cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oilthigh Grenoble
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite a tha suidhichte ann an Grenoble san Fhraing 's a th' ann an Oilthigh Grenoble nan Alpannan (Fraingis: Université Grenoble Alpes). Chaidh a stèidheachadh ann an 1339 le Humbert II à Viennois, ach sgarr e ann an 1971 air sgàth na h-aimhreite phoileatagach a dh'a dh'adhbhraich ar-amach nan oileanach ann an 1968. Dh'aontaich e a-rithist ann an 2015 nuair a thàinig Oilthigh Grenoble nan Alpannan agus Oilthigh Stendhal ri chèile. Chruthaich an t-aonadh seo an treas oilthigh as motha na Frainge.
Odesa
Eachdraidh
Chaidh Odesa a stèidheachadh ann an 1794 mar dhaingneach. Dhealbhaich agus thog an t-ailtire Viktor Shevchenko taigh-gnìomhachais an seo ann an 1934. Ann an 1991, thàinig Odesa gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. B' ann ann an Odesa aig an Acadamaidh Armailteach (Ucràinis: Одеська військова академія) a fhuair Valerii Zaluzhnyi a chuid foghlaim.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Formentera
Tha Formentera suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich. Tha e cho farsaing ri 83.24 km² cilemeatair ceàrnagach agus tha e 19 cilemeatair a dh’fhad. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 8.442 de shluagh ann le dlùths aig àireamh 101,5 duine gach km².
Vigdís Finnbogadóttir
'S e neach-iomairt, neach-teagaisg agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann am Vigdís Finnbogadóttir (ˈvɪɣtis ˈfɪnpɔɣaˌtouʰtɪr̥). Rugadh e air 15 an Giblean 1930 ann an Reykjavík. Fhuair Finnbogadóttir a chuid foghlaim sgoile aig Menntaskólinn í Reykjavík agus an uair sin thug e ceum ann an Fraingis agus Litreachas bho Oilthigh Grenoble agus Oilthigh Paris (Sorbonne) bho 1949 gu ruige 1953, eachdraidh dràma bho Oilthigh Copenhagen agus an uair sin rinn i BA ann am Beurla, Fraingis agus foghlam bho Oilthigh Innis Tìle. Phòs aig Ragnar Ottó Arinbjarnar ann an 1954 ach dhealaichte iad ann an 1961. Dh'uchd-mhacaich i nighean, air a bheil Ástríður Magnúsdóttir, a rugadh ann an 1972. B' e Finnbogadóttir a' chiad thè dhealaichte a rinn uchd-mhacadh ann an eachdraidh na dùthcha. Chuir Finnbogadóttir bliadhnaichean ag obair ann an turasachd agus 's i a chuir air dòigh a' chiad cùrsa trèanaidh airson luchd-iùil turasachd. Bha i cuideachd na thìdsear Fraingis aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Menntaskólinn við Hamrahlíð fad na 60an. Bha i gu tur an aghaidh bhallrachd NATO Innis Tìle agus dhèanadh i iomairt fad bliadhnaichean. Ann an 1975 ghabh ise pàirt ann an stailc nam ban (Innis-Tìlis: Kvennafrídagurinn) airson bhoireann-dhligheachais agus co-ionannachd. Chaidh a thaghadh dhan cheannas ann an 1980, an dàrna thè san t-sabhal a fhuair a leithid dreuchd agus a' chiad neach-dealaichte cuideachd. Tha i na tosgair UNESCO a-nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Poileataigs
9 an Dàmhair
'S e 9 an Dàmhair an 282mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (283mh ann am bliadhna-leum). Tha 83 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Siorrachd Rinn Friù
A-nis tha Comhairle Inbhir Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù agus Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear a' dèiligeadh ri cùisean ionadail ann an Siorrachd Rinn Friù. Bha pàirtean de Ghlaschu, mar Bhaile a' Ghobhainn ann an Siorrachd Rinn Friù ron 20mh linn.
Seumas III Alba
B' fheàrr le Seumas a dhàrna mac a bu shine – Seumas, Diùc Rois – na am fear a bu shine, am prionnsa Seumas. Mu dheireadh thall, rinneadh ar-a-mach le uaislean na dùthcha, agus am prionnsa òg aig an ceann. Chaidh cath mòr a chuir aig Sauchieburn, Siorrachd Sruighlea (11 an t-Ògmhios 1488), agus chaidh Seumas III a mharbhadh.
Morbhach
'S e morbhach, no morfhach, no morfhaich fearann thar am bi a' mhuir no uisge eile a' sgaoileadh corra uair.
Coirea
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Iulius Caesar
Beatha
Bha Iulius Caesar den teaghlach mhòr-uasal Gens Iulia, seann teaghlach a tha stèidhichte air ban-dia Venus mar phrìomh-mhàthair.
Valencia (provincia)
Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à Valentia Edetanorum, (IPA: waˈlentia, Gàidhlig: Gaisge) ann an Laideann a th' ann an t-ainm air sàilleabh gun tug an sgìre gu seann shaighdearan arm nan Ròmanach anns an dàrna linn. Chleachdadh an t-ainm بلنسية‎ (Balansiyya) airson na sgìre air fad agus مدينة التراب (Medina at-Turab) airson a’ bhaile ann an Arabais ro 1245  – ‘s e an abhainn Turia a shruthas tron bhaile fhèin. Chaidh fuaimneachadh an ainm atharrachadh fad na linn gu nàdarra gu baˈlenθja ann an Spàinntis – ged a thathar ga fhuaimneachadh ann an dòigh gu math dlùth air Laideann ann an Catalanais: w → b agus t → s. Mar a b' àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do València, ann an ceann a tuath na roinne far an tig Cuenca agus Teruel ri chèile. 'S e Racó d' Ademús an t-ainm a tha air. Tha e na aite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. Tha 2,605 duine a' fuireach ann. 'S Racó d' Ademús an iadhtag nas motha na Spàinne.
10 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|[[David Gregory]] 1582 – Cha robh 10 an Dàmhair ann anns an Eadailt, anns a' Phòlainn, anns a' Phortagail agus anns an Spàinn.
Siorrachd Àir
230px|right|thumb|Siorrachd Inbhir Àir
Canada
Cruinn-eòlas
Ged as e dùthaich mhòr agus farsaing a th' ann an Canada, chan eil mòran dhaoine a tha a' fuireach innte an coimeas ri dùthchannan eile. Thar farsaingeachd de 9,984,670 km², chan eil ach 32.976.026 (2007) a tha a' fuireach innte, neo 3.2 daoine airson gach km². Tha an cuid as motha de muinntir na Canada a' fuireach eadar Uindseor, Ontairio agus Baile Quebec, Quebec.
