainm seo a’ dèanamh iomradh air a’ chaorann, leis na dearcan ruadh aige a tha a’ deàrrsadh glan. A’ bharrachd, sgrìobh Mac Coitir, gu bheil gach aon de na ceithir buidhnean shamhlaidhean a’ dèanamh turas tro na ràithean - aon chraobh aig gach ràith is aon a’ bharrachd. Thuirt e gu bheil ceangal làidir eadar an caorann is Naomh Brìde is an fhèis aice, Imbolc, a tha air a comharrachadh anns a’ Ghearran. ’S e samhla Naomh Brìde a th’anns an las. Tha dà de na trì cuairtean-labhairt a’ bruidhinn mu chrodh is sgrìobh Mac Coitir gu bheil an crodh feumach air taic anns a’ Ghearran – an t-àm nuair a bheireas iad. Leanaidh Mac Coitir argamaidean coltach ri seo a thaobh a h-uile litir nach d’ fhuair gu soilleir ainm craoibhe. Air an làimh eile, sgrìobh McManus, nach eil fianais cheart a thaobh a’ cheangail eadar an caorann no craobh sam bith is an t-ainm ‘Luis’. Creididh e gu bheil an t-ainm a’ ciallachadh an dàrna cuid, ‘lus’ no ‘loise’ – am facal Gaeilge airson ‘dreòs’. Thuirt e nach e ach siostam gleus cuimhneachaidh (‘mnemonic’) a bh’ ann na h-ainmean seo. Chan eil feum sam bith a bhith a’ lorg ceangal eadar ainmean litrichean is ainmean craoibhe.
Criribheinn
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an Uibhist a Deas ear air an rathaid A865 eadar Loch nam Madadh agus Loch Baghasdail. Tha e na laighe eadar na beanntan Aisgerbheinn agus Airneabhal. Tha Criribheinn 120m (394 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 28 an t-Sultain 2013. Tha an àirde rinneach de 31m a' sgaradh Criribheinn bho na beanntan eile agus 's e Stulabhal a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le beagan gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha Criribheinn na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Rubha na Cananaich
thumb|Rubha na Cananaich thumb| a' coimhead air mucan-biorach aig Rubha na Cananaich Tha Rubha na Cananaich (Beurla: Chanonry Point) no Gob na Cananaich suidhichte eadar Ros Maircnidh agus a' Chananaich air costa an ear an Eilein Duibh. Tha an rubha a shìneadh anns an Linne Mhoireibh agus chithear Gearastan Dheòrsa air taobh eile na linne. 'S e aon de na h-àitichean as fheàrr anns an Rìoghachd Aonaichte gus muc-bhiorach (Tursiops truncatus) fhaicinn bhon tìr. Tha iad a' tighinn glè fhaisg chun an tràghad, gu h-araidh aig tìde-mhara lìonaidh. Tha peileagan agus ròin ghlasa cumanta an seo. Chithear dòbhran (Lutra lutra) bho àm gu àm cuideachd.
Chaidh taigh-solais a thogail air ceann Rubha na Cananaich ann an 1846. Bha e air a dhealbh le Alan Stevenson. Tha e 13 m a dh'àirde. Ann an 1984 chaidh dòigh-obrach an taighe-sholais atharrachadh gu fhèin-obrachail agus tha e fo chùram den Northern Lighthouse Board a-nis.
Cathan
’S e seòrsa geòidh a tha sa Chathan (Laideann no ainm saidheansail: Branta leucopsis; Beurla: Barnacle goose). Buinidh e don genus Branta, aig a bheil iteach car dubh dorcha, feart a tha gan sgaradh bho na geòidh sa genus Anser, leithid Anser anser an gèadh-glas, aig a bheil iteach glas.
Avril Paton
Rugadh i ann an 1941 is thogadh i ann an Arainn. B' e peantairean à Arainn a bha anns a h-athair Hugh Paton agus a seanair Donald Paton. Tha i ainmeil airson a dathan-uisge, gu h-àraid Windows in the West. Dh'ionnsaich i ealain ann an Glaschu ach thill i gu Arainn an dèidh deireadh a pòsaidh is i ag obair ann an taighean-òsta. Thill i gu Glaschu is a clann air fàs mòra is pheant i Windows in the West an dèidh do ghailleann-shneachda Faoilleach 1993.
Leitir Fura
thumb|Làrach taighe ann an Leitir Fura 'S e làrach bhaile ri thaobh Linne Shlèite a th' ann an Leitir Fura. Bha daoine a' fuireach ann gu ruige 1790. Cha deach am baile fhuadachadh, dh'fhàg na daoine air sgàth 's gun robh e doirbh beò-shlàinte a dhèanamh, oir cha robh cead aca bhon uachdaran fiodh fhaighinn bhon choille. 'S ann le Coimisean na Coilltearachd a tha Coille Ceann na Locha anns an latha an-diugh.
Blàr Dhùn Neachdain
Chan eilear cinnteach càite an cuireadh am blàr. Bhathar a’ smaoineachadh fad linntean gur dòcha gun robh e aig Dùn Neachdain (Dunnichen sa Bheurla) ann an Siorrachd Aonghais, ach a-nis thathar a’ smaoineachadh gu bheil e nas coltaiche gun deach a chur aig Dùn Neachdain eile (Dunachton sa Bheurla) faisg air Loch Innis agus Ceann na Creige ann am Bàideanach.
Matt K. Miller
'S e cleasaiche à Rockville Center, Eabhraig Nuadh anns na Stàitean Aonaichte a th' ann am Matthew Kermit "Matt' Miller (Rockville Center, 2 an Gearran 1960).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Allan Dorans
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Sluagh-ghairm nàiseanta
Tha am briathar "sluagh-ghairm" a' dol à earraideas, far a bheil e ga thaisbeanadh air sgrola ann an gearradh-arm.
Ailig Dòmhnallach (craoladair)
Bʼ e craoladair ainmeil air Radio nan Gàidheal a bha ann an Ailig Dòmhnallach, “Ailig Hearrach” (1933(?)-2017), bràthair don chraoladair Finlay J Dòmhnallach. Rugadh is thogadh e ann an Sgarastadh anns na Hearadh.
