cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Worms
Eachdraidh
‘S e easbaigeachd Chaitligeach a bh’ann Worms bho 614 anns a’ char as lugha, 's dòcha bho 346. Bha am baile gu math cudromach do dh’ Iompaireachd nam Frangach, is thog Tearlach Mòr (Gearmailtis: Karl der Grosse) ionaid riaghlaidh an seo, is na h-easbaigean an urra ris a’ bhaile a chumail, Easbaig Burchard nam measg.
Ann an 1689, ri linn Cogadh na Naoi Bhliadhna, rinn feachdan Rìgh Louis XIV na Frainge droch mhilleadh air iomadh bhaile anns an sgìre seo, gu h-àraidh Heidelberg, Mannheim, Oppenheim, Speyer, Worms agus Bingen am Rhein, ged nach robh na Frangach ann ach fad corra sheachdain. Chaidh ainmean a chur gu Còrdadh Worms ann an 1743, a cuir stad air an Dàrna Cogadh Shilesia eadar A’ Phrùis agus An Ostair. Bha na saighdear Frangach air ais ann an 1792 ri linn Ar-a-mach na Frainge. Chaidh easbaigeachd Worms a chur às ann an 1801 is am baile am broinn Iompaireachd na Frainge. Thug Còrdadh Vienna am baile do Hessen ann an 1815.
Robert Mitchum
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
1530
MDXXX
Companaidh Obrachaidh Trèanaichean
Roinn-seòrsa:Giùlan
Haute-Saône
'S e Vesoul am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Greanada
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Greanada (sa Bheurla: Grenada, IPA: grəˈneɪdə). Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a' Mhuir Chairibianach san taobh tuath air Trianaid agus Tobago, agus deas air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach. Tha Greanada a’ gabhail a-staigh 1/3 de na h-Eileanan Grenadines.
Eaconomaidh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Jules Janssen
Stèidh e amharc-lann cudromach ann am Meudon, faisg air Paris.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
A
Adan - Luchd-déidh-bhreith - Dèidh-theachdaichean - Ainur - Aratar - Atanatári - Atani - Aulendur - Avari
H
Hadorians - Haladin - Leth-eilf - Haradrim - Harfoots - Àrd-mhàileachain - Hàbadan - Eich - Taigh Anárion - Taigh Bhëor - Taigh Elendil - Taigh Finwë - Taigh Hador - Taigh Haleth - Taigh Húrin - Taigh Isildur - Taigh Mharach - Huorn
I
Ilkorin - Istari - Ithryn Luin
S
Eilfean Silvan - Sindar - Fir-shneachda Forochel - Solisimpi - Mic Fëanor - Deasaich - Stiùbhardan Ghondor - Stoors - Sgaradh nan Eilfean
V
Valar - Valaraukar - Bhampair - Vanyar - Variags
Samhain
Cleachdaidhean thar nan linn ann an Èirinn is Albainn
Bhiodh an gealbhan, no "samhnag" dha-rìribh cudromach air Oidhche Shamhna, chan ann dìreach airson na sìthichean is spioradan olca a chumail air falbh, ach airson faighinn a-mach dè a thachradh anns an àm a bha romhpa. Air sgàth ’s gun robh cumhachdan draoidheil aig an àm a bu làidire, bhiodh daoine a’ faighinn a’ chothruim gus tachartasan fhaicinn air na lasraichean, agus bha geamaichean eile leis an aon adhbhar air feadh tìr nan Gàidheal suas dhan 20mh linn. Mar eisimpleir, ann an Albainn, bhiodhte a’ cur dà chnò air an teine, is bhiodh gach cnò a’ riochdachadh balach no caileag. Nam fuiricheadh an dà chnò còmhla, bhiodh an dithis fhathast còmhla taobh a-staigh na bliadhna, ach bhiodh iad a’ dealachadh nan spreadhadh fear dhiubh a-mach às an teine. Agus bhiodh na caileagan òga a’ cur geansaidhean fliucha faisg air an teine gus an tiormachadh, is bhiodh na balaich aig an robh ùidh orra a’ tionndadh nam muilicheannan.
A bharrachd air na geamaichean, bhiodh miasan sònraichte air an ullachadh airson na h-oidhche, mar a bha an fhuarag anns na h-Eileanan (seòrsa brochain min-choirce le uachdair, uisge no bainne) a bhiodh a h-uile duine a’ gabhail bhon aon bhobhla - no buntàta-pronn anns a chuirte fàinne, putan, pònair is pìos clò, a bhiodh a’ ciallachadh bannais, aonarachd, bochdainn 7rl. do na daoine a bhiodh gan lorg, an dearbh rud ris a’ bhairín bhreac ann an Èirinn.
Mar sin, bhiodh am biadh a’ gabhail pàirt chudromach anns an fhèill a tha seo, gu h-àraidh nuair a bhiodh daoine a’ cruinneachadh ri chèile is a’ cèilidh air nàbaidhean tron oidhche, is iad ri dannsa is ri ceòl.
Air an aon adhbhar, a bhith a’ cumail nan sìthichean is taibhseachan fada bhon bhaile, bhiodh daoine a’ cur seann aodach, pìosan bèin is aghaidhean-coimhich orra, a’ feuchainn ri a bhith eagalach, gus nach biodh na sìthichean a’ dol faisg orra, sin gighis no “guesing” sa Bheurla, is bhiodh a’ chlann a’ dol mun cuairt bho thaigh gu taigh gus airgead no biadh fhaighinn bho na nàbaidhean an dèidh a bhith a’ seinn rann no dhà dhaibh. Seo cleachdadh a tha a’ tighinn a-nis às na Stàitean ann an dòigh eadar-dhealaichte, a chionn ’s gur e “Trick-or-treat” a bhithear a’ dèanamh mu choinneimh nan doras. Cuideachd, bhiodh na balaich òga air a’ Ghàidhealtachd a’ dèanamh magadh is bhandalachd aotrom air feadh an àit’, a leithid dùnadh nan similear aig taighean nan nàbaidhean, no a bhith a’ leagail crodh is eich saor a-mach às na stàballan. Gu ìre, bha seo ceadaichte air an oidhche sin.