A thaobh am meud agus an doimhneachd, 's e ni as iongantaiche ann na Canada na lochan uisge a th' ann. Tha iad a' toirt bàrr air lochan uisge an t-saoghail; mar a tha Loch Superior, an dàrna loch-uisge as motha sa chruinne a-rèir fharsaingeachd uachdair (Loch Michigan-Huron, 1mh) agus a tha 350 mìle air fad, agus 160 mìle air leud. Tha astar 115 mìle ceithir timcheall an loch-uisge seo, agus tha e 1,332 troigh air doimhneachd. Tha trì no ceithir de na lochan seo dlùth do a chèile; agus a' tearbadh Chanada uachdrach bho Stàitean Aonaichte Aimearaga a tha air an taobh eile. Bho loch gu loch dhiubh seo tha aibhnichean a' ruith, a' meudachadh gu mòr mar a tha iad a' dol air an aghaidh, gus am bheil an abhainn mhòr don ainm an Abhainn Labhrainn(Abhainn naoimh Labhrainn) a' tòiseachadh. Tha an abhainn seo dlùth do 100 mìle air leud far am bheil i a' ruigsinn a' chuain. Tha 1900 mìltean bhon àite bho am bheil an abhainn seo ag èirigh, a dh' ionnsaigh an àite far am bheil i a' coinneachadh na fairge. Tha aon àite air Abhainn Labhrainn a tha air ainmeachadh "loch nam mìle eilein"; tha 117 eilean ann an aon ruith air an abhainn seo. Tha iad do gach cumadh agus meudachd, fo choille dhreachmhor. Anns na h-àiteachan sin, far am bheil loch a' tuiteam a-staigh do loch eile mar a tha iad a' tèarnadh le leathad chum a' chuain, tha sruthan brasa, agus leumannan uisge nach eil an coimeas ri fhaicinn anns an t-saoghal gu lèir.
Mòr-roinnean Chanada
Tha na deich mòr-roinnean aig Canada air an ainmeachadh mar a leanas còmhla ri na prìomh-bhailtean agus a' bhliadhna anns a dh'aonaich iad leis an dùthaich. Tha trì roinnean ann an Canada cuideachd, 's e sin Roinnean an Iar Thuath, Nunabhùt is Roinn an Iucon.
Ionah
thumb|Ionah agus am muc-mhara le [[Gustave Doré.]]
Vladimir Vasilevich Markovnikov
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Micah
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Pònair
Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Luibhean Roinn-seòrsa:Biadh
Òr-iasg
Mar is trice, chan eil beatha fada aca, ach àithnear gun ràinig fear 49 bliadhna a dh'aois.
Allmhagh Beag
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Port Bhruachaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba
Eilean
Seo cuid de na h-eileanan ann an Alba:
Cartagena de Indias
Bha àireamh sluaigh dhe 892,545 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-sluaigh mu dheireadh.
Ainm an Aite
Ann an 1502, ann an turas nach mhair ach ceithear mìosan, Rinn Rodrigo de Bastidas taisgleadh air Oithir A’ Chuain Siar (far a bheil Coloimbia an latha an -diugh) gu lèir, agus bagh Cartagena na measg. Thug e an t-ainm sin oirre oir bha i cho caol ris a’ bhagh aig Cartagena anns an Spàinnt. An dèidh sin ann an 1533 cho-dhùin an ceannsaiche Pedro de Heredia, à Madrid, gun stèidhich esan am Baile Cartagena air 1 an t-Og Mhìos sa bhliadhna sin.
Daoine Ainmeil
Bartolomé Calvo (1815 - 1889): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1861.
Habacuc
thumb|Taigh-chuimhne Habacuic ann an [[Tuyserkan, Ioràn.]]
Solna
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Zittau
Tha am baile ainmeil air sgàth 's nam Fastentücher (Laideann: Velum quadragesimale) aca. 'S e pìosan clò a th' annta a chleachdadh anns na seann làithean airson an altair a chur air falbh aig àm a' Charghais. Chaidh iad a chruthachadh ann an 1472 agus 1573. Tha am fear as motha a' sealltainn sgeulachdan às a' Bhìoball. Mar sin tha e sònraichte air feadh na Roinn Eòrpa gus an latha an-diugh.
Mullach an Deargain
'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Mullach an Deargain (chithear Mullach nan Dheiragain no Mullach na Dheiragain air mapaichean Beurla cuideachd). Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Loch Mullardoch agus Gleann Afraig. Tha e a’ nochdadh air mapaichean Ordnance Survey mar Mhullach na Dheiragain ach tha ciall agus litreachadh an ainm mar seo mì-shoilleir, agus chan eil gin de na dòighean-sgrìobhaidh a chaidh ainmeachadh a’ leantainn riaghailtean gràmar no litreachadh na Gàidhlig. Dh’fhaodadh gu bheil e a’ ciallachadh deargan no deargan-allt’. Tha a' bheinn 921 m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon tuath dhan deas agus tha dà mhullach eile air: Càrn an Con Dubh (967m) san àird a deas den mhullach agus Mullach Sithidh san àird a tuath.
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Bithear uaireannan ga ceangal le Sgùrr nan Ceathramhnan agus An Socach, bho Ghleann Afraig air neo a’ tòiseachadh bho thaobh Loch Mullardoch.
Dmitri Mendeleev
Tha ainm na h-eileamaid cheimigeach mendelevium a' tighinn à ainm an duine fhèin, Mendeleev.
Campaichean Gulag
Patachaich anns an Campaichean
Fo riaghail Stalin, bha na ceudan de mhìltean de chlann air an breith neo air a cuir ann an Gulag. Bha clann cho òg ri tri bliadhna a dh'aois air am faicinn mar ceannaircich, cunnartach dhan Stàit agus air an cuir ann an coilltean fhuar Siberia. Air an càineadh airson tighinn bhon 'sìol as miosa', bha a chlann seo air an sgaradh bho na teaghlaichean aca, air an goirteachadh, air an fhàgail gun biadh neo cùram. A-réir a' BhBC, "le ùine bha barrachd is barrachd air a bhreith anns an ifrinn seo. Dh'fhàs iad suas gun aithne sam bith air an teaghlach aca, a creidsinn gur ann mar seo a bha beatha a h-uile leanabh san t-Saoghal."
13 an Dàmhair
'S e 13 an Dàmhair an 286mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (287mh ann am bliadhna-leum). Tha 79 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Al-Ghazali
Beatha
Rugadh e ann an Tabaran, baile ann an sgìre Tus, anns a' mhòr-roinn Khorasan, Iran.