Breabach
'S e còmhlan-ciùil Albannach a th' ann am Breabach. Thòisich an còmhlan ann an 2005. Ann an 2011, fhuair iad molaidhean airson 'Còmhlann as Fheàrr' aig an dà chuid a' BBC Radio 2 Folk Awards agus aig na Scots Trad Music Awards (Na Trads)  Choisinn iad 'Còmhlan-ciùil na Bliadhna' aig na Trads ann an 2012  an duais 'Live Act' ann an 2013.
An t-Àrd Ruigh agus Shotts (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an An t-Àrd Ruigh agus Shotts (Beurla: Airdrie and Shotts).
Breabach
Calum MacCrimmon (a' phìob agus feadain)
Cheumnaich MacCrimmon le urram bhon Royal Scottish Academy of Music and Drama. Tha e an-dràsta na bhall de Breabach, Mans Ruin, The Unusual Suspects, Seudan agus RTK9000. Bho 2004 gu 2008, bu e an co-stiùiriche ciùil/neach-oide airson Còmhlan-pìoba Òigridh Nàiseanta na h-Alba.
Chuck Berry
B' e neach-ciùil agus seinneadair Aimeireaganach a bha ann an Charles Edward Anderson "Chuck" Berry. Rugadh e san 18 an Dàmhair 1926 ann an St. Louis, Missouri agus chaochail e san 18 am Màrt 2017 ann am Wentzville, Missouri.
1871 Comann Pharis
Seachdain na Fala
Fhad 's a bha a h-uile càil a' dol a dhoilidh, bhuannaich cuid anns a' chomhairle bhot airson «Comataidh na Slàinte Phoblaich», a chur air bhog, dìreach mar a rinneadh ann an 1792. Bha làn chumhachdan aice, ach bha e ro fhadalach airson diofar a dhèanamh. Air 21 an Cèitean, chaidh dorsan air an àirde an iar a' bhaile fhosgladh agus thàinig na saighdearan a-steach à Versailles. Thoisich iad san sgìre bheartach san iar, far an do chuir na daoine fàilte gu math cridheil orra, an fheadhainn a bha air fhàgail fhathast. B' ann furasta dhan na saighdearan an gnothach a dhèanamh, leis gu robh a h-uile daoine dìleas dhan sgìre aige fhèin seach dhan bhaile air fad: cha robh plana dìona coitcheann idir ann, is gach sgìre a' sabaid is a' call air a cheann fhèin. Cha robh sraidean tana na bu mhotha ann, a chuideachadh na reubaltaich, mar a thachradh sna làithean a dh'fhalbh. Bha gunnaichean mòra agus structar làidir aig na saighdearan.
Grand Prix na Spàinne
'S e rèis Foirmle a h-Aon a th' ann an Grand Prix na Spàinne (Spàinntis: Gran Premio de España), a' gabhail àite anns an Spàinn.
Séamus Barra Ó Súilleabháin
Beatha
'S ann à Lios Tuathail, Èirinn a tha e.
Bàrdachd
Ann am beachd Robert McMillen, tha e am measg nam bàrd òga as cliùitiche an Èirinn.
Suðuroy
Bailtean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Fàro
Kremenchuk
'S e baile meadhanach eadar Poltava agus Oleksandriya san Ucràin a th' ann an Kremenchuk (Ucràinis: Кременчу́к, Pòlais: Krzemieńczuk, Romàinis: Kremenciug, IPA: kremenˈtʃuk). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Dnipro, san roinn Poltavska Oblast. Tha 219,022 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1571 mar dhaingneach. B' ann ann an Kremenchuk a chuireadh ainmean gu Cùmhnant Kurukove (Ucràinis: Куруківський Договір), eadar na Cosagaich agus A' Phòlainn, ann an 1625. Thogadh loidhne-rèile eadar Kriukiv agus Kremenchuk ann an 1869. Bha Kremenchuk fo sgàile is fo bhuaidh nan Nàsach eadar 1941 agus 1943 agus 90% toglaichean a' bhaile. Ann an 1991, thàinig Kremenchuk gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Chaidh am baile a bhomadh iomadh turas ri linn Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022. B' ann mòr an call sa bhaile air sgàth na rinn iad seo ann an ionnsaidh fhuilteach air ionad bhùthan air 27 an t-Ògmhios 2022.
Thessaloniki
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghrèig
An Eaglais Bhreac an Ear (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Zhytomyr
Eachdraidh
Ann an 1991, thàinig Zhytomyr gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Raonaid Walker (seinneadair)
Beatha
Rugadh e ann an Salisbury, Wiltshire, agus dh'imrich a teaghlach gu taobh siar Rois nuair a bha i ochd. Chaidh i gu Bun-Sgoil Cheann Loch Iù agus Àrd-Sgoil Gheàrrloch far an do dh'ionnsachadh i òrain Ghàidhlig agus ceòl tradaiseanta.
Gerda Stevenson
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Oliver Mundell
'S e Dàibhidh Mundell, Rùnaire Stàite na h-Alba, a tha anns an athair aige.
Aonghas Steafan Peutan
Òrain
Aig deireadh an òrain eirmsich ‘Urnuigh a Ghobhainn’, anns a bheil cunntas air gobha is e ag ùrnaigh an deigheadh a h-uile each buaireasach a thoirt gu gobha eile airson a chruidheadh, agus gus am biodh gach neach-ceannaich a’ pàigheadh a fhiachan gu luath dha, nochdaidh an nota seo:
Uman
Eachdraidh
Chaidh Uman a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1616. Bha am baile fo sgàile is fo bhuaidh nan Nàsach eadar 1941 agus 1944 agus bha an sabaid gu math doribh tro Chath Uman eadar Na Nàsaich agus na Sobhiataich ann an 1941 agus na Sobhiataich air an cuairteachadh. Ann an 1991, thàinig Uman gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Wigtown an Iar
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Mersin
'S e baile mòr agus sgìreachd bhaile (Turcais: büyükşehir belediyesi) ann an ceann a deas Poblachd na Tuirce a th' ann am Mersin (Airmeanais: Մերսին, Greugais: Μερσίνη). Tha Mersin suidhichte faisg air Tarsus, air costa na Mara Mheadhan-thìriche, eadar Alanya agus Adana san roinn (Turcais: ili) Mersin, aig 10m os cionn ìre na mara. Tha 955,106 duine a' fuireach ann. 'S e an deicheamh baile as motha na dùthcha cuideachd.