Bonn (airgead)
Roinn-seòrsa:airgead Νόμισμα Monnaie Munt
Innis-mhuir
'S e buidheann eileanan, creagan, sgeirean agus pìosan beaga tìre eile air an cuairteachadh le uisge a th' ann an Innis-mhuir (Breatannais: Enezeg, Cuimris: Ynysfor, Gàidhlig Mhanainn: Ellanragh, Gaeilge: oileánra). Chithear innis-mharannan an dà chuid fad air falbh bhon tìr air neo faisg air tìrean mòra. Mar eisimpleir, tha còrr is 700 eilean air feadh Alba agus 's e innis-mhuir a th' annta uile gu lèir. 'S ann à gnìomhachd bhòlcanach a tha iomadh innis-mhuir, le sreathan eileanan air an cruthachadh far a bheil sòn dol-fodha no àiteachan ruigheachd, ach cuideachd 's e bleith-thalmhainn, tasgadh-tìre agus àrdachadh-tìre a tha air cùl gnothaich. 'S ann à gnìomhachd bhòlcanach a tha a' mhòr-chuid nan innis-mhuir sa chuan. Daonnan buinidh pìosan beaga tìre do thìrean mòra air am briseadh air falbh air sàilleabh ghluasadan teagtonaigeach. Mu dheireadh thall, thathar dhen bheachd gur e innis-mharannan a th' ann buidhnean eileanan a tha suidhichte ann an aon sgeilp mhòr-thìreach. 'S e innis-mharannan a th' ann An Innd-Innse, An Iapan, Na h-Eileanan Filipineach, Sealainn Nuadh, Èirinn, Breatainn, Na h-Eileanan Bhathama, A' Ghrèig, Hawaii, Açores agus Eabhraig Nuadh. 'S e An Innd-Innse a th' anns an Innis-mhuir as motha na cruinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Struth (eun)
'S e seòrsa eòin mòr a tha ann an struth no oistrig (Laideann Struthio camelus, Beurla: ostrich ; “ostraids”,“oistric” 7c.).
Inbhir Biorbhaidh
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 26 mìltean (43 km) san àird a deas air Obar Dheathain. Tha e suidhichte aig ìre na mara aig beul-aibhne Uisge Bhiorbhaidh.
Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Geoimeatras
Siùil-thomhais
Bha geoimeatras clasaigeach air a cheangal ri aon sheòl-tomhais (loidhne), ri dà sheòl-tomhais (raon), agus ri trì siùil-thomhais (mar a tha an saoghal mun cuairt), ach an-diugh tha matamataichean a’ dèanamh feum de gheoimeatrasan ioma-sheallach. Tha spàs ioma-sheallach feumail cuideachd ann an eòlas-nàdair airson bun-bheachdan casta a chur an cèill. Mar eisimpleir, ’s e tìm a tha an ceathramh seòl-tomhais anns an teòiridh sònraichte dàimhealachd Einstein, agus tha feum air deich agus air aon-deug siùil-thomhais ann an teòiridh shreangan agus ann an m-theòiridh fa leth.
Geoimeatras Eoclaideach
B’ e Eoclaid matamataiche Grèigeach a rugadh mu thuaiream 325 RC agus a chaidh bàs mu thuaiream 265 RC. Chuir e am follais còig posdalaidean air a tha geoimeatras chlasaigich stèidhichte:
Achd na Croitearachd (1886)
Buaidh na h-achda
Le a bhith a' coimhead air ais ann an eachdraidh tha Hunter den bheachd gun do stèidhich an achd suidheachadh seann-fhasanta, suidheachadh gabhaltais eu-coltach ri Èirinn far an robh cothroman ann do na croitearan am fearann aca a cheannachd a rèir nan achdan "Home rule". Bha an achd gun buadhachd airson leasachadh a chur ri àiteachais agus nach do ghabh i a-steach beachdan poileataigeach is sòisealta. Ach a rèir Wightman tha Achd na Croitearachd (1886) a' sealltainn an rathaid gu ath-leasachaidhean an fhearainn ann an Alba, ged nach robh buaidh aice ach air a' Ghàidhealtachd. Chan eil fuasgladh do cheist an fhearainn ann gus an latha an-diugh air sgàth ’s gu bheil 2/3 de dh’Alba ann an làimh de 1.252 uachdaran a-mach à sluaigh de 5 millean Albannaich. (Àireamhan à 2000).
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd (Beurla: Argyll and Bute).
Beinn
right|350px|thumb|Beinn MhicFhionnlaigh ann an [[Alasca]]
Arauca (baile)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia Roinn-seòrsa:Coloimbia
Scandium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an scandium le samhla Sc agus àireamh atamach 21. 'S e meatailt aotrom agus bog a tha ann agus tha am feartan coltach ri na feartan de itrium agus na lantanaich. Tha an aidheon 3+ de scandium glè chudromach anns a' cheimigeachd an eileamaid seo.
Louisbourg, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Diego Armando Maradona
'S e seann chluicheadair ball-coise a th' ann an Diego Armando Maradona. Rugadh e air an 30mh den Dàmhair, 1960, ann an Buenos Aires anns an Argantain. Bhuannaich e Cupa an t-Saoghal leis an Argantain ann an 1986 nuair a chaidh an co-fharpais air adhart ann am Meagsago. Tha torr dhaoine dem beachd gur e an cluicheadair is fheàrr ann an eachdraidh ball-coise.
Einsteinium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an einsteinium le samhla Es agus àireamh atamach 99. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò bog agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd de einsteinium ach tha an cor ogsaideachaidh II ann cuideachd.
Cleachdadh
Tha einsteinium fuadain agus glè thearc, mar sin chan eil cleachdaidhean ann air a shon.
Eòlaiche-sìde
thumb|right|300px
Vilnius
Tha  Vilnius  (IPA: vilɲus, Polais: Wilno) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Liotuàinia. Tha Vilnius 529km air falbh bho Tallinn (Eastòinia), 905km bho Mhosgo (An Ruis), 263km bho Riga (An Laitbhe) agus 805km bho Bherlin (A' Ghearmailt). B' ann ann am Vilnius far an d' fhuair am peantair Emmanuel Mané-Katz pàirt dhen fhoghlam aige ann an ealain.
Pamplona (Coloimbia)
A-rèir cunntas-sluaigh nàiseanta dhe 2005, tha àireamh-shluaigh dhe 102,785 ann. Mar sin, ‘s e Pamplona an còigeamh baile nas motha na roinne agus an 56mh baile as motha na dùthcha.
Tha am baile baile suidhichte air leathad na Cordillera Oriental ann am beanntan na h-Andes, aig 2342m os cionn ìre na mara. Tha farsaingeachd dhe 1,176 km2 aige agus tha teodhachd mheadhanach dhe 16°C ann. Tha crìochan aige leis na bailtean Pamplonita, air an àirde an iar, le Cácota agus Chitagá, ann an ceann a deas, le Labateca air an àirde an ear agus le Cucutilla air an àirde an iar.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh le Pedro de Ursúa agus an Ceann-feadhna Ortún Velazco de Velazques 1 an t-Samhain 1549 agus thug iad an t-ainm Pamplona air, mar chuimhne air a' bhaile leis an aon ainm anns An Spàinn far an do rugadh fear dhen dhithis fhear-steidheachaidh. Thug an Ìompaire Carlos V na Spàinne an tiotal dhe "Baile Urramach Uasal" (Spàinntis: "Muy noble y muy hidalga ciudad") dhan bhaile tro Èigheachd Rìoghail, 3mh an Lùnasdal dhe 1555.
Drochaid an Fhuarain
Tha Bun-sgoil Crois na Cìse ann.
An Dìseart
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
1535
MDXXXV
Blàr Lagaidh
'S e baile beag eadar Meanstraibh agus Sruighlea ann an Siorrachd Sruighlea a th'ann am Blàr Lagaidh (Beurla: Blairlogie).