Bogotá
Freumhan an Ainm
Mar a b' àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Guadalajara de Buga, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Santa bhon fhacal Laideann Sanctus (Coisrisgte) agus Fe (Creideas) bhon fhacal Laideann Fides. Thathar ag ràdh gur ann às an ainm Bacatá a th'ann an eileamaid Bogotá, a tha a' ciallachadh dùin, leis gur e prìomh-bhaile nan Zipa a bh'ann. Tha feadhainn eile a' mìneachadh gur e Wak'ata an seann ainm a bh' air a' bhaile agus gu bheil sin a' ciallachadh àite coisrigte.
Pyongyang
' S e prìomh-bhaile Coirea a Tuath a tha ann an Pyongyang. Tha e na laighe air bruaich Abhainn Thaedong ann an àirde an iar-dheas na dùthcha. A rèir beul-aithris chaidh am baile a stèidheachachd ann an 2334 RC mar "Wanggŏmsŏng".
Bogotá
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Bogotá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Tormod Calum Dòmhnallach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Dòmhnallach, Tormod Calum
Cruach
'S e cruach, meall cruinn air leth. Tha e co-cheangailte ri cnuachd, a' ciallachadh "ceann". Tha cruach coltach ri cumadh ceann duine.
Alexander Graham Bell
Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba is dh'imrich e do Chanada ann an 1870 agus na Stàitean Aonaichte ann an 1871. Stèidhich e sgoil ann am Boston a theagaisg tidsearan nam bodhar an deach na phàirt dhen Oilthigh Bhoston. D'fhuair e peutant airson an fhòn ann an 1876 is chruthaich e Bell Telephone Company ann an 1877. Cheannaich e fearann ann an Alba Nuadh is chaochail e an sin ann an 1922.
Pennal
Tha am baile Pennal ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 82.6 mi (133.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 177.5 mi (285.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 394 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 185 (47.0%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
14 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lombardia
Ann an Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Siorrachd Mhoireibh
right|230px|thumb||Siorrachd Mhoireibh ann an 1890
Siorrachd Shruighlea
230px|right|thumb|Siorrachd Sruighlea
Pàpa Pius VI
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Linn Ùr na Cloiche
thumb|Taigh nua-creagach ann an Skara Brae, [[Arcaibh]]
Chemnitz
'S e baile ann an Sagsainn, a' Ghearmailt a tha ann an Chemnitz. Tha e suidhichte aig cois nam beann Erzgebirge ann an iar na dùthcha. 'S e seo na co-chomharran aige: 50° 50′ 0″ Tuath agus 12° 55′ 0″ Ear. Ann an 2009 bha 243.089 duine a' fuireach an seo. Mar sin 's e Chemnitz an treasa baile as motha ann an Sagsainn a-rèir àireamh-shluaigh.
15 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|Bulla mun Mhìosachan Griogarach
Gualann
Roinn-seòrsa:Corp
Katerina Peshkova
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Glengarry Fencibles
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Radan
Tha dà sheòrsa ann - donn is dubh.
Fàire
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Ray Bradbury
Rugadh e ann an Waukegan, Illinois ach dh'imrich a phàrantan do Los Angeles nuair a bha e òg. Sgrìobh e mòran làmh-sgrìobhainnean is chaidh e na sgrìobhaiche proifeasanta ann an 1943. Tha e ainmeil air sgàth 's gun do sgrìobh e leabhraichean ficsean-saidheans agus 's e na h-obraichean is cliùiteach aige na nobhailean The Martian Chronicles, Fahrenheit 451 agus cruinneachadh nan sgeulachd The Illustrated Man (1951).
16 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Sigmaringen
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
1694
thumbnail|150px|Voltaire MDCXCIV
Aberteifi
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Ceredigion
Zaporizka Oblast
Eachdraidh
Thuirt Herodotus gum buinneadh an talamh seo gu treubh air an robh na Gerrhos. Chaidh Zaporizka Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1939 nuair a chaidh Dnipropetrovska Oblast a roinneadh ann an dà leth. Bhòt 90.66% nan daoine ann an Zaporizka Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Zaporizka Oblast
Niall Gòrdan
Tha Niall Gòrdan 'na bhàrd Gàidhlig, eadar-theangadair agus ceòladair. Rugadh e ann an Inbhir Pheofharain, thogadh e sa sa Bhlàr Dhubh, agus tha e a-nis a' fuireach ann an Àird a' Bhàsair, Slèite, san Eilean Sgitheanach.
Siùcar
Eachdraidh
Mun àm seo san Roinn-Eòrpa, cha robh siùcar aithnichte don mhòr-shluagh, ged a bha iomradh ga thoirt air bho thaobh leigheas, ach chuir saighdearan Eòrpach a bha a’ sabaid san Ear Mheadhanach, eòlas air agus bheireadh dhachaigh leotha e an dèidh cogaidhean a’ chreideimh. thumb|right|300px|An "Triangular trade" - dh'ion-phortaicheadh tràillean dhan Roinn Charaibeach airson obrach ann an tuathanachas siùcair. Mu thimcheall 1390, dh’inntrigeadh dòigh fàisgidh na b’ fheàrr a thug comas dhaibh dà uimhir a bharrachd de shùgh fhaighinn às a’ chuilc. Rè nan linntean a lean sin, stèidhicheadh planntachasan siùcair ann an àird a deas na h-Eòrpa, ann an Ameireaga a Deas, anns an Roinn Charaibeach (Innseachan na h-Àird an Iar) agus iomadh àite eile. Bha an bàrr gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar, oir a bha feum mòr air obair aig tuathanachas siùcair agus bha bàsmhorachd nan tràillean glè àrd; mar sin b' fheudar an ath-sholar. 'S e Triangular Trade ann an ainm rian malairt tràillean às an Afraga, siùcar às an Roinn Charaibeach agus ruma is saoithreachadh às an Roinn-Eòrpa is Sasainn Nuadh.
Beinn Fhionnlaidh
'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Beinn Fhionnlaidh. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Loch Mullardoch agus Gleann Afraig. Tha i 1,005 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon tuath dhan deas bho Loch Mullardoch gu Càrn Eige agus Màm Sodhail. A rèir coltais chaidh a h-ainmeachadh às dèidh geamair ann an Cinn Tàile air an robh caise uabhasach.
Santarcangelo di Romagna
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Rìbhinn shoinneanta
Gu dualach, 's e maiseach, caomh, milis, òigheil, agus gu tric (gu soilleir) soineannta a tha an rìbhinn mhaoth, ann an cunnart inntinneil no mothachail an àite cunnart corporra, mar as trice targaid a' bhealgaire; 's dòcha smaoinich i le mearachd gum b' e an gaisgeach. 'S tric a' bhean-bhuairidh coimeas dhan rìbhinn shoinneanta (no an rìbhinn fo claoidh, gu dearbh).