Viðoy
Beanntan
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Fàro
Ongar
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Dòmhnall Caimbeul (Dòmhnall Phàil)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Bàird Baile
Dreux
'S e baile beag faisg air Chartres, ann an ceann an tuath na Frainge a th’ ann an Dreux (IPA: dʁø). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Eure-et-Loir agus an roinn (Fraingis: Région) Centre-Val de Loire. Tha 31,763 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 930, ged a tha an t-ainm a' dol air ais dhan Cheiltis Durocassis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Gaziantep
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Denicé
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Coatbridge agus Chryston (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Tutankhamun
Rìoghachadh
Ged nach eil fhios, leis cho òg ’s a bha an rìgh, tha teans gun robh comhairlichean cumhachdach aige, a’ gabhail a-staigh Àrd-vizir Ay (a ghabh an rìgh-chathair an dèidh Tutankhamun) agus an Seanalair Horemheb (ma dh’dhaoidte mac-cèile is iar-theachdaiche Àrd-vizir Ay). Sgrìobh Horemheb gun do rinn an rìgh “tighearna na dùthcha” dheth, ’s e sin prionnsa oighre a ghlèidheadh an lagh. Thuirt Horemheb cuideachd gun robh esan comasach air fearg an rìgh a lasachadh nan digeadh fearg air.
Slàinte is coltas
Bha Tutankhamun ’na fhear beag aotrom mu 180cm a dh’àirde. Bha a bheulagan mòr agus tar-bhìd a bha sìol Thutmoses ainmeil air. Chaidh mion-rannsachadh rèideo-eòlais, daon-eòlais agus ginteil a dhèanamh air grunn mhumaidhean eadar an t-Sultain 2007 agus an Dàmhair 2009 mar phàirt de phròiseact rannsachaidh air teaghlach Rìgh Tutankhamun. Sheall an rannsachadh gun robh beàrn bheag ’na chàirein agus ma dh’fhaoidte fiaradh cnàimh an droma gu ìre bhig. Sheall an rannsachadh air corp Tutankhamun cuideachd nach a chas chlì ceart ri linn neacrois a’ chnàmha. Dh’fhaoidte gum be seo a chuir air coiseachd le bata agus chaidh mòran dhiubh a lorg ’na thuama.
Brian Ó hEadhra
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Tutankhamun
Bàs
Mar a chaidh innse gu h-àrd, lorg an sgioba DNA o dhiofar fhaoighichean a sheall gun robh an tionndadh as miosa de mhalaria air grunn thursan ’na bheatha ghoirid. Adhbharaichidh malaria seoc do rian an fhala no fiù freagairt bhàsmhor on t-siostaim ion-dhìon on bhodhaig agus faodaidh aon seach aon dhiubh bàs a chur air duine. Ma bha droch-ghalar cnàmha air Tutankhamun, cha leigeadh a leas a bhith bàsmhor leis fhèin. Sgrìobh Zahi Hawass, àrc-eòlaich agus ceannard Àrd-chomhairle na h-Èipheit air Àrsaidheachd agus a bha an sàs san rannsachadh “Ma dh’fhaoidte gun robh e a’ strì an aghaidh ghalaran o bhroinn o thùs gus an do bhuail malaria air gu dona no gus an do chuir cas bhriste uiread a spàirn air bodhaig nach b’ urrainn dha seasamh ’na aghaidh tuilleadh”.
Ach rinneadh barrachd rannsachaidh ann an 2014 agus sheall sin nach robh e coltach idir gun deach a mharbhadh ann an tubaiste le feun-cogaidh. Sheall na sganaichean a rinneadh dhe na cnàmhan briste gun a chlogaid agus a chnàmhan – ach aonan – a bhriseadh an dèidh a bhàis. Chunnacas sna sganaichean gun robh leth chuag-chas aige agus nach b’ urrainn dha seasamh gun taic idir agus leis a sin, nach biodh e coltach idir gun seasadh e ann am feun-cogaidh aig àm sam bith. Tha sin nas coltaiche fhathast leis gun deach iomadh bata-coiseachd a lorg ’na thuama. Cho-dhùin iad gun do dh’adhbharaich iomadh rud a bhàis aig a’ cheann thall – na galaran o bhroinn a fhuair e o phàrantan is iad bràthair is piuthair, droch-bhuaidh na coise bhriste agus am malaria a bha air.
An dèidh a bhàis
Nuair a bhàsaich Tutankhamun agus an dà naoidhean a bha marbh aig àm am breith, thàinig sìol Thutmoses gu crìoch. Tha litrichean Amarna a’ cur ’nar sùilean gun do sgrìobh ùr-bhantrach Tutankhamun gu rìgh Suppiluliuma I nan Hiteach, a’ faighneachd an doireadh e dhi aon dhe mhic ann am pòsadh. Chan eil na litrichean ag innse mar a chaochail Tutankhamun ach tha Ankhesenamun ag ràdh san teachdaireachd gun robh eagal oirre ’s nach pòsadh i fear dhe a muinntir fhèin. Ge-tà, chaidh am mac a mharbhadh mus do ràinig e Ankhesenamun agus beagan an dèidh sin, pòs Ay bantrach Tutankhamun is an dà dhùthaich a-nis a’ cogaidh an aghaidh a chèile gus an dug na Hitich a’ bhuaidh air an Èipheit. Chan eil fhios dè thachair ri Ankhesenamun is chan eil sgeul oirre tuilleadh san eachdraidh. Bha an dàrna bean aig Ay, tè air an robh Tey, ’na h-àrd-bhean rìoghail ’na dèidh. An dèidh bàs Ay, ghabh Horemheb an rìgh-chathair gun chòir agus thòisich e air iomairt damnatio memoriae an aghaidh Ay, athair Tutankhamun, Akhenaten, a leas-mhàthair Nefertiti, a bhean Ankhesenamun agus a leth-pheathraichean is buill eile a theaghlach. Cha deach fiù Tutankhamun a chaomhnadh is chaidh ìomhaighean is ainm a sgrìobadh às an eachdraidh. Cha robh clann aig Horemheb agus dheòin e an rìgh-chathair dha Paramessu a stèidhich an naoidheamh rìghreachas na h-Èipheit, sìol Ramesses.