Monadh Ochail
thumb|right|Monadh Ochail bho [[Tulach Cultraidh.]]
Hauts-de-Seine
'S e département na Frainge a tha ann an Hauts-de-Seine. Tha e na laighe ann an Île-de-France. 'S e Nanterre am prìomh-bhaile.
Stow
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Vichada (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Paris
'S e prìomh-bhaile na Frainge a tha ann am Paris neo Paras. Tha e suidhichte 'san àirde a tuath na dùthcha air bruach Abhainn Seine. Le tuilleadh air 2 millean luchd-còmhnaidh ann, 's e Paris am baile as motha anns an Fhraing. Chanadh Lutetia neo Lutetia Parisiorum ris aig àm nan Ròmanach, ach anns an 3mh no 4mh linn AC dh'atharraich an t-ainm gu Paris.
Chaidh faisg air 200 dùthchannan gu aonta aig COP21 ann am Paris ann an 2021 mu atharrachadh na gnàth-shìde. Seo an t-Aonta Pharis.
Lunnainn
Eachdraidh Ghoirid
300px|thumb|Taighean a' Phàrlamaid thumb|right|300px|Great Court, Taigh-tasgaidh Breatainnach (bho Wikimedia Commons)Stèidhich na Ròmanaich baile den ainm Londinium air an Abhainn Thames mun 50mh bliadhna. An dèidh do na Ròmanaich Breatainn fhàgail bha am baile falamh airson ùine. Mun 9mh Linn thoisich daoine a tilleadh agus dh'fhàs e gus an e am baile is motha ann an Sasainn. Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.
Taigh na Creige
'S e Isle of Jura Single Malt an t-uisge-beatha às an àite fhèin.
Sam Smalaidh
Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Anna Latharna NicGillÌosa
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig NicGillÌosa, Anna Latharna
1537
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
Bonn-a-sia
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Airgead
A' Bheithir Bheuma
Cha do nochd ach aon àireamh dheth, no cha do mhair ach aon àireamh dheth. Chaidh fhoillseachaidh ann an 1845 ann an Glaschu.
Meatailt alcalaidh
Feartan stuthach
Tha an tàthadh meatailteach glè lag, mar sin tha na meatailtean bog agus na teòthachdan leaghaidh ìosal.
Na h-Eileanan Balèarach
'S e bhuidhean de dh' eileanan a tha anns na h-Eileanan Balèarach, na h-Eileanan Balèaric na h-Eileanan Balearic , neo Na h-Eileanan Bailearach (Catalanais: Illes Balears, IPA: iʎəz bələˈas, Spàinntis: Islas Baleares). Tha iad suidhichte mu cheud cilemeatair bho chladach na Spàinne anns a' Mhuir Mheadhanaich. Tha iad a' gabhail a-steach mu cheud 's gu leth eilean gu lèir. Tha iad sgapte thar 5,014 cilemeatair ceàrnagach, eadar 40° 05' 17" agus 38° 40' 27" tuath agus 1° 17' 23" an ear. Tha ceithir eileanan mòra ann: Mallorca (Mallorca sa Catalanais), Menorca (Menorca), Ibiza (Eivissa), agus Formentera. A-rèir cùnntas shluagh anns a' bhliadhna 2006 bha 1,001,062 duine a' fuireach anns na h-eileanan gu lèir. Tha 1,239 km a dh'fhaid ann an oirthir na h-eileanan le pailteas tràighean freagarrach airson snàmh. Tha spòrsan mara agus bàtaichean air màl ann cuideachd. Mar sin tha roinn na turasachd gu math làidir anns na h-Eileanan Balèarach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 13,27 millean neach turas a' tadhail orra, gu h-àraidh luchd turais às a' Ghearmailt (29,4 % neo 3,9 millean ). Tha ceàird ann mar obair-gloinne, fuaigheal, àirneis, neamhnaidean-brèige, bèin, caisbheart, seudan, iarann toinnte agus nithean fiodh. 'S e iasg agus maorach nam biadh traidiseanta, tha annlann shònraichte ann air feòil chaorach agus muice. Tha isbeanan ionadail ann ris an canar sobrasada agus longanzia. Tha na h-Eileanan Balèarach nan ceàrn na Spàinne agus 's e Palma de Mallorca prìomh-bhaile nan Eileanan Balèarach. Tha da chànan oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais. Tha Oilthigh nan Eileanan Balèaric ann am Palma de Mallorca. Tha ochd puirt gnìomhachas ann agus nas motha na 40 port airson spòrs. Tha trì puirt adhair ann: Palma de Mallorca, Máhon agus Ibiza. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.
Stichill
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Beò-eòlaiche
thumb|right|300px
Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Èireann
Ged a bheil pàirt na h-Èireann fo smachd Bhreatainn fhathast, tha an dùthaich air fad a' cluich mar aon sgioba.
Tochradh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pòsadh
Bonn-cuimhne
thumb|right|200px|Bonn-cuimhne às a' bhliadhna [[1447]] 'S e pìos meatailte a tha ann am bonn-cuimhne, a tha air a chumadh mar chearcall, rionnaige, neo chrois. Tha e air thoirt do dhuine o chionns gun do rinn e rudeigin gaisgeil, gu h-àraid sa chogadh, neo rudeigin fìor mhath.
Urras Nàiseanta na h-Alba
Ceangal a-mach
Urras Nàiseanta na h-Alba (sa Bheurla)
Ailean MacRath
Bha e na chathraiche san Assynt Crofters Trust on thòisich an t-urras gus an do chaochail e.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Asaint
Iain Finnie
Thaghadh e mar bhall pàrlamaid airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan air an liosta Nàiseantach ach dh'fhàg e am pàrtaidh seo ann an 2012. Ann an 2014 ghabh e sam Pàrtaidh Uaine na h-Alba agus tha e fhathast na BhPA as dèidh don taghadh Albannach 2016. Tha a nighean, Ruth Maguire, cuideachd na BPA agus tha i a' riochdachadh Coineagan a Deas.
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
'S e Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band an ochdamh clàr leis na Beatles. Tha e tric air a shealladh mar an clàr is buanaicheal a chaoidh bho tòrr sgrùdairean is foillsichidhean cèol agus chuir an iris Rolling Stone an clàr os cionn an liosta aca den 500 clàran is fheàrr ann an 2003.
An Tùr aig Sabhal Mòr Ostaig
Chaidh An Tùr a thogail aig an aon am ris a' chuid eile de dh'Àrainn Chaluim Chille aig Sabhal Mòr Ostaig. 'S e seo an togalach as àirde anns an Eilean Sgitheanach. Chaidh a bheachdachadh mar chomharra-stiùiridh air ath-bheothachadh na Gàidhlig. Chaidh an t-ainm Lochrann an Dòmhnallaich a chur air.
Ceangailean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Dùn Èideann
Cultar
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Dùn Èideann anns na bliadhnaichean 1899, 1910, 1919, 1935, 1951, 1960 agus 1986.