941
941
Emily Brontë
B' i Emily Jane Brontë  na bana-sgrìobhadair Sasannach.
Gini-Nuadh
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Càrn Eige
'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Càrn Eige, cuideachd Càrn Eighe. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Loch Mullardoch agus Gleann Afraig. Tha i 1,183m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon tuath dhan deas bho Loch Mullardoch gu Màm Sodhail, agus 's iad Càrn Eige agus Màm Sodhail an dà bheinn as àirde air taobh an iar a' Ghlinne Mhòir. Is coltach gun tig an t-ainm bho eag leis gu bheil an druim car eagach, air neo bho inneal croitearachd leis an ainm sin. Bhiodh sin a' ceangal leis an ath bheinn, Màm Sodhail (Sabhail).
Aberystwyth
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Òigeachd
Gu tric, cuirear an t-ainm "inbheach òg" air deugairean, ach feumar aideachadh gu bheil diofar mòr eadar duine aig trì deug agus naoi deug.
Manitoba
'S e Heather Stefanson (PC) na cheann riaghaltas na mòr-roinne.
Talsarnau
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Gini-Nuadh an Iar
thumb|right|250px|Gini-Nuadh an Iar 'S e Gini-Nuadh an Iar an dàrna phàirt dhen eilean Gini-Nuadh. Tha e suidhichte san iar an eilein. Tha e a’ gabhail a-steach dà sgìrean: Papua agus Papua an Iar, a tha nam pàirt den dùthaich na h-Innd-Innse.
Lann Bhrìghde
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Lann Bhrìghde no Lann Brìghde (Beurla: Lhanbryde).
Tha Lann Bhrìghde ainmichte air seann eaglais Naoimhe Brìghde, ach chaidh làrach an togalaich mu dheireadh a leagail sìos ann an 1796.
Llansadwrn
Tha am baile Llansadwrn ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 45.7 mi (73.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 164.5 mi (264.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 504 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 201 (39.9%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Seula
thumb|Seula air cèis-litreach Is e soidhne sònraichte a tha ann an seula.
Gus an latha an-diugh cleachdar seula air litrichean neo pàipearan oifigeil.
Fìobha
Cruth na Tìre
Bha Cille Rìmhinn le a Chaisteal agus Oilthigh Chill Rìmhinn na phort cudthromach re na meadhan aoisean. Anns a' bhaile seo tha Sràid Earra Ghaidheil a' comharrachadh chun latha an diugh far an robh an ceàrnag Gàidhealach de'n bhaile anns an linn sin.
Is e Beinn Loman am beann as àirde ann am Fìobha. Is beinn bhòidheach a tha innte ged nach eil a mullach fiù 's 600m os cionn barr na mara.
'S e tairbeart a tha ann, agus o chionn goirid, roimh na drochaidean thairis an Tatha agus Linne Foirthe, bha i nas iomallaiche.
Dotaireachd
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Oilthighean
Háček
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Bunan-lùth nach teirg ann an Alba
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lùths Roinn-seòrsa:Aimsir
Sicilia
'S e roinn na h-Eadailt agus eilean a tha ann an Sicilia (Beurla: Sicily). Tha e na laighe ann an Eadailt a deas agus 's e Palermo a tha na phrìomh-bhaile.
948
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Uppsala
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Seann-Lochlannais: up (suas/àrd) agus salla (talla) a tha an t-ainm. Bheireadh sin An Talla Àrd dhuinn sa Ghàidhlig air neo Uphall sa Bheurla Ghallda an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda up a th' ann an upp agus leis a' Ghàidhlig talla a th' ann an salla. B' e Östra Aros (Àros an Ear) a chanadh ris roimhe.
Sgoil
'S e stèidheachd no ionad a tha an urra ri oideachadh no teagasg ann an raointean sònraichte a th' ann an sgoil. Tha am facal sgoil a' buntainn ri gach ìre foghlaim: bun-sgoil, àrd-sgoil, acadamh, colaisde, sgoiltean samhraidh, sgoiltean inbheach, fèin-sgoiltean, sgoiltean cànain, sgoiltean ciùil. Canar neach-teagaisg le fear no tè a tha a' teagasg ann an sgoil.
21 an Dàmhair
'S e 21 an Dàmhair an 294mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (295mh ann am bliadhna-leum). Tha 71 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Achadh nan Leac
thumb|right|250px|Taigh Achadh nan Leac 'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Achadh nan Leac (Beurla: Auchinleck). Ann an 2001, b' e 3,900 an àireamh-shluaigh a bha aige.
Gdańsk
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Ollamh
thumb|right|250px|Ollamh a' teagasg 'S e cuideigin a tha ag obair aig an ìre as àirde ann an oilthigh 's a th' ann an ollamh. Ann an siostam-rangachaidh nan oilthighean, 's e gu bheil ollamh nas àirde na neach-teagaisg oilthigh àbhaisteach a rèir a chuid èolaisean, rannsachadh agus sgilean.
Na Seicich
Seicich ainmeil
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Feamainn chìrean
Feumalachd - biadh a' chruidh
'S ann a bhathas a' buain na feamainn seo dha na beathaichean, dhan a' chrodh, agus a' dèanamh slaopadh oirre. Bhathas ga cur ann an soitheach domhainn agus a' dòrtadh bùrn goileach oirre agus a' cur rud air a h-uachdar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feamainn
Bàrr a' Ghrianain
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Gleann a' Chrìch a bhuineas Bàrr a' Ghrianain, a ghabhas a-steach Baile Ùr nan Stiùbhartach, Muine Gobha, Gleann an t-Sruthail, Poll an Iùbhair agus cuid mhòr dhen Phàirc-choille na Gall-Ghàidhealaibh cuideachd. Tha 4,730 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 21 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla MhicGilleMhaoil, ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.
Sgat Mòr is Sgat Beag
Tha Sgat Mòr suidhichte air beul Loch Fìne. Tha an t-eilean gu math rèidh, chan eil e nas àirde na 11 meatair (36 troighean) os cionn na mara. Tha taigh-solais beag ann.
Eilean MoLaise
thumb|Taigh Buddhach thumb|Saint Molaise's cave on the island decorated with [[Buddhachd|Tibetan Buddhist prayer flags]]
Tha Eilean MoLaise cho farsaing ri 253 heactair ceàrnagach (0.98 sq mi) de mheud. 'S e Mullach Mòr an cnoc as àirde air an eilean. Tha e 314 meatair (1,030 troigh) os cionn na mara.