An tuama
Mhair fathannan mu “mhallachd nam phàraoh” (’s dòcha ’ga phiobrachadh le pàipearan-naidheachd a bha airson barrachd phàipearan a reic nuair a chaidh an tuama a lorg) fad iomadh bliadhna, a’ cumail a-mach gun do bhàsaich an fheadhainn a chaidh a-steach dhan tuama gu math tràth. Ach sheall rannsachadh nach do bhàsaich ach ochdnar am broinn 12 bhliadhna on deach an tuama agus a’ chiste-laighe òir fhosgladh à 58. Bha an corr beò fhathast, a’ gabhail a-staigh Howard Carter a chaochail an cois aillse na limfe ann an 1939 nuair a bha e 64. Bhàsaich am fear mu dheireadh dhiubh, an t-àrc-eòlaiche Aimeireaganach J.O. Kinnaman ann an 1961, 39 bliadhna an dèidh fosgladh an tuama.
Blàr Chàirinis
Iomraidhean
Càirinis Càirinis Càirinis Càirinis Càirinis Càirinis
Mòd Nàiseanta 2021
Théid am Mòd Nàiseanta Rìoghail a chumail ann an Inbhir Nis bho 8-16 an Dàmhair 2021. Air sgàth Covid, cha bhi ach na prìomh fharpaisean aona-neach gan cumail aghaidh-ri-aghaidh sa bhaile, san Eden Court, agus bidh a’ cuid eile de na farpaisean gan cumail air-loidhne mar a bha ann an 2020.
Claudia Beamish
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Tom Mason
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Litreachas na h-Alba
’S e litreachas a chaidh a sgrìobhadh ann an Alba no le ùghdaran Albannach a th’ ann an litreachas na h-Alba.
Mìosachan Iulianach
thumb|An t-Samhain 1614, nuair a chleachd [[Sasann, mar Alba, am mìosachan Iulianach.]]
Thug Iulius Caesar am mìosachan a-steach ann an 45 RC. Bho thùs bha a h-uile treas bhliadhna na bliadhna-leum. Tha an ceartachadh seo ro mhòr agus cha robh bliadhnaichean-leum ann eadar 9 RC agus 8 an dèidh Chrìosta, nuair a thòisich siostam ùr far an robh a h-uile 4mh bhliadhna na bliadhna-leum.
Alexander Stewart
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Alexander Stewart BPA.
Liam Kerr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Martinus Veltman
'S e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a th' ann am Martinus Justinus Godefriedus Veltman (IPA: mɑrˈtinʏs jʏsˈtinʏs ɣoːdəˈfridʏs ˈvɛltmɑn, Waalwijk, 27 an t-Ògmhios 1931 - Bilthoven, 1 am Faoilleach 2021).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Caisteal Àthaidh
Eachdraidh
Tha e air aithris gun do stèidhich Sir Ualtar Scott Caisteal Knockwhinnock, an caisteal uirsgeulach san nobhail aige The Antiquary, air Caisteal Àthaidh. Bha Sir Ualtar Scott na dhlùth charaid do dh'Uilleam Carnegie, an 8mh Iarla Northesk, agus e gu tric a' fuireach na aoigh sa chaisteal.
Taibhsean
Athaidh
Santiago de Cuba
'S e an dara baile as motha ann an Cùba a tha ann an Santiago de Cuba. Tha 509,143 duine a’ fuireach ann. Thogadh Fidel Castro an seo.
Thomas Telford
Beatha tràth
Air sgàth 's gun robh Langaim cho beag, bha e h-uile duine eòlach air a chèile. Mar sin thachair e ri Miss Pasley, a thug cuireadh don dìlleachdan bhochd ag bha ag obair cho cruaidh. Nuair a mhothaich i gun robh ùidh aig Telford air leughadh leabhraichean, fhuair e leabhraichean bhuaipe air iasad, leithid leabhraichean Robert Burns no John Milton 'Paradise Lost' agus bhrosnaich  sin ionnsachadh air a cheann fhèin. A bharrachd air sin thòisich Telford air bàrdachd a sgrìobhadh cuideachd.
Dùn Èideann is Lunnainn
Ann an 1780 dh'fhàs e sgìth a bhith ag obair ann an sgìre bochd mar Langaim, mar sin chaidh e gu Dùn Èideann. Bhathar a thogail am Baile Ùr agus bha obair gu leòr ri faighinn do chlachair eòlach. Nuair a bha àm saor aige ionnsachadh mu ailtireachd is tarraing dhealbhan dha fhèin agus choisich e tron bhaile is a' coimhead gu dhlùth air na seann togalaichean mar Holyroodhouse agus Caisteal Dhùn Éideann.
Na Trads
2015
Chaidh tachartas nan duais a chumail anns an Talla Caird, Dùn Dèagh agus chaidh a chraoladh beò air BBC Alba.
Mykola Biliashivskiy
B' e àrc-eòlaiche, eachdraiche ealaine agus neach-poileataigs Ucràineach/Sobhiatach a dhèanadh fòcas air na Cosagaich a bh' ann am Mykola Fedotovitch Biliashivskiy (Ucràinis: Микола Федотович Біляшівський, Uman, 24 an Dàmhair 1867 - Kyiv, 21 an Giblean 1926). Bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach: bha athair na Shagart roimhe. Thug Biliashivskiy ceum ann an lagh an dà chuid on oilthigh an Naoimh Volodymyr an Kyiv ann an 1890 agus on Oilthigh Novorossiysk an Odesa ann an 1891. A bharrachd air sin, rinn e cùrsaichean ann an saidheans fad dà bhliadhna ann am Mosgo. An dèidh na h-oilthighe chuir e seachad bliadhnaichen ag obair ann an tasg-lannan an Warszawa agus Mosgo far an do lorg e mòran sgrìobhainnean mu dheidhinn eachdraidh na h-Ucràine. Am measg rudan eile, rinn Bilyashivsky rannsachadh air carraighean-chuimhne àrsaidh bho dhiofar amannan bho air feadh ​​​​na h-Ucràine agus eachdraidh nan Cosagach à Zaporozhzhia. Bho 1902 gu 1924 bha e na stiùiriche Taigh-tasgaidh Ealain, Gnìomhachas agus Saidheans Kiev. A thuilleadh air sin, bha Bilyashivskyj na bhall de Acadamaidh Saidheansan na h-Ucràine. Rinneadh e rannsachadh air bonn-eòlas, air a cheann fhèin. Ann an 1906 chaidh a thaghadh na bhall A' Chiad Duma Stàite Ìmpireachd na Ruise mar iar-cheannard na mòr-roinne Kyiv, agus an dèidh sin bha e na leas-cheannard air Pàrlamaid Poblachd Sluagh na h-Ucràine. Bhàsaich Bilyashivskyj ann an Kyiv aig aois 58 agus chaidh a thiodhlacadh ann an Kaniv, faisg air uaigh Taras Shevchenko.