Boilibhia
Eachdraidh
thumb|left|250px| Beinn Altiplano Boliviano right|framed|250px|Mapa Bhoilibhia thumb|left|250px|Uyuni
Indre
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Dùn Èideann
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann Roinn-seòrsa:Bailtean
1540
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1540 (MDXL).
Mihail Šolohov
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Jean Urchardan
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Jean Urchardan (Beurla: Jean Urquhart).
Ólafur Jóhannesson
1978 - 1979
Eadar 1978 agus 1979 bhuinneadh iad uile gu Alþýðubandalagið, Alþýðuflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn:
Fara, Sealtainn
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Bèile
'S e ultach mòr a tha ann am bèile. Nithear le feur, connlach 7c, mar as trice a cheangail gu teann. Cleachdar gus beathaichean a bheathachadh air tuathanas, neo teine a losgadh.
Jocky Wilson
B' e John Thomas "Jocky" Wilson (Cair Chaladain, 22 am Màrt 1950–Cair Chaladain 24 am Màrt 2012) cluicheadair dreuchdail gathain. Bhuannaich e mòran urraman anns na 1970an agus na 1980an.
Andrew Garfield
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Garfield, Andrew
BBC
Ceanglaichean a-muigh
BBC website
Roinn-seòrsa:BBC
An t-Achadh
thumb|right|250px|Muilean an Achadh Tha An t-Achadh (Beurla: Acha) na bhaile beag ann an Colla.
1542
MDXLII
Jim Murphy
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Jim Murphy.
Enrique Olaya Herrera
Beatha ann am Poileataigs
‘S e Rafael Uribe Uribe, Benjamín Herrera, Gabriel Vargas Santos, Nicolás Esguerra, Tomás O. Eastman, Carmelo Arango agus Tomás Quevedo Álvarez a bh’ann companaich a’ phàirtidh aige.
Meall Mhic Iomhair
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
5
Bàsan
Roinn-seòrsa:0an
Boden
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à buthm (Gàidhlig: earbar), a tha an t-ainm. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à bod (both) a tha e.
Portobello
Tha Portobello na sgìre ann an Dùn Èideann.
Aimearaga a Deas
thumb|Aimearaga a Deas thumb|
785
Bàsan
Roinn-seòrsa:780an
Sir Fynwy
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh
Àird nam Murchan
thumb|right|250px|Àird nam Murchan thumb|right|Sanas rathaid dà chànanach, air a thogail air an A861, faisg air Salen eadar Mùideart, Suaineart, Àird Ghobhar is A' Mhorbhairne 'S e leth-eilean a tha ann an Àird nam Murchan (Beurla: Ardnamurchan).
Gwyddelwern
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Richard Simmons
'S e cleasaiche à New Orleans, Louisiana sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Milton Teagle "Richard" Simmons (Rugadh e 12 an t-Iuchar 1948).
786
786
Tacloban
thumb|right|Suidheachadh Thacloban ann an Leyte 'S e baile agus port-mara anns na h-Eileanan Filipineach a tha ann an Tacloban. Tha e mu 360 mìltean air àird an ear-dheas Mhanila. 'S e Tacloban prìomh-bhaile ceàrn Leyte agus teas-meadhan Visayas an Ear cuideachd.
Landes (département)
'S e département na Frainge a tha ann an Landes (Gascon: Las Lanas). Tha e na laighe ann an Aquitaine.
Sìonais
Sgrìobhadh
Tha dà shiostam sgrìobhaidh ann – caractaran air a bheil an t-ainm "tradiseanta" agus caractaran simplichte. Chaidh na caractaran simplichte a chruthachadh ann an Sluagh-phoblachd na Sìne sna 1950an gus litearrachd an t-sluaigh a dh' adhartachadh. Bithear a' cleachdadh nan caractaran tradiseanta ann an Hong Kong agus Taidh-Bhàn fhathast.
Dùn Bheagain
'S e baile anns an t-Eilean Sgitheanach a th' ann an Dùn Bheagain (Beurla:Dunvegan). Tha caisteal ann, agus tha an teaghlach MacLeòid a' fuireach ann.
Dùn Deòrsa
ʼS e daingneach cho mòr 's a tha am Breatainn a tha ann an Dùn Deòrsa (no “Gearastan Deòrsa”). Tha e air rubha 3km an iar-thuath air aʼ bhaile bheag Àird nan Saor agus mu 17km an ear air Inbhir Nis. Chaidh a thogail san 18mh Linn mar ghearastan do shaighdearan an riaghaltais a bha aʼ geàrd na Gàidhealtachd an dèidh Ar-a-mach nan Seumasach ann an 1745.
Anns an t-Sultain 2016, thuirt Rùnaire an Dìon, Michael Fallon, gun dùn an gearastan ann an 2032.
Both Fhleisginn (Iomain)
Tha iad a' tarraing an cluicheadaran bhon sgire air taobh an ear Loch Nis.
Loir-et-Cher
thumb|Suidheachadh Loir-et-Cher thumb|[[Gearradh-arm Loir-et-Cher]]
Duais Nobel ann am Fiosaigs
Is e duais airson fiosag a chuir Alfred Nobel air bonn a tha ann an Duais Nobel ann am Fiosaigs.
Bunscoill Ghaelgagh
thumb|A' deasachadh Bunscoill Ghaelgagh Se bun-sgoil Gaelg an Eilean Mhanainn a th'ann am Balley Keeill Eoin. Tha 70 clann sgoile ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Gaelg Roinn-seòrsa:Foghlam
Sean Bhaile Dhùn Èideann
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Motörhead
Chuireadh Motörhead air chois ann an Lunnainn ann an 1975 leis a' chluicheadair-beus agus seinneadair Lemmy Kilmister. Is esan an aon duine a th' air a bhith sa chòmhlan bhon toiseach gus an latha an-diugh.
Srath Nabhair
Tha an strath seo ainmeil a chionn 's gun robh fuadaichean ann eadar 1814 agus 1819. Eadhon tha feadhainn ag ràdh gun robh na fuadaichean sin a bu mhiosa ann an Alba riamh.
Eilean Musdile
Bidh na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air Eilean Musdile gu math dlùth air an t-siubhail aca eadar an t-Oban agus Muile.
Spruis
'S e craobh chònach a th' ann an spruis (Picea).
Baile Ùr Dhùn Èideann
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Loire (département)
'S e Saint-Étienne am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
1550
Bàsan
Roinn-seòrsa:1550an
1770an
Bha na 1770an san 18mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1770 is 31 an Dùbhlachd 1779. 'S e na dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:18mh linn *
Beith
Tha iad seargach le meangan chaola oirre.
Setsubun
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
C.B. Obar Bhrothaig
‘Se Club Ball-coise Obar Bhrothaig na sgioba ball-coise ann an Obar Bhrothaig. Tha Obar Bhrothaig an-dràsta a’ cluich ann an Dara Roinn na h-Alba.