Oblasti na h-Ucràine
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Poileataigs
Gwened
Tha Gwened (Fraingis: Vannes) na bhaile anns a' Bhreatainn Bheag. Tha e ann am Mor-Bihan. Bha 51,759 ann an 1999. Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag
Rodney MacDonald
'S e neach-poileataigs agus ceòladair Canadach a th' ann an Rodney Joseph MacDonald (rug. 2 am Faoilleach, 1972). Rugadh e ann am Mabou, Alba Nuadh agus sgrùdaich e aig Oilthigh St. Francis Xavier. Bha e na phrìomhaire na h-Alba Nuadh eadar 22 an Gearran 2006 agus 19 an t-Ògmhios, 2009. Tha e na cheannard Colaisde na Gàidhlig ann an Eilean Ceap Breatainn a-nis.
Siorrachd Shalcraig
Chaidh i na phàirt de Roinn nan Crìochan ann an 1975 nuair an do chruthaicheadh comhairle sgìreil ùr, Eadaraig agus Srath Labhdair, o Shiorrachd Shalcraig, Maolros, Labhdair agus pàirtean de Lodainn Mheadhanach.
Pàpa Griogair XV
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Griogair XV (Laideann Gregorius P.P. XV, Bologna, 9 am Faoilleach 1554 - Cathair na Bhatacain, 8 an t-Iuchar 1623. B' e Alessandro Ludovisi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 9 an Gearran 1621 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pòl V. 'S e an 234mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Beinn Dronaig
'S e beinn air Oighreachd Atadail air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Beinn Dronaig. Tha i 797 m de dh’àirde agus ’s e Corbett a th' ann. Tha i suidhichte ann an àite iomallach eadar Atadal agus Loch Monar dìreach os cionn Loch Calavie.
Llanybydder
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Deargan-fraoich
Tha deargan-fraoich cuibheasach 12-13 ciadameatair a dh'fhaid, le 21-25 cm de réis-sgéithe, agus 14-19 gramaichean a chudrom. Tha fireannaich is boireannaich coltach ri chèile, le aodann dearg, ceann geal is dubh, sgiathan buidhe is dubh, drom donn agus ìochdar geal. Ge-tà, tha an dath dearg a' dol air cùl sùla an fhireannaich ach tha e a' crìochnachadh air thoiseach sùla a' bhoireannaich.
Eilean Dà Bhàrr
thumb|Eilean Dà Bhàrr aig beul Loch Chille Chiarain, le Calum MacPhaidein 'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Eilean Dà Bhàrr. Tha e faisg air Ceann Loch Chille Chiarain. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 25′ 22″ Tuath agus 5° 32′ 28″ Iar.
Dowlais
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tractar-àiteachais
Tractaran Ceithir-cuibhleachd
thumb|left|1955 Ferguson TEF
Maighstir Ailean
Cha mhòr nach eil e cinnteach gun d' rugadh Mgr Ailean anns an Taigh-seinnse Beinn Nibheis far an robh athair na òstair.
Brianann
Cruthan eile
Nochdaidh e mar "Breandán" ann an Gaeilge san latha an-diugh, agus thàinig e a-steach don Bheurla mar Branden, Brandon, Brenden no Brendon.
Bernburg
Eachdraidh
Chaidh Bernburg a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1138 mar Berneburch anns na Annalista Saxo agus na Magdeburger Annalen agus bha e fo bhuaidh na h-eaglaise fad iomadh bliadhna. Nochd an eaglais ann an Waldau, a bha na bhaile air leth gu ruige 1871, ann an sgrìobhainn ann an 964. Chaidh Abaid agus taigh-pearsain a thogail an seo anns an  10mh Linn, a bharrachd air eaglaisean agus abaidean eile air feadh na sgìre mu timcheall a' bhaile. Chaidh abaid eile a thogail ann an 1326 a tha na ospadal an-diugh cuideachd. Bha malairt uabhasach cudromach fad na meadhan aoisean agus le sin chaidh am baile a leasachadh gu mòr: chaidh muilnean a thogail ann an 1219 agus drochaid ann an 1239, a chaidh ùrachadh anns an 20mh Linn: Fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1278, a thug piseach air eaconomaidh na sgìre. Ghabh Bernburg leis an Ath-Leasachaidh ann an 1526. Bha sreath de casaidean an aghaidh bana-bhuidseachan ann eadar 1555 agus 1664, nam measg Barbara Meyhe, bean a' phrobhaist, ann an 1617 - 1619. B' e prìomh-bhaile na stàite Diùcachd Anhalt-Bernburg a bh' ann bho 1603 gu ruige 1863 nuair a chaochail an diùc mu dheireadh gun chlann. Rinn feachdan an spùinneadair às An Danmhairg Heinrich von Holk droch mhilleadh air a' bhaile ann an 1630. Chaochail iomadach duine leis a' Phlàigh fad an 17mh Linn. A thuilleadh air sin, rinn teine droch mhilleadh air an t-seann bhaile ann an 1697. Ann an 1745 chaidh a' chiad Inneal-stotha a thogail ann am Bernberg. B' e am baile fo bhuaidh nam Fraingeach eadar 1807 agus 1813, ri linn Co-chaidreachas na Rèine. Thàinig an rèile ann an 1846 agus thogadh drochaid stàilinne ann an 1891. Stèidhich na Nàsaich ionad-mharbhaidh am broinne taigh-caothaich a' bhaile air an robh NS-Tötungsanstalt Bernburg agus chuireadh mu 14,000 duine a bha tinn agus ciorramaich gu bàs anns na seòmraichean-gasa eadar 1940 agus 1943.
Lady Gaga
'S e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Eabhraig Nuadh, Na Stàitean Aonaichte a th' ann an Stefani Joanne Angelina Germanotta neo Lady Gaga (rugadh 28 am Màrt 1986).
Pàpa Pòl VI
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Pòl VI (Laideann: Paulus PP. VI, Concesio, 26 an t-Sultain 1897–Castel Gandolfo 6 an Lùnastal 1978). B' e Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 21 an t-Ògmhios 1963 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Iain XXIII. Chaochail e ann an Castel Gandolfo. 'S e an 262mh fear a bh'ann. Chuir Pàpa Frangan e còmhla ri Oscar Romero nan àireamh nan naomh 14 an Dàmhair 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Borneo
Anns a’ bhliadhna 2000 bha timcheall air 16 millean a’ fuireach air an eilean fhèin, 's e sin 22 duine gach km2.
Pladaigh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Magnesium
Taisgealadh
Ann an 1808 rinn Humphry Davy magnesium fìor-ghlan nuair a chuir e sruth dealain tro mheasgachadh magnesium ogsaid agus mearcair ogsaid (HgO).