Gavin Hastings
Rugadh agus thogadh e ann an Dùn Èideann. Bha e na leth-chùlaiche a-muigh nuair a bha e aig an sgoil ach an-sin chluich e mar làn-chùlaiche. Chluich e airson Watsonians FC nuair a bha e na oileanach ann am Pàislig is riochdaich e Oilthigh Chambridge dà thuras anns an Varsity Match nuair a bha e na oileanach an sin. Riochdaich e Alba, London Scottish is na Lions 67 turas eadar 1986 is 1997.
Peter Schneider
'S e sgrìobhadair às A' Ghearmailt, 's a th'ann am Peter Schneider. Rugadh e ann an Lübeck air 21 an Giblean 1940 ach thogadh e ann an Grainau agus am Freiburg im Breisgau, ann an ceann a deas na dùthcha.
Rona Lightfoot
'S e seinneadair, neach-ciùil is pìobaire à Uibhist a Deas a tha ann an Rona Lightfoot.
Bha i na sgoilear anns a' Ghearasdain agus dh'ionnsaich i nursadh ann an Glaschu far an do phòs i. Chlàr i a' chiad albam, Eadarainn ann an 2004.
Nijkerk
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Saint-Dié-des-Vosges
'S e baile meadhanach faisg air Colmar, air an àirde an ear-thuath na Frainge a th’ ann an Saint-Dié-des-Vosges (IPA: sɛ̃.dje.de.voʒ). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Vosges agus an roinn (Fraingis: Région) Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. Tha 20,471 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 669.
Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Mary Somerville
Rugadh i mar Mhary Fairfax ann an Jedburgh 26 Dùbhlachd 1780 agus thogadh i anns an Eilean Loisgte. Nuair a bha i 10 bliadhna a dh'aois bha i na sgoilear ann am Baile nam Feusgan airson aon bhliadhna. Nuair a bha i nas sine, chuir an teaghlach na geamhraidhean seachad ann an Dùn Èideann is na samhraidhean anns an Eilean Loisgte, is dh'ionnsaich i peantaireachd fo Alexander Nasmyth. Phòs i Samuel Greig, a chaochail ann an 1807, ann an 1804, is William Somerville ann an 1812. Dh'imrich iad a Lunnainn is chaidh William na bhall Comann Rìoghail.
Mehmet Görmez
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ioslam Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine às an Tuirc
John Simmit
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Simmit, John
Am Bealach
Tha stèisean-rèile ann. Bha stèisean-rèile cuideachd air a' cheidhe a dh'fhosgail ann an 1896.
Dougray Scott
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Dùn Èideann Pentlands (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Tha am Baile Àirneach, Currie, Hailes an Iar, Fairmilehead, Ratho agus Oilthigh Heriot Watt san sgìre seo is bidh na luchd-taghaidh a' bhòtadh airson roinn Lodainn cuideachd.
Kitsman
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Kitsman a' bruidhinn (9713%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (21.3%).
Inchgalbraith
'S e eilean beag ann an Loch Laomainn a tha ann an Inchgalbraith.
Deportivo Saprissa
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Costa Rica
San Camilo, 1936
Nochd an nobhail 's a tha seo ann an liosta nan ceud nobhailean as fhèarr air an sgrìobhadh sa Spàinntis anns an 20mh linn, a rèir a' phàipeir naidheachd Tòraidheach El Mundo. Thathar daonnan a' fàgail air Cela nach eil co-fhaireachadh aige agus seo a leughar aig amannan san nobhail, anns an dòigh a bhruidhinneas e mu na daoine bochda agus boireannaich, gu seachd-àraidh striopaich a tha e a' faicinn mar rudan an àite daoine.
Sèvres
Eachdraidh
Chaochail an Neach-poileataigs Léon Gambetta an seo ann an 1893.
Lodainn
thumb|A new description of the shyres Lothian and Linlitquo (1610)
Siorrachdan traidiseanta:
Dùn Èideann an Ear (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Tha Portobello, Creag a' Mhuilleir, Duddingston agus Baile GhilleMhoire san sgìre seo is bidh na luchd-taghaidh a' bhòtadh airson roinn Lodainn cuideachd.
Zaandam
'S e baile meadhanach agus port-aibhne ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th’ ann an Zaandam (IPA: zaːnˈdɑm, seann ainm: Saenredam). B' e sgìreachd fa leth (Duitsis: gemeente) a bh' ann gu ruige 1974 nuair a chaidh a chur ri chèile le Zaanstad. B' e gnìomhachas bhataichean a bha gu math làidir an seo o chionn fhada. Fiu' s chuir Peadar Mòr ùine fhada an seo ann an 1697 is e ag ionnsachadh long-thogail. Tha e suidhichte air iomall Amsterdam, ri taobh na h-aibhne Zaan, a shruthas dhan IJmeer, eadar Westpoort agus Zandijk, aig -5m fo ìre na mara, anns an roinn Noord-Holland. Tha 73,685 duine a' fuireach ann. Thogadh Christiaan Eijkman (1858 - 1930), an dotair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1929 an seo.
Snejana Onopka
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Tarsus
'S e baile agus sgìreachd (Turcais: belediye) ann an ceann a deas Poblachd na Tuirce a th' ann an Tarsus (Arabais: طَرَسُوس, Airmeanianais: Տարսոն, Eabhra: תרשיש, Greugais: Ταρσός). Tha Tarsus suidhichte faisg air Mersin, eadar Antalya agus Adana san roinn (Turcais: ili) Mersin, aig inbhir na h-Aibhne Berdan, aig 23m os cionn ìre na mara. Tha 323,961 duine a' fuireach ann. 'S e an 44amh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.
Eanraig Stiùbhairt, Morair Darnley
Rugadh e ann an Temple Newsam ann an Siorrachd Eabhraig ann an 1545 neo 1546. B' e Iarla Leamhnachd athair is Mairead Dhùghlais a mhàthair. Thàinig an ainm Darnley à baranachd Darnley ann an Siorrachd Rinn Friù. Bha athair air fògradh air sgàth 's gun do ghabh e pàirt anns an t-Suirghe Gharbh. Leig Màiri an teaghlach a thilleadh a dh'Alba ann an 1564 is choinnich e a cho-ogha Màiri ann an Caisteal Wemyss 17 Gearran 1565. Chaidh e na Mhorair Ardmannoch is na Iarla Rois 15 Cèitean, Diùc Albann 22 Iuchar, Rìgh Cìle 28 Iuchar is phòs e Màiri 29 Iuchar. Cha robh e measail aig a' chùirt is dh'fhàs Màiri faisg air a rùnaire David Rizzio.