Maigheach
Dhealbh Albrecht Dürer dealbhadh ainmeil de mhaigheach ann an 1502.
Baile Chuil
thumb|Eaglais ann an Coylton 'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Baile Chuil (Coylton). Tha e suidhichte mu 5 mìltean air àird an ear Inbhir Àir agus 2.5 mìltean (4.0 km) iar air Drongan faisg air an A70. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 26′ 36″ Tuath agus 4° 31′ 6″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 2,409 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
1570
Bàsan
Roinn-seòrsa:1570an
Beul
'S e pàirt dhen cheann a tha ann am beul. Cleachdar e gus rudan ithe, bruidhinn agus analachadh.
Loch Raonasa
200px|thumb|Dùthaich faisg air Loch Raonasa 'S e baile beag ann an Arainn a th' ann an Loch Raonasa (Beurla: Lochranza). 'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Loch Raonasa agus Claonaig air Cinn Tìre le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Loiret
'S e Orléans am prìomh-bhaile.
Meallan Caoruinn
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Meallan Caoruinn. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich deas air Loch a' Ghlais-Chàrnaich, a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe eadar Meall na Speireig (air an iar-thuath) is Meall Mhic Iomhair (sa deas). Tha e 500m (1640 troigh) de dh'àirde. 'S e HuMP a th' ann. 'S e Beinn Liath Mhòr a' Ghiubhais Lì a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche san iar-thuath na beinne.
794
DCCXCIV
Oilthigh Niccolò Cusano
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Ruith-airgid
Mar as àbhaist, 's e ruith-airgid fiat a tha daoine a' cleachdadh. Dh'òrdaich an riaghaltas no banca oifigeil gur e airgead a tha ann. Gu h-eachdraidheil bha ruith-airgid bhathar-amh, far an do chleachd daoine stuth mar òr no faoiteagan mar ruith-airgid, no ruith-airgid riochdachail, far an do riochdaich nòtaichean no cùinntean òr a bha ann am banca, nas cumanta.
STV
Grampian
Bha Grampian Television stèidhichte ann an 1961. Tha a' phrìomh-oifis ann an Obar Dheathain le stiùideothan ann an Inbhir Nis agus Dùn Dèagh.
Amazonas (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Red Colombiana
Sir Gaerfyrddin
Bailtean
Seo cuid de na bailtean ann an Sir Gaerfyrddin:
A' Chuideachd Urramach a tà Chum Eòlas Crìosdaidh a Sgaoileadh
B' e teagasg fhoghlaim Chrìosdail agus litearrachd na prìomh amasan a bh' aca.
Dubravka Ugrešić
Aistean
Cruinneachaidhean:
Ásgeir Ásgeirsson
Caibineit Ásgeirsson
Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineitean fhad 's a bha Ásgeirsson os cionn an riaghaltais. Bhuinneadh ias uile gu Framsóknarflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn:
795
Bàsan
Roinn-seòrsa:790an
Blàr na h-Eaglaise Brice (1746)
A bhuil
Ged a thug, bha Caisteal Sruighlea fhathast gun a ghlacadh, agus bha aig na Seumasaich ri leantainn orra a' màrsail gu tuath às a dhèidh.
Tuilleadh Leughaidh - Gàidhlig
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)
Canari
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Peataichean
Stac Pollaidh
thumb|Stac Pollaidh, sealladh bhon deas 'S e beinn ann an àirde an iar-thuath na Gàidhealtachd a th' ann an Stac Pollaidh. Tha i suidhichte mu thuath air Ullapul faisg air an A 835.
Port Talbot
Tha am baile Port Talbot ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 27.1 mi (43.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.0 mi (252.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5457 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 518 (9.5%); rugadh 88% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
797
Bàsan
Roinn-seòrsa:790an
Wendy NicAlasdair
Poileataigs
Chaidh a thaghadh mar BhPA airson Pàislig a Tuath ann an 1999 agus bha i na ministear nan coimhearsnachdan, agus Ministear na h-Iomairt is an Fhoghlaim Bheatha. Chaidh i na ceannard a' bhuidhinn Làbaraich sna Pàrlamaid na h-Alba nuair an do chaill na Làbaraich an taghadh ann an 2007. Thug i suas an dèidh do strì mu thìodhlaicean poileataigeach o thabhairtear à Deàrsaidh.
Camanachd Loch Abair
Tha iad a' cluich sa' Phrìomh Lìg agus tha am pàirc aca ann an Drochaid an Aonachain.
Resolfen
Tha am baile Resolfen ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 27.5 mi (44.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.8 mi (247.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2248 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 273 (12.1%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Itrium
Eachdraidh
Ann an 1787 lorg Carl Axel Arrhenius clach dubh ann an cuaraidh faisg air Ytterby anns an t-Suain. Chuir e samplaichean do iomadh ceimigear. Ann an 1790 dhearbhaich Johan Gadolin gun robh ogsaid ùr anns an t-sampla. Dh'ainmich Anders Gustav Ekeberg an ogsaid seo yttria air Ytterby. Nuair a dhearbhaicheadh nach robh yttria itrium ogsaid fìor-ghlan agus gun robh meatailtean eile innte, dh'ainmich Martin Heinrich Klaproth e gadolinit air Gadolin.
Ann an 1828 theasaich Friedrich Wöhler itrium clòraid cuide ri potasium agus rinn e itrium fìor-ghlan.
Coimhearsnachd air loidhne
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Cinn Lois
Tha RAF Kinloss suidhichte ear-thuath air a’ bhaile, tha timcheall air 5,000 duine ag obair an seo.
Panama (baile)
Saoil an robh thu a' lorg na dùthcha, Panama?
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga Mheadhanach Roinn-seòrsa:Panama Roinn-seòrsa:Bailtean
Àireamhachd
Cumhachdan chumhachdan
Tha 23 = 8, agus tha 82 = 8 × 8. Mar sin tha: agus tha dara riaghailt aig àireamhan leis an aon bhonn. ’S e sin... ’S e sin:
C.B. Dhùn Dèagh
`S e club ball-coise proifeiseanta suidhichte ann am Baile Dhùn Dèagh, Alba a th’ ann an Club Ball-coise Dùn Dèagh. Tha am far-ainm The Dees air a’ chlub agus tha iad a` cluich san lann-cluich Pàirc Dens. `S e ghorm an dath a th`air an lèine-dhachaigh aca.
Tha Dùn Dèagh an-dràsta a’ cluich ann an Ciad Roinn na h-Alba, air dhaibh tuiteam à Prìomh Lìog na h-Alba ann an 2005. Tha iad fo stiùir Alex Rae, a tha cuideachd na chluicheadair anns an sgioba. Chaidh Rae a chur anns an dreuchd air 24 Cèitean, 2006 nuair a bha Alan Kernaghan air a chur a-mach às. Dh`fhairtlich orra an dà bhliadhna gus an àm seo fhaighinn air ais anns a` phrìomh lìog, bhon a chrìochnaich iad ann an 7mh àite an 2005-2006 agus 3mh àite an 2006-2007.