Björn Ulvaeus
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Calum MacPhàrlain
A Bheatha
Rugadh e ann an Dail Abhaich, Taobh Loch Obha, Earra-Ghàidheal, ach thogadh e ann am Pàislig. Dh'fhàs e suas sa bhaile, agus fhuair e obair mar neach-tomhais. Dh'fhuirich e an siud fad a bheatha às dèidh sin.
Tractar
Tractar Àiteachais
thumb|right|200px Mar is tric chanar tractar ri tractar-àiteachais, nòs tractair sònraichte ri obair-fhearainn agus tarruinn innlean àiteachais, bu sònraichte cruinn-treabhaidh, cliathaich, lunnan, drìlean-sile, agus trèilearan.
Tractar-Reile
Is e sar-eisimplir de tractar-reile a tha ann an RT 20 aig Freight Australia(dealbhaichte aig Swan Hill, Bhictoria, Astràilia ann an 2006). Chaidh togail air an tractar seo le Victorian Railways anns na h-obraichean aca fein. Tha Rathaidean-iarainn Bhictoria do geidse 1600mm, mar a tha Iarnród Éireann.
Pàpa Urbain VIII
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Esbjerg
Chaidh Esbjerg a stèidheachadh ann an 1868 mar phort ùr an àite Altona, air a chall sa chogadh eadar An Danmhairg agus A' Phruis ann an 1864. Tha 71,579 duine a' fuireach ann. 'S e an siathamh baile as motha anns an Danmhairg a tha ann cuideachd.
Ivano-Frankivska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Cnoc an Tiobair
thumb|Cnoc faisg air a' bhaile 'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Cnoc an Tiobair (Beurla: Knockentiber). Ann an 2001 's e 395 an àireamh-shluaigh a tha aige ach tha am baile a' fàs nas motha a-nis.
Na Meanbh Eileanan
'S e dùthaich eileanach a tha anns na Na Meanbh Eileanan no Stàitean Feadaralach Mhicronesia. Tha iad nan laighe anns an Chuan Shèimh air taobh an earra-thuath Papua Gini-Nuadh. Tha iad pàirt de Roinn a' Chuain Shèimh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Pàpa Innocentius IX
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Innocentius IX (Laideann: Innocentius P.P. IX, Bologna, 22 an t-Iuchar 1519–Cathair na Bhatacain, 30 an Dùbhlachd 1591. B' e Giovanni Antonio Facchinetti an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 29 an Dàmhair 1591 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Griogair XIV. 'S e an 230mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach gu math bochd. ‘S e Rìgh Felipe II na Spàinne a thug taic dha mar thagraiche na pàpachd. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Rekuhkara
Nòs
Bhiodh dà bhoireannach air beulaibh a chèile, aonan a' dèanamh tiùb le làmhan agus a' seinn a-null 's sìos sloc a' bheòil na tè eile. Tha an "tabhartaiche" a' gintinn a' ghutha agus am "faightear", a' cumail a glotas dùinte, a' cur a slighe ghutha gu feum gus an fhuaim atharrachadh.
Mariyka Pidhiryanka
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
MV Eileanan Chaledonia
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Pàpa Iain Pòl II
B' e Pàpa Iain Pòl II (Laideann: Ioannes Paulus PP. II, 18 an Cèitean, 1920 – 2 an Giblean, 2005) an 264mh Pàpa agus a' chiad fhear às A' Phòlainn. Rugadh e Karol Józef Wojtyła ann am Wadowice, sa Phòlainn. Bha e na phàp fad 26 bliadhna, an dàrna Pàpachd na b' fhaide a bh' ann a-riamh, an dèidh Phius IX. agus a' chiad fhear bho taobh a-muigh na h-Eadailt o chionn 1523.
Srath Ghlais
'S e srath air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Srath Ghlais Beurla: Strathglass). Tha e suidhichte eadar am baile Chanaich agus am baile na Manachainn. Tha Amhainn Ghlais a' sruthadh tro phàirt an t-sratha nas àirde. Tha Amhainn Ghlais a' sruthadh don Amhainn Farair aig baile An t-Srùigh agus tha iad a' cruthachadh Amhainn na Manachainn. Bha coilltearachd agus àiteachas cumanta agus cudromach an seo fad linntean. Ach aig àm Fuadach nan Gàidheal chaidh mòran de na tuathanaich a ghluasad dheth am fearainn aca. San 20mh linn chaidh stèisean-cumhachd uisge a thogail ann am Fas na Coille mar phàirt den phròiseact Neart nan Gleann. A bharrachd air sin tha turasachd cudromach airson eaconamaidh na sratha an-diugh.
Parc
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oilthigh Asarbaideàn
Chaidh Oilthigh Asarbaideàn (Azərbaycan Universiteti) a stèidheachadh ann an 1991 ann an Baku ann an Asarbaideàn.
Zakarpatska Oblast
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh na h-Oblast agus àitean eile mu timcheall air - ris an canadh Prykarpattia - dhan Rus Kyiveach agus an uair sin dhan Ungair. Chaidh an Oblast a chruthachadh ann an 1946 nuair a leig An t-Seic-Slòbhac seachad a tagraidhean mun sgìre. Bhòt 92.59% nan daoine ann an Zakarpatska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Dàibhidh Mundell
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Dàibhidh Mundell BP.
Strabo
B' e cruinn-eòlaiche agus eachdraiche às a' Ghrèig a bh' ann Strabo (Amasya). Rugadh e ann an Amasia, ann am Pontos Greugach, ris an taobh an ear na Mara Dhubha ann an 63 RC neo 64 RC. Dh'eug e eadar 19 RC agus 24 RC. Sgrìobh e leabhar mòr cruinne-eòlais air a bheil Geographiká. Rinn esan tadhal mòr air feadh an t-saoghail Ròmanach, leis cho sìtheil 's a bha an cruinne aca fon Phax Romana (Sìth Ròmanach).
Àrc-eòlaiche
thumb|right|250px|Àrc-eòlaichean ag obair
Dàibhidh Mundell
Thaghadh e mar Bhall Pàrlamaid airson Siorrachd Dhùn Phris, Dail Chluaidh agus Srath Thuaidh ann an 2005 an dèidh dha bhith 'na Bhall Phàrlamaid na h-Alba airson Alba a Deas o 1999. Bha e na Rùnaire Stàite na h-Alba eadar 2015 agus 2019 nuair a chuireadh Alister Jack, BP airson Dùn Phris agus Gall-Ghàidhealaibh, ann a àite leis a' phrìomhaire ùr, Boris Johnson.
Na h-Eileanan Mharshall
'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha anns na h-Eileanan Mharshall. Tha i na laighe san taobh an iar a’ Chuan Shèimh. Tha Nauru agus Kiribati san taobh a deas dhith, agus tha na Meanbh Eileanan anns an taobh an ear.