Integrated Authority File
thumb|Leabharlann Nàiseanta na Gearmailte ann an Leipzig Tha faidhle ùghdarrais a tha cumadh an Leabharlann Nàiseanta na Gearmailte a tha ann an Integrated Authority File (Gearmailtis: Gemeinsame Normdatei, GND).
Comunn Gàidhlig Pheairt
'S e buidheann a th' ann an Comunn Gàidhlig Pheairt a bhios a' brosnachadh cainnt, litreachas agus ceòl nan Gàidheal. 'S e a shuaicheantas 'Clann nan Gàidheal an Guaillibh a Chéile'.
Söğüt
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Willem Einthoven
B' e lighiche às na Tìrean Ìsle a bh' ann am Willem Einthoven (Semarang, 21 an Cèitean 1860–Leiden, 28 an t-Sultain 1927).
BIBSYS
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Nirribhidh Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
SNAC
Chaidh e stèidheachadh ann an 2010 aig Tasglainn Nàiseanta na Stàitean Aonaichte agus rannsaich e na ceanglaichean eadar clàran eachdraidheil, cuspairean nan ceanglaichean is an co-theacsa sòisealta. Tha siostam smachd an ùghdarrais Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan SNAC.
Art Hodes
B' e neach-ciùil, deasaiche agus neach-teagaisg Ucràineach/Aimearganach a chluicheadh a' phiàno ann an stoidhl jazz agus blues a bh' ann an Art Hodes (Ucràinis: Арт Гоудс, Mykolaiv 14 an t-Samhain 1904 - Harvey, Illinois, 4 am Màrt 1993). Ged a rugadh e san Ucràin b' ann ann an Chicago sna Stàitean a thogadh el leis gun do dh' fhàg an teaghlach aige an dùthaich aca is esan fhathast na leanabh. Tha cuid a dhaoine dhen bheachd gur esan an cluicheadair piàno blues geal na b' fhèarr a bh' ann a-riamh. Chluich Hodes còmhla ri Louis Armstrong, Wingy Manone, Gene Krupa, Muggsy Spanier, Joe Marsala, Mezz Mezzrow, Sidney Bechet, Albert Nicholas, Wild Bill Davison, Barney Bigard agus Vic Dickenson.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin
Cill Naomh Ghobhainn
Tha staidhre ann le 52 ceum bho cheann na creige chun na cille. Ach a rèir beul-aithris gheibhear àireamh eadar-dhealaichte nam biteadh a' dol sìos neo a' dol suas.
Edirne
Eachdraidh
Bha Edirne na phrìomh-bhaile Impireachd nan Otomanach bho 1363 gu ruige 1453 agus rugadh còignear shultan an seo.
Leeds
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig
Iom-tharraing
Roinn-seòrsa:Fànas Roinn-seòrsa:Saidheans
Dùn, Hiort
Roinn-seòrsa:Hiort
Clare Haughey
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Clare Haughey BPA.
Farpais Foirmle a h-Aon na Cruinne 2021
Atharraichean sgioba
Tha McLaren a' gluasad bho bhith a' cleachdadh ionadan-cumhachd Renault gu ionadan-cumhachd Mercedes. Tha Racing Point air ainm atharrachadh gu Aston Martin, às dèidh do Lawrence Stroll earrannan de Aston Martin a cheannach. Tha sgioba Renault cuideachd ag atharrachadh ainm, gu Alpine.
Impireachd nan Otomanach
Ainm na h-Impireachd
Chan eil am fuaim /θ/ ann ach ann an corra cànan, Arabais, Beurla, Gàidhlig, Greugais agus Spàinntis nam measg. Nuair a thogas cànan eile facal le /θ/ bithear ga atharrachadh daonnan gu /s/ air neo /t/. B' e seo a thachair do dh'ainm a' chiad shultan. Mar mhulsamach, bha ainm Arabais aige: عثمان (Uthmān). Ann an Turcais thathar a' cleachdadh Osman mar ainm pearsanta, ach b' e Otoman le /t/ a chaidh a chur air an dùthaich. A bharrachd air sin, b' e ainm le fuaimneachadh Farsi a chaidh a chleachdadh anns an ainm slàn: devlet (دولت) - stàit - bhon Arabais dawlat (/v/ an àite /w/) agus an tuiseal ginideach Farsi ann an -ye. An latha an-diugh 's e Osmanlı İmparatorluğu a thathar a' cantainn rithe (-lı = -ach agus am facal Laideann Imperator air a thurcachadh).
Jenny Marra
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Jenny Marra BPA. Bha i na sgoilear aig Dundee High School agus dh'ionnsaich i eachdraidh aig Oilthigh Chill Rìmhinn agus lagh aig Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Dhùn Dè. Tha i a' riochdachadh Ear-Thuath na h-Alba sa' Phàrlamaid na h-Alba mar bhall liosta agus tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba. 'S e nighean-peathar Michael Marra nach maireann, bàrd is neach-ciùil à Dùn Dè, a th' innte.
Stac an Àrmainn
Tha Stac an Àrmainn (Beurla: Stac an Armin) na sgeir/stac ann an Hiort.
Soaigh
right|300px Cleachdaidhean eile aig Sodhaigh (soilleireachadh)
Odón de Buen y del Cos
Beatha agus Obair
Rugadh agus thogadh e ann an Zuera, baile beag leth shligheach eadar Huesca agus Zaragoza. Mac Mariano de Buen Ropín (tàillear) agus Petra del Cos Corroza, ghluais an teaghlach a Zaragoza fhèin airson cothrom a thoirt dha a dhol dhan àrd-sgoil. Thus e oide dhan na sgoilearan eile fhad 's a bha e san sgoil. Thug e ceum ann an ceimigeachd aig Oilthigh Mhadrid ann an 1884 le taic-airgid a thug Comhairle Zuera dha. Rinn e dotaireachd an sin ann an nàdarrachas ann an 1887.