Tha e na annas do mheud na cathrach, Dùn Dèagh, gu bheil e an comas dha dà àrd-sgioba ball-coise proifeiseanta a ghiùlan: CB Dùn Dèagh agus Dùn Dèagh Aonaichte. Tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan-cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile.
Àireamhachd
Log-àireamhan
Roinn-seòrsa:Matamataig
Aquiminzaque
thumb|right|200px|Tobhtaichean Muisca
Chuir bàs Aquiminzaque crìoch air Co-nasgadh nam Muisca.
Am Blàran Odhar
Chaidh eaglais a' bhaile, an "Eaglais Far" (Beurla: Farr Church) air a togail ann an 1774. Tha leac-croise ann bhon 9mh linn. 'S e taigh-tasgaidh a tha anns an eaglais an-diugh air a bheil "Taigh-Tasgaidh Srath Nabhair" mar ainm. Tha cubaid ann bho 1774, suideachdain agus lic uaghach bhon 18mh linn.
Antioquia (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Cofaidh
Gleann Srath Farair
Beanntan
Air an taobh dheis m.e.:
Lochan
Tha trì lochan suidhichte air cois Ghleann Srath Farair:
Salvador Allende
B’ fheudar dha a bhith an dùthaich a stiùireadh gu ruige deireadh 1976 ach thug An t-Arm, daoine an làimh dheis agus Na Stàitean Aonaichte ionnsaigh airsan air an 11mh An t-Sultain 1973, is chuir sinn crìoch gu h-obann dha na h-atharrachaidhean sòisealta a bhathar a’ cur air dòigh aig an àm. Chaochail e is An t-Arm a’ leigeil bomaichean air Lùchairt a’ Chinn-suidhe. Chuir e làmh na bheatha fhèin nuair a bha e air a chuairteachadh leis na Feachdan Armachd, is e a’ dìon an Riaghaltais gus a bhàsaich e. Rinn an saoghal air fad bròn leis cho gaisgeach is cho truagh ‘s a bha sin.
Arauca (Roinn)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Aonach air Chrith
Gheibhear dhan mhullach bhon rathad A87 bho thaigh-òsta Chluanaidh. Bidh cuid ga cheangal le Creag a' Mhàim agus Maol Chinn-Dearg agus a' cromadh air Druim Coire nan Eirechanach, air neo fiù 's leis na beanntan eile air an druim seo, ach bheir seo 9-11 uairean a thìde.
Sreath nan actanach
Chan eil iad cho choltach ri chèile is rin sreath nan lantanach air sgàth 's gu bheil barrachd na trì eileagtronan deiseil do gach atam airson ceimigeachd ann an iomadh actanach, ach tha na h-atam-chuairtean 5f cudromach anns an ceimigeachd. Tha gach actanach rèidio-bheò. Cleachdar uranium agus plutonium ann am bomaichean niùclasach agus ann an stèiseanan-cumhachd niùclasach.
Meuse
Se Bar-le-Duc am prìomh-bhaile.
Dail Mhaol Chiarain
Tha Mansa Dhail Chiarain air taobh tuath a' bhaile. Chaidh a thogail ann an 1786. B' e sin an ostail-òigridh as motha ann an Alba eadar 1936 is an Dàrna Cogadh.
Lech Wałęsa
'S e neach-poileataigs Pòlais a tha ann an Lech Wałęsa (fuaimneachadh Pòlais /ˈlɛx vaˈwɛ̃sa/; air a rugadh 29 an t-Sultain 1943) ann am Popowo. B' e aon den luchd-stèidheachaidh de Solidarność, a' chiad aonadh-ciùird neo-eisimeileach anns a' bhloc Shobhietach. Fhuair e Duais Nobel na Sìthe ann an 1983. Eadar 1990-95 bha e na cheann-suidhe den Phòlainn.
Loch nam Breac Dearga (faisg air Loch Monar)
Tha Loch nam Breac Dearga co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.
Comann Camanachd Lobhait
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Newport, Rhode Island
'S e baile ann an Rhode Island, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Newport. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 24,672 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 9m os cionn ìre na mara.
Calum MacLeòid (cluicheadair criogaid)
'S e cluicheadair criogaid proifeiseanta a th’ ann an Calum MacLeòid (rugadh 15 an t-Samhain 1988).
Bhatain
Bha campa prìosanaich a' chogaidh ann eadar 1943 agus 1948, bha mòran daoine Nàsach ainmeil a' fuireach ann an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
546
Bàsan
Roinn-seòrsa:540an
Tunja
Ainm an àite
Tha freumhan muisca an ainm Tunja ceangailte cuideachd ri fear dhe na cinn-fheadhna (Spàinntis: cacique) na b’ainmeil a bh’ ann: Hunzahua. Mar sin, nuair a steidhich Gonzalo Suárez Rendón am baile, thug e Tunja air, mar a mhìnich na sgrìobhainnean dhen 6mh an Lùnasdal 1539. Dearbhaidh sgrìobhainnean rìoghal an t-ainm sin nuair chaidh e a dh’ainmeachadh mar Bhaile, 29mh am Màrt 1541, is chuir Carlos V na Spàinne ainm dha:
...tha sinn ag iarraidh agus ag òrdachadh gur e Baile Mòr Tunja an tiotal a bhios air a’ bhaile siud bhon latha an-diugh agus gum bith gach uile còir, dìonachd agus sochair aige mar bhaile mòr.
Bhàsa
right|thumb
Aodach-brèige
Roinn-seòrsa:Aodach
Quemuenchatocha
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Himnusz
Na faclan ann an Ungairis
Kárpát szent bércére,
Bécsnek büszke vára.
S elsújtád villámidat
S lángtenger fölette.
Kit vészek hányának,
Michuá
'S e nàmhaid Saguamanchica, Righ an Tuath (neo Zipa) a bh' ann, air sàilleabh ionnsaigh tìrean a' chinn-feadhna (Taino:cacique) dhe Ubaté. Chaill e agus chuir iad gu bàs e, an dèidh cogadh a mhair sia bliadhna deug. Lean mac a' bhràthar Quemuenchatocha e. Canaidh tobraichean eachdraidheil eile gun do dhìon e an ceann-feadhna dhe Guatavita an aghaidh an Zipa. Rinn e iomairtean armachd an aghaidh an Zipa fad 16 bliadhna. Chaochail Michuá agus Saguamanchica ann an cath an aghaidh an Zipa ann an 1490 ann an Chocontá.
Bheat
right|thumb|ag obair air [[cat]]
Nord (département)
'S e département na Frainge a tha ann an Nord (Fleamais: Noorderdepartement). Tha e na laighe ann an Nord-Pas-de-Calais
Bliadhna a' Phrionnsa
Thàinig an iomairt gu crìch aig Blàr Chùil Lodair.