Deportivo Cali
'S e Deportivo Cali fear dhe na trì sgiobaidhean ball-coise proifeiseanta ann am Cali agus an sgìre aige.
Drochaid na h-Aibhne
Tha bun-sgoil ann.
Eilean a Deas, Sealainn Nuadh
Bailtean
A-measg na bailtean cudromach air Eilean a Deas, thathar Christchurch, agus Dùn Eidinn, agus air a bheil buaidh mòr Albannach.
Jaén (baile)
Tha Jaén na laighe aig bun a' bheinn ris an canar Cerro de Santa Catalina. Tha lìonra dhe sràidean caola aig cridhe a' bhaile mu thimcheall a' chaisteil. Tha mòran fhearainn torrach làn achaidhean olivares mu thuath. Tha sliabh Jaén agus sliabh Jabalcuz ris an taobh dheas agus iar-dheas, le faiche na h-aibhne Guadalbullón (Wadi Abd Allah ann an Arabais ) mu thuath, is an abhainn a' sruthadh dlùth air a' bhaile. 'S e leas-abhainn an Guadalquivir (Al Wadi Al Kebir -An Abhainn Mhòr ann an àrabais) a th' ann an Guadalbullón.
Stena Line
'S e companaidh aiseag Lochlannaich a tha ann an Stena Line. 'S e i aon de na companaidean aiseag as motha air feadh an t-Saoghail. Tha na bàtaichean a' ruith eadar an t-Suain, An Danmhairg, Nirribhidh, Breatainn Mhòr, Èirinn, a' Ghearmailt, Na Tìrean Ìsle agus a' Phòlainn.
Radio nan Gàidheal
Ceanglaichean a-muigh
BBC Radio nan Gàidheal
Jaén (baile)
Lùchart Villadompardo
'S e togalach stèidhichte aig àm an Ath-Bheòthachadh a th' ann an Lùchart Villadompardo. 'S ann leis a' chiad Iarla Villadompardo, Fernando Torres y Portugal, a bha na Leas-Rìgh air a' Pearu aig àm Iompaireachd na Spàinne a bha an lùchart. Bhathar a' cleachdadh an Lùchart mar bhanca eadar an 17mh linn agus an 18mh linn. An dèidh sin bha e na thaigh-Eirdinn banail gu ruige 1901, nuair a thug an comhairle os làimh e. Tha an Hamman (Taigh-Ionnlaid) as motha anns an Roinn Eòrpa fon lùchairt. Chaidh an Hammam a thogail aig àm Righ Abd-Al-Rahman II (Toledo 792 - Córdoba 852). Chaidh an Hamman a dhìochuimhneachadh an dèidh na lùchairte a thogail gu ruige 1922. Bhuannaich an togalach, na thaigh-tasgaidh bho 1970, nuair a ghluais an Taigh-eiridinn gu àite eile, an Duais Europa Nostra ann an 1984. Tha dà thaigh-tasgaidh am broinn na lùchairte: Taigh-tasgaidh Ealain agus Cleachdaidhean an Tuath agus Taigh-tasgaidh Ealain Nòs Soineannta.
Ceanglaichean A-mach
Làrach-lìn Turasachd a' Cheàrna
Mealdruim
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 18 mìltean (29 km) san àird a tuath air Obar Dheathain.
Treharris
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1500an
Is docha gu bheil thu a' lorg na 16mh Linn Bha na 1500an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1500 is 31 an Dùbhlachd 1509. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:16mh linn *
A' Bhòrlainn
'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt air Loch Tatha faisg air Feàrnan a tha ann an A' Bhorlainn no A' Bhòrlainn (Beurla: Boreland).
Baile Mhic Aoidh
‘S e baile beag dùthchasail ann an cridhe na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Baile Mhic Aoidh (Beurla/Beurla Ghallda: Balmaghie). Tha e suidhichte aig 76m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Gleann Lochair agus Baile Labhrainn. Tha e 272km air falbh bho Obar Dheathain, 103km bho Ghlaschu, 13km bho Chille Chuithbeirt agus 123km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile Mhic Aoidh. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha eaglais agus talla anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Crois Mhìcheil agus dhan àrd-sgoil ann an Caisteal Dhùghlais. Tha an t-Uisge Dhè air an taobh tuath na parraist.
Luhanska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
29 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|200px|right|Bratach [[an Tuirc]]
Sumatra
'S e Medan am baile as motha anns an eilean. 'S e Kerinci  a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 3,805 metair os cionn na mara.
1510an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Eilean a Tuath, Sealainn Nuadh
Tìr-eòlas
Tha na beanntan san fharsaingeachd ann an meadhon, agus tha "corrag" mòr a' ruith dhan iar-thuath. Faighear beanntan-theine agus fuarain teth air.
Dail bho Dheas
'S e baile ann an Leòdhas ann an Nis a th' ann an Dail bho Dheas (South Dell ann am Beurla).
30 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1520an
Bha na 1520an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1520 is 31 an Dùbhlachd 1529. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Fosfaras
Cleachdadh
Tha maidsichean a' cleachdadh fosfaras a chionn 's gu bheil e a losgadh le lasair soilleir. 'S e arm mì-laghail a tha ann fosfaras geal.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
1530an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Dùthchannan an t-Saoghail
C
Cambuidea - Camarun - Canada - Casachstan - Catar - Cathair na Bhatacain (An Sealladh Naomh) - Cape Verde - a' Cheinia - Na h-Eileanan Chomoro - Cìopras - Cirgiostàn - Ciriobataidh - Coirea - Coirea a Deas - Coirea a Tuath - Coloimbia - Costa Ìbhri -  - Costa Rica - Croàisia - Cùba - Cubhait
Hempstead, Eabhraig Nuadh
‘S e baile mòr air iomall Eabhraig Nuadh (baile), eadar Massapequa agus Elmont air oirthir an ear na Stàitean Aonaichte a th’ ann Hempstead. Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, ri taobh Bàgh South Oyster, 355km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 217km bho Albany, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile air an àirde iar Eabhraig Nuadh (stàit). Tha 763,086 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 20.3% thall thairis, ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 14.9% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ann 16.9% dhuibh. Thug 16% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaochail an sgrìobhadair Gabriela Mistral: (1889 – 1957) an seo.