Ann an 1885 fhuair e fiathachadh a dhol air turas-mara gu Lochlann air bhòrd an fhrigead Blanca. Dhùisg an turas a bha seo uidh air a' mhuir aige. Nuair a thill e lorg e obair agus le sin bho bha e na thidsear ainmh-eòlas agus luibh-eòlas aig Oilthigh Bharcelona 1889 gu ruige 1911. Fhuair e droch chàineadh às an Eaglais Chaitligeach leis gu robh e airson na beachdan aig Charles Darwin mu mhean-fhàs agus o chionn 's gu robh e airson poblachd anns An Spàinn. Stèidhich e Institiùd Cuan-eòlas na Spàinne (Spàinntis: Instituto de Oceanografía Española) ann an 1914.
Stac Biorach
right|300px|thumb|Stac Biorach air an taobh chli.
Arthur Henderson
B' e neach-poileataigs à Glaschu a bha ann an Arthur Henderson. Bha e na cheannard a' Phàrtaidh Làbarach trì turas, na Rùnaire nan Dùthchannan Cèin fo Ramsay MacDonald agus bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1934.
Loch Teimheil
’S e loch ann an Siorrachd Pheairt ann an Albainn a tha ann an Loch Teimheil. Tha e 11km a dh’fhaid, 579ha de fharsaingeachd, agus 44m de dhoimhneachd.
Nis, Loch
Plosgadh
Is e Plosgadh a' bhuille-chridhe a dh'fhairichear an àite sam bith dhen bhodhaig sa bheil a' chuisle dlùth don chraiceann. Ged a tha cunntadh a' phlosgaidh anabarrach doirbh don duine neo-ealanta, aithnichear a' bhuille nas fhasa le barr nam meòirean ma tha cnàimh air cùl na cuisle. Is ann air an adhbhar sin a bhithear a' cunntadh a' phlosgaidh air caol an dùirn, far a bheil Cuisle na Lànaig cho dlùth don chraiceann 's gum fairichear am plosgadh gu rèidh an aghaidh a' chnàmha a tha foidhpe; ach faodar a chunntadh an iomadh àite eile, mar a tha Cuisle Mhòr na h-Amhaich, Cuisle na h-Oisne ron chluais no an tobar a' chinn ann an naoidheanan. Innsear sin dhuinn braisead, treisead agus rèidheachd obair a' chridhe.
Dhogs
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Film Roinn-seòrsa:Galicia
Ragnar Granit
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Waterloo
'S e baile meadhannach faisg air A' Bhruiseal, ann an cridhe na Beilge a th' ann am Waterloo (IPA: ˈʋaːtərloː, Walloon: Waterlô). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Province) Brabant Wallon agus an roinn (Fraingis: Région) Wallonie. Tha 30,174 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann as 7mh Linn mar Waterlots, ainm ann an Duitsis a tha a' ciallachadh Pàirc an Uisge. B' ann anns an sgìre 's a tha seo a thachair Blàr Waterloo, a chuir crìoch air Ar-a-mach na Frainge agus Napoléon Bonaparte, ann an 1815.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Beilge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Karen Uhlenbeck
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Matamataig
Colin Beattie
Dh'fhrithealaich e mar ionmhasair a' Phàrtaidh airson 16 bliadhna mus do chaill e taghadh an aghaidh Douglas Chapman ann an 2020 is thill e dhan dreuchd nuair a leig Chapman suas e. Chaidh a chur an grèim aig Poileas Alba anns a' Ghiblean 2023 is iad a' rannsachadh cunntasan a' Phàrtaidh. Leig e suas an dreuchd seo agus àite ann an comataidh modh-sgrùdaidh a' Phàrlamaid an dèidh sin.
Ben Macpherson
Bha e na oileanach aig Oilthigh Eabhraig far an do dh'ionnsaich e feallsanachd agus poileataigs, agus Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich e lagh. Dh'obraich e mar neach-lagha mus do thaghadh e mar BhPA airson Dùn Èideann a Tuath agus Lìte ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh e na mhinistear airson Ionmhais Phoblach agus In-imrich ann an 2020 nuair a chrath Nicola Sturgeon a caibineit as dèidh do Derek Mackay a dhreuchd a leigeil dheth.
Güney Dal
'S e sgrìobhadair às an Tuirc/A' Ghearmailt, a th' ann an Güney Dal (Çanakkale 11 an Lùnastal 1944). Rugadh agus thogadh e san Tuirc ach chaidh e dhan A' Ghearmailt ann an 1972, far an d' fhuair e obair ann an taigh-gnìomhachais agus an uair sin leis an staisean radio Sender Freies Berlin. Thug e ceum ann am Frangais aig Oilthigh Istanbul (Turcais: İstanbul Üniversitesi) ann an 1963. 'S ann ann an Gearmailtis agus Turcais a sgrìobhas e.
Taigh Chearsabhagh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Taighean-tasgaidh Roinn-seòrsa:Uibhist a Tuath
Loch Sgadabhagh
thumb|Loch Sgadabhagh|alt= 'S e loch suidhichte ann an Uibhist a Tuath, Comhairle nan Eilean Siar a th'ann an Loch Sgadabhagh. Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Griais
’S e baile ann an Leòdhas a tha ann an Griais, mu 2km mu thuath air a’ Bhac.
Ailig Neil
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sheina Marshall
Rugadh agus thogadh i ann am Baile Bhòid is bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu, far an do dh'ionnsaich i ainmh-eòlas, luibh-eòlas agus geòlas, is rannsaich i an siud eadar 1920 is 1922 còmhla ri John Graham Kerr, a mhol dhi obair aig stèisean mara ann am Port a' Mhuilinn.
Gaeltacht
thumb|Soidhne rathaid ann an Dún na nGall 'S e talamh na h-Èireann far a bheil Gàidhlig na h-Èireann aig na daoine agus far a bheil Riaghaltas na h-Èireann, tro Údarás na Gaeltachta, a toirt taic don cànan a tha anns a' Ghaeltacht.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Èirinn
Sadí de Buen Lozano
Beatha agus Obair
Thug e ceum à Oilthigh Bharcelona agus chuir e seachad bliadhnaichean aig obair fon neach-rannsachaidh Eadailteach Gustavo Pittaluga. Stèidhich iad seirbheis an aghaidh mhailèiria (Spàinntis: Servicio Español de Lucha Antipalúdica) agus rinn iad sàr obair an aghaidh a' Ghalair ann an Cáceres agus air feadh Chatalòinia, far an robh mailèiria na bu làidire. Dh'fhàs e a bhith na cheannard sheirbheis Shlàinte na Spàinne ann an 1931.
Collège de France
’S e colaiste innealadaireachd agus armailteachd ann am Paras na Frainge a tha san Collège de France. Chaidh a stéidheachadh sa bhliadhna 1530.
Wiltshire
'S e ùghdarras aonadach a tha ann an Comhairle Baile Swindon o 1997 nuair a dh'ionadaich e Comhairle Baile Thamesdown. Chaidh Comhairle Wiltshire na ùghdarras aonadach ann an 2009 is e ag ionadachadh comhairle shiorrachd is comhairlean airson nan sgìrean Salisbury, Kennet, Wiltshire a Tuath agus Wiltshire an Iar.
Besançon
'S e baile faisg air na crìochan leis An Eilbheis, air an àirde an ear na Frainge a th' ann am Besançon (IPA: bəzɑ̃sɔ̃). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Doubs agus an roinn (Fraingis: Région) Bourgogne-Franche-Comté. Tha 119,249 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 58 RC mar Vesontio. 'S ann coltach gun taing an t-ainm on fhacal wes (beinn ann an Gallais).
Chrissie Dick
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Yossele Rosenblatt
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Laxmi Prasad Devkota
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Neapàlais Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine às an Neapàl
Am Pàrtaidh Làbarach
Anns na 1980an dh'fhàg Shirley Williams, David Owen, Roy Jenkins agus Bill Rodgers am pàrtaidh is stèidhich iad am Pàrtaidh Sòisealach Deamocratach. Bhuannaich am pàrtaidh frith-thaghaidhean ach cha bhuannaich iad iomadh seat san taghadh coitcheann 1983 is dh'aontaich iad leis na Libearalaich.
Àird an t-Sionnaich
right|300px|thumb|Cladach aig Àird an t-Sionnaich
École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris
Seann oileanaich
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Kazuo Ishiguro
Chaidh sgeulachdan goirid aige fhoillseachadh ann an 1981, is chaidh a chiad nobhail, mu Nagasaki, A Pale View of Hills, fhoillseachadh ann an 1982. Chaidh a threas nobhail, The Remains of the Day, fhilmicheadh is bhuannaich e an Duais Booker.
Sgioba Nàiseanta Ball-coise nam Ban Albannach
Sgioba làithreach
Chaich na 23 cluicheadairean a leanas ainmeachadh airson  UEFA Euro nam Ban.
Inverness Courier
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Alba
Caisteal Tantallon
thumb|Pàirt de Chaisteal Tantallon agus Creag nam Bathais ann an Lodainn an Ear
Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne (Beurla: Angus North and the Mearns).
Hjalmar Hammarskjöld
B' e neach-poileataigs, riochdaire dioplòmasach agus sgoilear às An t-Suain a bh' ann an Knut Hjalmar Leonard Hammarskjöld (Tuna, 4 an Gearran 1862–Stockholm, 12 an Dàmhair 1953). Phòs e aig Agnes Almquist ann an 1890 agus rug i ceathrar mhic dha. Bhuannaich fear dhiubh, Dag Hammarskjöld, an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1961. B' e Hammarskjöld a rèitich an Còrdadh a sgaoil Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain (Suainis: Svensk-norska unionen) ann an 1905. Bha e os cionn Riaghaltas thar phàrtaidh aig àm a' Chogaidh Mhòir. Dh' fhàgadh airsan gu robh e ro rag ris na riaghailtean is nach leigeadh e mòran bhiadh a-steach dhan dùthaich agus gu robh e gu math dlùth air A' Ghearmailt. A thuilleadh air sin, bha e na Mhinistear an Fhoghlaim agus na Mhinistear a Cheartais cuideachd. Fhuair e ballrachd Acadamh na Suaine ann an 1918.
Richard Lyle
Rugadh e ann an 1950. Dh'obair e san roinn ionmhasail mus do thaghadh e mar bhall-liosta airson Meadhan na h-Alba ann an 2011. Thaghadh e mar BhPA airson Uddingston agus Belshill ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Taigh-tasgaidh Kelvingrove
Tha an togalach fhèin air a dhèanamh le clach-ghainmhich ruadh a Dùn Phrìs agus na bhroinn tha mullach-seòmair bogha baraill anns an talla mhòr, far an robh iomadh dannsa agus àite gu leòr ann los strabheiceireachd.
Foirmle a h-Aon
Grands Prix
thumb| Mapa saoghail a' sealltainn far am bi Grands Prix Foirmle 1: tha na dùthchannan ann an uaine air a' chlàr rèis an-dràsta; tha na feadhainn ann an dubh-ghlas air rèis Foirmle 1 a chur air dòigh ron a seo (tha inbhe de facto nan sgìrean air a shealltainn)
Iomairt Àiteachan Ùra (2008 - an-diugh)
Tha Clò trom a' comharrachadh Grands Prix a chaidh an clàradh mar phàirt de sheusan 2021
Cur Cùlaibh ri Asainte
Bho na clàraidhean seòlaidh aig Ancestry.com, chithear gun do sheòl Alasdair òg, 19 bliadhna a dh’aois, bho Ghlaschu air an SS Southwark, air 28 an Céitean 1910 (DiSathairne, dìreach mar a tha an t-òran ag ràdh), ’s e a’ dèanamh air Vancouver ann am British Columbia. ’S e bàta-smuid 8607 tunna a bh’innte, agus bha i a’ seòladh gu Quebec agus Montreal. B’ ann leis an American Line a bha i, ach bha i air màl airson dìreach dà sheòladh ann an 1910 aig an Allan Line, companaidh mhór a chaidh a stéidheachadh an toiseach ann an Saltcoats. Ràinig Alasdair Quebec air 7 an t-Òg-mhios an déidh deich làithean aig muir. Bha 1273 de luchd-siubhail air bòrd uile gu léir, nam measg 337 “2nd cabin”, 937 “steerage”, 244 cloinne fo aois 14.
Theresa May
'S e neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an Theresa May BP. Bha i na dàrna Prìomhaire boireannach na Rìoghachd Aonaichte eadar 2017 agus 2019.
Ghairm i grad-thaghadh ann an 2017 airson a suidheachadh ann am Pàrlamaid a dhaingneachadh ach chaill i a mòr-chùid. Ris a' bhuidseit agus ri Òrain a' Bhànrigh fhuair i taic bho deichnear buill pàrlamaid an DUP.