Zaque
thumb|right|200px|Rìghrean nam Muisca
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:eachdraidh
Ystalyfera
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Gunna
250px|thumb|right|Saighdear le gunna, dealbh às an 16mh linn 'S e inneal chogaidh neo arm-seilg a tha ann an gunna neo isneach a chaidh innleachadh ré nam Meadhan-Aoisean.
Aig a char as simplidh is cruth do ghunna feadan meatailt, ceann dùinte ach airson toll beag don ainm an cluasag agus beul fosgailte aig a cheann eile. Feumaidh do fheadan a' ghunna a bhith teannaichte sìos air creathail, carbad, neo stoc.
God Save the Queen
Fada chum riaghladh oirnn';
Pawtucket, Rhode Island
'S e baile ann an Rhode Island, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Pawtucket. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 71,148 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 11m os cionn ìre na mara.
Sion
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-dheas na h-Eilbheis a th’ ann an Sion (Gearmailtis: Sitten, Laideann: Sedunum). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Dùn nan Seadunach, bhon fhacal Ghallais dunum agus Sedunii, ainm an treubh Cheilteach aig an robh an dùn o shean. Tha e suidhichte aig 469m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhône, anns an roinn (Fraingis Canton) Valais, 155km air falbh bho Zürich, 91km bho Ghenève agus dìreach 80km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 30,363 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 20mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Sion.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Na Seumasaich
Daoine
Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na Sheumasach gu chùl. Is iomadach òran-brosnachaidh a rinn e an adhbhar nan Seumasach.
Àrd-aingeal
B’e Àrd-aingeal prìomh-aingeal. Chan eil am Bioball a chur ainmean air a’ mhorcuid.
Asaint
Oighreachd Asaint a Tuath
Tha a' chuid as motha de dh'Asaint aig Oighreachd Asaint a Tuath. Cheannaich iad am fearann ann an 1992 an dèidh strì fada leis an Scandinavian Property Services Limited a bha airson an oighreachd a bhriseadh sìos ann am pìosan beaga.
Llanfair Dyffryn Clwyd
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Nicol Stephen
Ceannardas
Bhuannaich e an ceannardas an dèidh do Sheumas Uallas a thoirt a dhreuchd suas ann an 2005. Chaidh e na Leas-phrìomh-mhinistear agus na Mhinistear na Còmhdhalach agus a' Chian-chonaltraidh 27 an Cèitean 2005. Thug e a dhreuchd suas ann an 2008. Thuirt e gun robh obair a' sàrachadh a theaghlach òg.
Pas-de-Calais
Se Arras am prìomh-bhaile.
Opossum
Se seòrsa mhamal a tha ann an opossum. Tha iad nan pocanaich, agus tha iad a’ fuireach ann an Aimearaga a Tuath, agus Aimearaga a Deas.
Loch Toll a' Mhuic
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Balnabruich
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh
Alcelaphus buselaphus
Fo-sheòrsa A. b. cokii
(Beurla: Coke's hartebeest no kongoni)
Puy-de-Dôme
Se Clermont-Ferrand am prìomh-bhaile.
Damaliscus
=Dealbhan=
Caochladair
Ann am matamataig, 's e uiread neo-aithnichte, agus le comas atharrachadh, a th' ann an caochladair. Ann an coimpiutaireachd, 's e àite a th’ ann far am faod àireamh air a chumail. Ann am fiosaig agus ann an innleadaireachd, ’s e luach a th’ ann a dh’atharraicheas rè deuchainn, no bho eisimpleir gu eisimpleir, no fhad ’s a tha siostam ag obrachadh.
Sugababes
Is e còmhlan ciùil à Lunnainn, Sasainn, a tha ann an Sugababes.
Barraigh
Tachartasan
Thòisich rèis ris an canar am 'Barrathon' ann an 2000. 'S e an t-astar leth-mharathon a' dol timcheall an eilein.
Biadh-maidne
`S e biadh a thathas a` gabhail tràth air an latha, anns a` mhadainn a th` ann am biadh-maidne/biadh-na-maide neo ciadlomadh ("bracaist"). Gu tradiseanta, bhathas a` gabhail biadh trom mar fheòil, buntàta agus brochan ann an Eòrpa a Tuath, agus biadh aotrom mar croissants is measan ann an Eòrpa a Deas; ach san latha an-diugh, thathas a` gabhail diofar seorsa bìdh a-rèir toil nan daoine fhèin.
Creag Eileachaidh
thumb|Creag Eileachaidh thumb|Drochaid Chreag Eileachaidh 'S e baile beag ann am  Moireabh  a tha ann an Creag Eileachaidh (Beurla: Craigellachie). Tha am baile suidhichte aig Comar Uisge Spè agus Abhainn Fhiodhaich. Tha e suidhichte air an eadar-ghearradh de na mhòr-rathaidean A95 bho Bhaile Chè gu Obar Lobhair agus an A941 bho Rathais gu Baile Bhainidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 29′ 25.84″ Tuath agus 3° 11′ 21.77″ Iar.
A' Bheinn Mhòr (Muile)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Wishaw
'S iad sin na roinnean as cudromaiche ann an Wishaw: Cambusnethan, Coltness, Craigneuk, Gowkthrapple, Greenhead, Wishawhill, Netherton, Pather is Waterloo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Guatavita (Cundinamarca)
Freumhan an Ainm
Bha an sàr chànanaiche Joaquín Acosta Ortegón dhen bheachd gur e ainm Chibcha a th' ann Guatavita, mar as àbhaist ann an Cundinamarca. Tha e a' ciallachadh Treabhadh Taobh Thall a' Chnuic bho trì faclan ann an Chibcha: Gua – Ta - Vita.
Bile (corp)
Tha bile neo lip na fhear de dhà oir a’ bheòil. Tha iad gun falt. Peantar le cuid de bhoireannaich.
Càrnan
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Càrnan.
Ceinewydd
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Achadh Mhealbhaich
Ged nach eil ach rathad singilte a’ leantainn bhon B869 don bhaile, bidh an t-àite a' tarraing mòran luchd-turais.Tha cladach àlainn aige a buannaich duais Yellow Flag dhen Marine Conservation Society air sgàth 's an t-uisge glàn. Tha dà làrach charabhanaichean is campadh faisg air a' chladach, far am faighear carabhan air mhàl cuideachd. Tha ionad-nigheadaireachd beag, bùth is take away ann cuideachd. Tha sealladh brèagha ann thairis air a’ Chuan Leòdhasach gu Port Altan Na Bradhan. Tha a' mhachair a' sgaradh a' chladaich bhon phàirc-chàraichean, tha osdail-òigridh agus ionad-fiosrachaidh an seo cuideachd. Tòisichidh an t-slighe gu Altan na Bradhan an seo far an faicear tobhta mhuilinn. Bha am muileann suidhichte faisg air allt beag agus chaidh a chleachdadh gus na 1800an.
555
Bàsan
Roinn-seòrsa:550an
Aleister Crowley
Rugadh mar Edward Alexander Crowley (Leamington Spa 12 an Dàmhair 1875 – 1 an Dùbhlachd 1947 ann an Sasainn), bha Aleister Crowley na bhuidseachd, dhraoidh agus cheannarcach feise. Bha e gu math measail air drogaichean cuideachd. Aig aon àm, bha Taigh Both Fhleisginn ri taobh Loch Nis aige. Bha cliù aige mar "An Duine as Uilce san t-Saoghal".
Dùn da Ghaoithe
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Dùn da Ghaoithe san 2 an Gearran 2013.
Loch
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas Roinn-seòrsa:Uisge *
William Grenville, 1ad Bharan Grenville
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte
Seòna Robasdan
Rugadh i ann an Redcar agus thogadh i ann an Siorrachd Chlach Mhanainn. Bha i na sgoilear aig Acadamaidh Alamhagh Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu agus dh'ionnsaich i foghlam choimhearsnachd aig Colaiste Cnoc Iòrdain.
Tha i na ball den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Suaicheantas na h-Alba
’Nuair shaoil iad bhi buadhach, ’s ann fhuair iad fath bròin:
Hessen
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Llangollen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Fredericia
‘S e baile meadhanach agus port ann an ceann a deas na Danmhairg a th’ ann am Fredericia. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1650 leis an Rìgh Frederik III mar ghearasdan fon ainm Frederiksogge (Danmhairgis: Rubha Frederik), is thathar  air a bhith a’ cleachdadh an fhoirm Laideann Fredericia bho 1664. Tha an gearasdan ann fhathast. Tha e suidhichte eadar am bàgh ris an canar Båring Vik agus caolas ris an canar Lillebaelt, air an eilean Jylland, anns an roinn Syddanmark, 177km air falbh bho Chopenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 69km bho Århus. Tha 49,849 duine a’ fuireach anns an sgìre air fad, 39,513 dhuibh anns a’ bhaile fhèin.
Christopher Longuet-Higgins
Saidheans cognatach agus ceòl
Stèidhich e an roinn tuigse inntealta ann an Oilthigh Dhùn Èideann còmhla ri Dòmhnall Michie agus Richard Gregory ann an 1967 agus dh'imrich e dhan Oilthigh Shussex ann an 1974 an dèidh an aithris Lighthill. Bha ùidh mhòr aige ann an ceòl agus thug e dealbh air binneas agus co-chèol len spàs tònail aige far a bheil nòta faisg air na nòtaichean còigeach agus treasach a-mach ach nas fhaide o na nàbhaidhean air a' phiàna.
Robert Jenkinson, 2na Iarla de Pholl a' Ghrùthain
Jenkinson
Binid
Tha binid na stuth a chleachdar airson bainne a bhinndeachadh ann a bhith a’ dèanamh càise. O chionns a nithear le stamag bà, chan eil mòran glasraichearan ag ithe càise air a dhèanamh le binid.
1712
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1712 (MDCCXII).
263
Bàsan
Roinn-seòrsa:260an
Comunn Gàidhlig Inbhir Nis
Leabharlann a' Chomuinn
Tha Leabharlann Inbhir Nis, as leth a' Chomuinn, ga chumail ann an Farraline Park, Inbhir Nis. Gheibh buill den Chomunn chun nan sgeilpichean le sealltainn an cairt ballrachd. Faodaidh daoine eile leabhraichean iarraidh agus thèid an toirt thuca. Chan fhaodar na leabhraichean a thoirt a-mach air iasad ge-tà. Ma tha daoine a tha a' fuireach sa chòrr de dh'Alba ag iarraidh leabhar, gheibh an leabharlann as fhaisge orra e dhaibh tron sgeama iasadan eadar-leabharlainn.
Tri Yann
thumb|right|300px|Tri Yann
Alcelaphus lichtensteinii
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Antalop Roinn-seòrsa:Mamalan
Biodag
right|thumb|250px|biodag right|thumb
Llangynhafal
Tha am baile Llangynhafal ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 116.3 mi (187.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.2 mi (283.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 621 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 231 (37.2%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Pablo Neruda
B' e Pablo Neruda (Neftalí Ricardo Reyes Basoalto) na shàr-bhàrd agus riochdaire dioplòmasach às an t-Sile. Rugadh e ann am Parral ann an 1904 agus chaochail e ann an Santiago ann an 1973. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1971.
1716
Bàsan
Roinn-seòrsa:1710an
Clais an Easaidh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Asaint
Sugamuxi
B' e Sugamuxi (a chaochail ann an 1539) riaghladair Co-chaidreachas nam Muisca (neo Iraca) ann an Tìr nan Chibcha. Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh "Am Fear air Falach" agus ‘s e fear-ionaid Nompanim a bh’ann, ged gur e ùghdarras nas dhiadhiadh na sìobhalta a bh’ann. Bha e na caidreabhach an Zaque ann an strì an aghaidh an Zipa Nemequene. Ach nuair a bhàsaich an Zipa, cha do chuir e taic gu Quemuenchatocha is bha e dìreach airson còrdadh na sìthe fhaighinn. Le sin, B’ urrainn dhàsan sgur-cogaidh dhe fichead mìosan (dà bhliadhna) a lorg eadar na cinn-feadhna comhstrìtheach sin.
Saguamanchica
B’ e Saguamanchica an darna Zipa à Bacatá (Bogotá an latha an-diugh). Bha e na Zipa bho 1470 gus a bhàsaich e faisg air Chocontá ann an 1490). ‘S e sàr ghaisgeach a bh’ann fad na h-iomairtean a rinn e le soirbheachas an aghaidh a chuid nàmhaidean a measg na Muisca fhèin, ach gu seachd àraidh an aghaidh nam Panche. Aig an toiseach, bha Saguamanchica fo dhìon an Zaque Michuá, ach chaidh iad a-mach air a’ chèile nuair a rinn esan ionnsaigh air tìrean a’ chinn-fheadhna à Ubaque. Chruthaich sin cogadh fada is bhàsaich an dithis Rìgh, ach bhuannaich feachdan an Zipa mu dheireadh thall. Lean mac a’ bhràthar Nemequene e, deagh reachdadair, mar Zipa.
Crith-thalmhainn Haiti 2010
Thuit mìltean de thogalaichean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince, nan measg An Lùchairt Nàiseanta (Àros nan Uachdarain), Àros a' Phàrlamaid agus Ceann-Oifis nan Cìsean. Thuit a' chuid a bu mhotha de na taighean eiridinn agus cha robh an coir ann an staid sàbhailte. Dh'fhàillig siostaman-conaltraidh na dùthcha uile gu lèir anns na h-uairean as dèidh a' chiad chrith. Mus do thòisich an t-uabhas seo, b' i Haiti an dùthaich bu bhochd san t-saoghal siarach agus, coltach ri iomadh eilean eile sa Chairibean chan eil caighdeanan togalach aig Haiti idir (is anns na 1930an a chuireadh caighdeanan togalach an gnìomh an Breatuinn mar eisimpleir). A reir luchd-innlichidh, is gann gun robh togalach air bith sa chathair dealbhaichte a bhith seasmhach an aghaidh crith-thalmhainn.