Dùthchannan an t-Saoghail
L
An Laitbhe - Làthos - Leabanon - Leasoto - Libèiria - Libia - Liechtenstein - Liotuàinia - Lucsamburg
N
Naimibia - Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach - Naomh Crìstean agus Nibheis - Naomh Lùisia - Nauru - Neapàl - Nìgeir - Nìgeiria - Niocaragua - Nirribhidh - Niue  -
Y Faenor
Tha am baile Y Faenor ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 22.7 mi (36.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 140.7 mi (226.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3459 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 328 (9.5%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Arcaibh
right|200px|thumb|Arcaibh Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an Arcaibh far costa a tuath na h-Alba.
Kinbuck
Bha stèisean-rèile ann a dh'fhosgail ann an 1848 air an loidhne Shrath Mhòir eadar Glaschu agus Snaidhm Cheann Eabair ach chaidh a dhùnadh ann an 1956.
Luimneach
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Lochlannaich ann an 812. B' e prìomh-bhaile na Rìoghachd Tuadhmhumhain a bh' ann fad na meadhan aoisean, agus bha dlùth daimh aig a’ bhaile ris an Rìgh Brian Bóroimhe cuideachd. Chuairtich Oliver Cromwell am baile ann an 1651, is rinn luchd-leantainn Uilleam III an uiread dà thuras eile san 17mh Linn.
Eilean Bhaffin
'S e Eilean Bhaffin an t-eilean as motha a tha ann an Canada agus an còigeamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Geamannan Gàidhealach
thumb|Geama ball-coise Gàidhealach
1560an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Jacques Monod
B' e ceimigear às  an Fhraing a bh’ ann an Jacques Lucien Monod. Rugadh e air 9 an Gearran 1910 ann am Paris. Chaochail e air 31 an Cèitean 1976.
Stafainn
Tha An Clachan, far a bheil Eaglais na h-Alba agus Eaglais Shaor còmhla le bun-sgoil agus Ionad "Columba 1400" suidhichte aig 57° 37′  Tuath agus 6° 13′ Iar. Tha bùth, talla, taighean beaga agus ionad pheatroil sìnte a mach ri taobh an rathaid eadar Clachan agus Digg.
Honshū
'S e Fujiyama a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 3,776 metair os cionn na mara.
Ceann Loch Èire
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Lochan Dubh, an t-Eilean Sgitheanach
Tha Lochan Dubh cho mòr ri 3.5 acair. 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 278 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach aon eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 197 m (646 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Lochan Dubh. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Eilean Eòin
A thuilleadh air na coimhearsnachdan Gàidhealach, tha coimhearsnachd ann de luchd-labhairt na Fraingis, no 'les Acadiens', (mar a chanas iad riutha fhèin ann am Fraingis), is iad sin air a bhith ann bho dheireadh na 17mh linne ged a thug am fuadach a dh'fhuiling iad ann an 1755 ('le Grand Dérangement') crathadh mòr orra. Cuideachd tha tùsanaich an eilein, na Mi'kmaq fhathast a' fuireach ann an caochladh àiteachan a leithid Eilean Lennox shuas air oirthir a tuath an eilein. A bharrachd air na Mi'kmaq, na h-Acadianaich is na Gàidheil, bha is tha gu h-eachdraidheil coimhearsnachdan de mhuinntir na h-Èireann, de mhuinntir Shasainn agus coimhearsnachd bheag de mhuinntir Leabanon a rinn imrich an tùs gnothaich a-null gu ruige Eilean a' Phrionnsa a-mach à Impireachd nan Otomanach aig deireadh na 19mh linne.
1570an
Bha na 1570an sa 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1570 is 31 an Dùbhlachd 1579. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Inneal-smùide
An t-Inneal Teine de Newcomen
A chuir an inneal a’ ruith, fosglaidh Coc an Stoith, agus Coc an Dòirteil (D). Srùitheadh stoth às a’ ghoileir a-steach ris an t-siorcair agus bhruitheadh an stoth an adhair a mach as an t-siorcair. Nuair a nochdadh stoth aig sput an dòirteil, dhùineadh an da choc agus fosglaidh Coc an Uisge (U), a’ stealladh uisge fuar, mar ceò, a-steach ris an siorcair.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Inneal
Roger Scruton
B' e feallsanaiche à Sasainn a bha ann an Roger Scruton. Rugadh e ann an Lincolnshire 27 Gearran 1944 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus Oilthigh Pharis. Dh'obair e mar òraidiche aig Colaiste Birkbeck far an do sgrìobh e leabhraichean air mòralachd, poileataigs, cultar agus eisteadaigeachd. Chaochail e 12 Faoilleach 2020.
71
Bàsan
Roinn-seòrsa:70an
Breacan (ainm)
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am  Breacan . 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Alasdair Barden
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Rathad
Ann an lagh na h-Alba, chan eil ann an rathad ach slighe eadar da ionad phobalachd.
The Poozies
Sting
Rinn Mary Macmaster obair còmhla ri Sting air a' chlàr If on a Winter's Night (2009). Chaidh i air cuairt còmhla ri Sting agus a chòmhlan san Roinn Eòrpa agus Ameirigea a Tuath agus nochd i air iomadh prògraman rèidio agus telebhisean.
Sròn a' Chlachair
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Sròn a' Chlachair (Beurla: Stronachlachar).
Orasaigh
'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an Orasaigh. Tha e gu deas air Colbhasa. A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha ochdnar a' fuireach anns an eilean.
Coirce
'S e a th' ann an coirce (Avena sativa) seòrsa gràn no sìol a thathas a' fàs airson a' phòir aige. Thathar ga chur airson connlach do bheathaichean, (gu h-àraid sprèidh is eich), agus airson biadh a dhèanamh do dhaoine, mar eisimpleir mìn-choirce, no coirce air a phronnadh le inneal.
Michael Perham
Iom-sheòladh
B' e an duine a b' òige a iom-sheòl a' chruinne-cè roimhe Mike Zac Sunderland (17 bliadhna, 229 latha, Na Stàitean Aonaichte); agus as dèidh Mike Jessica Watson (Astràilia, 16 bliadhna, 362 latha), a chuir crìoch air an iom-sheòladh aicese air 15 Cèitean 2010.
George Steiner
Rugadh e ann am Paris 23 Giblean 1922 ach theich a theaghlach gu Eabhraig Nuadh ann an 1940 mus do dh'ionnsaigh na Nàsaich am baile. Chaidh e na shaoranach de na Stàitean Aonaichte ann an 1944. Bha e na oileanach aig Oilthigh Pharis is dh'obair e airson an Institiud airson Rannsachaidh Adhartach ann am Princeton agus The Economist. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Gheneva ann an 1974 agus aig Oilthigh Oxford ann an 1994.
Harrington, Delaware
'S e Harrington baile a tha ann an Delaware. Tha e suidhichte ann an Kent County. Anns a' bhliadhna 2010 bha 3,562 duine a’ fuireach an seo.
3 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean